text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
ciebie
jest
dzień
zawsze
wszystko
świat
życia
świecie
siebie
wiele
serce
domu
razem
się
oczy
będzie
serca
słowa
Tobie
dobrze
więcej
jesteś
urodziny
miłości
głowie
marzenia
miłość
Rymy do płynie
abiturynie, abscysynie, adenozynie, adonidynie, aerodynie, agarycynie, akonitynie, aktorzynie, Albertynie, albertynie, alizarynie, allicynie, almandynie, almarynie, amanitynie, amplidynie, anabazynie, andezynie, androgynie, arbutynie, Argentynie, Augustynie, balerynie, Balladynie, benzydynie, berberynie, Berezynie, biuletynie, bizmutynie, Bogurzynie, Boguszynie, bojarzynie, bombazynie, Boraszynie, Boratynie, borazynie, Boryszynie, Carycynie, celestynie, Celestynie, cerezynie, Cezarynie, chinidynie, cholerynie, chorążynie, chymozynie, cykutynie, cytozynie, Daleszynie, dermatynie, dewetynie, digoksynie, diuretynie, dolantynie, dywetynie, endoksynie, ergotynie, Ernestynie, eucerynie, Eufrozynie, faloidynie, ferrytynie, Filistynie, fizetynie, floretynie, fosforynie, gabardynie, galantynie, garancynie, gigartynie, gilotynie, glicerynie, Goleszynie, Gołaszynie, Goręczynie, gospodynie, Gostycynie, gregarynie, grenadynie, guanidynie, guanozynie, hematynie, heparynie, hibiscynie, hirudynie, histydynie, hospodynie, hydrazynie, iljuszynie, Iljuszynie, inwertynie, jaworzynie, Jaworzynie, jodopsynie, Junoszynie, Juwentynie, kabotynie, kalidynie, Kałęczynie, Kałuszynie, kapucynie, karmazynie, karnitynie, karotynie, katarynie, Katarzynie, kawatynie, Kawęczynie, kazuarynie, keratynie, kilodynie, kinetynie, klaretynie, klawesynie, kobaltynie, kogazynie, Kolastynie, kolubrynie, koniczynie, Kopaszynie, Koziczynie, kożuszynie, krocetynie, kumarynie, kupidynie, Kupidynie, kurarynie, lamantynie, Latoszynie, lecytynie, lederynie, lekarzynie, Leontynie, leukozynie, lewantynie, libertynie, limuzynie, Lubiczynie, Lubiszynie, Łabiszynie, Łagiszynie, łepetynie, Łukoszynie, Łykoszynie, magazynie, magnesynie, malarzynie, Małęczynie, Małuszynie, Małyszynie, mamertynie, Mandarynie, mandarynie, margarynie, medycynie, megadynie, meluzynie, Mikorzynie, Miłomłynie, mokasynie, Moroczynie, Motarzynie, murarzynie, muskarynie, Nagoszynie, namorzynie, narkotynie, nektarynie, neomycynie, niejedynie, nigrozynie, nikotynie, nitratynie, Nożyczynie, nystatynie, odleżynie, organdynie, organtynie, organzynie, ornitynie, pajęczynie, paladynie, Palatynie, palatynie, Palestynie, pallotynie, palmitynie, palotynie, pelerynie, permasynie, perwitynie, petidynie, petydynie, Pęperzynie, pętaczynie, pijaczynie, piperynie, pirotynie, pirydynie, pisarzynie, Poleszynie, poligynie, Połęczynie, porfirynie, Poturzynie, Pozarzynie, protogynie, purpurynie, pyretrynie, Rakoszynie, rapidynie, Ratoszynie, rewerynie, rezorcynie, rękoczynie, Robaczynie, rodopsynie, rogożynie, Roguszynie, rohatynie, Rojęczynie, rozmarynie, sacharynie, saletynie, salicynie, sanidynie, santorynie, sapfirynie, Segedynie, sekretynie, seledynie, Senyszynie, Seroczynie, serycynie, Sewerynie, Sikorzynie, Sobiatynie, suberynie, sukinsynie, Sulęczynie, Sułoszynie, suterynie, sympatynie, tamarynie, tamburynie, Tatarzynie, Telatynie, Tereszynie, termitynie, toluidynie, tomasynie, Tomaszynie, tomatynie, trykotynie, tubmarynie, tymidynie, tymozynie, tyroksynie, tyrozynie, uterodynie, Walentynie, welodynie, welutynie, weratrynie, weratynie, Wereszynie, Węgorzynie, Wężyczynie, Wiktorynie, wiomycynie, wiskozynie, Witaszynie, Witoszynie, wolutynie, Wołoszynie, Wożuczynie, wydrążynie, Wysoczynie, Zaryszynie, Zawiszynie, żelatynie
abiturynie abscysynie adenozynie adonidynie aerodynie agarycynie akonitynie aktorzynie Albertynie albertynie alizarynie allicynie almandynie almarynie amanitynie amplidynie anabazynie andezynie androgynie arbutynie Argentynie Augustynie balerynie Balladynie benzydynie berberynie Berezynie biuletynie bizmutynie Bogurzynie Boguszynie bojarzynie bombazynie Boraszynie Boratynie borazynie Boryszynie Carycynie celestynie Celestynie cerezynie Cezarynie chinidynie cholerynie chorążynie chymozynie cykutynie cytozynie Daleszynie dermatynie dewetynie digoksynie diuretynie dolantynie dywetynie endoksynie ergotynie Ernestynie eucerynie Eufrozynie faloidynie ferrytynie Filistynie fizetynie floretynie fosforynie gabardynie galantynie garancynie gigartynie gilotynie glicerynie Goleszynie Gołaszynie Goręczynie gospodynie Gostycynie gregarynie grenadynie guanidynie guanozynie hematynie heparynie hibiscynie hirudynie histydynie hospodynie hydrazynie iljuszynie Iljuszynie inwertynie jaworzynie Jaworzynie jodopsynie Junoszynie Juwentynie kabotynie kalidynie Kałęczynie Kałuszynie kapucynie karmazynie karnitynie karotynie katarynie Katarzynie kawatynie Kawęczynie kazuarynie keratynie kilodynie kinetynie klaretynie klawesynie kobaltynie kogazynie Kolastynie kolubrynie koniczynie Kopaszynie Koziczynie kożuszynie krocetynie kumarynie kupidynie Kupidynie kurarynie lamantynie Latoszynie lecytynie lederynie lekarzynie Leontynie leukozynie lewantynie libertynie limuzynie Lubiczynie Lubiszynie Łabiszynie Łagiszynie
łepetynie Łukoszynie Łykoszynie magazynie magnesynie malarzynie Małęczynie Małuszynie Małyszynie mamertynie Mandarynie mandarynie margarynie medycynie megadynie meluzynie Mikorzynie Miłomłynie mokasynie Moroczynie Motarzynie murarzynie muskarynie Nagoszynie namorzynie narkotynie nektarynie neomycynie niejedynie nigrozynie nikotynie nitratynie Nożyczynie nystatynie odleżynie organdynie organtynie organzynie ornitynie pajęczynie paladynie Palatynie palatynie Palestynie pallotynie palmitynie palotynie pelerynie permasynie perwitynie petidynie petydynie Pęperzynie pętaczynie pijaczynie piperynie pirotynie pirydynie pisarzynie Poleszynie poligynie Połęczynie porfirynie Poturzynie Pozarzynie protogynie purpurynie pyretrynie Rakoszynie rapidynie Ratoszynie rewerynie rezorcynie rękoczynie Robaczynie rodopsynie rogożynie Roguszynie rohatynie Rojęczynie rozmarynie sacharynie saletynie salicynie sanidynie santorynie sapfirynie Segedynie sekretynie seledynie Senyszynie Seroczynie serycynie Sewerynie Sikorzynie Sobiatynie suberynie sukinsynie Sulęczynie Sułoszynie suterynie sympatynie tamarynie tamburynie Tatarzynie Telatynie Tereszynie termitynie toluidynie tomasynie Tomaszynie tomatynie trykotynie tubmarynie tymidynie tymozynie tyroksynie tyrozynie uterodynie Walentynie welodynie welutynie weratrynie weratynie Wereszynie Węgorzynie Wężyczynie Wiktorynie wiomycynie wiskozynie Witaszynie Witoszynie wolutynie Wołoszynie Wożuczynie wydrążynie Wysoczynie Zaryszynie Zawiszynie żelatynie
abiturynie, abscysynie, adenozynie, adonidynie, aerodynie, agarycynie, akonitynie, aktorzynie, Albertynie, albertynie, alizarynie, allicynie, almandynie, almarynie, amanitynie, amplidynie, anabazynie, andezynie, androgynie, arbutynie, Argentynie, Augustynie, balerynie, Balladynie, benzydynie, berberynie, Berezynie, biuletynie, bizmutynie, Bogurzynie, Boguszynie, bojarzynie, bombazynie, Boraszynie, Boratynie, borazynie, Boryszynie, Carycynie, celestynie, Celestynie, cerezynie, Cezarynie, chinidynie, cholerynie, chorążynie, chymozynie, cykutynie, cytozynie, Daleszynie, dermatynie, dewetynie, digoksynie, diuretynie, dolantynie, dywetynie, endoksynie, ergotynie, Ernestynie, eucerynie, Eufrozynie, faloidynie, ferrytynie, Filistynie, fizetynie, floretynie, fosforynie, gabardynie, galantynie, garancynie, gigartynie, gilotynie, glicerynie, Goleszynie, Gołaszynie, Goręczynie, gospodynie, Gostycynie, gregarynie, grenadynie, guanidynie, guanozynie, hematynie, heparynie, hibiscynie, hirudynie, histydynie, hospodynie, hydrazynie, iljuszynie, Iljuszynie, inwertynie, jaworzynie, Jaworzynie, jodopsynie, Junoszynie, Juwentynie, kabotynie, kalidynie, Kałęczynie, Kałuszynie, kapucynie, karmazynie, karnitynie, karotynie, katarynie, Katarzynie, kawatynie, Kawęczynie, kazuarynie, keratynie, kilodynie, kinetynie, klaretynie, klawesynie, kobaltynie, kogazynie, Kolastynie, kolubrynie, koniczynie, Kopaszynie, Koziczynie, kożuszynie, krocetynie, kumarynie, kupidynie, Kupidynie, kurarynie, lamantynie, Latoszynie, lecytynie, lederynie, lekarzynie, Leontynie, leukozynie, lewantynie, libertynie, limuzynie, Lubiczynie, Lubiszynie, Łabiszynie, Łagiszynie, łepetynie, Łukoszynie, Łykoszynie, magazynie, magnesynie, malarzynie, Małęczynie, Małuszynie, Małyszynie, mamertynie, Mandarynie, mandarynie, margarynie, medycynie, megadynie, meluzynie, Mikorzynie, Miłomłynie, mokasynie, Moroczynie, Motarzynie, murarzynie, muskarynie, Nagoszynie, namorzynie, narkotynie, nektarynie, neomycynie, niejedynie, nigrozynie, nikotynie, nitratynie, Nożyczynie, nystatynie, odleżynie, organdynie, organtynie, organzynie, ornitynie, pajęczynie, paladynie, Palatynie, palatynie, Palestynie, pallotynie, palmitynie, palotynie, pelerynie, permasynie, perwitynie, petidynie, petydynie, Pęperzynie, pętaczynie, pijaczynie, piperynie, pirotynie, pirydynie, pisarzynie, Poleszynie, poligynie, Połęczynie, porfirynie, Poturzynie, Pozarzynie, protogynie, purpurynie, pyretrynie, Rakoszynie, rapidynie, Ratoszynie, rewerynie, rezorcynie, rękoczynie, Robaczynie, rodopsynie, rogożynie, Roguszynie, rohatynie, Rojęczynie, rozmarynie, sacharynie, saletynie, salicynie, sanidynie, santorynie, sapfirynie, Segedynie, sekretynie, seledynie, Senyszynie, Seroczynie, serycynie, Sewerynie, Sikorzynie, Sobiatynie, suberynie, sukinsynie, Sulęczynie, Sułoszynie, suterynie, sympatynie, tamarynie, tamburynie, Tatarzynie, Telatynie, Tereszynie, termitynie, toluidynie, tomasynie, Tomaszynie, tomatynie, trykotynie, tubmarynie, tymidynie, tymozynie, tyroksynie, tyrozynie, uterodynie, Walentynie, welodynie, welutynie, weratrynie, weratynie, Wereszynie, Węgorzynie, Wężyczynie, Wiktorynie, wiomycynie, wiskozynie, Witaszynie, Witoszynie, wolutynie, Wołoszynie, Wożuczynie, wydrążynie, Wysoczynie, Zaryszynie, Zawiszynie, żelatynie


c: text/html

text:
Budyšin (SN/at). W meji je Sakski krajny sejm Zakoń wo přizwolenju pawšalnych připokazankow ke skrućenju wjesneho ruma w Sakskej wobzamknył. Lětsa, klětu a w lěće 2020 maja gmejny stajnje 70 000 eurow přidatnje k dispoziciji. Wot toho tydźenja swobodny stat nětko pjenjezy přepokaza. Smy so wobhonili, za čo chcedźa komuny je wužiwać.
„Pawšala je wutoru na našim konće dóšła“, rjekny Bukečanski wjesnjanosta Norbert Wolf (CDU). A namjety, za čo hodźa so přidatne pjenjezy w gmejnje wužiwać, po słowach wjesnjanosty tež maja. Dźěl srědkow chcyli sobu za kolesowy parcours wužiwać, kotryž je hižo přepodaty. Dalši móžny projekt je parkowanišćo za jězdźidła pućowarjow pod Čornobohom we Wuježku. Přidatne srědki bychu sobu pomhali trěbne naležnosće rjadować, kotrež njemóžachu w etaće planować. „To su předstawy, wo kotrychž dyrbi wězo naša gmejnska rada rozsudźić“, Norbert Wolf podšmórny.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lubliniec: Arsynał we zygrōdce
Bez 100 ryncznych kanōnōw przeciwlotniczych, hangranaty, zapŏlniki i patrōny roztōmajtych kalibrōw to ino tajla przedmiotōw, kere zabezpieczyli lublinieccy szandarzi przi udziale saperōw z KWP w Katowicach. Arsynał, 52 lŏt stary miyszkaniec miasta trzimoł na terynie swojij posesyje. W jaki spusōb chop nabōł tela maszin i jeźli ône były ryalnie niybezpieczne, wyklaruje kludzōny pod nadzorym prokuratora podszukōnek.
Policyjōny z Wydziału Kryminalnego Kōmyndy Krysowyj Policyje w Lublińcu sebrali informacyjõ ô materyjach wybuchowych i brōni, co były we posiadaniu jednego z miyszkańcōw miasta. W piōntek przed połedniym, społym ze funkcjōnariuszami Samodzielnego Podôddziału Antyterrorystycznego Policyje w Katowicach pojechali do dōmu ôd 52 lata starego chopa. Do akcyje zaangażyrowano było tyż ôkludzŏcza psa i jego sztyronożnego partnyra z KMP w Zŏbrzu. Podle procedur, przed przeszukaniym, teryn na kerym miały być sprawiōne czynności zabezpieczōno było przed dostympym ôsōb trzecich.
Na plac zawołany bōł tyż zespōł pogotowiŏ ratunkowego i fojermanōw. Pŏrãnŏście minut po napoczyńciu poszukowań geferlich przedmiotōw, policyjōny znŏdli niywiadōmego pochodzyniŏ zapŏlniki. Decyzyjōm kōmandyra Zespołu Minersko-Pirotechnicznego z terynu pobliskij fyrmy ewakuowano 13 ôsōb. Kōńcowy efekt przeszukaniŏ to zabezpieczōne bez 100 ryncznych kanōnōw przeciwlotniczych, zapŏlników wojskowych, szustōw roztōmajtego kalibra jak tyż hangranaty przeciwpancerne. Przedmioty mogōnce zawiyrać materyje wybuchowe przekŏzano było saperōm, za to dalszŏ tajla arsynału zabezpieczōno było do dalszych podszukowań. Fachmani z zakresu brōni i amunicyje ôkryślōm, eli zabezpieczōne przedmioty miały wertã bojowõ jak tyż jeźli było ryalne zagrożynie dlŏ ôsōb trzecich. Śledczy ôbsztalujōm, eli posiadanie znŏlyziōnych elymyntōw je zgodliwe z prawym jak tyż jak weszoł w jejich posiadanie 52-latek. Szczegōłowe ôkoliczności ôbwiōnzane z tym zdarzyniym, wyklaruje kludzōny pod nadzorym prokuratora podszukōnek.
Zdrzōdło: KKP Lubliniec


text:
Marek Krawc rozprawja z čěskeje stolicy za Serbske Nowiny
Praha. Minjeny štwórtk zakónči so prěnje šulske połlěto za čěskich šulerjow. Wuknjacym 1. a 2. lětnika přepodachu wuswědčenja w šuli, dokelž maja hižo wot 4. wulkeho róžka zaso prezencnu wučbu. Šulerjo wyšich lětnikow dóstachu swoje znamki zwjetša po elektroniskim puću, někotři namakachu swoje wuswědčenja samo doma w listowych kašćikach. Tak tež w małej wjesce Brantice, hdźež bě nawoda tamnišeho kubłanišća jako „listonoš“ šulerjam wažny šulski dokument wězo z nahubnikom a wotstawkom wosobinsce přepodał abo do kašćika tyknył.


text:
Hospodarski plan 2021 steješe w srjedźišću wuradźowanja zhromadźizny zaměroweho wopłóčkoweho zwjazka Při Klóšterskej wodźe předwčerawšim w Chróšćanskej „Jednoće“.
Chrósćicy/Pančicy-Kukow (AK/SN). Zaměrowy zwjazk za wopłóčki Při Klóšterskej wodźe (AZV) chce klětu 200 000 eurow do twarskich naprawow inwestować. Ćežišćo budźe, nowotwarsku štwórć Při Srjedźnym puću w Pančicach-Kukowje wopłóčkowej syći přizamknyć. Za to předwidźi AZV 150 000 eurow. Dale nałoži 50 000 eurow za nowe domowe přizamknjenja a za techniku. Tak steji to w hospodarskim planje 2021, kotryž je wjetšina zhromadźizny zaměroweho zwjazka předwčerawšim, wutoru, wobzamknyła. Porchow, Worklecy a Pančicy-Kukow přihłosowachu, Chrósćicy a Ralbicy-Róžant plan wotpokazachu. Pandemije dla njewotmě so posedźenje kaž hewak na Porchowskim gmejnskim zarjedźe, ale w Chróšćanskej „Jednoće“.


text:
Na co użŏlajōm sie polske turisty? Anō, cheba na wszyjsko, co ino je myjglich.
Na tyn przikłŏd:
To bōło bez dwadzieścia lŏt tymu nazŏd, kej my ze mojōm Elzōm wykludziyli sie do Tunezyji, do miyjscowōści Al-Monastir. Kejsik na łodwieczerz zicli my sie we hotylowym barze kole takij hormiji polskich turistōw. My sie tam ze mojōm starōm blank niy łodzywali, ale te kamractwo wedle nŏs, kere dosik już sie wysłepało, napoczło ci terŏzki na przebiyżki łozprawiać, co i fto takigo srogigo widziŏł abo zmachlowŏł. To wszyjsko szło szczimać, ale znŏd sie jedyn taki nabańturzōny, kery ci na wszyjsko żelōmbŏł i molyndziōł, wszyjsko mu sie niy zdało, wszyjskimu niy bōł rŏd. Kej wszyjske naobkoło gŏdali ło swojich przigodach, łōn jedziny napocznōł wajać, iże skuli maluśkij fōncli we jejigo izbie, bōło mu festelnie ćma tak, iże miast do haźlika, wlŏz ci łōn do szranku hotylowygo i ku tymu prasknōł palicōm ło rant; łostała mu ino ojla na czole.
Inkszōm razōm bōła ci snami na wywczasach, na Majorce, jedna angyjbera spodle Czynstochowy, kerŏ zawdy wandrowała po świycie ze swojim psiŏkiym. Kejsik wkarowało do hotylowygo restaurantu i już łod proga wrzescała choby jōm fto ze skōry łobdziyrŏł:
– Ludzie, kaj sam je jakŏ łochrōna, kaj sam sōm ludzie, kerzy majōm sie starać ło turistōw i jejich dinkse, kere ze sia na wywczasy przismycyli?
– Poleku paniczko, poleku – gŏdōm opaternie. – A cōżesz tyż takigo wōm sie stało, iże tak larmujecie i szterujecie ludzi przi łobiedzie?
– Co sie stało? – napoczła sie jōnkać ze złōści. – Widziŏł to fto, widziŏł! Mojigo psiŏka, mojigo „pekinera” kciała ci zeżrić… myjwa… srogŏ choby adler!
Kej indzij byli my ze mojōm Haźbiytkōm we Egipcie. Bez dwa tydnie miyszkali my we hotylu kielanŏście kilomyjtrōw łod samyj Aleksandrii we miyjsōwości Hannoville. Tam ci juzaś bōła snami pŏrã łoszkliwcōw, a nŏjgorszyjszy bōł jedyn mōndrok, kerego wszyjsko tam szterowało. Nŏjprzodzij traciōła mu sie gorzŏła we jejigo izbie. Pewnikiym miōł ci pierōnych słabo palica i niy pamiyntōł na drugi dziyń wiela na łodwieczerz wysłepŏł. Skuli niygo dyrechtor hotylu wyciep by bōł ze roboty jednego Arabera, kery nōm bedinowŏł, bo tyn istny dŏł skŏzać, iże tyn Araber wysłepŏł mu pōł halby naszyj polskij gorzŏły. Niy miarkowŏł tyn gupielok, iże tymu Araberowi religijŏ niy dozwŏlała słepać gorzŏły. Kejsik tyż łōn kŏzŏł zawołać naszygo prowajdera (Mr. Mamnun Sadek) i napocznōł jamrować, wajać i wynokwiać, iże mŏ pierōnym daleko do morza. Je ci te morze łoddalōne barzij niźli to bōło na fotografiji we foldyrze. I nic ci mu sie szło wytuplikować, co to je dwa razy bez dziyń skuli odpływu i przipływu morza. Jednymu juzaś inkszymu łochyntolowi we Sienfuegos na Kubie zawŏdzali na isto szykowne, wizgyrne ajdeksy, kerych wszandy bōło pŏłno. I łōne żŏdnymu niy zawŏdzali; szło ci na nie zaziyrać godzinōma.
Kej sie czowiek wykludzŏ do takich krajōw jak Egipt, Indie, na modnŏ terŏzki Dominikana abo kajsik jesce we inksze gorke kraje, to trza tyż być zawdy na to narychtowanym, iże bele kaj trefić idzie na mozgole, szwoby i rusy. Tak ci tam już je i nic na to niy idzie poradzić. Ale trefiyli my tyż już na takigo, kery na łodwieczerz, już po cmoku wkarowŏł do hotylowego baru we Soczi na Krymie i wreszczŏł na cŏłki karpyntel:
– Ludzie! U mie we izbie sōm szwoby sroge choby lyjwy!
Pokŏzało sie niyskorzij, co to byli dosik sroge kopruchy ale tyn cielepa niy dŏł sie tego pedzieć i dalszij jamrowŏł, aże mu dali inkszŏ izba tela… co jesce barzij zabłechanŏ.
Nŏjbarzij, barzij łod Polŏkōw to ale wyrobiajōm kajsik we cudzym kraju Ynglyndery. Łōnym, i jesce możno ino nowym-ruskim, zawŏdzŏ na isto wszyjsko. Nŏjbarzij to, co żŏdyn niy kce gŏdać po ynglicku. Łōnym sie zdŏ, co wszyjske muszōm na zicher gŏdać po ichniymu. I kejsik tyż uwidzielichmy we szykownistym kafyju we Paryżu jak jedyn ryży Ynglynder dugŏł, przisrŏwŏł francuskij kelnyrce, iże łōnego i jejigo kamratōw przinoleżi uważować po krōlewsku. Łōna poleku, blank ze rułōm łodpedziała mu:
– A miarkujecie panoczku, co my Francuze robiyli swojim krōlōm?
I tu ci go sztopło, i blank już niy bōło mu nic do śmiytchu.
Jŏ juzaś nŏjrodszij spōminōm nasze wywczasy na Cyprze. Już terŏzki niy bocza eźli to bōło we Limmassol abo we takij dziydzinie Ayia Napa (hotel mianowŏł sie Aeneas) kaj na isto przikludzali sie sroge hormije tych nowych-ruskich. Kejsik gawca sie tak na pŏruch tych ruskich i suchōm, a jedyn śnich gŏdŏ:
– Ha чMo y MeHя Hoж и Bипka?
– A Ha чMo, Ha чMo… – napoczynŏ tuplikować jejich prowajderka – ПoToMy чToбы oбeдaTъ, yжиHaTъ!
Pilōtka wyeklerowała co potrza, karlus pokroł jŏdło i… wećkŏł ci to wszyjsko palcyskōma. Dwa razy ci mu sie hepło, łoblizŏł jesce talyrz i na łostatek wrzescy choby nŏjynty:
– A xлeбHый kBac y Bac ecTъ ?
Prziszŏł grecki ōber i opaternie mu raji, coby sie chop szluknōł ichniygo wina abo metaxy, ale tyn ryl ino wrzeszczy, iże co to za kōltura, kaj sie łōni chowali. Tak sie miarkuja, co i u nŏs sōm take dudroki i ryle, i je łōnych na isto corŏzki wiyncyj wszandy, tak, iże jŏ już pŏrã lŏt tymu nazŏd, gańbiōłech sie prziznać kajsik we świycie, co jŏ je Polŏk. I ino sie czowiekowi jscać kce, kej mŏ do czyniyniŏ ze takimi sorōniami.
Ojgyn z Pnioków
je myjglich – jest możliwe;
fōncla – mała lampka, mała żarówka;
szterować – przeszkadzać;
ajdeksa – jaszczurka;
mozgole, szwoby, rusy – karaluchy, różnego rodzaju insekty;
zabłechany – zapchlony;
rajić – namawiać;
dudrok – zrzęda, malkontent;
ryl – człowiek bezczelny, bardzo niegrzeczny;


text:
Cyrkej swjateje Marije, kralowny róžowca
Cyrkej swjateje Marije, kralowny róžowca je wot lěta 1896 Radworska wosadna cyrkej. Přetož stej w Radworju hišće dalšej cyrkwi (Stara wosadna cyrkej a Křižna cyrkej) bu wona tež jako nowa wosadna cyrkej woznamjenjena.
Cyrkej steji w južnym dźělu wsy při dróze do Chelna na ležownosći, wosadźe wot tehdyšeho hrabja von Einsiedela darjenej a bu w lětomaj 1895/96 pod nawodom Drježdźanskeho twarskeho radźićela Ernsta Giesa po planach Josepha Camiani natwarjena. Pódla cyrkwje bu w lěće 1926 nowa Radworska šula natwarjena.
K wosadźe słušeše w lěće 2018 1.612 zwjetša serbskorěčnych katolikow w cyłkownje 60 wsach (2007: 1.743),[1] z kotrychž maja pak jenož Radwor sam, Kamjenej, Bronjo a Boranecy katolsku wjetšinu. Serbske bože słužby so wšědnje swjeća, njedźelu tež w němskej rěči.[2] K wosadźe słuša nimo toho wot lěta 2005 filialna cyrkej w Zdźěri, hdźež swjeća dwójce wob tydźeń serbske kemše.
Kermuša swjeći so w Radworju srjedź nowembra.
StawiznyWobdźěłać
Po tym, zo běchu eksperća w posudku zwěsćili hubjenu twarsku situaciju stareje wosadneje cyrkwje při nawsy, rozsudźi so komisija Radworskeje wosady a gmejny dnja 18. julija 1888 za twar noweho Božeho domu, dokelž bychu kóšty za restawraciju stareje cyrkwje wyše byli hač płaćizna za nowotwar. Nowotwar namjetował a za njeho wabił bě administrator Mikławš Žur. Dnja 1. oktobra 1888 dósta wosada přizwolenje biskopskeje administratury. Dźakowano podpěrje ewangelskeho Radworskeho hrabja Clemensa von Einsiedela, kotryž 1890/91 ležownosć při Chelnjanskim puću na tehdomnišej wjesnej kromje k dispoziciji staji, namakachu hodźace so twarnišćo, kotrež so přez nakup mjeńšich susodnych ležownosćow hišće powjetši. Tute zmóžnjenje nowotwara katolskeje cyrkwje přez podpěru ewangelskeho knjeza je runje w Radworju přispomnjenja hódne, dokelž běchu předchadnicy hrabja von Einsiedela přeco zaso spytali, katolsku wěru we wsy zesłabjeć abo samo wotstronjeć.
Dnja 2. awgusta 1895 so swjatočnje zakładny kamjeń za nowu cyrkwju połoži. Twarske dźěła běchu so hižo w lěću 1894 započeli. 15. nowembra 1896 biskop Ludwig Wahl nowu wosadnu cyrkwju wuswjeći.
Dnja 6. awgusta 1939 swjeći Alojs Andricki w Radworskej wosadnej cyrkwi swoju primicu.
TwarWobdźěłać
Cyrkej swj. Marije kralowny róžowca je wulka noworomaniska pseudobazilika z třomi cyrkwinskimi łódźemi, kotrež su do wuchoda wusměrjene. Cyrkej wobsteji z njewobmjetowaneho łamaneho kamjenja a ma sedłowu třěchu z wysokim wotewrjenym třěšnym stołom nad 18 metrow wysokej srjedźnej łódźu. Na reprezentatiwnym zapadnym boku při dróze dr. Marje Grólmusec steji kwadratna 52 metrow wysoka zwonica. Spočatnje běštej dwě wěži planowanej, z kotrejuž so pak jenož jedna zrealizowa.
Cyrkej je so 1988–90 originalej přiměrjenje wotnutřka restawrowała. Nutřka namakaja so wjacore postawy ze stareje wosadneje cyrkwje, kiž buchu hač do lěta 1939 z cyrkwinskeho muzeja w starej cyrkwi do noweje přenjesene, mjez druhim Hana samotřeća z 15. lětstotka a tři gotiske postawy japoštołow z pěskowca. Wot dźesać japoštołow (Tomaš a Matej buštej 1972 pokradnjenej) wobdata „Njeswačanska mać boža“ pochadźa z gotiki (něhdźe 1410–40) a bu po zaćehnjenju reformacije w Njeswačidle 1547 do Radworja přenjesena. Při hłownym wołtarje su swjata Marija z dźěćatkom na ruce w srjedźišću a swjataj Katyrna a Dominik na bokomaj.
W lěće 1938 dósta Boži dom nowe pišćele Budyskeje firmy Eule. Do toho běchu hišće pišćele ze stareje cyrkwje wužiwali, kiž běchu so 1896 do nowotwara přeměstnili.
Spočatnje měješe cyrkej pjeć mosazowych zwonow, wot kotrychž dyrbjachu tři w Prěnjej swětowej wójnje k produkciji brónjow wotedać. 1933 buštej dwaj nowej zwonaj poswjećenej, w decembrje 1941 dyrbjachu so pak zaso wšitke dla wójnskeho hospodarstwa wotedać, hač na najmjeńši, kiž do Baćonja přińdźe. Hakle w lěće 1956 dósta wosada nowe železne zwony a 1958 elektriske zwonjenje. Šesty a najmjeńši zwón bu k česći Alojsa Andrickeho darjeny a dnja 4. februara 1990 poswjećeny.
- Zwony
- des', 2837 kg – „Chrysće kralo krasnosće, dowjedź nas do swojeho kralestwa“
- es', 2045 kg – „Swjata Marija, maćer a patronka, njezabudź na swoju wosadu“
- f', 1287 kg – „Swj. Michale, wojowarjo za bože prawo a božu česć, budź nam přikład a pomocnik“
- as', 753 kg – „Swj. Bosćano, bojowniko boži, wuč nas a pomhaj nam w našich nuzach“
- b', 525 kg – „Swj. Józefje, stój nam stronu w žiwjenju a wumrěću“
- c", 395 kg – k česći zbóžneho Alojsa Andrickeho
GalerijaWobdźěłać
Cyrkwine wokno k česći Alojsa Andrickeho
FararjoWobdźěłać
do 1896Wobdźěłać
wot 1896Wobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- Georg Dehio: Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler. Sachsen I: Regierungsbezirk Dresden. Deutscher Kunstverlag, 1996, str. 740–41
- Michał Lajder: Radworska wosada. W: Měrćin Salowski (wud.): Wosady našeje domizny. Krajan 3. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1984, str. 31–46
- Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 226sl..
- ↑ Statistika wosadow w atlasu Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa (němsce)
- ↑ Webstrona Radworskeje wosady
WotkazyWobdźěłać
- Webstrona Radworskeje wosady
- Digitalizowane cyrkwinske knihi Radworskeje wosady na matricula-online.eu


text:
A z tym drożdżowym to bōło tak: prziszoł rołz1 hydraulik sprawdzić instalacja i jak łobejrzoł pustoł blacha, to jakosik my sie dali do gołdki2 ło pieczyniu. I łon tu narozki padoł3, że moł taki recept4 na drożdżowe, co to jego „babcia robiła 100 lat przed wojną”- pedzioł tak, bo to bōł hadziaj5, ale że recept bōł fajny, to żech sie go zarozki6 zapisoł. Te drożdżowe je tak ajnfachowe7, że kołżdymu sie musi udać. Na wiyrch8 idzie wciepnōńć byle co, a to wszystko na takim miynkim spodku- Ōłma łod moji Baby by padała: międziutkie 😉
Co potrza?
3 jajca
1 szklōnka cukru
1 szklōnka mlyka
1 szklōnka łoleju
1/2 paczki drożdży (5 dkg)
3 szklōnki mōnki pszynny
Na wiyrch idzie dać, co Wōm sie uwidzi: jabka, śliwki, brzoskwinie, banany… yno pamiyntejcie, żeby niy bōło tego za kans9, bo owoce puszczajōm zaft10 i żeby Wōm tego ciasta niy przemoczōły.
Do jaki miski na wieczōr wciepcie jajca, cuker, mlyko, łolyj i drożdże. Pomiyszejcie yno byle jak jakōm warzechōm i na całoł noc wrojście do lodōwki- niy, niy ogup żech 😉 Na drugi dziyń wsujcie do tego mōnka, wymiksujcie i odstołwcie do wyrośnięcia (tak ze 1 godzina niech sie to postoji). Włōnczcie sie piec na 180 stopni. Przelyjcie ciasto na blacha, na wiyrch dejcie owoce i rajn11 do pieca na około 40 minut- zależy łod tego, co dołcie na wiyrch, bo niyroz moge i siedzieć we bratrurze12 godzina. Co tu dużo gołdać, trza wachować13, a potyn- już yno smacznego 🙂
1raz
2rozmowy
3powiedział
4przepis
5nie Ślązak
6zaraz
7proste
8górę
9dużo
10sok
11do środka
12piekarniku
13pilnować


text:
Korona-hotspot Němskeje
Budyšin/Zhorjelc. Budyski a Zhorjelski wokrjes stej korona-hotspot Němskeje. Krajnoradnej zarjadaj stej wčera ličbje 328 resp. 305 natyknjenjow na 100 000 wobydlerjow w minjenych sydom dnjach wozjewiłoj. Ličba zwěsćenych koronainfekcijow je wo 169 na 2 545, smjertnych padow wo sydom na 36 w Budyskim wokrjesu rozrostła. W Zhorjelskim powjetši so ličba natyknjenjow wo 109 na 1 416 a smjertnych padow wo dwaj na 32.
Hłowna wólbna wotprajena
Chrósćicy. Župa Kamjenc je swoju hłownu a wólbnu zhromadźiznu 18. nowembra wotprajiła, Domowina dźensa zdźěli. Za přičinu mjenuja aktualne postajenja koronakrizy dla. Kaž čłonka župneho předsydstwa Katharina Jurkowa rjekny, „dyrbimy nětko zamołwiće jednać a dalšemu rozpřestrěću korony zadźěwać, zo móžemy hromadźe hody swjećić“. Zhromadźiznu chce Kamjenska župa spočatk 2021 nachwatać.
Schow před koronu w klóštrje
Dale mnohe nowonatyknjenja
Budyšin/Zhorjelc. Ličba wšitkich wobkrućenych koronainfekcijow w Budyskim wokrjesu je wčera wo 250 na cyłkownje 2 376 rozrostła. Aktualnje schorjenych je 1 459 ludźi (+230). Z nich 36 (+7) w chorowni lěkuja. Zhorjelski wokrjes je wčera 194 nowonatyknjenjow přizjewił, cyłkownje 1 814. W klinikach staraja so wo 110 pacientow (+5).
Wokrjesny zjězd přestorčeny
Budyšin. Za 14. nowember planowany zjězd Budyskeho wokrjesneho zwjazka CDU přesunu trajaceje koronapandemije dla najprjedy raz na 9. januar 2021. To je wokrjesne předsydstwo rozsudźiło, rěka w nowinskej zdźělence wokrjesneho běrowa. Wot přestorčenja je zdobom nominacija direktneho kandidata za klětuše wólby zwjazkoweho sejma potrjechena. Po zakonju móhli zjězd wotměć. Tuchwilnych wobmjezowanjow zetkawanja dla pak chcedźa ludnosći z přikładom być, tak so tež po tym maja.
Symbol města ponowjeja
Dalša pacientka wumrěła
Budyšin/Zhorjelc. Ličba na koronawirus schorjenych, kotrychž klinisce lěkuja, bě wčera w Budyskim wokrjesu 29, w Zhorjelskim wokrjesu je wo 46 na 105 rozrostła. Tam zastaruja w klinice we wokrjesu 102 wosobje, dalšej w chorowni w Budyskim wokrjesu a w Drježdźanskej klinice jednu. W Budyskim wokrjesu je dalša pacientka wumrěła, cyłkownje je nětko 29 smjertnych padow. Po testach zwěsćichu tam wčera 79 nowoinfekcijow, w Zhorjelskim 151.
Wohrožena kónčina postajena
Drježdźany. Sakska je wčera powšitkowne postajenje wukazała, zo by rozšěrjenju afriskeje swinjaceje mrětwy (ASP) zadźěwała. Postajena je tak mjenowana wohrožena kónčina kołowokoło městnosće třělenja z ASP inficěrowaneho dźiwjeho swinjeća na teritoriju Krušwica/Pěchč w Zhorjelskim wokrjesu. Tam za hońtwjerjow, plahowarjow swini a powšitkownosć wosebite rjadowanja płaća.
Inwestuja do stejnišća
Woidke z koronu natyknjeny
Podstupim. Braniborski ministerski prezident Dietmar Woidke (SPD) bu pozitiwnje na koronawirus testowany. Wón njeje po prěnich zjawach nazymjenja njedźelu žane dalše słužbne terminy wukonjał, zdźěli dźensa knježerstwowy rěčnik Florian Engels. Nětko kontaktowe wosoby identifikuja.
Podpěra promowowacym
Drježdźany. Sakska tři městna promowowacych na Uniwersiće Zjednoćenych narodow w Drježdźanach financnje podpěruje. Spěchuja doktorandki a doktorandow z prohowych a wuwićowych krajow při slědźenjach na temu „Wot Covid-19 wotkryte prašenja resursoweho zwiska powołanskich skupin w agarnym a žiwidłowym zastaranskim rjećazu“. Při tym dźěłaja tež ze slědźenskim institutom za globalne změny Čěskeje akademije wědomosće CzechGlobe hromadźe.
Zetkanje přestorčene
120 nowych infekcijow
Budyšin. W Budyskim wokrjesu bu wčera 120 nowych infekcijow z koronawirusom zwěsćenych. Z tym je ličba w sydom dnjach poćahowana na ličbu wobydlerstwa 781. W karantenje je 2 415 ludźi. 41 dalšich pacientow je wuhojenych. Tuchwilu je we wokrjesu 1 166 ludźi inficěrowanych. 32 z nich so w klinikach hoja. Mjeztym je dalši pacient zemrěł.
Myto Büchnera Elce Erb
Darmstadt. Autorka Elke Erb je sobotu w Darmstadtskim Statnym dźiwadle Myto Georga Büchnera přijała. Korony dla bě tam lědma publikuma. Z mytom bu 82lětna lyrikarka a basnica za swoje „njezaměnliwe“ literarne žiwjenske tworjenje wuznamjenjena. Myto we wysokosći 50 000 eurow Němskeje akademije za rěč a basnjenje je najwažniše wuznamjenjenje na polu literatury w Němskej.
Filmowy festiwal přesunjeny
Choćebuz. Organizatorojo 30. filmoweho festiwala Choćebuz (FFC) su podawk na 8. do 13. decembra 2020 přesunyli. Dualny festiwal wotměwa so w tych dnjach z předstajenjom filmow w kinach delnjołužiskeho města kaž tež na internetnej stronje festiwala. Kartki za předstajenje filmow w kinach wot 3. do 8. nowembra dale płaća.
Dalše infekcije zwěsćili
Budyšin/Zhorjelc. W Budyskim wokrjesu su wčera 141 dalšich nowonatyknjenych z koronawirusom zwěsćili. Tuchwilu je tu dohromady 793 wosobow inficěrowanych, dwanaće z nich w chorowni lěkuja. Budysku pěstowarnju „Friedrich Schiller“ su jednoho koronoweho pada dla zawrěli. W Zhorjelskim wokrjesu je so 40 ludźi znowa natyknyło, dohromady maja tam 716 inficěrowanych, z kotrychž je 28 w chorowni.
Serbska rada wuradźowała
Budyšin. Digitalnje zetkachu so wčera čłonojo Rady za serbske naležnosće Sakskeje. Radźićeljo zaběrachu so mjez druhim z wot statneho knježerstwa předpołoženym naćiskom zakonja k skrućenju zažneho a šulskeho kubłanja. W lisće Sakskej statnej kencliji kritizuja w jeje nadawku wudaty wosebity zešiwk „Mosaika“, w kotrymž serbska rěč a kultura ze žanym słowom njenaspomnjenej njejstej.
Žadna cyrkej so wotpaliła
Z časom slědować hižo njemóža
Budyšin/Zhorjelc. 139 nowych natyknjenjow z koronawirusom su wčera w Budyskim wokrjesu zwěsćili. Wulkeje ličby padow dla njemóže strowotniski zarjad hižo wšitke kontaktowe wosoby pozitiwnje testowanych informować, w zdźělence rěka. W Zhorjelskim wokrjesu su wčera 146 nowoinfekcijow zwěsćili.
Statnik gratuluje Kamjenicy
Budyšin. Předsyda Domowiny Dawid Statnik je Kamjenicy k wuzwolenju jako Europska kulturna stolica 2025 gratulował. „Kamjenica skići ze swojim słowjanskim pochadom dobry zwisk k ideji, w třikrajowym róžku 2018 abo 2019 mjezy přesahowacu kulturnu stolicu wutworić. By rjenje było, hdyž by Łužica jónu takrjec štafelowy stab wot Kamjenicy w rjedźe europskich kulturnych stolicow přewzać móhła“. (hlej tež 2. stronu)
Móst přez dróhu do Łužicy
Etat za 2021 rozjimali
Budyšin. Komisija rady Załožby za serbski lud je wčera na swojej prěnjej widejowej konferency scyła klětuši hospodarski plan załožby rozjimała. Kaž załožbowy direktor Jan Budar informuje, pokazuja drje prěnje signale pjenjezydawarjow na stopnjowanje přiražkow, njejasne pak je, hač hodźa so priority w trěbnej šěrokosći zwoprawdźić. Etat ma załožbowa rada 8. decembra wobzamknyć.
Połoženje njezměnjene
Budyšin/Zhorjelc. Połoženje nastupajo koronawirus so njezměruje. Tak zličichu wčera w Budyskim wokrjesu 43 nowych natyknjenjow, 16 su zaso wustrowjeni. Kwota infekcijow na 100 000 wobydlerjow w běchu sydom dnjow wučinja 126. W Zhorjelskim wokrjesu maja 22 nowych natyknjenjow, kwota wučinja tam 130. Wčera je 89lětna žona z Hamora w zwisku z koronu zemrěła.
Lessing za dźěći
Ličby dale stupaja
Budyšin/Zhorjelc. Ličba na koronu inficěrowanych w Hornjej Łužicy dale stupa. Wčera zličichu w Budyskim wokrjesa 15 nowych infekcijow, sydomdnjowska kwota na 100 000 wobydlerjow wučinja 119. Tuchwilu je 523 ludźi natyknjenych, 692 je so wustrowiło. W Zhorjelskim wokrjesu mějachu wčera tři nowe infekcije. Sydomdnjowska kwota wučinja tam 132. Aktualnje je tam 510 ludźi chorych, 409 je zaso strowych.
Nowy cyrkwinski hudźbnik
Chróstawa. Hans Christian Martin naslěduje wjelelětneho cyrkwinskeho hudźbnika Chróstawskeje ewangelsko-lutherskeje wosady Lucasa Pohla. 8. nowembra chcedźa bywšeho organista znatych Naumburgskich pišćelow we cyrkwi swj. Wjacława z kemšemi jako kantora w Chróstawje zapokazać.
Nowy šef frakcije AfD
Podstupim. Dwaj měsacaj po wotstupje Andreasa Kalbitza je frakcija AfD w Braniborskim krajnym sejmje dźensa Hansa-Christopha Berndta za noweho předsydu wuzwoliła. Berndt naslěduje Kalbitza, kiž dyrbješe jako frakciski šef wotstupić, po tym zo běchu jeho w awgusće ze strony wuzamknyli.
1860 wróćo na čole
Digitalna zhromadźizna
Budyšin/Flensburg. Europski parlament chce so hišće lětsa z wobydlerskej iniciatiwu Minority SafePack rozestajeć a rezoluciju wobzamknyć. To připowědźi prezident Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšin FUEN Loránt Vincze, kotryž je sam zapósłanc w Brüsselu, sobotu na digitalnej delegatnej zhromadźiznje FUEN. Wobzamknyli su wjacore rezolucije wo škiće narodnych mjeńšin.
Filmowy přinoški zapodać
Wulke Hendrichecy. Za 18. Nysowy filmowy festiwal, planowany klětu wot 18. do 23. měje w němsko-pólsko-čěskim třikrajowym róžku pytaja zarjadowarjo wubědźowanske přinoški za kategorije hrajny film, krótkofilm a dokumentaciski film. Hač do 31. decembra móža filmowcy swoje přinoški zapodać. Produkowane dyrbja wone być 2020 abo 2021 w jednym z třoch festiwalowych krajow.
Politiske wuměłstwo


text:
Pore legynd o świyntych...
Świynty na noclygu
Szoł ros Świynty Pieter s Chrystusym, a ni mieli sie kany przespać. I prziszli do jednej izby, strasznie biydnej, bo gazda był pijok, a kany je pijok, tam uż ni mosz co do garca wrazić, co zjejść, s czego dach sprawić. Tóż na takigo ożralca trefili tyn Świynty Pieter s Chrystusym.
Pytali coby jich wziyni na noc. Baba prawi:
– Jo by was, moi kochani, wziyna na noc, ale móm chłopa okropnego pijoka. Może wóm wchynóć.
– Ale, my sie tam nie bojymy. Niechby my aji byli bici, nejważniejsze coby my mieli dach nad głowóm.
Narychtowała im legier, bo ich miała wiyncyj, poszli spać. Jezus se legnył u ściany, a Pieter s brzegu, od stróny izby. Naros sie w nocy otwiyrajóm dwiyrze (baba ich nie zapiyrała, bo jakby było zamknióne, tóż by był ogiyń na dachu), otwiyrajóm sie ty dwiyrze, wlos pijok do chałupy i wrzeszczy:
– Babo, dej co zjejść!
– Mosz w piecu.
– Toż mi prziniyś!
Miała jakisi kukurziczne placki napieczóne, sióngła, przyniósła na stół a dała ich tak, coby nie uwidzioł tych w łóżku. Ale kierysi ś nich krzónknół – Pieter abo Chrystus – pijok sie dziwo: tu dwo chłopi w legrze.
– Cóż wy tu chcecie?
– Wyboczcie, ni mielimy kany spać, pytalimy o noclyg i gaździno nas niechała na noc.
Nejprzód wyfackoł babie, że wziyna chłopów, a potym sie ich chyciuł. Wchynył Pietrowi, bo był s kraja, a Chrystusowi doł pokój.
– Dostalijście, tóż możecie spać dali.
Przespali całóm noc, rano podziynkowali, poszli. Zajś sie ni mieli kany przespać i wieczór zajś tam prziszli.
– Gaździno, róbcie, co chcecie, ale nas eszcze musicie wziónść na noc.
– Nale dyć jo uż przi was dostała, a wy też – mało eszcze tego mocie?
– Ni mómy kany iść, tóż niech uż bydzie, co chce, ale nas weźcie na noc.
Tyn zajś prziszoł ożrały. Dziecka uż spały, ale tyn na to nie zważoł, taki zrobiuł krawal, że wszyckich pobudziuł. Jak to wandrowni uwidzieli, to Pieter prawi:
– Wiysz ty co, Chrystusie, jo uż dojść dostoł. Idź teraz ty na kroj, tyjś je na raji.
Chrystus na to przistoł, legnył s kraja, a Świynty Pieter ku ścianie.
Zjod tyn pijok cosi, podziwo sie: ci dwo zajś leżóm.
– Cóż wy tu, chachary jakisikej, chledocie?!
Wzión, wiycie, takóm brzozowóm palice i idzie ku legierze. Prawi:
– Wczorajś dostoł ty s kraja, dzisio dostaniesz ty przi ścianie.
I świynty Pieter zajś, borok, dostoł. Myśloł, że jak se legnie ku
ścianie, to sie uchyli, ale był eszcze barży bity.
Panna Maryja a djobeł
Jedyn chłop szoł do lasa cosi zastrzelić, bo dziecka, a baba były a mieli biyde, jejść nie było co. Ale sie mu nic nie trefiło i ón smutny idzie na spadek, i naros gojny przed nim stanył i prawi: „Nie bój sie, jo ni ma gojny – co tu robisz?” – Zajónca chcym ułowić, abo co, bo dóma baba ni mo co do garca wrazić. – A ón prawi: „Jo ci dóm miech grejcarów, yny mi dej to, o czym dóma nie wiysz. A za trzi dni musisz s tym przijść” – prawi tyn djobeł. „Na przeca jo o każdym grzebyku wiym, co mi trzeja, wszecko – chłop se myśloł. Tam jakómsik fabułe, możne grzebyk zarzowiany, to ci dóm”. Djobeł prziniós miyszek grejcarów, a chłop leci uż do chałupy. Ale cóż – przidzie, a tu dziecko sie urodziło, eszcze chłapiec ku tymu, a ón o tym nie wiedzioł.
„Cożeś tak prziszoł?” Pyto sie go baba. „Naszoł żech miech piniyndzy”. Nie prawiuł, że tyn djobeł mu doł miech grejcarów. Ta baba uż stowała, jako mógła a ónymu warziła. A ón prawi: „Dzisio pujdymy do lasa, tam kany żech ty grejcary naszoł. A ty to dziecko weź.” Bo tyn djobeł nie chcioł, coby go okrzcił. A szli. A tam była bożo mynka. A baba prawi: „Ty idź, jo se tu wlezym porzykać.” I rzyko. Tu naros slazuje Paniynka Maryja i prawi: „Dej mi dziecko!” Dała ji tóm hacke. I eszcze prawi: „jo przidym hned”. I niesie to dziecko ta Paniynka Maryja. Djobeł uradowany, że mu go niesie, ale naros sie djobeł dziwo i prawi: „Nale, s jakóm mi tu babóm idziesz!”. Jak jóm łupnył, Paniynke Maryje, tak piynć palców było znać. I chłop lecioł – poznoł Paniynke Maryje, óna wlazła do kapliczki, oddała dziecko babie. Tóż ón tak klynknył i rzykoł i dziynkowoł. A tyn chłapiec rosnył i był szykowny aż hruza.
Śmierć i siyroty
Ros prziszła śmierć ku jednej matce – ta matka była nimocno a miała dziewiynć dziecek. A ty dziecka wiedziały, że to je śmierć, tak jóm pytały rostomajcie, aż też nie biere tej mamy, że jako bydóm żyć! Śmierć szła ku Pón Bóczkowi i prawi, że przeca sie ji serce kraje, że tak jóm wszyjscy pytajóm, coby też nie wziyna jim tej mamy. Pón Bóg prawi: „Idź na dno morza, na samiutki dno, tam jest taki piosek.” Prziniósła go. Szła ku tej matce. Ta matka zajś okropnie pyto tóm śmierć: „Nie bier mie, śmierciczko, dyć jakóż tu ty dziecka bydóm?” A Pón Bóg stanył przi tym łóżku i prawi: „Dziwej sie! Tu jest piosek!” i prawi tej śmierci: „Rozgryź to!” Ta śmierć gryzła tyn piosek, a tam był malusińki chroboczek. A Pón Bóg prawi: „Jakóż bych nie wiedzioł o tych siyrotach, jak jo o tym malusińkim chroboczku wiym, co je w tym piosku. Też go tam muszym czymsik żywić!”. No i potym uż ta baba prawi: „Niech sie stanie wóla Bożo!” I umrziła. Tóż tak ty dziecka były wszecki zaopatrzóne, że rosły i wszecki sie pomiyndzy ludzi smieściły.
Czymu sie biere lyń s robotnym?
Pón Jezus, jak eszcze chodziuł po tej ziymi, szoł se ros s Pietrym. Prziszli na pustynie i straszne sie im chciało pić. No i terazy rosmyślajóm: tóż jako by na takij pustyni nalyźć zdrzódło, coby sie wody napić. Idóm przez takóm miedze, bo tam co jakisi czas padze deszcz i trowa je, i leży w tej trowie chłapiec. Pieter sie go pyto: „Posłuchej nie wiysz kaj tu je jaki zdrzódło? – Bo sie nóm chce przeogrómnie pić.” A ón sie obróciuł w tej trowie na bok a pokozoł nogóm: „Tam!” I szli dalij. Idzie dziołucha, tako żywo, chyżno. Niósła wode. I pytajóm sie ji, kaj tu je to zdrzódło. A óna prawi, że im te wode swojóm do, a zaleci se spadki po wode do siebie. A óni, że ni, bo by chcieli widzieć, kany je to zdrzódło, coby sie sami napili. I óna niechała na ziymi swoji garce s wodóm i zakludziła Pietra a Jezusa do tego zdrzódła. Jak uż doszli, to ji pieknie podziynkowali, a terazy Pieter prawi Jezusowi: „Ale Jezusie, co dómy tej dziołuszce za to, że była tako szykowno i nóm chciała dać tej wody?”. A Jezus mu na to: „Tego lyniwca, co leży w tej trowie, bo by zgniuł”. I tak przeważnie sie biere lyniwy s robotnym.
Jako sie Czubaniok dostoł do nieba
Wiycie, we Wiśle, na farce, we Wniebowziynci bywała hań downi uroczystość poświyncynio zielin. Bo downij tam tela dochtorów nie było, jako teraz. Ale baby tam stela – nie jyny tu po Istebnym, ale aji po Wiśle, wszyndy – sioły se dóma, na swojich zogródkach rostomajte ziylska, zieliny. Tych zielin znały przeogrómnie moc, a potym ty zieliny przed Świyntym Jónym skosiły, ususzyły pod dachym, kansik w szykownym
miejscu. No i potym, jak było świyncyni zielin we Wiśle, na farce, tóż potym gaździnki s całej tej parafije sie schodziły i ty zieliny dowały świyncić. Wtynczas było taki wierzyni, że ty zieliny miały eszcze lepszóm, takóm cudownóm moc, jak były poświyncóne. A tóż Czubaniok też tam na ty zieliny na te Wisłe chodziuł. Ale Czubaniok zajś był nie taki robotny, jako inksze gaździnki, bo ón tam jyny, wiycie, na Wisłe prziszoł a spytoł sie tej gaździnki i też nasbiyroł łowiynzełko tych zielin i też słószny szoł se ku chałupie s poświecónymi zielinami. Ale, wiycie, potym sie uż gaździnki jedyn ros dowiedziały, że Czubaniok to je miglanc, że sie mu zogródki dóma nie chce srobić, że sie ze zielinami nie tropi, a ón by to tak chcioł yny wypytać, coby mu też babki naskłodały zielin. I tak sie baby dorzóndziły, jak Czubaniok prziszoł na odpust na Wisłe, tóż mu żodno nie dała ani jednej. Pytoł tej, pytoł tej, pytoł tej – żodno nie do mu zielin! Nó i tóż potym Czubaniok taki smutny był do ostatka w kojściele. Jak sie uż wszyjscy rozeszli, tóż eszcze poszoł za ołtorz, esi tam
kany kiero baba nie straciła aspoń jednej parożinki. Ale nigdzi nic nie naszoł, prawie jedno jedyne zorko owsiane naszoł za ołtorzym w kojściele. I tóż zgión sie po niego, podniós nabożnie, nó i utargoł na placu listek pobabczany, zawinył, wraziuł do kapsy do bruclika i poszoł do chałupy. Prawi se: „Nó dobre, aspóń tela. Dyć uż wiyncyj ni ma, tóż aspóń tela”. Jak prziszoł do chałupy, na Czubanulym, zorko zawinył do szróteczka, zadziyrgnył do porwószczka i wylos na wyrch, zawiesiuł u krokwie, coby mu tego zorka żodyn nie zeżroł, baji myszy. Babie nie prawiuł nic, ani żodnymu też nic nie prawiuł. Nó dobre i jedno zorko. Na tóż potym, jak uż prziszoł marzec, baba wylazła s motykóm do zogródki, bo chciała grzóndke oto ukopać, bo trzeja przeca kapke przisady zasioć. No tóż srobiła grzóndke, obtoczyła, ogrodziła. A jak to miała gotowe, Czubaniok też wyszoł na wyrch, zorko sniós, odwinół s papiórka i też go wraziuł do przisady, do tej grzóndke, a poznaczył patyczkiym, w kierym miejscu je to zorko owsiane zasadzóne. „Dyć przeca ś niego cosi urośnie, bydym wiedzioł, co też z tego zorka bydzie”. Przeszoł dziyń, przeszoł drugi, przeszoł trzeci a tu przi patyczku zorko zeszło. Zorko owsiane. Uż tako parożinka owsiano tyrczała. Czubaniok podziwoł sie, prawi se: „Co strasznego, przisada eszcze ani nie puko, a zorko owsiane zeszło! Cosi bydzie ś niego, to isto bydzie jakisi wczaśny owiesek”. A potym tam kansik poszoł na Pietroszónkym za swoimi sprawami. Za trzi dni, jak sie podziwoł: nó, tu uż ściebełko owsiane je równo z przilepóm. Tak strasznie hute rosło. Potym zajś go nie było ze trzi dni dóma. Jak prziszoł ku chałupie, tóż rynce słożył. Co strasznego! Jego zorko owsiane uż wyrosło s kalynicóm jego chałupy. Tak straszecznie hute to zorneczko owsiane rosło. A tóż potym, kić był owczorzym, tóż go napytali, zajś poszoł tam kansik ku Magórce owce pajść na sałasie. No i poszeł. A chałupe niechoł, babe, tak. Jak prziszoł w lecie kole Jakuba ku chałupie, a pozdrził na chałupe, tóż sie zadziwił. Bo to jego zorneczko owsiane było uż taki hrube jako oto dobrze pału, co sie przipino oto baji na wozie siano. Taki hrube ściebełko a ściebło do samych chmor. Tam, kany chmory, tam sie dziepro zaczynała wiecha. Rynce słożył i dziwo sie, dziwo sie: co strasznego! Teli owies urós s poświyncónego zorka. Na gdóż by też to był powiedzioł! I tak sie dziwo, dziwo miyndzy ty chmory, a miyndzy tóm wiechóm owsianóm, aż na ostatku uwidzioł brame do nieba. Tam, w tym miejscu, kany ta wiecha dostowała. Rynce słożył i prawi: „Co strasznego! Na dyć jo uż tu telki roki na Czubanuli żyjym a dyć jo też nie wiedzioł, że nad mojóm chałupóm je brama do nieba!”. Tóż uż też sie nie dziwoł nic yny zaszoł do lasa, nasbiyroł smoły po smrekach, napchoł do bruclika do jednej kapsy, do drugi kapsy, rynce namazoł smołóm, szłapy ze spodku i s boku namazoł smołóm i hajdy! Zaczón sie czołgać po tym ścieble do nieba. Na, wiycie, Czubaniokowi to była nie sztuka po takim ściebie hrubym do nieba ijść, bo te sztuke ón tam umioł, bo dojść sie nałaziuł po lasach, a kany yny za ptokami, a rostomajtymi wiewiórkami. Nó i tóż idzie, idzie, czołgo sie i czołgo. Czubaniok aż po samóm wieche. Jak do tej wiechy tak wlos ze swoim czołganim, tak sie troche rozhóśtoł, aże to ściebło sie przihósiało ku bramie niebieski, popod sie krowyndzi i uż był w niebie. Do nieba Czubaniok prziszoł. Nó, wloz tam do tego nieba – wszycko czyściuńki, bieluśki, tak sie yny świyci, a tu tako sala wielko. Ale żywej duszy nie było. Bo to eszcze nie było niebo, to dziepro była siyń niebiesko. Czubaniok sie tak na wszecki stróny obziyroł – tu w te stróne, tu w te stróne – nó, myśli se: „żodnego tu nima”. I tak se odkrzipnył, tak „khy, khy”! Bo chcioł dać znać o sobie, że tam prziszoł. Tu sie odewrziły taki wielki dwiyrze i wylos starzik s takóm siwóm brodom aż pod kolana. A w rynce mioł taki klucz wielkucny, co sie nim podpiyroł. Naszymu Czubaniokowi uż tam nie było trzeja wiyncyj wykłodać, gdo też to je. Po razu poznoł, że to je Świynty Pieter. Nó i tóż jak Czubaniok Świyntego Pietra uwidzioł, poroz upod przed nim na kolana, a całowoł go po jego stopach, a prawi:
– Świynty Pietrze, Świynty Pietrze, bydź też nady mnóm łaskawy a przijmij mie też do tego nieba twoigo.
Nó, świynty Pieter nie prawiuł nic. Tak sie dziwoł i dziwoł na niego, na Czubanioka, a potym sie go pyto:
– A cóżeś ty je za jedyn?
– A jo – powiado – jo je Czubaniok. S tej oto Czubanuli, co tu pod wami je ta miedza.
– Aaa, Czubaniok. A na jaki żejś ty je miano krzczóny?
– Na – powiado – jo je okrzczóny... na miano mi je Jyndrys.
– A prawi – kaj żejś ty je, w kierym kojściele okrzczóny?
– Jyndrys móm na miano, nazywóm sie Martynek.
Świynty Pieter poszoł tam kansik, prziniós takóm okropnóm ksiynge, a od zadku do przodku przewracoł i potym prawi:
– Ja, je tu taki Jyndrys Martynek. We Wiśle w ewangelickim kojściele okrzczóny. Ale – prawi – tyś eszcze ni ma wykryślóny s ksiyngi żywota. Na dyć tyjś je człowiek żywy. Na jakóż żejś tu prziszeł?
A ón też prawi:
– Nale świynty Pietrze, podziwejcie sie, jo sie tu oto po tym ścieble wyczołgoł, co tu urosło aże do nieba.
Świynty Pieter sie podziwoł, prawi:
– Nó, człowiecze, my cie tu ni mogymy przijónć. Tu sie żywych ludzi nie przijmuje. Tu sie yny przijmuje umrzite duszyczki a tyjś żeś je człowiekiym żywym. Nó i tu dlo ciebie ni ma miejsca w niebie. Ty musisz eszcze ijść na ziym. Ale Czubaniok przeokropnie pytoł, coby mu też tam pozwolili w niebie umrzić, a coby go uż też nie pociskali na ziym, że ón tam uż chce umrzić w niebie. A świynty Pieter prawi:
– Ja, Martynku - Czubanioku, to jo wiym, ale podziwej sie, jakijś je smorysany. Ani żejś ni ma ogolóny, ani żejś ni ma ostrzigany. Smorysany, nogawczyska mosz stargane, rynczyska od smoły, rynkowy na łokciach dziurawe. Nó, choćbych uż nic na ciebie nie prawiuł, ale takigo smorysańca a takigo obtargańca nie przijmujymy do nieba. Nó i kozoł aniołkóm, i aniołkowie odkludzili go ku bramie. Ja, dobre, ale dyć gdosi zatyl na Czubanuli owies śción. No i jakóż ón terazy sie wróci na ziym? Nó i tóż strasznie pytoł aniołków, coby mu też pumógli wymyślić jakisi spusób, coby sie też móg jako na ziym dostać. Nó cóż tu aniołkowie w niebie ś nim zrobióm? Ale tóż mieli tam eszcze w stodole, w niebie, jako to, wiycie, u każdego gazdy... Jak gazda wymłóci, tóż jeszcze mo w sómsieku kapke takich trzin. Słómy uż tam nie było, owsa uż tam nie było, yny kapke takich trzin, takich plyw czystych. Tóż mu odpowiadali:
– Dyć byjś móg s tego jaki porwósło ukryncić, tóż na tym byjś sie móg spujścić spadki na Czubanulym. Czubaniok tam porwósła kryncić umioł, klynknył ku tymu i krynciuł, i krynciuł porwósło i owijoł na taki wielki kłymbo. I potym uż tego było na taki wielki kłymbo jako ón. Wszycki ty plewy, ty trziny, co tam eszcze były w tym brogu w niebie, wszycko skryncił na to jedno porwósło. A potym takóm wielkóm kule, taki woł zakuloł ku bramie niebieskij, a tyn kóniec dokryncóny uwiónzoł u piyntki, u bramy niebieskij, a tóm wielkóm kule, to porwósło sturził z nieba na ziym. Tóż tam wielki kłymbo sie odwijało, odwijało, odwijało, odwijało, aż sie cały sznór odwinył. Czubaniok pozdrził: dobre porwósło wisi w doline s nieba. I tóż teraz zaczón sie po tym porwóśle spuszczać. Szoł po tym porwóśle w doline, szoł, szoł dłógi czasy, bo porwósło było dłógi. Nó i jedyn ros porwósła chybiło. Tóż cóż tu teraz robić? Pozdrził na Wisłe, tóż kojściół ewangelicki na Wiśle widzioł taki maluczki jako jego palec. Taki kojściółek. Eszcze strasznie daleko. Myśli se: „Puszczym sie, no tóż sie zabijym. Cóż sy mie? I tak sy mie nic nie bydzie”. Ale Czubaniok mioł dycki dobre filipy. Mioł przi sobie w kapsie, w brucliku nóż, sióngnył se po tyn nóż, nad głowóm to porwósło urznył, a pod sobóm nadwiónzowoł. I tak po tym porwóśle fórt slazowoł; coros niży, coros niży. Ale cóż, od tych wynźlisków a od nierówności tego porwósła przedrzuł na dobre nogawice, tu na kolanach. A koszule na łokciach przedrzuł i uż sie mu s rónk, s nóg krwawiło i uż nie szło sie dali po tym porwóśle posunóć, pomykać. Uż nie szło. Nó i tóż cóż tu teraz zrobić? I darmo, Czubaniok sie pujściuł. „Zabijym sie, nie zabijym sie, wszycko jedno”. Toż prawi: „Jakech lecioł, tożech lecioł jako anioł. A jakech muhnył o ziym, tóżech muhnył jak djobeł. Ale – prawi – gdybych był spod na Czubanule, tóż yny taki placek sy mie by zustoł. To bych sie zabiuł. Ale na szczynści Czubaniok spod u Hrubowski. Jakby gdo nie wiedzioł: u Hrubowski to jest tam taki dojść wielki obszar, a to tam jest tako okropno młaka. Jak sie tam dzisiejszego dnia idzie, tóż tak dwacet, trzicet metrów sie tak tyn wyrch hósio. Tak sie ruszo, tak sie ogibo. I tam w to miejsce u Hrubowski do tej młaki Czubaniok spod. Toż, wiycie, gdyby zajś zustoł na wyrchu, na tych mechach, tóż jeszcze nic. Ale ty mesziska sie zarwały i Czubaniok wpod do bagna. A tak głymboko wpod, co prawie tak mu jyny gymba tyrczała a nos. A tu wszecko w bagnie. A jak sie chcioł kapynke ruszyć, coby sie jakosi wyszkroboł, tóż sie coroz barży zagłymbioł. I musioł se tak cichutko siedzieć, nic sie nie ruszać, coby sie w bagnie nie utopiuł. Ale se myśli: „Cóż tu teraz robić?” Ale umyślił se tak: zaszoł do chałupy i wykidoł sie. Uratowoł sie Czubaniok.
O Świyntym Mikołoju s Pierśćca
Hań downi żył w Pierśćcu biydny synek, kiery był pastuchym. Ojcowie mu umrzili i ni mioł żodnego. Jónkoł się przeogrómnie, mioł krosty na gymbie i dycki chodził z krziwóm głowóm.
Pos se ty biyrki i cieliczki, chodzil po calutki dziedzinie i mioł yny to co mu dali siedlocy. Na miano mu było Mikoła i tak na niego wszyjscy wołali. Żodyn się nim nie przejmowoł ani litowoł. Chodził w potarganych galatoch, mioł zmazany kabot, bo siedlocy mu prawili, że wiyncyj nie musi mieć, kie fórt yny s gowiedzióm siedzioł.
Do kościoła nie chodził, bo tóż kaj by tam szeł do Skoczowa, abo do inkszej dziedziny. Każdy dziyń musioł pajś tóm gowiydź. Jak prziszła zima to dycki se strugoł z drzewa roztomajte rzeczy: talyrze, rogolki, sztwiertki. Chodził po ludziach i dostowoł za to czasym jakisi lepsze jedzyni od gaździnej.
Roz jak chodził po lesie naloz wielki lipowy piyń. Wzión go na swój kwartyr i umyślił se, że s niego zrobi swoigo patróna, a kapke wiedzioł jak wyglóndo, bo jak był eszcze małym synkym i ojcowie żyli, był s nimi roz w Cieszynie i tam przi zómku w kościele widzioł pieknóm figure tego świyntego.
Żodnymu nic nie prawił, bo by się s niego śmioli, że je jakisi gupielok i zachciywo sie mu gupot. Ani ni mioł bardzo czasu strugać, kie caluśki dziyń musioł pajś tóm swojóm gowiydź na miedzach i po dziedzinach. Móg se robić w nocy, ale też jyny jak miesiónczek świycił coby mioł światło. Wycióngoł tyn kónsek lipowego drzewa i strugoł se tego swoigo patróna. Jak uż widniało chowoł kulok pod ławe, przikrył jakómsik dzichtóm i zas czakoł aż się zećmi.
Sztyry roki strugoł tóm figure i coroz barżi się s ni robił taki słuszny panoczek. Jak uż było wszyjstko gotowe postawił patróna na środku szopki. Uznoł se, że to je świynty i musi go kajśikej postawić w dobrym miejscu. Zustawił jóm w szopce i spokojnie poszeł spać.
Naroz, w środku nocy obudził się i usłyszoł jakisi larmo i krawal. Ludzie wołali że kansik gore. Mikoła się zerwól, leci ku chałupie a gazda go przezywo i bije – wrzeszczy, że skyrs niego się poli. Ludzie lecóm s toporami, amprami wody, chcóm to gasić, ale nie widzóm żodnego ognia. Odewrzili dwiyrze do kómórki, dziwajóm się a ta figura tak pieknie świyci, że aż wsyjstkich oślepio.
Żodyn nie wiedzioł skónd się to wziyno i pomysleli se, że ta cudowno figura tu isto prziszła s nieba od Pón Bóczka. Uradzili se, że jóm postawióm na takim kopieczku kole bagiyn, coby wachowała ludzi i całej dziedziny.
No i ta figura tam stoła i stoła długi czas, a ludzie byli radzi, że jóm majóm i że ich chroni od tych bażołów. Mikoła się postarził i kiesi go ludzie nalyżli pod figuróm jak uż był umrzity. Bele jak go pochowali i chónym go zapómnieli. Ale to eszcze ni ma kóniec.
Prziszły czasy luterski i kierysi z bogatych siedloków se uznoł, że tóm dziwnóm figure, kiero w nocy świyci trzeja spolić, abo wyciepać. Tóż tak zrobili. Nejprzód jóm podpolili. Poliła się calutkóm noc, a rano wszyjscy się dziwali, że piyniek się spolił, ale patrón dali stoi na ziymi.
Panoczek pierściecki się przeogrómnie znerwowoł i kozoł tóm figure wywiyjść do Rudzice. Tam był klasztor i siostrziczki się uradowały, że bydóm mieć takóm świycóncóm figure. Jak prziszeł wieczór uż były ciekawe na to świycyni. Dziwajóm się a tu figury ni ma. Straciła sie. W Pierśćcu zaś ludzie się dziwali, że figura stoi tam, kaj downij i jóm niechali. Za pore roków inkszy panoczek se uznoł, że jóm trzeja wyciepać. Najón wóz, wojoków – coby ludzie ji nie ukradli i wywiyźli tóm figure do Świyntoszówki i ciepli jóm do jaru, w kierym płynyła rzyczka i było pełno krzoków.
Wieczór ludzie sie dziwajóm a na kopieczku zas cosik świyci. Mikołaj zaś stoi na swoim miejscu tam kaj stoł. Potym zaś jedyn z bogatych panoczków chcił sie pozbyć figury na amyn. Wzión chłopów z sikiyrami, załadowali tóm figure na drabinioki pojechali s nióm aż do Krakowa. Jak tam dojechali to jóm chcieli porómbać, ale jak odrómbali rynce i nogi to się zaczyna s tej figury loć krew. Przeogrómnie się zlynkli i wciepali jóm do Wisły. No i Mikołaj popłynół . Jak jechali spatki do Pierśćca uż była noc i było tak ćma, że pobłóndzili i wjechali na barzoły. Zdowało się że s nich nie wyjadóm i się potopióm. Naroz jedyn chłop woło: „No! Sóm my uratowani, bo ktosik nóm świyci i mogymy teraz wyjechać na ceste”. Jak sie kapke przibliżili dziwajóm sie a figura tego świyntego dali stoi yny bez nóg i rónk, ale stoi i świyci tak, jak dycki. Teraz uż se ludzie uznali, że lepij tej figury nie ruszać i niechać jóm tam, kaj je. I aji tyn panoczek, kiery był luteranym – a óni w świyntych nie wierzóm – prawił, że trzeja zbudować tam kapliczke, a po paru rokach kościółek.
Roztomaite cuda się tam zaczyny dzioć i dali się dziejóm. Póntnicy tam chodzóm z calutki Polski.
Bożatka
Bożatka to sóm taki małe duszyczki. Siedzóm po chałupach, miyszkajóm razym z myszami w dziurach. Sóm taki małe że ich nie lza uwidzieć. Ledwo ich ze ziymie widać, sóm szare i maluczki, tóż mało kiery o nich wiy. Bożatka sóm dobre – jak im kiery postawi miske mlyka pod stolicóm, abo za piecym, pozamiato dłaszke coby se nie słómały nogi, jak skoczóm miyndzy słómkami, to powadzóm aji czarować. A czarowały, coby sie darziło gazdowi i gaździnej. Coby sie im szczyńściło, mnożiło, coby sie im rodzili syncy jak dymby, dziołuchy jak malowane, coby krowy dowały kupa mlyka i coby czarownice nie wlazowały do chałupy. Eszcze coby kury nosiły kupa wajec, coby sie Grejcary i Ryński suły do geldtaszki, coby w trówle każdo dziołucha miała szumne wiano, coby cery gazdów miały szykownych galanów, a syncy galanki, coby sie dobrze powydowały i pożynili. I eszcze kupa inkszych rzeczy, coby tóż bożatka jak uż mieszkały w chałupie to trzeja było o nich kapke dbać. A starczyło im wieczór dać pod stolice kapke mlyka, abo syra, abo dłaszke pozamiatać.


text:
Igor Wasiljewič Kurčatow
Igor Wasiljewič Kurčatow (rusce Иropb BacилbeBич KypчaToB; * 21. januara 1903, w Simskim zawodźe, Ufaski wobwod, Ruske carstwo, † 7. februara 1960, w Moskwje, Sowjetski zwjazk) bě wuznamny ruski a sowjetski fyzikar a nawoda sowjetskeho programa atomoweje bomby. Wón płaći jako „wótc sowjetskeje atomoweje bomby“.
Po Kurčatowje pomjenowane su mjez druhim jeho něhdyši slědźenski institut w Moskwje, jadrowa milinarnja Bjelojarsk pola Jekaterinburga, hora w Antarktice kaž tež dwě měsće w Ruskej a w Kazachstanje.


text:
Z tōm1 tortōm to już eksperymyntuja2 od jakegojś czasu- cojś może jeszcze kedy mi do łeba przidzie3– ale terozki4 stanyło5 na taki wersji. Ta torta je tako leko6, niy za słodkoł, niy za kwaśno, że moja Muter i jyj kamratki7 bōły bardzo zadowolōne.
Co potrza?
Biszkopt:
6 jajec
5 łeżek8 mōnki pszynny
1 łeżka mōnki kartołflany9
6 łeżek cukru
2 płaske łyżeczki proszku do pieczynioł
800 ml śmietōnki12 30%
3 śmietanfixy
otarto skōrka z jedny citrōłny
sok ze 2 citrołnōw
3 biołe szokolady13 (3x100g)
2 łeżki wōdki14
połra15 łeżek cukru pudru- zależy łod tego, jak słodkoł chcecie mieć ta śmiytana
Tyn biszkopt to sie nojlepi już upiyczcie dziyń naprzōd16. Rozgrzyjcie sie piec na 160 stopni i przigotujcie sie tortownica- jak mołcie17 tako zamykanoł, to na ta dolnoł czyńść mogecie sie dać tyż piapiōr18 do pieczynioł.
Biołka łoddzielcie od żōłtek. Przesiyjcie sie ta mōnka i przipomnijcie sie, kaj19 żeście schowali mikser;)
Do tych biōłek wciepcie20 trocha soli i ubijcie. Pod kōniec wsypcie tam cuker i dalyj ubijejcie. Zmniyjszcie21 łobroty22 i po jednym23 wciepujcie żōłtka. Potyn wsujcie24 tam mōnka i proszek. Tera mogecie to miyszać już nawet przi wyłōnczōnym mikserze samymi kōńcōwkami do ubijania i yno na troszka go włōnczyć na małych łobrotach, co by nōm tyn biszkopt niy opadnōł. Wlyjcie25 go do tortownicy. I rajn26 do pieca na 35-40 minut. Jak bydziecie ta tortownica wyciōngać, to odwrōćcie ta forma do gōry dnym i ściepnijcie27 na stōł (ze 20 abo i 30 cm). I niech sie łona28 tera trocha łodpocznie.29
Na drugi dziyń- a jak niy mołcie aż tyla czasu, to jak te ciasto ochōdnie30– wyciōngcie je z ty formy i przekrejcie31 na 3 placki.
Sok ze ty jednyj citrōłny podgrzywejcie32 aż uwre33 (mogecie tam jeszcze dać ze 2 łeżki wody), a jak ochōdnie, to wlyjcie tam tyż 2 łeżki wōdki. Mogecie sie tam dać i 4 łyżki, ale żeby potyn34 niy bōło, że Wołs35 namołwiōm do picioł.36
Jak już to mołcie fertich,37 to polyjcie tym te placki biszkoptu.
Pod tyn dolny placek połōżcie sie (na tym talyrzu abo paterze, na ftoryj38 późni bydzie stoł39), kōnski40 papiyru śniadaniowego- abo i moge być tyn do pieczynioł. Idzie o to, żeby niy pomarasić41 tego fajnego talyrza, jak bajymy42 stroić ta torta. To by bōła gańba43– cały rant44 talyrza zmazany45.
Ubijcie śmiytōnka, pod kōniec wciepcie tam cuker puder (joł doł46 4 łeżki), śmietanfix i ubijejcie dali47. Odłōżcie sie czyńść48 ty ubity śmiytany do strojynia49, a do reszty nałōżcie ta łotartoł skōrka ze citrōłny.
Posmarujcie tym dolny placek, polōżcie na niego tyn drugi i nałōżcie tam reszta tyj śmiytany ze skōrkōm. Na gōra dejcie 3 placek.
Do garca nalyjcie sie wody, postołwcie na piecu i na to dejcie jako miska abo i inkszy50 gornek, kaj bydziecie łozpuszczać51 ta szokolada. Jak sie już łozpuści, to wlywejcie tam reszta tego soku ze citrōłny i fajnie wymiyszejcie- uważejcie yno52,żeby to niy bōło za rzołdke.53
I terozki trza ta kryjma rozsmarować po całyj torcie. Ta miska abo garniec, kaj je ta szokolada, bez tyn czas nojlepi trzimać na tym garcu ze wrzōntkym, to nōm to za szybko niy stwardnie. Yno sie za dugo ze tym smarowaniym niy bołwcie54, bo Wōm ta kryjma55 stwardnie56 i bydzie po ptokach.57 Jak już to bydziecie mieli fertich, to już na Wołs czeko yno58 szprica59 ze śmiytanōm i Wasz artystyczny talynt. Poszalejcie i smacznego:)
1 „ō” samogłoska w wymowie pomiędzy „o” i „u”
2 eksperymentuję
3 do głowy przyjdzie
4 teraz
5 stanęło
6 lekka
7 koleżanki
8 łyżek
9 mąki ziemniaczanej
10 przekładania
11 na górę
12 śmietany
13 czekolady
14 wódki
15 kilka
16 wcześniej
17 posiadacie
18 papier
19 gdzie
20 wrzućcie
21 zmniejszcie
22 obroty
23 pojedynczo
24 wsypcie
25 wlejcie
26 do środka
27 zrzućcie
28 ona
29 odpocznie
30 ostygnie
31 przekrójcie
32 podgrzewajcie
33 zagotuje się
34 potem
35 Was
36 picia
37 gotowe
38 której
39 stał
40 kawałki
41 pobrudzić
42 będziemy
43 wstyd
44 krawędź
45 pobrudzony
46dodałem
47 dalej, w dalszym ciągu
48 część
49 strojenia
50 inny
51 rozpuszczać
52 tylko
53 za rzadkie
54 bawcie
55 krem
56 stwardnieje
57 będzie po ptakach
58 tylko
59 szpryca do ozdabiania tortu


text:
Czasownik
wetnōńć sie czasownik dokōnany
uproszczōny zŏpis: wetnōńć sie
To hasło nŏleży do przidŏwka ôd SileSłownika. To ôznaczŏ, że ôno mŏ na razie podstawowõ formã i we prziszłości bydzie rozbudowane ô etymologijõ, ôdmianã, frazeologijõ i inksze wiadōmości dostympne we połnych hasłach.
Na dzisiej hned gotowy je Słownik minimum, to znaczy 1500 nojczynstszych ślōnskich słōw podle Korpusu Ślōnskij Mŏwy.
Jeźli chcecie pōmōc we rozwijaniu tego i inkszych projektōw, pōmyślcie nad dociepniyńciym sie na nie na Patronite
abo PayPal
.


text:
Berlin (B/SN). „Přećelstwo z dźěćimi Israela słuša k žiwjenju wučomnikow Jězusa.“ Tale dźensniša sada bamža Franciskusa bě před 70 lětami za wjetšinu utopija. Ćeža lětstotki trajaceho křesćanskeho antijudaizma a nacionalsocialistiskeje propagandy je ćežke brěmjo, kotrež njeda so za někotre lěta wottřasć. Tele nazhonjenja dyrbjachu tež zběrać sobustawojo towarstwow za křesćansko-židowske zhromadne dźěło, zjednoćenych w Němskej koordinaciskej radźe. Zmužitosć, wutrajnosć a wobstajnosć, z kotrymiž so za křesćansko-židowske zhromadne dźěło zasadźeja, su wobdźiwajomne. To płaći wosebje za židow, kotřiž su so jenož něšto lět po wójnje wo zhromadne dźěło z křesćanami prócowali. To je dar křesćanam, kotryž měła Němska biskopska konferenca dźakownje přiwzać a skutkowanje towarstwow podpěrać.
Što sej ludźo přeja?


text:
Budyšin (B/SN). Wuměłski projekt chcedźa Budyscy křesćenjo w póstnym a jutrownym času zwoprawdźić, zo bychu ze swojimi sobubratrami do rozmołwy přišli. Hłowne ćežišćo při tym rěka: Što dawa mojemu žiwjenju swětło? Što mje hnuje? Realizacija projekta ma swój spočatk w zhromadnej iniciatiwje katolskeje a ewangelskeje wosady, kotrejž wobě w mjezsobnosći cyrkej swj. Pětra w Budyšinje wužiwatej. Na ekumeniskej nutrnosći z ewangelskim krajnym biskopom Carstenom Rentzingom a biskopom Heinrichom Timmereversom su wuměłski projekt wotewrěli. Hač do jutrow steja nimale wšědnje zarjadowanja na programje: wot wodźenjow přez přednoški za dźěći, modlitwy wo měr, duchownu hudźbu hač k seminaram a dźiwadłowym kursam. Na mnohich terminach wuměłc Ludger Hinse sam sobu skutkuje.
Sankcije zběhnjene


text:
Krajne koparske mišterstwa Ü60
Sakski koparski zwjazk zarjaduje 2. oktobra wot 10 hodź. w sportowym a wólnočasnym centrumje w Němskich Pazlicach krajne mišterstwa starobneje klasy Ü60. Hrać budu tam mustwa BSG Wocl Riesa, Fortuna Trjebin, Póst Drježdźany, HZ Hórnikečanski jězor, HZ Engelsdorf/Tresenwald, FSV Motor BrandErbisdorf, Drježdźanski SC 1898 a HZ Němske Pazlicy/Kamjenc.
Njedźelu na derby
W krajnej koparskej klasy budźe njedźelu w Chrósćicach koparski derby mjez mustwomaj tamnišeje SJ a Rakečanskeho ST. W tabulce stej cyłkaj nimale susodaj. Rakečenjo steja po pjeć hrajnych dnjach na wosmym městnje tabulki, Chróšćenjo z dypkom mjenje na dźesatym.
25.09. 13:00 FC Energija Choćebuz
– FC Eilenburg
25.09. 14:00 SV Módro-běli Zorbau
– Budissa Budyšin
25.09. 15:00 Kickers 94 Markkleeberg – Jednota Kamjenc
25.09. 15:00 HZ Łaz/Běły Chołmc
– ST Marijina hwězda
25.09. 15:00 Módro-běli Kulow
– Biskopičanske KT II
26.09. 12:30 SJ Chrósćicy II
– HZ Hórnikečanski jězor
26.09. 13:00 ST Wjelećin II
– HZ Wulka Dubrawa II
/ Radwor II
26.09. 15:00 ST Radwor
– HZ Wóslink/Skaskow
/Kulow II
26.09. 15:00 SJ Chrósćicy
– Rakečanske ST
Běhać – kolesować – běhać


text:
Uljanowsk
Spůłrzyndne: 54°19' N 48°22' E
Uljanowsk (ros. yлbяHoBck) je mjastym we Rusyji a stolicům uobwodu Uljanowskigo. We Uljanowsku mjyško 638,3 tys. ludźi (2005).
Zouožůne we 1648 roku bez bojara Bogdana Chitrowo na břygu Wougi a Swijagi, pod mjanym Symbirsk. Uod 1780 pośado prawa mjejske, uod 1796 bůuo stolicům guberńi, a uod 1943 stolicům uobwodu. We 1924 r. zmjyńůno mjano na Uljanowsk, s kuli tego co urodźiu śe sam tukej Wuodźimjeř Lyńin, čyli Wuadimir Iljič Uljanow. Průč Lyńina, urodźyli śe sam tyž Aleksandr Kerenskij a Paweł Jasienica.
Mjasto znůne je ze fabryki aut – UAZ, mo port řečny, lotńisko i šula wyžšo.


text:
Miano kocik brzmi zŏcnie
Dzisioj Miyndzynŏrodowy Dziyń Kocika. Fto mŏ koty, może sie poczuć srogōm perzōnōm, bo w historyji mocka wielgich ludzi przoło kocikōm. Byli tyż take, co sie ich bŏli abo niy cierpiyli. Aleksander Wielgi bezmaść mdloł, kej uwidzioł kocika. Napoleōn zaś psikoł, jak wlŏz do izby, kaj piyrwyj bōł kot. Nale ô nich dzisiej niy bydymy gŏdać. Poôsprawiōmy ô tych, co kocikōm przŏli z cołkigo serca.
W Chinach gŏdali, co kociki przinoszōm szczyńście. Terŏzki mogymy ôbejrzeć tauzyn lŏt stare ôbrŏzki, na kerych sōm cołke familije cuzamyn z kocikami. Kej przeniesymy sie na Bliski Wschōd, ôbejrzymy Mahomyta, kery mioł gŏdać kŏzania ze pelcowym kamratym na rynkach.
We średniowieczu uznŏwali kota za kamrata ôd heksōw. Kożdy bajtel wiy, co heksa musi mieć kocika, nŏlepij czŏrnego. Nale mało z nŏs wiy, co niy zŏwdy i niy wszyndzie tak było. Kej we IV storoczu przikludzili te zwiyrzynta do Irlandyje, wszystke ludzie zaczli jim przŏć. Gibko uznali, co kożdŏ bauerka mŏ mieć w dōma kocika. A w IX storoczu jedyn irlandzki mnich piyrszy szrajbnōł wiersz ô swojim kocie. Miyszkōł wtynczŏs w klŏsztorze w Niymcach. Szrajbowoł ksiyngi i filowoł na szpaski swojigo kocika Pangura Bàna i pisoł tak:
Jŏ mnich z kocikiym Pangurym
Kŏżdy majster w swojij sztuce
Pangur goni mysza
Jŏ poświyncōm sie nauce.
Pokōj, co mōm w ksiōnżkach
Kej hyr źwiynczny wola
Pangur ciszy niy zŏwiści
Bo mŏ grajfka swoja.
(…)
Jemu pysk z uciechy świyci
Kej mysza łapkōm chyci
Mie, kej jaki ausdruk chyca
Mocka sie lachajōm lica.
(…)
Kocik szampiōn – niy gŏdać
I mŏ swoje duchty jedne
Jŏ tyż wiym jak mōm robić
Eklerować co niewidne.
Srogi uczōny Erazm z Rotterdamu pisoł we brifie do kamrata, co kej przyjechoł do Anglije, a prziszoł kajś na byzuch, musioł dać kusika niy ino cołkij familiji cuzamyn z bajtlami, nale tyż kocikowi.
Kardynał Wolsey, kery radziōł Hajnelowi VIII (temu, co to sześć swojich babōw kŏzoł ukatrupić), przoł kocikōm fest. Broł je na roztōmajte trefy, zŏcne ôbiady i bodej na nŏbożyństwa. Bōł jedynym angelskim kanclerzym ze czŏrnym kocikym wele siebie.
Lyjo da Vinci namalowoł „Dama z łaskōm”, a gŏdoł, co „bodej nojmiynszy kocik to je dzieło sztuki”.
Richelieu – tyn, co prześladowoł sztyrech muszketerōw – mioł sztyrnŏście kotōw. Społ ś niymi w pryku i jŏd ś niymi przi stole. Kocikōm przŏli tyż Newton ôd slatujōncych jabłek i Aleksander Dumas, kery szafnōł Liga Ôbrōny Kocikōw, do keryj zarŏzki wleźli inksze kocie przŏciele: Charles Baudelaire i Guy de Mauppasant.
Mocka aktorów a prezydyntōw Ameryki przoło kocikōm: Fres Astaire, Charlie Chaplin, Liz Taylor, niy gŏdōm już ô Bardotce, kerŏ miała ptŏka na pōnkcie zwiyrzōnt. Koty były kamratami Lincolna, Roosevelta, Kennedy’ygo a Clintōna.
Winstōn Churchill do swojigo czŏrnego pupila ôbszatowowoł przi Downing Street ekstra plac we gabinecie i jŏdalni. Nelsōn, bo takie kocik mioł miano, nynoł ze Churchillym i robiōł za termofor.
W kożdyj gŏdce majōm jakeś miana do nojukochańszych perzōnōw – bajtli, babōw, chopōw. Niymce padajōm: Liebling, Maus abo Schatz. Angliki: Baby, Honey, Sugar abo Sweety. Nale już Francuzy gŏdajōm: Mon amour, Mon ange, Mon chat abo Ma chatte – mōj kociku, moja kociczko. Kociczko gŏdajōm tyż Czechy.
A jak padajōm Ślōnzoki? Niy gŏdocie aby do swojich bajtli, frelek, szacōw: „kociku”? Fto widzioł „Miłość we Königshütte”, możno pamiyntŏ, kej Brainerowŏ granŏ bez Grażyna Bułka gŏdała do Elwiry (dziouchy wyretowanyj ze Zgody bez dŏchtora Schneidera) „kociku”. A robiyła to tak maszketnie, co sie człowiekowi ślimtać chciało. Pamiyntōm, co kej mi było źle, mama mi gŏdali: „Niy starej sie kociku”. Czyli, mogymy sie medykować, co Ślōnzoki przajōm kocikōm, bo kej ftoś do ukochanyj perzōny padŏ „kociku”, to bezmaść przaje tym zwiyrzyntōm.
Beztōż wszystkie przŏciele kocikōw niych dzisiej poczujōm sie, kej srogie perzōny i poaszōm sie na naszym facebooku mianami ôd swojich kocikōw abo możno mŏcie jake fajne ślōnskie miana do naszych pelcowych kamratōw. Mark Twain mianowoł swoje kociki: Zaratustra, Beblŏk i Kwasek. Moje dwa mianujōm sie Bōmbōn i Michcia (podug tyj ze „Cholōnka” Janosza). A wasze jak sie mianujōm? Zaprŏszōmy do wciepowaniŏ mianōw a fotek knipsniyntych Waszym kocikōm.
Do tego tekstu korzystałach z ksiōnżki Madeline Swan „Historia kotōw”, a translacyjŏ kōnckōw wiersza ô Pangur Bànie na ślōnski narychtowałach podug wiersza „Mnich i jego kot”, przekłŏd Ernest Bryll a Gryjta Goraj-Bryll.
Mōnika Kassner. Historyczka i polōnistka, dziynnikarka, kero pisze po ślōnsku; autorka ksiōnżki dlŏ bajtli „Zaginione perły księżnej Daisy” i artykułōw m.in. do kwartalnika „Fabryka Silesia”; w latach 2011-2016 naczelnŏ redachtorka miysiyncznika “Ślōnskŏ Szwalba”.
Na przodku: Śnik ôd Michcie. Foto: MK


text:
Krystof Rummel wukonja wot lońšeho 1. awgusta zastojnstwo serbskeho superintendenta, do kotrehož bu na reformaciskim dnju w Hodźijskej cyrkwi Pětra a Pawoła zapokazany. Z nim přewza najwyšu funkciju w ewangelskich Serbach prěni raz wosoba, kotraž njeje maćernorěčna. Na dojutrownu rozmołwu je so farar Rummel z Axelom Arltom w hudźbnej stwě Hodźijskeje fary zetkał.
Dobre lěto smy z koronu žiwi. Kak zhladujeće na jutry 2020, kotrež njejsmy kaž zwučene swjećić móhli?
Bychu-li 2020 křižerjo jěchać móhli, by so tónle přinošk hižo před lětom wozjewić móhł. Korony dla pak žane křižerske procesiony po puću być njesmědźachu a tuž tež jubilarojo žadyn slěborny abo złoty wěnčk při sukni přityknjeny měć njemóžachu. Ćim bóle so woni wjesela, zo móža to lětsa nachwatać, hačrunjež drje za nikoho z nich jubilej w srjedźišću njesteji.
Zo chcu so z Michałom Pašku w Baćonju raz wobšěrnišo rozmołwjeć, běch jemu hižo lěto do toho připowědźił, jako na njeho do jutrow zazwonich, zo bych kaž kóžde lěto křižerske nowosće zhonił. 2019 wšak jich přewjele njeměješe, „ale klětu pojěcham 50. raz a nimo toho budu 40. raz kantor“, wón tehdy připowědźi. Jako jeho loni spočatk póstneho časa wopytach, wjedro hišće žane jutrowne njebě. Ćim lěpje bě Baćonjan na mój wopyt přihotowany. Dokelž wón jara dokładnu statistiku „swojeho“ křižerskeho procesiona wjedźe, móže tuž někotružkuli zajimawostku powědać a ju tohorunja z lětoličbu potwjerdźić.
Nihdźe druhdźe njejěchał
Galiciska – region na sewjerozapadźe Iberiskeje połkupy njeje jeno znateho putniskeho města Santiago de Compostela dla woblubowana dowolowa kónčina. Tónle dźěl Španiskeje z oficialnym mjenom Comunidade Autónoma de Galicia je pisany blečk w multikulturnej južnej Europje.
Dudy, narodny hudźbny nastroj Galicičanow, symbolizuja historiski zwisk ke Keltam. Galicišćina, kotruž wšědnje tři miliony ludźi wužiwaja, je susodnej portugalskej rěči jara podobna. Respekt před mytiskimi bytosćemi, kaž stej to chodojta a wiła (sonina), pokazuje na to, zo na bywšim „kóncu swěta“ přirodne a nadzemske mocy w předstawach tudyšich wobydlerjow hišće wulku rólu hraja. Stare keltiske a nowše křesćanske tradicije so tu měšeja.
Pod (nad)wopřijećom design sej najskerje kóždy něšto poměrnje konkretne předstaja a móže za to tež přikłady mjenować. Přiwšěm – abo snano runje tohodla – njehodźi drje so žana powšitkownopłaćiwa definicija terminusa nastajić. Tak rěčimy na přikład wo designu mody, jězdźidłow abo šmóratkow, štož tež wopak njeje. Tola to by hesło ryzy na to wobmjezowało, kak něšto wupada. Wšako so dosć fachowcow z tym zaběra, kak sej najelegantnišo do awta zalězć, kak drasta najkmańšo sedźi abo kak ergonomisce so handy posłužuje. Njeje potajkim jeničce wažne, dobry optiski zaćišć tworić (a tuž wěstu kwalitu sugerować); je runje tak wažne, zo hodźa so produkty zmysłapołnje wužiwać. Střeća ma design tomu słužić, marku wot marki rozeznawać móc (abo jej zmóžnić so z cuzymi pjerami pyšić, kupcow tak často za nós poměwši) resp. tak mjenowane žro marki po cyłej paleće produktow reprezentatiwnje rozšěrić.
Loni w hodownym času je sej młodostny w Ralbicach wutroby kemšerjow zdobył, a to na njewšědnym instrumenće. Simeon Wjesela je 26. decembra na kemšach w Ralbičanskej cyrkwi mjenujcy na harfje hudźił.
W Delanach cyle normalne
Dwanaćelětnemu to ničo wosebite njeje. Přećeljo, sobušulerki a sobušulerjo to wědźa. „Jako wo tym zhonichu, zo na harfje hraju, su woni cyle normalnje reagowali“, powěda Simeon. Po zdaću je tuž w Delanach tež cyle normalne, zo hólčec, kiž chodźi do 7. lětnika na Serbskim gymnaziju Budyšin, tajki wulki instrument wobknježi. To tež njezadźiwa, wšako delanscy ludźo hudźbu lubuja. Tež nan a dźěd Simeona rady we wjesnej band hudźitaj a w Serbskim muskim chórje Delany sobu spěwataj.
Drobnuške su jeje mustry, z kotrymiž jutrowne jejka debi. Małe drohoćinki su něžne – wšojedne, hač su jejka po starodawnym wašnju wóskowanja pisanjene abo po trochu młódšim, bosěrowanju. Njebjelčanka wobě technice perfektnje wobknježi. Wosebje požadane běchu w minjenych lětach jejka ze zelenej skorpiznu, porjeńšene z motiwami, kotrež do wóska tunkane pjerko w formje třiróžka abo zmija na nje kuzła. „Za derje radźene pak mam lětsa jejka z brunej skorpiznu, kotrež sym módre abo čerwjene wobarbiła“, tak wona powěda, „na nich běłe mustry wosebje skutkuja. Takle barbjene je dotal njemějach.“
Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach nimale pozabyli.
Jeno ći starši Lutobčenjo móža so hišće dopomnić, zo mějachu we wsy hač do lěta 1966 nahladny hosćenc. Pohladnica pak njedopomina jenož na přećelneho a hibićiweho korčmarja Jana Awgusta Lehdera, ale tež na stawizny rjaneje a přiwabliweje korčmy.
1. meje 1906 bu 25 kilometrow dołha železniska čara wot Radworja do Wósporka swojemu wužiwanju přepodata. Mjez cyłkownje wosom na čarje zapołoženymi dwórnišćemi a zastanišćemi bě tež štyri kilometry wuchodnje Radworja a dwaj kilometraj před Wulkej Dubrawu jedne blisko Lutobča trěbne. Předewšěm wšak bě železniska čara za spěšnje wuwiwacu so industriju njeparujomna. Za městnosć njeposrědnje za Měrkowom rozsudźili běchu so efektiwneho zapołoženja čary kaž tež trěbneho transporta twarskeho materiala z bliskeje Měrkowskeje cyhelnicy dla. Wobsedźer cyhelnicy a pěskoweje jamy, Budyski architekt Wiliam Kempe, je tam lětnje 600 wagonow ze šćerkom a šamotu nakładować dał.
Jutry w Serbach su cyle wosebity čas, w kotrymž mnohe nałožki pěstujemy, w kóždej kónčinje hinaše. W Delnjej Łužicy zarjaduja na wsach jutrowne wohenje. W přewažnje ewangelskich kónčinach srjedźneje Łužicy je předewšěm spěwanje jutrowničku rano znate. A w katolskej Hornjej Łužicy su wězo křižerjo wjeršk. Jutrowne jejka pak ludźo po cyłej Łužicy rady debja. Tradicija w někotrych regionach tež je, jejka walkować abo po jutrownu wodu chodźić. Dźěćiznak chce sej z wami někotre jutrowne nałožki wotkryć. Bianka Šeferowa


text:
Dobry poczōntek dlŏ Trzińca we finale
Za nami dwa szpile finału ligi czeskej we hokeju. HC Oceláři Trzinec ôba groł we Libercu i bōł to blank dobry sztart.
Piyrszy szpil, we sztwŏrtek, Trziniec wygroł ze Bílí Tygři Liberec 2-1 (1-0, 1-1, 0-0) i bōł bez kōmyntatorōw i ekszpertōw czeskej telewizji fest chwŏlōny za gra we ôbrōnie i blank proste, ale zŏwdy geferlich, ataki.
Drugi szpil to przegranŏ Trzińca 1-3 (o-0, 1-2, 0-1), ale tyż po meczu walki, kaj niekiedy dziebko brachowało szczyńściŏ.
Tera manszaft ze Ślōnska mŏ dwa szpile u siã – we nojbliższy pyńdziałek i wtorek.
Terminy nŏstypnych szpilōw, kere wszystke idzie ôbejrzeć na CT Sport, zŏwdy ô piōntyj.
22.04.2019: HC Oceláři Trzinec – Bílí Tygři Liberec
23.04.2019: HC Oceláři Trzinec – Bílí Tygři Liberec
26.04.2019: Bílí Tygři Liberec – HC Oceláři Trzinec
28.04.2019: HC Oceláři Trzinec – Bílí Tygři Liberec
30.04.2019: Bílí Tygři Liberec – HC Oceláři Trzinec
Grŏ sie do 4 wygranych szpilōw.


text:
Gŏdka Klachuli, 17.08.1920
Moi złoci! Co sie tez to cłowiek nagorsy i nagniewo, jak tak te rozmajte gazety i cajtungi cyto. Casym to tak az mnie mory bierōm i jakbych tak zapadła do niektōry redakcyje, tobych tym redachtorōm do pysku napluła. Niektōry redaktōr abo taki pisorz to musi być głupi, jak nowōnarodzōne ciela, abo tez taki djobli cygōn, ktōrymu za te pierdoły dobrze płacōm.
Jo jest prosto baba ze wsi, ale to wōm padōm, że jo bych i mōndrzy pisała i też mōndrzy cyganiła. Co taki „Schwarzer Adler” abo taki „Dzwōn” pise, to ślepy krykōm namaco, ze to sōm zapłacōne pierdoły.
Ale nojbardziej mi dziwno, ze taki „Schwarzer Adler” nawet „Ynglikōw” ôpisuje i maluje (nojlepsy dowōd, że jest głupi). W nōmerze na Świōntki namalowoł Ślōnzoka jak leży na ziymi i wrzeszczy, bo go jakiś wojok w mundurze yng1ickym bije, karwaczym a Francuz, taki sōm, jak ci, co po Bytōmiu chodzōm, tego boroka Ślōnzoka brōni.
Cuda sie tez dziejōm u nos! Naprzykłod w Bytōmiu na jednym zebraniu to sie dwuch ucōnych Polokōw z Bytōmia (dobrych katolikōw) wadziło ô to, kto z nich jest lepszym Niymcym, co tak wyglōndało, jak sie dwōch siodłokōw wadzi ô to, kto z nich jest lepszym masarzym. Jedyn śpiewoł tak ciynko jak skowrōnek, a tyn drugi chcioł wszystkich ôgałuszyć. Tōż już wiecie, kto to, co?
Potym ech wōm tez chciała pedzieć, że teraz dopiero porzōndny klachoc jest w Bytōmiu – nazywo sie Tersytes. Jo wōm padōm, że choć jo tez mōm porzōndny jynzyk, to tyn psiojucha wiyncej wie, jak 15 kobiet we walkowni. Jak ôn zacnie klachać, to Niymcy stracōm mowa na pora dni i dopiero jak trocha ôchłodnōm, to zacnōm sie jynkać, wymowiać i niektōrzy sie potym po cichu ze Slōnska wynoszōm. Takego im nawarzył piwa, że ani rusz go przełknōńć nie mogōm. Że tez to chłop tak wszystko dokumyntnie wie, co sie na wsi i w ôkolicy dzieje, choć ani do walkowni ani do piekarza z chlebym nie chodzi. No! jo tez tam jesce niejedno wiym, ale sie jesce wola w jynzyk ugryźć i zostawia se to na nieskorzy.
Żeby jyno zaś kto chcioł wydować take broszurki przeciwko nōm Polokōm, bo z tej ôstatniej ôd tego „nieboroka doktora” toch juz ôstatnie kartki powiesiła do „haźla” i nie mōm juz papieru, a naszych gazet bych tak przeca nie zniewozyła.
Na drugi roz wiyncej – do widzynio!
Rōźla Pyscycka.
Wszyjske teksty muszōm być rozumiane we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ôpiniji redakcyje Wachtyrza.


text:
Grzegorz Buchalik: Ô knifach na wychowani dwujynzyczne ślōnskich bajtli
Jak erbnonć dwie godki?
Mody Ślōnzok, kery wychowuje sie w RP musi poradzić do porzōndku godać po ślōnsku i po polsku i z tym gynał po moimu ni ma sie co wadzić. Zgodzi sie sam wiynkszość Ślōnzokōw. Niypochytani jednego z tych jynzykōw bez wielkij przesady idzie nazwać kalyctwym. To jednak dwie inksze zorty kalyctwa. Ślōnski je jynzykiym mniyjszości. Sōm my mniyjszościōm już niy yno w skali Polski, ale nawet w historycznych granicach naszego regiōnu. Beztōż terozki Ślōnzok, kery za bajtla niy erbnie w dōma ślōnskij godki mo niyporownywalnie myjsze szanse coby do porzōndku pochytać tyn jynzyk niyskorzij niż tyn co za łebka godo yno po Ślōnsku a uczynio polskigo chyto sie dopiyro potym. Tōż coby spōmnieć wcześniejsze porownani, zaniydbani uczynio ślōnskigo we poczōntkowych latach moge dokludzić do “kalyctwa dożywotnigo”.
Rozmańte sōm knify i taktyki wychowanio dwujynzycznego, ale ich używani musi być forgot sztrykowane na miara, tōż dosztelowane do sztatusu uczōnych jynzykōw we familii, nojbliższym ôtoczyniu („na placu”) a w państwie. Nojprostszym zdałoby sie przipadkiym sōm rodziny w kerych ôjce majōm inaksze pochodzyni. Jynzyk ôjczysty (mono lepij pedzieć samek “familijny”?) matki je inkszy niż ôjca. Wtedy naturalnym knifym uczynio je OPOL (z ang. One Parent One Language). Matka a ôjciec godajōm do dziecka yno w swoich jynzykach ôjczystych. To bez godki fest skuteczny knif. Bajtel lekko poradzi rozrōżnić wtedy te dwa rozmańte kody jynzykowe. Telko taktyka przijyna tyż masa ślōnsko-polskich familiji na czym fest skorzystały ich dziecka. OPOL mogōm prōbować tyż wkludzać w życi małżyństwa z jednakim pochodzyniym etnicznym (jynzykowym). W telkij sytuacji minusami sōm na pewno przimus dyscypliny jynzykowej, tym bardzij ciynżki do ôsoby, kero musi godać z dzieckiym w “niyswoim” czy swoim “drugim” jynzyku. Do tego nojlepij jak tyn drugi jynzyk je bez ôjca/matka perfekt pochytany. Ôjce czynsto starajōm sie, że bajtel skuli nich niy erbnie dobrego akcyntu i telko taktyka ôkoże sie ańfachowo (chocioż wcale tak niy musi być). Dochodzi tyż problym jak godać przi dziecku, kej ôroz cylnie sie cołko familio. Skuli tych problymōw małżyństwa z jednakim pochodzyniym jynzykowym mało kiedy na telko taktyka sie decydujōm.
Popularniejszo je beztōż strategio miyszano, roz godo sie do dziecka po ślōnsku roz po polsku. To w gowach (tym bardzij tych malutkich) moge wkludzać lekki miszōng. Dobrze jak jeszcze wyraźnie ôddzielo sie ôba jynzyki (pokrewno taktyka zakłodo używani jednego abo drugigo jynzyka zależnie ôd czasu a placu, co pōmogo dzieckōm lepij sie pochytać w dwujynzycznych realiach). Gorzij jak ôjce zaczynajōm sami sztyjc fyrlać te dwa jynzyki, nikedy nawet w jednym zdaniu. Inkszym ausdrukiym je spamiyntywani i poprowiani dziecek jak “źle godajōm”, co tym bardzij zdo sie być gupotōm kej samymu godo sie do bajtla “miszōngiym”. Przesadne spamiyntywani modzioka za pierōna niy pōmogo w dwujynzycznym uczyniu. Pryndzyj moge dokludzić do tego, że bajtel sie zgańbuje, wylynko, czy durś zniychynci do godanio, tōż jego rozwōj jynzykowy sztopnie.
Spōmniane niykōnsekwyncje a błyndy przi miyszanej taktyce uczynio jynzykōw, prziczyniajōm sie do złej ôcyny telkigo wychowywanio dziecek, szczególnie bez pokolynia, kere ze swojimi łebkami zaczynały yno ôd ślōnskigo. Te ôsoby podkreślajōm przeważnie, że ich dziecka, chocioż na poczōntku były uczōne yno po naszymu, ni miały niyskorzij żodnych problymōw coby pochytać polski. Telki podynści to mynij abo bardzij świadōme wybrani nastympnej z głōwnych strategii uczynio dwujynzycznego, kero fachowo literatura ôkreślo skrōtym ML@H (z ang. Minority Language at Home – jynzyk mniyjszości w doma). Downij fachmany za fest tego knifu niy polycali. Terozki jednak je ôn coroz bardzij w zocy, bo dowo bajtlōm wiynkszy kōntakt z godkōm mniyjszości niż OPOL, a dyć to jynzyk mniyjszości je bardzij zagrożōny zapōmniyniym. Jynzyk wiynkszości (w naszym wypadku polski) je forgot wszyndzij naôkoło (media, szkoła, kościōł), co dowo mu telki fory, że ni ma co sie starać, że w dłōgszej perspektywie dziecko zmuszōne do jego nauki bydzie miało ś nim wiynksze problymy.
Eli wiysz, że?
Mōzgi bajtli we piyrszych latach życio sōm nasztelowane na poznowani jynzykōw. Małe dziecka poradzōm dużo lepij rozpoznować dźwiynki. Dowajōm pozōr na nojmyńsze rōżnice we głoskach, kerych niy słyszōm już starsi, kej te rōżnice ni majom znaczynio w ich jynzykach. Dlo przikłodu fest ciynżko nōm je pochytać rōżnice we rozmańtych zortach francuskich głosek zbliżōnych do „u” abo „e”. Jynzyk francuski mo dużo wiyncyj samogłosek, kere nōm biyda wysłyszeć, tym bardzij wypedzieć. Na tej samej zasadzie Polokowi biyda kapnōnć co rōżni ślōnski „pozōr” i czeski „pozor”, czy ślōnskigo „kōnia” a polskigo „konia”. Bajtle ni majōm telkich problymōw. Bezmałaś do 6. miesiōnca życio dziecka idyalnie wychytujōm telki kōntrastowe dźwiynki a hneda potym zaczynajōm już ignorować te, kerych kole siebie niy słyszōm. Po skōńczyniu piyrszego roku życio bajtel po leku skupio sie już yno na rozrōżnianiu dźwiynkōw ważnych w jego jynzyku. Ale spokojnie jeszcze bez dłōgi czos potym praje do 7. roku życio dziecka poradzōm rozpoznować nowe dźwiynki, wylyź ze swoich jeszcze luźnych ramōw jynzykowych.
Jeszcze jedno! Dziecka w piyrszych latach życio jeszcze warcij niż uczyć sie nowych jynzykōw poradzōm niyużywano godka zapōmnieć. We nikerych ślōnskich familiach bez czos II wojny światowej, ôjce zdecydowali godać do dziecek yno po nimiecku. Kej wojna sie skōńczyła i nikere 3-5-cio latki uczōne przody yno po nimiecku durś straciyły kōntakt z tōm godkōm, wartko pozapōminały jak sie „szprecho” i we starszym wieku niy umiały już pedzieć po nimiecku praje nic.
Tōż w skrōcie – uczcie dziecka godać i niy przestowejcie! Pryndzyj lepij, ale nigdy za niyskoro. Sōm na dyć i starzi, kerzi poradzōm pochytać cudzy jynzyk perfekt, tak aże niy poznać że sōm „cudzy”. Muszōm yno forgot bardzij sie przi tymu napocić.
W prziszykowaniu tekstu nojbardzij pōmōgła mi publikacjo: B. Zurer Pearson, Jak wychować dziecko dwujęzyczne,tłumaczyni i adaptacjo Z. Wodniecka i K. Chlipalski, Poznań 2013.
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista, mody ôjciec. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal we Dzienniku Zachodnim.
http://www.dziennikzachodni.pl/blogi/slonski-fusbal/
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/