text:
San Francisco
Spůłrzyndne: 37°46'45" N 122°25'09" W
San Francisco – mjasto we USA, we stańe Kaliforńijo, nad Zatokům San Francisco (Uocean Spokojny). Je pouožůne na uskoku tektůńičnym, bez cůž čynsto trefjajům śe sam třynśyńo źymje. Skiž čynstych sam mguůw bywo mjanowane "Mjasto Mguůw". Na teryńe San Francisco je 48 wzgůř, wjynkšość ś nich je fest strůmo, bez cůž sům sam problymy s kůmůńikacyjům.
Pjyršo stouo uosada zouožyli sam Hišpany we 1776 pode mjanym Yerba Buena, bůua to misyjo Franćiškůnůw. Uod 1821 we skuodźe Meksyku, uod 1848 we USA. Mjasto fest rozwinyuo śe we uokreśe fibru zuota (1848-1860), bůuo guůwnům hawynům lo obsugi zapotřebowańo zwjůnzanygo s jygo eksploatacyjům. We 1850 erbuo prawa mjejske. We 1869 skuplowano San Francisco s wybřežym atlantyckim bez bana transkůntynyntalno. We 1906 bůuo sam katastrofalne třyńśyńy źymje. San Francisco bůuo cyntrum ruchu hippisowskigo, a terozki je cyntrum ruchu LGBT.
Fest rozwińynto industryjo střodkůw transportu a elektrůńično. Srogi uostřodek naukowy a kulturalny.
S baukůnštu nojlepij znůmy je most Golden Gate.


c: text/html

text:
Berlin (B/SN). Lěta 1978 bu Karol Wojtyła za bamža wuzwoleny. K 40. róčnicy dopominaše Berlinski arcybiskop Heiner Koch na jeho wulki wuznam za němske stawizny: „Z wuzwolenjom Wojtyły jako Jan Pawoł II. zahaji so wuwiće, kotrež ma za nas Němcow, za arcybiskopstwo Berlin a za město Berlin wusahowacy wuznam. Bamž, pochadźacy z Pólskeje, bě rozsudny pućrubar za powalenje „železneje murje“, za zjednoćenje přez lětdźesatkaj dźěleneho biskopstwa Berlin a za jednotu Němskeje.“
Kulisa z nowej scenu
Nowa Cala (B/SN). Změnjena je scena w barokowym kulisowym dźiwadle wo ćerpjenju Jězusa w klóštrje Nowa Cala. Wotnětka je tam „Jězus před Kajfasom widźeć“. Wone 33 figurow, figurowe skupiny a dźěle kulisow pokazuja Jězusa na přesłyšowanju před Wyšim měšnikom Kajfasom, kiž proces před Poncijom Pilatusom přihotowaše. Předstajenje pasiona w Nowej Cali je po wulkosći, wobjimje a wuměłskej kwaliće jónkrótne w Europje. Morawski moler Josef Felix Seyfried bě kulisu wokoło lěta 1750 stworił.
Jednotu pozitiwnje widźeć

robotstxt: allowed

filter: keep


text: „Jo, ja som kněza Hansa wjelgen blisko wiźeł, a to pla wuglaŕnje mjaz Mužakowom a Chóśobuzom, znajośo lic ju.“ „A źo ga jo jěchał?“ „Tam, źož njejo kśěł, jogo kóń jo z nim pśejšeł.“„To njejo móžno. Jogo kóń togo žednje njecyni. Kněz Hans jo jězdnik, kenž teke nejźiwšego kónja pśewinjo.“ We tom wokognuśu zachopi pjas zasej wajaś, zasej běchu spěšne stupy kónjow słyšaś, a dłujko njetrajašo, toś stojašo druga kopica jězdnikow pśed nimi. Pó krotkem póstrowje pšašašo se wjednik: „Njejsćo nic wó knězu Hansu wiźeli?“ „Ně.“ „Ga jo žywjenje pśisajźił. How jo jogo rozbity stalany kłobuk, kótaryž smy pla wuglaŕnje namakali.“Smroconej wobrośištej se tej wótpósłanej teje prědneje kopice k Sigmundoju; a jeje wjednik rjaknu z lěbdy zeźaržanym gniwom: „How jo ryśaŕ, kótaryž móžo wó našom knězu wěsće wěcej powědaś, ako nam a jomu lubo jo. Kaž se zda, běchu styrjo pśeśiwo jadnogo.“„Gaby śi mójo ryśaŕske słowo njewoplewało, ga by dejał to sromośenje wótpókuśiś, ty slěpc, ty! Pšawdostnje smej wójowałej, muž pśeśiwo muža, pśi cymž som jomu kłobuk wobił. Kśěł pak, aby to jogo głowa była.


text:
Hrodźiško
Hrodźiško (němsce Protschenberg) je pomjenowanje hórki na zapadnej stronje hłubokeho Sprjewineho doła w Budyšinje, nad Židowom napřećo staremu městu a Budyskemu hrodej. Wono je wuběrne wuhladnišćo na stare město.
Na hórce namakaše so hrodźišćo Łužiskeje kultury z bronzoweje doby (1100–900 do Chr.). Tute bě prěnje wobtwjerdźenje we wokolinje dźensnišeho měšćanskeho centruma, hakle pozdźišo so jadro Budyšina a stejišćo hrodu na wuchodny pobrjóh přepołoži. Serbske mjeno hač do dźensnišeho na to dopomina.
Na Hrodźišku bu w lěće 1789 nowe gmejnske pohrjebnišćo za Židow a wokolinu poswjećene, kotrež dósta w lěće 1884 kapałku. Na pohrjebnišću nadeńdźe so mjez druhim Smolerjec swójbny row z rowami Jana Arnošta Smolerja, Marka Smolerja a Jana Cyža kaž tež rowy komponista Jurja Winarja a rěčespytnikow Rudolfa a Helmuta Jenča.
Skłonina Hrodźiška je městno jutrowneho jejkakulenja.


text:
Handrij Brósk
Handrij Brósk (tež Bróska; němsce Andreas Broske; * 12. junija 1802 w Rakojdach, † 2. nowembra 1877 w Budestecach) bě serbski ewangelski farar.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Narodźi so jako syn Rakojdźanskeho młynka a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Wot 1824 do 1826 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa kaž tež w lětomaj 1825/26 jeho podstarši.
Swoje prěnje farske městno nastupi w starobje jenož 24 lět w lěće 1826 w Malešanskej wosadźe a skutkowaše tam wósom lět. Při wopyće Bróskoweho přećela Handrija Zejlerja na Malešanskej farje nazymu 1827 nasta tekst spěwa „Lubka lilija“, kiž wopisuje zbožo fararjec mandźelskeju Handrija a Amalije Bróskec (rodź. Šołćic ze Židowa, * 1807). Na Malešanskej farje narodźi so tež jeju syn Jurij Brósk (* 1833), pozdźiši farar w Křišowje. 1834 přewza Brósk městno prěnjeho fararja w Budestečanskej wosadźe, hdźež wosta přez štyri lětdźesatki z hłownym duchownym.
SkutkowanjeWobdźěłać
Handrij Brósk wustupowaše za prawa serbskeje rěče w šuli a zjawnosći. W lěće 1834 bě jedyn z tych ewangelskich duchownych, kiž sej šulsku wučbu tež w serbskej rěči žadachu a 1848 słušeše do kruha iniciatorow Maćičneje peticije („Wulke próstwy Serbow“). 1867 zasadźi so za postajenje pomnika Jana Michała Budarja při Budestečanskej cyrkwi.
K serbskej literaturje přinošowaše hižo w młodych lětach serbske spěwy, pozdźišo pak předewšěm nabožinske teksty.
Wot załoženskeho lěta 1847 bě Brósk čłon Maćicy Serbskeje.
ŽórłoWobdźěłać
- Jan Šołta: Brósk, Handrij. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 76
WotkazWobdźěłać
- Zapis w knize sakskich fararjow (němsce)


text:
Indus
Indus (sanskrit सिन्धु Sindhu; urdusce سندھ Sindh) je z 3180 kilometrami najdlěša rěka na indiskim subkontinenće, jedna z najdlěšich w cyłej Aziji a najwuznamniša rěka Pakistana.
Wón nastanje w horinach Transhimalaje w Tibeće z wjacorych lodowcowych rěčkow a běži přez rjećaz Himalaje w indiskej prowincy Ladakh a dale přez Kašmir do pakistanskeje prowincy Punjab. Podłu Indusa rozpřestrěwaja so hospodarsce najsylniše kónčiny Pakistana. Rěka słuži tam z pomocu wjele nasypow a kanalow powodźowanju najwjetšeje powodźowanskeje kónčiny na zemi. Za Hyderabadom twori Indus 7500 km² wulki rěčny delta a wuliwa so naposledk něhdźe 150 kilometrow južnje Karačija do Arabskeho morja.
Mjeno Indus pochadźa ze sanskrita, hdźež woznamjenja słowo सिन्धु (sindhu) prosće „rěka“. Tež Indiska jako kraj za Indusom dósta swoje mjeno w europskich rěčach wot rěki.
Kónčina při Indusu bě srjedźišćo jedneje ze zažnych wysokich kulturow, tak mjenowaneje Indusoweje kultury. Pozdźišo tworješe rěka wuchodnu hranicu mócnarstwa Aleksandra Wulkeho.


text:
Najebać problemy wutwar Jitkowskeho puća derje postupuje
Rakecy (JK/SN). W Rakečanskej gmejnje chcedźa lětsa šěsć komunalnych pućow ponowić. Nadawk we wobjimje 55 000 eurow přepodachu gmejnscy radźićeljo na swojim wčerawšim posedźenju firmje Kutter z durinskeho Plaue pola Arnstadta. Mjez druhim ponowja Krabatowy puć w Jitku a Pstruhowy puć w Psowjach. Wobmyslenja radźićelki Annemarie Rentsch (Njestronscy wolerjo), zo so planowana metoda saněrowanja njewudani, złahodźi wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU) z dobrymi nazhonjenjemi, kotrež z firmu a jeje metodu hižo maja. Rakečanski puć k hatam ma firma ETD ze Sepic za 11 400 eurow skrućić.


text:
Jědź wina njebyła
Lubin (dpa/SN). Jědź w prózdninskim lěhwje w Błótach njeje wina na schorjenju dźesatkow dźěći a dohladowarjow. Zwisk mjez zastaranjom a schorjenjemi je wuzamknjeny, kaž krajnoradny zarjad wokrjesa Dubja-Błóta zdźěla. Labor bě jědź na wiry a bakterije přepytował, zo by přičiny schorjenjow zwěsćił, při tym pak ničo njenamaka. Minjeny pjatk bě 38 dźěći a šěsć pomocnikow w prózdninskim lěhwje w Prierosu skoržiło, zo je jim špatnje. Někotři dyrbjachu bluwać abo mějachu židlawu. Přiwołany lěkar jich zastara. Do chorownje nichtó njetrjebaše. Strowotniski zarjad nětko wobkedźbuje, hač maja potrjecheni tež po prózdninskim lěhwje hišće strowotniske problemy.
Přemało kislika w hatach


text:
Białystok
Białystok (pólske wurjekowanje [bʲaˈwɨstɔk], znate tež pod druhimi mjenami) je najwjetše město w sewjerowuchodnej Pólskej nad rěku Biała, hłowne město Podlaskeho wojewódstwa, blisko hranicow k Běłoruskej a Litawskej. Město je zarjadniske, hospodarske, wědomostne a kulturne srjedźišćo regiona a z nimale 300.000 wobydlerjemi dźesate najwjetše město Pólskeje.
Wo měsće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mjezy hłownymi městami wojewódstwow Białystok je 2. najhusćišo wobydlene, 11-a bóle čłowjekopołne a 13-a bóle šěroke w Pólske.
Wono je wobdźělnik pola: Unija Pólskich Metropolow, Euroregion Niemen, Eurocities, ale je tež sydło "Fondajxo Verdaj Pulmoj" Pólskeje. Białystok je srjedźišćo komercielnych kontaktow z wuchodnej Europu. Funguje w nim "Centro al Promocio de Orienta Merkato".
Geografiske přičiny (město leži blisko Litawskeje, Běłoruskeje a Ruskeje) a historiske wobstejnosće stej specifiski charakter města Białystok zawinował. Za čas lětstotkow su žiwi tu ludźo wšelakich kulturow, nacijow a nabožinow byli.
Město a swoja wokolina formujetej Białystokowy měšćanski kopjenski rum. Białystok je wulke srjedźišćo tekstiloweje, zežiwjenskeje, mechaniskeje, chemiskeje a drjewoweje industrije.
Něhdźe 32% přestrjenje Białystoka je zeleni - parki, zelenišća a 1779 hektarow lěsow kreěruja dobry mikroklimat. W kopjenskim rumje leži tež dźěl nacionalneho parka. Dla tajkeho jónkróčneho susodstwa bu Białystok w lěće 1993 jako prěnje pólske město přeprošowane k projektej Reto de Sanaj Urboj Monda Organizajxo pri Sano. W Białystoku skutkuja wjace hač 570 njestatnych organizacijow.
Najbliže lětanišćo je we Waršawje.
Mjena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po legendźe, Białystok swoje mjeno dołži litwiskim wójwodźe Gediminas. Wójwoda bě tury w lěsu honił. Wotpočujcy pódla lěsneje rěčki, wón prajił: čista, běła rěka. Natwarimy kubło tu, abo załožujmy wjes. Rěka Biała (běła) běži hač do nětko přez město. Po słowje Białystok w staropólskej rěči woznamjenja běła skłonina (wot kotrejež běži woda) abo čista rěka.
W druhich rěčach wono so mjenuje: běłorusce БeлacTok (Bjelastok); jiddisce ביאַליסטאָק (Bjalistok), hebrejsce ביאליסטוק, litawsce Balstogė, rusce БeлocTok (Bjelostok)). Zamenhof sam w Esperantorěčnych rozmołwach wužiwad mjeno Belostoko kotrež pochadźa wot ruskeho (w swojim času oficialne) mjena města.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje sydlišća w městnje, hdźež nětko leži město, pochadźaja z kamjentneje doby. Ze železoweje doby pochadźaja wulke ??kurganoj, najskerje rownišća ??militestroj, pódla nětčišeje wsy Rostołty. Městno bě při ??trako mjez dwěmaj morjomaj ležało: Baltiske a Čorne a tam so kultury měšałe mjeztym pólska, ruteniska a pruska.
W 14. lětstotku městno je dźěl Litwy počinało. Po ??Kreva Uniji (1385) Litwa je so k křesćanskim kraju wuwiwała a w białystokowy region započina wustupować křesćanski putnicy. Prěnje pisomne přispomnjenje wo Białystoku pochadźa z lěta 1426 - tehdy litwiski wulkowójwoda Vytautas je wjes Białystok Macieja z Tykocin přepodawał. Srjedź 15. lětstotka swójba Tabutowicz natwari prěnje kublerske domy w Dojlidy a Białystok.
W lěće 1547 sta so Białystok z wobsydstwom swójby Wiesiołowski, kotraž natwari tam murjowanu cyrkej a palast. Po tym, zo zemrě Krzysztof Wiesiołowski bjez potomnikow, přewza pólski stat swójbne wobsydstwo.
Symbole[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wopon[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nowy wopon Białystoka bu wot měšćanskeje rady 27. februara 1995 wuzwolowany. Na hornim, čerwjenym dźělu taflički je slěborny worjoł ze złotej krónu; na delnim, złotim dźělu je Pogoń, kóń je slěborny, jěchar w módrym kiraso, při jeho tarči je jagelona křiž. Wulka (honorinda) wersija wopona wobsahuje dwaj slěbornej pazorakaj, kotrež dźerža woponowu tafličku . Nad tym je měšćanska króna, a pod tym je slěborne pasmo z napismom CIVITAS BIALYSTOK.
Chorhoj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W samsnym dnju měšćanskeje rady je chorhoj Białystoka wuzwolował. Po rozsudźe, barby Białystoka su běła, žołta a čerwjena, w chorhoji kaž tři horicontalne šlebjerdy. Wosrjedźa je wopon Białystoka.
Demografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Białystoku bydla 295 mil ludźow - 155 mil žonow a 137 mil mužow.
Demografiske změny za čas poslednich lětow:
- 1950 - 68 500
- 1960 - 121 000
- 1970 - 168 000
- 1980 - 224 000
- 1990 - 270 500
- 2000 - 285 500
- 2004 - 295 000
Narodne mjenšiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Běłorusy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Białystok je kulturne a towaršnostne srjedźišćo Běłorusow (po registrowanju wobydlerstwa bydli tam 7,5 mil Běłorusow, 2,5 % wobydlerstwa). Funguje tam konsulat Republiki Běłoruskeje a wjace organizacijow, mjeztym "Zwjazk Běłoruskeje młodźiny, Běłoruski Kulturny Zwjazk, Zwjazk Běłoruskich Žurnalistow" a druhe; funguje njewotwisny Radio Racja kotraž wusyła wusyłanja tež k Běłoruskej; so tež wotměwa kóždolětnje festiwal "Běłoruski spěw" a swjedźeń wo Běłoruskej kulturje.
Rusojo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Białystoku funguje hłowna organizacija ruskeje mjenšiny w Pólskej (něhdźe 10-15 mil ludźi) - "Ruski Kulturni-zdźěłanski Zwjazk".
Tatarojo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W měsće a swojej wokolinje bydla něhdźe 1800 Tatarow. Funguje tam Podlaska filiala Zwjazka Pólskich Tatarow.
Druhe mjenšiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Białystoku tež bydla: cyganojo (funguje tam Hłowna Rada Cyganow w Pólskej) a Ukrainy (po registrowanju wobydlerstwa - 417 ludźi), funguje w měsće Zwjazk Podlaskich Ukrainow a Zwjazk Njewotwisneje Ukrainskeje Młodźiny.
Kultura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Muzeje a galerije
Białystok je najwjetše kulturne srjedźišćo w sewjerowuchodnym dźělu Pólskeje. Funguje tam Podleski Muzej a jich filiale w Białystoku (Historiski Muzej, Muzej Skulpturow Alfons Karny, Białystokski Muzej de Vilagxo), w Choroszcz (Muzej palastowe salonow), w Supraśl, Tykocin a Bielsk Podlaski. Nimo toho w Białystoku hódny wopytej je Armejowy Muzej a Muzej Natury Uniwersity w Białystoku. Leži tam tež jedyn z najlěpšich galerijow modernych wuměłstwow - Galerija Arsenał. Druha je Galerija swójby Snendziński, kotraž zhromadźiła najwjetši zběrku twórbow a arkiwowych dopomnjenkow tuteje pólskeje wuměłcowskeje swójby z Vilno. Nimo toho leža tam 19 priwatnych wuměłstwowych galerijow.
Dźiwadła a filharmonija
Dźak Białystokskim klankowym dźiwadłu a puparta kolegiu waršawoweje Dźiwałoweje Akademije, Białystok je mjenowana pólske srjedźišćo klankodźiwadłoweje wuměłstwa. Nimo klankodźiwadła funguje tam tež Dramowe Dźiwadło a dźesatki priwatne dźiwadła (na při. Wierszalin w Supraśl). Město ma tež filharmoniju, kotrejež dospołne mjeno je Podleske Opera a Filharmonija (tuchwilu je twarjena nowa kulturny dom kotryž budźe wobsahować operu, filharmoniju, powjetšowane klankodźiwadło a kino).
Druhe kulturne městna
W Białystoku leži dźesatki bibliotekow - najwjetše su Podleska Biblioteka a Uniwersitowa Biblioteka. Druhe kulturne organizacije su mjeztym: Białystokske Srjedźišćo Kultury, Srjedźišćo Ortodoksneje Kultury, Kulturny dom "Śródmieście" a Młodźinski Kulturny dom.
Wobchadny serwis[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Białystok je wobchadny suk sewjerowuchodneho dźěla kraja. Přez město dźe železniska čara wot europskeho wuznama: Waršawa-Suwałki-Kowno-Rigo-Talin, kotraž so ze čaru Ełk-Czeremcha-Siedlce křižuje. Białystok direktnje zwjazuje železnica z mjez druhim Waršawu, Olsztyn, Gdańsk, Wrócław. Měšćanski awtobusowy daloki wobchadny serwis docpě wšě najwažniše města w Pólskej.
Přez Białystok dźe mjezynarodny europski puć E67 mjenowany Via Baltica, kotryž zwjazuje zapadnu Europu z Skandinawisku.
Białystok je najwjetše pólske město, w kotrymž funguje jenož jedyn měšćanski wobchadny serwis - busy.
W měsće funguje mały, sportowe lětanišćo Krywlany. Urbestraro planuja natwarić tu mjezyregionalne abo mjezynarodne lětanišćo.
Zdźěłanje a wědomosć[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wysoke šule[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Medicinska Akademija w Białystoku
- Uniwersita w Białystoku
- Białystokski Polytechnikum
- Hudźbowa Akademija Fryderyk Chopin, filiala w Białystoku
- Dźiwadłowa Akademija w Waršawje, filiala w Białystoku
- Arkidioceza Wysoki Seminar w Białystoku
- Wysoka šula wo Zjawnym zarjadowanju w Białystoku
- Ekonomiska wysoka šula w Białystoku
- Wysoka šula wo Financach a zarjadowanju w Białystoku
- Njestatna Pedagogiska wysoka šula w Białystoku
- Wysoka šula wo Matematice a Informatice w Białystoku
- Žurnalistowa wysoka šula w Waršawje, filiala w Białystoku
W Białystoku studuja wjace hač 45 mil wosobow. Najstarša wysoka šula je Medicinska Akademija (załožena w lěće 1950, 3400 studentow) kotraž zarjaduje 2 hospitalej. Polytechnikum (załoženy w lěće 1964, 15.000 studentow) je najwjetša techniska šula w sewjerowuchodnym dźělu Pólskeje. W lěće 1968 bu załožena filiala Waršawskeje Uniwersity, w lěće 1997 přeformowana do samostatneje uniwersity (16.000 studentow; wona je najwjetša wysoka šula w Podlaskej).
Sławne białystočenjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Esperantisća
- Ludwik Zamenhof, iniciator rěče Esperanto
- Jakob Šapir, prezident "Zamenhofa E-Societo"
Wuměłcy
- Dziga Vertov, ruski filmowy režiser, jedyn z załožerjow dokumentariskej kinematografije
- Boris Kaufman, filmoperatoro, bratr Dziga Vertov
- Max Weber, US-ameriski moler
- Izabella Scorupco, pólska dźiwadźelnica
Politikarjo
- Jičak Šamir, politikar a ministerprezident Israela
- Maksim Litvinov, sowjetski diplomat
- Włodzimierz Cimoszewicz, ministerprezident a minister za wonkowne naležnosće Pólskeje
- Ryszard Kaczorowski, posledni prezident w eksilu Pólskeje
wědomostnicy
- Albert Sabin, wuslědźer šćěpjenskeho seruma přećiwo spinalnej mortwicy
- Hermann Friedmann, němsko-pólski filozof a jurist
Esperanto[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Białystok je ródne město iniciator rěče Esperanto, Ludwik Zamenhof. Wón je 15. decembra 1859 w dróze mjenowana Zielona rodźeny, kotraž nětko so "strato Zamenhofa" mjenuje. Pódla městno, hdźež něhdy stejał ródny dom Zamenhofa, nětko marmorowa tafla wisa. W domu je złota kniha, do kotrejež so wšitcy wopytowarjo zapisuja. Wšelakorěčnosć wobydlerstwa a časta njepřećelske nastupanja mjez wšelakimi ludami da Zamenhofej impuls kreěrować mjezynarodnu rěč. Druhdy so su jara swjedźenske pokongresy w měsće (1927, 1931, 1959 a 1987) wotměwałe.
W měsće su wjele objektow, kotrež su z hibanjom Esperantistow zawjazowane:
- Tafla, kotraž dopomina Ródny dom Zamenhofa (dróha "Ulica Zamenhofa 14") powěsnjena po UK 1959)
- Monument k Ludoviko Zamenhof na zelenišću při dróze "Ulica Malmeda"
- Pomjatna tafla na murje něhdyšeho gymnazija (nětčiši liceum čisło 6, w dróze "Ulica Warszawska") w kotrymž wuknył Zamenhof w lětach 1869-1873
- Swójbny dom Jakobo Ŝapiro a pomjatna tafla za njeho (w dróze "Ulica Lipowa" 31/33)
- Bjalistoka Esperanto-Centro (w dróze "Ulica Piękna" 3)
- Dźěćaca Kliniska chorownja z mjenom Ludoviko Zamenhof (w dróze "Ulica Waszyngtona" 21) - tam je posłucharnja mjenowana "Salono Esperanto" a wulka ekspozicija wo patronje; w lěće 1993 Bahaa Esperanto-Ligo financował rum za fyziske zwučowanje z mjenom a z tafličku Lidja Zamenhof
- Dwě nowej białystokowej dróze: Esperantystów a Antoniego Grabowskiego
- Historiski muzej (w dróze "Ulica Warszawska") druhdy přihotował ekspoziciju wo Zamenhof a wobsahuje wjace dopomnjenkow wo Białystoku za čas Zamenhofa
- Něhdyša zakładna šula čisło 23 z mjenom Ludoviko Zamenhof; šula rozpušćena w lěće 2000 dla falowanja šulerjow
Zajimawostki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- W měsće funguje najwjetši Polmos, producent mjeztym wódki Żubrówka.
- Zo město česćował, 1. junija 2007 so je asteroid 19981 Bialystock mjenował.
Sport[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kopańca[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- VisitBiałystok.com
- Měšćanski websydło (pólsce, jendźelsce, němsce, rusce a Esperantsce)
- Esperanto w Białystoku - Webstrona Bjalistoka Esperanto-Societo (pólsce a Esperantsce)


text:
Szpil ze Wisłą Puławy nie wyloz „Niebieskim” i po serii 12 szpilów bez sfalonygo w końcu…
Tag: #Ruch
Zaś rymis… [KONFERYNCJA PRASOWO]
Ruch Chorzów walczōł, ale niy stykło na to coby wygrać i prziwieźć do Chorzowa trzi punkty.…
Ruch Chorzów – GKS Bełchatów (4-0) [GALERIA]
We sobotnie popołednie, na Cichyj 6 Ruch Chorzów grôł szpil ze GKSem Bełchatów. Szpil wygralimy 4-0…
Ruch Chorzów – Pogoń Siedlce 1-1 [GALERIA]
We piyrwszym szpilu Ruchu Chorzów na szczeblu cyntralnym (po 803 dniach) „Niebiescy” zrymisowali u sia szpil…
Piyrwszy szpil na rymis (Ruch Chorzów – Pogoń Siedlce 1-1)
„Niebiescy” po 803 dniach wracajom na szczebel cyntralny rozgrywek we Polsce. Na poczontek szpile we eWinner…
Warta Gorzów Wielkopolski – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
20 marca Ruch Chorzów zagro na wyjyździe ze Wartą Gorzów Wielkopolski, a szpil łodbyndzie sie we…
Rekord padł w Bielsku Białej [OPIS SZPILU]
Dzisiôj we Bielsku Białej grôł Ruch Chorzów ze miyjscowym Rekordem. Na trybunach bōło blisko 2000 kybiców…
Ło powrót na dobro droga! Zapowiydź szpilu Ruch Chorzów – Lechia Zielona Góra
Na zakończynie 9 raji szpilów we III grupie III Ligi przidzie Ruchowi szpilać u sia ze…
Trwajom zapisy na wyjazd do Bełchatowa
2 marca Ruch Chorzów zagro piyrwszy ligowy szpil we 2019 roku. Szpil zagromy we Bełchatowie ze…
Budek wypożyczony, Lechowicz i Wiech blisko Ruchu
Zapraszomy na kilka nowych informacji ło transferach, tym razym wiyncyj ło tych, co dołonczyli, abo majom…
„Patrząc na wyniki i znając góralski charakter będzie ciężko nam wygrać” – Wywiad z kibicem Ruchu Chorzów z Nowego Targu
Nie od dzisiaj wiadomo, że Ruch Chorzów kibiców ma wszędzie, jednak rzadko się słyszy, że są…
Szparing: Ruch Chorzów – Hutnik Kraków oczami kamery Życia na Niebiesko
Zapraszomy do łoglondanio skrótu ze szparingu Ruchu Chorzów ze Hutnikiem Kraków. Po torach Tomasza Podgórskiego i…
MKS Piotrkovia – KPR Ruch Chorzów 41-33 (Galeria)
We sobota (12 stycznia) handbalistki Rucchu Chorzów sfaloły szpil we Piotrkowie Trybunalskim ze tamtyjszym MKS-em 33-41.…
Osobowość 2018 roku Dziynnika Zachodnigo! – Nominacje Niybieskich!
Ruszo głosowanie na Osobowość Roku 2018 na zajcie Dziynnika Zachodnigo. We gronie nominowanych som tyż ludzie,…
„Idzie sie stynsknić za balom” – Wywiad ze Piotrem Gielem
Ło tym jak wyglondo obecno forma, przigotowaniach i oczekiwaniach pogodali my dzisioj ze Piotrem Gielem. Zapraszomy…
„Pewnie byda juz za stary, żeby tu wrócić trzeci roz” – Kuba Kowalski żegno sie ze Ruchem. Wywiad!
Jakub Kowalski oficjalnie żegno sie ze Ruchem Chorzów. Wcoryj tyn fakt potwierdzioła oficjalno zajta klubu. My…
Sondowy układ zagrożony? Wiela na to wskazuje!
Na dzisiej wiemy nie za wiela. Wiadomo, że nie łostała zapłacono drugo rata układu zgodnie ze…
Plan przigotowań Niybieskich do rundy wiosynnyj
Ruch Chorzów niy wyjedzie za granica, ale za to we Polsce zaplanowane som dwa zgrupowania i…


text:
Ludzie dzisioj majōm kupã swojich włŏsnych problymōw i ani za czynsto niy sprŏwdzajōm, co tam sie prawie dzieje w kosmosie. W NASA na szczyńście nic inkszego niy robiōm, beztōż niydŏwno ôdkryli, co ku naszyj planecie leci piyńcset metrōw szyrokŏ asteroida, kerŏ wŏży aże siedymdziesiōnt siedym milijardōw tōn. Astrōnōmy dali jij miano “Bennu” i pedzieli, że jak tyn Bennu dupnie w Ziymiã, to bydymy mieli kōniec świata. Niy kŏżdymu sie tyn kōniec świata zdŏ, beztōż w NASA uzdali, co trza ta asteroidã przōdzij skasyrować. Idzie to zrobić, bez przikłŏd, przi użyciu energije atōmowyj, yno trza polecieć raketōm z atōmbōmbami na Bennego i go szpryngnōńć. Niystety pokŏzało sie, iże niy ma tak leko znojść ludzi, kerzi by na tako misjã chcieli polecieć. We filmach “Deep Impact” i “Armageddon” kŏżdy widzioł, co zawdy ftoś przi takij robocie musi umrzić.
Na szczyńście na tym świecie sōm jeszcze Polŏki. Takŏ przileżytość niy przitrefiŏ sie czynsto, beztōż polski regyrōnek niy śmioł jij przepasować. Dyć Polŏki sztopli już kejś Krziżakōw pod Grunwaldym, Turkōw pod Wiedniym i Anglikōw na Wembley. Po jakiymu mieliby terŏzki niy sztopnōńć asteroidy w kosmosie? Chyntnych do takij misje bydzie za tela, bo kupa polskich patriotōw chciałaby bohatersko ôddać życie za ôjczyznã. Beztōż ministry stworzōm ekstra komisyjŏ, kerŏ ôbierze szczyńsliwcōw postrzōd nojlepszych klijyntōw sklepōw z patriotycznymi łachami. Po prŏwdzie tym razym Polŏki mieliby umiyrać niy yno za swōj hajmat, ale tyż za inksze kraje i nacyje, bez przikłŏd za Araberōw i Niymcōw. Skiż tego narodziyły sie drobne kōntrowersje, nale ministry yntlich pedzieli, że to smolōm, bo po wszyjskim choć aby żŏdyn już niy bydzie śmioł pedzieć, co Polŏki niy retowali Żydōw.
Światowŏ gyszichta znŏ już jednego Benego, kery rŏzczasu tak zeszterowoł Polŏkōw, iże tyż musieli go zneutralizować. Beny Kopica po trefie z kamratami w jednym z bytōmskich szynkōw chcioł yno dojechać autobusym nōmer dziewiyńdziesiōnt dwa do dōm do Chorzowa. Niystety skuli wysłepanyj gorzoły chachnoł sie i wylandowoł na zicu w autobusie dziewiyńć jedyn, kaj hned usnoł. Szło by pedzieć, iże to nic takigo, yno jedyn nōmer rōżnicy, nale w takich sprawach trza być fest akuratnym. Beny straciōł ta precyzjã yno na krōtko chwilã i tym spusobym jego ôrbita znŏdła sie ôrŏz na kursie kolizyjnym ze Sosnowcym. Żŏdyn by tam ani niy zmiarkowoł w jakim byli niybezpieczyństwie, kejby sie Beny po ôbudzyniu niy kapnoł kaj trefiōł i niy ryknoł na cały karpyntel: “Jŏ wōm tyn cały Altrajch rozdupiã!”. Niy rozdupiōł, niy zdōńżōł, bo Polŏki pokŏzali mu kere pōł dnia je dugsze.
No ja, ale wrŏcōm do meritum. Wszyjsko już bōło szafniynte: kosmiczne kōmbinezōny ze skrzidłami polskij husarie uszyte, blank nowŏ bioło-czyrwōno raketa ôbsztalowanŏ na jedynŏstego listopada, coby mogła sztartnōńć gynau we setno rocznicã niypodległości Polski i ku tymu, yntlich, przichwolyniy ôd Trumpa, kery pedzioł swojim ludziōm krōtko: “Send those suckers” co znŏczy “Poślijcie tych bohatyrōw”.
I wtynczŏs NASA ôrŏz zmiyniyła kōncepcyjo. Pokŏzało sie, że kōnski szpryngniyntyj asteroidy poradzōm zrobić na Ziymi taki bajzel, iże straty bydōm za sroge. Tōż terŏzki chcōm posztrajchować Bennego ekstra farbōm, kerŏ sprŏwi u niygo zmiany termiczne i asteroida niy poleci ku naszyj planecie yno kaj indzij. Nojgorzij, że na ta misjã chcōm posłać yno bezzałogowo satelitã. Na ryakcyjo z polskij strōny niy trza bōło dugo czekać. Sōm Pōn Prezydynt pedzioł, że niy dopuści do nojwiynkszyj klynski polskij polityki zagranicznyj we czwŏrtyj RP i yno skuli tego wybroł sie w tym tydniu do USA. Po jego byzuchu u Trumpa do mediōw trefiyło niyformalne zdjyńcie z Biołego Dōmu, na kerym amerykōński prezydynt siedzi przi szrajbtiszu, a Duda stoji wele niygo. Chop, kery to knipsowoł, wlŏz bez pozwolyństwa do biōra dwie minuty po tym, jak znerwowany Polŏk ciepnōł swojim stołkiym ku ścianie i ôbalōł sztynder z polskōm fanōm. Przezywoł prawie Trumpa za tyn cały miszōng w NASA, a Amerykōn chcioł go zbamōńcić fandzolyniym ô jakimś Trōjmorzu, bezpieczyństwie energetycznym i bazie wojskowyj w Polsce. Gizd chyba myśloł, że mŏ przed sobōm jakigoś cepa i może go robić za bŏzna. Nale Polski Prezydynt chyciōł go za kragel, trochã nim poszelōntoł i wytuplikowoł mu, skuli czego tak po prŏwdzie sie trefiyli. Potyn kŏzoł mu szrajbnōńć poświŏdczynie, że to Polŏki polecōm w kosmos posztrajchować asteroidã. Możno choć aby jednymu malyrzowi udŏ sie przi tym umrzić śmierciōm bohatyra. Kej fotograf wkarowoł do biōra, ôba prezydynty podpisywali prawie tyn dokumynt, co idzie uwidzieć na zdjyńciu. Duda sie na nim uśmiychŏ bo je rŏd, że to Polŏki ôcalōm świat i już zawdy kŏżdy bydzie mioł ta nacyjo w zŏcy. A krziwŏ afa ôd Trumpa świŏdczy yno ô tym, iże sie karlus yntlich pokapowoł, fto w polityce miyndzynarodowyj richtig rozdŏwŏ karty.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Tōż, jak widzicie, prziszłość świata je w dobrych rynkach i wetnã sie, co żŏdyn z Wŏs już sie o bezpieczyństwo naszyj planety niy lynkŏ. Nale, kejby sie ta misja ale jakimś niyszczynsnym cufalym niy udała, to musicie wiedzieć, że asteroida piźnie w Ziymiã w roku 2135. Niby kupa czasu, nale bydziecie widzieć, iże te sto siedymnŏście lŏt minie wartko choby rajza Benego Kopicy autobusym nōmer dziewiyńdziesiōnt jedyn do Sosnowca.
Ô autōrce:
Miyszkōm na Fytlu, a z tyj perspektywy świat zdŏ sie być trochã inkszy aniżeli Wy go pewnikiym widzicie. Jak chcecie sie ździybko wejrzeć bez moje brele, zaprŏszōm na blog i na fanpage fb.


text:
Rybnik: Miesiōnc z kołami
Już bez miesiōnc na ulicach Rybnika jeżdżōm koła miejske sztwŏrtyj gyneracyje. Miyszkańcy radzi używajōm dostympnych jednośladów, co tworzōm porynczny nec dojazdów z cyntrum do kożdyj dzielnice miasta.
80 kōł, 1639 wypożyczyń, 2771 zaregistrowanych używŏczy w aplikacyji i 670 używŏczy używajōncych kōł – tak przedstawiajōm sie statystyki po miesiōncu ôd sztartniyńciŏ w Rybniku systymu kōł miejskich ôpartego na aplikacyji GeoVelo. Nojwiyncyj wypożyczyń (108) w jedyn dziyń trefiyło sie w niydzielã, 22 lipnia. Postrzedni czas wypożyczyniŏ to 31 minut. Nojaktywniyjszy używŏcz wypożyczōł koło 44 razy, a używoł sprzyntu bez 15 godzin. Używŏcze zainteresowali sie tyż systymym abōnamyntowym i wykupiyli 111 abōnamyntōw (w tym: 31 3-miesiyncznych, 23 miesiynczne i 60 dniowych).
– Ciekawym zjawiskym je fakt, iże mocka używŏczy traktuje systym GeoVelo niy ino za postrzodek transportu publicznego, ale za wypożyczalniã kōł miejskich przizwŏlajōncych czynsto nawet na pŏrãgodzinne używanie koła. Wyglōndŏ na to, iże sprzijŏ tymu systym ôpłat abōnamyntowych, dziynki kerymu za 9 zł idzie w rōmach „dziynnego abōnamyntu” używać kōł bez ôgraniczyń bez 24 godziny – powiadŏ Grzegorz Bargielski z fyrmy GeoVelo.
– Kōł miejskich je na razie 80, ale co ważne, ukŏzały sie we wszyjskich 27 dzielnicach. Je rzeczōm doimyntnie naturalnōm, iże miejske koła sōm nojczyńścij spotrzebowowane w cyntrach miast, ale chcymy sie przewiedzieć, jake richtich je zapotrzebowanie na nie w dzielnicach – podkryślŏ prezydynt Rybnika Piotr Kuczera.
– Postrzōd 38 sztelōw nojsrogszōm popularnościōm cieszyły sie lokalizacyje: przi ul. Wandy w dzielnicy Maroko-Nowiny, przi Dworcu Kōmunikacyje Miejskij, na Rynku, na Placu Jōna Pawła II i przi Banhofie. Stojymy ô to, by pod kōniec roku skompletować dane statystyczne wypożyczyń, co przizwoli na dalsze ulepszynie systymu w prziszłych latach – przidŏwŏ Jan Fiałkowski, ôficyr kołowy we Urzyńdzie Miasta Rybnika.
Używanie koła idzie zaczōńć po zainstalowaniu aplikacyje GeoVelo na smartfōnie. Po aktywacyji aplikacyje treba wniyść ôpłatã registracyjõ 10 zł i zasiylić kōnto. Potym styknie ôdblokować koło ze pōmocōm aplikacyje i ruszać w drōgã. Po kōńcu jazdy trza ôdkludzić koło na naznaczōny plac parkingowy, zablokować zōmek i zakōńczyć swojã jazdã w aplikacyji. Zaregistrowany używŏcz musi pamiyntać, iże wypożyczenie koła bydzie możliwe, jeźli na kōncie je saldo minimum 10 zł.
– Dziynkujymy aktywnym używŏczōm za raportowanie felerōw kōł ze pōmocōm funkcyji dostympnych w aplikacyji. Dziynkujymy tyż za dorady co do ulepszyniŏ systymu. Używŏcze pytajōm nojczyńścij ô to, eli na jedno kōnto używŏcza idzie wypożyczyć wiyncyj aniżeli jedne koło na rŏz, bp. dlŏ czōnkōw familije. Niystety takij funkcyje systym niy posiadŏ. Jedyn zaregistrowany używŏcz może wypożyczyć ino jedne koło. Robiymy nad tym, coby z jednego smartfōnu szło ôbsugować pŏrã kōnt, co przizwolyłoby – jak sie mŏ jedyn telefōn – wypożyczyć wiyncyj kōł – prawi Grzegorz Bargielski.
Zdrzōdło: UM Rybnik, foto: W. Troszka


text:
Trickster
Trickster to je religjoznawstwje archetyp boga-špasowńika a figlořa, ńykej je to půubůg abo i śmjertelnik. Bez analůgijo bywo co mjanuje śe tak tyž postaće literacke.
Trickster je uod tygo coby uomać ustalůne regle a dbać uo to, coby cykl twořyńo a ńiščyńo durś śe powtořou. Cygańi, habi, uošydzo, nale ńy je postaćům moralńy zuom, yno ńykej pozytywnům a ńyřodko ambiwalyntnům.
We ńykerych mitůlogijach to, co śwjat matyrjalny ńy je doskonouy je tumačůne tym, co trickster stwořyu śwjat wbrew wole abo ńyzgodńe s poleceńami guůwygo bůstwa, abo jakimś knifym sprowiu, co dźeuo stwořyńo ńy je doskonoue.
Tricksterůma sům lo bajšpila:
- nordycki Loki
- suowjaski Weles
- grecki Hermes a Promytejuš
- řimski Merkury
- indjanerski Kojot a Kruk
- afrikůński Anansi
We ludowym chřeśćijaństwje rola trickstera pouńům ludowe djobuy.


text:
Przi kożdej godce dwōch Ślōnzokōw idzie wychytać masa ślōnskich ausdrukōw. To je dlo nos naturalno kōmunikacyjo. Ausdruki a powiadoczki sōm w naszej godce pierzińsko wożne, bo yno śnimi umiymy akuratnie a doporzōndku pedzieć to wszyjsko, ô co richtich nōm sie rozchodzi. Mōmy ich masa – sōm i szpasowne, i fest mōndre, i je tyż pora szpetnych. Werci sie je spamiyntać, coby nikyj niy wyglōndać przi ślōnskich kamratach „choby żaba w giskanie”.
Pamiyntejcie, że tej rozprowki niy musicie czytać. Umicie se jōm puścić we aucie, jak polygujecie w betach abo jak ciśniecie na kole 🔥
PODCAST PO ŚLŌNSKU NA SPOTIFY 🎵
PODCAST PO ŚLŌNSKU NA YOUTUBE 🎵
„Z graczkōw przidōm płaczki” powiymy zaôbycz do dziyckōw, coby dały pozōr jak już widzymy, że ôd nich szpas umi sie skōńczy ślimtaniym. Pewnikiym rojbry niy posłuchajōm, ale dlo swojigo pokoju ciepnyć tym ausdrukiym trza.
„Fulosz jak mulorz” umiymy pedzieć jak fto fandzoli gupoty a ta ôd niego godka sie kupy niy trzimie. Niy za fajnie tak godać, ale czasym trza. Dociepać jeszcze idzie „fulosz jak mulorz a z rz… zadnij kapsy ci malta leci”.
„Wiyszać nudle na uszy” mogymy yno czasym, jak mōmy fest dobry powōd, bo to je ajnfach wciskanie kōmuś kitu a cyganiynie. Czasym idzie uwidzieć jak modzioki tak prōbujōm przegodać swojich ôjcōw a myślōm, że żodyn tego niy widzi.
„Zygor ci wancki cisnōm” powiymy tymu, kery zawdy prziłazi za niyskoro, bo mo zygor sztyjc przesztelowany. Lepij dlo wszyjskich, keby se weker nasztelowoł a godziny sprawdzoł na akuratny mobilnioku.
„Szpicato godka” to je taki sztil godanio, przi kerymu aż na skōrze idzie wyczuć, że keryś chce drugimu wciś pora jegieł. Sōmsiodki majōm w zocy tak se pogodać. To je tako spōłczesno „zimno wojna”.
„Mimry z mamrami” to je ajnfach bele co. Czynsto na ôbiod jak sie mutrze warzić ôdechciywo. Dlo mie to zawdy były zimioki z cwiblōm a kiszka ku tymu. Sorry.
„Godka ku szkubaczce” to je godanie z bele kim ô bele czym. Tako godka dlo samej godki. Czos leci, ale za wiela cweku to niy mo. Spōłcześnie, modernie idzie pedzieć, że to je ajnfach taki „smalltalk”.
„Mosz czasu jak marasu” powiymy kamratowi, kery sie fest sztresuje, że niy zdōnży na zolyty, a przeca sztyjc mo czasu fol. Chyba, że sztyjc se niy wybiglowoł galot. Wtynczos richtich przidzie za niyskoro a ôd niego dzioucha bydzie „miała muki”.
„Niy mieć wszyjskich w doma” znaczy godać a zachowywać sie jak gupielok a smolić bez cweku. Idzie tyż „być miechym piźniyntym” – i to je jednako to samo. Na takich trza dać pozōr.
„Godać kōmu do lacza” idzie wtynczos, jak mōmy cosik wożnego do przekozanio, a ta drugo persōna mo w rzici co my do nij godōmy a niy woży se nos. Coby bōło na wrōcka, to umicie takimu zaro pedzieć „a to skocz mi na pukel” a zwyrtnyć sie do takigo zadkiym.
„Mosz ôczy z knefli” usłuchać idzie co tydziyń na fusbalowych szpilplacach. Kożdy szpil keryś kibic tak yntlich do richtera ryknie. Na zicher. „Śniego je richter choby z kozij rzici rajzyntasza” powiy jeszcze jedyn kibic do drugigo jak tyn chop ze piszczołkōm zaś gwizdnie ofsajd niy wtynczos, kedy mioł.
„Brać graczki a ciś na swōj plac” umi na przikłod dzioucha, jak jij synek powiy cosik szpetnego, co wielce miało być do szpasu. Trza tako potym przepraszać, ale i tak jeszcze dugo bydzie „ciepać afy”. „Bōłech gupi jak fōnt kudeł” – to je jedna z ôpcyji, coby babie sie prziznać do swojij gupoty.
„Jeżeś lichy choby sucho wilijo” godajōm bezmaś ōmy jak sie do nich prziłazi na byzuch. Niy ma sie co gorszyć, bo to je yno taki ôd nich rychtōnek do folowanio nos futrym.
„Niy być już zaś tako chwolno rzić” szło usłuchać pora razy w klasie za bajtla, jak sie pedziało jednymu a drugimu kamratowi, że sie dostało sztyry plus, a jak ôni dostowali wtynczos trzi na glyjzach.
„Drzić sie choby stare galoty” niy pasuje kaj indzij jak na szpilplacu. No dobre, idzie tyż czasym na dyskotece abo na placu, ale bele niy za fest.
„Grać ô tytka szklokōw” – jedyn powiy, że sie niy werci, drugi, że wożny je szpas a wygranie. Podug nos zagrać idzie a bōmbōny sōm zawdy fajnōm nagrodōm, tōż cołki tyn ausdruk niy mo dlo nos cweku. Już lepij pasuje polskie „grać ô czopka śliwek”, bo przeca flaumy tak szumne jak szkloki niy sōm.
„Lepij nosić jak sie prosić” to je bodej nojczynścij wygodywane zdanie bez nasze mutry. Przeca wszyjsko by my wyônaczyli, yno niy tera, ale zaro, kapka niyskorzyj…
Jak czasym sie niy chciało, to sie udowało, że niy wiymy ô co sie rozchodzi, wtynczos słyszelimy klasyczne „niy lyj sie żurym!”. Aż chciałoby sie pedzieć nazod „ciś a niy witej”, coby nōm dali pokōj, no ale tak godać starszym niy pasuje…
Werci sie spamiyntać, że jak już kery godo, że „mosz kudły choby pierōn w rabarber trzas”, to znaczy, że trzaby yntlich podskoczyć do golocza. Bele se yno niy dać zrobić „glacy z forhangiym”.
Coby żodyn niy pedzioł, że „mocie muskle choby żyniaty kopruch”, to trzaby roz za kedy przynś sie na siyłownia abo chocioż pokopać we fusbal. Pora pōmpek w dōma to tyż niy ma nic gupigo.
„Mieć piosek w rynkowach” bydzie tyn, kerymu sie robić niy chce. Na Ślōnsku takich za wiela niy treficie, ale keby tak posznupać kaj indzij to fto wiy…
Sztudynty czynsto „robiōm cosik na ôstatni driker”, znaczy sie jak już je chned forbaj. Ale bezmaś wtynczos medykuje sie nojlepij, tōż na co to zmiyniać?
Niy „pokopiecie w lelujach” jak powiycie, że „wczora prziszliście do kościoła farorza seblyc”. Bele yno godać tak bydziecie do tych, co ślōnskie ausdruki spokopiōm. Cudzoki mogōm zaczōnć na Wos krziwo zoziyrać…
PODCAST PO ŚLŌNSKU NA SPOTIFY 🎵
PODCAST PO ŚLŌNSKU NA YOUTUBE 🎵
“Ślōnsko Rozprowka” i “Ślōnski Podcast” to sōm artikle a nagrania po ślōnsku, zrychtowane skuli ôdfryszniynio naszej godki. To je jedna z tajli rychtōnku do Nacyjowego Spisu Wszeôbecnego 2021. Wiyncyj detajli ô spisie znojdziecie na naszej zajcie spis2021.belekaj.eu a na zajcie slonzoki.pl, kaj robiymy społym ze 22 inkszymi ôrganizacyjami pod mianym Ślōnsko Sztama.
Mosz w zocy? Czekosz na nastympne tajle?
⭐ Szrajbnij kōmyntorz! ⭐


text:
Dyskusyjo używacza:Psiŏczek
PytanieEdytuj
Witej,
coby przeciepać zajta trza mieć kōnto uod 4 dni a przez 10 sprowiyń. Z tego co widza niy trza nic robić - Twoje kōnto je założōne 3 dni tymu a jutro uprowniynia mjanowane "autoconfirmed user" załōnczōm sia same.
Pyrsk! Lajsikonik (dyskusyjŏ) 12:17, 13 sty 2021 (CET)
- Dodoł bych yno, iże ńy rozumja cweku przećepowańo artiklůw z jednyj uortografije na inkszo. Zdo mi śe, iże je to ńyzgodne z naszymi prawidłami. Můmy sam dwa uoficjalne abecadła. ◄Ozi► a uůnygo godka 15:45, 13 sty 2021 (CET)
- Po pjyrsze ńy piszesz artiklůw po ślůnsku, yno wćepujesz polski tekst do Kulikowego translatora, to ńyma to samo. Po druge – můmy sam taki kůnsynsus, iże artikle uostawjůmy w tyj uortografiji, w keryj sům. ◄Ozi► a uůnygo godka 17:47, 16 sty 2021 (CET)
Grafstwo a mjana państwEdytuj
Jużech to komu inkszymu roz pisoł, nale napisza jeszcze roz. Grafstwo je mjymjeckogodkowych krejach, kaj mjeli grafůw. Mo uosobno nůmera we Wikidata: Q353344. Hrabstwo je we angelskogodkowych krejach, a we Wikidata mo nůmera Q28575. To niy ma to samo. We Ynglandźe niy mjeli grafůw.
Drugo sprawa. We ślůnskij godce niy ma "Holandyjo" ino "Ńiderlandy", niy ma "Hiszpańijo" ino "Szpańijo", niy ma "Wyngry" ino "Madźary" a niy ma "Włochy" ino "Italijo". Tam kaj je we Ślabikorzu inakszy kej we Steurze trza porobić punkńyńćo, coby my niy mjeli dwůch artikli o tym samym.
Lajsikonik (dyskusyjŏ) 13:24, 25 sty 2021 (CET)
Twůj wpis u OzigoEdytuj
Jak mosz we chałpje 2 worki haśůw to przikludzosz jeszcze 4 ze uośedlowygo haśoka, eli wyćepujesz te 2? Że sam můmy coś ze felerůma to ńy ma powůd coby wćepować wjyncyj felerůw. Przidołżeś mocka tekstu we kerym co sztichwort to feler, krům tego ńy dołżeś informacyje aże je to tumaczyńe ze inkszyj Wikipedyje - a to je ńy do zgody ze autorskim prawym, bo krům licyncyje kero můmy jednako trza jeszcze dować wszijstkich autorůw, a przinajmńij dać na zajće dyskusyje artikla wpis aże je tuplikowany i kaj pjyrszych autorůw szukać. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 21:42, 27 sty 2021 (CET)
Artikle za translatoraEdytuj
Serwus. Jo wjym, iże Kulikůw translatůr je richtig fajny i dowo moc szpasu, mjoł bych ale prośba. Můg byś po tym, jak wćepńesz tam polski tekst a skopjujesz go na ślůnsko Wikipedyjo, przeczytać go aby roz? Jakość tego przekładu zůwizů je fest ńisko, ale jeźli przeczytosz, to nojgupsze felery aby wyćepńesz, nawet jeźli ńy znosz ślůnskij godki. ◄Ozi► a uůnego godka 10:15, 25 lut 2021 (CET)
Gůrnoślůnske wojewůdztwoEdytuj
Ty: Ôrganizacyjami, kere ubiygajōm sie ô utworzynie gōrnoślōnskigo wojywōdztwa, sōm m.in. Ruch Autōnōmije Ślōnska i Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ[1]. Ôpaczni tymu sōm politykry ôpolskigo wojywōdztwa[2][3] jak tyż m.in. Zwiōnzek Ludności Nŏrodności Ślōnskij[4]. Artikel ze zdrzůdła: RAŚ powinien się wreszcie zdecydować dla jakiego terytorium chce autonomii, czy ma to być historyczny Górny Śląsk (tutaj lokuje się nasze poparcie), czy ma to być obecne województwo śląskie, a więc z Sosnowcem i Częstochową (tutaj jesteśmy przeciw), czy ma to być tylko teren przedwojennego autonomicznego województwa śląskiego (też jesteśmy przeciw) - pisze Andrzej Roczniok.
◄Ozi► a uůnego godka 16:43, 20 mar 2021 (CET)
Wykŏz mobilniŏkōw z systymym AndroidEdytuj
Wykŏz mobilniŏkōw z systymym Android we inkszych jynzykach jest tylko po ynglandzku. Czy tak może uostoć? --Tm1234567890 (dyskusyjŏ) 11:24, 25 mar 2021 (CET)
Artikle o wśachEdytuj
Bych mjoł pora fragůw:
1. Czamu dowosz "Miasto w Polsce infoszachtla" jak to ńy sům mjasta? 2. Czamu ńy dowosz půnkńyńćo ze mjana we steurowym szrajbůnku? 3. Czamu dowosz w felernym placu, bajszpil: Krōmołōw. Barźi znůmy je Krōmołōw - dźelńica Zawjerćo, kere je srogszy a dowńij bůł mjastym. To coś wćepoł powinno być pod Krōmołōw (ôpolske wojewōdztwo). Jak je wjyncy jak jedne znoczyńe powinno być douokreśleńe we nawjaśe.
Lajsikonik (dyskusyjŏ) 08:40, 26 mar 2021 (CET)
Po jakiemu "Eliasz i Pistulka" sie nie niy nadŏwŏ ?Edytuj
Nie gorszcie sie ale jak pisali ksiōnżka "Śląskie bery, bojki i opowiastki z dawnych lat",we 1984 roku to jeszcze nie wiedzieli jak sie po ślonsku pisze bo syladikorza nie znali (jo tyż go nie znom- za śwyży , i nie chca tak pisać co by bele kto nie translatowoł). No a prawa autorskie sie nie naruszo jak sie podowo kaj to napisali.
WioskiEdytuj
Tak, to tylko śląski zapis polskich nazw. W całym moim życiu w Prudniku spotkałem tylko 3 Ślązaków, z czego 2 już nie żyje. Skoro tak się mówi na te miejscowości, to to pozamieniaj. Tylko kilka spraw:
- Z tego co widzę, te nazwy (szczególnie Dytmarowice) są podobne do czeskich nazw z tej mapy, a na niej Rudziczka jest zaznaczona jako "Liheřovice". Jest jakieś powiązanie między nazwami czeskimi i śląskimi?
- Cisłowice (jeszcze wcześniej Ścisowice) i Długomosty to nazwy, które Czyżowice i Moszczanka dostały tuż po wojnie. Jeśli wtedy nadawali miejscowościom śląskie nazwy - Dębowiec to były wtedy Dębniki, a Wierzbiec to Florianów.
--ElCet (dyskusyjŏ) 12:17, 3 czy 2021 (CEST)
- A szołtysůw czamuś wyćepoł? Lajsikonik (dyskusyjŏ) 12:48, 4 czy 2021 (CEST)
ÕEdytuj
Pyrsk, dobro robota robisz. Zauważōł'ch ino, aże felernie używosz litery õ. Dej pozōr na prawidła godki cobyś niy używoł õ we nŏrzyndniku abo inakszyj kaj niy trza. Take felery wysznupołch u Ciebie choby sam a sam. Krol111 kontakt 00:57, 6 lip 2021 (CEST)
- Luzik, mōmy trocha bajzel na zajtach pōmoce, to je niestety prŏwda. Roztomajte zajty bōły pisane bez roztomajtych używoczōw we roztomajtym czasie i efekt je właśniy taki. Jak wolisz to pisz we uproszczōnym ślabikŏrzu tj. bez falowanych literōw. Tak myśla, aże baje łatwiyj pisać na czuja, bez patrzynio na tabelka ze przipadkōma, tak tyż pisze wachtyrz.eu. Krol111 kontakt 22:19, 6 lip 2021 (CEST)


text:
Osnabrück (B/SN). Měrowy etikar Fernando Enns cyrkwje namołwja, so konsekwentnje zasadźeć přećiwo namocy a kóždejžkuli wojerskej akciji. Dołhož cyrkwje namóc jako opciju widźa, maja wone problem, zo jim ludźo hižo njewěrja, rjekny Enns w Osnabrücku. Tam bě synoda wobzamknyła, widźeć wojersku namóc jako poslednju móžnosć, wobarać akutnej namocy.
Planuje młodźinsku synodu
Vatikan (B/SN). Bamž Franciskus je přizjewił swětowu biskopsku synodu na temu „Młodźina, wěra a namakanje powołanja“. Zetkanje ma so wotměć w lěće 2018 we Vatikanje a ma zdobom dale wjesć swójbne synody lěta 2014/2015. Tema je přewod młodych katolikow při aktiwnym dźěle w cyrkwi a towaršnosći.
Pakistan sylni prawa žónskich


text:
Rozprawa předsydstwa Zwjazka serbskich wuměłcow na hłownej zhromadźiznje pjatk 17. 5. 2013 w Budyskim hosćeńcu “Zum Echten”
- podał: Benedikt Dyrlich -
Zwjazk serbskich wuměłcow (ZSW) je w zašłych třoch lětach znowa mnohostronske dźěło wukonjał, do kotrehož su so nimo předsydstwa mnozy dalši čłonojo našeho zwjazka zapřahnyć dali, skoro přeco po swjatoku a čestnohamtsce. Z tym je naš Zwjazk znowa wuměłske tworjenje a kulturne žiwjenje we Łužicy a zwonka Serbow pomhał njemało wobohaćeć.
Z jasnym zaměrom wobšěrnje skutkowali
Ze swojim jasnym, z bazu našeho towarstwa wothłosowanym zaměrom smy znowa a wjacekróć doraznje samostatne a njewotwisne traće a wuwiće serbskich kulturnych a wědomostnych institucijow často a sami a/abo sobu zakitowali. Tak smy so na přikład 18. awgusta 2011 z wótrym zjawnym protestom, adresowanym na předsydku Rady załožby za serbski lud, přećiwo zahubnemu centralizowanju powołanskeje serbskeje kultury do Serbskeho domu Domowiny wobroćili.
Ze swojim jasnym, z bazu našeho towarstwa wothłosowanym zaměrom smy znowa a wjacekróć doraznje samostatne a njewotwisne traće a wuwiće serbskich kulturnych a wědomostnych institucijow často a sami a/abo sobu zakitowali. Tak smy so na přikład 18. awgusta 2011 z wótrym zjawnym protestom, adresowanym na předsydku Rady załožby za serbski lud, přećiwo zahubnemu centralizowanju powołanskeje serbskeje kultury do Serbskeho domu Domowiny wobroćili.
Do toho - hižo 8. nowembra 2010 – smy z předsydu a městopředsydu parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud, z knjezomaj Šimanom a Gunckelom, dialog mjez nawodami našich zarjadnišćow a politiku w našim Budyskim dźiwadle organizowali.
Bohužel dźensa zwěsćamy, zo tajka wobstajna wuměna mjez serbskimi zarjadnišćemi, do kotrehož měli so tež specifiske serbske towarstwa zapřijeć, hižo njeeksisituje. Kóždy wojuje jenož wo sebje, wo eksistencu swojeje institucije, swojeho towarstwa. Centralna Domowina so dale njewidźi jako moderatorka tajkeje wuměny, wona w załožbowej radźe ze swojimi čłonami přewažnje abo docyła jeničce zajimy institucionelneho wobłuka třěšneho zwjazka zastupuje.
Kamjenc bě ćežišćo
Jedyn z ćežisćow našeho projektoweho, narodno- a kulturnopolitiskeho skutkownja měrješe so na město Kamjenc, hdźež je so nam w minjenym a běžnym lěće poradźiło, prezencu serbskeje rěče, literatury a wuměłstwa wožiwić, z koncertomaj mjez druhim na česće Jana Kiliana a z kompozicijemi Detlefa Kobjele runje tak kaž ze čitanjemi w šulach a z wustajeńcu twórbow našeho čłona Eberhard Petersa, kotraž změje w awgusće swoju premjeru. Smy sej tam syć nowych stykow natwarili.
Na tutym městnje wuprajam dźak wjacorym zjawnym wosobinam města Kamjenc – mjez nimi měšćanosće Danzej a nawodnicy Lessingoweho muzeja dr. Kaufmann, kotrajž staj z někotrymi čłonami našeho předsydstwa wjacore rozmołwy wjedli a nam pomhali při zwoprawdźenju projektow.
Na zakładźe wustawkow dźěłali a informowali
Zaměr wšěch předewzaćow w minjenej wólbnej dobje wuchadźeše znowa z našich wustawkow. W nich smy so zawjazali, zo mamy serbske wuměłstwo hladać, je spěchować, dale wuwiwać a rozšerjeć. W nich smy so dale zawjazali, zo mamy wuměnu a kreatiwitu mjez nami spěchować a mosty twarić k druhim kulturam, wosebje słowjanskim a mjeńšinowym.
Prjedy hač podam konkretnišo, što wšo smy w blišej zašłosći sej předewzali a zeskutkownili, prošu najprjedy tole na wědomje wzać:
Předsydstwo je so wobstajnje – to rěka znajmjeńša jónu wob měsac – schadźowało – wšo hromadźe 30 razy wot 4. měrca 2010 hač do minjeneje póndźele.
Běžnje je předsydstwo wšěch čłonow zwjazka serbsce a němsce wo namjety za srjedźodobne a lětne plany a sobudźěło na konkretnych projektach prosyło, je dołho a tež krótkodobnje njeličomne předewzaća naćisnyło a tute swojim čłonam do diskusije posrědkowało – a to z “Wokolnikom”, kotryž sym z pomocu našeje projektoweje koordinatorki prawidłownje dwurěčnje spisał.
Alfons Wićaz a dalši naši čłonojo su wo našich zarjadowanjach a iniciatiwach, wo našich wuměłskich a kulturnopolitiskich prócowanja běžnje w medijach informowali. Měto Benada je informacije, kotrež je wot čłonow předsydstwa a ZSW dóstał, na naše strony interneta stajał.
Takle bě móžno, zo bě kóžda čłonka, kóždy čłon našeho towarstwa přeco informowany, što předsydstwo a ZSW čini. Kóždy je so móhł sam do diskusijow a sobudźěła na našich zarjadowanjach podać. Šěsć plenarnych zhromadźiznow smy bjezposrědnje organizowali, mjez nimi tři hodownički, na kotrychž njejsmy jenož swjećili.
Bohužel pak njeje tež w minjenych lětach tak jara wjele čłonow swójske iniciatiwy wuwiwało a ze swójskim skutkom plany a dźěło předsydstwa podpěrowało. Přeco zaso čakachmy na ideje a namjety za sobudźěło z bazow našeho zwjazka. Abo tež na namjety, kak měli dźěło wukonjeć, kak měli je polěpšić, wožiwić a wobnowić.
Čim bóle słuša tym chwalba, kiž su tajke namjety činili a potom je hišće hnydom ze žiwjenjom wupjelnić pomhali. Z tym su někotři z nas do cyłotneho wunoška w našim zwjazku nimoměry přinošowali.
Do Domowiny so sylnje zapřahnyć dali
Zwěrju sej twjerdźić, zo bě naš zwjazk w prěnjej trěćinje nowym lětdźesatka znowa sobu najbóle žiwe kulturne a politiske towartswo w Serbach a Domowinje. W třěšnym zwjazku su mnozy z nas w najwšelakorišich gremijach sobu skutkowali.
Sam sym był dlěši čas – kaž naš čłon dr. Měrćin Wałda - čłon prezidija Domowiny. Dale sym był předsyda wustawkoweho wuběrka.
Zo sym so tež ja z tohole sobuskutkowanja na zakładźe intrigow a podtykowanjow, kotrež so wopokazachu w změrcowskim wuběrku Domowiny skónčnje jako šamałe, wutłóčił, słuša do mojich nahóršich nazhonjenjow w Domowinje docyła.
Přiznaju wězo, zo tež ja njejsym bjez zmylka. Štóž so dźěła njeboji, stupi druhdy trochu nimo, njemóže kóždemu prawje činić. Zwěrju pak sej rjec, zo sym na přikład w prezidiju Domowiny – runje tak kaž Měrćin Wałda a Ludmila Budarjowa – jara konkretnje swoje mocy zasadźował, pytajo tež za nowymi pućemi zesylnjenja w narodnym a kulturnym dźěle.
Sym dale měnjenja, zo měła so Domowina jako zajimowy kulturny a politiski zwjazk doraznje serbskeho ludu reformować. W Domowinje měł so kóždy Serb – wosebje tež tón kritiski a aktiwny – być witany. Bjez kritiskeho ducha a angažementa njebudźe naš třešny zwjazk w přichodźe žana móc, do wobnowjenja a womłodźenja ćěrjaca.
Druzy – kaž Měto Benada, Janka Rögnerowa, Marhata Korjeńkowa, Alfons Wićaz, Jan Bělk a Michael Apel – su w zašłej dobje w Zwjazkowym předsydstwje Domowiny w mytowanskim, kulturnym a medijowym wuběrku Domowiny kaž tež we wuběrku za spošćenje myta Ćisinskeho a w dźěłowych gremijach załožby skutkowali. Naš čłon Dawid Statnik bu jako předsyda Domowiny wuzwoleny, štož smy jako předsydstwo jara witali. Wot najnowšeho nas w Zwjazkowym předsydstwje Domowiny Jan Bělk zastupuje.
Tež jim a dalšim čłonam našeho zwjazka słuša za čestnohamtske narodne a towarstwowe dźěło, kotrež je často skerje z njedźakom zwjazane, mały zjawny dźak.
Na wobdźělenju klaca
Zwěrju sej twjerdźić, zo bě naš zwjazk w prěnjej trěćinje nowym lětdźesatka znowa sobu najbóle žiwe kulturne a politiske towartswo w Serbach a Domowinje. W třěšnym zwjazku su mnozy z nas w najwšelakorišich gremijach sobu skutkowali.
Sam sym był dlěši čas – kaž naš čłon dr. Měrćin Wałda - čłon prezidija Domowiny. Dale sym był předsyda wustawkoweho wuběrka.
Zo sym so tež ja z tohole sobuskutkowanja na zakładźe intrigow a podtykowanjow, kotrež so wopokazachu w změrcowskim wuběrku Domowiny skónčnje jako šamałe, wutłóčił, słuša do mojich nahóršich nazhonjenjow w Domowinje docyła.
Přiznaju wězo, zo tež ja njejsym bjez zmylka. Štóž so dźěła njeboji, stupi druhdy trochu nimo, njemóže kóždemu prawje činić. Zwěrju pak sej rjec, zo sym na přikład w prezidiju Domowiny – runje tak kaž Měrćin Wałda a Ludmila Budarjowa – jara konkretnje swoje mocy zasadźował, pytajo tež za nowymi pućemi zesylnjenja w narodnym a kulturnym dźěle.
Sym dale měnjenja, zo měła so Domowina jako zajimowy kulturny a politiski zwjazk serbskeho ludu doraznje reformować. W Domowinje měł kóždy Serb – wosebje tež tón kritiski a aktiwny – być witany. Bjez kritiskeho ducha a angažementa njebudźe naš třešny zwjazk w přichodźe žana móc, do wobnowjenja a womłodźenja ćěrjaca.
Druzy – kaž Měto Benada, Janka Rögnerowa, Marhata Korjeńkowa, Alfons Wićaz, Jan Bělk a Michael Apel – su w zašłej dobje w Zwjazkowym předsydstwje Domowiny, w mytowanskim, kulturnym a medijowym wuběrku kaž tež we wuběrku za spožćenje myta Ćisinskeho a w dźěłowych gremijach Załožby za serbski lud skutkowali. Naš čłon Dawid Statnik bu jako předsyda Domowiny wuzwoleny, štož smy jara witali. Wot najnowšeho nas w Zwjazkowym předsydstwje Domowiny Jan Bělk zastupuje.
Tež jim a dalšim čłonam našeho zwjazka słuša za čestnohamtske narodne a towarstwowe dźěło, kotrež je často skerje z njedźakom zwjazane, mały zjawny dźak.
Wabjenje dorosta
Prócowanje wo dorost a womłodźenje našeho zwjazka bě drje sobu najwažniše ćežišćo skutkowanja minjenych lět. Mnohich z nas “starych zajacow” na polach literatury, wuměłstwa a medijow trapi wšak hižo dawno strach, zo nam – na bazach serbskich institucijow, Domowny a docyła serbstwa – wuńdźe dych, młody a tež naročny duch tworićelskosće, zo – jeli tak dale póńdźe - njebudźe hižo žanoho noweho “młodoserbskeho hibanja”, kotrež je z kóždej nowej generaciju a dobu tola tak jara w Serbach trěbne. Hdźež njeje noweje naročneje kulturneje sceny, ničo nowe z dlěšim žiwjenjom njezeschadźa.
Po swojich mocach smy spytali tute młode a z internetom zwjazane duchi w našim zwjazku budźić – a to z tym zo smy wjacorych awtorow, wuměłcow a žurnalistow, kiž njejsu hišće 35. žiwjenske lěto překročili, do našeho towarstwa zwabili.
Wosebje pak smy so wo komunikaciju z młodymi prócowali, smy pohonjowali, zo młodźi Serbja tworja sobu žro našich předewzaćow, zo so na diskusijach, koncertach, swjedźenjach poezije, literarnych čitanjach, wustajeńcach a debatach aktiwnje wobdźěla.
Tole je so nam zdźěla poradźiło, myslimy-li na Bydyskej nocy poezije a dalše zarjadowanja we wobłuku třoch swjedźenjow poezije w lětach 2010, 2011 a 2012. Do nich bě wjace hač 25 młodych a tworićelskich Serbow na tajke a hinaše wašnje zapřijatych, mjez nimi skupina Slavicon, grafikar Stefan Hanuš a wjacekróć Istvan Kobjela, Marian Bulank, Benjamin a Maksymilian Nawka, Gregor Kliem a Kajetan Dyrlich.
Wosebje we wobłuku našeho štyri lěta trajaceho projekta z městom Varnsdorfom, kotryž je so njedawno wuspěšnje zakónčił, smy z Milanom Hrabalom na to dźiwali, zo su tež młodźi Serbja w předewzaću zakótwjeni, zo su tež šulerjo a młodźina wobstatk mnohich zarjadowanjow we Łužicy a Čěskej.
Z tutym zaměrom smy tež wosebite literarne wubědźowanje sobu organizowali. Wjacori naši čłonojo su njesebičnje teksty sobu přełožwali, redigowali a w jury sobu skutkowali.
Partnerstwo z institucijemi a towarstwami w tu- a wukraju
Z wjacorymi serbskimi a dalšimi institucijemi, kubłanišćemi a towarstwami smy znowa wudźeržowali dobru komunikacija, wšako je so naš zwjazk tež w zašłej dobje přeco zaso – kaž sym to hižo wuwjedł - za přichod njewotwisnych serbskich kulturnych a wědomostnych institucijow zasadźował.
Smy wšak sej spočatk lěta 2010 dosć dobru a fundowacu pisomnu poziciju zdźěłali, kotraž tworješe a twori hač do dźensa zakład za bój wo byće a wuwiće unikatnych a samostatnych serbskich zarjadnišćow.
Wosebje wusko smy při swojich projektach hromadźe dźěłali a dale dźěłamy ze serbskim nakładnistwom a jeho Smolerjec kniharnju, ze Serbskim institutom, Němsko-Serbskim ludowym dźiwadłom, ze serbskimaj muzejomaj w Budyšinje a Choćebuzu, z delnjołužiskej a Wojerowskej župu, ze Serbskim šulskim towarstwom, ze serbskimi šulemi, z Wuměłskim zwjazkom we Wojerecach a jeho hibićiwym předsydu Martinom Schmidtom, z cyrkwinskimi wosadami w Radworju, Bukecach, Depsku a Kamjencu, z kulturnymi a komunalnopolitiskimi partnerami we Varnsdorfje, Zieloniej Górje, Jeleniej Górje, Złym Komorowje, Kamjencu, Budyšinje, Choćebuzu a Njebjelčicach, z RBB w Choćebuzu, z Peterom Čačkom a Danu Podrackej w Bratislawje, z Aleksandrom Nawrockim we Waršawje, z Januszom Wójcikom w Opolach, z Janom Krasnim a Mićom Cvijetićom w Běłohrodźe, z Ludmilu Lisinowej a Wjačesławom Kuprijanowom w Moskwje a nic naposledk z Milanom Hrabalom a Ivo Harakom w Čěskej kaž tež z nakładnistwom POP w Ludwigsburgu.
Z pomocu serbskich předewzaćelow organizowachmy wopyt pólskich předewzaćelow a kulturnikow z Berlina w Serbach. Projekty přewjedźechmy tež z towarstwom Via Regio a z Domom biskopa Bena w Smochćicach. Z jeho direktorom wjaza nas wjace hač mnoho.
Tohorunja derje dźěłachmy hromadźe z Bernd Weinreichom, našim čłonom a intendantom Choćebuskeje hudźbneje nazymy.
Politiske zwiski wudźeržowachmy a znowa plećechmy k zapósłancam zwjazkoweho sejma a krajneju sejmow kaž tež k někotrym ministram a statnym sekretaram w Sakskej a Braniborskej, k wulkopósłanstwam Ruskeje a Pólskeje w Němskej. Ruskeho wulkopósłanca smědźachmy samo w Serbach, w Budyšinje a Njebjelčicach, loni witać.
Tež to – a zo je so poměr k direktorej Załožby za serbski lud w zašłymaj lětomaj polěpšił - wjedźeše k tomu, zo móžemy kónc meje wosrjedź Moskwy drje docyła prěni raz pokazać, zo je najmjeńši słowjanski lud w Němskej z wurjadnej rěču, literaturu a wuměłstwom dźensa dale žiwy. Kóždeho čłona našeho zwjazka smy pisomnje přeprosyli, zo so na předewzaću w Moskwje wobdźělić, jeli ma zajim. Wjacori tajki zajim ze sebje pokazachu.
Nadźijamy so, zo so nam předewzaće, kotrež je někotrym z nas wjele mocow při přihotach rubiło, w Moskwje poradźi a zo přinošujemy ze swojimi wustupami k nahladnosći serbskeho ludu a jeho žiweje, tež wysokeje kultury w najwjetšim słowjanskim kraju.
Wuměłske wupłody w tu- a wukraju
Naše mnohostronske zwiski a prócowanja wjedźechu w zašłej dobje tež k dalšim wuznamnym, wosebje k literarnym wupłodam. Tak je w Bratislawje wulkotna antologija serbskeje poezije słowaksce wušła. Na Ukrainje su zběrce serbskeju basnikow wudali. A k lětušim Lipsčanskim wikam smy z pomocu nakładnistwa POP w jeho literarnym časopisu MATRIX publikowali zběrku našočasneje serbskeje prozy w němskej rěči. Ze swojimi grafikami je šwarnu ediciju wobrubiła naša čłonka Marion Kwicojc z Lipska.
Zo bě samo na knižnych wikach derje wopytana prezentacija tohole předewazća, je zasłužba ZSW a wobdźělenych awtorkow a awtorow.
Hnydom 11 zběrkow noweje serbskeje literatury, wjacore koncerty a wustajeńcy smy jako partner města Varnsdorf a jeho biblioteki pomhali w hižo mjenowanym projektće CIL 3 realizować – a to wšo pod wuhladom “Wokna do Łužicy.” Při tym je naš čłon Milan Hrabal – tak směm to rjec – dźěło hobra wukonjał při přełožowanju, zestajenju a wudaću edicijow.
Zwěrju sej rjec, zo je naš zwjazk w zašłych třoch lětach woprawdźe njeličomne mosty k našim słowjanskim a němskim susodam twarił. A to pod zarjadniskimi, organizatoriskimi a pjenježnymi wobstejnosćemi, kiž běchu znowa nimoměry wobćežne.
Stare a nowe brachi
Naše mnohostronske zwiski a prócowanja wjedźechu w zašłej dobje tež k dalšim wuznamnym, wosebje k literarnym wupłodam. Tak je w Bratislawje wulkotna antologija serbskeje poezije słowaksce wušła. Na Ukrainje su zběrce serbskeju basnikow wudali. A k lětušim Lipsčanskim wikam smy z pomocu nakładnistwa POP w jeho literarnym časopisu MATRIX publikowali zběrku našočasneje serbskeje prozy w němskej rěči. Ze swojimi grafikami je šwarnu ediciju wobrubiła naša čłonka Marion Kwicojc z Lipska.
Zo bě samo na knižnych wikach derje wopytana prezentacija tohole předewazća, je zasłužba ZSW a wobdźělenych awtorkow a awtorow.
Hnydom 11 zběrkow noweje serbskeje literatury, wjacore koncerty a wustajeńcy smy jako partner města Varnsdorf a jeho biblioteki pomhali w hižo mjenowanym projektće CIL 3 realizować – a to wšo pod wuhladom “Wokna do Łužicy.” Při tym je naš čłon Milan Hrabal – tak směm to rjec – dźěło hobra wukonjał při přełožowanju, zestajenju a wudaću edicijow.
Zwěrju sej rjec, zo je naš zwjazk w zašłych třoch lětach woprawdźe njeličomne mosty k našim słowjanskim a němskim susodam twarił. A to pod zarjadniskimi, organizatoriskimi a pjenježnymi wobstejnosćemi, kiž běchu znowa nimoměry wobćežne.
Stare a nowe brachi
Z nastupom noweje intendantki w SLA nimamy hižo žanu wobstajnu organizatorisku pomoc za swoje dźěło. Docyła je so poměr mjez ZSW a nawodnicu SLA chětro wochłódnił. Hač do dźensa njereaguje intendantka na naš poskitk do zhromadneje rozmołwy.
Tohorunja nimamy žadyn płódny zwisk k nawodnicy serbskeho studija MDR w Budyšinje. W serbskim radiju a we “Wuhladku” njeje za tworićelow a tworjenje serbskeje profesionelneje literatury skoro žane městno. Tež to nas wubudźi a tak nawjazachmy styki k radijowemu direktorej MDR.
Wuspěšne dźěło a skutkowanje našeho zwjazka je tež a wosebje wotwisne wot hłownohamtskeje přistajeneje. Nichtó mjez nami njeprěje, zo tajke wot załožby wobstajnje płaćene městno trjebamy. A wšě posudki, wot lěta 1993 zdźěłane w nadawku załožby a ministerstwa w Sakskej, tole wuraznje wustajeja.
Financowanje městna projektoweje sobudźěłaćerki je znowa a dale njewěste. Při tym wukonješe knjeni Friedlowa w zašłych štyrjoch lětach jara dobre a spušćomne dźěło w našim běrowje, za čož so jej wosebje wutrobnje dźakuju.
Jeje městno załožba a dźěłowy zarjad štwórte lěto hač do kónca meje běžneho lěta hišće spěchujetej. Što so po tym stanje, njeje dźensa hišće jasne.
Trjebamy dale swoju projektowu sobudźěłaćerku
Hladajo wróćo na swoje wjace hač sydomnaće lět trajaceho skutkowanja jako předsyda ZSW so mi přeco bóle wuwědomja, za čo sym – a ze mnu wjacori čłonojo předsydstwa – drje najwjace mocow a čułow w rozestajenjach wo skutkowne dźěłowe wuměnjenja w našim zwjazku nałožować dyrbjał. Bě to wěčny bój wo pjenježnu podpěru za krutu zarjadnisku pomoc. Přeco zaso dźěše wo to, prosyć załožbu wo pomoc, w medijach wótře wołać a za durjemi załožby a dźěłoweje agentury diplomatisce jednać, so rozestajeć z přeco zaso nowym personelnym połoženjom, z běrokratiju.
Najbóle mje přesłapja, zo hač do dźensa njejsmy w tutym boju skoro žanu pomoc ze strony našeho třěšneho zwjazka přijimować móhli, hačkuli tež w Domowinje kóždy wě, zo tajke towarstwo kaž naš zwjazk docyła njemóže bjez wobstajneho dźěłoweho městna eksistować. Wšojedne kajke předsydstwo dźěło a skutkowanje ZSW nawjeduje – bjez tajkeje solidneje dźěłoweje mocy njemóžemy wjele zdokonjeć, njemóžemy kaznju 2 našich wustawkow zwoprawdźić. To bychmy - kaž Budyska župa - skoku wosebje tež w duchu a kreatiwnosći zestarili, bychmy zhubili swoju wobstajnu móc čestnohamtskeho a so přeco zaso wobnowjaceho byća.
Sym přeswědčeny, zo runje regionalne a fachowe towarstwa Domowiny trjebaja decentralnje wjazany swójski fachowy personal, je-li dyrbja ze sebje a hladajo na swójsku specifiku zamołwitosć w serbskim kulturnym a kubłanskim žiwjenju přewzać, jeli dyrbja so wo srědki třećich starać.
Sym dale a bóle přeswědčeny: Jeničce iniciatiwa “wot deleka” móže zaručić, zo towarstwa njezańdu, zo njewusaknje žiwe a zdobom serbske a dwurěčne žiwjenje na bazach dwurěčneje Łužicy. Centralnje nawjedowane institucije a towarstwa same njepowjedu k žanemu wožiwjenju serbstwa, serbskeje rěče a kultury w našim a přichodnym času. Wo tym sym přeswědčeny na zakładźe prostych nazhonjenow z NDR a minjeneju lětdźesatkow.
Tohodla namołwjamy wšěch swojich čłonow, w prócowanju wo połne dźěłowe městno za naš zwjazk njepopušćić!
Njedawna rozmołwa z předsydu Domowiny a našim předsydstwom bě pozbudźowaca, zo našu “wěčnu mizeru” přewinjemy, wosebje tež tohodla, dokelž móžemy ze zrozumjenjom a dowidźenjom Marka Sucheho za tutu palacu naležnosć našeho zwjazka ličić.
Dźak a někotre zakónčace słowa do diskusije
Myslu sej, zo je trjeba zakónčić tule rozprawu z wospjetnym dźakom wšěm tym, kiž su w zašłych třoch lětach ZSW krućili, za nim stali, jeho předsydstwo, předsydu a sobudźěłaćerku pohonjowali z pozbudźowacym słowom a mjeńšim abo wjetšim skutkom. Abo tež z kritiku.
Myslu sej, zo je trjeba na kóncu rjec:
W našim zwjazku knježi wulki tworićelski a narodny potencial, kiž kóždej našej čłonce, kóždemu našemu čłonej tyje, jeli jón w mjezsobnosći, tola tež w kontrowersnych diskursach zwužitkujemy. Tónle potencial je pak wosebje bohaty podkład a zakład byća serbskeho ludu, přetož přewažnje z kulturu a wuměłstwom móžemy być a pokazać, štož smy abo chcemy być jako Serbja.
Dotalne předsydstwo je přeswědčene, zo swoje towarstwo awtorow, tworićelow, interpretow a spěchowarjow serbskeje literatury, publicistiki a wuměłstwa dale nuznje trjebamy. Tola tež změna w nawodnistwje našeho zwjazka je nuznje trěbna.
Tohodla hlejmy dozady a zdobom doprědka. Starajmy so wo womłodźenje w swojich rjadach, štož njerěka, zo měła jeničce młodosć naš zwjazk w přichodźe nawjedować. Hižo Ćišinski měnješe, zo je někotryžku-li plěchač w duchu młódši hač tón abo tamny młoduch.
W tutym zmysle trjebamy čerstwe mocy w swojim zwjazku. Do dalšeho dźěła zdar!
WOBZAMKNJENJE HŁOWNEJE ZHROMADŹIZNY ZSW 17. 5. 2013 W BUDYŠINJE
Na namjet předsydstwa a po diskusiji wobzamkny zhromadźizna ZSW 17. 5. 2013 w Budyskej korčmje “Zum Echten”:
1. Wólby za nowu předsydku/noweho předsydu a nowe předsydstwo ZSW so přestorča a so přewjedu najpodzišo hač do kónca junija 2014.
2. Předsydstwo a wšitcy čłonojo ZSW su namołwjeni za kandidatkami a kandidatami za předsydku/předsydu ZSW pytać. Hdyž tajka kandidatura pisomnje předleži, pyta dotalne předsydstwo ZSW z kandidatku/kandidatom za dalšimi kandidatkami a kandidatami za nowe předsydstwo.
3. Najpozdźišo kónc meje 2013 předpołoži dotalne předsydstwo ZSW kandidatny namjet za wólby předsydki/předsydy a předsydstwa a zwoła wólbnu zhromadźiznu.
Wopodstatnjenje:
Dotalny předsyda a předsydstwo ZSW je měnjenja, zo je trěbne ZSW wobsahowje a z nowymi a tež młodymi mocami wobnowić. Wobšěrne prócowanja wo kandidatkow a kandidatow za zastojnstwo předsydy/předsydki kaž tež za sobudźěło w předsydstwje su dotal byli bjez wuspěcha. K tomu přińdźe, zo njeje jasne, što budźe wot 1. Junija 2013 z projektowej koordinatorku w ZSW. Dotal dyrbi wona swoje dźěło złožić, dokelž njeje hižo za tajke městno pjenježneje podpěry.
Budyšin, dnja 17. 5. 2013


text:
Kamraty i kamratki: Dariusz Jerczyński – historyk Śląska
Trefiōłech na ceście żywobycia roztōmaitych lajermanōw historycznych. Zwyrto ta historyj w ichnich lajerach i zwyrto kiej dziywka pokupno, wto jeji trocha ceskich ciepnie, tymu sie nastawi. Krynci taki lajerman korbōm, krynci historyjōm a krynci. Lezie taki lajerman skamracōny ze haderlokiym historyji, co to zbiyro ze hasioka, co mu sie nado i co sprzedo ludziskōm.
Szafli lajerman ze haderlokiem diplōma i buchy, pochytali, iże takie moc majōm możno i tako srogo kiej filip spolegliwy. Wierzōm im ludziska, wierzōm – bo godajōm piyknie i tak richtik klaro literacko, jako farorzyk z godalnicy.
Sprzedajōm na spōła lajerman ze haderlokiem po szulach, po ôdpustach a na pōntach. Kupujōm szkolorze, sztudynty, farorze, politykiery, bo żić trza jakos, panie jakoś trza żić.
A jo? A jo czitōm lajermanōw i haderlokōw, bo chca wiedziec, kiery, jako cygani, a możno sie trefi taki, co myni mie ôszydzi.
No i znodłech echt interesant i prowdziwy buch Dariusza Jerczyńskiego: “Historia Narodu Śląskiego”. A kiej trefia Darka, to zawdy sie ucza, zawdy, bo niy ma jednyj, jedynyj prowdy lajermana i haderloka, i niy styknōm uniwersytety, coby mieć samego sia w zocy, trza mieć Darkowo spolegliwość, coby szukać prowdy i ôbstoć.
Aleksander Lubina
Foto na wiyrchu: LukasMartinP [CC BY-SA 3.0] / Wikimedia Commons


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Slědny zwězk wopśimjejo wót Kosyka wupołnjony cerkwiny awtobiografiski napšašnik w engelskej rěcy, nimske słužbne teksty z wósadnych knigłow, kenž jo Kosyk ako faraŕ wjadł, a serbskej pśinoska z Casnika. Pśizamknu se dodanki a korektury k prědnym wósym zwězkam, drugi źěl casoweje tablice za lěta wót wudrogowanja 1883 do 2017, pśispomnjeśa a ako zakóńcenje dosłowo wudawarjowu, k tomu cełkowna bibliografija a registry Kosykowych twórbow, wósobow a městnosćow ze wšych źewjeś zwězkow


text:
15.06.2008
Literarny konopej přeproša na swoje prěnje čitanje, a to w najkrótšej nocy lěta – mjenujmy ju „swjatojansku nóc“. Mjez hatom a Brězanec łuku, „ze žabjacym koncertom a rejku soninow w kuzłokrasnej lětnjej nocy“ wočakuja was nowosće literarneho dorosta kaž tež překwapjenki Brězana, serbskeje erotiki – a snano tež kriminalki?
Budźće sobotu, 21.06.2008 w 20.30 hodź. w Hornim Hajnku na Budarjec łuce, hdźež so naše literarne pućowanje započina. Štóž ma, njech přinjese přikryw a kapsnu lampu sobu – tam je mjenujcy ćma kaž w pjecy.
Hač dotal su planowane čitanja na třoch městnach. Přinjesće na kóždy pad tež waše nowe twórby sobu a zmužće so, je tam přečitać! Što měniće? Štó z was ma lóšt, tam čitać? Hač lyriku, krótkoprozu abo samo mału scenu – napišće nam hač do srjedy 18.6. mailku na .
Hač do soboty na literarnym konopeju
strowi Madleńka Šołćic


text:
WYPOMINKI – 2021 / część I – godz. 7.45 /
Miłosierdziu Bożemu polecają się dusze zmarłych biskupów: Jerzego Ablewicza, Józefa Życińskiego; zmarłych kapłanów a szczególnie: Mariana Koterby; dusze fundatorów i budowniczych Kościoła; zmarłych nauczycieli i wychowawców, którzy pracowali w naszej parafii; dusze ludzi, którzy walczyli o wolność naszej Ojczyzny, oraz dusze zmarłych:
Maria Józef Bronisław Nowogórscy, Zofia Stanisław Kotlarz, Stanisława Antoni Żelazko, Zofia Hyclak; Franciszek Rozalia Matyaszek, Weronika Florek, Maria Rożek, Wojciech Aniela Jojczyk, Ignacy Maria Migacz; Augustyn Andrzej Sebastian Bilski; Natalia Krystyna Zofia Jan Józef Król, Wojciech Piekarczyk; Franciszek Janina Józef Plata, Jan Zofia Plata, Maria Wojciech Zofia Jan Krajewscy, Tadeusz Kos, Teresa Józef Kolbusz, Stanisław Kolbusz; Zofia Bogdańska, Ignacy Władysława Janik, Jan Elżbieta Janik, Jerzy Maria Michał Plata; Władysław Józefa Kazimierz Janina Florian Rakowscy, Franciszek Marianna Zwolińscy, Henryk Dobosz; Maria Seweryn Piekarczyk, Aniela Józef Krajewscy, Maria Błachut; Władysław Józefa Kazimierz Janina Rakowscy, Henryk Stanisław Marianna Dobosz, Henryka Dariusz Kujawa; Wincenty Zofia Kazimiera Stanisław Zofia Plata, Michał Stanisław Bronisława Sobczak, Weronika Grońska; Teofila Stanisław Kurowski, Janina Kmiecik, Zofia Mikołaj Gurgul; Józef Wanda Migacz, Franciszek Janina Plata, Józef Mikołaj Plata; Władysław Jan Morzywołek, Antoni Julia Komin, Jan Anna Elżbieta Józef Plata; Kazimierz Maria Olchawa, Józef Jan Burzykowski, Jan Dara, Maria Antosz, Tadeusz Maria Olchawa; Genowefa Władysław Marian Dara, Rozalia Genowefa Władysław Gąsiorowski, Kunegunda Trzcińska; Zofia Wojciech Bronisław Kuchnia, Kunegunda Antoni Władysław Józef Gancarczyk, Franciszek Fryzowicz; Ludwik Zofia Józef Wastag; Władysław Jawor; Jan i syn Jan Miczołek, Stanisława Dadał, Robert Herduś; Franciszek Janina Józef Plata, Jan Zofia Krajewscy, Stanisław Tadeusz Bodziony; Wojciech Roman Marianna Marcinowscy, Marek Roman Kożuch, Józef Ludwika Gomułka, Janina Edward Żelazko Maria Edward Gurgul; Michał Katarzyna Jan Dara, Andrzej Jania, Franciszek Katarzyna Władysław Jerzy Kotlarz, Helena Franciszek Banach; Wanda Katarzyna Jakub Konstanty, Adam Pasiut, Agnieszka Żelasko; Tadeusz Danuta Górka; Jan Janina Kuchnia, Tadeusz Stanisław Bodziony; Stanisława Stanisław Staniszewscy, Zofia Józef Kuzak; Czesław Popardowski; Ignacy Uryga, Genowefa Dara, Józef Piwowar; Józef Maria Wincenty Zofia Dara, Wojciech Anastazja Noga, Jan Zofia Zbigniew Gródek, Jan Magdalena Krzak, Jan Teresa Kucharczyk; Wincenty Kunegunda Ignacy Uryga, Michał Stefania Kożuch, Zygmunt Grojec; Stanisława Józef Kunicki, Maria Wojciech Krajewscy; Ksiądz Wojciech Kubacki, Józef Janina Kubaccy, Protazy Lorek, Stanisław Ledniowski; Józef Janina Górka, Tadeusz Stanisław Maria Józef Bodziony; Stanisława Jóżef Kunicki, Maria Wojciech Krajewscy, Robert Irena Kuniccy, Salomea Ludwik Konopka, Józef Wastag; Jan Barbara Stanisław Gutowscy, Wojciech Katarzyna Bielak; Stanisław Maria Józef Plata, Józef Maria Franczyk; Adam Żelasko, Teresa Wojciech Szewczyk; Franciszek Żelasko, Jan Rozalia Skrzymowscy; Kazimierz Szczęśniak, Maria Tadeusz Kaczmarczyk, Stanisław Kunegunda Wastag; Zofia Ignacy Plata, Edward Jan Hebda Piotr Trystuła; Józef Katarzyna Krężel, Ludwik Zofia Józef Wastag; Władysław Michał Ludwika Świechowscy, Jan Rozalia Skoczeń, Zofia Bodziony; Stanisław Maria Józef Plata, Franciszek Józefa Szewczyk, Stanisława Sulkowska; Stanisław Kunegunda Wastag, Jan Barbara Stanisław Gutowscy; Stanisława Stanisław Dara, Janina Mieczysław Plata, Krzysztof Tokarczyk; Antoni Szewczyk, Katarzyna Hanzel; Michał Anna Kasprzyk, Jan Janina Osika, Apolonia Józef Plata; Bronisława Wojciech Franciszka Maria Stanisław Plata, Wojciech Jadwiga Wojciech Gutowscy; Wojciech Jadwiga Wojciech Gutowscy, Zofia Wojtaczka; Ignacy Maria Mróz, Anna Jan Jakub Jurkowscy; Ks. Władysław Marcinowski, Jerzy Elżbieta Jakub Józefa Marcinowscy, Maria Jakub Gutowscy, Maria Edward Marcinowscy; Stefania Józef Plata, Katarzyna Władysław Żelasko; Janina Józef Fryzowicz, Kunegunda Wojciech Zdzisław Fiut, Marek Konopiński; Stanisław Janina Wielek, Tadeusz Kazimierz Bronisław Rodak; Janina Teofil Gomółka, Teofil Uryga, Jan Michał Agnieszka Stanisław Ledniowscy, Bronisław Litwa, Władysław Kłodziński; Elżbieta Józef Teofil Józef Krajewscy, Stefan Bronisława Hebda; Józef Anna Stanisław Władysław Marek Stanisław Dadał, Stanisław Genowefa Franciszek Gurgul; Stanisław Stanisława Jadwiga Wiesław Józef kurowscy, Barbara Klemens Słowik, Maria Piotr Robert Herduś; Jan Duda; Władysław Wojciech Anna Zielińscy, Małgorzata Sikora, Jan Stefania Jan Hejmej, Roman Cecylia Malinowscy; Stanisław Maria Żelazko, Antoni Szymaniec, Tadeusz Grochowski, Wanda Franciszek Zarzycki; Janina Stanisław Wielek, Maria Ignacy Mróz; Helena Ignacy Władysław Edward Janina Adam Żelazko, Zofia Stanisław Edward Burdaccy, Teresa Józef Edyta Tomasik; Jan Stefania Kroczek; Stefania Władysław Stanisław Ledniowscy; Edward Genowefa Gieniec; Bronisław Władysław Kumor; Julia Wojciech Katarzyna Józefa Fiut, Rozalia Leśniak; Julian Jakub Maria Pasiut, Katarzyna Fiut, Rozalia Jerzy Ciszewscy; Józef Maria Patynowscy, Jan Maria Zygmunt, Czesław Stefania Frączek, Marcin Skoczeń Tadeusz Grochowski; Piotr Kunicki, Janina Jan Krajewscy; Elżbieta Sylwester Zofia Weronika Popardowscy; Daniel Halina Kozielec, Gustaw Elżbieta Migacz, Helena Zygmunt, Andrzej Bodziony; Jan Rozalia Franciszek Olszak, Stanisław Ignacy Gertruda Olszak, Anna Zbigniew Madejewscy, Maria Wojciech Gurgul; Stefania Stefan Kuzak, Józef Witecki, Bronisława Wojciech Stanisław Plata, Zdzisław Jurkowski, Anna Władysław Stanisław Jan Kawalec, Stefania Jan Ignacy Janik; Maria Franciszek Katarzyna Stanisław Fiut, Maria Jan Perlik, Jozef Witecki, Zofia Hebda, maria Henryk Glaba, Jan Maria Jan Zwoliński, Bronisława Jan Wojtas; Leonia Józef Szczepaniak, Jan Janik, Ksiądz Stanisław Janik, Franciszek Biernat, Józefa Tadeusz Luberda; Janina Bolesław Stefania Michał Kożuch, Maria Stanisław Lorek, Zofia Ruchała; Jan Kawalec; Maria Edward Gurgul, Józef Perlik, Jakub Kotas, Wanda Antoni Kunicki, Teresa Jurkowska, Bronisław Kuchnia; Jakub Apolonia Józef Dara, Jan Zofia Józef Piwowar; Zofia Jan Matiaszek Edward Plata; Jan Fryzowicz; Stanisław Teresa Bronisław Plata; Jan Józef Zofia Fryzowicz, Franciszek Maria Gomułka; Anna Stanisław Uryga Józef Piwowar;
WYPOMINKI – 2021 / część II – godz. 10.15 /
Miłosierdziu Bożemu polecają się dusze zmarłych biskupów: Jerzego Ablewicza, Józefa Życińskiego; zmarłych kapłanów a szczególnie: Mariana Koterby; dusze fundatorów i budowniczych Kościoła; zmarłych nauczycieli i wychowawców, którzy pracowali w naszej parafii; dusze ludzi, którzy walczyli o wolność naszej Ojczyzny, oraz dusze zmarłych:
Stanisław Anna Jurczak, Bronisław Danuta Jurczak, Józef Maria Kulig, Zofia Hyclak, Anna Kubacka; Władysław Aniela Król, Kunegunda Maria Wojciech Anna Wojciech Kasprzyk, Józef Skoczeń; Józef Franciszka Rozalia Obrzud; Wojciech Anna Maria Plata, Franciszek Bronisława Dara, Jan Gutowski, Aniela Florek; Józef Anna Matyaszek, Jan Katarzyna Stanisław Żelasko, Maria Wastag, Kunegunda Lorek, Janina Żarnowska, Józef Jędrzejka; Andrzej Hebda, Władysław Zofia Kożuch, Janina Jan Sadowska, Augustyn Zelek; Anna Franciszek Maria Józef Wieteccy, Józef Maria Nadobny, Ludwika Władysław Stanisław Zwolińscy, Maria Michał Józef Zarabscy, Wojciech Zielińscy, Jan Bronisława Sikora; Stanisława Teofil Kotlarz, Franciszek Janina Józef Plata, Zofia Jan Krajewscy; Jan Kunegunda Antoni Tadeusz Wojsław, Stefan Michał Katarzyna Dara, Maria Emil Garwol, Anna Józef Kamińscy; Władysław Plata, Stanisława Józef Olszak, Zofia Władysław Antoni Plata; Marian Trzciński, Bronisław Marcela Władysław Kuchnia; Ludwik Zofia Janina Jan Rządca, Stanisław Maria Żelazko; Jan Elżbieta Wojciech Janik, Ewa Cudzich, Teodor Maria Haraman, Jan Mikołaj Warchoła, Władysław Maria Janik; Maria Józef Bronisław Nowogórscy, Rozalia Franciszek Antoni Rozalia Gancarczyk, Stanisława Antoni Żelazko, Zofia Stanisław Kotlarz; Julia Piotr Plata, Stefania Józef Mróz, Stanisława Mieczysław Czech; Stanisław Leszek Katarzyna Wojciech Rusnak, Maria Władysław Bogusława Uryga, Maria Borek, Władysławy Mastalerz; Wojciech Aniela Jojczyk, Zofia Lorek; Janina Jan Kuchnia, Maria Józef Bodziony, Agnieszka Jakub Kuchnia, Zdzisław Szkaradek, Józef Jankoś; Wojciech Katarzyna Kazimierz Wielek, Wojciech Maria Wielek, Janina Uryga; Wincenty Maria Józef Skoczeń, Jan Maria Jan Zwolińscy; Szczepan Bargieł, Jan Małgorzata Jan Jurkowski; Stanisław Tadeusz Bodziony, Wanda Antoni Kunicki, Ks. Kazimierz Władysław Tomasz Kunicki; Franciszek Maria Franciszek Gomółka, Jan Bronisława Gomółka, Jan Rozalia Jan Wojciech Franciszek Wnęk, Stanisław Kunegunda Mężyk, Jan Helena Stanisław Walkowscy, Krystyna Kałuzińska; Stanisław Jan Szczerba, Katarzyna Franciszek Stefan Serafin, Jan Stefania Stanisław Fryzowicz; Franciszek Janina Józef Plata, Zofia Jan Maria Wojciech Krajewscy Zofia Jan Plata; Anna Wojciech Jan Dzierzęga, Wojciech Janik, Maria Naglak, Ewa Cudzich, Mieczysław Komperda, Józef Buła; Anna Jan Plata, Antonina Franciszek Józef Bodziony, Kazimierz Plata; Ludwik Salomea Teresa Stanisław Konopka, Józef Wastag; Maria Piotr Kożuch, Stefania Jan Władysław Zwolińscy, Józef Chlebek; Franciszek Maria Bodziony, Robert Czesław Niejadlik; Michał Elżbieta Król, Wojciech Katarzyna Skrzymowscy, Józef Władysława Migacz, Kunegunda Fryzowicz; Wojciech Katarzyna Józef Maria Władysław Lorczyk; Władysław Mazur, Andrzej Cieślicki, Zofia Peciak, Maria Pogwizd, Paweł Maria Mazur; Józef Maria Bronisław Stanisław Marian Wajda, Antoni Plata, Maria Witecka; Józef Kachniarz, Bronisław Władysław Marcela Kuchnia, Antoni Kmak, Tadeusz Grochowski; Jan Kunegunda Stanisław Fiut, Bronisława Jan Wojtas; Jan Katarzyna Ledniowscy, Adam Pasiut, Antoni Żelasko, Wanda Konstanty; Jan Kurowski; Zofia Władysław Antoni Władysław Plata, Maria Witecka; Józef Anna Kamińscy; Stanisław Bronisława Michał Sobczak, Kazimiera Plata, Weronika Józef Groński, Genowefa Stanisław Gurgul; Janina Eugeniusz Krzyszowscy, Siostra Alicja Maria Krzyszowska, Małgorzata Miętus, Stanisław Koza, Zofia Jan Zawilińscy; Józef Wastag, Stefania Jan Stanisław Fryzowicz; Maria Stefan Pietrzak, Jan Zofia Jurkowscy; Piotr Anna Plata, Stefan Janina Szkarłat, Jan Wastag; Władysław Krzysztof Kowalczyk, Stanisława Kunicka; Katarzyna Józef Stanisław Krzak, Piotr Andrzej Górka, Jan Stanisław Jabłońscy, Helena Stanisław Kuniccy; Jan Janina Bronisław Kurowscy, Józef Anna Stanisław Plata, Władysław Kurowski; Józef Maria Wąsowicz, Wojciech Stefania Górczyk, Józef Kunegunda Król, Anna Leopold Jaromin, Bronisław Kazimiera Berestka, Zygmunt Zofia Walasiak, Bronisław Żelazko, Edmund Piotr Gburek; Bolesław Stefania Noga; Feliks Salamon, Ludwika Józef Litwa; Jan Józefa Jan Mordarscy, Andrzej Stefania Wójs, Józef Kamil Witkowscy; Andrzej Kawalec, Stefania Feliks Bronisław Ciapała; Małgorzata Józef Stanisław Józef Hejmej; Maria Józef Witecki, Józef Ruchała, Janina Mikulska, Antoni Plata, Ludwika Zwolińska; Wojciech Magdalena Bronisław Żelasko, Wojciech Stefania Władysław Ledniowscy, Wojciech Stefania Górczyk, Józef Kunegunda Franciszek Król, Jan Zofia Tomasz Helena Mordarscy, Wanda Janusz Kolarz, Józef Szołdrowski, Józef Kunegunda Król; Bronisława Władysław Wielek; Teresa Jurkowska, Jan Małgorzata Jan Jurkowscy, Jan Maria Witkowscy; Weronika Franciszek Katarzyna Władysław Żelazko, Kazimiera Zofia Wincenty Plata, Anna Wojciech Bolesław Marcinowscy, Kazimierz Kożuch, Bronisława Stanisław Sobczak; Władysław Rozalia Franciszek Bukowiec, Janina Edward Katarzyna Stanisław Duda; Maria Edward Gurgul, Władysław Dadał; Józef Katarzyna Szczepaniak, Kazimiera Pawlik, Katarzyna Klag, Jan Palki, Nikodem Plata, Grzegorz Hajdug, Józef Piwowar; Apolonia Jan Kowalczyk, Maria Jakub Zofia Plata, Irena Władysław Król; Józef Jan Stanisław Jan Mordarscy, Szczepan Maria Roman Marek Kożuch; Jan Fryzowicz, Maria Jan Maria Kamińscy, Adam Pasiut, Wanda Konstanty, Teresa Andrzej Lorek; Szczepan Marianna Franciszka Katarzyny Władysław Kotlarz, Helena Kazimierz Stanisław Franciszek Banach, Jan Dara, Zofia Kotlarz; Ewa Jan Janina Krajewscy; Józef Ciągło, Andrzej Hebda, Krystyna Władysław Katarzyna Bodziony; Ludwika Michał Franciszek Józef Plata; Jan Maria Bodziony, Józef Ciapała, Zofia Skomoroska, Janina Laicht; Ludwika Józef Gomółka, Janina Jan Krajewscy; Stanisław Anna Jan Żelazko, Jan Kroczek, Genowefa Rejowska; Kunegunda Jakub Matiaszek, Władysław Maria Józef Ignacy Matiaszek; Józef Aniela Krajewscy; Stanisława Józef Anna Dadał; Michał Ludwika Plata; Władysław Krzysztof Kowalczyk, Janina Zabłocka, Katarzyna Witkowska, Piotr Stanisława Kożuch; Józef Jan Kumor, Józef Kunegunda Władysław Aniela Król, Helena Świder, Kazimierz Chochorowski, Józef Kunegunda Król; Roman Pawlik, Weronika Stanisław Krzak, Zofia Nowińska; Teofil Stanisława Kotlarz, Józef Anna Gomółka; Aniela Stefan Józef Ryszard Szarata, Stanisława Józef Olszak; Józef Anna Eugeniusz Bodziony; Aniela Jan Świechowscy, Józef Wastag, Zofia Józef Jan Fryzowicz; Helena Aleksander Plata, Zofia Franczak, Agnieszka Stanisław Andrzej Trystuła, Mikołaj Jakub Wilczyński, Stanisław Anna Józef Plata, Teresa Franciszek Jakub Mrowca, Andrzej Jakubiak, Kazimiera Kmak; Józef Jan Władysław Kumor, Aniela Jan Władysław Świechowscy, Kunegunda Józef Król, Jan Fryzowicz; Władysław Bolesław Józef Twaróg, Bartłomiej Pawlikowski; Stanisław Stefania Pasiut, Jakub Maria Julian Pasiut; Zofia Plata, Aniela Bronisław Pasiut


text:
Kniha „Z Lipicy do hole – wobrazy a powěsće z dawnych časow“
Ludowe nakładnistwo Domowina prezentuje we wobchodach nowe wudaće, knihu Pětra Lipiča a Michała Andersa „Z Lipicy do hole – wobrazy a powěsće z dawnych časow“. Zhromadnje z čitarjemi podawataj so awtoraj do stawiznow našich serbskich katolskich wsow. Wulkotna struktura knihi rozrjaduje jeju jězbu do wšelakorych kapitlow: Započinajo we Wotrowskej a Pančanskej wokolinje, pleće so dale přez Horjany hač do Njebjelčic, doniž awtoraj čitarja do delanskich wsow njedowjedźetaj. Literarny wulět z dohladom do žiwjenskich wobstejnosćow 19. lětstotka zakónča so w Kulowskej wokolinje.
Zo mnohe sławne a znate wosobiny – spěwarki a spěwarjo, politikarjo, sportowcy a dalši – swoje žiwjenje a skutkowanje w často tołstych knihach wopisuja (chiba sej je samo wot druhich napisać dadźa), njeje ničo wosebiteho. Zo pak tole tež serbske wosobiny činja, je so dotal jenož porědko stało. W Delnjej Łužicy je to mjez druhimi činił farar Herbert Nowak. Hižo wot lěta 1991 móžemy pod titulom „Moje pocynki a njepocynki – Dopomnjeńki ze sedym lětźasetkow“, wušłe w LND, wjele z jeho žiwjenja zhonić, po tym zo běše hižo do toho w dlěšej seriji mnohe zajimawe podawki a nazhonjenja ze zašłeho časa w Nowym Casniku wozjewjał. W našim času su z podpěru Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu Choćebuz někotre starše žony kaž tež Erwin Mjeršeńc ze Žylowa a Bertold Pahn z Depska we wosebitych knihach něštožkuli ze swojeho žiwjenja, wosebje z toho serbskeho a burskeho, zjawnosći spřistupnili. A nětko móžemy so z dalšim Delnjoserbom dźakowano jeho knize bliže zeznajomić: z Erwinom Hanušom, rodźenym 1935 w Hochozy a mjeztym hižo dołho w Choćebuzu bydlacym.
W zašłych 110 lětach je brunicowa industrija we Łužicy nimale 240 serbskich wsow takrjec wuraděrowała. Na radikalniše wašnje so čłowječe sydlišća ze swěta zhubić njemóža. W běhu jenož dweju generacijow bu wjesne wobydlerstwo wokolnych wsow z ratarskeho miljeja do industrialneje towaršnosće katapultěrowane. Wjele cuzych dźěłaćerjow so do Łužicy nawali, štož je asimilaciju Serbow pospěšiło. Serbja njemějachu chwile dosć, so ze swojej rěču a swojimi wašnjemi pod nowymi wuměnjenjemi přesadźić. W dźensa rekultiwowanej krajinje hižo ničo, ale woprawdźe ničo na serbske wsy njedopomina.
Hačrunjež mjenowane fakty swoju chutnosć a jěrosć zhubili njejsu, je diskusija wo wotbagrowanju serbskeho žiwjenskeho ruma kaž zaprahnyła. Ani ze stron Serbow so z tym lědma hišće něchtó chutnje rozestaja. Za němskich politikarjow je tuž wjele jednorišo, temu nadal dospołnje tabuizować a wotbagrowanje wsow wot powšitkowneje politiki napřećo Serbam wotkoplować. To je tak grawěrowace, zo dyrbi so k tomu něšto wjace rjec.
Klětuša knižna protyka wěnuje so hłownje zańdźenosći a přitomnosći Njeswa-čidła. Najznaćiše twarjenje wsy, stary hród z lěta 1723, je titulny wobraz. Zadnja wobalka skića zymski pohlad ze znateho parka. Derje čita so předsłowo protykarja Pětra Šołty, kiž w dobrej ludowej serbšćinje za Njeswačidło, barokny hród a za přinoški wo wsy wabi. Reportaža Tomaša Šołty ze sydom fotami poskića wobrazy wo Božim domje, wustajenišću w domizniskim muzeju, wo starožitnosćach, wo lodowej kofejowni a pawiljonomaj w parku.
Měnjeć
Damian Dyrlich
Druhdy chcył měnjeć – student być, na kóždy pad!
Za žiwjenje wuknyć,
raz palenčka šluknyć.
Što pak, hdyž nimam profa rad?
Druhdy chcył měnjeć – prof być, na kóždy pad!
Daty brać horje,
studentow měć k norje.
Što pak, hdyž nimam wědomosć rad?
Druhdy chcył měnjeć – slawist być, na kóždy pad!
Soljanku warić,
styki k Słowjanam twarić.
Što pak, hdyž nimam rěče rad?
Druhdy chcył měnjeć – medi być, na kóždy pad!
Na operacije běhać,
na sotry so směwać.
Što pak, hdyž nimam pacientki rad?
Druhdy chcył měnjeć – holca być, na kóždy pad!
Plesć sebi włosy,
w lěću běhać bosy.
Što pak, hdyž nimam hólcow rad?
Druhdy chcył měnjeć – ja być, na kóždy pad!
Nic runać so tamnym,
być, kajkiž sam sym.
Što pak, hdyž nimam sam sebje rad?
Mysle wo nowej knize „A srjedźa Kaponica/Mittendrin der Hahneberg“
Praji so, zo ničo njeje starše hač nowiny wčerawšeho dnja. Na druhej stronje pak so twjerdźi, zo ničo njeje zajimawše hač nowiny ze zawčerawšeho. Přehnate to drje je, ale w jadru wěrne. Hdyž čitaš w starych nowinach powěsće, powědki, rozjimanja abo Bóh wě što, leća ći mysle wróćo do zašłosće. Po wulce poradźenej knize „Pod Čornobohom“, prěnjej dwurěčnej čitance, wušłej 2012, je so nětkole Marko Grojlich z třećej „A srjedźa Kaponica“ wsam wokoło Rakec, Njeswačidła a Minakała wěnował. Hdyž je čłowjek hdy sam w archiwach rył a w starych nowinach za něčim pytajo čitał, wě, kajku wutrajnosć, zaměrnosć a bjezdwěla kajke wjeselo čłowjek trjeba, zo by, runja archeologam w hromadce kamjenjow drohoćinki, hač wulke abo małe, namakał.
Marko Grojlich zwonkownosće swojeho předewzaća nakresli. „Tydźenske a Serbske Nowiny z lět 1843 do 1937 steja na 4,51 metrach w polcach“, rjekny w předsłowje.
Štóž je so mjez 1979 a 2019 na wšitkich kóžde lěto so wotměwacych mjezynarodnych swjedźenjach serbskeje poezije wobdźělił, je zawěrno swěrna duša a spušćomny podpěraćel tuteje wulkotneje tradicije. Basnik a spisowaćel Beno Budar tole hač do kónca tutych swjatkow běše. Po zakónčenju lětušeho 40. mjezynarodneho swjedźenja serbskeje poezije je so Alfons Wićaz z nim rozmołwjał.
Kajki wuznam widźiće w festiwalu serbskeje poezije?
B. Budar: Za mnje je wón najlěpši multiplikator Serbow w kraju a wukraju. Multiplikator je čłowjek, kotryž rozšěrja wědu, w našim padźe wědu wo Serbach. Za nas je to jara wažne a tole nam tež wosebje tyje.
Wot wšeho spočatka sće so na tutych 40 lět so wotměwacych festiwalach wobdźělił, sće tam swoje basnje kaž tež twórby na swjedźenju spomnjenych serbskich basnikow a Waše přełožki basnjow wukrajnych poetow-wobdźělnikow předstajił. Kajki wuskutk měješe to na Was?
Lětsa druhi raz wuhotowane Budyske pišćelowe lěćo je publikum znowa z hudźbu wot baroka hač do přitomnosće w tachantskej cyrkwi sprjewineho města zawjeseliło. Mjez dohromady třinaće koncertami běštej tež dwaj ze serbskim podźělom.
Chasow, wjeska w serbskim wótcnym kraju, leži wosom kilometrow sewjernje Budyšina zboka historiskeje wikowanskeje dróhi, dźensnišeje B 96. Jědźeš-li z Radworja přez Chasow na Łuh, so dróha nimale na kóncu wsy rozdwoji. Hłowny puć wjedźe naprawo k wětrnikej na Łóžce a wotbóčka nalěwo po hłubokim puću na hórku. W kuće mjez tutymaj pućomaj steji okorowa chěžka. Tam narodźi so 1891 Mikławš Krječmar, rěčespytnik a literarny stawiznar, něhdy docent serbskeje filologije na Karlowej universiće w Praze. Pozdźišo bydleše tu Hana Šenkarjowa, rodźena Chěžkec z Hórkow, wot Chasowčanow luboznje ‚Šenkarka‘ mjenowana, wušiwarka katolskeje drasty, sławna tež jako kucharka na swjedźenjach, sotra Jurja Chěžki, nadarjeneho basnika, kiž pak je 27lětny we wójnskich rokotach 1944 w Juhosłowjanskej žiwjenje přisadźił.
Jako wopytach njedawno zaso raz Měšćanski muzej w Budyšinje, widźach w serbskim wotdźělu stajneje wustajeńcy foto z dźěćimi wjesneje šule w Rownom z lěta 1939. Nimale wšitke holcy su w slepjanskej drasće. Naša mać bě tehdy jako dźěćo a šulska holca tež serbska chodźiła. Doma jej wobraz pokazach z prašenjom, hač snano někoho spóznaje. Wona na njón pohladny a rjekny: „Tónle muž je mje tehdom bił!“ A pokaza na jednoho z dweju wučerjow na foće. Hišće po wosom lětdźesatkach so na mjeno brutalneho kubłarja dopominaše: Kinne. Wón bě słyšał, zo wona z přećelku serbowaše. Wobě dyrbještej so před rjadownju stupić. Měještej swojej ručce doprědka wupřestrěć. Potom wučer wjacekróć mócnje z kijom na nje biješe, tak zo měještej holčce dny dołho módre porsćiki. „Ale płakała njejsym“, mać praješe, jako před něšto lětami prěni raz wo tym powědaše.


text:
SLONSKE LEGENDY
Niymrawa z kole Glywic
Zaroski kole Glywicow boua tako sztela kaj sie czi cesty trefiouy i kaj pieronowo straszouo. Stare
oumiczki, jeszcze za Wilusia, to godauy, co tam Niymrawa straszy. Kedys ale ludziska wiedzieli, ize to boua tak naprowdy
duszyczka od jednego bezboznika. To tysz se dejcie tera ino pozor, jakescie cosik nagrzeszyli. No ale dalyj.I kej to z
tym straszyniym roz tako jedna istno baba ze kole Laband usuyszaua, to se zaroski chciaua przekonac sama, eli to je aby
prowda. Jako to sie godo „kaj dziobou tam i baba” (a mozno to bouo konsek na okopyrtka - pieron wiy). No to
ta (istno) kobiyta tam poszua i siedua
se na kamiyniu zaroz kole tyj szteli, tam kaj sie czi cesty trefiouy, i czeko. Naroz paczy a ku niyj
idzie jakis taki choby chop. Ona couko we strachu, a tyn chop jyj kiwie, coby poszua za nim. Tak bouo pora rozy i za
kozdym rozym tyn chop wuaziol do dom, kaj ta kobiyta miyszkaua, i za kozdym rozym potym naroz sie traciou. Roz, w jedyn
piontek, paczy ta kobiyta, a dzwiyza sie same roztwiyrajom, tyn chop wlazuje do izby i kiwo jyj coby poszua za nim. Ona,
couko we strachu, ale poszua, a on wlazi do komory i zarozki kole niego zrobioua sie tako blank czorno krajza, w keryj o
sie zaczon pieronowo kryncic i tancowac choby klupniynty, az naroz ustanou i pedziol : „Jo je tyn kery za zycio
przibiou hufnolym siedym hostiow do drzewa, kere stoi wele Starych Glywicach (tam kaj sie idzie do Laband na "Zakanau",
i kere wyglondo choby w nie pieron jasny szczelou). Kejch ta siodmo hostia przebiou i przibiou do tego drzewa, toch pod
bez dychu a moja duszo je terozki skozano na mynki we piekle u dziobuow. Ale jak kerys ze, abo z kole, Glywic bydzie bez
siedym miesionczkow w kozdy piontek siedym chlebow biydnym ludziom rozdowou, to bydzie i ta moja duszyczka zbawiono, a
Ponboczek mi wyboczy”. Tak pedziou i naroz sie straciou. Takobiyta tak sie to wziynua do serca, ze zarozki richtik
bez siedym miesioncow w kozdy piontek siedym chlebow biydokom rozdowaua, a tyn duch sie w kozdy piontek pokozywou, ale
juz za kozdym rozym ta czorno krajza, w keryj mynczouo go te piykelne tancowanie, boua corozki to myniyj czorno. Ku
koncowi siodmego miesionca poprosiou tyn chop jeszcze coby w kosciele "Zakanauym" dac na mszo za spokoj od
niego duszy. Tysz i to ta kobiyta zrobioua. Na tyj mszy pokozaua sie ta duszyczka ze siedmiyma hostioma w rynce i legua
se tyj kobiycie, kero jom wyzbawioua, kole nogow. Wiyncyj potym juz zodyn tyj duszyczki niy uwidziou, a tam kaj sie ze
Starych Glywic na Laband szuo i kaj sie te czi
cesty trefiauy wiyncyj juz tysz niy straszouo. Eli to wszysko bouo gynau tak jak mi ta oumiczka to opedziaua to jo
niywiym. Jo sam jednakoz opedziou couko prowda keroch wiedziou, i w zyciu bych niy cyganiou, choby ino skiz tego, co jo
mom pieronowy strach, jak ino uwidza jakos Niymrawa. Jak kerys szou kedys piechty ze "Zakanau" (tak dzisiej
godajom na Stary Laband) do Starych Glywicow, to wiy o kerych sztelach, abo miejscach, je sam godka. Roz, za bajtla,
szukouech tego kamiynia na kerym ta „istno
baba" siedziaua. Ino jak mi tako inkszo oumiczka, keroch tam trefiou, a keryj zech piyrwyj na oczy niy widziou,
pedziaua, dzisio niy poradzi go zodyn juz snalysc, skiz tego co, dziobuy jakes sto lot nazot, ze zuosci na ta istno baba,
o keryj zech sam opedziou, wszyske kamiynie i kizloki poprzeciepywali i porozciepywali kajsik indziyj. Kule, alech sie
sam nagodou, aze mi dychu brakuo! Ja, tak to bouo. Jak mi niy wiezycie to se idzcie na te place, sztele i miejsca o
kerych sam zescie suchali i sie same przekonejcie.
Szwager
ze strony http://www.glywice.de.tf/


text:
Dypkownje w dźewjećich
Zešědźiwja hłójčki petunijow
Wěrja hišće pokazowakej časnika
Kiž běži kaž hewak
Dźeržimoj so horje z lubosću
Pod sytymi jaworami pjerchotajo
Měrowych hołbjow křidleška
Sprostłe sćahnu lěćo
Nad Łobjom zabłysknu
Bójske zliwki ze wšěch mróčelow
Padajo rozwuzdźenej tujawce
Wustonatej sony a žedźby
BENEDIKT DYRLICH
Loni 22. awgusta smědźach zhromadnje ze swojej mandźelskej w Nowoslicach złoty kwas Bena Budarja a jeho Ludmile sobu swjećić, a to we wulkim kole gratulantow a z wotputanej bjesadu hač do pózdnjeho wječora. Tehdy so mnohim z nas zdawaše, zo je drač korony, kotryž bě spočatk měrca wubuchnył, mjenje abo bóle přewinjeny. Kaž dźensa wěmy, bě zezdaće z lońšeho lěća błud.
Pjatk, 19. měrca 2021 zakónči zasłužbny serbski basnik a publicist, scenarist a lektor swoje 75. žiwjenske lěto. Tónkróć drje njebudźe telko swójbnych, znatych a přećelow Benej Budarjej w bjezposrědnjej bliskosći zbožo wupřeć móc. Pandemija budźi dale žałostne strachi, žada sej přeco hišće wopory a zaraća puće k njewobmjezowanej zhromadnosći, kajkaž je w Serbach tradicionelnje z wašnjom.
Tuž so swojemu koleze a přećelej po ideelnych šćežkach bližić spytam a jemu z wotstawkom přiwołam: Luby Beno, wostań při wšěch trapjenjach dale čiły a wjesoły, z nadźiju a wěru, zo so namaj a nam zdźerža a wotewrja přichodnje zaso stare a nowe puće k zetkanjam, k literarnym předewzaćam a swjedźenjam!
Z Benom Budarjom so z młodych lět zwjazany čuju. Jeho bohate a wjelestronske literarne tworjenje a narodne skutkowanje mje hižo lětdźesatki přewodźa. Jeho sylna serbska a słowjanska wutroba mje dale jima. Jako wón w Lipsku slawistiku studowaše, ja pak teologiju w Erfurće, so z nim lěta 1969 w Kružku młodych awtorow pod nawodom Kita Lorenca bliže a wosobinsce zeznach. Wobaj so horjachmoj z dalšimi młodymi Serbami za basnjenje. Rady wo wutworach kružkarjow a docyła wo modernej poeziji diskutowachmoj, na wuradźowanjach w Serbskim literarnym muzeju a druhdźe. (Muzej w Budyskim Serbskim domje bu wot funkcionarow Domowiny w lěću 1978 z gwałtom zlikwidowany.)
Před wabjenskej sćěnu moluja
popki w narodnych drastach wobrazy
krjepi stulena žona ćichu wodu
kórki a tomaty wjesele slepja
domjace bohatstwa na witaminach
čerstwe w poskitku sliny běža
Na brjoze kumštneho jězora
zapósłanc Tomaš wostanje přistojny
wisajo w kupanskich cholowach
šěroko chwali wuhlo za Šwedsku
zašmjata so samo klima
při wotklepanej štučce wo jejkomaj
Klinči chór zdaloka křiwje
ridruja wuwozne připrawy kopjo
hromadu wotsypki a praskot
pohrjebaja přiběrace směrki
smjertny strach zabywaja kolesowarjo
a skaterojo na smolanej pisće
BENEDIKT DYRLICH
ze: Zlět zelenych wuchačkow. Basnje a powědki, Budyšin 2016
Přećel a podpěraćel Serbow w Pólskej Janusz Wójcik je njeboh. Žaruju wo wurjadneho basnika, kulturnika a politikarja, kiž bě w 59. žiwjenskim lěće 28. awgusta 2020 po dołhej ćežkej chorosći w Brzegu zemrěł. Jeho mandźelskej a swójbje słuša sprawna sobuželnosć.
Janusza sym zeznał spočatk noweho lěttysaca. Tehdy běch šefredaktor Serbskich Nowin a předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow, w kotrymž so wjacori z nas hižo wot přewróta wo womłodźenje a zesylnjenje literarnych a kulturnych stykow k swojim słowjanskim susodam prócowachu.
Na popołdnju w lěću 2003 so muž w dobrych třicetych lětach a swětłym wobleku a kłobuku w redakciji našeho dźenika zjewi a so jako »direktor departementa za kulturu, sport a turizm« wojewódstwa Opola předstaji. Rjekny, zo je jemu wopyt pola mje Jurij Łušćanski, referent za kulturu a wukraj w Domowinje, doporučił. Zdobom přepoda mi zběrku basnjow ze swojeho pjera. Z nich wučitach, zo tematizuje zahubne wójnske a powójnske časy, sćěhi etniskich wuhnaćow, lubosć k Adamej Mickiewiczej a k swojej pólskej a šleskej domiznje, w kotrejž so zetkawaja a tež kusaja njeličomne narodne a nabožne prudy.
Moja angažowanosć za wuchowanje Klětnoho w rozsudnych měsacach měrliweje rewolucije – a pozdźišo tež za Rogow pod wuměnjenjemi wobnowjenja demokratije – ma swoje předstawizny. Tute so njehodźa z někotrymi słowami rozjasnić. Njech su tohodla jenož někotre wuchadźišća naspomnjene, kotrež mje pohnuwachu, so Klětnjanam kónc lěta 1989 a Rogowčanam nalěto 1990 w boju wo přichod jich sydlišćow direktnje přizamknyć – a to w zhromadnosći z mnohimi serbskimi spisowaćelemi, dźiwadźelnikami a dalšimi wuměłcami a kulturnikami: