text:
Godka sercym szkryflano
31 moja we gościnnych progach Hotelu Astoria w Zakopanym mioł miejsce tref poetōw, kerzi szkryflajōm we gwarach. Swoji wiersze czytali laureaci kōnkursu “Jednego wiersza im. Jurka Tawłowicza” a kōnkurs bōł ôrganizowany bez Tygodnik Podhalański. Sōm my ôkropnie radzi, że piyrszy plac we tym kōnkursie erbła Regina Sobik, miyszkanka Jankowic wele Rybnika, za wiersz po ślōnsku.
Jednōm s nagrōd tego kōnkursu bōł tref we Hotelu Astoria, na kierym mogła poczytać swoji wiersze. Kejby wszyjscy uczestnicy mogli jōm rozumieć, bo przeca przijechali tu poeci z rozmańtych strōn Polski, p.Regina poczytała wiersze we ślōnskij gŏdce, a potym po polsku. Co tu wiela godać, nasza ślōnsko godka była we tyn wieczōr we wielki zocy jako, że p.Krzysztof Kokot, tyż Ślōnzok s pochodzynio, erbnōł wyróżniyni. Co prowda Tygodnik Podhalański ôrganizujōnc kōnkurs bōł przekōnany, że to wiersze podhalańskich poetōw bydōm miały najwiynksze wziynci, pokozało sie jednako inacy.
Na kōnkurs poprzichodziły wiersze snad Popradu a we poprzednich edycjach tego kōnkursu szkryflane gwarōm pałuckōm i łowickōm. We tym roku wygroł wiersz naszkryflany po naszymu i jak pedziała sama autorka nagrodzōnego wiersza, że „Moji starziki i ôjcowie godali po naszymu. We szkołach i biurach się mówiło, ale we dōma godało, a być Ślōnzaczkōm i niy szkryflać po naszymu, to by była ôkropno gańba”. Tref we Astorii, inacy Wili Literatōw w Zakopanym, bōł wyjōntkowy. To tu miyszkała Wiesława Szymborska, jak jōm zastała wiadōmoś ô nagrodzie Nobla. Uczestnicy trefu rozprowiali ô tym jak majum sie lokalne godki we dzisiejszych czasach. Wyłazi na to, że dobrze, chocioż jak godała Wanda Szado-Kudasikowa, jedna s jurorek, brakuje modych, kerzi chcieliby flegować swoja godka i szkryflać jynzykiym starzikōw, bo godka wiyncy może niż jynzyk literacki. Profesor Stanisław Hodorowicz, s wykształcynio chymik, kieryn zasiado we komisji prziznowanio nagrody Nobla we dziedzinie chymji, a keryn fest pszaje góralski kulturze rozprowioł ô tym, że u niego jedno słowo może mieć wiela znaczyń. Jego ôjciec i stryjek wymiyniali miyndzy sobom taki a było to „bajto”. Przeca my niy sōm gorsi i u nas czynsto gynsto używomy „ônaczyć” abo „ônaczydło”. Styknie, że powiymy go i wszysjscy wiedzom ô co sie rozchodzi. Niy było by posiadōw, jak mianujōm taki trefy gōrole, bez muzyki. Toż i tu dziynki kapeli „Dziurawiec” wszyjscy uczestnicy poznali czym je gōralsko muzyka i śpiyw. Trzi dziołszki jak zagrały i zaśpiywały po swojimu, to aż nogi same chciały tańcować. Ale jak to je wszystko to co dobre wartko sie kończy, chocioż wiela s uczestnikōw wieczoru jeszcze dłōgo rozprowiało ô swoji godce i ô tym co jim leży na sercu.


c: text/html

text:
Sago plaża
Na dworze wiater wieje, a je fest zima, bezto dzisio bydzie jedna piykno spōminka na lato. Mōżnej, że ôd tego sie Wōm na sercu ciepli zrobi?
Doś pora lot nazod jedyn mōj znajōmek, co mu Waldek je na miano, wygroł rajza do Francyje. Ôgrōmnie sie skuli tego radowoł, a nojwiyncy mioł uciechy, że ta tura była yno do jednego. Bezto żodnego niy musioł ze sobōm brać!
– Teroz to jo se ôddychna! – radowoł sie w duchu, ale macha robiył markotno, że niby mu je żol, że cołki swoji roztōmiłej familije ze sobōm zabrać niy poradzi.
We autokarze Waldek siedzioł ze takim jednym chopym ze Chorzowa, co sie go sztyjc gupoty trzimały, a ku tymu jeszcze rod śpiywoł, a wice godoł. I tak se ôba chopy do gustu przipadli. Bezto bez cołko rajza trzimali sie społu. Te wszyjski miasta, kaj jechali, to sie im fest widziały!
Skuli tego połno fotografijōw natrzaskali,
coby se jejich familije tyż chocioż kōnsek tyj Francyje mogli ôbejrzeć! Ôstatni dwa dni mieli se ôddychnōnć nad morzym. Pogoda była piykno, na plaży piosek bioluśki
a ciepły! Jak kery ni mioł rod słōneczka to sie mōg pod taki elegancki namiot skryć, a „drinka” se wypić. Jak sie tak ôba chopy piyknie wygrzoli, a potym jeszcze pora tych „drinkōw” wypiyli, zachciało sie im do hajźlika!! Kej szli nazod dali pozōr, że kōnsek dali je jeszcze jedna plaża, yno że je płotym ôgrodzōno, a ludzi tam ani wiela ni ma.
Tymu chopu ze Chorzowa zaroz gupoty zagrały, a Waldik tyż niy bōł ôd tego, nō, to płot roz-dwa przesadziyli, a za mōmynt bōli po drugi strōnie. Jak prziśli bliży, to sie dziepiyro kapli, kaj trefiyli: to była sago plaża! We hotelu słyszeli, co kara sie płaci, jakby sie tam we batkach łaziyło. Rezikować niy chcieli, bo tych frankōw wiela ni mieli. Nazōd uciyc sie tyż niy dało, bo akuratnie za tym siatkōwym płotym szli te francuski szandary. No, to chopy batki we piosku zakopali a sagich udowali.
I nawet sie im tam widziało, bo widoki piykne mieli, ale gorzi było potym, jak trza było te batki ze piosku wykopać. Waldik swoji znod roz-dwa, ale jego kamrat straciył aże trzi godziny, bo se niy naznaczōł, kaj batki skowoł, a we tych galotkach mioł paszport!
Jakbych jo taki przigody miała, to bych sie fest zagrzoła, a Wy?
PS. Dziynkuja panoczkowi Alojzowi Zimończykowi za pomoc we ślonski korekcie.
Grymlino.
Jeśli podobało Ci się opowiadanie “Sago plaża” to zapraszam do czytania innych z cyklu po naszymu
Koniecznie zajrzycie na mój profil na Facebook.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Stephen Hawking
Stephen William Hawking (rodz. 8 śyrpńa 1942 we Oxfordźe, um. 14 marca 2018 we Cambridge) - brytyjski astrofizyk a kosmolog. Mjoł sclerosis lateralis amyotrophica, skiz kerygo mjoł paraliż srogszyj tajle ćoła. Bůł profesorym matymatyki a teoretycznyj izyki na University of Cambridge. Zajmowoł śe czornymi dźurami a kwantowům grawitacyjům. Bůł członkem Royal Society. Napisoł mocka kśůnżkůw, uůnygo A Brief History of Time: From the Big Bang to Black Holes bůła bez 237 tydńi na liśće bestsellerůw Sunday Timesa.


text:
Jaki wesele taki całe życie
Miesiōnc wrzesiyń sprzyjo zawiyraniu zwiōnzkōw małżyńskich, bo to i pogoda gynau do tańcowanio i wszyscy już tyż ze wczasōw pozjyżdzali, a tyż nikierzy zabobōnni wiedzōm, że żeby było małżyństwo szczyńśliwe, to w nazwie miesiōnca musi być literka R. Łōńskigo roku na kōnkursie „Po naszymu czyli po ślōnsku” moja cera godała ô tradycjach i zwyczajach weselnych, a wszystko z kuli tego, że niedługo jōm to wszystko czeko, ale tyż nie yno to mie sam skłōniło do naszkryflanio sam ô tym jak wielko to rzecz i sprawa, żeby wybrać sie partnera, co nie yno ôbiecuje i snokwio ale ważno je do niego przyszłość i dobro swoich bajtli, nie yno „Tu i teraz”. Mōm na myśli sam nasze wybory, kiere nas czekajōm w październiku i tak jak w małżyństwie bydymy musieli sie wybrać tych, kierym ufōmy i wiymy, że bydōm sie dzierżeć tego, co nōm najprzōd ôbiecali. A tu z nostalgiōm przipōminōm ôpowiadani mojej cery.
Szczyńść Boże Wszystkim,
Mōno sie dziwujecie, że tako młodo frelka poradzi sie jeszcze tak piyknie przywitać; bo dyć taki ślōnski powitani mogecie jeszcze yno trefić na grubie, abo jak farorz chodzi po kolyndzie, to sie go tyż takōm witaczkōm wito. Tyż w starym dobrym ślōnskim zwyczaju je powiesić taki abcybilder nad głowami młodej pory w dziyń weselo. Je to taki błogosławiyństwo ku pomyślności młodyj pory. Tych i wiela roztōmańtych weselnych ślōnskich zwyczajōw dzisiej skuli tego, że sie durch śpiychōmy, tracōm sie, a niekiedy je nas gańba pokozać sie tyż z inkszej strōny. Wiela tego wszystkiego bydzie na moim weselu, sama niewiym ale jednego jeżech sie pewno, że trza sie do niego porzōndnie narychtować. Bo jako to godajom: „Jaki wesele taki całe życie”. A niekiedy takie wesele może sie trefić pryndzyj jak nowo koszula. Na szczyńście moje je dopiero za jakiś czas, a jo już dzisioj sie starōm, jako to wszystko bydzie wyglōndać. Bez toż latoś nie chciałach startować w kōnkursach, yno że mi mama padała, że jak sie wydōm, to nie byda miała czasu sie ani poczesać, a ôbrozki to byda miała yno dwa; piec a pralka. Ale tak richtig to jeżech sam z kuli tego piyknego wińca na głowie, bo na bezrok ô tym czasie byda już wydano i winiec trza bydzie symnyć i razym z wōniaczkom dać za rōmka na pamiōntka na całe życie. Yno, że tego zwyczaju w Raciborzu już downo nima. Tak samo tyż jak i młodo pani nie idzie do ôłtorza ôbleczono w czornej mazelōnce. Ni ma tyż za niōm już tak piyknie ôbleczonych dróżek weselnych, a bezmała im wiyncyj ich miała, tym to potym w życiu sama w radości i smutku nie została.
„Za Raciborzem siedem mil.
Tam mi sie łączka zieleni.
A na tej łonczce leszczyna
A pod leszczyną dziewczyna
Tam swoje włosy czesała
A jak czesała płakała
Ej włosy, włosy włosiste
Służyłyście mi zaiste
Teraz mi służyć nie chcecie
Pod biołyczepiec pójdziecie
Pod bioły czepiec pod chusta
Nie pójda więcej za dróżka.
Downij oma to mi godała, że z tymi weselami to było durch inaczej, ni tak ja teraz: plastik karta do geltaszy, geltasza do taszki, taszka pod parza i cisnymy na muzyka. Weseli robiło sie dōma u panny młodej. A jak sie ôjcowie ô takim weselu dowiedzieli, to wartko rychtowali jakigo prosioka, cielika i gowiedż, coby narobić wōsztōw, prezwōsztōw i krupōw. Warzyło sie kotłōwka i roznosiło po sōmsiodach. Tego jodła to musiało być trocha na iber, tak coby stykło tyż do tych, co sie przidōm w dziyń weselo pochuśtać na fortce, a tyż do kucharyjōw na ôparzōno rynka za ich ciynżko robota. Sztryndziło sie chałupy, sztrajchowało ôkna, delōwki, stoły i stołki snosilo z całej wsi, place stroiło brzōzkami z kolorowymi szlajfkami, a muzykanty grały tak, że ich w drugiej wsi było słychać. A ô tym czy weselisko było udane rozgadywały baby, kiere na wieczur przychodziły pod chałupa na wyszcziżki. Jo tak miarkuja, że FaceBook miało właśnie tam swōj poczōntek.
Ni ma ślōnskigo weselo bez ślōnskigo kołocza! Jedzie sie z nim do swojij połowicy na tydziyń przed weselym z całōm kōmedyjōm, wszyscy poprzeblykani jak cyrkuśniki, z muzykōm i gupotami, coby im tam narobić trocha marasu i larma. W dziyń weselo Pōn młody musi ôd starosty wykupić Młodo pani, a że je ôna najgryfniejszo i najrobotniejszo do swoich ôjcōw, to za byle co jōm przeca nie dajōm. Po tym przichodzi taki czas, kiedy wszyscy ślimtajōm, jak ôjcowie młodym błogaswiyństwo dowajōm. Jak już je pofertigu, to młodzi muszōm sie zebrać do kościoła, ale droga do nigo nima tako leko, muszōm ôni pokonać mocka nastawianych przez sōmsiadow i kamratōw sztrekōw. Wszyscy majōm przi tymu mocka uciechy i szpasu, i czekajōm aż dostanōm ôd młodych co ôstrego. Po sakramyntalny TAK nie sypało sie drobnymi, bo downij piniōndz mioł inkszo woga i ludzie nie ciepali nim ô ziymia. Zaś po ôczepinach z frelki zrobi sie gospodyni, a na noc poślubno oma dała mi tako rada, że jak przidzie co do czego, to niech mōj chłop nie chyto mie za kolana, bo tam same kości yno chyci, trocha wyżyj to przidzie ku miłości.
Z tym weselym to je tela rychtowanio, że ôd samego słuchanio idzie sie zgrzoć. I bez toż jeżech rada, że jo jako ta hybryda kiero łōnczy tradycja i nowoczesność, mōm już posztelowano; klimatyzowano sala, fōntanna z szokoladōm i animatorka ku bajtlōm. Ale obiecuja wōm tyż, że na moim weselu nie popuszcza tym weselnym zwyczajōm i tradycjōm, a wachtyrzami tych i innych przesōndōw bydōm moje weding planerki, kierymi sōm moja mama, omy i stare ciotki. Ône już tam wiedzōm jak w tyn dziyń wylyź ôbrōnnōm rynkōm. Posłuchejcie yno co tyż mi radzōm:
„Jak cie sie zapytajōm, co wybiyrosz: chlyb, sōl, czy pana młodego to powiydz; chlyb, sōl i pana młodego, co bydzie robił na niego”
„Jak bydzie padać dyszcz, to wylyź na dwōr, co by ci do winca na piniōndze napadało”
„Jak was farorz już pobłogosławi to piyrwszo sie nie ôdzywej, bo piniyndzy nie bydziesz trzimać”
„Trzimej rynka na wiyrchu przy błogosławiyństwie, żeby tyż twoje zdanie było na wiyrchu”
„W dōma niech cie przeniesie przez prōg, żebyś do niego nie kopła bo nieszczyńście na siebie skludzisz”
A moje szczyńście mo 175 cm wzrostu, czorne włosy i zielone ôczy. I chocioż straszōm mie, że ciynżki je kamiyń młyński, ale ciynżejszy je stan małżyński to jo wiym, że bydymy sie przoć jak dwa gołōmbeczki, aż dorobiymy sie beczki synōw i cōreczki. I pōnoć młode małżyństwa to sie dociyrajōm ze sobōm tak ze 5 lot, to jo wiym, że my sam na Ślōnsku tyż mōmy takich, z kierymi dociyrōmy sie trocha dłużyj.
I bez tōż tak se myśla, że te nasze ślōnske wesela to ni ma yno te tańcowanie i komedyje. Je to przedewszystkim gotowość do wspōlnego działania, gotowość do bycia razem. Te wszystkie zwyczaje i tradycje, to je pokozanie jak fest przajymy naszej ślōnskiej ziemi. To sōm jeji wartości i twarde zasady. To je tyn “Złoty róg”, a my sōm tym powrozym, kiery nie moge pynknyć, tak coby nie stracić tego co najważniejsze, naszej ślōnskiej tożsamości.
„A teraz idymy na jednego…”
Ewa Grzesik
Miyszkōm w Raciborzu, robia na banie fest, przaja tymu miastu i ślōnskej godce, mōm swoje lata, ôdchowane bajtle, a teroz sie chyciłach pisanio. Laureatka kōnkursu „Po naszymu, czyli po Ślōnsku” w 2017 roku o tytuł “Ślōnzoka Roku”. Jak mōm trocha czasu to ôdnowiōm jakeś stare meble.


text:
Wjedrarjo warnuja přichodne dny před sylnišimi dešćemi a zdobom před móžnej wulkej wodu, tež w Hornjej Łužicy.
Drježdźany (SN/JaW). Nižina „Nick“ je hižo něšto dešća do Sakskeje přinjesła. Kaž Centrum za wulku wodu Sakskeho krajneho zarjada za wobswět, ratarstwo a geologiju w Drježdźanach informuje, přiběra tak tohorunja strach před wulkej wodu předewšěm w mjeńšich rěkach w swobodnym staće. Byrnjež za kónc tydźenja připowědźeny sylny dešć w Hornjej Łužicy wuwostał, je w dalšich kónčinach zdźěla k njewjedram a zliwkam dóšło. Městne zliwki strach wulkeje wody předewšěm w małych rěkach wobstajnje powjetšeja. Wšako njemóža wone spěšnje dosć na dešć reagować, fachowcy krajneho zarjada za wobswět wuswětleja. „Při małych rěkach je čas mjez zasadźenjom sylneho dešća a stupanjom stawa wody chětro krótki, zdźěla mjenje hač hodźinu. W ekstremnych padach stupa wottok wulkeje wody samo runočasnje ze zasadźenjom dešćom, štož mjenuja fachowcy torhacu wodu (Sturzflut).“
Budyšin (CS/SN). Na kóncu tola tak zlě njebě kaž připowědźene. Nimo pjatka dešćik organizatoram Budyskeho staroměšćanskeho festiwala klubu činił njeje. Za nadróžny swjedźeń so wjedro samo jako idealne wopokaza, dokelž njebě přećopło a tež nic přezyma. Tohodla knježeše na wšitkich zarjadowanskich městnach dobra nalada. Hłownje běchu to dwór před Serbskim muzejom, ruina mnišeje cyrkwje, naměsto před Michałskej cyrkwju a bara Sundowner. Wšudźe so z ludźimi mjerwješe. Špatnych wjedrowych prognozow dla běchu so krótkodobnje rozsudźili, 13. klankodźiwadłowy swjedźeń z ležownosće pod Starej wodarnju do Kamjentneho domu přepołožić. Tón drje je wot stareho města trochu zdaleny, přiwšěm njejsu tam přemało wopytowarjow dla skoržić trjebali.
Wojerecy (AK/SN). Prěni raz přeproša město Wojerecy za pjatk, 3. septembra, na Krabatowe wiki w starym měsće. Tam póńdźe na mnohostronske wašnje wo figuru Krabata a jeho historiski pozadk Jana Šadowica. Wiki organizuja marketingowe towarstwo Swójbny region Wojerecy, Łužiska hala, Kulturna fabrika a wobydlerska iniciatiwa města Čiń sobu. „Zaměr je, nadregionalny dožiwjenski wjeršk podłu 90 kilometrow dołheho Krabatoweho kolesowanskeho puća tworić. Chcemy tež wokolne komuny, rjemjeslnikow, towarstwa a kubłanišća sobu zapřijeć. Móhło-li so město Wojerecy za čłonstwo w Krabatowym towarstwje rozsudźić, by to wažne wuznaće było“, wuswětla zastupjer Kulturneje fabriki Olaf Winkler.
Incidenca třeći dźeń nad dźesać
Budyšin. Po soboće a njedźeli je Roberta Kochowy institut dźensa z incidencu 11,4 za wokrjes Budyšin třeći dźeń za sobu hódnotu nad dźesać podał. Wostanje-li wona tež jutře a srjedu, je wotpowědnje aktualnemu sakskemu korona-postajenju wot pjatka w zjawnych wobłukach zaso nahubnik trěbny. Tež w Zhorjelskim wokrjesu je z incidencu 10,4 prohowa hódnota překročena.
Po Biedenkopfje pomjenować
Drježdźany. Lětanišću sakskeje krajneje stolicy měli čestne mjeno prof. dr. Kurt Biedenkopf spožčić, namjetuje prezident Sakskeho krajneho sejma dr. Matthias Rößler (CDU). „Kurt Biedenkopf ma wo Saksku runje tajke zasłužby kaž FranzJosef Strauß wo Bayersku abo Willy Brandt wo Berlin“, rěka w informaciji zarjadnistwa sakskeho parlamenta.
Jako čerwjeny kraj zastopnjowany
Pčołarja zamknyli
Załom. 81lětneho muža, kotryž so sobotu popołdnju w Załomju runje swoje pčołki zastarowaše, su njeznaći do pčoleńcy zamknyli. Na to pokradnychu woni před wozom elektrokoleso rentnarja w hódnoće 850 eurow a z nim wotjědźechu. Hakle mandźelska pčołarja jeho pozdźišo wuswobodźi. Zranił so wón na zbožo njeje.
Miłoćicy. Wot 16. awgusta wobdźěli so 15 wuměłcow na lětušej mjezynarodnej rězbarskej dźěłarničce při Miłočanskej skale. Z finisažu ju jutře, sobotu, a njedźelu zakónča. Jutře wot 19 hodź. přeproša na hudźbny wječor. Njedźelu wot 10.30 hodź. poskića darmotne wodźenja při skale, při čimž jednotliwi wuměłcy wo swojich nastatych twórbach porěča. Nimo toho změja wšelake darmotne akcije za dźěći přihotowane. Hižo wot 10 hodź. zaklinči čěska dujerska hudźba, wot 13.30 hodź. budźe live-hudźba na klasiskich instrumentach słyšeć. Wo ćělne derjeměće budźe na woběmaj dnjomaj postarane.
Fundus sej wobhladać
Nowa Jaseńca. W nowowotewrjenym drastowym fundusu Moniki Cyžoweje na Hłownej 29 w Nowej Jaseńcy změja zajimcy njedźelu, 29. awgusta, wot 15 do 18 hodź. składnosć, sej we wobłuku dnja wotewrjenych duri rumnosće wobhladać. Wšitcy su wutrobnje witani.
Zetkaja so we wustajeńcy
Dźěwin (AK/SN). Wutwar moderneje šěrokopasmoweje techniki za spěšny internet w Dźěwinskej gmejnje derje postupuje. „Twarske dźěła za dotal špatnje zastaranych přemysłownikow w Brězowce su zaběželi. Wočakuju, zo tele dźěła k žanym wulkim poćeženjam za wobydlerjow njepowjedu“, praji Dźěwinski wjesnjanosta Helmut Krawc (SPD).
W Dźěwinje su twarske dźěła spočatk tohole tydźenja zahajili. Paralelnje k škleńčnonićowemu kablej kładu tam tež nowy milinowód do zhromadneje hrjebje. Jednotliwe dźěła wukonjeja domjace hłubokotwarske a elektrofirmy. Šěrokopasmowy wutwar tuž cyłkownje derje w časowym planje leži, měni Helmut Krawc.
Terpje/Zabrod (JoS/SN). Nowa mlokowa rampa stara so tuchwilu w Grodkowskim měšćanskim dźělu Terpje (Terpe) wo rozestajenje mjez městom a domizniskim towarstwom. Rampu je towarstwo zhotowiło we wobłuku spěchowanskeho programa „Demokratiju pěstować“. Nastajili su drjewjanu konstrukciju z małej ławku a přišrubowanymi kanami na ležownosći města. Za to pak njepředležeše dowolnosć. Tuž su rampu na namjet wjesneho předstejićerja Dietera Freißlera najprjedy raz na priwatnu ležownosć přestajili. Tam pak njemóža so wjesne žony na nju posydnyć, hdyž na přikład na pjekarske awto čakaja.
Mjeztym je towarstwo próstwu wo stajenje rampy na předwidźanym městnje nachwatało. Město Grodk drje by to dowoliło, wotpokaza pak kóždužkuli zamołwitosć, dyrbjało-li so na přikład njezbožo stać. To zaso domizniske towarstwo rozumić njemóže, dokelž so jeho zawěsćenje jeničce na towarstwowe skutkowanje poćahuje. „Za měšćanske spěchowanske objekty njemóžemy žane rukowanje přewzać“, praji předsyda domizniskeho towarstwa Lothar Hopka.


text:
Jan Bok
Jan Bok (němsce Johannes (tež Hans abo Hanns) Bock, łaćonsce Johannes Bocatius) (* 25. decembra 1569 we Wětošowje; † 12. nowembra 1621 w Uherskim Brodźe) běše delnjoserbski basnik, diplomat Sedmihródskeho wjerchowstwa a pedagoga.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jan Bok narodźi so jako syn překupca Pětša Boka we Wětošowje. Wón studowaše w Drježdźanach a pozdźišo tež we Wittenbergu, hdźež běše Serb a kurwjerchowski lěkar Kaspar Peuker jeho wučer.
Bok skutkowaše w Prešovje a Košicach. W Košicach přewza wón w lěće 1599 wjednistwo ewangelskeje šule a 1604 bu z měšćanskim sudnikom. Za madźarsko-sedmihródskeho hrabju Bocskaj běše w diplomatiskej słužbje. Kejžor Rudolf II. zasudźi jeho za to k wjacorym lětam jatby w Praze.
Jan Bok liči k najwuznamnišim basnikam swojeho časa. Wón njeseše kejžorski titul Poeta laureatus ceasareus („skrónowany basnik”).
ČesćenjaWobdźěłać
Při cyrkwi we Wětošowje dopomni taflička na Jana Boka, tohorunja w Košicach. Tam buchu tež dróha, srjedźna šula a měšćanska knihownja po Boku pomjenowane.
LiteraturaWobdźěłać
- Frido Mětšk: Bok, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 62f.


text:
Wutwarjeja přibrjóh
Hamor (SN/ch). Při Sedlišćanskim jězorje w Lěskej wutwarjeja přibrjóžny wobłuk. Zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Braniborska inwestuje tam něhdźe milion eurow, zdźěli rěčnica Diana Hüttler. W prěnim wotrězku nastanu nowe parkowanišća, nowy dojězdny puć a sanitarne twarjenje. Wone pak budźe hakle kónc sezony 2016 wužiwajomne. 2017 ma dalši twarski wotrězk slědować. Tón wopřijima wuhotowanje přibrjóžneho wobłuka při jězorje a přistawnišćo za pasažěrske łódźe. Twar přistawnišća chce zaměrowy zwjazk zhromadnje z hórniskim saněrarjom LMBV zwoprawdźić.
Twarja nuzowu přebywarnju


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 22.12.2019
Tyn tydziyń to popis manszaftōw necbala z Gōrnego Ślōnska. Wygrali 5 na 5 szpilōw, z czego dwa we Europejskej Lidze Majstrōw. We fusbalu spokojniejsze Gody we Zŏbrzu po ôstatnim szpilu latoś. A co jeszczy we hokeju, handbalu i basketbalu? Ôbejrzcie przeglōnd wszystkich szpilōw.
Fusbal
Liga polskŏ chopōw
Górnik Zŏbrze – Jagiellonia Białystok 3-0
Wisła Płock – Piast Gliwice 2-1
Po 20 szpilach Piast Gliwice je 6, a Górnik Zŏbrze 12.
Hokej
Liga czeskŏ chopōw
HC Oceláři Trziniec – Kometa Brno 1-4
HC Oceláři Trziniec – Rytíři Kladno 2-1 (po dogr.)
Sparta Praga – HC Oceláři Trziniec 3-2
Po 31 szpilach HC Oceláři Trziniec je na piōntym placu.
Liga polskŏ chopōw
Cracovia Krakōw – GKS Tychy 3-2
KS Toruń – Naprzōd Janōw 12-0
GKS Katowice – Zagłębie Sosnowiec 3-1
GKS Jastrzymbiy – Lotos Gdańsk 3-0
Naprzōd Janōw – Cracovia Krakōw 2-7
GKS Tychy – GKS Katowice 2-1
Unia Ôświyncim – GKS Jastrzymbiy 4-2
Po 32 szpilach na piyrszym placu je GKS Tychy, na drugim GKS Jastrzymbiy. GKS Katowice je 5, a Naprzōd Janōw 10.
Liga polskŏ babōw
Stoczniowiec Gdańsk – Polonia Bytōm 1-4
Po 12 szpilach Polonia Bytōm je piyrszŏ, a Atomówki GKS Tychy ôstatnie (5).
Necbal
Europejskŏ Liga Majstrōw
VfB Friedrichshafen – ZAKSA Kandzierzin-Kojźly 0-3
Po 3 szpilach ZAKSA je na piyrszym placu we grupie ze kōmpletym punktōw.
Jastrzębski Węgiel – Greenyar Maaseik 3-0
Po 3 szpilach Jastrzębski Węgiel je na piyrszym placu, choć…zagroł dopiyro dwa szpile.
Liga polskŏ chopōw
Cuprum Lubin – ZAKSA Kandzierzin-Kojźly 0-3
GKS Katowice – Aluron Virtu Zawiercie 3-1
Trefl Gdańsk – Jastrzębski Węgiel 1-3
Po 13 szpilach ZAKSA Kandzierzin-Kojźly je piyrszŏ, Jastrzębski Węgiel 4, a GKS Katowice 10.
Handbal
Liga czeskŏ chopōw
HC ROBE Zubří – Pepino SKP Fridek-Mistek 31-21
HC Banik Karwinŏ – HC ROBE Zubří 27-20
Pepino SKP Fridek-Mistek– Handball Brno 31-21
Po 15 szpilach HC Banik Karwinŏ je druge, a Fridek-Mistek 11.
Puchar Polski babōw
Korona Handball Kielce – KPR Ruch Chorzōw 38-24
Basketbal
AlpeAdria Cup
BK Ôpawa – KK Šenčur 114-62
BK Ôpawa wygrało grupa i czekŏ na nŏstypne manszafty, z kerymi zagroł już na bezrok.
Liga polskŏ chopōw
Astoria Bydgoszcz – GTK Gliwice 96-104
GTK Gliwice po 13 szpilach je 12.
Liga czeskŏ chopōw
BK Sluneta Usti nad Labem – BK Ôpawa 93-66
Po 15 szpilach BK Ôpawa je drugŏ.


text:
Třilětny po wohenju zemrěł
Zhorjelc (dpa/ch/SN). Dlěje hač tydźeń po rozbuchnjenju w Zhorjelskim wjaceswójbnym domje je třilětny hólčec na sćěhi swojich ćežkich zranjenjow zemrěł. Kaž policija wčera zdźěli, je staw dalšich ćežkozranjenych njezměnjeny. Přičiny rozbuchnjenja dnja 3. januara fachowcy hišće přepytuja. W fokusu steji 42lětny swójbny nan, kiž je tohorunja mjez ćežkozranjenymi. Pječa chcyše wón z propanowym płunom tepić, při čimž rozbuch zawini, informuje policajski rěčnik. Dwanaće ludźi so při wohenju zrani. Swójbny dom je tuchwilu njewobydlomny.
Młodźina zaso hudźi


text:
Budyski měšćanosta za financy dr. Robert Böhmer je tudyšej Serbskej pěstowarni „Jan Radyserb-Wjela“ zawčerawšim přizwolenje wo spěchowanskich srědkach přepodał. Miłočanski Křesćansko-socialny kubłanski skutk (CSB) jako nošer chce w zarjadnišću na Friedricha Engelsowym naměsće dźěl wonkownych připrawow přetwarić.
Budyšin (SN). Cyle po słowjanskej tradiciji witachu chowancy Budyskeje serbskeje pěstowarnje měšćanostu kaž tež zastupjerjow CSB a planowanskeho běrowa z chlěbom a selu. Někotři běchu nimo toho ze swojimi kubłarkami mały serbski a němski program zestajili. Wšako mějachu k tomu tež wšu přičinu. Dr. Robert Böhmer měješe mjenujcy přizwolenje wo spěchowanskich srědkach při sebi. Město Budyšin ze 100 000 eurami plan CSB podpěruje, prěni dźěl wonkownych připrawow kubłanišća přetwarić.


text:
Jedyn nasz przociel chodziōł sie strzigać a golić do takigo kamrata, co mu Waldek bōło na miano. Waldek golocz bōł dobry, bezto kupa klijyntōw mioł, ale porzad meditowoł jeszcze nad tym, jako wiyncy zarobić, a te peruki mu spadły jak ze nieba, bo na tyn szło „zbić wiynkszo kasa”.
Roz jedyn siedzi se tak ujek u tego Waldusia, siedzi a czeko na swoja raja, kej do tyj frizyjernie wlazła modo dziołcha a zaroz szła prosto ku szefowi:
– Mistrzu – padała – jo bych potrzebowała piykno blōnd peruka!
Waldek zaroz prziniōs wielgi miech a zaczło sie mierzyni. Jak już to trwało ze pōł godziny ujek tego niy strzimoł yno padoł tyj dziołsze:
– Fuj, tako piykno, modo dziołcha a cudze wosy nosi!
Ale frelka niy ôstała mu dłōżno, yno sie zaroz ôdżarła:
– Fuj, taki stary chop, a galoty ze cudzego barana ôblyko!
Tego już bōło na ujka za tela! Zrobiōł rynkōm krziż we lufcie, i tak sie ze wszyjskimi rozłōnczył, bo wiyncy tam jego noga niy postoła! Tak sie wkurził, niy yno na ta pyskato modo siksa, ale tyż na swojigo kamrata, co tak swojigo, starego klijynta we swoji włosnej frizyjerni dozwolił spōniywiyrać!
Ôd tego czasu ujka strzigła jego baba, ciotka Frida, a ani słōwka niy miōnknōł, że cosik je krziwo abo niy tak jako chcioł. A przedtym ciyngym cosik Waldkowi wynokwioł, a porzad mu sie cosik niy widziało! Jak nasza ōma uwidziała ujka bez lato we czopce, to zaroz padała, że Frida musiała mu kaj jakich schodōw na gowie narobić i teroz ujek gańbuje sie ludziōm na ôczy pokozać! Ale eli to bōła prowda, tego żodyn na isto niy wiedzioł! Jednako ujek coroz czynści ta czopka mioł na gowie, a potym za keryś rok sie ôkozało, że je glacaty! A zaś sie zaczła dyskusyjo, eli ôn wosy straciył bez ta czopka, abo czopkōm glaca przikrywoł! Widzicie jako to je : ludziōm nigdy niy wygodzisz!


text:
Tychy: 230 tys. cygaryt niy mogło być wykurzōnych
Tyscy szandarzi, co walczōm ze przestympczościōm gospodarczōm chyciyli dwōjkã miyszkańcōw tego miasta i przejōnli blisko 230 tys. cygaryt bez polskich zankōw akcyzy. Straty Skarbu Państwa skuli niyzapłacōnyj dŏwki rachuje się na kole 250 tys. zł. Za take przestympstwo grozi kŏra do 3 lŏt heresztu.
Policyjōny z wydziału do walki z przestympczościōm gospodarczōm tyskij kōmyndy zastawiyli 45 lŏt starego chopa jak tyż 35 lŏt starõ kobiytã, co przedŏwali niylegalne cygaryty. Śledczy zabezpieczyli blisko 230 tys. cygaryt bez polskich znakōw akcyzy. Straty Skarbu Państwa skirz niyzapłacōnyj dŏwki akcyzowyj rachuje sie na kole 250 tys. zł. Ô dalszym losie chycōnych uzdŏ terŏz prokuratōr i gyricht. Za take przestympstwo we kodeksie kŏrnym skarbowym zapisanŏ je kŏra do 3 lŏt heresztu, jak tyż ciynżke sztrofy financowe.
Zdrzōdło i foto: KMP Tychy


text:
Pólska planuje twar płotu na mjezy k Běłoruskej migrantow dla
Waršawa (dpa/SN). We wulkim chwatku so Pólska na to hotuje, na mjezy k Běłoruskej płót nastajić. Inženjerojo wójska su 2,50 metrow wysoku zawěru hižo planowali. Wojacy maja płót twarić, zdźěli zakitowanski minister Mariusz Błaszczak spočatk tydźenja w rozhłosu. Z dźěłami chcedźa ručež móžno započeć, wudospołni ministerski prezident Mateusz Morawiecki na swojim wopyće pola hranicarjow njedaloko Białystoka. Płót chce Pólska sama zapłaćić, pjenježnu podpěru z Brüssela žanu njetrjeba. 418 kilometrow dołha pólska mjeza k Běłoruskej je zdobom wonkowna Europskeje unije.
Natwar płotu móhł wjacore tydźenje a samo měsacy trać, Morawiecki rjekny. W prěnim rjedźe chcedźa něhdźe 190 kilometrow mjezy po krutym kraju zawěsćić. Tam, hdźež rěka Bug wobaj krajej dźěli, płót pozdźišo nastaja.


text:
Woda w kotle zewrała… Stadiōn Ślōnski przijōn kadrowiczōw – 15.10.2018 [Ślōnski fusbal, film]
Szpil Polski ze Słowacjōm 14 paździyrnika 2009 bōł chłōdnym pożegnaniym ze Stadiōnym Ślōnskim. Jedynōm bramōm bōło wtedy samobōjcze (chocioż spektakularne) trefiyni polskigo ôbrōńcy. Na żywo widziało to wiyncyj szpecōw ôd ôdgarnianio śniega niż istnych kibicōw. Dalij już wiymy co sie na Ślōnskim pochało. Momyntami zdało sie, że keta z kłōdkōm z bramy stadiōnowej już sie niy straci. Na szczynści wtedy ftoś mōndry projekty posadziynio na murawie zimiokow czy sprzedanio aryny sōmsiednimu zoo pod wypas surykatek wyciepoł do hasioka. Inwestycjo przepłacōno, ale dyć niy taki piniōndze w tym kraju wyciepuje sie w maras. To trza było dokludzić do kōńca do telkich mōmyntōw jak tera…
W Kotle Czarownic (czy jak fto woli – Heksōw) w czwortek a niedziela zaś było gorko jak za piyrwyj. Po 9-ciu latach mōmy szpil ô punkty. Tym razym śniyg niy suł a stadiōn bōł fol (poza sektorym przikrytym plałōm #EqualGame w ramach sztrofy za rasistowski prziśpiywki Polokōw w Bolōnii). W kożdym razie – poezjo. Porzōndny kōmyntator szportowy pojechołby sam jakōm epnōm metaforōm. Tōż voilà: heksōm woda w kotle zewrała, yno kluzek ni mioł fto powciepować. Coś w tym je, dyć kibice na szpilach Polski z Portugaliōm i Italiōm zrobiyli swoji a wracali du dōm głodni porzōndnego fusbalu. Wiela go niy widzieli, szczegōlnie w wykōnaniu Polskij kadry.
Ôdnotować musza ślōnski akcynciki. To Arek Milik i Kamil Glik. Tyn drugi klupnōł nawet brama z Portugaliōm. Ok, mono i samobōjczo, ale Rafa Silva musioł sie zdziwić, że to niy ôn wraziōł bala do neca, chocioż widzioł już yno pusto brama. Panie Kamilu niy gorszcie sie… Bydzie lepij. Heksy wyboczōm…
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal:
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
Ustrōnie: sprali chopa na wōzyku inwalidzkim
Policyjōny z Ustrōniŏ chyciyli trzech chopōw, podyjzdrzanych ô znyncanie sie ze ôsobliwym ôkruciyństwym nad ôsobōm niypołnosprŏwnōm fizycznie. Bydōncy pod wpływym alkoholu napastniki nojprzōd ôbalyli 60 lŏt starego chopa na wōzyku inwalidzkim, a niyskorzij kopali po cołkim ciele i niy przizwolyli nazŏd wlyź na wōzyk.
Doszło do tego na poczōntku czyrwnia we Ustrōniu. Szandarzi byli powiadōmiyni ô tym, iże na placu jednyj z posesyji ôstoł sprany niypołnosprŏwny chop. Jak wynikało ze zgłoszyniŏ, trzech chopōw ôbalyło 60 lŏt starego chop na wōzyku inwalidzkim, a niyskorzij kopali go po cołkim ciele.
Funkcjōnariusze zarŏz pojechali we skŏzane miyjsce. W pōmiyszkaniu trefiyli pokrziwdzōnego chopa. Policyjōny ôbsztalowali, iże sprŏwcy nojprzōd ôbalyli pokrzywdzonego, a niyskorzij kopali go i niy przizwolyli wlyź nazŏd na wōzyk. Znŏdli tyż świŏdkōw i sebrali rysopis trzech podyjzdrzanych ôsōb. W czasie pŏrudziesiyńciu minut poszukowań, blisko cyntrum miasta policyjōny namierzyli sprŏwcōw.
Dwa miyszkańcy Cieszyna, co im je 34 i 46 lŏt jak tyż 33 lata stary miyszkaniec Sadowic w czasie zastawiyniŏ ôpiyrali sie, ale wartko byli ôbezwładniyni ôd policyjōnōw. Byli ôżarci. Kożdy mioł blisko dwa prōmile alkoholu w ôrganiźmie. Wszyjscy trefiyli do policyjnyj cele. Po wytrzyźwiyniu usłyszeli prokuratorskie ôbskarżynie pozbawiyniŏ swobody ze ekstra napasztowaniym, narażynie na ciynżke poprzniynie ciała, znyncanie sie nad ôsobōm nieporadnōm fizycznie. Podle zgrōmadzōnyj materyje dowodowyj, na antrag śledczych i prokuratora, cieszyński gyricht uzdoł ô tymczasowym heresztowaniu podyjzdrzanych.
Zastawiyni nojbliższe trzi miesiōnce przepyndzōm w hereszcie. Podszukōnek w tyj sprawie kludzōm cieszyńscy kryminalni pod nadzorym Prokuratury Rejōnowyj w Cieszynie. Przestympstwo ô jake sōm podyjzdrzani sprŏwcy spraniŏ zakwalifikowano było za zbrodniã. Je to przestympstwo zagrożōne kŏrōm pozbawiyniŏ swobody na czas niy krōtszy aniżeli 3 lata abo kŏrōm surowszōm. Sprŏwcy mogōm ôstać we hereszcie nawet na 15 lŏt.
Zdrzōdło: KPP Cieszyn


text:
We sobota 24 listopada we Katowicach bydzie złōnaczōny ślōnski mini-Microsoft Technology Summit. Wto niy miŏł ôkazyje być na tyn rok na MTS-ie, bydzie mōg ôbejrzeć sztyry sesyje złōnaczōne na tyj kōnferyncje bez ludzi ze Ślōnska. Wszyjke te sesyje bōły richtich dobrze ôcyniōne, bez to satysfakcjŏ je gwarantowanŏ.
Do soboty!
Kamsoft, ul. 1-go maja 133, Katowice
Ôd 2006 roku durch wyrōżniany tytułym Microsoft Most Valuable Professional we kategorie SQL. Je kōnsultantym, rechtōrym i autoryzowanym trynerym Microsoft ôd 10 lôt. We programie Train To Trainers przigotowywŏł partnerōw firmy Microsoft do przejściŏ na SQL 2008 i 2012. Jako prelegynt bōł na wiela konferyncjach, w tym Microsoft Technology Summit, Microsoft Security Summit, Heroes Happen {Here} aji we trefach grupōw pasjonackich. Je autorym roztōmajtych ksiōnżek i artiklōw ô serwerze SQL.
Ôd 10 lat urobiŏ z projektowaniym, łōnaczyniym i wdrŏżaniym aplikacjōw kere korzistajōm ze platformōw: .NET, SQL Server oraz Oracle. Terŏzki robi jako Project Manager dlŏ LGBS Polska. Bōł tyż trynerym, programistōm, administratorym bazōw danych, twōrcōm dokumyntacje i analitykym biznesowym. Je spōłautōrym ksiōnżki „Serwer SQL 2008. Administracja i programowanie”. Speaker na kupa kōnferyncjach. Mŏ certyfikaty firmy Microsoft: MCT, MCITP–DBA, MCITP-DD, MCSD.NET i tytuł MVP we kategorie SQL Server
Robi w gyszefcie Microsoft. Do jego ôbowiōnzkōw przinŏleży spōłpraca z geszeftami kere łōnaczōm ôprogramowanie, dowajōnc jim technicznyj wiedzy na tymat produktōw Microsoft z tajli programowania. Szpecjalizuje sie przede wszyjskim we rozwiōnzaniach chmurowych, ôpartych ô Windows Azure. Do szpektrum jego zainteresowań przinŏleży tyż systym Windows 8 i mobilniŏki kere fōngujōm na Windows Phone. Ciyngym bywŏ na roztōlicznych kōnferyncjach, trefach offline użytkownikōw roztōmajtych technologijōw, kaj gŏdŏ ô tym co wiy słuchŏczōm. Prywatnie nŏłogowy suchŏcz muzyki i szlagcojger.
Tradycyjne procesy ETL pozwŏlajōm na zasilanie hurtowni danymi, niy pozwŏlajōm dyć użytkownikōm biznesowym (tōż jedynym ôsobōm, kere w pełni spokopiōm znŏczynie przetwarzanych danych) na wprowŏdzynie do nich jakichkolwiek poprŏwek. Tymczŏs to ôd jakości danych zależōm wyniki jich analiz.
Systymy EIM (Enterprise Information Management) sōm nŏjnowszym sposobym integracje, ôczyszczŏniŏ i cyntralnego zarzōndzania danymi, a jich cechōm charakterystycznōm je cug użytkownikōw do włōnczyniŏ sie w proces przigotowywaniŏ danych. W czasie sesyje przekōnōmy sie, jak usługi SQL Server Integration Services (SSIS), Data Quality Services (DQS) i Master Data Services (MDS) spōłpracujōm ze sobōm i łōnaczōm kōmpletne rozwiōzanie klasy EIM.
Użiwŏsz już Windows Azure? A może chcesz wiedzieć jak ôn fōnguje? Jak na kereś z pytań ôdpedziŏł żeś “ja”, to ta sesyjŏ je dlŏ Ciebie. Dowiysz sie jak fest chmurowa platforma Microsoftu rozwinyła sie bez tyn rok. Ôbejrzysz bez przikłŏd jak złōnaczyć zajty internecowe w ôparciu o ASP.NET/PHP, kere korzistajōm ze roztōmajtych motōrōw bazōw danych, jakto SQL Database lub MySQL. Ôbejrzysz tyż jak łōnaczyć maszyny wirtualne, aji w ôparciu ô systym Windows jak i Linux. A to dopiyro poczōntek lotu bez niyzwykle elastycznŏ i ôtwartŏ chmura!
SQL Server 2012 udostympniŏ cołkym nowe wejrzynie na zagŏdniynia zwiōnzane ze Wysokōm dostympnościōm (High Avability). Nŏjbardzij ôczekiwanōm nowōm fōnkcjōnalnościōm je AlwaysOn. W czasie sesyje chca pokŏzać praktyczne zastosowanie AlwaysOn. Ôdpowiym na pytania:
W ramach sesyje bydziecie widzieć kōncepcjŏ budowy rozwiōnzania kere spełniŏ ôczekiwaniŏ w zakresie utramyntnyj dostympności, co się tyczōm wydajności i bezpieczyństwa naszych danych, a tyż zgodnego z politykōm zapobieganiŏ utraty danych.
###
Rejestracja na portalu CodeGuru


text:
Moravskoslezský kraj
Moravskoslezský kraj (serbsce Morawsko-šleski kraj, do meje 2001 Ostravský kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje. Nadeńdźe so na samym wuchodźe republiki w sewjernym dźělu Morawy a čěskim dźělu Šleskeje a ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 290.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město je Ostrava.
Morawsko-šleski kraj mjezuje z Opolskim wojewódstwom na sewjeru, ze Šleskim na wuchodźe, ze Słowakskej na juhowuchodźe, ze Zlínskim krajom na juhu a z Wołomuckim na zapadźe. Wobsteji z 300 gmejnow w šěsć wokrjesach. Najwjetša rěka je Wódra, kotraž ćeče tež přez Ostravu. Na sewjerozapadźe nadeńdu so horiny Hrubeho Jeseníka, na juhowuchodźe Beskidy.
WokrjesyWobdźěłać
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Morawsko-šleskeho kraja su:


text:
Lubi wěriwi, to je tola słowo! „Njebudźće kaž tajeńcy“, praji Jězus. A kóždemu z nas přińdu zawěsće mnoho přikładow do mysli, štó móhł z tym być měnjeny: Ći, kotřiž so wot druhich chwala za swoje dobroty, wot kamerow do „praweho swětła“ sadźeni, kotřiž so z cyrkwinskimi a swětowymi titulemi pyša; kotřiž su při pobožnych procesjónach widźeć; kotřiž přeco potom w cyrkwi sedźa, hdyž druzy jich widźa!?
Abo tež ći, kotřiž su jenož cyle zrědka tu, ale přeco potom so jewja, hdyž někajki dobytk z toho maja!? Abo tež w politice: Štó njemysli tu tež na někotryžkuli zastupjerjow, kotřiž po zdaću jenož potom přińdu, hdyž so nowinarjo pokazuja, hdyž so błyšćić zamóža a scenarij derje wobknježa: tu raz wulki šek k přepodaću, tam raz beneficny wustup!?
A něchtóžkuli mysli potom snano trochu złowólnje: Haj, ći maja to trjeba! Tajkim tež dźensniše sćenje runje prawje přińdźe: Hladajće so! Njejednajće kaž ludacy, zo bychu jich ludźo česćili! Woni su hižo swoje myto dóstali.
Tola pomałku! Su to přeco jenož ći druzy? „Čemu widźiš třěsku we woku swojeho bratra, ale njewidźiš hrjadu we swojim woku?“, praša so Jězus jenož někotre rjadki pozdźišo (Mt 7,3). Štó da hordźi so tu ze swojej sprawnosću? Zawěsće tón, kiž druheho sudźi a zasudźuje a kiž nochce tak jara na sebje hladać. Tež hdyž to chětro lochko padnje: Zasudźenje nad druheho je na kóncu howe a prózdne, dokelž Bóh sam zamóža do wutroby hladać. Wón je sudnik, nichtó druhi! Wón znaje wotmysły. Wón nima trjeba, zo jemu hišće tak wažne pokiwy dawamy, zo měł sej toho abo tamneho raz trochu dokładnišo wobhladać, dokelž dźě móhło so wo ludaka jednać. Tajcy posrědnicy snano pola někotrych ludźi wotewrjene wucho nańdu. Bohu pak budź dźakowano – Bóh je hinaši!
Dźensa so zaso raz jasnje wopokazuje: Sćenje měni mje! – Bóh rěči w swojim poselstwje ke mni. Słowa sćenja płaća mi a měnja: Nic, zo chcyli mje zasudźić abo z porstom na mnje pokazać, ale zo bychu mje wuswobodźili. Na přikład wot sebjechwały a samopašnosće, kotraž chce mje k tomu pozběhnyć, zo móhł być z Knjezom nad wěru a dobrej wolu druhich.
Sćenje mi praji: „Ty pak...“. Bóh narěči mje z dowěrliwym „ty“ lubowaceho Wótca. Přicpěwa mi, zo jeho wolu póznaju a zo sym po njej žiwy. To njetrjebamy scyła na druhich hladać. Njetrjebam so ani z druhimi přirunować ani měrić; njedyrbju druheho wočornjeć, jenož zo bych móhł so sam błyšćić.
Lubi wěriwi, Bóh hlada na nas. Wón widźi naše pytanje a naše prašenja, dwěle kaž tež starosće. Widźi pak tež našu dobru wolu, samo potom, hdyž po čłowjeskich měritkach zwrěšćimy a za wočakowanjemi zwostawamy.
Tola Wón nam něšto přicpěwa. „Ty pak – hdyž so posćiš“ – čin to hinak, čin to tak derje kaž móžno, prosće trochu lěpje hač wčera! Bóh měni woprawdźe mje – dokelž derje ze mnu měni. To je dobre poselstwo, kiž posylnja! Amen.
GN


text:
Kak mógu luźe w nejśamnjejšych casach swóju cłowjecnosć wobchowaś? Toś to pšašanje buźo wuchadnišćo za choreografiske wuzgónjowanje, wěnowane wšym tym, ak su se nacionalsocializmoju stajali. Angažěrowana wucabnica, žurnalistka a filozofka dr. Marja Grollmuß jo se gromaźe ze swójimi sobupopajźonymi wopěrała byś wopor w koncentraciskem lěgwje. Aby tomu zadorali, až wóni duchnje se znicyju, su mobilizěrowali wšykne formy myslickich a kulturelnych jědernosćow: dompomnjeśa, reje, muzika, bajki a stare nabóžninske wopśimjeśa, kótarež w katastrofje ceło nowo wažne wordowali.
Toś tu tematiku ma wjacor wobjadnaś a cyni to z dwěma komozicijoma Bohuslava Martinů. Na jadnom boce z muziku k baletoju „Špaliček“, ku tej zwažnej bajce wót šejca, kótaremuž se raźijo, mócy znicenja, smjerśi a carta póšćipaś. Na drugem boce z „Wójaŕskeju mesu“ Bohuslava Martinů z lěta 1939, kótaraž wołanju z wjelikeje spušćownosći do naźejnje njeproznego njebja dajo dłymoki gnujucy wuraz. K tomu se citěrujo z listow Marje Grólmusec, kenž z popajźi swójej sotše pisała. Źiwadłownica Gabriela Marija Šmajdźina póžycyjo za to swój głos.
Choreografija wót Mia Facchinelli wulicujo wó rozmyslowatosći a pśeskoboźe, kótaraž se pśecej zasej pokažo, wó puchowatem sebjepśesajźenju a sebjewobwěsćenju – a to w nejwušej śěsnosći.
SOBUSTATKUJUCE balet ansambla
MUZIKA Bohuslav Martinů
MUZIKALISKE NAWJEDOWANJE Tvrtko Karlović
CHOREOGRAFIJA Mia Facchinelli
DRAMATURGIJA, WUGÓTOWANJE, LIBRETO Wilfried Buchholz
ZAWÓD DO KRUCHA Kristina Nerád
Keine weiteren Aufführungen in dieser Spielzeit.


text:
Zo njeby so na tradicionalnu zabawu zabyło, su kreatiwne ideje prašane
Kamjenc (UM/SN). To so minjene 65 lět hišće ženje stało njeje: Prěni raz po lěće 1953 Kamjenska Boršć tónraz wupadnje. „W swjedźenskim komiteju smy po wěcownej diskusiji tak rozsudźili. Lochko to na žadyn pad njebě“, praji wyši měšćanosta Roland Dantz (njestronjan) a zdobom předsyda komiteja. Rozsudne bě, zo so po škitnych naprawach korony dla hač do kónca awgusta po cyłej Sakskej žane zarjadowanja z wjace hač tysac wobdźělnikami wotměć njesmědźa.


text:
Brazylijo
Brazylijo (połne mjano: Federacyjno Republika Brazylije; port.: Brasil, República Federativa do Brasil) – nojwjynksze podug wjyrchu a wjelośći ludźi państwo we Połedńowyj Americe.
Zaludńůno uod Indjanerůw uod ńy myńi kej 6000 rokůw przed jeji uodkryćym bez Portugalczykůw kole 1500 roku. Jeji kolůńizacjo bůła bez nostympne 300 lot. Uod poczůnku stolećou naśilůły śe důnżyńo do samostanowjyńo, aże we 1822 princ-rygynt Pyjter I uogłośůł samostanowjyńy Brazylije. Na kůńec XIX stolećo a we poczůnkach stolećou bůł sam wjelgi napływ ymigrantůw ze Ojropy.


text:
Redakcija prosy wo »kritisku debatu wo zakładach načasneje serbskeje kultury«. Sym so z tym pospytał, ale z tutym nastawkom móžu na spočatku jenož ironisce wobchadźeć:
W lěće 1949 je so w Barće stał žałostny njeskutk: Tam su wottorhali hród a hižo lěto pozdźišo na samsnym městnje započeli šulu twarić – a w tutej šuli je so potom, kaž pisa druhi nětčiši serbski stawiznar (w připisu tu w Rozhledźe abo w Serbskich Nowinach) wučiła jenož ideologija, potajkim nic fyzika, matematika, chemija atd., tež nic nabožina! A Malinkowa pisa w sćěhowacym wotrězku, hdźež rěči wo wuswojenju a wuhnaću zemjanow a wo zemskej reformje: »Skrótka: jedna so tule wo socialistisku propagandu w historizowacym šaće, kiž ma načasnu politiku legitimować.«
A w slědowacym wotrězku, hdźež dźe wo wobraz Měrćina Nowaka-Njechorńskeho »Wot našich robotow rosćechu knježim jich wisate kutła« pisa awtorka: »Při tym konstruuje Njechorński zahubny a hač do dźensnišeho skutkowacy wobraz lětstotki potłóčowaneho a wuklukowaneho Serba. Tutón pak njeje žadyn ›stawizniski fakt‹, ale produkt socialistiskeho swětonahlada.«
Tute wuprajenje móžu jenož tak do normalneho zrozumjenja přewjesć: Wuklukowanje a potłóčowanje Serbow (a wězo tež němskich burow – hlej burske zběžki za čas Müntzera a Luthera a tež zběžki serbskich burow) njejsu »žadyn stawizniski fakt«, ale Měrćin Nowak je tajke něšto »konstruował« a socialisća/komunisća su sej to wumyslili, zo bychu swoju »načasnu politiku legitimowali«.
Zo je Martin Luther ze swojim přełožkom biblije wuznamnje přinošował k nastaću dźensnišeje spisowneje němčiny, słuša k powšitkownej wědźe. Ale tež w mnohich druhich rěčach je přełožowanje Swjateho pisma měło wažnu kulturnu funkciju.
To zwuraznja so tež w pólskej knize pod titulom »Nowy testament w stawiznach a kulturje Europy – 450. róčnica přełožka Noweho testamenta přez Mikławša Jakubicu do delnjołužiskeje rěče«.1 Kniha je rozprawa wo wědomostnej konferency uniwersity w Zielonej Górje, kotraž wotmě so 25. a 26. septembra 1998, potajkim před wjace hač 20 lětami w Ochli na kromje uniwersitneho města. Na njej wobdźělichu so, kaž so w předsłowje pisa, »stawiznarjo, rěčespytnicy a biblisća z Kanady, Pólskeje a Němskeje, mjez nimi tež jedyn Łužičan«. Tutón Łužičan běch ja – dr. Měrćin Völkel bě mje pósłał – a dźeržach jenički serbski referat konferency pod titulom »Rozprawa z dźěłarnje přełožowarja biblije«.
Rozprawjach tam wo přełožowanju Swjateho pisma, kiž smy někak w času mjez 1957 a 1976 jako studenća teologije a młodźi duchowni zdźěla w kolektiwje zdokonjeli a wo našich impulsach. Mjenuju teologiski, narodny, wědomostny a »rewolucionarny« impuls. A pod nadpismom »Što so dale sta« praji so, zo so w lěće 1966 wušły Nowy zakoń přez katolske wosady rozšěrjowaše, w swójbach čitaše a »tak so naš misionariski a narodny impuls dopjelni: Ludźo čitachu Bože słowo a woni čitachu to w modernej serbskej rěči.«


text:
Dlěje hač tři lětdźesatki wozjewja Róža Domašcyna (*1951) swoje basnje, eseje a přebasnjenja. Rozmołwa z poetku, kotraž eksperimenty lubuje.
W dopomnjence »Jako chcych so z knihikupču stać« wopisujeće na humoristiske wašnje požadansku rozmołwu srjedź 60ych lět w Budyskim Domje knihi. Hdy sće započała so za knihi zajimować?
Jara zahe. Na započatku njebě to pisane słowo, ale rěčane. Moja wowka je bajki bała, a te běchu to prěnje, štož sym wo literaturje sobu dóstała. Pozdźišo, hdyž móžach pisać a čitać, sym wězo knihi čitała. Móžu so dopomnić, zo běše moja prěnja serbskorěčna dźěćaca kniha »Směj so!« wot Josefa Lady. Sym wšě štučki z hłowy znała a mojej wowce stej mi je stajnje znowa předčitałoj. Někotre strony knihi hišće wobsedźu.


text:
Wjesela so na hosći ze zapadoafriskeho Benina
Njebjelčicy (SN/mwe). Z wjetšinu hłosow su Njebjelčanscy gmejnscy radźićeljo njedawno tomu přihłosowali, požadać so wo projekt towaršnosće Engagement Global. Powšitkownowužitna tzwr je za trajne mjezynarodne komunalne poćahi a partnerske dźěło zamołwita. Z něhdźe 20 000 eurami spěchowanskich pjenjez chce gmejna partnerske styki do zapadoafriskeho Benina rozšěrić. To rěka, zo so delegacije po šěsć wosobach mjez sobu wopytuja. Tak bychu hižo 11. nowembra afriskich hosći rady w Njebjelčicach witali, jich tydźeń pohosćili a jim dwurěčne komunalne žiwjenje zbližili. Gmejnska rada wupraji wuměnkarce Marlies Richter dowěru, w nadawku gmejny projekt nawjedować.
Kaž je znate, gmejna Njebjelčicy hižo wjacore komunalne partnerstwa w Europskej uniji wudźeržuje a zaměrnje pěstuje. Nětko planuje tajke do Afriki, konkretnje do Benina. Nazhonjenja skutkowneje komunalneje politiki maja pomhać, prud migracije zadźeržeć a regionalne wuwiće w mjezsobnej wzajomnosći podpěrać.


text:
Ślonski przewodnik po Katowicach
Dlo tych, kierzy ni znajom fest dobrze Katowic narychtowalimy przewodnik! Treficie tam miyjsca, kaj werci sie pociś na rajza abo se dychnyć! Chytejcie! Kiej znocie inksze miyjsca, kierych my niy wciepali do przewodnika, toż dowejcie nom znać w komyntorzu (nojlepij ze zdjyńciamI!)
1. Sztauwajery – Srogi park i stawy, niydaleko centrum Katowic. (kole Osiedla Paderewskigo).
Kiej radzi dychocie na lufcie, rajzujecie na kole, lotocie abo ciśniecie na rolszułach, to je to w plac w som roz dlo Wos. Wszyjscy, kierzy radzi idom na ryby tyż sie tam odnojdom.
Treficie tam tyż szwarny pop-up Barkaj mogecie se pofajrować! Polecomy! Nojlepij dojechać busym nr 674 ( z „Katowice Plac Wolności”) abo 910 (z „Katowice Mickiewicza”) na haltysztela „Osiedle Paderewskigo Pomnik” abo autym łod ulicy Pułaskigo!
2. Strefa Kultury – miyjsca w Katowicach w kierych uciechy trefiajom sie z kulturom! Treficie tukej NOSPR, Spodek, Muzeum Ślonskie i MCK!
Dojechać nojlepij bankom z haltyszteli „Katowice Dworzec PKP” przi ul. 3 moja na „Katowice Rondo Sztuki” (banki numer 13 abo 19) abo autym.
W samyj Strefie Kultury i niydaleko nij idzie co zmaszkecić (dejmy na to Kafyj przi Chorzowskij bezto raczyj głodni łazić niy bydziecie!)
3. Spodek – Hala widowiskowo-sportowo i nobarziyj rozpoznowalno bryła Katowic, abo i cołkigo Ślonska! Zaprojektowany bez architektów Macieja Gintowt i Macieja Krasińskig i konstruktora prof. inż. Wacława Zalewskigo. Latoś fajrowała Abrahama! Werci sie zoboczyć!
Wiyncyj informacji tukej: http://www.spodekkatowice.pl/pl/
4. Narodowo Orkiestra Symfoniczno Polskigo Radia – Fest gryfny projekt Tomasza Koniora, kiery nawionzuje do ślonskich familoków i krzipków Stradivariusa, Roztoliczno uciecha i nojwyższo jakość dzwiynku! Godajom, że som ino trzi sale koncertowe powyżyj tysiąca widzów o takij akustyce! W Hamburgu, Paryżu i … w Katowicach! Kaj treficie to wszyjstko? Toć że w NOSPR’ze!
Wiyncyj informacji tukej: https://nospr.org.pl/pl
5. Międzynarodowe Centrum Kongresowe – Srogie i nowoczesne hale na roztomajte targi, konferyncje i gale kongresowe! Zajyło piyrwsze miyjsce w miyndzynarodowym konkursie na zagospodarowani urbanistyczno-architektoniczne. Ku tymu wyglondo jak srogo polana przeorano bez londujoncy Spodek. A tego ni majom nikaj na cołkim świecie! Na Dachu mo taras z widokiym na panorama Katowic. Projektowała pracownia JEMS Architekci.
Wiyncyj informacji treficie tukej: http://www.mckkatowice.pl/pl/
6. Muzeum Śląskie – Downij gruba Ferdynand, poźnij gruba Katowice, a terozki nowe Muzeum Ślonski! Połonczyni ślonskij tradycji i nowoczesności. W całość we swojim projektcie architektoczniczym połonczyła to Riegler Riewe Architekten z Grazu!
Werci sie zoboczyć choby i do architektury ale je tyż moc ciekawych wystow! Terozki nojciekawsz podug nos to Counting Memories, Chiharu Shiota. We wtorki do Muzeum Ślonskigo wlyziecie za darmo!
Co sie tam wydarzo zoboczycie tukej: https://muzeumslaskie.pl/
7. .KTW – architektoniczny maszket i srogo przestrzyń biurowo kiero góruje nad cołkom Strefom Kultury, zaprojektowano bez Medusa Group. Mo tela fanów co i przeciwników! Nom sie festelnie podobo!
Wiyncyj informacji tukej: https://ktw.com.pl/
8. Osiedle Walentego Roździeńskiego (Osiedle Gwiazdy) – Zbudowane je z siedmiu festelnie srogich wieżowców miyszkalnych, kiere mianujom Gwiazdami, skuli tego że jich podstawom je ośmioramiynno gwiazda. Gryfnie widać z punktu widokowego na MCK abo ze placu przi Muzeum Ślonskim. Gwiazdy projektowali Buszko, Franta i Szewczyk! (Ło kierych werci sie poczytać!)
9. Osiedle Tysiąclecia – Tauzen – znane skuli 5 wieżowców, kiere majom kształt majzu! Wzorowane na wieżowcach Marina City z Chicago! Tauzyn jak i jego szwestry z Chicago bierom za „miasto w mieście” kaj wszystkie nojważniyjsze potrzeby miyszkańców som zaspokajane na miyjscu! Z Tauzyna festelnie blisko do Parku Ślonskigo kaj se idzie dychnyńć łod miyjskigo szwungu! Majz z Tauzenu projektowali Buszko i Franta! Dojedziecie busym nr 674 z haltyszteli „Katowice Dworzec” na „Osiedle Tysiąclesia ZOO”.
10. Nikiszowiec – Downij robotnicze osiedle familoków, na kierym wychowały sie cołkie familie grubiorzy, terozki trocha artystyczno (i festelnie turystyczno) dzielnica Katowic! Cołkie osiedle zaprojektowali Emil i Georg Zillmanowie na zlecyni koncernu Gieshe. Moc czerwonyj cegły a we ajnfartach je moc zielyni! Dlo cołkigo Nikisza znane som nikiszowskie róże na stawiyniach poczty i kościół św. Anny.
Pora razy w roku treficie na Nikiszu roztomajte jarmarki kaj idzie trefić dzieła artystów i jakie rynkodzieło.
Kiej bydziecie mieć głód, to polecomy se co zmaszkecić w Cafe Byfyj abo we Ślonskij Prohibicji.
Na miyjsce dojedziecie busym 674 z pod dworca w Katowicach do haltyszteli „Nikiszowiec Szyb Pułaski” abo 930 do haltyszteli „Nikiszowiec Kościół”. Idzie tyż dojechać autym i zaparkować przi samych familokach.
11. Hotel Katowice – kożdy go w mieście zno. Sztyjc funguje i mo klimat rodym z „007 zgłoś sie”. Kiej chcecie sie cofnyńć 40 lot do zadku, to werci sie tam wejrzeć. Nojlepij pociś piechty, to ni ma daleko łod banhofu abo Strefy Kultury.
12. Widok na ulica Stawowo z SUPERSAMU – coś dlo tych, co sztyjc lotajom z knipsaparatym i szukajom jakigo piyknego zdjyńcia. Styknie wylyź na parking dlo aut na galerii Supersam. Gryfne widoki na Katowice, polecomy!
13. Hołda Kostuchna i lasy Murckowskie – Kiej szukocie zielonyj oazy spokoju w Katowicach abo gryfnego widoku, toż polecomy wybrać sie polotać po Hołdzie na Kostuchnie z widokiym na gruba „Boże dary” abo po murckowskich lasach (a je tam kaj lotać!).
Nojlepij wybrać sie na kole abo autym.


text:
Ôd soboty do soboty: 14.04.2018
07-04-2018: Bogajstwo ino do nojbogatszych
Już hneda, do 2030 roku, 1% nojbogatszych ludzi na świecie bydzie kōntrolować wiyncyj jak 60% światowego bogajstwa. Tak pokŏzała analiza, kiero ôbsztalowoł Liam Byrner, ôrganizatōr kōnferencyje ôd OECD (Ôrganizacyje Gospodarczyj Spōłpracy a Rozwoju) ô inkluzywnym wzroście.
– Jak czego niy zrobiymy, coby zmiynić prawidła, podug kierych fōngujōm nasze ekōnōmije, to zrychtujymy sie prziszłość, co bydzie niyrōwno już na dicht – pedzioł. – To je moralnie złe, ekōnōmicznie katastrofalne, a plōngnie ryzyko nowyj eksplozyje niystabilności, korupcyje i biydy.
Źrōdło: The Guardian
10-04-2018: Weg z ôlyjym palmowym
Hipermarkety Iceland do kōńca roku blank przestanōm używać ôlyju palmowego w swojich produktach. Nec kōnzumōw z Wielgij Brytanije prziszoł ku tymu, coby wyciepać go ze składu wiyncyj jak 130 produktōw, kiere terŏz bydzie produkować inacyj.
Palmowy ôlyj to je nojpopularniyjszy jarzinowy ôlyj na świecie, a przi tymu tyż (abo prawie tymu) – nojtōńszy. Bez to ale jego produkcyjŏ mŏ katastrofalny wpływ na dyszczowe lasy, kiere sōm niszczōne, coby ôdpedzieć na popyt na tyn tŏwŏr.
Źrōdło: Telegraph
10-04-2018: Krok ku lykowi na choroba Alzheimera
Uczyni z Gladstone Institutes w San Francisco poradziyli zmiynić biołko połōnczōne z chorobōm Alzheimera na takie, kiere tak niy szkōdzi. Pokŏzali, co szkōdliwy wpływ gynu apoE4, co go znŏdli u pacjyntōw z chorobōm Alzheimera, idzie ôbrōcić. Trza ku tymu stworzić neurōny a komōrki mōzgowe z kōmōrek maciyrzowych ôd zdrowych chyntnych, co majōm gyn apoE3.
Przi podszukōnku uczyni używali ludzkich komōrek, bez co wyniki sōm akuratniyjsze jak przi tych z kōmōrkami ôd zwiyrzŏ. Niy idzie jeszcze pedzieć, wiela czasu trza, coby użyć tego ôdkryciŏ: zrychtować zwiōnzek, kiery pudzie testować, a niyskorzij produkować i przedŏwać.
Źrōdło: Newsweek
11-04-2018: Japōńskie wojŏki do ôperacyjōw na morzach
Japōńczyki stworzyli swoja piyrszo ôd czasu drugij światowyj wojny jednostka morskij infanteryje. Cyl ôd Wodnyj Brygady Gibkigo Rozłożynio (nowyj tajli Siył Samoôbrōny) to ôchrōna japōńskich wyspōw na morzu połedniowochińskim, ô kiere Tokio mŏ strach, coby niy były zaatakowane ôd Chinōw.
Japōnijŏ prōbuje gōnić Chiny, kiere wydŏwajōm na zbrojynia trzi razy tela piniyndzy. Rozbudowa japōńskich ôddziałōw je ale kōntrowersyjnŏ, bo idzie ich używać i do ôchrōny, i do atakowaniŏ, a powojynnŏ kōnstytucyjŏ ôdkozuje Japōniji prawa do wypisowaniŏ wojny.
Źrōdło: Reuters


text:
Lubliniec: amunicyjŏ na fiszli
Lublinieccy policyjōny przijōnli zgłoszynie ô amunicyji znŏdniyntyj w jednym z dōmōw na terynie miasta. Pokŏzało sie, iże posiedziciel budōnku w czasie skludzaniŏ fiszle znŏd patrōny, co pochodzōm pewnikym z II wojny światowyj.
Wczorej po połedniu, z dyżurnym lublinieckij kōmyndy skōntaktowoł sie miyszkaniec, co poinformiyrowoł ô znŏdniyńciu amunicyje na fiszli swojigo budōnku miyszkalnego. Pokŏzało sie, iże w czasie skludzaniŏ izbōw, pod jednã z balkōw stropowych znŏd pŏrãdziesiōnt sztuk amunicyje do gwerōw. Tymczasowo ôbsztalowano było, iże zabezpieczōne ôd policyjōnōw znŏlezisko może być z ôkresu II wojny światowyj.
Mōndurowi spōminajōm, iże tyj zorty znŏleziska trzeba traktować poważnie. Winno sie tyż trzimać ôstrożność i we żŏdnym przipadku niy wolno tykać tyj zorty przedmiotōw, ani wybadować czym ône naprŏwdã sōm abo przenosić ich w inksze miyjsce.
Zdrzōdło i foto: KPP Lubliniec


text:
Žnjowodźakny swjedźeń w Krabatowym młynje wjele wotměny skićił
Čorny Chołmc (SN/MWj). Žnjowodźakny swjedźeń w Čornochołmčanskim Krabatowym młynje su minjeny kónc tydźenja hnydom dwaj dnjej wotměli. A tej njemóhłoj rozdźělnišej być. Mjeztym zo so sobotu bjez přestawki dešćowaše, njebě njedźelu jeno suche, ale k tomu tež słónčne. Bjez dźiwa, zo bě jednaćel Tobias Čižik wčera popołdnju přewšo spokojom, zo je telko ludźi přichwatało. Dohromady zličichu wčera a předwčerawšim něhdźe 2 500 wopytowarjow. Z awtowych značkow bě wučitać, zo njeběchu zajimcy jeno z Budyskich, Kamjenskich a Wojerowskich kónčin přijěli, ale runje tak z Grodka, Drježdźan a Choćebuza.


text:
Tak sie terołzki1 myśla, czy te ślōnske praōłmy2 tyż robiōły taki zakwas- abo yno te ze Polski. Na zicher 3je w tym kans4 dobroci i niy werci5 sie go robić yno na Gody6 i potyn jeszcze niyftorzi go uwarzōm i wszyjske probiotyki pódōm7 weg8. Joł9 żech go znołd10 we taki jednyj staryj ksiōnżce ze receptami11, kero już moł 100 lołt. I tam je zakwas yno ze burakōw i wody. Myślołech sie, że to niy bydzie za dobre bez prziprawōw, ale musza Wōm pedzieć12, że tyn zakwas je idealny. Bez soli- zdrowszy, smakōw moł połno, fajnie kwajśny, przi hicu13 idealny i do tego je taki leko musujōncy… Jak sie nalejecie tego do keliszka na wino, to bajecie14 mieli trunek choby nojlepszy rocznik.
Co potrza?
2 kg ćwikli (burakōw czerwōnych)
2 litry wody
łeżka zakwasu abo wody ze łogōrkōw, abo krōmka chleba na zakwasie
Ôbiercie te ćwikle, pokrejcie i wciście do jaki srogi15 krauzy16 abo bōncloka17. Zalyjcie wodōm (joł żech doł normalno z kranu, bez warzynia) i dejcie18 tam łeżka zakwasu na chlyb (nojlepi, keby to bōła yno tako sama woda, kero sie niyrołz zbiyro na zakwasie) abo łeżka zakwasu ze kiszōnych ćwikli, jak żejście tako robiyli, abo woda ze ôgōrkōw kiszōnych… cojś, co by pomōgło napocznōńć kiszynie. Moge to tyż być krōmka chleba, ale dejcie jōm na wiyrch i na drugi dziyń wyciepcie.
Przikryjcie to jakōm szmatkōm i ôdstołwcie w jake ciepłe miejsce. I to się tak musi kisić 5-7 dni. Jak na wiyrchu bydzie sie robiōła piana, to jōm zbiyrejcie.
Jak już bydzie fajnie ukiszōne ( mogecie sie tego sprōbować), to przecedźcie to wszyjsko. Jak mołcie wyciskarka, to mogecie jeszcze wycisnōńć sok ze tych ćwikli, wymiyszejcie go z tym zlōnym, przelyjcie do flaszkōw i dejcie do lodōwki. Tam sie to moge postołć połra19 tydni, a Wy dziynnie mogecie sie szluknōńć20 pó szklōnki… Na zdrowie 🙂
1teraz
2prababcie
3pewno
4dużo
5opłaca
6Boże Narodzenie
7pójdą
8zginą
9ja
10znalazłem
11przepisami
12powiedzieć
13upale
14będziecie
15dużej
16słoika
17garnek z kamionki
18dajcie
19kilka
20łyknąć


text:
Rozestajenju pod aspektom wobswětoškita nastupajo Janšojsku brunicowu jamu je póndźelu nowy kapitl k tomu přišoł. Němska wobswětowa pomoc (DUH) a Zelena liga matej dalše přizwolenje jamy za njezakonske. Tak je DHU wobkrućenje znapřećiwjenja zapodała.
Berlin/Choćebuz (SN/at). Adresat wospjetneho znapřećiwjenja je braniborski Krajny zarjad za hórnistwo, geologiju a surowizny (LBGR). Kaž Choćebuska wobswětowa skupina pod třěchu Zeleneje ligi informuje, dyrbješe zarjad hižo do toho přiznać, zo njeje so dotal poradźiło tomu zadźěwać, zo so woda z Pynowskeho jězora blisko brunicoweje jamy zhubja. Wobkrućenje wotpokazowaceje pozicije je DHU předwčerawšim z podpěru Zeleneje ligi zapodała. Při tym nawjazuje DUH na loni k terminej zapodate znapřećiwjenje přećiwo hłownemu wobhospodarjenskemu planej Janšojskeje jamy 2020–2023.


text:
Banská Bystrica
Banská Bystrica (madźarsce Besztercebánya; němsce Neusohl) je z nimale 80.000 wobydlerjemi pjate najwjetše město w Słowakskej. Leži wosrjedź kraja a je sydło Banskobystriskeho kraja kaž tež uniwersity Mateja Bela. Stawiznisce jedna so wo wuznamne hórnistwowe město srjedźowěka z wjele architektoniskimi pomnikami.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město nadeńdźe so na poł puću mjez słowakskej stolicu Bratisławu a druhim najwjetšim městom Košice. Wobě měsće stej něhdźe 210 kilometrow zdalenej. Leži w Zvolenskim kótle při rěce Hron, do kotrejež wuliwa so tule rěčka Bystrica. Banská Bystrica je wobdata wot horin: Wulkeje Fatry, Starohórskich wjerchow a Nižeje Tatry na sewjeru, Słowakskich Rudohór a Poľany na juhowuchodźe kaž tež Kremnickich horow na zapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniše sydlišćo je so załožiło wot Słowjanow. Prěni němskorěčni sydlerjo-hórnicy přińdźechu hižo w 12. lětstotku, wosebje pak po napadźe Mongolow lětow 1241/42, zo bychu tule wudobyli rudu z podkopkow. W lěće 1255 dósta w tutym zwisku prěni raz pisomnje jako Noua villa Bystrice prope Lypcham („nowe město Bystrica pola Ľupče“) naspomnjene sydlišćo wot madźarskeho krala měšćanske prawa, prawo na wudobywanje złota a slěbra a dalše priwilegije. Wot 1350 wudobywachu tež kopor, w 14. lětstotku žiwe slěbro a w 15. lětstotku wołoj. Dla toho słušeše „koporowa“ Banská Bystrica nimo „złoteje“ Kremnicy a „slěborneje“ Banskeje Štiavnicy do třoch najbohatšich městow srjedźneje Słowakskeje. W prěnjej połojcy 16. lětstotka běše tež Augsburgska Fuggerec swójba aktiwna w hórnistwowym měsće a wobhospodarješe podkopki.
Po wulkim wohenju lěta 1761 dósta město nowy napohlad w baroknym stilu. Wot 1776 bě město sydło biskopa a 1788 zawrěchu so poslednje podkopki.
W 19. lětstotku hraješe Banská Bystrica wuznamnu rólu w kulturnym a politiskim žiwjenju Słowakow. Běše srjedźišćo słowakskorěčneho šulstwa a sydło 1845 załoženeho towarstwa Spolok pohronský. W lěće 1830 wotewrichu prěnju fabriku, 1845 prěnju nalutowarnju. Přez wotewrjenje železniskeju čarow 1873 a 1884 so wuwiće města hišće bóle pospěši. 1918 sta so město z dźělom nowozałoženeje Čěskosłowakskeje a dósta prěni raz oficielne słowakske mjeno Baňská Bystrica, kotrež bu 1927 na dźensnišu formu korigowane.
Za čas Druheje swětoweje wójny běše město w awgusće 1944 srjedźišćo Słowakskeho narodneho zběžka. Po wójnje bu němske wobydlerstwo wućěrjene.
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Spěšnodróha R1 zwjazuje Bansku Bystricu ze Zvolenom, Nitru a Bratisławu.


text:
BTU móže so profilować
Zły Komorow (SN/ch). Z jenož jednym hłosawzdaćom je rozšěrjeny załoženski senat Braniborskeje techniskeje uniwersity (BTU) Choćebuz-Zły Komorow minjeny kónc tydźenja za nowy wysokošulski wuwićowy program uniwersity hłosował. Koncept za strukturne a wobsahowe wuwiće BTU za lěta 2015 do 2020 je tuž jasny. Wysokošulski wuwićowy program je dalši wažny krok při hromadźezrosćenju kubłanskeju stejnišćow w Choćebuzu a Złym Komorowje. Prezident BTU prof. dr. ing. Jörg Steinbach bě w minjenym połlěće zhromadnje z prezidijom a fakultami koncept profilowanja a wutwara noweje uniwersity wuwił.
Hišće swobodne městna


text:
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Odznaczeni: Jerzy Bazan, Artur Władysław Bęben, Krzysztof Ludwik Birkenmajer, Karol Nereusz Bohdanowicz, Mieczysław Budkiewicz, Witold Budryk, Ryszard Czekajowski, Jan Wacław Czerwiński, Aleksander Długosz, Józef Antoni Dubiński, Andrzej Dunikowski, Henryk Zbigniew Filcek, Jerzy Jan Frydrych, Edward Antoni Garścia, Jerzy Kazimierz Gierula, Henryk Górecki, Zbigniew Górny, Maciej Władysław Grabski, Michał Grażyński, Jerzy Grzymek, Antoni Maria Emilian Hoborski, Jan Stanisław Janowski, Zbigniew Jasicki, Jan Marian Kaczmarek, Antoni Stanisław Kleczkowski, Adam Klich, Zdzisław Kłeczek, Stanisław Marian Knothe, Zofia Köhsling, Jerzy Kolbe, Mikołaj Kowalewski, Roman Władysław Krajewski, Jan Konrad Eligard Krauze, Bolesław Krupiński, Marian Książkiewicz, Tadeusz Aleksander Kubiczek, Władysław Kuczewski, Jan Kuhl, Wiesław Kurdowski, Adolf Langrod, Wacław Adam Leskiewicz, Jerzy Henryk Litwiniszyn, Zdzisław Kazimierz Maciejasz, Ignacy Malecki, Piotr Małoszewski, Jan Stefan Manitius, Eugeniusz Mazanek, Marian Mięsowicz, Bogdan Jerzy Ney, Roman Ney, Józef Nizioł, Stanisław Nowak, Zbigniew Zygmunt Obuchowicz, Wiesław Ochman, Michał Odlanicki-Poczobutt, Czesław Kazimierz Olech, Zbigniew Osiński, Józef Wacław Poborski, Józef Wojciech Raczkowski, Janusz Ryszard Roszkowski, Zdzisław Wojciech Samsonowicz, Tadeusz Senkara, Wilhelm Alojzy Staronka, Ludger Mirosław Szklarski, Kazimierz Stanisław Sztaba, Ryszard Tadeusiewicz, Roman Marian Teisseyre, Julian Tokarski, Zbigniew Michał Tokarski, Tadeusz Ważewski, Jan Węglarz, Stefan Węgrzyn, Feliks Franciszek Zalewski, Wiktor Zin, Witold Stanisław Żabiński, Wojciech Hubert Żurek


text:
Mody Scrooge urōs trochã, a izba zrobiyła sie barzij ciymnŏ i czŏrnŏ. Dylōwki sie zetarły barzij, ôkna popynkały, kōncki gipsu poślatowały z gipsdeki i pokŏzały gołe lajsty. Jak to wszyjsko zafōngowało, to Scrooge wiedzioł tela, co wy. Wiedzioł, że to było recht, i że wszyjsko wyglōndało tak, jak kejś; iże zaś bōł tam sōm, kedy inksi chopcy pojechali do dōm na Gody.
Niy czytoł już, ale łaziōł tam i nazŏd strŏpiōny.
Scrooge dziwoł sie na ducha, smutno pokryńciōł gowōm i zestarany wejzdrzoł na dźwiyrze.
Ôtwarły sie. Małŏ dziouszka, dużo modszŏ aniżeli synek, weszła wartko do izby, uwiesiyła mu sie na karku i gŏdała mu „roztōmiyły braciszku”.
– Prziszłach cie weznōńć do dōm, braciszku! – pedziało dziecko, zaklaskało rōnczkami i zegnyło sie ze śmiychu. – Do dōm, do dōm, do dōm!
– Do dōm, Fanny?
– Ja! – pedziała dziouszka połnŏ uciechy – Do dōm, na zawdy. Tatulek je szczodliwszy i to je terŏz upragniōny dōm! Tak miyło dō mie gŏdoł jednyj nocy, kej żech szła spać, iżech niy bała sie spytać jeszcze rŏz, jeźli możesz wrōcić. I pedzioł, że ja! I wysłoł mie we kolasie, coby prziwiyźć cie nazŏd. Boś już je bezma majorynt! – pedziało dziecko i ôtwarło szyroko ôczy. – I nigdy już sam niy wrōcisz. Ale nojprzōd przepyndzymy społym cołke Gody i bydymy mieć nojwiyncyj uciechy na świecie.
– Z ciebie już je kobiyta, Fanny! – krziknōł synek.
Klasła w rynce, ôśmioła sie i chciała tyknōńć ôd niego gowy, ale była za małŏ, tōż zaś sie ôśmioła, stanyła na palcach, chyciyła za kark i zaczła ciōngnōńć ze tōm swojōm dziecińskōm przepadzitościōm do dźwiyrzi, a ôn niy mōg nic inkszego zrobić, ino za niōm iść.
Straszny głos ryknōł we antryju:
– Prziniyście sam kofer ôd panŏczka Scrooge’a! – I pokŏzoł sie w nim sōm dyrechtōr. Dziwoł sie na tego panŏczka Scrooge’a ôkropicznie z gōry i wkludziōł go w nojgorszõ launã, jak podali sie rynce. Przeszli potym do ôszkliwyj studnie, co ôstała z nojlepszyj izby, jakõ świat widzioł, kaj ôd zimy mapy na ścianach i globy na ôknach wyglōndały choby ze wosku. Tam wyciōng zbōnek cudacznie lekigo wina i kōncek cudacznie ciynżkigo kołŏcza, i doł je bajtlōm. Posłoł bedyntra po szklōnkã „czegoś” dlŏ briftryjgra, ale tyn podziynkowoł, bo jeźli to to samo, co dostoł ôstatni rŏz, to ôn tego niy wypije. Kofer ôd panŏczka Scrooge’a bōł już prziwiōnzany do wiyrchu ôd kolasy, bajtle pożegnały sie ze dyrechtorym i z uciechōm ôdjechały drōgōm, a spod kōł wyskŏkowoł śniyg i czŏrne liście.
„Godniŏ pieśń” to „Opowieść wigilijna” po śląsku, czyli śląski przekład klasycznego dzieła bożonarodzeniowego Charlesa Dickensa „A Christmas Carol” dokonany przez Grzegorza Kulika. Książka ilustrowana jest obrazkami Johna Leecha z pierwszego angielskiego wydania z 1843 roku.
Odkrywając Śląsk:
Grzegorz Kulik osiągnął to, o czym marzy każdy tłumacz: wykonał pracę tak doskonałą, że czytając jego tekst ma się wrażenie, że czyta się oryginał. I tylko wiedza o tym jak jest naprawdę, raz po raz przypomina, że imię „Fanny”, a nie dajmy na to „Julka”, pojawia się tutaj nie bez powodu.


text:
Mirosław Syniawa: Dwie drōgi
DWIE DRŌGI
Marzy ci sie kariera, życie celebryty,
co go co porzōnd widzi sie w telewizorze,
co sukcesōw i chwŏlby żŏdyn rŏz niy syty?
“Gwara” ci sie wydrŏpać jakżyw niy pōmoże
na take szczyty.
Chciołbyś, ażeby ôjce bajtlōm cie palcami
pokazowali, jak cie trefiōm na ulicy,
żeby cie, kaj niy wlejziesz, witali brawami?
“Dialekt” ci niy pōmoże stanōńć na tyj szpicy,
kerŏ cie mami.
Jak żeś tyn, co za chwołōm bez ustanku gōni,
co mu śniōm sie pō nocach laury i nadgrody,
co je rŏd, jak gŏdajōm ciyngym jyno ô nim,
nic ci zyskŏsz, kej piszesz sōnety i ody
w “mŏwie sŏrōni”.
Jak ci niy dŏwŏ usnōńć myśl ô milijōnach,
frelach, co ci sie na kark ciepiōm, ô pałacach,
złotych haźlach, rzezanych w marmurze kolōnach,
a ci sie przi “jynzyku wsiŏkōw” durch chce gracać,
idziesz w złõ strōnã.
Dyć jak niy myślisz jyno ô tym, co sie kali,
ô tym, co mŏ ci prziniyś sławã, brawa, myto,
a chcesz to, co je richtig we wercie, ôcalić,
k tymu cynisz se prŏwdã w prostych słowach skrytõ,
idź, chopie, dalij!
Mirosław Syniawa – urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku jak i prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.


text:
Na digitalny marketingowy puć so zwažić je mnohim wulke wužadanje. Tež turistikarjo maja so z nim rozestajeć. Runje nětko za čas pandemije so tež woni lochko nimaja. Za wuspěšnu sezonu dźě je zaměrne wabjenje trěbne. Digitalna syć skići za to móžnosće.
Wojerecy (SN/BŠe). Bjez zaměrneho marketinga wobchodnistwo dźensniši dźeń hižo prawje njefunguje. Kotre móžnosće pak maja mjeńše předewzaća we wobłuku digitalneje komunikacije, zo bychu kedźbnosć zbudźili? Na to wotmołwitej dźěłarničce, kotrejž turistiski zwjazk Łužiska jězorina darmotnje poskići. Prěnju přewjedu hižo jutřišu wutoru, tamnu planuja 27. januara. Organizatorojo z toho wuchadźeja, zo zakładne zrozumjenje za socialne medije hižo wobsteji.
Zarjadowani pod hesłom „Social Media Rockstar“ a „Content Kings“ wěnujetej so mjez druhim prašenjam: Kak zhotowju zrozumliwe a dobre teksty? Kak móžu ze swójskim smartfonom rjane motiwy za socialne medije třěleć a je wobdźěłać? Kak wobchadźam z platformami Facebook, Instagram a YouTube, z kotrychž powěsće sćelu? Kak wuznamne su jednotliwe słowa a symbole?


text:
Mysle k Jürgena Maćijowej knize „Wuměłcy Hornjeje Łužicy 2“
Portrety wuměłsce tworjacych – hač spisowaćelow, molerjow abo hudźbnikow – zhotowić, to je w fotografiji wěsće wulke brěmjo. Wšako maja wuměłsce skutkowacy wosebitu awru. Jürgen Maćij bě so před lětdźesatkom hižo na to zwažił, z pomocu Połčničanskeho Ernsta Rietscheloweho kulturneho koła projekt „Wuměłcy Hornjeje Łužicy“ z wustajeńcu a publikaciju sobu zeskutkownić. Lětsa je kniha „Wuměłcy Hornjeje Łužicy 2“ wušła.
Přičina za 2. zwjazk wuměłskich portretow a biografijow je prosta, kaž Maćij sam piše: „Minjene dźesać lět zeznach dalšich ludźi a wopytach jich. Tak móžu w předležacym zwjazku 70 wuměłcow z Hornjeje Łužicy resp. z poćahom k Hornjej Łužicy předstajić.“


text:
Iršćina
Iršćina (tež irska gelšćina) je goidelska (gelska) rěč ze skupiny keltiskich rěčow ze swójby indoeuropskich rěčow, blisko přiwuzna šotiskej gelšćinje. Irsce rěči wokoło 350.000 ludźi.
Irsce rěči so w Irskej a Sewjernej Irskej jako mjeńšinowa rěč pódla jendźelšćiny, ma pak status narodneje a prěnjeje hamtskeje rěče Irskeje. Irskorěčne wobydlerstwo bydli předewšěm w kónčinach Gaeltacht, kotrež leža zapadnje města Galway z bliskimi Aranskimi kupami kaž tež we wokolinje města Bangor a bliskeje połkupy. Nimo toho je iršćina jedna ze 24 hamtskich rěčow Europskeje unije.
Na zapadźe Irskeje je iršćina maćeršćina wokoło 40.000 ludźi. W Sewjernej Irskej njeje hamtska rěč, ale liči oficialnje k mjeńšinowym rěčam. Dźensa prócuje so irske knježerstwo wo zasowožiwjenje iršćiny na zakładźe wšelakich programow, na př. zawjedźenje iršćiny na zarjadach, w šulach, w telewiziji a rozhłosu. Turist móže před problemom stać, hdyž so dóstanje do kónčin Gaeltacht. Namaka jenož tafle w iršćinje, na karće su zapřijeća pak zwjetša jenož jendźelsce zapisane. Po cyłym kraju su wšě tafle dwurěčne jendźelsko-irske. Jenož mały dźěl młodeje generacije móže rěč prjedownikow rěčeć, wjetši dźěl ludnosće ju hišće rozumi. Něhdźe 30.000 šulerjow wopytaja zwonka Gaeltachta zakładne a srjedźne šule z wučbu iršćiny, při čimž jich ličba rosće. Wo tute šule stara so njeknježerstwowa organizacija Gaelscoileanna. Wobsteji móžnosć, někotre přednoški z poskitka uniwersity w iršćinje słyšeć, předewšěm při Narodnej uniwersiće w Galway (Ollscoil na hÉireann).
W Irskej eksistuje statna telewizija w iršćinje, runje tak rozhłosowa stacija. W Sewjernej Irskej je mały dźěl wusyłanjow BBC w iršćinje.
WotkazWobdźěłać
bołharšćina | čěšćina | danšćina | estišćina | finšćina | francošćina | grjekšćina | iršćina | italšćina | jendźelšćina | letišćina | litawšćina | madźaršćina | maltašćina | němčina | nižozemšćina | pólšćina | portugalšćina | rumunšćina | słowakšćina | słowjenšćina | španišćina | šwedšćina


text:
Godka Klachuli 1.02.1922
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
Witejciez! Myśleliście, możno nie roz, ize Rōźla Pyscycka juz nie zyje, pra? Bali! Zyja, jak widzicie, z łaski Pana Jezusa, dali, choćech juz nie jedno, wōm padōm, kwaśne jabłko musiała przełknōńć i nie jedyn jankōr i frasōnek przetwać. Nie roz mnie juz ani nie dwa jynzyk świyńdzioł i byłabych rada rōzmajte rzecy wōm ôpisała, ale kej nie było roz kaj, moji złoci! „Kocynder” tyn kłak w moju powiesił redachtorstwo na hok i poszoł na powstania a potym sie kańś słanikoł az do teraska. Roz ech go podkała na powstaniu kole Koźlo, jak był u mnie w „Harbaciarni” ôd Cerwōnego krziza, kach parziła harbata lo nasych powstańćōw. Pōszłach tam, bo cōzech biedno miała robić? Chopcy pośli na frōnt, stary kańś do gmiński strazy, dziołchy dwie za sanitaryjki, tōz jo tyz poryncyłach gospodarstwo Stazyji i hajdy na powstanie! No, ô tym powstaniu to bych tam niejedno mōgła pedzieć, ho ho bali, ale to tam nie musi być dziś ani jutro, jyno to zrobia przi jakijś piyrsy-lepsy przilezytości.
Tu wōm przedstawiōm moja fotografijo z tych casōw. Podobōm wōm sie, co?
Teroz mōmy zamiast kōnwisaryjatu i Korfantego Nocelno rada ludowo z Rymerym i inkszymi. Ale ô tym ech nie chciała nic pisać, jyno ô tej kōnwisyji hm… jak sie tyz to pryndko nazywała… acha wiym, partytycno.
Tōz te kōnwisyje partycne, do ktorych nolezeli polocy i miymce, miały sie urodzać ô zgodzie na G. Ślōnsku miyndzy nami i miymcami, coby jedyn drugego juz nie zabijoł i coby kozdy mōg być w dōma pewny swojigo zycio i nie potrzebuwoł uciekać. No i nasi pōno w tej kōnwisyji bardzo dobrze pracuwali i teroz u nos majōm miymce świynty spokōj, nawet i ci, co nasych bjyli i zabijali prziśli tu nazod i włos im z głowy nie spadnie. I bezto, ize sie tak dobrze umiymy ôbchodzić i miymce majōm u nos jak w niebie, tōz tys teros miymce ze swojich krysōw posyłajōm nasych ludzi abo do nieba, abo tyz do nos.
Dziejs! byłabych wōm na imynt zapōmniała pedzieć, ize sie moja Stazyjo juz wydała. Wziyna se bardzo porzōmnego i statecnego synka, był na powstaniu, a teroz poszoł na jakiś tam kurs gdy i przidymy do Polski, to bydzie na granicy za zielōnki. Se tyz Stazyjo abo teroz dufo, wōm padōm! Jyno nos wszystkich ta niescynsno granica gorsy. Jo jest prosto baba ze wsi, ale bych to była napewno lepij i sprawiedliwij zrobiła. Jak daleko ludzie na wsiach godajōm po polsku, tak daleko mo należeć do Polski, a ôstatek dać miymcōm i kwita. A miymce w miastach majōm przitym tyla znacynio i tyla dogodanio, wiela żyd na wsi przi welōnkach do gminy abo do zarzōndu kościelnego.
Tako gupio granica tyz zrobić! Słyszoł to juz kej świat!? Byda chciała iść do chmosiōw, trza mieć przepustka, bydzie chcioł ziyńć ôdwiedzić w Szōmbierkach matka, musi iść przodzi po przepustka! A tam przeca ta sama Polska i ci sami polscy ludzie co i tu!
Jak byli u mnie latoś po kolyńdzie toch se tak myślała ô tym, ize w tych dniach tyz jakiś Kolynder za Szwajcaryje jeździ po G. Ślōnsku, choćby po kolyńdzie… a cy nōm te jego kolyndowanie prziniesie błogosławiyństwo…?
Dołby Bōg!
A teroz do widzynio i pozdrowio wos wszystkich wasza
Rōźla Pyscycka


text: Chrósćicy (CRM/SN). Z wulkim wjeselom móžeše Monika Gerdesowa minjenu sobotu w swojej putniskej hospodźe zaso jónu dweju přećelow Serbow z Prahi witać. W Čěskej jako kreatiwny hudźbny producent znaty Ondřej Šrámek zhladowaše w swojich wuwjedźenjach na tysaclětne kulturne stawizny, kotrež wuwiwachu so nimale jenak kaž w susodnych krajach. Prěnje zachowane přikłady wot 11. wěka sem su duchowneho razu. Duktus hudźby a jeje notacija pokazujetej w tamnišej zažnej dobje na bliskosć ke gregorianice. Starosłowjanski spěw na česć swjateho Wójćecha a runje tak hymnus na swjateho Wjacława tworještaj dołhi čas zakład čěskeje hudźby.


text:
projekt: Powołanska orientacija - Projekt: Berufsorientierung [10/2014]
„Po puću w serbskich a dwurěčnych firmach a zarjadnišćach w blišej wokolinje – Dokumentation über Berufe und Ausbildungsmöglichkeiten in der zweisprachigen Region“ je titul mapy, kotruž su šulerjo 8. lětnika Worklečanskeje wyšeje šule loni w oktobru 2014 sobu nadźěłali.
W njej předstajeja woni wokolne firmy a zarjadnišća bliže, kiž su we wobłuku wosebiteho projekta za powołansku orientaciju wopytali. Tak pobychu holcy a hólcy w Šustrec firmje za elektrotechniku Njebjelčicy tzwr w Kamjencu. We Worklecach zeznajomichu so z Wałdźic rěznistwom, pěstowarnju, ambulantnej hladanskej słužbu maltezow, Šlapic pjekarnju, Kupkec šwalčernju a Wałdźic/Hozec zubnolěkarskej praksu. W Pančicach wopytachu Zelnakec pjekarnju a Masopustec blidarnju. Nimo toho podachu so na busowu ekskursiju k dalšim 7 serbskim firmownikam mjez druhim do Radworja, Rakec, Miłoćic, Konjec , Róžanta a do Wotrowa. Ekskursiju organizowała bě předsydka Zwjazka serbskich předewzaćelow a rjemjeslnikow Mónika Cyžowa.
Error
Za zestajenje dokumentaciskeje mapy wjedźechu holcy a hólcy Worklečanskeje wyšeje šule interviewy z mějićelemi firmow resp. ze zamołwitymi w zarjadnišćach, zhotowichu krótkowopisowanja wo wotpowědnych powołanjach, dźěłachu w firmach dwě hodźinje na probu a napisachu wo tym dožiwjenske rozprawy. Nimo toho zestajachu serbsko-němske a němsko-serbske słownički z fachowymi wurazami a wobrotami za jednotliwe powołanske branše.
Ideju a cyłkowny nawod za nadźěłanje tutoho přidatneho wučbneho materiala měješe sobudźěłaćerka RCW Bianka Wjeńcyna, kiž je projekt zhromadnje z wučerkomaj Katku Bukowej a Claudiju Čornakowej zwoprawdźiła. Projekt so lětsa w 2.šulskim połlěće z dalšim lětnikom na našej šuli dale powjedźe.
tekst a fota: B.Wjeńcyna


text:
Berlin (dpa/SN). Koronapandemija a dalše přiwótřenje połoženja w nazymje a zymje běštej dźensa tema w zwjazkowym sejmje. Hišće krótko do wólbow su zapósłancy nowe rjadowanja wobzamknyli. Jako najwažniše měritko přiwótřenych naprawow ma přichodnje ličba koronapacientow w regionalnych chorownjach płaćić. Dotal měrjachu so naprawy po ličbje infekcijow, kotrež pak njejsu přiběracu ličbu šćěpjenych ludźi nastupajo hižo wuprajiwe.
Nowe koronaindikatory maja zwjazkowe kraje same wobzamknyć a dyrbja tež same rozsudźić, wot kotreje kritiskeje inicidencneje hódnoty su krućiše wobmjezowanja we wšědnym žiwjenju trěbne. Při tym maja ličbu pacientow w chorownjach, ličbu swobodnych łožow na intensiwnych stacijach, ličbu šćěpjenych a ličbu infekcijow wobkedźbować. Dotal su w zakonju wo škiće před infekcijemi jednotne hódnoty podate a měrja so po sydomdnjowskej incidency.


text:
Sportowe a kulturne towarstwa su wažny stołp towaršnostneho žiwjenja kóždeje komuny. Toho su sej tež we Łazowskej gmejnje wědomi a spytaja tuž tajke cyłki podpěrać.
Łaz (AK/SN). Zaměrnje spěchować chce gmejna Łaz přichodnje swoje sportowe a dalše zjednoćenstwa. Jednohłósnje wobzamknychu radźićeljo na swojim wčerawšim posedźenju wustawki wo spěchowanju sporta a towarstwoweho žiwjenja. „Runje towarstwa wukonjeja wažne dźěło za sport, za hladanje dźěći a młodostnych kaž tež za zachowanje kulturneho žiwjenja“, podšmórny wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU). „Tónle angažement chcemy hódnoćić.“ Zakład je sprawne a wuwažene spěchowanje. Na te wašnje chce Łazowska gmejna čiłemu towarstwowemu žiwjenje přinošować.


text:
Niy stanōł do kōntrole i najechoł na szandara
Wodzisławscy śledczy klarujōm ôkoliczności wypadku drōgowego z udziałym policyjōna ruchu drōgowego, co sie trefiōł wczorej w Ôlzie. Chop na motorze nojprzōd niy stanōł do kōntrole, a dalij, jak chcioł uciyc, to potrōńciōł policyjōna. Skuli zdarzyniŏ szandar doznoł urazu rynki, gowy jak tyż szyje i ôstoł hospitalizowany.
Wczorej przed połedniym patrol ruchu drōgowego kōntrolowoł stan trzyźwości kerowcōw w Ôlzie na ulicy Kolejowyj. Kole 12.30 jedyn z policyjōnōw nakŏzoł stanōńć kerujōncymu motorym marki Suzuki. Kerowca jednośladu przōdzi zwolniōł, a potym, coby uciyc ôd kōntrole drōgowyj, przyspiyszōł i najechoł na mōndurowego. Po przejechaniu pŏru metrów społym z policyjōnym, chop na motorze ôbalōł sie. Skirz zdarzyniŏ 32-latowy policyjōn, z urazym rynki, szyje i gowy, bōł wziynty do lazarytu. Policyjōny, co przijechali na plac zdarzyniŏ ôbsztalowali, iże sprŏwcōm potrōncyniŏ je 27-latowy miyszkaniec Gorzyc. Chop w chwili zdarzyniŏ bōł ôpity. Po wybadaniu w policyjnych bazach danych pokŏzało sie pōnadto, iże niy posiadŏ ôn uprawniyń do kerowaniŏ jednośladem, a wozidło niy mŏ terŏźnych badań technicznych jak tyż ôpłacōnyj polisy OC. Kerujōncymu wziynto prawo jazdy i dowōd rejestracyjny, a wozidło było odholowano na parking. Za sprawiynie wypadku drōgowego 27-latkowi grozi kŏra do 3 lŏt heresztu. Ô jego dalszym losie uzdŏ prokuratōr i gyricht.
Zdrzōdło i foto: KPP Wodzisław


text:
Štó a što tči za serbskimi projektami, kotrež buchu we wobłuku wubědźowanja Sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ mytowane? W lětušim serialu Serbskich Nowin je předstajamy.
Na Wojerowskej dźěćacej a młodźinskej farmje w nošerstwje Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka (CSB) wjesela so nad mytom Sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ w kategoriji „Žiwa dwurěčnosć“.
Woblubowane zarjadnišćo so hižo wjele lět za dźěło z dźěćimi a młodostnymi zasadźa pěstujo harmonisku zhromadnosć. Zrodźili su tam mysličku, na swojim arealu atraktiwitu a wjacerěčnosć hišće bóle spěchować. Na farmje maja rasy wužitneho skotu, kotrež su wot wotemrěća wohrožene. Kak mamy z nimi wobchadźeć, je plahować, zwotkel pochadźeja abo kak su žiwe, to wšo zhonja wopytowarjo z informaciskich taflow, připrawjenych na hródźach a chlěwach – dotal pak jenož w němskej rěči. Z pomocu myta 4 960 eurow to bórze změnja. Nastajić chcedźa tam wosom interaktiwnych přehladnych taflow, na kotrychž móžeš so wo wosom tam zastupjenych rasach po němskej, serbskej, pólskej a jendźelskej rěči wobhonić.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Po prěnimaj zwjazkomaj cyłkowneho předstajenja serbskeho pismowstwa, kotrež běštej wušłoj 1954 a 1960, zwosta třeći dźěl njedokónčeny, kiž měješe serbsku literaturu mjez swětowymaj wójnomaj wobjednawać. Tule poskićeny spis wo literarnych stawiznach wot 1918 do 1945 złožuje so na tehdyše předdźěło, zepěra pak so na wobšěrne nowe hódnoćenje. Wopisuja so towaršnostne poměry, w kotrychž buchu literarne twórby spisane, kaž tež wuměłske wuwiće něhdźe 50 awtorow.


text:
Gwinyjo
Gwinyjo (Guinée, Republika Gwinyje – République de Guinée) – państwo we zachodńij Africe nad Uoceanym Atlantyckim. Grańica mo s Gwinyjům Bissau, Synygalym, Mali, Liberyjům, Wybřežym Elefantowych Gnatůw a Sierra Leone.
Kolůńizowano bez Portůgalijo uod 1460, po XIX wjek jedyn s rygjůnůw, s kerygo překludzano nojwjyncy ńywolńikůw do roboty na plantacyjach we Americe. Uode 2 pouowy XIXstolećo okupowano bez Francyjo, we 1904 wlozua we skuod Francuskij Afriki Zachodńij. Ńypodleguość uzyskoua we 1958.
Gospodarka uoparto guůwńy na bauerstwje, eksport boksytůw, mimo aže znajome sům sroge zuoža inkšych surowcůw jejich eksploatacyjo je mouo rozwińynto.


text:
Woklečanscy šulerjo w sněhakowarskim lěhwje [01/2016]
19 šulerjow sedmeho lětnika Serbskeje wyšeje šule “Michał Hórnik” Worklecy přebywaše minjeny tydźeń štyri dny w sněhakowarskim lěhwje w čěskim Bedřichovje. Pobrachowaceho sněha dla dyrbjachu lěhwo najprjedy wo jedyn tydźeń přesuhnyć. Zo su so prawje rozsudźili, pokazachu hromady sněha, kotrež běchu so w tym času našli. Pisty běchu spřihotowane a wuměnjenja za sněhakowanje optimalne.
Je hižo z wjelelětnej tradiciju, zo jězdźa Worklečanscy šulerjo do Jizerskich horin a tam sněhakować wuknu. Nimo sportoweju wučerjow Křesćana Bejmaka a Simony Eckertoweje staraštaj so tež čěskaj wučerjej wo nich. Profesionelnje a žortne a přiwšěm čućiwje wobchadźachu wšitcy štyrjo ze strachami šulerjow, kotrež prěni raz horu dele sněhakowachu. Socialna dźěłaćerka Rěčneho centruma WITAJ Franciska Zopic je młodostnych sobu přewodźała.
Při słónčnym wjedrje a temperaturach daloko pod nulu wuknjechu šulerjo na Malinovce zakłady sněhakowanja. Bórze hibachu so cyle samozrozumliwe po arealu, wužiwachu lifty a wuspytachu wšelake pisty. Někotři běchu hižo časćišo ze staršimaj w zymskim dowolu a tak prěni raz na sněhakach njestejachu. Wučerjomaj Woklečanskeje šule bě wažne, zo nawuknu nimo wěsteje techniki tež prawidła, kotrež na sněhakowarskich pistach knježa. Holcy a hólcy 7. lětnika žnějachu při tym wuspěch, zo je jim dobra znamka w sporće wěsta.
Nimo sněhakowanja wubědźowachu so po wječorach tež w bowlingu a pobychu w Liberecskej kupjeli “Babylon”.
Error
fota a tekst: Franciska Zopic
"Moto-tydźeń" dźesatkow - "Moto-Woche" der Zehner [04/2016]
asocialny - asozial / burja + zombije - Bauern + Zombies / změna splaha - Geschlechterwechsel / Nerds / hipije - Hippies
Error
Wotchadna rjadownja - Abschlussklasse
Error


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 29.07.2018
Drugŏ kolejka we polskej i czeskej lidze, a u ślōnskich manszaftōw dalyj bez zmian…
We I lidze polskej grŏ yno Gōrnik Zŏbrze, bo Piast Gliwice mŏ szpil we pōniydziałek na wieczōr. We Zŏbrzu po nieudnyn szpilu we II rudzie kwalifikacyji do Ligi Europy (przegranŏ we czwŏrtek u siã 0-1 z AS Trenczyn), we niedziela czekali na kōmplet punktōw ze Wisłōm Płock. Szpil bōł wyrōwnany, ale piyrszego tora strzelōła Wisła, a gynau Ricardo Cavalcante Mendes (46 minuta). We 76 minucie na 1-1 trefiōł Igor Angulo i tak już ôstało do kōńca szpilu.
II liga polskŏ:
Rakōw Czynstochowa – GKS Jastrzymbie 2-2
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – Termalica 1-2
GKS Tychy – Chrobry Głogōw 1-1
Ôdra Ôpole – Sandecja 1-0
ŁKS Łōdź – GKS Katowice 0-1
Na piyrszym placu po dwōch kolejkach je Ôdra Ôpole.
We lidze I czeskej wszystke trzi manszafty ze Ślōnska przegrały swoje szpile.
Slezsky Ôpawa grŏ u siã ze Fastawym Zlin i ôd samego poczōntku mieli pod gōrka. Nojpiyrw czerwōnŏ kartka dostoł Jaroslav Svozil (już we 15 minucie), chwilã potym na 1-0 dlŏ Zlina trefiōł Lukáš Bartošák (20 minuta). Ôpawa prōbowała we ôsłabiynu wyrōwnać i udało sie to już we 36 minucie, kiedy tora dlŏ Slezkygo strzelōł David Puškáč. Po przerwie corŏzto barzyj bōło widać przewaga jednego fusbalŏrza po strōnie Zlina i we 54 minucie we tor ôd Ôpawy trefiōł Tomáš Poznar, kery prziszed do Fastawu nazŏd z wypożyczynia w Ôstrawie.
Jeszczy srogszego pecha mioł Banik Ôstrawa, kery przegroł we doliczōnym czasie w Uherskim Hradišciu z FC Slovacko 2-1. Nojpiyrw gospodŏrze trefiyli we 22 minucie po torze Jana Kuchty. We 35 minucie wyrōwnoł Daniel Holzer i kiedy prawie wszyscy liczyli już, ze ôba manszafty potajlujōm sie punktōma, to w 92 tora dlŏ Slovacka strzelōł Filip Kubala.
Blank inaczyj wyglōndoł szpił MFK Karwinej, kerŏ grała w Pradze ze Slaviōm i przegrała klar, bo aże 4-0. Po tej kolejce Karwina je już ôstatniŏ we lidze.
II liga czeskŏ:
Fotbal Trziniec – SK Prosztejow 0-2


text:
Otto I Wielgi
Otto I Wielgi (nar. 23 listopada 912, um. 7 mŏja 973 w Memleben) to bōł princ Saksōnije w latach 936–961, miymiecki krōl ôd 936 a rzimsko-miymiecki cysŏrz ôd 962 z dynastyje Ludolfingōw.
Bōł synym ôd Heinricha I Ptŏsznika, krōla Miymiec a ônego drugij żōny Matyldy z Ringelhaim, cery ôd saksōńskigo grŏfa Dietricha.
Otto sie stoł krōlym Miymiec bez elekcyjõ w roku 936. Fajernŏ koronacyjŏ bōła we tym samym roku we Aachen. Po korōnacyji musioł pokōnać rebelijõ saksōńskich, bajerskich, lōtaryńdzkich ai frankōńskich ksiōnżyntōw, kerym pōmŏgali braciŏ ôd Otta – Thankmar i Hajna. Kej wygroł w roku 939, zaczōn potyngować swojã władzã – pōmŏgały mu w tym Kościōł a kōndowita we dynastyji.
Ottōnowŏ polityka była ekspansywnŏ proci Słowianōm – na jejich ziymi tworził „marki“ a ônego państwo ôbsadziyło teryn aże do Ôdry. Na Miymcach znŏleżoły Italijŏ, Czechy i Danijŏ. Podbite ludy chrystianizowoł. 10 siyrpnia 955 pokōnoł Madziarōw na Lechowym Polu wele Augsburga a doł ôdporã jejich angrifōm na strzodkowõ Ojropã. Ôd 963 podle Thietmarowyj kroniki Otto dostŏwoł trybut ôd ksiyncia Pōlanōw, Miyszka I.
2 lutego 962 papież Jōn XII korōnowoł Ottōna w Rzimie na rzimskigo cysŏrza. Skuli tego, że chcioł uznaniŏ Bizancyjum, używoł jyno tytuł „cysŏrz” bez przimiotnika. Jeszcze za swojigo życiŏ zrobiōł cysŏrzym swojigo syna, Otto II. W roku 972 uzdoł sie ôddać Bizantyjskimu Cysŏrstwu podbite ziymie we Italiji za wzajymne uznanie cysŏrskich tytułōw. Coby to podsztrychnōńć Otto II ôżyniōł sie z Theofano z familije ôd bizantyjskigo cysŏrza Jana I Tzimiskesa.
Otto bōł żyniaty dwa razy. Piyrszōm jego żōnōm była Edyta Angelskŏ, cera ôd krōla Edwarda Starszego. Drugi rŏz sie ôżyniōł we paździyrniku 951 z Adelōm, cerōm ôd krōla Burgōndyje – Rudolfa II.
Z piyrszego małżyństwa byli:
- Ludolf, 930 – 6.09.957, princ Szwabije
- Ludgarda, † 18.11.953, ôd 947 żōna Konrada – princ Lōtaryngije
Z drugigo małżyństwa byli:
- Heinrich, 952 – 7.04.954
- Bruno, 953 – 8.09.957
- Otto II, 955 – 7.12.983, cysŏrz rzimski
- Matylda, 955 – 6.02.999
Z niyformalnyj relacyje bōł:
- Wilym, † 968, arcybiskup Majncu
Otto I umrził w 973 roku (bōł 61 rokōw stary), jego grōb je we katedrze w Magdeburgu.


text:
Facebookowŏ katastrofa. Jak z portalu wylŏły sie dane 50 milijōnōw ludzi
Huragan kulŏ sie po Facebooku. The Guardian i The New York Times ôpublikowały raporty ô niynŏleżnym użyciu danych ôd 50 milijōnōw używŏczōw Facebooka we firmie Cambridge Analytica, co spōłpracowała przi kampaniji na welōnek Donalda Trumpa i przi brytyjskim referyndum ô Brexicie.
Niy je to piyrszy rŏz, jak informacyje ô nadużyciach tyj platformy wychodzōm do światu. We 2014 roku portal przizwolōł naukowcōm użyć raje nowin do manipulowaniŏ ymocyjami ôd ludzi. Ôrganizacyjŏ Nŏrodōw Zjednoczōnych pedziała nawet, iże Facebook groł kluczowõ rolã we ludobōjstwie w Myanmarze. Ruscy propagandyści przebiyli sie bez zabezpieczynia reklam Facebooka, żeby wpłynōńć na amerykański welōnek we 2016 roku. Ôstatniŏ katastrofa to je ale nojgorsze, co nōm sie trefiyło słyszeć.
W marcu reporterzi Channel 4, co pozowali na bogatõ familijõ ze Sri Lanki, co szukŏ politycznych wpływōw, trefiyli sie z szefym Cambridge Analytica, Alexandrym Nixym. Tyn niy wiedzioł, że prziniyśli ze sobōm skrytõ kamerã i pedzioł im ô wszyjskim, co firma je gotowŏ zrobić. W jednym mōmyncie nawet padŏ „To je straszne, co terŏz powiym, ale to sōm rzeczy, co niy muszōm być prŏwdōm, ważne, żeby ludzie w nie wierzyli.”
Ô co sie gynau rozchodzi?
We 2015 roku Cambridge Analytica kupiyła ôd Facebooka licyncyjõ akadymickõ na dostymp do jejich danych i zbudowała aplikacyjõ thisisyourdigitallife (tojetwojecyfroweżycie). Publiczny cyl to były badania psychologiczne. 270 tys. Używŏczōw Facebooka zebrało i zainstalowało aplikacyjõ i przizwolyło Cambridge Analytice sztudiyrować jejich zachowania.
Czego ci używŏcze niy wiedzieli, to je fakt, iże zainstalowanie aplikacyje przizwolyło na zebranie niy ino jejich danych, ale tyż 50 milijōnōw jejich kamratōw. Z tego 30 milijōnōw miyszkŏ we USA i jejich dane były sprzedane kōmercyjnie i używane do tworzyniŏ cylowanych reklam.
Aktualizacyjŏ: We informacyji podanyj po ôpublikowaniu tego artykułu, Facebook rachowoł, iże Cambridge Analytica miała dostymp do danych ôd 87 milijōnōw ludzi.
Facebook już we 2015 roku pytoł Cambridge Analyticã, czy ôni przekrŏczajōm prawidła portalu po tym, jak we mediach pokŏzały sie informacyje ô tym, iże ftoś zbudowoł aplikacyjõ, co zbiyrŏ dane ôd używŏcza i jego kamratōw. Po jednym mailu, co w nim szło przeczytać, iże wszyjsko je w porzōndku, nic wiyncyj niy było sprawdzōne.
Jak fungujōm cylowane reklamy?
Podle tego, czymu używŏcz przaje, co kōmyntuje i jak sie zachowuje na Facebooku, idzie zbudować profil tego, na kogo takŏ ôsoba może zagłosować we welōnku. Dziynki tymu firma zbudowała profile „radszyj dymokratōw”, „radszyj republikanōw” (we USA), „radszyj przeciwko Brexitowi” i „radszyj za Brexitym” (we Wielkij Brytaniji).
Beztōż mōmy dziewiyńć ôsōb, co przajōm Trumpowi i radzi jedzōm rolady. To znaczy, iże ludziōm co radzi jedzōm rolady, ale sōm niyzdecydowani, idzie wysyłać reklamy, co pokŏżōm, że Clinton to złŏ ôsoba, bez przikłŏd „Wiedzieliście, że Clinton niy ciyrpi roladōw?”
To je ino przikłŏd, bo tak naprŏwdã na profilach na portalach społecznościowych je tela informacyji ô używŏczach, iże tych selektorōw były ôgrōmne liczby. Dziynki tymu szło ôbiyrać bardzo małe mikrogrupy, co dō nich posyłało sie ekstra dlō nich narychtowane reklamy.
Tyn typ reklam niy funguje z ludźmi, co padajōm „Welujã na tych skuli tego i to sie niy zmiyni”. To funguje z ludźmi, co niy majōm mocnyj ôpinije ô czymś i możno by szło ich przekōnać. Idzie za to zrobić coś inkszego. Suje sie na tych z mocnymi ôpinijami informacyje, iże jejich kandydaciŏ bez problymu wygrajōm. Jak sie wierzi, iże nasi wygrajōm, to mynij prŏwdopodobne, że sie pōdzie na welōnek.
Kogo to tykŏ?
We wszyskim niy rozchodzi sie ino ô te 50 milijōnōw ludzi. Jak sie mŏ profile mikrogrup ludzi, to idzie na Facebooku wykupować reklamy już do wszyjskich, niy ino do tych, co sie mŏ jejich dane.
Problym w tym, iże my niy mōmy czasu ani ynergije na weryfikowanie wszyskigo, co widzymy. Nasze mōzgi porzōnd idōm krōtszymi drōgami, jak rozchodzi sie ô rozumiynie świata, coby my niy musieli używać za moc czasu na to. Jak niy weryfikujymy, to łacno idzie nami manipulować gynau tak, jak wyżyj stoji napisane.
Po prŏwdzie jŏch widzioł już akadymikōw z tytułami uniwesyteckimi, co ściykali sie skuli jakijś fotografije abo posta na Facebooku, kaj było pedziane ino pōł prŏwdy. Stykło ino sprawdzić, skōnd ta fotografijŏ, abo wejzdrzeć do auslyndzkigo necu, żeby wiedzieć, iże to wszyjsko niyprŏwda. Ale jak elita intelektualnŏ niy mŏ nŏrzyńdzi do weryfikowaniŏ łgarstw, to co dopiyro ôbyczajni ludzie?
Reakcyje
We internecie zaczōn sie ruch pod hasłym #DeleteFacebook (SkasujFacebook). Firmy ôd Elona Muska – SpaceX i Tesla – skasowały swoje fanpejdże, to samo zrobiōł Playboy, co mioł 25 milijōnōw fanōw na swojich pŏru fanpejdżach. We kōmunikacie do mediōw Playboy napisoł: „Je bez 25 milijōnōw fanōw, co angażujōm sie w Playboy na naszych rozmajtych fanpejdżach i niy chcymy spōłpracować przi narażaniu ich na take praktyki”.
I didn’t realize there was one. Will do.
— Elon Musk (@elonmusk) March 23, 2018
Brian Acton, jedyn z autorōw WhatsAppa, popularnyj aplikacyje do kōmunikowaniŏ bez mobilniŏk, co jã pŏrã lŏt tymu kupiōł Facebook, radzi na Twitterze dać sie pokōj z Facebookym.
It is time. #deletefacebook
— Brian Acton (@brianacton) March 20, 2018
Fundacyjŏ Mozilla ôdkŏzała swoje reklamy na portalu, a do Firefoksa, swojij przeglōndarki, wydała przidŏwek Facebook Container, co izoluje Facebook ôd reszty ôtwartych strōn. Dziynki tymu portal niy może śledzić tego, co używŏcz przeglōndŏ.
Facebook w niydzielã, 25 marca, wykupiōł reklamy na cołkõ strōnã we nojważniyjszych brytyjskich i amerykańskich cajtōngach, kaj Mark Zuckerberg przeprŏszŏ za taki miszōng:
Mogliście słyszeć ô aplikacyji quizowyj zbudowanyj ôd badŏcza uniwesyteckigo, co wyloła dane facebookowe ôd milijōnōw ludzi we 2014 roku. Złōmali my zaufanie i przikro mi, iże niy zrobiyli my wtynczŏs wiyncyj. Robiymy kroki, żeby to sie nigdy wiyncyj niy powtōrzyło.
Przestali my dŏwać podobnym aplikacyjōm za moc informacyji. Limitujymy dane, co je aplikacyje dostŏwajōm po zalogowaniu na Facebook.
Sprawdzōmy tyż kożdõ jednã aplikacyjõ, co miała dostymp do srogich wielości danych przed tym, jak my to naprawiyli. Podejzdrzywōmy, iże sōm inksze. A jak je znojdymy, zbanujymy je i powiymy ô tym kożdymu, co go to tykŏ.
Facebook took out full page ads in the NYT, WSJ, WashPost, and 6 UK papers today https://t.co/kMA822kTpU pic.twitter.com/CUEYwyWuTT
— Brian Stelter (@brianstelter) March 25, 2018
Sōm dwa sroge problymy ze tymi przeprosinami. Po piyrsze to wypisanie krokōw samoregulacyji Facebooka mŏ klang choćby ôni chcieli sie ôchrōnić przed lecy jakōm ôficjalnōm regulacyjōm, a to przecã nad nimi wisi ôd dugszego czasu. Po druge sōm Facebook padŏ, iże sōm inksze aplikacyje, co fungowały i fungujōm na tych samych prawidłach.
Po prŏwdzie je niymałŏ szansa, że Cambridge Analytica niy miała srogigo wpływu na kampanije we USA i UK, ale ôstŏwŏ pytanie, na wiela mogymy wierzić Facebookowi ze swojymi danymi. Platforma przizwolyła firmie trzecij zbudować aplikacyjõ ino do zbiyraniŏ danych, a ta nadużyła jij tak, iże ciynżko sie wyforsztelować.
Możno i niy bōłby to srogi problym, jakby to bōł jakiś nowy, jednorazowy feler. Ale Facebook wiedzioł ô tym wiyncyj niż dwa lata i prziznali sie dopiyro, jak we mediach zrobiyło sie larmo.
Nojgorsze je to, iże to ani niy zależy ôd nŏs samych. Mogymy dŏwać pozōr na kożdym kroku, niy instalować aplikacyji bez synsu, a jakiś nasz kamrat, cyfrowy analfabeta, zainstaluje sie take coś i nasze dane już sōm niy wiadōmo kaj. Wiela razy bez ôstatni rok ftoś wŏs dodoł do grup, kaj pōnoć rozdŏwŏ sie vouchery 1500 złotych na bōty? To niy wasze kamratki, to aplikacyje, co ône sie do profilu dodały, bo jejich mōzgi dostały spiyńciŏ na myśl ô 1500 złotych. Ô tym, że żŏdnego vouchera niy ma, ône sie dowiedziały dopiyro po dodaniu aplikacyje. Ale udostympniynie danych już sie dokōnało.
Czymu nŏs to interesuje?
Facebook bōł pōmyslany za plac, kaj idzie sie kōntaktować ze przŏcielami, kamratami i inkszymi. Jego ôtwartość dŏwŏ możliwości nawet ôrganizowaniŏ protestōw we niydymokratycznych państwach, jak to było bez przikłŏd w czasie arabskij wiosny.
Ale Facebook mŏ tyż drugõ strōnã. To niyma ino platforma, to je tyż firma, co dlō nij czowiek to produkt, a tyn produkt sie sprzedŏwŏ. Sprzedŏwŏ sie Cambridge Analytica, ale sprzedŏwŏ sie tyż dziesiōntkōm, setkōm, tysiōncōm inkszych podmiotōw, co chciałyby nōm coś sprzedać abo chciałyby, żeby my zagłosowali tak, a niy inakszyj.
Żeby prziciōngnōńć nŏs na jak nojdużyj, Facebook chce nōm pokŏzać to, co nŏs zainteresuje i co nōm sie spodobŏ. Beztōż dziyń w dziyń, nōn stop, nasze profile analizujōm algorytmy, żeby pokazować nōm ino to, co nōm sie spodobŏ. Beztōż corŏz barzij zawiyrajōm nŏs ône we filtrowyj bańce, kaj widzymy ino informacyje, co sie z nimi zgŏdzōmy. Jak wszyjscy ludzie, co sie z nimi kōntaktujymy majōm take samo zdanie jak my, a wszyjske portale z wiadōmościami majōm take samo zdanie jak my, to przestŏwmy umieć dyskutować i pojawiŏ sie podział my-ôni. To stōnd dwie Polski, dwie Ameryki, dwie Wielke Brytanije (te ôstanie możno mynij, ale ôni swoje ymocyje dycki kryjōm). Ludzie widzōm jedyn i tyn sōm świat, jedne i te same ulice, jedne i te same ôsoby, ale niy chcōm sie znać.
Facebook niy ôstawiŏ tych danych ino do siebie. Firma je tyż we programie PRISM, tōż te dane, co ôd nŏs zbiyrŏ, idōm do amerykańskij National Security Agency (Nŏrodowyj Agyncyje Bezpieczyństwa).
Bez ôstatnie lata Facebook zmiyniōł sie we integralnõ tajlã naszego życiŏ. Firma kajś z drugigo kōńca świata decyduje ô tym, jake wiadōmości czytōmy, jake idyje nōm pokŏzać, kerzi kamraciŏ sōm dō nŏs ważniyjsi. Nasze nojbarzij prywatne dane zbiyrajōm agyncyje cudzego państwa i firmy, co wiedzōm, że mōmy rymã przed tym, jak zacznymy kichać. Ciynżko pedzieć, czy my sōm już zmanipulowane zombie abo jeszcze niy, ale pewnikym sōm my na samym kraju.