text:
Jürgen Maćij, Tief im Osten – Die Lausitz im Wandel 1976–2020, 160 str., kruta wjazba, Halle 2021
Žonje, tak so zda, matej chwile. Na foće sedźitej na ławce, kiž skutkuje improwizowana. Jedna nalěwo, tamna naprawo, srjedźa čapa psyčk. Spore, wšitke tři. Zesuwane nylonowe nohajcy a róžičkatej kitlojtej fali, wobliča žonow, haj samo psa – wšo wuprudźa wjesołu ćišinu. »Susodce« je Jürgen Maćij fotografiju z lěta 1988 mjenował. Zapopadnył je idylku w Groźišću w Delnjej Łužicy. Abo, ze słowami wudawaćela: hłuboko we wuchodźe.
Jedna so wo retrospektiwu na dwoje wašnje: na region a žiwjenje wuměłca. Něhdźe 40 lět zwobraznja Jürgen Maćij swoju domiznu. Systematisce, we wulkich wobrazowych serijach. »Doma« abo »Brunica – Leben mit der Kohle« rěkatej wobrazowej zwjazkaj, z kotrymajž je sej Maćij swój wuměłski teren, Łužicu, wotkrył. A z tym tež swójsku wobrazowu rěč, kotraž orientuje so na wuznawanym přikładźe Henri Cartier Bressona, francoskim nestoru zapopadnjenja zachodnych wokomikow, ale tež na fotografijach Thomasa Kläbera, kotryž je młodeho muža po swojim dalokostudiju fotografije na Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w Lipsku pod swój schow wzał. Wot toho časa zajimuje so za njeporjeńšeny wšědny dźeń, za to, »štož je«. »Tworju dokumenty za čas, kotryž budźe jónu nimo«, praji Maćij k tomu.
Měli hnydom spytać někajke faški wočinić a film wěstemu žanrej kaž tež narodnosći přirjadować? Abo měli najprjedy raz spytać kóždy kućik přeslědźić, kotryž wuhladamy, so dźiwać a krok po kroku spóznawać, zo přiwšěm njewěmy, »kak da to funguje«, tele žiwjenje?
Zahajaca sekwenca filma dawa jasny pokiw, běły na pisanym: »Die Mittagsfrau erscheint überall auf dem Felde und in der Heide, wo sich Menschen in der Mittagszeit aufhalten; sie ist weiß gekleidet und mit einer Sichel bewaffnet. Sie schneidet denjenigen den Kopf ab, welche die Mittagsruhe nicht wahren. - Kolkwitz«
Třih na běłe jejo, kotremuž hłójčku wotbiwaja. Dźe potajkim wo pola, pokoj a jeja. A mamy JEHO a JU.
Zhonimy, zo su pola suche a starosć, zo wone tohodla ničo njewunošuja, žanohožkuli wokomika wotpočowanja njedowola. Jeja pak trjebaja pokojnosć, hdyž je kedźbliwje debiš, z wóskom pčołkow a ekstraktami kwětkow a zelow hole. Běhu lěta slědujo je tónle rjany nałožk tež symbol jutrowneho časa, časa nadźije. Debjenym jejkam přiznawaja magiske mocy, znajmjeńša powołamy-li so na ludowu wěru. Tuž žada sej WONA – ryzy optisce dopomina młoda žona nimale na legendarnu Astu Nielsen – wot swojeho partnera čas a chwile, so na swjaty dźeń, na dźeń pokoja přihotować a jejka woměrje wudebić móc. WÓN tomu pozdatnje wotpowěduje, dopominajo so na nutrniwu nóc; tola krej na łožowej płachće njeswědči wo knježnistwu, ale wo tym, zo njeje jejo wuslědk kuzła lubosće, ale runje tak njewužitne kaž suche pola. Połny njeměra koncentruje so WÓN na to, wunoški na wuschnytej roli stopnjować; WONA wostanje ze swojimi jejemi sama.
Knigły su na njewócakowany a fryšny part wěcejrěcne: Glědajucy na pó móžnosći šyroku celowu kupku cytarjow jo głowna rěc wopisowanja nimšćina. Generelnje dwójorěcne (serbske a nimske) su nadpise. Pśi tom jo layout taki, až serbska wersija bijo wěcej do wócowu. To se stawa subtilnje, pśez pozicioněrowanje na boce resp. w smužce a nic pśez grafiske wuzwignjenje. Pśez to, až numerěrowanje jo zwězane ze serbskimi nadpismami, statkujo nimski pendant ako »dodany pśełožk«. To pśewrośijo zwuconosći. Cesto dosć źe jo tak, až statkujo serbski pśełožk ako (alibijowy) pśidank. W recensěrowanem słowniku pak matej dolnoserbšćina a nimšćina rowne pšawo. To lažy teke na tom, až pódawaju se w słownikowem źěłu jano serbske wejsańske mjenja, kótarež móžo se cytaŕ – jo-li trjeba – slězy z pomocu registra pśestajiś do nimšćiny. Pśez strukturu jadnotliwych artiklow serbšćina na wjele bokach dominěrujo.
W lěśe 2014 jo se w Lipsku kapała Serbska reja załožyła. Wót zachopjeńka sem su kśěli cłonki, kenž maju serbski, nimski, amerikański abo bulgarski póchad, z pomocu serbskeje reje luźi ze wšakorakich kulturow zgromaźiś. Wósebnje glědaju pśi tom na młodych luźi. Kaž to w folk-scenje nałog jo, graju k tomu na wšakich instrumentach z cełego swěta (akordeon, klucate fidle/Nyckelharpa, gitara, dudy, šalmaja, kontrabas, mały pólski bas, bubon, triangel, fidle, brumejza, okarina, flejta). Wósebnosć jo, až gerce (Beth Fogleman, Clemens Isensee, Fabian Jacobs, Gregor Kliem, Jan Thiessen, Robin Brück) njespiwaju. Tak móžo słuchar teke mimo znajobnosći serbšćiny pśistup k serbskej kulturje namakaś. Mimo togo stej Theresa Jacobsowa a Gregori Marinov jano za nawjedowanje rejow zagronitej, w tom pódpěrowanej wót G. Kliema a B. Foglemana.Serbska reja, Traditional Sorbian Dance Music, Załožba za serbski lud 2020, 11,90 €Na koncertach njepógónjuju wóni luźi jano k rejowanju, ale pokazuju jim teke, kak to źo. To jo samo we Łužycy źeń a wěcej trjebne, dokulaž běso drje pśed tśiźasća lětami hyšći normalnje, až su camprowarje a zapustarje z góspodarjami ludowe reje rejowali, ale to se zgubujo wót lěta k lětu. Kulturny łamk 1990ych lět se pokazujo wšuźi, źož na jsy gósćeńce ze zalom njejsu mógali w nowem góspodaŕskem systemje pśežywiś. Źož rejowański zal njejo, tam reja njejo a teke dalejdawanje rejowańskeje tradicije staršeje generacije na młodu móžno njejo. Rejowańska šula w měsće glěda rědko na łužyske reje ako Annemarie-polku/Marijanku/Katyržinku abo Rheinländer, kótaryž w Póryńskej zewšym znate njejo. W běgu casa jo se gercam Serbskeje reje raźiło, swóju wašnju, swój stil namakaś. Wšojadno, lěc na koncerśe abo w serbskem radijowem programje, jo ned wusłyšaś, až Serbska reja grajo. Prědna cejdejka kupki jo łoni w oktoberje wujšła. Nagrawana jo wót Jean-Baptiste Meyrieux w Tyšaric brožni w Dešnje a w Off Road studiju Lipsk a mastering jo zgótował Joseph DeJarnette ze Studio 808A w USA. Ako gósći su Carolina Eyck, Johanna Isselstein a Torben Schmeiduch na tereminje, klucatych fidlach a dudach (Hümmelchen) słyšaś, ale teke njeznata dolnoserbska spiwaŕka Lowiza Glodowa z Drjenowa. Spiwa wobej spiwaŕce stwóritej ze spiwanim z lěta 1957 resp. 1976 historiski wobłuk kóła jadenadwaźasća nowych interpretacijow serbskich ludowych spiwow w rejowanju. Luźam, kenž chójźe tam a zas na serbski koncert abo słuchaju serbskej programa rbb a MDR, jo wjele spiwow cd »Serbska reja – Traditional Sorbian Dance Music« znatych, som se pak wěsty, až jo w zachadnych styrźasća lětach lěbda něchten k tym spiwam rejował. Togodla jo witane, až w kniglickach (booklet) k cejdejce se rozkładujo, kak se kužda reja rejujo a wótkul pśiźo. Jo ga jasnje, až serbska rejowańska kultura jo pó źělach mjazynarodna, dokulaž Łužyca jo wesrjejź Europy. Polku a walcyk njejsu se Serby wumyslili. Nimska swójoraznosć kupki »Silbermond« njejo muzika, ale nimska rěc. Swójoraznosć serbskich rejow jo wótergi »jano« instrumentěrowanje. Pśechwatanje na cejdejce »Serbska reja« jo za mnjo było, až woblubowany »Do Popojc ja njepójdu« jo měł něga rytmus pólskeje reje »Wiwat« a jo dwójostup (Zweitritt). Ale jaden Retoroman jo mě raz gronił, až móžomy L. Hauptoju a J. A. Smoleroju za »Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow« wjelgin źěkowne byś, dokulaž stej zběrałej hyšći serbske ludowe spiwy w spócetnej muzikaliskej formje. Retoromaniske ludowe spiwy su se akle zběrali, ako jo se južo we wšyknych dołach šwicaŕskego kantona Graubünden/Grischun akordeon zadomił. Togodla su ten cas južo skóro wšykno tak spiwali, až jo móžno było k tomu derje na akordonje graś.
Za ekspertow teorije serbskego rejowanja su mimo togo teke take informacije w kniglickach cejdejki zajmne, až »Hanzo Nabok« słuša k pórowym rejam pód pomjenjenim »šotiski«, a až jo »W kałkojskem łužku« polonejza, dokulaž źinsa njemyslimy pśi polonejzy na měrnu reju, ale na luštny karnewal. Gaž myslim se na móju sotśinu źowku, som se pak wěsty, až njejo jej pśi rejowanju informacija wjelgin wažna, až jo slěpjański »Z hulědkom« (górnoserbski: Z wuhladkom ja za swojej Hanku hladam) wjerćak (Dreher). To groni, až móžo kuždy pśisłuchaŕ něco nowego pśiwuknuś. Tak stej byłej za mnjo »Šołta chcył mi dźowku dać«, pisnje wózjawjony 1843, a »Wendischer Tantz«, prědny raz wózjawjony 1790, nowosći. Ale ako luź, kenž južo 36 lět serbske ludowe spiwanje woplěwa, mam za škódu, až gerce skóro kuždy stary muzikowy kus wariěruju. Tak jo śěžko sobu spiwaś. Lěc jo to »Ach, ty lesny rjany luby mój« (w Dolnej Łužycy skerjej znaty ako »Gaby mója gubka wódu piła«) abo dalšne ludowe spiwy ako »Hanka, ty brune wóčko«, »Do drjowa« abo teke »Ty sy taka wijkotata« (wěcej znaty ako »Daj mě jadno jajko«). Cłonki Serbskeje reje njeby byli prědne muzikanty, kenž se mysle, až spiwarjam su noty wažnjejše ako wejsańska spiwańska tradicija abo znatosć melodije z rozgłosa. Nowa interpretacija wótpowědujo cesto źinsajšnym zwuconym wašnjam słuchanja. Tak by antiwójnski spiw »Stoj ta lipa« bźez mjazygraśa wóstudny zněł. Ale ako jo kupka JANKAHANKA 2014 cejdejku wudała, na kótarejž su wšykne serbske ludowe spiwy nowy aranžement dostali, su gerce wěźeli, až górnoserbskim młodostnym su serbske ludowe spiwy znate a źěl młoźinskeje kultury. W Dolnej Łužycy smy južo wjasołe, gaž 50lětny wumějo melodije tśich serbskich ludowych spiwow. W tom su tudejše Serby Nimcam bejnje blisko, tomu »ludoju prědneje štucki«. Tekst drugeje štucki jo zwětšego: »Lala lala lalala.«
Žurnalist Mendel Ošerowič, po pochadźe ukrainski Žid z Trostjaneca na Ukrainje zapućowaše 1910 do Ameriki, hdźež wot 1914 w New Yorku za socialistisce wusměrjenu nowinu »Forverts – Jewish daily Forward«, kotraž wuńdźe w jidišćinje, pisaše. Politisce so jako socialist wuznawaše. Wot februara hač do měrca lěta 1932 wopyta Sowjetski zwjazk, mjez druhim swoju ukrainsku domiznu. Běše to runje wona doba, w kotrejž so hižo eksistowaca hłodowa kriza na hač do lěta 1933 trajacu hłodowu katastrofu rozšěri a do tak mjenowaneho holodomora přeńdźe, kotryž sej, tak so zdźěla trochuje, 13 % ludnosće jako wopor žadaše.1Mendel Osherowitch, How people live in Soviet Russia. Impressions from a journey, wud. Lubomyr Y. Luciuk, z jidišćiny přełožił Sharon Power, Holodomor: Occasional papers series # 3, The Kashtan Press 2020Rezultat jeho zapiskow běše zwjazk »Vi Menshen Leben in Sovet Rusland: impressions from a journey«. Jako něhdyšemu domoródnemu, kotryž wobknježeše jidišćinu, ukrainšćinu a rušćinu, spožčichu so hinaše a bóle realistiske dohlady do žiwjenja w Sowjetskim zwjazku, přewažnje w Ukrainskej S. S. R. hač druhim wukrajnym žurnalistam. Spis Ošerowiča zestaja so ze zawodneho słowa a sćěhowacych 19 kapitlow, rjadowanych do wotrězkow. W přełožku poda wudawar Ljubomir Luciuk hišće zawod do tematiki knihi a krótki zapis wo awtorje. Wěnuje so tež prašenju, čehodla so Ošerowič ženje njeje wo přełožk tutoho teksta a dalšich z jidišćiny do jendźelšćiny prócował, hačkuli běše tež w amerisko-ukrainskich kruhach jako žurnalist znaty. Jězba Ošerowiča započina so w Moskwje a wjedźe jeho přez ródne město Trostjanec do Rostowa a Charkiwa, skónčnje do Odessy a Tulchyna. Při tym nazhoni nuzu jednorych ludźi, rozmołwja so w ćahach z wjesnjanami, přebywa jednu nóc na Charkiwskim dwórnišću, nazhoni nahlady oficěrow a nowych elitow, wobkedźbuje spad nabožneho žiwjenja židowskich krajanow, wopyta jako wukrajny žurnalist fabriku a hišće wjele wjace. W Moskwje zetka swojeho wo někotre lěta młódšeho bratra Buzia, kotryž jeho hač do Trostjaneca přewodźeše a kotrehož přisłušnosć k tajnej słužbje so za Ošerowiča w běhu jězby jako wužitna wopokaza. Druhi bratr je mjeztym tohorunja do knježaceje funkcije postupił, dušinje stwjerdnjeny a stražuje z brónju w domiznje nad wotedaćom zežiwidłow ze stron burow. Mjeztym zo chuduške žiwjenske poměry so hižo w Moskwje absurdne zdadźa, a to samo pola přistajenych knježerstwa a »lěpšich ludźi«, zhoni awtor tule k prěnjemu razej wo hłodowej katastrofje na Ukrainje. Spočatnje nochcyše to wěrić, dokelž drje běše Ukraina přeco »žitna komorka« Europy. Po wašnju wěcownje, ale nic distancowane wopisuje Ošerowič w sćěhowacych dźělach knihi přeco zaso zadwělowanje ludnosće a wšě móžne pospyty, tež hišće poslednje wobsydstwo předać, so do wjetšeho města předobyć a sej na někajke wašnje chlěb zasłužić. Bliscy a zdaleni znaći spytaja přez njeho přiwuznych w Americe dosćahnyć. Čitar wobkedźbuje z perspektiwy Ošerowiča přeco zaso so jewjace zjawy, kaž zo so jemu ze stron młodych funkcionarow a přeswědčenych komunistow praji, zo přesćahny Sowjetski zwjazk Ameriku (ergo Zjednoćene staty Ameriki) bórze hižo na wšěch móžnych polach industrije a infrastruktury, mjeztym zo we wokolinje ćěła slaknjenych konjow na polu leža. Zastupuja tež měnjenje, zo su wokomikne wopory trjeba, zo bychu lěpši přichod za přichodne generacije měli. Pod chudobu a hubjenym zastaranjom ćerpjacy ludźo jemu druhdy skradźu zwuraznichu, zo nazhonjeja žiwjenje jako grawoćiwe a zo za hołe sady a prózdne wuprajenja ćerpja. Zo su pod kwaklu rjaneje ideje. Tohorunja nazhoni samo pola loyalnych přiwisnikow knježerstwa wšudźomny strach před tajnej słužbu GPU a jeje surowosću, stajneho wobstražowanja a »dwujazyčnosće«. Při tym pak so tež njeboji polěpšenja a postupy přiznawać, wosebje zo je situacija Židow cyłkownje wěsćiša a zo so progromy, kaž na přikład w jeho ródnym měsće třinaće lět do jeho wopyta z wjacorymi stami woporami, wjace njejewja.2 Tohorunja jemu napadnje, zo so Židam kubłanje zmóžni a zo su wjele nawodnych pozicijow w kraju ze Židami wobsadźene. Wulki dźěl młódšich a najbóle wot komunistiskeje ideologije přeswědčenych funkcionarow, kotrychž Ošerowič zetka, su Židojo. Tež cyłkownje widźi, zo je so něhdy rozšěrjeny analfabetizm na kraju pomjeńšił. (Štož njepomha, hdyž so cyły kraj pod hłodom sypnje.) Po swójskim wuprajenju w zawodźe je so awtor wo objektiwnosć prócował.3 Kniha Ošerowiča je we wěstym zmysle tež reakcija na tehdomniše wozjewjenja a publikacije entuziastow Sowjetskeho zwjazka, kotřiž jako wukrajni žurnalisća husto jenož nazhonichu a widźachu, štož mějachu po woli knježerstwa widźeć a tež sami widźeć chcychu. Husto hdy so tući ludźo na pozdatne postupy na polu natwara ćežkeje industrije a wulkotwarnišćow koncentrowachu a tole z wěstej estetiku rysowachu. Tole měješe zjawnosć w zapadnych krajach wotpowědnje wobwliwować. Lěwicarske nowinarstwo zasadnje kritiske wopisowanje a realistiske rozprawy ze wšelkich dźělow Sowjetskeho zwjazka jako přehnawanja wotpokaza a je spyta wuwróćić, štož so runja spisam Ošerowiča stawaše. Ani w skupinje zamórskich Ukrainjanow njebě hłodowa katastrofa, pozdźiši holodomor, dosć znata. Jako powšitkownje jara kubłanemu a na ruskej kulturje, hudźbje a dźiwadle zajimowanemu čłowjekej běše Ošerowičej móžno, tež cyłkowny staw kulturneho žiwjenja posudźować abo situaciju městow kaž Odessy ze stawom do swojeho wupućowanja kritisce přirunować. Snano so wo dalše rozšěrjenje swojeje knihi njeprócowaše, dokelž so w mjezyčasu wo swojich swójbnych starosćeše. Jeho bratraj běštaj so zjawnje wot njeho distancowałoj. Najebać toho buštaj zajataj. Na kóncu knihi namakamy dźak, indeks, krótki zapisk wo awtorje a kartu Ukrainy w mjezywójnskej dobje. Fotografije a ilustracije pokazaja zdźěla swójbne portrety Ošerowiča a jeho přiwuznych. Sydom wobrazow, kotrež pokazaja sceny w zjawnosći (husto z ćěłami mortwych hłoda dla) z němskimi wopismami, su wzate z publikacije awstriskeho chemiskeho inženjera Alexander Wienerbergera.4 Znajomosć wo holodomorje abo znajmjeńša wo wulkej hłodowej nuzy na Ukrainje we wonym času je so w poslednich lětach w Němskej tež w popularnych medijach wo stawiznach Sowjetskeho zwjazka, postupa Stalina a podobnych rozšěriła. Wulka sylnosć Ošerowičowych zapiskow pak je, zo zdadźa so dźensa přez jeho direktny kontakt z ludźimi a dokelž je kraj a krajanow znał blisko a we wěstej měrje »žiwe«.
MĚRĆIN BRYCKA
Halina Barań, spisowaśelka a mólaŕka z Bogatynje, jo se naroźiła a bydli w pólskej Łužycy. Źěkowano žywjenju w granicnych stronach, ma awtorka wjeliku wědu wó tom wobceŕku, jogo stawiznach a stawiznach wšyknych narodow, kótarež su how wót lětstotkow gromadu žywe. Wóna jo teke znata w Górnej a Dolnej Łužycy, dokulaž žedne z jeje tekstow a knigłow su južo pśestajone do nimšćiny a teke górnoserbšćiny. Jeje dłujkolětny pśełožowaŕ a dobry znaty, wucabnik Alfred Měškank (1927–2016) z Chóśebuza, njejo jano cytał a pśestajał teksty kněni Barań. Wón jo jej teke wujasnjował a pokazował Łužycu.Halina Barań, Ptaški domacnych górow, Agencja Wydawnicza ARGI s.c., Wrocław 2020, 188 bokow, kšuty wuwězk
Knigły »Ptaški domacnych górow« su źasety roman Haliny Barań, kótaryž jo wujšeł w pólskej rěcy. Nowa publikacija póśěgujo se na motiw zgubjoneje domownje w pór kontekstach: w zwisku z Pólakami, wusedlonych pó 2. swětowej wójnje z tak pómjenjonych pódzajtšnych Kresow (nimski: Grenzland abo Ostpolen), kótarež jo dostał Sowjetski zwězk pó konferency w Jalśe (Jalta 4.–11.2.1945), abo z Nimcami, nuzkowanych do spušćenja Pólskeje, dokulaž běchu se granice pśesunuli, abo ze Serbami, kótarychž domownju jo brunica skóńcowała. Knigły pak njeźěle luźi do lěpšych a špatnych, do dobyśarjow a póbitych, do woporow a katow. Twóŕba Haliny Barań napomina do měrneje koeksistence a wulicujo wó śěžkem generaciskem nazgónjenju zgubjenja nic jadneje domownje, ale wjele małych wóścnych krajow. Mały wóścny kraj – to pak njejstej jano dom abo jadno město. To jo rum, w kótaremž kuždy z nas se cujo wěsty. Wjelgin śěžka tematika Europy pó 2. swětowej wójnje pokazujo se pśez stawizny jadneje swójźby. Akcija romana wótměwa se w Sakskej a Bramborskej, a teke w granicnych stronach Pólskeje, na pśikład we jsy Łąski, měsće Gerliszków a teke w Chóśebuzu. Stawizny fiktiwneje familije Wolkowskich se pokazuju pśi drugich regionalnych a europskich tšojenjach pó wójnje a teke na zachopjeńku 21. stolěśa.
»Pospyt wo zabytych tamnych« mjenuje Christian Kessner, lěkar a psychoterapeut w Drježdźanach, swoju knihu wo serbskej duši. Dokładnišo prajene dźe – w termini analytiskeje psychologije Carla Gustava Junga – wo archetypus toho słowjanskeho we Łužicy a na wuchodźe Němskeje. Jung je ideju kolektiwneho njewědomeho do psychoanalyzy zawjedł: W dušinym žiwjenju jednotliwca njehraje po jeho měnjenju jenož to wosobinsce njewědome ze swojimi potłóčowanjemi jednu rólu, ale tež archetypiske wobrazy a symbole ze stawiznow skupiny abo krajiny, w kotrejž něchtó wotrosće. To je zakładna ideja tuteje knihi: Ze słowjanskeho wobsydlenja, jich podćisnjenja a wróćostłóčenja, ale tež z jich mytow, symbolow, powěsćow pochadźace archetypy charakterizuja dušinu kulturu dźensa mjez Łobjom a Wódru žiwymi ludźimi; tež potom, hdyž jim to njeje wědome abo hdyž steja woni – na wědomej runinje – słowjanskemu herbstwu samo skeptisce abo njepřećelsce napřećo.Christian Kessner, Swjate su mi twoje hona – Heilig sind mir Deine Fluren. Zum Archetypus des Slawischen in der Lausitz, im Osten Deutschlands. Ein Versuch über den vergessenen Anderen, 2020
Poprawom je tuta ideja zajimawa a by sej systematiske wobdźěłanje bjeze wšeho zasłužiła resp. su hižo za to prjedawše spočatki w etnografiji, stawiznowědźe a kulturnej wědomosći. Zajimawe by było, što móže psychoanalyza k tomu přinošować, nic naposledk na »empiriskim« materialu, kiž wšak je w jeje tradiciji přewažnje hromadźenje a interpretowanje padowych stawiznow: potajkim »wunurjenje« tajkich kulturelnje so pominjenych symbolow a mytosow w indiwiduelnych stawiznach ludźi, kotřiž wo swojim słowjanskim pochadźe abo něhdyšim słowjanskim charakterje swojeho pochadoweho regiona wjace ničo njewědźa. Awtor poda pak so na hinaši puć: Po krótkim zwobraznjenju stawiznow słowjanskeho wobsydlenja Łužicy – při čimž so na tute tež w europskim ramiku, poćahujo so na słowjanskich susodow, zhladuje – so Serbja jako »zbywacy« »posledni Indianojo« Europy skrótka wopisuja. Sćěhuje krótki ekskurs k prašenju dokřesćanskeje mytologije a dlěši, awtorej po wšěm zdaću jara wažny wo zarjadowanju toho serbskeho do – tež wot Junga přewzate – napřećostajenja wuchodneho a zapadneho myslenja. Mjeztym zo je zapadne myslenje racionalne a na eficiencu wusměrjene, je wuchodne – kotrež je Jung w Indiskej studował a kotrež Kessnera hač do Japanskeje ćehnje – wotewrjeniše za to iracionalne, ale tež za z tym zwisowace spirituelne nazhonjenje. Serbja symbolizuja w koordinatowym systemje awtora potajkim »wuchodne myslenje« – woni sedźa, w rěči Junga, »bliže při žórłach« (pod Čornobohom), a runje to čini jich tak přićahliwych za analytikarja.
Hakle njedawno, kónc zašłeho lěta, wuńdźe w nakładnistwje Załožby za serbski lud w Budyšinje pod nadpismom »Serbska rapsodija« nowa CD z komornej hudźbu za husle a klawěr předewšěm serbskich komponistow zašłosće a přitomnosće. Hudźitej solistce Anett Baumann, wiolina, a Liana Bertók, klawěr, kotraž přewza zdobom redakciju nakłada.Serbska rapsodija. Sorbische Kammermusik für Violine und Klavier, wud. Hudźbne nakładnistwo ENA a Załožba za serbski lud, 2020
Pola přewažnje wjetšiny nahrawanych twórbow hižo mjenowaneje wobsadki jedna so wo hudźbne miniatury, zwjetša w třidźělnych formach (A-B-A΄). Jeničce třisadowa »Sonata za husle a klawěr« z lěta 2000 Ulricha Pogody (*1954) złožuje so na wobšěrnu klasisku formu wjacysadoweje sonaty.
Knigły, kótarež cu pśedstajiś, su južo druga publikacija towaristwa Kólesko z. t. z regiona Slepo/Slěpe nastupajucy narodnu drastwu. Projekt jo financěrowany pśez myto z wuběźowanja »Sächsische Mitmach-Fonds« z lěta 2019. Gótowa publikacija jo wujšła w decembru 2020. Knigły su wjelgin derje pśigótowane. Awtorka Elwira Hantšo ze Slěpego jo glědała na kuždy detail narodneje drastwy w běgu cerkwinego lěta a jo je do drobnego wopisała. Ako kněni Hantšowa jo gromaźiła maśiznu za knigły, jo se z młogimi žeńskimi rozgranjała, kótarež se hyšći na to spomnjeju, kak jo se narodna drastwa nosyła. Wóna sama a rowno tak jeje 18-lětna źowka se angažěrujotej w zmysle zachowanja narodnych drastwow a kultury małego regiona wokoło Slěpego.Gładźarnica – Die Schleifer Tracht: II. Das Kirchenjahr (Slěpjańska burska drasta: II. Cerkwinske lěto), Verein Kólesko e. V., Chóśebuz 2020, 412 b.
Wažnje jo, až te knigły su prědne, kótarež pokazuju kšac pó kšacu, kake su źěle drastwy a kak se wóni woblekaju. Ale njejo to prědna publikacija wó slěpjańskej drastwje, dokulaž w 1950ych a 1980ych lětach su wujšli dwóje knigły wó tej temje1. Gaž póglědnjomy na pśikład na pólske publikacije wó narodnej drastwje a dalšne take w Nimskej wudane knigły, móžomy zwěsćiś jadnu, se wóspjetujucu šemu: nejpjerwjej su źěle drastwy nalicone, pótom skrotka se wujasnijo, kaka drastwa ga jo se wužywała, dwě abo tśi fota se pśidaju a gótowe jo. Elwira Hantšo pak źo dalej a glěda pśez granice małego łužyskego swěta. Ten inowatiwny efekt jo móžny, dokulaž knigły su pśigótowane wót někogo z nutśikownego krejza, to groni wót wósoby, kótaraž se kuždy źeń z drastwu zaběra a tu drastwu teke sama šyjo. Kněni Hantšowa ga jo znata šlodaŕka slěpjańskeje drastwy. Źěkowano praktiskej wěźe su nastali wjelgin dobre a awtentiske knigły, kótarež źe žeden wědomnostnik njeby mógał tak napisaś. Dokulaž knigły su wjelgin bogate w detailu, myslim se, až z pomocu knigłow teke za 100 lět buźo móžno, pšawu slěpjańsku drastwu zešyś. Drastwa za kuždu góźbu jo rekonstruěrowana na zakłaźe wulicowanjow starych, wěcywustojnych žeńskich ze Slěpego a teke z pomocu wobrazow. Toś ga jo slěpjańska drastwa na taku wašnju, móžomy groniś, za nimjernosć wopisowana. Ja som měła tu gluku, kněni Hantšowu wósobinski wopóznaś, a som sebje wěsta, až jeje zagórjetosć a pilnosć pśiźotej z pótrjeby, slěpjańsku originalnu drastwu za pśiduce generacije wuchowaś a jeje nosenje rozšyrjowaś.
Leoš Šatava je we Łužicy derje znata wosobina, we wědomostnych kruhach – ze swojimi zdawna přewjedźenymi slědźenjemi a přednoškami –, ale tež pola šěršeho publikuma ze swojimi wustupami a popularnowědomostnymi nastawkami. Čitarki a čitarjo Rozhlada znaja dokładnje Šatavowe teksty, kotrež so hižo dlěje hač třiceći lět prawidłownje w časopisu ćišća. K najwažnišim temam, z kotrymiž je so wědomostnik we Łužicy zaběrał, słušeja jeho studije wo etniskosći, wo serbskej młodźinje (kaž w sociolinguistiskim nastupanju, kiž zapřija slědźenja na Budyskim Serbskim gymnaziju, tak tež popularne publikacije, kiž słuža zdźěla jako pokiwy za aktiwnych ludźi w serbskej rěčnej politice) a wo rewitalizaciji mjeńšinowych rěčow. Nowa kniha »Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století. Etnicita – jazyk – historie – kultura«, wudata w čěskim nakładnistwje »Epocha« (Praha 2020), pokazuje, zo je Šatava tež kulturny stawiznar wo Serbach z literarnowědomostnym nachilenjom.Leoš Šatava, Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století. Etnicita – jazyk – historie – kultura, Praha: Epocha 2020
Edicija »Lužičtí Srbové« wobsahuje dotal rozbrojene a znowa redigowane wozjewjenja Šatavy z doby 1983–2019, a to z wulkej přewahu tekstow z poslednich pjatnaće lět. Šatava je njesměrnje płódny awtor, kiž předpołoži někotre sta wšelakich nastawkow k serbskej problematice: wot krótkich esejow hač ke chutnym wědomostnym studijam. Wuběr wjace hač dwaceći tekstow, kotrež su tak zrjadowane, zo móhli so tež čitarjo, kotřiž njeznaja stawizny, rěčnu a etnisku situaciju Serbow, wo nich na přewšo kompleksne wašnje wobhonić, njeje scyła lochki. Měnju, zo je so tole Šatavje jara derje poradźiło.
Dźakowano kóždolětnej tradiciji je LND lětsa znowa Serbsku protyku za 2021 wudało. Na dohromady 160 stronach a w znatym přiwěšku předstaja so diwersne temy za dorosćenych, młodźinu a dźěći. Tak kaž so wšě starobne skupiny narěča, su tež awtorojo přinoškow ze wšěch starobow zastupjeni.Serbska protyka 2021, red. Pětr Šołta, Budyšin 2020: LND, 160 str.
Pětr Šołta zahaji z přewšo radźenym předsłowom předležacu twórbu, poda krótke zjimanje a wuwabi bjezdwěla lóšt do čitanja. W jeho słowach poćahuje so na aktualnu koronowu situaciju, ale na pozitiwne wašnje.
Zazběh protyki twori přehlad jednotliwych měsacow. Chwalobne su zaso dwójne pomjenowanja měsacow, staroserbske a dźensniše. Na kóždej z dwanaće dwójnych stronow namakaja čitarjo praktiske paslenske přinoški. Dekoraciske namjety z přirodnymi materialijemi nawjazuja na aktualny trend, sej sam něšto zhotowić. Bianka Šeferowa z Bronja rozjasni na přikład, kak so nopašk za picu ptačkow abo škla z pisaneho lisća spřihotuje. Ke kóždym dokładnym wopisowanju postupowanja přida awtorka stajnje mały wobraz za lěpšu předstawu. Z tym wolóži tomu abo tamnemu paslenje. Inspiracije poćahuja so zdobom na dorosćenych kaž tež na dźěći. Wony zazběh zakónči so z kermušnymi terminami a protykarskimi wšelčiznami.
Skóńcnje jo tak daloko! Njedawno jo wujšeł dolnoserbski knigłowy kalendaŕ za lěto 2021. Serbska pratyja słuša zazdaśim k nejwěcej woblubowanym a wuspěšnym publikacijam w dolnoserbšćinje. Wót lěta 1880 zagórjujo wóna z někotarymi pśetergnjenjami cytaŕki a cytarjow wšyknych starstwowych kupkow, generacijow a schójźeńkow kubłanosći. Ale co na nas tenraz caka na sto a jadenašesćźaset połnje nakłaźonych bokach? Co jo se tenraz něźi tśiźasća awtorkow a awtorow za nas wumysliło?
Głowna tema lětosneje pratyje jo gmejna Běła Góra, kótaraž słuša k serbskemu sedleńskemu rumoju, a kenž jo prezentna wót zachopjeńka až do kóńca knigłow. Fotowa reportaža, stawizny, tšojenja, legendy, powěsći, wurězki ze starych wudaśow Casnika, warjeńske recepty a dalšne rozwjaselece fakty zwězuju se cele normalnje a awtomatiski do žywego, barwnego a informatiwnego pśewódnika za Běłu Góru, kótaryž se rowna změstymi napšawdnemu lubosćinskemu póznaśu.Serbska pratyja, redakcija Horst Adam, Ingrid Hustetowa, Bernd Pittkunings, Budyšyn: LND 2020, 161 b.
Awtorki a awtory lětosnego dolnoserbskego knigłowego kalendarja su byli tenraz wjelgin kreatiwne. Wše cytaŕki a cytarje pśidu mimo wuwzesá k swójomu. Wósebnje rědne su w głownem wótrězku pratyje ideje za dekoracije z pśirodnych materialijow z pjera Bianki Šeferoweje, kenž te kreatiwne mjazy nami budu zawěsće wopytowaś. Źěl za kśesćijanow jo šyroko rozrědowany. Mimo tradicionelnych tekstow z pjera Marjany Domaškojc namakaju se tam reportaža wó jatšownych nałogach w Pólskej, pśinosk wó młodyma serbskima kśesćijanoma, psalm a dalšne fakty z cerkwinego žywjenja. Wjelgin derje cytaju se wjedrowe prognoze w stolětnej pratyji, kótaraž ma se wě skerjej amizěrujucu daniž informatiwnu gódnotu. Wjelgin informatiwne pak su staroserbske mjenja mjasecow – wěrna chłošćonka za lubowaŕki a lubowarjow dolnoserbšćiny! W źiśecem źělu pratyji namakaju młode cytaŕki a cytarje směšne tšojeńka, wabjecej gódańce, basni a žorśiki, kótarež spóraju bźeze cwiblowanja tež wjele dorosćonych k smjejkotanju.
W lěśe 2000 zachopijo kóńc apryla solarny załožk na Kochojc domje w Žylowje źěłaś, wón sejźi na jich kšywje »kaž serbski plon«. A pśi tom gibjo se toś ta špatna wědobnosć z nadpisma, pótrjefjecy fakt, »až njejo dawno južo na ten part wuglowy koncern góriła«.Jurij Koch, Gruben-Rand-Notizen, Budyšyn: LND 2020, 192 b.
Ludowe nakładnistwo Domowina jo pód titelom »Gruben-Rand-Notizen« wudało, wóspjet kradu spódobnje wót Ise Bryccyneje wugótowany, nimskorěcny wuběrk zapisow z dnjownika a pśewažnje až dotychměst njewózjawjonych fragmentow proze Jurija Kocha z lět 1996–2006. Jo nastał wójowaŕski tekst se politiski stawnje jasnje pozicioněrujucego cłowjeka k nacasnym stawiznam dwójorěcneje Łužyce. Ned na zachopjeńku pomjenijo Koch w prědnem zapisku z apryla 1996 za swójo pśedewześe wjeliki pśikład: Victora Klemperera. Jo źe znate, až jo Nakładnistwo Aufbau za jogo dnjowniki epochy 1933–1945 wuzwóliło titel »Ja cu znaniś až do slědnego«, kótaryž jo źinsa źe južo pśisamem pśigrono. Wó take znankstwo Kochoju how źo, a wón jo rozmějo jasnje politiski. To njewóznamjenijo, až njenadejźoš na bokach knigłow teke zapiski wó žywjenju familije, kótarež se głownje wiju wokoło pówołańskeje a priwatneje žywjeńskeje drogi źiśi, a z dodankom wó naroźenju syna syna z lěta 2009 se knigły zakóńcyju. Pśewažujo pak politiski komentar, konsekwentnje pśednjasony z perspektiwy jadneje w a z NDR socializěrowaneje, kritiskeje pódzajtšnonimskeje lěwice, ku kótarejež drje nejwěcej eksponěrowanym serbskim zastupnikam źinsa 84lětny Jurij Koch licy.
W lěće 2020 je w Lipšćanskim nakładnistwje Poetenladen šwarna antologija noweje lyriki wušła. Wudałoj staj ju Róža Domašcyna a Axel Helbig. Wona wobsahuje nowše basnje awtorow a awtorkow, kiž su so w Sakskej narodźili abo bytostny čas w njej žiwi byli. Čitarjam z basnjemi poskićeć špihel časa a zdobom přehlad wo aktualnym lyriskim tworjenju sakskich awtor(k)ow je narok wudawaćelow. Sakska je knihu spěchowała, ale štó konkretnje? W knize je mi znata tupa sada zapisana, zo je so »naprawa sobu financowała z dawkowymi srědkami na zakładźe wot zapósłancow Sakskeho krajneho sejma wobzamknjeneho hospodarskeho plana«.Weltbetrachter. Neue Lyrik. Eine Anthologie aus Sachsen, wudałoj Róža Domašcyna a Axel Helbig, Lipsk: poetenladen 2020
Kak so tajkej antologiji ze 180 basnjemi bližić? Jako prěnje přehladaš wobsah. Dźiwaš so, kelko awtorow znaješ a kelko jich na tamnej stronje njeznaješ. Šěsć serbskich awtorow je zastupjene: Měrana Cušcyna, Róža Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Lenka a Kito Lorenc. Potom ći znaći, wuznamjenjeni basnicy: Marcel Beyer, Volker Braun, Elke Erb, Wulf Kirsten, Reiner Kunze, Uwe Tellkamp. Ći, wot kotrychž jenož mjeno njeznaješ, ale tež tu abo tamnu knihu, mjez nimi Andreas Altmann, Peter Gehrisch, Rainer Kirsch, Lutz Rathenow, Volker Sielaff, B. K. Tragelehn. Wjele basnikow a basnicow staj wudawaćelej přiwzałoj, kotrychž lědma znaju a kotrychž sej z jednej abo dwěmaj basnjomaj wotkryć směm. Wulce wužitny je register awtorow z krótkobiografiju, žórłami a zapisom w knize wozjewjenych basnjow. Basnje njejsu chronologisce abo po awtorach rjadowane. W dźewjeć kapitlach namakaja wone kaž samo wot so po wobsahu swoje prawe městno.
Knižka ze škitnej wobalku leži w mojimaj rukomaj: němskorěčne přełožki wubranych basnjow Mata Kosyka. Wudaće je k jeho 80. posmjertninam wušło. Pětš Janaš a Roland Marti staj wudawaćelej a zdobom přełožerjej do němčiny. Pjeć »Albionskich štučkow« a 52 basnjow, mjez nimi epos, su tu w šěsć tematisce rjadowanych wotrězkach zhromadźene. Dołhe lěta je so Pětš Janaš z basnistwom Mata Kosyka zaběrał, jeho basnje přełožował, wšelake z tule publikowanych basnjow tež hižo druhdźe wozjewił. A tola je tale wubrana zběrka něšto wosebite. Wona da dohlad do wobšěrneho literarneho dźěła basnika, při tym nochce zdobom wědomostne dźěło być. Basnje skutkuja ze sebje. A je čitajo nazhoniš tola tójšto biografiskeho wo wonym basniku.Mato Kosyk, Traute Heimat Fremde Ferne, 125 str., kruta wjazba, edicija Blumbawka 2020
W prěnim dźělu »Poet na burskim dworje« su zapřijate basnje wo Błótach a wobwarnowanym dźěćatstwje na wsy. Wo žiwjenju w Božej stwórbje, ale tež wo žedźbje za měrliwym swětom. Swójbni, dźěd, mać, nałožki, mytiske postawy, lubosć a zachodnosć so w jeho basnjach jewja, tola tež rozžohnowanje a wotchad. Sylne impulsy basniskeho tworjenja. Abo, zo bych to ze słowami ruskeje poetki Mariny Zwetajeweje rjekła: »Kóždy basnik je w swojej bytosći emigrant.« W druhim dźělu »Poezija prerije« so Kosykowy přichad do Ameriki wobjednawa, začuće cuzby, ale tež swobody. Wón pisa, što jeho při pomniku Lincolna zaběra, što w pólskim Chicagu, w Albionje abo při zetkanju z Indianku. W mócnym prudźe rěki Mississippi, howrjenju wichorow a cyklonow spóznaje bjezmóc čłowjeka. Často wotewrja so Kosykowe basnje zapřijećam domizna a cuzba, zo bychu w kombinaciji domizna = swět wjercholili. Žedźba za domiznu w Błótach a w njebjesach, to rěka nadźija na wobě, bě Kosykej wažny nastork do pisanja. Tutomu slědujetaj přełožerjej: »Sym so chcył bližić z němskimi słowami tehdomnišeho časa basnikej kaž čitarjej. A při tym wostać při ›słowje‹ basnika, jemu na hubu hladajo«, pisa mi Pětš Janaš k swojemu dźěłu. Tola kóždy přełožer zawostaji swój rukopis w přełoženej basni. Toho so tež dowěch, hdyž přirunach Kita Lorencowe přenjesenje basnje »Gefangenes Vögelein« (Singvogel im Käfig). Čim wjace přełožerjow, ćim wjace hladanišćow. Čitach raz baseń Puškina a 15 jeje přebasnjenjow do němčiny. Žadyn přełožk so tamnemu njerunaše, a tola běchu wšitke přenjesenje originala.


c: text/html

text:
Jako downi strojyli groby
Było mi ze sztyry lata, jak żech piyrszy roz szła ze mojōm starkōm na kerchōw postrojić groby. Nasz cmyntorz mo aże trzi tarasy.
Dwa dochtōry
Ludzko gupota niy mo granic i szkolōnymu tyż sie przitrefi! A teroz posłōchejcie roztōmili, co mi kejś ôpedziała moja kamratka.
Te wielgi ludzie tyż sōm gryfne!
Niydowno ludzie świyntowali „Dzień dużego rozmiaru”, bo pōmiyndzy nami sōm taki ciynki jak szpyndliki a tyż te wiynksze a ôkrōngłe jako jabka abo gruszki. Teroz isto ...
Kery je lepszy?
Ta historyjo zdarziła sie wiyncy jak sto lot nazod, we jednyj wsi wele Raciborzo, skōnd rodym bōła starka Śniegōńka, co mi ô tym połozprowiała.
Kupia se piykny antyk
Jedyn mōj znajōmek bōł dycki szporobliwy, bezto se wielgo chałpa wystawiył, a terozki zamiarowoł do ni piykne noczyni kupić! Cołki życi chcioł mieć chociaż jedyn „antyk”, a...
Jak we Holandyji kupić koło?
Dzisio połozprowiōm Wōm ô tych czasach, kej nasze dziecka jeździyli zagranica do roboty.
Boroka stareczka!
Tak bez trzidziyjści lot nazōd przekludziłach sie do familoka na nōwym ôsiedlu. Dostali my tam pomiyszkani na sztwortym sztoku.
Co to sie porobiyło ze tymi dziwokimi świniami?
Tak sie ludzie pytajōm jedyn drugigo, ale jedynyj a mōndryj ôdpowiedzi na to ni ma!
Ślōnski klōski na gōrolskim weselu
Zaczło sie ôd tego, że bez trzidzijści lot nazod naszego sōmsiada Staśka wziyni do wojska, ale coby niy służōł społu ze swoim bratym, co sztacjōnowoł we Glywicach, zawlykli go do...
Grziby do rechtora cz. 3
Jak już byli pod lasym rechtōr padoł synkōm tak: – Chłopcy idźcie już do domu! Jutro sobie nazbieracie grzybów na zupę, bo ja muszę tu w skupieniu przeprowadzić badania naukowe...
Grziby do rechtora cz. 2
A terozki posłōchejcie, co sie tam we szkole dzioło. Synczyska prziszli do szkoły na czas, a jeszcze mieli pora minut do zwōnka na lekcyje. Bezto zaczli ôgrōmnie głośno godać a ...
Grziby do rechtora
To, co sam teroz ôpisza wydarziło we trzidziestych latach zeszłego stolecio jak mōj tatulek chodziył do podstawowyj szkoły.
Jako świyntom łostać
Jedna baba, co we starczynej wsi miyszkała, a co we modości wiela za uszami miała, ôroz na staroś zrobiyła sie porzōndno a bogobojno! Kożdy miesiōnc do spowiedzi lotała, chociaż jako...
Jak starzik Chlastała napranego utopka spotkoł
Starzik Kōnder Chlastała, to bōł dobry kowol. Bez dziyń kōnie podkuwoł, a kożdy wieczōr siedzioł we kaczmie, coby se kark przepłōkać. A jak by tak starzik niy robiōł, to...
Dziyń Bryloka
Tyn dziyń przipado praje we siyrpniu! Isto po to go ludzie wymyśleli, bo tych brylatych kożdego roku przibywo. Dzisio bryle majōm niy yno starki a starziki, ale tyż mode ludzie.
Czamu mōm niyś tyn krziż?
A teroz porozprowiōm Wōm ô jednej taki krześcijański historyji, coch jōm za modu słyszała ôd naszyj sōmsiadki – starki Nowinej:
Pogoda we lipniu
Isto wszyjscy pamiyntajōm, że jako bydzie pogoda poczōntkym lipnia, zależy ôd jydnego świyntygo, co go przipado praje we 8 czyrwnia. Ano mocie prowda we tyn dziyń je Medardego. Jak w...
Zrobiymy se grilla!
My Ślōnzoki, jako kożdy inkszy norōd, radzi wszyjski nowości chytōmy. Kejś tyż ludziska piykli we fojerze zimioki i żodyn na to inakszy niy godoł.
Idōm feryje!
Ano roztōmili, ani my sie niy ôbejrzeli a zaś mōmy feryje na karku! Dziecka sie radujōm, że do szkoły niy bydōm chodzić, a my starsi tyż rachujymy na to, że se bez lato tro...
Jo smaku ni nōm i prowdy niy godōm
We jednyj slōnski wsi myszkali ludzie, co sie mianōwali Kowōliki. Dziecek swojich niy miyli, skuli tego niy mōgli rachować na żodno pōmōc we robocie na polu, a przi c...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jastrzymbie: rozbitŏ grupa dilerōw narkotykōw
Gyricht Rejōnowy w Jastrzymbiu-Zdroju tymczasowo heresztowoł trzech dilerōw narkotykowych. Zastawiyni to chopi, co im je 26, 38 i 53 lŏt. Kryminalni zabezpieczyli społym 110 gramōw amfetaminy, bez 540 pilōw ecstasy jak tyż bez 410 gramōw marihuany. Ôkrōm tego, kryminalni zabezpieczyli 10 tysiyncy złotych, co snŏdź były z przestympczego procederu. Za popołniōne przestympstwa grozi im do 10 lŏt heresztu.
Zastawiynie dilerōw to je efekt intynsywnyj roboty ôperacyjnyj policyjōnōw z Zespołu do Zwalczaniŏ Przestympczości Narkotykowyj. Podyjzdrzani to chopi, co im je 26, 38 i 53 lŏt. Kryminalni zabezpieczyli społym 110 gramōw amfetaminy, bez 540 pilōw ecstasy jak tyż bez 410 gramōw marihuany. Czyńść narkotykōw była już poporcjowanŏ i narychtowanŏ na przedej.
Ôkrōm tego kryminalni zabezpieczyli 10 tysiyncy złotych, co snŏdź były z przestympczego procederu. Pōnadto śledczy znŏdli 16 kg krojanki tabakowyj. Straty Szacu Państwa skuli niyzapłacōnego podatku akcyzowego rachuje sie na kwotã kole 13 tysiyncy złotych. Pokŏzało sie, iże 26-letni miyszkaniec Jastrzymbiŏ, za wcześniyjsze przestympstwa narkotykowe, musioł nosić ekstra ôbōjka nadzoru elektrōnicznego.
Jak ôbsztalowali śledczy, dilerzi przedŏwali narkotyki postrzōd pŏrunŏstu ôsōb, w tym tyż z Jastrzymbiŏ-Zdroju. Grozi im kŏra nawet 10 lŏt heresztu. W piōntek na antrag policyjōnōw i prokuratora, ôstali decyzyjōm gyrichtu tymczasowo heresztowani na trzi miesiōnce. Jastrzymbscy dilerzi w wiynziyniu mogōm przepyndzić nawet 10 lŏt.
Zdrzōdło: KMP Jastrzymbie


text:
Wolta
Wolta (yng. Volta River, fr. Fleuve Volta) – rzyka we zachodńij Africe, przepływo bez Burkina Faso a Ghana. Wolta powstowo ze skuplowańo trzech rzykůw: Czornyj Wolty (mjanowanyj tyż Mouhoun), Bjołyj Wolty (Nakambé) a Czyrwjůnyj Wolty (Nazinon, dopływ Bjołyj Wolty). Ji dugość uode zdrzůdłůw Czornyj Wolty je 1500 km², a wiyrch ji dorzyczo - 394 tyś. km². Rzyka wpado do Gwinyjskij Zatoki we małyj delće. Ji głůwne dopływy to: Pra, Sene, Afram (prawe) a Daka a Oti (lewe). Przepływ wody ńy ma regularny a waho śe uod 14 m³/s do 15 tys. m³/s.
We rokach 1961-1965 we dolnym bjygu rzyki zuůnaczyli Zapora Akosombo. Skirz spiyntrzynio wodůw powstoł jedyn ze nouwjynkszych sztucznych zbjorńikůw - jeźoro Wolta uo wjyrchu 8,5 tys km². Wodno elektrowńa Akosombo mo moc 900 MW.
Uod mjana rzyki wźyno śe mjano downyj kolůńije, a ńyskorzi ńypodlygłygo państwa Wiyrchno Wolta, kere uod 1984 mjanuje śe Burkina Faso.


text:
We łužiskich lěsach je so lětsa skórnik razantnje rozmnožił a načinja mjeztym hoberske škody. W tajkim rozměru to fachowcy hišće dožiwili njejsu. A přiwšěm ma to na kóncu pozitiwny efekt.
Kamjenc (UM/SN). W mnohich lěsach Budyskeho wokrjesa lěsni dźěłaćerjo tuchwilu štomy pušćeja a z lěsa woža. Tež při Hennersdorfskej horje južnje Kamjenca ma Robert Kelle ze swojim harvesterom wjele dźěła. Nic pak, dokelž je snano sylny wichor zachadźał, ale małeho bručka dla, kiž da lěsnych fachowcow runjewon zadwělować.
„Loni mějachmy něhdźe 3 000 kósnych metrow škodźeneho drjewa, štož bě hižo wjace hač w lětach do toho. Lětsa trochujemy mnóstwo na něhdźe 50 000 kósnych metrow“, znazornja nawoda Budyskeho wokrjesneho lěsnistwoweho zarjada Christian Starke dimensiju problema. A Rainer Böhme, wjelelětny rewěrowy nawoda a wot septembra na wuměnku, njemóže so na žane lěto z telko škódnikami dopomnić.


text:
2020-12-18 Distanzlernen – Elternbrief
drogowański źeń “Grod Rogeńc”
Nadejźeńske drogowanje Pó dłujkej pśestawce smy my, źiśi rědownjowu Flex Witaj A a Witaj B, skóńcnje zasej rědny drogowański źeń dožywili. Pśi rědnem słyńcu smy startowali srjodu, 16.09.2020 pśi šuli. Někotare maśerje su jěli z nami z awtami až do parkowanišća pśi zwěrjeńcu. Wót tam smy šli do Rogeńskego parka. Tak smy zachopili wokoło zeger 9.00 našenadejźeńske drogowanje. Rozbuźone smy se pórali w kupkach na drogu. W parku su stojali małe toflicki. Na tych smy cytali a něco zajmnego zgónili wó žywjenju w něgajšnych casach. Wjelgin zajmnej stej byłej pyramiźe a jeju stawizny. Pilnje smy mólowali pyramiźe, bomy a grod. W pśiroźe smy snědali na łuce. Pón smy šli dalej do groda. Tam jo wuglědało wjelgin
Nimsko-pólska šula
W ramiku programa kooperacije INTERREG VA Bramborska-Polska 2014-2020 a wuskego gromadnego źěła mjazy coologiskeju šulu zwěrjeńca Chóśebuz a Botaniskim parkom w měsće Zielona Gora, jo se wudała rědownja 3a na cełodnjowny jězd do města Zielona Gora. Tśi starjejše a kněni Balzerowa su pśewóźowali nas. Sobuźěłaśeŕka coologiskego gumna jo nas wutšobnje pśiwitała a pśez rědne Botaniske gumno pśewóźowała. Źiśi su namakali wjele ranych kwětkow a druge nalětne () pósoły. Pó tom smy twarili z pśirodnych materialow pomocy za měwanje insektow a lěsnych pcołkow (Waldbienen). Tśi domcyki buźomy na šulskem dwórje nastajaś. Wobjed su se pón wšykne chytśe zasłužyli. Dalšny wjerašk jo
Nazymski swěźeń za naše małe (1./2. rědownja)
Na 25.9.2019 jo startował naš nazymski swěźeń ze spiwom. Z wjelikim wjaselim su wukniki a wuknice na swójich stacijach pśipódla byli. Wóni su baslili,gódali, mólowali, spiwali, wó serbskich tradicijach powědali a su sportowali. Comy wósebnje se źěkowaś starjejšym a starym mamam, kótarež su nas tak statkownje pódpěrali. Jadna kupka jo guslowała wjelicnje talarje ze sadom. To jo wjelgin derje słoźeło! W drugem źělu projekta smy se fit žaržali z nazymskim běgom a łapali kokota a karowali žaby. Teke źiśi z Fröbel- źiśowni su měli wjasele a su wjelicne sobu gótowali. Wutšobny źěk teke pilnym starjejšym, kenž su pomagali pśi dekorěrowanju
Źeń nuznego pada za źiśi na zakładnej šuli Lutki
Źeń nuznego pada za źiśi na zakładnej šuli Lutki Srjodu, dnja 29.05.2019, jo se wótměł źeń nuznego pada za źiśi. Kněni Vetterowa, mama jadneje wuknice, jo zgromadnje z někotarymi drugimi ceptaŕkami a ceptarjami toś ten projektowy źeń organizěrowała. Licby wuknikow a wuknicow dla smy se rozsuźili, až jo se dejało stacijowe źěło za FLEX-rědownje na našom šulskem dwórje wótměś. Wukniki a wuknice su musali 4 stacije absolwěrowaś: a) prědna pomoc, b) wobchad, c) wogeń a wóda a d) wěstosć. Pśi staciji prědneje pomocy su źiśi nawuknuli, kak se wobalenje wobalujo, stabilne lažanje na boce, wjeźenje nuzowego zawołanja a wóni su
The White Horse Theatre
It was a performance in the Europa school. The name of this piece was „A slug in the shoe“. We were all students oft the 5thand 6thclasses. When we arrived there were already lots of students in the sportshall. We should took off our shoes and put them in to a plastic sack. The plot was about Megan and his mother Nina and Jack and his sun Luke. It´s a family story. Megan and Luke are at the same class, but they didn´t talk together. Because they think girls are stupid and boys are stupid too. The parents fell in
Our trip to the english theatre
On the 7thMay we went by bus with all 80 students of the 5thand 6thclasses to the Europaschule. When we arrived, there were lots of students from other schools in the sports hall. First we had to take off our shoes and put them into a plastic sack. Then we watched the performance. The performance was about a girl with her mother and a boy with his father. The kids were in the same class, but they didn’t talk to each other. Megan’s mum and Luke’s dad fell in love. The kids didn’t accept that and they wanted to sabotage
The Slug in the Shoe
THE SLUG IN THE SHOE 80 wuknicow a wuknikow pěteje a šesteje rědownje jo sebje dnja 07.05.2019 w sportowej hali zakładneje šule „Europaschule Cottbus“ woglědało engelskorěcne pśedstajenje White Horse źiwadła, jadneje engelskeje źiwadłoweje kupki. Z wjelikeju zajmowanosću su se wukniki a wuknice woglědali spódobne tšojenje dweju młodostneju a teju sam wótkubłajuceju starjejšeju, kótarejž se zalubujotej. Luke a jogo nan Jack dostanjotej nowej susedce: Megan a jeje mamu Ninu. Wobej tśinasćolětnej młodostnejstej w samskej rědowni. Wónej se pak ze sobu njerozgranjatej. Gólcy w tom starstwje njelubuju źowća a hynac wokoło jo tomu teke tak. Ale to se změnja, ako stej wobej
Starjejšyński list 26.09.2018
Starjejšyński list wót 26.09.2018 šulskego lěta 2018/2019 Cesćone starjejše, w tom lisće dostanjośo, ako pśecej na zachopjeńku nowego šulskego lěta, někotare wažne informacije: wariabelnej prozninskej dnja stej w tom lěśe tak, ako wót MBJS póstajonej (21.12.2018 a 31.05.2019). Gaž se Wašo góle ze strowotnych pśicyn abo woglěda pla gójca dla na wucbje wobźěliś njamóžo, musy se góle na samskem dnju do 7.30 telefoniski wótzjawiś! Gaž góle zasej do šule pśiźo, musyśo weto pisne zagronjenje na separatnem cedliku sobu daś. Pšosby wó wulichowanje wót wucby, na pśikład termina pla fachowego gójca abo zubnego gójca dla, muse se scasom pla rědowniskego ceptarja/rědowniskeje
Walkowanje
Walkowanje na zakładnej šuli Lutki Kužde lěto se w slědnem šulskem tyźenju pśed jatšownymi prozninami na našej šuli serbski jatšowny nałog walkowanja pśewjeźo. Walkowanje jo stary serbski nałog a pla nas se wjele aktiwitow za woplěwanje serbskich nałogow wótměwa. W tyźenju wót 19.3. – 22.3.2018 su se we wuběźowanju walkowanja wšykne dobyśarje a dobyśaŕki z rědownjow zwěsćili, dnja 23.03.2018 su se wuzgónili šulske dobyśarje a dobyśaŕki jadnotliwych rědownjow. How su naše dobyśarje a dobyśaŕki we walkowanju: rědownja 1: Adman Bibulatov rědownja 2: Pascal Eckert rědownja 3: Sunny Dörry rědownja 4: Sophie Michel rědownja 5: Maximilian Krause rědownja 6: Jonah Becker


text:
Dejmy pozōr w czasie hicy!
Skuli słōnecznyj pogody i wysokich tymperatur policyjŏ apeluje ô bycie pozornym. Pamiyntejmy ô tych, co potrzebujōm naszyj ôpieki – dzieciach, ôsobach niypołnosprŏwnych abo we starszym wieku. W żŏdnym przipadku niy ôstawiejmy ich – nawet na chwilã – w autach, abo na ôtwartym terynie, kaj grozi przegrzōnie abo porażynie słōneczne. Niy przepōminejmy tyż ô zwierzyntach, co tyż ciyrpiōm skirz wŏru.
Styknie ino pŏrãnŏście, a czasym ino pŏrã minut w zawartym, przegrzōnym aucie, coby ôrganizmus ôd dziecka przestoł nŏleżnie funkcjōniyrować. Coby niy doszło do tragedyje, ślōnscy policyjōny apelujōm, ôsobliwie do majoryntnych, ôd kerych może zależeć życie jejich pociech.
Pamiyntejmy ô dzieciach, ôsobach niypołnosprŏwnych i syniorach – niy ôstawiejmy ich w zawartych autach abo placach fest nasłōneczniōnych na ôtwartym terynie. Take postympowanie grozi jejich życiu!
Niy przepōminejmy tyż ô zwierzyntach – ône tyż czujōm negatywne skutki wysokich tymperatur. Ôstawiynie czworonoga we aucie abo na słōńcu narażŏ go na ciyrpiynie i utratã życiŏ! Pamiyntejmy tyż, by zagarantować zwierzyntōm dostymp do wody i możebność schrōniyniŏ w ciyniu.
Policyjōny radzōm tyż, by w czasie rajzy z bajtlym ôstawiać na zadnim siedzyniu coś, co ekstra zmusi nŏs do ôtwarciŏ zadnich dźwiyrzi, zanim wyjdymy z auta. Małe dziycia i te, co usnōm w czasie jazdy niy poradzōm spōmnieć nōm ô swojij ôbecności, bez to kożdy rŏz wybadujmy, eli niy ôstawiylimy dziycia na zadnim zicu.


text:
Britiske kupy
Britiske kupy su archipel na sewjerozapadźe Europy mjez Sewjernym morjom a Atlantiskim oceanom. Najwjetšej kupje stej Wulkobritaniska na wuchodźe a Irska na zapadźe. Mjez woběmaj kupomaj nadeńdźe so Irske morjo. Mjeńše kupy su Hebridy a Orkneyske kupy před šotiskim pobrjohom, Shetlandske kupy mjez Šotiskej a Norwegskej, Scillyjowe kupy před Cornwallom, Anglesey a Man w Irskim morju a kupa Wight w Doverskim přeliwje.
Zapřijeće je bóle kulturno-historiskeho razu hač geografiskeho. Na přikład płaća Kanalowe kupy jako dźěl Britiskich kupow, hačrunjež słušeja geografisce k europskej twjerdźi. Na tamnym boku je z politiskich přičin zwadne, hač słuša Irska w kulturnym zmysle k Britiskim kupam.
Cyłkownje słuša – z Irskej a bjez Kanalowych kupow – něhdźe 3000 kupow z přestrjenju wot 315.134 km² k Britiskim kupam.


text:
Fudyń to takje jeůzyk, co jes taka wersia alternatywna Polskjó[1], dý pare lat temu nastompia apokalipsa[2] i szyskje użytkowńiki Polskjó wyginý, poza kilku licealistuw (albo jakiś takih).
A tak naprawde, Fudyń zrojił Kwadracik, zainspiroany pszez cehy ńekturyh idiolektuw (i Śloůski jeśli hodźi o tom ortografie). Uwaga: Ten artykuł zajera mase pszypisuw i może odbjegać ze swojó stylu od "akamickjó" stylu... :)
Spis treści
- 1 Interpungća
- 2 Fonologia
- 3 Żeczowńikje
- 4 Wyjaśńeńa
Interpungća[]
Nejważńëjszy elemënt jeůzyku to interpungcia. W Fudyńu som takje zasady:
- Kropkje śe staja po końcu zdańa, hyba że śe staja zamjas tamtyh znakuw zapytańa albo wykszykńikuw.
- Pszećinkje też śe staja. Na pszykład pszed "że", ale już ńe pszed "co".
- Nazwy własne (żeczowńikje, pszymjońńikje, itt.[3]) śe pisze z dużëj litery. Za zur tó zapisu Rada Miszczuw Jeůzyku pszyjá Angjelski, ale podobno tak samo byo w Łaćińe, hoć ńik tó dźiśëj ńewje, nobo Łaćina to jeůzyk tak samo martwy co Polski.
Fonologia[]
W tym dźale som podane opisy wymoy i w IPJE (ang. Intrnashinul Fonetick Alfabbit), i w FTO (Fudyńskjëj Transkrypci Opisoëj).
Krutkje samołoskje[]
Dúgje samołoskje[]
Np. we słoje dúgi jes dúga samołoska, jak sama nazwa skazuje.
Skomplikoane samołoskje[]
(np. ao jak we "mjao", albo "oë", jak w "wesoëj")
Te samołoskje śe nazyajom dyftongje. Ih jes bardzo dużo kombinaci no i dlató ńebeńdźemy o ńyh dużo mujić. Po prostu se wymuwće tom trohe kruczszom samołoske co jes na poczontku, a potem dodajće tom co jes na końcu. "Włala", jak mujom Francuzy[5].
Warto jeszcze tyko spomńëć, że som dyftongje co ńyh śe ńespotyka, albo co ńyh śe spotyka żatko. Do ńyh należom np. eo (nobo to pszeszło w ó) albo dyftongje dźe pjerszy elemënt to i (nobo one śe pokazujom praje tyko po spułoskah tylńyh[6] i wargoyh). Fudyń może też mjeć dwje samołoskje co ńesom dyftongje, zwykle kjedy jenna z tamtyh to takje dyftong, np. jak we słoje poctaoa co śe pojawio na poczontku tabelku o krutkih samołoskah.
Spułoskje[]
Spułoskje b, d, f, k, l, m, n, p, s, t wystempujom i w Fudyńu, i w Angjelsku, i w Ńemjecku, i w Rusku (ale inaczëj pisane, nobo Ruskje ńekture litery piszom szyfrëm). Na tej poctaje, Rada Miszczuw Jeůzyku oceńya, że te spułoskje wystempujom w każdym jeůzyku na Źemi i ńema poczeby ih opisyańa. W Angjelsku i Ńemjecku k, p i t majom takje mae "puff" kjedy som pszed akcentëm, w Fudyńu tó "puff" ńema.
Pozostae spułoskje:
Akcënt[]
Akcënt w Fudyńu spada na druom sylabe od końcu, jeżeli ostańńa sylaba ma krutkom samołoske, albo na ostańńom sylabe, jeżeli ta sylaba ma dúgom samołoske albo dyftonga.
Żeczowńikje[]
Żeczowńikje (albo imjeńa) to som te nejważńëjsze słoa w jeůzyku, dlató som one bardzo ważne. W Fudyńu som czy rodzeje żeczowńikuw, ze zglendu na ih pće: meůskje, żejskje i ńijakje. Ta pća żeczowńikuw zawsze do ńyh pasuje, hoćaż inne jeůzyki majom z tym czasami problemuw, np. w bajce "Tom i Jerry" Jerry to mysza, dlató to taka kobjeta, ale ńekture gupje ludźe myśom, że to pojinna być takje facet.
Żeczowńikje w Fudyńu śe odmjeńajom pszez sześ pszypadkuw: ktocowńik, kócowńik, komuczemuwńik, kimczywńik, kóczówńik i ejtywńik. Ńekture ludźe mujom, że jes też takje szusty pszypadek ("pasywńik"), co śe go użya dla podmjotu zdań bjernyh (np. "Fudyń zrojił Kwadracik"), ale Rada Miszczuw Jeůzyku uważa, że to tak ńema - po prostu wtedy szyskje żeczowńikje meůskje i żeczowńikje żejskje w liczbje mnogjëj majom ktocowńika, żeczowńikje żejskje w liczbje pojedyjczëj i szyskje zajimkje majom kócowńika, a szyskje żeczowńikje ńijakje majom szysko jenno co, nobo i tak u ńyh to to samo.[7]
W tym dźale, odmjane żeczowńikuw pokażom na pszykładah. Tamte śe dźelom jeszcze dalëj na rużne kategorie weług tó, jak im śe zmjeńajom łoskje jak jes odmjana, i jakje.
Rodzej meůski[]
Żeczowńikje meůskje opisujom żeczy meůskje, np. dom jes meůski i dlató ma rodzeja meůskjó. Tamte śe zwykle kończom na spułoskje albo -u.
Twarde żeczowńikje meůskje[]
We twardyh żeczowńikah taka końcuwka w liczbje mnogjëj to -y albo -i[8]. W kimczywńiku te twarde żeczowńikje mogom mjeć dwje końcuwki: albo -u, co jes normalne, albo -e, i wtedy im śe zmjeńa taka spułoska, np. s na ś albo inne takje żeczy.
Zur odmjany twardó żeczowńiku meůskjó:
Mjenkje żeczowńikje meůskje[]
Mjenkje żeczowńikje to tamte co majom w liczbje mnogjëj końcuwke -e albo -je. W tej grupje wyrazuw, żanne literkje śe ńezmjeńajom w kimczywńiku, i szyskje majom końcuwke -u.
Zur odmjany mjenkjó meůskjó żeczowńiku:
Podkategorie[]
I te żeczowńikje twarde i te mjenkje majom rużnyh podtypuw, weług tó, jak u ńih śe rużńom ktocowńik i inne pszypadkje.
- Tamte co som normalne: Ńic śe ńezmjeńa.
- Tamte co im śe zmjeńa ë na e: To som te żeczowńikje co w ktocowńiku majom "ë", ale w innyh pszypadkah i liczbah tamto śe zmjeńa w "e". Np. facët - dwa facety (twardy), akcënt - dwa akcenty (twardy).
- Tamte co im e zńika: To som te żeczowńikje, co majom e albo je we ktocowńiku, a w innyh pszypadkah już ńe. Np. pjes - dwa psy (twardy), bez - dwa bzy (twardy).[9]
- Tamte co im ë zńika: Jak wyżëj, ale zńika im ë albo jë. Np. dźadëk - dwa dźadki (twardy), fjatëk - dwa fjatki (mjenki), palëc - dwa palce (mjenki).
- Tamte co majom u na końcu: To som te żeczowńikje, co majom na końcu u, ale tyko we ktocowńiku. Np. wjeszhu (twardy), bratu[10] (twardy), wuju (mjenki), miszczu (mjenki).
- Tamte co im śe zmjeńa u na o: To som dźiwne żeczowńikje, co majom we ktocowńiku u, a w innyh pszypadkah o, czyli som bardzo ńeregularne i trudno ih śe nauczyć. Np. lud - dwa lody (twardy). Inny wyraz z tej grupy to np. stuł, ale stuł to wogule dźiwny wyraz, nobo jemu zńika to ł czasami (dwa stoy).
Żeczowńikje meůskje co wyglondajom na żejskje[]
Tamte też som, np. "idiota", nobo idiota to jes facët. Rada Miszczuw Jeůzyku spożondza dúgom liste tyh szyskih wyrazuw, żý by je zńyszczyć, nobo som bżydkje i wymyśliy je femińiski. Bardzo dużo takih żeczowńikuw śe kończy na -sta i opisuje złyh ludźuw, np. komuńista albo atejista.
Rodzej żejski[]
Rodzej żejski suży do określańa żejskih żeczy.[11] Te żeczowńikje żejskje śe kończom zwykle na -a, a czasami na -ś. W Polsku póno bý wyrazy żejskje co śe kończý na inne spułoskje, ale teraz ih ńema, nobo śe myliy z meůjskih.
Twarde żeczowńikje żejskje[]
Żeczowńikje żejskje majom pszypadkje zupeńńe innaczëj ńyż te meůskje. Ale też te twarde w liczbje mnogjëj majom -y.
Zur odmjany twardó żeczowńiku żejskjó:
Mjenkje żeczowńikje żejskje[]
Mjenkje żeczowńikje w liczbje mnogjëj majom -e. W ogule to te meůskje i te żejskje żeczowńikje som podobne jak som w tej liczbje mnogjëj, tyko, że te żejskje żeczowńikje jak som twarde to zjadajom samołoske w kócówńiku w liczbje mnogjëj, a jak som mjenkje to ńezjadajom (i majom takom samom jak w liczbje pojedyńczëj).
Podkategorie[]
Tak samo jak te żeczowńikje meůskje, te żeczowńikje żejskje majom rużnyh podtypuw.
- Tamte co som normalne: Ńic śe ńezmjeńa.
- Tamte co majom ś na końcu: To som tamte co śe kończom na spułoske, to znaczy na ś. Np. miłoś - dwje miłośe, koś - kośe. One szyskje som mjenkje.
- Tamte co im śe zmjeńa o na u w kócówńiku liczby mnogjëj: To som te nejtruńńejsze żeczowńikje, nobo tó śe ńeda przewidźëć, kjedy śe zmjeńa żeczowńikoji żejskjemu o na u.[12] Np. koka kola - koka kul.
- Tamte co im śe pojawja spułoska w kócówńiku liczby mnogjëj: Jak żeczowńikje żejskje śe kończom na dyftongje, np. ua, to im czasami śe pojawja spułoska w kócówńiku liczby mnogjëj, nejczejśćëj w albo u. Np. bua (taka, co śe jom je) - ńemam już wjencëj buł. Czasami to śe roji takje kombo z tom kategoriom wyżëj, np. łoa - ńemam już wjencëj łuw. Jak żeczowńik ma dyftonga oa, to zawsze śe zmjeńi na uw albo uł. [13]
- Tamte co im śe pojawja ë w kócówńiku liczby mnogjëj: Wyrazy żejskje to som takje jakby odwronne meůskje[14], bo tamtym śe spułoskje zńikajom, a tym śe pojawjajom. Np. Torebka - torebëk, palma - palëm.
- Tamte co majom zupełńe ńeregularnó kócówńika w liczbje mnogjëj: Np. mruwka - mruwkuw.
Wyjaśńeńa[]
- ↑ Ńekture ludźe na Polskjó mujom też "jeůzyk Polski" ale to ńepoprawne, nobo pszećëż jak śe muji samo "Polski" to wjadomo, że hodźi o jeůzyk, np. "Musze zrobić prace domóm na Polski."
- ↑ Czyli takje końëc śjatu.
- ↑ Skrut itt. znaczy "i takje tam".
- ↑ To znaczy jak taka kropka, ńe jak takje człék, co ma dźiwnó fryzuru.
- ↑ "Włala" śe akcentuje na tom ostańńom sylabe, nobo Franzucy som gupje i ńewjedzom, dźe śe staja akcenty
- ↑ Albo welarnyh. Jes też nazwa mjekkopońńebjennyh ale wyrazy co majom czy razy w środku podwujne literkje som podejżane i lepjëj ih ńeużyać.
- ↑ Proste, prawda?
- ↑ po takih k i g ńigdy ńema tó y, tyko samo to i, nobo Rada Miszczuw Jeůzyku pruboá wymujić ky i jej śe ńeudao.
- ↑ Rada Miszczuw Jeůzyku jeszcze ńeustalia, co to som te "bzy", dlató radźimy ńeużyać tó wyrazu. Podobno to takje roślinkje, ale kto wje?
- ↑ Ńekture ludźe mujom też "brat", ale to ńepasuje do innyh czonkuw rodźiny, czyli do słuw "ojcu", "wuju", "stryju" i "dźadëk". No dobra, do "dźadëk" pasuje, ale "dźadëk" to wyjontek, nobo jes stary.
- ↑ Słó żeczy ńema liczby pojedyńczëj, ale dý mjao, to pewńe byoby to żecza.
- ↑ To znaczy, śe da, czasami, nobo np. jak w żeczowńiku ńema o to to ńejes żeczowńik, co mu śe o zmjeńa na u.
- ↑ Czyli zignorujeće no to, co pszed chwili pojedźeli o ńepszewidywalnośi tej zmiany o - u...
- ↑ To śe w filozofi taojistoëj nazya ruwnowaga mjendzy Jingjangjem a Jingjangom. Czy coś takjó.


text:
Wojsko chce inwigilować myńszości
RMF FM informuje, iże wojsko zbiyrŏ prywatne informacyje ô polskich ôbywatelach nŏrodowości inkszyj ôd polskij. Pismo we tyj sprawie dostało pŏrudziesiyńciu starostōw ze zachodnij i połedniowo-zachodnij Polski.
Dokumynt prosi ô informacyje ô liczbie ôsōb, co deklarujōm inkszõ nŏrodowość, jejich zintegrowaniu ze resztōm społeczyństwa, poziōmie żywobiyciŏ, nojsrogszych problymōw i kōnfliktōw, co trefiajōm sie we jejich miyjscu zamiyszkaniŏ. Armijŏ chce tyż informacyji ô formalnych i niyformalnych liderach ôrganizacyji ôsōb, co przinŏleżōm do inszych ôd polskij grup etnicznych.
Zbiyrane sōm tyż informacyje ô lokalnych mediach i jejich podatności na rozmajte wpływy.
Pismŏ dŏwŏ lokalnym regyrōnkōm czas do września na sebranie i przekŏzanie informacyji do WKU.
– Sytuacyjŏ myńszości nŏrodowych i etnicznych winna być mōnitorowanŏ ôd władz po to, żeby dŏwać pozōr na potrzeby ôbywatelōw i miyszkańcōw Republiki. Do takigo mōnitorowaniŏ powołane sōm syjmowe kōmisyje abo spōlne kōmisyje regyrōnku i myńszości. W przipadku zbiyraniŏ danych ôd wojska niy rozchodzi sie ale ô dialog, ino ô inwigilacyjŏ – padŏ Jorg Gorzelik, szef Ruchu Autōnōmije Ślōnska.
Podle Sztabu Gyneralnego zbiyranie informacyji do analiz mŏ ino naturã statystycznõ, wielościowõ i jakościowõ i starŏ sie ô zachowanie danych prywatnych. Proszynie ale ô informacyje ô kōnkretnych ôsobach, co sōm za niyformalnych liderōw, a tyż ô podatności mediōw lokalnych na cudze wpływy tymu przeczōm.
– Ôsoby nŏrodowości niypolskij widzi sie za potyncjalne zagrożynie. Skazowanie formalnych i niyformalnych liderōw mŏ we tyj sytuacyji być formōm dōnosu. Mōm nadziejã, iże starostōm niy braknie ôpowŏgi, żeby przeciwstawić sie tym totalitarnym pōmysłōm – dodŏwŏ Gorzelik.


text:
You are here
Irena Skórska
dr Irena Skórska
Starszy wykładowca
Email >>here<<
Phone:
Employees ahve emails with username name.surname in domain wat.edu.pl.
Email addresses are not given explicitly to protect against spam programs.
Email addresses are not given explicitly to protect against spam programs.
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
W zwisku z komunalnym dźěłom w městach a gmejnach nastawaja zas a zaso prašenja, čehodla wobsteja wěste rjadowanja, kak je to a tamne zakonsce předpisane a štó ma poprawom kotre prawa. Na tajke a podobne prašenja wotmołwjamy w małej seriji. Naš awtor je bywši wjelelětny předsyda zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe Alfons Ryćer. (6)
Wólbna perioda gmejnskich radow traje w Sakskej pjeć lět. Wólby wotměwaja so stajnje mjez 1. aprylom a 30. junijom. Wone maja so najpozdźišo 90 dnjow do wólbneho dnja zjawnje wupisać. Kandidować smě kóždy, kiž je znajmjeńša 18 lět stary a w gmejnje bydli. Ze zapósłancom njesmědźa być wjesnjanosta a přistajeni gmejny abo zarjadniskeho zwjazka, kotremuž gmejna přisłuša. Štóž za čas wólbneje periody swoje hłowne bydlenje w gmejnje wotzjewi, zhubi runočasnje tež mandat w gmejnskim parlamenće. W praksy so tajke něšto tež časćišo stawa.


text: Njebjelčicy/Rowno (SN/MiR). Składnostnje 500. róčnicy kolonizacije Mexika přebywa tuchwilu delegacija wottam w Europje. Su to přewažnje čłonojo indigenych ludow z tamnišeho oficielnje swobodneho a suwereneho zwjazkoweho stata Chiapas na juhowuchodźe Mexika. Hłownje přisłušeja woni capatistiskemu hibanju socialrewolucionarnych indigenych politiskich skupin, kotrež su předewšěm w Chiapasu zasydlene. Zaměr wšitkich zetkanjow mjez Mexičanami a Europjanami su wuměna nazhonjenjow, mjezsobne připosłuchanje a hódnoćenje paralelow. Capatisća su w staće Chiapas po lětdźesatki trajacym wobćežnym procesu docpěli, zo smědźa wo swojich naležnosćach sami postajeć. Jednotliwe skupiny delegacije, rozrjadowane stajnje na pjeć zajimcow, přebywaja we wšelakich kónčinach Europy. Jedna je dźensa a jutře we Łužicy, w Njebjelčicach a Rownom. Tele zetkanje změje za wobě wsy a wokolinu historiski wuznam.


text:
Rachlow (Kulow)
Rachlow (němsce Rachlau; 1936–47 Wiesdorf) je wjes z dwěsćě wobydlerjemi[2] w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša k městu Kulow a leži 130 m nad mórskej hładźinu. Běše hač do lěta 1950 samostatna gmejna; po tym najprjedy gmejnski dźěl Hózka a wot lěta 1994 je Rachlow dźěl Kulowa.
GeografijaWobdźěłać
Susodne wjeski su k Łazej słušace Wulke Zdźary na sewjerowuchodźe, Komorow (gmejna Rakecy) na juhowuchodźe, Koćina na zapadźe a Hózk na sewjerozapadźe.
W Rachlowje nadeńdźe so korčma „Häuslerschenke“, kotraž słuži tež serbskim skupinam jako zetkawanišćo.[3]
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako Rachelow pochadźa z lěta 1374. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Wojerowske stawowe knjejstwo.[4]
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe Rachlow kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej, susodny Komorow wosta pak sakski. Hranica běžeše hač do lěta 1945 přez dróhu mjez woběmaj wsomaj.
W běhu nacionalsocialistiskeho přemjenowanje łužiskich wsow dósta Rachlow w lěće 1936 nowe wumyslene mjeno Wiesdorf. Wot 1947 ma znowa swoje originalne wjesne mjeno.
WobydlerstwoWobdźěłać
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 147 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[5] Katolscy Rachlowčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe, ewangelscy Zdźarowskej.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća měšćanskeho zarjadnistwa Kulow
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća měšćanskeho zarjadnistwa Kulow
- ↑ Wjesny hosćenc woblubowany. W Serbskich Nowinach dnja 7. januara 2015.
- ↑ Rachlow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 93. → wšě wjeski


text: Pśed 40 lětami, k 30-lětnemu dnju załoženja NDR 1979, jo pśedlažała prědna styrizwězkowa historija Serbow. Wudawaŕ jo był Institut za serbski ludospyt (Isl) w Budyšynje pód direktorstwom Pawoła Nowotnego a z lěta 1977 Měrćina Kaspera, kenž jo se 1952 Nimskej akademiji wědomnosćow (DAW, z lěta 1972 AdW-DDR) pśirědował; wót 1968 jo był njepósrědnje tamnjejšemu Centralnemu institutoju za stawizny (ZIG) pódrědowany. Stawizniski kompendium jo był »druge a doněnta wobšyrnjejše wopisowanje cełkownego wuwiśa serbskego luda«1, gaž glědamy slědk na 1884 wózjawjonu »Historiju serbskeho naroda« z pjera Michała Hórnika a Wilhelma Bogusławskego2. Mimo togo jo w lěśe 1976 z boka Isl jadnozwězkowy »Pśeglěd serbskich stawiznow« w awtorstwje Jana Šołty w nimskej, górno- a dolnoserbskej rěcy wujšeł.3 Wobej pśedewześi stej se na pś. zarědowałej resp. stej byłej wósebny pśinosk serbskich historikarjow k wósymzwězkowej »Geschichte der deutschen Arbeiterbewegung« (do 1966), »Deutsche Geschichte in drei Bänden« (do 1968) a »Grundriß der deutschen Geschichte« (1974). Mimo togo su serbske historikarje sobu źěłali na pśirucce »Die Welt der Slawen« (1970). Wšykne projekty su byli wobstatk centralnego slěźeńskego plana stawizniskeje wědomnosći NDR, tej serbskej z měrca 1964. Z tym jo była wót wšogo zachopjeńka teke ideologiska kontrola pśez wótrěd wědomnosć Centralnego komiteja SED dana. Politiske wobwliwowanje jo se pśez reformu akademije 1969 a źěłabnosć centralistiski statkujucych fachowych radow wósebnje w ramiku towarišnostnych wědomnosćow hyšći pódłymił.


text:
Uolsztyn
Spůłrzyndne: 53°47' N 20°30' E
Uolsztyn (pol. Olsztyn, downij Holstin, mjym. Allenstein) – nojwjynkše mjasto i stolica wojewůdztwa warmińsko-mazurskigo, powjat grodzki Uolsztyn, stolica powjatu źymskigo uolsztyńskigo, archidjecezyji warmińskij, a uod 1992 r. metropoliji warmińskij. Guůwny uośrodek gospodarčy, edukacyjny i kulturowy, śedźiba wuadz i nojwažńijšych instytucyji rygjůnu, a tyž wažny wynzeu kolejowy i drůgowy.
Uolsztyn ležy we pouedńowyj tajli Warmji, historyčnyj krajiny noležůncyj we lotach 1466-1772 do Řečypospolityj. Wbrew powšechnyj uopińji, ńy je pouožůny na Mazurach.


text:
Luanda
Luanda (prěnjotnje São Paulo da Assunção de Loanda, do 19. lětstotka tež Loanda) je stolica a zdobom najwjetše město, hospodarske, kulturne a wobchadne srjedźišćo Angole. Leži při pobrjoze Atlantiskeho oceana w sewjerozapadźe afriskeho kraja, sewjernje mórskeho wuliwa rěki Cuanza, a ma wjace hač šěsć milionow wobydlerjow znutřka měšćanskich hranicow. W cyłym metropolnym rumje je něhdźe 10 milionow ludźi žiwych. Z tym słuša Luanda k najwjetšim městam Afriki a je po São Paulo a Rio de Janeiro třeće najwjetše portugalskorěčne město na swěće.
Sydlišćo załoži so dnja 25. januara 1576 wot portugalskich sydlerjow pod nawodom kapitana Paulo Dias de Novais a dósta 1605 měšćanske prawo. Wot lěta 1627 hač do njewotwisnosće Angole w lěće 1975 bě Luanda ze srjedźišćom portugalskeje kolonialneje prezency w Angoli a jako tole hač do 19. lětstotka tež z wažnym překładowanišćom za wikowanje z njewólnikami z Brazilskej, Karibiku a Zjednoćenymi statami. Wjetšina portugalskich wobydlerjow je město po angolskej njewotwisnosći wopušćiło. Hač do 1930tych lět Luanda wjace hač 20.000 wobydlerjow njeměješe.


text:
Wikipedyjo:Trefy
I Tref Wikipedystów Ślůnskij Wikipedyje
a ńy yno, bo zaprošomy tyž ludźi s DANGI, Pro Loqela Silesiana i koždygo, komu našo godka blisko abo śe ńům interesuje.
Tref bydźe 5 lipca 2008 we Chořowje, w "Štygarce". Godźina ješče ńy je ustalůno, nale pewńikym po pouedńu. Prośi wšyjstkich pjykńe gospodoř trefa - Drozdp. Bydźe grill, krupńoki a inkše joduo, a lo botůw bjyr gratis. ;)
Jak trefić je uopisane we polskij godce sam (jakby fto přetuplikowou by bůuo gryfńe).
Lista učestnikůw[edytuj zdrzōdło]
Sam idźe śe dopisać
- Lajsikonik 07:39, 21 čyr 2008 (UTC)
- Drozdp 09:59, 21 čyr 2008 (UTC)
- Rembecki 06:54, 1 lip 2008 (UTC)
- Józef Kulisz (Danga)


text:
Muzeum retuje ślōnski kōmputer
Jak sie słyszy ô muzeum, to sie porzōnd mysli ô ôbrazach, rzeźbach, rzeczach wykopanych ze ziymie abo przedmiotach, co ôstawiyli po sobie nasi praôjcowie. A wiycie, iże w Katowicach je muzeum kōmputrōw?
Muzeum Historii Komputerów i Informatyki (abo po naszymu Muzeum Historyje Kōmputrōw i Informatyki) funguje we Katowicach przi placu Syjmu Ślōnskigo. Było ôtwarte siedym lot tymu i bez tyn czas zebrało kole sztyry tysiōnce maszin.
Muzeum mo tyż ekstra projekt, co sie nazywo Ôperacyjo Thanasis, i jeji cyl to nazod włōnczyć kōmputer ODRA 1305, co bōł produkowany we zakładach Elwro we Wrocławiu ôd 1973 do 1986 roku i było wyprodukowanych kole 460 sztuk.
ODRA 1305 to niyma taki kōmputer, jak mōmy teroz, ani tak, jak my mieli dwadziścia lot tymu. Jednostka cyntralno to bōł szrank, co mōg być ôd 280 do 350 kilogramōw ciynżki, zależnie ôd tego, jak bōł zbudowany, a cołki systym mōg mieć nawet siedym i pōł tōny wogi.
Muzeum je ôparte na robocie wolōntariuszy, a do nij trzeba niy ino znojdować i kupować tajle, ale tyż robić muszōm ludzie, co sie znajōm na rzeczy. Trzeba tyż niykere tajle wydurkować we 3D. Co ciekawe, zabytkowe ôprogramowanie placōwka dostała ôd The National Museum of Computing we Bletchely Park we Wielkij Brytaniji.
Do skōńczynio projektu je potrzebne 4000 złotych na miesiōnc i muzeum beztōż ôtwarło kōnto na Patronite. Jeźli chcecie, to dociepcie sie na tyn kōncek ślōnskij historyje.
Możecie tyż nawiydzić muzeum i dziynki tymu nauczyć sie czegoś i dociepnōńć sie na jego robota. Wiyncyj informacyji ô zwiydzaniu je na strōnie placōwki.
Foto na wiyrchu: Kōmputer PRS4 uretowany ze katowskij DOKP na wystawie we Muzeum Historyje Kōmputrōw i Informatyki, fot. MHKI CC BY-SA 4.0


text:
Alphatier
Wědomosć, kotraž přepytuje zadźerženje zwěrjatow w skupinje, je wutworiła terminus „Alphatier“. Měnjene je zwěrjo, kotrež ma w skupinskej hierarchiji najwyšu, to rěka wodźacu funkciju, steji na prěnim městnje runje tak kaž pismik „alpha“ w grjekskim alfabeće. Druhi němski wuraz za to je „Leittier“. Serbsce móžemy tomu prosće prajić alfa-zwěrjo abo wodźace zwěrjo. Na druhim boku wužiwa so wuraz „Alphatier“ w přenjesenym zmysle za ludźi, kotřiž maja nawjedowacu funkciju. Tež tu dźe wo charakterizowanje pozicije wotpowědneje wosoby srjedź skupiny. Husto wužiwa so wuraz z negatiwnym, wothódnoćacym podzynkom. Wuraz implikuje, zo je wotpowědna wosoba awtoritarna abo dominantna, zo njeje zwólniwa ke kompromisam. Serbsce bych w tajkim padźe rěčała wo alfa-zwěrjeću abo alfa-mužu; a jeli jedna so wo žonu, je to alfa-žona. Zdźěla ma terminus „Alphatier“ tež pozitiwny podzynk, potom pak bych serbsce wužiwała wuraz wodźaca wosobina abo prosće nawjedowar, wjednik abo nawjednik.
A. Pohončowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: přenjeseny woznam, substantiw
hesła: Alphatier, wodźace zwěrjo, alfa-zwěrjo, Leittier, wodźaca wosobina, alfa-muž, alfa-žona


text:
Bě to podobnje mrowišću. Wšudźe so hibaše a wěste wospjetowace so dźěławosće a wotběhi běchu spóznać. Tež, hdyž zdaše so to wulka mjerwjeńca, wotběža wšitko w rjadowanych strukturach. To ma system. Tajki bě zaćišć, kajkiž měješe tón, kiž wotpohladnje abo jeno připadnje njedawno na Ralbičanskim hrajkanišću pěstowarnje pozasta. Pilnje dźěłachu tam młodźi ludźo, starši pěstowarskich dźěći. Jim poboku běchu gmejnscy dźěłaćerjo z wotpowědnej techniku. Mjez dźěłacymi wuhladach tež kubłarki a zastupjerjow nošerja kubłanišća, Serbskeho šulskeho towarstwa (SŠT).
Loni nazymu hižo běchu starši a staršiska rada dnjoweho přebywanišća „Dr. Jurij Młynk“ gmejnu prosyli so sobu wo to starać, zo so hrajkanišćo bjezposrědnje při pěstowarni powjetši a ponowi. Te wšak wužiwaja nimo chowancow kubłanišća tež dźěći jako zjawne hrajkanišćo.


text:
Saint Lucia
Saint Lucia je kupowy stat w Karibiskim morju, kotryž słuša k Zapadoindiskim kupam a je z čłonom Commonwealtha. Dnja 22. februara 1979 bu njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa.
GeografijaWobdźěłać
Kupa St. Lucia słuša k Małym Antilam a namaka so mjez St. Vincentom a Grenadinami w juhu a francoskej kupu Martinique w sewjeru. Juhowuchodnje St. Lucije w Atlantiskim oceanje leži Barbados.
Stolica a najwjetše město kupy je Castries w sewjeru z jenož něhdźe 9.000 wobydlerjemi, štož je mjeńše hač wobydlerstwo Biskopic. Najwyši wjeršk je 950 metrow wysoki Mount Gimie. Na kupje maja nimo toho dwaj inaktiwnej wulkanaj, kotrajž stejitaj na UNESCO-lisćinje přirodneho herbstwa.
WobydlerstwoWobdźěłać
Wulki dźěl dźensnišeho wobydlerstwa wobsteji z potomnikow něhdyšich afriskich njewólniskich. Nimo jendźelskeje hamtskeje rěče rěči so tež patois, kreolski dialekt. Dwě třećinje wobydlerstwa stej romsko-katolskej.
Saint Lucia je ródna kupa dweju nošerjow Nobeloweho myta: W lěće 1979 dósta William Arthur Lewis Nobelowe myto za hospodarske wědomosće a w lěće 1992 spisowaćel Derek Walcott Nobelowe myto za literaturu. Tuž je Saint Lucia po Ferejskich kupach kraj z najwjetšej ličbu Nobelowych mytow na wobydlerja.
HospodarstwoWobdźěłać
Najwažniša hospodarska hałuza je ratarstwo, při čimž je mjeztym banana cokorinu jako hłowny produkt wotměniła.
ŽórłaWobdźěłać
WotkazWobdźěłać
Kanada |
Mexiko |
Zjednoćene staty Ameriki
Srjedźna Amerika: Belize | El Salvador | Guatemala | Honduras | Kosta Rika | Nikaraguwa | Panama
Karibika: Antigua a Barbuda | Bahamy | Barbados | Dominika | Dominikanska republika | Grenada | Haiti | Jamaika | Kuba | St. Kitts a Nevis | St. Lucia | St. Vincent a Grenadiny | Trinidad a Tobago
Druhe teritorije: Ameriske knježniske kupy (ZSA) | Anguilla (ZK) | Aruba (NL) | Bermuda (ZK) | Britiske knježniske kupy (ZK) | Bonaire, Saba a Sint Eustatius (NL) | Curaçao (NL) | Grönlandska (DK) | Guadeloupe (F) | Kajmanowe kupy (ZK) | Martinique (F) | Montserrat (ZK) | Navassa (ZSA) | Puerto Riko (ZSA) | San Andrés a Providencia (KOL) | Saint-Barthélemy (F) | Saint-Martin (F) | Sint Maarten (NL) | St. Pierre a Miquelon (F) | Turksowe a Caicosowe kupy (ZK)


text:
Wolverhampton
Spůłrzyndne: 52°35' N 02°08' W
Wolverhampton to je mjasto we Wjelgij Brytańije, we Ynglandźe, we hrabstwje Staffordshire a tyž we hrabstwje metropolitarnym West Midlands. Je powožane, co jygo mjano je nadane na čeść Lady Wulfrun, kero je zouožyua we 985 roku. We anglosaksůńskij godce Wulfrūnehēantūnco uoznačo "nojwažńijšo zagroda abo farma". Po rewolucyji industryjalnyj we XIX a XX wjeku srogi uostřodek industryje, we tym bergmaństwa a wuůkeńńictwa. Terozki nojwažńijše we mjejscowyj gospodarce sům sektory usugowy a inžyńeryjny. Fůnguje sam klub fusbalowy Wolverhampton Wanderers FC.


text:
Chomutov
Chomutov (němsce Komotau) je město w Čěskej, kotrež leži 340 m nad mórskej hładźinu. Ma 49.187 wobydlerjow a je zarjadniske sydło Chomutovskeho wokrjesa. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1252.
Město nadeńdźe so w sewjernych Čechach pod Rudohorami.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma (1692–1771), romsko-katolski duchowny, Budyski dekan; 1707–14 na gymnaziju w Chomutovje
- Jakub Žur (1876–1969), farar, redaktor a kulturny prócowar; na gymnaziju w Chomutovje


text:
Termin wólbow noweho prezidenta kraja dale njewěsty
Waršawa. Polacy přeco hišće njewědźa, hdy maja noweho prezidenta wolić. Hladajo na nachilacy so čas zastojnstwa tuchwilneho prezidenta Andrzeja Dudy by 28. junij posledni móžny termin był. Runje tón wšak je pólski sejm z wjetšinu hłosow narodnokonserwatiwneje strony PiS tež wobzamknył. Po zakonju pak dyrbi senat, 2. komora sejma, wólbnu proceduru pruwować. Za to ma gremij, w kotrymž ma opoziciska Wobydlerska platforma wjetšinu, cyły měsac chwile. Maršal senata Tomasz Grodzki je hižo připowědźił, zo trjeba „za tele wažne předewzaće“ wotpowědny čas. Na tym tež naležny apel prezidentki sejma Elżbiety Witek, so do spěcha měć, ničo njezměni. Ani najhórši scenarij, zo Pólska po 6. awgusće žanoho prezidenta njezměje, njeje Grodzkemu „žana katastrofa“. Po zakonju by w tajkim padźe pak prezident sejma pak maršal senata – potajkim wón sam – komisarisce nadawki prezidenta přewzać dyrbjał. To wšak je Grodzkemu w interneće mjez přiwisnikami Dudy wjele wusměšowanja wunjesło.


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
Znajeće wy šibałca Rufusa? Je to rapak, kiž dožiwi wjele lóštneho, žortneho a napjateho. Wón chce šulerjow, kotřiž wobdźěleja so na serbskej wučbje po modelu 2plus, přidatnje pozbudźować k zaběrje ze serbskej rěču. Šibałc Rufus jewi so w jednotliwych zešiwkach čitanskeho rjadu nakładnistwa Cornelsen za zakładnu šulu. W nich pleče so stajnje jedna stawiznička kołowokoło rapaka Rufusa, kiž přebywa w swójbje z dźěćimi a z nimi žortne wěcy dožiwja. Nimo lochkich tekstow móža šulerjo doma abo w šuli wšelake zmysłapołne nadawki k čitanemu spjelnić. Su to namołwy za wudospołnjenje a wumolowanje wobrazow, wobkruženje podatych předmjetow, nakřižowanje prawych wotmołwow a za přirjadowanje słowow a sadow k wobrazam. Z tym móža so dźěći same kontrolować, hač su zmysł teksta prawje zrozumili.


text:
Autor: Bogusław ŚwierzowskiData: W kategorii: KulturaTagi: Agnieszka Malatyńska, Andrzej Dera, Andrzej Kosiniak-Kamysz, Bartosz Arłukowicz, Beata Kempa, Bogusław Rzeczkowski, Bronisław Cieślak, Elżbieta Jakubiak, Elżbieta Radziszewska, Ireneusz Raś, Jacek Kurski, Jacek Majchrowski, Janusz Wojciechowski., Jerzy Wenderlich, Joanna Kluzik-Rostkowska, Joanna Mucha, Joanna Senyszyn, Katarzyna Matusik-Lipiec, Katarzyna Piekarska, Kazimierz Barczyk, Kazimierz Czekaj, Krzysztof Cugowski, Małgorzata Radwan-Ballada, Marek Migalski, Paweł Kowal, Paweł Poncyljusz, Reality Shopka Szoł, Ryszard Kalisz, Stanisław Bisztyga, Tadeusz Cymański, Teatr Groteska, Teresa Starmach, XI Reality Shopka Szoł Teatru Groteska, Zbigniew Ćwiąkalski
„Myśli nieuczesane” Stanisława Jerzego Leca będą głównym tematem tegorocznej XI rewii „Reality Shopka Szoł” 19 lutego 2011 o 20.00 na scenie Teatru Groteska ponownie... Czytaj więcej


text:
Kapias, Piotr ; Sosin, Jan ; Śmieszek, Zbigniew ; Sobierajski, Stanisław ; Błaź, Adam ; Pander, Jan ; Bednarek, Piotr ; Bednarek, Andrzej ; Ciosek, Jan ; Wesołowski, Edward
numer zgłoszenia: 249459 ; data zgłoszenia: 1984-09-03 ; numer publikacji: PL 141178 ; data publikacji: 1988-07-30
Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej
Baza „Dorobek” ; oai:delibra.bg.polsl.pl:31301
Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej - Serwer Publikacji
Wydział Inżynierii Materiałowej i Metalurgii. Politechnika Śląska
UDA-RPSL.01.03.00-00-042/12-00
2017-03-29
2015-11-09
270
https://delibra.bg.polsl.pl/publication/35016
Kapias, Piotr Sosin, Jan Śmieszek, Zbigniew Sobierajski, Stanisław Błaź, Adam Pander, Jan Bednarek, Piotr Ciosek, Jan Bednarek, Andrzej Wesołowski, Edward
Kapias, Piotr Śmieszek, Zbigniew Sobierajski, Stanisław Zakrzewski, Jerzy Leśniak, Adam Wójtowicz, Janusz Stasiak, Roland Ciosek, Jan Bednarek, Andrzej Wesołowski, Edward Bednarek, Piotr Prajsnar, Ryszard Płonka, Jerzy Chmielarz, Andrzej Bielecka, Anna
Kapias, Piotr Śmieszek, Zbigniew Zakrzewski, Jerzy Sobierajski, Stanisław Wójtowicz, Janusz Chmielarz, Andrzej Płonka, Jerzy Prajsnar, Ryszard Bednarek, Piotr Stasiak, Roland Ciosek, Jan Bednarek, Andrzej
Kapias, Piotr Wójtowicz, Janusz Śmieszek, Zbigniew Lubieniecki, Bogusław Zakrzewski, Jerzy Szołomicki, Zbigniew Warmuz, Marian Romanowicz, Piotr Wroński, Władysław Olewiński, Leszek Sobierajski, Stanisław Gotfryd, Leszek Madejski, Andrzej
Kapias, Piotr Bednarek, Andrzej Ciosek, Jan Stasiak, Roland Brzezina, Eugeniusz Zakrzewski, Jerzy Sobierajski, Stanisław Bielecka, Anna Prajsnar, Ryszard Bednarek, Piotr Wójcik, Stanisław Barszcz, Jerzy Okoń, Lesław
Kapias, Piotr Botor, Jan Chamer, Ryszard Byszyński, Leszek Kurek, Zygmunt Orski, Jacek Sosin, Jan Bednarek, Andrzej Ciosek, Jan Czaja, Marian Brzezina, Eugeniusz
Kapias, Piotr Bednarek, Piotr Śmieszek, Zbigniew Lipiński, Jerzy Matuszyk, Marian Śniadek, Emil Kocik, Ryszard Bryniak, Andrzej Makieła, Jan Dygoń, Andrzej
Kapias, Piotr Prajsnar, Ryszard Grabowski, Tadeusz Bednarek, Piotr Bielecka, Anna Barszcz, Jerzy Stasiak, Roland Ciosek, Jan Bednarek, Andrzej Brzezina, Eugeniusz Wójcik, Stanisław Okoń, Lesław


text:
Zo čas druhdy kaž wosnje leći, předewšěm čłowjek w pokročenej starobje dźeń a bóle začuwa. Móhłrjec runje hakle smy z praskotakami nowe lěto witali, jutry zaso křižerjow strowili a na dowolu byli, da žno smy zaso wosrjedź nazymy, a za tři měsacy słuša lěto 2021 hižo do stawiznow. To sej runje tele dny ćim bóle wuwědomjam, widźo poskitk we wulkich kupnicach. Tam su hižo nětko połnje na hody wusměrjeni, hačrunjež nas hišće złota nazyma wobdawa.
Ja znajmjeńša běch njedawno trochu wustróžany, jako so na mnje w Kamjenskej kupnicy z polcow šokolodźane rumpodichi a adwentne kalendry smějachu. W bliskim wikowanišću za twaršćizny stejachu najwšelakoriše adwentne pyramidy, samo kumštne hodowne štomiki tam poskićachu. A pola pjekarja mojeje dowěry ležeše zawěrno hižo prěni wosušk na předawanskim blidźe, jako sej tam po poł čerstweho chlěba dóńdźech.


text:
Serbska biblija
Přednošk Jakuba Gruhla a Michała Maćija na serbskej konfirmaciji 6. meje 2001 w Budyšinje:
Reformacija, zahajena w lěće 1517, so pozitiwnje na wuwiće serbskeje rěče wuskutkowa. Město srjedźowěkowskeje łaćonšćiny wužiwaše so nětko w cyrkwi maćerna rěč. Tež w Serbach bě so žadanje na duchownych za bibliju w serbskej rěči zesylniło. Samo Martin Luther je so pječa za serbsku bibliju angažował, ale jemu je so prajiło, zo serbska rěč bórze wotemrěje. We Łužicy njebě wjele ludźi, kiž serbsce pisać abo čitać móžachu, tak zo so přełoženje hakle někotre lětdźesatki pozdźišo započa.
Po Lutherowym přikładźe přełoži Mikławš Jakubica Nowy zakoń do delnjoserbšćiny. 1548 swój přełožk dokónči. Tutón manuskipt so njeje ćišćał. Ze žiwjenja Mikławša Jakubicy je mało znate. Za čas přełožowanja bě farar w Lubanicy. To leži dźensa w Pólskej.
Prěni wurězk z biblije, kotryž wuńdźe jako kniha, běchu sydom pokutne psalmy Dawida. Wudachu so wot Hrjehorja Martinia w lěće 1627. To bě zdobom druha hornjoserbska ćišćana kniha. Martini bě tehdy farar w Poršicach. Potom so 43 lět dołho žana serbska kniha njewuda.
Wažna wosobina za wuwiće serbskeje spisowneje rěče bě Michał Frencel. Wón narodźi so 1628 w Běčicach. Wot 1649 studowaše teologiju w Lipsku. 1651 do 1662 bě farar w Kózłom a wot 1662 hač do swojeje smjerće w lěće 1706 farar w Budestecach. Z přełožowanjom sćenjow swjateho Mateja a Marka na zakładźe Budyskeho dialekta započa so jeho pućrubarske dźěło za serbsku bibliju. Sćeni wuda w lěće 1670. W lěće 1693 sćěhuještej listaj swjateho Pawoła na Romskich a Galatiskich a 1695 perikopy z historiju ćerpjenja, zmortwychstaća a donjebjesspěća. Pawoł Prätorius, Michał Frencel a Michał Raca přełožichu 1703 zhromadnje psalmy a je wudachu. W lěće 1706 skónčnje cyły Nowy zakoń předležeše, ale hakle po Frencelowej smjerći. Nětko so kruchi Stareho testamenta přihotowachu. 1719 wudaštaj Jurij Dumiš a Křesćan Leonhardi knihu "Přisłowa, prědar a wyši kěrluš Salomona".
Bě na času, zo by so skónčnje biblija w cyłku wudała. Na tute dźěło dachu so Jan Langa z Palowa, farar w Minakale, Matej Jokiš z čornych Noslic, farar w Hbjelsku, Jan Běmar z Rodec, farar w Budestecach, a Jan Wawer z Mješic, farar w Bukecach. Æi mužojo přełožichu wot lěta 1716 do 1728 Stary a Nowy zakoń. 1728 so z wulkej prócu prěni raz cyła biblija wuda.
W lěće 1742 wobstara Klukšanski farar a rodźeny Němc Jan Bohuměr Kühn z pomocu někotrych serbskich studentow a kandidatow druhi wudawk serbskeje biblije. Hdyž bě za 50 lět biblija wupředata, wuda so Swjate pismo třeći raz, tónkróć wot knihiwjazarja Jana D. Helmersa. Někotre zmylki so při tutym nakładźe wuporjedźachu. Biblija pak měješe němske předsłowo.
Hdyž bě so lěta 1814 w Drježdźanach Sakske bibliske towarstwo załožiło, kotrež chcyše po § 3 swojich wustawkow za Serbow serbsku bibliju w swojim nakładźe wobstarać, slubi dr. Pinkerton z jendźelskeho bibliskeho towarstwa 7 800 hr podpěry na wudaće serbskeje biblije w 3 000 eksemplarach. Kelko eksemplarow je so wudało, njewěmy. Tak wuńdźe štwórte wudaće pod nawodom Handrija Lubjenskeho.
Hižo 1823 so 5. nakład w 5 000 eksemplarach wuda, znowa wot Handrija Lubjenskeho, diakona při Budyskej Michałskej cyrkwi, z pomocu fararja Mički. 6. wudawk sta so jenož z 2 000 eksemplarami. Přehladałoj běštaj jón Božidar Wjacka a Jurij Wanak. 1857 je Jurij Wanak 7. wudawk přehladał. 1860 sta so 8. wudawk z nakładom jendźelskeho bibliskeho towarstwa w Berlinje, a to bjez apokryfow. Lektoraj běštaj dr. Šołta z Wósporka a farar Jenč z Palowa. 9. nakład z lěta 1881 korigowaštaj farar Sykora ze Smělneje a zaso farar Jenč. W tutym wudaću běchu wulke prawopisne postupy widźeć.
Najwjetši nakład měješe 10. wudawk z lěta 1893 ze 7 000 eksemplarami. Hłowny korektor běše farar Imiš w Hodźiju; paralelnje k tomu přirunowaše farar Wałtar z Wóslinka a seminarski wyši wučer Fiedler porjedźeše interpunkciju. Tu je wulki postup widźeć, kotryž so 50 lět před tym hišće njemóžny zdaše.
Posledni ewangelski nakład Swjateho pisma w serbskej rěči wuńdźe 1905.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 2.05.2021
Co to bōł za tydziyń! Mōmy latoś na Gōrnym Ślōnsku 4 i 5 majstra! Gratulujymy hokeistōm ze Trzińca, kerzi nojtrudniejszy mōmynt mieli chyba we halbfinale, kaj potrzebowali aże 7 szpilōw do wyeliminowaniŏ Mladej Boleslav. We finale gładko wygrali ze Libercym we 5 szpilach i ôbrōnili majstra sprzed 2 lŏt (łōńskigo roku skuli pandemije szpile ô majstra nie bōły dokōńczōne).
Ale nojważniejszy majster to sobotnie wygranie Europejskej Ligi Majstrōw bez manszaft ze Kandzierzina-Kojźlŏ. ZAKSA grała finał we Italiji ze manszaftym Trentino i wygrała go 3-1! Gratulujymy.
Fusbal
Liga polskŏ babōw
Rolnik Biedrzichowice – AZS UJ Krakōw 0-4
KPP Bydgoszcz – GKS Katowice 0-5
APLG Gdańsk – ROW Rybnik 1-0
Po 18 szpilach GKS Katowice je 8, ROW Rybnik 11, a Biedrzichowice 12.
Liga czeskŏ
Slezský FC Ôpawa – Bohemians 1905 Praga 1-1
Banik Ôstrawa – Zbrojowka Brno 1-1
Pardubice – MFK Karwinŏ 2-2
Po 30 szpilach Banik Ôstrawa je 8, Karwinŏ 12, a SFC Ôpawa 18.
Hokej na lodzie
Liga czeskŏ – finał
HC Oceláři Trziniec – Bílí Tygři Liberec 3-1
Po 5 szpilach 4-1 dlŏ Trzińca i to manszaft ze Ślōnska ôstŏwŏ majstrym czeskej ligi we sezōnie 2020/2021!
Voleybal
Europejskŏ Liga Majstrōw – finał
ZAKSA Kandzierzin-Kojźly – Trentino Volley 3-1
Handbal
Liga polskŏ babōw
MKS Perła Lublin – KPR Ruch Chorzōw 28-24
EB Start Elblōng – KPR Ruch Chorzōw 35-25
Po 23 szpilach KPR Ruch Chorzōw je 8.
Basketbal / Korbbal
Liga czeskŏ – play-offy – sztwierćfinały
BK Ôpawa – Kralostvi Sokoli 89-84
BK Ôpawa – Kralostvi Sokoli 79-56
Kralostvi Sokoli – BK Ôpawa 70-95
Po 3 szpilach 3-0 dlŏ Ôpawy i awans do halbfinału.


text:
Štož je w Budyšinje a wšudźe druhdźe hewak kruće zakazane, smědźa tu młodostni w tymle tydźenju cyle oficialnje činić, mjenujcy jedyn grafiti za druhim pryskać.
Budyšin (UM/SN). Njewšědnje wjele ludźi bě zawčerawšim popołdnju w Budyšinje w tunlu za pěškow mjez Žitnymi wikami a Karla Marxowej. Předewšěm młodźi ludźo so tam zhromadźichu. Mjez nimi bě Julian Wulke, kiž z tyzami barby wušiknje dźěłaše a najprjedy zelene, pozdźišo tež hinakbarbne smuhi na do toho běłu přebarbjenu sćěnu pryskaše, doniž so z tychle smuhow jendźelske słowo „peace“ (měr) formowaše.


text:
Zastupiš-li w Budyšinje do internata Serbskeho gymnazija, zetkaš tam přećelnu a wjesołu žonu połnu elana – Weroniku Bulankowu. Z lubosću stara so wona wo šulerjow, kotřiž chwala sej ju jako swoju „zastupnu mać“, hdyž njemóža wotydźenja domoj jězdźić. Mjeztym hižo 25 lět Weronika Bulankowa z internatnikami spěwa, pasli, moluje a za jich domjacymi nadawkami hlada.
Weronika narodźi so jako třeće dźěćo do Wajdlichec swójby w Kukowje, a hakle w pěstowarni nawukny němsce rěčeć. Wosebje horda je na swoju mać, kotruž bě w starobje hladała. Herta Wajdlichowa chodźeše hač do kónca žiwjenja w serbskej narodnej drasće. Jana Wajdlicha wšak wšitcy na serbskich wsach znajachu. Ze swojej młóćawu bě wón w lěću po puću, zo by małoratarjam žito wumłóćił. Nažel jeho Weronika z wosom lětami hižo zhubi. Maćeri wona po šuli pomhaše, warješe wobjed a w klóštrje ćelata sobu picowaše. Wuchodźiwši šulu chcyše so rady z wučerku stać, štož pak móžno njebě. Tak studowaše na fachowej šuli w Drježdźanach pedagogiku a sta so z kubłarku w žłobiku.


text:
»Za naju je domizna tež tam, hdźež bychmoj so pochować dałoj. Hdźe to je, pak njewěmoj.«
Rozmołwa z fararjom dr. Robertom Malinkom a wědomostnicu dr. Lubinu Malinkowej wo wuznamje domizny a serbskeje rěče a žiwjenju jako ewangelska farska swójba
Farar dr. Robert Malink a wědomostnica dr. Lubina Malinkowa Foto: Jürgen Maćij
Po tym zo sće w Spitzkunnersdorfje z fararjom był, sće mjeztym hižo wjace hač dwě lěće w Rakecach. Běše serbska wokolina přičina za změnu?
Robert Malink: Haj, na kóždy pad. Za Lubinu běše to wažne. Wona je přeco prajiła, kak rjenje by było, hdy bychu naju dźěći na Serbski gymnazij chodźić móhli. Jej je to serbske w Spitzkunnersdorfje falowało. A potom běše to tajke wjedźenje, zo smy telefonat dóstali, hdźež smy zhonili, zo pyta Rakečanska wosada serbskeho fararja respektiwnje serbsku farsku swójbu. Tu su ludźo, kotrymž je to serbske cyle wažne.
»Tuta zwjazanosć je přez wšitke lěta wostała«
Rozmołwa z dr. Hyncom Rychtarjom, bywšim wědomostnym sobudźěłaćerjom sorabistiki Lipšćanskeje uniwersity, wo pochadźe, hódnoće serbšćiny a hdźe so doma čuje.
Kak daloko su Was serbske wašnja, kotrež sće za čas dźěćatstwa w Slepom w swójbje nazhonili, w žiwjenju přewodźeli a kotru hódnotu su za Was měli?
To je jara wulku hódnotu měło. Smy wšak z tym wotrostli, jako dźěći smy kóždy dźeń žony w serbskej drasće widźeli a słyšeli, kak wone a wězo tež mužojo mjez sobu serbuja. A serbske tradicije kaž molowanje jutrownych jejkow a serbske swjedźenje ze serbskim spěwom běchu tež w našej swójbje z wašnjom. Wot wowki sym slepjanšćinu nawuknył, jeje powědanje na paski nahrawał a sej słowa, wobroty a gramatiske formy zapisował. Wosebity wliw měješe na mnje to, štož je mi wona ze swojeho žiwjenja powědała, z młodych lět a kajke je žiwjenje tehdy w Slepom było. Wona wšak bě so spočatk 20. lětstotka narodźiła a wysoku starobu 90 lět docpěła. Pola njeje běštej husto tež susodka a wowcyna sotra a stej runje tak rady powědałoj. Sym hodźiny dołho pola nich sedźał z pomazkami, tykancom, palencom a piwom. A sym wjele žiwjenskich mudrosćow wot nich nazhonił, wo ratarskim žiwjenju a wašnjach, serbske zapřijeća za wšě móžne graty, dźěła a zela, a tohorunja mnohe moraliske pokiwy. Tak je ćichi pjatk woprawdźe ćichi pjatk, tež dźensa hišće za mnje w Lipsku. Serbske tradicije a serbske jědźe warić – to sym sej wot nich wotposłuchał a wothladał. Tak je pozdźišo k tomu dóšło, zo sym hromadźe z Iris Brankačkowej a Manfredom Starostu knihu »Naš dom hostliwe blido« napisał. A jěm tež dźensa hišće twaroh z lanym wolijom, prampany kał a kisałe běrny po našim wašnju. Hdyž přijědu domoj, da mi mój bratr přeco něšto dobre po maćernym wašnju nawari.
Witriny běchu zarjadowane, přewodny program přihotowany a nowe karty dypkownje z ćišćernje dóšłe a potom to – wobmjezowanjow koronakrizy dla bu Budyski Serbski muzej w měrcu zawrjeny a jedyn z wjerškow lěta padny do wody. Wustajeńca »Jutry w Serbach« přiwabi kóžde lěto mnoho domoródnych, wosebje pak wopytowarjow z cuzby, zo bychu so wo jutrownych nałožkach ewangelskich a katolskich Serbow ze wšěch kónčin Łužicy wobhonili. Zhonja něšto wo pozadkach jutrow, wo přihotach a wšelakich nałožkach wot debjenja jejkow we wšelakich technikach, přez jutrowne spěwanje hač ke křižerjam. Tak so dźěłarnička, hdźež bychu so zajimcy w bosěrowanju jejkow wuspytać móhli, njewotmě a Smjerdźečanska rejowanska skupina na žurli muzeja sobotu do jutrow njezarejowa. Dźěło a próca muzejownikow běštej nimale podarmo a tež hospodarske straty falowacych wopytowarjow dla su wulke.Wustajeńca »Jutry w Serbach« z twórbami Maria Ošiki bu hač do 23. awgusta 2020 podlěšena Foto: Serbski muzej, Budyšin
Serbski muzej je wot spočatka meje pod wobkedźbowanjom škitnych naprawow zaso přistupny a jutrowna wustajeńca bu hač do 23. awgusta 2020 podlěšena. Tež hdyž su jutry nimo, wopyt so přiwšěm wudani. Přetož lětsa wobrubja wuměłske twórby Maria Ošiki (* 1970) z Worklec přehladku. Su to předewšěm wolijowe mólby ze sakralnymi motiwami. Tak wuhladamy na wobrazu »Znamjo wěry« (2003) swjaty křiž wosrjedź zeleneje krajiny a mólba »Rańše kemše« (2012) ilustruje na intimne wašnje kemšerjow, kotřiž we ławkach sedźo a klečo nutrnje na duchowne słowo słuchaja. Jako přihot na jutry wězo křižowy puć falować njesmě. W muzeju wustajena je čorno-běła rysowana warianta wuměłca. Z mólbu »Jutry« (2002/2011) hodźi so wopytowarjam jutrowne jěchanje derje rozkłasć, scenisce je nałožk nazornje wot přihotow, přez wužohnowanje křižerjow hač k jěchanju předstajeny. Tematisce wěnuje so Ošika w swojim skutkowanju wosebje blišej domiznje, rozestaja pak so tež z wosobinskimi dožiwjenjemi a stratami. Wo tym swědčitej wobrazaj »Wopyt jandźelow« (2014), hdźež je wosoba, so po domjacych zahonach wuchodźujo, nahle wot smjerće domapytana, a »Posledni puć« (2015), hdźež je kěrchow zwobraznjeny. W pozadku su jako fotowy ćišć mjezwoča štyrjoch wosobow widźeć, kotřiž běchu wuměłcej wosobinsce bliscy a hižo žiwi njejsu. Jednotliwe wobrazy su na předań. Zajimcy móža so za nimi w muzeju naprašować.
Dźensa njeje Krabat jenož powěsćowa postawa, kotruž zwjazujemy ze spodobnymi ilustracijemi Měrćina Nowaka-Njechorńskeho abo z romanom Jurja Brězana. Krabat steji tež za zwičnjenu marku a jeho mjeno kmótři zelowemu palencej abo kolesowarskej šćežce. A hdyž rozmyslujemy wo pěstowanju serbskich nałožkow, dyrbimy so sčasami prašeć, hač dźe nam při tym jenož wo wobchowanje ludoweho herbstwa abo hač su wone mjeztym woblubowany srědk k přiwabjenju turistow?
W Sakskim zastupnistwje, w domje Łužiskeho seminara w Praze wotměwa so tuchwilu wustajeńca »Wukładne wokno II: Zapopadnjene wokomiki. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy«. Je to kooperacija z wuměłskim fondsom statneje wuměłskeje zběrki Sakskeje. Přehladka nawjazuje na w Zhorjelcu přewjedźenej wustajeńcy »We wokomiku. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy« z lětow 2017/2018. Kaž nawodnica wuměłskeho fondsa Silke Wagler zdźěli, je to dobra składnosć, někotre ze 36.000 objektow, kotryž fonds wobsedźi, pokazać a tak wuměłstwo zjawnje spřistupnjeć, wšako nimaja žane swójske rumnosće za wustajeńcy. Při tym leži ćežišćo w Praze pokazanych twórbow na fotografiji z powědacymi wobrazowymi sujetami a saha wot dokumentariskich fotow přez portrety hač k inscenowanej fotografiji.


text:
Můnotejizm
Můnoteizm (s greckigo uόvoς) monos – "jedźiny" + θeός theos – "bůg"; jydynobůstwo) – wjara we istńyńy jedźinygo Bůga, we přećiwjyństwje do hynoteizmu wyklučajůnco istńyńy jakychkolwjek inkšych istot boskych. Přećiwjyństwym můnoteizmu je politeizm. Můnoteiśći zazwyčej připisujům Bůgu cechy doskůnouośći take kej ůmńipotyncyjo, ůmńiscyjyncyjo, ůmńiprezyncyjo i nojwyžšo dobroć we rozůmjyńu etyčnym.
Wyznańůma můnoteistyčnymi sům tři religje uokreślane kej abrahamične: judajizm, chřeśćijaństwo we islam, a tyž nowe religje powstoue na jejich grůńće, take kej śikhizm, rastafari, babizm a bahajizm. Idyjo jedźinygo Boga znajůmo je tyž we zaratuštrjańizmje (Ahura Mazda) i we wjynkšośći uoduamůw hindujizmu (Brahman, Iśwara).


text:
Wšitke frakcije měli w dźěłowym kruhu za serbske naležnosće sobu dźěłać
Budyšin (SN/at). „Rozprawa pokazuje, zo su so wustawki z wotpowědnym žiwjenjom pjelnili.“ To rjekny Budyski krajny rada Michael Harig (CDU) předwčerawšim nimale na kóncu zjawneho dźěła posedźenja wokrjesneho sejmika w zawodnych myslach k pisomnje předležacym wuwjedźenjam, kak je wokrjes Budyšin Wustawki wo zachowanju, spěchowanju a wuwiću serbskeje rěče a kultury w lěće 2020 zwoprawdźił. Korony dla njehodźachu so tež mnohe serbske zarjadowanja wotměć, Michael Harig wuzběhny. Wón skedźbni na dwaj wobłukaj, kotrejž stej prěni raz do tohole rozprawnistwa přiwzatej. Stej to Kamjenski Muzej zapadneje Łužicy a planowanje šulskeje syće. Wokrjesna społnomócnjena za serbske naležnosće Halena Jancyna je pomhała podłožk zestajeć. Wona, tak krajny rada připowědźi, budźe wokrjesnemu sejmikej lětsa w štwórtym abo klětu w prěnim kwartalu sama rozprawjeć.