text:
Bŏjki Hankowe dlŏ bajtli grzecznych i rozumnych (cz. 1 – ô kurce i ô kocie)
Dlŏ Bernarda, Dagi, Diany, Elli, Julianki, Kostusia, Leo, Nadii i Zosi
Ligota 2016
Wydawnictwo Lubina sp. z o.o.
Bŏjki te ôpedzioł nōm Hanek.
Aleksander Lubina ôpowiŏstkã Hankowã spisoł.
Ewa Wrożyna namalowoła piykne akwarele.
Mirosław Syniawa bŏjki na ślōnski tumaczōł.
Hanek ôpedzioł bŏjek szejś:
– w pyndziałek ô kurce,
– we wtorek ô kocie,
– w strzodã ô kozie,
– w sztwŏrtek ô boczōniach,
– w piōntek ô yjzlu,
– w sobotã ô gawrōnach.
W niedzielã idźcie do Starzika i Starki – ôni tyż wōm ôpedzōm jakõś bŏjkã.
Abo wy im ôpedzcie.
W bŏjkach Hankowych pokazujōm sie:
Kurka Karolina, kokot Karol, siedmioro kurzōnt,
Gyńsi – mianōw Hanek niy wymianowoł;
ôwce Helga, Ana i Gryjtka,
kozy Erna i Yma,
kōń Erwin,
świnka Berta,
kot Pyjter,
pies Paul,
boczōń i boczōniowŏ i pokolynia boczōniōnt,
wrōble Achim, Agnys, Alojz, Ana, August, Brygida, Dora, Ernest, Erwin, Francik, Francka, Fric, Frida, Gerhat, Gertruda, Gizela, Gustlik, Hilda, Horst Hubert, Jorg, Maryjka, Rita, Rudi, Stanik, Willi;
mazurki, kraski, pluskwy, chwistki, szpŏki, wrodarki, młynŏrki, sztyrnadle, cukrōwki, kosy, stroka,
pustułka i pōjdźka,
gawrōny – mianōw Hanek niy wymianowoł,
myszy i szczury – mianōw Hanek niy wymianowoł,
Filip.
Bŏjka ô kurce
Bŏjka ô kurce, abo ô siedmiu kurzyntach.
Bŏjka ô kurce, abo ô siedmiu kurzyntach…
– prŏwdōm to niy wiym ô czym…
Dyć ôd poczōntku.
Naôbkoło zŏgrody dlŏ gadziny rośnie żywy płot. Ten żywy płot to przicinane jedbŏwnice. Liściami ôd jedbŏwnic futruje sie gōnsiōny ôd jedbŏwnika.
W gŏjiku jedbŏwnicowym kurka Karolinka skłŏdŏ kożdy dziyń po jednym biołym jak śniyg jajcu. Filip, włościciel Karolinki, kożdy dziyń podbiyrŏ jyj te jedne biołe jak śniyg jajuszko, warzi dwie minuty i zjŏdŏ na śniŏdanie. Filip je rŏd, Karolinka niy je rada.
Zmiyniŏ kurka tyn plac, kaj sie gniŏździ, coby schować jajco przed Filipym, dyć gdŏkanie jōm wyzdradzŏ. Snosi jajco, zagdŏkŏ, pokazuje sie Filip i po jajcu. Kurka musi gdŏkać po śniesiyniu jajca – tak to już je.
W jedne piykne rano Filip dostoł smak na dwa jajca na miynko. Dwōch jajec na dziyń Karolinka niy snosi. Potrzebne sōm dwie kurki, co snoszōm biołe jak śniyg jajuszka. A to dŏ sie zrobić.
Na druge rano Karolinka snosi jajco, gdŏkŏ, Filip prziłazi, kurkã chwŏli i ku jeji ździwiyniu jajca niy biere. Powtŏrzŏ sie to tak kożdy dziyń bez cołki tydziyń. Jajco ôsme, jak śniyg biołe, Filip biere.
Siadła Karolinka w gniŏździe na jajcach, jajec już niy snosi. Siedym jajec, jak mlyko biołych, kurka bez trzi tydnie wysiaduje.
Po tym czasie przichodzōm na świat kurzynta, co ôgłosiyły mocnym, zdrowym głosym.
Słyszy kurzynta kokot Karol. Pieje Karol z uciechy. Do szczyńśliwyj mamulki prziłażōm na byzuch pies Paul i kocur Pyjter. Prziłażōm ô zachwyt nad małymi ôwce, kozy, świnka i kōń.
Jake piykne! Jake maluśke! Jake maluśke! Jake żōłciuśke! Take podane na mamulkã! Take podane na tatulka!
Karolinka je dumnŏ z bajtli. Karol paradnie roztoparczŏ piōra. Mijŏ dziyń, mijŏ noc, mijŏ czas jakiś.
Pisklŏki ôbrŏstajōm w piōrka. Wyrŏstajōm z pisklŏkōw gryfne kurzynta. Szejś kurek i jedyn kokocik. Bioły kokocik i bōnte kurki. Jedna kurka z czŏrnōm brwiōm je siwŏ jak kuropatwa, drugŏ je krymowŏ, trzeciŏ czyrwōnawŏ z zielōnymi szłapkami, sztwŏrtŏ złotŏ, flekowanŏ, piōntŏ czŏrnŏ, szōstŏ biołŏ z czŏrnymi kōńcami piōr.
Prziglōndŏ sie Karolinka swojim bajtlōm. Gryfne bajtle. Mōndre bajtle. Niykere grajfne i chytre, inksze spōłczujōm rodzyństwu, jak sie czego wylynkŏ, a jeszcze inksze prōbujōm sie rzōńdzić i roztopiyrzajōm sie przi jŏdle, coby wydziubać nojlepsze ziŏrnie.
Mōndre bajtle. Gryfne bajtle. Take zdrowe. Take roztōmajte. Nō prawie! Take roztōmajte … Take roztōmajte …
Prziłazi kokot, gōwkōm kryńci. Ôpaternie prziglōndŏ sie kuropatwianyj kurce. Paulek podejrzliwie zaziyrŏ na zielōne szłapki. Pyjter spoziyrŏ zgniyło rŏz na złotõ rŏz na czŏrnõ kurkã – cojś mu niy sztimuje.
Cojś niy sztimuje! Cojś niy sztimuje – myślōm ôwce, kozy, świnka i kōń. Żŏdyn rŏz tak niy było. Ôj, żŏdyn rŏz! Co to mŏ znaczyć? Co to mŏ znaczyć?
Prziłazi kōń do Karolinki i padŏ: Biołe kurki to nasze kurki. Dyć bōnte kurki nŏs bezpokojōm, bo co bydzie, jak ich sam bydzie wiyncyj?
Prziłażōm ôwce do Karolinki i padajōm: ôwce bywajōm biołe i czŏrne, tōż i kurki mogōm być biołe i czŏrne. Dyć inksze farby? Biołe kurki to nasze kurki. Złote, flekowane? Zielōne szłapki, czŏrne brwi? Ku czymu to wiedzie! Bydzie ich wiyncyj? Bydzie ich wiyncyj! Bydzie ich dużo! Bydzie ich festelnie dużo! Nie bydzie dlō nŏs placu!
Niy bydzie dlō nŏs koryta – padŏ świnka. Wypijōm nasze mlyko – padajōm kozy.
Wszandy wlejzōm – szczeknōł Paul.
Wystraszōm myszy – groźnie zamruczoł Pyjter.
Dwa biołe kokoty, to ô jednego za dużo – myśli Filip.
Jake jajca snosi kurka siwŏ jak kuropatwa, jake krymowŏ, jake czyrwonawŏ z zielōnymi szłapkami, jake żōłtŏ – takŏ ździebko strokatŏ, jake złotŏ flekowanŏ, jake czŏrnŏ, jake biołŏ z czŏrnymi kōńcami piōr?
Filip jŏdŏ jyno biołe jajca.
Filip znojdzie rozsōndek.
Wierzōm w to ôwce, kozy, świnka, kōń i Pyjter i Paul.
Bŏjka ô kocie
Bŏjka ô kocie, kerego w tyj bŏjce wcale to a wcale niy ma.
Stoł Filip ô rozwidniŏku.
Kōniowi doł futrōnku. Ôwcōm i kozōm siana. Świni do koryta nasuł kartŏfli z ôsuciym, a kurom do kŏrmika zbożŏ z wypuszczkami. Pyjtrowi do miski naloł mlyka roztworzōnego wodōm, bo same mlyko możno je smaczniyjsze, dyć dlŏ kota niy zazbyt zdrowe. Paul zjŏd na wieczōr godnie futru ekstra psiego dlŏ srogich psōw, rano dostŏwoł czystõ wodã do czystyj miski.
Kōń zarzoł, świnka zakrzōnkała, kozy zameczały, ôwce zabeczały radośnie. Kura i kurzynta dziubały prŏcno. Z połnymi dziubami sie niy gŏdŏ.
A miska stoła połnŏ do rantu – niy ruszōnŏ.
Kaj sie podzioł Pyjter? Niy ma Pyjtra? Kaj tyn kot? Kaj Pyjter? Niy ma Pyjtra?
Nō i dobrze.
Piyrszŏ ôpowŏżyła sie kurka siwopiōrka, podlazła do kociyj miski, rozglōndła sie ôpaternie i napiyła mlyka z wodōm. Dobre! Dobre! Dobre!
Przileciały dō miski kurka krymowŏ, kurka czyrwōnawŏ z zielōnymi szłapkami, kurka żōłtŏ –ździebko strokatŏ, kurka złoto flekowanŏ, kurka czŏrnŏ, kurka biołŏ z czŏrnymi kōńcami piōr. Napiyły sie kurki mlyka z wodōm. Dobre! Dobre! Dobre!
Na drugi dziyń było tak samo.
Kaj sie podzioł Pyjter? Niy ma Pyjtra? Kaj tyn kot? Kaj Pyjter? Niy ma Pyjtra? Nō i dobrze.
Piyrszŏ podlazła do kociyj miski kurka siwopiōrka. Napiyła się mlyka z wodōm. Dobre! Dobre! Dobre!
Przileciały dō miski kurka krymowŏ, kurka z zielōnymi szłapkami, kurka strokatŏ, kurka flekowanŏ, kurka czŏrnŏ, kurka z czŏrnymi kōńcami piōr. Napiyły sie kurki mlyka z wodōm. Dobre! Dobre! Dobre!
Przidyrdały ôwce. Dobre! Dobre! Podleciały koza łaciatŏ i koza biołŏ. Patrzōm – miska prōznŏ.
Możno jutro miska zajś bydzie połnŏ mlyka z wodōm.
Dobrze, że Pyjtra niy ma. Pyjtra niy ma, za to je miska połnŏ mlyka z wodōm.
Na trzeci dziyń cojś sie zmiyniyło.
Filip spozorowoł dziury w miechach ze zbożym. Zbożŏ ubyło. Moc zbożŏ sie straciyło. Mało zbożŏ sie ôstało. Świnka dostanie mynij ôsuciŏ, a kōń mynij ôwsa. Kury tyż dostanōm mynij.
Niyrŏd bōł tymu kōń, świnia i kury. Ôwcōm i kozōm było jedno.
Przi Pyjtrowyj misce prziszło do chaje miyndzy kurzyntami. Miały głōd. Filip niywiela im wysuł, a i to wydziubały frechowne wrōble. Było ich moc. Bioły kokot dwojōł sie i trojōł, coby je przegōnić, dyć wrōbli było w trzi i trochã. Wartko wyzbiyrały zboże z wypuszczkami.
Paulowi ô śćmiywku szczury wyżarły futer. Kupa szczurów. Paulek sōm jedyn niy poradziōł ôbrōnić miski.
Cojś niydobrego stało sie na placu.
C.d.n.
Aleksander Lubina – germanista, andragog – zdobył wykształcenie w Polsce, Niemczech i Szwajcarii. Jest publicystą, pisarzem, tłumaczem, autorem programów nauczania, poradników i śpiewnika – był nauczycielem akademickim, licealnym, gimnazjalnym i w szkołach podstawowych oraz doradcą i konsul


c: text/html

text:
Tysacy swójbow na horcych dnjach so dotal přewšo derje wočerstwiło
Budyšin (SN/mwe). W Budyskej Sprjewinej kupjeli registrowachu w lětušej sezonje, kotraž bě so 1. junija zahajiła, hač do kónca julija něhdźe 23 500 wopytowarjow. To je něhdźe tysac wjace hač loni w samsnym času. Diana Liebsch z Budyskeje wobdźělenskeje a wobhospodarjenskeje towaršnosće (BBB), za wudźeržowanje kupjele zamołwiteje, zdźěli našemu wječornikej: „Naše mustwo wobsteji z płuwanskich mištrow a fachowcow za kupanske zawody – smy pjećo a wučomnik. Přidatnje nas wuchowanscy płuwarjo Němskeho čerwjeneho křiža a Němskeje towaršnosće za wuchowanje žiwjenja podpěruja. Woni so w změnje wo dohladowanje kupacych a hladanje techniskich připrawow staraja.“ Kasowy wobłuk a rjedźenje sanitarnych připrawow eksterna posłužbowa firma zamołwja. Nimo mjeńšich zranjenjow kaž rěznjenjow, problemow z wobtokom kreje abo kałnjenja insektow dla njemějachu w Budyskej Sprjewinej kupjeli žane starosće. Kiosk zaruča ćělne derjeměće tysacow wopytowarjow. Wupožčić móža sej tam tež słónčenske lěhadła.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Johannesburg
Spůłrzyndne: 26°08' S 27°54' E
Johannesburg (mjanowane ńyuoficyjolńy "Joburg" a "eBoli" - "plac kaj je zuoto") – mjasto we Republice Pouedńowyj Afriki, we zaguymbju Witwatersrand, uod 1994 stolica prowincyje Gauteng. Třeće podug ličby mjyškańcůw mjasto we Africe a nojsrogše we RPA.
Industryja chymično, metalowo, mašynowo, wuůkeńńičo a inkše. Uostřodek wydobyćo a šlifowańo djamyntůw. Wynzeu drogowy a banowo, mjyndzynarodowo hawyna lotńičo Jan Smuts International Airport. 2 ůńiwersytety.
We 2010 bydům sam grane špile we Mistřostwach Śwjata we Fusbalu.


text:
Powšitkowne wozjewjenje čłowjećich prawow
Zjednoćenych narodow wot 10. 12. 1948
Preambla
Dokelž twori płipóznaće wšěm čłonam čłowjeskeje swójby płisłušaceje dostojnosće a jich jenakich a njeparujomnych prawow zakład swobody, sprawnosće a měra w swěće,
dokelž stej njedopóznaće a znajechanje čłowječich prawow k aktam barbarstwa wjedłoj, kotrež su swědomje člowjestwa hłuboko zranili, a dokelž je so wutworjenje swěta, w kotrymž spožči so člowjekam, swobodnym wot stracha a nuzy, swoboda rěčenja a wěry, jako najwyše prócowanje čłowjestwa wozjewiło,
dokelž je bytostne, člowječe prawa z knjejstwom prawa škitać, zo njeby so čłowjek k zběžkej płećiwo tyranstwu a potłóčowanju jako poslednjemu srědkej nuzował,
dokelž je bytostne, wuwiće płećelskich poćahow mjez narodami spěchować,
dokelž su ludy Zjednoćenych narodow we wustawkach znowa swoju wěru do zakładnych čłowječich prawow, do dostojnosće a hódnoty čłowjeskeje wosoby a do runoprawosće muža a žony wobkrućili a wobzamknyli, socialny postup a lěpše žiwjenske poměry płi wjetšej swobodźe spěchować,
dokelž su so sobustawske staty zawjazali, w zhromadnym dźěle ze Zjednoćenymi narodami powšitkowne respektowanje a zwoprawdźenje člowječich prawow a zakładnych swobodow płesadźić,
dokelž je zhromadne měnjenje wo tutych prawach a swobodach płewšo wažne za połne spjelnjenje tutoho zawjazka,
proklamuje Generalna zhromadźizna
tute Powšitkowne wozjewjenje člowjecičh prawow jako zhromadny ideal, kotryž ma so wot wšěch ludow a narodow docpěć, zo bychu kóždy jednotliwc a wšě organy towaršnosće tute wozjewjenje stajnje w pomjatku měli a so prócowali, płez wučbu a kubłanje respektowanje tutych prawow a swobodow spěchować a płez postupowace naprawy w narodnym a mjezynarodnym wobłuku jich powšitkowne a faktiske płipóznaće a zwoprawdźenje pola wobydlerstwa kaž sobustawskich statow tak tež tych jich nadknjejstwu podstejacych teritorijow zaručeć.
Artikl 1
Wšitcy čłowjekojo su wot naroda swobodni a su jenacy po dostojnosći a prawach. Woni su z rozumom a swědomjom wobdarjeni a maja mjezsobu w duchu bratrowstwa wobchadźeć.
Artikl 2
Kóždy je woprawnjeny, w tutym wozjewjenju proklamowane prawa a swobody wužiwać, a to bjez kóždehožkuli rozeznawanja, kaž po rasy, barbje, splahu, rěči, religiji, politiskim abo druhim płeswědčenju, narodnym abo socialnym pochadźe, po zamóženju, narodźe abo druhim statusu .
Dale njesmědźa so žane rozdźěle činić na zakładźe politiskeje, prawniskeje abo mjezynarodneje pozicije kraja abo teritorija, kotremuž wosoba płisłuša, njedźiwajo na to, hač je njewotwisny, hač pod rukowaćelstwom steji, hač njewobsedźi swójske knježerstwo abo hač podleži někajkemu druhemu wobmjezowanju swojeje suwerenity.
Artikl 3
Kóždy ma prawo na žiwjenje, swobodu a wěstotu wosohy.
Artikl 4
Nichtó njesmě so w njewólnistwje abo roboćanstwje dźeržeć; njewólnistwo a wikowanje z njewólnikami stej we wšěch swojich formach zakazanej.
Artikl 5
Nichtó njesmě so podćisnyć ćwělowanju abo surowemu, nječłowjeskemu abo ponižowacemu wobchadźenju abo chłostanju.
Artikl 6
Kóždy ma prawo, wšudźe jako prawakmany płipóznaty hyć.
Artikl 7
Wšitcy čłowjekojo su płed zakonjom runi a maja b jez diskriminaeije prawo na jenaki škit płez zakoń. Wšitey maja pawo na jenaki škit płećiwo kóždej diskriminaciji, kotraž by płedležace wozjewjen je zraniła, a płećiwo pozbudźen ju k tajkej diskriminaciji.
Artikl 8
Kóždy ma prawo na skutkownu juristisku pomoe pola płisłušnych nutłkostatnych sudnistwow płećiwo jednanjam, kotrež jeho jemu po wustawje abo po zakonju płistejace zakładne prawa ranja.
Artikl 9
Nichtó njesmě so swojowólnje zajeć w jatbje dźržeć abo z kraja wupokazać.
Artikl 10
Kóždy ma w połne; runoprawosći prawo na to, zo so wo jeho prawaćh a winowatosćach a wo kóždej płećiwo njemu zapoloženj; chłostanskoprawnej skóržbje płez njewotwisne a njestronske sudnistwo sprawnje a zjawnje jedna.
Artikl 11
- Kóždy chłostajomneho jednanja dla wobskorženy ma prawo na to, jako n jewinowaty plaćić, dołhož njeje jeho wina w zjawnynl jednanju, w kotrymž je wšě za swoje zakitowanje trěbne garantije mět, wotpowědujo zakon jej dopokazana
- Nichtó njesmě so dla jednanja abo zanjechnanja něčeho zasudźić, štož njebě w času, hdyž je so to stało, po nutłkokrajnym abo po mjezynarodnym prawje chłostajomne. Runje tak njesmě so žane ćeše chłostan je wuprajič hač te w času chłostajolnneho jednanja płihrožene chłostanje.
Artikl 12
Nichtó njesmě swojowólnym zapłimnjenjam do swojeho priwatneno žiwjenja, swojeje swójby, swojeho bydlenja a swojeje korespondency abo njezakonskim škodam swojeje česće a swojeho mjena wustajeny być. Kóždy ma prawo na juristiski škit płećiwo tajkim zapłimnjenjam a škodam.
Artikl 13
- Kóždy ma prawo, so znutłka slata swobodnje pohibować a sej swoje bydlenje swobodnje wuzwolić.
- Kóždy ma prawo, kóždy kra; inkluziwn je swój swójski kraj wopušcić a so do swojeho kraja wróćić.
Artikl 14
- Kóždy ma prawo, w drunich krajach płed płesćěhanjom azyl pytać a wužiwać.
- Tute prawo njemóže so wužiwać w padźe płesćěhanja dla ryzy njepolitiskicn złóstnistwow abo jednanjow, kotrež ranja cile a zasady Zjednoćenycn narodow.
Artikl 15
- Kóždy ma prawo na statnu płisłušnosć.
- Nikomu njesmě so jeho statna płisłušnosć swojowólnje sćazać ani zaprajić prawo, swoju statnu płisłušnosć změnić.
Artikl 16
- Mužojo a žony w žeńtwykmanej starobje maja bjez wobmjezowanja na zakładźe rasy, statne je płisłušnosće abo religije prawo, do mandželstwa .stupić a swójbu založić.
- Woni maja jenake prawa płi zmandźelenju, w mandźelstwje a płi rozwjazanju mandźelstwa.
- Zmandźelenje smě so jenož w swobodnej a dospołnej płezjednosći płichodneju mandźelskeju stać.
Artikl 17
- Kóždy ma prawo, sam abo zhromadnje z druhimi wobsydstwo měć.
- Nichtó njesmě swojowólnje swoje wobsydstwo zhubić.
Artikl 18
Kóždy ma prawo na swobodu myslow, swědomja a religije; tute prawo wopłija swobodu, swoju religiju a swój swětonahlad změnić, kaž tež swobodu, swoju religiju abo swój swětonahlad sam abo w znromadnosći z drunimi, zjawnje abo priwatnje płez wučbu, praktikowanje, božu službu a wobkedžbowanjc nabožnych naložkow zwuraznić.
Artikl 19
Kóždy ma prawo na swobodu měnjenja a wuprajenje měnjenja tute prawo wopłija njehaćenu swobodu měnjenja a swobodu, sej njedźiwajo na statne hranicy informacije a ideje ze srědkami
kóždehožkuli razu wobstarać, płijimować a dale dawać.
Artikl 20
- Kóždy ma prawo na swobodu zhromadźnja a zjednoćenja za měrliwe zaměry.
- Nichtó n jesmě so nuzowač, zjednoćenstwu płisłušeć.
Artikl 21
- Kóždy ma prawo, so płi rjadowanju zjawnych naležnosćow swojeho kraja njeposrědnje abo płez swobodnje wolenycn zastupjerjow wobdźělić.
- Kóždy ma pod jenakimi wuměnjenjemi prawo na płistup k zjawnym zastojnstwam w swojim kraju.
- Wola ludu twori zakład za awtoritu zjawneje mocy; tuta wola dyrbi so zwuraznić płez so wospjetowace, woprawdźite, powšitkowne a rune wólby, kotrež wotměwaja so z tajnym wotedaćom hłosow abo po tomu runohódnym swobodnym wólbnym modusu.
Artikl 22
Kóždy ma jako čłon towaršnosće prawo na socialnu wěstotu a móže płez nutłkostatne naprawy a mjezynarodne zhromadne dźěło wobkedźbujo organizaciju a pomocne srědki kóždeho stata wužiwać za swoju dostojnosć a swobodne wuwiće swojeje wosobiny njeparujomne hospodarske, socialne a kulturne prawa
Artikl 23
- Kóždy ma prawo na dźělo, na swobodnu wólbu powołanja, na płiměrjene a spokojace dźělowe wuměnjenja kaž tež na škit płećiwo bjezdźěłnosći.
- Wšitcy čłowjekojo maja bjcz kóždeje diskriminacije prawo na jenaku mzdu za jenake dźěło.
- Kóždy, kiž dźěła, ma prawo na sprawne a płihódne zarunanje dźěła, kotrež jemu a jeho swójbje čłowjeskej dostojnosći wotpowědowacu eksistencu zawěsća a kotrež ma so, jeli trjeba, z druhimi socialnymi škitnynli naprawami dopjelnić.
- Kóždy ma prawo, za škit swojich zajimow dźěłarnistwa załoźić a tajkim płistupić.
Artikl 24
Kóždy ma prawo na dźěłowe płestawki a swobodny čas inkluziwnje płiměrjene wobmjezowanje dźěloweho časa kaž tež na prawidłowny płaćeny dowol.
Artikl 25
- Kóždy ma prawo na za swo ju strowotu a derjeměće a tu swojeje swójby płiměrjeny žiwjenski standard, inkluziwnje dosahace zežiwjenje, drasćenje, bydlenje, lěkarske zastaranje a trěbne socialne posłužby, kaž tež dale prawo na wěstotu w padźe bjezdźěłnosće, chorosće, inwalidity, zwudowjenja staroby abo druheje straty swojich zežiwjenskich srědkow płez njezawinowane wobstejnosće.
- Maćerje a dźěći maja prawo na wosebitu pomoc a podpěru. Wšěm dźěćom, mandźelskim a njemandźelskim, płisteji jenaki socialny škit.
Artikl 26
- Kóždy ma prawo na kubłanje. Wučba dyrbi znajmjeńša w elementarnym abo zakładnym schodźenku darmotna być. Elementarna wučba je obligatoriska. Fachowo- a powołanskošulska wučba dyrbi powšitkownje płistupna być, a wysokošulska wučba dyrbi wšěm wotpowědnje jich kmanosćam na jenake wašnje wotewrjena być.
- Kublanje dyrbi na połne rozwiće čłowjeskeje wosobiny a na sylnjenje respektowanja čłowječich prawow a zakładnycn swobodow wusměrjene być. Wone dyrbi zrozumjenje, tolerancu a płećelstwo mjez wšěmi ludami a wšěmi rasowymi abo nabožnymi skupinami spěchowac a dźěławosć Zjednoćenycn narodow za zdźerženje měra podpěrować.
- Starši maja prěnjorjadne prawo družinu kubłanja wuzwolić, kotrež ma so jich dźěćom posrědkować.
Artikl 27
- Kóždy ma prawo, so na kulturnym žiwjenju zhronladnosće swobodnje wobdźěleć, so nad wuměłstwami wjeselić a na wědomostnym postupje a jeho wudobyćacn dźěl brać.
- Kóždy ma prawo na škit duchownych a matericelnych zajimow, kotrež wurostuja za njeho jako tworićela z dźěłow wědomosće, literatury abo wuměłstwa.
Artikl 28
Kóždy ma prawo na socialny a mjezylnarodny porjad, w kotrymž móža so w tutym wozjewjenju wuprajene prawa a swobody połnje zwoprawdźić.
Artikl 29
- Kóždy ma winowatosće napłećo tej zhromadnosći, w kotrejž je jeničce móžne swobodne a połne wuwiće jeno wosobiny.
- Kóždy podleži płi wužiwanju swojich prawow a swobodow jenož tym wobmjezowanjam, kotrež zakoń jeničce za tón zaměr płedwidźi, płipóznaće a respektowanje prawow a swobodow druhich zawěsćić a sprawnym žadanjam moralki, zjawneno porjada a powšitkowneho derjeměća w demokratiskej towaršnosći wotpowědować.
- Tute prawa a swobody njesmedza so w žanym padźe w napłećiwku k cilam a zasadam Zjednoćenych narodow wužiwać.
Artikl 30
Ničo w tutym wozjewjenju njesmě so do toho směra wułozować, zo so za stat, za skupinu abo wosobu prawo stwori, tajke dźěło wukonjeć abo tajki skutk zwoprawdźić, kiž so na wotstronjenje w tutym wozjewjen ju wuprajenycn prawow a swobodow měritej.


text:
Połednica ze Szlaku Ślōnskij Gŏdki sie znŏdła
Policyjōny Wydziału do wydziału z przestympczościōm przeciwko statkowi katowskij kōmyndy znŏdli i ôdzyskali nastympnõ figurkã porwanõ ze szlaku gŏdki ślōnskij. Do raubu doszło w mŏju terŏźnego roku z placu Sławika i Antalla. Cołke zdarzynie zaregistrowały kamery mōnitoringu i miyndzy inkszymi informacyje dostane tym spusobym pōmogły katowskim ôperacyjnym w ôdnŏdniyńciu figurki i chycyniu złodzieja.
Dzisiej po połedniu katowscy ôperacyjni chyciyli 41-letnigo chopa, co mōg ukraść figurkã Połednice, to znaczy jednã z figurek z tm. „szlaku gŏdki ślōnskij”. Porwanie trefiyło sie pod kōniec mŏja. Cołke zdarzynie zaregistrowały kamery mōnitoringu i podle zŏpisu wideo funkcjōnariusze mieli informacyje ô wyglōndzie sprŏwcy. Po zgrōmadzyniu ekstra informacyji ôd świadkōw, napoczły sie poszukowania sprŏwcy, kere wczorej miały swōj finoł na al. Rozdziyńskigo w Katowicach. Jak ôbsztalowali kryminalni, tam prawie mioł sie pokŏzać dōmniymany złodziyj. Na placu policyjōny trefiyli chopa, co wyglōndoł jak na rysopisie. Chop w czasie gŏdki z szndarami prziznoł sie do porwaniŏ figurki, a niyskorzij skŏzoł plac, w kerym jã skrōł. Skuli tego ôstoł zastawiōny i przewieziony do policyjnego heresztu. Niy wyklarowoł nijak, czymu ukrŏd Połednicã ani tyż co planowoł z niōm zrobić.
Zdrzōdło i fotografije: KMP Katowice


text:
Francek Fyrtok 1.11.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie!
W nrze 10 „Kocyndra” nie było moji fotografii. W dzisiejszym „Kocyndrze” też nie. Co se ty myślisz iże jo ôd macochy? Przeca mōj cyferblot jest fajniejszy niż twōj, bo ty mosz gymba jak siedym chacharōw gliwickich abo jak piyńć sztosstrupōw ôpolskich. Tyn roz ci jeszcze przebocza, ale na prziszły roz musi moja fotografio być, bo jak nie, to se spotrz na cyndloch łata bergmańsko. Jo nieszpasuja.
Do nru 11 „Kocyndra” niechciołech wcale pisać, bo sie przekludzōm skirz zimy. W zōmerwerku już mieszkać nie moga, a libsta brzynczy ciōngym ô fajne pōmieszkanie. Jedyn koleks z Ôrzegowa radził mi na Gothardzie w rule przi kotłach. Jo bych ta zima i przesiedzioł, keby sztacanwalt był porzōndny i doł w porzōndku jeść. Ale na Gōrnym Ślōnsku nie ma porzōndnych sztacanwaltōw.
Ô polityce też ci pisać nie moga, boch nie chycił ani jednej skoczki Urbankowej. Tako skoczka ôd Ulitzki byłaby jeszcze lepszo, bo Ulitzka dużo łazi i jeździ a Urbanek, kaj go posadza, tam go majōm.
Niymoga też pisać ô polityce bo koleksy i dziołuchy pisujōm do mie, ôbgadujōm sie, i musza te pisma jakoś spotrzebować. Dziołchy z Makoszōw skarżōm sie na synkōw, iże na muzyce sznupiōm i wybierajōm do tańca dziouchy z inszej wsi. Marysiyńka z Makoszōw chce mie Fyrtokowi galoty wyhaftować i potym ciebie chacharze i mie zaproszōm na muzyka. Czyś ty wort tego? Dziouchy makoszowske to nie bylejake dziouchy i kebych był synkym z Makoszōw tobych im przoł. – Ze Studziyńca zaś chłopcy piszōm, iże taneczne dziouchy lejōm synkōw pod ôknym wodōm, tak że ich dziś jeszcze czuć. Skiż tego wolōm iść do Jankowic i pozdrowiajōm jankowske dziouchy. Ôżyniōm sie zaś w Polsce, a dziouchy ze Studziyńca majōm patrzeć jak dziod do jasnej mōnki. Nie ôżyniōm sie z nimi, bo jak był grynzschutz wołały na niego „kōmyn sie bliżej”, a teraz se brody golōm. Taki synek by nie zarobił ani na golacza, jakby sie ôn i ôna golili. W Studziyńcu i w Makoszowach „Kocynder sie podoba, bo jak go czytajōm to sie tak śmiejōm, że w Studziyńcu jedyn jajco zniōsł, a w Makoszowach se brzuchy podwiōnzujōm. Jo nie cygania, bo tak mi dokumyntnie napisali.
Z pismami musisz Hanysie jakoś zaôraczyć, coby poczta wiedziała. Pisma ôd dziouch sōm lo mnie, a ôd chłopcōw lo ciebie, bo coby Fyrtok z chłopcami zrobił? Poczta sie myli, mie przinosi pisma ôd chłopcōw, a tobie ôd dziouch. To jest źle. Poczta nie wie iże ci na miano Hanys a nazywosz sie Kocynder. Powiedz to poczcie. Nie spōrkuj sie iże i lo ciebie dziouchy sōm. Na to ci powiym tak, co jest ważniejsze: jyno sie nazywać Kocyndrym abo być kocyndrym? Na Ślōnsku mōmy dużo krōlōw, i krōlikōw, a co jest wiyncej: być krōlym abo sie nazywać: krōlym? (Wszystkich krōlōw przeproszōm iże za reszpechtym ich miana wypōmnieć musiołech skiż Kocyndra, co nim nie jest a tak sie nazywo).
Teraz dziouchy sōm do niczego, Niekere noszōm zegarki na podwiōnzkach. Jak ida z mojōm libstōm, to mi kazuje zawsze patrzeć na dachy chałup. Co tu robić? Pokusa jednak jest tak wielko, iżech sie już świdrzić nauczył i libsta myśli, iże wszystko jest w porzōndku i jest mi gut.
Keby tak chłopcy i dziouchy w Makoszowach i Studziynce pogodzili sie, to bych sie cieszył. Joch na moja też znodł rada. Pokel sōm samotni, powinni żyć w zgodzie, a na wojna majōm czas, jak sie pożyniōm, A żyniaty dostanie sie ôdrazu po śmierci do nieba, a samotny dziepiero po śmierci zaczyno pokutować, bo nie przeszeł, jak tyn żyniaty, czyśca i piekła na ziymi. Urbanek nie mo czasu sie żynić, bo jeszcze musi dbać ô to, aby nasze zielōnki nie wysznupali jakego maszinyngweru. W Rozbarku w jego kancelaryji było dużo amunicyji zamurowanej. To niby na wiwatschiessyn na jego wesele. Ale coż, kej mu to skōnfiskowali. Skirz tego wyśle Urbanek nota do Lōndynu. Paryża i do Ôpola, coby mu wszystke gwery zabrane zwrōcili. Ale pryndzej mu włosy na zymbach wyrosnōm niż je dostanie nazod.
A prziślij mi Hanysie Ulitzki na rozgrzewka i miej sie dobrze jak u starki
Francek Fyrtok.
Odpowiedź Hanysa: Coś dziś Fyrtokowi makōwka nie dopisała. Plecie jak Urbanek w tej ôdezwie ô hajmatrojerach „wiernych hrajinie” w Karyntji. Nie wie nawet czym jest: czy buksym jak sie sōm pisze, czy Kocyndrym, jak do mnie pisze. Dwie muszōm być tego prziczyny: abo mu bardzo zimno, bo nie mo mantla, abo mo nowo libsta i jest mu za gorōnco jak w dwōch mantlach abo w kożuchu. Dowiymy sie ô tym na drugi roz.
Kocynder.


text:
Francek Fyrtok, 8.08.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie!
Pisza ci wojańske pismo. Bo jak szarpaczka to i nojporzōndniejszy Kocynder w rule nie wysiedzi. Drugego moja, w pōniedziałek rano coś ci mie tknyło, Nie mogłech ani usiedzieć, coś, kajś mie gnało. Byłech akurat na majlufcie w Ôrzegower Schwejiz, i poszełech na Johanna, kaj Karlik cisko. Kole markownie były grōmady kamratōw, a Karlik wywijo rynkami, jak kilofym i woło: sztrajk, sztrajk! Ano, jo tam przeciwko sztrajkowi nigdy nic nie mōm, iberhaupt bez moj, tōż ôdgodalichmy cołko kōmisyo ôpolsko, co tak mōndrze chcioła Slōnsk podzielić. Szkoda, iże gynerał Le Rōnd wyjechoł do Paryża, bo i ônego byliby my ôbgadali, ale tak, to jyno ôbecnych. Potym kamracio ôdezwali sie: sztrajk a lej mu! Piełōna kandego, myśla se, to bydzie majtanie, jakego jeszcze luderski Pierōndorf nie widzioł. Jużech nie poszeł do libsty, bo jak sztrajk to sztrajk; a starej dołech skozać, iże do chałupy nie przijda i pyrtołech do Rudy, aż sie kurziło.
Pierszego Niymca, coch spotkoł, strzeliłech we fōngraf, aż ôdrazu kichnōnł zymbami. To fajnie idzie! W Rudzie koleksy już sztrajkowali. Niekere kobiety wywijały warzechami. Jednej pedziołech, że sie z niōm ôżynia, jeśli pożyczy mi siekocza, ale poradziła mi, iże na policyji majōm minynwerfery i karabiny. Tak mi godej, polozł ech tam ôd zadku i rychtyk, była tam taka kupa gwerōw, że mōgłbyś nimi płoty grodzić, Rozumie sie, żech sie zaopatrził, jak noleży, i wojna była fertig, Jak mie widzisz na ôbrozku.
W nocy z pyndziałku na wtorek szlimy jak dampfwalca, pōmału ale gruntownie zawsze naprzōd aż za Strzelce. Libsta Urbanka chciała legitka niby auswejis. Ale nic z tego, Urbanek skryć sie musioł w Bytōmiu u ynglickego kōntrolera i ôbaj se dobrze pogodali. Jak my zajynli wszystke krysy, to krejiskōntroler mioł se iść na ferye. Bytōmski krejiskōntroler mioł tak wielki krys jak 7 izb. Keby tak był chcioł strzelać to najnojwiynkszo ze szrejibmaszyny, a jeśli by mioł maszyna „Ideal”, to zwyciynstwo byłoby piramidal.
Moja polityka była tako: zawsze sie trzimać frōntu. Jeśli nie wierzisz, to sie spytaj dziouch.
Bo ze mie już taki karlus, że do kożdej rzeczy ida z przodku niby z frōntu, jak do kōnia, inaczej by cie kōń kopnōnł. Ale teraz rzadko sie widzi Niymca z frōntu, bo niymoga pedzieć, Niymcy też idōm naprzōd, a ich zawsze trzeba gōnić. Po niymiecku nazywo sie to: siegrejich vorwärts!
Te Niymcy, kerzi ôstali po naszej strōnie, padajōm iże sōm Polokami, i uczōm sie na stare lata bildunku. Nojpryndzej nauczyli sie bildunku szandary i rechtory. Jak mie jaki rechtor widzioł, to mycka do gorści i z daleka wołoł: gut majn Herr Fyrtok, habe Sie lange nicht gesehyn! A rechtorki to tak do powstańcōw przewrocały swoje patrzoły, jak dzioucha na muzyce, kedy chce tańcować, a nie może, bo synki nie chcōm. Powstańczo polityka jest nojlepszo na świecie, bo Niymcōw nojpryndzej uczy bildunku. Koalicyo by se mogła wziōńść przikład z powstańcōw. Poszli my „na urlop”, ale jeźli nōm nie dajōm tego, co nasze, bydzie nowo szarpaczka, bo bildunk być musi!
Kochany Hanysie! Ty wiesz, iże jo rod kocyndruja, a to ci piełōnie lach nich, dowiym sie roztōmajitych rzeczy. Ta niepolityczno polityka na Slōnsku już sie zmierzła. Niymcy padajōm, iże sie bydōm bić ô Slōnsk – to my Polocy, skoro tak jest bydziymy prać galoty. A moja staro pado, iże do takego pranio nie potrzeba farbki, to tak pōjdzie. Ale to bydzie nufeck go.
Frajsztatlery, te miyntoły chcieliby coś zrobić, ale ich strziko w krziżach. Krziczōm ôni głośno, coby usłyszoł gyneraldyrektor Werner i Pieler, bo ich strziko i w kabzie. Dr. Latacz Musioł chycić dr. Skowrōnka. Latacz chcioł ptoka i mo ptoka. Ludzi, co majōm ptoka zawierajōm w Rybniku. Skowrōnek jest ptokiym. Jeśli Latacz, Musioł i Skowrōnek robiōm polityka, to co to jest za polityka? Czy ôd ptoka czy ôd lotanio? Niekedy krowa ryczy: musisz, musisz, ale jyno niekedy. Latacz chce sie przezwać na Flieger, bo jego libsta kryńci nosym jak słyszy ô lotaczce. Jo wiym, iże lotaczka nie jest przijymno, a jeszcze nieprzijymniejszo eźli marmelada była z ćwikle. Spytej sie ô to Latacza.
Te wszystke kolityki ślōnske Frejisztatlerōw, Niymcōw, Inglikōw i Italiokōw mie nie interesujōm. To już wola kełbasa frankfurcko, inglicki byfsztyk abo italiański szałot i był bych rod, żeby mie tak Korfanty jeczcze roz zaprosił na taki szałot i na wino francuske. Iże Ślōnsk bydzie w Polsce, tegoch jest pewny, skiż tego interesujōm mie jeszcze insze rzeczy. Interesujōm mie rzōndy polske na Slōnsku. Bydzie potrzeba kupa urzindnikow. Jo bez tyn przikłod, poradza kurzić wielko cygara i jechać w aucie, to by mie mogli zrobić landrotym, abo sztacanwaltym. Padlajōm iże trzeba sie znać na palagrafach. A wielach to mioł sōndōw, i w koziech był, a nierozech sztacanwalta wyfikoł – to sie i znōm na palagrafach. Padajōm iże na palagrafach znajōm sie prawnicy, juryści, tj. rechtsanwalt, syńdzia i sztacanwalt. A jo padōm, iże niejedyn złodziej to sie jeszcze lepiej zno na palagrafach.
Takech sie rozpisoł, żech ani słōwkiym nie spōmnioł ô żodnej z mojich libst. Jako porzōndny Fyrtok musza im zawsze jakeś ciepłe słōwko pedzieć. Ale ta polityka tak mie zajęła, żech ô libstach zapōmnioł. Tōż na drugi roz napisza ô libstach, Toż pozdrowiōm cie Hanysie na kopaset razy.
Francek Fyrtok


text:
Rusyjo
Rusyjo (Rusko Federacyjo, rus.: Poccийckaя Фeдepaция) – państwo we Ojropje a Azyji, we Ojropje je nojsrogsze jeli chodźi uo powjyrzchńa a wjelość mjyszkańcůw. Sztrekuje se uod wschodńij Ojropy, aż po Pokojny Uocean.
Do Rusyje nolyży tyż Uobwůd kalińingradzki - esklawa położůno půmjyndzy Litwům a Polskům.
Rusyjo tajluje śe na 46 uobwodůw, 21 republikůw, 9 krajůw, 2 mjasta wydźelůne, 1 autůnůmiczny uobwůd a 4 uokryngi autůnůmiczne. Krům ruskij godki, we amtach do śe tyż uosprowjać na inkszych lokalnych godkach myńszośćůw norodowych.
Jeli chodźi uo polityka, Rusyjo je nastympcům prawnym Sojusza Zocjalistycznych Zowjeckich Republikůw.


text:
10 pomysłów co werci sie zoboczyć na Ślonsku!
Niy mocie idyji kaj pociś na łikyndowo rajza? Toż chytejcie łod nos 10 pomysłów co werci sie zoboczyć na Ślonsku!
1. Polsko Cerekiew. W pół drogi miyndzy Kędzierzynem Koźlem, a Raciborzem treficie zomek zrychtowany we XVII wieku bez Jerzego von Oppersdorfa. Przez dugi czos siedziba rodu von Gaschin. Jak moc inkszych ślonskich zomków spolony bez Armia Czyrwono, terozki poleku wraco do downyj świetności. Mo festelnie gryfne łobejści, kaj idzie se poszpacyrować cołkom familijom! Polecomy!
2. EC Szombierki. We Bytomiu poradzicie trefić fest gryfno tajla industrialnyj architektury. Industrialno Katedra (jak niywtorzy mianujom EC Szombierki) łostała zaprojektowano bez Zillmanów (kierzy to projektowali tyż Nikiszowiec) i zrychtowano we 1920 roku. Takich maszketów architektury we Europie niy ma moc. Niykierzy porównujom jom do Elektrykowni Battersa we Londynie. Podziwejcie sie na nia póki sztyjc je! Wiyncyj ło nij treficie na zajcie Bytomski Detektyw Historyczny!
3. Rydułtowy. Hołda Szarlota – Niy kożdo hołda na Ślonsku mo swoje miano, a co dziepiyro napis choby we jakim Holiłudzie! Werci sie podziwać, fest gryfne miyjsce coby se poknipsować!
4. Zabrze. Kiej ino chcesz sie poczuć choby we serialu „Dark„ toż polecomy wybrać sie do Zobrza! Tam treficie downy, już niy używany tunel kolei piaskowyj! Mo klimat! Miyjsce je przi Sztolni Królowa Luiza.
5. Osiedle Amerykańskie. Na Giszowcu, trocha w ciyniu Nikiszowca, zrychtowane na koniec lat 20 XX wieku dlo szpeców z Ameryki! Treficie tam 6 chałp we stylu angielskim. Downij było tam jedno z piyrwszych pól golfowych na Ślonsku!
6. Fliger we Starym Oleśnie. We ośrodku turystyczny Anapol we Starym Oleśnie treficie fliger Antonow An-24 przywieziony tam bez właścicieli ośrodka we latach 90. Robi srogie wrażyni!
7. Hołda Skalny we Łaziskach Górnych Kole elektrykowni we Łaziskach Górnych treficie hołda Skalny! Miyjsce na piknik z cołkom familijom! I to z jakim widokiym! Werci sie wylyź na wiyrch! Hołda je wygaszono bezto niy wonio siarkom jak inksze!
8. Ślonski Ogród Botaniczny we Mikołowie! We Mikołowie, na terynie downyj jednostki wojskowyj, treficie Ślonski Ogród Botaniczny! Moc roztomajtych kwiotków, krzoków i drzew. Mogecie wylyź na wieża widokowo i podziwać sie na Ślonsk. Je tyż kaj wypić Kafyj i co zmaszkecić.
9. Jezioro Turawskie – w som roz coby sie wybrać na jaki weekend. Bez lato idzie se popływać na łódce i pochytać trocha klary. W som roz dlo wszyjstkich, kierzy radzi dychnom nad wodom! 10. Kościół św. Jacka we Bytomiu. Kościół zaprojektowany bez Maxa Giemsa. Zrychtowany z piaskowca, we stylu neoromańskim. Plac kole kościoła je gryfnie zaprojektowany! Je se kaj poszpacerować. Do wszyjstkich, kierzy przajom architekturze!
9. Jezioro Turawskie – w som roz coby sie wybrać na jaki weekend. Bez lato idzie se popływać na łódce i pochytać trocha klary. W som roz dlo wszyjstkich, kierzy radzi dychnom nad wodom! 10. Kościół św. Jacka we Bytomiu. Kościół zaprojektowany bez Maxa Giemsa. Zrychtowany z piaskowca, we stylu neoromańskim. Plac kole kościoła je gryfnie zaprojektowany! Je se kaj poszpacerować. Do wszyjstkich, kierzy przajom architekturze!


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Pismikowy mandala jo pśidatny wuknjeński srědk pśi zawjeźenju pismikow a skšuśenju zukow. Za kuždy pismik pśedlažy jadno łopjeno. Na jadnom boce jo pśecej mandala. W njom su schowane pismik a wobraze k słowam, kenž z wótpowědnym nazukom zachopiju. Wuwześa su pismiki y, ě, ó, ń, ć a ŕ. How namakajomy wobraze k słowam, kenž maju wótpowědny pismik w srjejźi abo na kóńcu. Na drugem boce su dalšne luštne zwucowanja z pismikom, ako na pśikład wobkruženje wšyknych wobrazow z pytanym nazwukom, zwězanje wobrazow a pismikow, dalewjeźenje mustrow abo pšawe pśirědowanje wobrazow.


text:
Zbiōr tekstōw, co przizwolo na badanie ślōnskij mowy na bez 1,1 mln słōw.
Nowiny
Dzieła ôd Feliksa Steuera we Bibliŏtyce SillingIdzie poczytać downe ślōnske teksty na mobilniŏku i kōmputrze.
„Jōnek muzykant” je dostympny po ślōnskuKlasyczno nowela ôd Henryka Sienkiewicza po naszymu.
Nojnowsze programy
Programy
Katalog ślōnskigo ôprogramowanio na rozmajte platformy, pōmocy do pisanio po slōnsku i inkszych.
Informacyje ô Korpusie Ślōnskij Mowy
Korpusōw sie używo do analizy statystycznyj, testowanio hipotez statystycznych, sprawdzanio wystōmpiyń abo weryfikowanio prawideł jynzykowych na danym polu godki.
Informacyje ô maszinowym translatorze
Translatōr je zbudowany na wolnyj i ôtwartozdrzōdłowyj platformie maszinowego przekładu Apertium.


text:
Magdalena Drab / reż. Katarzyna Dudzic-Grabińska
Sławomir Mrożek / reż. Marek Fiedor
Elena Ferrante / reż. Weronika Szczawińska
Krzysztof Szekalski / reż. Katarzyna Kalwat
Helmut Kajzar / reż. Krzysztof Czeczot
Maciej Wasielewski / reż. Piotr Łukaszczyk
Stanisław Lem / reż. Agnieszka Jakimiak
Paul Thomas Anderson / reż. Krzysztof Skonieczny
David Lindo / reż. Weronika Szczawińska
Éric Faye / reż. Paweł Kamza
Tadeusz Różewicz / reż. Paweł Miśkiewicz
Agnieszka Jakimiak / reż. Agnieszka Jakimiak
Tomek Tryzna / reż. Paweł Passini
Mariusz Sieniewicz / reż. Marcin Liber
Wit Szostak / reż. Marek Fiedor i Tomasz Hynek
Michał Walczak / reż. Tomasz Hynek
Kurt Vonnegut / reż. Marcin Liber
Stanisław Lem / reż. Maciej Masztalski
Arnon Grunberg / reż. Paweł Miśkiewicz
Teatr krótkometrażowy
Mariusz Sieniewicz / reż. Piotr Łukaszczyk
Trwają próby
Malina Prześluga / reż. Piotr Łukaszczyk


text:
Dwupuklato kamela
Dwupuklato kamela, inakszy baktryjůn (łać.: Camelus ferus) to je srogi parzistokopytny cyckocz, kery je dźiwokim zwjyrzym, co uůn żyje we strzodkowyj Azyji (Můngolijo a Chiny), atoli tyż jako chowny gadźina (Camelus bactrianus). Mo trocha rubszo budowa kej jednopuklato kamela (drůmedar), nale je myńszy atoli barzi kudłaty. Srogszo tajla dwupuklatych kamelůw żyje we ńywoli (przez 1,4 milijůna sztuk), nojsrogszo grupa dźiwokij gadźiny tygo gatůnku pomjyszkuje Pustyńa Gobi (ůng. 1000).
Dwupuklate kamele sům źelinożerne a przistosowane do żyćo na pjoskowym teryńe. Jejich futro chrůńi je uod źimna po ćmoku a uod gorkośći po jasnoku. We kłymbje majům uůne do 2 myjtrůw a jejich woga poradźi dolyźć do 725 kg. Poradzům strzimać bez wody bez pora dńůw, a ńyskorzi wyduldać jeji aże 120 litrůw naroz.


text:
Turystyczne schrůńisko
Turystyczne schrůńisko – uobjekt lo uobsłůgi turystůw, kerzi můgům tukej przekimać abo jodać. We ńykerych schrůńiskach dźołajům informacyjne půnkty a dyżurki ratůwńikůw GOPR (Gůrske Uochotnicze Pogotowje Retůngowe).
Nojwjyncy turystycznych schrůńisk we Polsce je we gůrach, kaj we wjynkszości noleżům do PTTK (Polske Towarzistwo Turystyczno-Krajoznawcze).
Do schrůńiskůw zarachowuje śe tyż bacůwki, kere sům myńsze. Inkszy zorty turystycznych uobjektůw to schrůny a celtowe bazy (uotwarte ino bez lato).


text:
Panama
Panama, Republika Panamy (szp. Republica de Panama) – państwo we Strzodkowyj Americe, rozlygowane nad Karajibskim Morzem a Pokojnym Uoceanem. Grańica mo s Kolůmbijům a Kostarykům. Znůmo najbarzi ze Panamskigo Kanału, kery skrůćůł droga s Atlantyckigo Uoceanu na Pokojny Uocean.
S anfanga zamjyszkano uod Indjanerůw, we 1501 prziłůnczono do Szpańijskich kolůńiji we Americe. Uod 1830 tajla Kolůmbije, ńypodległo uod 1903 roka. We uzyskańu ńypodległośći dopůmogły Panamje Zjednoczůne Sztaty, nale za to dostoły Sztrefa Panamskigo Kanału, nad kerům Panama uzyskała suwerynność dźepjyro we 1997 roku.
Ludność: 60% Metysy, 20% Mulaty a Negry, 10% bjoli, krům tygo Indjanery a krojcoki. Ůng. 84% mjyszkańcůw je katolikůma.
We gospodarce nojwjynkszy udźoł mo obsługa Panamskigo Kanału, krům tygo bauerstwo a industryja.
Ferwaltůngowy tajlůngEdytuj
Panama je potajlowano na 9 prowincyjůw (szp. provincias) a 3 terytoryja autochtůnůw (szp. comarcas indígenas). Krům tygo sům dwa comarcas, kere sům podporzůndkowane regjyrůnkowi prowincyjalnymu a majům sztatus růwny panamskich gminům (szp. corregimiento).
Prowincyje Panamy (wroz ze istnymi mjastůma):
- Bocas del Toro (Bocas del Toro)
- Chiriquí (David)
- Coclé (Penonomé)
- Colón (Colón)
- Darién (La Palma)
- Herrera (Chitré)
- Los Santos (Las Tablas)
- Panamá (Panamá)
- Veraguas (Santiago de Veraguas)
Terytoryja Panamy (uo sztatuśe prowincyje):
Inksze terytoryja (uo sztatuśe gminy)
- Kuna de Madugandí - tajla prowincyje Panamá
- Kuna de Wargandí - tajla prowincyje Darién


text:
Praha
(ČŽ/K/SN). W přitomnosći wuznawa so dobrych 22 procentow dorosćenych čěskich wobydlerjow k Lěwicy, wjace hač 33 procentow k prawicy a něhdźe 20 procentow k centrumej. Dolěwa chileja hłownje wolerjo KSČM, ČSSD kaž tež SPD, mjeztym zo wusměrjeja so doprawa předewšěm wolerjo ODS a TOP 09. W mjeńšej měrje su wolerjo Piratow a STAN doprawa orientowani. To wuchadźa z woprašowanja něhdźe tysac respondentow, kiž je agentura CVVM w septembru přewjedła. „Skerje z prawicu hač z lěwicu sympatizuja wolerjo ANO“. W padźe KDS-ČSL so wujewja, zo ma runje telko „lěwicarjow“ kaž „prawicarjow“, zo pak so přewažna wjetšina jeje přiwisnikow hewak dosrjedźa orientuje. Podźěl ludźi z lěwym nastajenjow z jeje starobu přiběra. Mjez ludźimi staršich hač 60 lět wučinja jich podźěl dwě třećinje. Porno tomu je to mjez woprašanymi hač do 45 lět jeničce dźesaćina. Zdźěłanosć po zdaću howi prawicy. Tak z wyšej zdźěłanosću podźěl ludźi z prawicowym zmyslenjom hladajcy rosće. Statistikarjo VCCM nic naposledk konstatuja, zo tež žiwjenski standard swoju rólu hraje.


text:
Něhdy bě w nimale kóždej wsy nakupowanišćo, hdźež poskićachu twory wšědneje potrjeby. Runočasnje běchu to socialne centrumy, hdźež so wjesnjenjo zetkawachu a rady pobjesadowachu. W našej lětnjej seriji na něhdyše wjesne wobchody dopominamy.
Dźensa: Jaseńca (2)
Jeno staršim Jasčanam je hišće znate, zo měješe we wsy napřećo něhdyšej Handrikec korčmje Mikławš Šołta hač do časa po Druhej swětowej wójnje wobchodźik za žiwidła. Hižo 6. februara 1947 je jón swojej dźowce Kaće přewostajił. Tehdy bě wobrotliwa a pilna žona 27 lět. Do toho je sej w Drježdźanach trěbne kupske kmanosće a znajomosće přiswojiła. Pozdźišo wuda so na Franca Wjeselu, tohorunja z Jaseńcy.


text:
Jendźelske słowo playground rěka telko kaž hrajkanišćo. Tam wšak wšitcy rady smy: dźěći, młodostni a – zdźěla tež starši a samo dźědojo a wowki. To wědźa tohorunja rejwarjo z Drježdźan. Tak je sej Helena Fernandino mysliła, zo dyrbjeli rejwarjo na hrajkanišćach rejwać. Jim so mjenujcy runje tak dźe kaž wam. Hdyž so njehibaš, potom so dale a hubjeńšo hibaš. Leon a Alba staj tuž ze šulerjemi Worklečanskeje šule krótko do lětnich prózdnin wšelake rejwanske kroki zwučowałoj. K tomu dyrbjachu so na wšelke hry koncentrować. Na šulskim dworje su rejwarjo a šulerjo skónčnje hromadźe hrali. Abo byšće wy stejo wostać chcyli, hdyž słyšiće Mašu wołać: „Zaječko w dólčku“ abo „Woheń, woda, pěsk“? Njeje scyła dołho trało, a na šulskim dworje so dźěći chowachu abo so honjachu. Nadźijomnje su sej wšitko derje spomjatkowali, zo móža tež w prózdninach po hrajkanišćach rejujo wulke wjeselo měć.
Mytujemy
najporadźeniše rysowanki a jědnatkirysowance a jědnatce: Hana Šmitec a Halina Hejduškecsłódny wulki lód trěbne lětnje wochłódźenje rozběži mi w hubje zymny
woda
małki čołmik
jědźe po žołmach
wětřikec hólcy jón njesu
spěšnosć
Čitamoj a kupujemoj knihi bjez přestaća. Knihi su naju (tele-)wizory do swěta a runje tak do nutřkowneho swěta ludźi. Jedna z minjeny čas čitanych je Jurja Kochowy dźenik „Gruben – Rand – Notizen“. Smój sej jón mjez sobu z ruki wzałoj, dokelž je naju do čitanja ćahnył. Tež měsacy po tym wo Kochowej knize rěčimoj, hdyž dźe wo prašenja přitomnosće, a přirunamoj swoje měnjenje z Kochowym. Při tym wjace na to njemyslimoj, zo je w němskej rěči spisana. Za naju je wona serbska kniha. Serbska literatura w němskej rěči? Hač w tym padźe tak je, abo je to scyła móžno, njech wědomostnicy rozsudźa!
Jednanje na kromje wuhlowych jamow, kaž titul praji, tak jara do čitanja njewabi. Tola čłowjek dyrbi wědźeć: Tu njeńdźe jenož wo wuhlo, dźe wo žiwjenje scyła. Dźe wo nas w našim času. Kniha móhła tež rěkać: Swójba a swět – w přewrótach časa. Jurij Koch wopisuje priwatne žiwjenje we wuskim zwisku z politiskimi prudami. To so dźiwaš, kak sylnje politika do našeho swójbneho žiwjenja zasahuje. Kak wona našim dźěćom jich powołanja nadiktuje, jich prócu wo zastup do sebjezastaranja.
Mnozy čitarjo maja z basnjemi Róže Domašcyneje swoje ćeže. To ma wjacore přičiny, kotrymž so přichodnje hišće wěnuju. Zasadnje je tak, zo so lyrika Domašcyneje z wěstej poetiskej radikalitu wuznamjenja. To drje je někotremužkuli ćerń we wóčku, dokelž so poetka starodawnych serbskich hódnotow, kaž na přikład katolskeje nabožiny abo folkloristiskich praktikow, njejima. To prosće jeje swět njeje.


text:
Lidia Szkaradnik
Milijóńsko utropa z tymi przebrzidłymi bajtlami
Nó, i mosz babo placek! Moja przocielka poszła jako to mo we zwyku kansik na smyki, a jo zaś muszym dować pozór na jeji trzi dziecka. Dzisio mie tak w nortach szkubie, że doista nielza wydzierżeć. Nierada jowejczym, nale ledwo żech sie dokwanckała i siadła na sztokerli, a przeca muszym sie hónym chytać roboty. Roz, dwa trzeja narychtować tej dómowej gowiedzi śniodani, a potym jakómsik chabanine ciepnóć do garca, coby sie uwarziła jako polywka. Nugle muszóm być kupne, przeca nie bydym kulać ciasta, jak ledwo sie na nogach dzierżym.
Nale, do piernika, czy tu co zrobisz człowiecze, jak musisz fórt dziwać sie na ty sakulyncki dziecka, coby zaś czego nie wymarasiły. Chłapczyska ledwo stanyły, już dokazujóm – jedyn drugigo bóncko, przedrzyńźnio i ani sie nie łobezdrzisz, a bydzie krawal. Jedyn przez drugigo bałuszy dwa po trzi. Ciućmoki jedny, móm jich przeca rada, ale ponikiedy doista mie zeźlóm.
Pomazałach jim chlyb szmolcym i dowóm kożdymu po skibce, to przeca aspóń na chwile pujdzie se łodetchnóć. Nale mosz rozum! Do diaska! Jedyn drugigo sturził i skibka naszła sie na delinach. Już doista mie złoś biere, bo ni móm rada, jak sie jodło marnuje. A dziywcze strzapate, łobleczóne w jakisik fijołkowe szaty, chichrze sie w kóncie i chlado fusekli, co ich dycki kansik zapatności. Jak już wszycki kónty dupóm wytrziła, to cosi naszła, nale jednóm modróm, a drugóm jakómsik strokatóm. Ciepła jich naspadek na deliny, tóż kozałach ji ukludzić cały tyn capart i przigroziłach, że mamie poskarżym na te małóm strzapatóm czutore.
Przigrzołach dzieckóm w gorczku kapke mlyka i prziniósłach jim ze szpajski po kónsku brutfanioka, co sie dziwnym trafym łostoł łod niedziele. Tóż gamle pumału jedyn z drugim i na chwile nie dopalujóm mie.
Przeca był spokuj, ale ni na dłógo. Do jasnego piernika! Michoł, tyn nejstarszy, co mo już dziewiyńć roków, a dociyrny je taki i ponikiedy zdo mi sie gupi, jak bót z lewej nogi, rymplowoł po kuchyni w te i wewte i sciepoł blaszany lawór z pumyjami ze sztokerli. Jasny gwint! To ci utropa z tymi bisagami! Bier sie tu stela – prawiym zło jak diobli - cióng na pole, a dej psu jeś do kastrolka! A nie spuszczej go z lańcucha, bo jak kiery idzie to doskakuje beskuryja do nóg.
Jónek dziubnył czymsikej Jewke, isto hernodlóm, abo jeglicóm, co jóm wysmyczył z podstola, tóż ta jujczy na łotomanie i uciyro gymbe do sznumtychli, kieróm naszła w moji taszce. Pogłoskałach kapke dziywcze po głowiczce, bo mi ji przeca żol zabyło. Przigroziłach chłapcu, coby nie gajdowoł na dziywczyńciu i drym kartaczym deliny, a potym uciyróm jakómsik dziurawóm zesandrzanóm hadróm.
Nafajczyłach już pod blachóm, kaj ciepłach pore karkoszek i pokrołach keleruby, tóż ich bydym pumalutku dynstować i chabanina, coch jóm łacno kupiła, też już sie warzi. Jewka przestała beczeć, handryczy sie z bratym ło jakisi ździorba i fórt forsko. Musiała sie isto wczora przeziómbić, jak gónili pospołu boskym po miedzy, za zogónami, a przeca siómpiło. Jewka naszła jakisik bómbón w dicie kole strzybnego kastlika, co dycki stoji na kredynsce ze szpyndlikami i kneflami, i wadzóm sie z bratym ło niego.
Nie minyło pore minut, a Jónek isto przipod głowe, ukielznył i gruchnył jak dłógi na ty mokre deliny. No i Michoł prziszeł naspadek z pola w charbołach łod błota i nasiós moc marasu do siyni, tóż mu przigroziłach, coby sie na werandzie sebuł, a nie ciepoł łobleczo byle kany. Doista utropa z tymi gizdami. Jewka naszła kansik na łotomanie w tym barłogu mały balón i chybie nim do wyrchu. Chciałach wrzasknóć: Niechej tyn balón i dej se pozór, nale ani żech sie nie łobezdrziła, a ta gizdula sciepała fajansowóm miseczke, co stoła kole żbónka na stole. Tak jyny brzinkło i szkorupy zostały na delinach. Wziyłach śmiatok i ukludziłach tyn bajzel.
Dyć przeca muszym iś babucia i gowiydź łodbyć, tóż gichłach pumyj do ampra i naporynczyłach dzieckóm, coby byli szykowni i nie wymarasili zaś czego, dy jo przeca mig a blysk bydym naspadek. Nale zabyłach ło mlyku i wyskipiało na blasze, a Jewka chciała go hónym schynóć i kapke łoparziła sie w rynke. No i zaś krawal, aż żech do chlywa wrzask słyszała. Jezeryno, kiery by to wydzierżoł!
Hónym przidyrdałach, wcisłach ji palec do gorczka z zimnóm wodóm, ale ta maże sie fórt, tóż kapke sie śnióm ciaćkóm. Nale jako tyn czas żynie! Dyć już pizła piyrszo, a mie wygasło pod blachóm. Wygnałach chłapców, coby w ty pyndy przismyczyli jaki karkoszki i inszego chebzio, chynyłach to pod blache i polołach kapke brynym, coby sie lepi hajczyło.
Nale moja przocielka już je we dwiyrzach, tóż se kapke spocznym, bo doista móm już doś tego użyranio z dzieckami. Móm jich rada, nale je to procne, jak trzeja na wszyckich trzóch dować pozór. W uchu mi gwinczy, tóż isto jakómsik nowine usłyszym. Czakóm, aż Hana co przerzóndzi, ale isto bodej, bo zaś sie kansik śpiycho.
Dlo smiłowanio, zabyłach, że muszym dzisio jeszcze biglować cychy i upiyc jakómsik buchte, dyć rodzine trzeja wykormić. Przeca roboty je tela, że isto zaćmiym. Łod bożego rana fórt jyny robota i robota. Wyboczcie, że fórt jowejczym, a cóż jo by przeca robiła bez roboty? Dyć łóna mie mo strasznucnie rada, a jo jóm jeszcze bardziyj.
KUMINIORZE (Staszka s Bogumina)
Przigoda piyrszo
Gaździno rano wykludzała koze na pole i przibiła na kulik. Wychybała gnój s chlywka i nałożyła nowej słómy. Potym szła do chałupy za swojóm robotóm. Były żniwa, a hyc był wielki, tak chciała w połednie koze wydojić i skludzić jóm do chlywka. Wziyna gornek, siedła na stołek i zaczyna dojić, a tu w ćmawym kóncie chlywka cosi wielkigo czornego sie ruszo i mamrze: „To uż ani we chlywku wyspać sie nie dajóm”. Baba sie przenaramnie slynkła, gornek s mlykiym ji wypod s rynki, kopła do stołka, wyskoczyła s chlywka i wrzeszczy: „Ratunku dioboł w chlywku leży”. A chlywek zaryglowała. Na taki wrzask stejizbiocy sie zeszli s kijami, widłami. Tyn śmiylszy pómału chlywek otwiyroł, a tu s chlywka kuminiorz wylos i prawi: „wyboczcie, ludkowie, jo był tym dzisiejszym hycym tak stropióny, a jak żech w chlywku widzioł tóm czystym słóme, to mie skusiło legnónć se i spoczywać, a że mi było przijymnie, bo w chlywku był chłódek, tak żech sie i sdrzymnył”. Wszyjscy kuminiorza dobrze znali, tóż ze śmiychym sie rozeszli do swojich chałup.
Przigoda drugo
Pore dni przed Godnymi Świyntami Jewka pieknie obleczóno, narychtowane do wyjścio, prawi Franckowi: „Idym na autobus, jadym pómóc Hance w obchodzie”. Bo jako to bywo, ludzie przed Świyntami przeogrómnie kupujóm, tak se dziołucha mo co obracać. Ty zajś uwyndź to miynso s kormika, co je na trokach, w izbeczce se zegrzyj obiod, a w chałupie moc nie szmatłej, bo uż móm na Świynta wszyjstko wygruntowane. Wieczór dej królikóm, zawrzij aji kury, a hajcuj w chałupie, coby było ciepło kiej przidym na spadek. Nó, i poszła. Francek wyndziuł miynso we wyndzoku, co był s cegieł – tako budka postawiono w zogrodzie. Do izbeczki przistawiónej przi stole se uż przed czasym, tak coby Jewka nie widziała schowoł pół litra ostrej i dwa piwa, coby przi wyndzyniu mioł co popijać. Dziyń był bez wiatru, tóż sie dobrze wyndziło.W połednie zgrzoł gulasz, zjod s chlebym i wszyjstko sie staroł robić tak, jako mu baba przikozała. Ku wieczoru uwyndzóne miynso wycióngnył s wyndzoka powiesiul na żerdzi coby wychłodło ,po kónsku pokrowoł nożym, posjodoł i czynszowoł sie gorzołkóm, a zapach świyżej wyndzónki sie rozchodziuł po dziedzinie. –‘’Tak co, szmakuje, szmakuje?„ prawi kuminiorz , kiery naros sie zjawiuł na placu. Franckiym to szkubło i prawi: No co wy tu robicie tak wieczor?”-„Na byłech u Bonnczkule piec wymiatać, bo chce na Świynta piyc kołocze, tóż żech sie tam zdzierżoł, a ni ma to żodno sknera baba, zapłaciła, poczynstowała i eszcze mi dwa piwa dała na chodnik”- chwoluł sie kuminiorz. Tu Frankowi prziszło chynć na piwo i pozwoł kuminiorza do izbeczki. Nakroł świyżo wyndzónego boczku, podjodali, piwko popijali, a dopili też pół litra ostrej, ale chynć na pijatyke ich nie opujściła. Francek sie spómnioł, że Jewka mo w kuchyni w kredynsie poczynstunek dlo gości, co przidom we Świynta. Po kolanach sie czołgoł s pola aż do kuchyni, coby nie namarasiuł, ale pół litra ni mog nónść hónym, zajś kuminiorzowi sie zdało, że gazda tam je jakosi dłógo, było mu też aji zima, toż sie szeł podziwać, co tyn Francek tam tak długo robi. Nie wiedzioł, że je wygruntowane, toż też jaki buciory mioł, tak wlos do kuchynie, a Francek to pół litra naszeł tóż siedli za stół, popijali, że Francek na przikazy Jewki zapómnioł. Było im razym wiesioło, że sie chycili tańcowanio i zaśpiywali se tez ‘’Gorzołeczko, ciotko moja…’’ Ani sie nie nazdali , jak sie wtańcowali aż do sypialni, a że gorzołka ni ma woda, w głowie sie im zaczło kryncić, nogi plóntać, aż rómbli sobóm oba na czyste, pieknie wyścielane pierziny i zmordowani gorzołkóm i tańcym w usnyli w legierze. Uż sie na dobrze zećmiło, a tu ku chałpie idzie Jewka. Uż s daleka widzi ze sie s kumina nie kurzi, tóż se też hned pomyślała: „Isto tyn mój ożrały siedzi w aryndzie. No doczkej se ty, jo ci wytrzym wzrok, jak przidziesz” .Prziszła na plac miynso wisi na żerdzi, dwiyrze do chałupy odewrzite, a jak wlazła do izdy, mało jóm nie porazilo. Złojść jóm dopadła, naszła mietłe prynciónke i biła chłopów głowa nie głowa. Kuminiorz tyn uciyk, a Francek tej nocy społ w izbeczce przistawiónej przi stodole.
Lidia Szkaradnik
Szpacyr po Ustróniu


text:
Aukcyjŏ ôbrazōw i palet malyrskich 15 grudnia w Muzeum Gōrnoślōnskim
Przed nami wyjōntkowe wydarzynie! Aukcyjŏ, co na nij ôstanōm zaprezyntowane ôbiekty zwiōnzane z wystawōm „Twōj Vincent van Gogh. Ôbrazy z filmu”, co gościyła w Muzeum Gōrnoślōnskim ôd 13 mŏja do 1 lipnia 2018 roku.
Na licytujōncych czekajōm dwa ôbrazy autorstwa Mariusza Maksela, jednego ze 125 malyrzy, co robiyli przi perfekt wszyjskim znanym i nōminowanym do Ôscarōw filmie animowanym „Twōj Vincent”, wyreżysyrowanym ôd Doroty Kobiele, co pochodzi z Bytōmia.
Kole dwōch ôbrazōw olejnych – „Gwiŏździstŏ noc” i „Kruki nad polym ôbiylŏ”, co powstały w czasie wystawy, i malowanych takōm samōm technikōm, jakõ tworzōno było je na potrzeby tego nojbarzij kasowego w historyji polskij kinymatografije filmu, przedmiotym licytacyje bydōm tyż niyôbyczajne malyrske i nojbarzij urodne palety, kerych użyto było do jejich namalowaniŏ.
Postrzodki dostane ze przedeju tak wyjōntkowych dzieł i pamiōntek z wystawy bydōm cołke przeznaczōne na potrzeby Muzeum Gōrnoślōnskiego.
Wierzimy, iże ta niyôbyczajnŏ przileżytość trefu sie w przestrzyństwie Galeryje Malyrki Polskij bydzie wydarzyniym niyôbyczajnym, a dlŏ tych, co bydōm mieć szczyńście, stanie sie szansōm kupiyniŏ wyjōntkowego gyszynku na nadchodzōnce Godnie Świynta abo zbogacyniŏ swojich kolekcyji.
Aukcyjõ pokludzi Mirosław Neinert, dyrechtōr Tyjatru Korez w Katowicach.
Na przedaukcyjnõ prezyntacyjõ ôbiektōw zaprŏszōmy:
2 grudnia (niydziela), w godz. 12.00–18.00,
9 grudnia (niydziela), w godz. 12.00–18.00
a tyż w dniu aukcyje, 15 grudnia (sobota), ôd godz. 14.00.
cyny wywoławcze:
palety: 100,00 zł / sztuka
ôbrŏz „Gwiŏździstŏ noc”: 700,00 zł
ôbrŏz „Kruki nad polym ôbiylŏ”: 700,00 zł
patrōnat:
Regionalnŏ Izba Gospodarczŏ w Katowicach
data: 15 grudnia 2018 (sobota), godz. 16.00
rejestracyjŏ uczestnikōw aukcyje ôd godz. 15.00
miejsce: pl. Jana III Sobieskiego 2 (przestrzyństwo wystawy „Galeryjŏ Malyrki Polskij”)
kludzi: Mirosław Neinert
stymp za darmo


text: Dwaj dnjej do jutrownych prózdnin mějachu wuknjacy Kulowskeje Krabatoweje zakładneje šule pućowanski dźeń. Holcy a hólcy 2. lětnika wulećachu sej k Domanicom do Hózka. Tam jich Michał Domanja wutrobnje witaše. We wěcnej wučbje běchu woni hižo wjele wo strowych žiwidłach a regionalnych wudźěłkach zhonili. Nětko móžachu na městnje dožiwić, kak w tajkim zawodźe produkuja. Šulerjo zhonichu, kak Domanicy kórki plahuja, a wuhladachu hižo małe we wulkich plahowanskich stanach. Čas so spěšnje miny. K snědani móžachu tež hižo čerstwe kórki woptać. Michał Domanja předstaji jim dalši sad a zeleninu, kotrejž tu abo w regionje plahuja. Na kóncu móžachu sej dźěći w dworowym wobchodźe něšto kupić.


text:
Tytuł już na samym początku jest spalony. Dlaczego? Bo w ten weekend nie gra jedynie pierwsza…
Tag: #WidzewŁódź
[SZPARING]: MKS Kluczbork – Ruch Chorzów 2-3 (0-2)
We kolyjnym szparingu przed sztartym syzonu 2020/21 Ruch Chorzów grŏł szparing ze MKSem Kluczbork, we Kluczborku.…
Piyrwsze szpile Pucharu Polski za nami – sŏm niyspodzianki!
24 wrzesniŏ łodbōły sie piyrwsze szpile Pucharu Polski. Ruch Chorzów, u sia sfalōł po elwrach ze…
Widzew i Elana na rymis – meldunek ze II Ligi
We środa moglimy łoglōndać zmaganiŏ we II Lidze. Nŏjbarzij interesowały nŏs szpile we Łodzi i Toruniu.…
Widzew i Elana zacynajōm sezon!
We nŏjbliższŏ sobota – 27 lipcŏ, zacynŏ sie sezon II Ligi Polskiej 2019/2020. Wiemy już ło…
Widzew bez trynera!
We Łodzi tyż sie dzieje. Niyspełna miesiōnc czasu trynerem bōł Zbigniew Smółka. Po szparingu ze Chrobrym…
Co sie dzieje we Łodzi i Toruniu? Licyncje ze problymami
Widzew Łódź i Elana Toruń dostali wczoryj licyncje na gra we II Lidze, ale łoba kluby…
Niybieskie Bajtle na wyjyździe!
Dziynki Sajmonowi i szponsorowi SektoRa Rodzinnygo – CADesinger, na szpilu ze Widzewem Łódź, niy zabrakło nŏszych…
Widzew Łódź – Ruch Chorzów [GALERIA]
Zapraszŏmy do łoglōndaniŏ fajnyj galerii zdjynć, typowo „Okiym Kybica” kiero wykonŏł Olaf. Dodŏmy, że we Sercu…
Konferyncjŏ po szpilu Widzew – Ruch
Ruch obecnie mŏ fest skomplikowanŏ sytuacjŏ co do utrzimaniŏ sie we II Lidze. Niy wszistko zależy…
Ślōnski LIVE: Widzew Łódź – Ruch Chorzów ino u nŏs!
Widzew dzisiŏj podejmie Ruch u siã. Je to na pywno szpil, na kiery czekŏ cŏłko kybicowsko…
Wyjazd Niybieskich Bajtli na szpil ze Widzewem!
Szymon Michałek razym ze szponsorym Sektora Rodzinnygo, firmom – CADesinger łôrganizujŏm wyjazd Niybieskich Bajtli na szpil…
Poszukujemy reklamodawców!
Poszukujemy reklamodawców, którzy w zamian za udostępnienie swojej reklamy na łamach naszego portalu poratują nas groszem…
Widzew Łódź – Elana Toruń (NOWY ŚLōNSKI LIVE)!
Dzisiŏj, łod 19:10, we Łodzi zacnie sie szpil Widzewa ze Elaną. My gorko zapraszŏmy Wŏs na…
Ruch, Elana, Widzew, Wisła, Atletico, KPR itp. – Szportowe podsumowanie minionygo weekendu
Zapraszomy do lektury szportowygo podsumowanio minionygo weekendu we Ruchu Chorzów i inkszych:
Ruch, Elana, Widzew, Wisła, Atletico, KPR itp. – Podsumowanie minionygo weekendu
Zapraszomy do lektury podsumowanio minionygo weekendu we Ruchu Chorzów i inkszych:
Szparing: Ruch Chorzów – Górnik Polkowice (SKRÓT I PODSUMOWANIE)
Zapraszomy do łoglondanio noszego skrótu ze ostatnigo szparingu Ruchu Chorzów przed sztartym rundy wiosynnyj II Ligi!…
Przigotowania noszych przijaciół
Niy ino Ruch Chorzów gro szparingi przed rundom wiosynnom. Postanowiyli my kuknonć jak sie radzi Elana…


text:
Kafyj
Kafyj to je napitek, kery je robjůny ze shajcůnych a mlůnych abo poddanych instantyzacyji źorkůw kawowca. Podowo śe go nojczyńśći na gorko. Napitek pochodźi ze Etjopije, we Ojropje je używany uode XVI stolećo. Je to jedno zy nojwywołańszych używkůw a zdrzůdło kofejiny. We śwjeće bez rok je wyrobjane 6,7 miljůna tůnůw kafyju. Nojwjynkszymi jeji producyntůma sům Brazylijo, Wjetnam, Indůnezyjo a Kolůmbijo. We handlu idźe trefić 3 zorty: bůnkafyj, mlůny a rozpuszczalny (lijofilizowany). Bezkofejinowy kafyj spůrńy ze jeji mjanym tyż mo kofejina, ino we uobńiżůnym werće. Krům kofejiny, kafyj mo tyż we śa przećiwutlyńocze. Piće kafyju poprowjo kůncyntracyjo, polepszo trowjyńy, filowo dźwigo inteligencyjo (IQ), a dotlyńo uorgańizmus. Ze drugi sztreki, uprzikrzo usypjańy, dźwigo tyntńiczy druk krwje, źdźebko uobńiżo plymność (u uobuch gyszlechtůw) a moge zwjynkszyć możebność porodzyńo potratka.


text:
Kaj ôn SHOW – nowŏ ślōnskŏ marka
Wczora sztartła nowŏ, ślōnskŏ marka, kaj ôn SHOW. Ôsprawiōmy z jeji twōrcōm, Rafałym Adamusym.
– Skōnd sie wziyna u Ciebie idyjŏ na nowŏ marka do ôbleczyniŏ? Dyć sōm już gyszefty, kere przedŏwajōm ciuchy ze ślōnskimi mustrami.
– To prŏwda, że już sōm. Sōm aże dwie grupy takich gyszeftōw. Te z piyrszyj grupy bierōm sie za moda tożsamojściowŏ. I produkujōm treski z gōrnoślōnskim adlerym na piyrsi. Fajne sōm te treski, ale – tak po prŏwdzie – jaki procynt, bez przikłŏd, Polŏkōw, nosi bioło-czyrwōne treski z biołym adlerym? Niywielgi. I ze Ślōnzŏkami je gynau jednako. Ino maluśkŏ grupa Ślōnzŏkōw ôblykŏ take szaty. Je tyż drugŏ grupa ślōnskich producyntōw, kerŏ niy trzimie sie na ślōnskij nŏrodowości i etniczności. Ale te gyszefty nojczynścij powiylajōm stereotypy, kere już ôd dŏwna sie za Ślōnskym i Ślōnzŏkami ciōngnōm. Ino gruby, bergmōmy abo kōukastla i bifyj. I w koło Macieju jedno.
– To we kaj ôn SHOW niy bydzie wōnglŏ ani bifyja?
– Ach kaj! Dyć już sōm. I wōngel i bifyj. Ale w blank niyspodzianych sytuacyjach. Sam sōm na zdjyńciach bajszpile.
– No i nawet stary wierszyk sie znŏd na tresce.
– Tyn wierszyk to take trocha cygaństwo. Beztōż chcioł żech go użyć w takij formie. Bo kŏżdego Ślōnzŏka ôd bajtla uczōm “w antryju na bifyju”. Ino, że w żŏdnym antryju nigdy niy stoł żŏdyn bifyj. Bo bifyje zŏwdy stoły w kuchni. A terŏzki niy stojōm nawet tam. No i tyn ôbowiōnzkowy “tyj”. Bo sie rymuje z antryjym i bifyjym. Ale nawet dŏwno tymu na Ślōnsku sie niy piło ino tyju. Dyć boła tyż bōnkawa abo malckawa. Ale wszyjscy my sie musieli uczyć wierszyka ô tyju. A na dodatek terŏzki sie pije u nŏs gynau to samo co we wielgim świecie. Skuli tego użył żech tego wierszyka z tym przeszkryfniyntym tyjym jako takigo symbolu nowoczesnego Ślōnska. Ślōnska, ô kerym durch słyszymy, dyć wszysjcy gŏdajōm co chcōm coby Ślōnsk boł moderny, ale ôkrōm tego gŏdaniŏ, utramyntnie sie toplajōm we tych starych stereotypach.
– Miynisz co tyn przeszkryfniynty tyj wszyjsko pōmiyni?
– No toć, że niy. Ale we kaj ôn SHOW, w tyj piyrszyj kolekcyji marki, a pewnikym i tych dalszych, sōm i bydōm same take projekty, kere bulōm to co boło do terŏzka i stŏwiajōm nowe. Dziōuchy, ôsobliwie mode i gryfne, zŏwdy trzimały sie fōrt ôd naszyj gŏdki. Jak chop pedzioł cosik pō naszymu, nawet jak boł galantnie ôbleczōny, to niy boło to coś tak fest udziwiōne. Ale jak fajnŏ dziōucha by sie ôdezwała pō naszymu to kŏżdy by sie dziwioł. Skirz tego w kaj ôn SHOW idzie znojś tak wiela mustrōw przeznŏczōnych gynau do modych, szykownych dziōuchōw. To mŏ ôbalić te stereotypy, iże dziōucha, frela, niy śmiy gŏdać po ślōnsku ani tykać naszyj gŏdki, bo to dziōuchōm niy przistoji.
– To znaczy, że robisz rewolucyjŏ?
– Ha! Rewolucyjŏ to mocny ausdruk. Ale chyba niy ma inkszego, kery by boł bardzij utrefiōny. Niych tōż bydzie rewolycyjŏ.


text:
Awgust
Awgust[1], jacmjeński[2], (górnoserbski žnjenc) - jo wósymy mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě awgust pó łatyńskem Augustus Caesar. Do togo mjasec (kótaryž do togo jo měł mě Sextilis, "šesty" (glědaj september) jo měł 30 dnjow; ale ako wón se jo dostał druge mě pó Augustus, se jo jen wó jaden źeń pódlejšował, aby wón měł samsku licbu dnjow kaž julij, mjasec mjenjowany pó Julius Caesar.
Mě jacmjeński póchada wót jacmjenja, kótaryž se w toś tem mjasecu žnějo.
Awgust jo lěśojski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Kněžna.
Awgust zachopina ze samskim wšednym dnju kaž februar jano za cas pśestupnego lěta.


text:
Na młodźinski mision wusměrjene towarstwo Iniciatiwa wuchodny wětr 3000 – Wuhotowanje přichoda přez kulturu a zetkawanje zarjaduje třeći raz Gig-festiwal. Skrótšenka woznamjenja „God is good (Bóh je dobry)“ a pokazuje na to, zo jedna so wo „katolski hudźbny festiwal“, z kotrymž chcedźa „předewšěm młodźinje radosć a rjanosć wěry sposrědkować“.
Struppen/Róžant (SN/bn). Kaž w minjenych lětach wotměja festiwal na wjacorych putniskich městnach Němskeje. Spočatk julija stej to mjez druhim Siegen w Sewjerorynsko-Westfalskej a Marienfried w Bayerskej. Po lońšej přestawce smědźa so tež wšitcy łužiscy fanojo festiwala na nawrót tohole duchowneho hudźbneho swjedźenja pod hołym njebjom wjeselić. Sobotu, 10. julija, chcedźa mjezynarodni wuměłcy zhromadnje z wopytowarjemi hesło „Swjeć swoju wěru“ na łuce Róžeńčanskeje putniskeje cyrkwje zeskutkownić. Hinak hač w minjenych lětach pak njewotměja jón – znajmjeńša po nětčišim stawje – cyły kónc tydźenja, ale jenož jenički dźeń.


text:
Dale z titlom UNESCO
Stróža. Biosferowy rezerwat Hornjołužiska hola a haty je na dalše dźesać lět „biosferowy rezerwat UNESCO“. Po wuspěšnej ewaluaciji přepoda Margret Brahms, čłonka narodneho komiteja Man-and-Biosphere, na sobotnych přirodowych wikach w Stróži wotpowědne wopismo sakskemu ministrej za wobswět Thomasej Schmidtej (CDU).
Wjelk do wowčernje so zadobył
Budyšin. Krajny rada wokrjesa Budyšina Michael Harig (CDU) bě hakle minjeny pjatk sakskemu wobswětowemu ministerstwu próstwu zapodał, na wjelki Róžeńčanskeje črjódy třěleć směć. Jeničce dźeń pozdźišo, w nocy na njedźelu, zadoby so wjelk do wowčernje na Šunowskim klóšterskim kuble. Jednu wowcu na łuce je rubježne zwěrjo nimale dospołnje zežrało. Paniki we wowčerni dla je jehnjo zahinyło.
Nowe pišćele zaklinčeli


text: Pančicy-Kukow (SN). Lubowarjo romantiskich wječorow njesměli skomdźić zahrodowu nóc „W swětle tysac swěčkow“ přichodnu sobotu, 20. julija, na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy w Pančicach-Kukowje. Mjeztym 16. raz Křesćansko-socialny kubłanski skutk wot 19 hodź. na tajki wječor přeprošuje. A dokelž po wěšćenju wjedrarjow tež wjedro sobu hraje, lubi tónle wječor zaso wosebite dožiwjenje być. Prjedy pak hač wopytowarjo při ćmičkanju ze zaswěćenjom něhdźe 7 000 swěčkow wjeršk dožiwja, zawjesela jich z pisanym programom. Tón móhł lětsa tež młódšich ludźi přiwabić, přetož wustupi mjez druhim spěwar Gabriel Mommér. 16lětny ze serbskimi korjenjemi po wobdźělenju na castingowej show „The Voice kids“ pokaza, zo ma tež rock ̕n̕ roll w kreji. Dale wuhladamy Serbski folklorny ansambl Wudwor, kiž so takrjec wo serbski podźěl programa postara. Nimo toho wustupja Drježdźanska kapała „Zugabe“ ze srjedźowěkowskej hudźbu, skupina cheerleaderow „Magic Devils“ z Coswiga a wohnjowa show.


text:
Bůmbůn
Bůmbůn – maszket, kery robi śe ze stynżůnygo roztworu cukru we wodźe, do kerygo dowo śe roztomajte arůmy a barwńiki. Uůn roztwůr je warzůny aże bydźe gynsty choby syrop, abo aże śe zaczńe karmelizacyjo. Zorta bůmbůna zależy uod skłodńikůw a czasu warzyńo. Majům roztomajte smaki - mjyntowy, mandlowy, kwaskowaty, słodki, kofyjowy, uowocowy a t.p. Ńykej idźe trefić tyż bůmbůny bez cukru, we uůnygo plac dowo śe inksze słodke substancyje. Bůmbůny mogům przispjyszać pruchńica zymbůw, a dźwigajům glikemiczny indeks, bez cůż ńy powinny być jedzůne uod perzůnůw kere majům cukrzica.


text:
Žitawske wobydlerske Radio Zett ma dowolnosć Sakskeho krajneho medijoweho wustawa w Lipsku, zo smě wusyłać. Mjez druhim chcedźa serbšćinu w internetnym radiju šěrić a změja tuž njedźelu premjeru. To wusyłaja prěni dźěl rjadu serbskich čitanjow.
Žitawa (AB/SN). Nowe internetne radijo w Žitawje, kotremuž rěkaja Radio Zett, wusyła wot njedźele, 8. awgusta, rjad bjesadnych hodźinkow ze serbskej literaturu a hudźbu. Přewažnje budu tele bjesadne hodźinki w serbskej rěči, ale tež čěšćina, pólšćina a němčina budu w nich zastupjene.
W kóždym wusyłanju, kotrež wobydlerske radijo z Łužicy najprjedy jónu hač do kónca januara kóždu druhu njedźelu w přichodnych šěsć měsacach poskići, steji serbska awtorka abo serbski awtor ze swojim wuměłskim tworjenjom w srjedźišću. Pod móža sej zajimcy literarne čitanja wotwołać.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 2.09.2018
We tym tydniu już nie yno ô fusbalu, ale spōmniymy tyż hokej i handbal, bo i tam dlŏ gōrnoślōnskich manszaftōw napoczły sie szpile ô punkty.
Na sztart fusbal. We piyrszej polskej lidze dwa remisy 1-1. Wiynkszy wert mŏ tyn ôd Piasta Gliwice we Poznaniu z Lechym. Nojpiyrw na 1-0 dlŏ gospodŏrzy z elwra trefiōł Christian Gytkjaer (36 minuta). Na 1-1 pod kōniec szpilu strzelōł Tōm Hatley.
We drugim szpilu Gōrnik groł u siã ze Pogōniōm Szczecin. Piyrszego tora strzelyli fusbalŏrze ze Szczecina (we 51 minucie Radosław Majewski). We 71 wyrōwnoł z elwra Igor Angulo. Na kōniec szpilu Gōrnik straciōł Michała Koja, kery dostoł czerwōnŏ kartka.
Piast je 4, Gōrnik je 10.
We II lidze manszafty z Gōrnego Ślōnska grały tak:
Ôdra Ôpole – Chrobry Głogōw 3-0
Chojniczanka – GKS Katowicy 2-1
GKS Jastrzymbiy (ja, bandziymy ô nich dalyj pisać, choby jych kibice tego nie chcieli) – Bruk-Bet 4-2
GKS Tychy – Warta Poznań 1-0
Puszcza – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 3-2
GKS Tychy je 6, GKS Jastrzymbiy 7, Ôdra Ôpole 9, Biylsko-Biołŏ 10, a GKS Katowicy 15.
We I lidze czeskej po tej kolejce wszystke manszafty mogōm pochwŏlić sie już wygranym szpilym. Yno fusbalŏrze Banika Ôstrawa zremisowali (0-0), ale na ciynżkim terynie we Libercu ze Slovanym.
Wygrane zaliczōły za to Slezsky Ôpawa i MFK Karwina. Slezsky Ôpawa groł ze FK Jablonec, kere bōło wysoko we tabuli. Fusbalŏrze ze Ôpawy zagrali ale nie yno walecznie (jak do tej pory w inkszych szpilach), ale tyż yntlich skutecznie. Tory strzelili Joel Kayamba (25 minuta) i David Puškač (62 minuta) i we Ôpawie mōgli sie radować ze wygranej 2-0. We drugim niedzielnym szpilu MFK Karwina grała ze 1.FC Slovacko i wygrała 2-1. Tory dlŏ Karwinej trefiyli Tomáš Wágner (64 minuta) i Adriel D’Avila Ba Loua (72 minuta). Slovacko trefiyło na 2-1 we przedôstatniej minucie, ale fusbalŏrze ze Karwinej radowali sie ze piyrszej wygranej u siã.
Banik Ôstrawa je 5, MFK Karvina 12, a Slezsky Ôpawa 14.
We hokeju napoczli ôd Europejskej Ligi Majstrōw. Mōmy w niyj dwa manszafty: GKS Tychy i Očelari Trziniec. Poczōntek bōł ale fest słaby. GKS Tychy przegroł ôba szpile u siã. We piōntek prōbowali dziebko pograć ze silniejszym HIFK Helsinki (Finlandjŏ), ale przegrali 3-5. We niedziela już nie bōło tak walecznie i Tychy przegrały u siã ze Skalleftea AIK (Szwecyjŏ) aże 1-8.
Jeszczy gorzej poszło manszaftowi ze Trzińca, kery przeca latoś na wiosna doszoł aże do pōłfinału Europejskej Ligi Majstrōw. Tera piyrsze dwa szpile grali tyż u siã i ôba gładko przegrali. We piōntek ze znanym Djurgardens IF (Szwecyjŏ) 1-6, a we niedzielã ze Tappara Tampere (Finlandjŏ) 2-8.
Ruszōła tyż polskŏ piygrszŏ liga handbala, zwanŏ Superliga. We Ôpolu Gwardiŏ miała ciynżki piyrszy szpil, bo przijechoł seryjny majster ze Kielcōw. Gwardia yno na poczōntku prōbowała gōnić handbalŏrzy PGE VIVE, ale przegrała gładko 26-36. Drugi manszaft ze Gōrnego Ślōnska, Gōrnik Zŏbrze, wygroł za to u siã ze Arkōm Gdynia aże 38-24! Byle tak dalyj.
Foto na wiyrchu i we artykule: Danixs123 [CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)], Wikimedia Commons


text:
Niyrołzki1 sie czowiekowi zachce zjejś2 cojsik lekszego3, żeby potyn niy trza bōło4 bez godzina dochodzić do siebie i wypić trzi sznapsy5 na trołwiynie6. Taki szałołt je do tego nojlepszy. Grejfut moł7 kans fetaminy C i beta karoten, kery8 je dobry dlo skōry. Kapusta pekińskoł tyż moł kans9 fetaminōw, roztomajtych10 minerałōw i do tego yno11 12 kalorii. Szinka, syr i ôrzechy12 fajnie dopełniōm smak, tak że nawet te chopy, co marudzōm na szałołty, bydōm sam mieć co do przegryzynia.13
Co potrza?
2 ôbrane ze błōnek grejfuty
15 dkg żōłtego syra
15 dkg szinki
pó szklōnki ôrzechōw włoskich
pó gōwki mańszyj kapusty pekińskyj
6 łeżek jogurtu greckego
sōl i pieprz
Nojwiyncyj roboty bydzie ze tym grejfutym, coby go seblyc14 ze tyj gorzkij skōry. Ôrzechy mogecie trocha uprażyć na suchyj patelni. Sam żołdnyj filozofii niy ma, wszyjsko trza pokrajać, wciepnōńć15 do miski, dodać jogurt, dosmakować i- biercie16 sie za jedzynie. Smacznego 🙂
1czasem
2zjeść
3lżejszego
4było; ō- samogłoska w wymowie między o i u
5kieliszki alkoholu
6trawienie
7ma
8który
9dużo
10różnych
11tylko
12ô= ło
13przekąszenia
14rozebrać
15wrzucić
16bierzcie


text:
Ivan Ribar
Dr. Ivan Ribar (* 21. januara 1881 we Vukmaniću w dźensnišej Chorwatskej; † 11. junija 1968 w Zagrebju) bě juhosłowjanski politikar a prěni prezident socialistiskeje Juhosłowjanskeje.
Ivan Ribar narodźi so w tehdy k Rakusko-Wuherskej słušacej Chorwatskej. Wot 1920 do 1922 bě z předsydu Skupštiny, sejma Kralestwa Słowjencow, Chorwatow a Serbow. Wot 1937 bě z nawodu Demokratiskeje strony. Za čas Druheje swětoweje wójny wojowaše hromadźe z komunistiskimi partizanami Josipa Broza přećiwo němskim, italskim a kraloswěrnym serbiskim wójskam. Po dobyću přećiwo fašizmej bě mjez 1945 a 1953 z prěnim prezidentom socialistiskeje Juhosłowjanskeje.


text:
Elisabeth Prégardier z Oberhausena bě minjeny tydźeń z hosćom sympozija składnostnje 75. posmjertnin dr. Marje Grólmusec w Budyskim muzeju. W lěće 2000 bě dźensa 85lětna sobu wudała knihu „Briefe nach Radibor“, z listami Grólmusec z jastwa a kaceta Ravensbrück. Z Elisabeth Prégardier, kotraž bě 1963 prěnja hłownohamtska sobudźěłaćerka němskeje katolskeje biskopskeje akcije Adveniat, je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Sće nimo knihi z listami Marje Grólmusec tež dalše knihi wudała, wěnowane žonam, kotrež su pod nacionalsocialistam ćerpjeli. Čehodla was tema wabi?


text:
Chlyb a buchty
Gdo se nie umi ukroć chleba, tyn se nie umi na niego zarobić.
Niż chlebek napoczniesz, przeżegnej go nożym,
Kie s rónk ci wypadnie, pocałuj dar boży!
Mółka, kieróm sie mleło na żarnach, lebo we młynach ze zorek obilo, to było kiejsi hań downij najważniejsze jodło na cieszyńskich dziedzinach. Do pieczynio chleba dowało się mółke reżnóm, jynczmiynnóm, a aji gryczanóm (gor w goraliji). Dziepro potym nieskorzi się dowało do chleba mółke s pszynice. Dzisio uż je ciynżko powiedzieć, kiej Cieszyniocy zaczli dować mółke do chleba, a buchtów, miasto do placków, prażónek, lebo do bryje. Kiejsi chlyb był drogi, tóż nie jodało sie go na kożdo. Yny bogaci gazdowie mieli go na kożdo na stole. W goraliji, kany ludzie byli hudobniejsi jodało sie inakszy, jako baji na dziedzinach kole Cieszyna. W gorach światły (bioły) chlyb, kiery sie kupowało w obchodzie jodało sie rzadko. Kupowało sie go yny pore razy do roku, lebo jak było w chałupie jakisi świynto. W miastach dzieckóm sie kupowało rostomajte żymły, rożki, lebo pleciónki s makiym. Mółka była drogo, tóż coby kapke uszporować, dowało sie do nij uwarzóne ziymnioki, groch, bób, maślónke, lebo mółke s kukurzicy. Dowało sie to do mółki aji po to, coby ciasto dłukszy wydzierżało, a mółka była pulchniejszo. Jak były głodne roki, to sie dowało do chleba ususzónego pyrzu. Hań downij sie nie mazało chleba, bo ludzie prawili, że to je zbytek. Po chałupach gaździny piykły chlyb s chorej, reżnej mółki. Na Świynta, a w ponikierych chałupach ros w tydniu gaździno piykła chlyb dlo całej familije. Chlyb s reżnej mółki sie piykło w piekarszczoku. Piykło sie go tak: Dziyń przedtym trzeja było namleć na żarnach jarziny na trzyczke – szejść, osiym kilo. Gaździno mieli uż dycki narychtowanóm nociaste. Nociaste to był kónsek ciasta, wielki jak gorstka, kieróm gaździno dycki niechali od ostatnigo pieczynio chleba kansik w gorku. S tego sie potym robił kwas do chleba. Nociaste trzeja było rosmiyszać porzóndnie w gorku s letnióm wodóm. Loło sie to do dziyżki, na spodek sie nasuło trzyczki, a doloło się letnij wody. Potym sie to niechało na pore godzin na nolepie. Kwas sie ruszoł, a rosło to. Potym sie do tego suło całóm trzyczke, soli, kminu, doloło sie eszcze letnij wody, a miyszało sie obiyma rynkami to ciasto na chlyb. Jak uż gaździno wyrobili ciasto to dali na dziyżke pokrywke, a niechali w ciepłym przi piecu godzine, lebo dwie. W piekarszczoku sie uż musioł polić ogiyń, piec musioł być porzóndnie rosgrzoty, bo by sie chlyb nie upiyk. W piecu chajcowali gazda. Nejprzód dali suchych trzosek, a potym nastyrkali tam suchego drzewa, jaki było – bukowe, smrekowe, lebo s jedli. Trzeja było umieć porzóndnie zatopić. Potym było wolani chleba, potym gaździno dowali chlyb do słómiónki, pieknie wyrownali rynkóm po wyrchu, a zajś sie ciasto eszcze musiało poruszać. Jak sie uż wyruszało, to gaździno wraziła chlyb na drzewianej łopacie do piekarszczoka. Nejprzód jednako go musiała kapke poloć s wyrchu letnióm wodóm. Chlyb w piekarszczoku był kole dwóch godzin, a nejkrócyj pół drugo godziny. Jak uż gaździno wycióngli chlyb, to klepali palcym o spodek plechu – esi je porzóndnie wypieczóny. Piykło się tela chleba, wiela było ludzi w chałupie, a we familiji – osiym, dziesiynć kónsków. Gaździno dowała chlyb na stolnice, a loła go eszcze ros letnióm wodóm ze solóm. Jak uż chlyb ochłódnył, to sie go dowało do kumory, lebo do szpajski. Chlyb sie jodało s mlykiym, na śniodani, ale dycki suchy – nie mazało sie go. Dziecka rade jodały chlyb na obiod s biołym syrym, a popijały go kiszkóm. Na wieczerze sie chleba nie jodało. W chałupach, kany nie było piekarszczoków, piykło sie brytfanioki, abo krupicznioki s reżnej mółki, lebo s pszynnej hrubo zemletej na żarnach. Ciasto reżne ze zakwasym, a pszynne zarobione na drożdżach piykło sie w trómbie. Na wielki świynta gaździny piykły buchty, babki, strucle, kołocze, zawijoki, krepliki, barónki, a strudle. Robiło sie aji waczki – cumle dlo dziecek. Kónsek chleba moczało sie w mlyku, potym dowało sie do tego kapke cukru, a zawijało w hadre. Kiejsi dziecka miały taki cumle do cyckanio. Chlyb trzeja było przeogrómnie szanować, bo to je świynte jodło – dar boży. Nejprzód nim sie go roskroło, to gaździno robiła na nim nożym krziż. Krajiczków chleba sie nie śmiało ciepać, ani poniewiyrać. Jak chlyb, lebo krajiczek spod, to trzeja było go pocałować.
Brutfaniok – krupiczniok
Narychtować:
szejśćdziesiónt deka krupice
sztwierć litra mlyka
sztyrycet deka mółki
piynć deka drożdży
dwie łyżki soli
letnio woda
Jako sie to robi:
Zarobić ciasto, jak uż urośnie, to go wrazić do wymazanej, zawrzitego plecha, wygładzić po wyrchu wodóm, a eszcze ros dać aż urośnie. Potym piyc na złoty kolor. Upieczóne krajiczki idzie pomazać masłym, a miodym. Idzie aji miasto letnij wody dać do ciasta dwa wajca, mlyko, dziesiynć deka oliwy, a patnost deka cukru – wtynczas brutfaniok je lepszy.
Brytfaniok
Narychtować:
dwa kila krupice
sztwierć litra mlyka
trzi deka drożdży
dwacet deka cukru
dwa wajca
patnost deka szmolcu
dwa gramy skurzice
paczek korzyni do pierników
dwa gramy goździków
dwa deka soli
Jako sie to robi:
S letnigo mlyka, sztwierci łyżki cukru, a drożdży srobić zaczyn, a niechać go urosnónć. Ogrzotóm mółke wsuć do miski, srobić dziure, wkidać wajca, dać umaste, cukier, skurzice, a sól. Potym wlywać urośnióny zaczyn, a zarobić ciasto, do kierego wlywać resztke wrzawego mlyka. Gynste ciasto wrazić do wymazanej umastóm brytfanki, a niechać to urosnónć. Piyc to godzine w trómbie, kiero mo być rosgrzoto, ale ni fest. Ochłódniynty brytfaniok je przeogrómnie dobry ze świyżym masłym, a s miodym.
Chlyb s knoblochym
Narychtować:
pół kila chleba
zómbek knoblocha
sól
patnost deka masła
Jako sie to robi:
Chlyb pokroć w ciynki krajiczki, piyc na blasze s obu strón, namazać ciepłe kónski chleba knoblochym, pomazać masłym, a posolić.
Zawijok drożdżowy s kapustóm
Narychtować:
Ciasto:
sztyrycet deka mółki
łyżka cukru
kapke soli
patnost deka margaryny
sztyry deka drożdży
trzi sztwierci litra mlyka
jedno wajco
łyżka kwaśnej śmietónki
Do postrzodka:
trzi sztwierci kila biołej kapusty
sztyry deka fetu
fet do formy
dwa wajca
sól, pieprz
pół łyżeczki mielónego kminu
dwacet deka cebuli
Jako sie to robi:
Zarobić ciasto s drożdżami, a wlywać jednóm łyżke kwaśnej śmietónki. Niechać to aż urojśnie. Kapuste opucować, pokroć, uwarzić coby była pół miynkko. Potym pokroć cebule na kostki, podsmażić na fecie, wciepać do tego ocedzónóm kapuste, wajca, prziprawy, a fet. Wymiyszać. Na pomazany plech dać ciasto, mase do postrzodka, a przikryć ciastym. Piyc w nagrzotej trómbie (nie wrzawej) kole jednej godziny.
Piykarsko biyda
Narychtować:
jedna długo żymła parysko, lebo bagietka
pół drugo kila jabłek
pół kila cukru
pół litra mlyka (śmietónki)
jedno wajco
pół kostki masła, lebo margaryny
skurzica
cukier wanilijkowy
brezle
Jako sie to robi:
Kastrolek, lebo garniec odporne na chyc pomazać fetym, a posuć brezlami. Jabka potrzić na tarle do jarzin, pomiyszać s cukrym, a ze skurzicóm. Idzie to tego dać kapke bakaliów. Mlyko porzóndnie pocukrować, dać cukru wanilkowego, a wajco, kiere trzeja rosfyrtać baji rogulkóm. Żymłe pokroć na krajiczki, a każdy krajiczek pomoczać porzóndnie w mlyku. Ty krajiczki poukłodać spodek, a boki plechu. Na każdy kónsek żymły kidnónć kapke masła, na to dać jabka, a przikryć to krajiczkami żymły. Wiela sie do worstw to uż zoleży jak wielki je garniec, abo plech. Na wyrch sie dowo żymłe, a zalywo sie to wszecko mlykiym, kiere zbyło. Potym trzeja to posuć cukrym, a skurzicóm, a na kóniec eszcze na to dać pore kónsków masła. Piecze sie to kole jednej godziny.
Buchta
Narychtować:
trzicet deka biołej mółki s pszynice
trzi deka drożdży
piynć deka cukru
dwa wajca
pół szklónki mlyka
sól
Jako sie to robi:
Drożdże rospujścić w poru łyżkach ciepłego mlyka. Jak uż urosnóm, to wszyjstko wymiyszać, a wyrobiać ciasto s drożdży kole patnost minut. Ciasto niechać aż urojśnie. Forme pomazać fetym, dać na nióm ciasto, a wyrch pomazać biółkiym, abo wodóm s cukrym. Jak sie to uż upiecze na złoty kolor, to niechać to ochłódnónć, a wycióngnónć s formy. Jejść s masłym.
Makówki cieszyński
Narychtować:
pół kila maku
pół litra mlyka
dwie łyżki masła, oliwa
pół kila cukru
olejek migdałowy, skurzica, rodzynki, migdały, kapke soli
jedna mało chałka
Jako sie to robi:
Opłukać mak, namoczać na noc, a potym uwarzić we wodzie, w kierej sie namoczoł. Niechać to aż ochłódnie, a dwa razy to zemleć na maszynce. Uwarzić mlyko, dać masło, cukier, arómaty, a kapke soli. Wszecko to miyszać s makiym, a srobić mase makowóm.
Zawijok s jabkami
Narychtować:
Ciasto (dwa zawijoki):
sztwierć kila mółki
jedno, dwa żółtka
piynć, szejść łyżek śmietónki
sól
lebo
sztwierć kila mółki
jedno wajco
łyżka masła
trzi deka drożdżów
łyżka cukru
sól
Do postrzodka:
kilo jabłek
sztwierć kila orzechów
dziesiynć deka rodzynków
dziesiynć deka cukru pudru
skurzica
cukier puder do posucio
Jako sie to robi:
Ciasto trzeja srobić tak jako na nugle. Jak sie uż cióngnie, a je giyntki to trzeja go roswałkować na dwa ciynki placki. Potym to trzeja pomazać rosfyrtanym wajcym, a dać na to mase przirychtowanóm do postrzodka: jabka potrzite na hrubym tarle (lebo na kostki) smiyszane s orzechami, rodzynkami, skurzicóm a cukrym. Potym to trzeja zawinónć, pomazać po wyrchu wajcym, a piyc na plechu, kiery musi być namazany fetym. Zawijok je dobry na ciepło, a aji na chłódno posuty cukrym pudrym.
Kołocz wiesielny ślónski (s. 1840 roku – Wisła)
„Na kołocze gymba skocze, a na nugle gymba dudle.”
Narychtować:
pół kila pszynnej mółki
piynć deka drożdżów
dwacet deka masła
pół litra mlyka
dwa, trzi wajca
sól
dziesiynć deka cukru
pół łyżeczki skurzice
Posypka:
trzicet deka pszynnej mółki
patnost deka cukru
patnost deka masła
Do postrzodka:
Do postrzodka idzie dać jabka, śliwki, lebo syr
Jako sie to robi:
Srobić ciasto drożdżowe, do kierego dać kapke skurzice. Porzóndnie wyrobić, a niechać w ciepłym miejscu aż urojśnie. Jak ciasto bydzie rosło to idzie robić mase do postrzodka, a posypke. Trzeja aji narychtować plech (kołocz musi być kulaty). Ciasto dać na plech, pieknie go wyrownać, coby było kulate, na kóniec posuć ciasto skurzicóm, a posypkóm. Piyc tak jak ciasto drożdżowe. Jak sie uż upiecze poloć masłym a niechać do nastympnego dnia. Ustrojić gruszpónkiym.
Kołocz wiesielny cieszyński
Narychtować:
kilo pszynnej mółki
piynć deka drożdżów
dziesiynć deka cukru
dwacet deka masła
pół litra mlyka
dwa, trzi wajca
kapke soli
pół łyżeczki skurzice
Posypka:
trzicet deka mółki
patnost deka masła
patnost deka cukru
Jako sie to robi:
narychtować podle recepisu na ciasto drożdżowe. Jak uż je porzóndnie wyrośnióne, to go targać po kónsku, a kulokiym roskulać na kulaty placek (jaki bydzie wielki zoleży od gaździnej), lebo srobić ś niego mało kołoczyki. Potym to trzeja dać na pomazany plech, a narychtować posypke. To co je narychtowane trzeja pokroć, wartko srobić ciasto, a niechać go w chłódku. Jak uż kołoczyki podrosnóm na plechu, pomazać jich wajcym rosfyrtanym s mlykiym, a w postrzodku dać posypke. Do postrzodka kołoczy idzie dać syr, lebo mak, ale trzeja w nich srobić dziurke.
Kołocz wiesielny ze syrym
Narychtować:
Ciasto ( na dwa plechy)
kilo mółki
dwacet deka cukru
dwacet deka masła, dwie łyżki oliwy
trzi wajca, dwa żółtka
trzi sztwierci litra mlyka
łyżka oliwy
osim deka drożdżów
Posypka:
trzicet deka mółki
dziesiynć deka cukru
paczek cukru wanilkowego
dwacet deka masła
kakało
Do postrzodka ( na jedyn plech):
kilo biołego syra
dwacet deka masła
trzi wajca, dwa żółtka
pół paczka budynia ze śmietónki
dwacet piynć deka cukru
rodzynki
skórka s pomarańczki
dwacet piynć deka masła po polocio
Do postrzodka:
kilo maku
dwacet deka cukru
dziesiynć deka margaryny
sztyry biółtka
oliwa s migdałów
orzechy a migdały
Jako sie to robi:
Ciasto drożdżowe porzóndnie wyrośnióne dowo sie na prostokóntne plechy, ale yny takóm ciynkóm worstwe. Maże sie to biółkiym, a do postrzodka sie dowo mase ze syra lebo s maku. Potym sie to suje posypkóm, lebo sie na to dowo posypke, coby to kapke ustrojić. Posypka może być bioło, lebo s kakałym. Jak sie to uż upiecze to sie to polywo stopiónym masłym.


text:
Klukšanska cyrkej
Klukšanska cyrkej je ewangelski cyrkwinski twar w hornjołužiskim Klukšu.
Hač do druheje połojcy 20. lětstotka je so tam tež serbsce prědowało.
TwarjenjeWobdźěłać
Jedna so wo noworomanisku žurlowu cyrkej, při čimž pochadźa barokna wěža při zapadnym boku hišće wot prjedawšeho twara z lětow 1701/02. Cyrkej dósta w lěće 1893 cyłkownje nowy napohlad a nowe wuhotowanje přez twarskeho mištra Theodora Quentina, nutřka wosebje wumolowany wjerch a z drjewom wupaženu emporu. Drjewjana klětka z postawu Jana Křćenika pochadźa pak z lěta 1702. Tež pěskowcowy wołtar bu hižo w tutym lěće w Klukšanskej cyrkwi nastajeny, pochadźa pak najskerje z Drježdźanskeje cyrkwje swjateje Sofije a je najskerje dźěło Christopha Waltera II. z 1580tych lět. Drjewjana dupa nasta w lěće 1688. Při sewjernej sćěnje nadeńdźe so narowny pomnik Franca z Nostitza z lěta 1576. Dalše epitafy steja w chórje (17. a spočatk 18. lětstotka) a we wěžowej hali (16. lětstotk) kaž tež zwonka cyrkwje.
Nad wołtarjom a pod wjerchom nadeńdźe so dwurěčny napis Česć budź Bohu we wysokosći // Ehre sei Gott in der Höhe. Na kěrchowje steji němskorěčny pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny z Klukšanskeje wosady kaž tež rowy wjace hač 200 němskich wojakow z poslednich dnjow Druheje swětoweje wójny.
StawiznyWobdźěłać
Hižo składnostnje prěnjeho pisomneho naspomnjenja Klukša w lěće 1222 naspomni so tež tamniša cyrkej, kotraž słuša tuž k najstaršim w cyłej Hornjej Łužicy. Jako wosadnej cyrkwi přisłušachu jej 14 wsow we wokolinje.
W lěće 1737 bě farar Faber tule po namjeće hrabje Friedricha Caspara z Gersdorffa załožił łaćonsku šulu, kotraž měješe serbskich hólcow z wokoliny přihotować na gymnazij. Jako Faber šěsć lět pozdźišo zemrě, přećahny šula na hrabinski hród do Delnjeho Wujězda, tola Klukšanska wosada wostanje tež dale centrum pietizma w serbskej Łužicy.
W běhu swojich stawiznow wotpali Klukšanska cyrkej znajmjeńša trójce, a to w lětach 1680, 1792 a 1830.
Wot 1832 do 1835 skutkowaše młody Handrij Zejler jako diakon w Klukšanskej wosadźe.
1951 wotmě so Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Klukšu. W lěće 1966 měješe ewangelski časopis Pomhaj Bóh w Klukšanskej wosadźe hišće 70 abonentow.[1]
WobrazyWobdźěłać
WosadaWobdźěłać
Do poměrnje wulkeje Klukšanskeje wosady słušeja nimo Klukša samoho wokolne wjeski Čelchow, Kobjelń, Kupoj, Lěskej, Lichań, Nowa Wjes/Sprjewja, Połpica, Załhow a Zdźar kaž tež ewangelski podźěl Brěmjenja a Zdźěrje.
FararjoWobdźěłać
Wirth bě posledni serbski farar a wopušći wosadu w lěće 1976 dla wusydlenja do zwjazkoweje republiki. Serbske bože słužby wotměwachu so hdys a hdys hišće hač do lěta 1987 z serbskimi fararjemi susodnych wosadow.
ŽórleWobdźěłać
- Cornelius Gurlitt: Klix. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 31. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (I. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 118–128. (wobšěrne wopisanje)
- Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 288.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Z wosadow. Pomhaj Bóh 2/1967, str. 3
WotkazajWobdźěłać
- Wopisanje Klukšanskeje wosady w Statistice Łužiskich Serbow Arnošta Muki (digitalizat)
Bart | Bukecy | Budestecy | Budyšink | Budyšin, swj. Pětr | Budyšin, swj. Michał | Halštrow | Hodźij | Horni Wujězd | Hrodźišćo | Hućina | Huska | Chwaćicy | Klukš | Korzym | Kotecy | Kumwałd | Łupoj | Malešecy | Minakał | Njeswačidło | Palow | Porchow | Poršicy | Protecy | Rakecy | Smělna | Smječkecy | Wjelećin | Wóslink | Załom


text: Slepo (JH/SN). Pod krutymi naprawami hygieny je team delnjoserbskeho telewizijneho magacina Łužyca minjene dny w Němsko-serbskim šulskim centrumje Slepo moderacije za decemberske wusyłanje nahrawał. Moderator Christian Matthée bě na wjacorych městnach na šulskej ležownosći kaž tež w šulskim domje po puću. Tak měješe na přikład rozmołwu z Mirekom Malinkom ze zakładneje šule „Dr. Marja Grólmusec“, z wuknjacymi wyšeje šule Alinu Mäkelburgec, Oskarom Schutzu a Dominicom Krawžu. Dalšej dwě holcy tamnišeho kubłanišća přewodźeštej Slepjanske dźěćetko, štož bě tema jedneje moderacije. Na njej běštaj tež Manfred Hermaš z Rownoho a wučerka Silvia Seicowa z Mułkec wobdźělenaj. Wonaj rozkładźeštaj Christianej Matthéejej nałožk, kotryž pěstuja jenož w Slepjanskej wosadźe. Z nawodu Slepjanskeje wyšeje šule Janom Hrjehorjom chodźeše telewizijny team RBB po domje a wobdźěli so tež na wučbje serbšćiny. Tam předstajichu šulerjo 9. lětnika nowu wuknjensku metodu ze zwukopisakom a z wobrazowej knihu Ludoweho nakładnistwa Domowina „Swět wokoło nas“.


text:
Czesko Republika
Czesko Republika (czes.:Česká republika, Česko; ČR) – państwo we Postrzodkowyj Ojropje, bez dostympu do morzo. Uod 1918 do 1939 a uod 1945 do 1993 bůło tajlům Czechosłowacyje. Uode 2004 roku Czesko Republika je we Ojropejskij Uńiji.
Teroźno Czesko Republika skłodo śe ze trzech gyszichtowych regijůnůw, kerymi sům Czechy (czes. Čechy), Morawa (czes. Morava) a Ślůnsk (czes. Slezsko). We 1920 przikuplowali do Czechosłowacyje małe kraje Dolnyj Austryje a sům uůne bestůż tyż we teroźnyj Czeskij Republice. Godłym państwowym Republiki je Czeski Lew a dwa uorły - ślůnski a morawski. Stolicům państwa je Praga.
MjanoEdytuj
Czesko Republika je we ńykerych państwach felerńy mjanowano "Czechůma"[2], choćoż Czechy to je ino jedyn s regijůnůw CZR a ńyma to mjano uode państwa. Mjyszkańcy Czeskij Republiki fest růżńicujům mjano Czechy uod Czeskij Republiki a nojbarzi godajům cołkym mjanym: Česká republika ("U nás, v České republice" abo krůcyj "U nás, v Republice")[zdrzůdło?].
Co by bůło jeszcze krůcyj průmujům uůńi we swojij godce nowe mjano państwa Česko (analogiczńy jako "Polsko", "Slovensko", "Německo" atp.), nale ńyma to powszechńy we stosowańu.[zdrzůdło?]
Przipisy
- ↑ Český statistický úřad - 2015
- ↑ Bez tyn przikłod we Litwje, Ńiderlandach, Polsce, Rusyji a Gwinyji


text:
Tevfik Esenc, abo gańba za niygodani po ślōnsku
Wybrali my sie dzisiej z kamratym Józefym Porwołym, Prezesym DURŚ, do Katowic do Tyjatru Korez na prymiera ksiōnżki ôd Marcina Musiała a posłanki Mōniki Rosy „Kiedy umrze ślōnsko gŏdka” a na dyskusyjo skuli tego. Dyskusyjo ta kludziyli miyndzy sobōm autory ksiōnżki: Mōnika Rosa, a Marcin Musiał, a tyż zaproszyni ku tymu Alojzy Lysko a dr Artur Czesak.
Praje cało dyskusyjo była kludzōno po ślōnsku, a miyndzy ludziami na widowni było dużo zocnych ludzi. Zaczło sie ôd wiersza Marcina Musiała, kery czytoł Mirosław Neinert, ô Tevfiku Esencu, kery bōł ôstatnim człowiekym, co godoł w jynzyku ubyskim, a jynzyk tyn umrzōł do kupy z nim.
Potym dłōgszo chwila godoł panoczek Alojz Lysko, ôpowiadoł ô tym, jak dochodzi do pisanio a godanio po ślōsnku. Panoczek Alojz Lysko bōł rechtorym, a cołki życi musioł godać po polsku w robocie. Napisoł panoczk Lysko ponad dwadziyścia ksiōnżek o ziymi pszczyńskij, jejij zwykach. Kedyś poczytoł ôn eseje ôd prof. Kadłubka, a coś z nim pynkło, tōż padoł se że musi zacznyć godać ô ślōnskich tragedyjach, a musi to zacznyć pisać po ślōnsku. Dyć ta „ślōnszczyzna„ niy była jeszcze tako najlepszo, ale uznoł pan Alojz, że musi jōm poprawić a dochodzić do tego ślōnskigo „Logos” w pisaniu a wołać ô tych ślōnskich sprawach. We ôstatnij, już ôsmej, tajli „Duchōw Wojny” pisze już panoczek Lysko ze ślabikorzowymi literkami, a ôbiecoł że godać publicznie po ślōnsku tyż sie jeszcze nauczy.
Dr Artur Czesak padoł, że niy wiy, czy przaje ślōnskij godce, ale ciekawi go ôna, a ciekawość je „laubōm miłości”. Padoł tyż dr Czesak, że kōndycyjo godki ślōnskij je „niyzło”.
Z godki ôd posłanki Mōniki Rosy dowiedzieli my sie, że je jōm gańba za to, co niy poradzi godać po ślōnsku. Możno było to piyrszy roz, jak żech słyszoł, że keregoś je gańba za to, że niy poradzi godać po ślōnsku.
Niy byda Wōm sam ôpisowoł cołkij dyskusyje, a tego wszystkigo, co sie tam jeszcze dzioło (piyli my bōnkawa, tyj, jedli my kołocz), ale sami możecie se posłōchać jōm we internecu a poczytać ksiōnżka.
Dyskusyje możecie se posłōchać sam we internecu:
https://www.facebook.com/RosaMonikaAnna/videos/454334445428307/UzpfSTU2MDE0NTIyNzQwMDA1NTpWSzo1NTY1NDM0MjE4MTkyNDE/?acontext=%7B%22ref%22%3A%2229%22%2C%22ref_notif_type%22%3A%22admin_plan_mall_activity%22%2C%22action_history%22%3A%22null%22%7D¬if_id=1570475019490138¬if_t=admin_plan_mall_activity
Link do ksiōnżki „Kiedy umrze ślōnsko gŏdka”:
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Wuměłstwowy projekt 3 krajow 2019-2020
WOBRAZY KRAJINY. PODOBE POKRAJINE. BILDER EINER LANDSCHAFT. WOBRAZE KRAJINY.
PŘECHOD. PREHOD. ÜBERGANG. PŚECHOD 03
Projekt wopřijima wustajeńcy tworjaceho wuměłstwa, čitanja a koncerty a pokazuje w zhromadnej prezentaciji pozicije načasnych wuměłčow a wuměłcow z Němskeje, Słowjenskeje a Awstriskeje na mjezsobu zwjazanej temje "Wobrazy krajiny" a "Přechod". Štyri w titulu naspomnjene rěče - hornjoserbšćina, słowjenšćina, němčina a delnjoserbšćina - wotpowěduja chronologiskej čarje projekta, kotryž je so w meji 2019 w Budyšnje zahajił, w nazymje 2019 do Słowjenskeje powjedźe (do Ljubljany a Slowenj Gradeca), w januaru 2020 dale do Korutanskeje pućuje (do Celoveca při Wörtherowym jězoru a Pliberka) a w septembru 2020 w Choćebuzu kónči.


text:
Domanic swójba z Hózka dźiwa na produkciju strowych wudźěłkow
Hižo wot 18. lětstotka je burski statok w Hózku we wobsydstwje Domanic swójby. Po towaršnostnym přewróće bě so swójba wo to postarała, zo jej něhdy swójske płoniny prodrustwa wróćichu. Michał Domanja natwari sej na to wikowanske předewzaće, kotrež přez lěta dale a bóle rozšěrješe. 1998 natwari sej prěnju wulku rostlinarnju za kórki a tomaty. W lěće 2004 je syn Matthias z mandźelskej Claudiju statok přewzał.
W Domanic předewzaću maja 25 přistajenych, dźěl pochadźa z Pólskeje. Wšojedne dokal hladaš, wšudźe su pilni a kmani dźěłaćerjo. Hižo 15 lět dźěłaja tam tež angažowani ludźo z ćělnym abo duchownym zbrašenjom. „Zbrašeni naše předewzaće wobohaćeja“, měni Michał Domanja.


text: Radwor (SN/MkWj). Z wjacorymi dobrymi powěsćemi móžeše Radworska wjesnjanostka Madeleine Rentsch předwčerawše posedźenje gmejnskeje rady zahajić. Tak wona radźićelam a hosćom zdźěli, zo je Załožba za serbski lud 5 100 eurow za ponowjenje Hronowskeho křiža přewostajiła, kotryž běchu njeznaći powalili a wobškodźili. Runje tak ju zwjesela, zo běchu tři zapodate projekty gmejny Radwor na idejowym wubědźowanju k polěpšenju turistiskeje infrastruktury we Łužicy wuspěšne: Radworski katolski dźěćacy dom ze swojim projektom „Na slědach Alojsa Andrickeho“, projekt na bywšim Radworskim dwórnišću na dobro inkluzije zbrašenych a předewzaće Radworskeho kupoweho zjednoćenstwa nastupajo twar noweje škitneje chaty.


text:
Serbja
Budyšin je politiske a duchowno-kulturne srjedźišćo Serbow. Tu namakamy najwažniše kulturne a politiske zarjadnišća najmjeńšeho słowjanskeho ludu, mamy tu šule a pěstowarnju, hdźež móžeja dźěći serbsce rěčeć a serbsku rěč nawuknyć.
Před wjace hač 1000 lětami wobsydlichu słowjanske kmjeny wulke dźěle srjedźneje a sewjerneje Němskeje. Jako załožerske lěto Budissina abo Budyšina płaći lěto 1002, jako so hłowny hród słowjanskich Milčanow prěni raz dokumentarisce naspomni. Tysac lět su Serbja a Němcy potajkim tule zhromadnje žiwi.
Dźensa eksistuja jenož we Łužicy hišće něhdźe 60 000 Serbow, kotřiž nimaja druheho maćerneho kraja zwonka Němskeje. Něhdźe pjeć do dźesać procentow měšćanskeho wobydlerstwa su dźensa serbskeje narodnosće. Město wuznawa so k swojej němsko-serbskej kulturje a stawiznam a pokazuje to najprjedy z dwurěčnymi taflemi wšěch dróhow a naměstow kaž tež zjawnych zarjadnišćow. Hłowne wustawki města Budyšina hódnoća zhromadnosć mjez Serbami a Němcami jako wobohaćenje. Měšćanska rada je tohodla wustawki k spěchowanju serbskeje rěče a kultury wobzamknyła a dźěłowy kruh za serbske naležnosće wutworiła.
Serbska rěč słuša k zapadosłowjanskej rěčnej skupinje. Při tym ma kołowokoło Budyšina rěčana hornjoserbšćina wjetše podobnosće z čěšćinu, wokoło Choćebuza rěčana delnjoserbšćina chila so bóle k pólšćinje.