text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Wiycie! Już niyboszczyk Tadeusz Boy-Żeleński gôdôł bół za staryj Polski, iże: „Gdy się człowiek robi starszy,
Wszystko w nim po trochu parszywieje;”
Ale tyż ku tymu napoczynô cowiek corôzki barzij, corôzki wiyncyj spóminać swoji mode lata. Zawdy tyż cni mu sie mu do tego, cego ci już niy ma. Miôłech cheba szczysne dzieciynctwo, chocia we chałpie niy bóło za tela bogato, bo drab Łojca niy nastykło, i kiej erbli my łod Ujka tabulka szekulady, trza jóm bóło na dwióch tajlować. Ale bocza tyż lata mojigo dzieciynctwa niy bez wóniôczki miyjskigo targu. Miôłech poblisku srogi tôrg wele szlachthauzu, kaj bóła ci szykownistô, starucnô hala targowô i tôrg na placu wele nij. Tam, na tym targu poradziyli my sie za bajtla lajstnóńć piyrsze cygarety (bocza take bulgarske „Feminy”) i mocka ółbstów, kiere szło pichnóńć handlyrzóm ze sztandów. I jesce jedne, co mi we mojim modym filipie łostało. Kôżdô handlyra (handlyrz) do kôżdego kóntmana gôdała piyrszô: pochwôlóny, szczyńść Boże, abo ino take ajnfachowe: dziyń dobry. A kiej kónda bali i nic niy kupiół, tyż gôdała: dziynki, przijndóm zaś, z Pónbóczkiym.
Ale tyż te dôwniyjsze lata, to bóło na isto sztryng trzimanie dziecek. I rzykna sam terôzki tak. Kiejbych jô, abo mój bracik, niy pedzieli sómsiôdowi: dziyń dobry abo pochwôlóny, dostali bychmy bez pychol. Szło naszym łojcóm ło dobre wychowani, ło mores. Nasze starki i mamulki wpiyrały nóm, iże zawdy muszymy kôżdego pozdrowić, baji kiej go i widzymy dziepiyro piyrszy rółz. To bół mores, dobre wychowani: być moreśnym dlô wszyjskich. Terôzki jes już blank inkaszij. Polôk (a i razinku terôzki Ślónzôk) niy musi być grzyczny i ze reszpektym dlô wszyjskich. Widzieliście kiejsik pachoła, snopla, mlycoka ze łopuszczónym krokiym w galotach, coby Wóm pedziôł dziyń dobry? Pewnikiym niy! Bo Polôk (i to łod trowniola) mô „wielgopańske” maniyry. Polôk (a i tyn niymoreśny Ślónzôk) jes moc hyrny: niy byda sie JÔ przecamć wszyjskim naobkoło kłóniać i niy byda sie przed niymi poniżôł. Niych mi sie ŁÓNI piyrsze kłóniajóm! Srogi pón czuje sie jak jaki srogachny „nadpón” i miyni, iże to go zwôlniô ze uprzyjmnóści. Ale niy miarkuje ku tymu przecamć, co wtynczôs łón już niy ma pón, ino łón jes soróń i gnyp. Bo przecamć Polôk, to szczyrô, poćciwô dusza. Skuli tego tyż, iże niy winszuje dobrze żôdnymu – króm siebie – tóż tyż po jakiymu miôłby sie sóm siebie kminić i markiyrować uczucie, ftorego w niym blank niy ma?
Jô sóm gôdóm: pyrsk, serwus, dziyń dobry kôżdymu we siyni i na mojij hulicy, i kiejsik trefiółech na baba, ftorô bóła tym festelnie zadziwiónô. Niy poradzióła tyż ale spokopić po jakiymu dziecka sómsiôdów jij sie blank niy kłóniajóm. Toch ji pedziôł, coby napoczła łod sia i łod moresu swojich dziecek.
– Ło, panie Ojgyn! Co to, to niy! Blank gôdki ło tym niy ma, coby moje dziecka lecy kómu sie kłóniali i winszowali dobrego dnioszka!
Ale jes ci już i tak, iże sómsiôdy przibadali sie ku tymu, iże jô zawdy gôdóm piyrszy: dziyń dobry. I kiej sie na słodach abo we sklepie trefiómy, czekajóm na moje dziyń dobry. Kiej juzaś kukóm na jejich fresy, zdô mi sie, co tyż miynióm, iże ze jakigosik gróntu, to sie razinku godzi, cobych jô zawdy piyrszy gôdôł jim: dziyń dobry abo szczyńść Boże. Nó, tak ci mie łojce i starziki kiejsik sztryng dóma trzimali, i tak ci mi to już do terôzka łostało.
Terôzki ci jesce ale jes we mółdzie taki iptowaty szimel łamżyniô chopów, wszyjskich chopów, coby już ło modziokach niy spóminać. Musowo, chocia aby jedna graca, we kabzi. We szakecie. Abo we samyj hymdzie, we asiście kobiyty, i to blank egal eźli styrcy abo siedzi – graca w kabzi galotów musi być. Kajsik we gościnie, kiej zrobi sie już ździebko gorko, chopy poseblykane do hymdów ale sztyjc musowo grace w kabzach galotów.
Widziołech tyż, przi jednyj góścinie we szykownym restaurancie wele tisza, jak jedyn istny, samotny fric we takim erikowym bindrze, zrobiół już zoglyndziny swojich dakli, kichola i wosów, a terôzki, tak mu sie zdôwało, dyszkrytnie, badnół eźli mu jake jôdło niy łostało we gybisie... a wszyjskim babóm, ftore siedzieli wele niygo, blank to niy zawôdzało, do imyntu jich to niy szterowało. I tyż ci jesce poblisku, wele mojij zofy, chop łobleczóny we łozepniyntô jakla ze kapucóm. Na blank krótkij dródze miyndzy tiaszami wrażowôł za rajóm grace do kabzy jakli i galot. Miôł ci ino wyrazitô turbacyjô, ftorô graca miôł wrajzić do jakli, a ftorô do galot?
I dejcie pozór! Terôzki idzie bele kaj ujzdrzić, łoboczyć roztomajtych soróni, kierzy we copkach, we tych dioseckich modernych „bejsbolówkach” poradzóm siednóńć do stoła. A dôwniyjsze Ślónzôki nikaj, i nikandy niy siedli do jôdła we mycce, bo na stole jes chlyb, tyn świynty chlyb, kiery sie kusikuje, kierego sie do hasioka niy wyciepuje, kiery sie we zocy ino do łognia wciepnie, spoli, kiej go jes za tela, kiej pôra sznitków ze wieczerzy łostało.
Eee tam, stary dziamdziała wynokwiô przi latowyj hicy. Moga ino dociepnóńć reszt sztrofek tego Boy’a Żeleńskiego skuplowanych symnóm:
„... I wdecha zwiędłe zapachy
Nad swych marzeń trumną nachylony,
I w letnią noc, w smutku szale
Łzami skrapia własne kalesony...”
- There are no comments yet


c: text/html

text:
Wejrzijcie tyż tukyj: Latoś zmiyniony je plac kaj bydzie se szło tyż postawić celt. Terozki robiymy wszyjstko na Sztauwajerach we Katowicach.
Niyskorzyj pokożymy Wom MAPA TERENU FESTIWALU razym z tym co kaj bydzie.
Łod trzech lot Festiwal Tauron Nowa Muzyka łodbywo sie w pojszodku Katowic na placu po zawartej grubie KWK Katowice. Tam, miyndzy jeszcze fajnie wyglondajoncymi wieżami szybowymi, kiere sie mianujom Bartosz i Warszawa, kiere coroz to barzij stajom sie symbolami festiwalu. Kożdego roku na festiwalowych binach grajom i śpiywajom nojwiynksze gwiozdy współczesnyj alternatywy muzycznej.
KWK Katowice łotwarto w latach 1823 – 1999 KWK, je jednym z nojlepij zachowanych industrialnych zabytków na Górnym Ślonsku. Je tyż nojlepszym placym do pokazywanio muzyki kierej sie mało słyszy a mo to, że ciśnie do nij poratysiyncy młodzioków.
Latoś pamiyntomy ło wycieczkach kiere sie łodbywajom, jak je festiwal. Rychtujymy juzaś cosikuj dlo naszych przocieli. Bydymy sie starać coby tyż mogli se wlyźć i połoglondać to, co jeszcze łostało po grubach.
Na placu KWK Katowice bydom tyż: biny, miyjsca kaj bydzie szło se pomaszkecić, trocha sie łosnożyć, se co sprawić fajnego i tyż plac dlo Vipów - tam kaj urzyndować bydom bajtle.
Cołki czas leżało nom na syrcu to, coby festiwal złonaczyć na placu kaj downij była gruba i jeji inksze tajle. Jak sie łokozało to je taki richtik miyjsce dlo instrumentalnego nu-jazzu, ale tyż szporobliwych czornych brzmiyń minimal techno. Tak se padomy, że dziynki artystom, kierych se wybiyromy i dziynki tyj grubie, kożdy wto tukyj se fajruje mo uciecha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Coby pedzieć ło co sie rozchodzi w tyj muzyce, trza se badnyć płytoteka Benjamina Johna Powera i Andrew Hunga. Jak sie łokazuje Hung je rod w Aphex Twin'ie, a Benjamin szmakuje Mogwai. A trefili na sia w 2004 roku, bo razym studiowali w Brystolu. Nagrali wdycki soundtrack do autorskigo filmu Hung'a. To był dlo nich eksperymynt łonczoncy melancholia Power'a z surowościom Andrew. Grajom kaj ino som zaproszyni. Publiczność jim fest przaje. Godom Wom, jak jim przajecie, to dobrze, a jak niy, to jim bydziecie.


text:
Uůmůn
Uoman (عُمان Uman; Sułtanat Uomanu – سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo we Azyji, na Arabskim Půłwyspje, nad Arabskim Morzym a Uomańskům Zatokům. Grańica mo ze Zjydnoczůnymi Arabskimi Ymiratůma, Saudyjskům Arabijům a Jymynym. Noleży do Ligi Arabskich Państwůw.
Klima sam je zwrotńikowo sucho, ze pustyńijůma a půłpustyńijůma. We lipcu tymperatura luftu poradźi dolyźć do 50 °C.
We staroroczach znůmy jako uostrzodek produkcyji kadźidła. Zislamizowany we VIII stoleću. Uod anfaga XVI stolećo penetrowany bez Portugalczykůw, kere zołożyli 1515 teroźno stolica - Maskat. We noworoczach popadoł we zależność uod Persyje, Turcyje a Wjelgij Brytańiji, kero we 1891 utworzyła sam protektorat. Ńypodległy uod 1951 roka.
Nojsrogsze dochody Uoman mo z dobywańo naftowyj ropy.


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Nó, tóż napoczła nóm sie wczorej ta côłkô Olympiada we Lóndynie (i to już trzeci rółz we tym miyście). I juzaś – jak miesiónc tymu nazôd – chopy bydóm dziyrżić sztram w gorzciach „piloty” do telewizorów. Napocznółech moja gôdka dzisiyjszô łod Olympiady, i to niy skuli tego, cobych tyn nasz szport miôł we srogij zocy (jô cheba jes jedyn Ślónzôk, kiery łostatni rółz bół na szpilu, kiej jesce chorzowski Ruch grôł we „derbach” ze naszym piyrszym chorzowskim fusbalklubym AKS-ym), ino skuli tego, co mi sie spómniała Olympiada we Atynach, i mój skorzyjszy ausflug tam do greckij Olimpii ze mojóm Elzóm. Ale możno niy bóło by ci sam ło czym gôdać, kiejby niy starucny artikel jednego móndroka, Haralda Martensteina, ftory napisôł bół ci kiejsik tak:
„Mit olimpijski to bujda wszech czasów. Starożytne igrzyska były nie mniej skorumpowane i upolitycznione niż dzisiejsza olimpiada.”
Dló mie ale juzaś Grecjô, to nôjprzodzi sóm Ateny. Wiycie, iże my sam we Polsce mómy stopieróńsko radzi wszyjskie parady. Greki tyż, chocia możno niy tela co my, nó i niy terôzki przi jejich „kryzysie”. I tam tyż we tych Atenach uwidziôłech piyrszy rółz jak wojôki rychtujóm srogô parada kole jejich „grobu nieznanego żołnierza”. Te wojôki bez côłki rok zmiyniajóm sie przi tym grobie co godzina, a jes to wszyjsko tak gryfnie narychtowane, iże wszyjskie turysty (a nôjbarzij to te Japóńczyki) knipsujóm jich wiela sie ino dô. Bo te wojôki sóm richtik maszkytnie prziłobleczóne. Na gowie majóm cerwióno czopica, biôłe spodnioki skrymplowane sznórkami a na szłapach drzewnianne trepy, take ci holcoki ze cerwiónymi bómblami. I to by jesce niy bóło take wicne, bo majóm na tych spodniokach łoblecóne babskie szaty, takô modro kiecka, kierô mô tela faltów wiela łóni byli lôt pod niywolóm Turków. A ku tymu jesce modry, chnet côrny, szaket ze goldowymi kneflami. Mianujóm sie te wojôki „Evzones” i fest flyjgujóm ta tradycjô, te mundury łod lôt dwadziestych dziewiytnôstego wiyka, bo tak byli na isto łobleczóne te jejich powstańce we 1821 roku. Ta jejich kiecka mianuje sie „fustanela” i coby tego żôdyn niy metlôł ze fuzeklóm. Jesce mieli przi szaketach gryfne modre sztulpy a pod klinym gryfne, szwance, pimple. Wlazowali ci do takigo kadubka, do takij wachsztuby ale... zawdy zadkiym, a niyskorzij markiyrowali, iże sie łobôlajóm, i kiej kamrat takigo gizda sztreknół, dziepiyro stôli sztram bez godzina. Tela, co jô niy ło tym kciôł sam fandzolić. Byli my ze mojóm Elzóm – jakech sam już gôdôł – we tyj Grecji, jesce we 78 roku. Byli my tyż we Mykenach, Patrasie, nó i we tyj Olimpii. Terôzki to blank inakszij wyglóndô niżli te gupie dwa tysiónce piyńćset lôt tymu nazôd. Nó ale, cowiek poradzi sie wszyjsko gynał wystawić kiej ku tymu jes jesce mody jak jô wtynczôs. Tam we tyj starożytnij Olimpii sómech (do kupy ze wywczasowym kamratym Warszawiôkiym) gzuł na zdelce jednego dôwniyjszego „stadionu”, znacy na dugości sto dziewiyńćdzisiyńciuch i dwiuch myjtrów.
Tego wywołanygo na côłki świat dynkmalu Zeusa (kierego wyrzezôł we marmurze Fidiasz) szło już wtynczôs ino na łobrôzkach łobejzdrzić, ale do dzisiôj jes tam ci jesce na isto szykowny maluśki szportplac. Na tym szportplacu tyrali tameszne karlusy na przedbiyżki tela, co łóne niy lôtali po ringu, naobkoło, ino łod sztachyty do sztachyty, łod takij dugij falyty do drugij.
Nó, i kiej już cowiek sie tam przikwanckoł (gôdóm ło sia i mojim kamracie), to trza tyż sie bóło wetnóńć ze kimś i kacnóńć sie na przedbiyżki. Zebrali my sie we dwiuch ze tym mojim kamratym Jorgym i sztartnyli my na zignal mojij Haźbiytki. A, iże tyn mój kamrat bół już po jednyj flaszecce ichnij „Metaxy” (a miôł łón festelnie słaby filip), toch tyż jô wygrôł. I tak to we mojij familiji jô jes jedyn, jedziny „olimpijcyk” tela, co mi sie za to pynzyjô „olympijskô” blank niy przinoleżi.
I sam bych musiôł cosik wyeklerować. My gôdómy, iże co śtyry lata bóła i jes ta côłkô olympiada. A tak na isto ichnie grecke słówecko „olimpiada” znacy tela, co pauza miyndzy tymi igrzyskóma. Niy olympiada bóła co śtyry lata, ino te ci ichnie „igrzyska” mieli miyndzy sia pauza, znacy śtyroletniô „olimpiada”.
Za pierónym starego piyrwyj byli ci take „igrzyska” we roztomajtych gryckich miastach, ale nôjważniyjsze to byli: delfickie, istmijskie, nemejskie, no i te olimpijskie, zacy sie we tyj Olimpii. Nale, te gynał, olimpijskie byli co śtyry lata. Fajnie sie terôzki łozprawiô, co nôjważniyjsze ci tam jes, coby tak kôżdy ino kciôł sztartować a niy coby ino wygrać. Coby erbnóńć tyn wiónek, kiery we kôżdym miyście bół inkszy. We Delfach bół ci łón ze liści bobkowych, znacy laurowych. We Olimpii ze astów łoliwnych, we Istmii juzaś ze świyrcoka a we Nemei – dejcie pozór – ze zeleru (!). Bezmać kajsik jes napisane, co piyrszy rółz to bóło we 776 roku przed Pónbóczkiym, a tym piyrszym, ftory wygrôł tyn dałerlauf bół ci jakisik ichniyjszy kuchôrz.
Ale wiycie, co bóło tam we piyrwyjszyj Grecji nôjważniyjsze? Anó to, co niy mogli sie na tych gryfnych sagich chopów gawcyć baby (ale ino wydane – bo samotne to mógli). Tak sie tyż beztóż miarkuja, iże to niy bóło gupie. Bo ino kuknijcie, wydanô baba, kieryj sie już chop zmierznół idzie na sztadijón, na tyn szportplac i gawcy, kiery by sie tak sam do tych rzecy jesce nadôwôł. Przeca wszyjsko mô choby na tablecie, wyszmarowane łolejym, łopôlóne i ... kaliber tyj pistółli ... tyż!
A mie belónce sie po palicy, iże za starego piyrwyj niy potrza bóło przecamć bez dwiesta chopa, coby fasnóńć goldowy myndal; stykło dwadzieścia lebo ino ździebko wiyncyj. I tak jakosik we śniku pokôzali mi sie te dôwniyjsze nasze szportlery, ftore mało snochwiali, ale ci wiela, wiela poradziyli erbnóńć.
Dziesiyńc lôt byli starô moja Mamulka Rółza, kiej we Amsterdamie, we 1928 roku na olympiadzie piyrszy rółz dlô Polski fasła goldowy myndal Halina Konopacka. Wszyjskie wtynczôs dziołchy sam u nôs – jak mi to kiejsik moja Mamulka i Starka łozprawiali – napoczli nosić na gowach take biôłe kapelki, „berety” we jakij ta naszô łolympijka ciepła tym talyrzym po rekord świata.
Jakech gôdôł stykło ino dwacet chopa, kiere we 1932 roku pofyrtali aże do Los Angeles i przismycyli nazôd do dóm siedym medalików a nôjważniyjszy, tyn goldowy erbnół Janusz Kusociński, kiery gzuł na 10 kilomyjtrów. Miôł ci Łón wtynczôs tunki festelnie za knap, iże mu côłkie racie połobdziyrało, ale zymbole zagryz i zółwizół wszyjskich we zadku łostawiół. Bół ci ino trzidziyści trzi lata stary, kiej go Miymce zatrzaśli we Palmirach, we czyrwiyniu 1940r. A fto niy boczy naszych bokserów, już po wojnie. We piyńćdziesióntym drugim to bół Ziga Chychła ze jego goldowym myndalym we Helsinkach, a pôra lôt niyskorzij (we szejśćdziesióntym roku) Zbigniew Pietrzykowski, kiery tak po prôwdzie erbnół ino strzybny mendal, ale boksowôł sie przeca ze samym Cassiusem Clayem, kiery sie niyskorzij przekrzciół na Muhammada Alego. Wszyjskie do dzisiôj boczóm i we srogij zocy majóm Józefa Grudnia, Jerzego Kuleja (ftorymu sie we lipcu zemrziło), Mariana Kasprzyka – co ino łó nich spómna. Nó, i naszô (jedna Polka we Kómitycie Olimpijskim) Irena Szewińska, kierô sie przodzij Kirszenstein mianowała.
Nale styknie tego. Łobejzdrzymy, co tyż to latoś nasze szportlery we Lóndynie wyłónacóm.
- There are no comments yet


text:
Botswana
Botswana, Republika Botswany (ang. Republic of Botswana, tswana Lefatshe la Botswana) – państwo we pouedńowyj Africe, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Namibijům, RPA a Zimbabwe. Wjynkšo tajla kraju zajmuje půupustyńijo, bezodpuywowy uobšar Kalahari. Ludźe pomjyškujům guůwńy ryjůny we pouedńowo-wschodńij tajli kraju, nade řykům Limpopo. 17% placu zajmujům parki narodowe. Gospodarka je uoparto na wydobyću djomyntůw, kerych Botswana je nojwjynkšym producyntym na śwjeće. Krům tygo sům sam tyž šichty mjedźi a ńiklu, znočyńe mo tyž uobrobjańe źymje.


text:
Słowińsczi jãzëk
Słowińsczi jãzëk - to miono brëkòwóné dlô wëmarłi gwarë pòmòrsczégò jãzëka. Na zôczątkù swòjegò badérowaniô, pisôł [1]ò ni jakno ò jãzëkù słowińsczim Friedrich Lorentz rozdzelając jã òd kaszëbsczégò. Zmienił òn równak swój na to pòzdrzatk ju czile lat pòzdze[2], pò tim jakno blëżi pòznôł pòrenkòwé dialektë pòmòrsczégò jãzëka. Gwara słowińskô nalazała tuwò wedle niegò plac w dzélu nordowich dialektów pòmòrsczégò jãzëka, kòl tich ze sztolpsczégò, lãbòrsczégò ë pùcczégò krézu. Przëdzelëł ji òn wprôwdze òsoblëwé pòłożenié, nie rodzëlôł ji równak òd tich dialektów, jaczé dzysô nazëwómë kaszëbsczim jãzëkã.
[edicëjô] Zdroje
- ↑ Friedrich Lorentz, Slovinzische Grammatik, I, St.Petersburg 1903
- ↑ Friedrich Lorentz, Slovinzisches Wörterbuch, I,II St.Petersburg 1908, 1912
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Melanie Safka
Melanie Anne Safka-Schekeryk (powšitkownje znata jako Melanie; * 3. februara 1947 w Astoria, New York City) je US-ameriska spěwarka a awtorka spěwow.
Hłownje je wona pod mjenom Melanie znata, wosebje za jeje wuspěšne spěwy "Brand New Key", "Lay Down (Candles in the Rain)" and "What Have They Done To My Song Ma". Hač dotal je wona wjace hač 25 milionow zynkonošaki předała.
[wobdźěłać] Biografija
[wobdźěłać] Zažna kariera
Jeje mać bě jazz-spěwarka, kotraž je so w Italskej narodźiła. Jako dźěćo bě jara spłóšiła a je so hižo tehdy za hudźbu zajimowała. Tehodla nawuknje awtodidaktisce gitaru, nimo toho napisa spěwy a basnje. Wona sama praješe: "Mějach w šuli ćeže z druhimi dźěćimi do kontakta stupić. Běch mjenje bóle sama. Pisach a piskach, spěwach a zalubowach so do kóždeho, ale zwjetša njejsym jim prajiła." Jeje přeni zjawny wustup bě w rozhłosowym wusyłanju Live Like A Millionaire, hdźeš wona, štyrilětna, předstaji spěw "Gimme a Little Kiss". Mjeztym zo wona studowaše na American Academy of Performing Arts w New Yorku wustupowaše na wšelakich małych jewišćach w Greenwich Village, kotryž bě w tutym času jedyn ze centrumow so wuwiwaceje folk-sceny. Dostudowana dźiwadźeliše w hromaj „Alice in Wonderland“ a „The Glass Menagerie“. Powabujo so za „Dark side of the moon“ myleše so w stwě a trěchi tak připadnje na sobudźěłaćerja hudźbneje firmy, kotryž, jeje gitaru wuhladajo, so prašeše za jeje zamóžnosćemi spěwanja. Tak Melanie dósta prěnje zrěčenje za nahrawanje pola Columbia Records. Z tutym zrěčenjom wozjewi dwaj spěwaj. Po tym dósta zrěčenje z Buddha Records, pola kotrehož docpě prěni wuspěch w chartach jako jeje spěw „Bobo's Party“ prěnje městno w Francoskej wobsadźi. Prěni album „Born to be“ bu w znatym hudźbnym časopisu Billboard Magazine pozitiwnje hódnoćeny. Pola Buddha Records zezna tehorunja Petera Schekeryka, na kotrehož so pozdźišo wuda. W lěće 1969 docpě druhi hit ze spěwom „Beautiful People“ w Nižozemskej. Definitiwny přełam do zjawnosće pak stwori jeje wustup na Woodstock-festiwalu w samsnym lěće, hdźež wona Incredible String Band zastupowaše (skupina je so spjećowała w dešću wustupić). Tehdy 22-lětna měješe po jeje wuprajenju zaćišć zo wona jenička wuměłca bě, kotraž njeje pod wliwom drogow wustupiła. Melanie wojowaše z wulkej nerwozitu, dokelž wobdźěleše so prěni raz na tajkim wulkim koncerće hdźež zetka prominentnych wuměłcow, kotrychž do toho jenož z medijow znaješe. Na festiwalu spěwaše „Birthday of the sun“ a „Beautiful people“. Publikum kiwaše ze swěčkami, tuta situacija twori zakład za jeje pozdźišo jara wuspěšny spěw „Candles in the rain“. W lěće 1970 bě Melanie jenička, kotraž je so zwěriła na poprawom wotprajenym Powder Ridge Rock festiwalu wustupić, krótko po tym wustupi na Strawberry Fields festiwalu w Mosport Park, Ontario. Nimo toho so wobdźěli na znatymaj festiwalomaj na Isle of Wight a na Glastonbury Fayre. W tutym lěće docpě dalši wuznamny wuspěch ze coverom Rolling-Stones spěwa „Ruby Tuesday“. Po tym zo Buddha Records so wot njeje žadaše alby po skazanju nahrawać wopušći firmu a załoži 1971, hromadźe z Peterom Schekerykom, swój hudźbny label Neighborhood Records. Pod tutym labelom docpě jeje najwjetši wuspěch w USA ze spěwom „Brand new key“. Hačrunjež wot teksta, melodije a intencije njewinowaty spěw wjacore radijowe sćelaki spěw njehrajachu. Přičina bě zo bu tekst jako seksualna metafra rozumnjena. W slědowacych lětach žnješe dalši wuspěch ze spěwami „Bitter Bad“, „Together Alone“ a z coverom „Will you still love me tomorrow“. Wot lěta 1973 ćahny so Melanie ze zjawnosće wróćo zo by swójbu załožiła. Jeje prěnja dźowka, Leilah, je so narodźiła w samsnym lěće, pozdźišo slědowaštej hišće dźěsći Jeordie a Beau Jarred. Lěto do toho spěwaše hišće za UNESCO na swětowej turneji.
[wobdźěłać] Pozdźiša kariera
W lěće 1976 wozjewi Melanie album „Photograph“, kotryž bu wot New York Times chwaleny, přiwšěm pak njebu wot zjawnosće w samsnej měrje hódnoćeny. Wot lěta 1969 je Melanie skoro kóžde lěto nowy album wozjewiła a tworješe sej tak swěrnu skupinu přiwisnikow. W lěće 1989 zdoby sej Emmy Award za tekst spěwa „The first time I loved forever“, kotryž bě melodija telewizijneje serije „Beauty and the Beast“. W lěće 2004 je najaktualniši album „Paled by the dimmer light“ wušoł. W lěće 2007 přeprosy Jarvis Cocker ju na Meltdown festiwal w Londonje. Jeje wustup bu připóznaty wot nowiny The Independent, kotryž pisa zo je wona sej runohódne městno pódla druhich spěwarkow kaž Joni Mitchel abo Joan Baez zasłužiła. Koncert na festiwalu bu nahrawany, DVD z titulom „Melanie: One night only“ je w oktobrje lěta 2007 wušła. Hač do dźensnišeho hraje Melanie na turnejach hłownje w Europje a Americe. Při tym přewodźuje ju hudźbnje jeje syn Beau Jarred.
[wobdźěłać] Wosobinsce
Melanie identifikuje sebje sama politisce jako liberatistiska: „Sym totalna liberatistiska, a njejsym demokratka, socialistka abo republikanska.“ Za wěsty čas na spočatku jeje kariery bě přiwisnica Mehera Baby, po rozestajenjach z druhimi přiwisnikami so wot jeho wučby wotwobroći. W lěće 2006 zezna Mata Amritanandamayi, za kotruž je spěw „Motherhood of love“ napisała. Tuchwilu bydli Melanie w Nashville, Tennessee.


text:
Żydowski kalyndorz
Żydowski kalyndorz, lebo hebrajski (hebr. הלוח העברי) je to mjeśůnczkowy kalyndorz (terozki mjeśůnczkowo-klarowy) używany bez symicke plymjůna uod przedgyszichtowych czasůw. Terozki używano wersyjo bůła wkludzůno we 359 roku uod sanhedryna.
Ajnfachowy rok moge być 354, 355 abo 356 dńůw dugi. Dugość przestympnych rokůw je 383, 384 abo 385 dńůw. Mjanůje śe uůne roki ułůmnymi, ajnfachowymi a połnymi. We ułůmnym roku we mjeśůncu cheszwan je jedyn dźyń myńi. We połnym kislew mo jedyn dźyń wjyncy.
Rachowańy rokůw je uod stworzyńo śwjata we 6 dńůw, kere podug żydowskich religijnych autorytetůw bůło 7 paźdźerńika 3761 p.n.e. skirz tygo rok 2010 je podyg żydowskigo kalyndorza rokem 5770/5771. Religijny rok mo anfang 1 dńa we mjeśůncu tiszri (wrześyń/paźdźerńik).
Hebrajski rok je potajlowany na 12 mjeśůncůw na 29 abo 30 dńůw dugich. Co trzi, a roz za kedy 2 roki dodowo śe trzinosty mjeśůnc mjanowany adar bet, adar szeni (adar II) abo weadar kery mo 29 dńůw, coby roki mjeśůnczkowy a klarowy bůły jednake. Drugi adar dodowo śe we cyklu Metůna co mo 19 rokůw, bez dwa kolejne roki, dodawany je zowdy do 3, 6, 8, 11, 14, 17 i 19 roku tygo uokresu.
Mjana mjeśůncůw sům brane ze babilůńskij tradycyji: tiszri, cheszwan, kislew, tewet, szwat, adar I (inksze nazwy: adar, adar-alef, adar II (tyż adar-bet, weadar), nisan, ijar, siwan, tamuz, aw, elul, kere majům do śa na uopy 30 (tiszri) abo 29 dńůw. Anfang mjeśůnca tiszri a śwjynto nowygo roku (Rosz ha-Szana) przipado kole podźimkowyj růwnonocy.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Wiycie. Lato, to ci jes tak czôs, iże cowiekowi ta latowô hica poradzi festelnie we palicy nametlać. Niy inakszij bóło ci latoś i symnóm. Nôjprzodzij bóła samtukej we Polsce srogô skwara, gor choby na Zaharze, zatym juzaś ulichy i narymnice jak sto diosków. Mielichmy Euro 2012, terôzki juzaś Olympiada we Lóndynie, a ludzie, chnetki blank zbamóncóne, niy poradzóm do łostatka uzdać se eźli majóm jamrować skuli skwory abo skuli dyszczu. Ynglyndery majóm dobrze, coby sie ino jim niy przitrefiyło dobrego, zawdy ci na łostatku… śleci u nich dyszcz. Ku tymu naszołech szykownisty artikel Charlie’go Brookera i sam moga pedzieć, co niyiste jes, iżeś chopie do imyntu utoplany, ważne ale, coby to we cia siónkło, niyskorzij sie wszyjsko gynał wyciśnie. I coby niy bóło, iże jô, stary dziamdziała, sztyjc i jednym ciyngiym żelómbia i lamyndza połozprawióm ło Ynglynderach i jejich latowych cufalach.
Ynglynderske lato łod starego piyrwyj bóło łobiyktym chamernych, mrócznych łozprôwek. Latoś ale u nich przełónaczóło sie we pôłnowymiarówô parodijô i szpas. Łod tyj wilgłóści mrókwie, chmóry napoczli chnet porôstać łod spodku flaumym, mechym. Kajniykaj wyglóndało modre niybo, ale te przebrania sie na pogoda, te przejaśniynia byli niczym inkszym jak bestyjskim przipómniyniym nadgródy, kierô mógli Ynglyndery erbnóńć. Prziszło ku tymu, iże kiej taki Ynglynder łozewrził ło rozwidnioku łokno, czuł sie tak, choby łocuciół sie kajś we hereszcie. Bali i gorzij: kiejby sie znod we jakimsik côrnô-biôłym czeskim cajchnfilmie ło cucyniu sie we hereszcie. Tyn świat za łoknym łoświytlajóm mu pierónym liche, myszate, biydne prómiynie, stratnie łosłabióne po przebiciu sie bez zachmulóno „stratosfera”, i kiere tracóm sie zarôzki po tym, kiej wlejzóm do ślypiów. A wszyjsko to wandluje sie łod wody. Łóni miyszkajóm, żyjóm, te Ynglyndery, na Planecie Ślimôków.
Medikujóm ci tyż łóne jak by ci to wszyjsko łobrychtować. Musi być przecamć jakisik knif. I bółoby dobrze, kiejby to łóni wrółz wypokopiyli jesce skorzij tyj côłkij Olympiady, podwiyl côłki świat niy przikludzi sie na te „igrzyska” i niy napocznie szpekulować, jaki tyż to cwek mô łodgrówać je pod wodóm. Jednako szło by te „igrzyska” prziznać… Atlantydzie. Coś trza zbajstlować. Prôwdóm trza! Nó i jedyn istny (tyn Charlie Brooker) wypokopiół:
Trza nóm sprawić – napisôł bół – łogrómnucny szwam. Forsztelujcie sie cosik moc srogigo. Łogrómnucnego. Możno jesce srogszego. Zatym trza tyn szwam prziklyjbować, prziknółtlować do nôjsrogszego fligra, jaki furgô po świycie. Tyn dinks sztartuje do flugu i furgo gynał ku nôjsrogszyj chmurze, łosuszô jóm, bo przecamć ku tymu razinku sóm te szwamy. Niyskorzij fliger furgo gynał nad Atlantyk i tam do łostatka wyciskô tyn szwam. Eźli to bydzie fóngować? Bali kiejby ci i niy bóło ciynia szanzy, werci sie spróbować, choby ino ze zglóndu psychologicznego.
Łostatnio tyż (za tym istnym, Charlie’m Brookerym, ftoregoch skorzij spóminôł) medikowôłech, co ludzi poradzi nôjbarzij znerwować. Na piyrszym placu znodło sie „praskniyńcie sie we maluśke palcysko przi szłapie”. Zarôzki za tym „nastómpiynie na szteker” i „cufalowe użricie sie we lynzyk lebo lico łod pojstrzodka gymby”. Tak sie medikuja – pisôł tyn Charkie – iże poradza szafnóńć te trzi niydogódnóści. Gróntlaga, skuli kieryj rómbiymy sie we palcysko przi szłapie jes blank prostô: na łoka mrzik zapóminómy, iże te palcysko mómy. To jes blank ajnfach. Côłki czôs przecamć zapóminómy ło niyłycko ważniyjszych zachach. Podwiyl tego niy napisôłech (niy pedziôłech), pewnikiym zaboczyliście tyż i ło tym, iże môcie gowa na karku, prôwda? To razinku tyn brak świadómości włôśnygo ciała wiydzie ku uszkłódzyniu palcysków przi szłapach, nastómpiyniu na sztekry i użarciô sie we lynzyk abo lico. I podwiyl niy naumiymy sie łostôwać we stanie utramyntnyj, stôłyj „nadświadómości”, potyl bydymy szpotlać sie ło te problymy. Jedzinym łozwiónzaniym, kiere dowo garantyjô, iże nigdy niy prasknymy sie we maluśke palcysko i niy nastómpiymy na szteker (abo na klocki lego) jes łamżynie po chałupie ze zawiónzanymi ślypióma. Dziynka tymu, miasto niystarownie i hojrocko gzuć bez tyn niy nôjgryfniyjszy ze światów, przibadómy sie opaternie wyściubić szłapa, coby łobadać przestrzyń i luftraum przed nami.
Ze tym przigryziyniym, użriciym sie we lico łod pojstrzodka gymby, abo tyż swojigo lynzyka, jes gynał po jednakich pijóndzach. Kiej niy aufpasujymy, niy zwrôcómy uwagi na nasze zymbiska, te znôgła ci nôs atakujóm, angrajfujóm. Potrza ku niym podlazować ze przinôleżnóm zocóm. Czamuż by tyż ci niy dociepnóńć kónszczyczka podróbiónego szkła do kôżdego jôdła? Tym knifym na isto ustôlibychmy poniywólnie blukać zymbskóma jak pies i napoczli by my włôdać tymi zymbiskóma i lynzykiym – opaternie nikiej bysztekym dlô pupów – łobadować kôżdy możebnie śmiyrcionóśny bajs przed społykniyńciym. Jôdło bółoby wtynczôs choby szpacyr po minynfeldzie, takim minówym zogónie, a kôżdó łociupina jôdła wrażowalibychmy do gymby ze pôłnóm świadómóścim, pôłnym wymiarkowaniym. A ajnfachowe łopróżniynie, wysnożynie talyrza stôłoby sie trijómfym i nôjwyższyjszym potwierdzyniym życiô.
Mogecie ale wajać, iże te moji łozwiónzani niy ma za tela użytnie. Abo mogecie pójńść jeszcze dalszij i dać do wymiarkowaniô, iże te côłke moji szkryflani jes blank bez cweku wynokwianiym zamaskiyrówanym pod larwóm belakwastru. I pewnikiym bydziecie mieli prawie. Mój filip niy kamô, niy robi jak k’rzeczy skirz tego przewlykłygo braku światła słónecznygo.
Na te bogi Wasze filipy ciyrpióm na takô samô przipadłóść i ino beztóż doczytaliście (dosuchaliście) tyn mój kónsek do łostatka. A niyskorzi praskliście sie gorzcióm bez łeb, we fresa. Tak razinku zrobiyliście. Abo za łoka mrzik to zrobicie. Zawrzijcie ślypia i narychtujcie sie!


text:
Detroit
Wspůłrzyndne: 43°20' N 83°03' W
Detroit (uod francuskigo ćyśńina) - mjasto we USA, we stůńy Michigan, na půłnocnym brzygu rzyki Detroit, przi grańicy ze Kanadům. Założůne we 1701 uod Francuzůw, we 1783 przekozane USA, uod 1802 mo mjejske prawa. Srogi uostrzodek industryje, znůmy znamjyńńy skiż produkcyje autůw (majům sam śedźiby trzi kůncerny: Ford Motor Company (zał. 1903), General Motors (zał. 1916) a Chrysler (zał. 1925). Krům tygo inkszo industryjo, we tym chymiczno a zbrojyńowo, a śedźiba finansowych insztytucyjůw. Uostrzodek naukowy a akadymicki (3 uńiwersytety).


text:
Herodot
Herodot s Halikarnasu (gr.: Ἡpόδotoς ὁ Ἁλιkapvaσσeύς Herodotos ho Halikarnasseus) - historyk grecki rodzůny ůng. 484 p.n.e. we Halikarnaśe (za czasůw rzimskich Peronium, terozki Bodrum we Turcyje), um. ůng. 426 p.n.e. we Thurioj abo Atynach. Mjanowany "Fatrym geszychty". Jedyne jygo dźeło, kere śe uostoło do naszych czasůw, to je 9-tůmowo relacyjo s perskich wojyn, we kery uopisoł uůn tyż geografijo a historyjo Hellady, Persyje, Egiptu a inkszych krajůw nauobkoło, kero mo titel "Dźeje" (gr. Ἱσtopίaι Historiai, łac. Historiae).


text:
Śląski Kalendarz Katolicki „Z tej Ziemi ” na 2012r a w nim moje teksty
Chleba naszego powszedniego daj nom dzisiaj
cyt……………………………….
Możno mi wtoś bydzie mioł za złe że spominom stare dzieje jakby my teraz ni mieli inszych utropow. Ale chca Wom tu pedzieć jak my już som przi tymacie że tyn krajiczek chleba keryn kiedyś boł takim skarbym tak nom spowszednioł że zatracili my szacunek do niego. Pamiyntom jak byłach małym bajtlym moja starka dycko godała że chlyb to dar boży i trza go szanować. Nim ukroła non sznitka chleba z cołego bochynka robiła nad nim krziż .A jak upod chocioż mały krajiczek na ziymia to podnosiła go z szacunkiym zdmuchnyła kurz i całowała.
………………………………..resztę w kalendarzu zapraszam
i drugi wiersz
Spowiedź grzesznika
Zgrzeszoł żech łokropnie
wroć droga do nieba
we piontek zjod z wosztym
tusto sznita chleba
Coż mom zrobić Boże
jak uniknąć kary
chyba pójda piechty
prosto na Piekary
W szczoda Popielcowo
choć niy mioł żech doła
popijoł gorzołka
miast iś do kościoła
Toż dej mi pokuta
ale niy za wiela
nie pójda dlo pniyndzy
na szychta w niedziela
I jeszcze Ci powiym
je żech lyń stropiony
zamiast gorko rzykać
leciały pierony
Toż mi wybocz prosza
że mosz tako gnida
spier pogroź a poprzyj
kej do Ciebie przida
R.Sobik


text:
Hornja Łužica
Hornja Łužica (delnjoserbsce Gorna Łužyca, čěsce Horní Lužice, pólsce Górne Łużyce, łaćonsce Lusatia superior) je krajina mjez Połčnicu w zapadźe a Kwisu we wuchodźe, kotraž leži zwjetšeho dźěla we wuchodnej Sakskej, saha pak zdźěla tež do Braniborskeje a Pólskeje. Stawizniske hłowne město Hornjeje Łužicy je Budyšin; najwjetše město je pak mjez Němskej a Pólskej rozdźěleny Zhorjelc.
Dźensa je stawizniska krajina rozdźělena mjez sakskimaj wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc, braniborskim wokrjesom Hornje Błóta-Łužica a pólskimaj wojewódstwomaj Delnja Šleska a Lubuš.
Jeje mjeno dósta Hornja Łužica kónc 15. lětstotka wot susodneje Delnjeje Łužicy, hdźež bydleše starosłowjanski kmjen Łužičanow, mjeztym zo běše krajina wokoło Budyšina wobsydlena wot Miłčanow. Teritorij dźensnišeje Hornjeje Łužicy bu najprjedy mjenowany jako Milska a pozdźišo Budyski kraj („Land Budissin“).
Wobě Łužicy staj wot 6. lětstotka hač do dźensnišeho domizna Serbow.
[wobdźěłać] Wobydlerstwo
W tym dźělu Hornjeje Łužicy, kotryž leži na teritoriju Zwjazkoweje republiki Němskeje, bydli dźensa něhdźe 640.000 ludźi, z nich něhdźe 40.000 hornjołužiskich Serbow. Wobydlerstwo wot lěta 1990 dla mało porodow a wotpućowanja do zapada woteběra.
Hišće kónc 19. lětstotka běše wjesne wobydlerstwo sewjernje linije Biskopicy-Wjelećin-Lubij-Zhorjelc přewažnje serbskorěčne. Tež němcy wobydlerjo rěča wšelakore dialekty, kotrež přisłušeja hłownje šleskemu dialektnemu rumej.
[wobdźěłać] Města Hornjeje Łužicy
Najwjetše města Hornjeje Łužicy su Běła Woda, Biskopicy, Budyšin, Kamjenc, Lubij, Niska, Žitawa, Wojerecy, Wóspork a Zhorjelc.


text:
Dżakarta
Wspůłrzyndne: 6°10'30" S 106°49'33" E
Džakarta (ind. Jakarta; dowńij: Batawia) – stolica a nojwjynkše mjasto Indůnezyje, 9,0 mln mieszkańców (2004), aglůmeracyjo 18,2 mln (2004). Mjasto je pouožůne we pouedńowo-zachodnij tajli państwa, we půunocno-zachodńij tajli wyspy Jawa.
Zouožůne we XVI wjeku pod mjanym Sunda Kalepa. We 1619 zdobyte bez Holyndrůw kere postowili sam twjerdza "Batavia". Bůua uůna śedźibům Kůmpańije Wschodńoindyjskij a stolicům Ńiderlandzkich Indji Wschodńich. We lotach 1942-1945 mjasto bůuo uokupowane bez Japůńijo. Uod 1949 wlazuje we skuod Indůnezyje, uod 1950 zmjyńůno jygo mjano na Džakarta.


text:
Arabske morjo
Arabske morjo je dźěl Indiskeho oceana mjez Aziju a Afriku. Na wuchodźe mjezuje z Indiskej połkupu, na sewjeru z Iranom a Pakistanom, a na zapadźe z Omanom a Jemenom na Arabskej połkupje a ze Somaliju w Africe. Arabske morjo je přez Adenski zaliw z Čerwjenym morjom zwjazane (a dale přez Suezski kanal ze Srjedźnym morjom) a přez Omanski zaliw z Persiskim zaliwom.
Morjo ma přestrjeń wot nimale štyrjoch milionow kwadratowych kilometrow a maksimalnu hłubokosć wot 4 625 metrow.
Wuznamne města a přistawy Arabskeho morja su na přikład Bombay w Indiskej, Maskat w Omanje a Karači w Pakistanje.


text:
Auto
Auto to je pojazd mechańičny přeznačůny do užywańo we ruchu drůgowym, kery mo wuosny napynd (śilńik) a zdřůduo energije (ropa, benzina, LPG, abo akumulatory; a inkše). Nojčyńśći je dwuśladowy a mo štyry (we autach osobowych) abo wjyncyj kůu. Uod motorůw a moplikůw uodřůžńo śe tym co mo nadwoźe.
[Sprowjej] Historyjo
Pjyršy pojazd, kery by my terozki mogli uznować za auto, skonstruowou Nicolas-Joseph Cugnot we 1769 roku. Wjyncyj jak 100 rokůw ńyskoři pojawiuo śe pjyrše auto na benzina, kere skonstruowou Siegfried Marcus we 1870.
[Sprowjej] Zorty aut
Auta sům produkowane we roztůmajtych zortach, zaležńy uod jejich přeznočyńo. Nojbaři podstawowy, nale fest ńyśćisuy je tajlůng na auta osobowe a auta ćynžarowe.
[Sprowjej] Auta


text:
Mars - sztworto podug uoddalyńo uod Słůńca planeta Ůkuodu Słůnečnygo. Mjano planety je wźynte uod mjana rzimskigo bůga wojny – Marsa. Przijynto tak skiż jygo farby, kera przi uobserwacyji wydowo śe być rdzawo-czerwůno a kojarzůła śe starożytnym s pożůgům wojynnům. Widźany uodćyń bjere śe stůnd, aże powjerzchńo planety je pokryto tlynkůma żelaza. Mars mo dwa ńywjelge kśynżyce uo ńyrygularnych ksztoutach – Fobosa a Deimosa – prawdopodobńy sům to dwje planetoidy przechwycůne bez pole grawitacyjne Marsa. Przipuszczo śe, co na Marśe můguo kjejś powstać żyće, nale uobecńy ńy mo na to solidnych dowodůw.
Mars je jydnům s pjyńću planet widocznych gouym ślypjym. W uopozycyji uośůngo jasność do -3,0 wjelgośći gwjazdowyj a szyrzka kůntowo do 25".


text:
Kśynga Powtůrzůnygo Prawa
Kśynga Powtůřůnygo Prawa [Pwt], Pjůnto Kśynga Mojžešowo [5 Mojž] zawjyro Tora, je růwnočeśńy pjůntům kśyngům Starygo Testamyntu a Biblije. Mjano kśyngi we hebrajskij godce to Dvarim דברים, eli "suowa", uod pjyršygo wyrazu tyj kśyngi, we grece (Septuaginta - Aeutepovόuιov) a uaćińy (Wulgata - Deuteronomium) mjano tumačy śe kej "powtůřůne prawo". Pwt zawjero moc nawjůnzań do půpředńich šterech kśůng, we tym l.b. powtůřyńy Dekalůgu a inkšych přepisůw. W kśyndze tyj ůmješčůny je tyž hymn Mojžeša.


text:
Bajery
Bajery (mjym.: Freistaat Bayern - Swobodne Państwo Bajerůw) je land we połedńowyj tajli Mjymcůw. Mo 70 533 km² wjyrchu a pomjyszkuje go ůng. 12,5 milijůna ludźůw. Jygo stolicům je München. Sům potajlowane na 7 rejyncyjůw, 96 krysůw (25 mjastůw na prowach krysu a 71 źymskich krysůw) a 2056 gminůw. Połedńowo jejich tajla zajmujům Alpy. Je to jedyn ze bogatszych landůw Mjymcůw. Je sam fest rozwińůno motoryzacyjno industryjo (BMW), maszinowo, lotńiczo, tkalno a inksze. Bauerstwo tyż je fest rozwińůne, nojsrogszo we Mjymcach produkcyjo mlyka, kyjze a mlycznych wyrobůw. Bajery sům tradycyjńy katolicke, ze Marktl am Inn pochodźi teroźńi papjyż, Bynedikt XVI.
[Sprowjej] Geografijo
Bajery majům grańica ze Austrijům, Czeskům Republikům, Szwajcaryjům, a tyż ze inkszymi mjymjeckimi landůma: ze Badyńijům-Wirtymbergům, Hesyjům, Turyngijům a Saksůńijům.
Nojwynksze rzyki Bejerůw to Altmühl, Alz, Amper, Důnaj, Fränkische Saale, Iller, Inn, Isen, Izara, Lech, Myn, Mindel, Naab, Paar, Pegnitz, Regen, Regnitz, Rott, Vils a Wertach.
Nojwynkszy wjyrch Bajerůw to Zugspitze, kery je 2963 m wysoki. Inksze wjelge to Watzmann (2714m), Nebelhorn (2224m) a Grosser Arber (1457m).
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Ślůnzoki
Ślůnzoki (śl-mjym. Schläsinger, pol. Ślązacy, czes. Slezané, mjym. Schlesier, ang. Silesians) - mjano skupiny ludnośći, kero mjyszko na Ślůnsku.
We tym artiklu uomawjo śe Ślůnzokůw we znoczyńu perzůnůw kere deklarujům narodowość ślůnsko, abo kere zachowujům poczuće pewnyj uodrymbnośći kulturalnyj, godkowyj a etnicznyj, nale deklarujům narodowość polsko, mjymjecko abo czesko. Roz na kedy tyż mjanym Ślůnzokůw uokryślo śe mjyszkańcůw Ślůnska, bez wzglyndu na jejich zwjůnzki s kulturům ślůnskům abo jejich brak.
Podug roztůmajtych szacůnkůw, we Polsce a Czeskij Republice mjyszko uod 800 tyś. do 1 250 tyś. Ślůnzokůw. Je tyż djaspora ślůnsko we Mjymcach, Zjednoczůnych Sztatach, Australiji a inkszych krejach, uo kerej numerze ńy ma wjarygodnych danych.
Ślůnzoki posůgujům śe ślůnskům godkům a ślůnskům mjymjeckům godkům. Ślůnsko godka kero ńykere uznowajům za djalykt polskij abo czeskij godki a Ślůnsko mjymjecko godka kero ńykere uznowajům za djalykt mjymjeckij.
[Sprowjej] Narodowość
Do zgody s wyńikůma Nacyjowego Wszechuobecnygo Wykozu s 2011, ślůnsko nacyjo we polskij tajli Gůrnygo Ślůnska deklarowało 817 000 perzůnůw, we tym 362 tyś. kej jedźino, 56 tyś. kej pjyrszo ze dwůch, a 391 tyś. kej drugo.[2] Do zgody s wyńikůma Nacyjowego Wszechuobecnygo Wykozu s 2002, narodowość ślůnsko we polskij tajli Ślůnska zadeklarowouo 173 200 uosůb[3], guůwńy mjyškańcůw Gůrnygo Ślůnska. Na w czeskim spiśe powszychnym s 2001 roku do narodowośći ślůnskij prziznoło śe 10 878 uobywatelůw Czeskij Republiki, głůwńy mjyszkańcůw morawsko-ślůnskigo kreju (we wykoźe s 1991 roku ta nůmera bůła 44 446 perzůnůw). We ślůnskim wojewůdztwje 148,5 tyś perzůnůw deklarowało narodowość ślůnsko, a we uopolskim wojewůdztwje deklarowało 24,2 tyś uosůb.
Dane uoficjalne ńykere ślůnske uorgańizacyje, lo bajszpilu Ruch Autůnůmije Ślůnska abo Zwjůnzek Ludnośći Narodowośći Ślůnskij uznowajům za fest zańiżůne. Podug uůnych, rachmistrze spisowe w wjelu przipadkach wpisywali do formularza nacyjo polsko mimo aże anketowańe podowali ślůnsko, abo wpisywali narodowość blajsztiftym, coby můc ja ńyskorzi zmjyńić. Zasadność zarzutůw potwjerdźili ńyzależne uobserwatory s Helsińskij Fůndacyje Prow Czowjeka[4].
Narodowość ślůnsko ńy je prawńy uznowano w Polsce ańi we Czeskij Republice. Polski gerycht uokreślůł Ślůnzokůw kej "grupa rygjůnalno zamjeszkujůnco Ślůnsk".
[Sprowjej] Przipisy
- ↑ Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników - Central Statistical Office of Poland
- ↑ Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników - Central Statistical Office of Poland
- ↑ http://slunskoeka.pyrsk.com/173153.html
- ↑ Helsińsko Fůndacyjo Prow Czowjeka podważo rzetelność wykozu s 2002 r. - zobejrzij p. 45


text:
Kalety
Kalyty[zdrzůdło?]
(pol. Kalety, mjym. Stahlhammer) - małe mjasto (8662 ludźůw podug danych ze 2007 roku) we tarnogůrskim kryśe, nad rzykům Malapana půmjyndzy gminůma Koszyńćin, Woźniki, Mjasteczko, a Tworůg. Przůdźi należała do czynstochowskigo wojewůdztwa. Kalyty tajlujům śe na 9 zidlůngůw - Cyntrům (inakszy: Zowodźe, Jyndrysek, Drutarńa, Luboc, Truszczica, Kuc, Mjotek, Mokrus a Źelůno). Mjasto to je położůne ino 40 km we prosty lyńiji uod GIU, a trefjůmy tam cołkym inkszy landszaft.
Kalyty sům skuplowane ze inkszymi tajlami Ślůnska znamjyńńy banům. Ze Kalytůw do śe dojechać do Kluczborka, Lubjyńca, Herbůw, Katowicůw a Gůrůw. We uostatńim czaśe we Kalytach jeźdźi bus na sztrece Kalyty Drutarńa - Gůry. We kalytach je tyż staro fabrika papjůru a celuloze we likwidacyji, inakszyj KZCP uod słůw "Kaletańske Zakłady Celulozowo-Papiernicze".


text:
Kòcéwskô
Kòcéwskô (pòl. Kociewie) je kùlturno-etniczną òbéndą w pòrénkòwi Pòmòrsce, w dorzécznicë Wdë ë Wierzëcë. Za stolëcã Kòcéwsczi czãsto ùznôwónô je Gduńskô Starogarda, równak nôwikszim gardã je Dërszewò. Kòcéwskô je zamieszkónô przez kòl 250 tës. lëdzy.
[edicëjô] Znóny lëdze pòchôdający z Kòcéwsczi
- Kazimierz Deyna - szpòrtówca (fùtbala)
- Andrzej Grubba - szpòrtówca (stołowi tenis)
- Henryk Jankowski - ksądz
- Wojciech Cejrowski - autora telewzérnikòwëch programów; wanożnik
- Grzegorz Ciechowski - mùzyk
- Bogdan Wenta - trenera pòlsczé reprezentacëji w rãczną balã; dobëwca wicemésterstwa swiata w 2007 rokù
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Tišnov
Tišnov (němsce Tischnowitz) je město z 8.784 wobydlerjemi pod Čěskomorawskej wysočinu južneje Čěskeje republiki na srjedźnej Morawje. Leži na železniskej čarje mjez Brnom a Žďárom nad Sázavou.
[wobdźěłać] Stawizny
Tišnov je jedne z najstaršich městow srjedźneje Morawy a leži na starej wikowanskej dróze wot Morawy do Čech. Sydlišćo nasta něhdźe w lěće 1240 we wobwodźe abatisow z klóštra Porta Coeli jako wobhrodźena wikowanska stacija. W lěće 1428 bu Tišnov wot Husitow wobsadźeny a přez wulki měšćanski woheń zničeny. W Třicećilětnej wójnje so město wospjet wot wšelakich wójskow wobsadźi a zhubi wuznam.
[wobdźěłać] Zajimawostki
Klóšter Porta coelis (hornjoserbsce Njebjeske wrota, němsce Kloster Himmelspforte, čěsce Brána nebes) je cistercienski klóšter w Tišnovje w Morawje. Je so w lěće 1230 wot kralowny Constancie z Wuherskeje załožił. Klóšter Marijiny doł we Łužicy kupi klóšter Porta Coeli w lěće 1861 za 180.000 złotych, w lěće 1950 je so zawrěł a w lěće 1990 zaso wobnowił.
Dalša sotra tutoho konwenta běše Serbowka. Tež poslednja abatisa Annuntiata Bělkenc bě serbskeho pochada, wumrě w lěće 2003. Konwent založi 1915 klóštersku šulu za domjacnosć, kotra bě jenička w Rakusko-Wuherskej, tež serbskim dźowkam – kubłarkam přistupna.
W Tišnovje/Brnje ma nakładnistwo Sursum swoje sydło, hdźež su hižo někotre publikacije wo Serbach zdźěla w českej a zdźěla w serbskej a němskej rěči wušli.
[wobdźěłać] Twarske pomniki
- Sanatorij Dr. Františka Kuthana (1899) w młodźinskom stilu – architekt Hugo Kepka
- Měšćanska nalutowarna (1931–1933), jedno z najwuznamnych dźěłow moderneje architektury Čěskeje – architekti Bohuslav Fuchs a Jindřich Kumpošt
[wobdźěłać] Rozrjadowanje města
K městu Tišnov słušeja měšćanske dźěle Hajánky, Hájek, Jamné, Pejškov.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Websydło města Tišnov (čěsce)
- Informacije wo měsće (čěsce)


text:
Radlin
Wspůłrzyndne: 50°01' N 18°29' E
Radlin - mjasto rozlygowane we połedńowo-zachodńij Polsce, we ślůnskim wojewůdztwie, we władźisłowskim kryśe.
Cyntrum mjasta je dźelńica Bjertůłtowy, a bůło godane uo ńich już we 1305 roku, pode mjanym Bertholdi villa. Podug danych s 31 grudńa 2006 mjasto mo 17 656 mjyszkańcůw.
Na teryńe Radlina sům: Gruba "Marcel", Koksowńo "Radlin" [1] a Elektroćepłowńo "Marcel".
[Sprowjej] Dźelńice
Mjasto Radlin ferwaltůngowo ńy je potajlowane na dźelnice. Wyrůżńo śe sztyry gyszichtowe mjana dźelnic;
[Sprowjej] Edukacyjo
- Przedszkole Publiczne nr 1
- Przedszkole Publiczne nr 2
- Przedszkole Publiczne nr 3
- Szula Podstawowo nr 3
- Szula Podstawowo nr 4
- Zespůł Szuli Szportowych
- Gimnazyjům nr 1
- Ńypubliczne Licyjům Handlowe do Majerantnych
- Prywatne Techńikům Mechaniczne do Majerantnych
- Prywatne Techńikům Elektryczne do Majerantnych
- Zespůł Szuli Půnodgimnozjalnych
[Sprowjej] Szport
[Sprowjej] Uośůngńyńća szportowe
- gimnastyka szportowo: Leszek Blanik - złoty medalista uolimpijski.
- SK Górnik Radlin, retinowy manszaft kery groł we syzonach 1996/2000 w I Lidze Seryji "A" a tyż we sezůńe 2004/2005 we Polskij Lidze Śatkůwki[2].
- fusbal: Górnik Radlin, wystympy we I lidze we lotach 1948 (jako Rymer Radlin), 1950-55, 1957, 1959; 2. plac we l lidze we sezůńe 1951.
[Sprowjej] Kluby a asocjacyje szportowe
- SK Górnik Radlin - śatkůwka
- KS Górnik Radlin - fusbal, szermjerka, pływańy a gimnastyka
- Stowarzyszenie Dalekowschodnich Sztuk Walki "Tao"
- Radlińskie Towarzystwo Przyjaciół Szermierki
- Komisja Turystyki Kolarskiej "SOKÓŁ"
- Klub Gimnastyczny "Radlin"


text:
Godka manx
Godka manx - (Gaelg Vanńinagh; gaelicko godka manx) - godka s grupy gojidelskij (q-celtyckij) godek celtyckych, kero užywano je na wyspje Man (depyndyncyji Korůny brytyjskij), pouožůnyj na Mořu Irlandzkym. Pochodźi uod staroiryjskij godki, a šcygůlńy uod jygo djalyktůw ulsterskigo a galloway. Wyodrymbńiu śe ůngyfer V w. n.e. Nojstarše hańšrifty w tyj godce pochodzům ale dźepjyro s XVII w. Literatura w manx ńy je zbyt bůgato.
Uobecńy manx do śe uznoć za godka umarto abo přinojmyńi bliski wymarću, bo podejmuje śe průby jygo uodrodzyńo. Uostatńo uosoba, kera užywoua go kej uojčysto godka umarua w roku 1974. Dźouańo majůnce na cylu uožywjyńy tyj godki přińosuy pewne rezultaty - uobecńy kupa mjyškańcůw wyspy naumjouo śe manx a posuůguje śe ńim kej drůgům godkům, pů angelskij. Podle spisu ludnośći s 1991 roku bůuy to 634 uosoby s přez uoźymdźeśyńćotyśynčnyj populacyje wyspy, 10 lot půźńij zadeklarowouo znojůmość godki juž přez 1000 uosůb wjyncyj (2,2 % ludnośći wyspy). W uostatńich lotach pojawiuy śe tyž uosoby, lo kerych manx je pjyršům godkům - bajtle tych, keři naučyli śe go a posuůgujům śe ńim w žyću codźynnym. W 2001 r. kej take uokreśliuo śe 56 uosůb.


text:
Mnichojstwo
Mnichojstwo jo wót asketiskich idealow formowana nabóžna praktika, z kótarejuž co mnich w tom, až se wót swěta wótwobrośijo a se swětnym celam wótrjaknjo, swójo žywjenje dopołnje danemu spirituelnemu celoju woprowaś. We wšakorakich nabóźninach eksistěruju wšakorake formowanja mnichojstwa, pśedewšym w buddhismje a kśesćijaństwje, teke w hinduizmje a daoismje, nic pak na pśikład w islamje.
[wobźěłaś] Póchad słowa
Słowo mnich se wótwóźijo wót grichiskego słowa uovaxός, monachos, kótarež jo wótwóźone wót grichiskego monos „sam“. To pak njewóznamjenijo, až jo mnich sam žywy, ale až jo jano na Boga wusměrjony žywy - na Boga samego wusměrjony. To wuswětlijo regula swětego Benedikta z Nursije (Kap. 1, „Družyny mnichow“).
Mnich resp. jogo žeński pendant, mnichowka, kněžnicka abo rědniska sotša, jo asketiski žywy cłonk nabóžniny, kótarež se nachylnje abo na cas swójogo žywjenja do słužby swójeje wěry stajijo.
[wobźěłaś] Zasadne
Głowny zaměr mnichojstwa jo mystiske procowanje tenbocnje se zjadnośiś ze wšo wopśimujucym bogojstwom resp. dojśpijucy połnu nutśikownu proznosć njepósrědnje nazgóniś bogojsku transcendentnu realitu, kótaraž zwucone cłowjeske zamóžnosći dopóznaśa pśesega. Tomu celoju mógu słužyś na pśikład: meditacija, ekstatiska zagóritosć, bjatowanje, askeza, spót, marskanje se a techniki wójowanja.
[wobźěłaś] Formy žywjenja
[wobźěłaś] Sam abo gromaźe samotno
Mnich móžo byś žywy ako eremit abo anachoret sam za sebje pak blisko sedlišćow pak daloko w źiwiznje lěsow abo w samotnosći pusćiny. Irske a galiske mnichy su w 5. a 6. lětstotku wuběgnuli na wubocne kupy abo su se pśewóstajili mórju w małych cołnach. W Tibeśe daju se mnichy hyšći źinsa zamurjowaś do śamneje jamy z jano jadnučkeju źěrku za pódawanje piśa a jěźe.
Druge mnichy, tak pómnjenjone Koinobity, su w kloštarjach „zgromadnje žywe“ (= grichiski koinos bios).
[wobźěłaś] Vita contemplativa a Vita activa
Ako Vita contemplativa se rozmějo w tradiciji Benedikta z Nursije mnichojski ideal wótśěgowanego žywjenja, pó kótaremž su južo buddhistiske mnichy w 5. lětstotku do Chr. a teke eremity w 3. a 4. lětstotku pó Chr. žywy byli. Vita contemplativa se pomina, aby mnich se wótwobrośił wót swětnych wěcow (na pśi. bogatstwo, cesć, móc a seks) a se pśiwobrośił Bogoju. Napśeśiwne zapśijeśe Vita activa wuzwignjo statkownu lubosć k blišemu.
[wobźěłaś] Acedia contra ora et labora
W dožywjenjach prědnych kśesćijańskich samotarjow wopisujo Acedia, pógniłosć wutšoby abo ducha, wustatkowanja śěžkich myslow, kótarež wobgrozyju wósobinu a depresiju wuwołaju. Spisowaśel Evagrios Pontikos jo rozměł depresiju ako nadměru wobuze, žadanja a sytnosći. Pisał jo wó tšašnem wósłabjenju dušenych mócow, kótarež wjedu mnicha do błudnosći a jogo prócowanja zanicujo. Wuchadajucy ze žywjeńskich wašnjow swětego Antoniusa, su kśesćijańske mnichy wuwili program, w kótaremž stojtej źěło a bjatowanje w strowem poměrje napśeśiwo. Źěło jo šćitało mnicha pśed pśegnatym koncentrowanim na sebje samogo a jo słužyło dwěma celoma: pla bjatowanju mysli wězaś, aby do dali njewuběgali a k drugemu, aby mnichy zasłužyli, což za žywjenje trjebaju. Wjele buddhistiskich šulow wótpokazujo źěło a mnicham njejo dowolone aktiwnje pšosyś. Mógu jano braś, což se jim dobrowólnje dawa. W Zen-Buddhizmje jo źěło pak źěl prakse.
[wobźěłaś] Wójowanje a wójna
Za tym ako su buddhistiske mnichy w Chinskej wupytnuli, až dłujka meditacija kšejnemu wobběgoju škóźi, jo mejstaŕ Bodhidharma na zakłaźe indiskeje techniki wójowanja wuźěłał pógibowański program za swóje mnichy, kótaryž jo se pózdźej ke Kung Fu wuwijał. Skóro su byli Kung Fu-mnichy woblubowane sobuwójowarje we wójowanjach wó móc lokalnych knězow a kejžorow.
Teke w orientalisko-kśesćijańskem mnichojstwje su nastali južo w pózdźejšej antice wobronite mnichojske rědy, kótarež su pódpěrali aleksandrinske biskupy pśi wójowanju napśeśiwo tatanjam a riwalizěrujucym kjacarstwam. Na kśesćijańskich idealach bazěrujuce wójowańske mnichojstwo (tempelowe ryśarje, rěd nimskich ryśarjow) bu za cas kśicnych wójnow jaden ze słupow pśi dobyśu a zašćitowanju swětego kraja.


text:
Zinedine Zidane
Zinedine Zidane - (arab. زين الدين زيدان, rodz. 23 czyrwca 1972 r. we Marsylii) - francuski fusbalszpiler, kery je pōmocńikem. Jego pseudonimom je Zizou. 108x szpilŏ ôn we reprezentacyji Francyjo. Wygrŏ ôn z reprezentacyjã Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 1998 a Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2000. Najlepszy fusbalszpiler w Ojropie w 1998 (Ballon d'Or) a najlepszy na Mistzostwach Śwjata 2006.
Szpilŏ ôn ze klubami AS Cannes, Girondins Bordeaux, Juventusu a Realu Madryt, z kerym w 2002 roku wygrŏ w turnieju Champions League UEFA. Trzy rozy wybrony Fusbalszpilerem Roku FIFA. We 2004 roku Pelé wybrŏ jego do stu najlepszych fusbalszpilerōw na śwjecie.
Skończył ôn swojã kariera po "Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2006".


text:
PROGRAM WYKŁADÓW / WARSZTATÓW podczas TNM 2012:
Dejcie pozór! - Latoś warsztaty łodbywać sie bydom we auli wykładowej Uniwersytetu Śląskiego (wydział Prawa i Administracji. ul. Bankowa 11b) we Katowicach.
24.08 (Piontek) Paweł Fabjański: Ło fotografach łonaczonych na krawyndzi sztuki i komercji.
Nadav Kander, jedyn z nojbarzij znanych fotografów reklamowych na świecie, zdecydowoł sie na mocny rozdział estetyczny miyndzy swoim portfolio komercyjnym a artystycznym. Czy to tymu, że pogodzynie fotografii autorskij z reklamową je niymożliwe? Czy je to ino jedna ze dróg? Łoglondajonc portfolia nojlepszych fotografów, sprawdzymy, czy łoddzielajom łoni reklama łod sztuki, czy możno udaje im sie te dwa światy połonczyć.
25.08 (Sobota) Jacek Kołodziejski: Co naprowda robi fotograf?
Łopowiym Wom co robi kożdego dnia profesjonalny fotograf. Bo to przeca niy ino klipsowani zdjyńć, pra. Trzeja pora rzeczy przi tymu porobić. I ło tym porozprowiom Wom poprzez moji projekty artystyczne i reklamowe. Zdo mi sie, że przyznocie mi potym recht, że fotograf je reżyserym zdjyńć.
26.08 (Niedziela) Łukasz Ziętek i Michał Majewski – Jak nos widzom, tak ło nos piszom 2012.
Łukasz Ziętek je powożanym fotografym łod mody i portrecistom tych ze show business’u. Som żeście ciekawi jak to wszyjstko u niego wyglondo? Pospołu z Michołym Majewskim, kiery je łojcym agyncji fotografów SHOOTME, pedzom ło swojij robocie.
Dejcie pozór! Niy trzeja płacić, coby być na wykładach i warsztatach, ale miyjsc dlo wszyjstkich niy styknie. Toż trza sie gibko zgłoszać.
Zapraszomy do zapisów na wszystki warsztaty pod adresym warsztaty[at]happymonday.pl
Dejcie tyż pozór! - Kiej bydziecie szkryflać do nos maila proszymy ło podani swoich danych osobowych i jak sie mianuje wykład/warsztat na kierym chcielibyście być.


text:
Kśesćijaństwo
Kśesćijaństwo jo nejwětša nabožnina we swěśe. Wóna ma něźi 2 miliardy pśiwisnikow.
[wobźěłaś] Nastaśe kśesćijaństwa
Kórjenje kśesćijaństwo laže w žydojstwu, w casach romskego imperiuma, kótaryž jo wobkněžył źinsajšny Israel. To jo było na zachopjeńku 1. stolěśa. Ze žydojstwa wužywa kśesćijaństwo prědny źěl biblije Stary testament. Głowna wosoba kśesćijaństwa jo Jezus Kristus.
[wobźěłaś] Texty
Zakładnym textom kśesćijaństwa jo biblija, kótaraž jo za kśesćijanow swěte pismo abo teke bože słowo.
[wobźěłaś] Zakłady kśesćijaństwa
Jesus jo po kśesćijańskem wěrjewuznaśu rownocasnje pšawy Bog a pšawy cłowjek.Kśesćijańska wucba, kótaraž na bibliskem znakstwu stoj, ma slědujuce centralne wopśimjeśe: Bog jo pśišeł na swět w swójom synu Jezusu Kristusu. Smjerś Jezusa Kristusa na kśicy jo wucyniła wumoženje pśez wótporanje wót winow a grěchow cłowjeka.
[wobźěłaś] Rozšyrjenje
Kśesćijaństwo we swěśe w cysłach (2000)


text:
Ojropa
Ojropa - tajla śwjata, zauobycz uokryślano (ńyakuratńy) kej kůntynynt. Leży na půłkuli půłnocnyj, na půgrańiczu půłkul wschodńij a zachodńij. Wroz ze Azyjům tworzi kůntynynt: Ojroazyjo.
Ojropa mo 10,5 mln km² placu. Mo festylńy rozwińynto lyńijo brzygowo, kero je dugo na kole 38000 km (bez wyspůw). 25% jeji powjyrzchńe zajmujům půłwyspy, a 7,5% wyspy. Wjynkszo tajla powjyrzchńe je ńiźinno, nojwyższy wjyrch: Mont Blanc (4808 m n.p.m.) we Alpach.
Pjyrsze istoty czowjekowate mjyszkały sam 800 000 lot nazod. czowjek wspůłczesny prziloz sam 40 000 lot nazod. We II tyśůncleću p.n.e. zaczůn śe uokres historyczny. Na terozki půmjyszkuje sam kole 712 milijůnůw ludźůw.


text:
Eùropa
Eùropa (gr. ë łac. Europa, mòże bëc zrzeszëne z grecczim europos, 'letkò ùnoszącë sã', abò òd asyrsczégò ereb, co òznôczô 'zôpôd') je dzélã swiata (przez niechtërnech zwóny kòntinentã) na nordowi półkùglë planetë Zemia. Rozcëgò sã òd Atlantëcczégò Òceanu na zôpôdze do górów Ùral na pòrénkù razã z tima gòrama, téż òd Westrzódzemnegò Mòrza, Czôrnégò Mòrza ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò na pôłnim do Nordowégò Mòrza na nordze.
[edicëjô] Geògrafne pòdôwczi
Wiéchrzëzna Eùropë: 10 521 324 km2, (5,96 mln km2 z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Lëdztwò: kòl 584 mln (wôrtosc na ògle z 2002, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Równoleżnikòwi rozskòczënk: 5600 km (79 gradów)
Pôłnikòwi rozskòczënk: 4200 km (35 gradów)
Długota strądôw: 38 tys. km
Strzédna wiżô môlu: 340 m n.r.m.
Nôwëższi wëszéńc w Eùropie: Mont Blanc (4807 m n.r.m.)
Nôniższi môl w Eùropie: na strądze Kaspijsczégò Mòrza (-28 m p.r.m.)
Nôdłëgszô rzéka w Eùropie: Wołga 3530 km
Nôwiksze jezero w Eùropie: Ładoga 17700 km2
Strzédna gãscëzna lëdzy: 64 sztaturë/km2
Nôwiksze garde w Eùropie: Stambuł, London, Pariz, Mòskwa
Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata:
- na nordze - Òstrów Rudolfô w òstrowinié Zemii Franciszka Józefa
- na pôłnie - òstrów Gavdos
- na pòrénkù - Flissingsczi Retk na Nowi Zemi
- na zôpôdze - kamiznë kòle òstrowa Flores na Azorach
Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù:
- na nordze - retk Nordkinn (Norweskô)
- na pôłnie - retk Marroquí (Szpańskô)
- na pòrénkù - ùbiega Bajdaratë do Bajdaraccziej Hôwindżi (Ruskô)
- na zôpôdze - retk Roca (Pòrtugalskô)
Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô.
Razã z Azëją Eùropa je Eùrazëjã ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã.
[edicëjô] Òbôcze téż
Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë
- Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie
- Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów w Eùropie
- Lësta eùropejsczich państw
- Eùropejskô Ùnijô ë Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
wesoło rymowanka – wierszyk o brelach
Kurde bele
Ślonsk
Moja kolybka – Ślonsk
Moji godce
Moji godce
Godko ślónsko,godko miła
Cojś przez wjeki sie rodziła
Jo tobóm byda godała
Nigdy ło cia nie zapominałach
Już starzyki nióm godały
Ftedy jak króle panowały
I do dzisioj tyś przetwała
Żodno zawjerucha cie nie zdeptała
Tera nowe czasy momy
I ło ciebje zapomnieć nie domy !
Bydymy ło cia sie starali
By cie inksi tyż poznali
Nasze dzieje ,łobyczaje
Idóm z tobóm w inksze kraje
Tam Ślónzoki tyż mjyszkajóm
Naszej godce fest tyż pszajóm
Ksiónżki tobóm już pisane
Ji z łuciechóm sóm czytane
My sie tera już ni dómy
W łurzyndach ło cie sie starómy
By nasze dziatki cie nie zapomniały
Mono kjeś we szkołach bydom cie mjały ?
Godko ślonsko ,godko miła !
Byś sie nigdy nie straciła……
Urszula Oślislok
Ptoszki ćwjyrkajóm
Ptoszki ćwjyrkajóm
Ptoszki z rana już ćwjyrkajóm
I ło wjośnie rosprowjajóm
Że już je kajś blisko
Bo już słónko bardzi blysko
Łod rana nóm przygrzywo
I śniega sie już pozbywo
Chocioż taji pomalutku
Wjosna idzie po cichutku
Dziyń już coroz długszy je
Noc zajś krótszo robi sie
I słóneczko bardzi śwjyci
Chneda bydzie rosło kwjeci
Urszula Oślislok
Leśne śpjywani
Ptoszki w lesie śpjywajóm Po dymbje klupje dziyndzioł Fazany w trowje skokajóm A żaby koncert kajś majóm Jak gwarno je w tym lesie Kajś dali gwizdo kos A echo wszysko niesie Daleko słyszeć tyn głos Kukułeczka zakukała ! Czy w kapsie cojś tam mosz ? Kogo zajś łokukała ? Czy znojdziesz jaki grosz ? Kukułeczko przestóń kukać ! Ni móm co po kapsach szukać ! Zajś piniyndzy mjeć nie byda ? Czy mje tropić bydzie bjyda ? A możno żeś wykukała Że wygrano byda mjała ?! A czy echo to poniesie ? Kajś daleko po tym lesie
Urszula Oślislok
Ślonski widoki
Ślónski widoki
Jak pjykne móm widoki
bażoły,hołdy,stow
A dali gruby widać
co stojóm już łod lot
Jak pjykne móm widoki
kaj pojrza,kurzy sie
A jo sam mjyszkać byda
bez wszyski moji dnie
Choć ciynżki luft tu mómy
to jednak ni ma źle
Bo wszyjscy nim dychómy
i dobrze żyje sie
To ślónski sóm widoki
te gruby,przy hołdzie stow
Tu Ślónzok stawjo kroki
już łod najmłodszych lot
Tu mama nas uczyła
jak godce naszej pszoć
Trza godać po naszymu
ni ma sie czego boć
Urszula Oślislok
Przed śwjyntami
Przed śwjyntami
Mamulka zawsze mi godała
co bych na śwjynta w doma czysto mjała
Co by marasu nikaj nie było
i choróbsko sie nie przywinyło
Trza mjeć wszyndzi powychraniane
łokna popucowane , czyste gardiny powjeszane
Na hasiok wywalić zajś wszyski graty
a szmaciorzowi dać stare szmaty
Plac pozamjatać,zgrabić zegródka
i posprałować se kożdo furtka
Bo wjosna to tako pora przyłazi
co wszysko w doma na wjyrch wyłazi
Jako sie kjejś to powjadało
gospodorza poznać po płocie
a gospodyni po tym co w ji łoknie wisiało
Urszula Oślislok


text:
Czym geldujóm feryje – audio
Czym geldujóm feryje….
Nôjsrogszym wertym feryjów, tym, czym nôjbarzij geldujóm feryje, to jes fal, iże cowiek mô feryje łod… myślyniô, łod medikowaniô. Wtynczôs zielaznô logika, cwek luzuje, szlichtuje swoji łoszkliwe kety, stare, festelnie utwôlóne, ugróntowane myśli uwôlniajóm sie i nôjbarzij bali i rozwôżóne, racijónalne myślónki, kiej ino znôjdóm sie we krótkich galotkach, ulygajóm słónycznym mukóm, szrulóm i humóróm. Zabrane, moc pijynżne ludzie wykludzajóm sie kajsik na Bora-Bora, Karaiby lebo na Copacabana, a te chudobniyjsze samtukej nad nasz Bałtyk, do… Egiptu abo łostôwajóm dóma, siedzóm we zegródkach, wandrujóm możno ino do panaziyntkowego Parku Ślónskigo. Latoś bóła i takô możebność, iże cowiek móg naściubić bez pôra lôt deczko betków, zabulić za szykownisty, pierónym tóni ausflug kajsik we Ojropie i… nikaj niy wyjechać, łostać dóma abo kajsik na flugplacu bez pijyndzy, bez wywczasów, bo razinku pôrã dni skorzij zbankrócióło jakiesik rajzybióro. Wiycie! Jô ze mojóm Elzóm wandrowalichmy bez trzidziyści pôra lôt po côłkij Ojropie, bylichmy i na Kubie, i we Africe, ale nigdy by nóm niy prziszło do palicy tropić sie eźli bez cufal „Orbis”, „PTTK” lebo jakisik inkszy Sport Turist” zbankróci. Ale to bóło już dôwno i niyprôwda, jesce za tyj łoszkliwyj „kómuny”. A jak gôdajóm roztomajtyj zorty łoszkliwce: jedzinym rajzybiórym, ftore nigdy samtukej u nôs we Polsce niy zbankróci jes nasz Syjm. Nó cóż: bez feryje gynał jak we tańcowaniu, procno ło samódziylne medikowani, samódziylne myślynie.
Bo bez lato, i my stôwómy sie ważnóm tajlóm tego tyjatru machów, amulytów, prziwyków, cyrymónijów, „bachanaliów” i przidôwków, ftorych u nôs corôzki wiyncyj kajsik ze Karaibów, Tybetu, Móngoliji, Meksiku, Amazóniji lebo jakij Syberyji, i ku tymu ze grobowca modego goldowego faraóna ze Doliny Królów wele Luksoru.
A mie sie sam spómniôł terôzki fal, ło ftorym jô już możno gôwyńdziół, ale kiery mi sam terôzki gynał sztimuje.
Przitrefiyło mi sie to wszyjsko, jakech jesce bakôł we werku. Bółech ci już na isto festelnie usiotany, bółech blank ab, a i leberka już ci tyj mojij „roboty” niy poradziyli szczimać. Uzdołech, co wezna sie jakisik urlałb ale wymiarkowôłech coch wszyjsko – co mi sie przinôleżało – już wykorzystôł i blank do łostatka wybrôłech. Ha, ha! Cosik mi sie zdô, iże bali móm jesce jedyn dziyń (abo i dwa?) na ibrich u dyrechtora wybrany. Pomyślôłech, co nôjgibcij udô mi sie szefa zbałamóńcić, kiej zbajstluja cosik takigo gupigo, iptowatego, iże łón napocznie sie nadymnóm lutować i bydzie miôł dlô mie smiyłowani. Nó, bo przeca jeżech usiotany jak sto diosków, przerobióny i… napoczynô mi łodbijać, napoczynô mi prać na dekel. Przeca to same życie…
Nastympnygo dnia prziszołech do roboty ździebko za wczas. Podziwôłech sie tak naobkoło, badnółech tu i tam i…
Móm! Łodbiółech łod dylinów i we łoka mrziku pofurgnółech jak jaki ptôk ku krónlojchtrowi. Chyciółech ci sie go sztram i wisza ci tak tam na wiyrchu blank przi gipsdece. Wlazuje rajn do izby mój jedyn kamrat, kiery siedziôł zawdy kole mie we biórze, wyprościół sie, łozdziawiół gymba, kiej kuknół na mie (chopie, môsz drzewnianny weźrok abo co?) …
– Trzim pychol! – szeptłóm ci ku niymu kószpiracyjnie. – Rżna ci piźniónygo gupieloka, bo kciôłbych pôrã frajnych dni erbnóńć. Markiyruja ci terôzki fóncla, miarkujesz to? Jeżech byrnóm we krónlojchtrze…
Pôranôście minutków niyskorzij wlazuje szef, mój dyrechtór. Już łod szweli, łod samygo proga bucy takim rubym sznapsbaritónym i pytô sie mie, co jô tyż tam robia na wiyrchu pod samiuśkóm gipsdekóm.
– Jô… jô… pónie dyrechtorze, jô jes… fóncla, jô jes gryfnô byrna! – zapisknółech blank cichuśko z wiyrchu.
– Nó, cóżeś ty Ojgyn? Pofyrtało ci sie cosik we filipie! Weź sie lepszij pôrã dni frajnego, niech ta twoja palica ździebko przijńdzie do sia, łoddychnij deczko w dóma przi twojij staryj, niech cie łóna wyflujguje aże przijńdziesz do sia!
Wdziyńcznie sfurgółech z wiyrchu na dyliny i wartko napoczynóm sie pakówać. Tela, co kóntym łoka widzã, iże mój biórowy kamrat tyż, ale jesce moc gibcij, napoczynô sie pakówać, zbiyrô papióry.
Dyrechtor ździebko znerwówany pytô sie tego mojigo kamrata:
– A ty kaj giździe diosecki?
– Anó, jô tyż pyndaluja do dóm… niy byda sam przeca po ćmoku siedziôł, prôwda?
Nó ale! Lato, feryje to niy ino wywczasy ale i roztomajte cufale, ftore sie przitrefiajóm wszyjskim ludzióm przi tyj latowyj hicy. Możno i taki fal.
– Wiycie – napoczynô swojim przôciółkóm łozprawiać jedna mamzela – joch wybrała sie na srogo balanga ze mojimi kamratami i kamratkami ze roboty. Pedziałach mojimu chopowi, co przijńda nazôd do dóm kajsik kole północki…
– Łobiecuja ci mój roztomiyły, iże pónkt dwanôstô, i ani minutki niyskorzij byda w dóma! – rzykłach chopowi i tela mie widziôł. Ale, impryza ci bóła moc całbrownô! Nôpitki, „drinki”, roztomaje balyty, juzaś nôpitki, juzaś tańcowanie i… jesce wiyncyj sznapsów… nó, godóm wôm, bóło na isto tak ci fajniście, iżech blank przepómniała ło zygôrze, ło godzinie. Kiejech sie wróciyła nazôd do dóm, bóła trzeciô ło rozwidnioku. Wlazuja do pomiyszkaniô, po cichuśku, opaternie łotwiyróm dźwiyrze a sam łorôz słysza ci we antryju ta naszô diosecko, zegzioło kukówka we naszym kukuksurze jak ci razinku terôzki zakukała trzi razy! Kiejech sie spomiarkowała, co mój chop łocuci sie po tym kukaniu, sama dokóńczółach kukać jesce dziewiyńć razy…
– Ja, joch bóła festelnie ze sia kóntyntnô – rzóndzi dalszij baba – rada, iżech chocia festelnie napranô w śtyry dupy, nôgle prziszłach na te idy i ganc ajnfach schrónióła żech sie łod breweryji i cyrkusu ze mojim starym. Wartko tyż żech sie legła do prykola kole mojigo chopecka i samach sie dziwowała jakoch jô ci jes na isto sposobnô i intyligyntnô! Ha, ha…
– Jezdekusie! Aleś ty jes szprymnô i zwyrtnô – rzykły wrółz kamratki.
– Zarôzki z rańca – łozprawiô dalszij ta istno – przi śniôdaniu, mój chop spytôł mie sie ino, kiejech sie wróciyła nazôd ze tyj impryzy do dóm. Rzykłach mu, co tak jekech snochwióła, gynał ło dwanôstyj we nocy. Pónkt ło dwanôstyj mój chopecku!
– Nó i? I co bóło dalszij? – pytajóm kamratki.
– Anó, nôjprzodzij to łón nic niy rzyknół, bali i blank ci łón niy wyglóndôł na podyjzdrzliwygo.
– Łoch, alech jes ci szczysno, jeżech retniyntô… ! – takech se pomyślała i chnet żech i szwajs ze czoła łotarła… A mój chop, tak po jakimsik łoka mrziku kuknół ci tak na mie, pofilowôł deczko i blank prawucko rzknół:
– Wiysz babeczko, muszymy zwekslować, wymiynić tyn nasz zygôr we antryju, tyn nasz kukuksur!
– Jôch ci zbladła do imyntu ze strachu – gôwyndzi dalszij ta mamzela – ale zarôzki pytóm sie go takim użytnim głósym:
– Jaaa, a po jakiymu mój ty roztomiyły! A łón ci na to ze rułóm gôdô:
– Dzisz babeczko! Dzisiôj we nocy, ta zezula zakukała trzi razy, zatym – i to już niy miarkuja jak zdziôłała? – wrzyskła „o kurwa” i juzaś zakukała śtyry razy, zerzigała sie we natryju, zakukała jesce trzi razy, padła na dyliny ze śmiychu… zakukała jesce rółz, nastómpióła na kota, łozburdała nachtiszel we izbie. Zarôzki niyskorzij swalóła sie kole mie we prykolu, zakukała łostani rółz, festelnie smrodlawo pierdła i napoczła ci chyrczeć jak stary łożyrôk!
Nasze babeczki i… łoszkliwe ryklamy – audio
Nasze babeczki i… łoszkliwe ryklamy…
Powstania, powstanióma, Olympiada Olympiadóm ale siyrpiyń to tyż jes gryfny, szykowny miesiónc na roztomajte wywczasy i skuplowane ze latym cufale. Tóż i mie sie spómniało cosik takigo:
… Kukóm ci tak zgnióło, choby jakisik luftinszpektor, a sam, ku mie idzie ci frela, zgorano, łopolóno choby łojca Nyjgra miała, duge wosy, blóndina… a jak gryfnie tymi łogibami fyrtała, jak sie gryfnie zwyrtała… te szłapy, dugaśne „wydepilowane” (jak to terôzki jes we mółdzie). Lejzie ci ku mie, kroczo, a na tablecie gryfny „drink” ze lodym i apluzinóm. A łona ci tyż wónio jakimiś francuskimi parfinami i cymsik tam jesce. Szluknółech rółz, drugi, i jesce tuplowanie, a łóna ci mie biere pod parza i smycy do morza. Wele na tym morzu choby u nôs we Parku Kultury na dôwniyjszyj „Fali”, lekuśki wiaterek, modrô wodzicka… Wlazujymy ci łoba polekuśku do wody, opaternie, jô ździebko przodzij, łóna pieślawo deczko za mnóm. Łóna ale niy kce na ibera i beztóż jô jóm lewóm rynkóm grajfuja pod brzuch, jezderkusie aże sztróm bezymie przeleciôł. Łóna tak mi sie jakosik łoszibła, spôłzła, iżech – coby sie niy tónkła, niy bulkła – chyciół ci jóm za te jeji dychanie. Jezderkusie, pewnikiym te Arabery, kiere pyndalujóm po śmiyrci do tego ichnigo niyba – kiej prasknóm jakigoś Żyda lebo Amerikóna – muszóm tak sie cuć, abo cosik wele tego… Nó, tóż przekuldypła sie na plecy, jô tyż, cycki sztram nad woda wystowajóm, a skuli tyj klary, ftorô grzôła jak halbecka starzikowego bimbru, pokôzało sie deczko soli na tym jeji sztramskim brzuchu, richtik moc szykownym brzuchu…
– Jerónie! Ojgyn! Ustóń diosecki łochyntolu tymi klapytami przebiyrać, gracami w lufcie wywijać chobyś kajsik na basingu szwimowôł, abo miôł sie tónknóńć. Jesce pieróńsko krapyko Mamulce łobalisz tyn kafyj i ściepniesz ta terinka ze zistóm na tepich. Śnik jakisik miôłeś, abo co?
Nó, ja. Możno to i jakisik śnik bół, a to na isto skuli tego, iże latoś na żôdne wywczasy niy jada i tela. Śnik, niy śnik, ale gryfny. I Wy tyż dejcie pozór, bo przi takij hicy, jako bóła i we lipcu, i łóński tydziyń, to przeca kôżdymu mógło prasknóńć na palica, kiej zawczasu jakigosik piwa, abo inkszego „drinka” cowiek niy szluknie dlô łorzyźwiyniô.
Nó ale! Wiycie, jô – jak cheba kôżdy samtyjszy chop, nó możno króm tych buzerantów i przeskoczków – miôłech, i ciyngiym móm rôd wszyjske baby, babecki, frele, dziołchy samotne, a i te wydane, bele mieli łóne mynij niźli trzidziyści lôt i… blank modo wyglóndali. Ale tyż corôzki czyńścij mi sie jich łodekciywô, blank mi sie już zmierzli, kiej zaziyróm na telewizyjô i musza gawcyć na te wszyjske łoszkliwe i moc dociyrne ryklamy. Bo dejcie ino pozór!
Baba, ze gymbulki bali i gryfnô, ale mô driny pieróńske belowanie i skuli tego sroge basisko, i pokazuje to ofyn swojij kamratce. Ta ji dowo jakijsik klajster we plastkowyj flaszecce i zarôzki… mô ci łóna swoji basisko take rube jak miała ale miyni, co sie na isto blank lepij czuje i już moge tyrać ze tóm kamratkóm na sprawónki.
Abo juzaś inkszô, ftoryj pierónym doskwiyrô brynowani, poli jóm we chyrtóniu, i mô to wszyjsko gynał na fresie wysztrajchowane a ku tymu jesce pokazuje sie gerowanie we lelitach, we bachorach, tóż na doczkaniu biere ci łóna jedna pila, pôrã kropków mediciny i fertik. Ale już inkszyj fresy niźli ta skorzyjszô we tyj ryklamie niy pokazujóm.
We inkszyj juzaś ryklamie piyńć, szejść bôb asi sie łoszkliwie (a sóm to na isto maśnice) wiela to tyż ściepli ze basiska bez żôdnego staraniô… stykło jim, co wciepli do zeltru, brałzy, kafyju lebo tyju jakisik pulwer abo pila a już trzi kilo, śtyry, łoziym, dwanôście ze łogibów sie straciyli, abo tyż juzaś piyńć, siedym, dziesiyńć cyntimyjtrów na jejich rubych kitach mynij. A jô niyskorzij wylazuja na szpacyr po mojich Pniokach a sam, chnet co drugô baba, mô pierónym spaśno rzić i fetowne basisko… Tela roztomajtych dijytów, medikamyntów a baby corôzki rubsze. Bali i dziecka, dziołszki ze mojij „Siedymnôstki” tak możno trzi na kôżde śtyry, sóm stopieróńsko spaśne a jejich jesce rubsze mamulki sóm diosecko rade, iże jejich modsze wcielynie…. dobrze wyglóndô.
Jym śniôdanie i – coby być łobznôjmióny z tym, co ci sie sam u nôs we Polsce wyrôbiô – zaziyróm na telewizyjô. Fyrlô prógram pod mianym: „Wstowosz i wiysz”… niy, niy,… wstôwosz i kukôsz ze rułóm na ryklamy. Bez cufal fuk i jakisik ci tam redachtór na łoka mrzik wlazuje i juzaś… ryklamy, pokój, ruła i… ryklamy… A pojstrzód nich jedna, gynał pasownô do śniôdania. Baba zicła na aptrycie bo mô ci łóna pierónowe morzisko i laksyra, ale… styknie ino jedna pila abo pôrã kropków i już poradzi wartko ci gzuć kajsik ze kamratkóma na ćmawe piwo. I niy zetwô bali i łoka mrzik a inkszô juzaś mamzela zasztopowało, mô ta mółdnô u babów (40% bôb tak bezmać u nôs mô) – „łobstrukcjô”. I tyż wartko zeza ykranu idzie usłyszeć, co ino tyn ichni zachwôlany medikamynt blank i do imyntu tyj kameli ta rzić łodszpóntuje.
Inszkóm zortóm sóm we telewizyjnych ryklamach, bali możno i gryfne, blank szykowniste babeczki, ftore sie muszóm durch i jednym ciyngiym… golić. A to szłapy trza łogolić, a to pod parzóm, i dôwać jesce pozór, coby pinkli abo jakisik strupów niy bóło. I jedna sie raziyruje przi toplaniu sie we basingu, coby na jakô bóginka wyglóndać, inkszô flostry roztomajte klyjbuje na te unterszynkle. A juzaś jô niyskorzij, już na hulicy zaziyróm, filuja na te baby i medikuja, ftorô śnich sie już łogolyła, ftoro mô kajsik flostry prziklyjbowane a ftorô mô fusisko pod kicholym a gymba dropie jeji chopa przi kusikowaniu jak sztalbyszta.
Nôjgryfniyjszô jes juzaś dziołcha, kierô we pojstrzodku lata siedzi zasmarkanô, zaślimtanô i tropi sie, co niy bydzie mógła pośpiywać przi gitarze we łostaniô noc przi lagrowyj fojerze. Styknie ale jedna jedzinô ino pila łod kamratki, i już po ptôkach, już idzie balandrować. Zarôzki tyż wylazuja ze chałpy i móm przi sia na pozoryńdziu srogo sznuptychla na przileżitość trefiynia takij możno i moc gryfnyj ale zasmarkanyj babeczki.
A niyskorzij drógóm ze szpacjyrgangu wartko gzuja do… Goździkowyj, coby i mie dała jakosik pila, bo łod tego filowaniô na te wszyjske ryklamy, i niyskorzij na te wszyjske baby na hulicy, napoczynô mie na isto fest targać palica i móm ci tyż stopieróńske dolygłóści.
I to ci jesce niy wszyjsko, to jesce niy fajrant łostudy. Tak przi wieczerzy kukóm a sam śtyry, piyńć, możno niy tak blank gryfnych ale fajniście łopolónych ojli i rzituli asi sie, łozprawiô co tyż to łóne poradzóm ze chopym zmaścić we jejich prykolach. Jedna musowo trzi razy za rajóm, inkszô durch i jednym ciyngiym bez trzi godziny, dalszyjszô na zicher kôżdydziyń, jesce inkszô kôżdóm razóm we inkszym sztelóngu ale… nôjprzodzij muszóm tego swojigo cielepy chopa nafutrować choby kormika… pilami, coby mu tyn jego „interes” sztyjc wyrcôł.
I kiej juzaś widza niyftore gryfne frele drógóm, to ciyngiym medikuja, wiela pilów łóne chamstrujóm we taśce i eźli wercióło by sie śniymi napocznóńć deczko zolycić abo zarôzki łyknóńć jakô pila na gyfila – jak to kiejsik nasze starziki gôdali.
Nó, ale już blank inkszóm zortóm sóm mazele, ftore sóm rade choby jim fto nowy propelerek fóndnół, kiej sie jejich psiôk na twôrdo… wysrô (a telewizyjô to sztyjc i gynał pokazuje) abo koczka miasto chopecka mróncy na szeslóngu.
A niyskorzij, blank już na łodwieczerz, po takim na isto procnym, ździebko łoszkliwym dnioszku i łobejzdrzyniu wszyjskich ryklamów, moja Elza rychtuje mi glaska na gybis, tyj na kucanie, kamelki na spanie, kropki na leberki i dwie pile… na prostata… dlô kómfortu życia łosobistego.
Latowo hica i iptowate sznapsidyje…
Wiycie. Lato, to ci jes tak czôs, iże cowiekowi ta latowô hica poradzi festelnie we palicy nametlać. Niy inakszij bóło ci latoś i symnóm. Nôjprzodzij bóła samtukej we Polsce srogô skwara, gor choby na Zaharze, zatym juzaś ulichy i narymnice jak sto diosków. Mielichmy Euro 2012, terôzki juzaś Olympiada we Lóndynie, a ludzie, chnetki blank zbamóncóne, niy poradzóm do łostatka uzdać se eźli majóm jamrować skuli skwory abo skuli dyszczu. Ynglyndery majóm dobrze, coby sie ino jim niy przitrefiyło dobrego, zawdy ci na łostatku… śleci u nich dyszcz. Ku tymu naszołech szykownisty artikel Charlie’go Brookera i sam moga pedzieć, co niyiste jes, iżeś chopie do imyntu utoplany, ważne ale, coby to we cia siónkło, niyskorzij sie wszyjsko gynał wyciśnie. I coby niy bóło, iże jô, stary dziamdziała, sztyjc i jednym ciyngiym żelómbia i lamyndza połozprawióm ło Ynglynderach i jejich latowych cufalach.
Ynglynderske lato łod starego piyrwyj bóło łobiyktym chamernych, mrócznych łozprôwek. Latoś ale u nich przełónaczóło sie we pôłnowymiarówô parodijô i szpas. Łod tyj wilgłóści mrókwie, chmóry napoczli chnet porôstać łod spodku flaumym, mechym. Kajniykaj wyglóndało modre niybo, ale te przebrania sie na pogoda, te przejaśniynia byli niczym inkszym jak bestyjskim przipómniyniym nadgródy, kierô mógli Ynglyndery erbnóńć. Prziszło ku tymu, iże kiej taki Ynglynder łozewrził ło rozwidnioku łokno, czuł sie tak, choby łocuciół sie kajś we hereszcie. Bali i gorzij: kiejby sie znod we jakimsik côrnô-biôłym czeskim cajchnfilmie ło cucyniu sie we hereszcie. Tyn świat za łoknym łoświytlajóm mu pierónym liche, myszate, biydne prómiynie, stratnie łosłabióne po przebiciu sie bez zachmulóno „stratosfera”, i kiere tracóm sie zarôzki po tym, kiej wlejzóm do ślypiów. A wszyjsko to wandluje sie łod wody. Łóni miyszkajóm, żyjóm, te Ynglyndery, na Planecie Ślimôków.
Medikujóm ci tyż łóne jak by ci to wszyjsko łobrychtować. Musi być przecamć jakisik knif. I bółoby dobrze, kiejby to łóni wrółz wypokopiyli jesce skorzij tyj côłkij Olympiady, podwiyl côłki świat niy przikludzi sie na te „igrzyska” i niy napocznie szpekulować, jaki tyż to cwek mô łodgrówać je pod wodóm. Jednako szło by te „igrzyska” prziznać… Atlantydzie. Coś trza zbajstlować. Prôwdóm trza! Nó i jedyn istny (tyn Charlie Brooker) wypokopiół:
Trza nóm sprawić – napisôł bół – łogrómnucny szwam. Forsztelujcie sie cosik moc srogigo. Łogrómnucnego. Możno jesce srogszego. Zatym trza tyn szwam prziklyjbować, prziknółtlować do nôjsrogszego fligra, jaki furgô po świycie. Tyn dinks sztartuje do flugu i furgo gynał ku nôjsrogszyj chmurze, łosuszô jóm, bo przecamć ku tymu razinku sóm te szwamy. Niyskorzij fliger furgo gynał nad Atlantyk i tam do łostatka wyciskô tyn szwam. Eźli to bydzie fóngować? Bali kiejby ci i niy bóło ciynia szanzy, werci sie spróbować, choby ino ze zglóndu psychologicznego.
Łostatnio tyż (za tym istnym, Charlie’m Brookerym, ftoregoch skorzij spóminôł) medikowôłech, co ludzi poradzi nôjbarzij znerwować. Na piyrszym placu znodło sie „praskniyńcie sie we maluśke palcysko przi szłapie”. Zarôzki za tym „nastómpiynie na szteker” i „cufalowe użricie sie we lynzyk lebo lico łod pojstrzodka gymby”. Tak sie medikuja – pisôł tyn Charkie – iże poradza szafnóńć te trzi niydogódnóści. Gróntlaga, skuli kieryj rómbiymy sie we palcysko przi szłapie jes blank prostô: na łoka mrzik zapóminómy, iże te palcysko mómy. To jes blank ajnfach. Côłki czôs przecamć zapóminómy ło niyłycko ważniyjszych zachach. Podwiyl tego niy napisôłech (niy pedziôłech), pewnikiym zaboczyliście tyż i ło tym, iże môcie gowa na karku, prôwda? To razinku tyn brak świadómości włôśnygo ciała wiydzie ku uszkłódzyniu palcysków przi szłapach, nastómpiyniu na sztekry i użarciô sie we lynzyk abo lico. I podwiyl niy naumiymy sie łostôwać we stanie utramyntnyj, stôłyj „nadświadómości”, potyl bydymy szpotlać sie ło te problymy. Jedzinym łozwiónzaniym, kiere dowo garantyjô, iże nigdy niy prasknymy sie we maluśke palcysko i niy nastómpiymy na szteker (abo na klocki lego) jes łamżynie po chałupie ze zawiónzanymi ślypióma. Dziynka tymu, miasto niystarownie i hojrocko gzuć bez tyn niy nôjgryfniyjszy ze światów, przibadómy sie opaternie wyściubić szłapa, coby łobadać przestrzyń i luftraum przed nami.
Ze tym przigryziyniym, użriciym sie we lico łod pojstrzodka gymby, abo tyż swojigo lynzyka, jes gynał po jednakich pijóndzach. Kiej niy aufpasujymy, niy zwrôcómy uwagi na nasze zymbiska, te znôgła ci nôs atakujóm, angrajfujóm. Potrza ku niym podlazować ze przinôleżnóm zocóm. Czamuż by tyż ci niy dociepnóńć kónszczyczka podróbiónego szkła do kôżdego jôdła? Tym knifym na isto ustôlibychmy poniywólnie blukać zymbskóma jak pies i napoczli by my włôdać tymi zymbiskóma i lynzykiym – opaternie nikiej bysztekym dlô pupów – łobadować kôżdy możebnie śmiyrcionóśny bajs przed społykniyńciym. Jôdło bółoby wtynczôs choby szpacyr po minynfeldzie, takim minówym zogónie, a kôżdó łociupina jôdła wrażowalibychmy do gymby ze pôłnóm świadómóścim, pôłnym wymiarkowaniym. A ajnfachowe łopróżniynie, wysnożynie talyrza stôłoby sie trijómfym i nôjwyższyjszym potwierdzyniym życiô.
Mogecie ale wajać, iże te moji łozwiónzani niy ma za tela użytnie. Abo mogecie pójńść jeszcze dalszij i dać do wymiarkowaniô, iże te côłke moji szkryflani jes blank bez cweku wynokwianiym zamaskiyrówanym pod larwóm belakwastru. I pewnikiym bydziecie mieli prawie. Mój filip niy kamô, niy robi jak k’rzeczy skirz tego przewlykłygo braku światła słónecznygo.
Na te bogi Wasze filipy ciyrpióm na takô samô przipadłóść i ino beztóż doczytaliście (dosuchaliście) tyn mój kónsek do łostatka. A niyskorzi praskliście sie gorzcióm bez łeb, we fresa. Tak razinku zrobiyliście. Abo za łoka mrzik to zrobicie. Zawrzijcie ślypia i narychtujcie sie!
Zielóniate kaspry i… mój kamrat – audio
Zielóniate kaspry i… mój kamrat…
Nó, tóż mómy już siyrpiyń, tyn kosokowy miesiónc. I zarôzki kca sam pedzieć, iże blank nic niy byda gôdôł ło żôdnych powstaniach. Ani ło tym warszawskim, ani ło tych naszych, ślónskich. Połozprawióm ło… UFO i ło tych zielyniatych kasprach, ftorzi nôs nawiydzajóm zawdy bez lato, przi srogij hicy, gynał jak ta gowiynda, potwora ze Loch Ness. To, ło czym kca sam dzisiôj rzóńdzić, na isto przitrefióło mi sie jakiesik łoziym lôt tymu nazôd.
– Jezderkusie! Sto pierónów. Przeca to już dzisiôj strzoda, pra? Doczkej. Ja, we pióntek po połedniu moja Erna wylazła ino na trzi godziny do swojij kamratki. Mieli tam cosik heklować, sztikować, sprawiać jakiesik sztepdeki na gyszynk dlô jejich kamratki, kierô łostała terôzki starkóm. Niyskorzij bół ino telefółn, tela, co na ta iptowato „poczta głosowo”. Jesce jakisik SMS, kieregoch blank niy poradziół spokopić. Wiym, wiym, iże we sobota poszołech do Zigi, bo już dwa tydnie tymu ugôdali my sie do kupy ze Edkiym na szkata. Niy rzykna nic złygo, blank fajnie sie napoczło, tela ino, co po piyrszym granie bez dwióch i ze kóntróm niy stykło nóm już gorzôły. Edek pylnół sie na tansztela i przismycół cheba ze śtyry flaszecki, coby – jak gôdôł – stykło do rana. We sobota, blank z rańca przikwanckôłech sie do dóm a sam we chałpie prózno. Baby mojij niy ma, śniôdaniô niy ma, bali i jednyj flaszki piwa we kilszranku żech niy znod. Nó, Sodóma i Gómora! Skôranie boskie…. – gôdô mój jedyn kamrat, kiery łapnół ci mie we szynku u Pyjtra.
– Nó i coch miôł robić? – cióngnół dalszij tyn kamrat. – Poszołech wartko do szynku na Krojcce i trefiółech ci tam Mańka łochlapusa. A wiysz Ojgyn, iże stary chyrtóń, podanie jak starô fóra łod Wańdlicha, trza festelnie szmarować, nó…. tóżmy i ździebko tam pośmiyrowali. I dalszij – jak to haszkowy Szwejk zawdy gôdôł – jak tam bóło, tak tam bóło, zawdy jakosik bóło i jesce nigdy tak niy bóło, coby jakosik niy bóło. Kiejech sie deczko spamiyntôł, glingali już we „Józefce” na srogie; niydziela. We chałpie nic do szlukniyńciô, żôdnego piwa, ani jakigosik zeltra, ani kropki wody; jedne co ino bóło wilgłe, to sztrachecle, kiere mi do haźlika ślecieli. Anich sie tyż niy łoszpluchtôł, inoch tak jak stôł, gibym poszołech, co jô gôdóm? zaciorôłech sie do pyjtrowego szynku. – dociep kamrat, szluknół deczko ze zajdla, i cióng dalszij.
– Jezderkusie! Łeb choby kalfas, lynzyk jak śtyry dni niy pranô fuzekla, nic ino na isto prziszło mi sam kipnóńć! I tak jakosik pomaluśku, pomaluśku, sznaps i piwo, sznaps i piwo i jakosik prziszôłech do sia… podwiyl kole mie niy stanół, wiysz tyn fric glacaty choby świynty Antónik – rzóndzi dalszij tyn mój kamrat. – I tak, anich sie niy spodzioł, kiejech bół nazôd dóma i przikarycyła ci sie moja świekra; łóna zawdy, ale to zawdy sie przikotasi we pyndziałek na wieczór coby mi narychtować côłki waszkorb praniô do mangli. I łóna tyż sie niy skapła, iże mojij Erny niy ma we chałpie. Abo co wiedziała, cy jak? A mie mory bieróm, bo na tyj mojim dioseckim mobilnioku móm ci tego SMS-a, że moja starô do kupy ze kamratkami polazła kajsik do tyjatru, na tego magika, co to te roztomajte kónsztiki bajstluje. Takech sie znerwowôł, bo mi jesce kamraty cosik sam fandzolyli, iże we telewizyji ta côłko Drzizga gôdała ło jakimś UFO, kiere poradzi roztomajtych ludzi drapsnóńć i porwać tam kajsik we kosmos. Ojgyn! Ludzie roztomiyłe! Kiejbych tak jô tak móg, jak niy moga!
Dugo jesce mi tyn mój kamrat jamrowôł, wajôł i cosik tam bamónciół:
– Wiysz Ojgyn, eeep, wiysz, miarkujesz, na zicher ta moja Erna UFO porwało i wykludzióło jóm ci kajsik we kosmos. Jô ci gôdóm, tak jak we tym programie „Rozmowy ło ptôku”, cy jak sie to tam mianuje. I gynał fandzolyli ło tym do kupy ze tóm Yjwóm Drzizgóm.
– Wiysz – gôdóm ci do tego kamrata, kierego sam dalszij niy byda mianowôł – fulosz choby mulôrz a ze zadnij kabzy ci miszóng kido! A możno to tyn David Copperfield, tyn magik, całber, kiery sam do nôs, do Polski przijechôł cosik tam zmachlowôł, zacałbrowôł i tela, a niy żôdne tam take dioseckie UFO? A kiej już przikarycyła sie yntlich ta twoja Erna do chałpy, to łobejzdrzołeś chocia gynał jak łóna na isto wyglóndała?
– Co jak wyglóndała, co jak wyglóndała – wrzesknół tyn mój kamrat – przeca tako ci bóła boroka bez tych „ufoludków” ścioranô, iże jô jij wartko zarôzki narychtowôł woda we badywannie, narychtowôłech dobrygo tyju ze sznapsym, coby ździebko prziszła do sia…
Nó, możno to i te zielóniate cwergi byli, ale mie by moja Elaza takich gupot niy poradziyła pedzieć, a… możno mi sie tak ino zdô, bo kôżdô, ale to kôżdô baba poradzi wypokopić roztomajte gupoty, coby chopa za balek wciś.
I juzaś Olympiada – audio
I juzaś Olympiada
Nó, tóż napoczła nóm sie wczorej ta côłkô Olympiada we Lóndynie (i to już trzeci rółz we tym miyście). I juzaś – jak miesiónc tymu nazôd – chopy bydóm dziyrżić sztram w gorzciach „piloty” do telewizorów. Napocznółech moja gôdka dzisiyjszô łod Olympiady, i to niy skuli tego, cobych tyn nasz szport miôł we srogij zocy (jô cheba jes jedyn Ślónzôk, kiery łostatni rółz bół na szpilu, kiej jesce chorzowski Ruch grôł we „derbach” ze naszym piyrszym chorzowskim fusbalklubym AKS-ym), ino skuli tego, co mi sie spómniała Olympiada we Atynach, i mój skorzyjszy ausflug tam do greckij Olimpii ze mojóm Elzóm. Ale możno niy bóło by ci sam ło czym gôdać, kiejby niy starucny artikel jednego móndroka, Haralda Martensteina, ftory napisôł bół ci kiejsik tak:
„Mit olimpijski to bujda wszech czasów. Starożytne igrzyska były nie mniej skorumpowane i upolitycznione niż dzisiejsza olimpiada.”
Dló mie ale juzaś Grecjô, to nôjprzodzi sóm Ateny. Wiycie, iże my sam we Polsce mómy stopieróńsko radzi wszyjskie parady. Greki tyż, chocia możno niy tela co my, nó i niy terôzki przi jejich „kryzysie”. I tam tyż we tych Atenach uwidziôłech piyrszy rółz jak wojôki rychtujóm srogô parada kole jejich „grobu nieznanego żołnierza”. Te wojôki bez côłki rok zmiyniajóm sie przi tym grobie co godzina, a jes to wszyjsko tak gryfnie narychtowane, iże wszyjskie turysty (a nôjbarzij to te Japóńczyki) knipsujóm jich wiela sie ino dô. Bo te wojôki sóm richtik maszkytnie prziłobleczóne. Na gowie majóm cerwióno czopica, biôłe spodnioki skrymplowane sznórkami a na szłapach drzewnianne trepy, take ci holcoki ze cerwiónymi bómblami. I to by jesce niy bóło take wicne, bo majóm na tych spodniokach łoblecóne babskie szaty, takô modro kiecka, kierô mô tela faltów wiela łóni byli lôt pod niywolóm Turków. A ku tymu jesce modry, chnet côrny, szaket ze goldowymi kneflami. Mianujóm sie te wojôki „Evzones” i fest flyjgujóm ta tradycjô, te mundury łod lôt dwadziestych dziewiytnôstego wiyka, bo tak byli na isto łobleczóne te jejich powstańce we 1821 roku. Ta jejich kiecka mianuje sie „fustanela” i coby tego żôdyn niy metlôł ze fuzeklóm. Jesce mieli przi szaketach gryfne modre sztulpy a pod klinym gryfne, szwance, pimple. Wlazowali ci do takigo kadubka, do takij wachsztuby ale… zawdy zadkiym, a niyskorzij markiyrowali, iże sie łobôlajóm, i kiej kamrat takigo gizda sztreknół, dziepiyro stôli sztram bez godzina. Tela, co jô niy ło tym kciôł sam fandzolić. Byli my ze mojóm Elzóm – jakech sam już gôdôł – we tyj Grecji, jesce we 78 roku. Byli my tyż we Mykenach, Patrasie, nó i we tyj Olimpii. Terôzki to blank inakszij wyglóndô niżli te gupie dwa tysiónce piyńćset lôt tymu nazôd. Nó ale, cowiek poradzi sie wszyjsko gynał wystawić kiej ku tymu jes jesce mody jak jô wtynczôs. Tam we tyj starożytnij Olimpii sómech (do kupy ze wywczasowym kamratym Warszawiôkiym) gzuł na zdelce jednego dôwniyjszego „stadionu”, znacy na dugości sto dziewiyńćdzisiyńciuch i dwiuch myjtrów.
Tego wywołanygo na côłki świat dynkmalu Zeusa (kierego wyrzezôł we marmurze Fidiasz) szło już wtynczôs ino na łobrôzkach łobejzdrzić, ale do dzisiôj jes tam ci jesce na isto szykowny maluśki szportplac. Na tym szportplacu tyrali tameszne karlusy na przedbiyżki tela, co łóne niy lôtali po ringu, naobkoło, ino łod sztachyty do sztachyty, łod takij dugij falyty do drugij.
Nó, i kiej już cowiek sie tam przikwanckoł (gôdóm ło sia i mojim kamracie), to trza tyż sie bóło wetnóńć ze kimś i kacnóńć sie na przedbiyżki. Zebrali my sie we dwiuch ze tym mojim kamratym Jorgym i sztartnyli my na zignal mojij Haźbiytki. A, iże tyn mój kamrat bół już po jednyj flaszecce ichnij „Metaxy” (a miôł łón festelnie słaby filip), toch tyż jô wygrôł. I tak to we mojij familiji jô jes jedyn, jedziny „olimpijcyk” tela, co mi sie za to pynzyjô „olympijskô” blank niy przinoleżi.
I sam bych musiôł cosik wyeklerować. My gôdómy, iże co śtyry lata bóła i jes ta côłkô olympiada. A tak na isto ichnie grecke słówecko „olimpiada” znacy tela, co pauza miyndzy tymi igrzyskóma. Niy olympiada bóła co śtyry lata, ino te ci ichnie „igrzyska” mieli miyndzy sia pauza, znacy śtyroletniô „olimpiada”.
Za pierónym starego piyrwyj byli ci take „igrzyska” we roztomajtych gryckich miastach, ale nôjważniyjsze to byli: delfickie, istmijskie, nemejskie, no i te olimpijskie, zacy sie we tyj Olimpii. Nale, te gynał, olimpijskie byli co śtyry lata. Fajnie sie terôzki łozprawiô, co nôjważniyjsze ci tam jes, coby tak kôżdy ino kciôł sztartować a niy coby ino wygrać. Coby erbnóńć tyn wiónek, kiery we kôżdym miyście bół inkszy. We Delfach bół ci łón ze liści bobkowych, znacy laurowych. We Olimpii ze astów łoliwnych, we Istmii juzaś ze świyrcoka a we Nemei – dejcie pozór – ze zeleru (!). Bezmać kajsik jes napisane, co piyrszy rółz to bóło we 776 roku przed Pónbóczkiym, a tym piyrszym, ftory wygrôł tyn dałerlauf bół ci jakisik ichniyjszy kuchôrz.
Ale wiycie, co bóło tam we piyrwyjszyj Grecji nôjważniyjsze? Anó to, co niy mogli sie na tych gryfnych sagich chopów gawcyć baby (ale ino wydane – bo samotne to mógli). Tak sie tyż beztóż miarkuja, iże to niy bóło gupie. Bo ino kuknijcie, wydanô baba, kieryj sie już chop zmierznół idzie na sztadijón, na tyn szportplac i gawcy, kiery by sie tak sam do tych rzecy jesce nadôwôł. Przeca wszyjsko mô choby na tablecie, wyszmarowane łolejym, łopôlóne i … kaliber tyj pistółli … tyż!
A mie belónce sie po palicy, iże za starego piyrwyj niy potrza bóło przecamć bez dwiesta chopa, coby fasnóńć goldowy myndal; stykło dwadzieścia lebo ino ździebko wiyncyj. I tak jakosik we śniku pokôzali mi sie te dôwniyjsze nasze szportlery, ftore mało snochwiali, ale ci wiela, wiela poradziyli erbnóńć.
Dziesiyńc lôt byli starô moja Mamulka Rółza, kiej we Amsterdamie, we 1928 roku na olympiadzie piyrszy rółz dlô Polski fasła goldowy myndal Halina Konopacka. Wszyjskie wtynczôs dziołchy sam u nôs – jak mi to kiejsik moja Mamulka i Starka łozprawiali – napoczli nosić na gowach take biôłe kapelki, „berety” we jakij ta naszô łolympijka ciepła tym talyrzym po rekord świata.
Jakech gôdôł stykło ino dwacet chopa, kiere we 1932 roku pofyrtali aże do Los Angeles i przismycyli nazôd do dóm siedym medalików a nôjważniyjszy, tyn goldowy erbnół Janusz Kusociński, kiery gzuł na 10 kilomyjtrów. Miôł ci Łón wtynczôs tunki festelnie za knap, iże mu côłkie racie połobdziyrało, ale zymbole zagryz i zółwizół wszyjskich we zadku łostawiół. Bół ci ino trzidziyści trzi lata stary, kiej go Miymce zatrzaśli we Palmirach, we czyrwiyniu 1940r. A fto niy boczy naszych bokserów, już po wojnie. We piyńćdziesióntym drugim to bół Ziga Chychła ze jego goldowym myndalym we Helsinkach, a pôra lôt niyskorzij (we szejśćdziesióntym roku) Zbigniew Pietrzykowski, kiery tak po prôwdzie erbnół ino strzybny mendal, ale boksowôł sie przeca ze samym Cassiusem Clayem, kiery sie niyskorzij przekrzciół na Muhammada Alego. Wszyjskie do dzisiôj boczóm i we srogij zocy majóm Józefa Grudnia, Jerzego Kuleja (ftorymu sie we lipcu zemrziło), Mariana Kasprzyka – co ino łó nich spómna. Nó, i naszô (jedna Polka we Kómitycie Olimpijskim) Irena Szewińska, kierô sie przodzij Kirszenstein mianowała.
Nale styknie tego. Łobejzdrzymy, co tyż to latoś nasze szportlery we Lóndynie wyłónacóm.
Tôrg, sztryng trzimani i grace w kabzi….
Wiycie! Już niyboszczyk Tadeusz Boy-Żeleński gôdôł bół za staryj Polski, iże: „Gdy się człowiek robi starszy,
Wszystko w nim po trochu parszywieje;”
Ale tyż ku tymu napoczynô cowiek corôzki barzij, corôzki wiyncyj spóminać swoji mode lata. Zawdy tyż cni mu sie mu do tego, cego ci już niy ma. Miôłech cheba szczysne dzieciynctwo, chocia we chałpie niy bóło za tela bogato, bo drab Łojca niy nastykło, i kiej erbli my łod Ujka tabulka szekulady, trza jóm bóło na dwióch tajlować. Ale bocza tyż lata mojigo dzieciynctwa niy bez wóniôczki miyjskigo targu. Miôłech poblisku srogi tôrg wele szlachthauzu, kaj bóła ci szykownistô, starucnô hala targowô i tôrg na placu wele nij. Tam, na tym targu poradziyli my sie za bajtla lajstnóńć piyrsze cygarety (bocza take bulgarske „Feminy”) i mocka ółbstów, kiere szło pichnóńć handlyrzóm ze sztandów. I jesce jedne, co mi we mojim modym filipie łostało. Kôżdô handlyra (handlyrz) do kôżdego kóntmana gôdała piyrszô: pochwôlóny, szczyńść Boże, abo ino take ajnfachowe: dziyń dobry. A kiej kónda bali i nic niy kupiół, tyż gôdała: dziynki, przijndóm zaś, z Pónbóczkiym.
Ale tyż te dôwniyjsze lata, to bóło na isto sztryng trzimanie dziecek. I rzykna sam terôzki tak. Kiejbych jô, abo mój bracik, niy pedzieli sómsiôdowi: dziyń dobry abo pochwôlóny, dostali bychmy bez pychol. Szło naszym łojcóm ło dobre wychowani, ło mores. Nasze starki i mamulki wpiyrały nóm, iże zawdy muszymy kôżdego pozdrowić, baji kiej go i widzymy dziepiyro piyrszy rółz. To bół mores, dobre wychowani: być moreśnym dlô wszyjskich. Terôzki jes już blank inkaszij. Polôk (a i razinku terôzki Ślónzôk) niy musi być grzyczny i ze reszpektym dlô wszyjskich. Widzieliście kiejsik pachoła, snopla, mlycoka ze łopuszczónym krokiym w galotach, coby Wóm pedziôł dziyń dobry? Pewnikiym niy! Bo Polôk (i to łod trowniola) mô „wielgopańske” maniyry. Polôk (a i tyn niymoreśny Ślónzôk) jes moc hyrny: niy byda sie JÔ przecamć wszyjskim naobkoło kłóniać i niy byda sie przed niymi poniżôł. Niych mi sie ŁÓNI piyrsze kłóniajóm! Srogi pón czuje sie jak jaki srogachny „nadpón” i miyni, iże to go zwôlniô ze uprzyjmnóści. Ale niy miarkuje ku tymu przecamć, co wtynczôs łón już niy ma pón, ino łón jes soróń i gnyp. Bo przecamć Polôk, to szczyrô, poćciwô dusza. Skuli tego tyż, iże niy winszuje dobrze żôdnymu – króm siebie – tóż tyż po jakiymu miôłby sie sóm siebie kminić i markiyrować uczucie, ftorego w niym blank niy ma?
Jô sóm gôdóm: pyrsk, serwus, dziyń dobry kôżdymu we siyni i na mojij hulicy, i kiejsik trefiółech na baba, ftorô bóła tym festelnie zadziwiónô. Niy poradzióła tyż ale spokopić po jakiymu dziecka sómsiôdów jij sie blank niy kłóniajóm. Toch ji pedziôł, coby napoczła łod sia i łod moresu swojich dziecek.
– Ło, panie Ojgyn! Co to, to niy! Blank gôdki ło tym niy ma, coby moje dziecka lecy kómu sie kłóniali i winszowali dobrego dnioszka!
Ale jes ci już i tak, iże sómsiôdy przibadali sie ku tymu, iże jô zawdy gôdóm piyrszy: dziyń dobry. I kiej sie na słodach abo we sklepie trefiómy, czekajóm na moje dziyń dobry. Kiej juzaś kukóm na jejich fresy, zdô mi sie, co tyż miynióm, iże ze jakigosik gróntu, to sie razinku godzi, cobych jô zawdy piyrszy gôdôł jim: dziyń dobry abo szczyńść Boże. Nó, tak ci mie łojce i starziki kiejsik sztryng dóma trzimali, i tak ci mi to już do terôzka łostało.
Terôzki ci jesce ale jes we mółdzie taki iptowaty szimel łamżyniô chopów, wszyjskich chopów, coby już ło modziokach niy spóminać. Musowo, chocia aby jedna graca, we kabzi. We szakecie. Abo we samyj hymdzie, we asiście kobiyty, i to blank egal eźli styrcy abo siedzi – graca w kabzi galotów musi być. Kajsik we gościnie, kiej zrobi sie już ździebko gorko, chopy poseblykane do hymdów ale sztyjc musowo grace w kabzach galotów.
Widziołech tyż, przi jednyj góścinie we szykownym restaurancie wele tisza, jak jedyn istny, samotny fric we takim erikowym bindrze, zrobiół już zoglyndziny swojich dakli, kichola i wosów, a terôzki, tak mu sie zdôwało, dyszkrytnie, badnół eźli mu jake jôdło niy łostało we gybisie… a wszyjskim babóm, ftore siedzieli wele niygo, blank to niy zawôdzało, do imyntu jich to niy szterowało. I tyż ci jesce poblisku, wele mojij zofy, chop łobleczóny we łozepniyntô jakla ze kapucóm. Na blank krótkij dródze miyndzy tiaszami wrażowôł za rajóm grace do kabzy jakli i galot. Miôł ci ino wyrazitô turbacyjô, ftorô graca miôł wrajzić do jakli, a ftorô do galot?
I dejcie pozór! Terôzki idzie bele kaj ujzdrzić, łoboczyć roztomajtych soróni, kierzy we copkach, we tych dioseckich modernych „bejsbolówkach” poradzóm siednóńć do stoła. A dôwniyjsze Ślónzôki nikaj, i nikandy niy siedli do jôdła we mycce, bo na stole jes chlyb, tyn świynty chlyb, kiery sie kusikuje, kierego sie do hasioka niy wyciepuje, kiery sie we zocy ino do łognia wciepnie, spoli, kiej go jes za tela, kiej pôra sznitków ze wieczerzy łostało.
Eee tam, stary dziamdziała wynokwiô przi latowyj hicy. Moga ino dociepnóńć reszt sztrofek tego Boy’a Żeleńskiego skuplowanych symnóm:
„… I wdecha zwiędłe zapachy
Nad swych marzeń trumną nachylony,
I w letnią noc, w smutku szale
Łzami skrapia własne kalesony…”


text:
Piotr is the Polish variant of the name Peter.
Piotr Zwolak, Piotr Jarzabek, Piotr Pitt, Piotr Rodak, Piotr Zawisza, Piotr Czyżewski Sda, Piotr Lotr Vercholák
Piotr Wieclawski, Piotr Zieliński, Piotr Picyk, Piotr Gurzyński, Piotr Drozdowski, Piotr Młodak, Piotr Kławsiuć, Piotr Drozd, Piotr Lorenc, Piotr Brzozowicz, Piotr Linek, Piotr Łopusiński, Piotr Perss Książyński, Piotr Kasdserewaxs, Piotr Stahl, Piotr Pawlowski, Piotr Nowak, Piotr Malewski, Piotr Kolaj, Piotr Mrozowski, Piotr Kusiak, Piotr Żelasko, Piotr Łyskawiński, Piotr Płużek, Piotr Piroń, Piotr Brocławik, Piotr Bujok, Piotr Pasieka, Piotr Płoskoński, Piotr Turek, Piotr Borecki, Piotr Dobrzański, Piotr Mucha, Piotr Wilisowski, Piotr Pach, Piotr Gurski, Piotr Dziubinski, Piotr Niewczas, Piotr Gajewski, Piotr Cwieklinski, Piotr Dybski, Piotr Kowalski, Piotr Stochmal, Piotr Bogucki, Piotr Topoliński, Piotr Heinrich, Piotr Kozłowski, Piotr Sroka, Piotr Wojnarowski, Piotr Zmaczyński, Piotr Burzycki, Piotr Mroczkowski, Piotr Szlosek, Piotr Kałuża, Piotr Ochocki, Piotr Maśniak, Piotr Sobolak, Piotr Gralewski Cyberdane, Piotr Jaworski, Piotr Mihas, Piotr Pająk, Piotr Krysztopa, Piotr Pawlak, Piotr Szala, Piotr Olender, Piotr Szczepański, Piotr Chrzanowski, Piotr Jędrzejec, Piotr Król, Piotr Łukaszewski, Piotr Szczotka, Piotr Małachowski, Piotr Kurzywilk, Piotr Pajączkowski, Piotr Stachura, Piotr Patała, Piotr Kukla, Piotr Kamiński, Piotr Karczynski


text:
Diskusija:Okcitanšćina
Dobry den, nerozumim proc jste revertoval moje zmeny? Co je problem? --Jfblanc 11:26, 11. meje 2009 (CEST)
- Dźeń dobry, tón, štóž je waše sporjedźenja rewertovał, je sej najskerje myslił, zo wone běchu wopačne. Štož "formu" lenga nastupa, maće prawje, njejsym pytnył, zo sym to tak w infokašćiku napisał, w nastawku sym "lenga" přeco bjez akcenta pisał. Tež Waša druha interwencija bě prawa, ale to wšo chcu sporjedźeć, hdyž změju chwile, wo načasnym statusu okcitanšćiny pisać. Wěm, zo dźensa okcitanšćina je z hamtskej rěču na teritoriju cyłeje awtonomneje Katalanskeje, nic jenož w Aranje, kaž bě to prjedy. Wutrobny dźak, zo sće mje skedźbnił.--Henriku 11:36, 11. meje 2009 (CEST)