text:
Beschreibung
Na zelenej łuce, źož rosćo bom, zachopijo se kužde tšojeńko toś tych knigłow k słuchanju. A wy njebuźośo wěriś, co móžo se tam wšykno staś! Wroblik Frido padnjo z gnězdka, myška Pip-pip leśi w kórbicku pśez gat, žabka Šnapawka trjeba spěšnu gójcojsku pomoc a ježyk Štapak pśewalijo gjarnc pólewanki. Ale teke zwěrjetka deje w swójom žywjenju wšake nawuknuś ...
Wroblika, myšku, žabku a ježyka wjele źiśi južo znajo, a to z kniglickow, kótarež jo z górnoserbskeje rěcy pśestajił Gerat Nagora a wudało LND w lětach 2006 do 2009.
Wumólowańske łopjena


c: text/html

text:
Teoria wielkiego podrywu: Sezon 9 ścieżek dźwiękowych
Epizody Spisały spis
- Epizode 1: The Matrimonial Momentum Muzyki z filmu: 3
- Epizode 2: The Separation Oscillation Muzyki z filmu: 2
- Epizode 3: The Bachelor Party Corrosion Muzyki z filmu: 3
- Epizode 4: The 2003 Approximation Muzyki z filmu: 4
- Epizode 5: The Perspiration Implementation Muzyki z filmu: 2
- Epizode 6: The Helium Insufficiency Muzyki z filmu: 2
- Epizode 7: The Spock Resonance Muzyki z filmu: 2
- Epizode 8: The Mystery Date Observation Muzyki z filmu: 2
- Epizode 9: The Platonic Permutation Muzyki z filmu: 2
- Epizode 10: The Earworm Reverberation Muzyki z filmu: 3
- Epizode 11: The Opening Night Excitation Muzyki z filmu: 3
- Epizode 12: The Sales Call Sublimation Muzyki z filmu: 2
- Epizode 13: The Empathy Optimization Muzyki z filmu: 2
- Epizode 14: The Meemaw Materialization Muzyki z filmu: 2
- Epizode 15: The Valentino Submergence Muzyki z filmu: 2
- Epizode 16: The Positive Negative Reaction Muzyki z filmu: 10
- Epizode 17: The Celebration Experimentation Muzyki z filmu: 3
- Epizode 18: The Application Deterioration Muzyki z filmu: 2
- Epizode 19: The Solder Excursion Diversion Muzyki z filmu: 4
- Epizode 20: The Big Bear Precipitation Muzyki z filmu: 2
- Epizode 21: The Viewing Party Combustion Muzyki z filmu: 2
- Epizode 22: The Fermentation Bifurcation Muzyki z filmu: 2
- Epizode 23: The Line Substitution Solution Muzyki z filmu: 2
- Epizode 24: The Convergence Convergence Muzyki z filmu: 2

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
FV Módro-běli Zschachwitz
– SJ Chrósćicy 3:1 (2:1)
Zestawa hosći: Králíček – Teichmann, Sentivan, Šafář, Henčl, Schulze, Młynk (64. F. Zahrodnik), M. Zahrodnik (73. Gries), Runt, Žur, Věchet (45. Bogusz)
Prěnje koparske mustwo SJ Chrósćicy je swoju premjernu hrajnu dobu w krajnej klasy-wuchod jako prěni cyłk zakónčiło, dokelž ma stafla njerunu ličbu mustwow. Nažel su so chowancy trenarja Pavela Runta ze słabym wukonom do lětnjeje přestawki rozžohnowali. Při tym běchu woni w zwučenej a sylnjej zestawje nastupili. Jeničce kapitan Bosćij Cyž njesmědźeše so žołto-čerwjeneje karty dla, kotruž bě w hrě přećiwo Weixdorfej dóstał, wobdźělić. Domjacy hru a tempo wot spočatka postajachu. Chróšćenjo skutkowachu skerje mučni. Po jědnaće mjeńšinach Zschachwitz hižo 1:0 nawjedowaše. Jenož mjeńšinu pozdźišo drje zamó Čech Radim Věchet wurunać a hišće do połčasa pak přećiwnik znowa wyskaše (37.). Po rjanej přihrawce přetwori nadběhowar módro-běłych zymnokrejnje k 2:1. Králíček bě bjez šansy.


text:
Krzyżowska Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Gaj, Wrocław, Kłokoczyce, Wrocław, Borek, Wrocław, Bieńkowice, Wrocław, Nowy Dwór, Wrocław, Sołtysowice, Wrocław, Żerniki, Wrocław, Świątniki, Wrocław, Psie Pole, Wrocław, Kleczków, Wrocław, Klecina, Wrocław, Jerzmanowo, Wrocław, Tarnogaj, Wrocław, Huby, Wrocław, Strachowice, Wrocław, Ownia, Wrocław, Plac Grunwaldzki, Wrocław, Dąbie, Wrocław, Partynice, Wrocław, Zacisze. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Wilkszyn, Paniowice, Krępice, Pisarzowice, Krzeptów.


text:
Most Partynicki Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Księże Wielkie, Wrocław, Grabiszyn, Wrocław, Widawa, Wrocław, Sołtysowice, Wrocław, Opatowice, Wrocław, Kleczków, Wrocław, Bartoszewice, Wrocław, Osiniec, Wrocław, Kuźniki, Wrocław, Złotniki, Wrocław, Różanka, Wrocław, Świątniki, Wrocław, Zacisze, Wrocław, Swojczyce, Wrocław, Dąbie, Wrocław, Gądów Mały, Wrocław, Wojszyce, Wrocław, Popowice, Wrocław, Bieńkowice, Wrocław, Fabryczna. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Pszczelarska, Karola Lipińskiego, Jana Stanisławskiego, gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego, Romualda Cabaja, Onufrego Zagłoby, Cedrowa, Most Oporowski, Korzeńska, Elizy Orzeszkowej. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Ślęza, Wysoka, Bielany Wrocławskie, Zabrodzie, Mokronos Dolny.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Z nahladneho basniskeho zawostajenstwa Jana Kiliana (1811-1884) z Delan pola Rachlowa je Trudla Malinkowa wuběrała najrjeńše a najhódniše dźěła. Kilian sam drje je 1846 dźěl z nich w knižce «Spěwarske wjesele» wozjewił, pozdźišo nastate kěrluše pak su rozbrojene w časopisach, kěrlušowych knihach a spěwarskich. Ze zešiwkom 43 w rjedźe Serbska poezija maja wšitcy, kiž so za basniske tworjenje Jana Kiliana zajimuja, kotřiž jeho kěrluše rady spěwaja a wo jeho basniskim skutkowanju wjace wědźeć chcedźa, k tomu móžnosć a přiležnosć. Basnjam, kěrlušam a přełožkam su přidate biografija, krótke hódnoćenje, žórła, wujasnjenja a přispomnjenja. Nutřkownu wobalku pyša kaž při kóždym zešiwku «Serbskeje poezije» pokazki na žiwjenje a skutkowanje basnika.


text:
Korbbal
Korbbal to je zespołowy szpil, we kery grajům dwa manszafty, po pjyńć szpilerów kożdy. Cwekym kożdygo ze manszaftów je zdobywańy půnktůw. Coby je zdobyć trza celńy wćepnůńć bala do korba. Nad właśćiwym przebjygym szpilu wachujům arbitry. Zwyćynzcům szpila je tyn mansaft, kery we cołkym szpilu zdobydźe wjyncyj půnktůw. Korby wiszom 3 metry a 5 cyntymetrůw wysoko nad szpilplacym. Ta zorta szpilu przyprawjoł kanadyjski profesůr James Naismith we grudńu roku 1891. Dźiśoj korbbal je jednym ze nojczyńśći uoglůndanych i nojpopularńyjszych szportów.


text:
Uzbekistůn
Ůzbekistan (uzb. O‘zbekiston, Republika Ůzbekistanu – O‘zbekiston Respublikasi) – państwo pouožůne we Azyji Střodkowyj, čuůnek Wspůlnoty Ńypodlyguych Państw.
Kraj ležy mjyndzy dwjyma wjelgimi řykůma – Amu-darjům a Syr-darjům. Powjeřchńo we wjynkšośći růwńinno. Ůng. 20% placu zajmujům gůry a předgůřa. Na wschodźe i půunocnym wschodźe kraju ležům gůry Tjyn-Šan i Auaj, uośiůngajůnce 4634 m n.p.m. Mjyndzy ńimi ležy urodzajno, nawadńano Kotlina Fergańsko, kerej tajla noležy do Ůzbekistanu. Střodkowo tajla kraju zajmuje Ńiźina Turańsko s rozlyguům pustynjům Kyzůu-kům, na kerej terynůma uosadńičymi sům ńylične uoazy i doliny řyk - Syr-darii, Zarafšanu, Kaška-darji a Amu-darji. Zachodńi skraj zajmuje růwńy pustynny puaskowyž Uostjurt. Do Ůzbekistanu noležy pouedńowo tajla downygo Jeźora Aralskigo.


text:
Persišćina
Persišćina, fârsî - abo teke pârsî - jo indoeuropska rěc. Z darijšćinu, tádžikišćinu, pahlawšćinu, hazaragšćinu, dehwaršćinu, darwazšćinu, aimaqšćinu, džidšćinu, tatšćinu, bucharšćinu, luršćinu, kumzaršćinu a larišćinu słuša do krotkowjacorneje kupki irańskich rěcow. Jo jadnučka amtska rěc Iranskeje islamiskej republiki (pśez 66 milionow wobydlarjow) a jeje pódzajtšny dialekt, tj. daršćinu, powěda něźi dalšych 7 milionow wobydlarjow Afghanistana (5,6 mil.) - tu stej dwě drugej amtskej rěcy - a Pakistana (1 mil.). Źinsajšnej modernej persišćinje wjelgin pódobna jo teke tadźikišćina (jadnučka amtska rěc z něźi 6 mil. wobydlarjami Tadžikistana. Afghaniske a tadźikiske dialekty su archaiše a gramatiski bogatše nježli źinsajšna moderna irańska persišćina.
Gramatika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Persišćina ma dwa numerusa, ale njama žeden genus, na rozdźěl wót stareje persišćiny.


text:
Olga Krzyżyk
Aktualizacja:
Historia budowy kolei na Łomnicę ©Marek Hajkovsky/TMR a.s.
Wuc indianerow Hanys Dugi Lajtong. (gość)
Jak nasze somsiady budowali ta kolyjka, to Poloki tysz siedzieli w lasach. Niy mogli to bes tyn czas tysz sie tako kolyj linowo zbudowac?
Niy musieli by teroski nazywac sie wyklynte, bo by ich...rozwiń całość
Jak nasze somsiady budowali ta kolyjka, to Poloki tysz siedzieli w lasach. Niy mogli to bes tyn czas tysz sie tako kolyj linowo zbudowac?
Niy musieli by teroski nazywac sie wyklynte, bo by ich tysz kwolyli.zwiń


text:
Hurdu hurdu w warszawskim radioku
Latoś ludzie ze Ślonska z Żor, Adam Oleś i Dominika Kontny pospołu ze swojom kapelom, jako jedni z niywielu z naszego regionu bez ty 15 lot istniynia konkursu, zagrali i zaśpiywali swoji konski na Festiwalu Nowa Tradycja w Polskim Radioku w Warszawie. I mało tego, łostali docyniyni. Jich płyta dostała trzecio nagroda w konkursie na Folkowy Fonogram Roku. Som my skisz tego w zocy z tyj nagrody, bo naszym Ślonskiym trzeja sie asić i go pokazywać w świecie, ale tyż robić to tak jak łoni, z wielkom krasom i na wysokim poziomie. A dzisio spotkali my sie z Adamym, coby pogodać ło tym, jak to wszyjstko u nich wyglondo.
Jak podchodzicie do muzyki, kiero robicie? Co łona Wom daje? Podug Wos nojlepszy Wasz konsek to…
Muzyka, kiero gromy je z syrca, skisz tego podchodzymy do nij fest emocjonalnie. Chocioż nasz projekt skupio muzyków z cołkij Polski, ale jego głównom osiom je duet mój i Dominiki Kontny – kiero śpiywo. Od tego wszyjstko sie zaczło I durś chcymy to rozwijać. Muzyka daje nom frajda i okazja do pokazywania tzw. tradycji ślonskij w inkszy sposób. Nojlepszy konsek – ni mom. Wszyskie som inne, i majom swój luft. A jo mom rod jak jest roztomajcie, a niy na jedno kopyto.
Barzij wolicie wystympować na takich konkursach dejmy na to jak Nowa Tradycja, czy raczyj kaj żodyn Wos niy ocynio? Był sztres?
Ja , sztres był. Bardzo my chcieli sie pokozać. A niy było to łatwe – przez 20 minut pokozać wszysko, co by sie chciało. Beztóż jo wola normalne koncerty, kiedy mogymy zbudować ta wiynź ze publicznościom. Z tym ocynianiym też jest roztomajcie, ale jak sie udo coś zdobyć to jest fajnie. A przeca projekty ślonskie raczyj sie niy pokazujom. A jo sie bardzo ciesza, ża naszo płyta zdobyła 3 nagroda w konkursie na Folkowy Fonogram, bo dlo mie to jest tako misja pokazywać godka ślonsko inaczyj. Jo mom rod folklor z Mazowsza i Kujaw i spod Tater, ale jak żech sie sam urodził to szukom tukej.
Jak żeście sie czuli? Jak Wos przyjyni na NT w radioku warszawskim?
Festiwal jest bardzo dobry, dobrze zrychtowany. Przyjyni nos dobrze, poznali my ciekawych muzyków, grajków i śpiywoków – niy yno z Polski. Polecom kożdymu.
Wiela czasu zajyno Wom same przygotowani tych pieśniczek?
Wiela czasu – ciynżko pedzieć. To trwo cały czas. Durś wynajduja coś nowego i próbuja przisposobić. Konski na płyta „hurdu_hurdu” od zebranio do nagranio zajyny koło roku. A łoprócz tego cały czas sie spotykom z Radostowiankami, paniom Jadwigom i coś tam sie ucza. Potym to aranżuja , próbujymy z Dominikom i idzie w świat.
Zdo sie, że mało je zespołów ze Ślonska, kiere grajom muzyka folkowo. Czymu tak je?
No , to jest ta bolonczka. Ale co poradzić. Może nagroda dlo naszej płyty pomoże. Jo myśla że ludzie ni mogom kojarzyć piyknego ślonskigo śpiywu yno z festynym abo karczmom. To jest dlo nos szukani tożsamości, a dlo innych muzyków niy – Ślonzoków – egzotyka. Taki miszung.
A jak u Wos z nowymi konskami? Robicie juzaś co nowego?
Cały czas szukom nowych, fajnych konsków. Ni ma to taki proste. Jest tego trocha tu i tam, ale skuli roztomaitych rzeczy niy wszystko mi sie podobo. Może jes żech wybredny, ale niy chca iś za bardzo na kompromis w muzyce.
Czego momy Wom winszować?
Możecie nom winszować wyny i chyńci do granio, śpiywanio i muzykowanio. Bo wtedy to wszyjsko idzie z duszy, a ło to sie rozchodzi. Nawet jak jest trocha na opy.
Kaj bydzie nastympny Wasz kocert?
Nastypny koncert bydzie 22 czerwca u Starosty pszczyńskigo, a potym 27 lipca w Konstantynowie Łódzkim w ramach festiwalu objazdowego Filharmonii Łódzkiej: Kolory Polski 2013. Zapraszomy serdecznie do hurdanio.
Fest Wom gratulujymy i w Waszym imiyniu zapraszomy wszyjstkich na Wasz koncert do Pszczyny. Niy trzeja nic płacić!
W radioku grali tak:
http://www.polskieradio.pl/8/22/Artykul/847939/
A wiyncyj ło koncercie we Pszczynie tukyj:
http://www.powiat.pszczyna.pl/wiadomosci/2224-powitanie-lata-w-ogrodzie-starostwa-powiatowego-w-pszczynie


text:
Sonet
Sonet (z łatyńšćiny: sonare= "zněś, klincaś") jo forma basni. Jeje mě groni "mały tonowy kus".
Wopśimjeśe
Natwaŕ a warianty
Sonety maju 14 metriski rědowanych smužkow, kenž su w originalnej italskej formje do styrich štuckow rozrědowane: dwa kwarteta ze styrimi smužkami a dwa se pśizamkujucej terceta ze tśimi smužkami[1].
Jadnotliwe smužki italskego soneta maju jadnasćo złožkow, zwětšego ze žeńskeju kadencu (Voi | ch’as | col |tat |e in | ri | me | spar | se il | suo | no)[2]. Tomu wótpowědujo w nimskej rěcy jambiski pentameter, kótaregož kadenca móžo pak žeńska (11 złožkow) pak muska (10 złožkow) byś (In | Spie | gel | bil |dern | wie | von | Fra | go | nard/ist | doch | von | ih | rem | Weiß | und | ih |rer | Rö | te)[3].
Do špańskeje a portugalskeje lyriki jo se sonet ceło po italskej wašni pśewzeł.
W francojskej klasice a w prědnej recepciskej faźe w Nimskej w baroku jo było pśedewšym wužywany metrum tak pomjenjony Alexandriner, ze šesćimi akcentami a z cezuru w srjejźi[4].
Do engelskeje literatury jo se sonet dostał w šesnastem stolěśu. Malsnje jo se forma změniła: Tśi kwartety wjedu do coupleta z dwěma smužkoma. Metrum jo był jambiski pentameter ze žeńskeju abo muskeju kadencu (A | migh | ty | wo | man | with | a | torch, | whose | flame)[5]. Engelski sonet jo teke znaty ako Sharespeare-sonet[6].
Teke w Nimskej płaśi wót casa A. W. Schlegela jambiski pentameter z muskeju (tupeju) abo žeńskeju (znějuceju) kadencu a z rymoweju šemu
- abba - abba - cdc -dcd
abo
- abba cddc - eef - ggf
W tercetoma pak jo wjele wšakorakich wariantow:
- abba - abba - ccd - eed
- abba - abba - cde - cde
- abba - abba - ccd - dee
Engelski sonet ma šemu:
- abab - cdcd - efef - gg (William Shakespeare)[7]
- abab - bcbc - cdcd - ee (Edmund Spenser)[8]
- abba - cddc - effe - gg (Richard Barnfield)[9]
- aba - bcb - cdc - ded ee (Percy Bysshe Shelley)[10]
Sonetowe cykluse
Cesto se zestajiju někotare sonety do wětšych cyklusow:
Tencone: waźenje dwěju basnikowu, w kšutej formje se wobjadnawaju rymowe kóńcowki pśedchadajucego soneta.
Sonetowy wěnc: ma 14 + 1 jadnotliwych sonetow, kuždy sonet pśewzejo slědnu smužku pśedchadajucego, z tych 14 kóńcnych smužkow wujźo w njezměnjonem pórěźe 15., tak pomjenjony mejstarski sonet[11].
Sonetowa seś: Pśez Tomasa Krügera dalej wuwita forma sonetowego wěnca. 14 bazowych sonetow njejsu tak zwězane ako we wěncowej formje, ale jich paralelne smužki daju seś, z kótarejež nastanjo 14 nowych sonetow.
Poetiske wopśimjeśe
Idealne wopśimjeśowe struktury su:
W italskem soneśe: Teza w prědnem kwarteśe Antiteza w drugem kwarteśe Synteza w tercetoma
abo
Teza w kwartetoma Antiteza w tercetoma
W engelskem soneśe: Teza w prědnyma kwartetoma Antiteza w tśeśem kwarteśe Aforistiska synteza w coupleśe
Stawizny
Zachopjeńk w Italskej 13. stolěśa
Spócetk soneta lažy w Italskej prědneje połojce 13. stolěśa. Zazdaśim jo se pśi apulisko-siciliskem dwórje kejžora Friedricha II. pśed 1250 wuwiło. Tam jo była dwórska Siciliska šula za basnikow, ako jo pisała Minnelyriku w siciliskej rěcy lingua volgare. Giacomo de Lentini, kenž jo měł nacolne městno na šuli, by mógał byś prědny wužywaŕ teje formy a stakim wunamakaŕ soneta.
Basnje z prědneje połojce 13. stolěśa maju wšykne samski muster, kenž su pózdźej pśewzeli mejstarje sonetow, Petrarca a jogo naslědniki: Te sonety maju 14 smužkow z jadnasćo złožkami, ako su do oktawy a seksteta rozdźělone.
Oktawa ma dwójosmužkowu strukturu z alterněrujucym rymom (abababab). Wobej kwarteta (abo oktet) a slědujucej terceta (abo sekstet) źěli nowy retoriski zachopk. Rymowa šema tercetowu jo rozdźělny, zwětšego pak cde cde.
Ta kupka nejstaršych znatych sonetow wopśimjejo 19 basnjow. 15 wót Giacomo'a da Lentini'a[12], jaden wót Jacopo'a Mostacci'a a Pier'a della Vigna (teke Pietro de Vinea) a dwa dalšnej wót abta kloštarja Tivoli. Dokradne datěrowanje zdźaržanych tekstow basnikojskego krejza wokoło Friedricha II. (teke wón jo basnił, ale žedne sonety) njejo móžne.
Znaty jo sonetowa forma dla Francesca Petrarca (1304 - 1374). Jogo basniska zběrka, Canzoniere, jo nastała w prědnej połojcy 14. stolěśa a jo 1470 wujšła ako śišćane knigły. Ta twórba, zachopjeńk drugego wjelikego erotiskego lyriskego systema pódwjacornych literarnych stawiznow pódla Minnesanga, tak pomjenjony dolce stil nuovo, wobstoj z wětšego źěla ze sonetow za basnikowu "Madonnu angelicatu", za Lauru. Stakim jo dobry zakład a pśikład za wjele drugich basnikow až do zachopjeńka 17. stolěśa: tak pomjenjony petrarkizm.
Petrarkowy rownik Antonio da Tempo jo wopisował w swójich knigłach "Summa artis rithmici" šesnasćo wšakich rymowych wariantow soneta. Styri z nich licymy do wušego sonetowego basnistwa, te styri, ako jo Petrarca w swójom Canzoniere wužywał: wobejmujucy rym (abba - abba), alterněrujucy rym za oktawu, tśirymowu formu (cde - cde) a alterněrujucu formu (cdc - dcd) za sekstet.
Rozpśestrěwanje pó Europje až do nimskego baroka
Pó prědnem kwiśenju pla Petrarci a Dante'a - pózdźej teke pla Michelangela (1475 - 1564) - jo se sonet rozpśestrěwał w cełem romaniskem kulturnem rumje, w šestnastem stolěśu teke w Engelskej a Nimskej, tšochu pózdźej w Nižozemskej a Skandinawiskej. Nejstaršy nimski sonetowy cyklus jo wót Johanna Fischarta. W romantice jo sebje sonet teke w słowjańskich krajach popularnosć wudobył.
Wokoło 1450 jo se dostał petrarkiski sonet do Špańskeje (Íñigo López de Mendoza), w srjejźi 16. stolěśa do Portugalskeje (Francisco de Sá de Miranda[13], Luíz Vaz de Camoes) a do Francojskeje (Joaquim du Bellay, Clément Marot, Pierre de Ronsard) a na kóńcu stolěśa teke do Nižozemskeje a Nimskeje.
W Francojskej, ako pózdźej w Nimskej, jo se rěcny rytmus kradu změnił. W Italskej wužywany jadnasćozłožkowy metrum (endecasiilabo) njejo měł w francojšćinje wótpowědnika. Francojske basniki su togodla wužywali Alexandriner, což su teke nimske basniki baroka pśewzeli.
W Engelskej jo było wuznamna sonetowa kultura w elizabetańskej dobje (Thomas Wyatt, Henry Howard, earl of Surrey, Sir Philip Sidney, Edmund Spenser, Michael Drayton, Samuel Daniel, John Donne). Wósebnje William Shakespeare (1564 - 1616) jo dał wósebnej formje engelskego petrarkiskego soneta 1609 slědne kwiśenje.
Wuznamnej za zawjeźenje soneta w Nimskej stej byłej Georg Rudolf Weckherlin a Martin Opitz. Ako samostatna forma jo pak był akle wuznamny pla Andreasa Gryphiusa, lěcrownož w francojskej alexandrinskej formje. Petrarkizm pak jo pla Gryphiusa južo dawno swój wuznam zgubił. Wón jo zjadnośił sonet ze zaměrami religioznego basnistwa a jo wobjadnawał w soneśe tšašydła Tśiźasćalětneje wójny.
Wósebnosć w spócetnem kraju soneta su byli "sonetti romaneschi" romskego ludowego basnika Giuseppe'a Gioacchino'a Belli'a (1791 - 1863). Belli jo wužywał sonet w starej formje, aby na mejstarsku wašnju we wěcej ako 2000 sonetach[14] realistiski wó swójej romskej wokolnosći rozpšawjał[15].
Sonet w Nimskej wót póznego 18. stolěśa
Pó toś tom wjelikem casu jo slědowała doba, w kótarejž basniki su se wobinuli teje pśeliš cesto wužywaneje formy abo su wědobnje łamali jeje pšawidła. Akle we 18. stolěśu jo se póněcom zasej namakała.
Wopšawdny wóznam jo sonet zasej dostał ze zběrku Gottfrieda Augusta Bürgera 1789. Bürger jo wužywał za swóje sonety jambiski pentameter.
Jogo wuknik August Wilhelm Schlegel jo ze swójeju poetiku a basnjami wuzwignuł sonet ako wósebnu paradigmu nimskeje romantiki. Temy soneta su se wobrośili na wuměłsku filozofiju. Su nastali sonety na mólby abo muzikowe kuse.
Ako do togo pak jo wuwołała ta naglědna forma stawny směch. Lubowarje a pśeśiwniki sonetow su wjadli pśisamem wójnu. Pód tymi wuměnjenjami jo teke Johann Wolfgang von Goethe kradu wuspěšne sonety pisał. W casu antinapoleońskich wulichowańskich wójowanjow jo nastał politiski sonet (Friedrich Rückert "Geharnischte Sonette" 1814).
Młoda Nimska a Pśedměrc stej wucyniłej sonet na nejcesćej wužywanu lyrisku formu teje doby.
W dobje symbolizma su Stefan George, Hugo von Hofmannsthal a Rainer Maria Rilke ("Sonette an Orpheus" 1923) sonet dalej wuwijali. Teke w lyrice ekspresionizma namakajomy sonety, tam jo dejał zginjenje starych gódnotow abo grotesknosć a źiwnosć wótbłyšćowaś.
Reinhold Schneider jo złosniskej namócy nacionalsocialistiskego stata napśeśiwo stajał kśesćijańske zmyslenje w kšutem pórěźe rěcy jogo sonetow. Tegdy su se ze samisdatom, njeoficialnym casnikom, rozšyrjali a su akle pó wójnje do śišća pśišli. We a pó Drugej swětowej wójnje su se pśeslědowane a zawrjone luźe (Albrecht Haushofer "Moabiter Sonette" 1946), emigranty a znanki wójny źaržali kšuteje formy soneta. Wopšawdnu złotu dobu pak njejo sonet wěcej dojśpił. Robert Gernhardt jo jen teke wusměšował. W NDR jo měł sonet hyšći krotke rozkwiśenje, ale w pódwjacorje jo se zwětšego zgubił.
Wótkaze
- ↑ Encyclopaedia Britannica
- ↑ Francesco Petrarca, Canzoniere I
- ↑ Rainer Maria Rilke, Die Flamingos
- ↑ Encyclopaedia Britannica
- ↑ Emma Lazarus, The New Colossus
- ↑ Encyclopaedia Britannica
- ↑ The sonnet - poetic form
- ↑ Nelson Miller, Basic Sonnet Forms
- ↑ Michelle M. Sauer, The Facts on File Companion to British Poetry Before 1600, New York 2008, s. 134.
- ↑ Ode to the West Wind
- ↑ [ http://www.preseren.net/slo/3_poezije/76_sonetni_venec-01.asp France Prešeren, Sonetni venec]
- ↑ Giacoma da Lentini
- ↑ O sol é grande, caem co'a calma as aves
- ↑ Sonetti romaneschi
- ↑ Giuseppe Gioachino Belli
Literatura
- Josef Brukner, Jiří Filip, Poetický slovník, Mladá fronta, Praha 1997.
- Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego, Kraków 2003.
- Joseph Berg Esenwein, Mary Eleanor Roberts, The art of versification, The Home Correspondence School, Springfield, 1920.
- Roy Lewis, On reading French verse. A study of poetic form, Oxford 1982.
- Lucylla Pszczołowska, Wiersz polski. Zarys historyczny, Fundacja nauki polskiej, Wrocław 1997.
- Słowiańska metryka porównawcza V. Sonet, red. L. Pszczołowska, D. Urbańska, Warszawa 1993.


text:
Andy
Andy (španisce Cordillera de los Andes, kečwa Anti) su z dołhosću wot 7.500 km najdlěši hórski rjećaz na Zemi a namakaja so podłu pobrjoha Ćicheho oceana w Južnej Americe, dokładnišo we Venezuelje, Kolumbiskej, Ekwadorje, Peru, Boliwiskej, Chilskej a Argentinskej.
Z wjetšeho dźěla wobsteja Andy z dweju paralelneju rjećazow. Najwyši dypk wulkaniskich sfałdowanych horin je Aconcagua (6.962 m) při hranicy mjez Chilskej a Argentinskej, kiž je nadobo najwyša hora cyłeje Ameriki. W Andach wužórli so tež Amaconas, najwjetša rěka na swěće.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Za pósrědnjenje serbskich rěcnych znaśow w 5. lětniku stojtej k dispoziciji barwojto ilustrěrowana wucbnica “Wuknjom serbski IV” a źěłowy zešywk z wobrazkami “Gódam a zwucujom serbski IV“. Wónej słušatej k wuceńskemu rědoju wucbnicow a źěłowych zešywkow za 1. do 6. lětnika pó cuzorěcnej didaktice (B-wucba). Pśedmjat serbšćina rozeznawa se wót drugeje rěcneje wucby pśez to, až se njepósrědnja rěc cuzego kraja, ale njepósrědneje wokoliny resp. domowniskego regiona. Wuknjece ju toś nawuknu ako drugu rěc jich blišeje domownje, Dolneje Łužyce, tak daloko až njejsu se južo w starjejšynem domje, w krejzu swójźbnych abo w źiśowni z njeju wopóznawali. Temy togo wuceńskego rěda su pśedewšym šulski wšedny źeń, familija a lichy cas, strowe žywjenje, pśiroda a lětne case, domownja, nałogi a tradicije, Serby a Łužyca.


text:
Vremea in Piotrkow TrybunalskiRadomsko Konin Kluczbork Kutno Barkowice Mokre Tomaszow Mazowiecki Krotoszyn Czestochowa Jarocin Lowicz Olesnica Lubliniec Gostynin Skierniewice Opoczno Wrzesnia Opole Wloclawek Brzeg Myszkow Sroda Wielkopolska Gostyn Olawa Strzelce Opolskie Konskie Plock Sochaczew Zyrardow Tarnowskie Gory Rawicz Srem Wroclaw Gniezno Zawiercie Piekary Slaskie Inowroclaw Bytom Zabrze Grodzisk Mazowiecki Semyanowice-Slienske
Vremea in Semyanowice-SlienskeKedzierzyn-Kozle Bedzin Czeladz Swarzedz Gliwice Swietochlowice Chorzow Dabrowa Gornicza Wolow Sosnowiec Ruda-Slenska Brwinow Katowice Leszno Lubon Poznan Knurow Koscian Kielce Pruszkow Myslowice Olkusz Nysa Torun Mikolow Skarzhysko-Kamienna Piastow Jaworzno Plonsk Nysa Zamlynie Czerwionka-Leszczyny
Vremea in Czerwionka-LeszczynyLaziska Gorne Ursus Tychy Prudnik Nowy Dwor Mazowiecki
Vremea in Nowy Dwor MazowieckiWlochy Bemowo Piaseczno Rybnik Chrzanow Radom Ochota Wagrowiec Raciborz Wola Warka
Sieradz este un oraș în Polonia.


text:
BENJAMIN NAWKA
Pong! Hladajće, kak daloko je kork z bleše wulećał! Hač do Haslowskeho hosćenca! Kelko ludźi tu jenož je – je kopate połne! Serbske chorhojčki na blidach, kamery wot BBC a CNN, cyła pěstowarnja hrajkacych so dźěći, před domom awta a busy ze značkami PF, S, HN, BB, ES a MOS ... Njerěčo wo airbusu na Budyskim lětanišću z napismom »20th anniversary of Sorbian get2gethers in Stuttgart«. Sčinju foto z handyjom a widźu, zo je baterija mojeho aparata dla jednoho miliona likeow na Facebooku a dweju milionow viewow pola YouTube w běhu mjeńšin prózdna. To drje su wuhlady! A najlěpši dopokaz za to, zo so naš marketing pomału wupłaći. Na to najprjedy jónu: K strowosći!
Tak abo jara podobnje by móhł wupadać zjězd Serbskeho blida Stuttgart w lěće 2026. Třidnjowski swjedźeń z přećelemi a swójbnymi z a we Łužicy, swjećo a radujo so nad rěču a kulturu, dobrej rozmołwu a so rozšěrjacym słowoskładom. Wažny to aspekt w globalizowacym so swěće, přetož jenož trajne dalewuwiće našeje maćeršćiny zdźerži ju atraktiwnu za generaciju Y abo tak mjenowanych millenials. (Wo »jabłukowym ja-telefonje 18S« a »rozšěrjenej reality« dyrbimy pak hišće raz chutnje porěčeć).
Sprawnje prajene wjeselu so wězo tež, hdyž so w běhu a za dźesać lět dale ze znatymi a nowymi Serbami, přećelemi Serbow a serbsce wuknjacymi cyle normalnje tež w małkim kruhu zetkawamy, mojedla tež spontanje bjez wulkeho trara abo wabjenja – slěbroklinčne serbske słowa wšudźe słodźa! A ze Stuttgartom njejsmy wězo tež tajcy dogmatiscy: Jeli so hodźi, so radlubje tež do wšěch štyrjoch wobzorosměrow na puć podamy. Serb ma drje pućowansku žiłku w sebi (hlej štwórta stacija).
Naposledk pak přemysluju hišće raz wo titulu šesteje (a poslednjeje stacije w Rozhledźe) a widźu, zo je drje trochu zamylacy. »Grand« – haj. »Finale« ... ně. Dokelž finale našeho serbskeho blida poprawom nochcu. (Nimo toho tči w serbšćinje w słowje finALE hižo znapřećiwjenje. Mudra wěc!) W tym zmysle: Wutrobny dźak wšěm sobustawam, přećelam a zajimcam! Pokukńće jónu nimo! Z Łužicy je jenož šěsć hodźin z ćahom abo awtom, wo wjele mjenje z hudźbu Jankahanka. A jeli je časowje woprawdźe wusko: Na Budyskim lětanišću steji ... Na, wy žno wěsće.


text:
Hůnduras
Hůnduras (Hůnduras, Republika Hondurasu; República de Honduras) – państwo we Strzodkowyj Americe, mjyndzy Karajibskim Morzym a Pokojnym Uoceanym (Zatoka Fonseca), do kupy mo 820 km wybrzeżo. Hůnduras mo grańica na zachodźe ze Gwatymalům (dł. grańicy 256 km), na połedńowym wschodźe ze Ńikaraguům (922 km) a na połedńowym zachodźe ze Salwadůrym (342 km). Do Hůndurasu przinależům tyż przybrzeżne wyspy, ze kerych nojsrogsze to Wyspy Bahia (Islas de la Bahia). Uod 1972 roku do Hondurasu przinoleżům Islas Santanilla.
Bezma 90% mjyszkańcůw hůndurasu to Metysy, 6,7% Indjanery, 2,1% Negry a 1,3% bjołe. 24% ludźůw sam je analfabetůma.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Prěnje lěta po druhej swětowej wójnje běchu tež za Serbow połne nadźije a wočakowanjow na dalše narodne byće a žiwjenje, po tym zo bě so Łužica runje wot słowjanskich wojakow wuswobodźiła. Wopisuja so šěroke prócowanja serbskeho narodneho hibanja wo zachowanje a wuwiće serbskeje rěče a kultury w prěnich lětach po rozbiću nacistiskeho systema. Ćeže wobstejachu wosebje w Delnjej Łužicy, hdźež běchu wuměnjenja za narodne wuwiće Serbow wo wjele komplikowaniše. Tute a dalše nowe dopóznaća ze swojeho stawiznopisneho slědźenja awtor tu zapleće a z wjele dokumentami, listami a fotami podkładźe. Někotre z nich so tu hakle prěni raz čitarjam spřistupnja.


text:
Lokale użytkowe dolnośląskie
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Krzyki
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Fabryczna
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Stare Miasto
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Śródmieście
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Psie Pole
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Gądów
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Maślice
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Krzyki-Tranogaj
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Krzyki-Ołtaszyn
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Krzyki-Wojszyce
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Wysoka
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Stabłowice
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Brochów
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Grabiszynek
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Sadków
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Zakrzów
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wrocław, Złotniki
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Legnica
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Wałbrzych
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Lubin
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Bolesławiec
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Głogów
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Zgorzelec
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Świdnica
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Karpacz
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Karpacz, Zarzecze
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Długołęka
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Oleśnica
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Oleśnica, Lucień
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Oleśnica, Poniatowice
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Oleśnica, Stare Miasto
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Dzierżoniów
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Świebodzice
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Oława
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Głuszyca
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Syców
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Trzebnica
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Bielawa
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Polkowice
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Chojnów
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Lubań
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Kobierzyce
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Strzegom
- Lokale użytkowe dolnośląskie, Strzelin


text:
Geografiska dlinina
Geografiska dlinina (něga: „stopjeń dlininy“), λ, mjazynarodnje skrotcona z long. (longitudo = lon., longitude = eng., franc. atd. „dlinina“), wopisujo jadnu z wobeju koordinatowu městna na zemskem powjerchu, a to jogo poziciju na pódzajtšo abo na pódwjacor wót definěrowaneje (pśipadnje póstajoneje) pódpołnocno-pódpołnjoweje linije, nulowego meridana. Wóna jo se něga stopjeń dlininy groniła. Geografiska dlinina jo kut, kótaryž měri se, wuchadajucy wót nulowego meridiana (0°), až do 180° w pódzajtšnem a 180° w pódwjacornem směrje. Wjeršk toś togo kuta jo srjejźišćo mysloneje zemskeje kule, ramjenja wuchadaju ze srjejźišća pśez nulowy meridian resp meridian, na kótaremž městno lažy, kótaregož geografiska dlinina ma se pódaś. Město pśedznamuška (tradicionelnje +pódzajtšo, −pódwjacor) jo teke E resp. W dowólony (skrotconki "O" wobijaju se tšacha zaměnjenja dla, glej dołojce).
- Městna ze samskeju dlininu laže na meridianje. Meridian źo wót pola k poloju a jo połojca dlininowego krejza. Na zemskej kuli jo dlininowy krejz (wobstojecy z dweju napśeśiwneju meridianowu) wjeliki krejz.
- Za póstajenje dypka na zemskem powjerchu – za pódawanje jogo geografiskego połoženja – jo pśidatnje pódawanje jogo geografiskeje šyriny (něga: jogo „stopnja šyriny“) ako druga koordinata trěbna.
Wopśimjeśe
Póstajenje městna a casa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nulowy meridian[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dokulaž njejo pśirodna nulowa marka za meridiany (poł dlininowego krejza), ako je ekwator za měrjenje šyriny, musy se nulowy meridian definěrowaś. Wót antiki jo se Ferro-meridian wužywał. Akle w lěśe 1884 jo se swětodaloko jadnotnje ten meridian póstajił, na kótaremž jo srjejźna wóska wěstego teleskopa obserwatorija Greenwich (London) (glej Stawizniske).
Geografiska dlinina pódawa se ako kutowy wótstawk w stopnjach, (wobłukowych) minutach a sekundach wót nulowego meridiana na pódzajtšo (E) abo na pódwjacor (W). Skrotconka E za pódzajtšo (wót engelskego „east“) pśiraźujo se pśez DIN 13312, kótaryž jo rozsuźecy za nawtiku a nawigaciju lesénja, aby se zmólkow pśez zaměnjenje pismika O z licbu 0 a z francojskeju škrotconku za pódwjacor ("ouest") wót wšogo zachopjeńka wobinuło.
Nejwětša móžna licbna gódnota jo pótakem 180 stopnjow, pśi comž 180°E = 180°W. Pśibližnje spóromje toś teje geografiskeje dlininy, ale z bejnymi wótchylenjami, źo w Pacifiku datumowa granica póstajona wót pótrjefjonych krajow.
Wótstawk meridianow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma jo na ekwatorje nejwětšy. Tam jo wótšyrjenje wót jadnogo stopnja 111,32 km wjelike. Toś ta distanca wótpowědujo eksaktnje 60 mórskim milam, dokulaž mórska mila jo se spócetnje z jadneju wobłukoweju minutu na ekwatorje definěrowała.
Na poloma wšak padnu wšykne dlininowe krejze w jadnem dypku na jadno. Wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma dajo se za šyrinu φ a zemski radius r pśibližnje ze slědujuceju formulu woblicyś:
W Nimskej lažy wón mjazy 63,8 km (Flensburg, Sylt) a 75,5 km (Oberstdorf).
Pisanja licbnych gódnotow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wobgranicowanje pódaśow dlininy na cełolicbowe stopnje by pótakem skoro wšuźi za pódaśa pozicije pśeliš njedokradne było (w direktnej bliskosći k poloju wuwzete) (to jo pśicyna za to, až wuraz stopjeń dlininy jo zestarjony). Dokradnjejše pódaśa geografiskeje dlininy daju se na slědujucy nałog wugótowaś:
- w kutowej jadnotce stopjeń w decimalnem pisanju (na pś. 66,34°) - teke pódaśe lěc na pódwjacor abo na pódzajtšo nulowego dlininowego krejza jo móžno (na pś. 66,34° pódzajtšo resp. 66,34° E). W geoinformatice zwuraznja se pódaśe °E zwětšego pśez pozitiwnu a pódaśe °W pśez negatiwnu licbu.
- seksagezimalnje w minutach a sekundach (w samskem pśikłaźe 66° 20′ 24″). 66° 20′ 24″ jo krotke pisanje za slědujucu sumu tśich kutow 66° + 20′ + 24″. Toś tej plusowej znamješce se wuwóstajotej. Sumandy wuběraju se pśi tom tak, až licbowe gódnoty pśed minutu a sekundu su mjeńše ako 60. Sekunda geografiskeje dlininy wótpowědujo na ekwatorje cerje něźi 31 metrow, w srjejźnej Europje (na 50° N geografiskeje šyriny) něźi 20 metrow.
- W nawtice wobija se źinsa pśi pódawanju geografiskich koordinatow kutoweje jadnotki sekunda, tak až górni pśikład buźo: 66° 20′ 24″ = 66° 20,4′. Hyšći dokradnjejše pódaśa pozicije, ako dojśpiwaju se na pś. w satelitowej nawigaciji, wótbłyšćuju se w dalšnych městnach za komu.
- Pśedewšym w namórnistwje pišu se dlininowe krejze z 3 městnami pśed komu. Pśez to wuzwigujo se rozdźěl k šyrinowym krejzam jasnjej. Pśikład: 010,43° E.
- Rotacije zemje dla, 360° w 24 góźinach, dajo se geografiska dlinina teke ako cas zwurazniś. Městny góźinski kut wužywa se w astronawigaciji.
Pśikłady[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Barlin: 13° 19′ pódzajtšo
- Hamburg: 10° 00′ pódzajtšo
- München: 11° 35′ pódzajtšo
- Tokio: 139° 42′ pódzajtšo
- San Francisco: 122° 25′ pódwjacor
- Pozicija satelita Astra 1 nad ekwatorom: 19° 12' pódzajtšo
Cas[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rotacije zemje dla jo městny cas na rozdźělnych šyrinach rozdźělne. Casowy rozdźěl k nulowemu meridianoju jo jadna góźina na 15° dlininowego rozdźěla. Z togo slěduju casowe cony.
Pla 0° wótpowědujo srjejźny městny cas (SMČ) UTC.
Stawizniske[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Grichiski astronom a matematikaŕ Hipparchos (wok. 190–120 pś.n.l.c.) jo zemju w pódzajtšno-pódwjacornem směrje prědny raz do 360 stopnjow źělił.
W europskem namórnistwje jo póśěgowy system dlininowych krejzow dłujko njejadnotny był. Wót 2. stolěśa n.l.c. až do 19. stolěśa jo Ferro-meridian dominantny był, kótaryž jo Klawdius Ptolemeus póstajił a kótaryž pósěgujo se na nejwěcej pódwjacornu kanarisku kupu El Hierro (17° 40′ W).
Pó naciji su se koordinatowe seśe na nulowe meridiany w Londonje, Parisu abo Sankt Petersburgu póśěgowali. Akle na mjazynarodnej meridianowej konferency, we Washingtonje 1884, jo se Greenwich pla Londona swětodaloko póstajił, mj.dr. dokulaž britiske mórske kórty su se swětodaloko wužywali.
Zwěsćenje geografiskeje dlininy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mjaztym až geografiska šyrina jo relatiwnje jadnorje woblicujobna pśez měrjenje wertikalnych kutow słyńca abo polarneje gwězdy, jo se woblicenje aktualneje geografiskeje dlininy z pódobneju dokradnosću dłujki cas ekstremnje śěžko wuwiło. Toś ten za mórsku nawigaciju wažny dlininowy problem jo se akle kóńc 18. stolěśa rozwězał. Za to su wjelgin dokradne zegery trěbne, kótarež funkcioněruju spušćobnje teke pśi nejmócnjejšem mórskem žwalenju, mimo až wóne by se pśez wjedrowe wliwy ako górcota a mokśina pówětša kazyli. Prědny zeger, kótaryž jo toś te wuměnjenja docynił, jo „H4“ był, kótaryž blidaŕ John Harrison jo w měrcu 1762 wunamakał. Mytowe pjenjeze wustajone za to wót dlininoweje komisije britiskego parlamenta we wusokosći 20.000 puntow jo Harrison akle pó wukazu krala Jurja III. w lěśe 1773 dostał. Aby trěbnu dokradnosć dojśpił, jo swój zeger pód wužywanim kulowych lagwow skoro bźez šurowanja a z bimetalami zgótowił, aby temperatury wobstawne wóstali.
Wótwisnosć wót referencnego elipsoida[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dlinina wariěrujo wó sekundy, jolic se drugi referencny elipsoid abo wótchylajucy geodetiski datum wužywa. Jolic njewužywa se globalnje nejlěpjej pśiměrjujucy se elipsoid, powěda se teke wó geodetiskej dlininje.
Glej teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Dava Sobel: Längengrad. Taschenbuch ISBN 3-442-72318-3 (Ilustrěrowane wudaśe ISBN 3-8270-0364-4)


text:
Wetter in Piotrkow TrybunalskiRadomsko Konin Kluczbork Kutno Barkowice Mokre Tomaszow Mazowiecki Krotoszyn Czestochowa (Tschenstochau)
Wetter in Czestochowa (Tschenstochau)Jarocin Łowicz Oels Lubliniec Gostynin Skierniewice Opoczno Wreschen Oppeln Leslau Brieg Myszków Schroda Gostyn Oława Groß Strehlitz Końskie Plock (Plozk) Sochaczew Żyrardów Tarnowitz Rawicz Srem Breslau Gnesen Zawiercie Piekary Śląskie Hohensalza Bytom Zabrze Grodzisk Mazowiecki Siemianowice Śląskie
Wetter in Siemianowice ŚląskieKedzierzyn-Kozle Bedzin Czeladz Swarzedz Glivich Swietochlowice Königshütte Dombrowa Wołów Sosnowiec Ruda Śląska Brwinów Kattowitz Leszno Lubon Posen Knurow Koscian Kielce Pruszków Mysłowice Olkusz Neisse Thorn Mikolow Skarzhysko-Kamienna Piastow Jaworzno Plonsk Nysa Zamlynie Czerwionka-Leszczyny
Wetter in Czerwionka-LeszczynyLaziska Gorne Ursus Tichau Prudnik Nowy Dwor Mazowiecki
Wetter in Nowy Dwor MazowieckiWlochy Bemowo Piaseczno Rybnik Chrzanów Radom Ochota Wągrowiec Ratibor Wola Warka
Sieradz?/i ['ɕɛrats] (1941 bis 1945 deutsch Schieratz) ist eine Stadt in Polen in der Woiwodschaft Łódź.


text:
Ślonsk podle Your Silesian Friends
Mode, gryfne, mondre i sie aszom tym, że poradzom godać. Dwie kamratki – Kasia i Paulina, złonaczyły zajta Your Silesian Friends, na kerej łopowiadajom o tym, co trefiom. A to wszystko po ślonsku. Dzisio rozprowiomy z nimi o tradycjach, hajmacie i godce.
Skond pomysł na założyni bloga?
Your Silesian Friends: Przijechałymy sztudierować do Katowic i zaczły my tyż sam robota i fajrowanie- to my zapoznały nowych kamratów. Czasym do wiców pedziały my coś po ślonsku- a oni fest mieli skiż tego szpas i dycki durś godali nom, co by my cosik zaczły z tom godkom majstrować, bo nom się fajnie udowało łonaczyć tradycyjo ze nowoczesnościom. Bestóż jak my pocisły na kolejno rajza autostpym, do Lizbony, założyłymy bloga na fejsbuku, zajta na instagramie i snapczata a zaczłymy publikować zdjyncia i filmiki z rajzy ze ślonskimi akcyntami.
Jak to tak richtik wyglondo?
Z początku fest spontanicznie, terozki wyncyj planujymy i włażymy we wspołpraca z roztomajtymi ludziami, dlo przikładu tero fest pomogo nom Machina Group, kerzy robom do nos filmiki we studio i jeżdżom z nami majstrować reportaże na wydarzynia na Ślonsku. Dziynki tymu mogłymy sztartnonć z kanałym na Youtube. Piyrwy wciepywałymy zdjyncia rajzy, potym była pauza, a potym zaczłymy z nieprofesjonalnymi filmikami krynconymi mobilniokami, na kerych uczymy ślonskij godki- i to nom prziniesło sroge zainteresowanie, skuli kerego zaczły my mysleć o tym coroz to poważnij. We praktyce je tyż tak, że Paulina lepij czuje się przed kamerom, a Kasia wiyncyj pisze. Kożdo z nos mo pomysły i obie momy podobne podejście, som my przeca najlepszymi kamratkami- bestoż to tak fajnie hulo. :)
Co ludzie ło wos godajom?
Ludziom się to chyba podobo- angażujom się, na razie najbarzij na Facebooku ale tyż na snapczacie je spory odzew, a to je do nos iberaszung! Miałymy już kilka takich sytuacji, że nieznajome ludzie padali nom, że nos oglondajom- to boło fest miłe! Interesujom sie tyż media i roztmajte marki, to mono bydziecie sie mogli wnet obejrzeć nos we współpracy z inszymi lokalnymi działaczami.
Co dalij? Bydziecie jeszcze co wynokwiać?
Ja, tak jak my już godały, bydzie sie terozki dzioło co nowego niydugo. A bez lato rychtujymy zaś jakie rajzy, co by o naszym Ślonsku połosprawiać tyż w inkszych placach!
Czym je dlo Wos Ślonsk i ślonsko godka?
Ślonsk to je do nos hajmat, to nie je yno kraina geograficzno, ale take meta-miejsce, inszke od reszty świata, surowe i piykne naroz. Skuli tego, iże Ślonsk je rejonym przemysłowym zrodziyła się sam specyficzno kultura i tradycyje, kere sie opierajom na pracowitości, konkretności, a w wizerunku rzeczy zwionzanych z regionym- we prostocie formy. Mom na myśli pewiyn minimalizm i praktycyzm, kery przyciongo do nos coroz to wiyncyj obserwatorów. Ślonsko godka to je jynzyk, kery łonczy ludzi, richtig! Jak kery poradzi godać to z automatu lepij sie z nim dogodujymy, bo to ciongnie za sobom roztomajte inksze sprawunki, nawet wartości. Ślonzok ze Ślonzokiym się dogodajom- tak to tyż boło jak się wyłaziło na plac do bajtlów abo jak się godało ze starzikami. A łoprócz tego, brzmiyni godki dowo szpas, bo sie trocha (stety-niystety) kojarzy ze środowiskiym robotniczym abo ze starymi ludźmi- toż jak my, mode frelki, godomy po ślonsku, to je to do niekerych blank śmiyszne!
Jaki mocie podejści do ślonskij tradycje? Trzimiecie sie ich wszystkich tak blank na zicher?
Fest szanujmy ślonskie tradycyje, cyniymy je, ale niy kożdo kultywujymy. Dlo przikładu- w naszych chałpach co niydziela je ślonski obiod: kluski, rolada a modro kapusta- ale jak som my poza chałupom to nie sznupiymy ekstra za knajpami, w kerych nom takie danie zaserwujom. Pizza we niydziela to tyż je przeca szpas! Na łamach YSF chcymy połosprowiać trocha ło tych tradycjach, ale ku tymu pokozać tyż nowoczesne łoblicze Ślonska a Ślonzoków!
Chcecie łostać tu na Ślonsku?
Przajomy rajzowaniu! Jeszcze my nie poradziyły zwiedzić cołkigo świota, ani placów, kere richtig chcemy łoboczyć, toż ciynżko pedzieć, eli bydymy chciały sam łostać- dyć je jeszcze tela do łobejrzynio! Jakby my się wykludzały to przeca na zicher bydymy tynsknić za naszym hajmatym a czynsto sam zaglundać!
Wejrzijcie video, kere zrychtowały te dwie frele:
Babsko taszaKamraty!Dzisiej obejrzycie sie roztomajte dinksy, wihajstry i klamory kere baby noszōm we… taszkach! Chopy, czimcie sie, co by sie nie zlynknōć. Hey guys, tonight we gonna show you what woman have in their bags! Watch out, it can be suprising!
Posted by Your Silesian Friends on Monday, 8 February 2016
Kaj Wos idzie trefić – łobejrzeć, posłuchać, poczytać?
Idzie nos znejść na Facebooku (Wejrzij), Instagramie (Wejrzij), i Snapchacie (silesianfriends). Od niydowna som my tyż na YouTube (Wejrzij) i myślymy terozki o jakim blogu, co by pisać teksty.


text:
Kamčatka
Kamčatka (rusce KaMчaTka) je połkupa na samym sewjerowuchodźe Azije, kotraž słuša do Ruskeje. Wona tworja najwjetši dźěl ruskeho regiona Kamčatka. Wulkanowa kónčina na Kamčatce słuša wot lěta 1996 k swětowemu přirodnemu herbstwu UNESCO.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z přestrjenju wot něhdźe 370.000 km² je Kamčatka najwjetša połkupa wuchodneje Azije a trochu wjetša hač Němska. Wona nadeńdźe so we wuchodnej Sibirskej při sewjernym Pacifiku, mjez Beringowym morjom na wuchodźe a Ochotskim morjom na zapadźe. Geografiski zwisk mjez južnym kóncom Kamčatki a japanskeje kupy Hokkaido je kupowy rjećaz Kurilow.
Kamčatka je 1200 kilometrow dołha a hač do 450 kilometrow šěroka. Na połkupje nadeńdźe so 29 aktiwnych wulkanow (wot cyłkownje wjace hač 160) a mnoho geiserow. Najwyša hora je 4750 metrow wysoki wulkan Ključewskaja Sopka, zdobom najwyši aktiwny wulkan Eurazije. Tež zemjerženja su huste. Najdlěša rěka je 758 kilometrow dołha Kamčatka.
Najwjetše město na połkupje a zdobom stolica administratiwneho regiona je Petropawlowsk-Kamčatskij při Awačaskim zaliwje.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rusojo wotkrywachu Kamčatku w lěće 1697. Wot 1725 do 1730 a znowa mjez 1733 a 1743 wuskušowaše danski slědźer Vitus Bering połkupu w nadawku ruskeho carja.
Hač do lěta 1990 bě Kamčatka zawrjene pasmo sowjetskeho wójska. Hakle z toho lěta je za turistow přistupna.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensa ma Kamčatka něhdźe 320.000 wobydlerjow, z toho dwě třećinje w samym Petropawlowsku. Najwjetši dźěl su Rusojo, mjeztym zo wučinja prawobydlerjo z ludow Korjakow, Itelmenow a Ewenow jenož hišće małe mjeńšiny.
-
-
Wulkan Awačinskaja Sopka
-
-
Karta Vitusa Beringa


text:
Utopcowe Myto
Karol Kajzer
UTOPCOWE MYTO
Roz też jechoł chłop kóniami z Grojca do Miyndzyświecio. Prawie było połednie, jak dojechoł do Pogorza, ze skoczowskigo kościoła słychać było dzwónić, a tu od pogorskich stawów prziszeł ku firnu sztramacki panoczek, pieknie łobleczóny i chcioł się przibrać do Skoczowa. Chłop wzión go na wóz, śmignół po koniach i pojechali. A zaczón go też wypytować z ciekawóści skónd je, czy też mo jakich przocieli, abo znómych w mieście. Panoczek nejprzód nie rzóndził nic, ale jak już dojyżdżali ku miastu, prawi mu tak:
- Móm we Skoczowie brata i jadym do niego, żeby mu pumóc utopić jednego handlyrza, bo mój brat ni może se śnim dać rady.
Chłop se myśloł, że to jakisi pomylóny. Tóż już nic nie godoł. A prawie dojyżdżali we Skoczowie ku rzyce, panoczek kozoł stanóć, sloz z furmanki, pieknie chłopu podziynkowoł i stracił sie mu z łoczy. Chłop dłógo medytowoł, co też to móg być za dziwok, ale nie wszymnół se, że to był utopiec.
Na drugi dziyń we Skoczowie był torg na kónie. Po targu, jak to we zwyku bywało, handlyrze poszli se popić do gospody. Jak se już tak szykownie popili, aż sie im z czepani kurziło, brali sie ku chałpie. Kożdy zaś, gdo jechoł w stróne Pogórzo, Pierśca, abo ku Górkóm, musioł przejyżdżać przez wodę, bo niedowno tymu, powódź zebrała most na Wiśle, a nowego jeszcze nie postawili. A był taki stary obyczoj, że kożdy gdo przejyżdżoł przez rzyke mioł ciepnóć do wody jakisi grejcar. Ludzie prawili, że to było myto dlo utopca, a gdo tego myta nie zapłaci na pewno kiesi sie utopi. A jedyn handlyrz, z tych co se tak popili, wyśmiywoł sie dycki z tych guptoków, co pinióndze do wody ciepióm i nigdy ani drobnego halyrza do wody nie ciepnół.
Tóż wtynczos, jak przejyżdżoł z tego targu i popijochy przez wodę, na postrzodku rzyki kónie sie czegosi wylynkały, wóz sie przewrócił, prziwalił gazdę do wody i chłop sie utopił, choć tak głymboko tam nie było.
A zrobił to tyn utopiec, co dziyń przed tym przyjechoł z Pogórza. Do spółki ze swoim bratym, co miyszkoł we Wiśle utopili chłopa co myta utopcowi nie chcioł płacić.
Według opowiadania Marii Dygóś z Ochab


text:
Niecała Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Różanka, Wrocław, Kuźniki, Wrocław, Dąbie, Wrocław, Ownia, Wrocław, Brochów, Wrocław, Pracze Odrzańskie, Wrocław, Borek, Wrocław, Wojnów, Wrocław, Muchobór Mały, Wrocław, Zalesie, Wrocław, Plac Grunwaldzki, Wrocław, Jarnołtów, Wrocław, Bartoszewice, Wrocław, Zgorzelisko, Wrocław, Wojszyce, Wrocław, Partynice, Wrocław, Kozanów, Wrocław, Lipa Piotrowska, Wrocław, Sołtysowice, Wrocław, Leśnica. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: gen. Stefana Grota-Roweckiego, Kosmiczna, Hermanowska, Al. Jana Matejki, Ignacego Łukasiewicza, Nałęczowska, Szybka, Michała Tadeusza Falzmanna, Piekarska, Niebieska. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Wilkszyn, Krępice, Krzeptów, Samotwór, Gałów.


text:
Tydźeń
Tydźeń (tež njedźela) je dźensa w nimale wšěch kulturach na swěće časowa jednotka, kotraž wobsteji ze sydom dnjow. Wot lěta 1970 w NDR, 1975 w Zwjazkowej republice a 1978 tež mjezynarodnje připóznaty moderny tydźeń dźe wot póndźele hač do njedźele, tradicionelny židowsko-křesćansko-muslimski tydźeń pak wot njedźele hač do póndźele. Jedne lěto ma znajmjeńša 52 njedźelow; měsac znajmjeńša štyri.
Dźěłowe a šulske dny su w srjedźnej Europje zwjetša póndźela, wutora, srjeda, štwórtk a pjatk, mjeztym zo sobota a njedźela ke kóncej tydźenja słušatej. Njedźela je w Němskej samo oficielnje wotpočny dźeń. W Zjednoćenych statach, Awstralskej a někotrych arabskich krajach płaći njedźela tež oficielnje dale jako prěni dźeń.
W serbšćinje wužiwamy za jednotliwe dny skrótšenki z dweju pismikow (pó, wu, sr, št, pj, so, nj) kaž w němčinje, druhdy tež skrótšenki z třoch pismikow kaž w jendźelšćinje.


text:
Zwiadowców Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Muchobór Mały, Wrocław, Karłowice, Wrocław, Jagodno, Wrocław, Pawłowice, Wrocław, Opatowice, Wrocław, Bieńkowice, Wrocław, Osobowice, Wrocław, Jerzmanowo, Wrocław, Osiniec, Wrocław, Swojczyce, Wrocław, Sępolno, Wrocław, Brochów, Wrocław, Biskupin, Wrocław, Świątniki, Wrocław, Wojszyce, Wrocław, Księże Wielkie, Wrocław, Poświętne, Wrocław, Stabłowice, Wrocław, Huby, Wrocław, Gądów Mały. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Polarna, Malachitowa, Nowotarska, Plac Katedralny, Bystra, Pełczyńska, Antoniego Wiwulskiego, Kampinoska, Piotra Norblina, Skwer Skaczącej Gwiazdy. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Wysoka, Radomierzyce, Biestrzyków, Ślęza, Karwiany.


text:
Rzoondzynie w Kamioonie uo Prowdzie i mitah.
Posted by Antoni Respondek on 10/07/02 at 7:39 PM
Subject: Rzoondzynie w Kamioonie uo Prowdzie i mitah.
Rzoondzynie w Kamioonie uo Prowdzie i mitah.
W mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih wiela jest rzeczoow zrobioonyh z kamiynioow.
Nojstarszy uogewnicki krzyrz, krzyrz pokutny, zrobioony z jednego kooncka twardego kamiynia stoji na kamiynnym podwyrzszyniu jak na uoltorzu. Uoltorzu zrobioonym z inkszyh, wopiynnyh kamiynioow. Przypoomino wieczno Prowda, jakos’ tragedjo, czyjes’ przewijny i ludowy mit uo nawiedzinah s’wiyntyh Cyryla i Metodego.
Z takih samyh wopiynnyh kamiynioow boou budowany Stary Dwoor, po kerym uostaua ino nazwa miyszkaniowyj wspoolnoty gospodarzooncyj uod niydowna doomami na Moskwie.
I Nowy Dwoor - nowy ino z nazwy. Bo jego stodoua, resztki staryj zabudowy
i uokroonrzajooncy joom mur soom dzisioj hyba nojstarszymi kamiynnymi budowlami
w Uogewnikah.
Jeszcze do niydowna przy Krzyrzowyj, a downiejszyj Bohateroow Stalingradu, stouo pora staryh familokoow zrobioonyh w coukos’ci z wopiynnyh kamiyni. Ale rozbuloone uostauy pod potrzeby „autostrady suoon’ca”, uo keryj do dzisioj ani widu ani suyhu.
Wiela tyrz inkszyh doomoow i uogrodzyn’, fundamyntoow i piwnicoow pobudowanyh uostauo
z jejih poomocoom i udziauym.
W nih to uostaua materialno Prowda i pamiyn’c’ uo tamtyh Uogewnikah i uogewczanah.
Wszystke uoone soom rodzime, nasze, miejscowe i swojske.
Wopiynne kamiynie zdowajoom sie byc’ przez to naszymi - uogewnickymi.
Rzodyn nigdy niy uodpoworzoou sie ih urzyc’ przeciwko inkszym.
Hoc’ wiela przeca boouo kaj indzi, we downyh latah, wypadkoow ciepanio kamiyniami
w drugih.
Coby ih niymi ukamioonowac’. Znoomy to ze Biblije i rzywotoow s’wiyntyh.
Dziouo sie tak skirz Prowdy kero mieli uodwaga te druge guosic’, a kero wedle inkszyh booua ino mitym.
Bo Prowda uodbiyraua wielu spokooj sumiynio!
Uogewnicke wopiynne kamiynie mioueh i moom za nasze, s’loonske.
Soom uoone czoonstkoom piyrwotnyj skauy - s’loonskyj Opoki.
Bez to ciekawi mie korzde miejsce, kere z toom Opokoom mo zwioonzek.
Pewnikym takym miejscym jest Kamiyn’ S’loonski.
A w niym Zoomek - Schloss Gross Stein.
Tam mioueh szczyn’s’cie byc’, hoc’ ino jedyn dziyn’, na VII Syminaryjoom S’loonskym
i posuhac’ Prowdy uo s’loonski torzsamos’ci.
Tam tyrz udauo mi sie dostouc’ Pollokowe „S’loonske tragedje” i pora heftoow Koonwersatorjum do poczytanio i przemys’lynio.
Usuyszou`eh uo Kos’ciele i ludziah Kos’cioua.
Uo ksiyn’ciu-arcybiskupie Wrocuawia, kardynale Adolfie Bertramie, uo biskupie Stanisławie Adamskim i kardynale Auguście Hlondzie.
Uo roli Kos’cioua w Polsce we utrzymaniu polski torzsamos’ci i jego stosunku do narodowyh myn’szos’ci. Przipoomniane tam uostauy tyrz niykere mity, uod kadubkowyh poczynajoonc.
Uo Nauce i Wierze, skrzyduah duha korzdego Norodu. Jego Opoce - moralnos’ci.
Uo zadaniah duszpastyrzoow wzglyndym idyjoow Unje Europyjskyj.
Keby niy rzoondzynie arcybiskupa Alfonsa Nossola i kuluarowe s’loonske godki inkszyh ksiynrzoszkoow, to intus by mi podpowiadou (a morzno ino mie zwodzioou, bo mi sie zdowao), irze S’loonsk i S’loonzoki dali jeszcze soom mieloone miyndzy narodowymi muyn’skymi kamiyniami, jak te ziorka pszynicy czy rzyta przeznaczoone na moonka.
Wiadoomo irze bydzie z nih porzytek i dobry hlyb, ale ino wtynczos jak sie dajoom przemloc’.
Jak pozwoloom ze siebie zrobic’ ciyn’ko, s’ciyrano poleku warstwa.
Jak tyn znak dzielynio pomiyndzy nazwami miejscowos’ci: Kamień Śląski / Gross Stein
na tabuli z tymatym Syminaryjoom: „ŚLĄSK ŻYJĄCY EUROPĄ wczoraj - dziś - jutro”.
Czy by tako miaua byc’ naszo historyczno rola?
Uagodzynie tarcio miyndzy polskymi i niymieckymi kamiyniami w muynie historyje?
Co do samyj nazwy Kamień Śląski, tyrz rzeh niy je jyj pewny.
Bo jak rzeh porzykou we miejscowym kos’ciele, u s’wiyntego Jacka, trefiou`eh w niym na kamiynno tabula:
„Pamiątka złotego jubileuszu probostwa ks. proboszcza Józefa Szołtyssek w Kamionie postawiona przez wdzięczną parafię w Marcu 1889.
Ks. proboszcz Józef Szołtyssek urodził się w Paniowkach 23 Marc. 1812. wyświęcony 27 Marca 1837. przyszedł jako duszpasterz do Kamiona 6 Marca 1839.
W Tobie, Panie ufałem, dla tego nie zginę na wieki. PS. XXII ”
Pamioontka po farorzu, uo kerym na kamiynnym krzyrzu przy kos’ciele napis guosi:
„Herr Erzpriester Josef Scholtyssek 23.03.1812 14.02.1895 Hier ruht der hochw. R. i p.”.
Kaj jo rihtig boou? W Gross Stein, w Kamieniu Śląskim czy w Kamioonie?
Co je Prowdoom, a co mitym?
http://www.republikasilesia.com/AntoniRespondek/forum/messages/141.html
1 CHF = 3,90 PLN
1 USD = 3,78 PLN


text:
Piwo
Piwo jo alkoholiski napoj, kenž nastawa wót fermentacije pśetwórjonych zernkow (zwětšego w formje jacmjenjowego słoda). Něnto ako dodaśe do piwa wužywa se chmjel, kenž dajo górkosć, móžne su teke druge wobstatki ako na pśikład wěrce, płody, mjod. Fermentacija źo typiski wót piwowarskich droždźejow.
W Nimskej wětšyna sortow piwa ma mjazy 4,5% a 6% alkohola.
Słowo "piwo" jo wuznamjeniło w prasłowjańskej rěcy jadnorje "piśe", pótom jo se pśemjeniło na zapśimjeśe alkoholiskego napoja.
Wopśimjeśe
Wobstatki
Wóda
Za produkciju piwa jo notne wjele wódy: w piwarnje za 1 hl piwa wužywa se 3,7-10,9 hl wódy[1]. Wětšyna z tej licy źo pak na myśe pśipšawy. W gótowym piwje wóda jo 90% wolumena.
Parametery wódy rozsuźuju wó tom, buźo-li wóna dobra za produkciju piwa. Póžedane parametery wótwisuju wót sorty piwa: na pśikład za piwa tipa stout wužywa se zwětšego twardu wódu, a za piwa tipa pilsner měku wódu.
Zernko
Zernko jo notne, aby daś material za fermentaciju. Typiski wužywa se jacmjenjowy słod, to groni, zernka słoda, kenž se moka, až zachopiju se klěś. Ga zernka se klěju, encymy w zernkach pśeměnjaju cukory w nich na jadnorjejše cukory, kenž mógu byś fermentěrowane wót droždźejow. Proces se pśistaja, sušecy zernka. Wšakoraki cas a temperatura sušenja dajotej słody wšakej barwy: wót jasnych do śamnych.
Casy wužywa se słoda z pšenicy abo žyta. Móžne su specialne wobstatki: cukor, rajs, majs, surowa pšenica, wužywane dokulaž su tuńše abo změnjaju charakteristiku piwa (na pśikład jogo šum abo barwu). Aby droždźeje mógli fermentěrowaś wobstatki, kenž njejsu słody a cukor, notne jo dodanje do piwa specielnych encymow.
Něnto wětšyna piwarnjow njeźěła słodu, ale kupujo jen.
Chmjel
Chmjel jo w piwje wěrca za słod a aroma. Wušej togo chmjel konserwěrujo piwo.
Sorty chmjela źěle se tradicionelnje na sorty za górkosć a sorty za aroma. Chmjel móžo pśidawaś wjelgin wšakorake aroma. Chmjele z Nimskej, Českej a Pólskej maju aroma zela a kóruškow. Nowe sorty z Pódpołnocnej Ameriki mógu měś aroma citrusowych płodow abo mango.
Wjelgin rědko wužywa se za piwo fryšne šyški chmjela, dokulaž njejsu źaržate. Tradicionelnje jo se wužywało sušonych šyškow chmjela, něnto popularnej stej chmjelowy granulat a ekstrakt, kenž stej lažčejšej w transporśe a dlej źaržytej fryšnosć.
Droždźeje
Droždźeje pśidajo se, aby fermentěrowali cukor w alkohol a wuglikowy dioksid. W piwowarstwje wužywa se specielnego sorta droždźejow: piwowych droždźejow (Saccharomyces cerevisiae), kenž źěle se na droždźeje dolneje fermentacije a górneje fermentacije.
Droždźeje dolneje fermentacije daju "cysćejšy" aroma piwa, pśi comž droždźeje górneje fermentacije producěruju wěcej aromatiskich zwězkow wó wóni na pśikład płodow (banana, rjaschena) abo wěrcow (nalchen).
Rědko w fermentacije wobźěliju se druge mikroorganizmy. Belgiske piwa lambic se fermentěruju jano wót źiwych droždźejow z powětša. Pśi warjenju Berliner Weiße mimo droždźejow wobźěliju se mlocnokisalinowe bakterije.
Wjelike piwarnje maju swóje kubłanja droždźejow. Su teke firmy, kenž pśedaju wšake sorty droždźejow.
Jolic piwo jo pasteurizěrowane a filtrowane, źo na pśedań bźez droždźejow. Su pak piwa, kenž se pśedajo z žywymi droždźejami. Do takich piwow pśidajo se cukor za droždźeje, kótarež źěłaju w piwje drugu fermentaciju.
Gótowanje
Stawizny
Piwo jo jaden z nejstaršych alkoholiskich piśow. Namakanki z Mezopotamiskeje z wokoło 4.000 lět pśed Kristusowym naroźenim pokazuju, až jo tam znali piwo. Sumery su pisali recepty za pśigótowanje piwa, piwo je teke w eposu wó Gilgamešu. Su jo pili pśez słomku, dokulaž njejo było filtrěrowane a su byli w nim kuski zernka. W pśigótowanju jo se wobźělowali jano žeńske.
W Babilonje su gótowali wjele sortow piwa: z jacmjenja, pšenicy a dinkela.
Piwo jo było wažny źěl žywjenja w Egyptojskej. Źěłaśerje jo tam dostawali za zežywjenje klěb a piwo.
W Romje su znali piwo, pak su jo sebje nižej wažyli ako wino.
W srjejźowěku piśe piwa jo było powšykne; tencas piwo jo samo źiśam dawali. Tegdejše piwo jo pak měło mjenjej alkohola ako něnto, piśe wódy jo pśi tom było tšachotne dla bakterijow w njej. Dla słodu jo se dodawało do piwa wšake pśicynki. W kóńcu srjejźowěka chmjel jo zachopił byś nejpopularnjejšy pśicynk.
Pjerše šyroko nałožowane pšawo za piwo jo było Bayerske pšawo cystosći (Reinheitsgebot) z lěta 1516. Jo wóno groniło, až piwo dej se pśigótowaś jano z jacmjenjowego słoda, wódy a chmjela. Něnt góda se, až pśicyna takich wobgranicowanjow jo była, aby z jadnogo boka pšenica a žyto jo słužyli jano k pśigótowanju klěba, a z drugego boka, aby do piwa njejo se dodawało tšachotne zela. Piwo z pšenicy jo mógali pak pśigótowaś w kloštarjach.
Pśed 18. wěkom słod su sušyli nad wognjom z drjewa abo wugla, togodla piwa togo casa jo měli ako se zda aroma dyma. Pózdźej z nowu techniku jo se dało dostaś cysćejšy jasny słod, ale teke śamny słod bźez aroma dyma za piwa tipa porter a stout. Něnto jo słod z aroma dyma rědki a wužywany jano w specialnych piwach.
W 19. wěku su nastali wjele nowosći za piwo: dolna fermentacija a piwo typa "lager", wužyśe pasteurizacije. Louis Pasteur jo w lěśe 1857 wunamakał rolu droždźejow w fermentaciji piwa a jo se zachopiło slěźenje a sajźanje droždźejow. W 20. wěku jasne piwo tipa "lager" jo nastało nejpopularnjejše piwo na swěśe.
Něnto wětšyna šyroko pśedawanych piwow jo pasteurizěrowana a filtrowana. Pasteurizacija dajo piwoju dłujku fryšnosć, dokulaž zabija bakterije a druge mikroorganizmy. Filtrowanje dajo piwoju cystu barwu. Su pak kraje, źož wěsty późěl maju piwa z žywymi droždźejami, to groni bźez pasteurizacije a filtrowanja. Stej to na pśikład Belgiska a Wjelika Britaniska (źož takim piwam se groni "real ale").
Rozdźělenje
Jo wjele metodow rozdźělenja piwow. W nimskej jadna z nich jo pó zakładnej wěrcy, na pśikład połne piwo ma mjazy 11% a 15,9%, mócne wěcej ako 16% a tak dalej. Piwo źěle se teke mjazy drugim pó sorśe słoda (na pś. jasny a śamny), sorśe droždźejow, kenž fermentěruju piwo (na pś. dolneje a górneje fermentacije).
Engelski spisowaśel Michael Jackson jo w lěśe 1977 wudał knigły The World Guide To Beer, źož jo ako prědny kategorizěrował piwa na cełem swěśe. Jogo proca jo se měła wliw na wuwiśe slěźenja piwowych stilow.
Serwěrowanje
-
-
-
Tradicionelne tocenje piwa Schlenkerla z suda
-
"Multi tap" Délirium Café w Brussel
-
-
Oktoberfest w Münchenje, nejwětšy festiwal piwa na swěśe
Wótbywanišća
Nejwětše pśedewześe warjece piwo jo belgisko-brazilske Anheuser-Busch InBev[2], wobsejźaŕ markow Budweiser, Corona, Beck's, Leffe a Stella Artois. Druge město ma SABMiller, wobsejźaŕ markow Grolsch, Miller, Pilsner Urquell a Tyskie. Tśeśe pśedewześe jo nižozemske Heineken, wobsejźaŕ markow Amstel, Heineken, Moretti, Zagorka a Żywiec.
Nejwětšy importer piwa na swěśe jo USA, nejwětšy eksporter jo Mexiko. Nimska jo tśeśi nejwětšy eksporter na swěśe.
Nejwětše konsuměrowanje pó licbje wobydlarjow jo w Českej, pótom w Nimskej.[3]


text:
Masztalerza Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Zalesie, Wrocław, Jarnołtów, Wrocław, Złotniki, Wrocław, Tarnogaj, Wrocław, Zgorzelisko, Wrocław, Poświętne, Wrocław, Grabiszyn, Wrocław, Marszowice, Wrocław, Zacisze, Wrocław, Księże Wielkie, Wrocław, Kowale, Wrocław, Osobowice, Wrocław, Pawłowice, Wrocław, Gądów Mały, Wrocław, Muchobór Mały, Wrocław, Sępolno, Wrocław, Ownia, Wrocław, Borek, Wrocław, Ołtaszyn, Wrocław, Kuźniki. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Bierzycka, Świętochłowicka, Park Stanisława Staszica, ks. Piotra Skargi, Park Świętej Edyty Stein, Sułowska, Skierniewicka, Prochowicka, Łuczan, Samuela Bogumiła Lindego. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Wysoka, Radomierzyce, Ślęza, Biestrzyków, Bielany Wrocławskie.


text:
Mandarynkowa Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Wojszyce, Wrocław, Marszowice, Wrocław, Ratyń, Wrocław, Maślice, Wrocław, Oporów, Wrocław, Zalesie, Wrocław, Jarnołtów, Wrocław, Brochów, Wrocław, Rakowiec, Wrocław, Poświętne, Wrocław, Muchobór Wielki, Wrocław, Klecina, Wrocław, Wojnów, Wrocław, Żerniki, Wrocław, Gaj, Wrocław, Widawa, Wrocław, Mokra, Wrocław, Zakrzów, Wrocław, Osiniec, Wrocław, Bartoszewice. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Zielarska, Piekarska, Chabrowa, Park Stanisława Staszica, Astrowa, Stanisława Małachowskiego, Jerzego Gardy, Żernicka, Teofila Modelskiego, Głębowicka. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Wilkszyn, Krępice, Pisarzowice, Brzezina, Paniowice.


text:
Mikołowska Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Fabryczna, Wrocław, Ratyń, Wrocław, Karłowice, Wrocław, Psie Pole, Wrocław, Brochów, Wrocław, Jarnołtów, Wrocław, Grabiszyn, Wrocław, Nowy Dwór, Wrocław, Krzyki, Wrocław, Gądów Mały, Wrocław, Kleczków, Wrocław, Polanowice, Wrocław, Ownia, Wrocław, Jerzmanowo, Wrocław, Południe, Wrocław, Pracze Odrzańskie, Wrocław, Kowale, Wrocław, Strachocin, Wrocław, Ołtaszyn, Wrocław, Maślice. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Juliusza Kossaka, Dzielna, Samuela Bogumiła Lindego, Turecka, Przylaszczkowa, Perłowa, Trawowa, Garncarska, Zaułek Wolski, Prusicka. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Wilczyce, Łany, Kiełczówek, Kiełczów, Dobrzykowice.


text:
JAK
Aktualizacja:
©FOT. Jacek Drost
Erna Pricibilla (gość)
A niy mocie wy tam jeszcze jakigos inkszego Amerykona, co zbjyro złom? Bo jo mom w pywnicy szczyt osiagniync polskij techniki ...pralka Frania. Mozno by tak jom szynknonc tymu nowymu Donaldowi -...rozwiń całość
A niy mocie wy tam jeszcze jakigos inkszego Amerykona, co zbjyro złom? Bo jo mom w pywnicy szczyt osiagniync polskij techniki ...pralka Frania. Mozno by tak jom szynknonc tymu nowymu Donaldowi - choc tyn to we filmach niy grou?
Niych sie swiat dowjy, co to je polcko technika i postymp (niy pomylic z ustympym ani PiS-uarym)!zwiń
xxx (gość)
koniec tydnia,chop w radosci bo sobota huja prosci.
ech... (gość)
kon by sie usmial, a co dopiero ten imperialistyczny aktorzyna...
yeuopy (gość)
zawiezta to autko forestowi...


text:
Gryfnie rozprawio z zespołym 032
Spotkali my sie z gryfnymi karlusami z zespołu 032, coby sie troszka wiyncyj dowiedzieć ło jich graniu, śpiywaniu i podejścio do poru ślonskich spraw. A to co my sie łod nich dowiedzieli możecie poczytać tukyj.
Czymu nazywocie sie 032?
Nazwa wziyna sie łod numeru kierunkowego do Katowic.
Filozofia zespołu je wielowątkowo, ale nojważniyjszym z nich je nasz region, naszo mało łojczyzna – Ślonsk. I z tym chcieli my połonczyć naszo nazwa. Staromy sie łopowiadać ło życiu, kere w tyj naszyj krainie się rozgrywo, abo rozgrywalo kyjś.
Co rozumiycie pod pojyńciym ślonski konski? Czy te kiere śpiywocie idzie do takich zaliczyć?
Wszystki konski som ślonski, nawet jak niy som śpiywane po ślonsku. Śpiwomy po polsku, po ślonsku, po angielsku i po hiszpańsku. Chcioł bych tyż, coby były tyż czeski. Jak myśl łostała wyrażono po polsku, to niy chcieli my ji tłumaczyć na ślonski. Łone som wszystki ślonski a to po tymu, że chcieli my zrobić muzyka, kiero je ślonsko ale niy skuli tego, że je śpiywano po ślonsku ale pochodzi z inspiracji historiom Ślonska i krajobrazym i jakimś śląskim duchym, nastrojym. Ni ma rzeczy na płycie kero właśnie nagrywomy, kiere niy som nasze.
Toż skond bierecie pomysły?
Kiedyś znodli my w szuflodzie kartka z 15 roku kiero napisoł mój praujek do swojij matki i siostry, takom starom, archaicznom ślonszczyznom, czytało sie jom tak jak Kochanowskigo. Łopowiado jak siedzioł na pograniczu belgijsko-francuskim i pisoł ło rzeczach, kiere go interesowały, co rosło na polach, jako była pogoda. I ta łopowieść stała sie tymatym jednego naszego konska, pod tytułym „Ardeny”.
A skond sie wziyna pieśniczka „Bez haje”?
Nasze pokolynie pedziało niy. Niy chcymy zakłamanej historii na nasz temat. Niy chcymy postrzeganio naszyj kultury i obecności w świecie poprzez krupniok, beerfest i inksze rzeczy. W tyj piosynce śpiywomy: dej sie pozór tak bez haje, rychtujymy te powstanie. Te „powstanie” je (abo mo być, czy tyż – bydzie) myntalne, wewnyntrzne, kulturowe ale i kulturalne. To je taki oddolny pozytywny ruch, kery trocha może przypominać jako pokojowo rewolucjo, bo tak richitch to polego łon na odnajdywaniu własnyj tożsamości. My nie wychodzymy z flintami jak separatyści z inkszych krajów, ino staromy się robić to „bez haje”: przez kultura, zmiana myślynio (abo mobilizowaniy do myślynio), coś co sie dzieje w gowach, a niy na polu bitwy. Bez tóż Korfanty sie w tyj piosynce uśmiycho, a znakiym do „powstanio” nie je trombka, ani nic militarne, yno panewnicke dzwony. Ta piosynka je wyrazym tego, że młode pokolyni sie obudziło i chce cos robić dla swojich korzyniy ale tyż dlo przyszłości naszych dzieci.
Jak zmiynić taki łobroz Ślonska?
Co nom sie niy podobo, to to jak Ślonzoki sami siebie postrzegajom i prezyntujom na zewnątrz i to jak mainstream polski postrzego nos. Jo je przeciwnikiym kultury szlagrowej. A łona łobjyna cołki Ślonsk.
Czym dlo Ciebie je łojczyzna?
Dlo mie łojczyznom niy je przelano krew, martylorogia. Dlo mie łojczyznom som łonki, wzgórza, lasy, rodzina, choinki ze szyszkami. Jak to niknie, to czuja, że coś traca. Dlo mie ważne je to kaj sie stykajom sztyry żywioły. I tego je tyż i bydzie nojwiyncyj w naszych kuskach.
Jak godzicie kuski Dylana, brzmiynia metalu, traszu z klimatym Ślonska?
Rozchodzi sie nom ło wartości, kiere przekazujymy. Kożdy z nos wyrastoł na inkszej muzyce, nojczyńścij na amerykańskij i angielskij, ale niy chcieli my być Amerykonami, ale Ślonzokami i to je klucz. Ślonski treści niy trzeja podować w formie szlagrów, można tyż używajonc metod, kierymi posługiwoł sie Dylan abo bardzo do nos ważny Bruce Springsteen i łopowiedzieć ło naszyj ziymi.
Inspirujymy sie tyż Starym Dobrym Małżyństwym. Je nom fest bliski. Ale fest blisko jest nom tyż muzyka grunge. Ale tyż Dżem. To je to co je Wy mie!
Staromy sie coby to co śpiywomy było zachowane w ślonskim klimacie. Bez toż myśla, że można pedzieć że gromy folk – niy yno skuli tego, że inspirujymy sie dylanowskim abo springsteenowskim folkiym amerykańskim.
Jak by Wom przyszło pedzieć pora słów do Ślonzoków to co by to było?
Coby sie przejechali w niedziela na kole a niy autym kole supermarketów i łoboczyli czy to jim sie wszyjsko zgadzo. Czy za bardzo niy patrzom w ty pudło. Niych kultywujom hodowla kanarków jak jo. Mom jich 15 abo pultoków. Chopy niych sie spotykajom przy kwarecce i ciupiom w szkata.
Dziynkujymy za ty pora słów i wnszujymy powodzynio w graniu i śpiywaniu!


text:
Kamerůn
Kamerůn, (fr. Cameroun, ang. Cameroon), Republika Kamerůnu, (franc. République du Cameroun, ang. Republic of Cameroon) – państwo we strzodkowyj Africe, nad Gwinyjskům Zatokům. Grańica mo s: Ńigeryjům, Czadym, Strzodkowoafrikańskům Republikům, Kůngym, Gabůnym a Růwńikowům Gwinyjům. Kamerůn je człůnkym UoNZ, Uńije Afrykańskij a inkszych uorgańizacyji mjyndzynarodowych.
Mjano państwa wywodźi śe s portugalskigo mjana nadanygo rzyce Wouri, to je Rio de Camarões. Uokreślyńy to uoznaczo Rzyka Krewetek a ńyskorzi zostoło rozćůngńůne na cołki krej leżůncy nad tům rzykům.


text:
Google jo wjelike internetowe pśedewześe, kótarež jo wósebnje znate pśez swóju pytawu (pytańsku mašinu). Pśedewześe financěrujo se głownje pśez wabjenje. Wažnu rolu grajo pśi tom rědowanje wótkazow na boki, w kótarychž se wót wužywarja pytane słowa namakaju. Głowne sedło Google jo w Mountain Viewje w Kaliforniskej. Załožyło jo se pśedewześe 7. septembra 1998 wót Larryja Paga a Sergeyja Brina. Hyšći samski źeń stej pśinjasłej prědnu testowu wersiju programa na mark a samske lěto jo šła pytawa oficialnje do seśi.
The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.


text:
Luwr
Luwr (fr.: Musée du Louvre) to je downy krůlůw pałac we Paryżu, a terozki muzyjům kůnsztu. Nojstarsze uůnygo tajle bůły stowjane we XII stoleću uod Filipa II Augusta. Zajmuje 60 000 m² placu, we 2007 mjało 8 300 000 zwjydzajůncych. Uod drugij połowy XIV stolećo bůła sam krůlewsko rezydyncyjo. Je to jydno ze nojsrogszych a nojstarszych muzyjůw na śwjeće. Je rozlygowane mjyndzy Sekwanům a Rue de Rivoli a Zygrodůma Tuilerie, we cyntrům Paryża. Uo jygo fůngowańu jako muzyjům idźe godać uod 1692, wůunczas Ludwik XIV uodymknůł sam pjyrszo galeryjo starożytnyj bildhauerstwa we Salle des Caryatides. Uoficjalńy jako muzyjům fůnguje uod 1791 a bůła to decyzyjo Zgromadzyńo Norodowygo we czas Francuskij Rewolucyje. Terozki sům sam prezyntowane dźeła starożytnygo kůnsztu (uosobliwje rzezańy a dynkmale) a tyż uobrozy, s kerych nojbarzi znajůmy je "Mona Lisa" Leonarda da Vinci.


text:
Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2014
Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2014 bůły rozgrywane uod 12 czyrwca do 13 lipca 2014 we Brazyliji[1]. Titel majstra śwjata brońůła Szpańijo. Bůły to już XX mistrzostwa śwjata we fusbalu. We finale 13 lipca wygroły Ńymcy.
Treść
Mjasta a stadjůny
Uorgańizacyjům szpilůw zainteresowane bůło 17 sztadůw: São Paulo, Rio de Janeiro, Belo Horizonte, Porto Alegre, Brasília, Belém, Campo Grande, Cuiabá, Kurytyba, Florianópolis, Fortaleza, Goiânia, Manaus, Natal, Recife/Olinda (stadjůn należołby lo uobu mjast), Rio Branco a Salvador[2]. Ńyskorzi 31 moja 2009 mjasta Belém, Campo Grande, Florianópolis, Goiânia i Rio Branco uostoły uodćepńynte.
- Belo Horizonte - Estádio Mineirão
- Brasília - Estádio Mané Garrincha
- Cuiabá - Arena Pantanal
- Curitiba - Arena da Baixada
- Fortaleza - Castelão
- Manaus - Arena Amazônia
- Natal - Arena das Dunas
- Porto Alegre - Estádio Beira-Rio
- Recife - Arena Cidade da Copa
- Rio de Janeiro - Maracanã
- Salvador - Fonte Nova
- São Paulo - Arena de São Paulo
Grupy
Legenda do tabulek:
- Pkt – nůmera půnktůw
- M – nůmera szpilůw
- W – wygrane
- R – remisy
- P – porażki
- T+ – tory zdobyte
- T- – tory stracůne
- +/- – růżnica torůw
Dwa pjyrsze manszafty ze kożdyj grupy awansujům do dalszych szpili.
Grupa A
(1:1)


text:
Benjamin Běgaŕ
Benjamin Běgaŕ nim. Benjamin Bieger (* 20. februara 1873 w Janšojcach, † 26. septembra 1945 w Wětošowje) - dolnoserbski faraŕ, spisowaśel i kulturny procowaŕ.
Benjamin Běgaŕ jo se w Janšojcach ako syn wucabnika naroźił. W Greifswalźe a Kielu jo študěrował teologiju. W lětach 1902-1910 wón jo był z diakonom w Picnju. W lětach 1910-1917 źěłał jo ako faraŕ w Krummendeichu, 1917-1929 w Hennestedśe w Schlezwig-Holsteinskej a 1929-41 we Wětošowje. We Wětošowje wón jo był slědny serbski faraŕ, kenž serbski jo powědał. Wót 1908 cłonk Maśicy Serbskeje.
Běgaŕ gromaźe ze Hajnom Rizom jo wudawał cerkwinski casopis Wosadnik (1905-1913). Wón jo był jaden z głownych organizatorow wjelikego "serbskego swěźenja z rozpokazowanim drastwow"[1] we Wětošowje w lěśe 1930. Toś ten swěźeń jo se k 50. wrośenicy załoženja dolnoserbskeje wótźělby Maśicy Serbskeje pśewjadł (1880).
W lěśe 1941 jo Benjamin Běgaŕ wótejšeł na wuměńk. Dnja 26. septembra 1945 jo wón wumrěł we Wětošowje. Tam na cerkwinskim kjarchobje jo teke jogo row[2].
Žrědła
- ↑ Historiske wobraze z derbstwa fararja Biegera, Nowy Casnik, 09.08.2011
- ↑ Běgaŕ, Nowy a druge deje byś cesćone, Nowy Casnik, 28.02.2012
Literatura
- Gerat Hančka: Běgaŕ, Benjamin, [w:] Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, Budyšyn 1984, b. 47.


text:
Serbšćina
Serbšćina jo kupka pódwjacornosłowjańskeju rěcow, kenž se źinsa přewažnje we Łužycy powěda.
Serbšćina źěli se do:
- Górnoserbšćiny, kótaraž se w sakskej Górnej Łužycy powěda a
- Dolnoserbšćiny, kótaraž se w Bramborskej Dolnej Łužycy powěda.
Serbske narěcy
Serbšćina ma teke wjele narěcow. Tak bazěrujo spisowna górnoserbšćina na narěcach wokoło Budyšyna a spisowna dolnoserbšćina na Chóśebuskem dialekśe. W srjejźnej Łužycy eksistěrujo mimo togo narěcny pas, kótaryž twóri pśechod mjaz górno- a dolnoserbskimi narěcami. Nejwěcej rozšyrjona z toś tych pśechodnych dialektow jo Slěpjańska narěc. Rěcneje asimilacije dla wšak se wjeliki źěl něgajšnych narěcow lěbda hyšći wužywa. Z wótstawkom nejwitalnješy jo hyšći górnoserbski „katolski” narěc, kótaryž powěda se na pódwjacorje górnoserbskego rěcnego teritorija we jsach blisko Kamjenca.
Rěcne pśirownowanje
Eksterne wótkaze
- Bibliografija uniwersity w Lipsku
- Kurs serbskeje rěce / Bluń, dialogi z rumuńskeje wucbnicy serbšćiny Curs practic de limba sorabă w pódwjacornej Grodkowskej narěcy


text:
Irlandyjo
Irlandyjo, Republika Irlandyje (Éire, Poblacht na hÉireann, połne mjano angelsko to jedźińy Ireland, co mo podkryślać důnżyńo zjydnoczyńowe ze Irlandyjům Půłnocnům) – państwo we Ojropje Zachodńij, człůnek Uńije Ojropejskij. Zajmuje wjynkszość placu wyspy uo tym samym mjańe.
Treść
Admińistracyjny tajlůng[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Wyspa Irlandyjo tajluje śe na 4 historyczne prowincyje, a uůne na 26 hrabstwůw ńyzoleżnych uod jejich tajlůngu na Irlandyjo a Půłnocno Irlandyjo.
Dymografijo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Strzedńo dugość żywobyćo - 75 rokůw (chopy 73, baby 78)
- PKB: 37.822 $ na mjyszkańca (nůminalńy)
Geografijo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Nojwjynksze mjasta
- Dublin (ludność mjasta 553.165, ludność aglůmeracyje 1.173.179)
- Cork (ludność mjasta 125.622, ludność aglůmeracyje 208.669)
- Limerick (ludność mjasta 94.192, ludność aglůmeracyji 162.413)
- Galway (ludność mjasta 65.832, ludność aglůmeracyje 66.163)
- Waterford (ludność mjasta 44.594, ludność aglůmeracyje 46.736)
- Rozlygowańy
- Dostymp do Morzo Irlandzkigo, Morzo Celtyckigo, Uoceanu Atlantyckigo, a uod Wjelgij Brytańije uoddźela jům Kanou Św. Jeřygo.
- Powjeřchńo ńiźinno
- Duůgość wybřeža 1.448 km
- Duůgość grańicy s Irlandyjům Půunocnům (tajlům Zjydnočůnygo Krůlestwa) 360 km
- Nojwyžšy půnkt Carrantuohill 1.041 m. n.p.m.
- Nojńižšy půnkt Uocean Atlantycki 0 m.
- Nojdugšo řeka Shannůn 259 km
- Nojwjynkše jeźoro Loch Coirib 176 km²
- Klimat
- Uůmjarkowańy ćepuy (je wyńikym přepuywajůncygo ńydaleko ćepuygo průndu ze Zatoki Meksykańskij)
- Ńiske amplitudy ročnych tymperatur
- Wysoko wilgotność powjetřa a tyž čynsto sam padze
Ůstrůj polityčny[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Irlandyjo to dymokracyjo parlamyntarno. Jeji systym prawny je uoparty na prawje zwyčajowym i ustawodawstwje uchwalanym bez parlamynt zgodńy s kůnstytucyjům.
Přepisy Uńje Ojropejskej majům moc prawno we Irlandyji. Kůnstytucyjo irlandzko, přijyntao 29 grudńa 1937, uopisuje forma řůndu a tyž defińuje wuadza i fůnkcyje Prezydynta, uobu izb parlamyntu (Oireachtas) jako i řůndu. Defińuje tyž struktura i wadza sůndu a uopisuje podstawowe prawa uobywatelske. Akt Republiki Irlandyji s 1948 zerwou uostatńy formalne zwjůnzki s Wjelgům Brytańiům. Irlandyjo uodzyskoua ńypodlygość we 1921.
Prezydynt je gowům państwa i je wybjerany we wyborach bezpośredńich na kadyncyjo, kero trwa 7 lot. Ta sama perzůna može być prezydyntym ino dwukrotńy. Bjerne prawo wyborče přisůgiwo uobywatelům, keři ukůńčyli 35 lot. Uod 1997 prezydyntym Irlandyji je Mary McAleese. Uobowjůnzkym prezydynta je stańy na stražy kůnstytucyji a uoficjalne reprezyntowańy narodu. Ńymal wšyjstke uprawńyńo přiznawane mu bez kůnstytucyjo wykůnuje uůn za radům řůndu.
Taoiseach (prymjer) stoji na čele řůndu i je mjanowany bez prezydynta na wńosek Dáil Éireann (izba ńižšo parlamyntu). Taoiseach nůminuje inkšych čuůnkůw řůndu (uogůuem ńy myńi kej śedmju i ńy wjyncyj kej pjyntnastu), kerych muśi zaakceptować Dáil Éireann. Nůminuje tyž jydnygo čuůnka řůndu, zwanygo Tánaiste, kery peuńi fůnkcyjo wiceprymjera. Bertje Ahern je prymjerym Irlandyji uod čerwca 1997, a Michael McDowell pouńi fůnkcyjo Tánaiste.
We irlandzkym parlamyńće sům dwje izby:
- Dáil Éireann je izbům ńižšům, kero je wybjerano we wyborach bezpośredńich. Zaśodo we ńij 166 posuůw. Je uodpedźalno za uchwalańy ustaw. Jeji čuůnkowje sům wybjerańi we wyborach proporcjůnalnych i powšychnych. Ńy ma sam pojyńćo kadyncyjnośći, Ůstawa Wyborčo godo ino uo přiznańu parlamyntowi peunůmocńictw na uokres 5 lot. Štyry guůwne partyje polityčne reprezyntowane we Dáil Eireann to: Fianna Fáil (Žouńyře Přeznačyńo) i Progressive Democrats (Průgresywne Dymakraty) (kere uobecńy twořům koalicyjo řůndowo uoroz ze Partjům Źelůnych a kilkůma posuůma ńyzaležnymi) a Fine Gael (Plymje Gaelůw) i Labour Party (Partja Roboty);
- Seanad Éireann je izbům wyžšům i pośado guůwńy rola doradčům. S jeji 60 čuůnkůw, 11 je nůminowanych bez Taoiseacha, natůmjast rešta je wybjerano, we 5 kurjach uopjerajůncych śe na uokreślůnych grupach spouečno-zawodowych a bez absolwyntůw Narodowygo Ůńiwersytetu Irlandyji i Ůńiwersytetu we Dublińy.
Samořůndy lokalne sům admińistrowane bez 114 wuadz lokalnych, kere sům uodpedźalne, mjyndzy inkšymi, za: mjyškalńictwo i baukůnšt, transport drůgowy i bezpječyństwo, kanalizacyjo, ińicjotywy dotyčůnce rozwoju i kůntrola nad ńimi, rekreacyjo, uochrůna środowiska, rolńictwo, edukacyjo i půmoc spouečno. Samořůnd lokalny je finansowany tajlowo bez řůnd cyntralny a tajlowo bez lokalne źrůda, we tym lokalne dowki.
Historyjo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Kalyndarjům[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- VI tyśůncleće p.n.e. - nojwčeśńijše ślady ludzkej bytnośći, pjyrwśi mjyškańcy šmaragdowyj wyspy budujům mygalityčne budowle take kej Newgrange (pono nojstaršo znano budowla we Ojropje) i Loughcrew
- 500-200 p.n.e. - nojprawdopodobńij wtedy na wyspa dotarli Celtowje
- 430-490 - prawdopodobńy we tych latach na wyspje dźouou śwjynty Patryk, kerymu připisuje śe chrystjańizacyjo Irlandyji
- ok. 700 - Irlandyjo bůua podźelůna na 150 tzw. mouych krůlestw, couům wyspům řůńdźili ze wzgůřa Tara arcykrůlowje, kerym formalńy podlygali krůlowje prowincyji, rygjůnůw i mouych krůlestw
- 795 - počůnek najozdůw wikingůw na Irlandyjo
- ok. 800 - prawdopodobno data ukůńčyńo Book of Kells, jydnygo s nojpjynkńijšych manuskryptůw
- 841 - Wikingowje zouožyli Dublin
- 1014 - bitwa pod Clontarf, we kerej arcykrůl Brian Boru zwyćežůu wikingůw; kres wikińskej důminacyji
- 1155 - krůl Angliji Hynryk II Plantagynet uzyskou zgoda papježa Hadrjano IV, Anglika, prawdopodobńy we formje bulli Laudabiliter (jej autyntyčność je kwestjůnowana), na nojazd na Irlandyjo
- 1169 - we Irlandyji wylůndowali za zgodům Hynryka II Anglůnormanowje poprošyńi bez jydnygo s lokalnych krůlůw uo půmoc
- 1172 - Hynryk II přibůu s armjům do Irlandyji, kera uznoua jygo zwjeřchńictwo; bez stu lot Anglůnormanowje podbili znočnům tajla wyspy
- 1271 - počůnek celtyckej uodnowy (gaelic recovery) podčas kerej Irlandčycy uodzyskali znočno tajla utracůnych źym
- 1315 - na zaprošyńy ńykerych irlandzkych uwadcůw na wyspa přibůu ze Škocyji wroz s wojskym Edward Bruce; korůnowany krůlym Irlandyji průbowou we krwawyj kampańji podbić wyspa; zginůu we 1317
- ok. 1430 - krůl Angliji sprawowou wadza yno nad Dublinym i uokolicůma (tzw. Pale - Palisada)
- kůńec XV wjeku - Tudoři rozpočyli powolny podbůj Irlandyji
- 1541 - wjynkšość irlandzkych wjelmožy uznoua Hynryka VIII krůlym Irlandyji; ńy uznali go ale gowům Kośćoua i pozostali při katolicyzmje
- 1580 - rebelijo irlandzkych katolikůw
- 1593-1603 - wojna dźeśyńćoletńo, kerej kulminacyjnym půnktym bůua bitwa pod Kinsale; irlandzcy arystakraći půńyśli klynska i we 1607 uopuśćili wyspa
- 1605 - počůnek kolůńizacyji Ůlsteru bez prezbiterjan ze Škocyji; podpořůndkowańy prawne ludnośći Irlandyji krůlowi Angliji i zńyśyńy celtyckych praw
- 1641 - wybuch rebeliji we Irlandyji; rok půźńij we Angliji wybucha wojna důmowo, co pozwoliuo wyspje uzyskać pewno ńyzaležność
- 1649 - Oliver Cromwell přibůu do Irlandyji na čele swojej armji; masakra we Drogheda; třiletńo bezlitosna kampańo přiwraco angelsko wuadza na wyspje
- 1662 - parlamynt we Lůndyńy uchwaliu zbjůr ustaw zwany kodeksym Clarendona, kery bůu skerowany přećiwko inkšowjercům (ńyanglikanům); rygulacyje kodeksu půgoršůuy sytuacyjo katolikůw
- 11 lipca (1 lipca) 1690 - bitwa nad řekům oyne, we kerej wojsko protestanckigo krůla Angliji Wilhelma Uorańskigo pokůnouy katolicko armja uobalůnygo krůla Jakuba II. Půunocnoirlandzcy protestańći do terozki śwjyntujům we ročńica zwyćynstwa (a dokuadńij dźyń po ročńice, tj. 12 lipca)
- 1691 - ludność katolicka zostoua pozbawjůna wšelkych praw cywilnych i ekůnůmičnych (m.in.: pośadańo drůgich kůńi, nošyńo brůńi, učyńo we škouach)
- 1791 - powstowo Towařistwo Zjydnočůnych Irlandčykůw (Society of United Irishmen), kerygo guůwnym ideolůgym bůu Wolfe Tone. Celym stowařišyńo bůua walka uo ymancypacyjo katolikůw irlandzkych, růwne prawa wyborče, uoderwańy Irlandyji uod Wjelgij Brytańji i utwořyńy republiki
- 1798 - ńyudane powstańy přećiwko brytyjskej wuadzy
- 1 styčńa 1801 - wćelyńy Krůlestwa Irlandyji do Krůlestwa Wjelgij Brytańji; powstowo Krůlestwo Wjelgij Brytańji i Irlandyji
- 1803 - kolejne ńyudane powstańy
- 1829 - uchwalyńy aktu uo růwnouprawńyńu katolikůw - efekt dźoualnośći Daniela O'Connella
- 1842 - utwořyńy Muodej Irlandyji
- 1846 - počůnek klynski guodu
- 1848 - ńyudane powstańy Muodej Irlandyji, tzw. bitwa na gřůndce kapusty w uůgrodźe wdowy McCormack
- 1849 - kůńec klynski godu, nale ješče bez dwa lata ludźe ůmjerali wyćyńčyńi godym i chorobami; uůnčńy pomaruo 1,5 miljůna ludźi
- 1858 - we Nowym Jorku powstouo Towařistwo Fyńańske, bydůnce přikrywkům do Irlandzkigo Bractwa Republikańskigo (IRB)
- 1867 - ńyudane powstańy zorgańizowane bez fyńan;
- 1870 - Izaak Butt zaińicjowou ruch Home Rule - autůnůmji do Irlandyji; bez 20 lot trwouy starańo uo uchwalyńy Home Rule we brytyjskym parlamyńće; bez wjynkšość tygo času kerowou ńimi Charles Stewart Parnell
- 1893 - powstowo Liga Gaelicko majůnca na celu "deanglizacyjo irlandzkigo narodu".
- 1900 - powstowo Zjydnočůna Partja Irlandzka, na čele kerej stanůu John Edward Redmond; walka uo uchwalyńy Hůme Rule začua śe uod nowa.
- 1905 - Arthur Griffith, čuůnek Ligi Gaelickij, zouožůu uorgańizacyjo Sinn Féin (My Sami); wartko kůntrola nad njům přejyli čuůnkowje IRB
- 1912 - ustawa uo Home Rule bůua corozki bližey uchwalyńo, protestańći s Ůlsteru utwořili uoddźouy uo nazwje Uochotńiki Ůlsterscy, katolicy powouali Irlandzkych Ůchotńikůw, a James Connolly utwořůu socyjolistyčnům Armje Uobywatelskům
- 1914 - wybuch I wojny śwjatowej; tyśůnce irlandzkych uochotńikůw wstůmpiuy do brytyjskej armji (w Irlandyji ńy mo poboru do wojska), co popjerouo dowůdztwo Irlandzkych Uochotńikůw
- 23 kwjetńa 1916 - Powstańy wjelganocne, Pádraig Pearse (Patrick Pearse) proklamowou Irlandyjo ńypodlyguům republikům; dwa tyśůnce powstańcůw (republikańy s Irlandzkych Uochotńikůw i čuůnkowje Armji Uobywatelskij) stawiuo čoua brytyjskej armji; wjynkšość mjyškańcůw Irlandyji ńy poparua powstańa; po 6 dńach powstańy upado; Brytyjčycy wykůnali wyroki śmjerći na 16 přiwůdcach powstańo (m.in. na Pádraicu Pearśe i Jameśe Cůnollym); spouečyństwo Irlandyji začyuo popjerać powstańcůw i ich idee; začyuy śe masowe areštowańa; Michael Collins (jydyn s powstańcůw) překštoućiu Irlandzkych Uochotńikůw we Irlandzko Armja Republikańska (IRA)
- 1918 - powstou ńylygalny (z půnktu widzyńo Brytyjčykůw) řůnd irlandzki s Eamonym de Valerům na čele (tyž jydyn s powstańcůw)
- lato 1919 - počůnek wojny uo ńypodlygość; IRA prowadźiua wojna partyzanckům, a Brytyjčycy uodpowjydźeli terrorym
- lipjec 1921 - Michael Collins i Arthur Griffith podpisali traktat; powstoua zuožůna s 26 hrabstw Irlandyjo (Wolne Państwo Irlandzke), majůnca status brytyjskigo důmińům (krůl brytyjski gowům państwa), los 6 hrabstw půunocnych (Irlandyjo Půunocno) mjou być rozstřigńjynty we přišuośći
- kwjećyń 1922 - wybuch wojny důmowyj mjyndzy ńyuznojůncům traktatu tajlaůn IRA, a wojskůma Wolnygo Państwa Irlandzkigo (čyli tam tajlům IRA, kero traktat uznoua)
- moj 1923 - IRA antytraktatowo uznoua swojo poražka; we wojńy důmowyj zginyuo ůngyfer tyśůnca ludźi, we tym Michael Collins; Artur Griffith zmar we jeji trakće na hercklekot
- wřeśyń 1933- Uotwořyńy Fine Gael (Růd Irlandčykůw). Jej přiwůdcům zostou Eoin O'Duffy
- 18 čerwca 1936 - Zdelygalizowańy IRA
- 20 listopada 1936 - Sformowańy bez O'Duffygo "Irlandzkej Brygady" (Irish Brigade), kero wźůna udźou we hišpańskej wojńy důmowej po strůńy gyn. Franco. Irlandčycy walčyli tyž po strůńy Republiki. Řůnd Irlandzki natůmjast uůgośiu neutralne stanowisko wobec uobu strůn kůnfliktu
- 29 grudńa 1937 - wejśće we žyće kůnstytucyji. Na jej mocy Wolne Państwo Irlandzke překštouca śe we Irlandyjo, čyli přestaje być tajlům Wjelgij Brytańji.
- 1949 - Irlandyjo uoficjolńy překštoućiua śe we republika
- 1959 - Eamon de Valera zostou prezydyntym Irlandii. Fůnkcyjo ta sprawowou do 1973
- 1973 - čuůnek EWG
- 2002 - waluta ojro
Religja[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Stanisław Grzybowski "Historia Irlandii", Wrocuaw 1998
- katolicy - 88,4%
- anglikańy - 2,9%
- prezbiterjańy - 0,52%
- muzuumańy - 0,49%
- metodyśći - 0,25%
- žydźi - 0,2%
- wyznawcy inkšych religii uok. 3%.
Choćaž bez wjeki Irlandyjo bůua uwažano za jydyn s nojbardźij katolickych krajůw na śwjeće, uobecńy uobserwuje śe znočůncy spadek ličby praktykujůncych, kery spad uod lot śedymdźeśiůntych s poźůmu 90% do 45% we skali kraju. W ńykerych dźelńicach Dublina do kośćoua co ńydźela chodźi uod 8% do 15% ludnośći[1].
Wojsko[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Armiyjo Irlandzko mo 8.500 zawodowych žouńyři i 13.000 rezerwowych. Tak moua ilość wojsko je spowodowano neutralnośćůn Irlandyje (np. ńy je čuůnkym NATO). Půmimo to Irlandyjo je zaangažowano we misyjoch pokojowych
Gospodarka[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Nojwažńijšymi gouyńźůma gospodarki irlandzkej sům industryje:
Šeroko śwjadčuůne sům usůgi we zakreśe:
- handlu elektrůńičnygo
- telekůmůńikacyji
- uoprůgramowańo kůmputerowygo
- nowočesnych usůg finansowych
Rozwůj gospodarki přebjyga dwutorowo - s jydnej strůny bowjym zachynca śe do rozwoju prywatnej ińicjotywy, s drůgi zaś - zostawja podstawowe gouyńźe gospodarki we rynkach państwowych a usůgi majůnce klučowe znočyńy do kraju. Irlandyjo je jydnym s nojšybćij rozwijajůncych śe gospodarčo państw ůńijnych. W latach 1987-1997 wzrost gospodarčy śyngou 6% we stosůnku ročnym. Uobecńy Irlandyjo, uobok Norwygije i Šwajcaryje, je krajym uo nojwyžšym PKB per capita we Ojropje. Gospodarka je śćiśle uzaležńůna uod handlu, a guůwńi partneři to Wjelgo Brytańja, Ńymcy, Francyjo a Stany Zjydnočůne. Dowki stanowjům 30% PKB Irlandii.
Stawki dowki dochodowy uod uosůb fizyčnych to 42% a 20% s šerygym ulg. Podatek dochodowy uod firm je nojńižšy we starej ŮE i wynośi 12,5%, co bywa čynsto podawane kej jydyn s guůwnych čynńikůw napuywu inwestycyji zagrańičnych do Irlandii. Podstawowa stawka podatku uod towarůw i usůg wynośi 21%. Irlandyjo mo nojwyžša we Ojropje puaca mińimalnům wahajůncům śe uod 39% do 77% středńij krajowyj we zaležnośći uod branžy. Pod wzglyndym HDI Irlandyjo zajmuje 5. mjejsce na śwjeće, a pod wzglyndym HPI 18. mjejsce na 19 nojbardźij rozwińjyntych państw.
Irlandzka gospodarka je tyž jydno s nojmyńi innowacyjnych gospodarek we Ojropje s poźůmym wydatkůw na badańo i rozwůj 1,2% PKB.
Industryjo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Fynůmynym irlandzkej gospodarki na skala śwjatowům bůu śilny rozwůj přymysuu wysokych technolůgii, kery přičyńiu śe do wzrostu gospodarčygo na poźůmje 15,8% ročńy. Inwestycyje we růžnygo rodzaju gouyńźe přymysuu tygo kraju wyńikouy ze stratygičnygo pouožyńo Irlandii (přičůuek amerykańskych inwestorůw interesujůncych śe rynkym ojropejskym).
Šybki rozwůj Irlandyjo zawdźynčo půmocy Uńji Ojropejskij, dugoletńim zwolńyńům podatkowym, a tyž stosůnkowo tańij śile robočej. Přińosuo to kořiśći přede wšyjstkym uośrodkům rygůnalnym, gdźe přymysu uoparty je guůwńy na přetwůrstwje puodůw rolnych. Rozwinůu śe přymysu zbožowo-muynarski, mlečarski, browarńictwo a produkcyjo wysoko procyntowych alkoholi - whisky.
Rolńictwo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Rolńictwo pozostaje jydno s nojwažńijšych gouyńźi gospodarki. Je uůno wysoko zmechańizowane i daje zatrudńyńy 9,5% ludnośći. Produkcyjo wouowiny i mlyka stanowi 58% uůgůuu produkcyji rolnej. Uolbřimjům wjynkšość we rolńictwje stanowjům moue gospodarstwa rolne. Powjeřchńo přeznačůna pod uprawy rolńiče je ńywjelga, za to wysoce produktywno. Guůwnymi roślinůma uprawnymi sům zboža, buraki cukrowe a kartofle. Uolbřimje uobšary uůnk i spřijajůncy klimat pozwalajům na couoročny wypas zwjeřůnt.
Surowce naturalne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Zasoby surowcůw naturalnych we Irlandyje sům ńywjelge. Irlandyjo mo zuoža cynku a ouowju, kere uodkryto na počůntku lot 90. XX w. Wydobywa śe přede wšyjstkym gips, rudy cynku (164 tys. t. ročńy) i ouowju (45 tys. t. ročńy).
Transport[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Stratygične znočyńy mo transport samochodowy. Irlandyjo mo gynstům śeć drůg, kere čynsto ńy sům ale we nojlepšym stańy. Śeć drůg uobejmuje 92.327 km, s čygo yno uok. 280 km majům standard autobany (mařec 2007). W uostatńich lotach prowadzuůna je rozbudowa, a moderńizacyjo autostrad na wjelu uodćinkach we couym kraju. Śeć kolejowo je dugo na 1.944 km.
Nojwažńijšymi portami handlowymi sům Dublin a Cork, a morsko žyglůga handlowa ličy 150 statkůw. Nojwjynkšym portym morskym je Dublin, zaś přewozy transatlantycke uobejmujům přede wšyjstkym Cork. Přistańy průmowe we Dublińy, Dun Laoghaire a Rosslare zapewńajům pouůnčyńo s guůwnymi portůma Wjelgij Brytańii. Zbudowano we XVIII i XIX w., a nastympńy moderńizowano śeć kanouůw suužy přede wšyjstkym do přewozu towarůw, leč mo tyž znočyńy turystyčne.
Mjyndzynarodowe porty lotńiče we Dublińy, Cork, Knock a Shannon sům znůne tyž kej štrefy wolnocuowe. Irlandyjo mo 40 lotńisk krajowych i mjyndzynarodowych. Pouůnčyńo transatlantycke uobsůgiwane sům bez Shannon i Knock, zaś ojropejske bez Kerry, Cork, Dublin, Galway i Sligo. W pouowje 1990 wšyjstke lotńiska uobsůgiwouy ůngyfer 10,5 mln pasažerůw.
W Irlandii uobowjůnzuje ruch lewostrůnny.
Charakterystyčne potrawy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Nojbardźij znůnym dańym irlandzkym je rodzej gulašu s jagńjyńćiny abo barańiny. Mjynso duśi śe s kartoflamiy, cebulům, marchewkům, porym i kašům jynčmjynnům. Uod XIX stolećo kartofle sům podstawům djety Irlandčykůw. Tradycyjny gulaš irlandzki podaje śe s buchtamiy robjůnymi s uoju.
Uośwjata[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Charakteryzuje ja śilny ajnflus Kośćoua katolickigo na průgrům naučańo, řadko spotykany uobecńy we krajach ojropejskych.
Šport[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Ńy mo znočůncych uośiůngńjyńć (moua ličba ludnośći). Ino we ńykerych dyscyplinach, guůwńy we Rugby reprezyntacyjo narodowo gro we puchaře 6 narodůw a uodnośi we ńim sukcesy. Mjyškańcy interesujům śe přede wšyjstkym "športůma narodowymi" (hurling, futbol gaelicki) i lokalnymi rozrywkůma. W škouach naćisk na šport je tyž ńywjelgi (1h we tygodńu) co powoduje wjelgi uodsetek ludźi uotůuych.
Připisy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Linki zewnyntřne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Áras an Uoachtaráin — uoficjalno zajta prezydynta Irlandii (ang., irl.)
- Uoficyjolno zajta řůndowo (ang.)
- Taoiseach — uoficjalno zajta prymjera Irlandii
- Tithe an Uoireachtais — uoficjalno zajta Parlamyntu Irlandii (ang., irl.)
- Serwis informacyjny Irlandii (ang.)
- Žyće i praca w Irlandii


text:
American Horror Story: Sezon 4 ścieżek dźwiękowych
Epizody Spisały spis
- Epizode 1: Monsters Among Us Muzyki z filmu: 17
- Epizode 2: Massacres and Matinees Muzyki z filmu: 11
- Epizode 3: Edward Mordrake: Part 1 Muzyki z filmu: 8
- Epizode 4: Edward Mordrake: Part 2 Muzyki z filmu: 7
- Epizode 5: Pink Cupcakes Muzyki z filmu: 14
- Epizode 6: Bullseye Muzyki z filmu: 10
- Epizode 7: Test of Strength Muzyki z filmu: 11
- Epizode 8: Blood Bath Muzyki z filmu: 8
- Epizode 9: Tupperware Party Massacre Muzyki z filmu: 3
- Epizode 10: Orphans Muzyki z filmu: 7
- Epizode 11: Magical Thinking Muzyki z filmu: 9
- Epizode 12: Show Stoppers Muzyki z filmu: 8
- Epizode 13: Curtain Call Muzyki z filmu: 12


text:
Halloween
Halloween abo Hallowe'en to je śwjynto ubchodzůne roz do roku 31 paźdźerńika, nojhuczńij we anglosaskich krejach. Wywodźi śe uůne s celtyckego uobrzůndku Samhain. Tradycyjo ta przekludźili do USA s Irlandyje irlandzke imigranty. We Irlandyje tygo dńa hajcowano fojyry a uodprawjano rzykańa za duszyczki umartych. Dowńij bůł to dźyń, we kerym żygnano lato, witano źima a spůminano umartych. We půgańskich czasach ludźe we Halloween przeblykali śe we kolorowe kostjumy a uodprowadzali duchy poza grańice ludzkich uosad. Mjano Halloween pochodźi wjerza uod ynglickego All Hallows Eve - "wilijo Wszyjstkich Śwjyntych".
Tradycyjo teroźnigo Halloween to uůnaczyńe roztůmajtych wrůżbůw, przeblykańy śe za duchy, wampjyrze a inksze strachy a stowjańe we uokńy wydrůnżůnych korboli s wyćyntymi dźurůma kere robjům ja podano na gowa ze ślypjůma a zymbůma uod jakego ducha; rajn do jej środka dowo śe zapalůno śwjyczka (śwjotło śwjyczki je symbolym barzołowych uogńikůw, kere poważano za duszyczki umartych). Trefjo śe tyż kośćotrupy, śmjertki a inksze. Bajtle poprzeblykane za strachy łażům po chałpach a dostowajům za byzuch bůmbůny.
Helloween je krytykowany uod bezma wszyjstkich religijůw. Krześćijańske kośćůły, judajizm a islam skiż uůnygo půgańskigo pochodzyńo, zaś rodźimowjercy skiż jygo kůmercjalizacyje, a te słowjańske skiż tygo co je to tradycyjo uobco a jeich zdańym powinno śe we krajach słowjańskich uodprowiać Dźady.


text:
Provided by FoxColors - Color hex code related information and conversions
urmetkatowice, admetkatowice, ahmetkatowice, arketkatowice, armktkatowice, armqtkatowice, armztkatowice, armeckatowice, armeskatowice, armeteatowice, armetxatowice, armetkitowice, armetkytowice, armetkaeowice, armetkauowice, armetkatosice, armetkatowace, armetkatowtce, armetkatowige, armetkatowije, armetkatowica, armetkatowicd, armetkatowicl, armetkatowicm, armetkatowict, farmetkatowice, varmetkatowice, yarmetkatowice, adrmetkatowice, arjmetkatowice, arlmetkatowice, arumetkatowice, armevtkatowice, armetdkatowice, armetkcatowice, armetklatowice, armetkpatowice, armetkqatowice, armetkzatowice, armetkaztowice, armetkatbowice, armetkatowfice, armetkatowkice, armetkatowoice, armetkatowicce, armetkatowiuce, armetkatowizce, armetkatowiche, armetkatowicqe, armetkatowicee,
2014 © FoxMos.com. ALL Rights Reserved. Terms of Use Link to Us FoxColors FoxMaster Famousbirthdays.com


text:
Makowa Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Tarnogaj, Wrocław, Śródmieście, Wrocław, Mokra, Wrocław, Osobowice, Wrocław, Huby, Wrocław, Muchobór Mały, Wrocław, Świątniki, Wrocław, Rakowiec, Wrocław, Kuźniki, Wrocław, Księże Małe, Wrocław, Księże Wielkie, Wrocław, Zakrzów, Wrocław, Plac Grunwaldzki, Wrocław, Opatowice, Wrocław, Psie Pole, Wrocław, Biskupin, Wrocław, Zalesie, Wrocław, Gaj, Wrocław, Złotniki, Wrocław, Lipa Piotrowska. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Łaniewska, Most Marszowicki, Poranna, Mieczysława Romanowskiego, Piaskowa, Dusznicka, Forsycjowa, Karola Adamieckiego, Pełczyńska, Mieczysława Wolfkego. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Mokronos Dolny, Zabrodzie, Wysoka, Ślęza, Mokronos Górny.