text:
Dźiwadłowe hry z pjera Jurja Kocha publikum přeco zaso zahorjeja a wobkuzłuja. Humoresku „Sergej“, kotruž bě Koch poprawom za Serbsku lajsku dźiwadłowu skupinu Hochoza napisał, je Budyske Němsko-Serbske ludowe dźiwadło loni za powołanske dźiwadło wobdźěłanu přewzało a ju w delnjoserbskej rěči wuspěšnje w Delnjej Łužicy předstajiło. Nětko přihotuje so serbski cyłk dźiwadźelnikow NSLDź na „Sergeja“ w hornjoserbskej inscenaciji. Ta změje 30. septembra swoju premjeru w delnich Sulšecach. W njej hraja dźiwadźelnicy Měrko Brankačk, Jan Mikan, Petra-Marija Wencelowa-Bulankec, Torsten Schlosser a Katka Pöpelec, elewka činohrajneho studija NSLDź. Režiju ma Tom Böhm, dramaturgiju Madleńka Šołćic.
Jurij Koch je hišće we wysokej starobje jara produktiwny spisowaćel. W oktobrje wuńdźe wot njeho w LND dalša hornjoserbska kniha za dźěći. Alfons Wićaz je so z Choćebužanom rozmołwjał.
W zašłym času so wosebje na dźěćacu literaturu koncentrujeće. Tak ma bórze wuńć kniha za dźěći wot wosom lět „Golo a Logo – Nětko je Abezinka fuk“, kotraž je hižo w němčinje wušła. Zwotkel literarne ideje bjerjeće?
J. Koch: Za idejemi njetrjebaš pytać, hdyž wo dźěći dźe. Kóždeho z nas wobdawaja młodźi čitarjo. Nimo toho je kóždy spisowaćel sam raz dźěćo był a móže so na swoje dźěćatstwo dopomnić. Za mnje bě a hišće je dźěćatstwo tak a tak tajki kontinent, na kotryž so rady dopominam, kontinent wjesela, bjez problemow, hačrunjež moje dźěćatstwo jenož wjesołe, zbožowne było njeje. Tam su podeńdźenja tragiskeho razu. Ale hdyž myslu na šulu w Chrósćicach, tež w tragiskim, dramatiskim času, abo na Varnsdorf a čěski gymnazij, da so mi takrjec wot samoho dožiwjenja zbližeja, kotrež mam za tak substancielne, zo hodźi so z toho tež literatura tworić.
Tworjaca wuměłča Iris Brankačkowa wustaja w Muzeju Budyšin
Zapisk do hóstneje knihi Budyskeho měšćanskeho muzeja je woprawnjeny zjaty zaćišć wo wustajeńcy, kotraž je hišće hač do spočatka nowembra widźeć „Wo prěčenju rěkow“/ molerstwo a twórby na papjerje / Iris Brankačkowa. Wutrobnje so hósć za „wosebity wid na přirodu a jeje jónkrótnosć“ dźakuje. Zawěrno, nichtó wone kuzło přirody bóle njezapopaduje hač w Plusnikecach w krajinje hatow bydlaca tworjaca wuměłča.
Wot Iris Brankačkoweje na płatno zapopadnjene krajiny zawostajeja we wobhladowarju najrozdźělniše zaćišće a asociacije. To je na jednej stronje metafra za haty, na měrnu hładźinu wody, w kotrejž so štomy, mróčele, wšón bliski wobswět špiheluja. A na tamnej stronje haty wobdawace štomy a kerčiny je zaramikujo wudospołnjeja.
Pod titlom „Doma we wućekach“ předstaja Benedikt Dyrlich w nowej knize swoje młode lěta. Dokładnje prajene: Rekonstruuje swoju biografiju wot zakónčenja zakładneje šule we Worklecach hač do wobdźělenja na Serbskej narodnej zhromadźiznje, potajkim wot 1964 do 1989. W mnohich zapiskach, listach, pojednanjach a interviewach so dožiwjenja „lyrikarja“ w třoch kapitlach wotbłyšćuja, kotrež su po lětach a žiwjenskich wotrězkach rjadowane, a kóždy z nich awtor aktualnje zahaja. Tutón diferencowany wobraz na dobrych 300 stronach je jenož móžny, dokelž je Dyrlich – wot něhdźe 1970 – wšitke swoje noticy w dźeniku, priwatne a zjawne dopisy kaž tež publicistiske wuprajenja kedźbliwje kopěrował a hač do dźensnišeho wobchował. Tež, štóž njeje Dyrlichowy lětnik 1950 – kaž připadnje recensent –, namaka zawěsće paralele k swojemu žiwjenju w „něhdyšej“ NDR.
W tutym dźensa najskerje najčasćišo spěwanej pěsni „Wjesele dźensa …“ so tež hnydom praji: „… starosće tak so wšitke zabudu …“ Jako Njebjelčanska trójka spěw po wójnje zanošowaše, mějachu ludźo zawěsće hišće wjac starosćow hač dźensa!
Ale tež tu so hižo druha wažna přičina spěwanja jewi: Zhromadnosć so twori. Spěwanje je zawěsće tež druhim ludam wažne, ale za nas Serbow je wone bytostna tworićelska móc. Znajemy mnohe přiležnosće, hdyž so spěwaše a spěwa: při dźěle wězo, w cyrkwi, na přazy, na rejach, na kwasu, w korčmje, na kermuši, při mejemjetanju, při zběhance za nowy dom, skrótka: Serbja rady spěwaja! A njeznaja jenož prěnju štučku z hłowy, tak so praji, ale wšitke.
Marja Krawcec
słać budu
ći zornjatka na puć
ke mni
dypotać budu
je sykorki
a rapaki tež
baseń z antologije
„Zornjatka na puću“
Antologija čłonow Róžeńčanskeho kružka pisacych
Literarne zornjatka su zezběrane w nowej antologiji Róžeńčan kružka pisacych. Wudał a zestajał je zběrku Beno Budar. Lětsa zhladuje kružk na 55 lět wobstaća.
Z titulnej basnju njeboh Marje Krawcec „słać budu / ći / zornjatka na puć / ke mni / dypotać budu / je sykorki / a rapaki tež“ zawjeduje wudawaćel antologiju a spomina tak na dołholětnu čłonku a „potajny stołp“ Róžeńčan kružka. Pódla znatych basnjow kaž „Ralbičanska njedźela“ a „hotowarniča“ stej dotal njewozjewjenej basni „Mario O. II“ a „jednu wowku ći přeju“ zapřijatej. Hnujaca je baseń „wobkedźbowanje nawječor“ na kěrchowje. W tutej zběrce wusahowaca basnica by lětsa w nazymniku sydomdźesaćiny swjećiła.
Mjez mnohimi ludźimi jeho błyšćace so šědźiwe włosy a čerstwe optimistiske wustupowanje hnydom napadnu. Takle bě to tež na přijeću wulkopósłanstwa Republiki Běłoruskeje składnostnje jeje narodneho swjatka w Ber- linskim hotelu Maritim. Cyril Pjech rozmołwješe so přećelnje z wulkopósłancom Denisom Sidorenkom.
Dypkownje k prózdninam wušła je nowa kniha Jěwy-Marje Čornakec „Łójerjo sonow“. Fantastiska stawizna, kotruž wuda Ludowe nakładnistwo Domowina, měri so na čitarjow wot 14 lět. Tuž steji nětk na knižnych polcach nowostka, kotraž čitarja do swěta sćinow wjedźe. Na zašmjatane wašnje ma so tam hódnota sonow wotkryć.
Hłowna wosoba Janik Šajatowić přewodźa čitarja přez 21 kapitlow na dohromady 173 stronach. Hižo prěnje sady skića čitarjej dohlad do swěta Janikowych sonow. Prjedy hač so sam předstaji, zwobraznja wón z wuzwolenym słowokładom raj sonow. Čisła kapitlow su z ilustraciju wozdobjene, dalšich wobrazow w knize njeje. Wulkotnje wuzwolena perspektiwa akterow bjerje čitarja sobu do jednanja w raju fantazije.
Tworjenje serbskich literatow je za němskich a wukrajnych čitarjow kaž tež za lubowarjow lyriki wosebje zajimawe. Swjedźenje serbskeje poezije su tohorunja k tomu přinošowali, zo wuńdźechu přełožene twórby serbskich basnikow jako antologije we wjacorych słowjanskich rěčach kaž tež w němčinje.


c: text/html

text:
Mecklenburg-Pśedpomorska
Mecklenburg-Pśedpomorska[1][2] (nim. Mecklenburg-Vorpommern; dolnonimski. Mäkelborg-Vörpommern) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska. Jogo stolica jo Zwěrin.
Geografija
W Mecklenburg-Pśedpomorskej lažytej nejwětšy jazor a nejwětša kupa Nimskeje. Jazor se groni nimski Müritz, kótaregož mě póchada wót słowjańskego słowa morica, a kupa jo Rujany.
Pśez Mecklenburg-Pśedpomorsku běže wjelika rěka Łobjo, a teke małe rěki Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžytej, ale Warnow a Peene do Baltiskego mórja. Łobjo běžy pśez zwězkowy kraj Šleswig-Holštejnska, pśez Hamburg a pótom zasej pśez Šleswig-Holštejnsku a skóńcnje do Pódpołnocnego mórja.
Nejwětše města su
- Rostock (blisko Baltiskego mórja pśi wulewje Warnowa),
- Zwěrin[3]; nim. Schwerin (w pódwjacorje zwězkowego kraja),
- Wismar (pśi Baltiskem mórju),
- Stralsund (blisko kupy Rujany),
- Greifswald
- Neubrandenburg.
Stawizny
Mecklenburg-Pśedpomorska jo se zasej w lěśe 1990 załožył. Toś ten zwězkowy kraj jo eksistěrował juž raz mjazy lětami 1945 a 1952. W lěśe 1952 bu rozwězał a pótom su se wobwody Rostock, Zwěrin a Neubrandenburg nastali.
W lěśe 1945 jo se nastał z Mecklenburgskeje a pódwjacorneje źěla Pomorskeje na pódwjacor źinsajšneje granicy mjaz Nimskeju a Pólskeju.
Mjenja sedlišćow
W Mecklenburg-Pśedpomorskej eksistěrujo wjele mjenjow, kótarež ze słowjańskeje rěcy póchada. Toś ta słowjańska rěc wěcej njeeksistěrujo, ale wóna jo była pśiswójźbna z Kašubšćinu, Pólšćinu, ale tež z Górnoserbšćinu, Dolnoserbšćinu, Češćinu a Słowakšćinu. Wóna słuša k lechiskej kupce pódwjacornosłowjańskich rěcow. Pak tež mjenja z nimskego póchada eksistěruju tam.
Nožki
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 227
- ↑ W internetowem słowniku: Mecklenburg-Vorpommern
- ↑ W internetowem słowniku: Schwerin
- ↑ Die Slawen in Deuschland, Akademie-Verlag Berlin 1985
- ↑ Erwin Schulz: Ortsnamen in Mecklenburg-Strelitz, Greifswald 2004, ISBN 3-86006-218-2
- ↑ Bernd Hahn: Mirower Geschichte(n), bok 15
Eksterne wótkaze
Baden-Würtembergska | Barliń | Bayerska | Bramborska | Brema | Dolnosakska | Durinska | Hamburg | Hesseńska | Mecklenburg-Pśedpomorska | Nordrhein-Westfalska | Rheinland-Pfalcojska | Saarlandska | Sakska | Saksko-Anhaltska | Šleswig-Holštejnska
1952 k Baden-Würtembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Delnjoserbska wjes Gołbin tónraz w srjedźišću steji
Gołbin, němsce Gulben, ma 440 wobydlerjow, słuša do gmejny Gołkojce a steji w srjedźišću Serbskeje pratyje 2019. Gołbin je typiska serbska wjes Choćebuskeje wokoliny, dokelž tam nałožki haja a žony so na delnjoserbske swjedźenje tež narodnu drastu hotuja. Njetypiske pak na wsy je, zo tam na iniciatiwu wjesnych žonow a ewangelskeho fararja zaso serbsku rěč we wšitkich generacijach wožiwjeja (Křesćan Krawc: „Die Familie Schramm und das Wendisch-Sorbische in Gulben“). Přemyslowanjahódny by tež był fakt, zo sy před 35 lětami za wobstaranje w tamnišej starowni měsačnje 105 hriwnow płaćił (Hort Adam: „Gołbin w maju 1983“).


text: Hdyž pytamy w tekstowym korpusu serbskeje rěče za słownej skupinu „mały lud“ we wšěch gramatiskich padach, dóstanjemy wjace hač 200 wuslědkow. Podobne formulacije ze samsnym woznamom, kaž na přikład „mały ludźik“ při tym ani zapřijate njejsu. Njejedna so drje při wšitkich nalistowanych přikładach wo sebjewopisowanje Serbow po wašnju „naš mały lud“; lubowólne proby pak pokazuja, zo to při wšěm za wjetšinu přitrjechi. Wot toho wothladajo, zo korpus serbskeje rěče, byrnjež hižo poměrnje wobšěrny był, zdawna hišće cyłe serbske pismowstwo njewopřijimuje, nańdźemy „mały lud“ jako sebjewopisowanje Serbow tež na druhich městnach. Na přikład na stronje Serbskeho muzeja w interneće runje tak kaž w blogu Piwarca a mnozy so zawěsće tež na někotružkuli narěč abo situaciju w rozhłosu dopominaja, hdyž so wo „małym serbskim ludźe“ rěčeše.


text:
Nowe szpilplace - we Parku Strzelnica
Latosi we Parku Strzelnica na Biylszowicach majům być zrealizowane nostympne inwestycyje. Wyrychtowane bydům 3 szpilplace: do fusbala, koszykůwki ai siatkůwki.
Nojprzůd we Parku Strzelnica na Biylszowicach we Rudzie Ślůnski zrychtowany uostoł plac graczek dlo bajtli ai korbownia na dworze. Je tyż szpecjalny tor do jeżdżynio na kole, czyli Pumptruck. Latosi majům być tam zrobiůne 3 nowe szpilplace.
Jako pokozuje praktika, tego typu place we Rudzie Ślůnski sům festelnie widziane. Poradzi sie tam uoboczyć miynszkańcůw bezmaś bez cołki dziyń. Beztuż werci sie we take cosik inwestować. We Parku Strzelnica utrota ze nowyj inwestycyje wyńdzie kajś wele 700 tyś. zł. A trza sam ôd razu pedzieć, iże robota mo sie doś drap napocznůńć, bo juże pod kůniec latośnych feryjůw mo wszysko być skůńczůne.
A przi tyj ôkazji, bydzie zrobiůne tyż coś ekstra. Kej już robota bydzie klůdzůno, we Strzelnicy majům uostać postawiůne lapmy LED. Dziynka tymu ludzie bydům můgli korzystać ze tego placu niý ýno po jasnoku. A dlo zicherności cołkigo Parku mo tam być tyż zamůntowany systym můnitoringa. Jako widać Park Strzelnica na Biylszowicach je coroz szykowniyjszy.
Ritery we Bytůniu - Trynůjům na swoim zůmků
Kożdy, wto interesanci sie we strzydniowiyczu, zůmkach a riterach moge tera prziś do bytůńskich riterůw. Na ekstra trefach trynujům łůni fechtůnek ze mieczami a niý ýno. Coby uoboczyć wiyncy Bytomskie Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej „Leo Corde” zaproszo na zůmek.
We Bytůnio je juże strzydniowiyczny zůmek. Kaj? Ano we niýużywany hali Szkoły Podstawowy nr 45 we Szůmbiyrkach. Na zůmek we wolnym czosie prziłażům nojprowdziwsze Ritery. No praje, bo tak po prowdzie to ferajnioki Bytomskigo Stowarzyszenio Rekonstrukcji Historycznej "Leo Corde". A chocioż zůmka dorobiyli sie niýdowno, to sům juże widziani kaj niýkaj. Toć bajslowali łůni roztomajte riterske turniyje.
Dlo dobrego rychtůngu zaś na taki turniyj, to trza trynować. Niýkerym sie moge zdać, iże to je take machaniý patykiym ýno, jednako coby wszysko bůło efektowne a zicherne, trza mocka tryningůw. Kej jednako kogoś niý interesanci take tryniowaniý, to i tak zaproszůmy, bo je we zůmku tyż pora inkszych zekcyj.
Beztůż we czosie cofnyć sie moge bezmaś kożdy, a coby sprůbować, to ritery zaproszajům we kożdy wtorek ô 6 we wieczůr a szwortek ô 5:30 po połedniu. Norychta ze instruktorami sům za fatki, bezto werci sie iś uoboczyć.
Rychtůng cesty - Na Piaski
Cesta Na Piaski we Rudzie Ślůnski uostanie wyrychtowano.
Cestům Na Piaski we Rudzie Ślůnski niý ma leko jechać, skiż tego jako łůna wyglůndo. Je tam postawiůny nawet ekstra znak, kery godo, coby dać sie pozůr. Niýstety skiż grubskich szkłůdůw drůga bůła robiůno tak trocha ainfach, coby dejmy na to ýno polepić dziury.
Jednako gruba już niý fedruje tam, a cołki plac poleku już przestoł sie fest ruszać. Bezto teroźnie czos na rychtůng. Jako je ustalůne we porozumiyniu miyndzy Sztad Urzyndym a Kompaniům Wynglowům, cołko utrota za rychtůng zabuli Kůmpanio. Dziynka tymu cesta mo być wyrychtowano do zeptymbro 2016 roka.
Aquadrom - zasik pomiany
We reskiyrze Aquadromu zasik můmy pomiany. Jako podało Biuro Prasowe Sztad Urzynda Rudy Ślůnski, ludzie ze niýdownego reskiyru uostali uodwołani ze stanowiskůw.
Mało wto spodziywoł sie taki informacyje. A że Aquadrům uostatnio doś dobrze prosperowoł, tuż niy ma sie co dziwować, iże te uzdaniý doś drap napoczli kůmyntować same miynszkańce.
Jednako co by niý pedzieć, 16 marca na trefie Rady Nadzorczyj sztam-gyszefta uzdane uostało, coby ôdwołać Jacka Morka ze funkcje Prezesa a Jerzego Bilińskigo ze funkcje Wicyprezesa. Na ich plac wziynty je Bartłomiyj Jarocha za Prezesa Reskiyru ai Marta Malik za Wicyprezesa.
Teroski nowy skład Ryskiyru Aquadromu mo wożne zadaniý do zrobiynio, bo trza pokozać, iże ta pomiana bůła potrzebno a w kůńcu skůńczyć sucho strefa na bady. Toć na nia to czekůmy już doś dugo a doczkać sie niý poradzymy.
Dziyń Rzymiyśnika - Fajrowany we Bytůniu
19 marca we katolickim kościele spůminany je św. Jůzel. Beztuż we tyn dziyń rzymiyśniki majům swůj fajer. We Bytůniu bůł nawet ekstra fajer skiż tego.
Nojprzůd Mszo Świynto we kościele pw. Św. Jacka, na keryj kůniec przi akůmpaniamyńcie wojskowyj ôkrestry przemaszirowali wszyscy do restauracyje, kaj bůła sbajslowano ekstra gala. Tako napoczyno sie fajrowaniý dnio Rzymiyśnika we Bytůniu. Mo łůn spůminać, iże chocioż tako robota niý ma leko, to je festelnie wożno nawet we teroźnym czosie.
Na gali rzymiosła bytůńske a radziůnkowske rzymiyśniki dostali ekstra ôdznoczynia a prajsy. Toć we tych sztadach rzymiosło mo festelnie dugo trodycjo. Beztuż tym barzi noleży sie zoca, bo tako robota choć tako potrzebno, to mało wto chce ja robić. Tym barzi, iże trza czosu, coby uostać rýchtých fachmanym.
Niýstety chocioż robota je, ludzi coroz myni to interesuje. Bezto trza postawić juże na edukacjo, coby juże we szulach dować fach modym do rynki. Dziynka tymu bydům łůni můgli gibcij a lepi chycić robota, kej juże skůńczům edukacjo.
My sam dociyniůmy ta ciynżko robota, kero robiům rzymiyśniki a bezto winszujymy nojlepszego na cołki nostympny rok. Niych rzymiosło sie uozwijo a ludzi a roboty niý brahuje.
Kult Kato – Geo gra na smartfůny
Katowice nojwiyncy kojarzům sie ze srogim sztadym, we kerym je siydziba ryskiyru rejyncji. Jednako Katowice chcům tyż być sztadym kultůry. A że poradzi, mogymy uoboczyć we grze ułůnaczunyj we społycznym projekcie #KultKato.
Cołki szpil je we tym, coby przyńś bez Katowice po szlaku, kery wytyczajům punkty kůntrolne. Tam szło snolyź kody QR, zeskanować je a potyn ôdpedzieć na fraga we nim zakodowano. Fraga je ze sfery kultůry Katowic a dobro ôdpowiydź dowo skazůwka do nostympnego punkta na trasie. Wszysko przi asyście gry na smartfůny KultKato.
Ze takům idyjům sztartnůły sztudyntki awisorstwa a społycznyj kůmunikacje ze UE we Katowicach. Dzinka projektowi #KultKato, kere łůne to bajslujům, zrobiůno je juże ta apka a ku tymu ekstra zajta, na keryj poradzymy snojś interesantne informacyje ô kultůr placach a wydorzyniach we Katowicach. Na pewno we zocy bydům to mieli ludzie, kerzi interesujům sie filmami, tyjatrym, kinym, sztukům a inkszům kultůrům.
Tako aplikacjo to jednako tyż knif na fajny szpas. Juże doś pora ludzi sztartnůło we tyj grze i na prowda fest im sie podobało. Cuż sie sam dziwować. Tako apka to sposobnoś, na trocha inkszo niż zowdy rajza po Katowicach. Na rajza we niýôbyczny świot kultůry.
Zrychtowano - Termomodernizacjo we Lazarycie
Bezmaś 6 mln zł trza bůło zabulić za kůmpleksowo termomodernizacjo stawiyniůw Sztad Lazarytu we Rudzie Ślůnski. Na ekstra prasowy kůnferyncyji podsumowany uostoł cołki projekt.
Projekt „Kompleksowa Termomodernizacja budynków Szpitala Miejskiego w Rudzie Śląskiej wraz z modernizacją oświetlenia wewnętrznego” trwoł rok. Cołko utrota wyszła przi tymu na 5,5 mln zł. Inwestycyjo udało sie zrealizować dziynka finansowaniu ze Mechanizmu Finansowego Europejskigo Obszaru Gospodarczego, bo stamtůnd prziszło aże 80% piniyndzy. Dziynka tymu sztad musioł dać ýno 20% czyli wele 1 mln zł.
Jednako za tymi piniůndzami poszła tyż robota, bo udało sie zrobić niý ýno termomodernizacyjo elewacje na placu, nale tyż dachy a gipsdeki 4 stawiyniůw, pomiyniůno uostała instalacjo cyntralnego ôgrzywanio ai ciepłyj wody. A coby myni sztrůmu zużywać zrychtowane tyż uostało ôświytlyniý rajn we lazarycie ai zamůntowane fotowoltaiczne panyle.
Dziynka tymu wszyskimu cołko inwestycyjo spůmoge tyż strzodowisko. Skiż tego rychtůngu zmyńszy sie ymisjo cieplarnianych gazůw ai smyndzynio do luftu. Przi tymu wiyncy sztrůmu bydzie ułůnaczůne ze ôdnowialnego zdrzůdła energie.


text:
Přichod Hornjołužiskeje domjaceje protyki bě po smjerći dr. Franka Stübnera a rozpušćenju nakładnistwa Lusatia wohroženy. Nětko chce wicepředsyda Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow dr. Lars-Arne Dannenberg publikaciju dale wjesć. Cordula Ratajczakowa je so z nim rozmołwjała.
Što bě Was přeswědčiło, Hornjołužisku domjacu protyku dale wudawać?
L.-A. Dannenberg: Mnozy awtorojo stareje domjaceje protyki kaž tež dalši ludźo su so mje wospjet prašeli, hač nochcu z njej na někajke wašnje pokročować. Wšako znaja mje jako wudawaćela Sakskich domizniskich łopjenow kaž tež Hornjołužiskich domizniskich łopjenow, kotrež w Kinsporskim nakładnistwje Via Regia wuchadźeja. Tele nakładnistwo hromadźe z mandźelskej wjedu. Wudam Hornjołužisku domjacu protyku zhromadnje z historikarjomaj-kolegomaj dr. Matthiasom Donathom a Janom Bergmannom. Rozsudny argument za dalewjedźenje běchu potom přinoški awtorow za wudaće 2018.
Njekusa so Hornjołužiska domjaca protyka z tamnymi publikacijemi?


text:
Wapyn Ślōnska
Wapyn Ślōnska – wapyn, kery przedstawia czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnym pasym na krzidłach, czynsto z biołym krziżym na strzodku. Reprezyntuje cołki Ślōnsk jak tyż Dolny Ślōnsk.
WyglōndEdytuj
Symbolika Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Po rŏz piyrszy ôbraz ôrła użōł na swojim sztymplu princ Kazimiyrz I ôpolski we 1222 roku. Na ziymiach Dolnego Ślōnska używano wapyna dolnoślōnskich Piastōw, kery mioł czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnõ piskōm na krzidłach, ekstra ze strzybrnym krziżym postrzodku (ôsobliwie ôd czasōw kontrreformacyje)[1].
AdaptacyjŏEdytuj
We tradycyji przijōnło sie, iże wapyn a farby dolnoślōnske używane sōm we tym samym czasie za symbole Ślōnska we cołkości[2].
Mały wapyn Prowincyje Ślōnsk
Srogi wapyn Prowincyje Ślōnsk
Wapyn Prowincyje Dolny Ślōnsk
Zobŏcz tyżEdytuj
Przipisy
- ↑ Grzegorz Kulik, Herb Śląska, wachtyrz.eu, 17 marca 2018 .
- ↑ HISTORIA FLAG ŚLĄSKICH - GÓRNEGO I DOLNEGO ŚLĄSKA, slownikslaski.pl (polski).


text:
Ludobōjstwo Asyryjŏkōw
Ludobōjstwo Asyryjŏkōw – gyszichtowe ludobōjstwo przekludzōne bez Ôsmańske Impyrium prŏciw Asyryjŏkōm, cuzamyn ze ludobōjstwym pōntyjskich Grekōw a Ôrmian. Miało ône anfang we 1915 roku, atoli już we paździyrniku 1914 roku ôsmańske wojŏki cuzamyn ze kurdyjskimi ôchotnikami splōndrowali asyryjske wiŏski we regiōnie Urmia we Perzyji. Na anfangu stycznia 1915 roku zniszczōne ôstało 70 asyryjskich wiŏsek wele sztadu Urmia, a jich miyszkańcōw ukatrupiōno, a we nastympnych latach aże do 1918 roku Ôsmańske Impyrium kludziyło dziołania prŏciw Asyryjŏkōm.[1] Skuli ludobōjstwa Asyryjŏkōw, ukatrupiōnych ôstało ōngyfer 750 tys. Asyryjŏkōw, to jes ōngyfer 75% asyryjskij populacyje we latach ludobōjstwa.[2]
Przipisy
- ↑ Ashur Aho: Komisja Europejska uwierzyła Turcji, że masakr Ormian nie było (pol.). Klub miłośników kultury, historii i duchowości Asyryjczyków - Szlomo. [dostymp 2022.07.24].
- ↑ Ashur Aho: Stan Kalifornia uznał ludobójstwo Asyryjczyków (pol.). Klub miłośników kultury, historii i duchowości Asyryjczyków - Szlomo. [dostymp 2022.07.24].


text:
Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 10.03.2010 po wobchodach běhać abo chodźić?
Hauptinhalt
Njedawno diskutowachmoj ze serbskej žurnalistku wo tym, kak Serbja nakupuja – hač woni po wobchodach běhaja abo chodźa. Wužiwanje wotpowědneje werbalneje formy zwisuje z kontekstom, je tuž stilistiskeho rozdźěla. Słowjeso chodźić je neutralne, prajimy na přikład chodźu na dźěło abo chodźu po lěsu. W zwisku z chodźenjom abo běhanjom po wobchodach wobsteji snano rozdźěl mjez mužemi a žonami, kotryž měri so na wašnje nakupowanja. Je to potajkim emocionalny rozdźěl, wšako humorisća sćěhowace twjerdźa: mužojo chodźa direktnje a zaměrnje po wobchodach a kupuja to, štož trjebaja. Žony hinak nakupuja: wone skerje po wobchodach běhaja, hladaja tu – a hladaja tam, běhaja tam a sem – a zaso wróćo. Móžemy tež po wobchodach dundać, a snano někotryžkuli muž ekspresiwnje twjerdźi, zo jeho žona nastajnosći po wobchodach łazy abo lěta. Ženje pak prajić njemóžemy: po wobchodach hić, tuta forma je prosće wopačna!


text:
Dobrja
Dobrja[1], pó starem pšawopisu: Dobŕa[2] (teke Mały Halšter, nimski Kleine Elster, prjedy Dober) jo pěś a pěśźaset kilomejtarjow dłujka rěka w Dolnej Łužycy, pšawa pśirěka Carnego Halštera. Jeje žrědlišćo lažy pśi južnem Ługu. Dobrja nejpjerwjej běžy na pódpołnoc zapadnje wót Libeśina, pón na dłujki wjacor, južnje wot Žadowa a Cernjowa, pótom na pódwjacor, pódpołnocnje wot Grabina a južnje wot Groźišća, pótom na pódpołdnjo pśez Dobrjoług-Góstkow a na krotki wjacor do Rukowa. Na pódwjacor wót Rukowa we Wahrenbrücku Mały Halšter se wulewa do Carnego Halštera.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Manfred Starosta, Dolnoserbsko-nimski słownik, b. 108, glej online how: Dobrja
- ↑ žrědło: Arnošt Muka, Mjenja dolnoserbskich městow a wsow, 1911-1928, b. 135.


text:
Fizyka ciała stałego
Reprezentanci: Janusz Andrzej Adamowski, Stanisław Mieczysław Dubiel, Henryk Jan Figiel, Manuel Ricardo Ibarra Garcia, Stanisław Roman Kaprzyk, Zbigniew Krzysztof Kąkol, Andrzej Narcyz Kołodziej, Ludwik Kozłowski, Karol Krop, Edward Bolesław Leja, Wojciech Łużny, Andrzej Zbigniew Maksymowicz, Lidia J. Maksymowicz, Konstanty Waldemar Marszałek, Stanisław Marian Nizioł, Zdzisław Stanisław Obuszko, Jean Philibert, Marek Przybylski, Krzysztof Turek, Krzysztof Tadeusz Wierzbanowski, Wiesław Marek Woch, Janusz Wolny


text:
takle pisaše Ota Wićaz wo Janje Radyserbje-Wjeli, kiž bě jeho nanowski přećel. Po slědach tutoho prócowarja podaše so 12 čłonow towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje dnja 17. junija po Budyšinje. Jeho slědy po cyłym měsće nadeńdźeš, jelizo to chceš. Na Židowje, njedaloko schodow na Hrodźiško, steješe jeho ródny dom. Dwustote narodniny by Jan Radyserb-Wjela lětsa woswjećił.Čłonojo towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje na slědach Jana Radyserba-Wjele Foto: Róža Domašcyna Po šěsć stacijach předsyda towarstwa, Franc Šěn, přećelow serbskorěčneje literatury wjedźeše a jim zajimawostki ze žiwjenja wučerja, basnika, spisowaćela a ludowědnika powědaše. Čłonce towarstwa, samej basnicy, čitaštej pokazki z jeho wobšěrneho basniskeho dźěła. Radyserb chodźeše do stareje šule na Židowje. Po tym dźěłaše jako kruwar pola burow. Arnošt Bohuwěr Jakub, tehdy farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje, je jemu na krajnostawski wučerski seminar dopomhał. Radyserb bě 1867 prěni wučer na nowej šuli na Židowje. Ale nic jenož tam, tež na Budyskim gymnaziju je wón serbšćinu podawał. Nimo toho redigowaše časopis Serbski Nowinkar, nawjedowaše spěwarske towarstwo Lumir, zběraše přisłowa a hrona, pisaše do nowin a časopisow a bě awtor dźěćacych hrónčkow, hódančkow a prěnjeje wuměłskeje prozy w serbskej rěči. Na tutym popołdnju wědźachu čłonojo towarstwa Jana Radyserba-Wjelu w swojej srjedźiznje.
RÓŽA DOMAŠCYNA
› Pla dańskeje mjeńšyny
› Europeada so bliži
› Do komunalnych wólbow
› Do wotewrjenja doma katow
› Poskitki Božich słužbow w interneće
› K premjerje krucha »Małe wampiry« Serbskeho dźěćaceho dźiwadła
▶ Kniha wo Serbach wušła
W Beogradskim nakładnistwje Svet knjige je wušła publikacija »U lepoj domovini Lužičkih Srba« (W rjanej domiznje Łužiskich Serbow), kotruž je Mićo Cvijetić wudał. W knize wopisuja so stawizny a aktualna situacija Serbow, politiske wobstejnosće, identita a tradicija. Nimo toho předstaja so wusahowacy zastupjerjo Serbow z wobłuka literatury, wědomosće a kultury kaž tež kulturne institucije.
▶ Wo Warnočanskej generaciji w Praze
Wědomostnicy Serbskeho instituta dr. Jana Piňosowa, dr. Jana Šołćina a prof. Thomas Menzel su na přeprošenje towarstwa »Společnost přátel Lužice« 6. meje w Praze wuslědki interdisciplinarnych slědźenjow wo tak mjenowanej »Warnočanskej generaciji«, młodych Serbach, kotřiž chodźachu po Druhej swětowej wójnje na tamniši gymnazij, předstajili a wo wuwiću serbskorěčneho kubłanja diskutowali.
▶ Chór Lipa dwójce
wustupił
Njedźelu, dnja 8. meje, je chór Lipa zhromadnje z Markleebergskimi wokalistami w Starej wikowanskej bursy w Lipsku serbsko-němski koncert pod hesłom »Hudźba zwjazuje« wuhotował.
Nimo toho wuhotowachu spěwarjo chóra 22. meje swój tradicionelny nalětni koncert na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy, hdźež zaspěwachu nimo Zejlerjowych a Kocorowych pěsnjow twórbje něhdyšeho dirigenta Jana Bulanka składnostnje jeho 20. posmjertnin. Jako wjeršk zaklinča wurězk z komiskeje opery »Předata njewjesta« Bedřicha Smetany. Nimo »Lipkow« wustupi na tutym popołdnju tež Chór Šule Ćišinskeho.
Ludowe nakładnistwo Domowina je loni w septembrje dźěłarničku z awtorami a awtorkami přewjedło, kotřiž přinošuja nowe teksty do planowaneje antologije za čitarstwo wot 12 lět. Zběrka powědkow ma w lěće 2023 wuńć. Wudawaćelka Marka Maćijowa je so na dźěłarničce ze spisowaćelku Měrku Mětowej (* 1959) wo tworićelskich procesach rozmołwjała.Sće raz přeradźiła, zo sće wšu NDR-sku młodźinsku literaturu přešła. Kajke knihi sće čitała?
Sym po powołanju bibliotekarka. Wukubłach so w Budyskej Měšćanskej bibliotece, kotraž měješe literaturu z nakładnistwa Neues Leben. Běch młoda a njemějachmy přistup k zapadnym kniham. Knihi z tutoho nakładnistwa sym wšě čitała. Ale wězo tež druhe knihi, kotrež biblioteka měješe, Charlesa Dickensa, rusku literaturu, amerisku. Dźensa njeje wjace prawje předstajomne, ale my sobudźěłaćerki mějachmy tehdy słužbny nadawk, sej za tydźeń dźesać knihow z wobstatka, z nowych nakupow wubrać, sej je zhruba přečitać a tamnym sobudźěłaćerjam předstajić. Za to smy dóstali čitanske hodźiny, w kotrychž móžachmy so na tónle nadawk přihotować, a tak sym jara wjele knihow zeznała. To bě njesměrny luksus, kiž bě po změnje nimo.
Hanka Šěnec – Elewka činohrajneho studija NSLDź Sarah Cyžec při probach za inscenaciju »Pink Guerilla«, kotraž měješe 9. junija swoju premjeru.
› Serbšćina w Picnju
› Helmut Kurjo – ten slědny swójogo raza
› Ekologiske lěto w Błotach
› Nowy muzikowy wideo chora PopKon Chóśebuz
› Serbski rěcny projekt ZORJA
› Ielyzaveta Waltherowa – serbska Ukrainaŕka 2.0
› Rozžohnowanje z wjesnjanostu Francom Bruskom
› Jutrowne doškrabki a njewšědne jutrowne wužadanje
› Winfriedowy dom w Schmiedebergu – něhdy a dźensa
04.06. | 19.30 hodź.
»Són swjatojanskej’ nocy« – dźiwadło z hudźbu na hłownym jewišću Budyskeho Němsko-serbskeho ludoweho dźiwadła
»Błośańska noc powěsćow« Serbskego ludowego ansambla pśi Bismarckowem tormje w Bórkowach
Serbske dźěćace dźiwadło předstaji kruch »KUS hinak – MAŁE WAMPIRY« Andreasa Galka w Dźiwadle na hrodźe w Budyšinje. Dalše předstajenje je 08.06.
Přednošk »Narodna drasta a identita we wuchodosrjedźnej Europje« Anny Novikov w Budyskim Serbskim muzeju
76. Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Bukecach
Přełožerjej Jana Štillerová a Pětr Šołta předstajitaj knihu Ivony Březinoveje »Bjez čriji« na Praskich knižnych wikach.
Knižna prezentacija biografije »We fokusu: Korla Awgust Kocor (1822–1904)« Zbigniewa Kościówa w Budyskim Serbskim muzeju
Wustajeńca twórbow Maje Nageloweje w Drježdźanskim statnym ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm (Wigardowa 17)
9. mjezynarodny festiwal dudakow w Slepom
»Gala operetow« SLA na Jakubec hrodźe w Mortkowje
Wósebna wustajeńca »Ako jo se z jaja swětło wupacyło do kraja« z fotografijami Maika Lagodzkego w Serbskem muzeju w Chóśebuzu
▶ Dnjowniki fararja Šwjele wujšli
Dnjowniki Bogumiła Šwjele z lět 1897 do 1945 su jadnorazne awtentiske žrědło k serbsko-nimskej Łužycy za cas póznego kejžorstwa, Weimarskeje republiki a nacionalsocializma. Ako Spise Serbskego instituta su něnto wujšli pód titlom »Aus dem Alltag eines wendischen Pfarrers« w Ludowem nakładnistwje Domowina. Wudawaŕka dr. Annett Brězanec jo wšykne Šwjelowe dolno- a górnoserbske zapise pśestajiła, tak až su dnjowniki dopołnje w nimskej rěcy pśistupne. Faraŕ Bogumił Šwjela (1873–1948) słuša ako redaktor, rěcywědnik a sobuzałožaŕ Domowiny k nejwuznamnjejšym wósobinam serbskich stawiznow. Mimo swójogo wobšyrnego pówołańskego a drugego statkowanja jo pśisamem poł lětstotka pak serbski pak nimski zapisował »wiźone, słyšane, myslone« wót sebje a drugich. Tak pišo wó praktikach wutłocenja serbskeje rěcy z cerkwje a šule, kótarež casniki a amtske zapise niźi a nigdy njenaspomnjeju.
▶ Lena Hauptmannojc nominěrowana
Dolnoserbska šansoneta Lena Hauptmannojc jo ze swójim duo LeDazzo nominěrowana za wuběźowanje »Women in Jazz – next generation virtuell 2022« a teke za jazzowe myto města Halle 2023. Až do 23. maja su mógli zajmce swóje tśi głose daś za dogromady 22 jazzowych muzikaŕkow z Argentinskeje, Nimskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Ruskeje a ze Słowjeńskeje.
Rozmołwa ze studentom dźiwadźelenja Clemensom Bobku wo spočatkach w dźiwadle, wužadacych rólach a njedawnej inscenaciji »Šěrcec Hanka«Kak sće k dźiwadźelenju přišoł? Zwotkel přińdźe Waš zajim za nje?
Běch na Serbskim gymnaziju hromadźe z Katju Hrjehorjec w rjadowni a wona běše hižo w młodźinskim dźiwadle pola Měrka Brankačka, hdźež nazwučowachu runje kruch »Kupa fantazije«. A na pućowanskim dnju wisaše mi cyły čas we wušomaj, zo hišće někoho trjebaja a hač nochcu nimo přińć, znajmjeńša na jednu probu. Potom běch na probje a mi je so jara lubiło, mějach wjeselo a ludźi běchu zajimawi. A tak sym tam wisajo wostał. Při dźiwadle běše tehdom tež Michelle Bray, kotraž je kruch »Romeo und Julia auf Platte« z ćěkancami inscenowała. Wona je so mje prašała, hač nochcu do jeje skupiny přińć. A tuž sym tam sobu činił. W samsnym času běše tež hišće dźiwadłowy festiwal z mnohimi skupinami z cyłeje Němskeje, štož běše jara zajimawe. Při tym nawjazach kontakt k skupinje z Berlina z Maxim-Gorki-dźiwadła. Zetkachmy so stajnje zaso z tamnišej režiserku Theresu Henning, hdźež sym so na projekće wobdźělił. Tak je so zajim krok po kroku dale wuwił a po šuli steješe naraz prašenje, što činić. Jako jedna móžnosć skićeše so dźiwadło. A tak buch hromadźe z Katju Hrjehorjec a Mariju-Helenu Bretschneiderec elewa na Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle. Prěnja wulka inscenacija běše »Zauber der Smaragdenstadt«, k tomu přizamkny so kruch »Greta«.


text:
Himalaja
Himalaja je hórski rjećaz w južnej Aziji, w kotrymž so najwyše hory swěta namakaja.
Rozpřestrěwa so na dołhoće wot něhdźe 3.000 kilometrow mjez Afghanistanom a Burmu a twori hač do 350 kilometrow šěroku geografisku barjeru mjez indiskim subkontinentom w juhu a Tibetskej wysočinu w sewjeru. W Himalaji steja dźesać wot cyłkownje štyrnaće wosomtysačnikow, mjez nimi Mount Everest (8.848 m), najwyša hora na swěće.
Jako zapadny kónc Himalaje płaći Khyberski přesmyk njedaloko afghanisko-pakistanskeje hranicy. W sewjernej Pakistanje namaka so Karakorum, kotryž je druhi najwyši dźěl Himalaje z druhej najwyšej horu swěta, K2. Dale běži Himalaja přez sewjernu Indisku, Nepal, Tibet, Bhutan a sewjernu Burmu.
Mjeno Himalaja pochadźa ze Sanskrita a wobsteji ze słowow hima (sněh) a alaja (městno, bydlenje).
Himalaja je sfałdowane horiny, kotrež nastachu přez koliziju Indiskeje platy z Euraziskej před něhdźe 40–50 milionami lět.


text:
Lidová muzika z Chrástu, Svateb ní & Pohřební – Weddings & Funerals, 2021
Po tym zo je folklorna skupina »Lidová muzika z Chrástu« před dwěmaj lětomaj CD »Za čěskimi horami« wudała, předleži nětko nowy album, kiž je jako CD a tačel wušoł a wobsahuje čěske a morawske kwasne a pohrjebne ludowe spěwy. Mjez nimi staj tež dwaj z Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Wosebitostka su spěwy čěskich Němcow we wysokej němčinje a w egerlandskim dialekće. Hudźbny režiser je Jaroslav Krček, kiž je tež hižo za SLA komponował. Wudaće, kotrež je kapała z pomocu crowdfundinga realizowała, poskićuje so mjez druhim w SKI.


text:
Předležace dźěło je edicija rukopisneje disertacije Maxa Jänecke.1 Ju 1922 zapoda a spočatk lěta 1923 zakitowaše. Z Drježdźan pochadźacy Jänecke bu za čas Prěnjeje swětoweje wójny ranjenja dla do Łužicy k hraničnej woborje přesadźeny, štož wubudźi w nim zajim za stawizny krajiny. Analytiski wid na topografiju wěsteje kónčiny bě sej hižo we wójsku přiswojił. Wěstu chwilu po tym dźěłaše jako wučer, ale bu ke kóncej wójny zaso pušćeny a dósta mału pensiju, kotraž jemu dalši studij zmóžni.
W Lipsku smědźeše dla dobrych wukonow do toho a dobreho wotzamknjenja na wučerskim wustawje uniwersitny studij stawiznow nastupić.2Sta so ze šulerjom tehdomnišeho nawody seminara za krajne stawizny a sydlensku wědomosć, Rudolfa Kötzschkeho, pod kotrymž wón mjenowanu disertaciju złoži. Po tym pak běše znowa bjezdźěłny. Dokelž pak běchu po wudyrjenju Druheje swětoweje wójny wučerjo trěbni, dósta wučerske městno na hospodarskej šuli w Drježdźanach. Po Druhej swětowej wójnje bu kaž wšitcy wučerjo, kiž běchu čłonojo NSDAP abo wučerskeho zwjazka, pušćeny a nadal žane krute dźěło njenamaka. Hdys a hdys dósta wobmjezowane nadawkowe zrěčenja w Měšćanskim archiwje w Drježdźanach. Nimo geografisko-stawizniskeho dźěła zajimowaše so tež za hornjosakske narěče.
Jänecke widźeše so sam jako »stawizniski geograf« a přistup, kotryž wón za rozkładźenje teritorialneho wuwića w markhrabinstwje Hornjeje Łužicy měješe, běše zhladowanje na zwiski mjez terenom a wodowej syću. Na druhim boku sćěhowaše premisy, zo so wuwiće wšelakich knjejstwow přez stajny wutwar w kolonizaciskim procesu stawaše. Při tym z toho wuchadźeše, zo měješe najwyši knjez nad krajom zasadne wobsydstwo nad lěsnymi a »dźiwimi« kónčinami (Wildlandgrenze). Kartowy material, kotryž wužiwaše Jänecke za swoje dźěło, běchu generalne karty za sakski a pruski dźěl Hornjeje Łužicy, analognje k dźensnišim TK 25.


text:
Campora San Giovanni
Campora San Giovanni – tajla sztadu Amantea, we prowincyji Cosenza we Italiji. Je rozlygowano fest bliżno uode grańice inkszyj prowincyje - Catanzaro a tyż uod wybrzeżo tyrryńskigo morzo. Uokolicowe pagůry wykorzistuje śe we cuchtowańu winoroślůw a uoliwkůw. Ze tych giplůw rozćepuje śe landszaft uod zatoki Lamezia Terme aże po wulkůn Stromboli, kerygo dymy do śe ańi prziuoboczyć po jasnoku. We becyrku sům tyż Liparyjske Wyspy rozlygowane, co na uůne idźe śe dostać ze hawyny wy mjeśće. We rokach 50. XX stolećo stawjyńa zaczůńi uůńi budować na klifje,
Ekůnůmijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ekůnůmijo Campora San Giovanni uopjyro śe na rolńictwje a turystyce. Je sam cichtowano czyrwjůno cwibla Tropea, kero śe rozpowszychńůła po rynkach krajowych a zagrańicznych.
Bez uostatńe 20 rokůw sztad śe fest wartko rozwijo we handlu a eksporće. Je to możebne skuli banowyj lyńije, drůdze SS18, autobańe A3 (8 km) a lotńiczyj hawyńe Lamezia Terme (25 km).


text:
NA CO SZŁO TREFIĆ ŁOSTATNIO W CIESZYNIE
Je żech zwiedawy wiela tych napadów s kierymi cieszyniocy przichodzili do tej biołej budki, kiero porem tydni tymu stoła na runku doczko sie realizacyje. Bo przeca kiery yno mioł chynć, to tam móg prziś i nahóczeć bele czego rotuzowym do uszy. Tustelocy przeca widzóm co ich mier-zi, i s tym nejraczyj dycki sami przichodzóm do rotuza, coby sie jak to prawióm piyrszymu lepszymu wybeczeć do rynkowa. Kierysi jednakowóż cosi przedobrził, bo u nas to ni ma eszcze Szwajcaryja, coby każdóm przidajnóm wiec ciepnoć na ryfyryndum i dziwać sie co insi na to rzeknóm. Przeca do dzisia eszcze u nas je tak, że nejprzód ludzie ze siebie do rotuza wybiyrajóm rozmajtych wrzaszczków, kierzi dycki wyglóndajóm na nejmóndrzejszych. I to łóni majóm nieskorzij szpekulyrować co by trzeja było w mieście poprawić, a co poniechać. Isto ci wybrani jakosi sie za dłógo okocóniali s tym napadami i rotuzowi prziszli na to, coby porzóndzić s bele kim, to może sie podarzi trefić na kogosi móndrzejszego. Przepómnieli se jednokowóż isto ło tym że miasto idzie fórt na pojczkach i nejlepszy napad tu nic nie pumoże. Dycki to je tak, że jak sie ni mo piniyndzy, a chce sie jakómsi wiec kupić, to trzeja piniódze pojczać, a neskorzij to przeca s procyntami tymu łod kogo sie to pojczało wrócić. Fórt sie kolem tego zwyrtómy jako by to zrobić, coby letnikorze i lufciorze nas nawszczywiali i pore złotych tu u naszych kszefciorzi i w gospodach poniechowali. S tym bydymi mieć kapke ostudy, bo jak kiery tego roku nas nawszczywi i uwidzi tyn maras na Głymboki, to na zicher nie przijedzie tu do nas na po drugi i nie namówi też swojich przibuznych. Kapke inszy maras yno delszy, uwidzóm nawszczywnicy, też na tej rozrażónej sztrece, kieróm jak zrychtujóm bydzie mógła zakludzić wszecki cugi, aże do Goleszowa. Na takich hymbołach dycki gónióm wojocy s gwerami, coby se wyćwiczyć swojóm kóndycyje, kiero bydzie im przidajno na- nie dej boże- jakómsi wojnem. Jak uż razinko żodyn nic dlo Cieszyna atrakcyjnego nie wyszpekulyruje to możne by tyn maras i ty plosa na tej Głymboki tak niechać i bydzie to taki mały motocross jaki mómy w Boguszowicach. Wojoków w Cieszynie uż zaś kapke mómy to niech sie chłapcy na tych hymbołach i tych małych plosach ćwiczóm, coby jak kiery nas zóndzie łod zadku, nie dać sie flinknóć po gzychcie. Tego baji móg by isto tych wojkoków nauczyć, nasz cieszyński mistrz świata, kiery Janym Błachowiczym sie mianuje. Łón sie tak
w tym praniu po pyskach wyćwiczył, że poradzi prać kogo dopadnie łobiyma rynkami, a jak sie mu eszcze podarzi to świtnie nogami. Muszymy se to wożyć i tego szportowca popytać, coby tego pranio po pyskach cieszyńskich młodziokow nauczył. Na iste ni ma to taki leki, bo trzeja na to prziś kiedy je lepszyj prać rynkami, a kiedy świtnóć nogami. Hańdownij chłopi prali sie po pyskach jak jedyn drugimu cosi był winiyn, a dzisio dostowajóm za to pinióndze. Skyrs tego przed takóm praczkóm każdy musi sie dać zwożyć, coby drugigo nie ukrziwdził. Nejlepszyj majóm dycki ci co majóm dwa metry zwyżki i wożóm nejmjynij sto kilo, bo takigo wielgucnego chłopa to je dycki ostuda na ziym obalić.
I możne, że też tymu kierysi prziszeł na to, coby ci mjynsi mógli se aji w ringu nogami świtnóć.
SŁOWNICZEK
zwiedawy – ciekawy
napad – pomysł
doczko – doczeka
bo przeca – bo przecież
nahóczeć – nagadać
mier-zi – martwi
wybeczeć – wypłakać
przidajnóm – potrzebną
wiec – rzecz
ciepnóć – rzucić
wrzaszczek – krzykacz
dycki – ciągle
nieskorzij – później
rzeknóm – powiedzą
szpekulyrować – wymyślać
okocóniali – ociągali
prziszlina to – wpadli na pomysł
podarzi sie – uda się
porzóndzić – porozmawiać
fórt – ciągle
pojczka – pożyczka
zwyrtómy – obracamy
kszefciorz – sklepikarz
na zicher – na pewno
kapke – trochę
ostuda – kłopot
letnikorz – wczasowicz
lufciorz – turysta
przibuzny – krewny
nawszczywi – odwiedzi
maras – błoto /nieczystości
rozrażóno – połamana
sztreka – tor
zrychtujóm – naprawią
poradzi – potrafi
zakludzić – zaprowadzić
hymboły – nierówności
flinknóć – uderzyć
podarzi – uda się
gzycht – twarz
świtnie – kopnie
hańdownij – dawniej
skyrs – z powodu
dycki – zawsze
zwyżka – wzrost
obalić – przewrócić
prziszeł na to – wpadł na to


text:
Po naszymu
Psioki to jo mōm aże dwa, a ôba już swoji lata majōm. Psu idzie na trzinosty rok a suce bydzie tyn rok jedynoście. Już słysza, jak godocie: babo, to ale mocie starzikōw a niy psy, i mocie prawie, ône sie sy mnōm zestarzały, a je mi żol, że ta zwierzina niy żyje tak dłōgo jako ludzie, bo jo tym gizdokōm przaja a ôni przajōm mie! Teroz jak żech je na pynzyji, to nojczynści jo ś nimi w dōma siedza, abo na plac wynda, ale na szpacyr już niy idymy skuli moji rojmatyki. Psioki rade po placu lotajōm, wszyjskich, co wele nos idōm ôbszczekajōm, ale cołki czos dajōm pozōr, eli jo porzad siedza na ławce pod cześniōm i co rusz sie same meldujōm, jakby godały: widzisz sam my sōm, nikaj niy idymy, to ty tyż niy idź do dōm bez nos!
Za tela lot, co u nos sōm, to my sie na tela poznali, że sie rozumiymy. We wieczōr jak przidzie dziewiōnto godzina, to ône idōm spać, a jak jo niy ida ś nimi, to ôkropnie sōm nerwowe, bezto jo se tyż lygna do łōżka a mōm jeszcze ze godzina na czytani.To je yno zwierzina, a czowiekowi poradzi wspōłczuć, jak by mi to kery przedtym padoł, to bych niy wierziła, ale samach sie przekōnała! Jak żech była fest choro, to ône mie sztyjc wachowały, we dziyń i we nocy, jak im co niy pasowało (charczałach, telefon abo zygor zwonił), to ôba na mie zaglōndali, a psiok mi tak dłōgo po rynce szturoł pyskiym, aż żech sie ôbudziyła! Jo se tak myśla, że ôni sy mnōm tyż chorowali, bo ôstatnio padała mi sōmsiadka, że myślała, że te psioki mi uginōm, bo na fest chore wtynczos wyglōndali.
Jak żech szła do szpitala, to poradziyli po cołkich dniach nic niy jeś, a ta kudłato dziołcha, to mie szła jedyn roz szukać po ôsiedlu, bo ludzie jōm widzieli, że była wszyndy tam, kaj my społu chodziyły! I powiydźcie sami, jak tu niy przoć takim gizdokōm? A że je przi nich robota: dać jodło a woda, czasym wyczosać, roz za czos ôkōmpać, bo sie fest mażōm, to je prowda, ale jakbych ich niy miała, to co bych robiyła? Isto bych na zadku siedziała, a czowiek przeca musi mieć trocha roboty do zdrowotności! Jak sie sy mnōm zgodzocie, a żodnego pupilka jeszcze ni mocie, to spokojnego psioka se weźcie, bo te gryfne a wyzgerne, to niy sōm już na nasze lata.
GRYMLINO


text:
Kśynga Mormůna
Kśynga Mormůna je uznowano bez Kośćou Jezusa Chrystusa Śwjyntych w Dńach Uostatńich, Spouečność Chrystusa i inkše kośćouy s ruchu Śwjyntych w Dńach Uostatńich, za ješče jydno śwjadectwo uo Jezuśe Chrystuśe a do wyznawcůw tych kośćouůw stanowi jydno (obok Bibliji) s podstawowych pism śwjyntych (pjyrše wydańy - mařec 1830, Palmyra, USA). Zdańym tych wspůlnot je tuůmačyńym s godki reformowanyj ygipskij dokůnanym bez Joseph Smith na podstawje starožytnych puyt, uotřimanych uod proroka Morůńygo.
Uopublikowano ja dotychčas we přez 93 godkach. Wydowano we nojwjynkšej ličbje ygzymplaři bez Kośćou Jezusa Chrystusa Śwjyntych we Dńach Uostatńich pod rozšeřůnym titlem: Kśynga Mormůna - Ješče Jydno Śwjadectwo uo Jezuśe Chrystuśe.
Treść[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kśynga Mormůna zawjero religijne zapisy prorokůw majůncych zamješkiwać ńygdyś uoba kůntynynty Ameriki. Zgodńy s treśćům Kśyngi, jydyn s tych prorokůw, Lehi, wywodźiu śe s Jerozolimy. Uokouo 600 roku p.n.e. Lehi uotřimou uobjawjyńy, we kerym Bůg nakazou mu poprowadźić moua grupa ludźi na kůntynynt amerykański. Po dotarću do Ameriki grupa ta stwořůua wspańauo cywilizacyjo. Bůg powouywou kolejnych prorokůw, a Kśynga Mormůna mo stanowić zbjůr jejich pism. Jeji mjano pochodźi uod Mormůna, proroka-krůńikařa, kery streśćiu uobšerne zapisy uobejmujůnce wjela stoleći.
Gůuwnym wydařyńym we Kśyndze Mormůna je ukazańy śe Jezusa Chrystusa na kůntynyńće amerikańskym chnet po uůnygo zmartwychwstańu. Wedle Kśyngi Mormůna Chrystus naučou we Americe swojij Ewangeliji a zouožůu swůj kośćou podańy kej we Jerozolimje.


text:
Srjejźne mórjo
Srjejźne mórjo jo mórjo, kótarež lažy na pódpołnocnej zemskej połkuli mjazy Europu, Afriku a Aziju.
Srjejźne mórjo ma płoninu 2,5 mio. km².
Na pódwjacor jo Srjejźne mórjo zwězane pśez Gibraltarski pśelew z Atlantiskim oceanom, na dłujkem zajtšu jo zwězane pśez Dardanele, Marmarske mórjo a Bosporus w dłujkem zajtšu z Carnym mórjom a na krotkem zajtšu jo zwězane pśez Suezski kanal z Cerwjenym mórjom a pótakem teke z Indiskim oceanom.
Na wódu nejbogatšej pśiběga Srjejźnego mórja stej Rhône w Francojskej a Nil w Egyptojskej. Mimo togo dośěgnjo wóda někotarych wjelikich pódzajtšnoeuropejskich rěkow pśez Bosporus Srjejźne mórjo, kaž na pśikład Dunaja, Dnjepra a Dona.
KupyWobdźěłać
W srjejźnem mórju lažy wjele kupow, kótarež słušaju k rozdźělnym statam. Nejwětša kupa Srjejźnego mórja jo Siciliska.
Pśibrjozne krajeWobdźěłać
Pśibrjogi Srjejźnego mórja słušaju k cełkownje 21 krajam, wót togo wósym cłońskich statow Europskeje unije. Pśibrjozne kraje su w směrje casnika Špańska, Francojska, Monako, Italska, Słowjeńska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Carna Góra, Albańska, Grichiska, Turkojska, Syriska, Libanon, Israel, Egyptojska, Libyska, Tuneziska, Algeriska a Marokko. Mimo togo lažatej kupowej stata Malta a Cypriska w Srjejźnem mórju. W samym pódwjacorje se britiski teritorij Gibraltar namaka.


text:
Što je to wosebite na komunalnej politice? Direktny kontakt k ludźom, jich wobdarjenosćam a zajimam, tež jich starosćam a problemam. Komunalna politika njewučerpa so z tym w financielnych budgetach, zakonjach a wukazach. Tež nic w ideologiskich směrnicach a přeswědčenjach. Komunalna politika bjez bliskosće, bjez empatije za ludźi njewuńdźe.
Ćežišća dyrbja so definować, zo bychu so cile docpěli. Kak chcemy žiwi być? Što woznamjenja "wnučkokmanosć"? Što chcemy za 10 abo 20 lěta zmištrować? Što ma so činić, zo so přichod radźi? Zo so poradźi za wšitkich, njehladajo staroby, socialnych wobstejnosćow abo pochada. Wšo to a hišće wjele wjace wopisuje to, štož ma krajny rada, štož dyrbi Waš krajny rada sćělesnić.
Udo Wićaz je nazhonity zo by wotmołwy namakał. Wotmołwy na horjeka skicěrowane prašenja a hišće wjele wjace. Wuspěšnje jako wjelelětny wjesnjanosta po płoninje najwjetšeje gmejny našeho wokrjesa. Přez swój pochad a jeho skutkowanje we Łazu nazhonity w zmysle trěbnosćow so radźaceje strukturneje změny.
Jeho skutkowanje z lěta 2016 jako prěni přirjadnik we wokrjesnym zarjadnistwje je garant za trěbnu wědu wo zwiskach, zamołwitosćach a k zaručenju kontinuity. Kontinuita a zmužitosć k nowemu je w našich njeměrnych časach wažna hódnota.
Njeje žanych čerwjenych, čornych, zelenych, žołtych abo módrych pućow – jenož dobre a hubjene, trěbne a zbytne. Komunalna politika je ludźom a wěcy winowata. Čińće tohodla kaž ja – wolće Uda Wićaza za krajneho rady našeho wokrjesa Budyšin!
Waš Michał Harig


text:
Hladajo na koncertowe programy dźensa zrědka wćipnosć začuwamy. Duchowna hudźba 13. apryla w Budyskej tachantskej cyrkwi we wobłuku pastoralno-wuměłskeho projekta »Swětło pozbudźa« wosadow swjateho Pětra słuša do kategorije wurjadneho. Jana Pawoła Nagelowa zrědka zanjesena Sinfonia V »Tři modlitwy«, skomponowana srjedź 1990tych lět, stwori cuze, hewak njesłyšane zynki a zwuki. Zo by tutón efekt docpěł, wužiwaše Nagel rezonancu drjewa. Njewuwi jeničce drjewjaki (z kamuškami pjelnjene drjewa) abo banjaki (ze zornom pjelnjene banje), přefungowa tež drjewjanu dóńcu, zo móžeše so na njej bić. Wuslědk je starodawny a přirodny zwuk.
Duchownu hudźbu zahaji hymna na serbsku domiznu »Ow serbska zemja« Bjarnata Krawca. Z wołtarnišća spěwaše chór Serbskeho gymnazija pod nawodom Friedemanna Böhme. Stajnje zaso překwapja chór publikum ze zapalom a wjesołym wašnjom. Intonacija bě wurjadna, Böhme wudźěła kóždy zynk akribisce a spěwarki a spěwarjo to wuběrnje přesadźichu. Po přewšo poradźenym zazběhu poda so chór na emporu, we wołtarnišću zwostachu instrumenty.
Nětko zaklinčachu prěnjej dźělej Nageloweje Sinfonije V. »Modlitwa I, Božo, pomhaj nam« je antifona za pišćele a bijadła. Započinajo z dyrom gonga we wołtarnišću přeńdźe k solistam při bubonach na emporje. Slědowachu zwony we wołtarnišću a pišćele. Najebać zdalenosćow we wulkej cyrkwi wšitcy wuběrnje zhromadnje hudźachu. Tak nastachu, natwarjejo na pochodowe rytmy, fascinowace zwukowe płoniny. W zwonach namakachu wot Böhme spěwajo zahrate pišćelowe melodije swój wothłós. Je zajimawe, kak derje »nowy« instrumentarij mjez sobu harmonowaše a kak mnohostronsce so dóńca wužiwaše. Wotwisnje wot toho, z čim a kak na nju biješ, klinči dóńca raz błuka, raz swětła, přeco z drjewjanym, ćopłym zwukom. Bubnowar Nils Kochskämper (stipendiat bubonow Giuseppe-Sinopoli-akademije Statneje kapały Drježdźany) a Cornelius Altmann (prěni bubnowar a zastupowacy solo-bubnowar Lipšćanskeho sinfoniskeho orchestra) hraještaj jara žiwje a z lubosću k detailej.
Z jednym ze spěchowarjow koncertneho rjadu, z loni w Budyšinje zemrětym serbskim komponistom Detlefom Kobjelu, so dźěl ze serbskimi kompozicijemi wotewri. Kobjela zawostaji mnohostronske dźěło, mjez druhim twóbu »Nenia«, kotruž wěnowaše dwustotym posmjertninam Mozarta a kotraž předstaji so tu we wobdźěłanju za braču a klawěr. Swjatočne, pomałe smjertne hrona w brači – jara rjenje hrate wot Waltraut Elvers – so w swojej tragice dale bóle stopnjowachu, doniž klawěr z choralom njezasadźi, kotryž brača cunjo komentowaše. Měrne wuklinčenje wobeju wubudźi zaćišć tróšta a měra.


text:
Wino
Wino jo alkoholiski napoj ze z droždźejami pśeźěłaneje mězgi winowych jagodow. Jagody rostu w granjatych kisćach na winowem pšuśe. Toś te póchadaju zwětšego wót europskego dobrego winowego krja (Vitis vinifera subsp. vinifera), kótaryž pak njejo rezistentny pśeśiwo winowej šmicy. Togodla se na druge družyny, kaž na pś. brjogowy winowy keŕ (Vitis riparia, nimski Uferrebe), Vitis rupestris, kalkowy winowy keŕ (Vitis berlandieri, nimski Kalk-Rebe) a jich hybridy našćěpi.
Etymologija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
„Wino“ jo klasiske drogowańske słowo, kótarež jo było w cełem mediteranem rumje rozšyrjone. Arabske wayn, łatyńske vinum, grichiske oἶvoς [oínos] resp. *ϝoῖvoς [woínos] – wót myk. wo-no – su jaden z drugim pśiswójźbne, bźez togo až se móžo konkludowaś, z kótareje rěcy originalnje póchada. Nejskerjej se móžo pódobny póśěg k georgiskemu słowu ღვინო [ghwino] měniś.
Wusokonimske słowo Wein, starowusokonimske wîn abo winam, francojske słowo vin a engelske słowo wine su wše z łatyńskego słowa vinum wupóžycone. Teke waliziske słowo gwin ale teke irske fion su samskego póchada. To se pśez fakt wujasni, až Germany ale teke Kelty su prědny raz pśez Romarjow we wětšem rozměrje z winje do dotyknjenja pśišli a z tym łatyńske słowo pśewzeli.
Pśez pózdźejše wikowańske póśěgi se dosta zapśimjeśe wina wót Germanow až do Słowjanow (glědaj serbske zapśimjeśe wino a rusojske słowo vinó) a až do Baltow, pśi comž na pś. w Litawskej zapśimjeśe vynas a w Letiskej słowo vins stej znatej.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- winowa jagoda (płod)
- winowa grana (płodnistwo)
- winowy keŕ (rod)
- winowy pšut (družyna)
- dobry winowy keŕ (nejwažnjejša póddružyna)
- winowy pšut (družyna)


text: Kulow (AK/SN). We wulkej nuzy je Kulowčanka před tydźenjemi njewočakowanu pomoc nazhoniła. Hišće dźensa je Lilli Altnickel cyle rozbudźena, hdyž wo podawkach loni spočatk decembra powěda. „Z přećelemi sym swoje 85. narodniny swjećiła a nazajtra doma wšitko zrumowała“, rozprawja rentnarka, kotraž we wjaceswójbnym domje na Ticinowym naměsće byli. Prjedy hač wječor do łoža dźěše, chcyše w kuchni hišće něšto pić, ale při tym padny. „Sym někak njezbožownje z nohu knyknyła, tak zo mje lěwe koleno boleše. Pónoj bě nałamana a lěwe ramjo bě tohorunja zranjene.“


text:
Mgła – naturalny, widzialny aerozol skłŏdajōncy sie z drobnych kapek wody abo krysztołōw lodu zawieszōnych we lufcie we bliżu wiyrchnie Ziymie, kere powoduje we prziziymnyj szichcie luftu zmyńszynie widzialności pod 1000 m. Kej widzialność wynosi ôd 1000 do 2000 m gŏdŏ sie potocznie, iże je mglisto. Kej widzialność wynosi bez 2000 m, zjawisko nazywŏ sie zamgleniym .
[1]
Symbol
Numer
Ôpis
40
mgła (lodowŏ mgła) we delce ôd sztele
47
mgła (lodowŏ mgła), niywidzialne niebo, gynstniyje
45
mgła (lodowŏ mgła), niywidzialne niebo, bez pōmian we czasie ôstatniyj godziny
43
mgła (lodowŏ mgła), niywidzialne niebo, stŏwŏ sie rzŏdszŏ
46
mgła (lodowŏ mgła), widzialne niebo, gynstniyje
44
mgła (lodowŏ mgła), widzialne niebo, bez pōmian we czasie ôstatniyj godziny
42
mgła (lodowŏ mgła), widzialne niebo, stŏwŏ sie rzŏdszŏ
28
po mgle abo lodowyj mgle
12
ciynkŏ szichta mgły abo lodowyj mgły na szteli, do 2 m na lōndzie abo do 10 m na morzu – mynij abo barzij ciōngłŏ
11
ciynkŏ szichta mgły abo lodowyj mgły na szteli, do 2 m na lōndzie abo do 10 m na morzu – we płatach
41
mgła (lodowŏ mgła) we płatach
48
mgła ôsadzajōncŏ szadź, widzialne niebo
49
mgła ôsadzajōncŏ szadź, niywidzialne niebo
Skala natynżyniŏ mgły
[2]
Symbol
Ôpis
2
... reper na 200 m już widzialny
1
... reper na 200 m jeszcze niy widzialny, za to reper na 500 m już widzialny
0
... reper na 500 m jeszcze niy widzialny, za to reper na 1000 m już widzialny
Przipisy
↑ M. Schmidt,
Meteorologia dla każdego, Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1972.
↑
Dziennik Klimatyczny, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.


text:
Wurědna publikacija wó žywjenju dolnoserbskego procowarja
Skóńcnje som je docytał: Tłuste, ale mimo měry zajmawe knigły »Christian Schwela. Wendischer Lehrer, Kantor und Redakteur. Eine Biografie« z rownogódnym serbskim titlom »Kito Šwjela. Serbski šulaŕ, kantor a redaktor. Biografija«. Mógu napšawdu wjelgin pórucyś, wósebnje wšak wucabnikam, duchownym, žurnalistam, stawiznarjam, což jo z Kamjenice póchadajucy nimski publicist Dietmar Schulze (*1947) na 540 bokach z wěcywuznaśim, ze sympatiju za Serbow a tež howacej derje naźěłał. Knigły se daju derje cytaś. Wón staja žywjenje a statkowanje Kita Šwjele (1836–1922) do zwiska z regionalnymi wobstojnosćami kaž tež z nimskimi a tam a zas ze swětowymi stawiznami, źož lěpšemu rozměśu słužy.
Pó tom, až su wósadne w Skjarbošcu w lěśe 2018 – z naglědneju pódpěru dalšnych luźi, zastojnstwow a towaristwow – swójomu kantoroju a wucabnikoju stajili z betonowego kamjenja stwórjony pomnik z jogo bistu (tśasaŕ Hans-Georg Wagner z Chóśebuza, *1962), su nastali knigły, kótarež su pśisamem něco kaž serbski stawizniski roman w nimskej rěcy. Kaka gluka, až su se dnjownikowe zapiski Kita Šwjele a jogo syna Bogumiła (1873–1948) zachowali, z kótarychž jo awtor mógał teliko awtentiskich faktow póceraś. Pśez to cytaju se žedne wótrězki, kaž by tej łužyskej procowarja žedne tšojenja tomu biografoju samej do pisańskeje mašiny wulicowałej.


text:
Wosebitosće regiona
Narodna drasta
W teritoriju župy Budyšin nosy so k wosebitym swjedźenjam hłownje drasta Budyskich ewangelskich Serbow (drastowe towarstwo Bukecy, chór Budyšin) a katolska narodna drasta (mj. dr. chór Meja).
Wšědny dźeń noša narodnu drastu dźensa hišće starše žony. Na wosebitych swjedźenjach pak so zaso wjele młodych žonow a holcow wotpowědnu drastu zwoblěka. Na přikład ke křiznam, prěnjemu Swjatemu woprawjenju, k firmowanju abo na kwas. Tež na wosebitych cyrkwinskich swjedźenjach, na přikład Bože ćěło, so drasta nosy.
Přez to je drasta, kiž so lědma hišće wšědny dźeń nosy, zaso sylnišo widźomna. Drasta Budyskich ewangelskich Serbowkow słuša na přikład k tak mj. křinjowym drastam. Wokoło Radworja a Baćonja nosy so drasta katolskich Serbow.
Serbske lajske wuměłstwo regiona
Nimo serbskeho profesionelneho wuměłstwa słušeja lajske wuměłstwo a ludowe hudźbne skupiny kruće do serbskeho kulturneho žiwjenja.
Ludowe hudźbne skupiny su:
· Chór “Meja” w Radworju, załoženy 1896
· Chór “Budyšin”, załoženy 1964
· Folklorna skupina “Sprjewjan”, załožena 1979
· 1. Serbska kulturna brigada Serbskeho gymnazija Budyšin bu 1949 załožena a wobsteji z měšaneho chóra, skupiny hercow a rejowanskeje skupiny.
Šulerski chór maja serbske zakładne a wyše šule Budyšin a Radwor, kaž tež Serbska fachowa šula za socialnu pedagogiku. Spěwaja hłownje serbski repertoire. Wuměłcy Serbskeho ludoweho ansambla skutkuja tež na šulach regiona a nawjeduja spěwne abo rejowanske skupiny.
Po puću w župje dožiwiće sćěhowace muzeje a wustajeńcy:
Dom Měrćina Nowaka w Njechornju
Šulski muzej „Korla Awgust Kocor“ w Stróži
Nałožki a tradicije
Ptači kwas
Kóžde lěto 25. januara swjeći so Ptači kwas. Sroka woženi so z hawronom. Dźeći staja dźeń do toho taler won na wokno. Přichodny dźeń rano nańdu na talerju słódkosće abo samopječene sroki a hněžka. Je to dźak ptačkow za to, zo su dźěći jich cyłu zymu picowali.
Wosebje w pěstowarnjach a w šulach swjeća dźěći Ptači kwas. Při tym su kaž nawoženja a njewjesta abo ptački předrasćene. Na tutym dnju wuhotuja programy ze spěwom, basnjemi abo ćahnu w kwasnym ćahu po wsy. We wjacorych pěstowarnjach a šulach zdrasća so serbsku kwasnu drastu.
Wosebje znaty je na přikład Ptačokwasny program Malešan Witaj-pěstowarnje. Dźěći noša při tym drastu Budyskich ewangelskich Serbow a předstaja serbski ewangelski kwasny ćah.
Serbski ludowy ansambl wuhotuje kóžde lěto Ptačokwasny program. Wječorny Ptači kwas słuša kruće do zarjadowanjow serbskeho kulturneho žiwjenja a pokaza so na wjacorych městnach we Łužicy. Tež za dźěći so wosebity program k Ptačemu kwasej zahraje.
Download "Serbske nałožki w běhu lěta"
Serbske jutrowne wiki
Stajnje 5 tydźenjow do jutrow zarjaduje Spěchowanski kurh za serbsku ludowu kulturu jutrowne wiki w Serbskim domje. Jejkadebjerjo pokazaja při tym debjenje jejkow w tradicionelnych technikach. Tež kupić hodźa so najwšelakorišo debjene jejka na tutymaj dnjomaj.
Křižerjo
Kruće z katolskej wěru zwjazane su křižerske procesiony jutry njedźelu. Křižerjo hotuja so jutrońčku na puć, zo bychu wjesołe poselstwo a radostne "Haleluja" do swěta njesli. W Budyskej kónčinje jěchaja tři procesiony do susodnych wosadow: Radworski, kiž jěcha do Baćonja, Baćonski procesion, kiž jěcha do Radworja a Budyski, kiž poda so tohorunja do Radworja.
dalše
Po cyłej Łužicy pala so 30. apryla chodojty. Na samsnym dnju wječor staja so we wsach mejski štom. W běhu měsaca so potom mejemjetanje, zwjetša z programom a swjedźenjom, přewjedźe. Młode holcy a hólcy rejuja wokoło meje. Holcy noša katolsku narodnu drastu, kaž na př. w Radworju. Dźěći AWO-pěstowarnje “Knirpsenland” w Budyšinje pokazaja mejemjetanje w drasće Budyskich ewangelskich Serbow.
We wotstawku dweju lět zarjaduje Domowina z. t. z partnerami Mjezynarodny folklorny festiwal „Łužica“. Z wulkim programom so festiwal štwórtk wječor w Budyšinje wotewrěje. Folklorne skupiny z cyłeho swěta su při tym z hosćom we Łužicy a předstaja swoju folkloru.
Nazymske koncerty su hižo wjacore lěta z kulturnej tradiciju w Serbach. Lajske chóry při tym programy wuhotuja. W župje „Jan Arnošt Smoler“ Budyšin so koncerty kóžde lěto w Bukecach, Radworju, Budyšinje a w Haslowje wotměja.


text:
Handrij Falka
Handrij Falka (němsce Andreas Falke; * 18. awgusta 1837 w Bukojnje; † 8. apryla 1917 runje tam) bě serbski žiwnosćer, ratar a ludowy basnik.
Twórba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Handrij Falka wozjewješe kónc 19. lětstotka w Serbskich Nowinach wulku ličbu basnjow a kěrlušow. Stilistiski přikład běše jemu při tym znaty serbski ludowy basnik Pětr Młónk. Jeho basnje jednaja wot žiwjenja serbskich ratarjow tehdyšeho časa a z tym zwjazanych problemow. Dodatnje pisaše nachwilnje tež politiske basnje.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Franc Šěn: Falka, Handrij. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 130


text:
Angelsko godka
Angelsko godka (ang. English language ɪŋglɪʃ 'læŋgwɪʤ) – urzyndowo godka na terytorjach zależnych Wjelgij Brytańije, a we wjynkszośći jeji bůłych kolůńiji i důmińjůw, p.in. Irlandyji, Kanadźe, RPA, Australiji i Nowyj Zelandyji.
Terozki używo jům kole 400 miljůnůw ludźi kej uojczysto godka, a 1,2 - 1,6 miljarda kej uobco godka.
We sůmy Wjelgij Brytańije angelsko godka je de facto godkům urzyndowům, nale formalńy państwo to ńy mo żodnej uoficjalńy ustalůnej urzyndowyj godki. Podano sytuacyjo je tyż we Zjednoczůnych Sztatach[1]. Angelski noleży do uoficjalnych godek ONZ, a uod XX wjeku je nojczyńśći używanům godkům we kůntaktach mjyndzynarodowych. Roz na kedy uokreślany kej pjyrszo ůńiwersalno godka ludzkośći[2].
Angelsko godka je fest zrůżńicowano geůgraficzńy. Djalykty růżnům śe fůnetykům, słowńictwym i do pewnygo stopńo gramatykům.
FamilijoEdytuj
- Godki indoojropejske
Pisowńo i fůnetykaEdytuj
Alfabyt angelski je uobecńy taki sům kej alfabyt łaćiński i skłodo śe s dwadźeśća sześću buchsztabůw:
Gramatyka angelskij godkiEdytuj
Angelsko godka je godkům pozycyjnům a analitycznům (wjelge znoczyńy majům czasowńiki pośiłkowe), nale wystympujům tyż ńykere elymynty fleksyji. Sům to relikty indoeuropejskigo systymu deklinacyji i kůńůgacyji, we pełńi zachowanygo we godkach słowjańskych i łaćińy, a we tajli we staroangelskej godce. Uodmjano bez przipadki dotyczy zaimkůw, rzeczowńiki pośadajům yno dopełńacz (Saxon genitive), tworzůny s kůńcůwkům -s.
W angelskej godce wystympujům przedimki: uokreślůny the i ńyokreślůny a(n). Formy an używa śe przed wyrazůma wymawjanymi s nagosowům samůgoskům - an hour nale a European. Co ńyzwykłe wśrůd godek indoojropejskych, ńy istńije kategoryja rodzaju gramatycznygo, s wyjůntkym zaimkůw trzećij uosoby liczby pojydynczej.
CzasyEdytuj
W angelskij godce je szesnośće czasůw (sztyry czasy po sztyry aspekty czasowe). Půńiższo tabela przedstawjo przikładowe zdańi we 16 czasach strůny czynnej (Present Simple: I do - Robia):
Wśrůd jynzykoznawcůw ńy mo połnej zgody co do tygo, eli kożdům s podanych wyżej kůnstrukcyji uważoć za samodźelny czas. Ńykerzi wyrůżńajům we angelszczyźńy jydyńy czas przeszły i teraźńijszy (ze wzglyndu na istńyńy we ńich prostych form czasowńika), pozostołe zaś czasy uważajům za aspekty tych dwůch czasůw.
SkładńoEdytuj
Podstawowym szykym zdańo je SVO, podańy kej we Ślůnskej godce. Wyrazy uokreślajůnce poprzedzajům uokreślane. Szyk zdańo je uo wjela myńi swobodny we porůwnańu s Ślůnskům godkům.
PrzipisyEdytuj
Linki zewnyntrzneEdytuj
Zajty uo angelskij godce
Dykcjonorze
- MultiSłownik (De Agostini)
- Słownik angelskij godki (Cambridge)
- Słownik angelskij godki (Merriam-Webster)
- Słownik angelskij godki (Oxford)
Translatory
- Translatica PWN (tłůmaczy zdańo i cołe zajty)
- Translation-guide.com (tůmaczy zdańo i cołe zajty)


text:
Montevideo
Montevideo je stolica a najwjetše město južnoameriskeho stata Uruguay. Z 1,3 milionami wobydlerjow je wone hospodarske, zarjadniske a kulturne srjedźišćo w kraju. Nadeńdźe so napřećo argentinskej stolicy Buenos Aires při sewjernym pobrjoze Río de la Plata, mórskeho zaliwa Atlantiskeho oceana. Po studiji je Montevideo južnoameriske město z najwyšej žiwjenskej kwalitu.[1]
Mjeno města pochadźa wot 132 metrow wysokeje hórki napřećo přistawej, kotraž rěka španisce Monte („hora“) a w guaranišćinje Yvyty („skała“). Z wobeju słowow nasta po dobywanju kraja přez Europjanow w 16. lětstotku nowe mjeno Montevidi jako zestajenka. Město same załoži so hakle w lěće 1726 jako španiske sydlišćo San Felipe y Santiago de Montevideo.
W měsće knježi přecowłóžna subtropiska klima z miłej zymu a ćopłym lěćom. Přerězna temperatura wob lěto leži pola 16,3° C. Najhorcyšej měsacaj staj januar a februar.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficielne webstrony města (špan.)


text:
Juro Surowin
Georg Julius Justus Sauerwein (* 15. januara 1831 w Hannoverje; † 16. decembra 1904 w Kristianiji, źinsa Oslo) jo był ako nimski publicist, rěcny wědomnostnik a humanist zašćitowaŕ mjeńšynowych rěcow (dolnoserbski, litawski) w Nimskem kejžorstwje.
Žywjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Georg Sauerwein (serbski: Juro Surowin) jo se naroźił ako syn fararja w Hannoverje a jo w Gronauje (Leine) wótrosł. Ze 17 lětami jo złožył maturu a jo šeł na studij rěcnych wědomnosćow a teologije do Göttingena. Jo pak chójźił teke na cytanja fyziki, chemije a botaniki. Pó tśich lětach jo studium bźez wótzamknjenja pśetergnuł a jo pór lět we Walesu a Engelskej pśežywił. Tam jo wupytnuł swój rěcny talent. Za cas swójogo žywjenja jo nawuknuł wěcej ako 60 rěcow a dialektow.
Ze 24 lětami jo wózjawił engelsko-turkojski słownik. Wót 1857 jo był priwatny ceptaŕ princesny Elisabethy z Neuwieda, kótaraž jo była pózdźej kralowka Rumuńskeje a znata ako spisowaśelka pód pseudonymom Carmen Sylwa. Groni se, až jo zwězało jeju někotare lěta pótajmne lubstwo.
Wót 1856 do 1896 jo statkował ako lichotny sobuźěłaśeŕ w Britaniskem biblijowem towaristwje a jo se wobźělił na wjele pśełožkach biblije do wšakich rěcow a dialektow. 29. maja 1873 su 42 lětnemu pósćili titel doktora filozofije a magistera lichotnych wuměłstwow. Wót 1874 jo Surowin cesto pśebywał w Norwegskej, wósebnje w Dovre, a jo se tam zasajźował za wobnowjenje a wótžywjenje norwegšćiny.
1879 a 1881 jo kandiděrował ako wótpósłańc za Pšuski krajny sejm a 1898 za Nimski raichstag. Dla tegdejšego tśiklasowego wólbnego pšawa njejo se jogo wólba póraźiła. Dnja 16. decembra jo Juro Surowin w Kristianiji (Oslo) wumrěł. W Gronauje (Leine) su jogo pódla starjejšeju zakopali. W měsćańskem archiwje Gronau jo źinsa centralny archiw Surowina zaměstnjony. Gronauska realna šula jo se pó njom pomjenjowała a tež drogi w Gronauje, Hannoverje, Dovre, Klaipeźe (Memel), Siluśe (Heydekrug) a Bórkowach.
Statkownosć[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Surowin jo płaśeł ako nejwětšy rěcny wucony swójogo casa. Ako se wuznawajucy pacifist jo se angažěrował pśeśiwo imperializmoju kejžorstwa a jo wózjawił mjazy drugim dwójorěcne basnje pśi góźbje měrowego kongresa 1899 w Parisu, w kótarychž jo napominał k měroju.


text:
Bajery
Bajery (mjym.: Freistaat Bayern - Swobodne Państwo Bajerůw) je land we połedńowyj tajli Mjymcůw. Mo 70 533 km² wjyrchu a pomjyszkuje go ůng. 12,5 milijůna ludźi. Jygo stolicům je München. Sům potajlowane na 7 rejyncyjůw, 96 krysůw (25 mjastůw na prowach krysu a 71 źymskich krysůw) a 2056 gminůw. Połedńowo jejich tajla zajmujům Alpy. Je to jedyn ze bogatszych landůw Mjymcůw. Je sam fest rozwińůno motoryzacyjno industryjo (BMW), maszinowo, lotńiczo, tkalno a inksze. Bauerstwo tyż je fest rozwińůne, nojsrogszo we Mjymcach produkcyjo mlyka, kyjze a mlycznych wyrobůw. Bajery sům tradycyjńy katolicke, ze Marktl am Inn pochodźi downy papjyż, Bynedikt XVI.
Geografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Bajery majům grańica ze Austrijům, Czeskům Republikům, Szwajcaryjům, a tyż ze inkszymi mjymjeckimi landůma: ze Badyńijům-Wirtymbergům, Hesyjům, Turyngijům a Saksůńijům.
Nojwynksze rzyki Bejerůw to Altmühl, Alz, Amper, Důnaj, Fränkische Saale, Iller, Inn, Isen, Izara, Lech, Myn, Mindel, Naab, Paar, Pegnitz, Regen, Regnitz, Rott, Vils a Wertach.
Nojwynkszy wjyrch Bajerůw to Zugspitze, kery je 2963 m wysoki. Inksze wjelge to Watzmann (2714m), Nebelhorn (2224m) a Grosser Arber (1457m).


text:
Epika
Epika (z grichiskego eπιkή (πoίnσις) "k eposu słušajuce basnjenje") jo pódla dramatiki a lyriki jadna z tśoch družynow literatury a wopśimjejo wulicujucu literaturu we weršowej abo prozowej formje.
Do poetiki 18./19. stolěśa jo była epika pomjenjowanje za wuměłstwo eposa. Z pśiběrajucym rozrědowanim episkego basnistwa w 19. stolěśu a wuwijanju proze jo se chopiło wšykne žanry wulicujuceje literatury do epiki licyś. Epika se rozeznawa wót dramatiki a lyriki w zakładnych pśiznamjenjach wugótowanje, komunikacija a wašni funktioněrowanja. Do tych pśiznamjenjow słušaju:
- Wulicowanje ako charakteristiska forma pósrědnjenja mjazy awtorom a cytarjom abo słucharjom, pśi comž se wulicujo z wida wulicowarja abo figury (wulicowańska perspektiwa).
- Wuwědobnjenje tšojenja ako zachadnosć abo njewězane wobchadanje z casom (wulicowarski cas).
- Wugótowanje towarišnostnych poměrow.
- Wopisowanje indiwiduelnych tšojenjow, dožywjenjow (stream of consciousness).
Do prědnych episkich formow słušaju na pśikład napisma na wěcach, kenž tu wěc rozkładu (epigram) a teke wuše formy (gnomy, gronka, elegije). W kosmogonijach a teogonijach a mystiskich wucbach wó gójenju dostanjo epika tšochu wěcej poetiski raz, pśeto se pśedstajijo pśirodne tšojenje w personifikowanych statkach a tšojenjach. Za formy bajka, powěsć a legenda płaśi to tejerownosći. Až do kóńca 18. stolěśa póstajujo epos pśiznamjenja toś tych formow.
W pśechodnej fazy wót feudalneje do byrgarskeje towarišnosći jo se epika zasadnje změniła a jo w Europje pśejšła wót weršoweje do prozoweje epiki. Aby ten diferencěrowany swět se zapśimnuł a wulicowaś dał, su byli notne nowe wulicowańske formy. K nim słuša na pśikład roman. Rownocasnje su nastali dla industrializacije lěpše móžnosći za rozšyrjowanje a twórjenje literatury. Z tym jo se póspěšyło wuwiśe literarnych formow, tak su nastali nowela, glosa, krotkopowěźeńko a short story.
Epika groni "nagrono" abo "wulicowańko". Krotkopowěźeńka, wulicowańka, nowele a romany su nejwěcej woblubowane a rozšyrjone episke formy, wó kótarychž se tež w medijach rozpšawja a diskutěrujo. Casniki a tyźeniki wobjadnawaju pšawidłownje nowe wudaśa z recensijami. W telewiziji se wusćełaju diskusijne koła wó knigłach a awtorach. Nejwěcej wuznamnej tšojeni wokoło knigłow stej Knigłowe wiki w Frankfurśe na zachopjeńku oktobra a pósćenje Nobelowego myta za literaturu.


text:
Na Krabatowym dworje w Jitku, w ródnej wsy dobroćiweho kuzłarja, chcetaj wobhospodarjej Cornelia a Sven Helmec w regionje dotal njewšědnu móžnosć přenocowanja stworić.
Jitk (UM/SN). Z mjenom „Krabatowy dwór“ sadźetaj Helmec mandźelskaj znamjo za Krabatowy region, kotrehož centrum je Helmec statok jako znaty ratarski zawod. Wot lěta 2012, po Helly Helm, statok wobhospodaritaj. „Ratarskej produkciji, kotruž smój wobchowałoj a rozšěriłoj, smój z wutworjenjom jěchanskeho dwora přidatny powabk dałoj“, powěda Sven Helm. W tymle zwisku je dwór wosebje za přećelow koni kóždeje staroby přićahliwy. Zajimcy maja trening w jěchanju, dawaja swoje konje do pensije abo so na jěchanskich prózdninach wobdźěleja. Tež na ležownosći přenocować je hižo móžno, dotal pak jenož w swójskim bydlenskim mobilu abo stanje. Helmecy su tež pokiwy dali, hdźe móhli zajimcy w blišej wokolinje přebywanišćo namakać. „Přiwšěm su nam hosćo stajnje prajili, zo chcedźa rady pod krutej třěchu na našim statoku přenocować. A to chcemy bórze zmóžnić“, Sven Helm rozłožuje.


text:
Były my dwie, jo i kumpela poznano na rajzie w Hiszpanii. Piyrsze chciałach Agatki wyciōngnyć na impreza paralotniowo pod Poznaniym ale w końcu stwiedziyłach że mi sie nie chce tak daleko do gorolowic jechać i w końcu pojechałach do Wrocławia. Tam tyż gorole ale co poradzisz 🙂
Dołączyli do nas kumple Agaty, też paralotniorze. Iberaszōng! 🙂
W sobota jak sie już zećmiyło Agata wziōna nas na dach opuszczonego ogromnego kompleksu parkingowego
Na drugi dziyń stanyły my rześki i rade że pogoda je dobro bo zaros z rana wybyłymy na miasto
Potym kafyj na droga i my se szpacyrowały bele kaj. Jaki świyży luft majōm w tym mieście! Niebo a ziymia w porównaniu z Krakowem… A krasnalki jaki szykowne!
Zwiedzani zwiedzaniem ale nojbardzi to jo sie ciesza że byzuch sie udoł, zocnie my se z Agatą poklachały i fajnie spędziyły czas. Dzięki dobry duszku!


text:
Incidenca snadnje niša
Budyšin. Roberta Kochowy institut je dźensa za Budyski wokrjes incidencu 896,3 a za Zhorjelski 657,3 podał. We wokrjesu Budyšin zwěsćichu wčera 697 natyknjenjow z koronawirusom a štyri smjertne pady. Wo 283 nowoinfekcijach informowaše Zhorjelski wokrjes, kotryž je wčera statistiku zemrětych wo dwanaće z doby wot 30. nowembra do 10. decembra wudospołnił.
Doktorske dźěło zakitował
Praha. Lektor za delnjoserbšćinu na Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity Stanislav Tomčík je wčera swoju disertaciju na Karlowej uniwersiće w Praze wuspěšnje zakitował. „Rěč nacionalsocialistiskeje propagandy we łužiskoserbskich ćišćanych wozjewjenjach 30tych lět“ bě tema doktorskeho dźěła. Posudźowałoj stej je dr. Martina Šmejkalová z Prahi a serbska rěčespytnica dr. Jana Šołćina.
Hižo wjac hač 11 300 podpismow


text:
Kurůw (puławski krys)
Spůłrzyndne: 51°23'22.5" N 22°11'14.3" E
Kurůw (pol.: Kurów) to je wjeś gminno we Polsce, śedźiba gminy Kurůw, pouožono we powjeće půuawskim, we wojewůdztwje lubylskim. Kurůw ležy nad řykům uo mjańe Kurůwka a na pograniču ze Růwńinom Lubartowskum a s Puaskowyžem Nouynčowskim.
Bez Kurůw přebjego ojropejsko trasa E372 i dwje drůgi krajowe (12, 17). Za pora lot bez půunoc Kurowa mo přebjegać trasa ekspresowo S12 i S17.
Pjyršo wzmjanka o Kurowie je ze 1185 roku. Bez lata 1442-1870 Kurůw mjou prawa mjejske, kere utraćiu bez tůž, co tutejšo ludność půmagoua we Powstańu styčńowym.
We Kurowje śe urodźiu Wojciech Jaruzelski, downy prezydent Polski.
Dystrykty we Kurowie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Cyntrům[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Cyntrům to je taki dystrykt Kurowa, we kerym je wjynkšość ulic.
Kolůńa Jůsefůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kolonia Jůsefůw to je přiśůuek we souectwje Kurůw, we gmińe Kurůw, we powjeće půuawskim, we wojewůdztwie lubylskim.
Historyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Půunocny krańec uod kůńca XX wjeku administracyjńy noležy do Kurowa a je ulicům Fabryčnům, pouedńowy fragmynt je přiśůukem.
Pozostauo tajla[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pozostauo tajla to je půunocno tajla ulicy Groničnyj, půunocno tajla ulicy Guowackigo, zachodńo tajla ulicy Půuaskij a ulicy Warszawskij, ulica Blich a Nadřyčno.
Demografia[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Edukacyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- předškole
- šula podstawowo
- gimnazyjo
- liceum lo dorosuych
Ulice[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ličba ludźi na dźeń 31.12.2007:
Linki zewnyntřne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
Dejma na to u nos w dōma: Dobre ôblycze, co już go niy potrzebujymy, to piyknie wypierymy, spakujymy do nelōnowych bojtlōw a zaniesymy do kōntynera. A potym to idzie dali do przerōbki, a PCK dostanie s tego pora groszy. Czasym jak mōmy rzeczy praje nowe abo mało użyte, to mōj chop zaniesie to wszyjstek na zbiōrka przi kościele. I tak tyż robiōm moji znajōmki. Bo wszyjscy pamiyntōmy te ciynżki kryzysowe czasy, jak nic kupić niy szło! Wtynczos moja kamratka chciała pō mie połotane galoty po naszych synkach, bo praje galot do swoich dwōch „chacharkōw” nojwiyncy potrzebowała. Jednako przi kożdej gospodarce sōm taki szmaty, co sie na nic niy nadowajōm, abo taki ôblycze, co je tak fest użyte, że to je gańba kerymu dać! Przidoł by sie kōntyner na taki dziadostwo! Z tego do sie jeszcze wiela rzeczy zrobić, choćby yno taki „czyściwo” abo „wata” do polstrowanego noczynio. Dać tam kōnsek piankowego szwamu je nojprości, ale eli nojzdrowi do nos? Przeca te plastiki już cołki świat zawalajōm?
Dejcie se tyż pozōr jak pōdziecie kupować jodło. Jedni bierōm wszyjstek kilami a drudzy na placki, niy yno bezto, że sōm szpydlikorze, ale skuli tego, że niyradzi jodło wyciepujōm! Trza nakupować podle tego wiela sie zjy, bo przeca te dziesiyńć plackōw do dwōch – trzech ludzi na wieczerzo isto styknie, a nic sie niy zmarnuje! Jo sie tyż trzimia tyj staryj zasady, że jak jaki jodło (miynso, chlyb abo jarzina) dō dōm prziniesa, to sie go starōm tak przerobić, coby wyniyś ze chałpy yno to, co sie już na nic niy nodowo! Ze suchego chleba warzymy wodziōnka, ze żymłōw robiymy „armeriter” abo „francuski grzanki”. Miynso, co sie już troszka przejadło, bo go bōło zatela, idzie do fanzolowyj abo grochowyj zupy, a resztōwki wusztōw a wyndzōnki dodowōm do żuru abo do „bigosu”, co nōm tyż fest smakuje. Zimne ziymioki przerobia dycki na kluski, knedle abo kopytka. Myśla, ze wy tyż to znocie ôd swojich mamulkōw a starkōw. Te jodło je łacne a dobre, ale coby go zrobić, to kupa czasu potrza! A tego to jeszcze nikaj niy przedowajōm i jo se myśla, że to praje bez tyn brak czasu ta ekologijo nōm troszka chrōmie, a Wy co padocie?


text:
Zlín
Zlín (1949–90 Gottwaldov) je z něhdźe 75.000 wobydlerjemi industrielne srjedźišćo Zlinskeho kraja na Morawje w Čěskej. Nadeńdźe so w dolinje rěki Dřevnice.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1322 a dósta 1397 měšćanske prawa. Tehdy bě Zlín wažne stejišćo rjemjeslnistwa a hórnistwa.
W lěće 1949 dósta město mjeno stalinistiskeho prezidenta Čěskosłowakskeje, Klementa Gottwalda. Za čas Čěskosłowakskeje bě wosebje znate za filmowe studija, w kotrychž skutkowaše mjez druhimi režiser Karel Zeman (1910–89).


text:
Gmejna Pančicy-Kukow wobsedźi drohoćinku a so wo nju stara
Wotrow (SN/MWj). Mjeztym zo zasadźeja komuny swoje inwesticije zwjetša za ponowjenje komunalnych pućow abo hrajkanišćow, chce gmejna Pančicy-Kukow klětu pjenjezy za starožitnu drohoćinku wudać. Na swojim posedźenju wčera we Wotrowje gmejnscy radźićeljo jednohłósnje wobzamknychu, postawu swjateho Bosćana w Swinjarni restawrować dać. Wona steji na gmejnskej ležownosći. Kak pak je wona do wobsydstwa gmejny přišła, tež wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) rjec njemóže. Na kóždy pad je z lěta 1635 pochadźaca postawa ze zornowca w špatnym stawje, tak zo dyrbi so na njej nuznje něšto změnić.


text:
Szpòrt
Szpòrt je zbiérny pòchwôt na rozmajité fòrmë celestny ë môgòwi aktiwnotë jaczé są ùprôwiôné dlô rozwiju fizyczny kòndicëji, pòprôwë zdrowiégò abò dlô dołożnoscë ë szpôsu. Szpòrt mòże bëc ùprôwiôny na amatorsczi abò na warkòwi ôrt. Je mòżlëwé wëapartniwanié registrowónëch szpòrtowëch discëplinów z òficjalnyma reglama (np. Bala) ë rekreacëjnëch fòrmów szpòrtowi aktiwnotë (np. jogging).
Niechtërne szpòrtowé discyplinë[edicëjô | editëjë zdrój]
- Bala
- Figùrowé szrëcowanié
- Kòlarstwò
- Krãgle
- Płiwanié
- Rãcznô bala
- Sécowô bala
- Stołowi tenys
- Szmërga diskã
- Szmërga lancą
- Zemny tenys
- Żeglowanié
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Lew Dawidowič Trockij
Lew Dawidowič Trockij (rusce ЛeB Tpoцkий; * 26. oktobrajul./ 7. nowembra 1879greg. jako Lew Dawidowič Bronštejn, ЛeB ДaBидoBич БpoHшTeйH w Janowce, Chersonski guwernement, Ruske kejžorstwo; † 21. awgusta 1940 w Coyoacán, Mexiko) bě ruski rewolucionar, komunistiski politikar, marxistiski teoretikar a produktiwny spisowaćel.
Trockij, kaž so wón wot lěta 1902 mjenowaše, bě směrodajny organizator ruskeje rewolucije dnja 25. oktobrajul./ 7. nowembra 1917greg., kotraž bolšewikow pod nawodom Wladimira Lenina na móc přinjese. W sćěhowacym knježerstwje bě wón ludowy komisar wonkowneho, za wojerstwo, zežiwjenje, transport a nakładnistwowstwo. Jako wójnski komisar załoži Trockij Čerwjenu armeju, na kotrejež organizaciji a dobyću w ruskej wobydlerskej wójnje měješe wón bytostny podźěl. Po smjerći Lenina 1924 bu Trockij wot Józefa Stalina přiběrajcy wotmócnjeny, 1929 do eksila nuzowany a 1940 wot sowjetskeho agenta w Mexiku zamordowany.
Po nim bu wot sowjetskeje stronskeje linije marxizma-leninizm wotchilacy směra trockizma pomjenowany.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Lew Dawidowič Trockij – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)


text:
Na gyburtstagu1 musi być torta i niy ma sie co sam dugo na tyn tymat ôzpisywać2– no chyba, że mołcie cztyry iksze3 zorty4 ciastōw5 i za dużo by Wōm6 ôstało7 😉
Joł ôstatnio lubia eksperymyntować (nic nowego) i niyrołzki8 wyłajżōm9 z tego take maszkyty10, że aże sie sōm11 dziwia. Tu chciołech mieć pośrodku torty syrnik na zimno- nawet go widać na zdjyńciu. Na wiyrchu żech trocha poszaloł z bōmbōnami12, ale mogecie dać sam13 yno trocha ślagzany14.
Co potrza?
Biszkopt:
6 jajec
5 łeżek mōnki15
1 łeżka kakao
6 łeżek cukru
2 płaske łeżeczki proszku do pieczynia
Syrnik:
400ml syrka hōmogynizowanego- nojlepi naturalnego
330 śmiytōnki krymōwki
2 galaretki wiśniowe
Masa:
1 szokolada gorzkoł
1 syrek mascarpōne
mały dżym wiśniowy
Do postrojynia mogecie tyż sie wziōńć jakich bōmbōnōw.
Nojlepi rychtowanie16 tyj tory rozłōżcie sie na dwa dni. Przesiyjcie mōnka, kakao i proszek do pieczynia. Ubijcie biōłka ze cukrym na sztywnoł piana i pomału dodołwejcie17 żōłtka. Potyn na nojmańszych18 ôbrotach abo yno samymi łopatkami przi wyłōnczōnym mikserze wmiyszejcie mōnka, kakao i proszek. Wlyjcie to na forma do tortōw i wrojście19 do bratruły20 nagrzōnyj do 160 stopni na 40 minut. Jak już tyn biszkopt baje21 upieczōny, wyciōngcie go, przewrōćcie ta forma do gōry dnym i ściepcie ze 20-30 cm na stōł- żeby nōm te ciasto niy opadło. Biszpot niech sie tera chōdzi22.
Bierymy sie za syrnik. Ôzpuście23 dwie galaretki we 300-400 ml uwarzōnyj wody i ochōdźcie. Ubijcie śmiytōnka, niyskorzi dejcie24 dō ni syrek hōmogynizowany i ochōdzōnoł galaretka. Wrojście to do lodōwki, żeby trocha zaczło25 tynżeć.
Biszkopt przekrajcie na dwa placki, spodek wrojście nazod do formy, posmarōjcie dżymym i wylyjcie na to masa syrnikowoł. Na gōra wciepcie drugi placek biszkoptu i całojść niech idzie na połra godzin do lodōwki- nojlepi na całoł noc.
Ôzpuście szokolada we jaki misce nad gorkym ze wrzōncōm wodōm i pomiyszejcie jōm ze syrkym maskarpōne. Wyciōngcie biszkopt ze formy i posmarujcie ôd niego gōra i boki masōm szokoladowōm- nojlepi na boki nakłodejcie jōm szpricōm26, kerōm na gōrze mogecie niyskorzi zrobić tyż połra gryfnych dekoracji. Poukłołdejcie jeszcze na wiyrchu27 połra bōmbōnōw i fertich28. Smacznego 🙂
1urodzinach
2ô= ło
3inne
4rodzaje
5ō- samogłoska w wymowie między o i u
6Wam
7zostało
8czasem
9wychodzą
10smakołyki
11sam
12cukierkami
13tu
14bitej śmietany
15mąki
16przygotowywanie
17dodawajcie
18najmniejszych
19włóżcie
20piekarnika
21będzie
22studzi
23rozpuśćcie
24dajcie
25zaczęło
26szprycą
27górze
28gotowe


text:
Arnošt Muka: Statistik der Lausitzer Sorben, wudał a přełožił Robert Lorenc, 532 str., sfałdujomna karta, 978-3-7420-2587-6, 34,00 €
Wuznam »Statistiki łužiskich Serbow« z lět 1884 do 1886 ležeše w prěnim rjedźe w materialu k ličbje hornjo- a delnjoserbskeje ludnosće na kóncu 19. lětstotka. Tola kniha je wjace hač prosta statistika. Z wobšěrnymi wopisowanjemi wsow, z rěčnopolitiskimi hódnoćenjemi a namołwami je wona fascinowace žórło za ludowědnika, stawiznarja a sociologu kaž tež za wjesneho chronista abo na lokalnych stawiznach zajimowaneho.
Zo by so Mukowe dźěło šěršej wědomostnej a powšitkownej zjawnosći we Łužicy a zwonka njeje přistupniło, je etnologa Robert Lorenc twórbu přełožił a kritisce hódnoćace předsłowo napisał. Přidał je Mukowe dodawki z lět 1896 a 1900, kotrež wudospołnjeja wopisowanja někotrych delnjo- a hornjołužiskich wosadow, a jeho kartu serbskeho rěčneho teritorija.


text: Woni přećeljo z Chrastú pobychu hižo husto we Łužicy, wosebje na folklornych festiwalach w Chrósćicach. Znaja Serbow, jich reje a nałožki a jich wjeselo nad spěwanjom. Skupina wokoło Vojtěcha Kouby wěnuje so jako jenička čěska lajska skupina serbskej folklorje a ma wosebje serbsku hudźbnu folkloru za »njewobkedźbowany dźěl srjedźnoeuropskeho kulturneho dźědźinstwa« (booklet). Ze zaměrom, tutomu njedostatkej něšto znapřećiwić, je nastała cejdejka ze 26 spěwami a dwěmaj instrumentalnymaj kruchomaj. Spěwy pochadźeja z cyłeje Łužicy, zdźěla znate, ale tež tróšku njeznate. Přez genialne wobdźěłanje a wuměłsce skomponowany instrumentalny přewod su dóstali njezwučeny wysoki niwow. Kajke zbožo za tajku skupinu, měć instrumentalistow-sobustawow, kiž znaja a wobknježa móžnosće instrumentow runje tak kaž zamóžnosće hudźbnikow a spěwarjow a pisaja za nich melodije, sadźby a samo kompozicije.


text:
5. meje
5. meje abo 5. róžownika je 125. dźeń gregorianiskeje protyki (126. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 240 dnjow hač do kónca lěta.
PodawkiWobdźěłać
- 1949: W Londonje załoži so Europska rada.
NarodninyWobdźěłać
- 1846: Henryk Sienkiewicz – pólski spisowaćel
- 1878: Bohuwěr Wjećela – serbski póstownik, kulturny prócowar
- 1932: Aleksandra Andrejewna Antonowa – saamska basnjerka, spisowaćelka a přełožowarka
WumrěćeWobdźěłać
Swjate dnyWobdźěłać
- katolski: Sigridy
- ewangelski: Godeharda


text:
Völklingen
Völklingen je město z něhdźe 40.000 wobydlerjemi w Posaarskej, kotrež słuša do regionalneho zwjazka Saarbrücken. Wone je po Saarbrückenje, Neunkirchenje a Homburgu štwórte najwjetše město zwjazkoweho kraja.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město nadeńdźe so někotre kilometry zdalene wot krajneje stolicy Saarbrücken při brjoze rěki Saar. Měšćanske dźěle na lěwym boku rěki słušeja do regiona Warndt a mjezuja z Francoskej. W měšćanskim dźělu Wehrden wuliwa so rěčka Rossel do Saary.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Völklingen słuša k najstaršim sydlišćam w Posaarskej a bě hižo w keltiskej dobje wobsydleny. Za čas Romjanow bě na městnje dźensnišeho města w płódnej dolinje Saary wažne křižowanišćo za regionalny wobchad a hospodarstwo.
W zažnym srjedźowěku sta so sydlišćo w běhu zasydlenja Frankow mjez 5. a 9. lětstotkom ze srjedźišćom wokolnych wjeskow a statokow. Tule steješe jedne z třoch wuznamnych kralowskich kubłow při Saarje; nimo toho zetkaštej so dwaj wažnej pućej: čara z Köllerskeje doliny k Saarje ze starej romskej dróhu, wjedźacej ze Saarbrückena do Triera. Tak nabywa Völklingen wuznam w frankowskim zarjadnistwje a sudnistwje.
Dnja 27. oktobra 822 naspomni so wjes prěni raz pisomnje jako Fulcolingas. Hišće za čas Karolingow natwari so Völklingenska cyrkej swj. Měrćina. W slědowacych lětstotkach wostawaše Völklingen ratarske sydlišćo, kotrež podsteješe Saarbrückenskim hrabjam. Hakle w 19. lětstotku wuwiwaše so w běhu industrializacije do města. 1860 dósta dwórnišćo při nowej železniskej čarje Saarbrücken–Merzig–Trier; w lěće 1862 sta so ze sydłom hamtskeho sudnistwa. 1869 wotewri so druhi móst přez Saaru pola Wehrdena.
Swójbne předewzaće Röchling a jeho železniska hěta kaž tež wudobywanje wuhla přetworjachu Völklingen w běhu někotrych lět do wulkoindustrielneho centruma. Dźensa je město hišće sydło předewzaća Saarstahl AG.
Wuwiće wobydlerstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
žórło: webstrona města Völklingen[2]
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přez Völklingen wjedźetej zwjazkowa awtodróha 620 (Saarlouis–Saarbrücken) a zwjazkowa dróha 51. Völklingenske dwórnišćo nadeńdźe so při čarje Saarbrücken–Trier. Zwiski wobsteja nimo tuteju městow do Koblenza, Kaiserslauterna a Mannheima. Město ma tež rěčny přistaw při Saarje.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Hans Peter Buchleitner: Vom Königshof zur Hüttenstadt, Völklingen 1950.
- Joachim Conrad (wud.): Wiege einer Stadt, Forschungen zur Martinskirche im Alten Brühl von Völklingen, Saarbrücken 2010.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Saarland.de – hamtske ličby wobydlerstwa dnja 31.12.2021 (PDF; 98 kB)
- ↑ Statistik Internetpräsenz der Stadt Völklingen, 10. awgusta 2018


text:
Zeami Motokiyo
Zeami Motokiyo, jap. 世阿弥 (1363 - 1443), znony tyż kej Kanze Motakyo to bůł japůński aktor a pisorz uod szpili tyjatralnych. Napisoł menga s nojważńijszych szpili we japůńskym tyjatrze.
Chowoł go uojćec, tyż aktor, Kanami. Cuzamyn uoba uodymknyli tyjater Noh, kery potym zaczůn wystawjać szpile do Ashikagi Yoshimitsu, szůgůna Japůńje. Kej Zeami zastůmpił uojca cołkym, uopracowoł włosny styl, kery dziśej znomy kej Nah - miszůng pantůńimy a gimnastyki słownyj.
Kole 50 szpili tyjatralnych je jymu przipisywane, m.in. Izutsu, Hagoromo ("Mantel z pjůr"), Koi no omoni ("Ładunek kochańo") a Takasago. Napisoł łůn tyż podryncznik lo aktorůw Fūshi kaden (風姿花伝) znony tyż kej Kadensho (花伝書).
To łůn je uwożany za chopa kery s Noh zrobił poważno forma tyjatralno.


text:
Rěčna krajina Slepo. Koncepcija a wuwiće prototypa za informaciski portal wo serbskich rěčnych krajinach
Slepjanski region słuša k tym dźělam serbskeho sydlenskeho ruma w Sakskej, kotrež su hižo wjele lětdźesatkow direktnje wot wudobywanja brunicy potrjechene. Přesydlenja wjacorych wjesnych dźělow a hłuboke zasahnjenja do historisce zrosćeneje kulturneje krajiny su přinošowali k pospěšenju procesa pozhubjowanja praksy a wědy wo regionalnym kulturnym herbstwje. Wosebje wot toho potrjechena je regionalna warianta serbskeje rěče, Slepjanska serbšćina. W projekće je so Slepjanske rěčne herbstwo zhromadnje z lokalnymi akterami tak wobšěrnje kaž móžno inwentarizowało a předstajiło. Tak so zmóžni, serbski raz regiona a z tym zwjazany přistup k (im)materielnemu kulturnemu herbstwu lěpje spóznać a wužiwać. To skruća bazu za zhromadne hajenje lokalnych nałožkow a swjedźenjow a skići móžnosć za wužiwanje herbstwa we wobłukomaj kulturneje ekonomije a kulturneho turizma. W projekće, kiž zwisuje z druhimi naprawami strukturneje změny we Łužicy, je so zdobom nadźěłał prototyp digitalneje informaciskeje platformy k serbskim rěčnym a kulturnym krajinam.
Projekt je so srjedź lěta 2019 zahajił a wotzamknje so kónc 2022 z prezentaciju wuslědkow na wědowym portalu Sorabicon.Nawod projekta: Hauke Bartels
Na projekće wobdźěleni: Juliana Kaulfürstowa, Marek Slodička, Syman Blum, Kito Kśižank, Fabian Kaulfürst
Spěchowarjo
Tuta naprawa je so sobu financowała z dawkowych srědkow na zakładźe hospodarskeho plana, wobzamknjeneho wot Sakskeho krajneho sejma.


text:
▶ Kongres Maćicow
Wot 4. do 7. junija wotmě so w srjedźosłowakskim Martinje 4. mjezynarodny kongres Maćicow a słowjanskich institucijow. Město Martin je srjedźišćo Słowakskeje Maćicy. Nimo rozprawow wo swojej dźěławosći diskutowachu zastupjerjo Maćicow tež wo polěpšenju zhromadneho dźěła wšitkich 14 Maćicow. Marka Cyžowa a Jurij Łušćanski zastupowaštaj Maćicu Serbsku a Łušćanski rozprawješe mjez druhim wo prócowanjach Domowiny wo zapisk serbskich nałožkow do lisćiny imaterielneho kulturneho herbstwa UNESCO, kotrež Maćica Serbska podpěruje.
▶ Planuja wustajeńcu wo wobchowanju serbstwa
6. junija wotmě so w Budyskim Serbskim muzeju sympozij »Land am Klosterwasser/Kraj při Klóšterskej wodźe«. Idejowa konferenca Serbskeho muzeja, Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka Sakskeje (CSB) a Centruma za kulturu a stawizny w Niederjahna zahaji přihoty na wustajeńcu a publikaciju wo kónčinje při rěčce, kotraž ma so 2023 pokazać. Wustajeńca ma tamniše wjeski wobswětlić, předstajić, w čim so wone wot susodnych gmejnow rozeznawaja a so z prašenjom rozestajić, čehodla tworja wone dźensa tak mjenowanu serbsku jadrowu kónčinu. Zazběh do temy ze stawizniskeje, cyrkwinsko-nabožneje, socialneje a towaršnostno-politiskeje perspektiwy podachu Lars-Arne Dannenberg, Jens Buliš, Robert Lorenc a Marja Michałkowa.


text:
Dešć
Dešć je najčasćiša forma zliwkow z mróčelow. Wón wobsteji z wody, kotraž po kondensaciji pary přez swoju wahu (ćežitosć) na zemju pada.
Zdźěla wobsteji dešć tež z procha a z aerosolow, kotrež do atmosfery zestupachu. Tute wobstatki postajeja pH-hódnotu dešća.
Forma dešća hodźi so po nastaću, času, intensity, skutkowanju a geografiskim jewjenju rozeznawać. Krute spadki, kaž na přikład krupy, krupički abo sněh, wobsteja ze zmjerznjeneje wody a kondensaciskich spočatkow a jewja so tež hromadźe z dešćom.


text:
Don
Don (rusojski ДoH) jo 1870 kilometrow dłujka rěka w pódpołdnjowej Rusojskej, kótaraž se na srjejźorusojskej plaśe blisko Nowomoskowska w Tulskej oblasći wužrědli a za Rostowom do Azowskego mórja wulewa. Don jo stwórta nejdlejša rěka w Europje.
Don jo był južo starym Gricham pód mjenim Tanais znaty a płaśi až do 17. lětstotka ako pódzajtšna granica Europy. Wót casa cara Pětra Wjelikego jo grajkała rěka za Rusojsku wažnu rolu ako pśistup k Srjejźnemu mórju.
Běg[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Žrědła pśiběgow Dona namakaju se něźi 150 kilometrow pódpołdnjownje Moskwy na srjejźorusojskej plaśe. Wót tam běžy rěka nejpjerwjej do pódpołdnjowego a pózdźej do krotkozajtšnego směra. Pśi górnem běgu lažy wjelike město Woronjež, źož se rěka ze samskim mjenim z Donom zjadnośi. Za wulewom rěki Ilowlja we Wolgogradskej oblasći wobrośi se Don do krotkowjacornego směra. Na toś tom wótrězku jo jano 40 kilometrow wót dalej na pódzajtšu běžeceje Wolgi zdalony. Něźi 300 kilometrow dłujki Zimljanski gaśeński jazor jo z lěta 1952 pśez Wolgo-Donski kanal z nejwětšeju europskeju rěku zwězany. Kanal zwězujo tak pśez rěcny system Dona Carne mórjo z Kaspiskim, Baltiskim a Běłym mórjom. Něźi 150 kilometrow za wulewom z Ukrainy pochadajucego Donjeca a za milionowym městom Rostow twóri Don 340 km² wjeliki delta a wulewa se do Azowskego mórja.
Na 1360 wót 1870 kilometrow jo Don łoźowny.
Glědaj teke: Nastawki wó pśi Donje lažecych sedlišćach


text: Thomas Kläber jo we Łužycy znaty fotograf, dokumentěrujucy wót někotarych lětźasetkow wejsańske žywjenje w swójej małej domacnej jsy Beyern (źinsa źěl města Falkenberg/Elster), źož jo roźony. Ale teke w měsće Chóśebuz a wokolinje, źož z familiju wjele lět bydli. Wón jo dostał wjele mytow za swójo źěło a jo měł teke wustajeńce zwenka Nimskeje, na pśikład w Engelskej, Francojskej, Belgiskej a Finskej. Zajźone lěto su w Ludowem nakładnistwje Domowina wujšli knigły z fotografijami Thomasa Kläbera z titelom Land Leben. Na jsy. Źěl tych wobrazow smy mógli wót 30. julija 2021 we wětšem formaśe wobźiwowaś w Serbskem muzeju w Chóśebuzu. Na wótwórjenju wustajeńce, a tejerownosći na rozgronje z fotografom, dnja 11. awgusta 2021, jo se wjele luźi wobźěliło. To jo był zajmny event. Tematika »žywjenje na jsy« ga jo wjele luźam bliska. Wejsańske swěźenje, swajźby, zakopowanja a teke druge swětocnosći, śěžke rolnikaŕske źěło, wšedne winowatosći, ale teke źiśece grajkanje – to wšykno a hyšći wěcej dokumentěrujo Thomas Kläber z fotografijami. Wón jo se wót źiśetstwa sem zajmował za žywjenje na jsy. K tomu jo gronił, až we jsy Beyern jo wón stawnje kśěł byś njewidobny1. Wšykne pak su jogo tam znali a su se spušćali na jogo spšawnosć. Togodla jo wón mógał rědne a teke awtentiske wokognuśa z kameru zapópadnuś. Wón sam jo gronił, až dowěra a priwatne kontakty su byli cesto jogo kluc do wuspěcha.


text:
„Dyrdomdejstwa Pumpota“ rěka baletna bajka, kotraž swoju premjeru před 55. lětami dožiwi. Serbski ludowy ansambl chce rejwanski kruch za cyłu swójbu nětko w nowym šaće prezentować, a to na dwěmaj předstajenjomaj jutrownu póndźelu w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle. Cordula Ratajczakowa je so z baletnej mišterku Miju Facchinelli wo nowoinscenaciji rozmołwjała.
Kak sće ideju za „Pumpot“ zrodźili?
M. Facchinelli: Rejwanski kruch je dołho ležał a dźěći, kotrež su jón dožiwili, su mjeztym dorostli. Tuž sym so prašała, čehodla jón prosće hišće raz nowej generaciji njepředstajimy? Sym wšitkim z mysličku na čuwy šła, doniž njejsym kolegow přeswědčiła. Spočatk 2000tych lět sym hišće sama sobu rejwała w tehdyšej inscenaciji – kubołćika, kotryž ma wažnu rólu w stawiznje –, a mi so hudźba kaž tež cyła stawiznička jara lubještej. Wosebje rjenje tehdy bě, kak su dźěći na předstajenjach sobu činili.
Što je wužadanje dźensa?


text:
Kogo zastupujomy?
Nimske Sinti a Roma
Sinti a Roma su južo sta lět dłujko w Europje žywe. W swójich danych domowniskich krajach twórje historiski zrosćone mjeńšyny, kenž se sami ako Sinti abo Roma pomjeniju, pśi comž su Sinti te w podwjacornej a srjejźnej Europje zasedlone pśisłušniki teje mjeńšyny, Roma pak te, póchadajuce z pódzajtšneje a krotkozajtšneje Europy. Zwenka nimskego rěcnego teritoriuma se Roma ako zgromadne mě za cełu mjeńšynu wužywa.
W Nimskej su Sinti a Roma wušej 600 lět doma. Prědny raz su se 1407 w biskupskem měsće Hildesheim dokumentariski naspomnjeli. Na zakłaźe pówoblicenjow jo źinsa w Nimskej žywych něźi 60.000 nimskich Sinti a někak 10.000 nimskich Roma. Pódla nimšćiny powědaju ako drugu maminu rěc mjeńšynowu rěc romašćinu. Nimske Sinti a Roma su žywe na cełem teritoriumje zwězka.
Za cas nacionalsocialistiskego namócnego kněstwa su byli Sinti a Roma wustajone pśeslědowanju a mórźenju luda – w Nimskej, w tych wót Nimcow wobsajźonych krajach a tych z Hitlerom zwězanych statach. Něźi 500.000 Sinti a Roma buchu wopor rasistiskeje błudnosći nacionalsocialistow a togo na nich planowanem systematiskem mórźenju luda, jich kulturelne derbstwo jo se za wětšy źěl znicyło.
Pśisłušniki nimskich Sinti a Roma su se za zastupowanje swójich zajmow a k zmócnjenju swójeje kultury we wšakorakich towaristwach zjadnośili – ako na pśikład w Centralnej raźe nimskich Sinti a Roma z.t.
Dnja 17. měrca 1982 jo tegdejšy zwězkowy kanclaŕ pśiwitał delegaciju Centralneje rady nimskich Sinti a Roma a jo pśipóznał mórźenje luda na Sinti a Roma z pśicynow tak pomjenjoneje “rase” pó mjazynarodnem pšawje zawězujucej wašni.
Dnja 24. oktobra 2010 bu ten wót Dani Karavan nacerjony pomnik za w casu nacionalsocializma zmórźone Sinti a Roma wót zwězkowego kněžarstwa w pśibytnosći wušej 100 pśežywjecych holocausta swětosnje wuswěśony a zjawnosći pśepódany.
Kužde druge lěto pósći Dokumentaciski centrum nimskich Sinti a Roma wót Załožby Martin Lautenschläger wustajone Europejske myto bergarskich pšawow Sinti a Roma. How wiźimy pósćenje myta dnja 03. apryla 2012 Thomasoju Hammarbergoju a nosarja wósebnego myta George Lacatusa.
Wulicowańska kafejownja “Paramissa”: Nimski Sinto Reinhold Lagrene pśi cytanju wulicowańkow z bogateje tradicije nimskich Sinti a Roma.


text:
Budyšin. Čłonojo Budyskeho měšćanskeho zwjazka CDU su zašłe měsacy namjety za kandidatow wyšeho měšćanosty zběrali. Wjackróć mjenowany bu Karsten Vogt, kiž bě hižo zwólniwosć zwuraznił, kandidować. Předsydstwo zwjazka je tomu wčera jednohłósnje přihłosowało.
Boži narodk wobdźiwać
Smochćicy. Boži narodk z figurami, wulkimi kaž čłowjek, wabja wot patoržicy hač do 2. februara do Smochčanskeho kubłanišća swj. Bena. Po wuchodźowanju po ležownosći z Božim narodkom kaž tež po parku móža sej zajimcy Betlehemske měrowe swětło w cyrkwi wšědnje wot 8 do 17 hodź. sobu wzać. Boži narodk běchu sobudźěłaćerki a sobudźěłaćerjo zarjadnišća loni twarili. Boža mša patoržicu w 17 hodź. w cyrkwi je wuknihowana, ta 26. decembra w 10.30 hodź. hišće nic. Přistup je jenož po prawidle 3G móžny. Je trjeba so do lisćiny zapisać. Přizjewjenje trěbne njeje.
Dźak krajneho rady


text:
Ajshokej
Ajshokej (hokej na lodźe) – zorta szportu manszaftowygo, we kerym szpilery kjouzdajům na szlynzuchach, trzimjům we łapach hokejkryka (hokejfela) a muszům wćepować krůnżek do budy, na keryj durch stoji tormůn.
We manszafće hokejowym a tyż i na lodźe je 5 normalnych szpilerůw a jedyn tormůn.
Kożdy szpil skuodo śe ze trzech tercyjůw - kożdo po 20 minut.
Szpilplac do hokeja je roztajlowany na trzi tercyje - uoddźelůne modrymi kreskůma - a uotoczůny je bandůma s kożdyj strony. Do bojiska zaliczůmy tyż ławka rezerwowych a ławka gańby.
Nojlepsze ślůnske kluby ajshokeja to GKS Tychy a JKH GKS Jastrzębie-Zdrój.