text:
Śląskie strachy i straszki: Ziemskie diabły
Czy zastanawialiście się jak diabły dostały się na ziemię? Tę zagadkę wyjaśniają pewne opowieści, które słyszałam na Śląsku Cieszyńskim.
Śląskie strachy i straszki. Rodowy zwiastun śmierci
Niektóre rody mają swojego własnego zwiastuna śmierci, zazwyczaj nikt się tym nie chwali, bo postronni słuchacze od razu kreślą koła na czole lub znacząco się uśmiechają.
Dziyń handlowca
Poczōntkym lutego dycki ôbchodzymy świynto tych wszyjskich ludzi, co im godōmy po naszymu : przedowocze. To sōm te ludzie, co niy yno we sklepach, ale tyż we roztōmańtych "salōnach" robiōm.
Śląskie strachy i straszki: Poltergeisty w majątku Bielany
Cała sprawa zaczęła się w Berlinie, dobrze sytuowane małżeństwo, on - wzięty lekarz, ona – śpiewaczka operowa, miało dwie córki: 10-letnią Mariannę i 12-letnią Antoninę. Dziewczynki miały wszystko cze...
Ôn sztajgowoł fest wysoko!
Jak żech miyszkała z ôjcami na "starych Żorach" mieli my takigo sōmsiada, co isto musioł być troszka starszy jak mōj tatulek, a Lojzik bōło mu na miano.
Śląskie strachy i straszki: Czy była to telepatia?
Telepatia jest zjawiskiem nie do końca zbadanym i na jej temat istnieje wiele teorii, według niektórych z nich ma to być zdolność przekazywania myśli, a nawet słów na znaczne odległości bez użycia ja...
Szkolno wycieczka
Ôstatnimi czasy wiela klachōm bez telefōn ze jednōm kamratkōm, co kejś uczyła sie we licyum pielyngniarskim we Rybniku. Ôna je już kupa lot na pynzyji, ale jeszcze wiela poradzi doradzić we tych dzisi...
Być mamulkōm
Być mamulkōm to je prawe powołani! Jo żech dostała ôd Pōnbōczka kupa talyntōw, bo maluja i pisza, uszyć tyż cosik poradza, rada warza a pieka, ale moim nojważniyjszym powołaniym bōło ôstać mamulkōm!...
Nasze roztōmiłe bajtle
Poczōntkym czyrwnia kożdego roku nasze roztōmiłe bajtle majōm swoji świynto. Do szkoły trza iś, jak tyn jejich dziyń wypadnie beztydziyń, ale uczyć sie niy trza! Bo we szkołach sōm akadymije a wystymp...
Jako sie ȏbrōnić przed posuchōm
Styknie yno se spōmnieć łōński rok, kej nōm ta posucha fest poszkodziyła. Jak bez zima śniega ni ma, a na wiosna niy popado, to posucha być musi! – tak dycki godoł mōj starzik, co bōł fesztrym, a mioł...
Śląskie strachy i straszki: Zaraza w dawnych czasach
Pandemie i zarazy to nie tylko efekt industrializacji i zanieczyszczeń jakie powstały w naszych czasach, bo zarazy „grasowały” po świecie niemal od zawsze.
Jo mojimu tatulkowi porzad przaja!
Jo porzad mojimu tatulkowi przaja, chocioż go ni ma s nami bez trzidziści lot. Dycki spōminōm, jako przi mie twardo stoł, a niy doł mi żodnej krziwdy zrobić! Jedinie, co gupoty niy podpiyroł!
Kajżeś to kupiyła?
Tak sie mie spytała moja kamratka Krysia, jak mie potkała na „starych Żorach”. Nojprzōd jo sie niy kapła ȏ co ji idzie, ale za mōmynt dałach pozōr, że ȏna sie dziwo na moja jakla.
Dziyń aptykorza
Pod kōniec września dycki świyntujemy dziyń aptykorza, cōż kej u nos je wiyncy aptykorkōw niż tych aptykorzi i mało kej chop za aptykorskōm ladōm stoji!
Dziyń ptokōw
Zaczło sie ȏd tego, że my ze familijōm siedzieli przi grillu. Nasza wnuczka ciepła pod płot resztōwki chleba, a godała, że to bydzie do ptokōw! Mōj chop zaroz ji padoł, że ptoszyska sam niy przidōm, b...
Dziyń poczciorza
Dycki poczōntkiym października nasze poczciorze majōm swoji świynto. Napisałach „nasze”, bo jak inakszy moga pōmianować ludzi, co ich dobrze znōm, bo lata ku nōm chodzōm a roztōmańte pisma przinoszōm.
Świynto Narodowej Edukacyji
Abo jako inksi godajōm Dziyń Rechtōra przipado 14 października. Jo wtynczos dycki spōminōm ludzi, co mie uczyli we podstawowej szkole, we licyjōm a na kōniec mojich „belfrōw” ȏd malōnkōw. ȏ babeczka...
Wiycie jak wyglōndo jaźwiec?
Jo se myśla, że jaźwiec abo borsuk jako inksi godajōm, to je nojmyni znany zwiyrz, co żyje we naszych lasach. Kery s Wos go chocioż jedyn roz widzioł? Już pryndzy byście go usłyszeli, jak byście we no...
Dejcie se pozōr we Dziyń Zaduszny!
U nos w dōma kejś przi szkubaniu piyrzo godka zeszła na to, kej duszyczki tych, co już umrzili, mogōm prziś nazod na ziymia, coby sie sam na „stare kōnty” podziwać. Ȏmy godały, co sōm yno taki dwa dni...
Baranowski gōn na świyntego Huberta
Trzecigo listopada, na świyntego Huberta we Baranowicach dycki bōł wielgi gōn. Mōj starzik, co tam bȏł podleśniczy, mioł kupa roboty już pora dni przed tym świyntym, bo musioł wybrać miejsca do tych, ...
Pogoda do syniorōw
Kożdego roku we listopadzie ȏbchodzymy „Światowy Dzień Seniora”, bezto keryś rok nazod ( jeszcze przed tōm szpetnōm pandymijōm!) byłach pytano na taki spotkani syniorōw we ȏsiedlowym klubie, coby pogo...
Co je lepsze sztudyrowani abo wynokwiani?
Praje we listopadzie trefio Dziyń Sztudynta, ale skuli czego tak to ludziska wymyśleli, tego to jo niy wiym, bo to ani poczōntek, ani tyż kōniec tego sztudyntowego roku ni ma. Isto kaj indzi do tych m...
Po naszymu: Katarzina a Andrzyj
Downi synki mieli swoja świynto Katarzina (25 listopada) a dziołchy świyntego Andrzyja (30 listopada). We te dni se młodzi wrōżyli, jaki bydōm mieć prziszły żywot a kerego abo kero se weznōm! Wszyjste...
Po naszymu: Godki ȏ Skarbniku
Starzik ȏd moji kamratki Bogusie to bōł stary bergmōn na pynzyji i ōn nōm, dzieckōm, wiela ȏ tyj grubie, kaj pora dziesiōntkōw lot przerobioł, ȏgrōmnie rod rozprowioł, a już nojwiyncy, to my słyszeli ...
Po naszymu: Mikołoj a krisbaum za mojich modych lot
Downi we grudniu bajtle mieli aże dwie przileżitości, coby dostać co słodkigo.
Po naszymu: Praje mōmy Adwynt
Adwynt to bōł taki czos, kej ludzie mieli rzykać, żałować za grzychy, a Pōn Jezuska wypatrować!
Śląskie strachy i straszki: Co się przydarzyło starce Stazyji?
Najwięcej ciekawych opowieści słyszało się podczas zimowego darcia pierza. Prawie każdego wieczoru do znajomych gospodarzy zachodziła starka Kowoliczka, która chętnie opowiadała rozmaite historie z ży...
Po naszymu: Co zrobić ze niyutrefiōnymi gyszynkami?
Niydowno mieli my Godni Swiynta, a kożdy dostoł cosik na Dzieciōntko. Jo mōm dycki ze tym umsztynda, że jak dostana co do ȏbleczynio, to je dycki za małe! Jedyn roz chciałach wymiynić doś drogi szaty,...
Jak dziecka hulali na Hulokach
Terozki już ani ni ma takich ȏstrych zimōw jako hańdowni! We tych starych, dobrych czasach dziecka a modzioki radzi se grali na żorskich Hulokach. To były kejś bagnite łōnki za miejskōm fosōm.
Kaj sie straciyli nasze Starziki a Starki ?
Jak żech pora lot nazod sama ōstała starkōm, to żech zaroz wiydziała, że mi moja wnuczka tak godać niy bydzie! Bo terozki modne sōm Babcie a Dziadki, inakszy sie niy godo, bo drugi dziecka sie śmiejōm...
Życza Wōm dobrego dnia!
Kupa lot tymu nazod, jak dziecka były jeszcze małe, wykōmbinowali my społu tako gra, że jak kery do pozōr, że drugimu je ciynżko na duszy, to mu powiy abo napisze na kartce jakisik dobre słowo. Nasza ...
Po naszymu: Ȏświynć świyczka we Matki Boski Grōmnicznej
Dycki drugigo lutego świynciyło sie grōmniczki. Podwiela nasza świyczka wyglōndała jako-tako, to my jōm i pora razy ȏświynciyli. Jak śni ȏstoł yny kōnsek, to trza jōm bōło spolić, bo to była rzecz poś...
Po naszymu: Jako wyglondoł „babski comber”
Isto kożdy cosik ȏ niym słyszoł. W jednych wsiach sie ȏdbywoł we Tłusty Szczwortek, kaj indzi dziepiyro na dziyń przed Popielcym, ale wszyndy baby se grały bez caluśki dziyń aże do wieczora. Chopy wty...
Po naszymu: Kej przidzie ta wiosna?
Ano, ludziska już tacy sōm: we lato myślōm ȏ zimie, zaś we zima ȏ lecie! Porzad se yno wrożōm jako bydzie ta pora roku, co dziepiyro mo prziś.
Po naszymu: A to ci Popielcowo niespodzianka!
Zaroz po Nowym Roku moja kamratka Hildka dostała robota we fyrmie kaj paczkowali rozpuszczalno kawa. Ȏgrōmnie sie uradowała, bo w dōma miała dycki ciynko ze kasōm.
Po naszymu: Dycki lepszy chłōdek niźli smrōdek
Dzisio zaś bydzie mało spōminka, tym razym na moji cioteczki, co ich już kupa lot s nami ni ma.
Babeczko, skond te godki bierecie?
Dzisio zaś bydōm spōminki na stare dobre czasy, kej jo bōła bez 10 lot modszo. We 2011roku roku na podzim bōłach nawiydzić ciotka, co miyszko we Nysie. Yno ȏna ȏstała ze ȏjcowego braterstwa, a żyje do...
Dycki starka godali (GALERIA)
Muzeum Miejskie w Żorach zaprezentowało kolejną książkę z cieszącej się popularnością serii „Tożsamość”. 24 marca w sali konferencyjnej odbyła się premiera zbioru śląskich opowieści Elżbiety Grymel „D...
Po Naszymu Niy rōb szpasów na prima aprilis
Mōj znajōmek Jōzef to je ȏgrōmnie wesoły chop a rod robi szpasy, ale czasym tyż niy zno umiaru i to sie wtynczos przeciw niymu ȏbraco! Tak tyż bōło dwa lata nazod we prima aprilis!
Jak dziecka ze starkom robiyli palma
Zaczōn sie kwiyciyń, za kwila mōmy Niydziela Kwietno, co ji tyż godajōm Palmōwo, bezto je już nojwyższy czos, coby zrobić palma! Nasza starka Elza, to bōła dziołcha ze wsi, co sie wydała do miasta.
Po naszymu: Richtik piykno godka na Wielganoc
Dzisio byda Wōm ȏsprowiać jedna piykno godka, cożech jōm za bajtla słyszała.
Po naszymu: Jako je nasza ekologiczno świadomoś
Jakisik czos nazod bōłach u dochtora, bo mie chyciyła rojmatyka, bezto lyki musiałach se dać przepisać! Tam wszyjski pacyjynty siydzieli na poczekalni, bo kożdy czakoł na swoja raja. Ȏroz wloz jakisik...
Po naszymu: Francusko sago plaża
Na dworze czynsto wiater wiyje, a porzad je jeszcze chłōdek, bezto dzisio bydzie jedna piykno spōminka na lato, możnej, że ȏd tygo sie Wōm na sercu ciepli zrobi?
Po naszymu: Dziecka dejcie se pozōr!
- Tego niy ruszej, bo to je „hajc” abo „sii”, tamtego niy bier do rynki, bo sie urżniesz, tam niy ciś pazurōw, bo bez nich ȏstaniesz! - tak mie sztyjc za bajtla starsi warowali, ale jo mało ze tego ka...
Po naszymu: Mosz pszczoły, to mosz miōd, jak mosz dziecka, to mosz smrōd
Tak żywot maluje stare ślōnski przisłowi! Moja ȏma bōła ze taki familije, co dycki za sobōm trocha grosza miała! Chociaż dziecek aże 13 było, to im stykło na dwie dziywki, jedna do gospodarki a drugo ...
Po naszymu: Drōn we świyntojōnkach
Wczora potkałach starka Kucharsko, co ji już je bez ȏziymdziesiōnt lot. Ȏgrōmnie sie uradowała, jak mie yno uwidziała. Chyciyła mie pod parza, a ȏdkludziyła na bok!
Po naszymu: Tatulkow żegnaczek
Jo rada spōminōm czasy, jak żech bōła smarkatym bajtlym. Piniyndzy my niy mieli, ale wszyjscy my se przoli! Dobrze pamiyntōm jedna rzecz: we kuchyni ȏd mojich ȏjcōw wele dźwiyrzi wisioł taki blaszanny...
Śląskie strachy i straszki: Kim był tajemniczy pasażer?
Moi drodzy, dziś opowiem Wam historię, którą „kupiłam z pierwszej ręki”. Na przełomie lat 70 i 80. mój znajomy, pan Marek pełnił funkcję ratownika na naturalnym kąpielisku położonym w lesie.
Trześnie na zegrōdce a przi drodze
Niydowno bōł tym czas, co mieli my na zegrōdce swoji trześnie. Ale zawiela tego niy było, bezto krauzōw ze trześniowym kōmpotym mōmy yno pora. Nojwczośniyjsze to sōm te trześnie, co im „majōwki” godaj...
Jak żech na urodziny chopym ȏstała
Moji urodziny trefiajōm we latowe feryje. Kamratki ze podstawōwki mi dycki zowiściły, bo godały, że niy musza przinosić bōmbōnów do szkoły, ale mie nikedy bōło żol, że jo sie niy moga kamratōm a recht...
Po naszymu: Ȏ świyntyj Hanki mōmy zimne wieczōry a ranki
Świyntyj Hanki (Anny) przipado 26 lipnia, bezto to sie zdo aże dziwne, bo przeca mōmy pojstrzōdek lata! Ale tego dobrego ni ma nigdy za tela!
Po naszymu: Jo pultōm fest przaja!
Mōj sōmsiod Karlik Gōmola ȏgrōmnie przoł pultōm. Gołymbnik mioł nojpiykniyjszy we wsi! Nad warzkuchniōm, kaj piyrwyj mioł swoja ajncla starzik Łomozik, ȏjciec ȏd jego baby, terozki urzyndowały pulty, ...
Ȏ kanarkach ȏd ciotki Any
Ciotka Ana miała dwa gryfne ptoszki co jednymu bōło Handzliczek a drugimu – Zefliczek.
Ślōnzoki jadōm na zagraniczne wywczasy
Kejś to bōło tak, że Ślōnzoki mało rajzowali, co nojwyżyj do przocieli do Rajchu, ale terozki radzi jeżdżōm po caluśkim świecie. Wszyndy idzie nasza ślōnsko godka słyszeć!
Po naszymu: Ȏd czego mōmy ta policyjo! Załadowali baby do auta
Moji trzi kamratki: Lynka, Basia a Olka wybrały sie na pońć aże pod Krakōw. Miałach jechać ś nimi, alech sie rozniymogła. Za to dziołchy narzykały się a naśpiywały za wszyjski czasy, tak tam było piyk...
Po naszymu: Jedyn dziyń bez auta
Co tu byda dużo godać: łacni pedzieć niż zrobić, bo teroz bez auta, to czowiek je jak bez rynki! Jo tych boleści na swoji skōrze niy czuja, bo auta ni mōm ani nim jeździć niy poradza. Niy, żeby mi sie...
Po Naszymu: Ślōnsko filozofijo ȏd ujka Stanika
Ujkowi Stanikowi bōło bez ȏziymdziesiōnt, jak sie zaczōn uczyć na kōmputerze. Ȏgrōmnie sie radowoł jak, żech go nawiydziyła, bo ȏn rod se sy mnōm pogodoł, a jo go tyż rada słōchała, bo to bōł taki ślō...
Po naszymu: Dejcie mi swōj czas!
Cobyście se niy myśleli, że klachōm yno porzad ȏ drugich, bezto dzisio napisza co sie mie samyj przidarziło. To było we tych kryzysowych czasach, kej kożdy mioł trocha tego grosza, yno nic kupić we sk...
Po naszymu: Czamu Cygōn wiyncy mioł we zocy nogi niż gowa
To było tak downo, że yno nojstarsi ô tym spōminajōm. Jedni godajōm, że to sie przidarziło we Żorach we hańdōwniyjszych czasach, a drudzy, że to było we Rybniku, a jeszcze inksi, że we Pszczynie. Jak ...
Po naszymu: Świynty Michoł sfaczyna skichoł
Piyrwyj jak sie najmowało ludzi do roboty na polu, to trza im było dać jeś aże sztyry razy do dnia: śniodani (dzisio by my padali drugi śniodani), ȏbiod, sfaczyna a wieczerzo. Bo inakszy, to do roboty...


c: text/html

text:
1940 okupacyjne mistrzostwa Krakowa
pod nazwą: turniej piłkarski byłych klubów krakowskich rozwiązanych rozporządzeniem władz niemieckich
Tabela
Bilans Cracovii
wszystkie mecze mistrzostw grano na stadionie Juvenii
Mecze Cracovii
Składy drużyn w turniejach piłkarskich organizowanym na boisku w Parku Sportowym Juvenia[1]:
Amatorski Klub Sportowy:
Mieczysław Balcer, Alojzy Bialik, Henryk Bobula, Stanisław Bobula, Jerzy Domiczek. Bolesław Eberhardt, Edward Madejski, Tadeusz Michalak, Anton Ogrodziński, Józef Pachla, Aleksander Piątek, Tadeusz Roczniak, Zdzisłav Skalski, Czesław Szeliga, Tadeusz Woś, Aleksander Żaczek, Józef Żiżka.
„Bloki” I i II:
Antoni Bahr, Adam Bandt, Stanisław Basarabowicz, Józef Czajka, Henryk Czajkowski, Zdzisław Czuszkiewicz, Zygmut Dyntar, Karol Golda, Tadeus Jarczyk, Mieczysław Jarocki, Tadeusz Kościółek, Stefan Kowalczyk, Władysław Krok, Jan Luchter, Zbigniew Madej, Mieczysław Niedzielski, Władysław Natanek, Zbigniew Obidowicz, Mieczysław Ostrowski, Karol Pazdalski. Władysław Papiński, Stanisław Piszczek, Jan Prząda, Jan Pietruszewski, Adam Puc, Stanisław Plawski, Antoni Puter, Zdzisław Słysz, Zbigniew Szczęsny, Józef Teślik, Jan Trąbka, Zbigniew Trap, Leszek Uznański, Witold Wenzel. Mieczysław Uznański, Zdzisław Wójcik, Adam Wapiennik, Jerzy Wojtan, Stanisław Zawrzykraj, Kazimierz Żwirowski.
„Cracovia” I:
Stanisław Bartyzel, Alojzy Bialik, Józef Czajka, Władysław Giergiel II, Stanisław Iżela, Edward Jabłoński, Józef Korbas, Adam Lichoń, Stanisław Madryga, Bronisław Młynarek, Adolf Myszkowski, Leopold Ochwat, Wlodzimierz Opioła, Józef Pachla, Tadeusz Pokusa, Józef Stanek, Czesław Szeliga Tadeusz Wilkosz, Tadeusz Żuwała.
„Garbarnia”:
Tadeusz Bartolik, Gustaw Bator, Jan Bochenek, Mieczysław Bystroń, Adam Gruca, Albin Harlander, Zdzisław Ignaczak, Bronisław Jakubik, Włodzimierz Kopczyński, Tadeusz Kubarek, Mieczysław Nowak, Karol Pazdalski, Aleksander Piątek, Franciszek Piszczek, Czesław Rakoczy, Stefan Russer, Karol Skóra, Józef Skrzyński, Józef Smoczek, Józef Tylek, Jan Tyranowski, Eugeniusz Wilczkiewicz, Zdzisław Zięba. „Groble”:
Stanisław Bartoniczek, Kazimierz Flach. Marian Glixelli, Andrzej Jakubetz. Zdzisław Juszczyk, Jerzy Kaleta, Józef Kasprzycki. Zygmunt Knapik, Stanisław Luty, Stefan Piroń, Jerzy Piszczek, Józef Rybowski, Stanisław Stok¬łosa, Jan Szewczyk, Edward Szuflita, Stefan Trojan, Kazimierz Wandas, Eugeniusz Wandas.
„Juvenia”:
Antoni Bobak, Jan Bobak, Mieczysław Cygan, Jan Dobrzański, Jan Drapała. Julian i Zygmunt Dylewscy, Stanisław Herian, Edmund Knapek, Józef Knapik, Andrzej Konik, Henryk Kozień, Bolesław Lichoń, Stanisław Medoń, Mie¬czysław Pietrzycki, Marian Probulski, Władysław Rogosz, Piotr Sama, Bolesław Stoczko, Władysław Zaremba, Władysław Zemczak, Władysław Ziemba.
„Sparta”:
Jan Banach, Marian Boksa, Zenon Chmiel, Wiktor Cholewa, Zdzisław Dylewski, Tadeusz Grochot, Władysław Kidacki, Michał Kopacz, Józef Micha¬lak, Tadeusz Morawa, Bolesław Pawlik, Józef Pieniążek, Jerzy i Julian Piszczkowie, Wiktor Puter, Kazimierz Przybyś, Mieczysław Rupa, Adolf Sadowski, Józef Schindler, Stanisław Sucharski, Zdzisław Słysz, Mieczysław Szajna, Józef Zembaczyński, Bolesław Zemliński.
„Wisła” I:
Kazimierz Cisowski, Władysław Giergiel I, Mieczysław Gracz, Jerzy Jurewicz, Tadeusz Legutko, Kazimierz Obtulowicz, Mieczysław Rupa, Henryk Serafin, Władysław Szumilas, Stanisław Waga, Tadeusz Waśko, Józef Worytkiewicz, Artur Woźniak.
„Zwierzyniecki”:
Jan Glixelli, Władysław Gorycki, Stanisław Kmiecik, Józef Konopek, Andrzej Konopek, Włodzimierz Kopczyński, Stanisław Lasek, Józef Maślana, Władysław Mrozicki, Mieczysław Ostrowski, Jan Panek, Kazimierz Panek, Jan Rutkowski, Jan Ryś, Józef Wróbel.
- ↑ Sport w Krakowie w latach 1939-1945, Stanisław Chemicz

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A możnej na nastympno rajza zabuchować se… izba u kogoś w dōma? Abo garaż przeônaczōny na szlafsztuba? Abo zōmek? Wejrzijcie co to je Airbnb, jako zabuchować bez ta zajta spanie i zebrać przi tymu 100zł sniżki.
rajzybiuro
-
-
Ô Izraelu godo sie, że je pierōnowo drogi. Ale idzie go nawiedzić i po tōniu, a bez gańby. Wejrzijcie jako na piynć dni byzuchu udać mynij jak 1000 PLN.
-
Zarozki duuugi majowy weekynd. Niywiela czasu już ôstało, pra? Sztyjc ni mocie planōw? Bez sztresu, razym cosik wyônaczymy.


text:
Sadza Soap – mydło choby wongiel
Coby zrobić czorne jak wongiel mydło i kiere wyglondo choby bryła wongla, potrzeja dwa gorczki, trocha łognia i mocka ciyrpliwości. Ło tyj pasji godomy z Martom Frank, mamulkom czornego mydła, kiere sie mianuje „Sadza Soap”.
Jak to sie wszyjstko zaczło?
Wszyjstko zaczło sie pora lot do zadku. Razym z Marcinym Babko tak my se godali, że „sadza odmładza”. Doszli my do tego, że to je dobre powiedzyni i że trzeja coś śnim dalij zrobić. Wymyśliłach, że nojbarzij do tego powiedzynio bydzie pasowało czorne mydło, kiere z jednej strony marze a z drugij myje. A skisz tego, że sie niy znom na mydłach, toch sie zaczła tym tymatym interesować. Nauczyłach sie robić silikonowe formy, kiere nojlepij łoddajom kształt wongla.
A to mydło, kiere tukyj trzymiymy w gości je ino jedno czy wszyjstki som taki same?
Bryła matka wziyna sie z Zobrza z kopalni Guido. Przyjechałach na fedrunek i z panym Ireneuszym Kuconiem zjechali my na dół na 320 i zaczlimy szukać bryły idelanej, bryły matki.
Poczontki były ciyżki. Dziepiyro jak żech znodła dobro baza mydlano, to to zaczło wyłazić.
I co je tom bazom, kiej możesz pedzieć?
To je baza glicerynowo. Do tego dodaja wongiel aktywny. Łon je bez tego roztomajtego dziadostwa. Używo sie go tyż w kosmetologii i medycynie. I łon je bakteriobójczy a łagodny dlo skóry.
Jak wyglondo proces produkcji?
Wszyjstko je robione takim domowym sposobym. Robia to sama. Coby to zrobić, potrzeja dwa gorki, kuchnia i trocha ciyrpliwości.
Myśla, coby barzij poszyrzyć ta moja produkcja, bo terozki ich ino poradza zrobić pora.
A je to prowda, że tym czonym mydłym idzie sie umyć?
Ja, idzie, bo niby tyn czorny wongiel maże, ale myje. Robi sie szaro piana. Po tym mydle skóra je czysto i gładko.
Dlo kogo je to mydło?
Łono je dlo kożdego, wto je ze Ślonska, wto przaje Ślonskowi, chce se co przywiyźć ze Ślonska, to musi to mieć. Kożdy szanujący sie Ślonzok powiniyn mieć jedna kostka Sadza Soap w doma.
A niy myśleliście ło barzij ślonskim mianie?
My chcieli, coby to mydło trefiło tyż na rynek zagraniczny. To mo być gyszynk ze Ślonska dlo wszyjstkich. To mo być taki produkt eksportowy.
I wiela je osób, kiere sie tym wyrobym zajmujom?
Na razie ino jo i mój, kiery mie inspiruje, je mojom muzom.
A ty żeś je stond?
Ja, jo żech je z Siymianowic. Jeżech Ślonzora z dziada, pradziada i po matce i po łojcu.
Mój dziadek robił na grubie na przodku cołki życi. Tam stracił palec. Mój łojciec tyż robił w górnictwie, ale już na powierzchni. I jo tyż robiłach przy tym wonglu, bo łorganizuja roztomajte imprezy kulturalne.
Mydło idzie kupić tukyj: http://gryfnie.com/produkty/sadza-soap/
Facebookowo zajta: http://www.facebook.com/SadzaSoap
Kiej byście chcieli napisać do Marty to tukyj je email: [email protected]


text:
Ôkres ôrbitalny
Ôkres ôrbitalny – czas, jaki je potrzebny ciału (co je na ôrbicie naôbkoło inkszego ciała) na wykōnanie jednego połnego ôbiegu ôrbitalnego. Zależnie ôd tego, zglyndym jakigo pōnktu ôdniesiyniŏ rachujymy poczōntek i kōniec ôbiegu, mogymy wyróżnić:
- Ôkres syderyczny (gwiŏzdowy) - ruch mierzimy zglyndym układu ôdniesiyniŏ zwiōnzanego z ôddalōnymi gwiŏzdami. Tyn ukłŏd je nojbarzij zbliżōny do inercjalnego.
- patrz tyż: miesiōnc syderyczny, rok syderyczny
- Drachowy smoczy (drakoński) - czas pōmiyndzy dwōma dalszymi przechodami ciała bez tyn sōm wyndzeł ôrbity.
- patrz tyż: miesiōnc drachowy, rok drachowy
- Ôkres anōmalistyczny - czas pōmiyndzy dwōma dalszymi przechodami ciała bez perycyntrum.
- patrz tyż: miesiōnc anōmalistyczny, rok anōmalistyczny
- Ôkres synodyczny - ôkres powtŏrzalności tych samych faz ciała (faz Miesiōnczka, elōngacyje planety) widzialnego z Ziymie.
- patrz tyż: miesiōnc synodyczny
- Ôkres zwrotnikowy (tropikalny) - ôkres mierzōny w układzie zôriyntowanym zglyndym tymczasowego pōnktu rōwnōnocy.
- patrz tyż: rok zwrotnikowy
Dlŏ Ziymie rok używany w dziynnyj rachubie czasu je rōwny ôkresowi zwrotnikowymu. Ôkresy ôbiegu planet naôbkoło Słōńca idzie porachować z trzecigo prawa Keplera.


text:
Sycowsko gwara
Sycowsko gwara (sycowski djalekt) – jedno ze dolnoślůnskich gwarůw, nojdali wysůńůno na půłnoc tajla ślůnskij godki. Godo śe we ńi we uokolicach Sycowa (nale ńy we samym mjeśće).
We połowje XX stolećo sycowsko gwara bůła notowano we sztadach, kere leżům terozki we grańicach uoleśńickigo krysu - Kraszowje, Rybińskij Ligoće, Kůmorowje, Ślizowje, Dźadowyj Kłodźe a Grůnowicach. We poczůnku XX stolećo grańica sycowskij mołwy przesůńůno bůła barzi na půłnoc a zachůd, uobjimała Kotowske (terozki uostrowski krys), Uose, Drołtowicy, Stradůmja, Dalborowicy. Wschodńi zaśyng djalektu bůły wśe Mńichowicy, Nowo Kśůnżynco Wjeś, Trymbaczůw a Drożki.[1]


text:
Hybridne Swěty
„Našoswět“ – „druhoswět“ (S. Rushdie), hranica mjez nimaj a jeje překročenja, jeje drjebjenje, mjezyrumy, mjezsobne zwiski, pak-pak- kaž tež a-konstelacije, nastaće nowych aliancow – kajke koncepty wo tym znajemy? Kajke socialne procesy, institucije, rumy, medije, kajcy akterojo a kajke politiske nahlady su při tym měrodajne? Kak wobchadźa so z diferencu a podobnosću, hinakosću a zwjazanosću w towaršnosćach? Z tutymi prašenjemi je diskusijne polo rjada narysnjene. Při tym móže so zapřijeće “hybridnych swětow” runje tak na etniju, narodnosć a teritorialnosć poćahować kaž na ród, generaciju, kubłanje abo powołanje, ale tež na wuměłske formy a medijowe swěty. Awtorojo a awtorki rjada chcedźa teoretiske a empiriske fakty zhromadźić a zwjazać, zo bychu z tym šěroku zjawnu debatu zmóžnili.


text:
MOSTY KOŁO JABŁÓNKOWA / Aj choć na polu wiater strómy łómoł jak zapałki, do Dómu PZKO Kasowy w Mostach prziszło tela ludzi, że aż stołków chybiało.
Isto to było tymu, że ludzie ni mieli w chałupach elektryki, nie grały im telewizory a nie było internetu.
A tyn, gdo prziszeł na przeglónd teatrów, kiere grajóm po naszymu, na sto procynt nie lutowoł.
Ludziska sie śmioli łod poczóntku do samego kóńca. Miyndzy przedstawiyniami grała kapela Górole.
Nejprzód wystómpili dómowi – zespół z Mostów, kiery prowadzi Elwira Zwyrtek, kiery zagroł sztuke „Jak kocura nima dóma“.
Potym sie ludzie mógli podziwać, jak silnóm wole majóm chłopi z Nowsio.
Zespół z Jasiynio wzión wszeckich na ceste dookoła świata. Opowiedzioł też bajke o Kopciuchu po naszymu.
Na kóniec zagrali Górole z Mostów proroczóm sztuke „Ćma jak w dupie“.


text:
Zwiski mjez partnerskimaj gmejnomaj Chósćicy we Łužicy a Leśnica w Pólskej su koronapandemiju přetrali. Tón tydźeń je so zetkanje šulerjow partnerskeju šulow w Chrósćicach wotměło.
Chrósćicy (SŠ/SN). Po słowjanskej tradiciji witachu šulerjo Chróšćanskeje Serbskeje zakładneje šule „Jurij Chěžka“ skupinu šulerjow a wučerkow z pólskeje Leśnicy z chlěbom a selu. Wottam běchu sej póndźelu připołdnju štyri wučerki a 36 šulerjow 4., 5., 6. a 8. lětnika do Łužicy dojěli, w Pólskej maja na zakładnej šuli 1. do 8. lětnik. Wotpohlad zetkanja běše, wobstejace styki skrućić a nowe nawjazać. Po witanju ze spěwom a basnju je sej 16 pólskich dźěći hromadźe ze šulerjemi 4. lětnika z Chrósćic do zeloweje zahrody klóštra Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje dojěło. Wikar Tomaš Dawidowski je jim w pólskej rěči klóšter předstajił. Zdobom su wužili składnosć, změšeć zelowu sel a butru, a sej z tym pomazanu a poselenu pomazku zesłodźeć dali.


text:
Kito Fryco Stempel
Kito Fryco Stempel (* 29. nowembra 1787 w Parcowje; † 2. apryla 1867 w Lubnjowje) bě serbski ewangelski duchowny a spisowaćel. Wot 1802 do 1807 wopyta gymnazij w Budyšinje, hdźež zezna so tež z Bjedrichom Wylemom Mičku. W lětach 1807–1810 studowaše teologiju na Lipšćanskej uniwersiće. Hnydom w prěnim studijnym lěće załoži sobu t. mj. Corps Lusatia. 1809 zastupi do Serbskeho prědarskeho towarstwa, předchadneho zjednoćenstwa dźensnišeje Sorabije Lipsk.
W lětach 1810–1813 bě domjacy wučer, prjedy hač jeho 1813 za fararja w Malinju njepowołachu. W tutej wosadźe skutkowaše dźesać lět, doniž njesta so 1823 z wyšim fararjom w Lubnjowje. Wobšěrnu wosadu zastarowaše někotre lětdźesatki, prjedy hač njepoda so 1863 na wuměnk. Po nim so hižo serbski farar w Lubnjowje njepřistaji, štož rozsudnje spěšnišej asimilaciji tamnišeje wosady polěkowaše.
W běhu mnohich lět duchowneho skutkowanja za swojich wosadnych, napisa Stempel tež cyły rjad originalnych basni, mj. dr. epos „Te tśi rychłe tšubały” – najdlěša serbska baseń scyła. W njezwučenym sylabiskim systemje komponowany epos płaćeše na 80 lět jako zhubjeny. Ota Wićaz jón 1950 zaso namaka. Rudolf Jenč přistupni jón zjawnosći w seriji Pomniki serbskeho pismowstwa jako diplomatiske wudaće. Dalši epos, „Pytanje za starym mjasecom abo łužyskich Serbow potłocenje” njeje so bohužel hižo namakał a płaći dale jako zhubjeny.
Nimo swojeho basnjenja wustupowaše Stempel tež jako přełožowar antikskich basnikow. To nastupa wosebje Fedrusowe fabule (z łaćonšćiny) a Theokritowe idyle.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Kito Fryco Stempel: Te tśi rychłe tšubały a druge pěsni. Zezběrał, za śišć pśigotował a zawod napisał Rudolf Jenč (= Pomniki serbskeho pismowstwa čo. 1). Budyšin 1963 [diplomatiske wudaśe]
- Kito Fryco Stempel: Theokritowe pastyrske pěsni. Phaedrusowe fable. Za śišć pśigótował, pśedgrono a komentar napisał Rudolf Jenč (= Pomniki serbskeho pismowstwa čo. 4). Budyšin 1963
- Fabian Kaulfürst: Studije k rěcy Kita Fryca Stempla, Budyšin 2005


text:
Po naszymu
Jak żech była bajtlym, dyckich sie na Wilijo fest radowała, bo dobre jodło było we wieczōr na stole, a podarōnek ôd Dzieciōntka tyż żech dycki dostała. Ale niż do tyj wieczerze starsi siedli, to bez coluśki dziyń musieli pamiyntać, co tego abo tamtego niy śmi sie robić! We Wilijo ludzie niy mieli sie wadzić a przeklinać, bo sie godało, że dziyń Wiliji jaki, potym cołki roczek taki!
Ale sami wiycie jako to je: baba sie śpiycho, warzi wszystek na dran, coby sie do wieczerze wyrobić, dziecka gōni do pōmocy, a roztōmiły chopeczek sie rod ze chałpy wytraci, bo idzie ze kamratami chroboka zaloć! We Wilijo gorzołki pić by sie niy śmiało, bo post je, ale jedyn keluszek na chroboka, coby czowieka bez cołki rok niy gryz, to je dopuszczalne, yno, że chopiska małokedy na tym jednym skończyli!
Kejś we Wilijo do sklepu a na torg sie niy chodziło. Wszystek do przodku ludziska mieli porychtowane i we Wilijo już świyntowali. Rano jeszcze na ôstatni roroty, a potym warzyni a pieczyni na wieczerzo. Teroz jednako ludzie majōm mało czasu i nikerzi dziepiyro rano nakupujōm to, co na wieczerzo uwarzōm, abo po chojinka idōm do sklepu, ale muszōm pamiyntać, coby tam im chocioż grosik dali nazod, bo inakszy cołki rok bez piniyndzy chodzić bydōm! Niy pōmogōm tu ani łuski ze wilijnego kapra, co ich kożdy we portmonyju nosi!
Przed wieczerzōm wyganiało sie ze izby psy a koty, bo ich we stajynce niy było, a we te dwa zwiyrze dioboł poradzi sie zmiynić! Krōm tego zanim sie siadło ku stole, trza było dobrze pozaciōngać ôkna, bo jak kerego było bez ôkno widać, to do drugi Wilije już niy dożył, a to skuli tego, że we tyn wieczōr Śmiertka wyłaziła na szpacyr, a robiła plany, kerego by tu bez tyn nojbliższy rok zebrać! Jak sie już siadło na stołku, tak miało sie na nim siedzieć do kōńca wieczerze, bo wszelaki stowani ôd stoła wrōżyło choroba, a tego żodyn niy chcioł.
Po wieczerzy ludzie se wrōżyli, jaki bydōm mieć rok. Brało sie jabko a sztyry ôrzechy i jak były piykne we pojstrzodku, to czowiek cołki rok był zdrowy! Ale coby sie to wszystek spełniło, trza ich było jeszcze zjeś, a s tym to już było troszka gorzi, bo jak sie zjadło na wieczerzo aż tela, coby na cołki tydziyń stykło!
GRYMLINO


text:
Szekulada
Szekulada (nah.: xocolotl - goszko woda) – wyrůb cukerńiczy uůnaczůny s mjazgi kakaowyj, fetu kakaowygo (masło kakaowe) abo fetu cukerńiczygo, czygoś do słodzyńo a inkszych dodatkůw. Wytwarzano je uůna nojczyńśći we postaći tabulek. We ńykerych krajach, gůwńy we Meksyku, powszychńijszo je szekulada we postaći napoju na wodźe, mleku abo inkszym płyńy. Rzodźi trefjo śe szekulada sproszkowano abo we granulkach.
Zorty szekulady[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Przodńi tajlůng:
- Goszko – składo śe ze masła kakaowygo, proszku kakaowygo a cukru, roz a kedy ze ńywjelgům domjyszkům wanilije. Zawjero przynojmńij 70% produktůw ze kakaowyj mjazgi a powinno być przigotowywano we tymperaturze 31,1–32,7 °C. Zawjyro 2–5 rozůw wjyncyj teobrominy niż mlyczno.
- Mlyczno – we jeji skłod wchodźi tyż mlyko abo proszyk mlyczny i wanilijo, a zowartość kakao ńy przekraczo 50%. Tymperatura uůnaczyńo mo 28,9–30,5 °C. Zwykle szekulada ta zawjero ńy mńyj niż 25% suchyj kakaowej masy we sumje, 14% suchyj mlycznyj masy, 2,5% suchyj uodfetowanyj masy kakaowej, 3,5 % fetu mlycznygo a 25% fetu razem.
- Bjoło – ńy zawartośći kakaowygo proszku. We nojlypszich szekuladach tyj zorty je ino do 33% kakaowygo masła. Tymperatura wytwarzańo 27,9–30,5 °C. Ńykerzy uwożajům, iże tyn wyrůb ńy je szekuladom ze wzglyndu na niskům zawortość kakaowygo masła.
- Deserowo
- Szekulady byndůnce mjeszońinům roztomajtych składńikůw ze inkszych zort szekulad:
- Bakalijowo
- Uorzychowo
- szekulady ze uowocůma, likerkůma a inkszymi dodotkůma
Szekulada „couverture” je wyrobym uotrzymonym ze wyrobůw kakaowych a cukrów, zawjero ńy mńij ńiż 35% suchyj masy kakaowyj, we tym:
- 1) ńy mńij niż 31% fetu kakaowygo;
- 2) ńy mńij niż 2,5% ńyfetowyj suchyj masy kakaowyj.
We produktoch szekuladopodobnych zawortość kakao ńy przykraczo 7% cołkej masy. Wjynkszość producyntůw lo uzyskańo gładkij, jydnorodnyj struktury dodowo do szekulady lecytyna sojowo (E322), abo PGPR (polirycynoyoleińon poliglicerolu – E476), co pozwalo zmńyjszyć zawartość drogjygo masła kakaowygo a uobńyżyć lepkość masy.


text:
Wjeselu so, zo předleži z knihu »Łójerjo sonow« Jěwy-Marje Čornakec serbski fantastiski roman, zrała proza z kopicu nastorkow k rozmyslowanju. Móžemy ju wobsahowje do třoch wulkich dźělow rozrjadować. W spočatnym zazběhu hač do strony 45 zeznajemy nimale wšitkich, zdźěla jenož šablonojće charakterizowanych młodostnych rjekow. Prěni je Janik, kotryž bydli pola maćerje a jeje noweho muža Kurta, a kotryž pyta swojeho zemrěteho nana, kiž so jemu w sonach jewi. Wón nochce so wočakowanjam Kurta a hospodarskim nuznosćam podrjadować a so z bankowym přistajenym stać. Dale Nina, kotraž přińdźe do dźesateho lětnika a ma so za přichodne powołanje rozsudźić, štož jej w jeje njewěstosći ćežko padnje. Wona měni, zo je přetołsta, hłupikojta, njedosahaca a zo njeje lubozna dosć. Je pak so do Romana zalubowała, kotryž leži runje přehnateho pića dla w komje a kotrehož chce wubudźić. Nina wadźi so ze swojej maćerju, Roman pak ze swojim nanom, bjezdźěłnym a agresiwnym alkoholikarjom. Rjany Roman je potajnostny, dobry sportowc a hraje přerady kompjuterowe hry. Potom je tu hišće Ria, nowa šulerka a Ninina susodka w rjadowni. Tež jeje swójba je skóncowana, bratr Lukaš je sej žiwjenje wzał, dokelž běštaj staršej pječa překrutej. Ria sama je hižo skrućena přez dožiwjenje na proze k smjerći a z toho časa ma jasne sony. Z tym je hižo koryfeja w kóždej ezoteriskej technice, wot kotrychž so w romanje ani jedna njewuwostaja. Nimo toho stej tu hišće žadławišej holcy Tanja a Franciska, prěnja je so tohorunja do Romana zahladała, mjeztym zo je Franciska z Normanom něšto započała. Jewitej so stajnje zhromadnje a stej runje tak kaž Nikolaj a Norman po charakteru słabšo woswětlenej a wostanjetej jako pomocny personal skerje šematiskej.
Druhi dźěl romana (strony 46 do 123) započina so po feće ze zaso wotućenym Romanom a kónči ze spočatkom wot Mastera wuwiteje kompjuteroweje hry. Ćěło dobyćerja budźe Master, wulkomišter kybernetiskeje čorneje magije, ze swojim wěčnym sćinowym žiwjenjom wobsadźić. A tak podadźa so Nikolaj, Nina a Janik na seminar wo technice jasneho sonjenja, kotryž nawjeduje Master. Njewočakowano dóstawaja woni magiski medikament Oneironauticum, kiž je pječa w testowej fazy, a přińdu tak do raja sonow. Jich astralne ćěło šeri dale po hajnkowni, w kotrymž so seminar wotměwa. Kedźbliwiša Nina, kiž dwěluje wote wšeho spočatka na dobrych wotpohladach Mastera, wozmje na zbožo jenož jednu tabletu, mjeztym zo so Nikolaj a Janik z cyłej dozu dopujetaj, zo byštaj tež prawje hłuboke dožiwjenje měłoj. Bohužel wot spočatka sem jako žadławc stilizowany Master (akronym mjena Markus Sterlinski) něšto wo symbolice ličby dwanaće bledźi a wo tym, zo je wšitko jenož són. Spěšnje zapřimnje Janik, zo je hajnkownja poprawom Čorny młyn a zo je Master poprawom ... Haj, štó? Cyle prawje! Čorny młynk. Janik rěka Janik Šajatović, ma módru krej Krabatec dynastije. Napjate kapitle sćěhuja. Namaka Janik swojeho nana? Budźe so wón z rukow Čorneho młynka wuswobodźić móc?


text:
Oberschlesienradio / Slonsky Radio0
Serdecznie witomy na stronie Slonskygo Radia (slonskyradio.eu). Jest to jedyne, prawdziwe, Slonske radio w Internecie, kere promuje Slonsko Kultura na powaznie. Naszom dzialalnosciom w Internecie, staromy sie, aby Slonsk dociyrol do wszystkich Slonzokow, rozsionych po colkym swiecie. Zaznaczomy, ze nasze radio jest niy ino do Slonzokow, ale do wszystkich ludzi, kerzi Slonski kulturze, a przedewszystkim Slonski muzyce przajom. Zaproszomy do suchanio naszego radia, a pocujecie, ze Slonsk zyjei mo sie calkiym dobrze.
- Slogan: Zaglymbie Slonskyj Muzyki...


text:
Loni w nazymje je cejdejka wušła, na kotrejž zaklinča spěwy Łužiskich Serbow, namakane a wubrane ze wšelakich zběrkow. Wosebitosć je, zo je so čěska folklorna skupina »Lidová muzika z Chrastú« serbskim pěsnjam wěnowała, a to z wulkej lubosću, ze zajimawymi idejemi wobdźěłanja a instrumentalneho přewoda a z čućiwosću za wotpowědny charakter přewoda jednotliweho spěwa. Słuchanje prěnich štučkow wubudźi we mni prašenje: Hdźe sće byli, lube spěwčki, a štó je was woblekł do tajkich rjanych płašćow, štó je was wobdarił z nowymi, lóštnymi, pryzlojtymi a rafinowanymi přewodnymi melodijemi? A spěwy wotmołwichu: Smy byli za čěskimi horami, pola přećelow!
Woni přećeljo z Chrastú pobychu hižo husto we Łužicy, wosebje na folklornych festiwalach w Chrósćicach. Znaja Serbow, jich reje a nałožki a jich wjeselo nad spěwanjom. Skupina wokoło Vojtěcha Kouby wěnuje so jako jenička čěska lajska skupina serbskej folklorje a ma wosebje serbsku hudźbnu folkloru za »njewobkedźbowany dźěl srjedźnoeuropskeho kulturneho dźědźinstwa« (booklet). Ze zaměrom, tutomu njedostatkej něšto znapřećiwić, je nastała cejdejka ze 26 spěwami a dwěmaj instrumentalnymaj kruchomaj. Spěwy pochadźeja z cyłeje Łužicy, zdźěla znate, ale tež tróšku njeznate. Přez genialne wobdźěłanje a wuměłsce skomponowany instrumentalny přewod su dóstali njezwučeny wysoki niwow. Kajke zbožo za tajku skupinu, měć instrumentalistow-sobustawow, kiž znaja a wobknježa móžnosće instrumentow runje tak kaž zamóžnosće hudźbnikow a spěwarjow a pisaja za nich melodije, sadźby a samo kompozicije.


text:
ST Marijina hwězda – HZ Łaz/Běły Chołmc 2:1 (1:1)
Zestawa domjacych: O. Schmidt – Peschmann, Škoda, Rab, Cyž (69. Lipič), Pjetaš, Kuring, O. Hawš, R. Hawš, Eldor (83. Bělk), Pakoßnick (77. P. Schmidt)
Při přijomnych wonkownych wuměnjenjach nastupištej w Pančicach prěnje koparske mustwo Sportoweho towarstwa Marijina hwězda a cyłk Hrajneho zjednoćenstwa Łaz/Běły Chołmc přećiwo sebi. Hosćićeljo móžachu partiju na wysokim niwowje, w kotrejž nasta tójšto rjanych dwubojow, z 2:1 dobyć. Woboje wrota třěli Jakob Pakoßnick. Porjadny natwar hry pak na woběmaj stronomaj spočatnje móžny njebě, dokelž w srjedźnym polu wo kóždy bul wojowachu. Z wobhladanjahódnymi wrotami hosćo po 16 mjeńšinach nawjedowachu, štož pak Pančičanow njezatraši. Hnydom přewzachu woni režiju na hrajnišću. Wosebje kapitan Pakoßnick torhaše přeco zaso na rjećazach. W 21. min. so jemu hišće njeporadźi wurunać, w 39. min. pak to lěpje sčini. Foulowany bě sej Pakoßnick kulowatu kožu sam za wólny kop na trawnik połožił a ju ze zdalenosće 21 metrow do šibjeńcy třělił. Z remisom dźěše do přestawki.


text:
Gyszichta Ślůnska
Źymja, kero mjanuje śe Ślůnsk (tyż Ślůnsko) je rozlygowano we połedńowyj Polsce a we půłnocno-wschodńij tajli Czeskij Republiki. Roztomajte prziczyny a warůnki, kej bez tyn przikłod geograficzne rozlygowańy lebo naturalne bogajstwa, sztyjc ćůngły sam wojny a najazdy. Kultura tygo regijůnu uostała uksztołcůno uod polskich, mjymjeckich a czeskich ajnflusůw.
Pjyrsi ludźe a przinależność do Kśynstwa Wjelgomorawskego[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pjyrsze znoki pojawjeńo śe czowjeka na Ślůnsku uoddykńynto we uokolicach Strzygůńa na Dolnym Ślůnsku. Bůły tam kamjynne werkcojgi ze uůn. 500 tys. lot tymu[1]. Pod kůńec IX, abo X stolećo, wedle wjynkszůśći naukowcůw, Ślůnskem rzůndźiło Wjelgomorawske państwo, nale ńy je to cołkjym zicher, beztuż je to kůntrowersyjům. Uobecno wjedza archeologicznona zicher godo ino uo kulturze wjelgomorawskej na Ślůnsku[2].
Pjastowski Ślůnsk[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wjerza mjyndzy 985 a 990 rokym, skiż tygo na zicher kej kůńczůło śe X stoleće, Ślůnsk noloz śe pode włodańym Mjeszka I, we grańicach polskigo kreju. Mjyszkały tedy we Ślůnsku roztomajte plymjůna - we Sowich Gůrach żywobyli Uopolany, Morawjoki, Golynszycy, Dźedoszany. Cołki teryn bůł spůjny dźynka Uodrze, kero stanowjůła zdrzyń lo uosodzańo grodůw a ślůnskich mjastůw. We lotach 1010 a 1017 mjymjecki kajzer Hajnel II Śwjynty napadoł na zachodńo tajla Ślůnska, bezto plymje Dźedosznůw upadło. We 1038 kśůnże czyski Brzetysław I napodł a prziłůnczůł tajla Ślůnska po lewyj zajće Uodry do Czechůw. Ńyskorzi po 12 lotach Kaźimjyrz I Uodnowićel zdobůł zaś cołki Ślůnsk lo Krůlestwa Polskego. Do 1106 roku bůło wjela wojyn Polski ze Czechůma, potym s mjymjeckim cesarzym Hajnlym V, Ślůnsk bůł tajlowany, aż we 1137 po pokoju kłodzkim ustalono, iże źymja opawsko, karńowsko a kłodzko bydźe należoła do Czechůw a reszta Ślůnska do Polski.
Ślůnske Kśůnżynstwa 1138-1327/1335[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We 1138 bez testamynt Bolesława Krziwoustego, kery napoczůn uoztajlowańe dźelńicowe Polski, Ślůnsk dostoł jigo nojstarszi syn Władysław II Wygnańec. Jigo władza zakůńczůła śe we 1146 roku, kaj przegroł bitwa s jigo braćikůma a ućeknůł do Rzimu i poprośůł uo hilfa szwagra Kůnrada III. Po wygronych bitwach bez Kůnrada III a śmjyrći Wygnańca Ślůnsk trefjůł do jigo nojstarszego syna Bolesława I. We 1172 juńorzy (braćiki Bolesława I): Mjeszko a Kůnrad wroz ze jigo synem Jarosławym wywołali wojna domowo, po kerej Kśynstwo Ślůnske uostoło roztajlowane na sztyry tajle.
We 1178 kśůnże krakowski Kaźimjyrz doł kśynću uopolskemu terytorja małopolske: kasztalańa bytomsko, uośwjynćimsko a Chrzanów. Uode tygo czasu przyjmuje śe noleżnůść tych źymji do Ślůnska.
We 1201 Mjeszko doł anfang kśynstwu uopolskemu a po śmjyrći Bolesława I jigo władza dostoł Hajnel I Brodaty, założyćel mjanowanyj powszechńe Dynastyji Hajnlůw Ślůnskich. Cwekym tyj dynastyji bůło zdobyće władzy we cołkej Polsce. Jich rzůndy to czas srogi napływ uosadńictwa mjymjeckego, wzrost gospodarczy, wzrosła wjelość ludźi, powstoło wjela mjast a wjosek na prawje mjymjeckim (nojczynśći magdeburskim)[3]. Kůńec rozwoju Ślůnska doły napady Mongołůw, śmjyrć wjelu ludźi, wroz ze Hajnlym II kery umrził we bitwje pod Legńicům.
25 listopada 1202 kśůnżynta Hajnel Brodaty a Mjyszko Plůntonogi podszkryflali umowa kero zatwjerdźůł papjyż Innocynty III, skiż kerej Ślůnsk uostoł potajlowany na Dolny mjanowany kśynstwem ślůnskim (ducatus Slezie), a Gůrny mjanowany kśynstwem uopolskim (ducatus Opol)[4]. We XIII stoleću nastympowoło fest gibke tajlowańe kśůnżynstw Dolnygo Ślůnska (uod 1249 r.) a Gůrnygo Ślůnska (uod 1281 r.) na majse, a pod kůńec XIII st. bůło kilkanośće uosobnych kśynstw pjastowskich.
Ślůnsk we czeskim państwje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kej pomarli krůle Polski a Czech Wancel II (1305 r.) a Wancel III (1306 r.) uo ślůnske kśůnżynstwa spůrkowali śe Luksymburski Jůn (krůl Czech) a polski krůl Władysław I Łoketek we 20-tych lotach XIV stolećo. We czaśe wojny Łoketka ze Brandenburgjům Luksymburski Jůn zebroł armja a we roku 1327 wyruszůł na Ślůnsk. Ńim wloz na teryny kśůnżynstw we Uopawje hołd uůnymu złożyło pora kśyńćůw, a ńyskorzi kolyjne. Zatrzimany bez Łoketka uostoł dopjyro przed Krakowym. Podczas uobrad we Trenczyńe (24 śyrpńa 1335) a ńyskorzi we Wyszehradźe na Madźarach (12 listopada 1335), we kerych udźoł broł m.in. madźarski krůl, Wjelgi Kaźimjyrz a Luksymburski Jůn uzgodńůno, aże zowdy uznowane bydźe zwjyrzchńictwo Luksymburskigo Jůna we kśůnżynstwach kerych władcy uůnymu uoddoli hołd. Luksymburski Jůn tyż przestoł używać titel krůla Polski (kery podug ńygo mu śe noleżoł) a uod kśůnżynstw ślůnskich dostoł uobjetńica wypłaceńo 20 000 kop praskich groszy. Układy te trefjůły śe ze uodporům po polskij a czeskij zajće, nale uobje zajty doły do zrozumjeńo, aże dowo to mogebność dyplomatům dźołać we uo wjela ważńijszych sprawach[5].
Regle te uznowane za status quo (śl. tum. Sztand rzeczy) potwjerdzůne tyż układym ze 1339, pomjyńůła ńyskorzi we lotach 1345-1348 wojna czesko-polsko. Fest ajnflus na ńa mjoło połedńowo tajla Uodry. Krůl Polski Wjelgi Kaźimjyrz sznupajůnc za pretekstym, kery doł by mu mogebność zdobyćo ślůnskich terynůw uodnołd go przi spůrze biskupa Bryslału Nankera a jigo mjejskům radům. Pod pretekstym uobrůny wolnośći biskupstwa Bryslału, kere należoło do archidjecezyji Gńeźńejskij polsko zajta doła poparće biskupstwu a sztarowoła śe, coby zbajstlować zło opińa czeskimu krůlowi. Wygrano Nankera mjoły by zły ajnflus na Bryslał, kery bůł przodńim mjastym władzy czeskij na Ślůnsku. Ńy bůło beztuż cufalu, aże drugi angrif wojny czesko-polskij bůł na wrocłowske kśůnżynstwo, nale ńy rachujůnc wschodńij tajli kśůnżynstwa polske wojska ńy uodńosły wjelkego sukcesu[6].
Na terynach Gůrnygo Ślůnska czeski krůl Luksymburski Jůn ńy mjoł poparća we srogich mjastach kej Bryslał, beztuż fest potrzebna uůnymu bůła hilfa uod zajty kamratůw - kśyńća uopawskego a raćiborskego Ńikolałsa II ze rodu Przemyślidůw, kery zaś rychtowoł na hilfa Luksymburskigo Jůna przi zdobyću raćiborskego dźedźictwa po swojim szwagrze. We styczńu 1337 Luksymburski Jůn doł wolne lenno Nikolałsowi II co wywołoło spůry ze uopolskimi Pjastami. Ńyskorzi krůl sprzedoł za prajza 2000 grzywjyn Ńymodlińskimu Bolesławowi Prudńik, zaś bytomskimu Władysławowi Koźle i Glywicy, a skiż tygo wzmoćnůł swojo armijo a kśůnżynstwo Ńikolałsa II uoblozło śe bez angrifůw[7].
Rodowo důmyna kśůnżůnt ze rodu Przemyślidůw — Uopawske kśůnżynstwo, należoła tydy do Morawůw, beztuż po zdobyću raćibůrskij źymji zaczyli dźołać we polityka na Ślůnsku. We 1345 roku polske wojska ze hilfům madźarskich a litewskich zaangrifowoły we důmyna Ńikolałsa II, uopawske kśůnżynstwo, a zdobůły Rybńik a Pszczyna. Kśůnżynta uopawski a raćibůrski za cyntrům uobrony wźyli Żory, kaj ńy bůło kamjůnnych murůw ino drywńane wały, nale krůl Luksymburski Jůn szafnůł napadźorůw pokonać a zaloz ze wojskjym aż po Krakůw, skůnd poszoł nazod, skiż powjynkszajůncygo śe wojska madźarskego. Wojna czesko-polsko ze lot 1345-1348 jeszcze barzij roztajlowoła teryny ajnflusůw na Ślůnsku půmjyndzy Czechy a Polsko[8].
Uod kedy we 1337 kśůnżynstwo raćibůrske a uopawske śe skuplowoły i powstoło kśůnżynstwo uopawsko-raćibůrske, kerych kśynćem bůł Ńikolałs II mjoło sroge polityczne znaczyńy. Ńyskorzi we 1339 roku, skuli spůru ze Luksymburskim Jůnym a jigo nojstarszym synem Karolym muśoł uoddać połedńowe teryny a doć mocka pjyńyndzy czeskimu krůlowi. We tym samym roku mjanowoł uopolskij szlachće przywilej, kery dowoł prawo do uodwołańo śe uode krůlewskigo gerichtu. 26 śyrpńa 1346 krůlem Czechůw uostoł Luksymburski Karol IV, a ślůnske kśůnżynstwa dalij uoddowoły sam lenno[9]. 7 kwjetńa 1348 Luksymburski Karol prziuůnaczůł Ślůnsk do Korony Czeskigo Krůlestwa[10], krům tygo aże świdńicko-jaworske kśůnżynstwo bůło tedy cołkym samostanowjůne. Ustawa ta protwjerdźůł we 1355 kej rzimski cesorz. Polski krůl (Wjelgi Kaźimjyrz) zaś wloz na teryny wrocłowskigo kśůnżynstwa. Spůr tyn zakůńczůno namysłowskim pokojem. Uod poczůntku XIV stolećo ślůnske mjasta tworziły pokojowe zwjůnzki, kerych cwekym bůła wspůlno uobrona a chytańy uoszydzorzůw. We 1383 roku wzajemno hilfa napoczyły szrajbować mjasta gůrnoślůnske wroz ze małopolskimi, kerymi włodoł Władysław II Uopolczyk. We matyrjołach zdrzůdłowych, kere sům do dźiśoj do śe nojść godka m. in. uo namjarach stworzyńo cyntralego ferwaltůngu do chytańo roztomajtych uoszydzorzůw[11].
Krům tygo napoczyła śe tworzyć uogůlnokrejowo ślůnsko śwjadomość. Przelyźůno uod dowńij używanygo titla Polonia, kerym Czechy mjanowali teryny ślůnskich kśůnżynstw, do mjana Silesia, kere bůło tyż gryfne lo luksymburskij a pjastowskij dynastyji skuli jich tajlůngu ajnflusůw a zrzeczyńo śe bez Luksymburskigo Jůna we 1335 roku titla polskigo krůla. Title kśůnże ślůnski a pon mjasta pjyrśi używali dolnoślůnske Pjasty, ńyskorzi uod 80. lot XIV stolećo dowoło śe to uobrzirać tyż u kśůnżůntw gůrnoślůnskich. Zaś na poczůntku XV stolećo title te fůngowoły już wszandy na Ślůnsku. Wroz ze coroz wjynkszům śwjadomośćům ślůnskům uoderwanům uod grańic polskego państwa zaczyły śe pojawjoć pjyrsze podpory půmjyndzy ślůnskimi kśůnżynstwůma, nojfestelńyj na dworach biskupůw wrocławskich.[12].
Przipisy
- ↑ Rościsław Żerelik, Dzieje Śląska do 1526 roku, w: M. Czapliński, E. Kaszuba, G. Wąs, R. Żerelik, Historia Śląska, Wrocłow 2002, z. 19.
- ↑ Przemysław Urbańczyk, "Trudne Początki Polski", Fundacyjo na Rzecz Nauki Polskej, Bryslał 2008, z.200
- ↑ Higounet, Charles: Die deutsche Ostsiedlung im Mittelalter. Berlin: Siedler, 2001. – ISBN 3-88680-141-1.
- ↑ Rudolf Žáček, Górny Śląsk na progu historii, z. 106, w: Historia Górnego Śląska, red. Joachim Bahlcke, Dan Gawrecki, Ryszard Kaczmarek, Wyd. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Gliwice 2011.
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 117-118, ISBN 978-83-60470-41-1
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 118-119, ISBN 978-83-60470-41-1
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 119-120, ISBN 978-83-60470-41-1
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 120, ISBN 978-83-60470-41-1
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 121-122, ISBN 978-83-60470-41-1
- ↑ Jerzy Wyrozumski, Kazimierz Wielki, Bryslał 2004, z. 126
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 125-126, ISBN 978-83-60470-41-1
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 126-127, ISBN 978-83-60470-41-1


text:
Światło
Światło to je widzialnŏ tajla prōmiyniowaniŏ elektrōmagnetycznego, to znaczy prōmiyniowanie ôdbiyrane bez siatkōwkã ludzkigo ôka. Akuratne ôbsztalowanie zakresu dugości elektrōmagnetycznych welōw je niymożliwe do ôbsztalowaniŏ, bo zdrok kożdego czowieka cechuje sie inkszõ mierziōntnościōm, stōnd za graniczne wartości przijmuje sie maksymalnie 380-780 nm, choć czynsto podŏwŏ sie myńsze zakresy (ôsobliwie ôd zajty nojdugszych welōw).
Nauka zajmujōncŏ sie podszukowaniym światła to ôptyka. Terŏźnŏ ôptyka widzi światło za elektrōmagnetycznõ welã a tyż za szprica tajleczek nazywanych fotōnami.
Tabula wartkości światła we ôbranych ôstrzodkach[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ Tablice matematyczne, fizyczne, chemiczne i astronomiczne. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1984, s. 164. ISBN 83-02-00763-3.


text:
Pora mroku
2008, Vision Film Distibution Company
Natalia Rybicka,Karolina Gorczyca,Jakub Wesolowski,Jan Wieczorkowski,Pawel Tomaszewski,Jakub Strzelecki,Katarzyna Maciag,Ryszard Ronczewski,Ewa Kolasinska,Bogdan Koca,Bartosz Zukowski,Marcin Artecki,Barbara Babilinska,Danuta Borsuk,Ngoc Hai Bui,Marcin Glowacki,Urszula Gotowicka,Zuzanna Helska,Stanislaw Horoszko,Arkadiusz Jaworski,Marcin Juchniewicz,Romuald Andrzej Klos,Jacek Koper,Hubert Koprowicz,Michal Kowalski,Kamil Kulda,Krzysztof Kulinski,Cezary Kussyk,Stanislawa Lopuszanska,Marlena Milwiw,Jakub Nocek,Michal Piss,Piotr Rózanski,Adam Szczyszczaj


text:
Pod dziesiyncio piyntrowym blokiym stoi ławka. Wele ławki szpilplac. Siedzymy na łoparciu. Jo, Markus i jeszcze jedyn kumpel. A łon stoi, bo to łon mo problym.
— Zrobiemy fojer na banie, bo jo sie powoli byda żegnoł.
— Z kim?
— No, z wami.
— Co ty dupisz za alajny?
— Hajtom sie i jus niy byda karlusym jak wy. Styknie.
— Coś sie zakochoł pieronie?
— Ja, chyba ja.
— No, to chyba czy ja?
— Ja, zakochoł żech sie.
— I scesz nom pedzieć szlus?
— Ja, to znaczy, niy.
— Te, słyszys sie co ty godosz?
— Chca sie ustatkować.
— Jo cie rozumia, ale możes sie ustatkować i niy żegnać sie z kolygami.
— Ja, ale wiysz jak to jes, nowy etap w życiu…
— Nowy etap w kerym nos niy ma. Te, słyszeliście?
— Niy, niy do końca.
— Chces suchać baby, a niy kolegów, pra?
— Chca założyć rodzina.
— I gut, ale kolegów zowżdy warto mieć.
— Ja, ale…
— Suchej, pszajesz tyj swoij libscie?
— Ja… to znaczy… łona czasami… jo ij czasami niy rozumia.
— Po jakiymu?
— No, łona czasym mi godo, że źle sie tukej czuje u nos.
— Przestoń.
— Pora lot tymu przyjechała ze wsi, z kieleckiego, na studia.
— To chyba zdonżyła się jus przyzwyczaić pra?
— Hmm… niy za bardzo. Mierzi jom tyn ksynżycowy landszaft. Godo, że niy ma kaj iść nad woda, do lasu, na łonka, na pole.
— (śmieje sie) No na pole niy ma, bo u nos sie wyłazi na plac abo na dwór.
— Ja, ale, wiysz jake som baby. A tak po prowdzie, to łona mie cołki czos poprawio i jak jo godom, to łona mi pado – mów normalnie, mów ładnie.
— I ty sces z niom wyczmać bez cołkie życie?
— (marszczy sie) No…
— Chopie, łona zatruwo w tobie to, coś wyssoł z mlykiem matki. Łona sce z ciebie wyciepnonć cołkie te dziedzictwo kere żeś dostoł w doma łod starych. Chopie, ty sie zastanów z kim ty sie hajtosz. Markus ić ino do żabki, kup cztery piwa, boch się wkurwił.
Daja Markusowi gelt i idzie.
Słychać larmo łod dzieci.
— (myśli) Som jus niy wiym.
— Kaj tyn fojer scesz robić?
— Na ewybary.
— Tam na banie?
— Ja, na beszongu.
— Wuszty mosz?
— Ja, nawet wino swojskie żech upyndził.
Wartko Markus s flaszkami jes nazot. Biera fojercojg i łotwierom. Frup leci pod niebo. Im wszystkim tysz łotwierom, bo te ćmory pierońskie nigdy sie niy nauczom mynskich czynności. Robia szluka i wkłodom kciuk do flaszki, coby gaz niy pitoł.
— Chopie, zwonzek baby i chopa niy polego na tym, coby kogoś zmiyniać. Jo rozumia, że jak chop na przykład dżisto przy babie, jak capi łod niego potym, jak ciepie zokami po izbie kaj popadnie, jak wali mu z ryja abo na łodwrót, jak babie wali z afy, baba jes pieronie flejtuchym takim, że łazi bródno bez cołki tydzień, to z tym sie można miyndzy sobom dogadać. Ale ty żeś sie urodzioł na Ślonsku i wychowołś sie w tradycyjnyj, ślonskij rodzinie i to jus zowżdy w tobie łostanie i tego sie niy do zmienić. Rozumisz? Niy do!
— Ale…
— Twoje myśli zowżdy bydom ślonskie, zowżdy bydziesz przeklinoł po ślonsku i nawet jak sie sformatujesz do Poloka i będziesz mówił poprawną polszczyzną, to jak sie wkurwisz na gorola, zowżdy nazdosz mu po naszymu. Pra chopcy?
Kiwajom gowami że ja. Cisza. Biera dupnego szluka, ale tak dupnego, że we środku jus nic nie łostaje. Szuminy wylewom na borsztajn. Flaszka kłada za ławka. Łoni tys wychylajom srogim haustym do dna.
— Ach, pieronie…
— To co idymy na tyn fojer?
— (myśli) Hmm, toś mi teroz klina wbioł. Łodechciało mi sie tyj fojery.
— Ale dziołchy ci sie niy łodechaciało?
— Niy.
— To gut.
— Ino, że łona kozała mi iś na studia, na politechnika.
— A pojakiymu? Przeca tyś jes elektryk, ty dobrze zarobiosz.
— Bo godo, że z synkiem kery mo studia, to można sie ło czymś pogodać. I tysz mi godo, że na studiach przestana godać po naszymu.
— Markus, leć no jesce do Żabki, weź piyńć, bo terozki to żech sie fest wkurwił, asz mi ciśniynie skoczyło. Aha, weź te flaszki mit ze sobom, bydzie tonij.
Markus biere gelt, flaszki i leci. Za pora minut jes nazot. Zaś musza im łotwiyrać browar fojercojgiem, bo to sie pieronie nigdy niy nauczom mynskich czynności. Szczylom frupym, biera dupnego szluka, tak że widza ino niebieskie niebo i biołe chmury. Sky is the limit.
— Ach… dobre te piwo.
— Chopie, niy wiym co pedzieć. Skonś ty jom wyczas?
— W szkole my sie poznali. Miołech tam fucha, przeglond instalacji.
— I co? Łona przyszła, pedziała „Jak ładnie pan robi” i żyliście dugo i szczynśliwie?
— Niy, łona sie mie spytała czy bych ij w doma sztekdołzy niy podłonczył, bo jak mioła rymont, to malorz coś ij zdupił.
— No i?
— No i jo tam po połedniu przyszłech do nij, z tasiom, łodkrynciłch szlałbincyjerym sztekdołza, izolirbandym żech te wszyske kable połonczył jak czeba i zakrynciłch. Zicherungi tysz sprawdziłch. Sztrom załonczyłch i fetrig. Po szpilu. I łona sie ucieszoła i gelt mi wcisła do łapy, i pado że warzy mittag, i czy bych zupy niy chcioł spróbować. A woniało oberibom, to żech sie skusioł. I jedli my i godali.
— Ale chwila, godołś z niom czy…
— Na początku godołch, ale późnij mówiłem, bo żech sie kapnoł, że łona niy bardzo kapuje naszo godka. Pedziała mi, żech jes fajny synek i za pora dni zaś my sie trefili. Wiysz jak, łona jes nauczycielkom i som rozumisz, że we szkole sie niy godo…niy?
— Kaj sie niy godo? Dyć jo zowżdy godoł, pra Markus?
Markus kiwie gowom że ja i przechylo flaszka. Jo tysz przechylom i robia szluka, a późnij hepia gazym.
— Ja, ale widzisz, musiołch przystopować s naszom godkom.
— Jo ci coś powiym. Afa zaczyła ci woniać i robioł żeś wszysko żeby…
— Ach, kaj tam (śmieje sie).
Wszyscy na ławce sie śmiejom i wychylajom.
— No ja, dej pozór ino.
— No, może trocha.
— I zakochołś sie i sces terozki sie wyprzeć swojego pochodzynia, sces iś na studia i tam oduczyć sie godać. A wiys, że to jes Politechnika Ślonsko i tam tysz godajom po naszymu?
— Ty mie niy rozumisz.
— Chopuś, jo cie rozumia i to doskonale. S synkiem po studiach, to ta twoja baba sie może pokozać w towarzystwie, bo ij niy bydzie gańba, kej cie bydzie mianować inżynierym. I do tego jesce będziesz mówił poprawną polszczyzną, to jus wcale.
Cisza. Słychać ino duldanie.
— …
— Godanie po naszymu to jes pieronie łobciach w wyższych sferach. Pra? Naszo godka, to jynzyk rynsztoku, kery łod razu jak sie łodezwiesz robi s ciebie lebra, robola, bergmona, kogoś fto niy siedzi za biurkiem pod bindrym, kogoś fto niy mo łap jak pianista. Pra? Dlatego gorole chcom nos uczyć jak momy godać, bo myślom, że my som tympe ciule, kere ino nadowajom sie do hercówy przi wonglu. Som w szkołach, urzyndach i na wysokich stanowiskach, bo mianujom sie jako intylygyncja. I ty scesz do nich dołonczyć?
—…
— Skończys studia, siedniesz sie za biurkiyem i niy bydziesz umioł z nimi wyczymać. Zboczysz jake łoni majom poczucie wyższości. Jak łoni nos majom za nic. Nos Ślonzoków, co robiemy na nich łod końca wojny. Zobocysz jacy łoni som. I jesce te ich wsiórskie naleciałości, te ich zacionganie i godanie durch ino ło tym co boło na wsi we weekend. Chopie, niy wyczymies tego.
—…
— Jo ci terozki powiym ino, że tyn fojer to sie poli w twoim sercu i niy dej mu zagasnonć bez baba, bo wychowołś sie na czornym Ślonsku i tukej żeś wdychoł za bajtla ołów i kadm i tukej żeś pluł sadzom…
Łoroz.
— Chowej, chowej te flaszki…
Podjeżdżo radiowóz, wyłażom dwa gliniorze i idom w naszo strona. Chowia te flaszki kajś za siebie, ale chyba jus za późno, bo mie widzom. Przedstawiajom sie i godajom, że mieli zgłoszenie, że na szpilplacu do dzieci, ftoś pije alkohol. Niy zaprzeczom. Kożom pokozać papiyry. Godom, że niy mom. Chopcy tysz niy majom. Za spożywanie kożdy po secie. Niy ciepia sie, bo mogom mie na izba wzionć. Markus za piyrszego dyktuje im swoje dane, a łoni sprawdzają to bez krótkofalówka. W pewnym momencie zauważom jesce jedno zamknynte piwo. Biera je do łapy, podwarzom frup fojercojgiem i szczylom nim pod niebo. Robia wielkiego szluka. Gliniarz jak to widzi, wyciepuje mi flaszka z rynki, wykrynco drugo rynka i szarpie mie do auta. Pacza sie na chopców, a szczególnie na niego, co to babie uwierzył i powoli sie żegnom.
— Pamiyntej: jes żeś Ślonzokiym, możesz wszysko! Sky is the limit!


text:
Curt Handrik
Curt Bjedrich Wylem Handrik (němsce Kurt Friedrich Wilhelm Handrick; * 24. apryla 1885 w Rudeji, † 30. apryla 1962) bě serbski ewangelski farar, kiž skutkowaše we Łupjanskej, Klukšanskej a najdlěši čas w Poršiskej wosadźe.
Handrik bu 24. januara 1912 w starobje 26 lět ordinowany a nastupi swoje prěnje farske městno w młodej Łupjanskej wosadźe. 1915 přewza jako naslědnik zemrěteho Božidara Běrnika wo wjele wjetšu Klukšansku wosadu, hdźež 11 lět skutkowaše. 1926 bu do Poršicach přesadźeny, tehdy hišće přewažnje serbskeje wosady.
Kaž fararjo Riota w Rakecach, Wjezar w Hodźiju a Kapler w Njeswačidle zastupi Handrik w lěće 1933 do NSDAP a bě za čas nacionalsocializma přiwisnik „Němskich křesćanow“ (DC). Porno Rioće a Kaplerjej móžeše pak po wójnje jako „jednory sobuběhar“ dale w swojej wosadźe skutkować.[1] Wón bu 1. oktobra 1952 emeritowany a wosta hišće hač do 1954 jako wikar w Poršicach.
Farar Handrik bě posledni w Poršicach, kiž serbsce prědowaše.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pfarrerbuch Sachsen: Handrik, Kurt Friedrich Wilhelm (němsce)
- ↑ Gerald Stone: Slav outposts in Central European History: The Wends, Sorbs and Kashubs. Bloomsbury, 2015


text:
Koparske hry z prašakom
Kaž su medije hižo wčera wozjewili, bě předsydstwo Zapadołužiskeho koparskeho zwjazka wobzamknyło, zo tónle kónc tydźenja a nětko tež přichodnej (to je nowe) w starobnych klasach žony, mužojo a w młodźinomaj A a B žane winowatostne koparske dypkowe hry njebudu. Hinak je to na krajnej runinje. Tam smě wyši ligist Budissa Budyšin dźensa w 19 hodź. w pokalnym kole w Markranstädće hrać, a SJ Chrósćicy nastupi w krajnej klasy njedźelu doma w 14 hodź. přećiwo Rotaciji Drježdźany. Dypkowa partija mjez koparjemi z Ćiska a Rakec bu hižo wotprajena. Pola wšitkich hrow, kotrež smědźa so přewjesć, pak steji hač do zahwizdanja wulki prašak.
Worklečenjo wospjet doma hraja
Prěnje wolejbulowe mustwo muži Viktorije Worklecy přewjedźe jutře, sobotu, w swójskej hali přećiwo hosćom z Mišna a Koblic winowatostnu hru w sakskej klasy. Hrajerjo dyrbja nowe škitne postajenja dodźeržeć.
13.11. 12:00 Viktoria Worklecy –
ST Coswig-Mišno
13.11. 12:00 Viktoria Worklecy –
Volleys Koblicy
20.11. 14:00 Viktoria Worklecy –
Viktoria Worklecy II (ž)
20.11. 14:00 Viktoria Worklecy –
VV Žitawa 09 II (ž)
25.11. 19:30 ST Marijina hwězda –


text: Stróža (SN/MiR). W Stróži nastawa tuchwilu nowa kubłanska a přirodowa šćežka. Jeje wosebitosć budu wšelakore interaktiwne elementy a wunoški z mnohich dźěłarničkow, kotrež so w biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty, kaž w tymle tydźenju, wotměwaja. W Domje tysac hatow maja wosom młodych wuměłcow mjez šěsć a dwanaće lětami z wokolnych wsow, z Drježdźan a Zhorjelca dobre wuměnjenja. Ida Harrecker z Drježdźan zhotowja skicu k swojemu powědančku z titlom „To, štož kóždy njewidźi“. Konrad Hacker z Bukojny (Buchwalde) pak dźěła na wuměłskej twórbje za swoje powědančko „Karp Blub“. Skicy so na linolej přenjesu a tak nastawa linolorězba.


text:
2016
Hucby Iniciatiwy za Sejm z Chosćańskego šulskego štrajkowanja
Na zarědowanju k 15. wrośenicy Chrosćańskego šulskego štrajkowanja, kenž jo Hajko Kozel, cłonk krajnego sejma Sakskeje (LĚWICA), wjelgin derje organizěrował ...
Dalej cytaś Hucby Iniciatiwy za Sejm z Chosćańskego šulskego štrajkowanja
Zjawny list prezidentoju Sakskego krajnego sejma
Dalej cytaś Zjawny list prezidentoju Sakskego krajnego sejma
Ideja wó sejmje zdrjajo a se rozšyrja – Dowažyś se demokratiju 5. septembera
Pód titelom: Dowažyś se demokratiju: Serbski sejm – k prědnemu razoju Parlament Serbow wóžywijo se 5.9. wót zeger 18.00 w budyšyńskem Kamjeńtnym domje ideja sejma ...
Dalej cytaś Ideja wó sejmje zdrjajo a se rozšyrja – Dowažyś se demokratiju 5. septembera
„Sorben, Sami und der Fluch der Bodenschätze“
1. Budyske tyźenje demokratije
W ramiku 1. Budyskich tyźenjow demokratije planujo iniciatiwa zarědowanje pónjeźelego
Klawsura II
Pó hobradowanju w juniju pókšacujomy z našymi planowanjami w dalšnej klawsurje ...
Rozpšawa wó klawsurje
Dnja 11. junija jo se zmakało 15 wobźělnikow na klawsurje iniciatiwy w Njebjelčicach. Mjazy nimi jo był ...
Klawsura
11. junija zmakamy se ako cłonki iniciatiwy w Njebjelćicach ku klawsurje, aby drogu konkretnje nacerili, kak dojśpijomy naš cel, a aby planowali wótpowědne kšace.
Nowy internetowy hustup
Internetowa prezentacija iniciatiwy „Serbski Sejm” jo se zakładnje hobnowiła a jo se w nowej formje startowała. W pśiducych tyźenjach zaźěłaju se dalšne ideje a strukturne pśinoski.
Towaristwo-nosaŕ za iniciatiwu
Ze srjejźi iniciatiwy „Serbski Sejm“ jo se załožyło towaristwo „Smy“. Towaristwo iniciatiwu pšawniski njaso, mócujo jeje źěło a zawěsćujo wósebnje zastojanje financow.
Pódpěrowańska akcija
Zachopjeńk januara smy startowali pódpěrowańsku akciju we formje pódpisowych lisćinow.


text:
Wikipedija:Prawidła
Wikipedia je projekt k stworjenju swobodneje encyklopedije. Hdźežkuli ludźo hromadźe dźěłaja, je njewobeńdźomne, zo so někotre prawidła wobkedźbuja, hewak su dobre šansy, zo wšitko ze šmjatańcu skónči.
Někotre prawidła je załožer Wikipedije Jimbo Wales sam sformulował a za oficialne postajił. Hlej k tomu tež What we need a jeho Statement of principles.
Naslědne štyri dypki su njezměnliwe zasadne stołpy Wikipedije:
- Wikipedija je encyklopedija: Wikipedija je projekt k stworjenju encyklopedije. Što Wikipedija nochce być steji w nastawku Što Wikipedija njeje.
- Neutralnosć: Wšě nastawki maja so z neutralneho stejišća pisać. To rěka, zo tež kontrowersne abo horco diskutowane předmjety takle wopisamy, zo móža přiwisnicy kaž tež přećiwniki z wuslědkom spokojom być.
- Žane zranjenja awtorskich prawow: Wikipedija je projekt, kotryž je po zasadach GNU-Licency za swobodnu dokumentaciju natwarjena. Teksty a dataje kaž na př. wobrazy smědźa so jenož z dowolnosću mějićela awtorskich prawow wužiwać. Cyły projekt móže wohroženy być, dóńdźe-li w najhóršim padźe k sudniskim rozestajenjam zranjenja awtorskich prawow dla.
- Žane wosobinske nadpady: Wužiwarjo su wšelakori po pochadźe, rěčnych kmanosćach, starobje, kulturelnych abo nabožinskich nahladach. Při tym budź sej wědomy(a), zo wšitcy maja jedyn zaměr: We wjele rěčach stworić najwjetšu online-encyklopediju wšěch časow. Wadźće so na wěcownej runinje, nic na wosobinskej! Po podobnych prawidłach, kaž su so w cyłym interneće wuwili (t. mj. Netiquette) chcemy so tež tu měć. K tomu hlej tež nastawk Wikiquette.


text:
Ulice Szczyrk
ul. Akacjowa Szczyrk ul. Beskidzka Szczyrk ul. Bławatków Szczyrk ul. Bratków Szczyrk ul. Bukowa Szczyrk ul. Chabrów Szczyrk ul. Cicha Szczyrk ul. Cisowa Szczyrk ul. Dębowa Szczyrk ul. Deptak nad Żylicą Szczyrk ul. Dworcowa Szczyrk ul. Gajowa Szczyrk ul. Godziszczańska Szczyrk ul. Góralska Szczyrk ul. Gorczycowa Szczyrk ul. Górska Szczyrk ul. Grabowa Szczyrk ul. Graniczna Szczyrk ul. Grzybowa Szczyrk ul. Halna Szczyrk ul. Jagodowa Szczyrk ul. Jałowcowa Szczyrk ul. Jarzębinowa Szczyrk ul. Jaskółcza Szczyrk ul. Jaśminowa Szczyrk ul. Jasna Szczyrk ul. Jastrzębia Szczyrk ul. Jaworowa Szczyrk ul. Jeżynowa Szczyrk ul. Jodłowa Szczyrk ul. Kalinowa Szczyrk ul. Kampingowa Szczyrk ul. Kasztanowa Szczyrk ul. Klimczoka Szczyrk ul. Klonowa Szczyrk ul. Kolorowa Szczyrk ul. Krokusów Szczyrk ul. Krótka Szczyrk ul. Kwiatowa Szczyrk ul. Leśna Szczyrk ul. Leszczynowa Szczyrk ul. Letniskowa Szczyrk ul. Lipowa Szczyrk ul. Lipowska Szczyrk ul. Malinowa Szczyrk ul. Miodowa Szczyrk ul. Modrzewiowa Szczyrk ul. Myśliwska Szczyrk ul. Narciarska Szczyrk ul. Narcyzów Szczyrk ul. Ogrodowa Szczyrk ul. Olchowa Szczyrk ul. Olimpijska Szczyrk ul. Ondraszka Szczyrk ul. Orla Szczyrk ul. Orzechowa Szczyrk ul. osiedle Doliny Szczyrk ul. osiedle Kazimierula Szczyrk ul. osiedle Migdalskie Szczyrk ul. osiedle Młaki Szczyrk ul. osiedle Podmagura Szczyrk ul. osiedle Pośrednie Szczyrk ul. osiedle Skalite Szczyrk ul. osiedle Zapalenica Szczyrk ul. Osiedle Za Hańderką Szczyrk ul. Pasterska Szczyrk ul. plac Matki Bożej Królowej Polski Szczyrk ul. Plażowa Szczyrk ul. Pod Brzeziną Szczyrk ul. Południowa Szczyrk ul. Poziomkowa Szczyrk ul. Przedwiośnie Szczyrk ul. Radosna Szczyrk ul. Różana Szczyrk ul. Salmopolska Szczyrk ul. Saneczkowa Szczyrk ul. Sasanek Szczyrk ul. Skalista Szczyrk ul. Skośna Szczyrk ul. Skowronków Szczyrk ul. Skrzyczeńska Szczyrk ul. Słoneczna Szczyrk ul. Słowików Szczyrk ul. Śnieżna Szczyrk ul. Sosnowa Szczyrk ul. Spacerowa Szczyrk ul. Sportowa Szczyrk ul. Stokrotek Szczyrk ul. Stroma Szczyrk ul. Świerkowa Szczyrk ul. Szczytowa Szczyrk ul. Szkolna Szczyrk ul. Szlak Imienia Stanisława Huli Szczyrk ul. Szpaków Szczyrk ul. Topolowa Szczyrk ul. Turystyczna Szczyrk ul. Ulica Cicha Szczyrk ul. Uzdrowiskowa Szczyrk ul. Wczasowa Szczyrk ul. Widokowa Szczyrk ul. Wierzbowa Szczyrk ul. Willowa Szczyrk ul. Wiślańska Szczyrk ul. Woźna Szczyrk ul. Wrzosowa Szczyrk ul. Wypoczynkowa Szczyrk ul. Zachodnia Szczyrk ul. Zawodzie Szczyrk ul. Zdrowia Szczyrk ul. Zielona Szczyrk ul. Zwalisko Szczyrk
Polub nas!
Zobacz także
Mapa Anglii Mapa Austrii Mapa Belgii Mapa Białorusi Mapa Bułgarii Mapa Chorwacji Mapa Czarnogóry Mapa Czech Mapa Estonii Mapa Finlandii Mapa Francji Mapa Grecji Mapa Hiszpanii Mapa Holandii Mapa Irlandii Mapa Litwy Mapa Łotwy Mapa Polski Mapa Portugalii Mapa Rumunii Mapa Słowacji Mapa Słowenii Mapa Szwecji Mapa Ukrainy Mapa Węgier Mapa Włoch Wszystkie państwa


text:
Audio, film a nowe medije
W nadawku Załožby za serbski lud je w zańdźenosći hižo nahladna ličba wšelakorych zwukonošakow, filmow a słuchohrow nastała. Nowše pak je zwoprawdźenje computerowych hrow a wšelkich projektow we wobłuku nowych medijow.
Audio
Załožba je nadawkidawar za produkciju zynkonošakow (CD) ze serbskej hudźbu (wot klasiki hač do rocka), z bajkami, słuchohrami, kompjuterowymi hrami kaž tež z kompjuterowymi wuknjenskimi programami za dźěći.
Nimo toho spěchuje wona wudawanje notoweho materiala serbskeje hudźby. Z wudawanjom serbskich dźiwadłowych kruchow podpěruje serbske lajske tworjenje a wuwiće serbskeje dramatiki. Medijowa komisija wupraji doporučenja za spěchowanje zynkonošakow a notoweho materiala.
Čłonojo medijoweje komisije su:
- Jan Cyž, Zwjazk serbskich wuměłcow z. t.
- Pěr Cyž, Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z. t.
- Bogna Korjeńkowa, MDR/Serbski rozhłós
- Gregor Kliem, RBB / Serbske radijo
- Jadwiga Kaulfürstowa, Rěčny centrum WITAJ
- Gerald Schön, Delnjoserbska kulturna akademija Dompro gGmbH
- John Petrik, Sylka Laubensteinowa-Polencojc , Załožba za serbski lud
Film
Zamołwitosć za filmowe projekty, wosebje serbskorěčne, njese wot lěta 1994 Załožba za serbski lud.
Wobsahowe ćežišćo leži při tym na filmach za dźěći a młodostnych w hornjo- a delnjoserbskej rěči, wideja a DVD-je ke kulturnym stawiznam Serbow a informaciske filmy.
Za fachowe poradźowanje wotpohladanych filmowych projektow a k wopodstatnjenju lětneje koncepcije k realizowanju bu při załožbowym zarjedźe čestnohamtsce skutkowaca filmowa komisija z poradźowacym charakterom zarjadowana.
Partnerstwo – Festiwal wuchodoeuropskeho filma Choćebuz
Filmowy festiwal Choćebuz je jedne z najwuznamnišich kulturnych zarjadowanjow w Braniborskej a z přirjadowanymi koprodukciskimi wikami Connecting Cottbus wažna platforma za fachowu wuměnu w filmowej branži.
Wot lěta 2013 je Załožba za serbski lud partnerka Filmoweho festiwala Choćebuz za zhromadnje etablěrowanu sekciju "Heimat|Domownja|Domizna", w kotrejž so pokazaja serbske filmy, filmy z Łužicy kaž tež narodne a mjezynarodne filmy ze zwiskom k tutymaj ćežišćomaj.
32. filmowy festiwal Choćebuz wotměje so wot 08. - 13. nowembra 2022. Wšitke aktualne informacije k sekciji "Heimat|Domownja|Domizna" su na webstronje filmoweho festiwala wozjewjene.
Wosebite myto za Łužisku filmowu přehladku
We wobłuku Łužiskeje filmoweje přehladki - wubědźowanja za krótkofilmy z cyłeje Łužicy - spožči so wot 2012 sem lětnje z 1.000 euro dotěrowane wosebite myto Załožby za serbski lud.
Po reglemenće dóstanje tute myto bjezwuwzaćnje film, kotryž nawjazuje temy serbskeho ludu, serbsku rěč zapřijima a tutu, hdźežkuli je móžno, direktnje nałožuje.
Wo spožčenju rozsudźi tři wosobowa jury, kotrejž přisłuša tež stajnje zastupjer/zastupjerka serbskeho ludu. Cyłkownje maja łužiscy filmowcy krótkofilmow w tymle wubědźowanju šansu na hłowne, wosebite serbske abo publikumowe myto.
Łužiska filmowa přehladka wotměła so stajnje na předwječoru Mjezynarodneho filmoweho festiwala Choćebuz/Chóśebuz w Choćebuzkim kinje "Weltspiegel". Lětuši termin je 07. nowember 2022.
Hač do 01. oktobra 2022 móžeće hišće filmy za lětuše wubědźowanje zapodać.
Reglement a formular za přizjewjenje stej na webstronje filmoweho festiwala Choćebuz wozjewjenej. Trailer na Łužisku filmowu přehladku je tule wozjewjeny. Namakaće jón pak tež na našim kanalu youtube.
Aktualne informacije k programje lětušeje 20. Łužiskeje filmoweje přehladki a k předawanju tiketow slěduja najskerje w oktobrje. Informacije k zašłym programam a mytowanym su tu wozjewjene, kaž tež program lěta 2021.
Hlej tež na Facebooku: https://www.facebook.com/LausitzerFilmSchau
Wo wosebitym myće Lausitzer FilmSchau - Łužiska filmowa přehladka - Łužiska filmowa přehladka rěči Sabina Siegowa ze Załožby za serbski lud
Akcija! - der Filmförderpreis/filmowe spěchowańske myto
Nowe myto na Łužiskej filmowej přehladce za najlěpšu filmowu ideju
Lětsa wuznamjenja na Łužiskej filmowej přehladce, přidatnje k hižo wobstejacym mytam, najlěpši filmowy koncept. Wšojedne hač lubosćinska romanca, krimi abo comic, tematisce njejsu žane hranicy stajene, ale delnjoserbska rěč ma so we filmje rěčeć. Nimo toho ma team, kiž filmowy koncept zapoda, znajmjeńša z třoch za filmy zahorjenych wobstać.
1.000 eura dawa za TÓN přeswědčacu filmowu ideju, k tomu budget za produkciju.
Při wuwiću scenarijow, techniskim přesadźenju a třihanju pomha dobyćerjam filmowy profi. Profesionalny přewod za wšě prašenja kołowokoło delnjoserbskeje rěče dóstanjeće wot Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu.W lěće 2023 pokaza so hotowy film, kiž dyrbi mjez pjeć a dwaceći mjeńšin dołhi być, na Łužiskej filmowej přehladce.
Wobdźělić móža so wšitke za filmy zahorjene teamy mjez 12 a 25 lětami ze sydłom we Łužicy. Pósćelće krótkopowabjenje a filmowu ideju hač do 23. oktobra na filmschau@filmfestival-cottbus.de
Akcija! - Spěchowanske myto / filmowe spěchowanske myto w cyłkownej hódnoće 3000 eurow, spožči so wot Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu a Filmoweho festiwala Choćebuz.
Hry a nowe medije
Z projektom ma so nałožowanje serbskeje rěče w digitalnych medijach spěchować.
Prěni krok je wuwiwanje digitalneho serbskeho prawopisneho programa.Ale tež dorosćeni, kotřiž serbsku rěč njewobknježa, dóstanu ze serbskim wuknjenskim programom online móžnosć k tomu. Za přesadźenje tutoho projekta a wuwiće medijo didaktiskeho koncepta za wuknjenje cuzych rěčow je społnomócnjeny Wukubłanski centrum za rěče a kultury Techniskeje uniwersity Drježdźany.
Nadawk za produkciju digitalneje wučbnicy je přewzał Rěčny centrum WITAJ. Projektowa skupina pod nawodom a ze sobuskutkowanjom Sakskeho statneho ministerstwa za kultus a zastupjerjemi Rěčneho centruma WITAJ, załožby a ambicioněrowanymi wučerjemi dźěła na koncipowanju a přesadźenju projekta. Pilotowy projekt wobmjezuje so najprjedy raz na produkciju digitalnych, njezawjazowacych přidatnych materialijow, kotrež hodźa so w šulach runje tak wužiwać kaž w zjawnym wobłuku.
Projekt: „Serbšćina w nowych elektroniskich medijach“
We wěku digitalneje rewolucije, přechoda posłužboweje towaršnosće do informaciskeje towaršnosće, měri so atraktiwita rěče na tym, hač móžeš ju w dźěłowym wobłuku a we wšědnym dnju runoprawnje nałožować.
Wšědne samozrozumliwe wužiwanje němčiny w nowych medijach, na přikład wužiwanje načasnych žórłow za informacije wo rěči, rěčne poradźowanje, rěčny serwis, digitalne wučbnicy, online kursy, encyklopedije a komunikaciske syće po wšěm swěće, za wužiwarjow serbšćiny dotal runoprawnje a w spokojacym wobjimje njeeksistuja.
Zo by so prezenca serbšćiny w nowych (digitalnych) medijach někak z druhimi, tež mjeńšinowymi, rěčemi měrić móhła, je intensiwne zdźěłanje modernych digitalnych žórłow wo a w serbskej rěči bytostne.
Digitalne hry
Widejowa hra „Krabat a potajnstwo serbskeho krala“
Krabat z kapsy
z medijoweho wozjewjenja załožby w aprylu 2018
Nic jenož naše wšědne žiwjenje so dale wuwiła, druhdy stanje so to samo z bajowymi figurami: Dopomńmy so na lěto 1714: "Awgust Sylny so porjadnje złobi. Łužica ćerpi pod kwaklu jeho nahrabnych knježkow, ale njenadźicy torha stara serbska móc wo wrota k sakskemu mócnarjej. Prawy čas za nowe dyrdomdejstwa, nowych přećelow a njepřećelow, prawy čas za ... Krabata!" (citat z přiručki za kompjuterowu hru 2015)
W lěće 2015 wotewrě so Krabatej na tymle městnje digitalny swět a kóždy fan kompjuterowych hrow zamó so do Krabatoweho uniwersuma zanurić. Serbski dyrdomdej za domjacy kompjuter bě znowa zrodźeny, z hornjoserbsce rěčanym słowom a delnjoserbskej a němskej tekstowej wersiju.
Hra RAPAKOW "KRABAT a potajnstwo serbskeho krala" je wotnětka tež w online kupnicach instalowana, w mobilnymaj wersijomaj za Apple a Google.
medijowa zdźělenka, "Krabat z kapsy", 17.04.2018
W awgusće 2019 je wušła widejowa hra tež w jendźelšćinje.
medijowa zdźělenka (němsce) "Erstes sorbisches Videospiel in englischer Sprache", awgust 2019
medijowa zdźělenka (jendźelsce) "Erstes sorbisches Videospiel in englischer Sprache", awgust 2019
iOS-wersija hry: Krabat - iOS
Android-wersija: Krabat Android
QuizSerb –online kwis jako app a webstrona
W lětomaj 2017/2018 wuwiwaše młodźinska iniciatiwa "Serbska murja" w nadawku Załožby za serbski lud wjacerěčnu onlinowu hru "QuizSerb". Na Schadźowance w nowembrje 2018 so onlinekwis prěni raz zjawnosći prezentowaše. Lětsa startuja młodźi Serbja z dalšimi putacymi funkcijemi kotrež su w zašłymaj lětomaj nadźěłali.
W hrě jako jednotliwy hrajer je wěda we wšelakich kategorijach kaž serbske stawizny, serbska kultura a dźensniše serbske žiwjenje prašana. Nowostka pak je multiplayer-modus. Při tym ma hrajer móžnosć so z přećelom abo připadnym přećiwnikom w kwisowym duelu měrić. Kóždy duelant ma we wotměnje cyłkownje 20 prašenjow w pjeć wšelakich kategorijach wotmołwić. Ale štó je mudriša liška? Přehlad skići lisćina najlěpšich, kotraž je dźělena do sydom rjadow. Móžeš po rjadach postupić/zestupić - wot započatkarja k mišter Krabatej.
QuizSerb hodźi so bjezpłatnje jako app za systemy Android abo iOS instalować, abo na webstronje hrać.
Potajkim njebrojće čas a quizserbujće pod www.quizserb.de!


text:
Ewa Siatkowska
Ewa Magdalena Siatkowska (* 18. julija 1930, † 27. decembra 2020) bě pólska slawistka a sorabistka.
Čas swojeho powołanskeho žiwjenja skutkowaše při Waršawskej uniwersiće, hdźež bě nastupiła 1952 městno w Slawistiskim seminarje. Pozdźišo bě přistajena w Katedrje słowjanskeje filologije, w Instituće słowjanskeje filologije a w Instituće zapadneje a južneje slawistiki. 1965 bu promowowana a w lěće 1976 je so habilitowała na zakładźe dźěła Zachodniosłowiańskie zawołania na zwierzęta. Stan obecny, funkcje historyczne, stosunek do systemu językowego. W lěće 1990 dósta titul wědomostneje profesorki.
Ewa Siatkowska spisa wjace hač 100 publikacijow, kotrež so hłownje ze zapadosłowjanskimi rěčemi zaběraja, wosebje z čěšćinu a serbšćinu. Wona bě załožerka časopisa Zeszyty Łużyckie.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Ewa Siatkowska na webstronach Instituta zapadneje a južneje slawistiki (pól.)


text:
Korla Bohuchwał Šěrach
Korla Bohuchwał Šěrach (němsce Karl Gottlob Schirach; * 25. februara 1764 w Budyšinku, † 16. septembra 1836 w Rychwałdźe) bě serbski ewangelski farar a w lěće 1790 sobuwudawaćel prěnjeho serbskeho časopisa, Měsačneho pisma k rozwučenju a wokřewjenju.
Narodźi so jako syn Budyšinskeho ewangelskeho fararja Hadama Bohuchwała Šěracha a studowaše po wopyće Budyskeho gymnazija wot 1782 do 1786 we Wittenbergu teologiju. Po zakónčenju studija dźěłaše najprjedy jědnaće lět jako domjacy wučer mjez druhim w Budyšinje a w lěće 1797 přewza Rychwałdske farske městno.
Za Budyski čas załožištaj – pod wliwom idealow Francoskeje rewolucije – hromadźe z Janom Awgustom Janku prěnje ćišćane nowiny w serbskej rěči, Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju, kotrež so wšak hižo po prěnim wudaću ze stracha před rozšěrjenjom strašnych idejow wot wyšnosće zakaza.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Błažij Nawka: Šěrach, Korla Bohuchwał. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 540


text:
Katolski Posoł – 25. septembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo dźensnišim Lacarusu pisa awtor zawodneho nastawka. A wón rozłoži, zwotkel wšo dobre na zemi přińdźe. Towarstwo Cyrila a Metoda z.t. (TCM), Sportowa jednotka 1922 Radwor kaž tež tamniši młodźinski klub přeprošuja sportowcow wšěch starobnych skupin wot šěsć lět na běh […]
Katolski Posoł – 18. septembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Koho njeměli ženje z wočow zhubić a z čim njeměli so ženje stać, wo tym pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Poćahujo so na ewangelij tuteje njedźele wón rozłoži, na koho a što měł křesćan twarić a kak měł słužbu Bohu […]
Katolski Posoł – 11. septembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Kotre wobrazy móhli so wužiwać, jeli měła so cyrkej jako wosada na geografiskich kartach woznamjenić? Wo tym rozmysluje awtor w swojim zawodnym nastawku. Mjez druhim wón pisa, što móhłoj nošnej mostaj w cyrkwi być a što móhłoj wuskutkować. Towarstwo Cyrila a […]
Katolski Posoł – 4. septembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Što woznamjenja mudrosć? Z tym zaběra so awtor w swojim zawodnym nastawku. Při tym rozmysluje wón wo starozakonskim čitanju tuteje njedźele a pisa tež wo słowach, kotrež njejsu po waze přećežke. Dwaceći duchownych je bamž Franciskus we Vatikanje ke kardinalam katolskeje […]
Katolski Posoł – 28. awgusta 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Hdźe je moje městno jako křesćan w swěće? Tole praša so awtor w swojim zawodnym nastawku. Při tym rozmysluje wo ewangeliju tuteje njedźele w zwisku z wosobinskim dožiwjenjom. W Zhorjelcu su so njeznaći do cyrkwje Našeje knjenje zadobyli a ju sylnje […]
Katolski Posoł – 21. awgusta 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Při prócowanju wo wěčne zbožo dyrbiš kaž w hrě něšto sadźić, pisa awtor zawodneho nastawka. A wón přeradźa puć, kak móžeš dobyć. Pućowanske dopomnjenki – Jakub Nowak-Neander, 1930 W sewjernych Čechach staj Serbaj čiłu wěru nazhoniłoj. Něšto, štož staj tam dožiwiłoj, w […]
Katolski Posoł – 14. awgusta 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Smy hišće po puću, zwěsća awtor zawodneho nastawka. Tola wid na někoho móže křesćanow pozbudźować, zo měrniwje a zdobom połni zasadźenja, połni dowěry najebać wšitke prašenja a skóržby z cyłeje wutroby wěrja, wón doda. Bamž Franciskus je dowěrnika Moskowskeho patriarcha, ale […]
powšitkowne POSKITKI
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo „Złotej sekwency“ pisa awtor zawodneho nastawka. Wón poruča někomu skutkować dać, štož k tomu wjedźe, zo móhło žiwjenje snano trochu mjenje přijomne, za to pak napjelnjeniše być. W Krupce swjećachu serbscy młodostni z jich duchownym přewodnikom a dalšimi měšnikami Božu […]
Katolski Posoł – 7. awgusta 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo „Złotej sekwency“ pisa awtor zawodneho nastawka. Wón poruča někomu skutkować dać, štož k tomu wjedźe, zo móhło žiwjenje snano trochu mjenje přijomne, za to pak napjelnjeniše być. W Krupce swjećachu serbscy młodostni z jich duchownym přewodnikom a dalšimi měšnikami Božu […]
Katolski Posoł – 31. julija 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Zamóže modlenje čłowjeka přeměnić? Wo tym rozmysluje awtor w swojim zawodnym nastawku. Při tym poćahuje so wón na swjedźeń, kotryž swjeći cyrkej spočatk awgusta. Zetkanja a rozmołwy z indigenymi wobydlerjemi stejachu w srjedźišću japoštołskeje jězby bamža Franciskusa do Kanady. Zahajił běše […]
1 2


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
ciebie
jest
dzień
zawsze
wszystko
świat
życia
świecie
siebie
wiele
serce
razem
się
domu
oczy
będzie
serca
słowa
Tobie
dobrze
więcej
urodziny
głowie
jesteś
miłości
marzenia
miłość
Rymy do szkoły
Anioły, anioły, antykościoły, antyszkoły, apostoły, archanioły, bawoły, bazgroły, Brygoły, chochoły, cokoły, częstokoły, długopoły, doły, dzięcioły, Dzięcioły, ekstrazespoły, epistoły, eschatokoły, fioły, gągoły, giczoły, Glegoły, goły, Gomoły, grajdoły, gruczoły, gryzmoły, hydrozespoły, jemioły, Kocioły, koły, kontrkościoły, Kościoły, kościoły, Kozioły, krowizioły, Kuzioły, kwiczoły, ławostoły, matoły, minizespoły, mogoły, mongoły, Mongoły, mozoły, mszywioły, Musioły, Mykoły, niedługopoły, niegoły, niepółgoły, niewesoły, Nizioły, oczodoły, okoły, Opioły, opoły, Orzoły, oskoły, ostrokoły, pachoły, padoły, partoły, Patoły, Pazoły, pierdoły, piżmowoły, podzespoły, poły, popioły, postoły, półanioły, półgoły, prasmoły, Pregoły, protokoły, pszczoły, Pszczoły, Pustoły, Rosoły, rosoły, rozdoły, rzępoły, smoły, Smoły, sokoły, Soły, stodoły, stoły, Sudoły, szczwoły, szkoły, Szkoły, toboły, Toboły, turbozespoły, Ujsoły, usmoły, warchoły, Warchoły, wądoły, wesoły, widnokoły, woły, wszoły, Wszoły, wysoły, zespoły, zębodoły, Zgoły, zimozioły, Zioły, żywioły, żywokoły
Anioły anioły antykościoły antyszkoły apostoły archanioły bawoły bazgroły Brygoły chochoły cokoły częstokoły długopoły doły dzięcioły Dzięcioły ekstrazespoły epistoły eschatokoły fioły gągoły giczoły Glegoły goły Gomoły grajdoły gruczoły gryzmoły hydrozespoły jemioły Kocioły koły kontrkościoły Kościoły kościoły Kozioły krowizioły Kuzioły kwiczoły ławostoły matoły minizespoły mogoły mongoły Mongoły mozoły mszywioły Musioły Mykoły niedługopoły niegoły niepółgoły niewesoły Nizioły oczodoły okoły Opioły opoły
Orzoły oskoły ostrokoły pachoły padoły partoły Patoły Pazoły pierdoły piżmowoły podzespoły poły popioły postoły półanioły półgoły prasmoły Pregoły protokoły pszczoły Pszczoły Pustoły Rosoły rosoły rozdoły rzępoły smoły Smoły sokoły Soły stodoły stoły Sudoły szczwoły szkoły Szkoły toboły Toboły turbozespoły Ujsoły usmoły warchoły Warchoły wądoły wesoły widnokoły woły wszoły Wszoły wysoły zespoły zębodoły Zgoły zimozioły Zioły żywioły żywokoły
Anioły, anioły, antykościoły, antyszkoły, apostoły, archanioły, bawoły, bazgroły, Brygoły, chochoły, cokoły, częstokoły, długopoły, doły, dzięcioły, Dzięcioły, ekstrazespoły, epistoły, eschatokoły, fioły, gągoły, giczoły, Glegoły, goły, Gomoły, grajdoły, gruczoły, gryzmoły, hydrozespoły, jemioły, Kocioły, koły, kontrkościoły, Kościoły, kościoły, Kozioły, krowizioły, Kuzioły, kwiczoły, ławostoły, matoły, minizespoły, mogoły, mongoły, Mongoły, mozoły, mszywioły, Musioły, Mykoły, niedługopoły, niegoły, niepółgoły, niewesoły, Nizioły, oczodoły, okoły, Opioły, opoły, Orzoły, oskoły, ostrokoły, pachoły, padoły, partoły, Patoły, Pazoły, pierdoły, piżmowoły, podzespoły, poły, popioły, postoły, półanioły, półgoły, prasmoły, Pregoły, protokoły, pszczoły, Pszczoły, Pustoły, Rosoły, rosoły, rozdoły, rzępoły, smoły, Smoły, sokoły, Soły, stodoły, stoły, Sudoły, szczwoły, szkoły, Szkoły, toboły, Toboły, turbozespoły, Ujsoły, usmoły, warchoły, Warchoły, wądoły, wesoły, widnokoły, woły, wszoły, Wszoły, wysoły, zespoły, zębodoły, Zgoły, zimozioły, Zioły, żywioły, żywokoły


text:
Kiej downo tymu, podle epnej puszcze na kraju Wisły stoła rybacko osada
W osadzie ludzie prawiyli, że we Wiśle żyje syryna, kiero chowie sie w głymbinach i yno nikiedy wypływo na luft coby piyknie śpiywać. Żodyn jom nigdy nie widzioł, tela yny, że rybŏki słyszeli jom nieroz jak szli nazot z połowów. Ôńskigo razu trzech rybiŏrzi wysztaunowało, że tako syryna to może być zocno sprawa:
Jak jom sam chycimy i zawieziymy księciowi, to na zicher dostanymy moc złota!
I tak to narychtowali mocne sieci, w barzołach na kraju rzyki skukali łōdź i postanowiyli doczkać trzi dni aż bydzie pełnia ksiynżyca coby dojrzeć syryna. Yntlich nastała pełnia i rybŏki skryli sie we łōdzi. Długo ni musieli tyczeć – syryna hned wypłynyła z wody, siadła na pobliskim głazie i zaczła śpiywać. A śpiywała tak, że rybiŏrze stoli oczarowni i żodyn ani drgnył. Stoli tak i stoli zasłuchani, aż yntlich jedyn sie otrząsnył i zakomandyrowoł, że wszyjscy majom se zatkać uszy woskiym coby nie słyszeć magicznego śpiywu.
Rybŏki gibko ciepli fizyny na przerażono syryna i zasmyczyli jom do chaty
Tam mioł jom wachować młody rybiŏrz z osady, kierymu zawczasu przikozali zatkać se uszy. Ale jak yny syryna chciała coś pedzieć, prostoduszny rybŏk odetkoł se uszy bo tyż był ciekawy czego sie dowiy. Syryna zaczła ślimtać coby jom wypuściył, a jak tyn nie chcioł na to przistŏć, zaczła śpiywać. I tu karlus prziszoł o głowa. Oczarowany i półprzitomny wziōn syryna na ręki i zasmyczył nazot do Wisły. Stworzyni ajnc mig popłynęło na pojszodek rzyki a nieszczęsny młodzian, dali go, za niom! Stare rybiŏrze dojrzeli co sie wyrobio i zaczli lecieć do młodego ale już było za nieskoro.
Syryna zawołała im gorzko z wyrzutym:
Chciałach was bronić przed niecherskościami i umilać czas moim śpiywym! Ale skoro taki z was niegodziwce to odpływōm i już nigdy wiyncy wom nie byda śpiywać. A byda nazot yny wtynczŏs, jak osadzie bydzie zagrażać poważne niebezpieczyństwo i trza bydzie was brōnić mieczym i tarczōm!
Po tych wajaniach, syryna znikła i już nigdy sie nie pojawiyła. Biydnego młodego rybŏka tyż już żodyn wiyncy nie widzioł. Dzisio na miejscu osady stoi epne miasto Warszawa. A podle kraja Wisły je pōmnik syryny z tarczōm i mieczym uniesionym do góry, na znak, że syryna dŏwo pozōr na swoi roztomiyłe miasto.


text: Z Dešna/Dissen. Južo stwórty raz su w slědnem tyźenju měli na športnišću w Dešnje něco za źiśi wót sedym do dwanasćo lět, ga balokopańske zwarědowanje „Teamhartiste Fussballcamp“. Pěś trenarjow a pěś praktikantow jo lětosa tym 59 gólcam a jadnomu źowćoju pśibližyło to kopanje z balom. Jaden tych profesionelnych pśewóźorjow źiśi jo był Tobias Lohmann. Wón jo wót towaristwa „SV Grün-Weiss Dissen“, stakim wót gósćinarjow. Wón jo gronił: „Naš camp ma dawno swójo kšute městno we ferijowych póbitowanjach za źiśi w našych stronach. Lětosa jo kśěło 120 zajmcow pódla byś, smy pak jano mógali pśiwześ 60. Wšak njejsmy kśěli pówušyś wjelikosć kuždeje zwucowańskeje kupki, tam jo pśecej dejało byś dwanasćo grajarjow nutśi. How se spódoba źiśam, my ga mamy wótměnjaty trening na derje woplěwanej pśirodnej tšawje. Wjasele pśecej jo we srjejźi wu nas, togodla smy woblubowane“.


text:
Ślōnskŏ gŏdka
Nasz język, nasza gwara to cząstka naszej historii.
Jednak wraz z kolejnymi pokoleniami, słowa zanikają.
Mówimy coraz więcej czystą polszczyzną.
Słowa zanikają również dlatego, że zmienia się w koło rzeczywistość i wychodzą z użycia różne przedmioty.
Kto z młodego pokolenia wie co to "kołkastla"?
Że to pojemnik na węgiel zapominamy, bo przedmiot praktycznie wyszedł z użycia.
Gwara śląska (ślōnskŏ gŏdka) – zespōł gwar używanych na Ślōnsku.
Gŏdajōm niōm wszyjske ślōnzŏki i festelniy małŏ tajla zagłymbiokōw. Zagłymbiŏki niy pochytujōm ino zwrotōw z niymieckigo. Kej powiysz im podej no sam aschenbecher, to niy spōmiarkujōm, nale kej powiysz podej no sam popielniczkã, to podajōm.
Ślōnskŏ gŏdka bōła urzyndowōm gŏdkōm w autōnōmicznym Ślōnsku, kery instniŏł do 1945 roku, kej to kōmunisty tã autōnōmijõ zwinyli. Terŏzki je znanŏ jako ślōnskŏ gwara.
Ślōnski szrajbōng:
Coby sie trochã ôd Polŏkōw ôdmiynić, porã Ślōnzŏkōw wyrychtowało sie ślōnski szrajbōnek. Doklupili 5 buchsztabōw, a 2 wyciepli.
- ã – zamiast ę, co je kōńcu wyrazu, cum bajszpil: widzã tã dziołchã, czytŏ sie je jako normalne a
- ŏ – hań, kaj sie a miyniōło na o, to dali se łuczek – podobno Ôpolŏki to czytajōm oł, nale reszta ô tym niy wiy i czytŏ to choby ańfachowe o, np. ty mŏsz, chopŏk
- ō – ślōnske ó, kerego gorole richtig dobrze wypedzieć nikej niy poradzōm, nale kejbyście chcieli, to gŏdŏ sie je po strzodku, miyndzy o, a u; wciepuje sie je wdycki hań, kaj w polskym je ó, a tyż kej o je przed m, n abo ń, na przikłŏd: jŏ mōm, Ślōnzŏk, zespōł
- ô – czyli ło, Ôpolŏki zaś cosi wymodziōły i to czytajōm bez ł – ino na przodku słowa – ôbŏcz, ôszkliwy
- õ – nŏjbarzij bezużytecznŏ buchsztaba, idzie jōm ôbŏczyć inoś przi babskich przimijotnikach w bierniku, a w yndungach słōw, kere sie kōńczōm na -ijŏ (tyż w bierniku), cb. mōm ale srogõ taszã, ôglōndōm telewizyjõ. Wszyjske Ślōnzŏki czytajōm jōm jako o. Po jakymu musieli jōm wciepać ku tymu szrajbōnkowi…
Ôgōnkowe buchsztaby w postrzodku słowa sie szkryflŏ tak jak sie je gŏdŏ – bęc – bync , Śląsk – Ślōnsk, dziękuję – dziynkujã.
Ślonski jynzyk - jak my kejś godali.
Lata tymu mieli my metalowe miski i tygliki,
we biksach trzimali my sicherki i szpyndliki,
do krałzów zbiyrali my bonte knefliki,
na babki godali my starki, na dziadków starziki.
Łone były dziołchy, my byli chopcami
taki to boł podział miyndzy nami.
Dziołchy mieli dugie wosy, chopcy krótkie i szajtle
a łogólnie godało sie na nos bajtle.
Bombony to mieli my kopalnioki
na kere godali my tyż szkloki.
Przyndza i nici mioł kożdy w doma
sztopfnadla i hyknadla miała kożdo Oma.
Matki sztrikowały nom mycki, glazyje i zoki
co lepszo hyklowała szajbki, gardiny i boki.
Fuzekle sie wtedy jeszcze sztopowało,
mydłym ze gruby mył kożdy swoji ciało.
Gardiny my szpanowali u ciotki Eriki
po żur my łazili do starki Mariki.
Choć godka sie zmiynio, niekierych słów już niy ma,
to Hanys tukej miyszko już łod pokolynia.
Ta ziymia toż przez wieki zawsze naszo była
Ślonsk łostanie Ślonskym - w tym jest Jego siła!


text:
Handrij Brósk
Handrij Brósk (tež Bróska; němsce Andreas Broske; * 12. junija 1802 w Rakojdach, † 2. nowembra 1877 w Budestecach) bě serbski ewangelski farar.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so jako syn Rakojdźanskeho młynka a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Wot 1824 do 1826 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa kaž tež w lětomaj 1825/26 jeho podstarši.
Swoje prěnje farske městno nastupi w starobje jenož 24 lět w lěće 1826 w Malešanskej wosadźe a skutkowaše tam wósom lět. Při wopyće Bróskoweho přećela Handrija Zejlerja na Malešanskej farje nazymu 1827 nasta tekst spěwa „Lubka lilija“, kiž wopisuje zbožo fararjec mandźelskeju Handrija a Amalije Bróskec (rodź. Šołćic ze Židowa, * 1807). Na Malešanskej farje narodźi so tež jeju syn Jurij Brósk (* 1833), pozdźiši farar w Křišowje. 1834 přewza Brósk městno prěnjeho fararja w Budestečanskej wosadźe, hdźež wosta přez štyri lětdźesatki z hłownym duchownym.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Handrij Brósk wustupowaše za prawa serbskeje rěče w šuli a zjawnosći. W lěće 1834 bě jedyn z tych ewangelskich duchownych, kiž sej šulsku wučbu tež w serbskej rěči žadachu a 1848 słušeše do kruha iniciatorow Maćičneje peticije („Wulke próstwy Serbow“). 1867 zasadźi so za postajenje pomnika Jana Michała Budarja při Budestečanskej cyrkwi.
K serbskej literaturje přinošowaše hižo w młodych lětach serbske spěwy, pozdźišo pak předewšěm nabožinske teksty.
Wot załoženskeho lěta 1847 bě Brósk čłon Maćicy Serbskeje.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Šołta: Brósk, Handrij. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 76
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Zapis w knize sakskich fararjow (němsce)


text:
Delnja Sakska
Delnja Sakska (němsce Niedersachsen, delnjoněmsce Neddersassen) je zwjazkowy kraj z něhdźe wósom milionami wobydlerjow, kotryž leži mjez Smolinami a Sewjernym morjom na sewjerozapadźe Němskeje. Po přestrjeni je po Bayerskej druhi najwjetši kraj Zwjazkoweje republiki Němska. Jeho hłowne město je Hannover.
GeografijaWobdźěłać
Delnja Sakska mjezuje ze Schleswigsko-Holsteinskej, Hamburgom a Mecklenburgsko-Předpomorskej na sewjerowuchodźe, z Braniborskej a Saksko-Anhaltskej na wuchodźe, z Durinskej a Hessenskej na samym juhowuchodźe, ze Sewjerorynsko-Westfalskej na juhu a z Nižozemskej na zapadźe. Na sewjeru twori pobrjóh Sewjerneho morja přirodnu mjezu. Tež Wuchodofriziske kupy słušeja k Delnjej Sakskej.
Přez Delnju Saksku běži rěka Łobjo, kotraž tworja hranicu ze Schleswigsko-Holsteinskej, Hamburgom, Mecklenburgsko-Předpomorskej a Braniborskej, kaž tež rěki Weser, Aller a Ems.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Delnjeje Sakskeje su:
StawiznyWobdźěłać
Delnja Sakska je so w lěće 1946 załožiła.
Mjena sydlišćowWobdźěłać
W Delnjej Sakskej eksistuja někotre mjena sydlišćow (Lüchow, Wustrow, Bardowiek), kotrež pochadźa ze słowjanskeje rěče. Tuta słowjanska rěč hižo njeeksistuje, ale bě přiwuzna z kašubšćinu, pólšćinu, ale tež ze hornjoserbšćinu, delnjoserbšćinu, čěšćinu a słowakšćinu. Słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Ale su tam tež mjena němskeho pochada.
ŽórłaWobdźěłać
WotkazajWobdźěłać
- Oficielne webstrony (němsce)
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Keluškowe łopješko
Kełuškowe łopješka (sepale) tworja keluch (calyx) kćenja krytosemjenjoweje rostliny a su wonkowne, druhdy hrubše a druhdy zelene kćenjowe přikrywne łopješka, móža wšak tež druhe barby měć abo kaž krónowe łopješka wupadać.
Jedna so při tym tuž wo wonkowne kćenjowe přikrywne łopješka dwójneho kćenjoweho přikrywa (periant), kotrež su hižo při zawrjenym pupku widźomne. Často zelene keluškowe łopješka tworja při kćenjowych pupkach škitny přikryw za nutřkowne drobniše kćenjowe dźěle. Tež při zawrjenju wjele kćenjow za nóc škitaja druhe kćenjowe łopješka.
Móža swobodne abo zarosćene być. Při někotrych taksonach su tež zredukowane, je potajkim mjenje z nich hač při přiwuznych taksonach abo faluja dospołnje. Su wažne přiznamjo za zarjadowanje jednotliwych taksonow (hlej tež: taksonomija, zarjadowanje rostlin).


text:
Kotmarjecy
Kotmarjecy (němsce Kottmarsdorf)[1] su wjesny dźěl hornjołužiskeje gmejny Kotmar, ležacy w sakskim wokrjesu Zhorjelc južnje Lubija.
Wjes, kotraž je po sydlišćowej formje lěsny łanowc, leži při statnej dróze S148 pod Kotmarjom we wysokosći wot 420 metrow nad mórskej hładźinu a ma 593 wobydlerjow.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Khotdemersdorpp abo Khotemersdorff pochadźa z lěta 1306. Wot 17. hač do 19. lětstotka wukonješe ryćerkubło we wsy samej ležownostne knjejstwo.[2] Kotmarječanska cyrkej bě wot 1530 do 1931 srjedźišćo swójskeje wosady a je to znowa wot lěta 2001.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. LND, Budyšin 2008.
- ↑ Kotmarjecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)