text:
Piwo
Piwo jo alkoholiski napoj, kenž nastawa wót fermentacije pśetwórjonych zernkow (zwětšego w formje jacmjenjowego słoda). Něnto ako dodaśe do piwa wužywa se chmjel, kenž dajo górkosć, móžne su teke druge wobstatki ako na pśikład wěrce, płody, mjod. Fermentacija źo typiski wót piwowarskich droždźejow.
W Nimskej wětšyna sortow piwa ma mjazy 4,5% a 6% alkohola.
Słowo "piwo" jo wuznamjeniło w prasłowjańskej rěcy jadnorje "piśe", pótom jo se pśemjeniło na zapśimjeśe alkoholiskego napoja.
Wopśimjeśe
Wobstatki[wobźěłaś]
Wóda[wobźěłaś]
Za produkciju piwa jo notne wjele wódy: w piwarnje za 1 hl piwa wužywa se 3,7-10,9 hl wódy[1]. Wětšyna z tej licy źo pak na myśe pśipšawy. W gótowym piwje wóda jo 90% wolumena.
Parametery wódy rozsuźuju wó tom, buźo-li wóna dobra za produkciju piwa. Póžedane parametery wótwisuju wót sorty piwa: na pśikład za piwa tipa stout wužywa se zwětšego twardu wódu, a za piwa tipa pilsner měku wódu.
Zernko[wobźěłaś]
Zernko jo notne, aby daś material za fermentaciju. Typiski wužywa se jacmjenjowy słod, to groni, zernka słoda, kenž se moka, až zachopiju se klěś. Ga zernka se klěju, encymy w zernkach pśeměnjaju cukory w nich na jadnorjejše cukory, kenž mógu byś fermentěrowane wót droždźejow. Proces se pśistaja, sušecy zernka. Wšakoraki cas a temperatura sušenja dajotej słody wšakej barwy: wót jasnych do śamnych.
Casy wužywa se słoda z pšenicy abo žyta. Móžne su specialne wobstatki: cukor, rajs, majs, surowa pšenica, wužywane dokulaž su tuńše abo změnjaju charakteristiku piwa (na pśikład jogo šum abo barwu). Aby droždźeje mógli fermentěrowaś wobstatki, kenž njejsu słody a cukor, notne jo dodanje do piwa specielnych encymow.
Něnto wětšyna piwarnjow njeźěła słodu, ale kupujo jen.
Chmjel[wobźěłaś]
Chmjel jo w piwje wěrca za słod a aroma. Wušej togo chmjel konserwěrujo piwo.
Sorty chmjela źěle se tradicionelnje na sorty za górkosć a sorty za aroma. Chmjel móžo pśidawaś wjelgin wšakorake aroma. Chmjele z Nimskej, Českej a Pólskej maju aroma zela a kóruškow. Nowe sorty z Pódpołnocnej Ameriki mógu měś aroma citrusowych płodow abo mango.
Wjelgin rědko wužywa se za piwo fryšne šyški chmjela, dokulaž njejsu źaržate. Tradicionelnje jo se wužywało sušonych šyškow chmjela, něnto popularnej stej chmjelowy granulat a ekstrakt, kenž stej lažčejšej w transporśe a dlej źaržytej fryšnosć.
Droždźeje[wobźěłaś]
Droždźeje pśidajo se, aby fermentěrowali cukor w alkohol a wuglikowy dioksid. W piwowarstwje wužywa se specielnego sorta droždźejow: piwowych droždźejow (Saccharomyces cerevisiae), kenž źěle se na droždźeje dolneje fermentacije a górneje fermentacije.
Droždźeje dolneje fermentacije daju "cysćejšy" aroma piwa, pśi comž droždźeje górneje fermentacije producěruju wěcej aromatiskich zwězkow wó wóni na pśikład płodow (banana, rjaschena) abo wěrcow (nalchen).
Rědko w fermentacije wobźěliju se druge mikroorganizmy. Belgiske piwa lambic se fermentěruju jano wót źiwych droždźejow z powětša. Pśi warjenju Berliner Weiße mimo droždźejow wobźěliju se mlocnokisalinowe bakterije.
Wjelike piwarnje maju swóje kubłanja droždźejow. Su teke firmy, kenž pśedaju wšake sorty droždźejow.
Jolic piwo jo pasteurizowane a filtrowane, źo na pśedań bźez droždźejow. Su pak piwa, kenž se pśedajo z žywymi droždźejami. Do takich piwow pśidajo se cukor za droždźeje, kótarež źěłaju w piwje drugu fermentaciju.
Gótowanje[wobźěłaś]
Stawizny[wobźěłaś]
Piwo jo jaden z nejstaršych alkoholiskich piśow. Namakanki z Mezopotamiskeje z wokoło 4.000 lět pśed Kristusowym naroźenim pokazuju, až jo tam znali piwo. Sumery su pisali recepty za pśigótowanje piwa, piwo je teke w eposu wó Gilgamešu. Su jo pili pśez słomku, dokulaž njejo było filtrěrowane a su byli w nim kuski zernka. W pśigótowanju jo se wobźělowali jano žeńske.
W Babilonje su gótowali wjele sortow piwa: z jacmjenja, pšenicy a dinkela.
Piwo jo było wažny źěl žywjenja w Egyptojskej. Źěłaśerje jo tam dostawali za zežywjenje klěb a piwo.
W Romje su znali piwo, pak su jo sebje nižej wažyli ako wino.
W srjejźowěku piśe piwa jo było powšykne; tencas piwo jo samo źiśam dawali. Tegdejše piwo jo pak měło mjenjej alkohola ako něnto, piśe wódy jo pśi tom było tšachotne dla bakterijow w njej. Dla słodu jo se dodawało do piwa wšake pśicynki. W kóńcu srjejźowěka chmjel jo zachopił byś nejpopularnjejšy pśicynk.
Pjerše šyroko nałožowane pšawo za piwo jo było Bayerske pšawo cystosći (Reinheitsgebot) z lěta 1516. Jo wóno groniło, až piwo dej se pśigótowaś jano z jacmjenjowego słoda, wódy a chmjela. Něnt góda se, až pśicyna takich wobgranicowanjow jo była, aby z jadnogo boka pšenica a žyto jo słužyli jano k pśigótowanju klěba, a z drugego boka, aby do piwa njejo se dodawało tšachotne zela. Piwo z pšenicy jo mógali pak pśigótowaś w kloštarjach.
Pśed 18. wěkom słod su sušyli nad wognjom z drjewa abo wugla, togodla piwa togo casa jo měli ako se zda aroma dyma. Pózdźej z nowu techniku jo se dało dostaś cysćejšy jasny słod, ale teke śamny słod bźez aroma dyma za piwa tipa porter a stout. Něnto jo słod z aroma dyma rědki a wužywany jano w specialnych piwach.
W 19. wěku su nastali wjele nowosći za piwo: dolna fermentacija a piwo typa "lager", wužyśe pasteurizacije. Louis Pasteur jo w lěśe 1857 wunamakał rolu droždźejow w fermentaciji piwa a jo se zachopiło slěźenje a sajźanje droždźejow. W 20. wěku jasne piwo tipa "lager" jo nastało nejpopularnjejše piwo na swěśe.
Něnto wětšyna šyroko pśedawanych piwow jo pasteurizěrowana a filtrowana. Pasteurizacija dajo piwoju dłujku fryšnosć, dokulaž zabija bakterije a druge mikroorganizmy. Filtrowanje dajo piwoju cystu barwu. Su pak kraje, źož wěsty późěl maju piwa z žywymi droždźejami, to groni bźez pasteurizacije a filtrowanja. Stej to na pśikład Belgiska a Wjelika Britaniska (źož takim piwam se groni "real ale").
Rozdźělenje[wobźěłaś]
Jo wjele metodow rozdźělenja piwow. W nimskej jadna z nich jo pó zakładnej wěrcy, na pśikład połne piwo ma mjazy 11% a 15,9%, mócne wěcej ako 16% a tak dalej. Piwo źěle se teke mjazy drugim pó sorśe słoda (na pś. jasny a śamny), sorśe droždźejow, kenž fermentěruju piwo (na pś. dolneje a górneje fermentacije).
Engelski spisowaśel Michael Jackson jo w lěśe 1977 wudał knigły The World Guide To Beer, źož jo ako prědny kategorizěrował piwa na cełem swěśe. Jogo proca jo se měła wliw na wuwiśe slěźenja piwowych stilow.
Serwěrowanje[wobźěłaś]
-
-
-
Tradicionelne tócenje piwa Schlenkerla z suda
-
"Multi tap" Délirium Café w Brussel
-
-
Oktoberfest w Münchenje, nejwětšy festiwal piwa na swěśe
Wótbywanišća[wobźěłaś]
Nejwětše pśedewześe warjece piwo jo belgisko-brazilske Anheuser-Busch InBev[2], wobsejźaŕ markow Budweiser, Corona, Beck's, Leffe a Stella Artois. Druge město ma SABMiller, wobsejźaŕ markow Grolsch, Miller, Pilsner Urquell a Tyskie. Tśeśe pśedewześe jo nižozemske Heineken, wobsejźaŕ markow Amstel, Heineken, Moretti, Zagorka a Żywiec.
Nejwětšy importer piwa na swěśe jo USA, nejwětšy eksporter jo Mexiko. Nimska jo tśeśi nejwětšy eksporter na swěśe.
Nejwětše konsuměrowanje pó licbje wobydlarjow jo w Českej, pótom w Nimskej.[3]


c: text/html

text:
Błota
Błota (nim. Spreewald) - su lěsowata krajina w Dolnej Łužycy kołowokoło Sprjewinych tšugow.
Wopśimjeśe
Wažnosći[wobźěłaś]
Błota su ako wjelike strony nižynow tak teke historiska a kulturska krajina w krotkem zajtšu Bramborska. Wažne su how tšugi a grobli, kotare su wuzrědłe z Sprjewje pśi Brjazynje a se zjadnośiju w Starem Škodowje. Serby, kotarež bydle w Błotach, su twarili kanaly, Błota su něnto wětše ako něga. Mjazy kanalow jo bagnišćo. Błota su wjelgin wažne a zajmne za pśijaśelow pśirody, ornitologow a teke za turistow.
Geografija[wobźěłaś]
Błota su we wokrejsach Sprjewja-Nysa, Górne Błota-Łužyca a Dubja-Błota, wobstoje z Dolnych a Górnych Błotow. Pódpołdnjowa granica Górnych Błotow jo łužyski granicny nasyp. Na pódpołnocy jo góla wokoło Luboraza. Na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica Górnych Błotow njejasna. Wót Lubina gronimy wó Dolnych Błotach. W Lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga Sprjewi. Akle pód Lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi Nowsańskem jazorje. Błota su we wokrejsach Sprewja-Nysa, Górne Błota-Łužyca a Dubja-Błota, wobstoje z Dolnych a Górnych Błotow. Pódpołdnjowa granica Górnych Błotow jo łužyski granicny nasyp. Na pódpołnocy jo góla wokoło Luboraza. Na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica Górnych Błotow njejasna. Wót Lubina gronimy wó Dolnych Błotach. W Lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga Sprjewi. Akle pód Lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi Nowsańskem jazorje. Tšugi a grobli su 970 km dłujke. Za regionalna gospodarstwo jo se załožyło “Wirtschaftsraum Spreewald” ako zjadnośeństwo. Wikowarje su pśedali gorki, kśen a druge regionalne produkty. W EU ma mě “Błota” šćit za “Wirtschaftsraum”, kotary jo wetšy ako pśirodne Błota.
Błota su 3.173 km² wjelike a maju 285.000 wobydlarjow. Wažne městna su Tšupc, Lubin, Lubnjow, Lědy, Wětošow, Borkowy.
Stawizny[wobźěłaś]
W powěsći jo gronił, až cart jo worał swojo polo. Woł stoj a cart chyśi šapku za nim. Woł jo se zapłošył a źo do wšykny směry a wora Błota.
Z to powesću Serby su wopytali nastanje Błośe wusjasniś.
Ale wědomnistniki maju teke pśirodne wujasnjenje za nastanje: W lodowje dobje Sprewja jo bežoś mjazy tšugi lodojce wodu. Błota su nastali. W Błotach njedaju gory wo sto metrow.
Wjedro[wobźěłaś]
Wjedro jo dobre za wšykny turistow w nalěšu, lešu a nazymje. Temperatury su mjazy 5° C a 30 °C w tom casu. Ale w zymje mjazy –10 °C a 0 °C. Spadki su dłymoki 550 mm/m² w leše.
Pśiroda[wobźěłaś]
W Błotach eksistěrujo 18.000 družynow zwěrjetow a rostlinow. 1991 dostali Błota wót UNESCO titel "biosferowy rezerwat".
Žywjenje[wobźěłaś]
Domy w Błotach su na wjelike źěl z drjewa, bolane domy a wobwězbowy domy. Typiske su teke kšywa, kotarež su z słoma abo sćiny. Pokońce stej pyšniś z głowu wužowego krala. Za Serbow to jo symbol gluki. Take pyšnjenje na domach su znamje Błotow. Głowny wobchad Błotow jo na woźe ze cołnami. W cełych Błotach su cołny z motorom zakazane. Wuwześe wobstoje na dłymokich tšugach a za bury. Na drogach a sćažkach možoš derje kolasowaś, dokulaž w Błotach jo mało gorkow a žedne gory. Wjele městow možośo z awtom dośěgnuś, ale młoge městna jano z cołnom. Cołny goni z wjasłom. To jo žerź (4m) kotara štapi do wody (woda njejo dłymoki, cesto jano 20 cm -200 cm) a pon wotstarcyś se dalej. Na Lědach jěźo apryla až do oktobra postowy cołn. To jo jadnoraznje w Nimskej.
Za turistow[wobźěłaś]
Ty moźoś sam padlowaś abo w kupce cołnowaś abo teke kolasowaš a se pśechójźowaś. Pśiroda jo wjelgin rědna a jadnorazna w Nimskej.
Glědaj teke[wobźěłaś]
Žrědła[wobźěłaś]
Meine Lausitz/ Moja Łužica, Christian Schneider, Ludowe nakładnistwo Domowina, 2000, Bautzen

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nalěśe
Za tym, až nalěśe na pódpołdnjowej abo pódpołnocnej połkuli kněžy, se mjazy pódpołnocnym a pódpołdnjowym nalěśim rozeznawa. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjazy pódpołdnjoweju a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se nalěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu. Togodla jo teke móžne, z pódpołdnjowego nalěśa pódpołnocnu nazymu slědowaś a nawopak.
Casowy rum[wobźěłaś]
Zachopjeńk nalěśa se móžo pak astronomiski, toś pó połoženju zemje k słyńcu, pak se fenologiski pó stadiumje wuwiśa rostlinow póstaj.
Astronomiski zachopina se z nalětnym ekwinoktiumom:
- na pódpołnocnej połkuli 20. abo 21., w rědkich padach južo 19. měrca
- na pódpołdnjowej połkuli 22. abo 23. septembra
Z astronomiskim zachopjeńkom lěśa k lětnemu zawrośenju słyńca 21. junija se kóńcy nalěśe něnto pśecej na samskem dnju.
Pó fenologiji zachopina se nalěśe z prědnym kwiśenim regionalnje rozdźělnych družynow rostlinow. W pódpołnocnej hemisferje to zastupi powšyknje w mjasecach měrc, apryl a maj, w pódpołdnjowej hemisferje pak w septembrje, oktobrje a nowemberje.
W srjejźnej Europje zachopina se pótakem pódnalěto južo z prědnym kwiśenim sněgulkow, dopołne nalěśe jo pak akle z zachopjeńkom kwiśenja jabłušcynami dośěgnjone.
Toś ten casowy rum, w kótaremž pśiroda wóžywjujo, se w nimskem rěcnem wužywanju teke ako Frühjahr wóznamjeni.
W meteorologiji nalěśe zachopina se pśecej 1. měrca. Wóno bu z pśicynow wěcej jadnorego wjeźenja statistika na prědny źeń mjaseca scynjone a jo (meteorologiski glědane) – kaž teke tśi druge lětne case lěto, nazyma a zyma – dokładnje tśi mjasece dłujke. Tak se mógu lětne case wěcej jadnory do „suche“, „góruce“, „zymne“ atd. rozdźěla.
Wucynk na cłowjeka[wobźěłaś]
Z stupajucej swětłowej intensiwnosću se wósebnje pśi primitiwnych ludach wěcej serotonina a dopamina wusypuju (w ciwilizowanych kulturach se njezměnijo pśez wuměłsku swěcu pśiwzeta swětłowa intensiwnosć). Toś te se staraju za w cełku lěpše strowotny staw a wustatkuju lažku euforiju. Teke žycenje pó partnera jo pśi nejwětšych ludach w nalěśu mócne, wowołowany mjaz drugim pśez pówušone wusypowanje hormonow. To jo pak wědomnostnje njeje dopokazane. Zazdaśim graju optiske powabki pśez lažčejšu drastwu wětšu rolu.
Na rozdźěl wót toś tych tak mjenjowanych nalětnych cuśow nastanjo pśi někotarych ludach nalětna mucnosć. Toś ta se pśedewšym hyšći mócnje w kšwi eksistěrujucemu spańskemu hormonoju melatonin pśipišo, ale jo dokładna pśicyna hyšći njewujasnjona.
Lubowarjow pśirody a drogowarjow pśiwabjaju cesćej do pód gołe njebjo, a wjele gromaźi nalětne zela (na pś. kobołkojty pyšny kobołk) za wobnowjenje pódnalěśneje kuchniny.
Glědaj teke[wobźěłaś]
- Fenologija wopśimjejo pśednalěśo, prědne nalěśo a dopołne nalěśe
- Frühling, Sommer, Herbst, Winter… und Frühling (Film)
- Le sacre du printemps, Ballett von Igor Strawinski
- Styri lětne casy, prědna sajźba; wiolinowy koncert wót Antonio Vivaldi
- Primavera (nalěćo), mólba wót Botticelli
Eksterne wótkaze[wobźěłaś]
- Nalětnje fota, Fotowa galerija "Grundschule Friedrichsfehn" (nim.)
- "ZDF Abenteuer Wissen" wo temu (nim.)
- Fota nalěśa (nim.)
nalěśe (nalěto) | lěśe | nazyma (nazymje) | zyma (zymje)
dešćowy cas | suchy cas


text:
Hornja Łužica
Hornja Łužica (delnjoserbsce Gorna Łužyca, čěsce Horní Lužice, pólsce Górne Łużyce, łaćonsce Lusatia superior, němsce Oberlausitz) je krajina mjez Połčnicu w zapadźe a Hwizdźom we wuchodźe, kotraž leži zwjetšeho dźěla we wuchodnej Sakskej, saha pak zdźěla tež do Braniborskeje a Pólskeje. Stawizniske hłowne město Hornjeje Łužicy je Budyšin; najwjetše město je pak mjez Němskej a Pólskej rozdźěleny Zhorjelc.
Dźensa je stawizniska krajina rozdźělena mjez sakskimaj wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc, braniborskim wokrjesom Hornje Błóta-Łužica a pólskimaj wojewódstwomaj Delnja Šleska a Lubuš.
Jeje mjeno dósta Hornja Łužica kónc 15. lětstotka wot susodneje Delnjeje Łužicy, hdźež bydleše starosłowjanski kmjen Łužičanow, mjeztym zo běše krajina wokoło Budyšina wobsydlena wot Miłčanow. Teritorij dźensnišeje Hornjeje Łužicy bu najprjedy mjenowany jako Milska a pozdźišo Budyski kraj („Land Budissin“).
Wobě Łužicy stej wot 6. lětstotka hač do dźensnišeho domizna Serbow.
Wobydlerstwo[wobdźěłać]
W tym dźělu Hornjeje Łužicy, kotryž leži na teritoriju Zwjazkoweje republiki Němskeje, bydli dźensa něhdźe 640.000 ludźi, z nich něhdźe 40.000 hornjołužiskich Serbow. Wobydlerstwo wot lěta 1990 dla mało porodow a wotpućowanja do zapada woteběra. Pólski dźěl Hornjeje Łužicy ma něhdźe 150.000 wobydlerjow.
Hišće kónc 19. lětstotka běše wjesne wobydlerstwo sewjernje linije Biskopicy-Wjelećin-Lubij-Zhorjelc přewažnje serbskorěčne. Tež němscy wobydlerjo rěča wšelakore dialekty, kotrež přisłušeja hłownje šleskemu dialektnemu rumej.
Města Hornjeje Łužicy[wobdźěłać]
Po ličbje wobydlerstwa najwjetše města Hornjeje Łužicy su Zhorjelc, Budyšin, Wojerecy, Zgorzelec, Žitawa, Lubań, Bogatynia, Běła Woda, Kamjenc a Lubij.


text:
Rio de Janeiro
Wspůłrzyndne: 22°54'30" S 43°11'47" W
Rio de Janeiro (port. Styczńowo Rzyka) – mjasto we połedńowo-wschodńij tajli Brazylije nad Atlantykym. Rozlygowane na kraju wyżki, postrzůd wjyrchůw, m. in. znůmo "Gowa Cukru" - Pão de Açúcar, nad zatokům Guanabara. Głowne mjasto sztatu Rio de Janeiro. Uod 1808 do 1821 roku prawe głowne mjasto Portugalije - krůlewsko familijo ze Jůnym VI na przodku schrůńůła śe tukej przed inwazyjům armije napoleůńskych. We lotach 1822-1960 Rio de Janeiro bůło głownym jastym ńypodlygłyj Brazylije, podwjela powstała Brasilia.
Mjasto je znůme skiż gryfnych plażůw (l.b. Copacabana, Ipanema), srogigo dynkmala Kristusa Zbawićela (Cristo Redentor) na gůrze Corcovado, nale przede wszyjskym ze kożdoroczńy uobchodzůnygo bakusa.
We 2016 roku bydźe gospodorzym Uolimpijskich Igrziskůw.


text:
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
HALLOWEEN
Beboki a Halloween
Beboki a Halloween Dejcie pozōr se na zmory I na te straszne potwory Łu nŏs wcale jich niy znōmy Bo swoji beboki mōmy Nasze heksy i podciepy Czy tyż stojōm ô maszkety ? Czy Halloween uznowajōm ? Czy po śwjecie tyż lotajōm ? Pjedrōn wjy co sie stało ! Dyć sie wszysko pozmjyniało ! Śwjat […]
WSPOMINOM MOJEGO OJCA cd.
WSPOMNIYNIA O MOIM OJCU Jak juz osprawialach moj Papa jak poszol na pynzyjo to sie mu okropnie mierzlo i wynokwiol bele co, coby yno co robic. Wstowol dycki wczas rano kole szosty i zaczynol gospodarzyc. Przodzi wlaziol do badycimra i do hazla. Jak juz sie oblyk to wzion z byfyja stary mlynek do melynio kawy, […]
JESIENNE WIECZORY…
JESIYNNE WIECZORY… Na dworze padze dyszcz, siwo, ponuro, pogoda yno do spanio, a mie sie zas przipominajom jesiynne i zimowe wieczory z dziecinstwa, kere wcale niy boly take markotne. Jak juz prziszla jesiyn i krotke dni a duge wieczory, to jo se dycki robiola gymitlich w kuchni przi zeleznioku. Bo na jesiyn i zima Papa […]
JAK JO BOLA CHORO…
JAK JO BOLA CHORO Juz po Wszystkich Swiyntych, ale to niy znaczy, ze dziepiyro zas za rok pojdymy na kerchowy odwiedzic groby naszych Bliskich. Kozdy roz, jak stoja nad grobym od mojich Ojcow, to mi sie bele co przipomino z dziycinstwa. Tak tyz wspomnialo mi sie, jak moj Papa jeszcze robiol na grubie, to […]
OPA I BOMBONY
OPA I BOMBONY Przipomino mi sie coroz wiyncyj moich przezyc z dziecinstwa. Widac, ze sie starzeja… Bolo mi tak mozno sztyry – piync lot jak dziynnie po poledniu tyralach z Mamom na Wojtula z konewkom do gospodorza po swiyze mlyko od krowy. To bolo richtig mlyko, niy tako sino woda jako terozki sie w sklepie […]
Dzieciontko – wspomnienia
DZIECIONTKO Juzas prziszol taki czas, ze czlowieka nachodzom wspomniynia. Wspomniynia z dziecinstwa, jak przichodziolo do nos Dzieciontko. Pamiyntom, ze dycki czekalach niyciyrpliwie, kedy te Dziyciontko przidzie, liczolach dni, a potym godziny do strojynia krizbauma. Krizbaum strojyli my dycki we wilijo rano we dwojka: moj bracik Pyjter i jo. Nasza Mama w tym czasie rychtowala w […]
Halloweenowe straszydła
Halloweenowe straszydła Czarownice heksy zmory Podciepy i potwory Dzisio po śwjecie lotajóm Do chałpów zaglóndajóm Dejcie pozór moji mili ! Bo bydziecie ich gościli Na maszkety chyntka majóm Wszyndzi lezóm i sznupajóm Po bómbónie jak nie docie To sie łod nich nie łodgnocie Taki straszne i szkaradne Zamamlajóm aż nie padniesz Dejcie lepszy im maszkety […]
Halloween
Halloween Czarownice heksy zmory I wszyski straszne potwory Po śwjecie dzisio lotajóm Halloween – śwjynto majóm Wszyndzi dzisio łobzajtujóm Wszyskich straszóm i rómplujóm Sabaty se łurzóndzajóm Po maszketach zaglóndajóm Wszyndzi banie nastrojóne Jedna mamje porwoł Jónek Wywalół wszysko z pojszczodka Zrobjół ze ni straszka z przodka Loce z banióm po wsi Jónek A za nim […]
Bania
Bania Jak co roku na jesiyni Zbjyro siomsiod banie z pola Stawjo wszyski ji do siyni Ale wszysko sie pozmjyniało Jak halloween z Hameryki Do nas sam przygnało Z pola mu sie tracóm banie Na straszki sóm przerobjane Tuż se wźyna bania Cila W pojszczodku jóm wyżłobiła Wjelki ślypja ji zrobiła Do ni śwjyczka tam […]


text:
BÓL W KRZIŻU
czyli jak mi wlazła heksa
Jakiś czas tymu budza sie rano, a tu w krziżu niymożliwy ból.
Myśla se, musioł żech sie wczoraj przemożyć. Bo dziyń pryndzy
przywiyźli nom muł na zima i trza go było trocha podciepać. Ale nic.
Jakoś żech sie zwlykł z wyrka i ida taki pokrziwiony do łaziynki. Po
drodze wloz żech prosto na Maryjka.
– A co ciebie sie zaś stało?
– Co sie stało? W krziżu mi coś przeskoczyło i niy umia sie
wyprościć.
– A godałach ci wczoraj, niy rób, boś za stary na takie ciynżary.
Trzeba było zadzwonić do Paulka, to by ci pomógł.
– Teraz to każdy mondry. Powiydz lepiyj, czy mosz jakieś tablytki
albo jakoś maść. Przeca niy byda chodziył zgiynty jak paragraf!
Maryjka, jak chyba każdo baba, mo cało szuflodka roztomańtych
medykamyntów. Myśla se, na pewno coś tam znojdzie.
Pamiyntom jak kiedyś mie tak tyż bolało, to miała jakoś maść do
konia czy końsko maść, jakoś tak. Z Czech jej to przywieźli. Smród z
niy był oszkliwy, ale fajnie po plecach grzoła i pomogła.
Przypomniała mi sie tyż reklama, co jom puszczajom w telewizorze.
– Dej mi nojlepi tako tablytka, co jak jom zjym, to sama bydzie
wiedziała kaj mie boli. Doleci se tam i po wszystkiym. W telewizorze
godali, że takie tablytki już wymyślyli.
– Być mondrzejszy. Jak tablytka może widzieć kaj cie boli?
– Ale tam godali, że wiy!
49
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
– Przestoń, przestoń. Dom ci tablytka przeciwbólowo. Ale jak ci
niy przyńdzie, to musisz iść do dochtora.
– Niy byda lotoł z byle gupotom do dochtora. Do dochtora niech
chodzom chorzy, mie ino heksa wlazła w plecy.
To ona se myśli, że zaros poleca do dochtora, a potym byda sie
chwolył, jakie to mom choroby i tablytki. Co jo baba?
Zjod żech tablytka, ale zamiast lepiyj było coroz gorzyj. Ani stoć,
ani siedzieć, ani leżeć. Jakbych sie niy ruszył, ból.
– Maryjka, dej mi jeszcze tablytka, bo ta chyba była
przeterminowano i niy działo.
– Jasne, najydz sie tablytek i dostaniesz rozwolniynia.
– Abo wiysz co? Zrób mi masaż!
– Co ci mom zrobić?
– Masaż! Legna se na delowce, a ty bydziesz mie deptać po
plecach.
– Wiysz co? Mom lepszy pomysł. Dom ci żdżadełko i młotek.
– A po co mi żdżadełko i młotek?
– Popatrzysz se w to żdżadełko i klupniesz sie młotkiym w głowa,
to ci ta głupota może z głowy wyleci! Dzwonia do przychodnie
i koniec.
– A rób co chcesz!
Może Maryjka mo recht? Co mi szkodzi, moga iść do tego
dochtora. Gorzyj chyba już być niy może.
– Mosz szczynście, bo dzisioj przyjmuje po połedniu.
Zarejstrowała żech cie na trzecio. Po obiedzie fajnie sie umyj
i somsiad cie zawiezie.
– Jaki somsiad? Ty to byś zaros zy mie inwalidy zrobiyła. Som se
pomału zajda, a niy bydzie mie jakoś prywatno karytka woziyła.
– Rób jak chcesz.
– A jasne, że zrobia jak chca!
Jo niy wiym czemu te kobiyty takie panikary. Ledwie mie w krziżu
strzikło, a ta robi takie zamiyszanie, jakbych już umiyroł.
Po obiedzie Maryjka przyniosła świyże łachy.
– Idź sie wymyj, przeblycz i zbiyrej sie do tego dochtora.
– Tyś mi tu łachy jak do trumny przyniosła. Co jo, na pokaz mody
mom iść albo do dochtora?
– Niy godej, ino sie zbiyrej, bo niy zdonżysz. Chyba że chcesz,
żebych zawołała somsiada, żeby cie zawiozł.
Widza, że niy pogodomy, toch sie zebroł. Z domu wyszoł żech po
50
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
drugiyj. Wiycie już, że u nos wszyndzie blisko. To do ośrodka tyż
niydaleko. Ale tym razem drogi jakoś niy ubywało. Telepoł żech sie
pół godziny. Ale nojgorsze było na koniec. Dochtor przyjmuje na
piyntrze, ale żeby zrobić winda w ośrodku, to na to niy przyszli.
Deptoł żech schodek po schodku z dziesiynć miniut.
Przed drzwiami gabinetu kolyjka. Siedza se tak pod ścianom
i myśla. Swojom drogom, że tyż ci ludzie tak chorujom. Od kiedy
pamiyntom, był u nos dochtor Wróbel. Tyla lot już lyczy tych ludzi
i lyczy, a oni durch chorzy. Ciekawe to.
Drzwi sie otwarły i słysza ze środka – „Bugla!”. Wstaja. Tam zaś –
„Bugla!”. No dyć ida. Pomału.
– Dzień dobry panie Bugla.
– Dziyń dobry dochtorze.
– Co pana sprowadza?
On sie mie pyto co mie sprowadzo! Przeca niy przyszeł żech na
klachy. Jakby niy trza było, to by my sie teraz niy oglondali!
– Dochtorze, jakoś mie tak w plecach… No, heksa mi wlazła
i ledwo chodza.
– Tak od niczego? A co pan wczoraj robił?
– Muł nom przywieźli i trza go było leko podciepać, pora kar do
piwnicy zawiyść, a niy chcioł żech do synka dzwonić… Ale wczoraj
jeszcze nic mi niy było. Może jo źle społ i mi coś przeskoczyło?
– Niech pan ściągnie koszulę, to to zobaczymy.
Stanoł za mną i zaczon mie po plecach naciskać.
– Tu boli?
– Niy.
– A tu?
– Niy.
– A tu?
Jak mie tam kajś nacis, to ból poszedł mi do samego mózgu.
– Ała, ała! Ja, teroz boli, boli!
– Panie Józefie, to nie spanie, tylko ten wczorajszy muł. Nie
powinien pan sam tak ciężko dzwigać.
– Dochtorze, ale jo co roku to robia i nigdy nic mi niy było…
– Ale lata lecą i musi pan zwolnić. Niech mi pan powie, czy ćwiczy
pan, rusza się?
No przeca, że sie ruszom. Jakbych sie niy ruszoł, to by mi teraz
świyciyli na cmyntorzu.
– Niby co ćwicza?
51
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
– Czy sie pan gimnastykuje? Chodzi na spacery, jeździ na
rowerze…
No niy. Ale jo tu niy prziszoł, coby sie rychtować na olimpiada, ino
coby mie plecy niy bolały.
– Dochtorze, tak po prowdzie to mało… Niy ma kiedy… Ale na
kole to czasym jeżdza, do sklepu!
– Panie Józefie, jak pan chce jeszcze normalnie funkcjować, to
trzeba sie za siebie wziąć. Na początek przynajmniej codziennie pół
godziny spaceru. A z tymi plecami zrobimy tak. Teraz pójdzie pan na
dół do apteki i wykupi lekarstwa. Potem pójdzie pan do zabiegowego
na zastrzyk. Ja przepisuję panu tabletki przeciwbólowe i maść.
I proszę pamiętać o spacerach.
– Dziynkuja, dochtorze, byda pamiyntoł. Do widzynia.
Doł mi recepty. Zabiegowy jest na piyntrze, aptyka na
parterze. Boże kochany, zaś te schody i to dwa razy. Co robić, trzeba
to jakoś wytrzymać. Jakoś mi sie udało i doszed żech do tego
zabiegowego.
– Dochtor kozoł mi przyjść na zaszczyk – godom do takiyj młodyj
siostry.
– Tak, wiem, proszę iść za parawan i niech się pan przygotuje.
No to ida za parawan, zdyjmuja cwiter, podwijom rynkow w
koszuli i czekom.Ta sie przychodzi i patrzy na mie jak na wariata.
– Miał sie pan przygotować.
– Dyć mom podwiniynty rynkow.
– Ale to nie jest zastrzyk dożylny.
– W wojsku robiyli nom zaszczyki do rynki.
– Ale to jest domięśniowy.
– No to co? W rynkach niy ma muskułów?
– Proszę zdjąć spodnie.
– Co??? Wiycie co, a może niy trza tego zaszczyku? Co jo tu
byda wom zadkiym świyciył. Dejmy se spokój…
Godom wom, jak mi robiyła tyn zaszczyk, toch był na gymbie
czerwony jak rusko flaga. I na co mi przyszło na starość.
A mogła mie Maryjka wymasować i byłoby dobrze. Pryndko to wy
mie tu niy bydziecie oglondać, oj niy bydziecie.
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
wysłuchane i spisane przez Piotra Będzińskiego
CDN …… Tak co 7-10 dni nowy konsek dodomy


text:
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
Dziś ostatnia sobota października, zatem zgodnie z zapowiedzią, po Zebrzydowicach spacerujemy dziś z Eweliną Szuścik - poetką, miłośniczką gwary.
cd. słownika:
blambory - zlewki z obiadu
Blambory sie dycki dowało babucióm.
blamborzić - mieszać różne płyny
Przyndymy sie po dziedzinie
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
To nima dobre blamborzić kwit s piwym.
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydze rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
Na nieskorniczek pod solarym
Zybrzidowice to je tako dziedzina kiero je akurantnie postrzodku, miyndzy Jastrzymbiym a Cieszynym i skuli tego mómy jednak kónszczek cesty do jednego i drugigo miasta a bydzie tego isto kańsi szesnoście kilometrów w jednóm stróne. Ponikierzi co ni majóm auta jadóm na kole abo muszóm czakać na nieskorniczek i tu s tym czakanim nie było to wiesiołe, bo kie sie zrobiło uż ćma to nie jedyn woloł w chałupie siedzieć niż czakać po ćmoku na autobus. Tuż te nasze móndroki, kiere siedzóm w tej wielkij chałupie postrzodku dziedziny wszymły se że to je opowoga aji uż na śćmiywku stoć przi ceście, a możne aji kierysi ś nich też musioł tam stować i isto skuli tego wpod im rupieć do łepa, coby tam dać jaki światło. Yny teraz tak, kiery bydzie płacił za sztróm? Dyć to je jako by nie było doś drogo wiec kie by sie miało świycić całóm noc. Mógli by zrobić taki szaltry kiere sóm po chałpach ale kie by tak gdo zapómnioł wyłónczyć na takim cykoczu światło przed wleziyniym do autobusu, to też by musieli moc za sztróm płacić? Szło by eszcze pozaprawiać jaki petryolki pod budóm przistanka ,yny wiycie jaki to dycki je, że mógły by sie kumu do chałupy zaszolóntać - tak przez przipadek. Tóż tymóndroki majóm czepanie isto nie yny od parady, bo wysmyczyli skónsi pinióndze na taki tabulki co chytajóm słóńce a kiere mianujóm sie "solarami". Cosi uż ich pozaprawiali na dziedzinie i isto eszcze nie skóńczyli. Kie żech ostatnio szła na szpacyrek po tej naszej dziedzinie, akurantnie panoczki zaprawiały takóm tabulke na wyrchowinie przistanka i muszym powiedzieć, że przeokropnie wartko im do szło. S ciekawości musiałach wieczór sie podziwać jako to funguje i teraz je mi kapke luto, że uż nieskorniczkiym nie jeżdżym, bo na przistanku se aji idzie jakómsi ksiónżke poczytać a kie sie kieruje autym to nie idzie. Yny tak żech se wszymła, że tako nowo wiec na dziedzinie może sie kumu przeokropnie spodobać i bydzie se jóm chcioł spodoryndzić. Moc długo nie było trzeba czakać bo bezmała, kumusi sie uż spodobały ty słóneczne tabulki i próbowoł se jednóm pojczać a kie mu to nie wyszło tuż ze zgryzoty isto, narobił okropnego hałdamaszu na tym przistanku. Ptoszki ćwiyrkajom, że skuli tego bezmała majóm być na zastawce przikryncóne kamery, kiere majóm za zadani wylynkać tych co se sami pojczujóm roztomajte wieca. Kie uż ty wszecko widzónce patrzały zaprawióm to s dnia na dziyń taki obyczajny przistanek nie bydzie uż ganc obyczajny a człowiek chocioż na chwile może sie pochwolić, że był w telewizorze abo kómputrze. To tak kapke do srandy, ale pokiel eszcze ty tabulki zaprawiajóm a inkszych se uż żodyn nie pojczowo, to muszym powiedzieć, że u nas w Zybrzidowicach świyci słóńce aji w nocy. Kiesi, by to moja starka uwidziała to by isto dała na rzykani, bo by se myślała, że to isto jakisi czary...
A teraz zaś fajny wic:
- Eda, na powiydz mi co je bardzij ciynżki kilo piyrza czy kilo zielaza?
- Na pierónie , dyć to je jedno dycki kilo je kilo...
- Ja? Taki żeś je móndrok to se sciepej nejprzód na szłape kilo piyrza a potym kilo zielaza,to uwidzisz co je ciynżejsze...
Dzisio Wóm podrzisto moja cerka Amelka opowiadani "Jak my mieli kore" kiere żech ji napisała.
Miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku!


text:
Stawizny Serbow
Prědne znate wobydlarje źinsajšneje Łužyce jo byli keltiske ludy. Pón, wokoło lěta 100. pśed Kristusom, jo było wobsedlenje pśez germaniski lud Semnonow. Jich městno pśi śěganju ludow su wobsajźili słowjańske ludy. Jich pótomniki su źinsajšne Serby.
Wopśimjeśe
- 1 Rane stawizny (srjejźowěk)
- 2 Stawizny Serbow wót 1600 až do 1900
- 3 Stawizny Serbow wót 1900 až do kóńca drugeje swětoweje wójny
- 4 Pówójnski cas
- 5 Cas wót 1989
- 6 Literatura
- 7 Žrědła
Rane stawizny (srjejźowěk)[wobźěłaś]
W lětach 623-658 Łužyca jo była we wjerchojstwje Sama, prědny znaty kraj pódwjacornych Słowjanow. Wót 7. do 8. stolěśa su w Łužycy byli rodowe wjerchojstwa wjeźone pśez serbskich wjerchow. Jaden z nich - Miliduch, "kral" serbskich rodow - jo se bił w lěśe 806 z Frankami. W 9. stolěśu su słušali do Wjelikeje Morawskeje. Tak jo było do lěta 907. W lěśe 963 su se dobyli pśez Gero, markgrobu sakskeje Pódzajtšneje marki. W lěśe 1002 Bolesław Chrobry jo pśirědował Łužycu k Pólskej, což jo se pśipóznało w Budyšyńskej měrje (1018). Pózdźej zasej w nimskich nabrankach (1031) ako źěł marki Mišnja, českich Luksemburgow pód nimskim kejžorom Karlom IV.
Intensiwnjejše nimske wobsedlenje serbskich stronow namakajomy w stawiznach Serbow prědny raz pód Heinrichom I. Za tym až ten běšo wujadnał we wójnje pśeśiwo Hungorskej w lěśe 926 tuchylny pśiměr, jo měł zaměr swójo mócnarstwo w pódzajtšu rozšyriś. Z tym jo kśěł na jadnom boce zajźowaś, až słowjańske rody by mógli pódpěraś hungorsku armeju w dalšej wójnje pśeśiwo Hungorskej. Na drugem boce jo kśěł kolonizěrowaś strony, aby wót nich wótedankow pominał. Togodla jo zadobył se 927 do strony słowjańskich rodow pódzajtšny Łobja. W kšutej zymje 928/929 jo dobył pśez wugłodnjenje, wótpalenje a militarna móc ako Branibor, kótaraž jo była centrum Stordorjany, tak teke pó dwaźasćich dnjach woblěgowanja grod Gana, kenž jo był głowna twardnica Dalamintow. Pśipódla Heinrich jo dał dorosćonych wusmjerśiś, źiśi znjewólniś a swójich wójnarjow grod rubiś. Aby šćitał pódzajtšne granice, jo dał natwariś twardnice, pód nimi grod Mišnjo.
Ale Serby su derili slědk, z tym až su pśeprěkowali Łobjo a nadpadnuli grod Walsleben, su wópalili jo a su wusmjerśili kuždych wobydlarjow. Togodla Heinrich a swóje wójaki su maršěrowali w bogatej licbje pśeśiwo Lunkini. To jo źinsajšne město Lenzen a jo było tencas zazdaśim nejwažnjejša twardnica Serbow. Na 1. september su wobstupili Lunkini a wetom až styridnjowske woblěgowanje su pśišeli druge serbske rody, aby pomogali. Dnja pětego septembra jo se stało wjelika bitwa mjazy Saksojskimi a Serbami. Chtož jo mógał wuběgnuś wójowanišćoju, jo wumrěł zwětšego we wokolnych bagnach. Chronisty su myslili, až 120'000 až do 200'000 su pśisajźili swóje žywjenja.[1] Źinsa se wuchada wót togo, až take licby su spśegnawane, ale to pokaza, kaki wuznam bitwa jo měła. Na 6. september Serby su se powdali. Muže su musali wótedaś broni a su se wótkatowali, žeński a źiśi su se łapili.
Tak wšykne serbske sedlarske strony su słušali k mócnarstwoju Heinricha I., zawěsće teke źinsajšna Dolna a Górna Łužyca. Pó smjerśi Heinricha jo pśewzeł tron swój syn Otto I. w lěśe 936. Ten jo zasajźił Gero ako markgroba Saksojskeje Pódzajtšneje Marki. Ta strona se wupśestrěła mjazy Łobjom, Hafelom a Solawu. Gero jo pókšacował pódtłocowanje Serbow. W lěśe 939 wón jo pśepšosył 30 serbskich wjerchow ku gósćinje a ako su byli bźez bronjow, su se mordowali. Biskupstwo Branibor a biskupstwo Havelberg stej se załožyłej 948 a stej se pódstajiłej arcybiskupstwoju Magdeburgoju. Stej dejałej se staraś wó christianizaciju wobsajźonych stronow.
Jo slědowało zběžk Serbow, ale pó někotare bitwy, Gero jo dobył 965 nad Milcanami, Łužycanami a Luticami a tak jo rozšyrił kněstwo až do Odry.
We wjelikich zběžku wót 983 pak su se zwignuli słowjańske rody pśeśiwo kněstwoju Pódzajtšnych Frankow. Pód wjednistwom Luticow jo se raźiło jomu se wulichowaś za 150 lětow a swóju samostatnosć slědk dobyś. Zběžk jo wujšeł wót Retri a jo zachopił na 29. junij 983 z nadpadom na biskupstwo Havelberg, pśi comž biskup Dudo jo se wusmjerśił. Jo slědowało znicenje groda a biskupskego sedła Branibora a Stareje Marki, w kótarejž su wurubili kloštaŕ Kalbe.Wšykne nimske politiske a cerkwine zastupniki su se wugnali. Teke Obodrity su se pśizamknuł a su kóncowali biskupstwo Oldenburg, kenž jo lažało w njom stronje. Pón su nadpadnuli Hamburg, ale Nimske su mógali zaźaržaś nad wjednistwom biskupa Giselhera wobsajźenja na pódwjacor Łobja. Serby nad sakskim a durinskim kněstwo njejsu wobźělili na zběžku.
Zběžk jo był kóńc prědneje faze nimskego pódzajtšnego sedlišća, pśeto lěcrownož wót lěta 985 nimske wjerchy su wójowali gromaźe z pólskim wjerchom Mieszkom I. a pózdźej z Bolesławom I. kužde lěto pśeśiwo Słowjanami, njejo se raźiło jomu stronu zasej pódejśpiś.
Akle w lěśe 1134 jo była zasej dobyś pśez Albrechta Mjadwjeźa. Kněstwo Nimcow jo było pśetergnuś teke w lěśe 1002, dokulaž něgajšny zwězkaŕ Boleław I. Chrobry jo wobsajźił strony Łužycanow a Milcanow. Togodla Heinrich II. jo změnił swóju politiku a jo se zwězał z Luticami w lěśe 1003. Wót 1004 su wójowali pśeśiwo Pólskej. Jo slědowało wjele biśow z rozdźělnymi wukóńcami někotare pśiměry. Ale akle w Budyšynskej Měrje su se dojadnali, až Bolesław jo wobchował strony. Su wóstali w pólskem swójstwje až do lěta 1131.
Christianizacija jo zachopiła w źasetem stolěśu. Pśi tom jo mogało pśez natwarjenje biskupstwow nic jano misionarizěrowanje se pógóniś, ale teke granicne strony se šćitaś. Serby, Milcany a Luticy su musali wótedaś źasetkowy dank na biskupa Mišnja. Teke za šćitanje granicnych stronow markgroby su natwarili Burgwarden. Tak Słowjany su musali płaśiś wótedanki na lenowego kněza. W tom casu jo dało hyšći, a teke pózdźej, słowjańske Župane. To su byli sudniki, kótarež su suźili pó starem słowjańskem pšawje w wót Nimcow wobsajźonych stronach.
Zasedlenje[wobźěłaś]
Žywjenje[wobźěłaś]
Bogi[wobźěłaś]
Stawizny Serbow wót 1600 až do 1900[wobźěłaś]
W lětach 1635-1815 su byli źěl Sakskeje, pózdźej jo słušało teke źěl k Pšuskej (połnocny źěl pó rozdźělenju Sakskeje w 1815). Wót 12. stolěśa intensiwne nimske wusedlowanje - głownje w górach, městach a luźi bźeze zemje - jo wugbało, až Słowjany su bywali wót 13. stolěśa mjeńšynu w tom regionje.
W lěśe 1815 pśi administratiwnej reformje Pšuskeje su pśirědowali pódpołnocnu Łužycu do noweje prowincy Šlazyńskeje. Wót 1871 ceła Łužyca słuša k zjadnośonej Nimskej. W lěśe 1919 delegacija Serbow jo se wobźěliła na Versailleskej konferency, źož su pominali pógromadny kraj z Českeju. Ale njejsu jim k słowoju pśiś dali.
Stawizny Serbow wót 1900 až do kóńca drugeje swětoweje wójny[wobźěłaś]
Zachopjeńki 20. stolěśa (1900-1918)[wobźěłaś]
Na zachopjeńku 20. stolěśa młoźinske gibanje jo dojśpiło wutwórjenje někotarych towaristwa we jsach w bogatej licbje. W tom casu teke dolnoserbske pismojstwo jo měło wjerašk ze zastupowarjom ako Juro Surowin, Mato Kosyk, Wilhelm Nowy a Bogumił Šwjela, to su byli teke nejwuznamnjejše zastupniki togo casa. Pśez Maśicu Serbsku te zastupniki su mógali serbsku kulturu towarišnostnje a wědomnostnje wobwliwowaś, k cesću tomu 1905 Chóśebuz jo swěśił 25. wrośenica wobstojanja Maśice Serbskeje. 1912 Šwjela jo był sobuzałožowaŕ Domowiny. Domowina jo wědomnostne towaristwo, kótarež jo zajmy Serbow pódprěło a spěchowało. W tom casu jo było prědny raz, až dolno- a górnoserbski lud stej zgromadnje pśeśiwo germanizaciji a šowinizmoju wójowali.
Wajmarska Republika (1918-1933)[wobźěłaś]
Pśez załoženje Domowiny na 13.oktoberje 1912 we Wórjejcach, jo nastał žywy zajm za narodne a kulturelne žywjenje we jsach. Załožarje Domowiny, Jakub Bart, Bogumił Šwjela, Dwórnik, Króna a wucabniki Słodenk, Kral a Nawka, su zjadnośili 31 towaristwow z dogromady 2 890 cłonkow. Prědny pśedsedaŕ jo był Arnošt Bart a jogo pomogaŕ jo był faraŕ Bogumił Šwjela. To jo zachopjeńk rozmacha za Serbow, wósebnje w serbskem kulturelnem žywjenju. Prědna swětowa wójna jo pśetergnuła statkownosć w towaristwach, teke młode Serby su śěgnuli do wójny a su wumrěli za bźezmyslnu wójnu.
Pó wójarskej póbiśe Bart jo wójował za Łužycu ako swójski a lichotny stat, ale wón jo se raźił, dokulaž dobywarske mócy su měli druge plany z Nimskej. Skóńcnje Bart pśez Wajmarsku justiciju jo był popajźony a wón jo musał wuznaś, až jogo pśedewześe, njeglědajucy na pódpěra słowjańskich ludow, njejo k dostaśoju było.
Z rozdźělnym srědkom a metodom stat a cerkwja stej pónižyłej Serbow a jich duchne wjednistwo, aby wuwijanje Serbow a jich narodne sebjewědobnje su wobgranicowali se. 1920 jo był samo wótźěl za Serbow, za wobglědowanje Serbow. Ale serbske spisowaśele, komponisty, wuměłce, duchowne a wucabniki su wopytowali serbskemu ludoju narodnu identitu zapósrědniś a se załožyli wšake towaristwa. Diskriminacija w nimskej pśiběrała, wósebnje pśi mjeńšynach, kaž Pólaki, Serby, Frize a Dany wóźiła k tomu, až 1924 towaristwo „Towaristwo narodnych mjeńšynow w nimskej“ se załožyła. Wóni su měli casopis “Kulturnawóla”, serbski žurnalist Jan Skala jo pśewzeł casopis 1925 ako redaktor .
Pó inflaciju a dopołne wochudnjenje źěłaśerjow, burow a stawow góspodarstwo jo mógło zmógnuś se. 1929 góspodarska kriza jo teke dośěgnuła nimsku, ako wuslědk kriza swětowego gospodarstwa.
[wobźěłaś]
Z pśenjasenje mócy nimskego prezidenta Paula von Hindenburga na Nacionalsocialisty na 30. januarje 1933 jo se zachopiło śamny wótrězk za nimski a serbski lud. Ako wšuźi w nimskej teke we Łužycy su byli popajźenja, kaž na pśikład Dr. Johann Ziesche, Martin Noack, Gustav Jannack, Ernst Bart, Kurt Krenz, Paul Neck a.t.d. W aprylu 1933 serbski Sokoł a burski zwězk su musałej samej rozpušćiś se. W juliju 1933 casopise „Serbske Nowiny“ a “Serbski Casnik”[trěbne žrědło] stej byłej zakazanej. Rownocasna serbska rěc w šulach jo była zakazana.
W Českej, Pólskej, Belgiskej, Francojskej, Kanadiskej, Ameriki a Jugosłowjańskej su byli protesty pśeśiwo antisłowjańskemu póstupowanjeju. Ako nimski - tak teke serbski lud se naźejał se, až pśez nacionalsocialisty katastrofalna situacija se pólěpšyjo, togodla wjele Serbow su byli cłonki NSDAP.
Na 27. decembrje 1933 nowy pśedsedaŕ jo był wucabnik Paul Nedo a jogo zastupnik jo był faraŕ Johannes Wenke. Njeglědajucy na śěžki wobstojnosći Domowina organizěrowała wót 1934 až do 1936 žywe kulturne žywjenje. Na pśikład serbski spiwański swěźeń we Wórjejcach abo prapremjera dramy „Paliwaka“ w kopicy. Jurij Wjela jo pisał wjele powěsći a jo kritizěrował z tym nacionalsocialistow.
Zakazoju Domowiny 1937 su slědowali dalšne zakaze, tak teke nałožowanja serbskeje rěcy w šulach, zakaza casnikarstwa, nakładnistwa a serbske śišćarnje su musali zacyniś, Serbski dom, biblioteka a archiw su byli konfiscěrowane. Serbske wucabniki a duchowny su byli w nimskich wobcerkach pśestajiś. Chto jo protestěrował pśeśiwo nacionalsocialistam jo zasuźił popajźeństwa, abo teke w tom casu su byli deportacije do koncentraciskich lěgwow. Na pśikład Dr. Maria Grollmuß a Alois Andritzki su wumrěli w koncentraciskich lěgwach.
1940 Himmler jo planěrował wusedlenje Serbow ako „lud mimo wjednika“ do pódwjacora. Druga swětowa wójna jo teke wjelgin špatna za Łužycu była a pśinjasła wjelike zgubjenja, wósebnje za dolnoserbske jsy.
Pówójnski cas[wobźěłaś]
[wobźěłaś]
Na 9. maj 1945 serbski wuběrk jo było załožony w Praze. Cil wuběrka, zaprědka teke wót Domowiny, jo był pśirědowanje Łužyce na Čechosłowaksku, ale to jo było wótpokazaś južo 1946 wót sowjetskego wjednistwa. Domowina jo nowa se załožyła na 10. maj 1945 w Chrósćicach a mała cil serbsku identitu w Dolneje Łužyce se wóžywiś.
Pśez wuswójenje junkarjow a wójnskich złosnikow serbske mały bury a rolnikarje su dostali zemju a wuswójenje wjelikich zawodow jo wjadło k prědnym ludowym zawodam. Wukubłanje serbskich nowowucabnikow, natwarjenje serbskego šulstwa a wukubłanje serbskich gymnaziastow w Čechosłowakskej su stwórili zakład za narodnu angažěrowanu serbsku inteligencu.
Wobzamknjenje “kazni k zachowanjeju pšawow serbskeje ludnosći” na 23.3.1948 jo dało prědny raz w stawiznach małego luda statne garantije k šćitoju a k spěchowanjeju swojeje rěcy a kultury. To jo zakład za załoženje serbskich institucijow w pěśźasetych lětach a za spěchowanje serbskeje kultury na wjele pólow wuměłstwa a w sorabistice.
Za źiwanje serbskich zajmow jo był zawjasć wótźělenje z serbske nastupnosći, na pśikład kultura a nutśikowna politika, w danej NDR- ministarstwje.
Aby šćitaś rownostajenje serbskeje ludnosći, su wudali wšake wustawjenja. Na pśikład stej zawjadłej serbska šulska wucba a dwójorěcne pópisanje wót zjawnych institucijow w nimskej stronje. Weto jo prěgowała oficielne politika napśeśiwo Serbam wót reglementacije a kontrole, rownož wěsta samostatnosć su dostali.
W pśirownanju k drugim mjeńšynam stej mógałej serbska kultura a wědomnosć šyroko se rozšyriś. Weto jo wuwjadło wopadowanje wót serbskego z wšednego dnja wjelgin malsny. Program kubłanja a pódpěranje dwójorěcnosći stej wopadałej.
Zachopjeńki gibanja serbskeje kultury pó 1945 su byli wjelgin śěžko, dokulaž pjerwjej běrokratiske zajźawy sowjetskego boka su pśiwinuli. Akle pśez pśewześe saksojšciny kazni Serbow pśez kraj Bramborska w lěśe 1950 jo se zmóžniło lěpše móžnosći za Serbow.
Pśez zachopjeńk mocneje industrializacije w pěśźasetych lětach Łužyca jo była centrum za energiju. Togodla jamy za brunicu su nastali, serbske jsy su se zgubili to jo póspěšyło pśiměrjenje serbskeje rěcy.
Z nuzkanim kolektiwizaciju rolnikarstwa w lěśe 1960 jo było za wjele serbskich burow tšašne tšojenje. Serbska rěc jo se śišćała pitśku wěcej do doma a žywnosći a tak rozšyrjenje jo było jano śěžko móžno.
Góspodarstwo kraja jo měł katastrofalne slědy, dokulaž tysace staśanow su wuběgnuli wót NDR do BRD.
Na 13.8.1961 gibanje wuběgnjenja jo se stopował pśez twarjenje murje w Barlinju. Wóna jo źěliła Nimsku a ludnosć za něźi 3 lětźasetki.
Cas wót 1989[wobźěłaś]
Pó zasejzjadnośenju Nimskeje 3. oktobra 1990 su se Serby procowali wó wutwórjenje awtonomnego stata, ale zwězkowe kněžarstwo w Barlinje njejo zwóliło do togo a jo rozdźěliło strony Serbow znowego mjazy Sakskej a Bramborskej. Ale Serby maju pšawa narodnych mjeńšynow - maju swóje šule a kulturne organizacije; napise na wobchodowych toflach městow a zastojnistwow su dwójorěcne.
Literatura[wobźěłaś]
- Wikipedija: Serby (nimski)
- Wikipedija: Heinrich I. (nimski)
- Rozpšawa "Märkische Allgemeine" wó stawiznach Lenzena (nimski)
- Wikipedija: Otto I. (nimski)
- Tu- Dresden: Stawizny Serbow (nimski)
- Rozpšawa "Märkische Allgemeine" wó stawiznach Serbow (nimski
- Uni- Potsdam: Serby (nimski)
- Serbski muzej (nimski)
- Chóśebuz a wokolina (nimski)
- Serby (nimski)
Žrědła[wobźěłaś]
- ↑ Georg Grüneberg: 1. Teil:Eintritt in die Geschichte mit einer Schlacht. W: Märkische Allgemeine., 31.08.2004. wótwołane: 09.07.2009.
Klaus J. Schiller, Manfred Thirmann: Geschichte der Sorben, VEB Domowina- Verlag Bautzen 1979.


text:
Elza Elza ôbjŏd rychtowała I zimjoki szkrobała Pōł palca se rozwaliła Gażōm wartko zawinyła W pjedrōny sie krew kidała Gaża cŏłkŏ przeciekała Co tu robić ? – bjadoliła Drugŏ gaża zawinyła Elza siedzi,ôczy w słup Cŏłkŏ bladŏ je jak trup I sie cŏłkŏ dyrgotała Co ta krew sztyjc sie kidała Przyszoł Karlik już z roboty […]
Elza
Kurde bele moji brele
Kurde bele-moji brele Kurde bele,kurde bele Trza nasadzić na nos brele Musza tera przyszyć knefel Kurde bele,kaj je Zefel ? Zebrŏł brele i poleciŏł A mje knefel z rōnk wyleciŏł Nic nie widza,kurde bele ! Dŏwej Zefel moji brele ! Przeca żech ci to padała Że po gyrach byda prała Kurde bele,dej te brele […]


text:
Lecóm lata Kaj lecisz minióny czasie? Niy gzuj tak fest gibko Jeszcze przeca niy tak downo, byli my w kolybkach Czujymy jeszcze jak mamy w chackach nos nosióły Potym rechtory rachować i pisać uczóły Lata mode przeleciały, jako śmignół z bicza Pszocie, chałpa, bajtle, wnuki, teroz rojmatyka Rok Dwa Tysiónce Trzinosty, poszoł w zapómniynie Za […]
Lecóm lata
Nowy Rok
Nowy Rok Nowy Roczek sie szykuje yno kroczek przywandruje A tyn Stary wykamany Już se idzie ubeczany Urszula Oślislok
Pożegnani Starego Roku- bojka dlo bajtli
Pożegnani Starego Roku- bojka dlo bajtli Łod pora już godzin szukom jo starego z długom siwom brodom starzika zocnego czy wy bajtle wiycie ło kogo mi idzie kto tak po połnocy s nami już niy bydzie Niy mog se tak łodynś pryndzy niż powiniyn przeca pora godzin je nom jeszcze winiyn żeby nom niy uciyk […]
ROK ZA ROKIEM
ROK ZA ROKIEM Znużony, stary, idzie powolutku, co raz wolniej. Ledwo trzyma się na nogach, Zgarbiony, ledwo udżwiga ciężar przeżytych dni. I w końcu znika, rozpłynął się. A w tym pojawia się znowu, lecz rażny i młody. Lecz nie wiadomo jaki on będzie? No i co nam też przyniesie? NOWY ROK 2014. Hubert Mojżesz
Sylwester
Sylwester We Sylwestra tańcowajōm grŏ ôrkestra wypić dajōm Niy ma kōńca tyj zabawje Nowy Rok trza witać prawje Urszula Oślislok
Szczęśliwego Nowego Roku 2014!!!
PRZEMIJANIE CZASU
PRZEMIJANIE CZASU Ze kalyndorza okładka została, łobrozek kolorowy. Łostatnio kartka dzisio śleciała, jutro trza powiesić nowy. Zdo mi sie, że łostatnimi laty, wiyszóm go jakby czyńścij. Jak pogupiałe śmigajóm daty – - czy Ziemia sie drapci krynci? Dyć kaj tam! Krynci sie, jak krynciyła, milióny lot, tak samo! Nic gibciejszo łostatnio niy była – […]
NOWOROCZNE POWINSZOWANIA
NOWOROCZNE POWINSZOWANIA Zaś rok za nami, kryje sie w dali, czas choćby coroz to bardzi gzuje! Zdo sie, dziepiyro my go witali, a tu już nowy na próg wlazuje! „Przejcie drap ludzióm, tak gibko łodchodzóm”… …take jest ksiyndza – poety przesłanie. Dyć przeca wszyscy ludzie to wiedzóm, że nojważniyjsze jest w życiu przónie! […]
Stary Rok
Stary Rok Nasz Stary Rok ku końcu idzie Nowy depto Starymu po piyntach Jo tak po prowdzie niy bołach w biydzie Dyć dołeś mi radość i piykne świynta Wyna mie wtynczos richtig darzoła Wiersze, rymeczki i gryfno szpaska We zocność ludkōw żech uwierzoła Możno to boła Pōnbōczka łaska? Ech Stary Roku płaczka sie krynci Co […]
Po Zilwestrze…
Wiycie! Eźli łocucymy sie kole połednia, na gowie mómy żelaźnô kapelka, taki możno żelaźny ring, we gymbie sucho… sucho choby kajsik na Zaharze, baba sie dó nôś blank niy łozdywô… to znacy, iże Zilwestra mómy zbyte, mómy już blank tyn fajer za sia. Nó, tóż cucymy sie, napoczynómy myśleć… nó, nasz myślónek napoczynô sie przeciskać […]


text:
W dniu 25 marca br w Domu Kultury w Rybniku Chwałowicach odbył się już III z kolei Powiatowy Przegląd Twórczości Regionalnej od Przedszkolaka do Ślązaka a temat „Zdrowie i bezpieczeństwo” .Poniżej kilka fotek z tego wydarzenia .
III Powiatowy Przegląd Twórczości Regionalnej „Od Przedszkolaka do Ślązaka”
Cykliczne spotkania w rybnickich przedszkolach
Cykliczne spotkania w rybnickich przedszkolach Tym razem było to spotkanie po slonsku a temat to ” Jydz owoce i jarziny bo w nich zdrowe witaminy „Ponizej fragment wierszyk na tyn tymat . Samo zdrowi Możno mi wto z bajtli powiy jak dbomy ło nasze zdrowi jako idzie go flegować żeby potym nie chorować Mocka […]
Pogodejmy po Naszymu w rybnickich Przedszkolach
Mieli my Dziyń Slonski Godki toż s tej to okazji byłach gościym we pora rybnickich Przedszkolach . Powiym yno tak jak chcymy by ta nasza piykno godka starzikow i łojcow nie zginyła muszymy dbać ło to żeby młode pokolyni niy yno mówiło ale i godało .Na razie niy wyglondo to nojlepi ale je dobrze że […]
MODERNE MIANA
MODERNE MIANA Eli wos tyż nerwujóm i tak jak mie – szterujóm, miana dziecek, co teroz sóm w modzie? Te Alany,Patryki, Angeliki,Jessiki… Wiyncyj u nos ich, niż na Zachodzie! Przikładowo, w niydziela – krzcinów było niywiela – możno sztyry, czy piyńć – niy pamiyntóm. Dyć same cudze miana: Sara,Daria,Dajana… Fto z wos słyszoł, że jes […]
Godne Świynta stareczki
Godne Świynta stareczki W małyj izbetce, zimnyj i ciymnyj Przi łoknie siedzi stareczka Gyry jóm bolóm, niy umi łodwiedzić Małego Dziecióntka w żłóbeczku Wosy mo jasne jak czysty serwet Kery na stole sie bieli Świyczka już gaśnie, a łóna czeko Na dzieci, co w świat wylecieli W Wilijo miała biydno wieczerzo Ze jednyj żymły makówki […]
Na roraty
Na roraty Czy deszcz padze Czy śniyg suje Na roraty rano Kŏżde dziecko gzuje Lampjōniki niesōm Drōga ôśwjytlajōm Na Dzieciōntko małe S radościōm czekajōm Wyczymajōm jeszcze Te ranne stŏwani Bo je corŏz lepsze Te ôczekowani Dyć Dzieciōntko przydzie Chneda s geszynkami Pod pjyknŏ chojinka Co migŏ lampkami Jeszcze yno trocha Wczas rano stŏwaniŏ I bydzie […]
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ Tak, jak kozdego roku, za pora tydni bydymy fajrowac Gyburtstag od Pana Jezusa, czyli Dzieciontko. Bez toz sztyry niedziele przed tym momy czas przigotowac sie na te wydarzynie. Spominom, jak piyrwy Mama bastlowala piykny wionek adwyntowy ze swiyrkowych chabinkow, kere przismyczola z naszyj zogrody. Rada sie prziglondalach, jak tyn wionek robiola, […]
Oczekiwany gość
Oczekiwany gość Rozsypała zima bielusieńkie płatki po drogach i ścieżkach zamieć tańczy walca na szybie odbity ślad dziecięcych marzeń zakreślony palcem cierpliwego malca Odtajana przestrzeń dzisiaj jego światem kiedy mróz na oknach cudeńka maluje pośród bieli skrzących się gwiazdek i kwiatów niespokojnym wzrokiem gościa wypatruje Dla niego to malec przezwyciężył lęki gdyż […]
LACIE Św.MIKOŁAJA
LACIE ŚWIYNTEGO MIKOŁAJA Jak słysza na siyni dzwónka glingolynie, zarozki spóminóm tamte wydarzynie. Łod samego rana kożdy bół przejynty, i czekoł wieczora, aż przidzie tyn „Świynty”! Dziecka niy zgobiyły, łojców sie suchały, by łod Mikołaja szmarów niy dostały! Dyć nojwiynkszo cita mioł mój bracik Olek, skiż tego, że kepsko dycki szło mu w szkole. […]


text:
Usama ibn Ladin
Usama ibn Ladin (arabsko godka أسامة بن لادن, rodz. 10 marca 1957 we Dżuddzie - um. 2 maja 2011 we Abbottabadzie), znůmy tyż jako Osama bin Laden – to bůł saudyjski milijůner a prziwůdca Al-Kaidy, uorgańizacyje kero je powożano za terrorystyczno. Broł udźoł we walkach we Afgańistańe we lotach 80. XX stolećo. We lotach 90. wspjyroł islamski rzůnd we Sudůńe. Skiż wspjyrańo uorgańizacyje, kere rzůnd USA uznowoł za terrorystyczne, citnůł nazod do Afgańistanu a wspjyroł tam rzůnd Talibůw. Uznoł wuůnczas USA za swojygo nojwjynkszygo wroga. Je uoskorżany uo uorgańizowańy terrorystycznych zamachůw, we tym na ambasady USA we Najirobi a Dar es Salaam, a tyż uo kerowńicze sprawstwo zamachu na World Trade Center a Pentagůn, nale ńy mo na to mocnych dowodůw. Za jygo gowa rzůnd USA dowoł 50 mln dolarůw. Zginůł 1 maja 2011 zabity uod wojokůw United States Navy SEALs.


text:
Kòcéwskô
Kòcéwskô (pòl. Kociewie) je kùlturno-etniczną òbéndą w pòrénkòwi Pòmòrsce, w dorzécznicë Wdë ë Wierzëcë. Za stolëcã Kòcéwsczi czãsto ùznôwónô je Gduńskô Starogarda, równak nôwikszim gardã je Dërszewò. Kòcéwskô je zamieszkónô przez kòl 250 tës. lëdzy.
Znóny lëdze pòchôdający z Kòcéwsczi[edicëjô | edytuj kod]
- Kazimierz Deyna - szpòrtówca (fùtbala)
- Andrzej Grubba - szpòrtówca (stołowi tenis)
- Henryk Jankowski - ksądz
- Wojciech Cejrowski - autora telewzérnikòwëch programów; wanożnik
- Grzegorz Ciechowski - mùzyk
- Bogdan Wenta - trenera pòlsczé reprezentacëji w rãczną balã; dobëwca wicemésterstwa swiata w 2007 rokù
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
SZKUBANIE PIYRZO Jak juz osprawialach, kolegowali my sie z Hankym od bajtla. Wiela razy Hanek przijyzdzol do nos yno po to, coby nom prziwiyzc co ze swiniobicio, pora jajec, abo grzibow czy jagodow, kere jego Mama uzbiyrala w lesie. Przi chalpie mieli konsek pola, kaj sadziyli kartofle i gymiza, a we chlywiku czimali pora gynsi, […]
Szkubanie piyrzo
Wiater z zimom tańcowali
Wiater z zimom tańcowali Zatańcowoł wiater z zimom Zaszeleściył brzózkom krziwom Polecieli oba chnet do lasu Tam ośnieżyli chojinki do szpasu Wroble ze strachu pouciekali Jak zima z wiatrym tańcowali A tym dwom rady nie było Bo tak fajnie se im tańczyło Zawioli pola i wszystkie drogi Zomjynta narobjyli i głośno se śmioli Zima piszczała, […]
Kej sie trefiymy?
ZIMA
ZIMA Wycie jak jo lubia zima To chyba kożdy bajtel je rod kej śniegym suje. Zaroz leca do pywnicy coby wypucować sanki , bo skurzoły sie bez te wszyske miesiōnce. Jo mom wielgo uciecha posjyżdżać ze gōrek chocioż niyroz i rzić poczaskom nale co tam idzie strzimać. Jeszcze kej na placu szkolnym wylejōm woda […]
JESIENNE WIECZORY…
JESIYNNE WIECZORY… Na dworze padze dyszcz, siwo, ponuro, pogoda yno do spanio, a mie sie zas przipominajom jesiynne i zimowe wieczory z dziecinstwa, kere wcale niy boly take markotne. Jak juz prziszla jesiyn i krotke dni a duge wieczory, to jo se dycki robiola gymitlich w kuchni przi zeleznioku. Bo na jesiyn i zima Papa […]
Przemijanie
Przemijanie Trzimej sie tato Dekom usnytych liści przikryty idzie spać kiyrchow ćmokiym kolybany, chocioż tu pusto przi świyżym grobie stoji som jedyn fest zastarany. I wto mu tera wczas rano podo gorkigo tyju szolka na śniodani, i ciepłe żymły prosto łod piekorza, powiy: stary stowej doś tego spanio . Łostoł som jak ta sztacheta w […]
Lipa
Lipa Lipa wónio na zygrodzie Kwjeciym łobciepano Pełno na ni pszczołów siedzi Na mjodek zbjyrajóm Brzynczóm i furgajóm Przelyjź sam nie dajóm Bo taki robotne I sie sztyjc zmjyniajóm Chciałach narwać kwjecio Na tyjek wysuszyć Wszyndzi pszczoły siedzóm ! Kjero gałynź ruszyć ? Jednak żech narwała Na tyjek byda mjała Wysusza,do kajsterki schowja S sokym […]


text:
FAJFKA ÓPY LUDWIKA Miyndzy mamóm a ópóm dycki bóła haja, skuli tego, że ópa w dóma kurzół faja. Śmieciół sztracheclami, do kółkastle spluwoł i swóndym ze faje, wszystkich nos zatruwoł. Wedle mamy – wszystko tabakom śmierdziało, juzaś, wedle ópy – tabakóm wóniało! Fajek ópa mioł z dziesiynć – małe i sroge, proste, wykrziwióne – tónie […]
FAJFKA ÓPY LUDWIKA
PRZEMIJANIE CZASU
PRZEMIJANIE CZASU Ze kalyndorza okładka została, łobrozek kolorowy. Łostatnio kartka dzisio śleciała, jutro trza powiesić nowy. Zdo mi sie, że łostatnimi laty, wiyszóm go jakby czyńścij. Jak pogupiałe śmigajóm daty – - czy Ziemia sie drapci krynci? Dyć kaj tam! Krynci sie, jak krynciyła, milióny lot, tak samo! Nic gibciejszo łostatnio niy była – […]
NOWOROCZNE POWINSZOWANIA
NOWOROCZNE POWINSZOWANIA Zaś rok za nami, kryje sie w dali, czas choćby coroz to bardzi gzuje! Zdo sie, dziepiyro my go witali, a tu już nowy na próg wlazuje! „Przejcie drap ludzióm, tak gibko łodchodzóm”… …take jest ksiyndza – poety przesłanie. Dyć przeca wszyscy ludzie to wiedzóm, że nojważniyjsze jest w życiu przónie! […]
LIST DO DZIECIÓNTKA
LIST DO DZIECIÓNTKA Zawsze my listy pisali do Ciebie, kartki szkryflane dzieciyncóm rynkóm. I to, co łobsztalowali my w niebie, dycki leżało pod chojinkóm! I wcale niy byli my wymyślate: roler, szlyndzuchy, sanki czy bal… Bo przeca wtedy niy byłoś bogate, w tych czasach kere łodeszły w dal. Potym żech listów niy pisoł […]
LACIE Św.MIKOŁAJA
LACIE ŚWIYNTEGO MIKOŁAJA Jak słysza na siyni dzwónka glingolynie, zarozki spóminóm tamte wydarzynie. Łod samego rana kożdy bół przejynty, i czekoł wieczora, aż przidzie tyn „Świynty”! Dziecka niy zgobiyły, łojców sie suchały, by łod Mikołaja szmarów niy dostały! Dyć nojwiynkszo cita mioł mój bracik Olek, skiż tego, że kepsko dycki szło mu w szkole. […]
BARBÓRKA
BARBÓRKA Za niydugo Barbórka, świynto górników, już mundury luftujóm, połne mydalików. Zaś ich bydóm kwolić, kożdy z kożdyj stróny, zaś co drugi górnik bydzie łodznaczóny! Fajnie jes tak co rok Barbórka fajrować, coż, kej po Barbórce, trza juzaś fedrować! Skóńczy sie za chwila po plecach klepanie, gorzołkóm ze sztajgrym „na ty”przepijanie… Sztajger, jak to sztajger, […]
ZEFEK Z FRYNCITY
ZEFEK Z FRYNCITY Dwie rzeczy dlo Zefka nojważniyjsze były, za kere dołby pochlastać sie żyły! Piyrszo to gołymbie, co erbnół po łojcu i piwo, bo piół już w niymowlyncym kojcu! Pół dnia przesiadywoł w szynku na Rasiku, druge pół w łogródku, w swoim gołymbniku. Gołymbi bezmała, tam ze setka było, dyć richtich z dwadzieścia […]
ŁOSZCZEŻYNIE
ŁOSZCZEŻYNIE Zność haziel na Wiyrku – to istno mynka. Zawarli łostatni – jes ło co stynkać. Na karteczce naszkryflali: „Pozór! Gipsdeka sie wali! Załatwiać sie możno na własno rynka!” B.Śmigała
RICHTYCZNO HISTORYJO WAWELSKIGO SMOKA
RICHTYCZNO HISTORYJO WAWELSKIGO SMOKA We Krakowie poruszynie, zaś ze smokym utropiynie! Nawet sóm król Krak sie tropi, co tyn gizd zaś wypokopi? Co mu szczeli zaś do gowy, ponoć mu sie zbrzidły krowy?! Teroz ponoć chce dziywicy i łod rana z jamy ryczy: „Drapko, bo mie chyci ora, mo być tukej do wieczora!” „To ci […]
ZUBER
ZUBER Po latach małżyństwa, czowiek już jest syty, już go tak niy cióngnie do jego kobiyty. Coroz bardzi w przóniu chop sie robi zgniyły, tak, choby hormóny już sie wypolyły. Dyć przeca niy cołkim, bo może sie zdarzyć, że po latach czidziestu jeszcze sie podarzy! Móm jedna znajómo, co na to liczyła, dyć sie okozało, […]


text:
Śnieżne gwiazdeczki Chodźmy razem na saneczki Choćcie chłopcy i dzieweczki Pojedziemy sobie z górki Z nieba lecą białe wiórki A może to srebrne gwiazdeczki? Spadają nam na czapeczki Pięknie się mienią w słonku Jak brylanciki w pierścionku Na ziemię spadają Wszystko wokół przykrywają Białe już są pola,lasy,domy i ulice A ja teraz patrzę w […]
Śnieżne gwiazdeczki
ZIMA
ZIMA Wycie jak jo lubia zima To chyba kożdy bajtel je rod kej śniegym suje. Zaroz leca do pywnicy coby wypucować sanki , bo skurzoły sie bez te wszyske miesiōnce. Jo mom wielgo uciecha posjyżdżać ze gōrek chocioż niyroz i rzić poczaskom nale co tam idzie strzimać. Jeszcze kej na placu szkolnym wylejōm woda […]
Zimowo wyliczanka
Zimowo wyliczanka Wyliczanka wyliczanka Ze słóweczek rymowanka Jak godómy tak piszymy Ślónskóm godkóm sie szczycymy A że zima tera mómy Na szlincuchach se kjołzómy A wy łyżwy mocie To po lodzie sie ślizgocie Wy na nartach,my na skijach Bydymy s kympy wywijać Makówy na rynkach mómy A wóm rynkawiczki dómy Te skórzane ,to glazyjki To […]
Zima zła – łoblykać sie trza
Zima zła-łoblykać sie trza Hu!hu!ha! na rynce chuchōmy! Hu!hu!ha! zima wszyndzi mōmy! Hu!hu!ha! szczypje mrōz na dworze! hu!hu!ha! ani czŏpka nie pomoże! Hu!hu!ha! łoblykać sie trza! Na kark ciepły szal łowijej Na rynce makōwy wdziywej Wejź se też fusekle sztrykowane Nogi bydōm bardzi zababulane Hu!hu!ha! łoblykać sie trza! Nie zapōmnij ô spōdniokach Bo nie widać […]
Sanki!
Sanki! Wele chałupy u małyj Hanki Stoły sie kedyś blank nowe sanki A, że pogoda do tego boła To sie ta Hanka na nie cieszoła Łobok miyszkali dwa gizdy Janki I uwidzieli sanki łod Hanki Pojeździć chcieli to je porwali We dwóch sie siedli i je złomali. Morał: Tak kaj miyszkajom dwa gizdy Janki To […]
Grudziyń
Grudziyń Przyszoł do nos grudziyń A tu śniega ni ma Fest je znerwowany Dyć już praje zima Czorno je na polach Czorno i w zegrodach Adwynt już panuje Śniyg nikaj nie suje Grudziyń zastarany Z mrozym poszkubany Jako bydóm łurzyndować ? Kjej nie poradzóm sie dogodać ! Bo jaki przyszoł pjyrszy dziyń mjesiónca Taki mo […]
Zwóneczki
ZWÓNECZKI
Zwóneczki Cichy mroźny wieczór Zwóneczki strzybne glingajom Bioło jest nałokolo Wszyske dziecka czekajom Dzyń dzyń to Mikołaj W rajza jedzie sonkami Strzybno nutka w świat leci Za lasami górami Coroz bliży i bliży słychać Zwóneczki przepiykne Dziecka z noskami przi szybie Możno zejrzom kej mignie Wszysko narychtowane Pierniki bombony na deczkach Glingnoł zwóneczek we siyni […]


text:
Kamasutra
Kamasutra, Kama Sutra, Kama (we sanskryće: कामसूत्र) to je indyjski traktat uo seksualnośći czowjeka a seksualnych zachowańach. Połny jygo titel to vātsyāyana kāma sūtra, beztůż je przijmowane, co jygo autorym je Watsjajana. Kamasutra bůła napisano mjyndzy I a VI stolećym. Krům srogigo zbjoru roztomajtych sztelůngůw, Kamasutra mo tyż uodńeśyńo do tradycyje a kultury Indyjůw, uopisuje małżyńske tradycyje, we tym poślubno noc, a kńify lo babůw coby lepi poradźůły chopům dogodzać.
Kamasutra mo 7 tajlůw, 36 podtajlůw a 1250 rzůndkůw.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Giordano Bruno
Giordano Bruno (rodz. we styczńu 1548 we Noli, um. 17 lutygo 1600 we Genue) – italski filozof, s anfanga farorz katolicki a důmińikůn, ńyskorzi uznůny za heretyka. Głośu teoryje uo ńyskůńčůności a jydnorodności Wšechśwjota a tyż kůncepcyje zbližůne do pantejizma. Ńy je prowda to, co nojczyńści idźe uo ńym słyszeć, co bůł shajcowany na stośe za poparće heljocentryčnyj teoryje Koperńika. Uostoł skozany za to co ńy odwołoł swojich nauk a krytyki Kośćoła, we keryj zaprzeczoł m. in. fizyczności ćoła Jezusa, co bůło znůne kej doketyzm a uznowane za herezyjo. Jygo nauki mjoły tyż elemynta ezoteryki a magije. Pora rozy zgadzoł śe odwołać publiczńe to co głośu, nale za kożdym razym śe s tego wycofywoł. Uostateczńy shajcowano go na stośe kej heretyka.


text:
Bogna Korjeńkowa
Bogna Korjeńkowa (* 1965 w Budyšinje, rodź. Bejmakec) je serbska žurnalistka, moderatorka telewizijneho wusyłanja Wuhladko a nawodnica Budyskeho studija MDR.
Bogna Korjeńkowa je dwurěčnje w Radworju wotrostła. Po abiturje je studij germanistiki započała. Jeje kariera při serbskej telewiziji je so w lěće 1992 započała, hdyž tam jako swobodna sobudźěłaćerka sobu skutkowaše. Wot lěta 2001 je z moderatorku hornjoserbskeho telewizijneho wusyłanja „Wuhladko”. Nimo toho je wot lěta 2003 nawodnica studija w Budyšinje.
W lěće 2003 bu wusyłanju na mjezynarodnym rozhłosowym a telewizijnym festiwalu narodnych mjeńšin, na kotrymž je so wjace hač 60 europskich narodnostnych skupinow wobdźěliło, 3. myto spožčene, kotrež bu Bognje Korjeńkowej přepodate.
Dźensa bydli Bogna Korjeńkowa ze swójbu w Pančicach-Kukowje.


text:
Wotrow
Wotrow (němsce Ostro) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu. Sydlišćo je stare, na čož pokazuje tež němske mjeno Ostro. Wone njeje poprawom němske, ale zdźeržane staroserbske pomjenowanje ostrow („kupa“, přir. rusce „ocTpoB“, čěsce „ostrov“). Hižo w lěće 1319 naspomni so mjeno Oztrow[1]. Mjeno woznamjeni: ze žumpadła podobnje kupje pozběhowace powyšenje. Wjeska wupřestrěwa so wot lěweho brjoha Klóšterskeje wody hač horje ke Kopcam, po blišej wokolinje derje widźomnym wjeršku.
Tež wulke Wotrowske hrodźišćo pokazuje na to, zo bě kónčina zahe wobsydlena. Lětstotki słušeše Wotrow do Hodźiskeje wosady. Bliskosće dla wšak chodźeše wjele ludźi z dźensnišeje wotrowskeje wosady do Chrósćic abo do Klóštra kemši. Po reformaciji přirjadowa so Wotrow Chróšćanskej wosadźe. Status samostatneje wosadneje wsy dósta wjes 1758, cyrkej dotwari so na prócowanje serbskeho biskopa Jakuba Wóskeho z Baerenstamma 1772.
Cyrkej a wosada[wobdźěłać]
Po załoženju wosady 1758 wotměwachu so kemše najprjedy na farje. Swoju cyrkej maja Wotrowčenjo wot 1772. 1934 přitwari so pod fararjom Justom wołtarnišćo. Swjatnica je poswjećena swjatemu Benej, kotryž je zdobom patron Mišnjanskeho biskopstwa a Serbow. Postawa swjateho je tež na wołtarnym wobrazu zwobraznjena.
Do Wotrowskeje wosady słušeja dźensa sćěhowace wsy: Wotrow, Kanecy, Kašecy, Krěpjecy, Žuricy, Horni Wujezd, Mały Wosyk, Jědlica, Wulki Wosyk, Hłupońca, Bukowc, Nowy Dwór, Njeradecy, Ledźborecy, Panecy.
Na Wotrowskim pohrjebnišću je pochowany serbski basnik a prócowar Jakub Bart-Ćišinski.
Žiwjenje we wsy[wobdźěłać]
Nimo cyrkwinskeho dźěła eksistuje we Wotrowje młodźinski klub O2 (ob origem), kotryž přistupi 2004 Domowinje. We wsy eksistuje pěstowarnja, kotraž přeńdźe 2005 do nošerstwa Serbskeho šulskeho towarstwa. W lěće 1758 pod biskopom Wóskim natwarjena a wjacore razy powjetšena šula hižo njedźěła.
Literatura[wobdźěłać]
- Jan Meškank: Wotrow a wokolina. Přinošk k wjesnej chrónice. Budyšin 1958.
- Pawol Šołta: Wotrow – łužiska Troja. Budyšin 1922.
- Alfons Frencl: Podłu Klóšterskeje wody. 2. přehladany a změnjeny nakład, Budyšin 1986.
Wotkazy[wobdźěłać]
- www.wotrow.de
- Wosada Wotrow na Website Towarstwa Cyrila a Metoda z.t.
- Diskusijny forum Wotrowskeje młodźiny O2
Žórła[wobdźěłać]
Časecy | Hłupońca | Jawora | Kanecy | Kašecy | Lejno | Nowe Městačko | Stara Cyhelnica | Swinjarnja | Wotrow | Zejicy | Žuricy


text:
LIST DO DZIECIÓNTKA Zawsze my listy pisali do Ciebie, kartki szkryflane dzieciyncóm rynkóm. I to, co łobsztalowali my w niebie, dycki leżało pod chojinkóm! I wcale niy byli my wymyślate: roler, szlyndzuchy, sanki czy bal… Bo przeca wtedy niy byłoś bogate, w tych czasach kere łodeszły w dal. Potym żech listów niy pisoł […]
LIST DO DZIECIÓNTKA
Wilijo
Wilijŏ Jak pjyrszŏ gwjŏzdka na niebje zaśwjyciła to jŏ s familijōm do stoła zasiednyła na bjŏłym serwecie 12 strawōw stŏło i wszyskim razym było nŏm fest wesoło ôpłatkym my sie przełŏmali a potym wźyni łyżki i wszysko kosztowali cało wjeczerzŏ jŏ ta łyżka trzymała tak jak starŏ tradycyjŏ nakazowała jymjoła nōm nad stołym wisiała co […]
Opłatek
Winszowani
Śwjynto noc
Rodzi sie dziecina
Chojinki los
Chojinki los We lesie stoła tam se urosła wylazła s ziymje kjej była wjosna potym do wjyrchu pomału gnała corŏz pjykniyjszŏ sie już stŏwała jegły zielōne szpica wysoko korzynie mjała już dojś głymboko na śwjynta pora bo przyszła zima trza by chojinka jakojś pozżynać ta łokozałŏ sie wydowała bezto do chałpy sie tak dostała dali […]
Hajnel ze Zeflikym
Hajnel ze Zeflikym Śwjynta se zbliżały i chojinka żywo by trza było, ta sztuczno już wywalył,pomału na ni jegeł nie było. Ugodali se Hajnel ze Zeflikym z Przetoka, że se wybierom do lasu po świyżo chojinka. Nikomu nic nie powiedzieli, wziyni siekyra i pjyła i szli, żyby ich zodyn nie dopod do pojszczotka zaroz […]
Za chwila śwjynta
Za chwila śwjynta Już za chwila śwjynta sóm Jo jeszcze tela roboty móm Jeszcze ni móm porobjóne Jeszcze wszysko rozwalóne Dziyń za dniym ucieko A mje jeszcze tela czeko Prani też je nie wyprane Geszynki nie pokupowane Nastrojić by trza chojinka Ta na dworze,pośla synka A w chałupje dziołcha zrobi Pjyknie myśla jóm łozdobi Jo […]
Szpaska w lesie -szpaski konkursowe
Szpaska w lesie – szpaski konkursowe Domb Szumi w lesie Domb zgrzibjały, Echo niesie, Że zmurszały. Łod starości chrobaczywy, Ale jeszcze żywotliwy. Grzyby Mechy leżom, Kozok rośnie, Ludzie idom, Rwać radośnie. Kjejby sie na grzybach znali, Gaduwów by niy targali. Chojinka Szpica mjała, Korzyń w ziymi, W niebo gnała, Cojś sie mjyni. Porki pod […]


text:
Dziyń Chłopa Dzisio bezmała chłopy śwjyntujōm Tuż jim babeczki zajś usługujōm Żŏl jim sie chyba zrobiło Że babski śwjynto dwa dni tymu było Tyż chcōm śwjyntować i balangować I geszynki pjykne dostować Polŏć po piwku abo po sznapsie Ale macajōm sie sztyjc po kapsie Lepszy dostŏwać niż se kupować Bo przeca dycki je na co […]
Dziyń Chłopa
Miłe Nowego Roku początki
Wraz z Nowym Rokiem otrzymałam dwa miłe prezenty . Pierwszy to Śląski Kalendarz Katolicki „Z tej Ziemi” na 2014r gdzie drukowano moje dwa wiersze gwarowe i drugi to wygrana w konkursie W cieniu Lipy czernoleskiej strumienie eu, za wiersz o temacie Nadzieja umiera ostatnia .Bardzo się cieszę z tej ostatniej wygranej gdyż jest to już […]
LIST DO DZIECIÓNTKA
LIST DO DZIECIÓNTKA Zawsze my listy pisali do Ciebie, kartki szkryflane dzieciyncóm rynkóm. I to, co łobsztalowali my w niebie, dycki leżało pod chojinkóm! I wcale niy byli my wymyślate: roler, szlyndzuchy, sanki czy bal… Bo przeca wtedy niy byłoś bogate, w tych czasach kere łodeszły w dal. Potym żech listów niy pisoł […]
Jedzie Mikołŏj
LACIE Św.MIKOŁAJA
LACIE ŚWIYNTEGO MIKOŁAJA Jak słysza na siyni dzwónka glingolynie, zarozki spóminóm tamte wydarzynie. Łod samego rana kożdy bół przejynty, i czekoł wieczora, aż przidzie tyn „Świynty”! Dziecka niy zgobiyły, łojców sie suchały, by łod Mikołaja szmarów niy dostały! Dyć nojwiynkszo cita mioł mój bracik Olek, skiż tego, że kepsko dycki szło mu w szkole. […]
Sanie Mikołaja
Walynty
Walynty Mōj Walynty ni ma śwjynty dyć ôn broji jak najynty przeca to je chłop robotny ale czasym je ôkropny dŏ mi przeca tyż kusiczka i pochalŏ we głowiczka poprzytulŏ sie kapeczka dyć żech jego je babeczka kjejby kŏżdy s tych Walyntych buł choć troszka kapka śwjynty babeczki by jich chwŏliły a i frelki […]
Mikołoj jedzie już czas
Mikołŏj jedzie już czas Mrozik leko szczypje w uszy Bjŏły śnieżyk s nieba prōszy Kanś s daleka słyszeć glingani Jedzie srōmbek s pakunkami Wiśta wjo ! kōnie gnajōm Aniołki nimi poganiajōm Wjezōm Mikołaja śwjyntego Co pakiet mŏ dlŏ dziecka kŏżdego A s pod kopyt gwjŏzdki lecōm I s daleka pjyknie śwjycōm Zyń zyń zyń zwōnki […]
Śwjynty Mikołoj
Spóźnialski Mikołaj
Spóźnialski Mikołaj Tuż po świętach w środku nocy coś trzasnęło z całej mocy jakby dom choć całkiem nowy pękł na równe dwie połowy Tato zerwał się na nogi co się dzieje Boże drogi na dworze noc ciemna głucha a z komina sadzą bucha -Być nie może nie do wiary to są najprawdziwsze czary w kominku […]


text:
Nahuatl (rěc)
Nahuatl [ˈnaː.wat͡ɬ] jo indiańska rěc z uto-actekiskeje rěcneje swójźby.
Nahuatl powěda 1 500 000 luźi w srjejźnej Americe, kótarež pśedewšym w mexikańskich zwězkowych statach Puebla, Veracruz, Hidalgo a Guerrero su žywe. Nejwětše su dwójorěcnje ze špańšćinu a Nahuatl wótrosli. Źinsajšny Nahuatl ma wjele narěcow.
Fonologija[wobźěłaś]
Nahuatl ma 15 konsonantiskich ale teke kuždy raz pěś krotkich a dłujkich wokaliskich fonemow.
Typiski za Nahuatl su substantiwy, kótarež se na „-tl“ skóńcyju, kaž na pś. Popocatepetl, Axolotl abo Metl (agawa), pśi comž se su „-tl“ we wjele źinsajšnych dialektach k „l“ abo „t“ wuwili.
Konsonanty[wobźěłaś]
Wokale[wobźěłaś]
Pśizukowanje[wobźěłaś]
Kužde Nahuatl-owe słowo se na pśedslědnej złožku pśizukujo. Jadnučke wuwześe jo wokatiw, kótaryž se na slědnej złožku pśizukujo.
Pśikład k wugronjenju:
Colhua Mēxihcah – [ˈkolwa meːˈʃiʔkaʔ]
Gramatika, syntaksa[wobźěłaś]
Nahuatl jo aglutinujuca, polysyntetiska rěc z wariabelnym słowoslědom, kótaryž se móžo mjaz PSO, POS a SPO pśeměnjuja.
Słowo znutśika Nahuatl-sady jo zwětšego z jadnogo abo wšakich prefiksow, cesto rozšyrjonego słownego zdonka a jadnogo abo wšakich sufiksow zestajone. Konjugacija se njewobrośuju jano pó subjekśe, ale teke – pódobnje kaž na pś. w Hungoršćinje abo w kečua – pó objekśe.
Pśikład: Nimitzittaz. – „Budu śi wiźeś.“ Toś ta sada wobstoj w Nahuatl z jadnučkego słowa, zestajone ze słownego zdonka itta („wiźeś“), prefiksa resp. prefiksowego subjekta ni – („ja“), prefiksowego objekta 2. wósoby mitz („śi“) a sufiksa z (futur), toś „Ja budu śi wiźeś.“
Pśez gromadu zastajenje wšakich słownych zdonkow a afiksow se mógu wjelgin dłujke słowa twóriś, kótarež w europskich rěcach pśez dłujke sady z wjele słowami zwuraznjaju. Tak se groni na pś. nehualmoyecastemojmolunijtzinutinemisquiöni (Tetelcingo-Nahuatl): "Wy cesći gódne cłowjeki byšćo pśiś a wam waše nose starcyś mógli, tak až kšawje, ale wopšawdu wy njejsćo to cynili[2]. Dla toś tych dłujkich słowow ale teke někotarych za Europejarjow njezwuconych zukowych kombinacijow (wósebnje wjelgin ceste tl) bu a jo rěc cesto ako zazdaśim „njedaś se wugroniś“ pomjenjowana. To se pak góźi na njeznaśe hynakšego, nic europskego rěcnego koncepta wótwóźiś.
Wažny charakteristikum rěcy Nahuatl jo rozeznawanje mjaz „pógibnymi“ a „njepógibnymi“ substantiwami. „Pógibne“ substantiwy pomjenjuju cłowjekow, zwěrjeta a někotare druge zapśimjeśa. Wše druge substantiwy su „njepógibne“ a njamaju žeden gramatiski plural. Mnogota se móžo how jano pśez doprědka sednjenje wót licbnikow resp. słowa huel („wjele“) zwuraznjaś, na pś. huel mitl („kleki, šypy“ abo pó słowje „wjele klek“).
Pluralowa kóńcowka móžo wjelgin rozdźělne byś, pśi comž eksistěrujo 8 rozdźělnych kóńcowkow.[3]
Někotare słowa zgubuju pśi twarjenju plurala drje singularow kóńcowku, pódwójuju pak pótom prědnu złožku, kaž na pś. ticitl („gójc“), titici („gójce“). Pśi někotarych słowach se kóńcowka z pódwójenju kombiněrowana, kaž na pś. citlalin („gwězda“), cicitlaltin („gwězdy“). Pśi wjele słowach na -tl, kótarež cłowjekow pomjeniju, se město togo kóńcowka -h wužywa, kaž na pś. Mexicatl („Mexikanaŕ“), Mexicah.[3]
W narěcach mógu wótchylajuce formy wustupowaś. Na pś. se jawi pótom město regularnego plurala wót calli („dom“): caltin („domy“) warianta calmeh.[3]
Na městnje pomocnych werbow a modalnych werbow se w Nahuatl substantiwy a adjektiwy kaž werby konjugěruju. W tśeśej wósobje (singular teke plural) wóstanjo substantiw njepśeměnjony. Pśikład:
pilli (princ, zemjan)
nipilli – Som princ (pó słowje „ja princ“)
tipilli – Sy princ („ty princ“)
pilli – Wón jo princ („wón princ“)
tipipiltin – Smy prince („my prince“)
anpipiltin – Sćo prince („wy prince“)
pipiltin – Wóni su prince („wóni prince“)
Wjele městnych mjenja w Mexiko kóńcy na -co, -pan abo -tlan. Pśi tom źo wó městno pokazujuce kóńcowki (lokatiwne sufikse) Nahuatl. Kóńcowka -tzinco, w městnych mjenjach źinsa zwětšego -cingo pisana, jo z Nahuatl-afiskowu -tzin (respektowa forma) a -co zestajona. Kóńcowka -tenanco (teke -tenango) wobstoj ze substantiwa tenāmitl, městna murja, a lokatiwnego sufiksa -co, póśěgujo se toś na něga wobtwarźone městno. Twórjenje z afiksow resp. zdonkow te- (wobsejźenje pokazujuce), nantli (maś) a -co (lokatiw) njejo dla notneje pozicije posesiwnego pronomena na zachopjeńka słowa móžne. Interpretacija, až toś te městne mjenja na stare bogowki abo Kněžnu Maria pokazuju, njejo togodla wobstawna.
Spócetne licbniki Nahuatl bazěruju kaž něga pśi wšych rěcach Srjejźneje Ameriki konsekwentnje na systemje na bazy dwaźastki. Źinsajšny źeń se su zwětšego licbniki wót 21 abo teke juž wót styrjoch abo pěśoch wótzabywali, tak až samo jadnorěcne zwětšego na Špańšćinje lice.
Noty[wobźěłaś]
- ↑ http://www.diputados.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/257.pdf (špań.)
- ↑ SIL: A Long Word in Mösiehuali (Tetelcingo Nahuatl), http://www.sil.org/mexico/nahuatl/tetelcingo/14i-LongWord-nhg.htm
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Kauderwelsch Band 179, Aztekisch (Nahuatl) Wort für Wort, 1. Auflage 2004, ISBN 3-89416-355-0, boki 24-25


text:
BRUNOTNY BER Po cieplym lecie prziszly zas dugsze, jesiynne wieczory. Na dworze wczas sie robi cima, jest zimno, dyszcz padze, niy chce sie z chalpy wylazic, toz zas nachodzom czlowieka wspomniynia. Prawie mi sie przipomnialo, jak mi bolo tak z osiym lot, to moj bracik Jorgus kupiol mi takego brunotnego, wielgego bera. A bolo to […]
BRUNOTNY BER
Czy zima ?
CZY ZIMA ? Jeszcze zima szaro wszyndzi wjosny niy ma dyć sie sztryndzi Jak zakwitnie wszyski kwjyci Zima klapnie ,wjosna wleci Urszula Oślislok
Jesienny wieczór
Jesienny wieczór Wieczór jesienny zimno na dworze w domu cieplutko ogrzać się możesz popatrz przez okno latarnie świecą w ich blasku ludzie gdzieś jeszcze śpieszą nad nimi niebo gwiazdami mruga jesienna nocka jest bardzo długa srebrzysty księżyc płynie po niebie i muśnie blaskiem swym także ciebie zimny to dotyk księcia srebrnego ale jest światłem nieba […]
Jesiynno paniczka
Jesiynno paniczka
Cirlip
Cirlip Siedzi cirlip se na strómje Jo mu godóm – poć sam do mje Dóm jo trocha ci łokryszek Zatkosz se ty nimu brzuszek Bo na dworze ni ma słónka Nie znojdzesz tyż ani ziorka Wszysko śniegym zasypane Przydź sam do mje na śniodanie Dom ci […]
Zimowo wyliczanka
Zimowo wyliczanka Wyliczanka wyliczanka Ze słóweczek rymowanka Jak godómy tak piszymy Ślónskóm godkóm sie szczycymy A że zima tera mómy Na szlincuchach se kjołzómy A wy łyżwy mocie To po lodzie sie ślizgocie Wy na nartach,my na skijach Bydymy s kympy wywijać Makówy na rynkach mómy A wóm rynkawiczki dómy Te skórzane ,to glazyjki To […]
Jsiynno paniczka
Jesiynno paniczka Dorodno paniczka już zawitała S jarzymbiny załośniczki mjała Szaty liściami sie mjyniły Rozmajte farby na nich były Brónotny i złoty,najwjyncyj tego Nie brakuje tyż czerwonego Na karku póciorki s dybjónek A s kasztanów mo pjeszczónek Na głowje liściaty winiec,kwjotki wpjynte Astry i dómbki z zegródki wziynte Słómjoki jeszcze do włosów dała Co by […]


text:
Lutkolba
Lutkolba to je narzyńdźe kere służy do lutowańo. Skłodo śe s kolby, kero połńi rola hynkla, a grota, czyli tajli kero mo bezpostrzedńi styk ze spojiwym. Podug rodzaju zaśilańo idźe potajlować lutkolby na lutkolby na sztrům, na gaz (nojczyńśćij propan-butan) a zaśilane zewnyntrznym zdrzůdłym ćepła (na tyj samyj zasadźe co żylozko s duszům). Te uostatńe sům już bezma ńyużywane a poważane za archajiczne. Nojczyńśćij idźe terozki trefić lutkolby transformtorowe, nale coroz czyńśćij we ńykerych robotach (l. b. przi lutowańu blachůw abo rynnůw) trefjo śe gazowe.


text:
Wikipedyjo
Wikipedyjo - wjelogodkowy plan internecowyj yncyklopedyje, kery fůnguje podle prowidła uodymkńyntyj treśći. Fůnguje ze uoporům uoprůgramowańo wiki (hawajsko godka: wiki wiki - "wartko"), wylazłego s kůncepcyje WikiWikiWeb, bez co możebne je sprowjańy zajty kożdymu użytkowńikowi, kery jům nawjedzo a aktualizacyjo jeji treśći w prawym czaśe. Słowo Wikipedyjo je nyjolůgizmym kery powstou ze skuplowańo ausdrukůw wiki i yncyklopedyjo. Reklamowy szlagwort Wikipedyje mo klang: "Swobodno yncyklopedyjo, kero kożdy umi sprowjać".
Wikipedyjo nastała 15 styczńo 2001 goda kej retůngplan szkryflanyj bez fachmůnůw a raźinku uż ńyegzistujůncy Nupedyje. Siela szafarzůno je łůna bez czelodka nůn-profit Fůndacyjo Wikimedja. Wikipedyjo mo nade 10,2 milyjůnůw artiklůw we wszyjstkych godkowych edycyjach, wrachowujůnc do tygo nade 3 mln artiklůw we wersyji angelskij a nade 0,7 mln parolůw we wersyji polskij. Je nade 200 godkowych edycyjůw Wikipedyje, we tymu 32 mo nade 50 tys. parolůw. Wikipedyje polsko a mjymjecko uostały tyż zrychtowane na plaće DVD-ROM. Usůndzo śe tyż zrychtowańe angelski Wikipedyje na plaće DVD abo we wersyji kśůnżkowyj. Uod anfanga istńyńo Wikipedyjo je corozki barzi hyrsko, a Fůndacyjo kero ńům szafarzi wprawjůła w ruch tyż roztoliczne szwesterplana. Wikipedyjo je jydnům s nojczyńśći nawjedzanych neczajtůw, a wjela zajtůw uruchůmjůło jeji mirrory abo forki.
Wspůłzałożyćel Wikipedyje Jimmy Wales nazwoł jům "průbům stworzyńo i rozpowszychńańo wjelojgodkowy swobodny yncyklopedyje uo nojwyrszym możebnym urowńu lů kożdyj uosoby na Źymi w jeji włosny godce". Spůrne je dowańy wjary Wikipedyji skiż możebnośće půńywjyrańo treśćůma parolůw, ńyjednaki ich jakośći i co ńy sům uůne lite. S drůgi strůny możebnoś swobodny dystrybucyje jeji zawartośće, ćyngjym poprowjany, srogi zaśyng a nůmera edycyjůw godkowych sprawjůły, iże Wikipedyjo je jydnym s nojczyńśći podowanych zdrzůdeł we Internecu.


text:
LEGENDA O SWIETYM MARCINIE Dziolo sie to we czwortym wieku po Chrystusie. Bola wtynczos siarczysto zima, nasulo moc sniega, mroz szczypol po gymbie, a na galynziach i rantach dachow wisialy lodowe sople. We glymbokim sniegu siedziol ubogi zebrok i trzons sie ze zimna. Po drodze rajtowol na koniu rzymski wojok owiniynty we cieply, czerwony mantel, […]
LEGENDA O SWIETYM MARCINIE
Chciała Ana fojermana
Chciała Ana fojermana Była se rŏz Ana Bana Co chciała usidlić fojermana Jakoś sie s tym nie radziła Tuż pjedrōństwo wymyśliła Wlazła ôna do stodoły Podglōndały jōm pachoły Jak tam kołkami szkyrtała I fojera rozpolała Co ty robisz ? Ana Bana ! Trza by wołać fojermana ! Czamuś ôgyń tam zrobiła ? Stodoła żeś […]
NOWE SOMSIADY
NOWE SOMSIADY Jak mi bolo szesc lot, a miyszkali my jeszcze na trzecim sztoku, tam, kaj sie urodziolach, to do naszy chalpy na drugi sztok przikludzioly sie nowe somsiady: panstwo z jednym synkym i z dinstmyjdlom , kero nazywali „gosposia”, ona o nich godala: „Pan” i „Pani”. Z tym synkym, kerymu na miano bolo Jarek, […]


text:
Motorcykel Moj
Mało wto wiy, że w piyrszej połowie dwudziestego storocza na Ślonsku a dokładnij w Katowicach był robiony gryfny motorcykel, abo jak niykierzy godajom motorad, gryfniejszy łod Harleya-Davidsona. Trzeja jymu poświyńcić kapka czasu, bo je czymu.
A mianowoł sie łon MOJ 130 i jego łojcym je Gustaw Michał Różycki. Pomogali mu zaś przi nim inż. Zuber i Łukasiewicz. Wszyjstki tajle do niego, ale bez kuglagrów i ket napyndowych były robione w Katowicach.
Niykierzy szpece godali, że MOJ był stokroć szykowniyjszy i mioł wiyncyj dinsków niźli motorcykle z Ameryki.
Godało sie ło nim jako ło maszinie festelnie piyknej z wielim reflektorym, kiery daleko poradził blyndować. A co nojważniyjsze, ważył niywiela wiyncyj jak tako fajno frela, bo ino 68 kg. Toż kiej kaj na drodze pod, co sie rzadko dzioło, to szło go wartko przyniyść do dom.
Polił ino 2 litry paliwa na 100 km. A nojwiyncył szło nim brusić 70 km na godzina. Toż jak sie pierzin rozfechtowoł to potym wygrywoł co kaj ino (W 1939 roku piyrsze miyjsce w III Rajdzie Tatrzańskim).
Ale to jeszcze niy wszyjstko. Szpasowoł łon wojokom – gońcom. I w 38 służył w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Modlinie. Toż niy ino dobrze wyglondoł ale i jeździł po rozmtomajtych wertepach.
Fest szkoda, że terozki sie już takich cudyniek sie niy robi, abo mało wto jich robi. I idzie sie ono ło takij rajzie na takim MOJU pomarzić.
Tekst powstoł na podstawie ksiożki „Ikony dizajnu w Województwie Śląskim”, kierej autorkom je Irma Kozina.
Wiyncyj tukyj: http://www.ikony.design-silesia.pl
Na zdjyńciu: Motorcykel MOJ 130, proj. Gustaw Michał Różycki, własn. firmy Fasing MOJ S.A., fot. K. Szewczyk.


text:
Rōmański kōnszt
Rōmański kōnszt je to zorta kōnsztu, kerŏ porodziyła sie we Francyji we XI stoleciu a była we Ojropie do trzinŏstygo stoleciŏ. Głownymi a znōmymi postrzodkami rōmańskigo kōnsztu, ôkrōm Francyje, bōły tyż Italijŏ, Yngland a Szpanijŏ. Zaôbycz tworzyniy we rōmańskim duchu wypływało ze religije a wiōnzało sie ze bynydiktyńskimi a cysterskimi zakōnami. Wônczas bōły budowane geometryczne a sroge kościoły a klŏsztory. Ôkrōm tygo je dlŏ rōmańszczyzny charakterystyczne używaniy krziżowych a kolybkowych sklepōw, kulatych łukōw, rubych murōw a małych ôknōw. Stawiyniōm przidŏwano rzezane dekoracyje do zgody ze baukōnsztowymi formami. Słowo rōmański kōnszt niy ôznŏczŏ ale jyn baukōnsztu, nale tyż religijne malyrstwo na ścianach, miniaturowe a tabulowe malyrstwo, tkaniy, snycerstwo, rzezaniy we słōniowyj kości, ôdlywaniy we brōnzie a złotnictwo.
Znōme rōmańske werki[Sprowjej]
- Francyjŏ: kościoły we Tours, Poitiers, Toulouse, Moissac, Velezay, malōnki we Saint-Savin-sur-Gartempe, Tavant a Vic;
- Italijŏ: katedrala we Pisa, kościōł S.Miniato we Firenze, malōnki na ścianie we San Angelo in Formis;
- Szpanijŏ: dŏmy we Santiago de Compostela a Salamance, ścianowe malōnki we Tahull a León;
- Polskŏ: fragmynta katedralōw we Gnieźnie, Płocku, Poznaniu a Krakowie, kolegijaty we Kruszwicy a Tumie, portale we Czerwińsku, we kościele św. Maryje Magdalyny we Wrocławiu a we kościele św. Trōjcy we Strzelnie (tam tyż znajōme kolōmny), Gnieźnieńske Dźwiyrze ze brōnzy.
Zdrzōdła[Sprowjej]
- Historia. Średniowiecze i epoka nowożytna, zbiorowǒ robota, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, zajta 66


text:
Michael Ballack
Michael Ballack (26 wrześna 1976 we Görlitz) – fusbalista, kery wystympuje we reprezentacyji Mjymcůw a we Premier League kej napodźorz. Bůł chowańcym Chemnitzer FC, kaj zagroł 49 szpilůw a trefjůł 10 torůw. We lotach 1997 - 1999 wystympowoł we 1. FC Kaiserslautern, kaj zagroł 46 szpilůw a trefjůł 4 torůw. We lotach 1999 - 2002 wystympowoł we Bayer 04 Leverkusen, kaj zagroł 79 szpilůw a trefjůł 27 torůw. We lotach 2002 - 2006 wystympowoł we Bayern München, kaj zagroł 107 szpilůw a trefjůł 44 torůw. Uod 2006 gro we FC Chelsea, kaj zagroł (do 23 lutego 2009) 41 szpilůw a wbjůł 16 tory.
We pjyrszyj reprezentacyji Mjymjcůw we fusbalu napoczůn grać we 1999 roku, a do 1 kwjetńa 2009 zagroł we ńi 62 szpilůw a wbjůł 11 torůw.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Zambijo
Zambijo (Republika Zambije, ang.: Republic of Zambia), downij Rodezyjo Půunocno - państwo we pouedńowyj Africe, bez dostympu do mořa.
Uobšar Zambije uobejmowo lekko pofoudowany puaskowyž (1000–1400 m n.p.m.), kery stanowi znočno tajla lewobřežnygo dořeča Zambezi. Na pouedńu znojduje śe rozlygua Dolina Luangwy, s jydnyj strůny uograńičůna bez pasmo gůrske Mučinga.
Zambijo mo grańica s 8 państwůma. Coukowita dugość grańic wynośi 5 664 km s čygo na poščygůlne kraje připado:
- Angola 1 110 km
- Dymokratyčno Republika Kůnga 1 930 km
- Malawi 837 km
- Mozambik 419 km
- Namibijo 233 km
- Tanzańijo 338 km
- Zimbabwe 797 km
- Botswana < 1 km


text:
Důnaj
Důnaj (łać. Danubius, mjym. Donau, słow. Dunaj, madź. Duna, chor. Dunav, serb. a buł. ДyHaB, rum. Dunărea, ukr. ДyHaй) – drugo (pjyrszo je Wołga) nojdugszo rzyka we Ojropje. Je 2845 (uod Donaueschingen) lebo 2888 (uod Furtwangen) km dugo a mo 795 686 km² wjyrchu śćykańo.
Zdzůdło mo we Mjymcach a płyńe uod zachodu na wschůd bez 10 państwůw: Mjymcy, Austrijo, Słowacyjo, Madźary, Chorwacyjo, Syrbijo, Růmůńijo, Bułgaryjo, Mołdawijo a Ukrajina. Důnaj wpado do Czornego Morza. Nojwjynkszym dopływym Důnaju je Ćisa, a nojwjynkszym mjastym nad rzykům - Budapeszt.


text:
Andy
Andy (španisce Cordillera de los Andes, kečwa Anti) su z dołhosću wot 7.500 km najdlěši hórski rjećaz na Zemi a namakaja so podłu pobrjoha Ćicheho oceana w Južnej Americe, dokładnišo we Venezuelje, Kolumbiskej, Ekwadorje, Peru, Boliwiskej, Chilskej a Argentinskej.
Z wjetšeho dźěla wobsteja Andy z dweju paralelneju rjećazow. Najwyši dypk wulkaniskich sfałdowanych horin je Aconcagua (6.962 m) při hranicy mjez Chilskej a Argentinskej, kiž je nadobo najwyša hora cyłeje Ameriki. W Andach wužórli so tež Amaconas, najwjetša rěka na swěće.


text:
DZIYN WSZYSTKICH SWIYNTYCH Jak co roku, tak i dzisiej swiyntujymy Dziyn Zmarlych. W tyn szczegolny dziyn wspominomy naszych Bliskich, Przijocieli i Znajomych, kerzy odeszli. Kozdy z nos musiol kedys pozegnac kogos kochanego, kozdy z nos przezywol zaloba w sercu. Piyrwy laziolo sie na kerchow, strojolo groby zielonymi astami, stowialo kwiotki i swiyciolo swiyczki, blank normalne […]
WSZYSTKICH SWIETYCH
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]
DZIYN KOBIYT – wspomnienia z dziecinstwa.
SWIYNTO KOBIYT – wspomniynie z dziecinstwa Jak kozdego roku 8 marca na colkim swiecie fajruje sie Dziyn Kobiyt. Zaliczo sie do nich wszystke frele, wydane, rozwodki, wdowy, lipsty, to znaczy kozdego czlowieka, kery nosi babske miano i nosi kecka. No ja…terozki prawie wszystke baby oblykajom galoty, ale na Dziyn Kobiyt i tak dostowajom kwiotki i […]
WSZYSTKICH SWIYNTYCH
Za pora dni bydymy swiyntowac Wszystkich Swiyntych – swiynto tych, kerzy odeszli z tego swiata, ale kerych pamiyntomy i wspominomy. Jak kozdego roku przed tym swiyntym pojada na kerchow, coby narychtowac grob mojich Ojcow i Brata Pyjtra, wypucowac pomnik i platy kamiynne, pozbiyrac liscie i zolyndzie, kere slecialy z dymbu, co rosnie zarozki wele grobu, […]
MOJ KAMRAT JAREK
MOJ KAMRAT JAREK Jarek bol z tzw. „dobrego domu”. W colkim miyszkaniu na dylowce boly rozlozone tepichy, kere gosposia dziynnie pucowala jak pan z paniom poszli do biura, tyrala ze szmatom i sciyrala kurze z wszystkich meblow i drogich figurek. Jarek dziynnie cwiczol granie na klawiyrze, bo musiol lazic do szkoly muzycznyj. A tyn klawiyr […]
Wiosna na Rudzie
Wiosna na Rudzie Już po świyntach jest na Rudzie Rym wiosynny choby w cudzie We kwioteczkach We listeczkach Co powiycie na to ludzie? Mode listki wierzbickowe Krokusiki fest lilowe I śniygotki Ôd Dorotki Wszysko take kolorowe. Cimple skokajōm przi ôknie Dyszcz wiosynny jich niy dropnie Fest świyrgolōm Uszy bolōm? Stary brzim na placu moknie. Trowa […]
Jak piznie maj-Ania Drabek & Felix Artur
Mila majowa piosenka ,wspomnienia dawnych wiosen. Ania spiywo o sloncu ,brelach i zabawie ,Artur o lyniyniu sie na plazy .Kozdy odpoczywo jak moze w tym miesiacu milosci .
Na dzialce jak w Grecji – Muzykanty
Wesolo piosynka o letnim wypadzie na dzialka,w gronie rodzinnym. Kupa szpasu ,na grylu z bajtlami w upalny dziyn.Jest piwko,slonko i kamraty.
Pjykno wiosna
Pjykno Wiosna Przyszła do nas pjykno Wiosna. Bukiet kwitkow z sobom niosła.. Z kwiotow wionek zdobjył włosy, Poprzetykane kropelkami rosy. Z leciutkej mgły szaty miała, Z długim trynym jak królowa paradowała. Kaj przechodziyła , cuda se dzioły, Trowa się zielyniyła, kwiotki rozkwitały. Śpiyw ptoków słychać było dokoła. A Wiosna roześmiano do życia wszystkich woła. Choć […]


text:
Wiycie, jô tak lecy kedy sznupia po tym modernym internecu (chnet choby jaki iptowaty modziok, a niy stary knaker) i znodech ci tam rółzczasu jedyn fajnisty kónsek, bezmać samego Leona Wyrwicza, szauszpilera i wigyjca, kiery spisôł ze pamiyńci inkszy wicman Jerzy Ofierski mianowany sołtysym Kierdziołkiym i dôł go Aleksandrowi Siwiakowi (Hamiltonowi) hamerikóńskimu wicmanowi, ftory juzaś […]
Rajza cugiym do Rzeszowa…
GYBURSTAG ŚLÓNSKIGO DÓMU
GYBURSTAG ŚLÓNSKIGO DÓMU „Gynał prawie piyrszy roczek mijo, jak Kalus „kamiyń wyngelny”wmurowoł. Winszuja, byś dali sie tak rozwijoł. Ślónski Dómie! Czim sie zdrowo!” Tak żech napisoł łóńskigo roku. Tego winszowoł żech sobie i Wóm. By sie rozwijoł, krok po kroku, nasz portal ślónski - Ślónski Dóm! Dzisio nastypny roczek mijo, jak Ślónski […]
Śmiychu worte – audio
Śmiychu worte
Wiycie! Fto niy poradzi sie śmiôć, niy poradzi sie chichrać, tyn na isto sie traci. Bo launa, humór jes moc przidajny ku tymu, coby richtik myśleć. Bo mózg cowieka jes choby jake ferrari ze motorym „garbusa”, abo możno choby stary kómp we ftorym zainsztalowali nôjbarzij moderne łoprógramowani. I coby sam za tela niy wynokwiać, rzykna, […]
Spotkanie pod Tubą
Spotkanie pod Tubą 23 luty w uroczej kawiarence Pod Tubą odbyło się już któryś tam raz spotkanie poetyckie .Tym razem pod tytułem Męska rzecz.I jak zwykle frekwencja dopisała.Oprócz Panów poetów i my stałe bywalczynie tego spotkania przeczytałyśmy swoje wiersze .Gościem specjalnym był p.Kolorz z Ryjka z swoimi uczniami którzy uświetnili spotkanie graniem i śpiewem Regina […]
Życzynia
Życzynia Skuli 2 rocznicy SD życza wszystkim domownikom wiela niezapomnianych przeżyć żeby tyn SD fajnie nom sie rozwijoł i rosnoł w potynga ,żeby wszyjscy kerzi tu wlezom znodli coś dlo siebie żeby sie tu czuli tak jak w swoji familiji .Żeby tyn SD twoł do końca świata i jeszcze dwa dni wiyncy . Renia Sobik […]
2 roczek SD
Wszystkigo dobrego na tyn kolejny gyburstag -100 lot SD
Drugi roczek Ślónski Dóm
Drugi roczek SD
Ślónski Dóm już mo 2 latka,dwjyrze mu sie łotwjyrajóm i Ślónzoków zaproszajóm,,,
Slecioł czas – zostoł szpas
Slecioł czas – zostoł szpas Wartko slecioł nóm tyn czas Ale mómy sam sztyjc szpas W Ślonskim Domje sie schodzymy I se fajnie tu piszymy Kożdy tyż sam kónt swój mo Ło kjery se dycki dbo Mómy dużo do czytanio Do słuchanio,łoglóndanio Pjykny je tyn Ślónski Dóm Żodyn tukej ni ma sóm Tu kamraty se […]


text:
OBJAWIYNIE PANSKE czyli swiynto „Trzech Kroli.” Kej Dziyciontko prziszlo na swiat na niebie ukozala sie Gwiozda Betlejymsko. Ujrzalo jom trzech Myndrcow ze Wschodu. Byli to Kacper, Melchor i Baltazar. Fest sie uradowali kej sie dowiedzieli, ze prawie narodziolo sie Dziyciontko Jezus, toz sie zgodali i kozdy z nich narychtowol jakis gyszynk na prziwitanie nowo narodzonego […]
OBJAWIYNIE PANSKE, czyli swiynto „Trzech Kroli”
Kludzi jich gwjŏzdeczka
Kludzi jich gwjŏzdeczka Bez pustyniŏ w dziyń i w nocy Na kamelach wandrowali Trzy Krōle s daleka Jasnŏ gwjŏzda jich kludziła Swojim srogim blyskym drōga cechowała Dzieciōntka szukali ô kjerym s dŏwna czytali Pytali sie wszyndzi,znŏjś niy poradzili W pałacu niy było bezto sztyjc błōndzili Dyć gwjŏzdeczka dali na niebje blyskała Cechowanŏ drōga kajś sie […]
Króle — szpaska
Krōle – szpaska- Gwjŏzda mrugŏ Krōle jadōm Drōga długŏ Se poradzōm Do Betlyjym podonżajōm Dzieciōnteczku pokłōn dajōm Urszula Oślislok
Trzej Królowie
Trzej Królowie Trzej Królowie jadą Z królewską paradą Na wielbłądach przez pustynię Za gwiazdą i jej promieniem Wiozą z sobą dary Dla dzieciny małej Aniołowie się radują Królom Betlejem wskazują Gdzie Dzieciątko we żłóbeczku Z Józefem i swą mateczką Tam Trzj Królowie podążają Na kolanach pokłon dają Składając w ofierze Swoje dary szczerze Urszula Oślislok
Trzy Króle
Trzy Króle
Trzy Króle Trzy Krōle se wyndrowały Za gwjŏzdeczkōm zaglōndały Do Betlejym trefić chcieli Ale drōgi nie widzieli Na kamelach se jechali Po pustyni wandrowali A gwjŏzdeczka jich kludziła Czasym trocha sie straciła Bez to jim to długo twało Bo kōmpasōw sie nie znało Ale gwjŏzda wjelko była Blyskym swojim jich kludziła Bo łōni pokłōn łoddać […]
Wesołych Świont-opłatek,życzynia
Śwjynto noc
Śwjynto noc Noc sie już zrobiła Gwjozdeczki blyskajóm Jozef i Maryja W Betlejym mjyjsca szukajóm Wszyndzi je ciasnota Do nich mjyjsca ni ma Co terozki pocznóm Jak już noc i cima Kajś tam kole mjasta Szopka uwidzieli Chocioż je niechersko Łodpoczynek bydóm mjeli Nie twało to wjela Aniół łoznajmuje Że Pónbóczek s nieba Na śwjat […]
Śwjynto noc
Rodzi sie dziecina
Rodzi sie dziecina Rodzi Bożo sie dziecina Mamuliczka hulo syna W betlyjymce ,we żłóbeczku Przykryła go na sianeczku Jezusiczek malutyńki Na śwjat przyszoł golusiynki Ni mo cieplutkij izbetki Ani w kolybce sztebdeczki Baranki go łogrzywajóm Wół i łosioł pomogajóm Wachujóm Jozef i Maryja I cołko bosko familijo Na niebje gwjozdy blyskajóm Pastuszki sie dziwowajóm Co […]


text:
Juzas prziszol czas na wspomniynia. To tak juz je, czlowiek im starszy, tym czynscij powroco do wspomnien z dziecinstwa. Prawie tak myslalach o tym, jak przichodziola wiosna, to Mama i Papa mieli moc roboty we zogrodzie. Zogroda bola wielgo, dycki mieli my swiyzo gymiza i owoce, a moj brat Pyjter hodowol bele jake flance, rolzy […]
WSPOMNIENIA – NASZA ZOGRODA
WSPOMNIENIA – ZILWESTER
Wspomnienia – Zilwester Jak daleko moja pamiync siyngo, tak co roku u nos fajrowano Zilwestra. Zbiyrala sie colko rodzina, ciotki, ujki, kuzyny, kuzynki, no i my: Mama, Papa, moje braciki z dziolchami (te starsze), i jo.Moje kuzynki lepioly z farbionego papioru bele jake mycki, coby kozdy z nos wyglondol wesolo. Ciotki przinosioly cos do […]
Dzieciontko – wspomnienia
DZIECIONTKO Juzas prziszol taki czas, ze czlowieka nachodzom wspomniynia. Wspomniynia z dziecinstwa, jak przichodziolo do nos Dzieciontko. Pamiyntom, ze dycki czekalach niyciyrpliwie, kedy te Dziyciontko przidzie, liczolach dni, a potym godziny do strojynia krizbauma. Krizbaum strojyli my dycki we wilijo rano we dwojka: moj bracik Pyjter i jo. Nasza Mama w tym czasie rychtowala w […]
Happy Birthday Berbla !!!
Doloncz sie do zyczyn na linku: http://slonskogodka.com/Winszujymy/?p=437
Jo za bajtla
Osprawiol mi moj bracik Jorgus, ze jak bolach dziesiync miesiyncy staro to dostalach sztyry ciucioki na przodku: dwa na dole i dwa na wiyrchu. Bezmas wszystko, co bolo w zasiyngu mojich ronczkow to chytalach, zarozki do gymby cislach i gryzlach. No ja, moja wnuczka tyz tak robi, mie tyz juz bajsla. Ale dalij o mie. […]
Moje wspomnienia
Moje wspomnienia Witejcie ludkowie! Tak se siedza sama w doma i mi sie mierzne. Poschronialach miyszkanie, we telewizorze niy ma nic ciekawego, yno powtorki, i mysla, .mysla…co mom robic? Toz wymyslolach: byda se pisac wspomniynia z dziycinstwa i z mlodosci, a mozno i dalij. Niykere fakty z mojego zycia znom yno z osprawianio moji familiji, […]


text:
Jezus Kristus
Jezus Kristus (Jezus ze Nazaretu; ze hebr. ישוע, ישו Joszue aram.: ܝܫܘܥ, ܝܫܘ Jeszua = "JHWH půmocům/zbawjyńym" i ze gr.: Xpισtός Christós – "namaszczůny, půmazańyc, mesyjosz") – cyntralno postać krześćijaństwa, podug Wańelije zołożyćel religije krześćijańskij, Syn Boży a zbawićel. Do wjynkszośći wyznań krześćijańskych tyż wćelyńy Bůga we uosobje Syna Bożygo. W islamje uznowany je za proroka. Jigo uokres żywobyćo datuje śe na roki uod uůn. 8-4 roku p.n.e. do ůng. 30-33 roku n.e.
Podug zapisůw we Wańelijach Jezus nauczoł u Galilyje a Judyje we Izraelu, zostoł skazany na śmjyrć a ukrziżowany we Jerozolimje zgodńy s wyrokym rzimskigo namjestńika (uać. praefectus[1]) Půncjusza Piłata, a trzećygo dńa po umarću zmartwychwstoł. Dźeła i nauka Jezusa uopisane we Wańelijach stanowjům podstawa krześćijaństwa. Nauka Jezusa zostoła przekazano śwjatu bez szkolorzůw mjanowanych apostołůma.
Przipisy


text:
Niebjeski Dōm Ôni już poszli My sam zostali Dzisio stojymy nad jejich grobami Wjater we lampce płōmjyń kolybje Kjery w pōjszczodku pjyknie sie kiwje Tak choby mrugŏł praje na ciebje I chciŏł ci pedzieć Niy trop sie – jŏ już je w niebje Bo swoja drōga mōm już przyndzōnŏ I śwjyczka życiŏ tyż wygoranŏ Po […]
Niebjeski Dōm
WSZYSTKICH SWIETYCH
DZIYN WSZYSTKICH SWIYNTYCH Jak co roku, tak i dzisiej swiyntujymy Dziyn Zmarlych. W tyn szczegolny dziyn wspominomy naszych Bliskich, Przijocieli i Znajomych, kerzy odeszli. Kozdy z nos musiol kedys pozegnac kogos kochanego, kozdy z nos przezywol zaloba w sercu. Piyrwy laziolo sie na kerchow, strojolo groby zielonymi astami, stowialo kwiotki i swiyciolo swiyczki, blank normalne […]
WSZYSTKICH SWIYNTYCH
Za pora dni bydymy swiyntowac Wszystkich Swiyntych – swiynto tych, kerzy odeszli z tego swiata, ale kerych pamiyntomy i wspominomy. Jak kozdego roku przed tym swiyntym pojada na kerchow, coby narychtowac grob mojich Ojcow i Brata Pyjtra, wypucowac pomnik i platy kamiynne, pozbiyrac liscie i zolyndzie, kere slecialy z dymbu, co rosnie zarozki wele grobu, […]
Wszyjscy Śwjynci
Wszjyscy Śwjynci Dzisioj mómy Wszyskich Śwjyntych A śwjat jak sie krynciół Tak dali sie krynci To co było, zostowo yno w naszej pamjynci Pamjyntómy ło tych Co s nami kjeś byli Ale już sie s tego śwjata stracili Na kerchowach jich tera łodwjedzomy Śwjyczki ji znicze do nich zapolómy Blask wjelki s nich bije A […]