text:
Ireneusz Jelyń (Jelónek)
źródło: www.ireneuszjelen.pl
Irek Jelyń sie urodziuł dziewióntego kwietnia 1981 roku w Cieszynie. Jego Tatowie sie mianujóm Elżbieta a Jan. Mo starszóm siostre Rynate, a młodszego brata Łukasza. Uz jako mały synek góniuł za balónym na boisku kole szkoły numero dwa. Tam zaczón grać w fusbal. W 1991 roku jak mioł dziesiynć roków to zaczón grać w SKS w podstawówce, do kierej chodziuł. Jego trynerym wtynczas był Maryjan Tatuś. Potym za rok Irek sie zapisoł do klubu Piast Cieszyn, a jego trynerym jak był w zakach a w juniorach był Jozef Dziadurski. W 1999 roku w Cieszynie był Miyndzynarodowy Turniej Juniorów starszych, w kierym Irek zustoł królym strzelców.
Za rok uż groł w piyrszej drużynie Piasta kiero grała w lidze okryngowej – piónto liga. Groł pieknie, tóż uwidzioł go Edward Klejndinst – tryner trener kadry olimpijskij – jednako powiedzioł, że musi kopać aspón w trzeci lidze, jak chce grac w kadrze. Jako każdy młody synek mioł jakisi grejcary, kiere mog umarnić. W chałupie sie nie przelywało tóż nosiuł gorzołke przes granice jak murowiec. Do szkoły chodziuł, ale uczył sie yny tak jako chłapcy – ode złego amyn. W Cieszynie na dyskotece poznoł dziołuche Anne, kiero była jego wielkóm miłojścióm. Snoci to było tak, że to óna prziszła piyrszo ku Irkowi. Nó, ale jak chcioł wylyźć wyży, to musioł kopac w balón dali, a eszcze lepszy. W 2000 roku Irek pojechoł na testy do Górnika Zabrze, kany groł w sparingu miyndzy Piastym a Górnikiym. W meczu było 4:2, a dwa gole strzeluł Irek. Potym pojechoł tam na pore sparingów, ale nie czuł sie tam ganc dobrze – prawiuł, że to eszcze ni ma to, ale zapamiyntoł go tryner Mieczysław Bróniszewski. Na wiosne 2001 roku uz groł w Beskidzie we Skoczowie. Cały sezón 2001/02 kopoł w sztwortoligowym klubie ze Skoczowa. Potym zustoł zajś królym strzelców we sztwortej lidze, a ty jego gole fest pómógły Beskidowi sie udzierżeć w lidze.
W nowym sezónie próbowali go w drugoligowym Podbeskidziu Biylsko – Biała. Na jego szczynści grali sparing s Wisłóm Płock, kany trynerym był Mieczysław Bróniszewski. Tryner się uprzuł, coby chcioł mieć Irka u siebie, tóż po małych breweryjach (bo Irek uż mioł podpisany wstympny kóntrakt s Podbeskidziym) mioł Jelónka u siebie. Nim sie eszcze zaczón sezón w Ekstraklasie to Irek zagroł w meczu, kiery był jubileuszym na piynć a dwacet roków Podokryngu Skoczów – strzeluł trzi gole. 24.08.2002 Irek uż groł w Ekstraklasie, a pokozoł sie s dobrej stróny, tóż go chcieli do kadry olimpijskij Edwarda Klejndinsta. W piyrszym sezónie Irek strzeluł osim bramek na dwacet szejść meczów. Nastympny sezón był eszcze lepszy. Kadra olimpijsko przegrała s Białorusióm, a uż ni miała szans ijść dali, to jednako Irek groł w kadrze A. Uż w drugim meczu reprezyntacyji strzeluł gola (Litwa). W Ekstraklasie kopoł przeogrómnie dobrze – strzeluł osimnost bramek, tóż zustoł wicekrólym. Potym zaczón kopać aji w Pucharze UEFA, kany kopnół dwie bramki w dwóch meczach. Nó, a potym sie ożyniuł s Annóm, a urodziuł mu sie synek – Jakub. W nastympnym sezónie Irek kopie eszcze lepszy – strzylo dwanost goli, dali gro w kadrze, a Wiślocy zajś wlazujóm do europejskich pucharów.
Na poczóntku sezónu 2005/06 Irkowi sie darzi gorszy. Wiślocy wartko odpadajóm s pucharu UEFA – Irek nie strzeluł karnego. Fórt mo jakisi kóntuzje, jednako kóniec sezónu je przeogrómnie dobry. Sóm wywojowoł Puchar Polski, a Paweł Janas go wzión na Mistrzostwa Świata w Niymcach. We sparingach przed mistrzostwami Irek kopie pieknie (gol s Kolumbióm), jednako na piyrszy mecz s Ekwadorym wylazuje dziepro na kóniec. Ale i tak strzylo w poprzyczke. W meczu o wszecko s gospodorzami Irek wylazuje w piyrszym składzie. Gro przeogrómnie dobrze, je wartki, a widać, że chce grać – do dzisia kibice pamiyntajóm jak sie ścigoł s Dawidym Odónkorym. Irek je nejlepszym piłkarzym, kole Artura Boruca. Jednako to wszecko nic nie dało, bo my przegrali. Ostatni mecz s Kostarykóm to uż je yny mecz o pietruzieli. W tym meczu zajś Jelónek pokozoł, że umi kopać. Polska odpadła s turnieju, jadnako Irek sie nie musioł gańbić jak groł. Uż wtynczas było wiadómo, że nie pogro za długo we Wiśle. S każdym dniym coros wiyncyj klubów sie o niego pyto, ale w kóńcu wybiyro AJ Auxerre. W Ligue 1 piyrszy ros gro 05.08.2006. Poczóntek w nowym klubie ni ma ani dobry ani zły. Był aji taki momynt, że Irek na jedyn mecz siednył na stolicy. Dziepro jak strzeluł piyrszóm bramke w meczu s AS Mónaco, to sie spamiyntoł, a odżył po mistrzostwach swiata. Irek fórt kopoł dobrze w pucharze UEFA, tóż AJA bojowali o to, coby wylyźć s grupy, jadnako sie jim nie podarziło. W lidze Auerre gro słabo, jadnako do Irka, kiery gro na prawym skrzidle, lebo na szpicu żodyn nic ni mo. Je jednym s nejlepszych zawodników. W paździyrniku Irek mo kóntuzje pleców, a nie śmi grać w reprezyntacyji, jadnako pod kóniec roku prziszoł do siebie. Runde jesiynnóm zawiyro, a mo sztyry gole w lidze, a piynć w Pucharze UEFA. Na wiosne Irek gro s Auxerre coby mieli co nejlepsze miejsce w lidze, coby zagrać w pucharze europy. Gro na prawej pómocy, lebo na szpicy – kopie przeogrómnie dobrze. Jednako AJA mo dziepro ósme miejsce a nie gro w pucharach. W reprezyntacyji Irek ni ma docyniany, bo gro yny na kóniec, lebo yny w rezerwie. W piyrszym sezónie gro trzicet dwa mecze, a strzylo dziesiynć goli. Na orlap jedzie do Cieszyna, fórt lyczy pleca – ćwiczynia, masaże a rehabilitacyj. Gro w meczu na trzicet roków podokryngu Skoczowa. Je kapitanym zespołu, strzylo dwie bramki, ku tymu sztyry asysty, a jego zespół wygrywo 12:2. Po orlapie Jelónek spadki idzie do klubu. W AJA je kupa zmian, poszło precz poru ważnych fusbalistów. Irek zajś gro przeogrómnie dobrze, strzylo kupa goli a je nejlepszy. Ale poczóntek sezónu je annielski. Drużyna Irka wygrywo dziepro w w sztwortej kolejce. Irek jakosi sie nie poradzi opamiyntać w lidze, a eszcze ku tymu straciuł plac we składzie. Aji kiej strzeluł hatrika w 22 minuty, to fórt zustowoł fusbalistóm kiery wlazowoł. Dziepro pod kóniec jesiynnej rundy dostoł zajś plac we składzie. Auerre grało licho, tóż mialo na kóniec dziepro patnoste miejsce.
W kadrze Irek też ni mioł lachko. Beenhakker mioł do niego yny plac na liście rezerwowej. Runda na wiosne je annielsko, bo cały zespół gro licho. Dlo Irka je eszcze gorszo. Yny w piyrszym meczu gro do kóńca pełne pół drugo godziny. Potym nieskorzi Jean Fernandez prawi, że Irek do je dżoker. Fórt go jednako bolóm pleca, a nie poradzi grać ganc na fest. Strzeluł yny jednóm bramke a ni ma nic rod. Na kóniec sezónu po Irkowi było widać, że uż go wszecko sere, a eszcze tryner mu prawiuł, że za kupa woży. AJ Auxerre gro do kóńca a na siłe sie chce udzierżeć. Jelyń strzylo yny sztyry gole w całym sezónie. S kadry wylecioł, a Euro 2008 oglóndoł w telewizorze. Zaros po sezónie idzie na besinwazyjnóm opeacyj do Poznanio, kiero miała mu ganc wylyczyć pleca, coby go nie bolały. Na orlap jedzie do Cieszyna, a na tydziyń jedzie za granice. W klubie zaczyno grać narychtowany do nowych ciynżkich tryningów. Skamraciuł sie wtynczas s Dariuszym Dudkóm, kiery prziszoł do AJA. Do meczów wszyjscy fusbaliści sie rychtujów w Niymcach, a piyrsze sparingi sóm ganc dobre. Na siedym meczów towarzyskich Jelónek strzylo trzi gole, a gro w ataku ganc od poczóntku całe pół drugo godziny. Sezón zaczyno od bramki, kieróm strzeluł Nantes. Po dwóch rokach zajś wlazuje do kadry na mecz towarzyski s Ukrajinóm. Jednako cały zespół zagroł annielsko, ale na mecze eliminacyjne nie dostoł powolanio od Beenhakkera. AJ Auxerre w lidze gro przeogrómnie źle, Irek je fórt w ataku, a strzylo gole Lorient, a Le Havre. Dziesiónto kolejka je przeogrómnie pechowo. W dorachowanym czasie Irek sie buchnół na trowe, a zajś dostoł fest kóntuzje. W Lyónie je operowany, a potym mo ciynżkóm rehabilitacyj. W rundzie na jesiyń zagroł yny dziesiynć meczów, a strzeluł trzi gole.


c: text/html

text:
Italijo
Italijo, Republika Italsko (it.: Italia, Repubblica Italiana) – państwo położůne we Połedńowyj Ojropje, na Apyńińskim Půłwyspje, je ůune człůnkym wjelu uorgańizacyjůw, m.in.: Ojropejskij Uńije, NATO. Italijo noleży do uoźmju nojbarźi industryjowonych a bogatych państw śwjata - G8.
Cołkowito dugość lůndowyj grańicy Italije wynośi 1932,2 km. Sůmśaduje uůna s Francyjům – 488 km grańicy, Szwajcaryjům – 740 km, Austrijům – 430 km i Słowyńijům – 232 km). Wnůntzr terytorjům Italije znojdujům śe tyż dwa państwa-ynklawy: San Marino (39 km grańicy) a Watykůn (3,2 km).
Dugość wybrzeża italskigo wynośi aże 7600 km. Uoblewajům je wody poru akwynůw Strzůdźymnygo Morza: Liguryjske Morze, Tyrryńske Morze, Jůńske Morze a Adrjatycke Morze.
Nojwyższy půnkt połožůny je na nojwyższym masywje Ojropy, Můnt Blanc. Nośi uůn mjano Můnt Blanc de Courmayeur – jygo wysokość to 4807 m n.p.m.
Italijo podźelůno je na 20 rygjůnůw (5 ś ńich na szczygůlnych prowach), 109 prowincyji (s kerych 2 sům autůnůmiczne) a 8092 gminy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ślōnske fusbalerki na trefie ze kadrōm Polski. Pytaniy po ślōnsku do Lewandowskiego [film]
Mode fusbalerki KKS Katowice, kere wygrały Turniej Tymarka (nieôficjalny majster Polski we fusbalu dziołszek do lŏt 10), we nagroda pojechały na tref ze fusbalerōma kadry Polski przed szpily Polska-Izrael. Bōły na kōnferencyji prasowej ze polskimi fusbalerōma i mōgły jym zadŏwać pytania. Jak przistało na dziołszki ze Ślōnska, zrobiōły to po naszymu. Pytaniy bōło do Roberta Lewandowskygo, a pōmŏgać mu musioł Arakadiusz Milik. Ôbejrzcie nagranie:
A że dziołszki sōm fest dumne z tego, skōnd pochodzōm, to we busie do Warszawy śpiywały tyż to:
A sōm sukces dziołszek z KKS Katowice? Wygrały Turniej Tymabarka we kategoryji U-10. Nojpiyrw sōm powiatowe eliminacyje, a finał bōł grany na Sztadiōnie Narodowym we Warszawie. Gościym bōł Prezes PZPN Zbingniew Boniek, a puchar dlŏ wygranych przekazywo Prezydent RP Andrzej Duda.
Gratulujymy!
Zdrzōdło: Wojciech Banasiuk


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 1.11.2020
Korōnawirus zajś przetrzebiōł szpile. Durch nie grajōm w Republice Czeskej, a we ligach polskich tyż bōło zagrane yno 1/3 szpliōw. Sam mŏcie wszystke zestawiōne:
Fusbal
Liga polskŏ chopōw,
Warta Poznań – Górnik Zŏbrze 0-1
Po 8 szpilach Górnik Zŏbrze je drugi, Biylsko-Biołŏ 15, a Piast Gliwice 16.
Liga polskŏ babōw
ROW Rybnik – UKS SMS Łōdź 1-5
Po 9 szpilach GKS Katowice je 7, Rolnik Biedrzichowice 11, a ROW Rybnik 12.
Hokej na lodzie
Liga polskŏ chopōw
JKH GKS Jastrzymbiy – Cracovia Krakōw 6-1
GKS Katowice – Zagłębie Sosnowiec 5-2
Cracovia Krakōw – GKS Tychy 2-4
GKS Katowice – JKH GKS Jastrzymbiy 2-5
Po 14 szpilach GKS Tychy sōm na piyrszym placu, JKH GKS Jastrzymbiy na 3, a GKS Katowice na 5.
Voleybal
Liga polskŏ chopōw
Cuprum Lubin – ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly 1-3
Ślepsk Malow Suwałki – ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly 0-3
Trefl Gdańsk – Jastrzębski Węgiel 1-3
Po 8 szpilach ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly je na piyrszym placu, Jastrzębski Węgiel 2, GKS Katowice 9, a Stal Nysa 13.
Handbal
Liga polskŏ chopōw
Wybrzeże Gdańsk – Gwardia Ôpole 21-36
Basketbal
Liga polskŏ chopōw
GTK Gliwice – Śląsk Wrocław 85-91
Po 11 szpilach GTK Gliwice je na piōntym placu.


text:
Zrobiōł sie sztrzylanina na ulicach Mysłowic
Prokuratōr użōł dozoru policyjnego na chopa, co w sobotã sztrzyloł z pistōle pneumatycznyj. 35-letni miyszkaniec Mysłowic zraniōł jednã ôsobã i poprzniōł 3 auta jak tyż autobus kōmunikacyje miyjskij. Pistōlã kupiōł ino dziyń wczaśnij.
Na antrag mysłowskich śledczych Prokuratōr użōł dozoru policyjne na 35-letnigo miyszkańca Mysłowic, co w sobotã na ulicach w cyntrum miasta sztrzyloł z luftbiksy. Niyôdpedzialny mysłowiczanin zraniōł 58-latka, co wyszoł na balkōn coby zakurzić. Brok ôstoł w skrōni, cyntymetry ôd lewego ôka. Na szczyńście chop po wyciōngniyńciu broku ôd medykōw wyszoł ze lazarytu. Pōnadto 35-latek w tyn sōm dziyń poprzniōł szyby i karoseryje w 3 autach jak tyż autobusie kōmunikacyje miyjskij. Straty rachuje sie na bez 13 tys. zł. Policyjōny ôbsztalowali, iże pistōlã, co z nij sztrzyloł, kupiōł ino dziyń wczaśnij.
Za popołniōne przestympstwa w hereszcie może przepyndzić nawet 5 lŏt.
Fot.: KMP Mysłowice


text:
Beschreibung
Wochłódźujo so po horcym lubowanju při błótowskej grobli storči student njejapcy na nahe ćěło čerwjenowłosateje žónskeje. Zamołwići braniborscy kriminalisća proša personelneje nuzy dla swojich Berlinskich kolegow wo hamtsku pomoc při wuswětlenju pada. Njerady poda so na to w zapadnym dźělu města wotrostły młody komisar Urban prěni raz w žiwjenju do Błótow a storči tam na ludźik, kiž je jemu přewšo cuzy a suspektny.
Z Choćebuza pochadźaca awtorka Beata Mičerlichowa je so serbskemu čitarstwu hižo z někotrymi powědančkami w Serbskej pratyji a antologijomaj poručiła kaž tež z hromadźe z Ingrid Hustetowej spisanej dźiwadłowej hru »Wodny muž«. Z napjatej a zabawnej kriminalku »Mortwa w groblach«, spisanej jako kónčne dźěło studija na Lipšćanskim literarnym instituće, předleži nětko takrjec jeje samjenički knižny debit.


text:
Staraja Ladoga
Einwohner Zahlenformat
Staraja Ladoga (rusce CTapaя Лaдora, do lěta 1703 Ladoga/Лaдora) je wjes w Ruskej federaciji. Leži při Wolchowje w Leningradskej oblasći, něhdźe 15 kilometrow před jeho wuliwom do Ladogaskeho jězora. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 753 załožiło a słuša tuž k najstaršim ruskim městam. W srjedźowěku bě jedyn z najwažnišich wikowanskich přistawow sewjerneje Europy. Měješe hač do lěta 1703 měšćanske prawa. W zwisku z natwarom noweje stolicy Pětrohród załoži car Pětr Wulki w tymle lěće twjerdźiznu Nowaja Ladoga při wuliwje Wolchowa a přemjenowa stare město do Staraja Ladoga.
LiteraturaWobdźěłać
- CTapaя Лaдora// ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa : B 86 T. (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.


text:
Pućowanje młódšich a staršich zajimcow k łužiskej ptačinje wjedło
Šćeńca (AK/SN). 25 wobdźělnikow zymskeho pućowanja je Herbert Schnabel, wot lěta 1993 ranger w biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty, njedawno pola Šćeńcy přewodźał. Přijěli běchu woni z Wojerec, Běłeje Wody, Wulkeje Dubrawy a Hućiny. Pućowanje na temu „Ptački w zymje“ wjedźeše wot Šćeńčanskeho hosćenca hač ke Kołpičanskim (Kolbitz) hatam. Nastorčiła bě pućowanja před lětami Šćeńčanska wjesna předstejićerka Martina Bartuschk. Jej dźěše wo to, zo so předewšěm dźěći z domiznu lěpje zeznajomjeja. Spočatnje bě tajke pućowanje jako prózdninski poskitk myslene. Mjeztym tež starši, dźědojo, wowki a dalši zajimcy sobu du.


text:
Kłosk
Kłosk jo kwiśonkowy stołk, pśi kótaremž w kłoskatym pśirědowanju kwiśonki pó pśikšywnych łopjeńkach, plowach, sejźe.
Słodke tšawyWobdźěłać
A: Ceły kłosk jo wót dweju, rědko jadneje abo wěcej pśikšywnych plowow (Glumae) wobdana.
B: Pśekšywowa plowa (Palea inferior = dolna abo Palea exterior = zwenkowna plowa) slědujo, kótaraž jo nosece łopjeńko. W jogo rozporje kwiśonki stoj.
C: Na špicku pśekšywowa plowa cesto njaso pšostu šćeśinu, wósć. Pśi pśikšywnych plowach wósći su rědke.
1: Prědna plowa (Palea superior = górna abo Palea interior = nutśikowna plowa) se wót dweju zrosćoneju łopjeńkow zwenkownego kwiśonkołopjeńkowego krejza twóri.
2: Póchad dweju, rědko tśich, spšosćakow (Lodiculae) wrośi na nutśikowny kwiśonkołopjeńkowego krejza.
3: Pśez wustupowanje rozpśestrěwaju Lodiculae plowy, kwiśonka se puka a se proškowe łopjeńka jawje. Kłosk jo něnto zakwiśona a se móžo woprošowaś.
4. Płodnik wobda anatropne abo słabje kampylotropne semjenišćo.
5: Pěsta
Wšake kłoski se k kłosam abo kisćam na głownej wósce (Rachis) zjadnośuju. Jolic kłoski sejźe granje wjelgin krotko na głownej wósce, da wupada kaž kłosa a se groni wót pózdatnego kłosa.
Trajdowy kłos (Žyto)
Trajdowa kisć (Rolny wows)
Pózdatny kłos (hsb:Łučny pasnik)
ŽrědłaWobdźěłać
- Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, bok 273 (nim.)
- Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 15. Auflage, Jena Verlag von Gustav Fischer 1921 (nim.)


text:
Anton Nawka
Anton Nawka (* 20. septembra 1913 w Radworju; † 4. apryla 1998 w Budyšinje) bě serbski spisowaćel, přełožowar, redaktor a wučer.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Anton Nawka narodźi so 1913 jako syn wučerja Michała Nawki w Radworju. Jeho młódša sotra bě dźiwadźelnica Ludmila Nawka, jedyn z bratrow ludowědnik Błažij Nawka. Wot 1920 wopytowaše wón Radworsku ludowu šulu a wot 1924 gymnazij w Budyšinje. Po maturje 1933 poda so Nawka na studij žurnalistiki, stawiznow a ekonomije do Berlina a Wrócławja. W lětomaj 1937 a 1938 studowaše wón prawa na Krakowskej uniwersiće a běše wot 1938 při wobchodnej akademiji w Poznanju přistajeny. W lěće 1941 bu Nawka do wójska sćehnjeny a pušći so 1945 ze sowjetskeje jatby. Po tym, zo skutkowaše w nowozałoženej Domowinje, studowaše wón mjez 1946 do 1949 stawizny na uniwersiće w Poznanju. Mjez 1949 a 1954 běše wón wučer na Serbskej wyšej šuli w Budyšinje a wot 1954 docent na Serbskim wučerskim wustawje. Z politiskich přičin zhubi 1958 tute přistajenje a sta so z korektorom w redakciji Noweje doby. Wot lěta 1968 skutkowaše jako swobodnje tworjacy spisowaćel, bu 1972 redaktor Płomjenja a lektor w Ludowym nakładnistwje Domowina. Nawka zemrě 1998 w Budyšinje.
Hižo jako redaktor dowójnskeho Serbskeho studenta pisaše Nawka powědančka a basnje. Wulke zasłužby zdoby sej Nawka z přełožkami ze swětoweje literatury, kaž na přikład Goriotec nan Balzaca abo Hrabina Kozelska Kraszewskeho kaž tež z přełožkami wjace hač dwaceći dźiwadłowych hrow.
Nawka bu 1965 z Literarnym mytom Domowiny, 1970 z rjadom „Zasłużony dla Kultury Polskiej” a z čestnym znamješkom pólskeho zjednoćenstwa ZAIKS wuznamjenjeny. W lěće 1995 spožči so Antonej Nawce Myto Ćišinskeho.
Zhromadnje z mandźelskej Helenu, rodź. Juraszek z Berlina, kotruž bě w lěće 1934 jako student žurnalistiki zeznał, měješe štyri dźěći. Wón zemrě w starobje 84 lět w Budyšinje a bu na tamnišim Mikławšku pochowany.
Twórby (wuběr)[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Kubło pod worješinu. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2003.
- Jadwiga. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1969.
- Pod wopačnej flintu. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1964.
- Pod wopačnej łopaću. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1961.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Anton Nawka – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce) (němsce)
- Literatura wot a wo Antonje Nawce w Serbskej bibliografiji (němsce)


text:
Njechorń
Njechorń (němsce Nechern) je hornjołužiska wjeska při Kotołce w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša k městu Wóspork w serbskim sydlenskim rumje. Ma 123 wobydlerjow.[2]
Susodne wjeski su Brězecy w sewjeru, Hrodźišćo w sewjerowuchodźe, Kotecy w juhowuchodźe a Worcyn w zapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1413 jako sydło knjeza Hannesa von Necherin. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.[3]
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 190 wobydlerjow, mjez nimi 187 Serbow (98 %).[4] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 56 %.[5] Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu hižo w 16. lětstotku Hrodźišćanskej wosadźe.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Njechornju staj so narodźiłoj moler, grafikar, publicist a spisowaćel Měrćin Nowak-Njechorński (1900–90) kaž tež pismikistajer a awtor Pawoł Grojlich (1908–92).
Pomniki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jako kulturne pomniki připóznate su wjacore twarjenja a wobhrodźenske murje Njechorńskeho ryćerkubła, tak mjenowany šwedski kamjeń sewjerozapadnje wjeski, tři domske z bróžnju, Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a kamjentny pućnik při nawsy. Nimo toho steja pod pomnikoškitom stary móst přez Lubatu sewjernje Njechornja, bliski Riegelowy młyn kaž tež ze zornowcowych ławkow wobstejaca kamjentna cyrkwinska šćežka z 19. lětstotka, kotraž zmóžnješe Njechornjanam tež při wulkej wodźe wopyt Hrodźišćanskeje wosadneje cyrkwje.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- M. Kral: Stawizniske powěsće z našich serbskich wsow [=Serbska ludowa knihownja, čo. 44]. Budyšin, 1937, str. 177–187.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2016; podaća Wósporskeho měšćanskeho zarjadnistwa
- ↑ 31. decembra 2016; podaća Wósporskeho měšćanskeho zarjadnistwa
- ↑ Njechorń w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 56. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [423 wobydlerjow, z nich 147 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 37 z pasiwnymi, 53 serbskich dźěći a młodostnych, 186 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


text:
Warszawa
Spůłrzyndne: 52°13'56.28" N 21°00'30.36" E
Warszawa[5] (pol.: Warszawa) – nojwjynksze mjasto Polski, głowne mjasto uůnyj a mazowjeckigo wojewůdztwa, rozlygowane we postrzodkowo-wschodńij Polsce, nad Wisłům. Warszawa je znamjynnym ojropejskym naukowym, kulturalnym, politycznym a gospodarczym postrzodkym. Majům we ńi plac śedźiby parlamyntu (Sejmu a Synatu), Prezydynta RP, Rady Mińistrůw a inkszyj cyntralnyj władze, a tyż dyplůmatyczne placůwki - ambasady.
Wjelgi wynzeł cestowy a banowy a nojwjynkszy we Polsce lotńiczo hawyna Warszawa-Uokyńće.
Warszawa terozki tajluje śe admińistracyjńe na 18 dźelńic, jeji tajla na prawym brzygu Wisły mjanuje śe Praga.
Pjyrszo spůminka uo Waršawje můmy we zdrzuduach ze 1289 roku. We 1413 uostowo stolicům Kśynstwa Mazowjeckigo. 1596-1609 przyńyśůno sam s Krakowa stolica Polski. We uokreśe okupacyji hitlerowskij bůło sam powstańy warszawske a powstańy we getće warszawskym.
Kamracke mjasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2007. (GUS) (pol.)
- ↑ Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [1]
- ↑ Miasta wojewódzkie - podstawowe dane statystyczne w 2007 r., Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa, listopad 2007 (sztand we dńu 30 czyrwca 2007) (pol.)
- ↑ śedźyba Prezydynta Mjasta
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis varšava.


text: Bórkowy (mih/SN). Ratarske wudźěłki a rjemjeslniske kmanosće su minjeny kónc tydźenja na mjeztym 19. błótowskich rjemjeslniskich a ratarskich wikach w Bórkowach widźeć a dožiwić byli. Najwšelakoriše twory za kuchnju a domjacnosć poskićachu tam ratarjo a producenća ze wšeho regiona. Woni přiwabichu ludźi z čerstwym chlěbom, mjedom, sadom a zeleninu, lanym wolijom kaž tež z błótowskim winom a palencom. Tež rjemjeslnicy běchu zaso pódla. Hornčerjo, rězbarjo, třěchikryjerjo ze sćinu a točerjo škleńcy pokazachu swoje zamóžnosće. Koronakrizy dla njebě lětsa žanych kulturnych přinoškow. Nimo toho běchu wiki dźělene: Rjemjeslnicy a ratarske zawody prezentowachu so na wulkim swjedźenišću, město toho zo dyrbjachu předawarjo napojow a jědźow zwonka naměsta wostać.


text: Ze spodobnym akwarelom „Nalěćo pola Sušowa“ Błótowčana Wylema Šybarja (1887–1974) zahaja so měrcowske wudaće Rozhlada. Na dalšich stronach dźe wosebje wo digitalizaciju w najšěršim zmysle. W zawodnym teksće rysuje Domenico Gruhn, kak je so pólska wikowanska platforma Allegro přećiwo eBay přesadźiła, kotre serbske poskitki na tym polu faluja a kak móhli serbski digitalny swět tworić, z kotrymž móže so kóždy identifikować. W rozmołwje dawa samostatny poradźowar za IT-procesy a zamołwity za nadźěłanje digitalneho koncepta za Załožbu za serbski lud Měrko Šenk dohlad do tuchwilneho stawa digitalizacije pola Serbow. Tak wón rozkładuje, kotre serbske poskitki na tym polu su k dispoziciji, kak jednotliwe institucije z nimi dźěłaja a hač je móžno wliw na wulke firmy wukonjeć, zo bychu serbske aspekty při digitalizaciji wobkedźbowali. Šenk zdobom měni, zo je digitalizacija wulka šansa za serbski lud a jeho rěč.


text:
Budy╣in, stare h│owne mýsto hornjo│użiskich Serbow, k ranju, k po│dnju a k wjeŔoru z wýncom nahladnych hˇr wobdate, z kotrychż najhord╝i╣o ╚ornobˇh swoju krasnje wobrosŠenu, z wýżu krˇnowanu h│owu wuzbýhuje, stoji na powy╣enju tudy dale k po│nocy spadowaceje runiny, z wjet╣im d╝ýlom na prawym brjohu Sprewje wosrjed╝ p│ˇdnych polow, │ukow a hajkow, a ma swoje cyrkwje, hrˇd a domy do twjerdeho zornowca zatwarjene. Wokolne hˇrki wuż│obuje drje nýtko proch a dynamit, żeleznica wotwożuje rjenje p°irubany abo toŔeny zornowc do dalokich mýst, wozy drobne kuski k porjed╝owanju drohow a puŠow; tola napadne p°emýnjenje zwjeÓ╣neho napohlada zemje z tajkeho Ŕ│owjeskeho d╝ý│a njeslýduje. Kak hina╣e mocy su k temu jˇnu s│u╣a│e, hdyż so h│uboke rýŔni╣Šo do tutoho twjerdeho zornowca ryje╣e, hdyż bu hˇrka "Ăýlc" abo "pola P°iboha" z nawalom wod╝inow p°e│amana, hd╝eż nýtk wysoke kamje˝tne sto│py z wody so wuzbý│mja, swýdkojo stareje z│amaneje hordosŠe. Hi╣Še wjet╣e mocy býchu trýbne, p°emˇcne zemjerżenja zakhad╝achu, hdyż bu we wjele star╣ich Ŕasach zornowc niże nýtŔi╣eje "Winicy" wosrjed╝ roz│amany a zaklinjena nahladna żi│a druheho kamjenja ╣Šýpjela.
Tutaj p°ik│adaj neptunskich a wulkanskich p°emýnjenjow w na╣ej krajinje w pradawnych Ŕasach njejstaj jeniŔkaj; namakamy tudy w niżinach pod'p│ˇdnej pjer╣Šu też, kopjena drobneho bý│eho pýska, tu a tam hromady mjenje bˇle żo│teho ╣Šerka a ╣ýroke lýhwa hliny. Drobny bý│y pýsk a mjenje drobny ╣Šerk rozd╝ýlujetaj so napadnje wot na╣eho rýŔneho pýska, kiż z rozdrjebjenja na╣ich horow a kamjenjow z rýŔnej wodu │ýto wob lýto nastaw╣i wop°ija jenoż zestawki tutych, wosebiŠe zornowcowe - tamneje zestawk pak je k°emje˝ rozdrjebjeny z wodu, kotryż pola nas bˇle zrýdka so namaka. Sýroke lýhwa z njeho su wýsŠe z dalokich krajinow z mˇcnje so p°iliwacej a żo│mjacej mˇÓskej wodu sem p°injesene a w mýrni╣ich ż│objach so ╣Šerk w cyle drobny pýsk wotsad╝owa╣e: hd╝eż pak po│na mˇc wodow hi╣Še knjeże╣e, tam wostachu wulke Šeżke, hobrske kamjenje, zd╝ýla na mˇcnych lodowych ╣krutach p°ip│owaw╣i, wabjo pozd╝i╣ich wobydlerjow krajiny k w╣elakim d╝iwnym powýsŠam. Tele morjo kryje╣e cy│u nýmsku a s│owjansku sewjernu runinu; z wuzbýhnjenjom zemje pak buchu wody do druhich niżinow wotpu╣Šene. Mnoha krajina, nýhdy p│ˇdnje wobrosŠena, je z tym nýtk p°ikryta z wodu a mˇÓske żo│my wobnowjeja tam d╝ý│o pola nas zanjechane p°emýnjejo zemske wobliŔo. Pola nas wora nýtk rataÓ, khowataj so sorna a zajeŔk, hd╝eż nýhdy mˇÓska ryba a mˇÓski rak so wjesele╣taj.
Wobked╝bujo bliże zestawki tutych mˇÓskich p°ip│awow, nade˝d╝emy w nich w╣elake kamjenje, kotreż su na╣ej krajinje hewak cuze, każ ŔeÓwjeny zornowc z finskich brjohow, wapnowe kamjenje a krydu kupow a krajinow nýtŔi╣eho nara˝╣eho abo baltiskeho morja, jara zrýdka też jantar; w╣itke pak pokazuja na sewjerne kraje jako swoju domowinu.
Zastupiw╣i do na╣ich ╣Šerkowych abo pýskowych jamow nade˝d╝emy też Ŕasto, każ w╣ud╝om po polach rozbrojeneho w╣ým znateho cuzbnika: k°esawc abo klepany kamje˝. Wˇn bu w starych Ŕasach, wo kotrychż stawizny mjelŔa, k w╣elakej domjacej nadobje abo k brˇnjam trjebany, dokelż so z twjerdosŠu a wˇtrosŠu kromy swojich z│amkow wuznamjenje╣e. Swýdk tamnych Ŕasow, powýda wˇn potomnikam Ŕ│owjeslwa, mjed╝owy abo żelezny naporjad wużiwacym wo żiwjenju w tak mjenowanym kamjenjowyrn Ŕasu. ętˇż chce na jeho d╝iwne powýsŠý ked╝bowaŠ, tomu powýda wˇn z hi╣Še wjele star╣ich Ŕasow, z Ŕasa, hdyż Ŕ│owjek hi╣Še zemje njewobydle╣e, z Ŕasa, kiż je zapoŔatk jeho byŠa. Nic z pismikami Ŕ│owjeskeje rýŔe su pisane jeho stawizny; ný, w kamjenju wobkhowani su nam wobydlerjo tamnych Ŕasow sami a możemy jich p°irunowaŠ z na╣ej nýtŔi╣ej stwˇrbu. P°irunujo w╣elake k°esawcy na╣eje krajiny namakamy, zo su Šmowe a mˇdrojte tudy khude na skamjenjeniny, swýtli╣e, brune, nażo│Š a ╣ýre pak w tym bohat╣e. Namakam w zbýrcy z na╣eje krajiny mˇÓskeho jýża, pak dospo│nu skamjenjenu skoru abo kożu we wjacorych drużinach, pak jenoż z│amki skory zasy druhich drużinow, w╣itke drje w /lýtŔi╣ej stwˇrbje wotemrý│e, we wulkosŠi husaceho hac k ho│bjacemu jejku rozd╝ýlne; dale nohŠdo│he wjertawkojte ╣korpiznaki w naŔeÓwje˝ kamjenju; w druhich w╣elakobarbnych kuskach do│be k°emikowe jeh│y, z│amki krasnje wutworjenych pruhownikow, kotrychż p°erýz je mjenje bˇle prawid│owny pjeŠirˇżk. Najwjacori╣e pak su stwˇrby z najniż╣ich organismow, z rjadownje koralow.
ZwjeÓ╣ny napohlad tutych pokazuje mnohe ha│ożki a koru╣ki, w╣elako ze sobu spleŠene a p°ez cy│y kamje˝ roz╣ýrjene, na skorje a we zdˇnŔku pak mnohe d╝ýrki ze w╣elakozubkowanej kromku we wýstym porjed╝e stejace, najŔasŠi╣o w k°iwje so k°iżowacych smuhach; mjez nimi druhdy też │opjenojte twˇrby z mnohimi bˇnŔickami. Tajkele kożojte, │opjenojte twˇrby namakamy też w nýtŔi╣ich morjach hi╣Še na p°. flustra. ZdˇnŔki abo │opjenojte twˇrby su kolonije jenajkich zwýrjatkow, kiż w bˇnŔiŔkach bydla a w╣elake nohi abo ramjenja k │ojenju cyroby wutykuja. We starych skamjenjenych formach su jich Šý│ka zhni│e a jeniŔki powostank snad╝ jewi so we wosebitej barbje kamjenja, jich wapnojty wupot abo zdˇnŔk je wosta│, njep°etrajo pak p°emýny. W tamnych Ŕasach, hdyż wapnowe a krydowe ska│y so tworjachu, wjeselachu so swojeho byŠa też żiwochi w k°esawcu namakane, dokelż na kupach nara˝╣eho morja nade˝d╝emy k°esawc w╣ud╝e we wapnowyeh abo krydowych ska│ach, pak w jednotliwych kuskach, pak we wor╣tach zak│ad╝eny. Chemiski p°epyt pak powuŔa nas, zo k°esawe wapnojte zestawki jenoż p°ipadnje wop°ijejo h│ownje z k°emikoweje kisaliny wobsteji. Mˇżemy sebi mysliŠ, zo tehdom, hdyż býchu so miny│e wod╝iny, z kotrychż so wapnowe a krydowe ska│y z wulkeho d╝ýla też p°ez powostanki najdrobni╣eje zwýriny tworjachu, na wjeÓ╣ku krydowych twjerdnjacych polow │użiŔki stojo wostachu z ŠeŔitej k°emikowej kisalinu; w╣a zwýrina w nich so żiwjaca wýsty Ŕas w tajkejle mokrinje trajaca napjelnje╣e so bˇle a bˇle z k°emikowej kisalinu, doniż żiwjenje cyle njezasta; tuta kisalina pak stwjerdny bˇle a bˇle do mjen╣ich a wjet╣ich kruchow abo kulow, do na╣eho nýtŔi╣eho k°esawca. Tute lýżachu kryjo potajnosŠ tamnych Ŕasow we sebi lýt tysacy na mestnach swojeho nastaŠa, doniż mˇÓske żo│my je zaso wutorhnychu z mýrneho p°ebytka a p°enjesechu daloko do druhich krajinow, też na pola a hona na╣eje úużicy.
Dr. Pýtr DuŔman, ╚. M. S. 1878.
zpýt na obsah Dal╣Ý: Jýż


text:
Max Grundmann bě original. W jeho Běłochołmčanskej hospodźe „Tři lipy“ knježeše zwjetša wulkotna nalada. Wón pochadźeše z – we Wojerecach a wokolinje – derje znateje a česćeneje swójby wobchodnikow, předewzaćelow a rjemjeslnikow. „… wysokozrosćena postawa ze šěrokimaj ramjenjomaj, korpulentna hač do wysokeje staroby; muž, kiž je hubu stajnje na prawym blaku měł. Swojim hosćom napřećo bě, tak so praji, přeco jara šćedriwy“, piše Werner Thomas w swojej knize „Powěsće a dalše stawiznički wokoło a z Běłeho Chołmca“ wo bywšim hosćencarju, kiž bě so z kolesom jěducy stajnje z hrónčkom „Purumpumpum, der Grundmann kummt“ připowědźił. Wšědny dźeń zmištrowa ze šćipatym jazykom a (sebje)ironisce. „Wón přežiwi čas kejžora a je so njehladajo někotrehožkuli wušparanja tež přez dobu Hitlera předrěł“, Thomas dale piše, „… zwjetša hódnoćachu jeho hdys a hdys prowokowace wustupowanje jako žort.“ To njeje pozdźišo za čas Němskeje demokratiskeje republiki hinak było. Postajenja knježerstwa, wólby abo tež wšědny dźeń w hospodźe komentowaše wón na cyle swojorazne wašnje.
Rentnar a što potom – wuměnkarsku swobodu wužiwać abo wužadanje přiwzać (33)
Ludźi ze słódnym mjedom zapleńčić, so zamołwiće wo wěstotu druhich starać a lubowarjow chóroweho spěwanja z lóštnymi pěsnjemi zawjeselić ma mjeztym 80lětny agilny Pěskečan Beno Pólk za samozrozumliwe. Tele tři wužadace činitosće wobhladuje wón jako nošne stołpy swojeho wuměnkarskeho derjeměća. Formował a skrućił bě sej je z přikubłanymi kajkosćemi z časa dźěćatstwa.
Narodźiwši so w druhim lěće suroweje Druheje swětoweje wójny nazhoni jako najmłódše mjez sydom Pólkec dźěćimi, što rěka pod chuduškimi poměrami a přiwšěm z lubosću maćerje kubłany wotrosć. Nan je dźě so hakle 1949 z wójnskeje jatby domoj wróćił. Derje dopomina so Beno Pólk hišće na swój šulski čas. Sedmjo nóžkowachu při kóždym wjedrje – při rjanym wjedrje bosy a hewak w črijach z drjewjanymi pódušemi – do Njebjelčanskeje šule. Nazymu ducy domoj dachu sej za Serbskimi Pazlicami stajnje prawu rěpku słodźeć, a hłódny brjuch bě změrowany.
Tykowane chěže wotbłyšćuja w biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty za region typisku twarsku kulturu. W kotrej měrje pak wone hišće aktualny wobraz tamnišich komunow postajeja? Abo što gmejny činja, zo bychu pomhali wonu twarsku substancu zachować, tele swědstwa hornjołužiskeje wjesneje architektury wonkownje saněrować a zdobom nutřka načasnym narokam žiwjenja wotpowědować?
Za skupinu studowacych w masterskim směrje Regionalne wuwiće a přirodoškit Wysokeje šule za naslědne wuwiće w braniborskim Eberswaldźe bě wot zarjada biosferoweho rezerwata namjetowana tematika „Sydlenske wuwiće a za region typiske twarjenje w biosferowym rezerwaće“ přewšo wužadowaca. Tak zaběrachu so z njej we wobłuku studentskeho projekta. Za čas koronapandemije su woni ze Stróže hišće młodu tradiciju zhromadneho dźěła mjez partneromaj dale wjedli.
W serialu „Na serbskich slědach
po Praze“ wjedźe bywši Pražan
Marek Krawc čitarjow na městnosće
w čěskej stolicy, kotrež maja
tež za nas Serbow wulki wuznam.
Dźensa: Klementinum
Po Praskich Hradčanach je Klementinum najrozsahliša skupina baroknych twarjenjow w čěskej stolicy. Do lěta 1556 běchu 32 małych domow, sydom statokow, tři cyrkwje, dwě zahrodźe kaž tež jedyn klóšter na jeho městnje blisko Karloweho mosta. Po zasydlenju jezuitow 1556 wuzwolichu sej jich zastupjerjo tónle powabliwy blečk wosrjedź stareje Prahi, zo bychu sej tam swoje nadobne sydło natwarili, kotrež ma hač do dźensnišeho raz kruteho, wot wonkowneho swěta wotzamknjeneho hrodu. W jeho nutru pak knježeše a knježi nadal čiłe wědomostne žiwjenje.
Wjesoła powěsć rěkaše: Gundermann je žiwy – dźakowano pisarce scenarija Laili Stieler, dźakowano filmowemu režiserej Andreasej Dresenej, dźakowano chronikarjam kaž Richardej Englerej, Hansej-Dieterej Schüttej a Grit Lemke kaž tež mudremu postupowanju jeho swójby a tak namrěwcam prawa tež něhdźe 66,6 lět po jeho narodźenju we Weimaru. Najebać wjacore hudźbne česćace předstajenja revivalbandow inkluziwnje Gundermannoweje stareje skupiny Die Seilschaft – nětko z Christianom Haasu po puću – sy so přiwšěm tróšku wo dalewobstaće jeho twórby bojeć dyrbjał. Tola nětko sadźi Drježdźanski Činohrajny dom z kruchom „Gundermann – wšitcy abo žadyn“ energiske kaž tež dynamiske znamjo a twori z „Rewiju wo rjekach, trawje a wuhlu“ Toma Kühnela dobru wotpomoc, kotruž po lońšej wuspěšnej prapremjerje tež w nowej hrajnej dobje znowa pokazuja.
Swójbje serbskeho hladarja pućow w Njechanju (Nechen) pola Lubija narodźi so 12. požnjenca 1821 prěnje dźěćo, kotrež dachu wukřćić na mjeno Jan Bohuwěr. Bě to dramatiski čas, w kotrymž bě hólc na swět přišoł: čas přełama, čas wójny mjez mocami, kiž so po dobyću nad Napoleonom 1813 na němski narodny stat nadźijachu a tajkich, kotrež chcychu to stare zdźeržeć. Wójna wuliwaše so 1848/1849 w rewoluciji, wona pak swój cil njedocpě. Demokratija bu pobita, w Drježdźanach započatk meje 1849, ale tež w tamnych němskich statach.
Srjedź 19. lětstotka bě pak tež čas industrijneje rewolucije, kotraž njeje so zadźeržeć dała. W lěće 1835 běchu so Drježdźany a Berlin přez železnicu zwjazali, w samsnym času jědźechu prěnje parołódźe po Łobju. Jědnaće lět pozdźišo hižo wjedźeše železniska čara z Drježdźan přez Biskopicy hač do Budyšina a krótko po tym hač do Zhorjelca a Wrócławja. Hornja Łužica bu swětej wotewrjena. Traješe-li jězba z Drježdźan do Budyšina z konjacym zapřahom dotal cyły dźeń, trjebaše ćah jenož hišće hodźinu a 44 mjeńšin.
Dorothea von Philipsborn narodźi so 20. róžownika 1894 jako třeće dźěćo zemjanskeje swójby w šleskim Strehlitzu pola Schweidnitza, dźensa Strzelce Świdnickie. Hižo zahe jewjachu so jeje talenty paslenja a modelěrowanja kaž tež zajim za rěče. Pozdźišo nawukny wona francošćinu a jendźelšćinu. Jako 16lětna wukubła so na rězbarku na Akademiji wuměłstwa we Wrócławju a po tym w Drježdźanach. Kónc Druheje swětoweje wójny běše nuzowana swoju domiznu wopušćić. Staršej bratraj a wona wzdachu so wjetšeho kubła, a bjez zamóženstwa namaka Dorothea von Philipsborn z dwěmaj přistajenymaj – ze swojej bywšej wučerku a swojej domjacej – prěni kwartěr w Trjebinskej korčmje. Kónc 1940tych lět přidruži so žónskej trójce hišće molerka a wučerka wuměłstwa Eva-Maria Volck, wuhnanča z baltiskeho města Rigi. Wottam pochadźeše tež pola nas znaty wuměłc Friedrich Krause-Osten, molowacy wosebje w Slepom. Wosom lět pozdźišo namaka sej kwartet žonow přijomniše přebywanišćo w Běłej Wodźe.
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Profesor Wink bě w melancholiskej naledźe. Byrnjež so minjene měsacy z lochkej wutrobu na fascinowace wašnička wjacerěčneho swěta dopominał, njemóžeše wón začuće zrudoby wotbyć, měšane z njetypiskim hněwom. Mysleše sej, zo tele začuće mnozy ludźo w lěće 2021 dožiwjeja – reakcija to na rozbudźeny swět, na nanuzowanu izolaciju w minjenych 18 měsacach a na łžě a potłóčowanja mócnarjow.
To bě dźěl wotmołwy, bě wón sej wěsty. Něšto hinaše pak jeho tohorunja zaběraše. Čas žiwjenja bě wón móc rěčow a wšelakorosć swěta spěchował a so nad njej wjeselił. A žiwjenje bě nětko wohrožene přez škódnu uniformitu a přez rozšěrjacu so rěč hidy.


text: „Dynamo Drježdźany je trenarja Neuhausa pušćił!“ Tale powěsć roznjese so zašły štwórtk we wšěch medijach Sakskeje a za jeje mjezami. Kónc zhromadneho dźěła to mjez wuspěšnym nazwučowarjom a nětko hižo nic tak wuspěšnym mustwom. Znajerjo kopańcy wěšćachu hižo po fatalnym wupadźe z prěnjeho pokalneho koła wěste konsekwency – najpozdźišo po dwěmaj domjacymaj hromaj přećiwo Heidenheimej a Hamburgej. Nowy system trenarskeje dwójki Neuhaus/Neméth njebě k wočakowanej stabiliće w škiće wjedł, zo bychu přećiwniskim wrotam sylnišo zadźěwać móhli. Hač drje su přepozdźe započeli system nazwučować, a hač njejsu hrajerjo kmani system tak zwoprawdźić, kaž je sej to trenar předstajił? Tute prašenje je nětko hoła teorija, a sym wćipny, kak nětko najprjedy raz z Fiélom pola Dynama dale póńdźe.


text:
Masara1 maja 2021
Wiersz pod tytułem “Masara. Recytuje Dawid Tomala.
Z brałzy kożdy korzysto,
A masara chciała być czysto.
W niydziela siadła na czornym murze,
A w poniydziałek toplała sie we żurze,
We wtorek we ajnlaufie chyba,
A zajś we środa – siadła na oberiba,
We czwortek siupła na ciotce Rołzie
A we piontek we tatarskij zołzie,
W sobota – w apfelmusie…
Cy łona sie tak marasić musi?
Co potym miała? Zmartwiynie miała,
Chciała być szykowno, nic niy wyłazi,
Nale jak durch siado w belejakij mazi…
Łona niy wiy, że to je we modzie,
Coby się wykompać we wodzie.
Copyright ©http://sempersilesiana.pl


text:
O świantyj Florianie i kowŏlach
Jak ôglōndŏsz album u mojy mamy, to dej pozōr na jednã fotografkã… Dwadzieścia dwōch chopōw w ancugach, starzi i modzi. Z niymi mōj ôjciec, mody jeszcze i fajny. Dokoła wszystko kwitnie i se zielyni. Spytałach se mamy, co to je za trefyn, bo tera to czansto spotykajōm se na przikłŏd ze szkoły abo z ty samy klasy. Dowiedziałach se, że na tyj fotografce sōm samy kowŏly z ôkolic Gogōwka, a taki trefyn mieli każdygo roku na świantygo Floriana.
Jest żech cerōm ôstatniego kowŏla z Kerpnia. Wiela to razy, jak żech była jeszcze małōm dziołszkōm, leciałach do kuźniy. Mōj papa, zmazany, spocōny, dzieżoł w dugich klyszczach podkowã w ôgniu. Jak se już rozgrzoła do czerwōności, papa kłŏd jōm na ambos, broł cianżki młot i zaczynoł kuć. Potyn jōm wsadzoł do wody, słyszałach syk i widziałach nad palyniskam chmurkã pary. Papa z podkowōm szoł do kōnia, uwiōnzanygo przi kuźni. Nie mōg nic zmudzić, bo zani była pogoda rolnik chcioł zdōnżyć na poly. Papa przipasowoł podkowã, zaś jōm rozgrzoł i gorkõ przikłŏdoł do kopyta. Co to bōł za smrōd…
Do dzisiej pamiantōm, jak w piyrszyj klasie my mieli w elymyntarzu wierszyk: „W kuźni kowal miechym dmucha, ôgyń wielki z pieca bucha”. Pani wezła wtedy naszõ klasã na wycieczkã do kuźniy. Mama była całŏ furt, że prziszła rechtorka, a papa bōł zmazany, jak to w kuźni, ale jŏ se asiyła, że wszyscy prziszli do mojego papy. Czułach se ważnŏ jak magi w zupie, a jak na zadaniy dōmowy my mieli namalować kuźniã, to mōj ôbrŏzek bōł nŏfajniejszy.
Kuźnia była przi chałupie i papa bōł wdycki pod rankōm, jak potrzebowałach dwa złoty na cukerki. Czansto my lŏtali koło kuźniy, ôbrŏcali my se na dyszlach ôd wozōw, ôbserwowali, jak papa kuł kōnia abo ciōng ryjfy. Smrōd przipŏlōnygo kopyta, parskaniy kōnia, wyciy szmyrgla, snop iskrōw przi ôstrzyniu kopaczkōw, klupaniy młotka po ambosie – to bōły mojy nŏfajniejszy lata.
Papa mioł cianżkõ robotã. Bez cały rok podkuwoł kōniy. Podkowy z fabryki to były pōłprodukty. Do każdy musioł dorobić sztŏly i dopasować jōm do kōńskygo kopyta. Grzoł jōm w ôgniu, gorkõ przikłŏdoł do kopyta, coby nierōwności se wypŏlyły, potyn jōm ôstudziōł w wodzie i przibijoł hufnŏlōma. Była przi tyj kupa smrodu i kurzu. Kōń stoł spokojnie, bo wiedzioł, że kowŏl mu dopasuje podkowã lepszi, niż tera w fabryce człowiekowi strzewiki.
Na wieczōr mama wołała na wieczerzõ papy i jego pōmocnikōw. Siedzieli my wszyscy za stŏłam przi sztamfkartŏflach ze szpyrkōma i kiszce a papa gŏdoł: „Jutro bajymy ciōnc ryjfy”. To nie było ajnfach, musiało być do tygo wiancyj ludzi i niekedy pōmŏgała przi tyj i ōma.
Nŏprzōd papa musioł zrobić ryjfã z płaskownika na zawijarce. Musiała być ôna ôdmierzōnŏ gynau, jyno piynć milimetrōw mynszŏ ôd koła. Ôbrancz se zespawało, a jak bōła za wielŏ, to jōm trza było na sztaufmaszynie ścieśnić. Potyn se jōm ôbrŏcało w palynisku, aż se całŏ zagrzoła. Na dwōrku już czekało przikrancōny drewniany koło ôd ryjfiŏka. Dwōch ludzi brało na hŏkach rozgrzŏnõ ryjfã, naciōngało jōm na drewniany koło, a jak wskoczyła, to drabko chłōdziyli jōm w zimnyj wodzie w korytku. Żelazo se kurczyło i potyn jeszcze trza było wywiercić ôtwory co drugŏ szprycha i przibić ryjfã. Jak se zrobiōło ryjfã za małõ, to se to koło poszczypało – popynkały dzwōny. Jak koło było z niewysuszōnygo dobrze drzewa, to se zeschło i ryjfa sleciała.
Zimōm ôstrzyło se wszystky brōny. Uczniowie rozkrancali brōny, wyciōngali zamby, dŏwało se jy do ôgnia i wyciōngało na nowo. Jak jaki zōmb bōł już fest zniszczōny, to se dŏwało inkszyj. W kuźni robiyli tyż brōny – żabki. Bōły to brōny z rozszczepiōnyj zambam. Ôstrzyło se żelŏzka do pługa – dŏwało se jy do ôgnia i jak były czerwōny brało se jy na ambos i wyklepowało. Musiały być gotowy przed ôrkōm. Do wyôraniŏ ćwikly robiyło se byjki.
Ôkuwało se kōnny wŏgi. Bez zimã robiōło se nowy wŏgi na zapas. Jak bez lato rolnikowi połōmała se takŏ wŏga, to kowŏl mu dŏwoł gotowõ z kuźniy. Do drewnianych wrotōw i furtkōw robiōło se bunty i zŏwiasy. Robiyło se tyż płoty żelazny.
Jak se zaczła robota na polu kowŏl se musioł fest uwijać. Nierŏz rolnik przijechoł prosto z pola coś naprawić i niy mioł przi sobie piniōndzy. Papa wtedy pisoł krejdōm na furtce co kōmu zrobiōł, a w niedzielã po nieszporze ōma, we wsi nazywanŏ majstrowōm, brała ksiangi i szła po zapłatã.
Każdy dziyń w kuźni wrała robota. Jyno w niedzielã wrota ôd niyj były zawarty, a papa w ancugu i pod szlipsam szoł zy mnōm do kościoła na chōr.
Ale rŏz w roku w bestydziyń kuźnia tyż była zawartŏ. Było to w świantygo Floriana.
Tyn dziyń bōł blank inkszy. Jak my se rano budzili, mamy nie było dōma, a papa stoł przi łōżku i padoł: „Pōjcie prandko, zarŏz pōdzie procesyjŏ”. Kukali my za gardinã i rychtich – ôd kościoła słychać było śpiywaniy. Za ministrantam z krziżam szli ludzie i rzykali. Kole farŏrza szoł ōnkel Ymil z figurōm zmŏrtwychstałygo Pana Jezusa i modzi z fanōma. Miandzy inszymi babōma była tyż nasza mama. Szli do stōdoły ôd Papkały, bo tam je wmurowany ôbrŏz świantygo Floriana.
Jak mama prziszła du dōm, śniŏdali my a potyn papa szykowoł se do wyjazdu. Zamiast arbajtsancuga ôblykoł biołõ koszulã, ancug, wypucowany z gutalinã strzewiki. Nazŏd przijyżdżoł nieskoro, jak se już ściymniało.
Z tygo wyjazdu zostały jyno ty fotografki, ale kowŏl z Dzierżysławic pōn Jōzef Globisz i kowŏl z Gogōwka pōn Hubert Wrōbel wszystko dokładnie pamiantajōm i mi porosprawiali, jak to bōło.
Dwōch kowŏlōw z Gogōwka – pōn Wrōbel (ojciec ôd pana Huberta) i pōn Polak wywrōżyli, żeby wszystky kowŏly z ôkolicy spotykały se na świantygo Floriana. Tyn świanty to bōł patrōn ôd ôgnia, a przecã robota ôd kowŏla niy mogła se ôbyć bez ôgnia. Każdy dziyń zaczynoł ôn robotã ôd rozpŏlyniŏ palyniska, każdy dziyń czerwōny janzory ôgnia pōmŏgały mu twardy żelazo ôbrobić tak, jak chcioł.
Pod kōniec aprila synek ôd Wrōbla musioł siednōńć na koło i ôbjeździć wszystky kuźniy w ôkolicy. Każdy kowŏl dostoł ajnladōng i każdy we Floriana zostawioł robotã i jechoł do Gogōwka. Ô godzinie dziewiōntyj zbiyrali se w kościele parafialnyj, gdzie w prawyj ôltŏrzu stoji wielkŏ figura św. Floriana. Niekedy na tã uroczystość przijyżdżoł tyż kerownik cechu i wtedy przi ôltŏrzu stoła delegacyjŏ z fanōm. Wszyscy zgodnie rzykali na mszy ô ôpiekã św. Floriana, a potyn szli dokupy do gospody.
W Gogōwku były wtedy dwie taky gospody: „U Robociny”, abo „U Pita”. Ekstra na tyn dziyń mieli tam już naszykowany kanapki na śniŏdaniy i kafej. Jak se już pojedli zaczynały se rozprŏwki ô interesach, bo to spotkaniy hałpt po to było ôrganizowany. W każdyj wsi bōł kowŏl, a w Gogōwku było ich wiancyj i ślōnski rolnik, ktory bōł wdycki szporowity nierŏz marudziōł, że mu je za drogo i że pōdzie do inkszygo kowŏla. Kowŏly były jynak mōndrzejszy i na Floriana dokupy ustalały cynnik za wszystky usługi. Za podkuciy kopyta – tela, za wyklepaniy żelŏzkōw – tela, za jedyn zŏwias – tela. Niekedy se wadziyli, bo jedyn mioł jeszcze poly i nie musioł żyć jyno z kuźniy, a drugi niy mioł i musioł wszystko kupić, ale wdycki se porozumieli i tygo, co ustalyli – dzieżeli se potyj bez cały rok.
Jak już interesy były załatwiōny, przichodziōł czas na ôbiŏd. Wdycki bōł to ajsbajn z kapustōm. Po ôbiedzie bōł jedyn sznaps i drugi i corŏz wiancyj wicōw i śmiychu. Kowŏl z Błażyjowic nazywoł se Florian i mioł w tyn dziyń geburtstag, to dostŏwoł wdycki kwiŏtko i śpiywali mu „Sto lat” a potyj robiyli se do kupy fotografkã. Tyn Florian dostoł rŏz na geburtstag cigaram i se jōm zakurzōł, a jak prziszło do fotografowaniŏ, to ô tyj zapōmnioł i wcieżōł jōm do ancuga do kabzy. Fotograf ich ustawioł a tu zaczło śmierdzieć spŏlōnyj. Dopiyro se Florian kapnōn, że mŏ dziurã w ancugu. Hned by se bōł hajcnōn w dziyń świantygo Floriana. Bōł fest zły, a jeszcze se wszyscy z niygo śmiŏli.
Ty zjazdy kowŏlōw w Gogōwku stały se tradycjōm i trwały bez piynćdziesiōnt lŏt. Przijyżdżały na niy co rok wszystky kowŏly z ôkolic Gogōwka. Jak jakygo nie było, to jyno z bardzo ważny prziczyny. Bez ty piyndziesiōnt lŏt świat zacznōn se zmiyniać. Straciyły se kōniy, ryjfiŏki, prziszła mechanizacyjŏ i kowŏl na wsi już nie bōł potrzebny. Stary kowŏly wymiyrały, a modzi se już nie uczyli tygo fachu. Na świantygo Floriana było corŏz myni kowŏlōw na zjazdach. Jak se skōńczyła kōmuna i ôtwarli granicy, to niektorzi zaczli robić w rajchu, a inni przerobiyli warsztaty na ślusarsky abo mechaniczny. Na ôstatni zjeździe w latach dziewiyńćdziesiōntych ubiegłygo wieku było ich już jyno piyńciu. Rozprawioł mi pōn Globisz, kowŏl z Dzierżysławic, że jak bōł ôbejzdrzeć w altershajmie kowŏla z sōmsiedniy wsi – pana Sachra z Mochowa, tyn go prosiōł, żeby po jego pogrzebie wez wszystkich kowŏlōw do gospody tak, jak piyrwyj na świantygo Floriana i doł mu na to piniōndzy. Tak se stało i było to ôstatniy ich spotkaniy.
Tak se myślã, że dzisiej niejedni rzymieślnicy mogōm se ôd tych kowŏlōw z Gogōwka uczyć. Czygo? Tygo, jak być dokupy, razam wrōżyć, żeby było dobrze, kolegować se a nie jyno kōnkurować, pōmŏgać se, bo wtedy życiy jest lekszy. Dŏwno, dŏwno tymu rzymieślnicy zrzeszali se w cechach, a każdyj cech mioł swojygo patrōna. Możno dobrze by było wrōcić do ty stary tradycyje?
Renata Larysz
Rok 1957 – doroczny zjazd kowŏlōw w dniu św. Floriana. Stojōm ôd lewyj: właściciel baru Piotr Wistuba, Norbert Poręba z Mochowa, Waldemar Sacher z Mochowa, mōj ôjciec Alfōns Sacher z Kerpnia, Kaliga z Rzepiec, Teodor Poręba z Mochowa, Ilka z Pisarzowic, Ôciepka z Gogōwka, Kaliga z Rzepiec, Janocha z Nowego Dworu, Franciszek Zmarzły z Gogōwka, Ryszard Tomala z Gogōwka, Pietroń z Wierzchu.
Siedzōm ôd lewyj: Ilka z Kornicy, Franciszek Globisz z Dzierżysławic, Konrad Wrōbel z Gogōwka, Polak z Gogōwka, Hamerla (?), Sacher z Mochowa, Poręba z Mochowa, Florian Pietruszka z Błażejowic, Mika ze Starych Kotkowic, Rozumek z Błażejowic. (wg relacyje pana Jōzefa Globisza)


text:
Nimale štyri měsacy hižo twari předewzaće Hamburger Rieger tzwr w Čornej Pumpje druhu papjerowu mašinu. Jost Schmidtchen je z nawodu cyłkowneho projekta Uwu Amannom porěčał.
Knježe Amanno, jako kajke wulkotwarnišćo tuchwilu začuwaće?
U. Amann: Smy mjeztym wulka europska twarnišćowa swójba. Jej přisłušeja 400 twarskich dźěłaćerjow, fachowy personal a monterojo z nimale wšěch krajow Europy. Mnozy z nich su z wuchodneje Europy a wobknježa přemysła, w kotrychž chce w Němskej jenož hišće mało ludźi dźěłać. Myslu na přikład na skowarjow z wosebitymi znajomosćemi, plećerjow železa a twarcow wupaženja. Wobdźělenych je něhdźe 160 firmow. Wjeselu so, zo je mjez nimi 65 regionalnych z wokoliny sto kilometrow a zo móžachmy twarski plan dotal dodźeržeć.
Kak twarske wotběhi koordinujeće?
U. Amann: Na wšědnych twarskich a montažowych rozrěčach mamy paralelne dźěła mjez twarskej a procesowej techniku derje koordinować. To žada sej tójšto prócy a je tež tohodla wažne, zo bychmy njezbožam zadźěwali.
W kotrej rěči so na twarnišću dorozumjeja?


text:
Runja mnohim druhim gmejnam tež Hodźijska stajnje spočatk lěta statistiku wuwića swojeho wobydlerstwa wozjewja. Tele dny je so tuž tamniša gmejnska rada z ličbami zaběrała.
Hodźij (CK/SN). Kónc lěta 2019 bydleše w gmejnje Hodźij 3 083 ludźi. 20 wukrajnikow mjez nimi woznamjenja podźěl snadnych 0,6 procentow. Lońše 32 porodow 32 zemrětych takrjec narunaja. A trochu kuriozne snano tež je, zo bě so 128 ludźi do druhich kónčin přesydliło, ale runje telko do Hodźijskeje gmejny přićahnyło. Ličba wobydlerjow wosta potajkim njezměnjena. Na zašłym posedźenju gmejnskeje rady předstaji wjesnjanosta Gerald Meyer (njestronjan) wobydlersku statistiku wot lěta 1992. W tychle 27 lětach je komuna dohromady 377 wobydlerjow zhubiła. Wona wobsteji z 32 wjesnych dźělow něhdyšich samostatnych gmejnow Hodźij, Prěčecy a Koblicy. Z 857 ma Hodźij najwjace, Mała Praha z 15 wobydlerjow najmjenje.


text:
Rodzina – Seweryn Uruski
Ś
Ścibold, Ścibor, Ścibor Krassowski, Ścibor-Chełmski, Ścibor-Marchocki, Ściborowski, Ścibor-Rylski, Ściborski, Ściernicki, Ścierski, Ścisło, Ślachciński, Śladkowski, Ślasaszewicz, Ślasiński, Ślaski, Ślaz, Ślazanowski, Śledzewski, Śledziewski, Śledzik, Śledziowski, Ślegielski, Ślepowron, Ślepowron Ciecierski, Ślepowron-Kordecki, Ślepowron-Malinowski, Ślepowron-Olszewski, Ślepowron-Szymański, Ślepowroński, Ślesiński, Śleszyński, Ślezanowski, Ślezicki, Ślęsicki, Ślinicz, Ślisiecki, Śliwicki, Śliwiński, Śliwka, Śliwowski, Ślizień, Śliż, Ślubicz-Załęski, Ślubowski, Ślusarz, Śluzar, Śmiadkowski, Śmiałecki, Śmiałkowski, Śmiałowski, Śmiarowski, Śmiechowski, Śmieciński, Śmielowski, Śmieszka, Śmieszko, Śmietanka, Śmietanka-Ruczko, Śmigielski, Śmilski, Śmiłka, Śmiotanka, Śmitkowski, Śniadecki, Śniadkowski, Śniatowski, Śniatyński, Śniczak, Śniechocki, Śniechowski, Śnieciński, Śniegocki, Śnieprawski, Śnieszek, Śniewski, Śnieżewski, Śnieżko, Śnieżko-Błocki, Śnitko, Śnitowski, Śpiczyński, Średnicki, Średziński, Śreniawski, Środa, Świacki, Świaszek, Światkiewicz, Światkowicz, Światłowski, Światołdycz, Światopełk, Światopełk-Mirski, Światopełk-Zawadzki, Światopołk, Światopołk-Czetwertyński, Światopołk-Mirski, Światosławicz, Światosławowicz, Świąszek-Kłoskowski, Świątecki, Świątkowski, Świda, Świder, Świder, ze, Świderski, Świdłowski, Świdna, ze, Świdnik, ze, Świdwa, Świdziński, Świebodowski, Świeborowski, Świebotczyna, ze, Świechowski, Świeciński, Świejko, Świejko-Ciechanowski, Świejkowski, Świercz, Świercz Kobyłecki, Świerczewski, Świerczowski, Świerczów, ze, Świerczyna, ze, Świerczyński, Świerko, Świerkocki, Świerski, Świerszcz z Olchowiec, Świerzewski, Świerzkowski, Świerzyński, Świeszek, Świeszewski, Świeszkowski, Świeszowski, Świetlicki, Świetycki, Świeyko, Świeżawski, Świeżyński, Święcicki, Święcki, Świętochowski, Świętojański, Świętołdycza, z, Świętopełk, Świętopełk-Zawadzki, Świętorzecki, Świętosławski, Świętowski, Świnarski, Świnecki, Świniecki, Świninow, Świniuski, Świnka-Krzyżanowski, Świnogacki, Świnołęski, Świradzki, Świrchowski, Śwircz, Świrczowski, Świrczów, ze, Świrski, Świrszczewski, Świrze, ze, Świstelnicki, Świszczewski, Świszczowa, ze, Świszczowski, Świta-Illicz, Świtalski, Świtecki, Świtowski, z Świętołdycza.


text:
Nie o technice, nie o zabytkach, a o tym... co na stole
Dzisiaj nie o technice, nie o zabytkach, a o sprawach, które już za kilka dni staną się jakże ważne. Dla elektryków może mniej, ale dla ich żon jak najbardziej. Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia, a wraz z nimi kłopoty co za oknem, co pod choinkę, co od Dzieciątka i… co na stole. Zajmiemy się tym ostatnim. Kłopot nie w tym, co na stole ma się znaleźć, bo jest to przecież na Śląsku (zresztą wszędzie gdzie indziej) oczywiste, problemem może być sposób przygotowania odpowiedniego składu elementów na wigilijnym stole.
Tak więc w dzisiejszym, grudniowym Kąciku Śląskim kilka przepisów mojej żony. Te cztery najważniejsze, chociaż dwanaście składników wigilijnej wieczerzy to cel, do którego wiele gospodyń zawsze dąży w czas Bożego Narodzenia. Jako, że to będą przepisy potraw śląskich, reszta Kącika już w języku śląskim.
Makówki
Składniki: Mak • mlyko • miod • cukier • sol • mandle, rozynki • cwibak
Zmiylony mak wsuć do gorka i zaloć warym – tyla coby sie zrobiôła tyngo masa. Na małym łogniu prażyć go i miyszać coby się niy chyciōł. Tak bez 15 minut. Jak mak już napyncznieje i wyjaśnieje dać szczypto soli, łyszka masła, cukier, miod, i pora kropkōw mandlowego łolejku (nie za wiela côby niy bōło gorzkie). Na kōńcu wsypać rôzynki i pokrōne mandle. Wszyjsko do kupy wymiynszać. Na kōniec dolôć mlyka tyla, coby zrobiôła się z tego tyngo zupa. Cwibak łōmać w kawołki, ukłodać w misce i zalywać makiym (roz cwibak, roz mak). Tak pora razy, jak styknie cwibaku i maku. Łostawić do łostygniyńcio. Zimne dać na Wilijo.
Moczka
Składniki: Feferkuch • suszone flaumy, pōnki, gruszki, figi, rozynki • masło • cukier • pokrōne mandle (łobrane, bez skōrek) • kompot z wiepszkōw (jak niy ma, to tyż może być z wiśniōw) • ciymne kakało
Na sôm przōd feferkuch pokrōć w małe kawołki i zalōć wodōm, coby te kawołki pływały. Łostwaić na pora godzin – abo bez noc. Suszone flaumy, pōnki, gruszki, figi, rozynki wsuć do miski z wodōm i tyż łostawić do moczynio jak feferkuch.
Rozmoczōny feferkuch warzić na małym łogniu tak dugo aż się całkiym rozpuści. Musi sie warzić. Trzeba co chwila przemiyszać coby sie niy chycioł. Suszone flaumy, pōnki, gruszki, figi, pokroć na miyńsze konski. Jak feferkuch sie już warzi to do niego wsuć te flaumy, pōnki, gruszki, figi, rozynki, wloć kompot z wiepszkōw, dać masła, kakała i na kōniec wsuć cukier. Porządnie łostudzić. Zimne dać na stōł.
Kompot z suszu
Składniki: Suszone flaumy, pōnki, gruszki, figi, rozynki
• pora plasterkōw apluziny
Wszyjsko zaloć wodom i łosatwić na pora godzin. Potym uwarzić, wsuć trocha cukru do smaku i łostudzić.
Siymiyniotka
Składniki: Konopie • marchew, pietruszka, zeler • pimynt • cebula
Konopie zaloć i tak dugo warzić aż ziorka popynkajom. W innym gorku uwarzić marchew, pietruszka, zeler, cebula, pora ziorkōw pimyntu, sōl i kostka knora.
Uwarzone ziorka tuczkiem pociupać tak jak sie do. To pora razy przelywać wywarym z ziorek konopi i tom zupom coby cołkie ziorka wypukać. Szupy wyciepnōńć, a gotowo siymiyniotka jaszcze rōz przewarzić i gōtowo. Do tego uwarzić krupy- pogańskie abo jaglane. Krupy zaloć siymiyniotkōm.
A wszystko to nojlepi smakuje jak zastawiony stōł stoi przi pachnoncyj choince ze szpicym, glaskuglami, bombonami i inkszymi maszkytami, zrychtowanom betlyjkom a bajtle wyglondajom na piyrszo gwiozdka a po Wiliji na Dzieciōntko!
Zaś dla wszystkich mieszkańców krain, w których nie przygotowuje się wymienionych wyżej potraw słowniczek:
chycić się – przypalić się; cwibak – sucharki; do kupy – razem; feferkuch – piernik; pimynt – ziele angielskie; flauma – śliwka; krupy – kasza; pogański krupy – kasza gryczana; war – wrzątek; mandle – migdały; pōnka – jabłko; warzić – zagotować; szupy – plewy; tyngi – gęsty; wiepszki – agrest; wsuć – wsypać, zeler – seler.


text:
Eszcze pore srandownych opowiadań s cieszyńskigo...
Kozy
To było eszcze we wojne. Mlyka nie szło dostać w magacynie, tóż my se kupili dwie kozy. Pón Bóczku opatruj, jak se spómnym, coch ś nimi wystoła, tóż mi eszcze dzisio idzie mróz po krziżu. Eszcze kóz nie było we chlywie, a uż mój chłop sie sy mnóm wadziuł, jako ty kozy bydym dojić. Baba żech je jak grón, ale w żywocie żech eszcze krowy ani kozy nie dojiła. Roz po połedniu ujec przikludziuł koze, tak sie mi yny bożatko dziwała, przeogrómnie sie mi spodobała, tóż żech se pomyślała w duchu: kaj bych też takóm koziczke nie podojiła. Chłop wycióngnył warzónke s bintfela i uż se s ujcym popijali, a jo żech wziyna grotek, ryczke, coby chłopi nie widzieli a szła żech dojić. No nie bydym rzóndzić co było, powiym yny tela, że chłop prziszoł za mnóm do chlywa, koza stoła na ryczce, a jo żech leżała we słómie a pod okiym miałach modróm śliwke. Ale żejście mieli widzieć co było za tydziyń, uż my mieli dwie kozy. Jak żech wlazła do chlywka, to obie sie przylepiły ku ścianie, a jak żech na nich zaryczała, to sie trzepały jako zulc. Powiym tak: gdo w żywocie ni mioł kozy, to ani nie wiy co to je za potwora. Co sie człowiek musi utropić, niż sie jich uwiónże, coby nie porobiły jaki szkódy. Piyrsze żech musiała wymierzić porwozy, coby nie dostały ku strómkóm. Jednego razu żech ty porwozy szpatnie wymierziła, uwiónzałach podciepy na zogrodzie i poszłach poczytać ksiónżke, za jakisi czas żech sie szła podziwać na zogrode, a tam koza miała w gymbie ostatnióm gałónzke s jabłónki, co latoś miała piyrszy ros dwanost jabłek. Myślała żech, że mie czyrwióno zaleje. Tóm jabłónke szczypiuł farorz, a chodziuł sie fórt na nióm dziwać. Porosglóndałach sie dokoła, esi sie gdo nie dziwo, uż żech to miała wszecko wyszpekulyrowane. Skoczyła żech do szopki, prziniósła żech piłke i urzłach te jabłónke u samiućki ziymi. Wykopałach kole płota kapke ziymi i rypłach do tej dziury, kany była ta jabłónka. Ani djobeł by nie poznoł, że tam kiejsi cosi było. Do sztwortku mi nic nie szmakowało jejść, szpatnie sie mi zdało w nocy, we sztwortek było w kojściele. Potym farorz, jako dycki szoł sie podziwać do zogrody, dziwo sie dziwo, a potym prawiuł jednymu synkowi, coby mi powiedzioł cobych prziszła do tej zogrody. Raczy bych naskrobała wielki sud ziymnioków, niż szła do tej zogródki. No ale darmo musiałach ijść. Myślałach se w duchu – darmo, bydzie krawal. Farorz uż wołoł s daleka: tóż powiydzcie mi paniczko, dyć tukej oto stoła mało jabłónka, kieróm żech szczypiuł, a uż ji ni ma. Jo też ji nie widzym – musiała żech udować kupióm. Nale dyć żech jóm eszcze tydziyń tymu widzioł, miała aji dwanost jabłek, bo żech rachowoł. Niech by miała i trzinost, ale w naszej zagródce ji nie było – cyganiłach jak s nut. Tóż przeca by my mieli poznać, kaj tyn strómek stoł. Farorz uż nie wiedzioł co mo prawić, ale dycki, jak sie sy mnóm spotkoł, to sie na mie podziwoł, pokiwał głowóm i szoł dali. A jo też nic, yny żech sie w duchu śmioła…
Jak Paulka za nocznice wziyni
Wieczorami przi szkubaczkach, abo przy łuskaniu fazoli hań downij wyrzóndzało sie dycki o nocznicach, utopcach, strzigach i inkszych wszelijakich straszydłach, co ich pełno było na świecie. Tóż my też jako małe dziecka dycki mieli pełno strachu w galotach, jak sie yny na polu zećmiło. Siedzymy se też roz przi wieczerzi kole stołu, a było to pram w adwyncie. Wyrzóndzómy se wiesioło, a gdosi se aji gwizdnył. I naros słyszymy, jak za oknym zaczyno cosi piszczeć i szkrobać po szybie. Dziwómy sie, a na polu migoce jakisi jóniczek. My we strach, bo uznalimy se zaros, że tym gwizdanim zwobilimy nocznice. Tatulek nieboszczyk
– Boże mu dej radojść wiecznóm! – cali zbledli, mamulka zaczynajóm sie żegnać i rzykać za duszyczki, a my dziecka, wiela nas było, to my sie ze strachu schowali pod stołym. W izbie ucichło, a wtynczas za oknym zaczyno bantować na dwiyrze i cosikej wołać. Tatulek sie opamiyntali i pytajóm sie, gdo to je i co chce, bo se myśloł, że to ta błyndno duszyczka sie dobijo. Wtynczas za dwiyrzami ta duszyczka sie odzywo:
– Odewrzcie, to je jo, Paulek od Kaszoka. Prziszołech pieknie pytać, czybyjście nóm nie pojczali klyszczyczków do targanio zymbów babucióm, bo sie nóm maciura oprosila.
Dziepro tatulek poszli odewrzić a nas, wiycie, zaros popujściło. Móglijście widzieć, jak sie Paulek s nas potym śmioł, jak my spod stoła wylazowali. Tyn jóniczek to była bateryja od Paulka, bo było fest ćma na polu, a to, co tak szmyrało po szybie i piszczało, to był jego pies, co ś nim prziszoł. Jak uwidzioł światło, to piyrszy ku oknu prziskoczył. Tak to nas tyn lagramyntnik wystraszuł.
Podarzóno nocznica
U jednego gazdy we Śmiłowicach, kiery mioł kupe krów, kupe świń, grómade pola i grómade roboty – yny piniyndzy mu dlo słóżby za robote dycki chybiało – słóżyła hań downij przi krowach staro Hanka. Każde rano i wieczór chodziła ku dojyniu. Ros też, s wieczora, jak szła do chlywa, a ćma było jak w kuminie, tu sie dziwo i co nie widzi – daleko, w polu w czarniawie zoranych zogónów migoce blady ogniczek. Ros wyży, ros niży, ros sie posuwo na prawo, ros na lewo.
Ujcu – na dyć jydzcie
– Jyndrys, Maryna – myśli se Hanka, to isto je jakosi błyndno dusza, o kierych starka Karpecko przi szkubaniu piyrzo dycki wyrzóndzo.
Prasła szkopkym o ziym i leci ku gaździnie.
– Gaździnko, pójcie sie podziwać, pójcie sie podziwać, hónym do pola – wrzasła a sapała przi tymu jako miech kowalski. Gaździno wylynknióno tyrckała do pola, a za nióm gazdoszek s wymaszczónóm gymbóm od stryków s wyrzoskami.
– Dziwejcie sie yny, gaździnko, co też tam yny migoce. Dyć to isto jakosi błyndno duszyczka błóndzi – trzepała sie Hanka, jak widziała światełko w polu.
– Jyndrys Maryna, świynty Michole, opatruj nas – biadała gaździno i szczyrkała ze strachu zymbami – To musi być cosi piekielnego, dyć tam żodnej miedzy nima ani cesty. Każ by tam gdo błóndził?
Dobróm chwile dziwali sie wszyjscy na ogiynek, kiery migotoł we ćmie.
– Pódźmy do chałpy, nic tu nie wystojymy – prawiła gaździno.
– Bydzie trzeja grómnice zapolić – prawi, jak wszyjscy wlyźli do izby – Jak to je nocznica, to świyczka sgaśnie, jak zajś to je jako błyndno duszyczka, kiero potrzebuje pómocy, to bydzie pieknie i jasno goreć. Gaździno wycióngła s kredynsu hrubucnóm malówanóm grómnice.
– Myślym se, babo, coby starczyło zwykłóm abo ciynszóm świyczke zapolić – odezwoł sie gazda, kiery śmiatoł s talyrza jedynosty stryk.
– Nale, widzisz go, sknyro, przegrzeszóny eszcze, byjś na duszyczkach chcioł szporować. Dojść skóry nadrzesz ze żywych, to choć umrzitym dożycz kapke tego światła.
– A światłojść wiekuisto niech im świyci na wieki wieków amyn – odezwała sie z kónta Hanka. Gaździno rozswiyciła grómnice i postawiła jóm na oknie. Gazda wciepoł dwanosty stryk.
– Byjś przestoł mlaskać! – ofukła go gaździno – Nie widzisz, niemoreśniku przegrzeszóny, że sie roschodzi o zbawiyni błyndnej duszyczki?
Gazda przestoł mlaskać, bo sie mu talyrz wypróźnił. Świyczka gore złotym płómyczkiym, a ogiynek na polu migoce a migoce.
– To musi być jakosi nocznica – prawi sie gaździno i podziwała sie na świyczke, kiero zaczła szkwiyrczeć i smolić czornym dymym.
– Sumeryja kandy! – wrzasła naros Hanka – gaździnko, dyć ta nocznica idzie ku naszej chałpie!
Gaździna przilepiła wybałuszóne oczy do szyby. Isto prowda, płomyczek był coros bliży. Hanka skoczyła do legiera i przikryła sie pierzinóm nad głowe. Gazda siedzioł za stołym i fuczoł jak jyż, na dobre go brała drzymota. Gaździnie zimnica potu srosiła czoło. Co tu robić?! Spómniała se, że mo w kumorze świyncónóm wode. Jak tóm nocznice wykropi, to sie w ziym przepadnie. Porwała flaszke s kumory, przeżegnała sie i wylazła na pole. Gazda usnół za stołym, a chrapoł, jakby na starym gatrze deske z grzebykami rzazoł. Na polu ćma jak w miechu o północy przi nowiu. Płómyczek uż był ganc blisko. Gaździnka sie eszcze ros przeżegnała i pyto sie:
– Błyndno duszyczko, pytóm sie cie, czego byjś chciała?
Tu sie odezwoł zachrapły głos: ma...ma...ślónki!
Gaździno dźwigła latarnie nad głowe, coby se poświyciła na duszyczke, kierej sie zachciało maślónki i co widzi:
Przed nióm stoi stary Karpecki, okoltany jako prosie od szmatłanio po zagónach, w rynce dzierży świyczke owiniónóm w gazecie, coby mu jóm wiater nie sgasiuł. Stoji tak naprany jako nieboski stworzyni, że uż ani wiela stoć ni może.
– Na wy ochlasto przegrzeszóny, to was nima gańba, jako nocznica
sie smykać w nocy po zagónach?! Ku tymu jeszcze maślónki sie wóm
zachciywo?! No, poczkejcie – wrzasła i przejechała go mietłóm po czepani.
– Nale – gaździnko, dyć sie nie gniywejcie. Jo szoł rowno, yny cesta była krziwo. A żejście sie mie pytali: czego byjś chciała, tóż żech wóm prawiuł, że maślónki, bo mnie po tym kwicisku przeogrómnie suszy...
Karpecki przenocowoł tej nocy we stodole na słómie. Zajś gazda ni może przeboleć, że grómnica, kiero kosztowała 10 grejcarów, świyciła ożarłymu Karpeckimu na ceste.
Przemierzły kłobuk
Miesiónczek jasno świycił, yny wiatrzisko, taki uż jesiynne, mocowało sie ze smrekami w Równiach. Pomału my sie gramolili na nowinkarski pasiónki. Jak Jura widzioł, że je w chałupie ćma, srobiuł sie odważny. „Hej, nie bydóm mie wieszać na cieszyńskim rynku” – zaśpiywoł i zagiyrził sie palicóm. „Nie bydóm...” wrzasknyłech też s całej siły i podniós rynke, kieróm żech se przidziyrżowoł na głowie do połednia kupióny nowiusińki, pliszowy kłobuk. Wiater duchnył naros jak na ujme. Ale doczkejcie, zaczónech od chwostu, a ni od głowy. Poczóntek był taki: Cielok był od ulóngniyncio jakisi borok. Sbiyrała mu staro kosztyfoł i dziurawiec, okadzała dziywannóm i jałowcym, ale katać też tam. Kudliska na tym stoły jak na kumedyjanckij kobyle, pajść sie to nie chciało, sama ostuda. Chciołech to kłapnyć na Jadwige, ale staro se umyśliła inakszy: „Zóndziesz do Jabłónkowa na torg, pohandryczysz sie kapke s masorzami, a jak sie nie bydziesz nigdzi stawioł, prziniesiesz do chałupy kierysi tyn grejcar”. Przi wojsku mie uczyli kole rozkazów moc nie dyskutować, tóż we wtorek wczas rano żech cióngnył cieloka na porwózku ku Jasiowu. Cielok sie opiyroł i byłbych mu isto głowsko urwoł, gdyby mie na Zowodziu nie był dognoł sómsiod Jura s Niżni. Ułómoł wiyrbowy patyk, przerzóndziuł zwiyrzynciu do rozumu i za półdrugo godziny byli my na rynku. S poczóntku handlyrze kryncili nosami, ale że w tyn dziyń nie było jakosik wiela bydła, dostoł żech od masorza z Nowsio szumnóm koróne. W Jabłónkowie było zima i trzeja sie było kansik schronić przed wiatrym. Patrziło sie też poczynstować sómsiada za pumoc, tóż my skryncili do Stańka. Hop! Przed tym żech se eszcze kupiuł u Żyda czorny pliszowy kłobuk. Był kapke wielki, ale Jura mi go schwoluł. Prawiuł, że starczy na zime nacisnyć za podszywke papiyru i wszecko bydzie w porzóndku. Stare kłobuczysko żech wcisnył pod pazuche i jako prawiym, stawili my sie. U Stańka było jako w osi bani, tóż my po dwóch lagach przeszli do Moora. Potym Jura mioł eszcze cosi do załatwiynio u Móniki, a potym my przi szynkwasie spotkali jego szwagra. Obrócili my na zdrowi szwagra i na mój nowy kłobuk, a że sie uż zaczyno śćmiywać, wziyni my to przez most na Łómniance i Bocónowice. Jura tuplowol, że to bydzie bliży. Diobła tam bliży. Jura zustowoł coroz barży ze zadku. Mie przegrzeszóny pliszok co chwila spadowo na oczy, kamrat postynkowoł, a klónkory nas bolały jak wszecy diobli. Eszcze szczynści, że po ceście my mieli arynde u Słowioczka. Wlyźli my. Na chwile. Bocónowscy gazdowie siedzieli nad kryglami piwa, wyrzóndzało sie o wszeckim możnym. Kole jedynostej w nocy uż było, jak Słowioczek dziyrgnył roletóm. Ros stejizbiok kludziuł mie, ros jo stejizbioka i tak by my szczynśliwie doszli do dómowych pieleszy, gdyby nie tyn wiater. Tóż jak prawiym. W mómyncie, jak żech hoknył „Nie bydóm mie...” i podniós rynke nad głowe, duchnyło i nowy czorny pliszok polecioł w diobły. „Jurku – prawiym – źle. Cieloka ni ma, grejcarów ubyło, a terazy eszcze tyn przemierzły kłobuk. Jakóż sie terazy starej pokożym na oczy?!” – „Nie starej sie – prawi stejizbiok – miesiónczek świyci, trowa wypasióno, nóńdymy go”. Po sztyrech my zaczyni chodzić po pasiónku. „Móm go” – zawrzeszczoł naros Jura i trzasnył rynkóm do czegosi czornego, aż to mlaskło. – „Tu je” – wołóm jo i rozczapiyrzóm palczyska w krowskim kołoczu. Miesiónczek sie szczyrził i dziwoł sie, jako dwo mamlasi robióm na pasiónku w krowińcach juwynture. Po niedłógim czasie żodyn z nas uż nie widzioł na oczy. „To je darymne – prawi kamrat. Kłobuk ci slecioł s głowy zaros przi lesie. Wbijym w tym miejscu palice i pujdymy spać. Wczas rano poszlesz pastyrza, kiery we wyznaczónym miejscu zgube nóndzie i fertig”. Tak też zaros zrobiuł. Wbił palice spoza głowy i rozeszli my sie. Szarzało sie uż, jak żech pognoł na pasiónek. Stejizbiok se to miejsce dobrze zapamiyntoł. Na milimeter. Palica była wbito w samym postrzodku nowego pliszowego kłobuka.
Jako Marysia wyćwiczyła chłopa
Też był jedyn kawalyr, sielski synek, a chcioł sie żynić. Ta sie mu nie zdała, ta sie mu nie zdała. I naros sie zakochoł do taki młodej dziołuchy. Ale, jeja, matka była ogrómnie hudobno. Miyszkały yny z tóm ceróm w jednej izbie. A ta matka prawiła tej dziołusze: „Marysia, nie chodź ś nim. Podziwej sie, jaki ón je bogaty. Ty nic ni mosz. Dycki ci bydzie wyczytoł, żejś nic nie prziniósła, że nic ni mosz. Dyć sóm inksi syncy, to se namów inkszego, a nie chciyj go”. Ale synek był tak zaparty i naros mu zemrziła matka. Jak mu ta matka zemrziła, tak sie kóniecznie chcioł ożynić. Matka eszcze zabraniała, pokiel mógła, ale uż to potym nie szło. I dziołucha prziszła na grónt. Nó wiycie, jak to je u młodych. Hned sie naszoł mały Maciyj. I pokiel eszcze tego Macieja nie było, tóż ji ta robota szła. Jak to na statku. To były krowy, cielynta zustawióne, co zajś na krowy, świnie na prosiynta były, prowda, i taki świnie na zabijani. A tej roboty było ogrómnie moc. Nó, a óna tóż, boroczka Marysia, lotała s jednej do drugi. A ón mioł taki szpatny zwyk – nie uznoł. Czy tam chlyb piykła, czy biyliła, czy masło robiła – to mu było wszecko jedno, yny jak było dwanost godzin, przijechoł s pachołkym s pola, rznół piyńścióm po stole: „My chcymy obiod!” I baba sie uskarżała, że przeca tela roboty miała, że może na chwile doczkać. – „My chcymy obiod!” A matce sie ni miała co lutować, bo matka ji zabraniała, coby se go nie brała – za jedno, że je hudobno a za drugi, że ni ma tak ćwiczono w tej robocie. Bo óny dóma nic ni miały. Nó i terazy ta Marysia prawi: „Wiysz co, dyć ty zustóń, Francek, dóma a jo pujdym z tym pachołkym na pole. A bydymy widzieć, jak ci ta robota pujdzie”. – „Jo, se myślisz, że nie poradzym? Jednóm rynke do zadku styrczym a drugóm to porobiym”. Dobre. I rano, było to w pyndziałek, Marysia stanyła: „Nie musisz moc robić – prawi – upieczesz chleba, srobisz masło a nawarzysz obiod. A doglóndniesz małego Macieja”. Nó i dobre. A óna ni miała dziywki. Ón mioł pachołka. Yny pastyrz był. Nó i jak sie tak pochwoluł, że to wszyjstko srobi, tak sie chyciuł roboty. A óna mu eszcze na tyn chlyb narychtowała. I na śliżki mu zarobiła. Mioł śliżek na parze uwarzić. Wszecko mu narychtowała, a szła na to pole s tym pachołkiym. A ón piyrsze robiuł masło. Tak sie wartko śpiychoł. Wybroł to masło na lawór, a niechoł go na tym laworze. Terazy sie podziwo, co mo dali robić. – „Aha, jo móm chlyb kulać”. Tak nakulol chleba. Dziewiyńć pecynków na słómiónki rosłożuł na siyni, a zapómnioł se starule od prosiónt zawrzić ku małym. Starula wlazła do siyni i wszystek chlyb mu nie zeżrala, bo tego nie poradziłą zeżrać, ale rosmaćkała, rosbabrała, że sie to na nic nie godziło. Bo ón zapómnioł w piecu ogiyń słożyć. Ón to mioł tyn chlyb poruszać, a do pieca wrazić, a tyn ogiyń mioł być nejprzód narychtowany. Nó, a terazy se spómnioł, że mu trzeja śliżki kulać, że uż tukej zaros s pachołkym bydóm, a ón nic ni mo na obiod. Że sie bydóm ś niego śmioć. I chyciuł sie tych śliżek, i kuloł ty śliżki. A óna mu narychtowała wszyjstko, aji syr do tych śliżek. A jak tak kuloł ty śliżki, to wiycie, kiejsi był inszy zwyczoj. To mieli tukej we spodniokach rozporki, a tyn pas to nie była guma, yny sznórki. A ón był na strónie i zapómnioł te jednóm sznórke se do tego rozporka styrczyć. A terazy kuloł ty śliżki kole tego stoła a nie doł pozór i zakułoł tam tóm sznórke do tej śliżki. I wtynczas mu Maciyj zaczón w kolybce płakać, a ón go mioł przeogrómnie rod. Jako piyrszego synka. I szoł ku niymu, a ta śliżka sie bambylała na tej sznórce. Terazy prziszoł ku te kolybce: „Nale Maciejku, Maciejku”. Tak go pieknie podchyciuł i ku siebie przicis. A to dziecko mu całóm te śliżke rospuczyło. To wiycie, jak wyglóndoł. I tu uż jedzie Marysia s pachołkym. A uż na polu prawiła tymu pachołkowi: „Wiysz co. Srobiymy tak jak gazda. Dómy kónióm wody a siana, a pujdymy do kuchynie, a jo rznym piyńścióm po stole:„My chcymy obiod!” I też tak srobili. Óna wyskoczyła na wyrch, prziniósła owsa, pachołek prziniós siana, zasuli kónióm, dali wody i szli do kuchynie: „My chcymy obiod!” – „Ale Marysio, podziwej sie, jo nic ni móm na tyn obiod”. – „Toż coż żejś tukej robiół, człowiecze?! Tóż kaj mosz chlyb napieczóny, kaj mosz masło narobióne?” – „Nó nic ni móm, Marysio, nic ni móm”. Óna sie podziwo na niego, a ón mo całóm śliżke na tym rozporku takóm rozbabranóm. Nó prawi: „Kigoś tu pieróna robiuł?!” I uż wiyncyj potym ni miała żodnych wyrzutów. A tak tóż dycki: „Ty daryboku, ty lyniu, ty nic nie umiysz robić”. Nó widzicie. A potym jak trza było, tóż ani śliżek, ani chleba, ani masła nie było. Nie było nic. I tak Marysia wygrała.
Staro Kawuloczka od Potoka miała kupa dziecek a ku tymu chłopa strasznego ożralca. Co widzioł w chałupie, to wyniós i przepiuł. Ponikiedy nie było co do garca wrazić. Gniywała sie staro Kawuloczka na tego ochlaste, ale nie dało sie nic robić. Jura za to ni móg, że go to plugastwo tak cióngło. Toż staro Kawuloczka sama musiała sie o wszecko starać. Zaganiała, jako mógła, aby yny ty dziecióntka używiła i gospodarke udzierżała. Ros w niedziele po połedniu prziszeł do ni szwagier Hadam Łostrewka z Płóniawy. Szoł pram s kojścioła a strasznie go w nogi oziómbało, bo na polu marzło, tóż sie do ni stawiuł, siednył za stołym i zaczón wyrzóndzac o swoji Brzeruli, co sie mu przed tydniym ocieliła i pieknego cieloka miała. Staro Kawuloczka prawie dowala na stół mise s ziymiokami i kapustóm, i tak przes obyczoj prawiła szwagrowi:
– Ty, Hadam, na pojydz też oto kapke s nami. Isto żejś je głodny?
– Na dyć se, Jewka, nie rób szkody – odpowiedzioł Hadam, ale hned przisiednył bliży, pobożnie sie przeżegnoł i schyluł nad misóm.
Aż sie mu śliny w gymbie sbiyrały, co to tak mioł chynć na ty ziymioczki s kapustóm. Ale jakosik nie jod, yny sie smutnie dziwoł na tóm mise i na ty ziymioczki, co sie tak hónym s tej misy traciły. Mały Jano, co ujca Hadama mioł strasznie rod, bo mu roz na odpuście kupiuł kónia s piernika, przestoł jejść, zadziwoł sie na niego i prawi:
– Na dyć jydźcie, łujcu!
– Na dyć jym!
– Na dyć ni mocie łyżki!
– Na dyć jo wiym!
Jak to powiedzioł, zaczli sie wszecy kole stoła śmioć, yny łujcowi było wiyncyj do płaczu, bo uż na misie nic nie zustało. Prowda, że staro Kawuloczka mu potym łyżke podała, ale uż tego wiela nie ujod, bo misa za chwile była prózno. Też go jakosi hónym przestało w nogi oziómbać, bo sie broł ku chałupie, a w żołóndku to mu po ceście tak kurczało, jakby gdo ziymioki w piwnicy z miecha wysypowoł.
Jak sie ujec Filipek powozili
Ciotka Filipkula jechała ros se cosi pokupić do Ostrawy. Miała ciynżki taszki i s bydóm jich dosmyczyła do banhofu. Tak to uż je, że jak sie grejcary umarni, to potym człowiek całóm ceste rosmyśloł, kaj ich doł, esi ich kany nie straciuł, abo esi ich gdosi nie ukrod. Nó, a ciotka też fórt rachowali, a nie poradzili sie dorachować. Prawiła se w duchu: Jak yny wlezym do cugu, to chned wszecko porachujym. Kupili se bilet, ale nie poradzili sie dostać do cugu. Ludzi wszyndy było jako mrowców, tóż stoli wszyjscy ściśnióni na jednej nodze kole aportu, na drugi nodze im gdosi stoł. Ludzie s dziedziny sóm gańbliwi, tóż nic nie prawióm, jak sie im krziwda robi. Ciotka też nic nie prawili i ciyrpieli aż do Vratimova. Potym uż co kónsek ludzi ubywało. Naros we Frydku sie cug srobiuł prózny. Tóż ciotka nic, yny hópli i uż siedzieli na próznej ławicy pod oknym, a byli radzi, jak fazol, że sie jim wydarziło. Hned powycióngali wszecko s taszki, porachowali to co kupili, a byli zajś radzi, że nie umarnili moc grejcarów. Pieknie to zajś spadki wrazili do taszki, prziwiónzali szpagatym i siedzieli dali. Zaczli sie oglóndać dokoła a prawióm se w duchu: czymu żodyn nie wsiado? Odewrzili okno, wystarczyli głowe, a prawie po peronie szoł ajzybaner i woło: „cóż tam paniczko robicie w tym cugu”? „Na tóż cóż bych robiła, dziwóm sie, tyn cug fórt stoji a nie wiym czymu.” Tóz tojście mieli sie wszymnóć rychli, dyć żejście zajechali aż do Vsetina, a ty trzi wagóny poodpinali”. Ciotka Filipkula, ani nie podziynkowali ajzybanerowi, ale yny ciapli rzicióm spadki na ławice. „Nó nic wóla Bożo, dyć zajś pojedzie isto drugi cug…” Poszli sie spytać, kiej pojedzie tyn drugi cug. Prawili ji, że we sztwierć na dwanost w nocy, tóż jak to ciotka usłyszeli, to tak jakby ich gdo szasnół po gymbie. Nó, ale nie dało sie nic robić, yny czakać. Ciotka zastarano siedli na ławicy pod oknym i skubali żymłe, kieróm se kupili w Ostrawie. Było uż po jednej godzinie w nocy, kiej ciotka sie dziepro dostali do chałupy. Ujec sie ś nimi zaczli wadzić, a prawili: „Nie wiym na co nosisz tóm swojóm głowe. Mi sie to nigdy nie stało”. Potym nieskorzi, jak uż było po dożynkach. Ujec Filipek siedzioł na ławicy s kamratami, a fest chlastali. Ciotka nie poradzili ujca wycióngnóć do chałupy, prawili mu: ”Na dyć Lojzik, póć uż do chałupy, dyć nie staniesz jutro na szychte!” „Yny sie o mie nie starej, ty za mie na szychte nie pujdziesz.” Nó, ale rano było dojść biydy, coby sie umyć, wypić gornek czornej kawy i dostać sie na autobus o pół pióntej rano. Na szachcie to było prowdziwe piekło. Ojcowi było ciepło, jak w parzoku, a głowe mioł jak kastrol. Naros sie kansik stracili i nie było ich. Jak ich dojść długo nie było, tóż sztygar, co ś nimi robiuł prawi: „Filipek sie kansik straciuł.” Jedyn s hawiyrzi prawi: „Jo żech go widzioł jak szoł do ustympu, ale był jakisi biydny.” „Żeby sie mu co stało? Póćmy go chledać” prawi sztygar, tóż poszli. Poszli sie podziwać na aport, dwiyrze zawrzite od postrzodka. „Prziniyś wercajg, muszymy ty dwiyrze odewrzić” prawi sztygar. Odewrzili dwiyrze, dziwajóm sie, a tam Filipek spi na hażlu. Eszcze ś nimi zaczón ryczeć, że robióm sumeryje, ni móg sie uż potym doczkać kóńca szychty, był ledwo rod, jak uż siedzioł w cugu i jechoł ku chałupie. Prawiuł se: „Przijadym do chałupy, wypijym gornek kiszki, legnym do legiera, a nie stanym aż jutro rano na szychte.” Hyc był jak pierón, tóż ujec se seblykli jakle, a powiesili na hoczek, chned usnyli. W Baśce eszcze słyszeli jak wołali ”Baśka!”, ale potym uż nie wiedzieli o świecie. Naros sie spamiyntoł a słyszy: „Walasske Mezirici!”, eszcze posłuchoł, a naros wywaluł oczy i wrzeszczy: „zastawcie tyn cug, dyć jo jadym do Frydlantu!” Jakisi ajzybaner mu prawi: „Jakbyjście jechali baji do Carzihradu, ale cug dali nie jedzie i fertig.” „Tóż a kiery cug jedzie na spadek?” „Nó, tyn co w nim siedzicie, ale dziepro za dwie godziny” ujec Filipek ciapli rzicióm na ławice, styrczyli głowe pod jakle a prawili se w duchu:” dwie godziny eszcze mogym se spać” Tóż społ, a spało sie mu dobrze. Naros sie obudziuł, dziwo sie, wszyndzi ćma i cicho. Prawi se: „Na czy my eszcze nie wyjechali s tego sakramynckigo Mezirziczo? Odewrzuł okno, wystyrczuł głowe, dziwo sie a na banhofie pisze: Ostrawa. Ujec prawi: „Tóż nie wiym czy sie móm zabić, czy co…dyć jak to tak dali pójdzie to sie ledwo dostanym dna szachte. A ciotka jak go uwidziała miasto go polutować prawi: „Dyć mosz głowe, czymu ji nie nosisz?”
Kulfryc
To sie dojść czynsto tukej mówi na takigo przygupkowatego, abo przechytrzałego człowieka, że je „kulfryc”, a żodyn ani nie wiy, skónd sie taki przezwisko wziyno. Jo sie o tym dowiedzioł od jednego starego hawiyrza i tóż wóm o tym powyrzóndzóm. Tóż – posłuchejcie! Uż tymu je downo, eszcze za Austryje, jak tóm sztreke s Koszyc do Bogumina postawili, to wóm na tych sztacyjónach za portyrów porobili samych starych wojoków, co pore roków przi austryjackim wojsku słóżyli i troche tej niymczyzny liźli. Tóż wiycie, że byli s tego ogrómnie hyrni i kaj yny mógli tam tóm niymczyznóm bebłali. A eszcze jedno wóm powiym, że na parade też se pociyrpieli. Gor bóty i knefle przi bluzie to sie musiały tak świycić, jako zdrzadło w słóneczku. A fusy to wóm nosili taki, jak sóm cysorz Franc Jozef. Rynce dycki na zadku zakłodali, coby im ty świycónce knefle na brzuchu było lepszy widać, a ponikiedy człowiek ani nie poznoł, czy to je sztacyjónszef, czy też portyr, bo tak sie nafukowali, jakby ta bana ni mógła bez nich egzystować. I tóż był wóm też na sztacyjónie w Dómbrowej taki stary paradny portyr. Mało s kim rzóndziuł, a s hawiyrzami to uż yny tak pod nosym. Dycki jak uwidzioł umazanego hawiyrza (bo hań downi sie na szachtach nie myjowali), tak yny gymbóm skrziwiuł i obeszeł go s daleka. Hawiyrze o tym wiedzieli i też kaj yny mógli, tak mu to wracali. Klamki mu marasym, abo tworużkami mazali, po ścianach go malowali, dwiyrze na złojść otwiyrali i trzaskali, po boku szpatnie na niego wykrzikowali, a eszcze inksze paskudy mu robili. To wiycie, że sie szkuboł i nadowoł na czym świat stoji, ale nic to nie pumógło. I tak ta wojna miyndzy nimi trwała dość dłógo, aż ros to praskło na ozaist. Hawiyrze wygrali. Jakosik na wiosne, tak kole roku 1905, jak przijechali hawiyrze rano na szychte, uwidzieli na sztacyjónie wisieć same austryjacki lampiony, a po perónie s rynkami na zadku chodził strasznie wyparadzóny nasz portyr. Dziwne im to było, że tako parada sie robi, a óni muszóm iść na szychte i tóż sie po zdaleku pytali tego portyra, co to znaczy. A ón sie tak yny s wyrchu na nich podziwoł, dolnóm warge spujściuł i prawi: – To nie wiycie, że dzisio przijyżdżo do Cieszyna jedyn kulfryc z cysarski rodziny aż z Wiydnia? Hawiyrzóm aż oczy wylazły na wyrch, bo nigdy o żodnym kulfrycu s Wiydnia nie słyszeli. Głowami yny pokiwali, za uszami sie poskrobali i szli fedrować. Aż dziepro na szychcie sie dowiedzieli, że to ni ma kulfryc yny „Kurfürst” (co je po niemiecku ksiónże) przijyżdżo do tego Cieszyna. Ón, tyn portyr se to z tóm niymczyznóm kapke poplót. Od tego czasu wołali na niego hawiyrze yny „kulfryc” i to mu uż zustało aż do śmierci.
Gdo szporuje, tyn mo!
Ujec Jakub dycki przeogrómnie szporowali, a ciotka Tereza mieli ś nim nieros sumeryje. Jak uż trzeja było cosi kupić za pore grejcarów, tóż ujec sie brónili jak mógli. Ros też ciotka chcieli kupić maszynke do grzocio na bryn, ale ujec sie roskokocili i prawióm: „Jo nie wiym, co ty mosz za noture. Nie pomyślisz, coby było łacniejsze, yny zaros byjś grejcary s geldtaszki wycióngała…” Wytracił sie s kuchynie do izby, ale zaros prziszoł na spadek. W rynce dzierżoł kónsek deski, a do nij przibite pore grzebyków, a w postrzodku prózny wyrszczek s globiny. Prawi ciotce: „Podziwej sie jakóm szumnóm maszynke do grzocio na bryn żech ci narychtowoł – nie stoła ani grejcar”. Ciotka Tereza sie dziwajóm na ujca, że mo jedyn palec modry, jakby se go przibiuł kładziwkiym. Ujec to uwidzieli i schowali palec do kapsy, a prawióm: ”Cóż sie dziwosz tam, kaj ni mosz? Wylyź na wyrch, prziniyś pudełko od karbolinu, a jo prziniesym kapke brynu i wypróbujymy to, esi to grzeje.” Ciotka Tereza wylyźli na wyrch i sniyśli pudełko. Ujec powiesiuł kłobuk na rechli, szrajtofel doł na stół i poszoł. Ciotka za nim woło: „Aż tam nie siedzisz zajś do wieczora!” Było uż po połedniu, ciotka mieli obiod nawarzóny, we chlywie poodbywane, a ujca nie było. Ciotka nie czakali aż sie zećmi, poszli na pole, wziyni krede i napisali na stole: Narómbej drzewa, popoś krowe, a nakoś trowy na wieczór. Poszli eszcze na pole pokopać do rzóndków pokiel sie nie srobiło ganc ćma. Potym prziszli do chałupy, a tu cicho, ćma żodnego ni ma. Poszli na pole sie podziwać, wiela ujec tego drzewa naflagali – nic, ani kónska. Krowa głodno ryczy, trowy ni ma usieczónej, a klucz we futrach, jak go tam ciotka styrczyli. Ciotka sie ganc wylynkali, oblykli se piekniejszy kabot a szli ujca chledać. Byli uż w połowie cesty, jak uwidzieli ujca. Kroczuł ku chałupie, a szło mu to, jakby cosi co kónsek mijoł, a śpiywoł jak pierón… Ciotka sie nasrali, bo po ceście chodzili ludzie, a ujec robiuł ostude. Ciotka ryczeli na ujca: „Kaj mosz bryn?!” Ujec sie szpatnie podziwali na ciotke, a zaczli sie bić po piersiach i prawióm: „A ty ni mosz o czym wyrzóndzać? Jo je chłop, jo je głowa rodziny, a wiysz co to je baba? Baba nic nie znaczy!” Ciotka jak to usłyszeli to sie uż nie dziwali, ludzie nie ludzie, yny wyfackali ujca po gymbie, tak że sie obaluł na ziym, a siedzioł jako żaba. Hned ujec kapke wytrzyźwioł. Wiedzioł że ciotka je nasrano, tóż zaczón do ni pieknie rzóndzić: „Nale Terezko, jo s tobóm dycki pieknie, ty sie hned rada naseresz. Jo ci to wszecko powyrzóndzóm, jako to było, a ty mie eszcze bydziesz lutować. Jak żech szoł po tyn bryn, to mie przeogrómnie szkubało w tym modrym palcu. pomyślołech se, że muszym palec jakosik uratować. Pram żech szoł kole aryndy, tóż żech sie stawiuł, a kozołech se naloć wielki sztamper gorzołki, a styrczuł żech do niego palec coby sie mi w nim nie srobiuł jaki brant. Pokiel ta gorzołka była zimno, tóż mie w tym palcu nie szkubało, jak sie to yny kapke ociepliło, tóż zajś na nowo. Cóz żech mioł robić? Musiołech tóm ciepłóm gorzołke wypić, a kozać se naloć zajś sztamper zimnej, coby mie to przestało szkubać. Nó, a jakech poszoł na aport, to gdosi mi to pudełko ukrod”. Od tego czasu, jak ujec zaczli cosi wyrzóndzać o szorowaniu, to ciotka dycki prawili: „A na bryn byjś tak nie chcioł ijść?” A był pokój…


text:
Ślōnskŏ literatura w Muzyum Gōrnoślōnskim w Bytōmiu
Ciynżko je pisać literatura pō naszymu, abo niy? Co to je za gŏdka, kerōm sie pisze: ta z chałpy a placu, abo jakŏ inkszŏ, z literackij zorty? Fto czytŏ te ksiōnżki? Ô tym a ô inkszych sprawach pudzie sie pogŏdać we strzoda na trefie “Jak to się pisze po naszymu?” we Muzyum Gōrnoślōnskim.
To bydzie nastympny tref z raje, kerej ôrganizatory dali miano “Śląsk w kontekście”. Za gości bydōm robić Marcin Melōn, autōr kriminalnych kōmedyji ô kōmisŏrzu Hanusiku a laureat kōnkursōw na jednoaktōwka po ślōnsku i Rafał Szyma, co napisoł tōm ôsprŏwek “Leanderka”, a tyż je redachtorym Wachtyrza.
data: 6 czerwca 2018 (środa), godz. 18.00
plac: Centrum Edukacji, pl. Jana III Sobieskiego 2
kludzi: Magdalena Pospieszałowska
goście: Marcin Melon, Rafał Szyma
wstymp na faty
Wiyncyj ô trefie znojdziesz sam:
Strōna ôd ôrganizatora, wydarzynie na Facebooku.
Foto: Ôrganizatory trefu


text:
Serbšćina
Serbšćina jo kupka pódwjacornosłowjańskeju rěcow, kenž se źinsa přewažnje we Łužycy powěda.
Serbšćina źěli se do:
- Górnoserbšćiny, kótaraž se w sakskej Górnej Łužycy powěda a
- Dolnoserbšćiny, kótaraž se w Bramborskej Dolnej Łužycy powěda.
Serbske narěcy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Serbšćina ma teke wjele narěcow. Tak bazěrujo pisna górnoserbšćina na narěcach wokoło Budyšyna a pisna dolnoserbšćina na Chóśebuskem dialekśe. W srjejźnej Łužycy eksistěrujo mimo togo narěcny pas, kótaryž twóri pśechod mjaz górno- a dolnoserbskimi narěcami. Nejwěcej rozšyrjona z toś tych pśechodnych dialektow jo slěpjańska narěc. Rěcneje asimilacije dla wšak se wjeliki źěl něgajšnych narěcow lěbda hyšći wužywa. Z wótstawkom nejwitalnješy jo hyšći górnoserbska „katolska” narěc, kótaraž powěda se na pódwjacorje górnoserbskego rěcnego teritoriuma we jsach blisko Kamjeńca.
Rěcne pśirownowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Bibliografija uniwersity w Lipsku
- Kurs serbskeje rěce / Bluń, dialogi z rumuńskeje wucbnicy serbšćiny Curs practic de limba sorabă w pódwjacornej Grodkowskej narěcy


text:
Mirosław Syniawa: Ludzke zboże
LUDZKE ZBOŻE
Wszyjskim Syniawōm, Synawōm, Schynawōm, Schinawōm, Siniawōm, Sieniawōm i Schönawōm z Verlustlisten 1914-1919.
Ibowali hab-acht! links-rechts-um! im Schritt-marsch!
podwiela niy zmiynkli tak jak masnŏ glinka
w rynkach ôd garczŏrza. Pucowali haźle,
uczyli sie skłŏdać i rozkłŏdać knary,
wŏlali sie w śniegu, lygali w marasie –
tak do śmierci kożdy ś nich bōł rychtowany.
Potym poszli trefić sie ze swojōm dolōm
tam, kaj słychać grzmoty i za dnia i nocōm.
Kiwały sie gowy, kolybały lŏfy,
ôbejzdrzeć, co bydzie, mōgli se w tym marszu,
jak drōgōm mijali lichych trułōw hołdy
bele jak zbijanych już dlō nich zawczasu.
Im tyż, jak i inkszym, kanōny zagrały,
z nieba ślatowały ôgnia ôceany,
wyrywały z grōntu cołke kōntynynty
i do kogo rzykać tam, kaj w niebie pusto,
kaj uwidzieć idzie ôgrōm ludzkij nyndzy,
jak kożdy w galŏty ze strachu popuszczŏ?
Te żelazne szplitry, co z wszyjskich strōn lecōm,
urywajōm rynce sztajgrōm i poetōm,
urywajōm nogi, z flakōw robiōm maras,
wydziyrajōm dupne dziury w brzuchach, plecach –
niy tak ô tym stoło w ksiyndze ôd Cezara,
inakszyj to było u Tukidydesa.
Coby przeżyć, trzeba tysiōnca cufali,
czasym styknie jedyn, co życie zagasi.
Niy tak se tã bŏjkã przedstawioł niyjedyn –
niy z tyj bŏjki z fligrōw ściepowane bōmby
i pancry na ketach i maszingywery
i zymftowe gazy i pod sztrōmym drōty.
Na grōncie trichtrami poprzedziurawianym
niy widać już ani psiny kympki małyj,
jyn te ludzke zboże z krwie, ciała i kości.
Na te zboże śmiertka ciyń swōj dugi ciepie,
hned zajś zacznie gowy choćby kłōska kosić,
niych jyno porzōndnie kosã se wyklepie.
Wiersz Mirosława Syniawy ze zbioru “Cebulowŏ Ksiynga Umartych“, jaki na poczōntku grudnia 2018 ukŏże sie we wydŏwnictwie Silesia Progress.


text:
Mnozy triatleća kaž tež fanojo triatlona běchu sej minjeny kónc tydźenja zawěsće z tołstej čerwjenej barbu w kalendrje markěrowali. Hnydom tři triatlonowe wubědźowanja w blišej a dalšej wokolinje přeprošachu lubowarjow wutrajnostneho sporta – a to w Złym Komorowje, Lipsku kaž tež premjernje w Drježdźanach.
W Złym Komorowje wubědźowachu so triatleća na sprintowej distancy a krónowachu tam zdobom krajnych mištrow Braniborskeje. Wurisanje doby znate mjezwočo. Něhdyši starter na olympiskich hrach a rodźeny Budyšan Maik Petzold pokaza najlěpši wukon wokoło tamnišeho jězora.
W sakskej stolicy su sportowcy na sprintowej kaž tež na olympiskej distancy mocy měrili. Před jónkrótnej kulisu startowachu woni pod mostom Módrym dźiwom a płuwachu po Łobju hač k Albertowemu mostej. Kolesowarski sprint doby lokalny matador Rajko Sickert. Na olympiskej běhanskej distancy měješe čłon triatlonoweho narodneho mustwa Němskeje Christian Otto najspěšnišej noze. Organizatorojo žnějachu za premjeru cyłkownje dobry wothłós.
Satkula-beachvolleyball w Hórkach
Cyłkownje jědnaće mustwow je so póndźelu na 4. etapje lětušeje beachvolleyballoweje tury Radija Satkula w Hórkach wobdźěliło. W stafli A wojowachu Nukničenjo, Dwójna nula z Pančic, mustwo Nětkonic, Hózkowčenjo a Dźiće domoj. W stafli B běchu to cyłki z Konjec/Šunowa, mustwo Twarnišćo, Granit Hórki, Team Satkula a Punjab Tigers.
Wjedro drje njebě runjewon optimalne, wšako so často kapotaše, přiwšěm bu turněr bjez přestawki wuhraty. Po předkole steještej sej w małym finalu mustwje Granit Hórki a Dźiće domoj napřećo. Domjacy mały krimi snadnje přěhrachu. Wulke finale běše duel mjez Dwójnej nulu a Twarnišćom. 15:9 rěkaše kónčny rezultat. Po tym zo běchu Pančičenjo hižo w Konjecach dobyli, smědźachu woni nětko tež w Hórkach juskać.
Kotre mustwo drje přichodnu etapu lětušeje beachvolleybaloweje tury dobudźe, wězo hišće wěste njeje. Najlěpje tuž, zo so přichodnu póndźelu na koleso šwiknjeće a potom horce dwuboje w Róžeńčanskim pěsku sćěhujeće.
SJ Chrósćicy
– ST 1922 Radwor 6:1 (1:1)
Zestawa domjacych: Klimant – Dehn, Bětnar, Cyž, Žur, Pohling, F. Zahrodnik, Domaška, Runt, Pöpel, Młynk, Šmit, Schulze, Šiman, M. Zahrodnik, Teichmann
Zestawa hosći: Wróbl – Sćapan, Winar, Buša, Šram, Karwinski von Karwin, Henke, F. Šěrak, Bauer, Nuk, Wjeńka, Ch. Šěrak, Bischof, Wünderlich, Handrik, Zähr
Za dwaj tydźenjej započnje so na serbskich kopanišćach wokrjesneje wyšeje ligi hrajna doba 2015/2016. Po personalnych změnach w kadrje steja mustwa wězo hižo w horcej fazy napinacych treningowych jednotkow a přihotowanskich hrow. Tak móže tež Sportowa jednotka Chrósćicy (SJC) někotružkuli nowosć wozjewić. Mustwo wopušćili su po trenarskej dwójce Dirk Rettig/Falk Kunze wrotarjej Marco Teschner a Beno Kral kaž tež ofensiwny hrajer Richard Hawš. Wjelelětny kapitan SJC Rico Pohling kaž tež nadběhowar Jaroslav Jordák přestanjetaj stajnych zranjenjow dla, a nastupajo škitarja Rayka Schulza je hišće wulki prašak dźěła dla.
K zazběhej noweje sezony je Budissa Budyšin njedźelu přećiwo rezerwje RB Lipsk 1:1 wobstała. Wo tym su Serbske Nowiny wčera hižo rozprawjeli. Po hrě zetka so Hanspeter Benad z Dennyjom Kralom. Njebjelčan bě mjenujcy znowa bjezporočny wukon pokazał.
Kak spokojom sće z 1:1?
D. Kral: Myslu sej, zo smy přihladowarjam atraktiwnu hru pokazali. Hdyž šansy wužiwamy, móžemy tež dobyć. Na wukon, kotryž smy dźensa pokazali, móžemy natwarjeć.
Zamołwići Budissy su mi wobkrućili, zo sće dźensa znowa bjezporočny wukon pokazał?
D. Kral: Swój wukon nochcu posudźować. To njech druzy činja.
Přichodnu njedźelu, pojědźe Budissa na derby do Neugersdorfa.
D. Kral: Jeli to, štož smy dźensa pokazali, njedźelu wospjetujemy, móhli z Neugersdorfa na kóždy pad něšto sobu do Budyšina wzać.
Nětko sće hižo w druhim lěće w regionalnej lize.
D. Kral: Sym wjesoły, zo smy swój sezonowy cil docpěli a hrajemy dalše lěto w štwórtej najwyšej lize Němskeje. Nimo toho su so mi wosebje hry přećiwo tradiciskim cyłkam a přećiwo mustwu z Babelsberga lubili. Před tajkej kulisu hrać će njesměrnje motiwuje.
Druhi captainscup we volleyballu wotmě so njedawno we Worklecach. Hižo loni bu turněr wot sportowcow derje přiwzaty, ale bohužel njemóžach tehdy zhromadnje ze swojim bratrom nastupić. Lětsa přichwata nimale 90 hrajerjow a hrajerkow. Woni běchu w cyłkownje 21 mustwach zasadźeni.
Volleyball na trawniku
Turněr ma dwě kategoriji. Jedna je ludosportowy turněr na trawniku, tamna je beachvolleyball muskich dwójkow w pěsku. Wot popołdnja w dwěmaj wojowaše jědnaće wjesnych a dalšich mustwow na dwěmaj hranišćomaj na trawniku wo dypki. Zdźěla nastachu při tym wuběrne akcije. Wosebje wuzběhnyć dyrbi so tu wukon žonow, kotrež zamóchu často sylne a mócne nadběhi mužow wěsće wotwobarać. We wjacorych cyłkach běchu tež někotři aktiwni hrajerjo a tak wuwi so hižo w skupinje horcy bój. Kaž hižo loni móžeše so Młodźinski klub Smjerdźaca zaso přesadźić.
Beachvolleyball w pěsku


text:
Za móžny móst nad železniskimi kolijemi chcedźa warianty pruwować
Wojerecy (AK/SN). Wobchadne połoženje w Čornym Chołmcu a móžnosće jón změnić běchu jedna z temow na zašłym posedźenju Wojerowskeje měšćanskeje rady. Za wjes měli wobjězdku twarić, po kotrejž wjedu wobchad ze wsy won, tak zo po statnej dróze S 198, kotraž je hłowny wjesny puć, mjenje wosobowych a nakładnych awtow do směra na łužisku jězorinu jězdźi. Tole wjesna předstejićerka Claudia Jurisch na posedźenju radźićelow podšmórny. „Wjesny puć njesměł žana přijězdka k mostej być“, rjekny wona hladajo na móžny móst nad železniskej čaru na kromje wsy. Wjetšina měšćanskej rady přihłosowaše, zo maja za to wšelake warianty pruwować a kmane městno za móst pytać. Partnerojo při tym su krajny zarjad za dróhotwar a wobchad (LASuV), Budyski wokrjes kaž tež měsće Łuty a Wojerecy. Za pruwowanje maja we Wojerecach klětu 35 000 eurow a lěto pozdźišo 20 000 eurow zaplanowane.