text:
Piytnosty maja 2021 roku to data, kero może zapisać sie we pamiynci kybica niy ino ze wzglyndu na szpil derbowy, ale jest to tyż piyrwszy szpil kaj na trybuny wrocajôm kybice.
Do Chorzowa przijedzie drużina ROWu 1964 Rybnik. Coby niy godać, czy szkryflać, to bez wzglyndu na liga, takie szpile zowsze bydōm elektryzować kybiców. Niy inaczyj jest i terôzki kaj trwo wielko mobilizacja na tyn szpil.
Niystety na łobecno chwila na sztadiony wlyzie ino 25% zgłoszonyj frekwyncji, co we przipadku Ruchu łoznaczo kole 2325 kybiców (we tym trza liczyć kole 2000 karnetowiczów) bez co we internecie trwało zwolnianie miyjsc tych, kierzy niy bydôm mogli być na sztadionie.
Pozostałym łostaje kubić rylacja TV, abo słuchać Radia Widzew.
ROW 1964 jesce przed sztartem rundy chcioł sie wycofać ze szpilanio i profesjonalnygo granio we fussbal (Rybnik słynie głównie ze żużla) ale łostatycznie do wycofanio drużiny niy doszło.
Łobycnie, po 28 rozegranych szpilach zajmujom plac zarozki nad kryskōm czyli 15 i majōm ino 2 punkty przewogi nad miyjscem spadkowym (28 pkt.) wiync jeśli drużina myśli ło utrzimaniu to niy może ze Ruchem sfalić, ale na jesiyni to my byli lepsi i we Rybniku (łostatni szpil ze kybicami, ale bez kybiców Ruchu) wygralimy 2-0 po torach Mateusza Duchowskiego i Mariusza Idzika.
Ruch Chorzów zanotowoł słabszy szpil we Pawłowicach Śląskich, kaj we I Rundzie Wojewódzkiego Pucharu Polski sfalili my 1-3 i łodpali ze dalszyj rywalizacji ło Puchar Polski na szczeblu cyntralnym. We lidze, mômy passa 12 szpilów wygranych ze rzyndu (liczōnc tyż szpil ze Górnikiem II Zabrzre na koniyc rundy jesiynnyj) i przi powrocie kybiców na trybuny, niy wyłobrażomy se, że ta passa mo sie dzisiej skończyć.
Po 29 szpilach Ruch mo już 77 punktów (dalyj 13 przewogi nad Polonią Bytom) i dalyj nojlepszo defensywa we lidze (ino 23 stracone tory) a u sia niy sfalili my we lidze żodnego szpilu.
Przewidywany skład Ruchu:
Bielecki – Kasolik, Kawula, Mokrzycki – Kowalski, Neugebauer, Foszmańczyk, Będzieszak – Janoszka, Kwaśniewski, Biskup.
Po pauzie za kartki do składu wróci pewnie Michał Mokrzycki, zaś reszta skłądu niy powinna ulec żodnym zmianom i zoboczymy tyn som skład co we Nysie.
Zagrożony pauzom we nōstympnym szpilu jest ino jedyn fusbalorz – Daniel Paszek kiery na koncie mo 3 żólte kartki.
Plan szpilów 31 raji:
Zagłębie II – Foto-Higiena
Ślęza Wrocław – Polonia Bytom (16.05. 14:00)
Piast Żmigród – Lechia ZG
MKS Kluczbork – Rekord BB.
Warta Gorzów Wlkp. – Polonia Nysa
Ruch Chorzów – ROW 1964 Rybnik (18:00)
Polonia-Stal – Stal Brzeg
LKS Goczałkowice – Gwarek TG
Pniówek Pawłowice – Miedź II
Ze godzinami zaznacony szpil kiery nôjbarzij interesuje kybiców Ruchu, cyli szpil Polonii Bytom. Drużina ta walczy ze Ruchem ło piyrwszy plac we lidze.
Szpil Ruchu bydzie szło łoglōndać na łoficjalnym kanale Ruchu tukej => KUP DOSTĘP DO TRANSMISJI kaj łobok Tomasza Ferensa szpil skomyntuje Mateusz Michalski (tryner juniorów starszych Ruchu), bydzie tyż rylacja radiowo we RADIO WIDZEW i na YouTubie (link poniżyj).
Przipominŏmy tyż ło nŏszyj zabawie. Typer Na Niebiesko pod patronatym Baru „Kinga” znŏjdziecie tukej => Typuj i wygrywej
własne / radiowidzew.pl


c: text/html

text:
Czego szukasz?
Liczba ofert: 37
Dekoracja kościoła - 71 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 7 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 60 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 54 kilometry od: Katowice
Dekoracja kościoła - 17 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 62 kilometry od: Katowice
Dekoracja kościoła - 90 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 70 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła: Katowice
Terminy last minute!
Dekoracja kościoła - 65 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 49 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła: Katowice
Terminy last minute!
Dekoracja kościoła - 198 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 350 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 13 kilometrów od: Katowice
Dekoracja kościoła - 332 kilometry od: Katowice
Dekoracja kościoła - 22 kilometry od: Katowice
Dekoracja kościoła - 43 kilometry od: Katowice
Dekoracja kościoła - 22 kilometry od: Katowice
Dekoracja kościoła - 49 kilometrów od: Katowice

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
II Diktand Godki Ślōnskij dlo szkołōw pōnadgimnazjalnych we Rudzie Slōnskej
Dzisioj 12 czyrwnio ô 10:00 dopołednia w Zespole Szkołōw Ôgōlnokształcōncych nr 3 p.m. Jana Pawła II we Rudzie Ślōnskej Kochlowicach, ôdbył sie II Rudzki Diktand dlo szkołōw pōnadgimnazyjalnych. We tym roku Urzōnd Miasta w Rudzie Ślōnskej niy chcioł edukacyji regijōnalnyj we tym mieście. Patrōnat nad dyktandem ôbiyło stowarzyszyni Dymokratyczno Unijo Regijōnalistōw Ślōnskich a ZSO nr 3 pm. Jana Pawła II w Rudzie Ślōnskej. Diktand mōg sie ôdbyć dziynki spōnsorōm ojroposłowi Łukasz Kohut, kery ufundowoł wycieczki do Brukseli, właścicielowi firmy Callistoshop a zarazym radnymu miasta Marek Szymański, kery ufōndowoł geszynki, a Danielowi Daniel Magalski ,kery ufōndowoł kołocze. Trza dodać , co dyktand mōg sie ôdbyć dziynki tytanicznymu zaangażowaniu koôrdynatorki projekta „ZE ŚLŌNSKYM W PUKELTASZY”, pani Anna Rzepka
Gościem diktanda bōł tyż radny ze ŚPR ( Ślōnsko Partyjo Regijonalno) Roman Kubica, kery doł drobne geszynki dlo trzech piyrszych placōw.
We Diktandzie bôło 26 szkolorzy z 5 rudzkich szkołōw pōnadgimnazyjalnych .
Treść diktanda zrychtowoł zespōł: dr Artur Czesak, Alojzy Zimończyk, Stanisław Neblik, Józef Porwoł, na podstawie ôpowiadanio Elżbiety Grymel.
Treść dyktanda z niezwykłōm dykcjōm i zaangażowaniym przeczytoł dr Henryk Mercik.
„Boczōnie na Hulokach”
Na zicher już pora razy jechaliście autym na Ustrōnie bez Żory. Kejś wyglōndało to cołkym inakszy. To były jedne wielge barzoły, kere sie mianowały Huloki. Krōm tego były tam take stowki, kere cołkym trzcina a tator zarostowały. Kożdy rok na pryńci a ściyl sie jich wyrzinało. Bez cołki lato na Hulokach szło potkać tako myńszo zorta dziwokich kaczek, co majōm rade płytko a letno woda. Dyć nojpiyknij bōło tam zowdy pod kōniec siyrpnia, abo pora tydni niyskorzij, kej nasze boczōnie rychtowały sie do Afryki. Wteda na Hulokach dycki bez pora dni było durch bioło, tela sie ich tam slatowało! Ci, co tam bliżyj miyszkali, niy poradziyli sie nadziwować, co te ptoki wyprowiały: debatowały, klekotały, szkubały sie, czasym sie poprały, aże piyrze leciało, a przed samym ôdlotym robiyły sōnd. Jak bōł miyndzy nimi jaki boroczek, coby do tyj Afryki niy dolecioł, to go zaroz dziōbały i chciały ôdgōnić. Nikedy takego ptoka ludzie uretowali i zima u nich przesiedzioł we chlywku przi kurach, a na wiosna już nikaj sie niy wybiyroł, yno ôstowoł na lato! Kejś Lyjna, co miyszkała wele Hulokōw, prziniōsła dō nos, do dōm modego boczōnia, co bōł fest poharatany. Jedne krzidło mioł połōmane, ale to mōj tatulek poradziyli sprawić. Dziynki starce za pora dni boczōń już po placu łaziōł, chocioż troszka kulwitoł. Niy szło rozeznać, eli to bōł boczōń abo boczōńka. We kwiytniu zaczōn rychtować gniozdo na takij staryj wiyrzbie, co na kraju Hulokōw rosła. Potym se znod kamrata, a mode wysiedzioł. Dyć na podzim prziszoł nazod ku starce Lyjnie. Dziepiyro na trzeci rok sie do tych ciepłych krajōw zabroł, isto bōł już zdrowszy, ale kożdy rok na swoja wiyrzba przilatowoł nazod. Dzisioj na Hulokach je Muzeum Ôgnia, hotel, tanksztela i pora sklepōw, a ô boczōniach już żodyn niy pamiynto.
Jury w składzie dr Artur Czesak, Grażyna Jarząbek, Jôzef Porwoł a rechtory wszyjskich szkołōw, kerzy brali udział we diktandzie.
Puchar Prezesa DURŚ i piyrszy plac dostała Patrycja Bury ZSP nr 2
Pozostałe place
II plac Kamila Brzezina ZSO nr 3
III plac Patryk Obarski ZSP nr 2
IV plac Justyna Walenciak ZSP nr 5
V plac Natalia Darda ZSP nr 1
VI plac Kinga Kinder ZSP nr 2
VII plac Weronika Jarczyk ZSO nr 3
VIII plac Magdalena Andruch ZSP nr 2
IX plac Aleksandra Lacheta ZSP nr 1
Fotografije: Porwoł Józef, Anna Magalska, Grażyna Jarząbek i Patryk Obarski.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Pśedslědny zwězk cełkownego wudawka wopśimjejo 57 wuchowanych listow Kosyka z jogo slědneje žywjeńskeje a twórjeńskeje faze, adresowanych wósebnje Arnoštoju Muce, Bogumiłoju Šwjeli a Minje Witkojc. Listowanje njewjeźo cytarja jano pó žywjenju fararja a farmarja na wuměńku w Oklahomje. Zrownju zgónijo Kosykowe kradu zajmne mysli wó tšojenjach tam w USA a how w Europje za cas Weimarskeje republiki, Tśeśego rajcha a Drugeje swětoweje wójny. Jeje wukóńc njejo lěta 1940 zamrěty Kosyk wěcej dožywił.


text:
Quito
Quito (poprawom San Francisco de Quito, wurjekowanje [ˈkito]) je stolica južnoameriskeho Ekwadora a nadeńdźe so jenož 20 kilometrow južnje ekwatora w na 2.850 metrach ležacej žłobinje Andow pod wulkanom Cotopaxi (5.897 m). Tuž jedna so wo najwyše ležacu stolicu na swěće. Z něhdźe 2,2 milionomaj wobydlerjow je Quito po přistawnym měsće Guayaquil druhe najwjetše město w kraju. Nimo toho je zarjadniske sydło prowincy Pichincha a kantona Quito. Stare město Quita słuša do swětoweho herbstwa UNESCO.
Klima w měsće je – najebać tropiskeho połoženja – dla wysokosće měrna a włóžna. Přerězna temperatura je jenož 13° C.
Dźensniše město załoži so w lěće 1534 jako San Francisco de Quito wot španiskich dobywarjow na městnje stareho sydlišća indigenych wobydlerjow.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficielne webstrony města (špan.)


text:
Šešow (SN). Christa Rienecker je zawěrno Šešowčanka, přetož wona je so woprawdźe we wsy na statoku swojeju staršeju narodźiła. Snano je to přičina, čehodla je jej bóle hač druhim zhromadnosć wobydlerjow wažna a zo so wona za nju wosebje zasadźa.
Hižo wjele lět podpěrowaše Rienecker Šešowski wjesny klub. Hdyž rěkaše organizować a přewjesć wjesne swjedźenje, chodojtypalenje abo adwentnički, bě wona z wjele idejemi a wulkim angažementom pódla. Wot toho časa, zo je sama wuměnkarka, organizuje zetkanja seniorow w Šešowje, zo by wjesnjanow časćišo do zhromadnosće wjedła. Tak wuhotuje wotměnjawe temowe popołdnja z rozdźělnymi hosćimi a wšelakimi přednoškami. Wuběr temow je mnohostronski a saha wot stroweho zežiwjenja přez kursy prěnjeje pomocy a policajsku prewenciju hač k pućowanskim rozprawam a hrajnym popołdnjam.


text:
Dnjestr
Dnjestr (ukrainsce ДHicTep/Dnister, rumunsce Nistru, rusce ДHecTp/Dnjestr) je 1352 kilometrow dołha rěka na juhozapadnej Ukrainje a w Moldawskej, kotraž je na něhdźe 500 kilometrach pławna a běži do Čorneho morja. Jedna so wo dźesatu najdlěšu rěku cyłeje Europy.
Wužórli so blisko městačka Turka w sewjernym dźělu ukrainskich Lěsnych Karpatow něhdźe 15 kilometrow wuchodnje pólskeje hranicy a běži najprjedy do sewjerneho a potom zwjetša do wuchodneho směra přez Lwiwsku oblasć. Za starym wjerchowskim městom Halyč započina charakteristiski, hač do 160 metrow hłuboki Dnjestrowski kanjon z wjele rěčnymi kolenami, stejacymi pod přirodoškitom. W tutym wotrězku je so rěka hłuboko do Podolskeje platy zarězała. Za něhdyšej osmanisko-pólskej namjeznej twjerdźiznu Chotyn twori Dnjestr něhdźe 140 kilometrow dołhi Nowodnistrowski spjaty jězor. W srjedźnym běhu je Dnjestr přirodna hranica najprjedy mjez Ukrainu a Moldawskej a potom mjez Moldawskej a separatistiskej Přidnjestrowskej republiku, kotrejež stolica Tiraspol so jako najwjetše město při Dnjestrje na wuchodnym brjoze rěki namaka. Blisko městačka Majaki wuliwa so Dnjestr z deltu do 40 kilometrow dołheho Dnjestrowskeho limana, zaliwa Čorneho morja.
Dnjestr je něhdźe 70 dnjow wob lěto zamjerznjeny a njehodźi so w tym času hospodarsce wužiwać.
Přez lětstotki tworješe rěka wuchodnu hranicu Bessarabskeje.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 10.01.2021
We czeskej lidze hokeja po tydniach dōminacyje HC Oceláři Trziniec dostali zadyszka i przegrali wszystke ôstatnie szpile. Mōmy ale liderōw we ôbu polskich ligach a voleybalu.
Hokej na lodzie
Liga czeskŏ chopōw
HC Škoda Pilzno – HC Oceláři Trziniec 5-0
HC Oceláři Trziniec – Dynamo Pardubice 1-4
HC Oceláři Trziniec – Bílí Tygři Liberec 0-2
Po 29 szpilach HC Oceláři Trziniec ślecioł na drugi plac, ale durch mŏ dwa szpile maniyj ôd Sparty Pragaa, kerŏ je na przodku.
Liga polskŏ chopōw
KS Toruń – GKS Tychy 6-3
Podhale Nowy Tŏrg – JKH GKS Jastrzymbiy 2-3
KH GHS Katowice – KH Sanok 6-1
GKS Tychy – Zagłębie Sosnowiec 7-3
JKH GKS Jastrzymbiy – Cracovia Krakōw 2-1 (po dogr.)
GKS Katowice – Podhale Nowy Tŏrg 1-2
Stoczniowiec Gdańsk – GKS Tychy 0-2
KS Toruń – JKH GKS Jastrzymbiy 4-1
Cracovia Krakōw – GKS Katowice 2-5
Po 27 szpilach liderym je JKH GKS Jastrzymbiy , a na drugim Placu GKS Tychy. GKS Katowice je 4.
Liga polskŏ babōw
Atomówki GKS Tychy – Stoczniowiec Gdańsk 1-11
Unia Ôświyncim – Polonia Bytōm 1-4
Atomówki GKS Tychy – Stoczniowiec Gdańsk 0-6
Po 10 szpilach liderym je Polonia Bytōm, a Atomówki GKS Tychy sōm ôstatnie.
Voleybal
Liga polskŏ chopōw
Verva Warszawa – AZS Stal Nysa 3-1
Jastrzębski Węgiel – GKS Katowice 3-0
AZS Stal Nysa – Jastrzębski Węgiel 3-1
ZAKSA Kandzierzin-Kojźly – GKS Katowice 3-0
Po 16 szpilach liderym je ZAKSA Kandzierzin-Kojźly, na drugim placu Jastrzębski Węgiel, GKS Katowice je 7, a Stal Nysa 13.
Basketbal
Liga czeskŏ chopōw
BK Ôpawa – BK Děčín 87-71
Po 17 szpilach BK Ôpawa je 2, ale mŏ zagrane ô 3 szpile maniyj ôd lidera.
Handbal
Liga polskŏ babōw
KPR Ruch Chorzōw – AZS Koszalin 25-25
Po 9 szpilach KPR Ruch Chorzōw je ôstatni.


text:
Malešecy (CS/SN). Nowy format su Malešanscy přemysłownicy zrodźili. Z „Malešanskim žiwjenjom“ chcedźa wšitke předewzaća, zarjadnišća a towarstwa we wsy předstajić a protagonistow k rozmołwje ze sobu pohnuwać. Prěni tajki, wčera přewjedźeny poskitk su mnozy přiwzali. Tójšto Malešanow, ale tež hosći putnikowaše takrjec na nawsy wot stacije k staciji, zo bychu so wo žiwjenju we wsy nadrobnje wobhonili. Mjez druhim rozłožichu přitomnym při tamnišej cyrkwi jeje aktiwity. Wopytowarjo móžachu na wěžu zalězć a sej hewak njepřistupnu ložu w Božim domje wobhladać.
W hosćencu „K Wódnemu mužej“ předstajichu so z dr. Ruth Thiemannowej a Marittu Schneider zastupjerce Malešanskeje Domowinskeje skupiny. Wonej předawaštej serbske knihi abo tajke ze serbskej tematiku a so ze zajimcami wo nich a serbskosći powšitkownje rozmołwjachu. Hosćenc samón wopokaza so jako dobra městnosć kulturneho žiwjenja. Wšako maja w nim tež žurlu za něhdźe 120 ludźi.


text:
Podroždź
Podroždź (němsce Podrosche)[1] je hornjołužiska wjes w Zhorjelskim wokrjesu na samym wuchodźe Sakskeje. Słuša wot lěta 1994[2] ke gmejnje Krušwica.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy při hranicy z Pólskej. Sewjerozapadnje wsy leži Wjertko a na juhowuchod Přibuzk. Južnje wsy wupřestrěwa so wojerske zwučowanišćo Hornja Łužica. Nimo Podroždźa wjedźe statna dróha S127 z Rózborka (22 km) do Mužakowa (15 km). Najbliši hraničny přechod do Pólskeje nadeńdźe so w Přibuzu (8 km).
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje historiske naspomnjenje jako Podegros pochadźa z lěta 1521. Ležownostne knjejstwo njewukonješe ryćerkubło we wsy, ale Mužakowske stawowe knjejstwo, kotrež wobhospodarješe tež wudwór we wsy. Cyrkwinsce słušeše Podroždź do lěta 1668 k Přibuzej. Wot toho časa měješe swójsku wosadu, do kotrejež słušachu tež někotre wsy wuchodnje Łužiskeje Nysy, potajkim w dźensnišej Pólskej. Dźensa słuša Podroždźanska cyrkej jako filiala do ewangelskeje wosady Podroždź-Pěchč.[2]
We wobłuku nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow dósta Podroždź w lěće 1936 nowe němske pomjenowanje Grenzkirch. Stare mjeno so pak po němskej poražce w Druhej swětowej wójnje w lěće 1947 zaso wróći.
Hač do lěta 1950 tworješe Podroždź samostatnu gmejnu; wot tutoho lěta bě gmejnski dźěl Přibuzka, kotryž so w lěće 1994 do Krušwicy zagmejnowa.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. LND, Budyšin 2008.
- ↑ 2,0 2,1 Podroždź w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Podroždź na webstronach Krušwicy (němsce)


text:
Wo měrliwej rewoluciji 1989 a wo znowazjednoćenju Němskeje před 30 lětami swědči nětko w Kulowje wosebita wopomnjenska tafla. Při zachodźe do ewangelskeje cyrkwje su ju sobotu wotkryli.
Kulow (AK/SN). Na póndźelnych demonstracijach w Kulowje 1989 je tamniši pozawnowy chór stajnje Lutherowy kěrluš „Jed’n twjerdy hród je naš Bóh sam“ hudźił. Jeho prěnjej lince stejitej na wopomnjenskej tafli, kotruž staj měšćanosta Markus Posch (CDU) a předsyda měšćanskeho zwjazka CDU Mathias Kockert sobotu při zachodźe do Kulowskeje ewangelskeje cyrkwje wotkryłoj. Tajke pomniki pohnuwaja k dopominanju a budźitej pokojnosć a dźakownosć, rjekny farar Gabriš Nawka. Lutherowe linki su wuraz dźakownosće a našeje dowěry, z kotrejž optimistisce do přichoda hladamy, zwurazni Mathias Kockert.


text:
Chwačanska cyrkej
Chwačanska cyrkej (Cyrkej K dobremu pastyrjej) je ewangelsko-lutherska cyrkej w Chwaćicach w Budyskim wokrjesu. Wona słuži ewangelskej wosadźe Chwaćicy w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej a słuša k najmłódšim wosadnym cyrkwjam Budyskeho kraja. Wot jeje załoženja hač do 1930tych lět je so tu tež serbsce prědowało.
Chwačanski kěrchow nadeńdźe so blisko cyrkwje na jeje zapadnym boku. Tu steji tež wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny z lěta 1924 ze serbskim napisom při delnim dźělu.
Ewangelska cyrkej w Chwaćicach steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W 19. lětstotku běchu Chwaćicy wot wokolnych (ewangelskich) wosadnych wsow chětro zdalene. Wěriwi z Chwaćic a wokolnych wsow přisłušachu ze starodawna Malešanskej wosadźe, při čimž namakaše so jeje cyrkej zady Sprjewje někak sydom kilometrow wot Chwaćic. Zwisk do Malešec wobsteješe hižo do 1684, w lěće 1730 naspomnja so tež styki do Křiweje Boršće a Dalic. Do toho, w 14. lětstotku, běchu Chwaćicy Budyska radna wjes a hajichu wuske styki do Budyšina. Zafarowane běchu prawdźepodobne do tamnišeje Mikławskeje cyrkwje.
W lěće 1630 přeńdu Chwaćicy do wobsydstwa Adolpha z Gersdorffa w Malešecach, přiwisnika reformacije. Najskerje so Chwačenjo z toho časa tež cyrkwinsce do Malešec orientowachu, wosebje hdyž so Mikławska cyrkej při woblěhowanju Budyšina w Třicećilětnej wójnje zniči.
Susodne Dalicy běchu hišće spočatk 20. lětstotka konfesionelnje měšane. Jich katolscy wobydlerjo přisłušachu Serbskej cyrkwi w Budyšinje. Katolikojo z přewažnje katolskich a do Radworja zafarowanych wsow Lutobč, Měrkow a Boranecy chodźachu do Minakałskeje cyrkwje. Tež Wulkodubrawčenjo buchu hakle 1857 do Klukša přefarowani. Oficielnje słušachu Chwaćicy, Ješicy, Mała Dubrawa a Křiwa Boršć pak hakle wot lěta 1839 k Malešanskej wosadźe.
Centralne połoženje Chwaćic a stejišćo ewangelskeje šule we wsy kaž tež hižo wobstejace pohrjebnišćo běchu hłowne argumenty za załoženje noweje wosady na tutym městnje. W lěće 1861 žadachu sej Chwačanscy Serbja nowu serbsku ewangelsku cyrkej w swojej wsy. Tute žadanje nadeńdźe tež w serbskej inteligency podpěru. Wot 1862 zběrachu so dary za nowu cyrkwju.[1]
Dnja 20. januara 1896 rozsudźi so potom tež Chwačanska gmejnska rada doskónčnje za twar noweje cyrkwje. Mjez druhim z podpěru Jaroměra Hendricha Imiša dóstachu Chwačenjo dnja 31. januara 1897 dowolnosć ewangelskeho krajneho konsistorija za wutworjenje noweje wosady. Po wuspěšnym wupisanju dósta dnja 20. meje 1898 twarski mišter Simon z Ochranowa, rodźeny Serb, nadawk za twar Chwačanskeje cyrkwje. Twarski nawod měješe prof. Giese z Drježdźan. Zakładny kamjeń połoži so 29. junija 1898. 1. oktobra 1898 wopušćichu wjesne gmejny Chwaćicy, Ješicy, Mała Dubrawa a Křiwa Boršć oficielnje Malešansku wosadu.
Hižo 24. apryla 1899 bě 52 metrow wysoka wěža dotwarjena. Njedźelu, 15. oktobra 1899, powitachu Chwačenjo prěnjeho swójskeho dušepastyrja Jurja Gustawa Zarjenka. Dźeń na to so cyrkej z němskej a serbskej Božej słužbu poswjeći.[2]
Wot 1973 do 1977 bu cyrkej dospołnje wobnowjena. Wot lěta 1977 smě wona přimjeno K dobremu pastyrjej wjesć.
Wosada[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do Chwačanskeje wosady słušeja nimo Chwaćic samych tež přewažnje ewangelske wjeski Dalicy, Ješicy, Křiwa Boršć a Mała Dubrawa kaž tež ewangelscy wobydlerjo z Boranec, Lutobča a Měrkowa.
Fararjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Farar Rychtar bě posledni, kiž tež serbsce prědowaše.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Quatitz/Chwaćicy mit Dahlowitz/Dalicy, Jeschütz/Ješicy und Kronförstchen/Křiwa Boršć. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 243–246.
- ↑ Die Kirchlichen Verhältnisse bis zum Jahre 1899 na webstronje wosadow Malešecy-Hućina a Chwaćicy (němsce)
- ↑ Kirchbau in Quatitz na webstronje wosadow Malešecy-Hućina a Chwaćicy (němsce)
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrona wosadow Malešecy-Hućina a Chwaćicy (němsce)
Bart | Bukecy | Budestecy | Budyšink | Budyšin, swj. Pětr | Budyšin, swj. Michał | Halštrow | Hodźij | Horni Wujězd | Hrodźišćo | Hućina | Huska | Chwaćicy | Klukš | Korzym | Kotecy | Kumwałd | Łupoj | Malešecy | Minakał | Njeswačidło | Palow | Porchow | Poršicy | Protecy | Rakecy | Smělna | Smječkecy | Wjelećin | Wóslink | Załom


text:
Oscar Troplowitz – innowatōr z Gliwic. Lekcyje online dlo grup szkolnych
Muzeum w Gliwicach zaproszo grupy szkolne do udziału we nowyj lekcyji online, co jeji bohatyr to Oscar Troplowitz – twōrca krymu Nivea i potyngi ôd firmy Beiderdorf. Swoje majoryntne życie zwiōnzoł ze Hamburgym, ale narodziōł sie w Gliwicach. Dziynki innowacyjnym idyjōm stworzōł marka, kero do dzisiej je poznowalno na cołkim świecie.
Uczestnicy zajyńć bydōm mogli zapoznać sie z biografijōm i rozlicznymi ôsiōngniyńciami ôd Oscara Troplowitza, a jego sylwetka posuży do głymbszyj refleksyje nad cołkōm społecznościōm Żydōw z Gōrnego Ślōnska. Lekcyjo bydzie kludzōno w przestrzyństwie wirtualnyj wystawy – dziynki jeji materyjōm dorobek ôd Oscara Troplowitza bydzie pokozany w ciekawy, innowacyjny spusōb, a ôtwarto forma zajyńć zachyńci uczestnikōw do tworzynio włosnych wystow we rōmach projektu Muzeum w Gliwicach „Twoja wirtualno wystawa”.
Skuli procesōw asymilacyjnych ôd drugij połowy XVIII stolecio w Niymcach, granice pōmiyndzy Żydami i niy-żydowskimi miyszkańcami gōrnoślōnskich miast sie traciyły. Człōnkowie lokalnyj społeczności żydowskij widzieli sie za Niymcōw religije mojżeszowyj. Dziynki zrównaniu Żydōw w prawach ôbywatelskich, a tyż rozwojowi industryje, stali sie ôni ważnōm grupōm ôbywatelskōm, co niyroz grała kluczowo rola we rozmajtych ôstrzodkach miyjskich. Jednym z prōminyntnych przedstawicieli grupy zasymilowanych Żydōw XIX stolecio bōł prawie Oskar Troplowitz.
Na zajyńcia Muzeum zaproszo szkolorzōm klas 5-8 SP i szkōł ponadpodstawowych. Zajyńcia sōm kludzōne na platformie Zoom we strzody i piōntki ô godz. 09:00 i 11:00. Udzioł w zajyńciach je darmowy, a liczba uczestnikōw ôgraniczōno. Zopisy pod numerym telefōnu 605 362 594.


text:
Zaś to samo. Ô ankiecie ŚPR a ŚR
Dostalimy ôdpowiedzi ôd Śląskiej Partii Regionalnej i Ślonzoków Razem – Partie regionalne na Górnym Śląsku odpowiadają na 11 pytań… Chciołbych mynij wejrzeć na to, co padajōm, a wiyncyj – jak to robiōm. Jaki tyż ôbrŏz tych partyji pokŏzoł sie w jejich kōmunikatach?
Ślōnskŏ Regiōnalnŏ Partyjŏ
“Przekształcenie Rzeczypospolitej Polskiej w państwo regionalne, w którym znacząca część uprawnień ustawodawczych i finansowych…”
“Uzyskać reprezentację w sejmiku województwa śląskiego, która zagwarantuje jej rolę języczka u wagi…”
“Zastanawiamy się nad skalą naszej wyborczej aktywności…”
Ino mie sie zdŏwŏ, co takie tuplikowanie je… płōne? To niy ma gŏdka, ôd kieryj bych se pomyśloł “Pierzinie, to je projekt, do kierego werci sie przistōmpić. Ci to ale majōm plan dō nŏs wszyskich. To je nasza sprawa!”. Niy ma sam energije, niy ma ideji. Niy ma wiela do tych, co patrzōm za ślōnskōm partyjōm, “bo Ślōnsk”. Takie to je… małe.
Toć, idzie pedzieć, iże tyn tōn to je atut, bo wyglōndŏ profesjōnalnie i ôblykŏ ŚPR w szaty fachmanōw ôd polityki. Niy ma ale tak, co klasyczny, “establiszmyntowy” muster politykowaniŏ je prawie w kryzysie? Jakby ludzie radzi mieli tyn sznit, niy ôbraliby bez przikłŏd prezydynta Trumpa. Strzylōm sam z Amerykōm, bo czymu niy; tyn syndrōm tykŏ sie jednako ich za ôcyanym i nŏs tukej: w Europie, we Polsce, na Ślōnsku.
Takie politykowanie już dŏwno słabi ludzi. Ôsobliwie jak rozchodzi sie ô polityka regiōnalnŏ, co mŏ być bliżyj: kōnkretōw, gōrnoślōnskich spraw, ôbywatelōw. ŚPR erbła tyn establiszmyntowy tōn ôd PO, z kierōm spōlnie robiōł RAŚ? Jak ja, to dobrze byłoby dō nij, jakby zmiarkowała: PO przegrała i niy wyglōndŏ na to, coby zaś miała wygrać.
Ślōnzŏki Razym
Z drugij strōny blank co inkszego: szpicatŏ gŏdka, choby w ŚR za rechtorōw robiyły Pawłowicz, Kempy abo Pięty. Ôdpowiedzi, w kierych niy rozchodzi sie ô dialog, kōmunikacyjŏ abo infōrmacyjŏ.
Trza pedzieć swoje slogany. Pytanie ô liderōw? “Otwieramy się na ludzi młodych”. Egal, co za momynt stoi wykŏz: Lyjo Swaczyna, Dariusz Dyrda, Jerzy Bogacki, Andrzej Roczniok, same mode karlusy.
Trza ôdpedzieć na inksze pytanie, jak te co prziszło. Plany wsparcia śląskiej mowy na poziomie samorządu?
- “Przykro nam, że musimy odpowiadać po polsku”
- Ślōnskŏ gŏdka “to jest nasz język podstawowy, język serca”
- Priorytet to “popularyzacja ślōnskij godki. I dla niej jesteśmy zawrzeć sojusz z każdym, byleby trafiła ona do szkół, urzędów”
- Dyrda i Roczniok to pioniery.
Trza poprzezywać na inteligynckie wynŏkwianie, prziatakować coby pokŏzać muskle… kanōn politycznego praniŏ po gymbie.
Richtich, takŏ retoryka je blisko tego, co przi welōnku dało procynty PiS, Zemanowi abo Trupowi. Moga niyrŏd mieć sorōński sznit, mŏga sie śmiŏć z definicyje think-tankōw – “grupek kawiarnianych intelektualistów” abo z biksy tyskigo na partyjnym filmie z kōmyntŏrzym do zaregistrowaniŏ. Ale tak sie terŏzki robi polityka, pra?
Miało być inacyj
Idzie wajać, co przi takim wyborze miyndzy ŚPR a ŚR ciynżko znojś jako ôpcyjo do sia. Mie ale nojwiyncyj żgŏ to, iże ôd ôbuch dostalimy w tyj ankiecie gynau to samo, czym nōs futrujōm partyje z Polski. Jŏ wia, jezech frajer, ale kajś tam żech se forsztelowoł, co gōrnoślōnskŏ partyjŏ bydzie chociŏż wōniać na co nowego. Bo zaczynŏ sie naschwŏl tymu, jak fōngujōm warszawskie partyje. Bo tykŏ sie spraw, co sōm po blisku i cyluje w dużo wiyncyj sprofilowanego ôdbiorcy. Bo mŏ do sia inksze przestrzyństwo.
Forsztelowołech sie partyjo regiōnalno, a niy styl PiS- a PO-bis. Jŏ je ale gupi.


text:
Riad
Riad (arabsce الرياض ar-Riyād, „zahrody“) je stolica kralestwa Sawdi-Arabskeje. Město je hospodarske, administratiwne a kulturne srjedźišćo kraja na Arabskej połkupje. Wone je sydło knježerstwa, parlamenta, wšěch centralnych zarjadow a wjacorych uniwersitow.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město nadeńdźe so wosrjedź Arabskeje połkupy w regionje Nadźd. Riad leži we wysokosći 600 metrow a je wobdaty wot pusćiny.
W měsće knježi subtropiska pusćinowa klima z přerěznymi temperaturami wot 9 do 20° C w januarje a 29 do 43° C w juliju. Cyłkowne lětne spadki wučinja někak 100 milimetrow (Berlin: 586), kotrež padaju nimale bjezwuwzaćnje mjez decembrom a aprylom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Městno při dolinje Wadi Hanifa bě hižo w 5. lětstotku wobsydlene. Tule steješe město Hadźar, kotrež bě hišće w 14. lětstotku płódna oaza z rěčkami a wjele štomami. Na ruinach Hadźara nasta w lěće 1735 nowe sydlišćo Riad, najprjedy jenož jako wobhrodźena zahroda.
Riad bě wot 1824 stejišćo hłowneho palasta kraloweho dwora Sawd. Jako sydło knježerstwa słužeše 1864 natwarjeny Fort Masmak. Riad měješe tehdy něhdźe 7.500 wobydlerjow. Z njewotwisnosću Sawdi-Arabskeje w lěće 1932 sta so město z mjeztym 30.000 wobydlerjemi ze stolicu noweho kralestwa. 1950 měješe hižo 120.000 wobydlerjow a 1977 milionu.


text:
towaristwo
Sedym wjeskow a srjejdźa Slěpe ze swójeju cerkwju: To jo mała hokolina, w kótrejž se do dźeńsajšego chójdźi w pisanej a na warianty bogatej burskej drasće a kótraž jo jednorazny folklorny region. Ležy cyle na północy Sakskeje, hobdate wót góle, a na pěskowej zemi, do kótrejž se huglowe bagery žerje. Jo bałdy mały dźiw, až su se how wósebna serbska narěc (Slěpjańska serbšćina aby slěpjańšćina) a wjele starych nałogow zdźeržali.
Wót lěta 1920 jo industrializacija how jare wjele změniła, ale tež politiske nućenja lětow 1933 do 1989 a kulturelne ćewikowanje zajšłych lětdźesetkow su zawóstali slědy na tradicionelnej, starej serbskej kulturje Slěpjańskeje wósady.
Towaristwo Kólesko z.t. (załožone 2012) jo se dało nadawk, kulturelne herbstwo zdźeržać, se za nje starać a je zjawnosći pokazać – k widźenjoju a słyšanjoju.
Nejwažnjejše póla towaristwa su:
- Dokumentacija, publikacija a hužywanje regionalneje warianty serbšćiny – Slěpjańskeje serbšćiny – kaž tež zdźěłanje rěcywědnych hopisowanjow narěcy
- Dokumentacija burskeje drasty Slěpjańskeje wósady ze wšyckimi jeje wariantami, pórědźenje a šyće
- Nosenje Slěpjańskeje drasty ći šelakich swědźenjach, k swětym dnjam w cerkwi aby ći spiwanju
- Zdźeržanje a staranje za serbske spiwy a tradicionelnu Slěpjańsku muziku
- Starjanje a dalejwjedźenje serbskich nałogow a tradiciow Slěpjańskeje wósady
- Dokumentacija serbskich kulturnych stawiznow Slěpjańskeje wósady kaž powjesće, baje, gronka, hulicowanja a měnowěda
- Dokumentacija a zdźěłanje huwićowych a kulturnych stawiznow Slěpjańskeje wósady w słowje a hobrazu
- Dokumentacija twórjecego huměłstwa Slěpjańskeje wósady wót zachodnosći do dźeńsajskego casa
- Póbitowanje huslědkow južon dokumentěrowanych Slěpjańskich kulturnych stawiznow w formje hozjawjenjow a ćišćanych dokumentow


text:
Mišno (dpa/SN). Afriska swinjaca mrětwa so w Sakskej dale wupřestrěwa. Zwonka Zhorjelskeho wokrjesa su nětko prěni pad zwěsćili, tak tež pola Radeburga, něhdźe 60 kilometrow zwonka zawrjeneho pasma. Inficěrowane zwěrjo bu 8. oktobra zatřělene a profylaktisce přepytowane. Lokalny krizowy centrum je mjeztym dźěłać započał. Kak bě so wirus ze zawrjeneho pasma do Mišnjanskeho wokrjesa dóstał, fachowcy tuchwilu přepytuja.
Kretschmer nochce kandidować
Drježdźany (dpa/SN). Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer nochce Armina Lascheta jako šef zwjazkoweje CDU naslědować. „Wostanu Sakskej swěrny“, rjekny wón nowinje Sächsische Zeitung. Nimo Kretschmera staj tež kolegaj ze Schleswigsko-Holsteinskeje Daniel Günther a ze Saarlandskeje Tobias Hans jako móžnaj naslědnikaj Lascheta časćišo mjenowanaj. „W Sakskej mam wažny nadawk, kotryž chcu dale spjelnjeć“, Kretschmer podšmórny.
Liča z 3 000 ćěkancami


text:
Szauszpiler
Szauszpiler to je ôsoba ôdegrŏwajōncŏ za pōmocōm ôsobliwego zachowaniŏ, cielesnych a głosowych technik rolã we serialu, we tyjatrze i we filmie. Ôd ajnfachowego czowieka ôdrōżniŏ go ze zajty samego szauszpilera świadōmość szpilu, ze zajty ôglōndŏczy – ôsobliwy knif traktowaniŏ ôsoby za szauszpilera. We relacyji do ôglōndŏcza je na knif dwoisty, jako ôdtwŏrzanŏ ôsoba, w kerõ sie tymczasowo wciela, i wrŏz jako żywy czowiek, posiadajōncy włŏsnõ istnõ tożsamość i biografijõ[1].
HistoryjŏEdytuj
We antycznych czasach, we 534 p.n.e., grecki poeta, twōrca tragedyje i szauszpiler Tespis wkludziōł we swojim kōnszcie, kole chōru, piyrszego szauszpilera. Wystawiynie jego ôdbyło sie we czasie Wielgich Dionizjōw (snŏdź 23 paździyrnika) a tym samym stoł sie ôn piyrszym, kery wypedzioł tekst niy we trzecij ôsobie, ale za postać z przedstawiyniŏ[2]. Zrewolucjonizowało to knif prezyntowaniŏ ôzprŏwki: przōdzij używano chōrōw, narratora, niy ôdegrŏwano było jednak role postaci. Pōmiyndzy szauszpilerym a chōrym abo szauszpilrym a koryfeuszem była możebność kludzyniŏ dialogu, mogła sie tōż ukŏzać dramatycznŏ ôstuda. Drugigo szauszpilera wkludziōł Ajschylos, a trzecigo – Sofokles.
Szauszpilerowy kōnsztEdytuj
Ôd szauszpilerowōw ôczekuje sie porzōnd cołkigo zestŏwu kōnsztu, m.in. dobryj ymisyje głosu, dykcyje, wyrazistości ruchu i mimiki, talyntu analizowaniŏ i miarkowaniŏ dramatycznego tekstu, talyntu wywołowaniŏ i ôdegrŏwaniŏ uczuć. Terŏźnie niy przykłada sie ekstra wŏgi do fizycznych cech, przestały ôbowiōnzować kanōny piyknŏ (podlygajōnce zresztōm przemijajōncyj modzie). Porzōnd dobri szauszpilery sōm wyszkoleni we śpiywie, tańcu, improwizacyje, ôbserwacyje i naśladowaniu, walce scynicznyj a ôdegrŏwaniu klasycznych tekstōw, posugowaniu sie dialektym. Mocka szauszpilerōw biere udzioł we dugotrwałych kursach i uczynszczŏ do szkōł przizwŏlajōncych rozwinōńć takie kōnszty. Szkoły te majōm czynsto barzo roztōmajte filozofie i artystyczne metodologie.
Pionierzy modernego szauszpilerowego kōnsztu to m.in. Lee Strasberg, Uta Hagen, Stella Adler a Sanford Meisner.
Szauszpiler a płećEdytuj
We przeszłości anōng szauszpilera ôgraniczało sie jyno do chopōw. We antyce i strzedniowieku uwŏżano, iże wystympowanie na binie upadla kobiytã. Dopiyro we XVII stoleciŏ zaprzeczyli tymu Wynecyjanie i kobiyty zaczły wszeôbecnie brać udzioł we przedstawiyniach. We czasach Shakespeare'a role kobiyt ôdegrŏwali chopy i synki, chociŏż sōm wykazy na tajne wystympowanie kobiyt przeblyczōnych za chopōw.
Szauszpilerki czasym wystympujōm we rolach modych synkōw, pōniywŏż pod zicher zglyndami synek barzij je podany do majoryntnyj kobiyty aniżeli majoryntnego chopa. We angelskich tyjatrach rola „Piotrusia Pana” je tradycyjnie ôdtwŏrzanŏ bez kobiytã. Majoryntny we roli dziycia wystympuje czyńścij we przedstawiyniu aniżeli we filmie. Wyjōntkym je dubbing we animowanych filmach, kaj głosy synkōw sōm porzōnd zarezerwowane dlŏ kobiyt.
We Wynecyji dugõ tradycyjõ mŏ ôdegrŏwanie płci ôpacznyj dlŏ kōmicznego efektu. Wiynkszość kōmedyje Shakespeare'a zawiyrŏ elymynt przebiyrania sie. We filmowych rolach wymŏgajōncych szpilu we roli kobiyty wystōmpiyli m.in. Dustin Hoffman (Tootsie) i Robin Williams (Mrs. Doubtfire).
GaleryjŏEdytuj
Przipisy
- ↑ Kosiński D., aktor, [w:] Słownik wiedzy o teatrze, Bielsko-Biała 2005, s. 99–130. ISBN 83-7266-326-2.
- ↑ Aktor starożytny.biuletyn.wodip.opole.pl [dostęp 2021-02-23]


text:
Leo XIII.
Leo XIII. (z byrgarskim mjenom Vincenzo Gioacchino Pecci; * 2. nalětnika 1810 w Carpineto Romano; † 20. pražnika 1903 w Romje) bě italski duchowny a bu 20. małeho róžka 1878 jako naslědnik Pija IX. za 255. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Jeho dźělbraća w socialnych prašenjach dla bu mjenowany wot strony wěriwych „bamž dźěłaćerjow“ abo „socialny bamž“. Leo XIII. zemrě w starobje 93 lět a bě tuž najstarši bamž w stawiznach romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše Giuseppe Melchiorre Sarto jako bamž Pius X.


text:
Wotkryjće sejBiosferowy rezerwat!
W Biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty je za Was a Wašu swójbu wjele móžnosćow swój dowol a swobodny čas přežiwić. Naše wobswětowe kubłanje pod hesłom „Kubłanje za perspektiwne wuwiće“ skići wšelake programy a kursy za dźěći a dorosćenych.
Přenocować móžeće pola wot nas wuznamjenjeho biosferoweho hospodarja. To su nóclěhi, hdźež wobsedźerjo hospodarjeja trajnje a perspektiwisce (nachhaltig), wobchadźeja zlutniwje z ressourcami a přinošeja k wuchowanju našeje kulturneje krajiny a k natwarej regionalnych hospodarskich kołoběhow w zmysle filozofije biosferoweho rezerwata.
Biosferowy rezerwat wotkryjeće najlěpje pěši abo z kolesom. sposrědkuja Wam wědu wo přirodźe a krajinje hornjołužiskeje hole a hatoweje krajiny.
Pućowanje w zymje (foto: Bodo Hering)
Kóždolětne wjerški su naše wiki přirody w nalěću a nazymje a nazymske rybowe žně. Tute a dalše zarjadowanja a wustajeńcy čakaja na Waš wopyt.


text:
Katalůńijo
Katalůńijo (kat. Catalunya [kətəˈɫuɲə], uoks. Catalonha, szp. Cataluña) – autůnůmiczno spůlnota we Szpańiji, rozlygowano we půłnocno-wschodńij tajli kreju, nad Strzůdźymnym Morzym. Tyż geograficzny regijůn a historyczno krajina na Iberyjskim Půłwyspje, kerygo głownym mjastym je Barcelůna.
Prowincyjo zajmuje 32 114 km² wjyrchu a mo 6 995 206 mjyszkańcůw (dane ze 2006 roku).
Status urzyndowyj godki majům trzi godki: katalůńsko, szpańelsko a uoksytańsko.
1 paźdźerńika 2017 bůło sam referyndům, we kerym 92% sztimujůncych doło głos za ńypodległośćům. Parlamynt Katalůńiji 27 paźdźerńika uogłośůł jednostrůnno deklaracyjo ńypodległośći. Skiż tygo, co władze Szpańije uwożajům referyndům a deklaracyjo ńypodległośći za ńylegalne, autůnůmijo zostoła zawjyszůno.


text:
Wokrjes Uckermark
Wokrjes Uckermark je krajny wokrjes w sewjerowuchodnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 120.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 3.077 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Přibysław (Prenzlau).
Najwjetši braniborski wokrjes je so stworił ze starych wokrjesow Angermünde, Prenzlau a Templin, do toho bjezwokrjesneho města Schwedt a gmejny Bölkendorf dotalneho wokrjesa Eberswalde.
GeografijaWobdźěłać
Wokrjes Uckermark mjezuje z wokrjesom Předpomorsko-Greifswald w sewjeru, we wuchodźe z Pólskej, w juhu z wokrjesom Barnim, w zapadźe z wokrjesom Hornja Habola a w sewjerozapadźe z wokrjesom Mecklenburgska jězorina. Najwažniša rěka wokrjesa je Wódra, kotraž twori wuchodnu hranicu.


text:
Bytōm: narkotyki za 6 tys. złotych we kabzach
Bytōmscy szandarzi przejōnli amfetaminã, co z nij szło narychtować bez 1500 „dziołkōw” dilerskich i zastawiyli 54 lata starego bytōmiana. Przejynte narkotyki na czŏrnym rynku sōm wert bez 6 tysiyncy złotych. Prokuratōr ôbjōn chopa policyjnym dozorym. Grozi mu terŏz do 10 lŏt heresztu.
Kryminalni z bytōmskij kōmyndy, co sie zajmujōm walkōm przestympczościōm narkotykowōm, kludziyli robotã przeciwko dilerōm narkotykōw. Przi ulicy Jochymczyka policyjōny zastawiyli 54-latka, co mioł przi sobie amfetaminã, z keryj szło narychtować bez 1500 „dziołkōw” dilerskich. Przejynte narkotyki na czŏrnym rynku sōm wert bez 6 tysiyncy złotych. 54-latek trefiōł do policyjnego heresztu. Chop usłyszoł już ôbskarżynie. Prokuratōr ôbjōn go policyjnym dozorym. Terŏz ôdpowiy przed gyrichtym. Bytōmianowi grozi do 10 lŏt heresztu.


text:
Błota
Błota (nimski Spreewald) - su lěsowata krajina w Dolnej Łužycy kołowokoło Sprjewinych tšugow.
Wažnosći[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Błota su ako wjelike strony nižynow tak teke historiska a kulturska krajina na krotkem zajtšu Bramborska. Wažne su how tšugi a grobli, kotare su wuzrědłe z Sprjewje pśi Brjazynje a se zjadnośiju w Starem Škodowje. Serby, kotarež bydle w Błotach, su twarili kanaly, Błota su něnto wětše ako něga. Mjazy kanalemi jo bagnišćo. Błota su wjelgin wažne a zajmne za pśijaśelow pśirody, ornitologow a teke za turistow.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Błota su we wokrejsach Sprjewja-Nysa, Górne Błota-Łužyca a Dubja-Błota, wobstoje z Dolnych a Górnych Błotow. Pódpołdnjowa granica Górnych Błotow jo łužyski granicny nasyp. Na pódpołnocy jo góla wokoło Luboraza. Na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica Górnych Błotow njejasna. Wót Lubina gronimy wó Dolnych Błotach. W Lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga Sprjewi. Akle pód Lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi Nowsańskem jazorje. Błota su we wokrejsach Sprewja-Nysa, Górne Błota-Łužyca a Dubja-Błota, wobstoje z Dolnych a Górnych Błotow. Pódpołdnjowa granica Górnych Błotow jo łužyski granicny nasyp. Na pódpołnocy jo góla wokoło Luboraza. Na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica Górnych Błotow njejasna. Wót Lubina gronimy wó Dolnych Błotach. W Lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga Sprjewi. Akle pód Lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi Nowsańskem jazorje. Tšugi a grobli su 970 km dłujke. Za regionalna gospodaŕstwo jo se załožyło “Wirtschaftsraum Spreewald” ako zjadnośeństwo. Wikowarje su pśedali gorki, kśen a druge regionalne produkty. W EU ma mě “Błota” šćit za “Wirtschaftsraum”, kotary jo wetšy ako pśirodne Błota.
Błota su 3.173 km² wjelike a maju 285.000 wobydlarjow. Wažne městna su Tšupc, Lubin, Lubnjow, Lědy, Wětošow, Borkowy.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W powěsći jo gronił, až cart jo worał swojo polo. Woł stoj a cart chyśi šapku za nim. Woł jo se zapłošył a źo do wšykny směry a wora Błota.
Z to powesću Serby su wopytali nastanje Błośe wusjasniś.
Ale wědomnistniki maju teke pśirodne wujasnjenje za nastanje: W lodowje dobje Sprewja jo bežoś mjazy tšugi lodojce wodu. Błota su nastali. W Błotach njedaju gory wo sto metrow.
Wjedro[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wjedro jo dobre za wšykny turistow w nalěšu, lešu a nazymje. Temperatury su mjazy 5° C a 30 °C w tom casu. Ale w zymje mjazy –10 °C a 0 °C. Spadki su dłymoki 550 mm/m² w leše.
Pśiroda[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W Błotach eksistěrujo 18.000 družynow zwěrjetow a rostlinow. 1991 dostali Błota wót UNESCO titel "biosferowy rezerwat".
Žywjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Domy w Błotach su na wjelike źěl z drjewa, bolane domy a wobwězbowy domy. Typiske su teke kšywa, kotarež su z słoma abo sćiny. Pokońce stej pyšniś z głowu wužowego krala. Za Serbow to jo symbol gluki. Take pyšnjenje na domach su znamje Błotow. Głowny wobchad Błotow jo na woźe ze cołnami. W cełych Błotach su cołny z motorom zakazane. Wuwześe wobstoje na dłymokich tšugach a za bury. Na drogach a sćažkach možoš derje kolasowaś, dokulaž w Błotach jo mało gorkow a žedne gory. Wjele městow možośo z awtom dośěgnuś, ale młoge městna jano z cołnom. Cołny goni z wjasłom. To jo žerź (4m) kotara štapi do wody (woda njejo dłymoki, cesto jano 20 cm -200 cm) a pon wotstarcyś se dalej. Na Lědach jěźo apryla až do oktobra postowy cołn. To jo jadnoraznje w Nimskej.
Za turistow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Turisty mógu tam same padlowaś abo w kupce cołnowaś, kólasowaś a se pśechójźowaś. Pśiroda jo wjelgin rědna a jadnorazna w Nimskej.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Meine Lausitz/ Moja Łužica, Christian Schneider, Ludowe nakładnistwo Domowina, 2000, Bautzen


text:
Abdón Strëszôk
Abdón Strëszôk (pòl. Abdon Stryszak) - ùr. 30 gòdnika 1908 w Domôtowie, ùm. 27 lëstopadnika 1995 we Warszawie - profesor, ùczbiôrz, kaszëbsczi dzejôrz. Òn sztudérowôł na Warszawsczim Ùniwersytece, a òd 1935 rokù béł doktor. To béł m. jin. doctor honoris causa Warszawsczégò Ùniwersytetu. Òn béł czestnym nôleżnikiem Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, a mieszkôł we Warszawie. Aùtor dokôzów pòswiãconëch m. jin. Gdinie.
Za żëcégò béł òdznaczony Kòmańdérsczim Krziżã z Gwiôzdą Òrderu Òdrodzeniegò Pòlsczi i jinyma odznaczeniama. Jegò grób je we Warszawie.
Pismiona (wëbiérk)Editëjë
- Epizootiologia ogólna, 1961
Bùtnowé lëncziEditëjë
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Hižo dołho je rěč wo tym, kak móhli ratarjo hišće bóle na ekologiske wašnje dźěłać. Na kak wšelakore wašnje je to móžno, bě nětko pola Radworja widźeć. Tam móličke zwěrjata rostlinam derje rosć pomhaja.
Radwor (BHR/SN). Nad polemi wokoło Radworja lětaše tele dny trut, kotryž młody muž z dalokoposłužowakom wodźeše. Jónu hodźeše so to blisko Chelna a nazajtra pola Bronja wobkedźbować. Trut lětaše chětro nisko, a wupadaše to skerje tak, zo tam něchtó wodźenje tajkeho načasneho lětanskeho nastroja zwučuje. Za filmowanje abo fotografowanje krajiny wysokosć lětanskeho aparata na žadyn pad njedosahaše.


text:
Němsko-Serbske ludowe dźiwadło
Němsko-Serbske ludowe dźiwadło, krótko NSLDź (němsce Deutsch-Sorbisches Volkstheater) w Budyšinje je jeničke dwurěčne powołanske dźiwadło w Němskej a zdobom wažna institucija serbskeje, němskeje a serbsko-němskeje kultury.
Tuchwilny intendant dźiwadła je Lutz Hillmann. Jeho zastupjerka a społnomócnjena za serbske dźiwadło je Madleńka Šołćic.
StawiznyWobdźěłać
Hižo za čas srjedźowěka so w Budyšinje dźiwadźeleše, na čož njezbožo z lěta 1413 pokaza. Njedźelu 5. februara 1413 so, kaž hižo prawidłownje do dnja swj. Dorotheje, nabožna stawizna wo swj. Dorotheji na Budyskim torhošću hraješe. Njekedźbnosć přihladowarja pak wuskutkuje, zo so jedna murja złama a wjace hač 30 ludźi w publikumje zabije.[1]
Prěnje Budyske dźiwadłoWobdźěłać
Hač do lěta 1796 so dźiwadłowe předstajenja hłownje na łubi Budyskeje kupnicy pokazachu, dokelž hač do lěta 1796 w Budyšinje žane dźiwadło njeeksistowaše.[2] Budyski senator Carl Wilhelm August Hering (1749–1802) załoži w lěće 1795 akcijowe towarstwo, kotrež dyrbješe twar dźiwadła financować. Tak so w lětomaj 1795/96 bašta při nutřkownej měšćanskej muri, mjez Lawskimi hrjebjemi a Žitnymi wikami, přez Budyskeho mulerskeho mištra Johann Gottlieb Staude a Drježdźanskeho molerja prof. Johann Benedikt Theil (1745–97) na dźiwadło přetwari.[3] Dnja 26. oktobra 1796 so w bašće prěnje Budyske činohrajne dźiwadło załoži.[4] Za čas Bitwy pola Budyšina so dźiwadło 1813 jako lacaret a kaserna wužiwa a nimale zniči.
Měšćanske dźiwadłoWobdźěłać
Pod stupacymi płaćiznami za wudźerženje dźiwadła dyrbjachu akcionarojo dźiwadło 1852 konditorej Tranzschelej předać. Při wšěm jemu pak tež njebě móžno z dźiwadłom wunošnje hospodarić, tak zo dyrbješe město Budyšin dźiwadło pohóršliweho stawa dla 1865 přewzać. Z tym stanje so dźiwadło z Budyskim Měšćanskim dźiwadłom. Na zakładźe iniciatiwy přez měšćanostu Löhra (1813–90) so dźiwadło mjez 1868 do 1871 po planach twarskeho direktora města Friedricha Mörbitza přetwari a rozšěri. Dźiwadło skići 480 přihladowarjam městno k sedźenju a 130 městna k staću. Wyši měšćanosta dr. Kaeubler (1849–1924) zasadźi so 1902 pola sakskeho kralowskeho dwora za přepodaće Rietschelowych swislow do Budyšina, kotrež so do dokónčaceho přetwara dźiwadła 1905/06 eksplicitnje zapřijachu. Tute, wot Ernsta Rietschela (1804–1861) za Drježdźanske dwórske dźiwadło (dźensniša Semperowa opera) stworjene swisle, so po jeje wotpalenju 1869 wjace do tamnišeho noweho dźiwadłoweho twarjenja njezapřijachu. Za čas Nacionalsocializma so Měšćanske dźiwadło w Budyšinje na propagandistiske dźiwadło (t. mj. „Grenzlandtheater“) přetwori. Dźiwadło dyrbi z tym wosebje němske wuměłstwo hajić.
Spočatki serbskeho dźiwadłaWobdźěłać
Z činohru „Rohowin Štyrirohač” wotmě so 2. oktobra 1862 prěnje serbske dźiwadłowe předstajenje w Budyskim hosćencu K złotej krónje.[5] Čěsku wjeselohru Václava Klimenta Klicpery (originalny titul „Rohovín Čtverrohý”) z lěta 1821, kotruž přełoži Jan Ćěsla hromadźe z Pětrom Dučmanom, předstajichu sobustawojo towarstwa Budyska Bjesada. Mjez nimi běše tež Jan Arnošt Smoler, kotryž hraješe rólu rychtarja.[6] Serbscy studenća přewjedźechu 2. septembra 1877 prěnje serbske dźiwadłowe předstajenje na wsy. Na žurli hosćencarja Hauptmanna w Lejnje hrajachu z němčiny přełoženej wjeselohrě „Susodow skóržba” (Jan Kral po Roderichu Benedixu (1811–1873)) a „Kak Pětr lěkari” (Korla Awgust Fiedler). Z dochodami předstajenja podpěrachu studenća ćišć Zejlerjowych zhromadźenych spisow, kotrež Arnošt Muka wot lěta 1883 wuda. We Wjerbnje hraje so składnostnje 85tych narodnin kejžora Wilhelma I. w lěće 1882 prěnje delnjoserbske dźiwadłowe předstajenje „Božemje serbskich wojakow”, kotrež spisa Mato Kosyk. W přichodnych lětach slěduja dalše lajkowe předstajenja.
Jako wuskutk serbskeho zakonja z lěta 1948 je so w oktobrje 1948[7] prěnje serbske powołanske dźiwadło, Serbske ludowe dźiwadło (Sldź) załožiło. Institucija, kotraž běše zdobom prěnje serbske wuznamne kulturne zarjadnišćo po wójnje, załoži so na iniciatiwu dźiwadźelnika Jana Krawca. Tute pućowanske dźiwadło měješe w Budyšinje pak jenož twar za zwučowanja a zarjadnišćo – swoje wustupy hraješe wosebje w hosćencach na serbskich wjeskach. Ze spožčenjom statusa statneho dźiwadła w lěće 1952, móžeše sebi dźiwadło tež serbski wuměłski dorost same wukubłać. W lěće 1956 wuznamjeni so Serbske ludowe dźiwadło z Mytom Ćišinskeho. Serbskemu ludowemu dźiwadłu so spočatk lěta 1961 dwurěčne klankowe dźiwadło jako nowa šparta přidruži. Tute wuńdźe z priwatneho dźiwadła Berta Ryćerjec swójby, kotrež hižo wot 1946 w Hornjej a Delnjej Łužicy hraješe.[8]
Němsko-Serbske ludowe dźiwadłoWobdźěłać
Dnja 2. awgusta 1963 zjednoćištaj so Měšćanske dźiwadło a Serbske ludowe dźiwadło do Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła, z čimž so tež status dźiwadła, wot měšćanskeho na wokrjesne dźiwadło zwyši. Dźiwadło wobsteješe nětko z třoch špartow a klankodźiwadła. Z dźiwadłowej hru Marje Kubašec Wichor a słónčna pruha załoži so 1965 nimo toho Serbske pioněrske dźiwadło (po 1990 Serbske dźěćace dźiwadło). Po tym zo zwěsćichu so mnoho funkcionelnych brachow při dźiwadłowym twarjenju, so 1969 Rietschelowe swisle wottwarichu a w přichodnych lětach na měnjacych městnach składowachu. Wjetše dźiwadłowe předstajenja so w tutym času do žurle hotela „Króny“ přeměsća. Modernizowanje dźiwadła na starym městnje so najebać koncepta pak njerealizuje. Dokelž wobwod po měnjenju wokrjesa nowotwar njedosahace podpěrowaše, spyta wokrjes sebi přez rozbuchnjenje wulkich dźělow dźiwadła 30. decembra 1968 pomoc wobwoda wunućić.
Twarska politika w NDR spěchuje w tutym času wosebje twar bydlenjow a wuskutkuje tuž twarski stop kulturnych institucijow. Tak so nowe dźiwadło při Schillerowych zelenišćach w lětach 1973–75 jenož jako rozšěrjenske twarjenje tam hižo wobstejaceho dźiwadłoweho zarjada a studijoweho jewišća natwarić hodźi. W tutym wobmjezowanym twarje pak so mjez druhim, njehladajo na eksistowace naćiski, jewišćowa wěža a integrowanje Rietschelowych swislow njewobkedźbowaštaj.
Z rozpušćenjom hudźbneho dźiwadła a baleta w lěće 1992 leži hłowna kedźbnosć dźiwadła na činohrě. W lěće 1992 nasta při NSLDź Młodźinske dźiwadło jako projektowa skupina Serbskeho gymnazija. Wo dalše spěchowanje serbskeho dorosta stara so 1994 załožene činohrajne studijo. Wot 1996 předstaji so kóždolětnje pod hołym njebjom na dworje Budyskeho hrodu Ortenburg Budyske lěćne dźiwadło.
Budyski wokrjesny sejmik wobzamknje w septembrje 2000 nowotwar dźiwadła na hrodźe Ortenburg, hdźež so po něčim tež rozsudźi Rietschelowe swisle přichodnje pokazać. Dnja 12. septembra 2003 so Dźiwadło na hrodźe z figurami Rietschelowych swislow jako hłowne hrajnišćo klankodźiwadła a sydło Młodźinskeho dźiwadła wotewrě.
Plany dźiwadła w Budyšinje, Žitawje a Zhorjelcu kaž tež Nowu Łužisku filharmoniju w zwisku ze zniženjom zjawnych srědkow 2002/03 zjednoćić zwrěšća runje tak, kaž pospyty zjednoćenja ze Serbskim ludowym ansamblom w lěće 2003.
Zo byštej so wohnjoškit a klimatizacija we hłownym twarjenju na dźensniši standard přiměriłoj, so dźiwadło mjez 2004–06 hłubokosahace přetwari. W tutym času je měšćanska hala Króny interimske jewišćo dźiwadła. Spočatk lěta 2006 so ponowjene twarjenje poswjeći, kotrež nětko tež jewišćowu wěžu a železny zawěšk wobsedźi.
IntendanćaWobdźěłać
LiteraturaWobdźěłać
- Michael Lorenz: Bautzner Theater Geschichten. Theater der Zeit, Berlin 2013.
WotkazyWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Michael Lorenz: Sieben Geschichten über Theater in Bautzen. W: Von Budissin nach Bautzen. Nakładnistwo Lusatia, Budyšin 2002, str. 259. (němsce)
- ↑ Richard Reymann: Geschichte der Stadt Bautzen. Gebrüder Müller, Budyšin 1902, str. 549. (němsce)
- ↑ Cornelius Gurlitt: Die Bastei am Lauengraben. W: Cornelius Gurlitt (Wobdź.): Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 33. Heft: Bautzen (Stadt). C. C. Meinhold & Söhne, Drježdźany 1900, str. 252. (němsce)
- ↑ Michael Lorenz: Sieben Geschichten über Theater in Bautzen. W: Von Budissin nach Bautzen. Nakładnistwo Lusatia, Budyšin 2002, str. 264. (němsce)
- ↑ Jan Ćěsla: Rohowin Štyrirohač. (Předsłowo k předstajenju wot Jakuba Buka.) W: Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje. Zwjazk 15 (1862), čo. 2, str. 65–86. (hsb.)
- ↑ Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa: 2. dźěl Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 1960. str. 140. (hsb.)
- ↑ Dietrich Scholze: Budyšin jako centrum kultury a zjawneho žiwjenja Serbow. W: Lětopis. Zwjazk 49 (2002), čo. 1, str. 14. (hsb.)
- ↑ Michael Lorenz: Sieben Geschichten über Theater in Bautzen. W: Von Budissin nach Bautzen. Nakładnistwo Lusatia, Budyšin 2002, str. 267. (němsce)


text:
Rybnik: Tragiczny wypadek
W niydziela na ulicy Hotelowyj w Rybniku auto śmiertelnie trzasło we 7-letnigo bajtla. Wozidłym jechały 4 niytrzyźwe ôsoby. Wszyjscy ôstali zastawiyni i przepyndziyli noc w policyjnym hereszcie. Rybniccy szandarzi klarujōm prziczyny tego tragicznego zdarzynio.
Do zdarzynio doszło w niydziela ô godzinie 4:30 po połedniu na ulicy Hotelowyj w Rybniku. Ze stympnych ôbsztalowań rybnickich policyjōnōw wyniko, iże ôjcowie szpacyrowali z dwōjkōm dzieci, jak w jejich 7-letnigo syna trzasnōł ôsobowy opel. Synek zginōł na miyjscu. Wozidłym rajzowało 4 majoryntnych jak tyż poruletnie dziecko. Przed przijazdym mōndurowych, dwie ôsoby społym z dzieckym uciykły. Policyjōny zaroz zapoczli poszukowania. Chwila niyskorzij wachtyrze prawa ôdnodli kobiyta społym z 8-letnim synkym, jak tyż chopa. Dwa chopy i dwie kobiyty w wieku ôd 30 do 38 lot, co rajzowali oplym, ôstali zastawiyni. Po podszukowaniu alkōmatym pokozało sie, iże wszyjscy byli ôpici. Jedna z kobiyt miała w ôrganiźmie hned 4,5 promila alkoholu. Zastawiōnym ekstra było pobrano krew do badań. Rybniccy policyjōny pod nadzorym prokuratury wykōnali ôglyńdziny placu, jak tyż zabezpieczyli auto. Prziczyny i ôkoliczności tego tragicznego wypadku bydōm klarowane ôd rybnickich śledczych.
Fotografijo: KMP Rybnik


text:
Z ksion�ki Rudolfa Pacioka - Fyrcok za briftryjgra
(kontynuacjo z poprzednigo numeru)
DYCKI U SIEBIE W DOMA
Roz te� prziklejy� se do Fyrcoka taki jedyn W�adek i szo� �nim od Myta w Pszowie a� po grabowski las.
Po drodze ciongny� go za jynzyk i ciongny�. Fyrcok jyny s�ucho� i bronczo� se po nosym, �e to niby s�ucho, ale zrozumie� nie sz�o
nic. Pr�bowo� se tyn W�adek dowiedzie�, co Fyrcok my�li o Hitlerze, o rzondzie we Warszawie, o posterunkowym, o sejmie, o zagranicznych
dyrektorach, co naszymu grubami rzondzom, o fajuszychtach, turnusach z powodu nadprodukcji wonglo, kindigowaniu. Nic nie mog se dowiedzie�.
Jak ju� byli za Parcelom, na g�rce blisko lasu, to wyciongny� Fyrcok z tasze, co no�jy� w nij chlyb i pula z kawom, ta swoja tromba
stra�acko, co jeszcze za czas�w jego starzika s�u�y�a stra�akom jak ku ogniu jechali. No, i zatrombjy� Fyrcok tak, �e w ca�ej
Libomi by�o s�ycha�. Nie trwa�o jyny pora minut, a tu ju� leci na przimo przez pola jego pieronym mondry pies, Cyzar.
- Wachuj Cyzar tego panoczka i nie dej mu se ruszy� tak d�ugo a� uza� zatrombia.
Pies - wielki wilczur alzacki - siedny� se na podwinytym ogonie i jak jyny tyn panoczek se ruszy�, a cho�by
nogom, to zaroski warczo� i szczyrzy� zymby. Panoczek musio� sto�, a Cyzor wachowo�, �eby se nie siod.
Fyrcok poszo� dudom na obiod i dziepjyrko jak se zrobjy�o dobrze �ma, to zatrombjy� i wtedy Cyzar
zostawjy� panoczka i polecio� na wieczerzo.
Jednego te� razu Fyrcok mio� kryto marka. Marka, to je tako okrong�o blaszka z numerym g�rnika. Jak
marki ni ma na tabuli w markowni, to znaczy, �e bergmon je na dole, a jak wisi, to je w doma. A jak tako marka je przikryto papi�rkym to
znaczy, �e nole�y tyn papi�rek przeczyta� i zrobi� tak, jak tam je napisane. A napisane by�o tak: zg�osi� sie w biurowcu pok. 501.
No, i poszo� Fyrcok do tego pokoju przed zjazdym pod �jymia. Przebleczony by� ju� tak, jak do roboty.
Galoty i kabot zababrane wonglym, �e nie sz�o by pozna�, jaki tyn ancug mio� farba, kiedy by� nowy. Jak go te panoczki w biurze ujrzeli,
to se a� cofnyli ku oknie. Fyrcok pado� "Szczy�� Bo�e" i do� tyn papi�rek panoczkowi, co se ze sto�ka nie ruszy�.
- Za niesubordynacj� wobec sztygara objazdowego zosta� pan ukarany grzywn� 10 z�otych - pado� urzyndnik
a wyglonda�o, jakby godo� do tego papi�rka a nie ch�opa.
- Przeca mog mi powiedzie�, �e potrzebuje piniyndzy - pado� niby som do siebie Fyrcok. - Jo bych mu do�
i bez tego papi�rka, �eby se strzewiki kupjy�, bo ju� kromfleki mo tak po�cinane, �e jak na sztajgra objazdowego, to wcale nie pasuje.
Po co zaroski taki �jyn�ki s�owa? Niesubordynacja...
To s�owo powt�rzy� Fyrcok tak g�adko, �e dziepjyrko teraz tyn urzyndnik na niego zajrzo�, ale nic nie
pado�.
Z Libomi do Brzezio na Lukasynie - kaj by�a granica pa�stwowo z urzyndym celnym - by�o blisko. W
niedziele karIusy tam chodziy�y na nimiecki piwo, bo zaroski po polskij stronie by�a karczma. Ciekawie te� by�o pozaglonda� na tych, co
autami przez granica lygalnie przejy�d�ali. Lygalnie, a nie tak jak szmuglyrze, na zielono.
Od Lukasyny do Raciborza, co to by� ju� za Odrom i po stronie Njymiec, sz�o se dosta� bez papi�r�w.
Tam granicy tak fest nie wachowali. Jak stra�nik szo� ku Markowicom, to od strony Libomi szmuglyrze przelazowali, a jak szo� nazod, to �migali,
a� se za nimi kurzy�o od strony Markowic. Trzi minuty emocyji i ju� byli w Oborze - po njymieckij stronie. Ta Obora to las, krzoki, stawy,
aleje spacerowe. W niedziele to Raciborzoki tam �wjy�ym luftym oddychali. Po�owica lasa by�a po polskij stronie i tam sz�o niejlepszy
przez granica przelazowa� na zielono.
Nikiedy te� takigo szmuglyrza te celniki gonjy�y. Trza wiedzie�, �e to przelazowani przez granica odbywa�o
se w nocy. Jak ju� tym szmuglyrzom by�o ciyn�ko ucieka�, to pociepowali swoji miechy z toworym kaj se da�o: w zegrodach, w rantach, pod
mostkami, w krzokach. Nikiedy, to a� na Parceli ludzie rano znejdowali miechy z toworym za szopami i w swoich zegrodach. Wtedy ludzie
pryndko wszyjstko poschroniali, �eby policyjoki nie wywonia�y. Na drugi dziy�, abo na trzeci przichod�jyli te szmuglyrze po swoi miechy.
Za uratowani takigo miecha dostowa�o se roztoma�to�ci jak: myd�a, pasty do zymb�w i do strzewik�w, graczki dlo dzieci czekulady i - co
tam jeszcze w tych miechach by�o �acniejszego. Niejbardzij to se op�aca�o kupowa� w Raciborzu, a sprzedowa� w Polsce �acne zygarki,
brzitwy, maszynki do strziganio w�os�w, graczki dlo dzieci i roztoma�te wonid�a, ly�cuszki...
Roz te� przisz�o dw�ch policyjok�w do zegrody od Fyrcoka. On tam mio� tako stud�jynka przikryto deklym.
Wody tam mocka nie by�o, ale do podlywanio sza�otu styk�o. Jak policyjoki ujrza�y Fyrcoka przi tej studni, to se pomy�leli, �e on tam
mo jaki miech od szmuglyrza. Prziszli po cichu i stanyli za plecami nachylonego Fyrcoka. Jak jyny Fyrcok ich zmiarkowo�, to jeszcze bardzi
se schyly� i wo�o: - Wyly�! No, wylazuj pieronie zaklynty. - I jak pora razy. Jak se te policyjoki nachyly�y nad plecami od Fyrcoka- to
on jak nie rypnie se zdrowo, bo prawie na obiod mio� groch�wka. Potym wyprostowo� plecy i pado�: - No, nareszcie pieron wyloz.
Policyjokom zrobjy�o sie g�upio i poszli bez s�owa. Nawet sztrofy za obraza w�adzy mu nie wypisali.
Jako� tak w tym samym czasie - chyba w 1936 roku, jak Hitler zaczon we Wolfsburgu stawia� fabryka, co tam
mieli te volkswageny produkowa� - to pszowsko gruba sprzedowala ko�a (rowery jakby to Fyrcok rychtyk Polokom prze�o�y�). By�y to kola
damski, ch�opski, balonioki, na rajfach z drzewa i metalu. Te balonioki to byly na dwa gangi i sz�o do nich przykrynci� motorek od Sachsa.
Jak Hitler zaczon produkowa� we Wolfsburgu te auta volkswageny, to zaroski ludziom pado�: w razie wojny trza bydzie te auta odda� dlo
wehrmachtu. W Pszowie te� taki jedyn urzyndnik w cechowni og�o�jy�, �e wszyjstki balonioki, co se g�rniki kupuj�, musz� by�
registrowane. To - jakby nie dej Bo�e przisz�o do wojny - trza bydzie te balonioki odda� dlo wojska.
Niejwjyncyj to te ko�a kupowa�y bergmony z Brzezio, Syryni, Kornowaca, Rzuchowa, Pstr��nej, bo te wsie
by�y po�onczone z Pszowym cymyntowom, a nawet asfaltowom szosyjom, co sz�a z Rybnika na Lukasyna. Fyrcok se ko�a nie kupjy�, bo na
przimo przez pola, miedze i polnymi drogami na kole nie idzie jecha�. Jakby chcio� cymyntowom szosyjom, to by mio� roz tela drogi. Musio�
by jecha� przez Syrynio, abo przez Rzuchow, Lyng�w, Potoki.
Zamiast ko�a kupjy� se Fyrcok nowo taszynlampa od takigo jednego znajomego szmuglyrza, co mu j� ekstra z
Raciborza przinios. Jak se w nocy takom taszynlampom blysknie, to jakby Julik Szyra z Krzi�kowic swoim autym jecho�.
Szyra mio� pjyrszy we wsi auto i pjyrsze prawo jazdy. Tym autym woziy� towor do swojigo sklepu, co go
postawjy� tam, kaj szosyje rozchodzom se na Psz�w i Rydu�towy. Dziepjyrko trocha nieskorzij - za Szyrom - kupjy� se auto piwiorz Jona.
Za nim jeszcze taki jedyn masorz z Pszowskich Do��w. I jeszcze Mandera mio� auto, ale do wo�ynio ludzi. Na �luby, do dochtora, na bana
i - kaj tam jeszcze kiery chcio�.
To ko�a sprzedowa�a gruba na abcalong, znaczy - na raty. Baloniok kosztowo� trzista z�otk�w. Jak kiery�
by� mondry, to se kupjy� damski ko�o, to nie musio� tego registrowa� dlo wojska. Ale tym, co se kupjyli balonioki nie sz�o powiedzie�,
�e to g�upki; przeca oni te ko�a kupjyli jyny z my�Iom o tym, �eby w razie wojny odda� wojokom.
M�j ojciec te� kupjy� se baloniok. Przez to ni musio� rano tak wczas stowa� do roboty.
Za stodo�om od Cichego sztajger Walek coroz czy�i��jyj t�umaczy� g�upszym od niego wiadomo�ci z
radia, co to - te� na abcalong - kupi�o je p� Parcele oroz. Radiostacja Gliwice nadowa�a po njymiecku, a ta z Katowic - po polsku.
Warszawy za dobrze nie by�o s�ycha�, za to ze Lwowa i Krakowa slyszalno�� by�a dobro.
Nikiedy - a ostatnio coroz czy��jyj - posiedzio� z Parcelokami Fyrcok, jak szo� ze szychty dudom.
Jedyn drugigo poczynstowol pres�wk�. Jedni natkali se fajka, a inksi woleli skrynta. Nikiery umio� takigo skrynta zrobi� jednom rynkom.
Do bibu�ki "solali" nacis fajnsznitu, skryn�jy� jak w maszynce, polizo� bibu�ka i sklejy�.
Z tych niejnowszych opowie�ci to se nie sz�o pochyta�. Cho� my ju� do szko�y chod�jyli, to za Boga
nie umieli my se da� rady. �odyn nie umio�, abo nie chcio� nom powiedzie�, czy wjynkszym grzychyrn jest by� Njymcym, Polokym, G�rno�lonzokym,
socjalistom, komunistom ... O wszyjstkich ludzie godali tak i tak. Dobrze i �le.
Jak my jeszcze nie chod�jyli do szko�y powszechnej w Krzi�kowicach, to jako� wszyjstko wyglonda�o na u�o�one
i za�atwione na - conejmyni - pjy��set lot. Nic ni mo prawa se zepsu� abo zmjyni� na gorsze. Dycki musi by� w pogodne dni wida�
Sudety w Njym�cach i Beskidy po naszej i czeskij stronie. Dycki Walek bydzie niejmondrzejszy na ParceIi a Fyrcok niejodwa�niejszy - a
nikierzi godajom, �e je jeszcze mondrzejszy od Walka jyny ni mo takich szk�.
Ale, jak my ju� przele�li przez ta pierzi�sko bariera siedym lot, to se nom wszyjstko zaczyno psu�;
jeszcze nie wali�, ale psu�. W szkole byli my karcyni za naszo �lonsko godka. Byli my ga�bjyni za to, �e tak brzidko godomy. Jedni
mieli wszyjstko w rzici, bo od ma�ego byli szykowani na bergmon�w, ale by�y te� taki rodziny jak Chimka, co chcieli cho� jedno dziecko
da� kaj� wyuczy�. Faro�, to by� szczyt. Nauczyciel - marzyni niejednego �lonzoka, co se my�lo�, �e jak nasze dzieci bydzie uczy�
nasz rechtor, to nie bydzie im obrzidzo� dziecinnego �ywota. Bogaci robjyli co mogli, �eby douczy� swoji pociechy, bo ko�dy Buba, Lolu�,
Bolu� z domu sklepikorzy, szynkorzy, ceglorzy by� przeznaczony - jak se pada�o - na k�jyndza, abo rechtora. Adwokat�w, dochtor�w, in�ynier�w
- �lonzok�w - toch wtedy nie zno� ani jednego. Na pewno by�o ich pora, ale nie u nas.
S�ysza�o se nikiedy taki s�owa: - Ucz se synek - zachyncali sklepikorze - to bydziesz sprzedowo� za
ladom.
To, co dlo Buby by�o degradacjom, to dlo nos - zza stodo�y od Cichego - by�o szczytem marzy�. �odyn
snas se nie buntowo�, bo dosta� po szkole robota na grubie, to ju� wjyncyj nie trza. Nikierzi i tego ni majom. Chodz� na Anna, czytajom
og�oszynio, wypytujom znajomych, czy nie wiedzom o jakij robocie, bo oni by se ko�dej chy�jyli. Nikiedy Walek - Fyrcok nigdy - nacisko�
na hamulec, jak za mocka pytali.
Po tych radiowych godkach z Gliwic i Katowic - a roz na tyd�jyn ze Lwowa, skond my s�uchali To�cia i
Szczepcia - pyta� by�o coroz wjyncyj. Mo�no tamci z tych Sudet�w te� na naszo strona zaglondajom. Mo�no przijadom do nas za Hitlerym i
bydom nami rzondzi�? Ale, przeca tak zwyczajnie to oni do nas przij�� ni mo�gom. Na Lukasynie jest granica. Musia�o by do�� do
wojny.
Na Parceli chlopy rozwa�a�y: kiery tez piyrszy dostanie powo�anie do wojska?
Fyrcok w tej sprawie mio� w�asno wersyjo: - Krakowczyka, tego artysty malyrza, weznom pjyrszego - pado�,
a my to slyszeli - bo...
I potym wyt�umaczy� wszyjstkim, czamu? - Artysta potrzebuje jyny som siebie - prawjy�. - �odyn dyrektor
z gruby nie bydzie go reklamowo�. Potym p�jdzie Kusto� spod grabowskiego lasa. On je bezrobotny i te� �odnymu - opr�cz wojska - nie je
potrzebny. Na ta fyrckowo przepowiednia nie trza by�o d�ugo czeka�. Dok�adnie w takij kolejno�ci rozno�jy� briftreger powo�anio do
wojska.
Ojciec Richusia toby ni mio� nic przeciwko tymu �eby u nas uza� Njymce rzondziy�y. Onego jako� tak
bardzij ku Niymcom ciongnie. On mo rod porzondek, a kaj kiery od dziecka jest do porzondku prziuczony, to mu bydzie wszyjstko jedno, kiery
mu bydzie rozkazowo�. Walek wolo�by, �eby se nic nie zmiynjy�o, bo na grubie mo do�bro posada, ludzie majom go te� radzi, na Parceli
je niejmondrzejszy, jak chce, to te� czysto po polsku z urzyndnikami pogodo.
M�j ojciec s�u�y� w latach 1924-25 w Korpusie Ochrony Pogranicza (w KOP-ie) na wschodnij granicy w Bia�ozurce.
Za to mio� pewno robota na Annie i cho� nikiedy by�o �jynzko z powodu nadprodukcyje wonglo, to mu nie kindigowali. Ojciec te� by chcio�,
�eby se nie nie zmjyi�jy�o.
Stary Cichy ju� mo tela lot, �e wszyjstko mu jedno. Po nimiecku umi lepszy ni� po polsku. Do wojska go
nie weznom, bo za stary. Porzondku tez go juz �odyn uczy� nie musi, bo jest tego nauczony od ma�ego. Fedrowo� na Annagrubie przed
pjyrszom wojnom �wia�towom, potym fedrowo� na Kopalni Anna, a� se zestarzo� i jak mu przidzie uza� fedrowa� na Annagrubie, to przeca
- tak doprowdy - to nic se w jego �yciu nie zmjyni.
Fyrcok jak umio�, tak t�umaczy� wszyjstkim na Parceli - i kiery go tam spoza Parceli jeszcze chcio�
slucha� - �e my dycki byli u siebie w doma. Nieproszone go�cie se jyny zmjynia�y. Tych, co momy terozki, to my se doprosi� nie umieli,
a jak przez trzi powstanio na siy�a my se ku Polokom wci�li, to potym wysz�o, �e kiery chcio� dosta� robota, to musio� wyjecha� do
Niymiec - do Hindynburga, abo K�nigsh�tte. Weznymy se jyny brata od Kustosia spod grabowskigo lasa, co go do wojska �ciongnyli, ale w
Polace roboty mu nie dali. Tyn starszy wyjecho� do tego Hindynburga i obsto�, a m�odszego, co zosto� w doma, wywjy�li a� kandy� pod
Warazawa. jakby my ni mieli u nas czego broni�.
Na Njymcow i Polok�w to my tukej som ju� skozani. Roz jedni, roz drudzy majom nad nami w�adza.
Jak w deszczowe dni, abo w zimie, za stodo�om od Cichego nie sz�o posiedzie�, to my se spotykali abo w
richusiowej, abo w chimkowej cha�upie. Przewa�nie dwie izby pod dachym by�y puste i my se mogli uczy� �wiata wiela my jyny chcieli.
Jednego razu do�ech mojimu starzikowi Franckowi ze Rzuchowa taki pytani:
-Starziku! Kim jo tak rychtyk je?
Starzik d�ugo nic nie godo�, jakby zbjyro� my�li. Mi se zdowa�o, �e starzik nie s�yszo� toch jeszcze
roz zaczon - Starziku. - Ale wtedy nie do� mi sko�czy� i pado�:
- Co ci te� synek strzely�o do tej �epetyny? W szkole ci nie godali, co� ty je? A do jakij szko�y
chodzisz? Przeca wiysz po jakimu se uczysz?
- Ja. To� to wiym, �e po polsku, ale czamu Hubert pado� na Antka "pieronowy Polonus". Jak tu
przijdom Njymce, to on bydzie Hubertowi pucowo� strzewiki. Powad�jyli my se o to, kiere fligry som lepsze - Messery, czy �osie?
- A ty jako my�Iisz?
- No, przeca �e lepsze som Messery - pado�ech starzikowi, bo Richu� i Chimek tak samo my�leli.
Starzik Francek zukurzy� se tako d�ugo fajfka, co to jom z Botropp (we Westfalyji) prziwioz, jak tam na
grubie dwano�cie lot robjy�. Po tym przijecho� do Rzuchowa kupjy� dwano�cie hektar�w, zbudowo� cha�upa, stodo�a i masztalnie, i tak
zosto� gospodorzym, cho� na Annie te� robjy�, �eby na staro�� mie� trocha grosza, ale za Polskom to by� pieronym fest. Som
niejstarszego syna Paula do powstanio wys�o�. Walczy� pod g�rom �w. Anny. Przez to starzik nie by� zadowolony, �e jo wola Messery od
naszych samolot�w, co se �o� nazywajom.
Starzik mio� dziewjy�cioro dzieci. Jyny trzech synk�w. Sze�� dzio�ch. Przez to tych dwano�cie hektar�w,
jak zaczon dzieli� na ba�place, to w jednym konsku niewiela tego zosta�o. M�j ojciec te� dosto� ba�plac na Pytlikowcu przi granicy z
Krzi�kowicami. I tam te� zbjyro� materyjo na budowa. Tam te� nikiedy przichod�jy� starzik, i tam dowo�ech mu k�opotliwe pytanio.
Wtedy te� na moi pytani - kim jo tak rychtyk je? - jasnej odpowiedzi �ech nie dosto�.
Odpowiedzi na taki i inksze pytanio szuka�o se te� przi szkuba�niu w zimowe wieczory pjyrzo. Baby szkuba�y
pjyrze, a synki rob�jyli na z�o��, rozdmuchujonc pi�rka. Staruszkowie wspominali downe czasy. W tamtych czasach jeszcze starzi byli na
wy�amku. Nie by�o �odnych dom�w starc�w. W takim wielopokolyniowym budynku, kaj by�o miejsce dlo
niejstarszych i niejm�odszych, sz�o se wjyncyj nauczy� o �yciu ni� terozki w tych roztoma�tych �wietlicach, domach kultury i kaj tam
jeszcze kiery pieron dzieci nom nie wcisko. Cho� terozki - to i wciska� przestali.
Przi szkubaniu pjyrzo by�o o takich sprawach, �e po latach - jak mi se przipomnia�y starzikowe bojki -
toch dziepjyrko zrozumio�, �e to nie by�y �odne bojki jyny �ywo prowda, Starzik, rychtyk opowiado� to, co som prze�y� i zapamjynto�.
Te niby bojki starzika pasowa�y do wydarzyi� z historii, o kierych �ech se nieskorzij uczy�. Zaczyno� od rzond�w Fryderyka II, �elaznego
kanclerza Bismarcka i kanclerza B�lowa, od wojny Prus z Austriom.
Starzika ojciec s�u�y� w austriackij armii. Musia�y to by� lata 1740-1763, kiedy Friedrich II wzion nom
G�rny �lonsk z wyjont�kjym cieszy�skiego i opawskiego. August - by�o na drugi tyniu austriackimu wojokowi.
Jak na �w. Miko�aja poszo� na wojna, to d�jepjyrko na �w. Micha�a - za sztyry roki - prziszo� nazod.
I tak to, w zimowe wieczory dowiadywo�ech se od starzika, �e w tych czasach, jak August by� przi wojsku,
to na �lo�sku mjyszkali jyny ci, co se tu z dziada-pradziada rod�jyli. Dziepjyrko jak ta �jymia zajyni Prusaki, zaczyna se akcyjo
kolonizacyjno. Musia�y to by� lata 1742-1786. Wtedy z g�ymbokich Njymiec �ciongnyli na �lonsk pora ty�jyncy kolonist�w. Dlo nich by�y
budowane ekstra wsie i osady, Przeca ma�o kiery wiy, �e dzisiejsze Podbucze, Obszary, Rz�d�wka, Marusze, Kucharz�wka to - dow�niejsze
- Egersfeldy, Romanshofy, Altensteiny... Wtedy m�j rodzinny Rzuch�w nazywo� se Schonburg, Pstr��no - Fischgrund, Pogrzebie� -Kammdorf
(a mia�o by�: Eichendorff; od nazwiska �lo�skiego poety Eichndorffa, kiery jaki� czas mjyszko� w
Pogrzebieni).
Dowiedzio�ech se te� od starzika o HAKATA, co to w Libomi skupia�a 42 cz�onk�w z Ligoty Tworkowskij,
Bukowa, Syryni. Jakech ju� by� synkym i chod�jy�ech "do szk�", to dziepjyrko wtedy wyczyto�ech z ksion�ek, �e musia�y
to by� lata 1894-95, kiedy to tyn zwionzek HAKATA za�o�ono w Poznaniu.
Poma�u zaczyno mi se wszystko w g�owie uk�oda�. Po Bismarc�ku nasto� kanclyrz ksion�e Bernard B�low.
Jeszcze nieskorzij jego nastympca, Hollweg. W 1903 roku uchwolyIi Ostmarkenzulage; to taki dodatek dlo o�jedly�c�w.
Rok potym wysz�a ustawa o osad�nictwie. Polokom nie by�o wolno budowa� cha�up. Z tego to czasu momy w Wielkopolsce "W�z Drzyma�y",
a w naszym Pszowie tragedyjo Chr�szcza, co to o nim Gustaw Morcinek napiso� w "Wyr��banym chodniku".
Tam Chr�szcz nazywo se Franciszek Waloszek. Zastrzely� on z rozpaczy �andarma
Rotha, jak go wyciepowo� z le�pianki, a potym siebie zastrzely�.
O tym wszyjstkim opowiado� starzik w zimowe wieczory, jak zza stodo�y od Cichego wygania�a nas do izb
wczesno cjymno��. Walek i Fyrcok kiwali jyny g�owami i prziznowali starzikowi s�usz�no��, jak to oni
godali: - Stary Francek mo recht. - Nikiedy od sie�bie jeszcze przipominali s�owmi: - A pamjyntocie Francku, jak to w Radlinie dzieci
sztrajkowa�y? Wtedy za rdzynne nimiecki szkoly to uznowano nawet taki, kaj jyny 25 procynt dzieci goda�o po
nimiecku. W tym czasie sztrajkowaly te� dzieci we Wrze�ni kole Poznanio. A pamjyntocie, jak 31 XII 1918 roku Prezidynt rejyncyji opolskij
wydo� rozporzondzyni, �e don�ynio do oderwanio G�rnego �lo�ska od Rzeszy to je zdrada. Oni na to godali "zdrada stanu".
To by�o sztrofowane.
- Ja. To� od sztrofowania to nom tukej �andar�w nie brakowa�o, jyny od pocieszanio �odnego my nie mieli,
bo faro�e te� trzimali z �andarmi.
Nikiedy to te� se ch�opy pieronym powad�jyli. M�j ojciec dycki godo�:
- Jeszcze my som w Polsce, a wy - to by�o kierowane do Walka abo Fyrcoka, a nikiedy i do starzika -
opowiadocie dzieciom taki rzeczy, jakby�cie ich szykowali na powitani Hitlera.
Ja, to by� kij w mrowisko. Zarozki Walek wjecho� na ojca i pado�, �e nole�y zna� dzieje w�asnej �jymi;
czamu synki majom nie wiedzie� zawczasu, od kogo my se uczyli sprzontanio plac�w i szosyje w ko�do sobota przed cha�upami a� do osi
jezdni po swojij stronie? - Czamu majom nie wiedzie� tego, jak nas uczyli? Przeca my te� takimi czy�ciochami od razu nie byli. Pamjyntosz,
jak �andarmy przijecha�y w kiero� sobota na plac starego Gintra z miet�ami i �opatami? Wysprzontali mu sami ca�e obej�ci, a� se
blyszcza�o, a na koniec zebrali wszyjstki �mieci na jedna kupa, otwarli okno do jego niejwjynkszej izby i
wszyjstko mu wciepali do pojstrzodka. Sztrofy nie dosto�, ale na pewno wolo�by zap�aci� pjy�� talar�w, ni� chodzi� po wsi z ga�bom,
jako mu narobjyli. Ale pomog�o. Onymu, dzieciom i wnukom. Do dzisiej maj� u siebie niejczy�cij w gminie.
A potem Fyrcok uza� zaczon z inkszej beczki i pado�: - Cz�o�wiek nie je ani �lepy, ani na tela g�upi,
�eby nie rozumie�, co se dzieje? Po�ciongali nom do wojska Krakowczyka, Kustosia, Manusia, J�zefa, Wichtora... i kaj oni som? Jedyn pod
Warszawom, drugi w Dymblinie, trzeci w Modlinie, szczworty pod Krakowym, pion�ty... Wszyndzi ich wywo�om, jyny ni ku gmicy na Lukasvnie,
ani do Rybnika, Miko�owa. Wszyndzi jyny nie tu. No i co? - pyto� i zaglondo� ch�opom w oczy, - Czy to nie je rojmowani drogi dlo Hitlera
jeszcze przed wybuchem wojny? Przeca jedyn Cha�aczek na granicy nie utrzimie tych pancr�w, flak�w i co�kij atleryje, co nad Odrom w
Raciborzu jyny na rozkaz czeko. Warszawa dycki nos mia�a w rzici, cho� nikierzi snas sami im do zadk�w wlazowali Ale terozki dziepjyrko
to wida�, jak g�ymboko nas tam majom. I co? Jeszcze bydziecie se g�ymbjyj ci�? Przeca to by ju� by�a nie jyny �lepota, ale i g�upota.
I pado� Fyrcok: - Niejbli�yj momy nasze wojsko w Rybniku. Wehrmacht mo pancry, atleryjo, a nasi mjom tam
pora woz�w i konie, jakby mieli po okolicy sza�ot rozwozi�, a nie broni� nas przed Njymcami. A po drugi, jest ich tela, �eby� ich w
jednej izbie do spanio pouk�odo�.
Fyrcok umio� uczy� se od inkszych i przoz to, jak zaczon goda�, to ma�o kiery umio� mu postawi�
kontra, bo zarozki by�o: - A pamjyntosz w�asno starka - zaglondo� do mojigo ojca - Magdalyna?
Starka Magdalyna sto dwa lata �y�a. Czyta� i pisa� umia�a. Pochod�jy�a z Fizi�w z Krzi�kowic. Paul
Fizia by� dow�dcom III kompanije w POW-ie (znaczy, w Polskij Organizacyji Wojskowej). Taki byly Fyrcoka "autorytety", jak to
godajom po uczonymu na tych, co se zas�u�yli na pamjy��. Fyrcok prawie dlo ko�dego mio� tako armata, co to - jak �nij wystrzely� -
to �odyn nie umio� powiedzie�: "g�upoty godosz". To by przeca znaczy�o, �e som siebie - abo swoja rodzina - obra�o.
Mio� te� Fyrcok talynt do wywa�anio s��w. Jakby tak posadzi� na jednej szoli od wogi policyjoka a na
drugij Fyrcoka to by by�a r�wnowaga. On se nie dowo� chyci� za s�owa, cho� nikierzi pr�bo�wali. Ani policyjokowi, ani faro�owi nie
utrudnio� �ywota. Dycki godo� "nie styrkej nosa, kaj nie dosz grosza". Nikierzi to se nawet zastanowiali, jakigo te� Fyrcok mo
w pojszczotku ducha? Przeca �lo�zok dycki je w pojszczotku mjyndzy Polokami i Njymcami; bo Czech�w to ni ma co liczy�, cho� onym te�
�lonsk wonio. Przez to ko�dy musi mie� kierego� ducha mocniejszego. Fyrcok o tym wjy i nigdy nie powjy "joch je naszego ducha",
ale on tego "naszego ducha" wcisko ko�dymu, co by chcio� tym "naszym duchym" han�dlowa�. A potympio tych, coby go (znaczy,
tego ducha) chcieli sprzeda�. Przez to je rychtyk czystym, rasowym �lo�zokym i jako taki obnosi se ze swojom duszom po �wiecie, kiery je
jego w�asnym �wiatym, bo do cudzego se nie ci�nie, ale swoigo chce broni�.
Takim jawi se Fyrcok �lonzokom w czasach dzisiejazych. Rzecz polygo na tym, �e prawie ci Slo�zocy A.D.
1991 som w my�szo�ci i jyny do roboty. Ta wjynkszo�� - te� przeca od tej lekciejszej roboty i rzondzynio - nimo �odnego interesu w tym,
�eby Fyrcoka pamjynta�. A ju� prawie sra�jym do w�asnego gniozda by�oby dlo nich pisani o Fyrcoku. Przez to ta moja ksion�eczka o
Fyrcoku po�wima nosi� tytu� "Tylko dla �l�zak�w" abo "Nur f�r Oberschlesier". Tak pado� mi jedyn z tych rychtyk
Polok�w, coch mu do� maszynopis do przeczytanio. Wyra�jy� te� przi tym nadzieja, �e �odnyn mi tego nie wydrukuje.
A jednak - opowjym o Fyrcoku wszyjstko, co by�o dalij.
W 1936 roku stra� po�arno w Krzi�kowicach mia�a 7 lot. Jako bajtle, to my na �lonsku mundur�w nie
oglondali. Te g�rnicze, to jyny od �wjynta i na pokaz. Normalne bergmony tego ni mieli. Niejczyn�ciyj to my ogiondali g�rniczo orkiestra
na pogrzebach. Jeszcze policyjok�w w mundurach my jyny oglondali. Dwa razy d�jynnie - jak jecho� na kole od Pszowa na Rzuch�w i
zaglondol w ka�do dziua, bo tak trza by�o. Jak przejechol tyn policyjok, to by�o prawie tak, jakby walec drogowy przejecho�. Bezkuryjok
�od�nymu nie podarowo�. Na ko�do furmanka zajrzo�, czy mo tabula z nazwiskym i adresym i czy je porzondnie napisane. Jak by�o bele
jako, to te� sztrofa wypiso�. Hamulce kontrolowo�; czy ni ma mjyn�dzy szibrami szpar, coby na droga wylatowa�o to, co se furom wozi. Na
ko�ach musieli ludzie po swojij stronie je�dzi� a nie tam, kaj kierymu pasowa�o. Wszyjcy go s�uchali, a niejbardzij dzieci, bo te� i z
domu mia�y przikozane, �e policyjoka nole�y s�ucha� i d�jy� dobry mu goda�.
No, ale mieli my o tej stra�y po�arnej w Krzi�kowicach. Za�o�yli jom tacy ofiarni ludzie jak Aleksander
Szmelich, J�zef Pytlik, Albert Chytrowski, Karol Krabus, J�zef Szczygie�, Pawe� Dziwisz, Miko�aj Hibner, J�zef Grobelny, J�zef Bo�ek,
J�zef Janosz, Win�centy Manderla, Wilhelm Bizo�, Franciszek Po�miela, Pawe� Kubik, Pawe� Hibner. Tak to prziby�o nom w Krzi�kowicach
mun�dur�w. Z poczontku to stra�aki �wiczyli we w�asnych ancugach. Dziepjyrko nieskorzi dorobjyli se mundur�w.
Czynsto mieli �wiczynio do kupy ze stra�akami rzuchowskimi, kaj komyndantym by� ujec J�zef Granieczny, a
zastympcom ujec Alojz, niejm�odszy brat od ojca. Wtedy prawie ze wszystkich oko�licznych wsi przychod�jyli m�odzi i starzi na plac �wiczy�,
prze�wa�nie na szpilplac w Rzuchowie, abo w Krzi�kowicach, a nikiedy te� - jak po �wiczyniach by� festan - to w parku przi zomku w
Rzucohowie. Ale to ju� zale�a�o od humoru pana dworu, Moczulskiego.
Taki festyny stra�acki by�y przed wojnom modne. Gra�a orkie�stra g�rniczo. Handlorze mieIi te� swoji
�wjynto, bo towor szo� jak woda. Nikiedy te� odbywo� se taki festyn na ParceIi w "Lipce", abo na "Agnesgliku". Lipka
i Agnesglik to by�y taki polany w lesie mjyszanym, kaj przewo�a�y brzozy, dymby i buki. No, i krzok�w leszczyny nie brakowa�o. Ros�a
na tych polanach pierzi�sko fajno tro�wa. Ale po ko�dym festynie by�a wywalcowano beczkami z piwym, �ko�ami od w�zk�w lodziorzy, k�kami
od w�zk�w dziecinnych i zdeptano nogami. Po trzech, abo sztyrech dniach uza� by�o jak przedtym. Ludzie ucztowali bez politycznych hase�,
okoliczno��ciowych przm�wjy�. �odyn by tego dobrowolnie nie s�ucho�.
Jako� tak w zimie - z 37-go na 38-my rok - Fyrcok z Walkym, jakby ni mieli inkszej staro�ci, zaczyni
rozprawia� o Kongresie Polak�w w Niemczech, co by� szykowany na 6 marca 1938 roku w Berlinie. Przeca pod nosym Hitlera. Uczestnicy
kongresu ,wszyjstko p�a�jyli sami. Bana, hotel, wy�ywjyni - wszyjstko.
Dlo nos, dzieci, by�a to pieronym �jyn�ko sprawa do zrozumjy�nio. Pjy�� ty�jyncy delegat�w pojecha�o
6 marca 38-go roku na tyn kongres do Berlina. Poloki z Njymiec? Tego my nie umieli pojo��. Ani tego my nie umieli zrozumie�, o czym
jeszcze by�a godka. A godali o Hindenburgu, grentzschutzu, Lidze Narod�w, Republice Weimarskiej, III Rzeszy, Kongresie Genewskim i o my�szo�ci
na�rodowej w Njymcach. Wymjy�jano Litwin�w, Du�czyk�w, Fryz�w, �u�yczan, no i Polok�w, kierzi tyn problym - znaczy my�szo�ci - na
kongresie postawjyli.
My chod�jyli wtedy do drugij klasy i nasz �wiat by� prosty. Chcieli my pogodzi� wszyjstkich tak, jak my
se za stodo�om od Cichego god�jyli. Nigdy my se nie wad�jyli skyrsz roztoma�tych g�upot - czy kiery je z domu Polonusa? Heimaty? czy
przijecho� sto lot tymu z Njymiec? abo dzie�jy�� lot tymu z pozna�skiego? abo z Mazur (bo takich to my te� przed wojnom ju� na
Parceli mieli). Z cyntralnej Polski to jyny urzyndniki do nas przijy�d�a�y. Za� ci z pozna�skiego abo z Mazur, to do roboty; szukali na
�lo�sku szczy�cio i znejdli. A szczy��jym by�a przeca robota na grubie abo nikiedy we dworze u kierego� pana w Pszowie, Krzi�kowicach,
Rzuchowie, Dzimierzy, Kornowacu ... Wolorze na takich godaIi. Czynsto te� z wolorzy po czasie robjy�y se rasowe bergmony.
Jako� nom by�o pieronym smutno na my�l tako, �e w przisz�o�ci my te� bydymy se musieli znej�� jako�
prziczyna do znienawidzy�nio. Przeca - na wz�r tych doros�ych - nie bydymy mogli prze�y� co�kiego �ywota w zgodzie i poszanowaniu.
Bydymy musieli se rozy�� na sztyry strony �wiata. Po�yni� se z roztoma�tymi dzio�chami. Powadzi� se o bele co, bo nienawi�� jest
nom na przi�sz�o�� pisano. Bydymy se musieli broni� przed tymi, co we w�a�saym domie se snas �miejom, uznowa� za nasze nawet to, co
tak rychtyk nasze nie jest - cho�by bizantyjsko kultura bydzie se do nas wciska� na �jy�a (my zachodnio za swoja uznowomy), jak my se w
powstaniach ku Polsoe wciskali z nadziejom, �e to, co momy u nas lepsze ni� w cyntrum, bydzie Polsko mog�a bra� co�kimi gor��ciami i
za darmo, bo to przeca bydzie jejich. Ja t� w tym, to my se pieronym pomylyli. Nie do��, �e nie chcom od nas lepszego bra� za darmo,
to jeszcze majom nom za z�e, �e nie chcymy naszego lepszego zamjyni� na jejich gorsze. Przeca ju� downo Fyrcok godo�, �e tam kaj
zaczyno se maras, tam ko�czy se Europa.


text:
Zaproszyniy do ankiety ô ślōnskim
“Niemiecko-polskie ogólnojęzykowe leksykalne paralelizmy w obecnie używanym języku śląskim”, abŏ prościj – badanie majōnce na celu określynie wiela wortōw we ślōnskim połazi ze inkszych szprachōw. Je to Projekt realizowany bez Unwiersytet Carla von Ossietzky’ego we Oldenburgu, a Uniwestytet Ślōnski. Do 2019 roku bydōm przeprowadzane roztomaite badania dotyczōnce nŏszyj gŏdki. Dr Jagna Malajko, czyli przewodzniczōncŏ projektu gwarantuje ciekawe geszynki za wziyńcie udziału we takij ankycie, je to maszketno tasza abo uniwersalny pendrive, do wyboru. Jedno z takich badań, wspōłôrganizowane bez Ôjroposła Marka Plury, ôbydzie siã w Krôlestwie (rondo we Katowicach), 21 Maja ô 16:00. Dejcie siã pozōr, bo limit placów je ôgraniczōny, ino 20 personōw może wziynōńć we tyn dziyń udział. Wszyjscy uczestnicy majōm zapewniono dobrŏ bōnkawa a maszekty. Kŏżdy wto aby ino trocha poradzi gŏdać po ślōnsku jak nŏjbarzij może wziynōńć udział. Zgłoszynia przesyłecie ku mnie we wiadomōści abo na a.langer@plura.pl . We odpowiedzi dostaniycie barzij szczegółowe informacyje.


text:
Planujesz zwiydzanie Malty? Niy wiysz jako szafnyć ôrganizyrowanie weekyndu na Malcie? Kuknij na naszo familijno rajza a ciś na ta cudno isla!
stolice
-
-
Mocie w zocy rabaty, pra? Stolica Maroka tyż bydziecie mieli! Proszymy na byzuch do nojbardzij europejskigo spostrzōd marokańskich miast. Co tamek zoboczyć? Jakie sōm atrakcyje Rabatu?
-
Niy ma co cyganić. Statystyczny Ślōnzok Warszawie za fest niy przaje. I to je yno tak leko pedziane. Skōnd sie to biere? Czymu je winowate same miasto? I czamu jednak sie werci, coby Ślōnzok do stolicy gorolyji rajzowoł?
-
Madryt, stolica Hiszpaniji. Krōlewsko, snōżno i ajnfach cudno. Jedna z naszych ôblubiōnych. Przedstowiōmy kōmpletny przewodnik po tym szumnym mieście.
-
Historyjo i nowoczesność, nojbardzij hyrsko szekulada, tōra i mur Niymiec i trzigodzinno raja po kebaba. Podziwejcie sie na Berlin naszymi ślypiami.
-
Nasze dwa dni we Wiydniu? Fol kilometrōw, litry dyszczu i hektolitry… kafyju. Pōdźcie połazić po austryjockij stolicy.
-
Praga to była piyrszo sztela, kero razym my nawiedzili. Piyrszo rajza, kero my se sami poskłodali. Tōż gynau tamek chcielimy pofajrować nasze zarynczyny.


text:
W duchu kralozwěrnosći a politiskego konserwatizma –
Bramborski Serbski Casnik (1848–1918)
Narodnje zmyslone krejze Serbow w Górnej Łužycy su byli bejnje njespokojom z wopśimjeśim togo jadnogo dolnoserbskego casnika. Michał Hórnik (górnoserbski faraŕ, spisowaśel, redaktor a wudawaŕ, nejwuznamnjejša wósobina górnoserbskego kulturnego žywjenja pó smjerśi Jana Arnošta Smolera) jo tśiźasća lět pózdźej pisał: „... Ale ten casnik jo kśěł wěcej pśeśiwo nimskim demokratam statkowaś nježli za serbstwo. Togodla jo w lěśe 1852 dla małeje licby wóteběrarjow na poł lěta pśestał se śišćaś.“
Teke pód redaktorstwom fararja Kita Panka (* 1808 w Dešnje, † 1895 w Chóśebuzu; faraŕ w Lutolu, pózdźej w Dešnje) njejo se we tej nastupnosći wjele změniło. Casnik jo wóstał wjelgin konserwatiwny, kralozwěrny a póbóžny a jo se wugranjał pśeśiwo wšym změnam statnego pórěda. W tom casu su kulturne abo rěcne problemy Dolnych Serbow se jawili w Casniku rědko a jano pśipódla. Pó lěśe 1850 su redaktoroju pomogali někotare wucabniki, fararje a studenty, ale teke jich pódpěra njejo była pśemócna.
Casnik jo měł wót wšogo zachopjeńka śěžkosći, aby sebje materielnu bazu zawěsćił, dokulaž žednje njejo měł wjele wóteběrarjow. Mato Nowka a Kito Pank stej cesćej skjaržyłej, až to wóteběranje jo słabe a až wóteběrarje njekśě z casom płaśiś. Wobej stej teke grozyłej, až pśestanjotej casnik wudawaś, dokulaž jano pjenjeze ze swójeje móšynki pśipłaśujotej.
Wobej prědnej redaktora stej zachopnu politisku liniju Casnika zwěrnje doźaržałej až do slědnego wudaśa w lěśe 1863, ako jo Kito Pank pśepódał zagronitosć za wudawanje kantoroju a wucabnikoju Kitoju Šwjeli (1836–1922), w pśezjadnosći z knězom von Werdeck. Kito Šwjela jo pótom 51 lět (až do lěta 1915) cesnoamtski na Casniku źěłał, głownje jo jen sam pisał a se starał wó śišć a rozšyrjenje. Za jogo cas jo serbski casnik nosył wšake mjenja: do lěta 1880Bramborski Serski Casnik, do lěta 1885 Bramborske Nowiny a wót togo casa do lěta 1915Bramborski Casnik.
Głowa Bramborskich Nowin w lěśe 1882
Redaktor Kito Šwjela,
ako jo pisał casnik 51 lět
Mato Kosyk (* 18.06.1953 we Wjerbnje, † 22.11.1940 w Albionje, USA), basnikaŕ a klasikaŕ dolnoserbskeje literatury. Wót 1880 do 1883 soburedaktor Bramborskich Nowin
Teke pód redaktorstwom Kita Šwjele jo casnik wóstał kralozwěrny. W lětach 1881–1885 stej Šwjeli pomogałej wustojnej soburedaktora: wucabnik Hendrich Jordan a basnikaŕ Mato Kosyk. Jima mamy se wuźěkowaś, až w tom casu jo rozrosła licba powěsćow ze serbskich jsow, teke licba artikelow wó cełej Łužycy a wó Górnych Serbach. Ale wósebnje su literarne pśinoski byli nowe wobogaśenje za toś ten politiski tyźenik. Pó źělach jo je pisał Mato Kosyk sam, ale śišćali su se teke pśełožki górnoserbskich basnjow Handrija Zejlera a małe wulicowańka z wusokim wuměłskim niwowom ako „Popcula“ rusojskego spisowaśela Turgenjewa.
Redaktor Kito Šwjela jo namakał za swój casnik nowego śišćarja – Wencela we Wórjejcach. Ten jo dał casnikoju spódobnjejše, modernjejše wuglědanje, lěpšu papjeru, nowše pismiki. Redaktor jo pśeměnił głowu casnika a jo jen pomjenił Bramborski Casnik. Wušej titelowego napisma jo wón sajźił wjelikego pšuskego hodlarja, kótaryž jo tam pótom cełe lětźasetki wóstał.
Głowa Bramborskego Casnika z lěta 1905
Kito Šwjela jo ako redaktor wóstał konserwatiwny – tak ako jogo pśedchadniki – a jo aktiwnje pódpěrał politiku pšuskego krala, kanclarja Bismarcka a konserwatiwnych pšuskich kněžkow. Do politiki jo se zaměšał na pśikład w lěśe 1881 w casu wuzwólowanja, a jo nagranjał lazowarje we Chóśebusko-Grodkojskem wuzwólowańskem wokrejsu, aby głosowali za zastupnika konserwatiwnych. Ako su socialdemokraty we wokrejsu weto dobyli, jo Kito Šwjela pśełapjony pisał:
„A chtož za Hirschbergarja jo zgłosował, ten podpěra te doprědkarje, žyźi a socialdemokraty... Doprědkarje, žyźi a socialdemokraty coju wotporaś kśesćijańsku wěru, kśesćijańsku šulu, kśesćijańske kněstwo (...) My konservativske pak, kenž smy našej patriotiskej barwje z Božeju pomocu wěrne wostali, njebźomy se daś wotšašyś, ale buźomy dalej wojowaś z Bogom za krala=kejžora a woścojsku zemju! To pomogaj Bog!“
Ceły originalny pśinosk móžośo pśelazowaś how: wobraz
Ako su górnoserbske casniki wótwoborowali nadpady Schlesische Zeitung a dalšnych nimskich casnikow, jo dolnoserbski casnik je jano w snadnej měrje pódpěrał. Ako prědne jo Šwjela wuznał za trěbne, až musy se rozkłasć słowo „panslawizm“, a až jogo casnik se wótrjaknjo toś tomu wjelikorusojskemu imperialistiskemu gibanjeju. Zrownju jo wón zlubił:
„My serbski lud smy za narodom teke Słowjany, ale wot takich bratšow, kenž na našog cesćoneg a lubeg kejžora a na naš woścojski land z wojnu du, njocomy nic wěźeś. My comy měś měr! Bog kśěł nas pśed wojnu zwarnowaś, a dej-li byś, ga našomu kejžoru to dobyśe daś!“
Ceły originalny pśinosk móžośo pśelazowaś how: wobraz
Dolnoserbski casnik jo se wobijał direktneje kritiki wušyny, a jo-lic južo politiske wobstojnosći kritizěrował, ga jo se cesto pówołał na druge žrědła, na pśikład na Pratyju, a jo wóspjetował jeje pominanja. W toś tych lětach su se wózjawili we wótstawkach mysli k narodnemu połoženju serbskeje ludnosći. Ale byli su teke wuwześa, na pśikład ako lazowarski list wóznamjenjony tekst z lěta 1882:
„My njocomy groniś, až dej se nejžpjerwjej serbski seminar za hucabnikow załožyś a až akle potom, gaž mamy dobre hucabniki, comy glědaś, lěc njeby možno było tek serbski prjatkarski seminar załožyś. Ně, hoboje ma se staś, a hoboje nět, gaž dej Serbam byś pomožone.“
Ceły originalny pśinosk móžośo pśelazowaś how: wobraz
Wšykne tśo doněntejšne redaktory su zawěsće spóznali špatne połoženje serbskego luda. Ale dla togo až su byli konserwatiwne a z casnikom ceło wót wušnosći wótwisne, su zastupowali weto zjawnu pšusku politiku, kótaruž su pśedstajali a wopisowali ako serbojstwu pśijaznu. Weto dej se jim ako dobry statk pśipisaś, až su pla lazowarstwa buźili narodne wědobnje a gjardosć na serbski narod, serbsku rěc a nałogi. Wušej togo su wóni ze swójim pisanim pśipomogli k wuwiśu dolnoserbskeje pisneje rěcy, k jeje wobogaśenju a pózwignjenju na wušy niwow. Wósebnje Kito Šwjela ma how wjelike zasłužby.
Bogumił Šwjela jo wudawał Bramborski Casnik wót lěta 1916 do 1918 a wót 1921 do 1922 Serbski Casnik.
Prědne znamjenja se bližeceje změny su se pokazali w casu młodoserbskego gibanja. Jogo myslarje njejsu byli z casnikom spokojom. Tak jo zwěsćił w lěśe 1890 Matej Bogumił Broniš w lisće na młodego Bogumiła Šwjelu, až pšuskej wušynje powdany casnik njamóžo žywjeńsku wólu serbskego luda zbuźiś.
Teke Bogumił Šwjela (* 1873 w Skjarbošcu, † 1948 pla Naumburga) jo se pódobnje myslił, a ako jo 13. januar 1916 jogo prědne wudaśe Casnika w Budyšyńskej Smolerjec śišćarni wujšło, jo wón z głowy casnika nejpjerwjej pšuskego hodlarja wugnał. Casnik jo se pód redaktorstwom Bogumiła Šwjele zasej tšochu zwignuł. Młodoserbski redaktor jo nejpjerwjej se za to starał, aby dolnoserbski tyźenik w lětach prědneje swětoweje wójny njezajšeł. W lětoma wójny 1917 a 1918 jo casnik njepšawidłownje wuchadał, ale pótom jo była góspodarska nuza tak wjelika, až casnik jo pśestał wuchadaś. Numer 6/1918 jo był ten slědny.


text:
Njebjelčicy (jl/SN). Runje na dnju swjateho Floriana, patrona wobornikow, dachu Njebjelčanscy wobornicy minjenu sobotu swoje nowe hašenske jězdźidło poswjećić. Swjatočnosć přewjedł je wosadny farar Michał Nawka.
28 aktiwnych kameradow dyrbješe sej nowe awto wobstarać, dokelž stare hižo za hašenje kmane njebě. Wobornicy běchu so hižo dwě lěće wo nowe awto prócowali. Dokelž njebě hinašeho wupuća, rozsudźichu so za njewšědny krok a swoje stare awto wot lońšeho junija hižo wužiwali njejsu, tak zo njeběchu zasadźomni. Wuslědk bě, zo měješe so gmejna wo nowe jězdźidło starać. Najwjetši problem při tym bě, spěšnje tajke namakać. Bychu-li pak na dospołnje nowym awće wobstali, by to najskerje dwě abo tři lěta trało. Telko chwile wězo njemějachu. Zo bychu wohnjoškit w gmejnje zaso zaručili, rozsudźichu so za trjebane awto a kupichu sej je loni spočatk nowembra pola wikowarja w durinskim Nordhausenje.


text:
Kategorija:Material
Tuta kategorija wobsahuje nastawki k Materialam z zhromadnymi nałožowanskimi wobłukami abo fyzikaliskimi kajkosćemi, kotrež w zhotowjenskej technice abo druhich techniskich wobłukach wo wužiwaja.
Za maćizny ze wěstymi chemiski kajkosćemi, hlej Kategorija:Maćiznowa skupina, Kategorija:Chemikalijowa skupina a Kategorija:Maćiznowa měšeńca.
Podkategorije
Tuta kategorija ma 4 slědowace podkategorije z dohromady 4.
- Material po wužiću (1 k)
M
- Maćiznowa měšeńca (prózdna)
P
- Płun (1 k, 3 s)
S
- Surowizna (3 k)


text:
Skawtske lěhwo ze zhromadnej swjedźenskej hosćinu zakónčili
Čorny Chołmc (SN/ap). Mnoho nowych nazhonjenjow nańdźechu skawća w lěhwje němskeho zwjazka „Pućowarjo po swěće“ pod hesłom „Krabat“ při Krabatowym młynje w Čornym Chołmcu. Z wopytom kurwjercha Awgusta zakónčichu pjatk, wot 29. julija do 5. awgusta trajace lěhwo. Něhdźe 400 skawtow z Němskeje a Litawskeje běchu zhromadnje pućowali, warili a nazhonjenja wuměnjeli. Stawizna Krabata plećeše so kaž čerwjena nitka po programje. Organizowali běchu lěhwo Kulowscy „Huskyje“. Woni předstajichu kóždy dźeń krótki dźěl z powědančka wo Krabaće. Na njón program nawjazachu. Tak mějachu skawća póndźelu na stacijach wšelake magiske nadawki „čorneho młynka“ spjelnić a sej štwórtk w měšćanskej rallye dwanaće kajkosćow kaž zmužitosć a wušiknosć nadźěłać.


text:
Na przistanku tankowoł piwo ze tanksztele
Srogŏ dŏwka promili w ôrganiźmie 35-latka sprŏwiyła, iże brakło mu siyły na ucieczkã po raubie. Chop w nocy porwoł piwa ze tanksztele. Powiadōmiyni ô tym wykroczyniu mōndurowi trefiyli go na pobliskim przistanku banki. 35-latek dopołnioł prōmile porwanym piwym. Dalszõ tajla nocy przepyndziōł we izbie wytrzyźwiyń. Kej przidzie do siebie, ôdpowiy za swoje wykroczynia.
Zarŏz po 1.00 w nocy szandarzi dostali zgłoszynie ô porwaniu piwa na jednyj ze tankszteli w cyntrum Siymianowic. Pokŏzało sie, iże raubiyrz siedzi na pobliskim przistanku banki. Chop wyglōndoł na fest ôżartego, a krōm tego piōł piwo, co je dopiyro co porwoł. Badanie trzyźwości 35-latka wykŏzało, iże mioł ôn bez 2,6 prōmila alkoholu w ôrganiźmie. Siemianowiczōn trefiōł na izbã wytrzyźwiyń. Kej przidzie do siebie, ôdpowiy za swoje wykroczynia.
Zdrzōdło i foto: KMP Siymianowice


text:
Kanariske kupy
Kanariske kupy[1] (španisce Islas Canarias) su skupina sydom wulkich kupow a někotrych mjeńšich kupkow w Atlantiskim oceanje. Leža něhdźe 100 kilometrow zapadnje wot brjoha Marokka a Zapadneje Sahary w Africe a słušeja k Španiskej (a potajkim k Europskej uniji).
Najwjetša kupa na ludnosć a na přestrjeń je Tenerife, z 865 070 wobydlerjemi na ludnosć najwjetša kupa wšeje Španiskeje.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Serbski institut: Datowa banka geografiskich eksonymow na serbski-institut.de


text: Tydźensce wozjewjeja SN na tutej stronje nawěški serbskich institucijow – wupisanja dźěłowych městnow. Wšudźe je dorost trěbny, tak tež w nakładniskim wobłuku. Prózdninske dźěło a šulerski praktikum stej zwjetša prěnjej móžnosći, młodych ludźi cyle praktisce na swójski zawod skedźbnić. Po tym puću je tež naša nowa wučomnica, kotruž smy spočatk měsaca witali, do nakładnistwa přišła. Čitajo wupisanje je so wona na prózdninske dźěło w redakciji SN dopomniła a so rozsudźiła, wo wukubłanske městno so požadać. W běhu přichodnych třoch lět nawuknje powołanje překupče za e-commerce. Tući fachowcy staraja so wo wšo, štož z online-předanju produktow zwisuje. Z widom a nadźiju na dorost smy tež projekt „Naša serbska kniha“ wuwili a lětsa wospjet zwoprawdźili. Njedawno wopyta nas 33 serbskich gymnaziastow, zo bychu sej na městnje wobhladali, kak kniha nastawa. To bě za nich ćim zajimawše, dokelž běchu basnje a ilustracije za swoju publikaciju, kotraž mjeztym pod titlom „Cyłe lěto – jedna kniha“ předleži, sami zdźěłali.


text:
Don
Don (rusce ДoH) je 1870 kilometrow dołha rěka w južnej Ruskej, kotraž so na srjedźoruskej plaće blisko Nowomoskowska w Tulskej oblasći wužórli a za Rostowom do Azowskeho morja wuliwa. Don je štwórta najdlěša rěka w Europje.
Don bě hižo starym Grjekam pod mjenom Tanais znaty a płaćeše hač do 17. lětstotka jako wuchodna hranica Europy. Wot časa carja Pětra Wulkeho hraješe rěka za Rusku wažnu rólu jako přistup k Srjedźnemu morju.
Běh[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła přitokow Dona namakaja so něhdźe 150 kilometrow južnje Moskwy na srjedźoruskej plaće. Wot tam běži rěka najprjedy do južneho a pozdźišo do juhowuchodneho směra. Při hornim běhu leži wulkoměsto Woronjež, hdźež so rěka ze samsnym mjenom z Donom zjednoći. Za wuliwom rěki Ilowlja we Wolgogradskej oblasći wobroći so Don do juhozapadneho směra. Na tutym wotrězku je jenož 40 kilometrow wot dale na wuchodźe běžaceje Wolgi zdaleny. Něhdźe 300 kilometrow dołhi Zimljanski spjaty jězor je z lěta 1952 přez Wolgo-Donski kanal z najwjetšej europskej rěku zwjazany. Kanal zwjazuje tak přez rěčny system Dona Čorne morjo z Kaspiskim, Baltiskim a Běłym morjom. Něhdźe 150 kilometrow za wuliwom z Ukrainy pochadźaceho Donjeca a za milionowym městom Rostow twori Don 340 km² wulki delta a wuliwa so do Azowskeho morja.
Na 1360 wot 1870 kilometrow je Don pławny.
Hlej tež: Nastawki wo při Donje ležacych sydlišćach