text:
©to èini è³owjeka zbo¾owneho a wjeso³eho? Jeho wobsed¼eñstwo, pøiroda jeho wobdawaca a jeho swìrne skutkowanje. Chcemy raz w¹itke druhe stawy è³owjeskeho towaøstwa wotstroniæ a jeniècy wobraz zbo¾owneho serbskeho bura sebi pøed woèi stajiæ.
Kapon je spìwa³, ¹tyri je bi³o; njech d¼eñ swita abo njech hi¹æe æìmnosæ a mrokota zemju pøikrywa: bur so zbìha ze swojeho lìhwa. Wón stawa radostnje a khwali Boha d¼akownje. Wón bud¼i ¾onu, wón wo³a wotroèka a druhich we swojim domje. Nìtko d¼e do d¼ì³a spì¹nje a wjesele, pak do bró¾nje, pak won na polo abo na ³uku abo do keøkow. Te¾ jeho mand¼elska njeje w tu khwilu prózdna; wona zatepja a wari snìdanje za lud¼i a skót, d¼e potom do hród¼e, hd¼e¾ ju h³ódny skót mórèo a korèo lubje wita. Picuje kruwy a swinje, sypa jeèmjeñ kurom a husom a njezapomina ani psa ani kóèki, zastara te¾ swoje mólièke, ki¾ su mjez tym stany³e. A nìtko pøikhad¼eja nutø z prózdnymi brjuchami a dobrym po¾adom ; hospodaø a èeladnicy a sydaju so k blidu. Hospoza pøino¹uje poliwku a bìrny abo kofej a khlìba a butry, a w¹itkim s³od¼i po æe¾kim d¼ìle zwuèene snedanje. A nìtko po mócnym wokøewjenju du hnydom zaso do d¼ì³a; èiniæ je dosæ. ®nì su wulke, rukow je ma³o. Po poèasach je w¹ìdne d¼ì³o w¹elake. Tu ma so drjewo pu¹æeæ, maju so walèki rubaæ; rola ma so pøihotowaæ, dyrbi so syæ a sad¼eæ; ³uka ma so syc, syno a wotawa domoj wozyæ; ma so dom khowaæ, ¹to¾ je rola pøinjes³a, zbìraæ a ¹æipaæ, ¹to¾ je na winowym pjeñku zezrali³o abo ¹to¾ je na sadowych ¹tomach narost³o, a w zymje m³óæiæ abo pøasæ a pjerje drìæ. A hdy¾ je lìto nimo a hdy¾ je samo srìdnjemu burej jeho pijne prócowanje sto abo dwì sæì toleø èisteho dobytka pøinjes³o, njemì³ so wón zbo¾owny zaèuæ a zradowaæ we swojej wutrobje? W¹ak je w¹itko jeho; w¹o je sebi zas³u¾i³ ze samsnym skutkowanjom; w¹o je jemu spo¾èi³a dobroæiwa pøiroda a jeje mócny knjez.
Ale te¾ w druhim nastupanju zaèuwa so bur ze swojej swójbu zbo¾owny a radosæiwy. Pøikhad¼a-li njed¼ela a z njej d¼eñ mìra a wotpocinka, wotk³aduje wón swoje w¹ìdnjace pomyslenja, ki¾ bìchu jeno¾ na zemske z³o¾ene a khwata swjed¼eñscy zwoblekany ke m¹i, zo by Bohu lubemu knjezej so d¼akowa³ za spo¾èenu móc k d¼ì³u a za bo¾e ¾ohnowanje na polu a ³ucy, na zahrod¼e a w lìsu, w pincy a bró¾ni, v hród¼i a domje. - Hi¹æe krasni¹o wupy¹ena dy¾li hospodaø d¼e za nim jeho mand¼elska w rukomaj spìwaàske knihi a rjane wonje¹ko ze swojeje zahrodki, zo by z nuchanjom mócnje wonjacych kwìtkow wostudne spanje sebi zaæìrja³a, ki¾ moh³o ju w cyrkwi nadpadowaæ a nutrnosæi zad¼ìwaæ. Radosæiwy d¼e bur ke m¹i a z b³y¹æatym woblièom wróæa so wote m¹e. Zda so, jako by z njed¼elskej drastu cyle druhi è³owjek do njeho zaæahny³, Popo³dnjo je k wukhadej na polo, ³uku a do keøkow postajene. ©to¾ je w w¹ìdny d¼eñ nad¼ì³a³, ¹to¾ so jemu na polu, na ³ucy w keøkach narost³o, to chce wohladaæ, nad tym chce raz njed¼elscy so zawjeseliæ, te¾ snadno spìwanja ptaèkow a èisteha mi³eho powìtra tak prawje z cy³ej wutrobu wu¾iæ. To su burowe njed¼elske wjesela. A jeho d¼eæi? Te skakaja tak ¾iwje a wjesele woko³o nana a maæerje, zraduja so rjanosæe kwìtkow abo pychi pisanych mjetelow, abo hraja z psyèkom a kóèku abo majkaju a ko¹a m³ode jehnjatko abo wjesela so nad kózlatkami ³awki " a stólcy pøeskakowacymi. Te¾ burowe d¼ìæi maju swoje wjesela a zaèuja so zbo¾owne. A wobrad¼a-li hakle Bo¾e d¼ìæo, hdy¾ pøiñdu bì³e hody a z nimi swìæaty ¹tomik bo¾eho d¼ìsæa, napowìsany z poz³oæenymi jab³ukami a worjechami, rózynkami a cokorowymi wìcami, dha le¾a pod nim rózynkate ko³aèki, rukajcy a kni¾ki z barbnymi wobrazami. To naèinja wjesela, wyskanja a skakanja, hladanja a powìdanja bjez kónca; to èini te¾ nana a maæeø zasy m³odeju a te¾ wonaj zaèujetaj so zbo¾ownaj ka¾ jeju d¼ìæi. Tajke je ¾iwjenje a wjeselo serbskeho bura.
M. Rostok, Hórnikowa Èitanka.
zpìt na obsah Dal¹í: Serbska wieska


c: text/html

text:
Romuald Domaška
Romuald Domaška (němsce Nikolaus Romuald Domaschke; * 28. julija 1869 w Koslowje, † 2. julija 1945 we Worklecach) bě serbski rjadny duchowny, spisowaćel a kulturny prócowar.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so jako třeće dźěćo Koslowskeho žiwnosćerja Michała Domaški a jeho mandźelskeje Hany rodź. Lebzec,[1] wopytowaše wjesnu šulu w Róžeńće a Tachantsku šulu w Budyšinje a běše wot 1885 do 1889 chowanc Serbskeho seminara w Praze. W čěskej stolicy běše hač do lěta 1891 šuler němskorěčneho Małostronskeho gymnazija. Po złoženej maturje w tutym lěće zastupi do rjada cisterciensow w Oseku, přija mjeno Romuald a započa studij teologije, filozofije a pedagogiki w Litomeřicach.
Po nawróće do Łužicy bě wot 1896 do 1906 kapłan w klóštrje Marijina hwězda. Po dalšim třilětnym přebywanju w Čěskej nastupi 1909 městno administratora hnadowneje cyrkwje a katechet ludoweje šule w Róžeńće, hdźež skutkowaše hač do lěta 1940. Wot 1936 bě zdobom probst Marijineje hwězdy. Za čas nacionalsocializma bě wot 1940 ze Serbow wuhnaty w Oseku a nawróći so w meji 1945 jako 76lětny zaso do domizny, hdźež połdra měsaca pozdźišo we Worklečanskej chorowni zemrě. Pochowany bu na kěrchowje klóštra Marijineje hwězdy.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo jako čłon Praskeho towarstwa Serbowka běše Domaška pilny a za stawizny katolskeje Łužicy zajimowany dopisowar ludowědno-stawizniskich přinoškow do rukopisneje antologije Kwětki. Róžeńčanske lěta běchu najpłódniši čas jeho literarneho tworjenja, kotrež wobsteji předewšěm z historiskich nowelow ze zašłosće Serbow kaž tež z kritisko-realistiskich a humoristiskich powědančkach. Swoje motiwy čerpaše zwjetša z ludoweho žiwjenja w Delanach.
Jako zahority pućowar přeměri wulki dźěl Europy wot južneho kónca Italskeje hač k Lodowemu morju a zawostaji wo tym zajimawe pućowanske skicy. We wjesnych towarstwach přednošowaše wo stawiznach domizny a wot pućowanjach we wukraju.
Podpěrowaše tež lajske dźiwadła w Serbach. Na jeho iniciatiwu přewjedźechu so 1928 wulke swjatočnosće krónowanja hnadowneje postawy w Róžeńće, za kotrež spisa hru Namakanje hnadowneje postawy w Róžeńće a wuda wobrazow album Tysac lět hnadowne městno Róžant. Sydom lět pozdźišo bě mjez iniciatorami swjedźenja k česći stotych posmjertnin Tecelina Měta w lěće 1935, jednoho z poslednich wulkich serbskich zarjadowanjow za čas nacionalsocializma. Jeho 1936 wušła knižka Wbohec mosty, Pilatusowy jězor a druhe powědančka bu do nacionalsocialistiskeje lisćiny "škódneje literatury" zapisana.
Domaška bě wot lěta 1894 čłon Maćicy Serbskeje. Wot 1912 bě předsyda Zwjazka serbskich młodźinskich towarstwow a hač do zakaza w lěće 1937 tež posledni předsyda Koła serbskich spisowaćelow.
Dalše spisy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Něšto ze spisa "epitome historiae Rosenthalensis" Jakuba Ticina z lěta 1692. ČMS 84 (1931), str. 76–83
- Pokładopytar a Le chevalier de Saxe. Stawizniskej powědančcy. Budyšin 1931.
- Wrjós. Powědančko z Delan. Budyšin 1934.
- Swobodni. Powědančko z našeho časa. Budyšin 1935.
- Wokoło stareho młyna. Powědančka a wobrazki. Budyšin 1961.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Dietrich Scholze: Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945. LND, Budyšin 1998, str. 101–110
- Ota Wićaz: Administrator P. Romuald Domaška. We Łužicy 44 (1929), str. 50–51
- Lm: Wuhnaty serbski wótčinc-spisowaćel. W Nowej dobje čo. 87/1949, dnja 30. julija 1949
- Jurij Młynk: Spisowaćel z delanskich wrjosow. W Nowej dobje čo. 224/1966, dnja 24. septembra (Předźenak)
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Alfons Frencl: Domaška, Romuald. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 116sl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ôd 7 czyrwca, ôd wersyje 2.35.6, je dostympny po ślōnsku Fedilab, wielofunkcyjny androidowy klijynt zdecyntralizowanego Fediwersum, co sie skłodo ze mikroblogōw, dzielynio sie fotografijami i udostympniano wideo. Spiyro: Mastodon, Pleroma, Pixelfed, Peertube, GNU Social, Friendica. Aplikacyjo mo szyroke funkcyje (nojbarzij
Ślōnsko tastatura AnySoftKeyboard je dostympno
Ôd strzody, 7 siyrpnia, je dostympno nowo ślōnsko tastatura do maszin ze systymym Android. Tastatura mo funkcyjo podpowiadanio słōw i zno ich kole 57 tysiyncy. AnySoftKeyboard to tyż program ze ôtwartym zdrzōdłym, co ôznaczo, że cołki kod je dostympny do


text:
Łůdź
Spůłrzyndne: 51°47' N 19°28' E
Łůdź (pol.: Łódź) – mjasto we centralnyj Polsce, stolica łůdzkigo wojewůdztwa, stanowi grodzki krys. Jedno s nojwjynkszych mjast Polski, srogi uostrzodek akadymicki a industryje (industryjo włůkynńiczo a uoblyczyńowo). Uod przez dwudźestu lat mo stoły spadek liczby ludźi.
Nojbarźi znůmům hulicům Łodźi je Pjotrkowsko hulica – jedyn s nojdugszych deptakůw Ojropy, a wele ńij eklektyczne i secesyjne kamjyńice s XIX a XX stolećo.
Mjasto rozwinyło śe na przełůmje XIX i XX stolećo jako uostrzodek industryje.
Znůme tyż s dwůch tutejszych szportowych klubůw: Widzewa Łódź a ŁKS-u.
Necowe uodwołańa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
Tři dny so Budyšin tež lětsa na pisane město změni, tónkróć pak njepřewjedu 1017. Budyske nalěćo wólbow dla posledni kónc tydźenja w meji, ale tydźeń pozdźišo wot 31. meje do 2. junija.
Budyšin (SN/BŠe). Organizatorojo wokoło kulturneho šefa města Andreasa Henniga lubja znowa pisany program, kotryž na wšelakich jewišćach městach pokazuja. Wot minjeneho lěta wšak zarjaduja jewišćo tež w saněrowanej rozwalinje mnišeje cyrkwje na Wulkej Bratrowskej. Organizatoriski kłobuk na hłowje ma tam Budyski Lions Club. Bjezposrědnje napřećo zaměstnjeny hosćenc „Culinarium“ je sobu zapřijaty a chce hosći z kulinariskimi wosebitostkami zapleńčić.


text:
Niy pozwōlmy, żeby naszo mowa ôstała na hasioku historyje
Mowa ôd Grzegorza Kulika po przijyńciu nagrody Ślōnskigo Tacyta.
Panie i panowie,
piyknie dziynkuja kapitule za te wyrōżniynie. Myśla, że ta nagroda niy je dō mojij ôsoby, ino barzij dō mojij roboty. Roboty, co czuja, że ôna sie dopiyro zaczyno, tōż tym barzij żech je wdziynczny za uhōnorowanie jij. Ale mōm nadzieja, że ta robota prziniesie kedyś tyż efekty.
Dwanoście lot tymu tukej we Pałacu w Nokle nagrody Gōrnoślōnskigo Tacyta były rozdane piyrszy roz. Jedna dostała profesorka Ewa Chojecko, a drugo Hynryk Waniek za ôpowiyść ô kōńcu jednego Ślōnska. We łōńskim roku wyszoł mōj ślōnski przekłod „Dracha” ôd Szczepana Twardocha, co w nim tyż Ślōnsk sie kōńczy. Możno to je tako funkcyjo Ślōnska, jego przeznaczynie, tracić sie. Niy je to nojsmutniyjsze słowo? Stracōny.
Niy chcymy tyj ślōnskij mowy. Nojprzōd uczymy sie, jak nojlepij mōwić po polsku, aż niyroz lepij sie wiymy rady z tym mōwiyniym, jak niyjedyn richtich Polok. Muszymy nauczyć sie, iże ślōnsko mowa to je jynzyk taki jak kożdy inkszy, i że mo funkcyje take jak kożdy inkszy. Żodyn nōm niy zakazuje godać po ślōnsku, a jednak tego niy robiymy, bo głymboko w nos siedzi myśl, iże jak bydymy godać po ślōnsku, to wyjdymy na prowincjuszy.
If I was delivering this here speech in English, I would look entirely different, wouldn’t I? The language one chooses to present one’s message in can have a profound impact on how that person is perceived. Right now I am using the language of science, culture, business and diplomacy, so I could be saying the most ludicrous things and still be regarded as somewhat educated and competent. And what I can guarantee you is that there is more than one person in this very room, who was slightly surprised upon hearing me speaking English.
(Jak bych przemowioł po angelsku, to wyglōndoł bych blank inakszyj, pra? Jynzyk, co sie go wybiyro do przekozanio swojij wiadōmości może mieć głymboki wpływ na to, jak tako ôsoba je ôdbiyrano. W tym mōmyńcie używōm jynzyka nauki, kultury, biznesu i dyplōmacyje, tōż mōg bych godać nojgorsze gupoty, a i tak bych bōł widziany za doś szkolōnego i kōmpetyntnego. I co moga wōm zagwarantować, to że że je na tym zalu wiyncyj jak jedna ôsoba, co była trocha zaskoczōno słyszeć mie godać po angelsku.)
A przeca tu na tym zalu siedzōm ôsoby, co majōm rade ślōnsko mowa. Te myślynie, że ôna je prowincjōnalno, ône je ino w nos! Jak by my posadziyli sam kogoś z Tokio, Buenos Aires, Ôttawy, a nawet Zittau abo z Bańskij Bystrzice, to ôni niy widzieli by godać prowincjusza. Ôni by widzieli czowieka. Niykerzi z nos po tyj ucieczce ôd ślōnskij mowy już ôstowajōm z tym niymieckim, polskim abo czeskim. Ale sōm tyż take ôsoby, co dō nich tyn bōl fantōmowy po ôdetniyńciu sie ôd jynzyka ôjcōw robi sie niy do zniesiynio i wtynczos zastanowiōmy sie, co zrobić.
Szło by tu sparafrazować Derricka McClure, szkockigo lingwisty co interesuje sie jynzykym Scots: Nojważniyjsze to skōńczyć z postawōm, co paraliżowała nasze życie bez cołke pokolynia: poglōndu, iże to, co je polske, je naturalne, a to, co je ślōnske, to prowincjōnalno dewiacyjo. Naszo mowa to symbol tożsamości ludu ślōnskigo i skirz tego powinni my starać sie ô chrōniynie jij. Nawet jak niy ma żodnego inkszego powodu niż tyn, że ôna jes naszo.
Toć, że ślōnsko mowa niy mo wysokigo prestiżu. Toć, że ślōnsko mowa niy mo prowdziwego noczynio do nauki. Prestiżu mowy niy buduje sie ino tym, że publikowano je w tyj mowie literatura piykno. Prestiż mowy buduje sie nojbarzij wtynczos, jak publicznie używajōm jij autorytety, tōż wszyjscy mogymy po jednyj małyj cegełce dziynnie budować tyn prestiż ślōnskij mowy.
Noczynie do nauki naszego jynzyka już sie tworzi. W listopadzie ôpublikowany bōł Korpus Ślōnskij Mowy, a na jego bazie idzie stworzić materyje do nauki, co jejich nojważniyjszymi kryteriami bydzie to, iże ône bydōm darmowe i wartke do przeszukowanio. Już trwo robota nad słownikym ślōnskim online, co niy ino bydzie podować słowo ślōnske – słowo polske, ale tyż podo ôdmiana, wymowa, etymologijo, synōnimy, ôdpowiedniki we dziesiyńciu jynzykach i inksze informacyje, a wszyjsko na jednyj, prostyj do czytanio strōnie. Toć, że takigo słownika niy idzie napisać ani za darmo, ani po godzinach, tōż jeźli ftoś na widowni chce doradzić, jak go sfinancować, to jo rod sie skōntaktuja, a jak ftoś na widowni chce go sfinancować, to jo zaroz byda wolny.
Bydzie potrzebno gramatyka ślōnsko, żeby kożdy mōg wartko znojś rozwiōnzanie problymu, co na niego trefi. Niy ma nic gorszego dlo jynzyka, jak wykluczynie technologiczne, tōż bydōm tyż potrzebne pōmoce do pisanio na kōmputrze po ślōnsku, a w kōńcu systym ôperacyjny po naszymu, żeby kożdy mōg dziynnie mieć immersywny kōntakt z jynzykym.
To wszyjsko mogymy zrobić we nojbliższych latach i wierza, że nastympne pokolynia nōm za to podziynkujōm. Już moc lot tymu Wilhelm von Humboldt pisoł, iże rozmajtość jynzykōw to niy je rozmajtość znakōw i źwiynkōw, ale rozmajtość wejzdrzyń na świat. Jeszcze przed nim Samuel Johnson pisoł, iże jynzyk to klajd ôd myśli. Niy przizwōlmy na to, żeby nasze wejzdrzynie i nasz klajd ôstały na hasioku historyje.
Dziynkuja.
fot. Marcin Musiał


text:
81. rocznica Kristallnacht – nocy kryształowyj
Chciołbych dzisiej, żeby gupoty, co sie ô nie wadzōm ludzie trzista kilōmetrōw stōnd, niy przesłōniyły Wōm tego, co w historyji je richtich ważne. Dzisiej je rōwno 81 rocznica nocy kryształowyj, co po niymiecku sie nazywo Kristallnacht.
We marcu 1938 roku polski regyrōnek wziōn ôbywatelstwo tysiōncōm Polokōw, co żyli za granicōm. Postrzōd nich było tyż 50 tysiyncy polskich Żydōw w Niymcach. W Polsce w tym czasie sanacyjo tolerowała pogrōmy Żydōw i wyciepowała ich ze gospodarki, strzodowisk medycznych, prawniczych i uniwesyteckich, a nawet robiyła plany wyciepniyńcio wszyjskich do Palestyny abo na Madagaskar. Jak wiymy, w Niymcach było jeszcze gorzij, tōż sytuacyjo takich ôsōb, co straciyły ôbywatelstwo, była straszno.
W październiku Niymcy powychytowali 17 tysiyncy polskich Żydōw w Niymcach i wyciepli ich z kroju, a żeby być barzij akuratnym, wyciepli ich na pas ziymie niczyjij miyndzy Polskōm a Niymcami, bo Polocy niy chcieli ich przijmnōńć. Postrzōd deportowanych byli tyż ôjcowie i dwie siostry ôd Herszla Grynszpana, modego synka, co miyszkoł w Paryżu.
7 listopada Grynszpan prziszoł do niymieckij ambasady w Paryżu i chcioł godać z ambasadorym, ale przijōn go niższy urzyndnik Ernst vom Rath. Grynszpan strzylōł dō niego piyńć razy. Vom Rath to niy bōł nazista. Chocioż jeszcze leżoł w lazarycie, to nazistowsko machina propagandowo zaroz nabrała szwōngu, iże to je czyńść miyndzynorodowego spisku Żydōw.
Grynszpan pedzioł niyskorzij francuskim szandarōm: „To przeca niy zbrodnia być Żydym. Joch niy je pies. Mōm prawo żyć. Mōj norōd mo prawo do egzystowanio na tyj ziymi.”
Ernst vom Rath umar 9 listopada 1938 roku o sztwortyj po połedniu. Bez cufal towarzisze Hitlera, co brali udzioł we puczu mōnachijskim, zginyli 9 listopada 1923 roku. Ô dziesiōntyj na wieczōr we hotelu Rheinischer Hof Josef Goebbels wygłosiōł antysymicke wystōmpiynie, co w nim wzywoł do zymsty na Żydach. Sebrani kōmandyrowie NSDAP i SA zaroz wziōnli bez telefōny przekazować rozkazy niżyj. Jak Goebbels wychodziōł z hotelu, to niebo już było krwistoczerwōne ôd płōmiyni.
W Bytōmiu bez wielaś godzin grupy Żydōw musiały stoć przed zapolōnōm synagogōm na Friedrich-Wilhelm-Ring, co sie dzisiej nazywo plac Grunwaldzki. To były jeji ôstatnie godziny. To były tyż ôstatnie lata bytōmskich Żydōw. Piyrszy transport zagazowany we „Bunker I” we Auschwitz, 15 lutego 1942 roku, to byli ôni.
We Bytōmiu na placu Grunwaldzkim dzisiej idzie znojś tabula we sztyrech jynzykach. We trzech stoji, że synagoga spolyli naziści, a po polsku je zaznaczōne, że niymieccy naziści.
W ta noc 267 synagog i 7000 żydowskich gyszeftōw było zniszczōnych, 30 tysiyncy Żydōw trefiyło do lagrōw, a bez dziewiyńćdziesiyńciu straciyło życie.


text:
Przódzy na Kaszëbach krôsniãtów bëło wszãdze fùl. Lëdze pòzéwalë je téż krôsniôkama, kùrplama, krzãslôkama, a Kaszëbi co sedzelë na Łebą gôdalë na nich drobné.
Rôd żëłë w dodomach za piéckã abò platą, pòd pòdłogą czë w mëszi dzurze. Niechtërné lubiłë mieszkac w òbòrze abò stóni kòl kòniów. Jesz jiné miałë swòje chëczë zrëchtowóné pòd krzama bzu, jałówcã, jabkòwima drzéwiãtama abò w jómach w zemi.
Krôsniãta miałë czerwòné òbùcé. Noszëłë brodë dłëgszé jak òne same są. Jejich kòniama bëłë mëszë. Baro lubiłë mùzykã a tuńc.
Tima co bëlë jima dobri, np. òstôwialë dlô nich w nórce jizbë mlékò ë jestkù, pòmôgałë w chëczi ë òbéńdze. Sprzątałë jizbë, dozérałë òdżéń pòd platą, wëgniatałë chlebòwé casto, czëszczëłë kònie, chtërnym téż plotłë grzëwë i ògònë w warkòcze. Biédnym a dobrim lëdzóm bëłë téż w sztãdze pòdarowac złoto ë dëtczi.
Lëchim lëdzóm robiłë na psotã. Zabiédzałë chòwã, rozléwałë mlékò, gaszëłë wid, wëjadałë smaczczi z kòmòrë. Nemù chto szczôł w kòłoważach abò pòd bzã, krôsniãta zadôwałë chòrosc skórë. Nie lubiłë téż, czej chtos zbiérôł zelã w wilëją sw. Jana, bò to bëła jejich robòta. Chto depnął krôsniôkòwi na brodã, nen mógł sã w niegò zamienic. Krowa, chtërna bez przëtrôfk bë krôsniã pôłkła, we wilëjã gòdów mdze gôdała lëdzczim głosã, bò òno mdze bez niã gôdało.
Dzysdnia krôsniãta są z Kaszëbsczi wëcygnioné. Pewno temù, że starszi mają je w zgardze, a dzecë nick ò nich nie wiedzą
Na òdjimkù bal „krôsniãtów”. Lata 40. XX stalata.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Wucbnica „Dolnoserbski 2“ jo koncipěrowana a zapołožona na tematisko-situatiwnem zakłaźe. Wóna wopśimjejo temy, situacije a wobstojnosći ze šulskego, familiarnego, wšednego, młoźinskego, wejsańsko-měsćańskego, powšyknotowarišnostnego a serbsko-narodnego wobswěta. Na praktisko-komunikatiwny part pśiswóje sebje wukniki a wuknice wobšyrny słowoskład, gramatiske zakładne znaśa, wobroty a trěbne rěcne zamóžnosći za rozměśe, cytanje, powědanje a pisanje serbšćiny.


text:
Wojerecy (SN/MWj). Wot dźensnišeho hač do 14. nowembra móža wobydlerjo města Wojerec swoje namjety za tak mjenowany wobydlerski budget 2022 zapodać. Kónc septembra běchu měšćanscy radźićeljo wobzamknyli tajku akciju mjeztym štwórty raz přewjesć. Wobydlerjo města a přisłušacych wsow móža nětko ideje zapodać, kak hodźał so jich žiwjenski wobswět porjeńšić, štož měło prawje wjele ludźom na dobro być, rěka w nowinskej zdźělence města.
Za wobydlerski budget je znowa 70 000 eurow k dispoziciji, kotrež su w cyłkownym měšćanskim etaće zapisane. Hłownje runa so procedura zašłym lětam. Přiwšěm maja tónraz mału změnu. Při namjetach za město maja maksimalnu sumu 10 000 eurow wobkedźbować. Za wjesne dźěle płaći hranica 4 000 eurow. Minjene lěta wučinješe hranica namjetow za město 15 000 eurow. Koordinowaca skupina wobydlerskeho budgeta bě so za redukowanje wuprajiła, zo móhli na kóncu wjace idejow zwoprawdźić. Tak nětko přeća za wobšěrnym saněrowanjom pućow, nowe plestrowanje chódnikow kaž tež twar nowych parkowych připrawow a wodomjetow dowolene njejsu.


text:
Chrósćicy
Chrósćicy (němsce Crostwitz) su wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, kotraž leži w serbskich Horjanach něhdźe dwanaće kilometrow wuchodnje města Kamjenc w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma. Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe” a ma něhdźe tysac wobydlerjow, z kotrychž wjace hač połojca we wsy samej bydli.
Wjace hač 90 % ludnosće wobknježi serbšćinu a němčinu a wjele wobydlerjow ma serbšćinu jako maćeršćinu. Žiwe nabožne žiwjenje słuša k serbsko-katolskej tradiciji. W ludowym erće so husto praji, zo su Chrósćicy srjedźišćo serbskeje Hornjeje Łužicy.
Přez Chrósćicy běži rěčka Satkula.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Crostiz naspomni, bě pak hižo do toho wobsydlena, kaž dopokazuja štyri narowne kamjenje z 11. abo 12. lětstotka, kotrež słušeja k najstaršim wobchowanym swědkam křesćanskeje wěry w Hornjej Łužicy.
W aprylu 1945, w druhich kónčinach běše Druha swětowa wójna hižo dokónčena, wotměwachu so w Chrósćicach wojowanja mjez wojerstwom juh, někotrymi SS-jednotkami a Čerwjenym wójskom. Pomnik na Fulkec hórce w Chrósćicach wopomina woporow, kotřiž běchu předewšěm pólscy wojacy. Dnja 10. meje 1945 (jenož pjeć dnjow po skónčenju poslednich wójnskich aktiwitow) so najwažniše serbske towarstwo Domowina znowazałoži.
Wjesne dźěle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ke gmejnje słušeja wjeski Hórki (Horka), Chrósćicy, Kopšin (Kopschin), Kozarcy (Caseritz), Nuknica (Nucknitz) a Prawoćicy (Prautitz).
Kubłanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kubłanje w Chrósćicach a wokolinje započina so hižo w pěstowarni: w serbskej pěstowarni „Chróšćan kołć". Tuta pěstowarnja w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa wobdźěluje so na WITAJ-projekće k zdźerženju serbskeje rěče. Witane su tu wšitke serbske a němske dźěći w starobje wot 6 do 10 lět.
Serbska zakładna šula „Jurij Chěžka” je tohorunja do WITAJ-projekta zapřijata. Srjedźna šula „Jurij Chěžka” so w lěće 2003 po wjele demonstracijach dla małeje ličby šulerjow zawrě.
W lěće 2002 zakónči so twar starownje swj. Ludmile. Wot tutoho časa sem wita starownja wšěch pomocy potrěbnych starych ludźi.
Kultura a wobhladanja hódne[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Chrósćicy leža w juhozapadźe sydlišćoweje kónčiny Serbow w Hornjej Łužicy. Při kromach pućow pokazaja křiže, modlerske stołpy a serbske napisma (na přikład wjesne tafle abo mjena pućow) žiwosć serbskeje rěče a kultury, kotraž nosy husto katolski raz. Serbske tradicije so wosebje w Chrósćicach a w kónčinje dokoławokoło jara hladaja, tak zo so tu kóžde lěto chodojty pala, meje mjetaja, ptački kwasuja a swjateho Měrćina swjeći. Tež wjacezaměrowa hala „Jednota” so husto za kulturelne poskitki wužije: wotchadnička maturantow, kóžde druhe lěto mjezynarodny folklorny festiwal Łužica, nazymske koncerty, Schadźowanka, kopańcowy turněr TCM, předstajenje ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla za dźěći a dorosćenych so w tutej hali prawidłownje wotměwaja.
1772 natwarjena farska cyrkej je kóžde lěto centralny dypk wšěch Chróšćanskich křižerjow. Po zhromadnej mši wšitkich jěcharjow jěchaja tute do susodneje gmejny Pančicy-Kukow.
Na Chróšćanskim kěrchowje bu sławny serbski spisowaćel Jurij Brězan pohrjebany.
Dalše atrakcije:
- serbska lajska dźiwadłowa skupina Chrósćicy
- dujerska kapała Horjany
- Serbski folklorny ansambl Wudwor
- stary a nowy pomnik za padłych pólskich wojakow
- Cyrkej swjateju japoštołow Symana a Judy Tadeja
- tykowany dom w Chrósćicach
- swjećatko w Prawoćicach
- postawa swj. Marije w prózdnjeńcy
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Chrósćicy we 1880tych lětach 538 wobydlerjow, z nich 523 Serbow (97 %) a 15 Němcow.[2] W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće 73,9 %,[3] zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po Druhej swětowej wójnje.
W lěće 1925 bě we wsy samej mjez 563 wobydlerjemi 540 katolskich (95,9 %) a 23 ewangelskich. Po ludličenju lěta 2011 bě 93,4 % wobydlerjow Chróšćanskeje gmejny katolskeje a 1,9 % ewangelskeje konfesije. Z tym běchu Chrósćicy gmejna z najwyšim podźělom katolikow w Budyskim wokrjesu.[4]
Gmejnske dźěle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Chróšćanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow. Komunalne wólby poslednich lět mějachu slědowace wuslědki:[6]
Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowace radźićeljo a radźićelki:
- Swobodni wolerjo gmejny Chrósćicy: Roman Nuk, Marian Korjeńk, Jurij Kokla, Beno Hojer, Michał Šrajer, Michał Wowčer
- CDU: Jan Wjesela, Benedikt Wjenk, Katharina Jurkowa, Uwe Macka, Guido Herman
- Chrósćicy doprědka: Dawid Wróbl[7]
Wjesnjanosta[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Čestnohamtski wjesnjanosta Chrósćic je Marko Kliman (CDU). Wón bu dnja 7. junija 2015 z 87,2 % hłosow za naslědnika dołholětneho wjesnjanosty Maćija Brycki wuzwoleny. Wolerske wobdźělenje wučini 46,8 %.[8]
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přez Chrósćicy wjedźe statna dróha S 101 (Biskopicy–Rakecy), kotraž je sewjernje wsy jako „serbski highway“ znata. Z wuchoda přińdźe S 98 (Njeswačidło–Chrósćicy), kotraž so tule skónči. Wokrjesne dróhi zwjazuja wjes z Pančicami, Njebjelčicami a Haslowom.
Při busowym zastanišću na nawsy zastawaju regionalne busy linijow 186 (do Kamjenca a Ralbic), 195 (do Worklec, Róžanta, Hórkow) a 196 (do Njebjelčic, Róžanta, Sernjan).
Wobrazarnja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Tule so narodźili[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Donat Józef Ćěsla (1614–90) – duchowny, spisaćel
- Jan Józef Ignac Freišlag ze Šmidentala (1669–1743) – duchowny a nabožinski prócowar
- Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma (1692–1771) – biskop
- Mikławš Jakub Fulk (1754–1829) – duchowny, katolski rozswětler a nabožinski prócowar
- Jurij Kislink (1788–1869) – pastyr, twarc časnikow a sykawow
- Jakub Pjech (1797–1870) – farar a kulturny prócowar
- Jakub Kral (1828–1911) – wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel
- Józef Božidar Lajder (1847–1937) – prawiznik a spisowaćel w młodych lětach
- Jakub Skala (1851–1925) – duchowny, katolski kulturny prócowar a předsyda Maćicy Serbskeje
- Jurij Winger (1872–1918) – farar, spisowaćel a přełožowar
- Pawoł Wićaz-Chróšćanski (1901–33) – ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik
- Pawoł Völkel (1931–97) – slawist, słownikar, wudawaćel a přełožowar
- Měrćin Völkel (1934–2007) – kulturny wědomostnik, publicist
We wsy skutkowali[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Michał Haška (1778–1854) – farar a nabožinski spisowaćel; 1802–24 kapłan a 1824–34 farar w Chrósćicach
- Michał Kokla (1840–1922) – burski kubler a zapósłanc Sakskeho krajneho sejma; bydleše w Chrósćicach a organizowaše tamniše towarstwowe žiwjenje
- Pětr Hila (1860–1932) – wučer a kantor; wot 1880 w Chrósćicach, přez 40 lět dirigent spěwarskeho towarstwa Jednota
- Jan Just (1869–1922) – farar a kulturny prócowar; 1894–1908 kapłan w Chrósćicach
- Marja Kubašec (1890–1976) – spisowaćelka; wot 1911 do 1925 wučerka w Chrósćicach
- Jurij Wuješ (1905–1968) – wučer, redaktor, basnik, dramaturg; wot 1926 do 1929 w Chrósćicach
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2019; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 96. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 251. [681 wobydlerjow, z nich 391 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 0 z pasiwnymi, 112 serbskich dźěći a młodostnych, 178 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Wuslědki censusa 2011 za Chróšćansku gmejnu: Nabožina
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Chrósćicy (němsce)
- ↑ Wuslědki komunalnych wólbow dnja 26. meje 2019 w Chrósćicach na wahlen.sachsen.de
- ↑ Tole su woleni gmejnscy a měšćanscy radźićeljo. W Serbskich Nowinach dnja 29. meje 2019.
- ↑ Wuslědki Chróšćanskich komunalnych wólbow dnja 7. junija 2015 na statistik.sachsen.de
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Towarstwo Domizna z.t. Chrósćicy
- Chrósćicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Skond sie wzion podzim?
Kożdego roku zawdy powtarzo sie to samo. Oroz prziłazi podzim, liście lecom z drzew na zola, durś dyszcz leje, wiater wieje. Piździ. Czasym nawet sie tak stanie, że wylezie klara zza zamroczónego nieba i poblynduje. Z podzimym je tak, że zawdy był przi nos. To ni ma tak, że oroz prziszoł ku nom. Boł, je i bydzie myśla jeszcze fest dugo nos odwiedzioł. Z nim je tak, że jedni mu przajom, a jedni zajś ni lubiom wcale.
Co to je tyn podzim?
Jedyn wiy, inkszy niy. To je tako pora w roku, co śmiatomy po leku chabazie na placu przed zimom. Tako późno jesiyń bych pedziała. Jo wom powiym, że niy przepadom za tym czasym. Jeszcze kiej dyszcz leje to już wcale. No chyba że bych mogła ostoć w chałupie no to ja! Ale kiery se może na to pozwolić?
Idzie zima, gibko cima
Ja, to je gynał tyn czas, zygorki momy przesztelowane ło godzina do zadku. Kiej stuknie tako godzina 16, zaczyno sie ćmić za łoknym, robi sie zima. Kiej wiater wieje i dyszcz leje to niy ma ani chynci coby z chałupy wylyź. Nojlepij ostoć pod pierzinom, łobabulić sie i łyknońć se szolka wrawego kakao abo szekulady, chocioż kiej kiery lubi tuż mono i grzańca? Niy dojś, że rozgrzeje tuż jeszcze uśmiych na gymbie sie pojawi.
Trza sie łobabulić
Bez paryzola lepii nie wyłaź. Terozki pogoda lubi robić nos za błozna. Z rana klara blynduje, a w połednie już leje. To je ta pora, że we szranku trza poszukać mycki coby nom w gowa niy piździało, glazyjki na rynce, pelcmantle, kufaje, rube cwitry. Wszyjstko czego nom trzeja, coby sie łobabulić. Dyć żodyn nie chce rymy chycić!
Kachlok, żeleźniok
Powiym wom, że mono jo niy mom dużo lot, ale pamiyntom jeszcze kiej moja starka miała w chałupie ino kachlok we kuchni, a żeleźniok we izbie. Niy miała czegoś takigo jak cyntralne łogrzywani. Spominała zawdy jako to było, kiej starzik prziłaził z roboty z czerwionym kicholym i piyrsze co, to musioł sie łogrzoć wrawom zupom, kiero już na niego czekała. Dyć jakoś trzeja se było poradzić. Choby by my niy chcieli, podzim i tak przidzie. Pytani, kiery z wos lubi tyn czos? Jo niy byda za fest wynokwiać, bo kiej klara blynduje to je przijymnie, ale kiej kido dyszcz? Brr. Szpetnie jak do mie. Mono kiery mo jaki sposób coby se umilić jako tyn czos?


text:
Psalm 119
Cytamy wót kšasnosći słowa Bóžego w psalmje 119: „Twójo słowo jo mójeje nogi swěśałko a swětło na mójej sćažce (נֵר-לְרַגְלִי דְבָרֶךָ וְאוֹר לִנִיבָתִי).“Ps 119,105* Ako kuždycka štucka w tom psalmje ta sada njejo śěžko rozměś. Dietrich Bonhoeffer jo notěrował, až psalm 119 jo jomu wjelgin luby. Weto jo pśiwdał, až tekst móžo cytarjeju wobuza byś dłujkosći a jadnakosći dla. Ceły psalm jo ze 176 weršami tak dłujki, až lěbda móžomy jen cytaś na mše. Město togo jo Bonhoeffer pórucył, až cytamy pómałku a śicho sćerpnje słowo pó słowje, sadu pó saźe. Tak móžomy póznaś, až pózdatne wóspjetowanja pópisuju pśecej zasej tu jadnu wěc: lubosć k słowje Bóžemu. Ako ta lubosć njama žednogo kóńca, teke słowa póznaśa njamaju. Wóni kśě nas pśewóźowaś pśez cełe žywjenje.
Koncentrěrujmy se – ako Bonhoeffer jo pórucył – na jadnučke gronko: „Twójo słowo jo mójeje nogi swěśałko”. W hebrejskem originalu jo prědne słowko נֵר, což jo lampa, swěśałko, laterna, abo swěcka w nocy. W jězyku Biblije jo Bog sam měnjony: Wón nam swěśi w śamnosći. Tu Bóžu lampu mamy rozměś ako swěśałko za nogu, aby namakali pšawu drogu a njetrětoli se pó jśmě.
Charakteristiski za psalmy jo poetiske wóspjetowanje. Kužde wugronjenje se wobkšuśujo abo wariěrujo hyšći raz z drugimi słowami. Z tym, až smy słyšali, až Bóže słowo jo naša lampa we jśmě, słyšymy pótom, až Bog jo našo swětło na wšyknych našych drogach. W originalu njestoj jadnorje droga דֶּרֶךְ, ale poetiska warianta נְתִיבָה, kótaruž móžomy pśełožyś ako puś abo sćažka. To móžo pópisaś realnu drogu, pó kótarejž źomy, abo powšyknje našo cełe žywjenje a wobchadanje. Na žywjeńskej droze mamy se orientěrowaś na Bóže słowo, na jogo kazń. Wótergi to nam wjelgin śěžko padnjo. Mamy se za mudrjejše. Cesto njerozmějomy, až Bóže kazni njejsu pominajuce a pórokujuce, ale naša wěrna droga k wulichowanjeju a k strowjeju. W lisće na swójogo kmótśika jo Dietrich Bonhoeffer citěrował z Bibliskich knigłow pśisłowow: „Pšawego droga swěśi se ak swětło, kenž górjej źo a pśecej pśiběra až na połdnjo.”Pśisł 4,18
Zwisk mjazy swětłom (אוֹר), našeju žywjeńskeju sćažku (נְתִיבָה) a Bóžym słowom (דֵבֵר to jo תּוֹרָה) jo za nas kśesćijanow dany w Jezusu Kristusu. Pó ewangeliju swětego Jana Jezus groni: „Ja som swětło togo swěta, chtož za mnu źo, ten njebuźo chójźiś we śamnosći, ale změjo swětło žywjenja.“Jan 8,12
Módlimy se:
Zmilny Bog, twóje słowo jo cesto lažko rozměś. Ty nam groniš, co wót nas wócakajoš. Daj, až dowěru do twójeje kazni namakajomy a až w twójom swětle naša noga se njewobsunjo na našej sćažce. אָמֵן
Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 18. njeźelu pó swětej Tšojosći, 2020-10-11.
*Serbski pśełožk wót Ps 119,105 se orientěrujo na: M. Buber, F. Rosenzweig: Das Alte Testament. 1929.
Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 21.03.2021
Corŏz wiyncej rozgrywek idzie poleku już do finału. We polskej lidze hokeja z 3 manszaftōw do finału wlŏz no 1, kerymu przidzie bić sie ze Cracoviōm Krakōw. We lidze czeskej mocny poczōntel sztwierćfinału dlŏ manszaftu z Trzińca. Napoczynajōm sie tyż play-offy we voleybalu, a do tego ZAKSA wygrała piyrszy szpil we halbfinale Europejskej Ligi Majstrōw.
Fusbal
Liga polskŏ chopōw
Stal Mielec – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 2-1
Piast Gliwice – Cracovia Krakōw 2-0
Raków Czynstochowa – Górnik Zŏbrze 0-0
Warta Poznań – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 2-0
Po 22 szpilach Górnik Zŏbrze je 5, Piast Gliwice 6, a Biylsko-Biołŏ 16.
Liga polskŏ babōw
Rolnik Biedrzichowice – APLG Gdańsk 0-5
GKS Katowice – UKS SMS Łōdź 1-1
KPP Bydgoszcz – ROW Rybnik 1-0
Po 14 szpilach GKS Katowice je 6, Rolnik Biedrzichowice 11, a ROW Rybnik 12.
Liga czeskŏ chopōw
MFK Karwinŏ – Sigma Olomouc 0-1
FC Slovacko – Banik Ôsrawa 2-1
Slavia Praga – Slezsky FC Ôpawa 4-0
Po 24 szpilach Banik Ôstrawa je 7, MFK Karwinŏ 13, a Slezsky FC Ôpawa 17.
Hokej na lodzie
Liga polskŏ chopōw
GKS Katowice – JKH GKS Jastrzymbiy 1-4
GKS Katowice – JKH GKS Jastrzymbiy 3-2
JKH GKS Jastrzymbiy – GKS Katowice 5-1
We szpilach 4-1 dlŏ Jastrzymbiŏ i ôni zagrajōm we finale.
Cracovia Krakōw – GKS Tychy 2-3
Cracovia Krakōw – GKS Tychy 3-1
GKS Tychy – Cracovia Krakōw 0-3
Cracovia Krakōw – GKS Tychy 4-1
We szpilach 4-2 dlŏ Krakowa.
Liga czeskŏ chopōw
HC Oceláři Trziniec – Kometa Brno 5-0
HC Oceláři Trziniec – Kometa Brno 7-2
Po 2 szpilach 2-0 dlŏ manszaftu ze Trzińca.
Voleybal
Europejskŏ Liga Majstrōw – halbfinal
Zenit Kazań – ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly 2-3
Handbal
Liga polskŏ chopōw
Gwardia Ôpole – Stal Mielec 41-24
Górnik Zŏbrze – Pogoń Szczecin 28-24
Po 17 szpilach Górnik Zŏbrze je 4, a Gwardia Ôpole 6.
Basketbal/Korbbal
Liga polskŏ chopōw
GTK Gliwice – Legia Warszawa 80-89
MTK Dōmbrowa Gōrniczŏ – GTK Gliwice 86-74
Po 30 szpilach GTK Gliwice je na 12 placu.


text:
Czelŏdź: bytōmiŏk włōmoł sie do dōmu i ôbsztalowoł transport
36 lŏt stary złodziyj wpŏd skirz za srogij pewności siebie. Chop dwa razy włōmoł sie do tego samego budōnku. Zicher swojij bezkŏrności bytomiōn na drugi skok w Czeladzi ôbsztalowoł transport, co mioł mu pōmōc w przewozie narychtowanych do porwaniŏ rzeczy. Posiedziciel metalowych sztyndrōw po piyrszym włōmaniu bōł ale przitōmny. Dziynki informacyjōm przekŏzanym ôd niego jak tyż kerowcy najyntego auta dostŏwczego, chytry raubiyrz wpŏd w rynce wachtyrzy prawa.
Do piyrszego raubu z włōmaniym doszło latoś 13 września w jednym z niezamiyszkanych budōnkōw w cyntrum Czeladzi. 36 lŏt stary bytōmiōn wziōn wtynczŏs z dōmu 6 metalowych grzejnikōw we wercie bez 1000 złotych. Amatōr cudzyj włŏsności wiedzioł, iże w izbach sōm jeszcze wertowne przedmioty. Chop narychtowoł sie do wyniesiyniŏ miyndzy inkszymi metalowe sztyndry do szyb i inksze elymynta szklŏrskij werksztele wert 3 tysiōnce złotych. Na przewōz dalszego łupu rabsik uzdoł jednak ôbsztalować transport. Bez eklerowaniŏ swojij działalności, namōwił bez cufal trefiōnego kerowcy auta dostŏwczego na gibki kurs. Chopi ukŏzali sie w budōnku przedwczorej po połedniu. Na placu czekoł na nich już jednak posiedziciel posesyje, co zawołoł na plac czelŏdzkich wachtyrzy prawa. Chociŏż 36-latek straciōł sie przed przijazdym policyjōnōw, informacyje przekŏzane ôd posiedziciela statku jak tyż kerowcy auta dostŏwczego przizwolyły na jego gibke zastawiynie. Bytōmiōn usłyszoł już ôbskarżynie raubu z włōmaniym za kere grozi mu nawet 10 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KPP Byńdzin


text:
Terozki1 je coroz to wiyncyj ludzi, co im szkodzi glutyn- niy śmiōm2 jejś3 pszynicy, żyta ani jyńczmiynia4. A jak sie tak czowiek pomyśli, że te wszyske kołołcze, ciasta i kyjkse, co je robiōły5 nasze ōłmy,6 miały tyn glutyn, no to na takim fajerze7 by sie te ludzie niy pojedli. Bez8 to żech prziszoł tyż na to, co by sam wciepnōńć9 jaki recept bezglutynowy, co by mi potyn moja jedna kōmratka10 niy pedziała11,że niy ma sam dō12 ni receptōw13 na maszkyty14. Niy kołżdymu to baje15 smakować, ale taki, co by kołżdymu dogodziōł, to sie nawet jeszcze niy urodziōł- rymowanki wyszły yno bez cufal16 😉
Co potrza?
50 dkg ôbranyj17 bani
1 szklōnka ôleju
1 szklōnka brōnołtnego18 cukru
4 jajca
2 szklōnki mōnki19 ze majsu (kukurydzy)
1,5 szklōnki mōnki gryczanyj (jak mogecie jejś glutyn, to zamiast tyj mōnki mogecie dać pszynny)
1 szklōnka mlyka
3 łeżeczki sody ôczyszczōnyj
ździebko20 soli
10 dkg pokrajanych21 daktyli
10 dkg ôrzechōw
10 dkg kandyzowanyj skōrki ze apfylziny22
Joł żech sie kupiōł takoł małoł23 bania hakkaido- łona je mniyjszoł i takoł barzi pomarańczowoł- i wrajziōł24 żech jōm w całojści do bratruły25 ôzgrzōnyj na 200 stopni na 20 min. Potyn, jak już ochōdła26, to żech obroł z ni skōra (choć niyftorzi gołdajōm27, że z tyj zorty28 niy trza ji29 obiyrać), wyciepnōł ziorka30 ze środka i potar31 żech jōm na tarle32 na tych srogich33 dziōrkach. Potyn żech wloł34 tam ôlyj i żech to jeszcze posztamfowoł35. Jak to mołcie fertich36, to dejcie ôrzechy na chwila na patelnia, żeby sie trocha uprażōły. Jajca ubijcie ze cukrym, potyn wsujcie tam mōnki, ôlyj, soda, mlyko i to fajnie wymiyszejcie. Ôzgrzyjcie piec na 180 stopni, a do ciasta dejcie jeszcze te bakalie i zajś wymiyszejcie. Narychtujcie sie wiynkszoł blacha, dejcie na nia papiōr do pieczynioł, wyłōżcie na niego ciasto i wrojście do bratruły na 45-60 min. Jak sie bydzie mocno brōnołcić, to wyciōngejcie pryndzyj, niech trocha ochōdnie i… smacznego 🙂
PS Kebyjście chcieli, to po wiyrchu mogecie te ciasto posuć37 pudecukrym38.
1teraz
2mogą
3jeść
4jęczmienia
5ō- samogłoska w wymowie między o i u
6babcie
7uroczystości, imprezie
8przez
9wrzucić
10koleżanka
11powiedziała
12dla
13przepisów
14słodkości
15będzie
16przypadek
17ô=ło
18brązowego
19mąki
20troszeczkę
21pokrojonych
22pomarańczy
23taką małą
24włożyłem
25piekarnika
26ostygła
27mówią
28gatunku
29jej
30pestki
31potarłem
32tarce
33dużych
34wlałem
35utłukłem
36gotowe
37posypać
38cukrem pudrem


text: Wulka překwapjenka nimale dospołnje wupadnjene sportowe hibanje wokoło hód a Noweho lěta njebě. Ale doma sedźo abo na kolesu do pedalow teptajo sym sej minjene dny hakle tak prawje wuwědomił, kelko sportowych zarjadowanjow je w tym času wupadnyć dyrbjało a hišće wupadnje. Tak na přikład tež dwaj dnjej do patoržicy mjeztym tradicionalny nócny wolejbulowy turněr serbskeje a němskeje młodźiny w Pančicach-Kukowje. Hižo w lěću běchu so zamołwići za turněr młodźinskeho towarstwa Pawk wjednistwo Serbskeho Sokoła prašeli, kak wone nachwatanje 38. sokołskeho wolejbuloweho turněra wo pokal Domowiny planuje, a što rěči přećiwo přewjedźenju. Tón bě mjenujcy za 16. meju w sportowym kalendrje zapisany. Hač do dźensnišeho pak njeje so pandemije dla nachwatać hodźał. Tež wo pokal Pawka njejsu so 22. decembra wubědźować směli.


text:
Na staciji młodych přirodowědnikow a technikarjow w Běłej Wodźe dyrbja aktualneje koronapandemije dla digitalnje dźěłać. Andreas Kirschke je so z nawodu zarjadnišća Berndom Frommeltom rozmołwjał.
Wobmjezuje korona tuchwilu dźěło z dźěćimi a młodźinu na staciji?
B. Frommelt: Haj, a to masiwnje. Loni wot měrca do meje smy to prěni króć hórko začuwali, wot nowembra mjeztym znowa. Tuchwilu ani jedne z našich dźesać dźěłowych zjednoćenstwow njedźěła, štož dźěći, jich staršich kaž tež čestnohamtskich nawodow dźěłowych skupin jara rudźi. Jeničce dźěłowa skupina digitalna technika pod nawodom Randolfa Rotty internetnje dale běži.
Kak tónle čas přemosćeće?
Do stareje šule w małej wsy Drječinje (Dretschen), kotruž běchu 1840 twarić započeli, zaćahny štyri lěta pozdźišo 27lětny tehdy jenički wučer Michał Rostok. Na wšě štyrceći lět wuwučowaše wón tam „bjez wuwzaća serbske dźěći“, doniž so do Huski na wuměnk njepoda, hdźež bydleše w jara skromnych poměrach. Ćim wažniše běchu jemu přirodowědne slědźenja w blišej domiznje wokoło Pichowa. Swoje studije wěnowaše rostlinam a překasancam a dalšim wobłukam přirody. Tak nadeńdźe dotal njeznate rostliny, kotrež je pomjenował a wopisował. Swoje dźěła je serbsce a němsce w nastawkach a knihach publikował a dopisowaše sej z wučenymi w tu- a wukraju. W słownikach wužiwaše nimo łaćonšćiny tež čěšćinu, pólšćinu a rušćinu.
Před 200 lětami so wuznamny přirodowědnik a sławny Maćicar Michał Rostok narodźi. Z 33 lětami nawjedowaše hižo přirodowědnu sekciju Maćicy Serbskeje.
1914 natwarichu při hłownej dróze w Drječinje wjetšu nowu šulu, kotruž pak 1971 zawrěchu, a dźěći chodźachu dale w Husce do šule. Staru kaž tež nowu šulu wužiwaja dźensa jako jako bydlenja.
Pućujo po swěće nańdźeš tu a tam zajimawe a rjane blečki. Runje nětkole, hdyž njemóžemy pandemije dla wulce pućować, žedźa so mnozy za dalinu. Jurij Nuk předstaja nam tule wulětny cil na Čornej horje w pólskich Kyrkonošach
Ewangelska cyrkej Wang je drohoćinka, kotraž steji w pólskim Karpaczu (Krummhübel) na wysokosći 885 metrow při Čornej horje, na poł puća na Sněžku. Drjewjany Boži dom ma jara zajimawe stawizny. Jeho prěnjotne stejnišćo běše prowinca Valders w južnej Norwegskej. Tam běchu jón kónc 12./spočatk 13. lětstotka w małym sydlišću Vang při Vansu natwarili. W 19. lětstotku běše cyrkwička přemała. Dokelž za drohu restawraciju pjenjezy pobrachowachu, chcychu ju předać. W Drježdźanach bydlacy norwegski moler Christian Dahl přeswědči pruskeho krala Friedricha Wylema IV., tule jeničce z drjewa wobstejacu cyrkwičku kupić.
Přez łuku wuhladaš Wulku zymsku horu w Sakskej Šwicy. Maš zaćišć, zo so sydlišćo pod njej horje přitula. Domy, kotrež spóznawaš, pak přisłušeja wjesce Lichtenhainej, znatej za wodopad w dolinje Křinicy (Kirnitzsch). Ze wsy hač na wjeršk hory pak trjebaš pěši hišće něhdźe tři hodźiny. Wusměrješ-li swojej woči bóle naprawo, widźiš masiw Děčínskeho Sněžníka z tamnišej wuhladnej wěžu. Wobkuzłaca to panorama, kajkuž maš z terasy chaty pod wjerškom hory Unger pola sakskeho Neustadta.
Dźěći móža so wucychnować
Sintojo a Romojo su jedna ze štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych narodnych mjeńšin. Runje tak je znate, zo su woni w mnohich europskich krajach hač do přitomnosće najbóle diskriminowany dźěl tu bydlacych ludźi. Z dźesać do dwanaće milionami přisłušnikow je to najwjetša etniska mjeńšina našeho kontinenta. Namakaš jich sydlišća na přikład na grjekskej kupje Kos zboka turistiskich sydlišćow, w krajach na Balkanje abo tež w Słowakskej. Hornjej Łužicy najbliši Romojo bydla njedaloko mjezy w Šluknovskim wuběžku w susodnej Čěskej. Koronapandemija w mnohich juhowuchodoeuropskich krajach fatalnu situaciju mjeńšiny hišće přiwótřa, kotraž žiwori tam na kromje towaršnosće.
Lěšće w Delnjej Łužicy – tam, hdźež ratarstwo, kultura a turizm zhromadnje skutkuja – kolesowarjow a dalšich turistow rady na přebytk witaja.
Dnja 2. apryla 1991 wožiwichu po wjace hač 40lětnej přestawce w NDRskim času najstarše serbske a wědomostne towarstwo Maćicu Serbsku. Loni wuzwolichu dr. Anju Pohončowu za předsydku. Cordula Ratajczakowa je so z rěčespytnicu Serbskeho instituta (SI), kotraž je we Wětošowje wotrostła a dźensa we Wotrowje bydli, rozmołwjała.
Što je Was pohnuło, zastojnstwo přewzać?
A. Pohončowa: W předsydstwje prošachu mje kandidować. Njejsym sej rozsud lochki činiła, wšako je nowe wužadanje za mnje. Sym pak přez lěta nazhonjenja w předsydstwje zběrała. A je dobre začuće, předsydka Maćicy Serbskeje być. Mam drje nětko wjace dźěła, zdobom pak dobry team wokoło sebje, kotryž mje podpěruje. Prócuju so wo transparencu, wothorjeka dele ničo njepostajam.
Sće 17. wosoba a zdobom prěnja žona na čole najstaršeho serbskeho towarstwa. Sće hižo jako młoda holca wo tym soniła, raz tajki wažny krok w stawiznach serbskeje emancipacije hić?
Před 30 lětami bu Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow (ZSST) znowa załoženy. Wot toho časa je towarstwo předewšěm jako zarjadowar chórowych koncertow skutkowało, wotpowědujo tak we wustawkach zakótwjenemu zaměrej, „spěchować spěwanje jako zhromadny nadawk“. Po wjace hač połlětnym wuradźowanju schadźowaše so 22. měrca 1991 přihotowanski wuběrk w Budyšinje, zo by naćiski směrnicow a wustawkow towarstwa schwalił a je zajimowanym chóram sposrědkował. Wone mějachu na to pjeć tydźenjow chwile, internje wo naćiskach rozmyslować a diskutować.


text:
Kiwuski jězor
Kiwuski jězor (kinyarwanda Ikiyaga cya Kivu, francosce Lac Kivu) je jedyn wot wulkich jězorow w srjedźnej Africe. Wón je dźěl hranicy mjez Ruandu a Demokratiskej republiku Kongo.
Jězor leži we wuchodoafriskim hrjebinowym přełamje wuchodnje Centralnoafriskeho wuhorbjenja a zapadnje Ruandaskeje wysočiny. Najwjetši přitok je z mjenowaneje wysočiny so wužórlaca Kalundura; jenički wulki wottok je Rusizi w juhu, kiž běži do susodneho Tanganjikaskeho jězora.
Kiwuski jězor ma přestrjeń wot 2.650 km² a je hač do 450 metrow hłuboki. Na jeho jězorowym dnje namakaja so wulkaniske žórła, tuž je temperatura wody we hłubšich dźělach jězora wyša hač blisko powjercha. Nimo toho je we hłubinach koncentracija płunow, kaž na přikład metana a wuhlikoweho dioksida, jara wysoka.


text: Žurnalistam bě přeprošenka na njewšědne hodowne čitanje profesora za mašinotwar witana, hdyž za spodobnymi, přiwšěm wěcownymi temami pytachu. Na přikładźe tłuskačow rozkładźe profesor swojim studentam na nazorne a tróšku zabawne wašnje zasady konstrukcije mašinow. Z medijow zhoni profesor za resursowy management na samsnej uniwersiće wo dźěle kolegi a jeho za swój projekt w Keniji zahori. Tam trjebachu mašinu za ekologiske, ekonomiske a awtomatizowane tłuskanje makadamijowych worjechow. To bě njezwučene wužadanje za profesora. Da so do dźěła a wuwi ze swojimi studentami mjeztym patentowanu techniku. A Keničanam w kooperatiwje zwostanje wjac dobytka za fairtrade produkt.


text:
Pod nadpismom „Z kameru po Łužicy a do swěta won“ wěnuje so w nowej seriji Serbskich Nowin dr. Toni Bruk stawiznam serbskeho filma. Mjez druhim rozprawja wón w swojich wuwjedźenjach wo wosebitosćach a njewšědnosćach před a za kameru kaž tež wo wuwiću serbskeho filma hač do přitomnosće.
1984, takrjec w pjatym lěće wobstaća Serbskeje filmoweje skupiny (SFS), smy so wěnowali přihotam 1. hrajneho krótkofilma po powědančku Bena Budarja „Da sym ja ta poslednja“, štož bě pospyt, reflektować žiwjenje katolskeje Serbowki.
„Rjek“ filma je młody Serb, kiž měsac wob měsac zběra Domowinske přinoški – a tak zetka raz wob měsac tež protagonistku, za kotruž je młodźenc hižo wjele lět jenički wopytowar (Serbski titul filma WOPYT a němski UNRUHE). Při mjenowanym wopyće stara Serbowka jemu cyłu swoju wutrobu wusypa a njerjadowane epizody ze swojeho žiwjenja monologisce deklamuje – a wón rady na nju słucha ...


text:
Ta bera żech naszkryfloł skiż tego, co bych můg ja połosprowiać bajtlům. Teroski chca tyż jům Wům przedstowić.
Je tako tradycjo, że zbiyro sie kůnski astůw, żeby nům fajnie zakwitły w důma.
Ta łosprowka je ło tym jak jedyn chop poszoł miyndzy strůmy, czyli do lasa, po pora takich badyli.
Dzioło sie to jakie sto lot do zadku. Żył se tyn chop wele tego lasa, mioł mało chaupka i fajny zegrůdek. Miyszkoł tam ze swojům babeczkům, keryj pszoł fest a fest. Wszysko to było we miyjscu, kere mianuje sie brzeziny, a to skiż tego, że rośnie tam dużo brzůzek.
Tůż poszoł roz miyndzy te strůmy, a było to już tak leko na wiosna, ptoszki gryfnie śpiywały, klara gorała na niebie i w ogóle świot był lepszy. Sam trza łod razu pedzieć, że kożdego roku we noszych paniowskich brzezinach je durch gynał tak samo.
Idzie tak, idzie, zaglůndo to we ta, to we wta, to we lewo, to we prawo, ale borok nic snojść niy poradzi. Durś sie godo ...chopie niych ci sie niy zmierznie, to znojdziesz fest fajne... I tak łazioł po tym lesie, ale snolyź niy umioł. Nogle patrzi, stoi taki mały syneczek, a we koszyku mo kupa takich richtich astów, za jakimi łon to sznupoł. Pado mu:
– Syneczku, kaj żeś to snod takie fajne asty, co?
– Jo? –zdziwił sie modzik – Jo żech je tukej snod, ale jak chcecie to Wům moga je dać.
– Ja, gynał... – padoł z niydowiyrzaniym chop.
– No, na prowda ... Ino niy za darmo.
I sie uśmiychnył.
– A co byś ty za to chcioł, co?
– Ano, Wasze bryle mi sie fest podobajům...
Chop sie zdziwioł, bo i na co takimu syneczkowi bryle, ale pado se ...hmm, czamu ni... i sie zgodził.
Tyn karlusek sie po drapku stracił, a chop poszoł dů dům. I tak szoł miyndzy tymi strůmami i radowoł sie, aże radowoł.
Kej już był wele tyj swoij chaupy, padoł se ...pochwola sie moij, jaki to cufal żech dzisio mioł... i zawołoł:
– Anaaa...!!!
– Co?! – łodpedziała mu.
– A poć sam, pokorza Ci coś.
Tůż jak wołoł, tak prziszła i patrzi na niego zdziwiůno...
– Anuś, moja Ty roztomiło, patrzo co mům. – I pokozoł ij koszyk.
– Co mołsz ... łobocz sie chopie co Ty sam mołsz!!
Łon tak na nia sie podziwoł, a łona mu dalij ryczy:
– Ty gupieloku, przeca to sům same chaszcze!! A kaj Ty mołsz bryle w ogóle?!
– Jo?
– Ja Ty!
– A! I patrz tera jaki myk! – i zaczon ij hyrsko łosprowiać – Szłech tak bez tyn las, szłech, ażech snod takigo fajnego syneczka. Łon to mioł tyn koszyk, a we nim takie szykowne asty. Pado mi, że rada sie zamiyni zy mnům za te moje bryle. Jo tak chwila podumoł i padołech ...Dobra!...
– Jeruna! Pierůn by Cie strzeloł! Chopie takie fajne bryle za takie chaszcze! Czy Ciebie sie na łeb ciepło?!
– Co?! Jakie chaszcze?! – zdziwioł sie chop.
– No łobocz sie co tam mosz we tym słůmioku!
Tyn borok sie tak popatrzoł i niy móg dać wiary.
– Jernika piernika! – ryknůł – Co to je?! Kaj sům te gryfne asty?! Przeca piyńć minut tymu to jo sam mioł same fajne asty, kere już pynki puszczały! A tera? Tera to sům same suche, krziwe i spruchniałe badyle! Jeruna kaj to je...? – padoł załomany chop.
– Jo wiym! – pado Ana – To na pewno Cie tyn nasz paniowski utopek zbałamuciůł!
– Co?! – zdziwioł sie chop – Utopek?! Hmm... Ty richtich! Jak sie tak tera spominům to łon gynau mioł tako magierka!
– Widzisz! Niy trza było Ci sie pryndzy kapnůnć?
Jak sie tak tera pomyśla... – pado chop, tak choby wcale niy słyszoł tyj swoij babeczki – Że to był na prowda utopek, to durś je żech zlynkniynty.
– No, nic już niy poradzymy – skonkludowała Ana i ze śmiychym dodała – Tyn nasz utopek to Ci je blank rojber, ja!
I pościskała swojego chopeczka.
Tůż łod teroski dejcie se pozůr z kim i kaj godocie, bo wto wiy czy to niy be to jaki utopek, abo inny straszek ślůnski.


text: Zhorjelc (SN/BŠe). Po ćežkich a dlijacych so jednanjach su so minjeny tydźeń dźěłodawarjo a dźěłopřijimarjo předewzaća Siemens Energy dojednali. Za to běchu so zastupnicy wobeju stronow w Mnichowje zetkali. Za Zhorjelske stejnišćo koncerna pak maja nětko docpěte naprawy konsekwency. Cyłkownje 124 dźěłowych městnow dyrbja tam hladajo na dalše wusměrjenje Siemensa šmórnyć, stejnišći w Berlinje a Mühlheimje porno tomu profitujetej. Wěste produkciske čary budu prjedy abo pozdźišo samo do Madźarskeje přepołožene. Na zbožo pak je nawodnistwo koncerna dowidźało, zo ma wukubłanski centrum w Zhorjelcu wostać, kaž dźěłarnistwo IG metal rozprawja. Přiwšěm zawostajeja naprawy w měsće nad Nysu hórki přisłód.


text:
Inżynieria materiałowa
Reprezentanci: Krzysztof Leon Bahranowski, Jerzy Włodzimierz Białoskórski, Wiesław Leon Białowąs, Marek Ryszard Blicharski, Krystyna Błaszczak, Marta Teresa Błażewicz, Stanisław Błażewicz, Bogusław Wojciech Bożek, Tomasz Brylewski, Mirosław M. Bućko, Lidia Burzyńska, Jan Chłopek, Andrzej Chojecki, Andrzej Władysław Ciaś, Aleksandra Czyrska-Filemonowicz, Stanisława Anna Dalczyńska-Jonas, Marek Janusz Danielewski, Stanisław Marian Dobosz, Dominik Jacek Dorosz, Ryszard Jerzy Gajerski, Tadeusz Gibas, Aleksander Gil, Mirosław Tadeusz Głowacki, Jan Głownia, Stanisław Gorczyca, Krzysztof Jakub Haberko, Maria Haberko, Paul Hagenmuller, Mariusz Andrzej Holtzer, Jurgen Michael Honig, Piotr Paweł Izak, Jerzy Franciszek Janik, Jan Stanisław Janowski, Jerzy Jedliński, Leopold Jeziorski, Antoni Karamara, Jan Maria Karp, Dariusz Bolesław Kata, Zbigniew Bronisław Kędzierski, Tadeusz Knych, Stanisław Komornicki, Janusz Stefan Konstanty, Agnieszka Maria Kopia, Andrzej Stanisław Korbel, Adam Franciszek Kosowski, Jerzy Kazimierz Krawiarz, Jan Piotr Kusiński, Andrzej Kwatera, Jadwiga Ewa Laska, Edward Bolesław Leja, Janusz Lesiecki, Jerzy Lis, Władysław Longa, Stanisław Łabuś, Andrzej Adam Łatkowski, Leszek Magalas, Maria Ludwika Maj, Janusz Majta, Zbigniew Malinowski, Barbara Maria Małecka, Grzegorz Piotr Michta, Włodzimierz Mozgawa, Stanisław Zygmunt Mrowec, Franciszek Michał Nadachowski, Olga Nielubowicz, Jerzy Stanisław Pacyna, Roman Kazimierz Pampuch, Jean Philibert, Jan Władysław Piekarczyk, Aleksandra Podgórecka, Karol Stanisław Przybyłowicz, Maria Wiesława Richert, Jerzy Ryś, Dan Shechtman, Stanisław Jan Skrzypek, Ewa Magdalena Stobierska, Ludosław Włodzimierz Stobierski, Stefan Szczepanik, Anna Krystyna Ślósarczyk, Katarzyna Tkacz-Śmiech, Stanisław Turczyn, Edward Paweł Walasek, Józef Widaj, Andrzej Wojtysiak, Józef Zasadziński


text:
„Čitanski klub“ Budyskeho Kamjentneho domu přeproša na rozmołwy wo knihach
Měsačnje zetkawaja so zajimcy w Budyskim Kamjentnym domje, zo bychu so wo wubranych literarnych twórbach rozmołwjeli. Format mjenuje so „Čitanski klub“ a dopomina trochu na z němskeje telewizije znaty magacin „Literariski kwartet“. Čłonki a čłonojo wólnočasneho a swobodnje zestajaneho kluba dojednaja so zhromadnje na knihu, wo kotrejž chcedźa diskutować. Kóždy/kóžda smě swojich faworitow namjetować, hač beletriju abo fachowu publikaciju, hač lyriku abo krótkoprozu. Po wuzwolenju maja namjetowacy nadawk, knihu na přichodnym zetkanju skrótka zjimać a slědowacu rozmołwu moderěrować. Cyle po wobjimje wotpowědneje twórby maja wšitcy štyri do wosom tydźenjow chwile sej knihu přečitać. Tak rozestajachu so lětsa mjez druhim z romanom Arundhatija Royja „Der Gott der kleinen Dinge“, ze stawizniskej refleksiju Timothyja Snydera a Tonyja Judta „Nachdenken über das 20. Jahrhundert“ kaž tež z wobšěrnym powědančkom Anny Weber „Anette, ein Heldinnen-Epos“.


text:
Jedyn chop mie przerobioł, co bych pisoł barzi po ślabikorzowymu1 i dzisiej sprōbuja2 sam wciś3 zamiast ło- ô i ôbejrzymy, jak sie Wōm to baje4 czytać.
A na tyn ajnfachowy5 recept6 żech prziszoł po tym, jak nasza- moja i ôd moji Baby- modoł7 kōmratka8 ôsprawiała nōm wczora ô swoji rajzie9 do Korei Południowyj i ô tym, że ôni tam wszysko jedzōm ze cukrym. Gołdała tyż, że jadła tam cukinia na słodkoł- ze czym, to nie wia10, ale żech prziszoł11 bez to na tyn recept. Czasu na warzynie niy bōło wiela i chciołech, żeby bōło tam tyż co kōnkretnego… i tak żech prziszoł na wyndzōnka12, a że we byfyju13 miołech daktyle, to sie z tego zrobiōł taki oriyntalny ôbiołd.
Co potrza?
tak ze 500 g cukini
150 g wyndzōnki
100 g daktyli
ździebko chili
sōl i pieprz
Pokrajanoł we kosteczka wyndzōnka wciepcie na patelnia i podpiyccie14. Daktyle pokrejcie na mańsze kōnski i dociepcie do wyndzōnki. Na sōm kōniec dociepcie tam pokrōno cukinia i prziprawy. Jak cukinia zmiynknie, to jedzynie mołcie fertich15. Smacznego 🙂
1śląski elementarz
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3wcisnąć
4będzie
5prosty
6przepis
7młoda
8koleżanka
9podróży
10wiem
11wpadł
12boczek wędzony
13kredens
14podpieczcie
15gotowe


text:
Władimir Putin
Władimir Władimirowicz Putin (rus.: BлaдиMиp BлaдиMиpoBич ПyTиH, rodz. 7 paźdźerńika 1952 we Pejtersburgu) – ruski polityker, ze fachu prawńik. Dowńij tyż agynt KGB. Prymjer Rusyji uod 8 śyrpńa 1999 do 7 moja 2000, połńůncy funkcyjo prezydynta Rusyji po rezygnacyji Jelcina 31 grudńa 1999; 26 marca 2000 wybrany na prezydynta Rusyji, 14 marca 2004 zaś wybrany na te same stanowisko. Urzůnd prezydynta sprawowoł do 7 moja 2008, a 8 moja 2008 roku objůn urzůnd prymjera. 4 marca 2012 roku uostoł zaś wybrany na prezydynta Ruskij Federacyji. 7 moja 2012 zostoł zaprzyśynżůny a bastůż zaś objůn urzůnd prezydynta.


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (ur. 4 styčńa 1643, zm. 31 marca 1727, wedle kalyndořa grygorjańskigo; abo ur. 25 grudńa 1642, zm. 20 marca 1726 wedle užywanygo wůunčas kalyndořa julijůńskigo) – angelski fizyk, matymatyk, astrůnům, filozof, historyk, badač Biblije a alchymik.
W swojym suynnym dźele Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687 r.) předstowiu prawo powšychnygo ćůnžyńo, a tyž prawa ruchu ležůnce u podstaw mechańiki klasyčnyj. Ńyzaležńy uod Gottfrjyda Leibńiza přičyńiu śe do rozwoju rachůnku růžńičkowygo i coukowygo.
Kej pjyršy wykazou, aže te same prawa řůndzům ruchym ćou na Źymje kej i ruchym ćou ńybjeskych. Jygo doćekańo doprowadźiuy do rewolucyji naukowyj a přijyńćo teorji heljocyntryzmu. Podou matymatyčne uzasadńyńy do praw Keplera i rozšeřůu je udowadńajůnc, aže uorbity (we wjynkšośći kůmet) sům ńy yno eliptyčne, nale můgům być tyž hiperbolične i parabolične. Guośiu, aže śwjotuo mo natura korpuskularno, čyli aže skuodo śe s čůnstek. Bůu pjyršym, kery zdou se sprawa, aže widmo barw uobserwowane podčas padańo bjouygo śwjotua na pryzmat je cechům padajůncygo śwjotua, a ńy pryzmatu, kej guośiu 400 lot nazod Roger Bacon.
Dźeua Newtona[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Method of Fluxions (1671)
- De Motu Corporum (1684)
- Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687)
- Opticks (1704)
- Arithmetica Universalis (1707)
- An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture(1754)
Opublikowane pośmjyrtńe we 1728: Short Chronicle, The System of the World, Optical Lectures, Universal Arithmetic, The Chronology of Ancient Kingdoms, Amended a De mundi systemate.


text: Budyšin (CS/SN). Zapósłanc FDP w zwjazkowym sejmje Torsten Herbst wopytuje tele dny rjemjeslniske zawody, zo by so wo jich połoženju wobhonił. Na swojej wčerawšej jězbje poby wón spočatnje w lenowej tkajerni Hoffmann we Wjazońcy. Kaž sam rjekny, bě wón překwapjeny, zo je to jedna z třoch zachowanych lenowych tkajernjow w Němskej. Zapósłanc zwjazkoweho sejma bě zahorjeny hladajo na wulki spektrum poskićenych wudźěłkow a wo tym, zo tam tež mjeńše nadawki indiwidualnje spjelnjeja. Historiske mašiny běchu jemu „ryzy industrijna romantika“.


text:
Helgoland
Helgoland (sewjerofrizisce Deät Lun = „tón kraj“) je kupa w Sewjernym morju a jenička šěrokomórska kupa Němskeje. Słuša administratiwnje do wokrjesa Pinneberg w Schleswigsko-Holsteinskej. Prěnjotnje wjetša kupa rozłama w lěće 1721, tak zo wobsteji gmejna dźensa z hłowneje kupy Helgoland a pódlanskeje kupy Düne. Nimo němčiny rěči so na Helgolandźe tež frizisce. Helgolandska narěč sewjerofrizišćiny płaći jako druha hamtska rěč.
Helgoland je něhdźe 49 kilometrow zdalene wot najblišeje twjerdźe, přibrjoha Schleswigsko-Holsteinskeje pola Sankt Peter-Ording. Kupa słuša hakle z lěta 1890 k němskemu statej a ma hač do dźensnišeho wosebity status. Tak je wona drje z dźělom němskeho hospodarstwa, nic pak cłowneho teritorija Europskeje unije.
Nimo jězdźidłow policije, wohnjoweje wobory, cła a ambulancy njejsu awta na kupje dowolene.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Statistiski zarjad Sewjer – ludnosć gmejnow w Schleswigsko-Holsteinskej 4. kwartal 2018 (XLSX-dataja)


text: Rakecy (JK/SN). Po tym zo bě Rakečanska gmejnska rada na swojim minjenym posedźenju rozsud, přewostajić planowanske dźěła za saněrowanje nadróžneho wobswětlenja zawodej ENSO, hišće raz přestorčiła, je so na wčerawšim nětko tola za mjenowane předewzaće rozsudźiła. Zastupjer ENSO předstaji radźićelam hišće raz nazornje planowanske dźěła, wotběh a zaměr saněrowanja, přestajić system na LED. To a fakt, zo je ENSO hižo wjele lět dobry partner gmejny, pohnu radźićelow, přepodać nadawk we wobjimje nimale 15 000 eurow energijowemu předewzaću. Cyłkownje pak njesmě projekt po słowach wjesnjanosty Swena Nowotneho (CDU) wjace hač 100 000 eurow płaćić. Połojca wudawkow za lampy při hłownych dróhach gmejny spěchuja z programa energetiskeho saněrowanja.


text:
Sołtys: Łapciuk Stanisław
Rada Sołecka: Jarmoszko Katarzyna, Lulewicz Krzysztof, Rusewicz Karol
Sołtys: Pietuszyński Stanisław
Rada Sołecka: Pietuszyńska Celina, Pietuszyński Ryszard, Pietuszyński Józef
Sołtys: Krahel Ewa
Rada Sołecka: Stankiewicz Rafał, Sutuła Danuta, Jurgielewicz Mirosław, Kłoczko Andrzej
Sołtys: Garbecki Romuald
Rada Sołecka: Sutuła Krzysztof , Samojlik Jerzy, Radziszewska Marta, Łabieniec Wojciech, Kłoczko Piotr
Sołtys: Kirejczyk Stanisław
Rada Sołecka: Kowalczuk Andrzej, Krahel Grzegorz, Nowik Małgorzata
Sołtys: Smarkusz Mieczysław
Rada Sołecka: Bronakowska Agnieszka, Giełażyn Jarosław, Makarewicz Mirosław, Radkiewicz Jan, Gałecki Michał
Sołtys: Klejbuk Krzysztof
Rada Sołecka: Zajko Piotr, Mancewicz Cezary, Budnik Andrzej
Sołtys: Lewko Daniel
Rada Sołecka: Zajko Mariusz, Hołdyńska Krystyna, Januszkiewicz Robert
Sołtys: Borowski Bartosz
Rada Sołecka: Krzywosz Mariusz, Sokołowski Marek, Męczkowski Rafał,
Borowski Dawid
Sołtys: Łazuk Magdalena
Rada Sołecka: Staworko Małgorzata, Kwasowski Adam, Ławyszko Jerzy, Radziewicz Jan
Sołtys: Kamińska Barbara
Rada Sołecka: Stankiewicz Wiesław, Krysztopowicz Krzysztof, Gładczuk Bogdan
Sołtys: Mikłosz Tadeusz
Rada Sołecka: Białomyzy Andrzej, Brasławski Andrzej, Brasławska Krystyna, Hanczaruk Piotr, Sidor Sławomir
Sołtys: Gryżenia Bożena
Rada Sołecka: Żadziłko Halina, Sidor Tadeusz, Jasiel Barbara, Lewicka Teresa
Sołtys: Ciulewicz Krystyna
Rada Sołecka: Zaniewski Piotr, Sutuła Jacek, Murawska Anna
Sołtys: Jedliński Tadeusz
Rada Sołecka: Trembowski Zygmunt, Pigiel Tadeusz,Bujnowska Katarzyna
Sołtys: Wołczek Marian
Rada Sołecka: Stroczkowski Stefan, Maksimczyk Wacław, Bohdan Jarosław
Sołtys: Zujko Marian
Rada Sołecka: Adamowicz Elżbieta, Mitrosz Stanisław, Stroczkowska Anna, Kirejczyk Tomasz, Czerniawski Wojciech
Sołtys: Myśliwiec Ryszard
Rada Sołecka: Masłowski Mirosław, Szczepura Romuald, Łosiński Kazimierz
Sołtys: Szyszkiewicz Zofia
Rada Sołecka: Szyszkiewicz Lech, Burzyński Andrzej , Żywno Andrzej
Sołtys: Mozolewski Sławomir
Rada Sołecka: Janucik Ewa, Ugolik Adam, Hanczruk Andrzej
Sołtys: Franciszkiewicz Janusz
Rada Sołecka: Nachiło Stanisław , Sepko Łukasz, Sepko Tadeusz, Kozłowski Andrzej
Sołtys: Kozłowski Zygmunt
Rada Sołecka: Mikutowicz Adam, Kuderewski Paweł, Krzywosz Wojciech, Kuderewski Stanisław
Sołtys: Kaszczewska Edyta
Rada Sołecka: Duchiński Daniel, Grabińska Bożena, Grabińska Katarzyna
Sołtys: Dziełak Marcin
Rada Sołecka: Sanik Łukasz, Hrynko Andrzej, Andrukiewicz Wojciech
Sołtys: Sanik Agnieszka
Rada Sołecka: Chodziutko Jolanta, Czekało Piotr, Kozioł Romuald, Bogusz Czesław, Wołczek Wojciech
Sołtys: Zagórski Mateusz
Rada Sołecka: Mańczuk Jarosław, Szczerba Bogdan, Osiecki Szymon
Sołtys: Poważa Jan
Rada Sołecka: Bućko Franciszek, Skorupska Bożena, Zawadzka Małgorzata Katarzyna, Głowacka Teresa
Sołtys : Raducha Edmund
Rada Sołecka: Kułak Wojciech, Kirejczyk Wojciech, Mikłosz Andrzej
Sołtys: Krahel Stanisław
Rada Sołecka: Gromacki Romuald, Zieziulewicz Barbara, Wałejko Andrzej
Sołtys: Klejbuk Kazimierz
Rada Sołecka: Kondracki Eugeniusz, Sobecka Stanisława, Wojciechowski Stanisław, Kuczyński Michał
Sołtys: Orpik Romuald
Rada Sołecka: Bronakowska Agnieszka, GiełażynJarosław, Makarewicz Mirosław, Radkiewicz Jan, Gałecki Michał
Sołtys: Szeszko Sławomir
Rada Sołecka: Stefanowska Dorota, Marcińczyk Marek, Janewicz Kazimierz
Sołtys: Czarnecki Robert
Rada Sołecka: Sieńko Wojciech, Kozioł Danuta, Kozioł Janusz
Sołtys: Stupak Leon
Rada Sołecka: Olchanowski Ryszard, Stupak Sławomir, Kulhawik Mieczysław, Stankiewicz Mieczysław, Antonik Bożena
Sołtys: Płaskowicki Adam
Rada Sołecka: Łabieniec Karol, Maksimczyk Kazimierz, Kwasowski Andrzej
Sołtys: Radziewicz Jan
Rada Sołecka: Kosy Marian, Karpacz Roman, Kozłowski Marek
Sołtys: Raducha Halina
Rada Sołecka: Tomaszewski Dariusz, Piruta Jan, Smarkusz Lucyna
Sołtys: Marchel Lucyna
Rada Sołecka: Zdanewicz Iwona, Kotowska Lucyna, Kotowski Krzysztof
Sołtys: Aramowicz Katarzyna
Rada Sołecka: Lulewicz Leszek, Sienkiewicz Jadwiga, Aramowicz Wiesław
Sołtys: Walenciej Łukasz
Rada Sołecka: Dziełak Katarzyna, Jurgielewicz Marian, Dmuchowski Marek
Sołtys: Karaś Wiesław
Rada Sołecka: Bujnowski Mieczysław, Szydłowski Mirosław, Żdanuk Mirosław
Sołtys: Bagan Piotr
Rada Sołecka: Kozioł Jerzy, Jurgielewicz Katarzyna, Kocisz Wojciech
Sołtys: Suchocka Agnieszka
Rada Sołecka: Moniuszko Mateusz, Sidorkiewicz Władysław, Tarasewicz Piotr
Sołtys: Skowysz Jan
Rada Sołecka: Bronakowska Agnieszka, GiełażynJarosław, Makarewicz Mirosław, Radkiewicz Jan, Gałecki Michał
Sołtys: Puchlik Anna
Rada Sołecka: Jurgilewicz Barbara, Szestowicki Tomasz, Kiejko Magdalena
Sołtys: Stanisławczyk Mariusz
Rada Sołecka: Żabicki Grzegorz, Kaczyński Bogdan, Sidorkiewicz Jan, Pałkiewicz Franciszek, Sidorkiewicz Henryk
Sołtys: Grajewski Stanisław
Rada Sołecka: Grajewska Małgorzata, Stankiewicz Krystyna, Tarasewicz Adam
Sołtys: Bryzgiel Zygmunt
Rada Sołecka: Bryzgiel Bożena, Kukliński Bogdan,Achimowicz Elżbieta
Sołtys: Pryzmont Andrzej
Rada Sołecka: Karolczuk Dawid, Pryzmont Andrzej, Oszmian Kazimierz
Sołtys: Kowalczuk Antoni
Rada Sołecka: Toczyłowska Alina, Stankiewicz Mirosław, Jurgilewicz Andrzej
Sołtys: Gniedziejko Grzegorz
Rada Sołecka: Chmiel Stanisław, Chudecki Maciej, Chudecki Tomasz,
Chmiel Piotr
Sołtys: Justyna Świderska
Rada Sołecka: Zdanewicz Jarosław, Kalisz Grzegorz, Zujko Marek, Tokarzewski Daniel


text:
Bůmbaj
Spůłrzyndne: 19°02'05" N 72°50'52" E
Bůmbaj (hindi a marathi मुंबई, trl. Muṁbaī, trb. Mumbaj; ang. Mumbai; do 1995 hindi बम्बई/बॉम्बे, trl. Bambaī/Bômbe, trb. Bambaj/Bombe, ang.) – stolica indyjskigo stanu Maharashtra, pouožůno na wyspje Salsette, na Mořu Arabskym.
Podug nojnowšych danych, we mjeśće tym mjyško 17 mln mješkańcůw a je 6. co do ličby mješkańcůw metropoljům na śwjeće. Wroz s mjastůma satelitarnymi twoři wjelgo kůnurbacyjo mjejsko. Dźynki naturalnymu portowi je to tyž nojwjynkšy port zachodńich Indji.
Je to tyž wjelgi uostřodek finansowy. Śedźiby sam majům lične banki, (m.in. Reserve Bank of India), geuda (Bombay Stock Exchange) a lične indyjske firmy i korporacyje. Dźynki tymu, aže poźům žyća je sam wyžšy ńiž inkšych tajlach kraju, přićůngo uůn imigrantůw s coukich Indji a coukij Azyje Poúedńowyj. Bez taki ukuod řečy mješajům śe sam nojrůžńijše kultury, religje a tradycje. Mjasto čynsto je nazywane Bollywoodym, gdyž je to stolica indyjskij kinůmatůgrafije. Tutejše wytwůrńy produkujům ročńy nojwjyncyj filmůw na śwjeće.
Indyjsko nazwa pochodźi uod mjejscowyj hinduskij bůgińi Můmba. We XVI w. Portůgalčyki nazwali to mjasto Bom Bahia co uoznočo Dobro Zatoka. Brytyjčyki podčas swojij kolůńizacyji Indji zmjyńili mjano mjasta na Bombay. Uoficyjolno zmjana mjana nastůmpiua we 1995, nale mjano Bůmbaj nadal je powšychńy užywane na Zachodźe. Wjelge korporacyje tyž ńy zmjyńiuy swojich mjan s Bůmbay na Můmbai.


text:
Stajnje druhu njedźelu septembra přewjeduja po cyłej Němskej dźeń wotewrjeneho pomnika. Do njeličomnych twarjenjow, kotrež hewak přistupne njejsu, móžeš tón dźeń pohladać. Tež stary dom w Swinjarni móžeš sej zajutřišim, 9. septembra, wobhladać.
Swinjarnja (SN/MWj). Na samej kromje Swinjarnje při pućiku do Lipja w susodnych Pančicach-Kukowje steji dom, kotryž tuchwilu takrjec z procha stawa, štož runjewon posłownje přitrjechi. Něhdźe wot spočatka 1960tych lět njeběchu na domje ničo činili, tak zo zawěrno žadyn rjany napohlad njeskićeše. Nětko pak tam nowe žiwjenje zaćehnje. Po tym zo je rodźeny Budyšan a nětko w Drježdźanach bydlacy Pětr Lebza statok zdźědźił, so wón rozsudźi jón ponowić, zo móhł tam ze swójbu bydlić.


text:
Wažne městno na wčerawšej Njebjelčanskej gmejnskej radźe zabra wobzamknjenje wo podlěšenju zrěčenja přenajeća gmejnskich polow a łukow.
Njebjelčicy (aha/SN). Mjeztym štyri lěta wotnaja ratarski mišter Ignac Wjesela z Chrósćic, statnje pruwowany hospodar za ekologiske ratarstwo, wot gmejny Njebjelčicy cyłkownje něhdźe 25 hektarow pódy. Nimo krupnika (Dinkel), wowsa a kukuricy plahuje wón tam tež dźećel a buny. Krupnik dodawa Spytečanskemu młynej, buny a kukuricu přewostaja plahowarjej maćernych kruwow w Čornym Chołmcu, wows dóstawaja plahowarjo husow, abo Chróšćan předźěłuje jón na tružki.
Klětu ma Wjesela předwidźane wukubłać wučomnika a chce halu za składowanje zorna natwarić. Dokelž trjeba za dalše planowanje hospodarsku wěstotu, je Njebjelčanskej gmejnje próstwu wo najenske zrěčenje za přichodne 15 lět zapodał. Tamniši wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) je we wuběrkach parlamenta do posedźenja gmejnskeje rady pozadki naležnosće rozłožił.


text:
I co dalij z tōm gŏdkōm?
Ôd pŏru dni idzie nawiydzać serwis silling.org, kaj znojdziecie nowe nŏczynie do roboty ze ślōnskōm gŏdkōm. Ô korpusie żech już pisoł niydŏwno, alech we artykule nic niy pedzioł, co na nim mogymy zbudować.
Wiela razy ôtwiyrali żeście słownik, znojdowali słowo ślōnske i niy wiedzieli, jak take słowo ôdmiynić ani jak je używać? Gŏdōmy „tyn przikłŏd”, ale jak ôdmiyniōmy? „Tego przikłŏdu” abo „tego przikładu”? Jak po ślōnsku mōmy „cufal” i „przipadek”, to gŏdōmy „cufalny” abo „przipadkowy”? A słowa ôdmiyniōmy bez cufale abo przipadki? Jak używōmy po ślōnsku słowa „czy”? Jak używōmy po ślōnsku słowa „eli”? Nojprzōd na bazie korpusu idzie to wszyjsko ôpisać i zbudować słownik i gramatykã ślōnskõ.
Na co nōm nowy słownik? Te słowniki, co sōm dostympne dzisiej, ône majōm rozmajte felery. Piyrszy je taki, iże ône sōm papiōrzane, tōż znojś w nich jakeś słowo biere moc czasu. Drugi feler je taki, iże słowniki ślōnske z wiynksza sōm ze ślōnskij gŏdki na polskõ, a w drugõ strōnã niy. Ino we Słowniku Gōrnoślōnskij Gŏdki ôd Bogdana Kallusa znojdymy przekłady z polskigo na ślōnski. Toć, iże potrzebujymy niyrŏz z naszego na polske abo inksze, ale barzij nōm sie zdŏ z polskigo na nasze. A jeszcze lepij zarŏz z pŏru jynzykōw na nasze. Trzeci feler to je to, iże słowniki niy podŏwajōm ôdmiany (przikłŏd-przikładu, Piekary-Piekŏr, zaprosić-zaprŏszać) i niy wiadōmo, jak do porzōndku coś napisać abo pedzieć po ślōnsku. Sztwŏrty feler to brak kōntekstu słōw we słownikach. Kedy używōmy „eli”, kedy „abo”, a kedy „czy”? A gryfni sōm ino ludzie abo idzie tyż tak pedzieć ô rzeczach? Je ino jedyn słownik, co tych felerōw niy mŏ: dykcjonorz.eu ôd Stanisława Neblika, ale jŏ myślã ô czymś jeszcze szyrszym. Wejzdrzijcie sie na kōncept hasła takigo słownika:
Mōmy sam etymologijõ (skōnd sie to słowo wziōnło), wymŏwã, znaczynia ze przikładami użyciŏ we literaturze, tabulã ôdmiany, składniã (jak to słowo funguje ze inkszymi słowami), kolokacyje (z czym słowo hasłowe sie czynsto łōnczy), synōnimy (słowa, co majōm to samo znaczynie), antōnimy (słowa, co majōm ôpaczne znaczynie), frazeologijŏ (grupy słōw, co majōm ekstra znaczynie) i przekłady na dziesiyńć inkszych jynzykōw. To wszyjsko idzie spisać we jednym słowniku. To wszyjsko trzeba spisać we jednym słowniku. Musi ôn być taki, iże wszyjske te informacyje bydzie szło znojś we jednym haśle i niy bydzie trza tego hasła szukać dużyj jak pōł sekundy. Wpisujymy i mōmy. Tak sie robi ze słownikami we XXI stoleciu.
Drugŏ rzecz, co na bazie korpusu mogymy napisać, to je gramatyka ślōnskŏ. Niy rozchodzi sie we takij gramatyce ô to, iże ftoś bydzie nōm siedzioł z niōm w dōmach i wołoł „Tak sie niy gŏdŏ!”, kej powiymy coś niy tak, jak takŏ gramatyka zalecŏ. To sie rozchodzi ô to, żeby ludzie, co piszōm po naszymu, mogli sie do takij gramatyki wejzdrzeć, jak bydōm chcieli pisać jak nojlepij. Żeby tyż ludzie, co chcōm sie nauczyć po ślōnsku, mogli mieć taki zbiōr tabul i informacyji ô ślōnskij gŏdce. Dzisiej niy mōmy czegoś takigo i gŏdka nōm sie skuli tego rozjyżdżŏ. Bez przikłŏd modsi niy wiedzōm, że po ślōnsku rzŏdko sie trefiajōm czasowniki, co sie kōńczōm na -ywać. Po polsku ale ône sōm czynste. Tōż po ślōnsku gŏdōmy „pokazować”, „dogadować”, „ślatować” itd., ale u modszych autorōw (po 2000) znojdujymy „pokazywać”, „dogadywać”, „ślatywać”, a nawet „pokŏzywać”, „dogŏdywać”. Takŏ gramatyka mŏ tōż spisać prawidła ślōnske, żeby ich nōm niy łyknōł polski jynzyk. Ô stratach cołkich grup słōw ślōnskich i ślōnskich prawideł gramatycznych skuli zalōniŏ nŏs polskōm gŏdkōm idzie napisać cołki artykuł abo nawet ksiōnżkã.
Gramatyka tyż zdŏwŏ sie, jak chcymy użyć standardu jakigoś jynzyka. Co, jak by my chcieli przekłŏdać programy kōmputrowe na gŏdkã? Abo cołke systymy ôperacyjne? Muszymy mieć do tego jakeś normy. Jak niy ma normōw, to efekty sōm take, jak widzymy na ślōnskij Wikipedyji i na ślōnskim Facebooku. Niy idzie ich używać. Muszymy mieć tyż normy we literaturze. Ciynżko sie przecã czytŏ ksiōnżki, jak kożdy autōr pisze po swojymu, pra? Jak te prawidła sie zbiere, to lekszyj bydzie tyż tym, co czytajōm, to znaczy nōm wszyjskim.
Ôkrōm tego idzie na korpusach badać inksze rzeczy, co głymbij wchodzōm we inksze strōny naszego jynzyka. Jak używajōm go kobiyty, a jak chopi? Jak gŏdajōm starzi, a jak modzi? Jak gŏdŏ sie w mieście, a jak na wsi? Je moc spusobōw na to, jak idzie użyć korpusu, żeby dojś do jakichś wnioskōw. A dyć dzisiej jak nigdy potrzebujymy tego, żeby naszõ gŏdkã zbadać z kożdyj strōny.
Słownik i gramatyka to sōm tōż moje plany na nojbliższy czas. Mōm nadziejã, iże bydzie szło je poskłŏdać warcij aniżeli niyskorzij.


text:
Ùsôdzca bloga mojekaszuby.pl pòdôł czekawi przëmiôr na to jak to òbéńdowô spòlëzna rozmieje sprawã gôdaniô pò kaszëbskù. Szło ò wëwiôd Ane Cupë, dlô Radia Gduńsk, z wastą Léònã Brëlowsczim, jaczi to je przédnikã Stowôrë Drëchów Garda Kartuzë (!). Òbczas gôdczi Ana rzekła, bë wasta gôdôł pò kaszëbskù, a nen na to, że jo, le òn ni je reprezentantã Zrzeszeniô.
A. Laùda pisôł:
Nad grobã dzys kaszëbsczi lud
Sóm sobie cemny grób òtmikô.
Bò mòwë òjców je mù wstid
Przed jejich głosã so ùcékô.
Në to przińdze le mie do tegò dodac AMEN


text:
Pòd parolą “JO! dlô kaszëbsczégò Linuksa” mómë zrëszoné starnã wspiarcô dlô kaszëbsczégò Linuxa. Jak narô blós z jednëma pòdstarnama dolmaczënkù pùltu KDE na kaszëbsczi.
Ò sami deji pisôł ju Michôł ù se, a jô sóm na fòrumie przë starnach
Kaszubia.com. Fòrum to òstałó zrëszoné z mëslą ò kaszëbsczim Linuxe – mòże jeden, czë drëdżi czëtińc to ju dozdrzôł. Nie je mòżno gwës narô rzec ò wiôldżi aktiwnocë na nim, je òno narô (dlô naju dwóch) placã do archiwizowaniô rozwiju sami ùdbë – mòże z czasã sã to jesz jakò rëszi. (Dodòné pòzdze: fòrum òstało zamkniãté bez zwëczajny felënk lëdzi do wespółrobòtë) Cawnota wëzdrzi jak narô tak, że kòncentrëjema sã na dolmaczënkù desktopù KDE, bë chòc z tim póńc do przódkù ë wëdostac z niegò – z czasã – fùlwôrny kaszëbsczi pùlt. Paralerno dodôwômë téż naji dolmaczënczi do ùdbë Ubuntu Linux, bë na nen ôrt wëdostac jak narô chòc jedną distribùcëjã jakô bë zamëkôła w se dzéle w kaszëbsczim jãzëkù.
Czas pòkôże jak sã to rozwinie. Mògã òd se le rzec, że te robòczé dzéle jaczich ju ù se na kòmpùtrach brëkùjemë wëzdrzą fejn ë są w sztãdze kąsk pòdbùdowiwac do dzalszi robòtë.
Wicy wëdowiédzë pò kaszëbskù:
linuxcsb.org kde.linuxcsb.org
- KashubianTeam przë Ubuntu


text:
myncs ymncs mnycs nmycs ynmcs nymcs mycns ymcns mcyns cmyns ycmns cymns mncys nmcys mcnys cmnys ncmys cnmys yncms nycms ycnms cynms ncyms cnyms mynsc ymnsc mnysc nmysc ynmsc nymsc mysnc ymsnc msync smync ysmnc symnc mnsyc nmsyc msnyc smnyc nsmyc snmyc ynsmc nysmc ysnmc synmc nsymc snymc mycsn ymcsn mcysn cmysn ycmsn cymsn myscn ymscn msycn smycn ysmcn symcn mcsyn cmsyn mscyn smcyn csmyn scmyn ycsmn cysmn yscmn sycmn csymn scymn mncsy nmcsy mcnsy cmnsy ncmsy cnmsy mnscy nmscy msncy smncy nsmcy snmcy mcsny cmsny mscny smcny csmny scmny ncsmy cnsmy nscmy sncmy csnmy scnmy yncsm nycsm ycnsm cynsm ncysm cnysm ynscm nyscm ysncm syncm nsycm snycm ycsnm cysnm yscnm sycnm csynm scynm ncsym cnsym nscym sncym csnym scnym
Note: these 'words' (valid or invalid) are all the permutations of the word myncs. These words are obtained by scrambling the letters in myncs.


text:
Grupa, co żyła z prostytucyje, rozbitŏ
Ślōnscy policyjōny rozrobiyli zôrganizowanõ grupã przestympczõ, co pŏrała sie czyrpaniym piniyndzy z prostytucyje. W czasie akcyje kludzōnyj na Ślōnsku, wachtyrze prawa wkroczyli do jednego z nocnych klubōw i placōw, kaj byli czōnkowie szajki. W sumie chycōno było 6 ôsōb swiōnzanych z przestympczym procederem.
Nad sprawōm grupy fungujōncyj na terynie wojewōdztwa ślōnskigo kryminalni z Wodzisławia Ślōnskigo społym ze zespołym zwalczajōncym handel ludźmi z Kōmyndy Wojewōdzkij Policyje w Katowicach robiyli ôd pŏru miesiyncy. Śledczy sprŏwnie kōmpletowali informacyje i dowody na przestympcze fungowanie grupy, keryj czōnkowie zarŏbiali na prostytucyji. W policyjnyj akcyji swiōnzanyj z zastawiyniym czōnkōw grupy uczestniczyło bez 50 kryminalnych z Wodzisławia jak tyż Katowic, ślōnscy antyterroryści, a tyż przewodnicy z psami do ôdkrywaniŏ narkotykōw. Policyjōny wkroczyli do jednego z nocnych klubōw i pōmiyszkań ôsōb swiōnzanych z grupōm, a efektym tych działań było chycynie 4 chopōw i 2 kobiyt podyjzdrzanych ô udzioł w przestympczym procederze. Śledczy zabezpieczyli tyż postrzodki bamōncōnce jak tyż piniōndze w walucie polskij i zagranicznyj, kerŏ mogła być z przestympstw.
Dlŏ 3 czōnkōw grupy (w tym zastawiōnyj kobiyty) gyricht uzdoł ô tymczasowego heresztowaniu na 3 miesiōnce, za to w relacyji do dalszych dwōch ôsōb prokuratōr zastosowoł dozōr policyje. Wszyjscy usłyszeli ôbskarżynia czyrpaniŏ piniyndzy z niywłŏsnego niyrzōndu jak tyż udziału w zôrganizowanyj grupie przestympczyj. Grozi im do 5 lŏt heresztu.
Sprawa sie rozwijŏ, śledczy niy wykluczajōm dalszych heresztowań.
Zdrzōdło i fotografijŏ: KWP Katowice


text:
Witom!
Ktoś sie mie kiedyś pytoł o nazwisko Satrenus ze Swiyntochłowic?! Niy wiym kiedy i kaj to było. Teraz wiym trocha wiyncy, bo to zaś mo zwionzek z moim Bujakowym. Ot takie życie. Wstajesz rano idziesz do państwowy instytucji i niy Wiysz kaj go w razić… w synsie pytania Komu potrzebne nazwisko SATERNUS !!!
I jeszcze jedno sie pojawiło dosłownie przed chwilą to ULFIK – tyż sie wzion baba ze Bujakowa.
Śluby som na Bujakowie około roku 1900. Dziołchy to siostry. Miały tyż brata i o to taka paka o nazwisku Schafranietz na Świony zajechała. Możno i jeszcze ktoś sie pojawi, ale nie ma śladu i pamięci.
Pozdrawiam Andrzej.


text:
Alaska
Alaska – stůn we USA, rozlygowany we půłnocno-wschodńij tajli Půłnocnyj Ameriki. Uod wschodu mo grańica ze Kanadům a uod zachodu bez Ćyśńina Beringa ze Rusyjům. Je sam mocka wjyrchůw, nojsrogszy McKinley mo 6194 n.p.m. Je to nojsrogszy podug wjyrchu a nojrzadzij zaludńůny stůn we USA. Kej jedźiny ńy je potajlowany admińistracyjńy na hrabstwa, ino na uokryngi.
Lo Ojropejczykůw uoddekńůno we 1640 roku. Ńyskorzi eksporacyjo sam sztartły Rusy, a we rokach 1799-1867 krej należoł do rusko-amerikůńskij geszeftowyj kůmpańiji. 30 marca 1867 skalůno bez Rusyjo USA za 7 200 000 USD. 29 lot ńyskorzi uoddykńůno sam gold. Uod 1959 je to połnoprowny sztat we USA.


text:
Jihomoravský kraj
Jihomoravský kraj (serbsce Juhomorawski kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje. Nadeńdźe so w juhowuchodnym dźělu republiki na južnej Morawje a ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 380.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město je Brno.
Jihomoravský kraj mjezuje z Pardubickim a Olomouckim krajom na sewjeru, Zlinskim na wuchodźe, ze Słowakskej na juhowuchodźe, z Delnjej Rakuskej na juhu a z Vysočinu na zapadźe. Wobsteji ze 672 gmejnow w sydom wokrjesach. Najwažnišej rěce w kraju stej Morawa, lěwy přitok Dunaja a Dyje (němsce Thaya) při hranicy z Awstriskej.
WokrjesyWobdźěłać
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Juhomorawskeho kraja su:


text:
L
L abo l (při pismikowanju: el) je jědnaty pismik klasiskeho a dwanaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 18. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski lambda (A, λ) a pismik Л w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so L přez · − · ·.
L je jako likwida klinčaty zwuk a móže we wjele rěčach samo swójsku złóžku tworić. Tohodla je wón wokalam jara blisko a wustupuje w někotrych rěčach, na přikład w čěšćinje tež jako tajki.
Pochad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wšelćizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
L je mjezynarodna awtowa značka za Luxemburgsku. W Němskej reprezentuje wón město Lipsk.


text:
Kałmycyjŏ (rus. Pecпyблиka KaлMыkия,kałm. XaлbMr Taңhч) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje. Republika znŏjduje siy we regiōniy Pōłnocnegŏ Kaukazu. Stolicōm Kałmycyje je Elista.
Kałymckŏ populacyjŏ posiydzŏ 289 481 perzonōw (2010) hlawniy Kałmyki a Ruski. To je jedyny regiōn we Ojropie, we kerym dōminuje Buddyzm.[2]
Kałmycyjŏ s 76 100 km2 placym je usitułowōny na połedniyu Rusyje. Bez Republike przepływŏ Wołga.
Regiōn graniczy ze Wołgograckim Ôbwodem, Astrachańskim Ôbwodem, Dagestanem, Stawropolskim Krajem a Rostowskim Ôbwodem.
Srogie surowce Kałmycyje to:[3]
Przipisy


text:
Rachlow bě so 1948 z něhdźe 2 km zdalenym Hózkom do gmejny zjednoćił, doniž so wobě wsy 1994 Kulowskej gmejnje njepřirjadowaštej.
Mjeno Rachlow móhło na to pokazować, zo běše wjes něhdy wobsydstwo wěsteho Rachele. Za hitlerski čas dyrbjachu so wšitke serbske mjena wsow a městow wotstronić. Tohodla rěkaše Hózk hač do 1945 Elsterrode a Rachlow Wiesdorf.
Pisomnje naspomnjenej buštej wsy prěni raz w 14. lětstotku (1318 a 1374), ale zawěsće běštej hižo wjele prjedy nastałoj. Chuduška póda a často tež wulka woda, hdyž Čorny Halštrow přez brjóh stupi, su buram w starych časach zawěsće dosć starosćow načinili. Tohodla so Rachlow 1419 jako „Sorgewitz“ naspomnja.
Po Wienskim kongresu 1815 so dźěl sakskeje Hornjeje Łužicy Pruskej přirjadowa. Južnje Rachlowa bě mjeza mjez krajomaj. Tajki stary měznik na puću do Komorowa hišće dźensa steji.
Po wospjetnych změnach – přirjadowanje 1945 k Sakskej, 1952 k wobwodej Choćebuzej (Braniborska) – słušatej Hózk a Rachlow wot 1990 do zwjazkoweho kraja Sakskeje.
krótka info
prěnje naspomnjenje: 1318
zagmejnowanje: 1994
ličba wobydlerjow: 193
ličba bydlenskich domow: 67
wjesny předstejićer: Manfred Modsching
ZAJIMAWOSTKI
Kapałka w Rachlowje
Kapałka w Rachlowje bu po I. swětowej wójnje natwarjena. Za to bě wudowa Kata Wjelsowa gmejnje kruch swojeje zahrody dała. Wjesnjenjo su so při twarjenju sobu gratu přimali. 1927 móžachu cyrkwičku poswjećić. 2009 zatwarichu nowe wokna.


text: Mars – sztworto podug uoddalyńo uod SłůńcaplanetaŮkuodu Słůnečnygo. Mjano planety je wźynte uod mjana rzimskigo bůga wojny – Marsa. Przijynto tak skiż jygo farby, kera przi uobserwacyji wydowo śe być rdzawo-czerwůno a kojarzůła śe starożytnym s pożůgům wojynnům. Widźany uodćyń bjere śe stůnd, aże powjerzchńo planety je pokryto tlynkůma żelaza. Mars mo dwa ńywjelge kśynżyce uo ńyrygularnych ksztoutach – Fobosa a Deimosa – prawdopodobńy sům to dwje planetoidy przechwycůne bez pole grawitacyjne Marsa. Przipuszczo śe, co na Marśe můguo kjejś powstać żyće, nale uobecńy ńy mo na to solidnych dowodůw.


text:
Gramatyka
gołosłowna; gołosłowną; gołosłowne; gołosłownego; gołosłownej; gołosłownemu; gołosłowni; gołosłowny; gołosłownych; gołosłownym; gołosłownymi; niegołosłowna | pokaż wszystkie formy
gołosłowna; gołosłowną; gołosłowne; gołosłownego; gołosłownej; gołosłownemu; gołosłowni; gołosłowny; gołosłownych; gołosłownym; gołosłownymi; niegołosłowna; niegołosłowną; niegołosłowne; niegołosłownego; niegołosłownej; niegołosłownemu; niegołosłowni; niegołosłowny; niegołosłownych; niegołosłownym; niegołosłownymi | zwiń


text:
My jak zwykle zapraszomy wos do śledzynio relacji po ślunsku ze szpilu we Krakowie, kaj dzisioj ło 20:30 zagromy szpil ze miyjscowom Cracoviom!
Relacjo po ślunsku znajdziecie tukej: Relacjo live: Cracovia-Ruch
Przewidywane jedynostki:
Cracovia: Pilarz – Deleu, Sretenović, Polczak, Marciniak – Dialiba, Dąbrowski, Covilo, Zjawiński – Rakels, Budziński
Ruch: Putnocky – Oleksy, Helik, Grodzicki, Konczkowski – Gigołajev, Babiarz, Surma, Zieńczuk, Visnakovs – Kuświk
Posyndzuje dzisioj pan Tomasz Kwiatkowski ze Warszawy.


text:
HaŔ-też-to je serbska rýc wużitna? Serbska rýŔ, kiż ma wjacy gramatiskich twˇrbow dyżli nýmska, je rozwiwanju myslenja wulcy spomˇżna; tohodla serbscy hˇlcy, kot°iż woprawd╝e serbscy mysla, na gymnasiju p°i wuknjenju cuzych rýŔow z wjet╣a so wuznamjenjeju. Ale wużitk serb╣Šiny p°ez wuŔeÓnju won daloko do żiwjenja saha. Nýmcy żadaju za na╣ nýtŔi╣i Ŕas pˇdla nýmŔiny znajomosŠ dweju nowi╣eju rýŔow: francˇzskeje a je˝d╝elskeje, a nekotryżkuli na wuknjenje teju sameju rad wjele pjenjez ważi, dokelż p°i puŠowanju do wukraja abo doma we wobkhad╝e z lud╝imi druhich narodow bjez njeju byŠ njemˇże. Tomu abo tamnomu ŔesŠenych Ŕitarjow snad╝ so to tak nuzne njezda; ale wˇn mi, ja z nazhonjenja rýcu, na s│owo wýÓ, a kˇżdy m│ˇd╣i daj sebi wote mnje rad╝iŠ, zo khroble njedyrbi wuknjenje rýŔow zakomd╝eŠ, hdyż so jemu, każ wosebje na gymnasÓju, sk│adnosŠ k tomu poskiŠa. P°etoż - też wothladujo wot wużiwanja literatury - nichtˇn njemˇże wýd╝eŠ, haŔ bud╝e wˇn p°ichodnje na mýrnej wjescy sed╝eŠ, kotraż je z jenej abo dwýmaj rýcomaj dospo│nje spokojom, abo haŔ snad╝ do wobstojnosŠow p°i˝d╝e, kiż znajomosŠ nýkotrych nowi╣ich rýŔow wużitnu abo też njewobkhadnje nuznu Ŕinja. Tak daloko smy z praktiskimi Nemcami cyle p°ezjene, kot°iż germanske a romanske jazyki wobjimaŠ pytaju: ale my hi╣Še ný╣to wjacy żadamy; p°etoż ╣tˇż nýmske mjezy p°ekroŔi, tˇn lohko do tajkich krajow dˇ˝d╝e, hd╝eż ani germanska, ani romanska rýŔ njedosaha. To wid╝imy hiżom w najbliż╣ej blizkosŠi, w susodnej Rakuskej, hd╝eż je najwjet╣i d╝ýl krajow wot S│owjanow wobydleny. Tu, każ też w Pˇlskej a Ruskej, je wikowanja a s│użby dla hiżom tˇn abo tamˇn │użiski Serb poby│, kiż sebi ze serbskej rýŔu p°ez kraj pom-ha╣e. Wo wużitku serbskeje rýŔe wjed╝a też stari lud╝o powýdaŠ, kiż mˇżachu so we wˇjnje z ruskimi wojakami atd. zrýceŠ, a kot°iż p°i tym lýpje wote˝d╝echu haŔ susodni Nýmcy. Ăim bˇle pak w na╣ich Ŕasach wobkhad ludow mjez sobu, ze żeleznicami atd., pribýra, Ŕim nuzni╣a bywa - na Ŕoż su nýmscy p°ekupcy z d╝ýla też hiżom ked╝bowaŠ poŔeli - znajomosŠ z najmje˝╣a jedneje s│owjanskeje rýŔe. ętˇż pak jednu rozumi, namaka so lohko do w╣itkich druhich jako sotrowskich rýŔow. A tˇnle wulki wużitk, kotryż bud╝e so w býhu lýtstotkow p°eco zjawni╣o pokazowaŠ, podawa nam na╣a luba maŠeÓna rýŔ, na╣a serb╣Šina. Tohodla sebi ju khwalmy a hajmy jako wosobnu dobrotu, kotruż je boża mi│osŠ nam wobrad╝i│a.
Dr. K. B. Pful, Hˇrnikowa Ŕitanka.
zpýt na obsah Dal╣Ý: Epigramy


text:
„Max Fleischer i jego dzieło” – nowŏ ksiōnżka ôd Muzeum w Gliwicach
„Pod kōniec XIX w. gliwickŏ gmina żydowskŏ uzdała sie założyć nowey smyntŏrz wyznaniowy, bo stary, funkcjōniyrujōncy ôd 1815 r. smyntŏrz żydowski przi tamtyjszyj Friedhofstrasse (terŏźnie ul. Na Piŏsku) bōł już przepołniōny. Nowŏ, srogszŏ nekropolijŏ miała nastŏć moc dalij ôd cyntrum miasta, w pōłnocnyj jego czynści – dzisiyjszyj dzielnicy Zŏtorze. Kōnieczność założyniŏ nowego smyntŏrza wynikała ze srogigo rozrostu gminy żydowskij w czasie cołkigo XIX stoleciŏ.
Chociŏż w 1830 r. miała ôna 463 czōnkōw, to w 1895 r. miała ich już 1981. Była to spōlnota, co miała siyłã we mieście, a pod kōniec XIX stoleciŏ przinŏleżała dō nij srogŏ grupa znanych i wŏżōnych przedstawicieli gliwickigo mieszczaństwa – familije industryjne, prawnikōw, medykōw, baumajstrōw, kramŏrzy, takich jak: Troplowitz, Caro, Kern, Huldschinsky, Friedländer, Kleczewski, Freund, Schlesinger, Kohn, Kochmann, Lustig i mocka inkszych.”(…)
Cytowany fragmynt to je stymp do ksiōnżki Bożeny Kubit „Max Fleischer i jego dzieło. Historia żydowskiego cmentarza i domu przedpogrzebowego w Gliwicach.”
Nojnowszŏ publikacyjŏ Muzeum w Gliwicach ôsprawiŏ ô bez storocznyj historyji dŏwnego żydowskigo dōmu przedpogrzebowego przi ul. Ks. Józefa Poniatowskiego 14.
Neogotycki ôbiekt autorstwa Maksa Fleischera postawiōny bōł na poczōntku XX st. przi tm. nowym smyntŏrzu żydowskim w Gliwicach. Kożdy miyszkaniec Gliwic znŏ tyn spektakularny budōnek z farbiatymi witrażami, z niyruszōnyj czasym klinkerowyj cegłōwki, pokryty zielōnōm dachōwkōm. Szumny gmach wiedyński architekt postawiōł, jak sōm podkryśloł „gminie (żydowskij) na chwołã, a miastu na ôzdobã”. Isto je to jedyn z nojpiykniyjszych zabytkōw we mieście, jedyn z nojlepij uchowanych i nojszumniyjszych żydowskich ôbiektōw w regiōnie. Bez lata budōnek społnioł swojã pierwotnõ funkcyjõ – dōmu „ôczyszczyniŏ” dlŏ Żydōw z Gliwic i ôkolic. Po II wojnie światowyj pōmału szoł w rujinã. Ôd 2013 r. ôbiekt dostŏwoł nazŏd swōj dŏwny blyck, coby ôd poczōntku 2016 r., we formie ôddziału Muzeum w Gliwicach, stŏć sie jednōm z nojważniyjszych instytucyji upamiyntniajōncōm ciynżkõ i niyznōmõ historyjõ Żydōw z Gōrnego Ślōnska. Dōm Pamiyńci Żydōw Górnośląskich – to instytucyjŏ poświyncōnŏ pamiyńci, erbowiźnie i historyji, to miyjsce, co żyje dziynki swojij publiczności, a za jego ôknami rozciōngŏ sie widok na żydowski ôgrōd żywobyciŏ” – plac spoczynku dŏwnych miyszkańcōw miasta…
Ksiōnżka je kōnsekwyncyjōm wieloletnij roboty Bożeny Kubit nad historyjōm dŏwnego dōmu przedpogrzebowego, a tyż prōbōm zgrōmadzyniŏ wszyjskich informacyji historycznych i terŏźnych dopołniōnych ô zebranõ dokumyntacyjõ ikōnograficznõ.
Wydŏwca: Muzeum w Gliwicach
21 czyrwnia 2018 (sztwŏrtek), godz. 18.00
Stymp wolny, wielość miyjsc ôgraniczōnŏ
Zdrzōdło: Muzeum w Gliwicach, fot.: Tomasz Górny (Nemo5576) / Wikimedia Commons


text:
Teksty Stela - odcinek 1
Godni Świynta
Uż Mikołoj do chałupy przes kumin wjechoł,
Po cichu prezynta dzieckóm w miechu niechoł,
Ty, co były przeciwne łoszkrabiny dostały,
A diobły jch po rzici rózgami śmigały,
Wiesiołe Godni Świynta do dwiyrzi uż klupajóm,
Po chałupach szumne ozdoby a światełka migajóm,
Śniega uż przes noc kapke napadało,
Ale na bałwana fórt go je za mało,
Wczora eszcze był, dzisio go uż ni ma,
Mómy terazy wiosne, lebo je zima?
Starzik fórt spómino, jak to kiejsi było,
Na Wilijym śniega dycki nawaliło,
Dziecka s kopca na miechach wartko sie spuszczały,
Łod rana do wieczora w śniegu sie koltały,
Tacik se obuł bótki, do lasa zaś idzie,
Jak co roku strómek zaś do nas tu przidzie,
Trzeja go pieknie przistrojić szumnymi bómbkami,
Aniołami, lańcuchym aji bómbónami,
Wczas rano dziecka na roraty chodzóm s lampiónami,
Rzykajóm coby Aniołek prziszoł s prezyntami...
We Wilijym wczas rano wszecy postowali,
Mama sóm w kuchyni, a Tacik w masztali,
Wszecy cosi robióm, warzóm a schraniajóm,
Żodyn sie nie wadzi, raczy sie mijajóm,
Bo przeca jako dzisio, taki cały rok,
Tóż dowejmy pozór na każdy nasz krok...
Wieczór jak piyrszo gwiozdka na niebie zamigo,
To wszecy uż wiedzóm, Wilija sie zbliżo,
Tacik s Mamóm rzykajóm, Starzik skłodo rynce
Biblije czyto o Jezusie, Maryji, stajynce,
Po Wiliji opłatkiym sie wszyjscy łómiymy,
Zdrowio, szczynścio każdymu s serca winszujymy,
Kolyndnicy, pasztuszkowie po chałupach uż chodzóm,
Bómbónami, ciastkami jich ludzie nagrodzóm,
A óni winszujóm coby sie darziło, Mnorziło,
coby szczynści w każdej chałupie było,
Wszyckim Wóm też życzym Bożej Opatrzności, Szczynścio, zdrowio, i kupa wzajymnej miłości, Wiesiołych Godnich Świónt!!!
Tomasz Sochacki
Komentarze
Dodając komentarz, akceptujesz postanowienia regulaminu.
Nie masz konta? Zarejestruj się i sprawdź, co możesz zyskać.


text:
Beno Rewjerk, Jandytar Hajnka, Borbora Šołčina a Jan Handrik słušeja k załožerjam serbskeho folklorneho ansambla w lěće 1980. Ansambl zapřija do swojich wjace hač 40 čłonow młodźinsku rejowansku skupinu, kaž tež hercow a musku spěwnu skupinu "Přezpólni". Rejowarjo nazwučuja a předstajeja publikumje folkorne reje po serbskim ale tež po wašnju słowjanskich přećelow. Wězo wobrubja tute wustupy wšelakore drasty ze swěta folklory, mjez nimi wosebje často wužiwana serbska katolska narodna drasta.
Kombinacija mjez rejemi a spěwami wothraje so na mnohich wustupach, kotrež traja po potrěbje mjez 10 mjeńšinami a jednej hodźinu. Nimo toho přewza so tež rady moderacija k tomu, w kotrejž sposrědkuja so informacije wo nałožkach a tradicijach Serbow.
Najwjetša přiležnosć za ansambl so šěrokemu publikumje prezentować, skići so na mjezynarodnym folklornym festiwalu "Łužica", kotrež wotměje so wot 1995 kóžde druhe lěto w Budyšinje, w Hochozy a w Chrósćicach. Při tutym wulkim evenće je ansambl jedyn ze sobuorganizatorow.
Wšelake wukrajne turneje wjedźechu serbski folklorny ansambl dotal hižo do Čěskeje, Pólskeje, Rakuskeje, Słowakskeje, Słowjenskeje, Ruskeje, Litawskeje, Letiskeje, Belgiskeje, Rumunskeje, Madźarskeje a do Běłoruskeje. Přichodna lětna turneja wjedźe ansambl zaso do Słowjenskeje na festiwal. Sćěhuja dalše wustupy we Łužicy a druhich kónčinach Němskeje.
Wažne při wšěm wjeselu při spěwanju, hudźenju a rejowanju je pěstowanje serbskich tradicijow a reprezentowanje tutych před hosćimi z wukraja, kaž tež zeznajomnjenje serbskeje kultury z kulturami druhich krajow.
K najwjetšim wuspěcham ličitaj zawěsće dobyće myta Domowiny za dorost w lěće 2000 a dobyće myta za najlepše předstajenje na mjezynarodnym folklornym festiwalu "Stražnice" w lěće 2003. Zhromadnje ze serbskej dujerskej kapału Horjany předstaješe serbski folklorny ansambl serbski katólski kwas na tutym festiwalu, kiž liči k najwuznamnišim folklornym festiwalam Čěskeje Republiki.


text:
Lawske hrjebje
Lawske hrjebje (němsce Lauengraben) je nutřkoměšćanska dróha w Budyskim starym měsće. Wone wjedu južnje měšćanskeho jadra wot Žitnych wikach na wuchodźe k Mostej měra na zapadźe a su dźěl statneje dróhi S 111, prjedawšeje zwjazkoweje dróhi B 6.
Hasa slěduje něhdyšej měšćanskej muri resp. jeje hrjebjam a dósta swoje mjeno wot bliskeje Lawskeje wěže.
Při Lawskich hrjebjach nadeńdźe so w lěće 2000 wotewrjeny nakupowanski centrum při Žitnych wikach. Na jeho městnje steještej do toho Lutherowa šula kaž tež stare Měšćanske dźiwadło (do 1968). Při tak mjenowanym Vogelowym křižowanišću z Wonkownej Lawskej na zapadnym kóncu Lawskich hrjebjow nadeńdźeše so wot 1904 do 1945 stary Serbski dom. Ležownosć bě Jan Arnošt Smoler w lěće 1873 za natwar Maćičneho domu kupił.
Kulturne pomniki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jeničke jako kulturny pomnik škitane twarjenje při Lawskich hrjebjach je bydlenski a wobchodny dom čo. 18 při róžku Seminarskeje z lěta 1830.


text:
Zawostajenstwo Bogumiła Šwjele (1873–1948) steji w srjedźišću noweho projekta, kotryž su dźensa w Serbskim instituće zahajili. Cordula Ratajczakowa je so z koordinatorku projekta a archiwarku instituta dr. Annett Brězanec rozmołwjala.
Poprawom sće při tym, dźenik Bogumiła Šwjele wudać. Nětko zaběraće so z dalšim projektom w zwisku z nim. Wo čo dźe?
A. Brězanec: Loni sym próstwu na Němsku slědźersku zhromadnosć (DFG) stajiła, zo bychu tam digitalizaciju zawostajenstwa Šwjele spěchowali. Smy sej dobre šansy za projekt wuličili, hewak sej tajku wulku prócu njenačiniš. Projekt eksaktnje tomu wotpowěduje, štož chcedźa woni ze spěchowanskim programom docpěć – digitalizaciju a wopisowanje žórłow z archiwa. Mamy mjeztym dobre nazhonjenja, štož infrastrukturu techniskeje digitalizacije nastupa.
Što je wosebitosć zawostajenstwa Šwjele?


text:
Poleku slow life po naszymu w Pszczynie
Stŏwarziszynie LGD „Ziymia Pszczyńskŏ” ôrganizuje II Edycyjõ Festiwalu POLEKU slow life po naszymu. Latosiŏ edycyjŏ ôdbydzie sie 1 lipnia na terynie Skansynu Zegroda Wsi Pszczyńskij w Pszczynie ôd połednia do pōł dziewiōntyj na wieczōr.
Przigotowane atrakcyje to animacyje i warsztaty ceramiki, mydlarstwa, zielarstwa i inkszych, i kōncerty runforrest, Sambor, Me Myself and I i Sonbird. Jŏdło ekstra przirychtujōm lokalne restauracyje i kafyje.
W czasie festiwalu bydzie szło tyż rozwiōnzać quiz. Piyrsze 40 ôsōb, co ôddŏ nojwiyncyj dobrych ôdpowiedzi, dostanie nadgrody.
Wiyncyj idzie sie dowiedzieć na strōnie ôd Stowarziszyniŏ LGD „Ziymia Pszczyńskŏ”.
Zdrzōdło i grafiki: materyje ôd ôrganizatora.