text:
Adwentne chłóšćenki
Dźensa přiwobroću so wšelakim adwentnym chłóšćenkam a jich pomjenowanjam, wšako nětko w adwentnym času wšudźe za wosebitymi korjeninami wonja. K adwentnym chłóšćenkam liča mjez druhim Połčničanske poprjancy. W Połčnicy pak jenož normalne poprjancy njepjeku, ale předawaja tež z marmeladu pjelnjene poprjancowe róžki, jónu ze šokoladu (serbsce: pjelnjene šokolodźane róžki respektiwnje we wobchadnej rěči pjelnjene šokoróžki, němsce: „gefüllte Schokoladenspitzen“) a jónu bjez šokolady (serbsce: pjelnjene róžki). Dalša specialita su tak mjenowane makrony, pječwo z mlětych mandlow, worješkow abo z kokosowych tružkow kaž tež z bělka a cokora. Tajke makrony kaž tež druhe adwentne poprjančki móže sej kóždy sam doma napjec. Štóž nima recept abo chwile dosć, njech sej kupi hotowu muku za pječenje (němsce „Backmischung“). Tajku poskića Wósporska poprjancarnja na přikład za poprjancy, hodowne poprjančki, čorno-běłe pječwo, worješkowe abo połnožitne poprjančki, kotrež hodźa so ze sadom pjelnić. Štóž tak rady poprjančki njepječe, ale so bóle za wuwiće poprjancarstwa zajimuje, tón njech wopyta „Staru poprjancarnju“ – techniski muzej we Wósporku.
A. Pohončowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa, słowotwórba
klučowe słowa: wobchadna rěč, hybridna zestajenka, němčina, słowne polo
hesła: Schokoladenspitzen, šokolodźane róžki, šokoróžki, Backmischung, poprjanc, poprjancy, poprjančk, poprjančki, pječwo


c: text/html

text:
Nowe Wiki
Nowe Wiki (němsce Neupetershain[2]) su gmejna w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Ma něhdźe połdra tysac wobydlerjow a mjezuje z gmejnami Drjowk, Wjelcej, Stara Darbnja a Rań. Gmejna je dźěl Starodarbnjanskeho hamta a słuša wot 2017 zaso do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Dźensniše sydlišćo Nowe Wiki nasta kónc 19. lětstotka južnje stareje wjeski Wiki wokoło dwórnišća 1870 poswjećeneje železniskeje čary.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Ludnosć w Braniborskej po gmejnach dnja 31. decembra 2019 na statistik-berlin-brandenburg.de (XLS-dataja; 223 KB)
- ↑ Wejsne mjenja Dolna Łužyca (delnjoserbsce)
WotkazajWobdźěłać
- Nowe Wiki w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Plawgo, Bogusław and Bojar, Ewa and Juchniewicz, Małgorzata and Olesiński, Zbigniew and Kaszuba, Krzysztof and Bojar, Matylda and Citkowski, Mariusz and Menan, Łukasz and Nosal-Szczygieł, Elžbieta and Predygier, Agnieszka and Juchnicka, Marta and Klimczuk, Magdalena (2007): Rozwój struktur klastrowych w Polsce Wschodniej. Published in: (2007)
Plawgo, Bogusław and Bojar, Ewa and Juchniewicz, Małgorzata and Olesiński, Zbigniew and Salachna, Joanna and Grabska, Anna and Kaszuba, Krzysztof and Klimczuk-Kochańska, Magdalena and Perło, Dariusz and Perło, Dorota and Citkowski, Mariusz and Juchnicka, Marta and Sosnowicz, Agnieszka and Żynel-Etel, Justyna (2010): Rola samorządów gminnych w procesach rozwojowych Polski Wschodniej. Published in: (2010)
Plawgo, Bogusław and Klimczuk-Kochańska, Magdalena and Bojar, Ewa and Juchniewicz, Małgorzata and Olesiński, Zbigniew and Salachna, Joanna and Grabska, Anna and Kaszuba, Krzysztof and Perło, Dariusz and Perło, Dorota and Citkowski, Mariusz and Juchnicka, Marta and Osipiuk, Renata and Rzepniewska, Ewa (2011): Potrzeby kompetencyjne pracowników jednostek samorządu terytorialnego (JST). Published in: (2011)


text:
Moji wandrowani po Ślōnsku a Morawach… Javornik – Dolny Ślōnsk
Dzisiej byłech we malowniczym miasteczku Javornik. Miasto na Dolnym Ślōnsku a tak praje na pograniczu Dolnego a Gōrnego Ślōnska, przi dzisiejszej granicy Polsko-Czeskij.
Jest ône ważne dlo nas Ślōnzokôw, bo tam na zōmku Jański Vrch, i na dworze Heinricha Förstera, biskupa wrocławskiego, we rokach 1856-1857 bywoł Joseph Karl Benedikt Freiherr von Eichendorff, słynny Ślōnski pisorz i poeta. Wtedy te miasteczko mianowało sie Jauernig, Terozki Czechy dbajōm ô te zabytkowe miejsce. We zōmku idzie zwiydzić mocka piyknych izbōw. w tym izba ze fajfkami. Jo zaś sie siednōł na ławeczce na kerej siedzioł nasz rōmantyczny poeta i wyobrażołech sie, co ôn tam dycho razym zy mnōm.


text:
Ło tym jak wyglondo obecno forma, przigotowaniach i oczekiwaniach pogodali my dzisioj ze Piotrem Gielem. Zapraszomy do czitanio:
Piotr Giel: Przede wszistkim, dobrze, że już wracomy. We grudniu je dugo pauza i idzie sie na prowdy stynsknić za balom. Nad formom? Momy dwa miysionce coby ja narychtować na piyrwszy ligowy szpil.
ŻNN: We zeszłyj rundzie zdarzały Ci sie urazy. Momy nadzieja, że to juz za Tobom?
P.G.: Nigdy jesce niy zdarzoło mi sie we jednyj rundzie tyla urazów. Szczynście we nieszczynściu, nie boły to urazy miynśniowe, bo to by wskazywało, że je jakiś problym ze moim organizmem. Na ogół to abo rywal mi zostawioł blizna na pora cyntymytrów, kiery mie wykluczoł, abo „Mały” (Dominik Małkowski przyp. red.) na trynigu mie potraktowoł solidnie. Ocywiście niy mom do Małego żalu, to szport kontaktowy i dobrze, że nikogo nie oszczyndzo na tryningu. na koniyc roku jesce sie trefioł przerost we kolanie podczos szpilu ze Skrom. Licza jednak, że we tym roku wszistko bydzie dobrze i byda sie móg pokozać we wiynkszym stopniu.
ŻNN: We zeszłym roku czynścij właziłeś ze ławki, niż grołeś we piyrwszym składzie, a jak to bydzie we tym roku?
P.G.: Wiela rzecy sie na to złożoło. Wspomniane wyżyj kontuzje miały nojwynkszy wpływ. Licza, że terozki solidnie przepracuja okres przigotowawczy, a jak bydzie? Czas pokoże. Rywalizacja je, a na szpilplacu może być ino jedna „dziywiontka”. Jo zrobia wszistko żeby to boł jo, ale dobrze, że tryner mo wybór.
ŻNN: Na tych piyrwszych zajynciach pojawioło sie sporo nowych zawodników, skoro łostajemy przi temacie wyboru, to pywnie tryner poru zabiere na nojbliższe zgrupowanie we Kamiyniu – Rybniku. A ze Twojij perspektywy, fto mo nojwynkszo szansa na to?
P.G.: Na razie momy badania szibkości i wydolności, a piyrwsze zajyncia na szpilplacu momy dopiyro jutro. Jak zwykle zweryfikuje liga, ale wsziscy wierzymy, że nowe twarze kiere pojawiom sie we Ruchu pomogom nom we lidze.
ŻNN: Sytuacja we tabyli nie je za komfortowo. Ino 4 punkty przewagi nad sztrefom spadkowom. jakie nastroje panujom we szatni? Nerwowe, cy raczyj spokojnie podłazicie do sprawy utrzimania?
P.G.: Kożdy zdowo sie sprawa ze miyjsca we jakim somy i wielaa punktów momy nad spadkiem. Ze tego, co godomy miyndzy sobom to na pywno ta świadomość je srogo, ale je tyż szportowo złość i bez to kożdy chce ze siebie dować jesce wiyncyj.
Momy dwa obozy i to dowo duży komfort. Łod jutra juz ruszomy pełnom parom. Łostała nom ino ciynżko robota, a potyn juz ino szpil wyjazdowy ze GKSym Bełchatów.
własne / Foto: Dariusz Grabiński


text:
Balcer-Zgraja, Małgorzata ; Berbesz, Anna ; Bigaj, Przemysław ; Ciepłucha, Wojciech ; Czafík, Michal ; Frolíková Palánová, Klára ; Fross, Klaudiusz ; Gierbienis, Marcin ; Gronostajska, Barbara ; Hořínek, Jiří ; Janicka-Świerguła, Katarzyna ; Juračka, Ondřej ; Kozłowski, Tomasz ; Maciejewska, Eliza ; Mielnik, Anna ; Nowak, Anna Patrycja ; Pięt, Agata ; Puškár, Branislav ; Rostański, Krzysztof Marek ; Rynkowska-Sachse, Anna ; Slivka, Filip ; Stasyuk, Olena ; Szuba, Bogusław ; Twardowski, Grzegorz ; Vráblová, Edita ; Wagner, Tomasz
Zagadnienia badawcze, projektowe i edukacyjne w architekturze
Wydawnictwo Politechniki Śląskiej
Komar, Beata. Red. ; Wagner, Tomasz. Red.
Baza „Dorobek” ; oai:repolis.bg.polsl.pl:69146 ; doi:10.34918/78239
Wydział Architektury. Politechnika Śląska
własność autora - umowa licencyjna PŚ
2020-12-29
2020-11-05
191
https://repolis.bg.polsl.pl/publication/78239
Pallado, Jan Bacová, Andrea Puškár, Branislav Balcer-Zgraja, Małgorzata Benek, Iwona Flaga, Łukasz Gaweł, Dariusz Kossak-Jagodzińska, Anna Kurek, Jan Nawrot, Grzegorz Ziółkowski, Michał Adam Vráblová, Edita Majcher, Stanisław Pallado, Jan. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Załęcka-Myszkiewicz, Magdalena. Oprac.
Pallado, Jan Witeczek, Aleksandra Bardzińska-Bonenberg, Teresa Świt-Jankowska, Barbara Balcer-Zgraja, Małgorzata Załęcka, Magdalena Morga, Agnieszka Odyjas, Ewa Majcher, Stanisław Vráblová, Edita Fiuk, Piotr Kurek, Jan Piechnik, Michał Sobczyńska-Jeżewska, Karolina Pallado, Jan. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Załęcka, Magdalena. Oprac.
Balcer-Zgraja, Małgorzata Amałowicz, Paweł Bogajewska-Danek, Joanna Gaweł, Dariusz Graczyk, Rafał Jabłońska, Joanna Januszewski, Wojciech Kurek, Jan Leśniowski, Wojciech Vráblová, Edita Majcher, Stanisław Malinowska, Agnieszka Taraszkiewicz, Karolina Nowak, Łukasz Świt-Jankowska, Barbara Wowrzecka, Bogusław Balcer-Zgraja, Małgorzata. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Załęcka-Myszkiewicz, Magdalena. Oprac.
Pallado, Jan Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Niedzielski, Aleksander Nakonieczny, Ryszard Mazik, Anna Nawrot, Grzegorz Vráblová, Edita Puškár, Branislav Lovich, Peter Majcher, Stanisław Molnárová, Bea Pallado, Jan. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Odyjas, Ewa. Oprac. Wojtuszek, Martyna. Oprac. Załęcka, Magdalena. Oprac.
Balcer-Zgraja, Małgorzata Bardzińska-Bonenberg, Teresa Bogajewska-Danek, Joanna Gronostajska, Barbara Cieślik, Dawid Grzegorzek, Marcin Jan Janowska, Agnieszka Nowak, Dymitr Pacholewicz, Karolina Špačková, Eva Balcer-Zgraja, Małgorzata. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Załęcka-Myszkiewicz, Magdalena. Oprac.
Kossak-Jagodzińska, Anna Balcer-Zgraja, Małgorzata Bonenberg, Agata Czarnecki, Jakub Maryńczuk, Paweł Sobolewski, Andrzej Czajka, Roman Gronostajska, Barbara Wrana, Jan Dworak, Inga Radwański, Damian Średniawa, Piotr Witkowski, Bogusław Kossak-Jagodzińska, Anna. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac.
Bacová, Andrea Puškár, Branislav Balcer-Zgraja, Małgorzata Bardzińska-Bonenberg, Teresa Brataniec, Marcin Dworak, Inga Wojtuszek, Martyna Hryncewicz-Lamber, Grażyna Morga, Agnieszka Nawrot, Grzegorz Szkotak, Beata Odyjas, Ewa Raczyński, Miłosz Rek-Lipczyńska, Agnieszka Sobolewski, Andrzej Tymkiewicz, Joanna Witeczek, Aleksandra Załęcka-Myszkiewicz, Magdalena Balcer-Zgraja, Małgorzata. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Załęcka-Myszkiewicz, Magdalena. Oprac.
Mańka-Szulik, Małgorzata Witeczek, Jerzy Wojewódka, Jerzy Wagner, Tomasz Juzwa, Nina Witeczek, Aleksandra Bogdan, Mirosław Bujniewicz, Zbyszko Cibis, Jerzy Czajka, Roman Czarnecki, Jakub Gorczyca, Adam Grzegórzko, Radosław Jóźwik, Anna Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Magdziak, Monika Makowska, Beata Maryńczuk, Paweł Nadolny, Adam Nawrot, Grzegorz Niebrzydowski, Wojciech Niezabitowska, Ewa Olejko, Wiesław Frolíková Palánová, Klára Pallado, Jan Peřinková, Martina Radwański, Damian Sokołowska-Moskwiak, Joanna Tomanek, Michał Witkowski, Bogusław Zalewski, Krzysztof Gil, Adam Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wojewódka, Jerzy. Oprac.


text:
Jyndrys, part 2
We piyrszym numerze „Zaraniŏ Ślōnskigo” we 1908 roku szło przeczytać historyjõ pod tytułym „Jyndrys”. Napisoł go Ferdynand Dyrna, co sie narodziōł w Jabłōnkowie, beztōż tekst je napisany po cieszyńsku. Part 1. idzie przeczytać pod tym linkym.
Darymne ôpiyrani! Ani sie nie pozdoł, już go w izbie na ławe przi piecu posadzili.
Strachu mioł borŏk pełne galaty, że aż nim dyrbało jak na mrozie. Boł sie, że czechmōn wie jak z nim bedōm nagrować. Wytrzeszczoł zestraszōne ôczy, skurczył sie, przicis ku piecu i czakoł, nie wiedzioł sōm na co… Zaś pachołcy i dziywki śmiŏli sie z chudŏka i rozmaicie nań dozygali.
Ale Jurek Kubicōw, kierymu do głowy strzeliło, aby Jyndrysa wkludzić do izby i poczynstować go jyny rŏz ôdegnoł dożyrŏczy, a Jyndrysa pocieszoł: – Nie bōj sie Jyndrys, żŏdnŏ krziwda ci nie bedzie. Tu se ôto siednij za stōł, a jydz, a pij, aż sie skulŏsz pod ławe! Abyś ty rŏz wiedział, że to dzisio wiesieli Jōnka Ôciypki, co mi Jewke sfuknył spod nosa! Był ôn moim kamratym, ale sie już skōńczyło. Teraz ty nim bedziesz Jyndrysku, bo wiym, że mi taki gańby nie zrobisz. – Postawił przed Jyndrysa kwaretke gorzały, krygel piwa, dwie tworużki, masny rożek i cygar. Potym zwyrtnył sebōm, zawiyrzgoł, nogōm przicupnył i łap dziewuche pod pazuchy, zaczōn z niōm wywijać, jak szalōny!
Jyndrys zaś zmamlasioł do ôstatka. Jak żyje, taki gościny mu jeszcze żŏdyn nie sprawił. Gymbe rozewrził, ôczy wywalił, i nie wiedzioł, czego sie pryndzy jōńć: czy tej gorzołeczki, czy tego piweczka, lebo tych tworużek, co tak kraśnie wōniały, aż strach!
Muzyka zaś grała, aż mu w uszach huczało, pachołcy-gipczŏcy dziewuchami ôkryncali jak stōnaście! Wiyrzgali, nogami tupali, a najbardzi Jurek Kubicōw!
Naroz przed karczmōm zaryczało, jakby ze sto hyrtōni! Wrzasku, pisku, wyciŏ, aż hruza! Pachołcy, dziywki hurmym do siyni, aby sie podziwać co sie też to za dziwy robiōm na polu. Jyny Jurek Kubica i jego kamraci z izby sie niegjyni, szak wiedzieli, te to Bujŏczkowŏ banda tak ryczy i czuli, co sie w karczmie bedzie robiło. jednak po sobie znać nie dali, że sie do bitki sposobiōm, ale muzyce grać kŏzali i tańczyli z takōm uciechōm, że żŏdyn z nich ani niezwŏżoł na zgraje, co sie kupōm poczyna prać i ciść do izby.
Tōm bande Bujŏczkowōm znali już wszyndy. Była to zgraja zebrano ze samej hołoty. Hersztym ich był Kareł Bujok, nejstarszy z trzech braci, chachar skōńczōny, kiery już baji ôdbył sztudacyj na Miyrowie. Był z niego chłop siŏdły, krympy, piersiska jak u byka, ôczy mioł iście zbujecki, pysczysko szrōmami zeszpecōne, zmasarzōne, a nosisko skrziwiōne, w korzyniu rozmiażdżōne; musiał po nim kiejsi pierōńsko ôberwać!
Jak sie weprali do izby, tak se też zaczyni poczynać. Ôbsiedli długi stōł, a każdy sie na ławie rozpiyroł, jakby jaki pōn. Kŏzali se dwa pōłlitry ôstrej z rumym, potym wursztu i piwa. Kareł, jak se popił i pojŏd, stanył rozkroczōny przi szynkfasie, cygar se zakurził i rozglōndoł sie po izbie, taniecznikōw mustrowoł.
Bezmała chcioł wyśledzić, czy sōm jacy do bitki, a wiela ich. Narŏz sie hersztowi ôczy zaiskrziły! Ujrzoł na drugim kōńcu Jurka Kubice jak prawie dziewuche broł do tańca.
– Dobre! – pōmyślał se, – z tym zacznym! I przecis sie przez dziywki ku przodku a stanył tak, aby go Jurek ni mōg w tańcu ōminyć i śledził go ôczami tak kocur myszy.
Ale Jurek, diŏsek wie, zamiast sie przibliżyć skryncił z dziewuchōm na postrzodek i Karła ôminył. I tak rŏz, drugi rŏz i trzeci rŏz!
Teraz sie Kareł zamroczył i zymbiska zacis ze złości, że mu ôbezgło, co se jak dobrze ôbmyślił. Chcioł sie już baji cofnyć, aby złość kwaretkōm zalŏć, a tu Jurek nie do postrzodka, ale prościutko ku niymu z dziewuchōm zakrynco. Ledwo go spostrzyg, wartko bokym stanył, łokieć wystawił – a Jurek prask do niego, jakby do buka, a mało sie z dziewuchōm nie wywrōcił! Ale Jurek niegłupi, wiedzioł czego Kareł chcioł po nim, i jakby nic, dali zwyrtoł ô ducha!
Zdało sie, że Kareł puknie ze złości! Przecã mu sie na muzykach po teraz dycki powiōdło, że co do kierego sturził, to zwada powstała, a ze zwady praczka, jego najmilejszo uciecha! A tu tyn hrōmski Jura, ani sie nie ôdezwoł! I zaklnył straszecznie, na zymbach zazgrzitoł, przebił sie ku stołu i chycił za krygel, aby sie piwym ôchłōdzić. Ale sie pōmylił, bo krygel jakby do stołu przikuty!
Podziwoł sie, kigōnoście krygel dzierży – a to Jyndrys! Dzierżoł chłopisko krygliczek całōm siłōm i brōnił piweczka jakby skarbu jakigo. Spojrzoł na Karła i głupio sie uśmiechnył we strachu ô piwko, kiere mu chcōm na moc wydrzić.
– Puszczej, cōż dzierżysz! – Eh bo, dyć to moje. – Psińco twoje, boś go ukrŏd, pierōnie! – Eh ni, bo mi go kŏzali. – Ale Kareł nie patrził, jego, czy nie jego, wyrwał Jyndrysowi krygel z gŏrści, piwo duszkym wypił i prōżny mu pod nos postawił . . . – Na, żebrŏku stary, wody sie nachlastej, a nie piwa!
Widzioł to Jurek Kubicōw i do Bujŏczka prziszkoczył. – Ty łachu złorzeczōny, cōż ty chłopu krziwdym robisz! Cudze piwo bedziesz chlastoł? – Mylcz a nie pyskuj, bo tu ni mosz nic do rzeczy! – Prawie, że jŏ tu mōm co do rzeczy złodzieju milijōński! Zapłaciłeś ty to piwo, żeś go wychlastoł? ty żabo parszywŏ. – A tyś go zapłacił? Psiŏ duszo zatracōnŏ, idź bo cie gichnym, aż ci sie hned pyskym czerwiōnka puści! – Jŏ go zapłacił, jŏ abyś wiedzioł kołtōniu, jŏ go zapłacił. A teraz ty zapłać, kiejś wychlastoł, chacharze złodziejski! – Jŏ chachar? jŏ mōm zapłacić, co, jŏ mōm zapłacić?! Na, mŏsz zapłate, pierōnie – i Liz! Jurka przez gymbe, aż mu czŏpka z głowy spadła! Ale Jurek gibczŏk nie darował i pac! Karła piyńściōm po pysku! Ôtrzyns sie herszt Bujŏczek jak niedźwiedź i wściekły skoczył na Jurka.
Zaczyni sie ôba milijōńsko zmŏgać. Targali sebōm, piyńściami po głowach sie prali, jedyn drugigo prōbowoł na ziym ôbalić! Powstoł poczōntek bijatyki!
Midzy pachołkami zaś zawrzało. Ôtoczyli kołym pasownikōw, a kiedy Bujŏczek noge Jurkowi poderwoł, ô ziym nim maznył i piyńściōm po głowie zaczōn bić, skoczyli Jurka ratować, i Bujŏczka jak bili tak bili, kany sie dało. Kareł zaś jak byk rozhuckany, skŏkoł, ryczoł, piyńściōm walił koło siebie! Ale już też prziskoczyła jego banda mu na pōmoc. Skoczyli jak psy na pachołkōw! I zaczła sie bijatyka na dobre.
Dziewuchy widziały, że taki taniec nie dlŏ nich, prask dwiyrzami, siyniōm do pola i uciekały ku chałupie jak kury przed krogulcym!
Pasownicy wrzaskem, wycim, przeklinanim całōm izbōm, zatrzyńsli, aż szyby drżały.
Skŏkali jedyn do drugigo, jak dziwŏcy kohuci i prali, bili po głowach, po pyskach, po uchu, po nosie, że sie już i krew lŏć poczyna. – Młōcili sie piyńściami, jakby cepami miyrwe w stodole! Wścieklizna brała wszyckich coroz to wiynkszŏ, krziki, wycia ustŏwały corŏz to bardzi. StypiIi sie za hyrtōnie i poczyni dusić, aż pyski siniały, ôczyska na wyrch wyłaziły. Kupami po ziymi sie kulali, zwijali, charczoł każdy i sapioł. Nic sto gadōw, kiedy sie zacznōm gryźć i żrać!
A jak już duszyniŏ było dość, zaczyny stołki trzeszczeć, krygle furczeć i brzinczeć, co tak nimi szastali, bili, walili I krziki, ryki wzmogły sie ôkropnie, jynkaniŏ, stynkaniŏ, zwuczyniŏ corŏz wiyncej. Krew sie loła jak w masarni. Tak strasznej, ôkropnej bitki w karczmie „pod gruszkōm” nigdy jeszcze nie było!
Jyndrys boroczysko, bardzo zesmutnioł, kiedy mu Kareł, ta zło dusza, piwko z krygla wypił a wody mu sie napić kŏzoł. Eh, bo też mioł nieszczyńsci z tym piwkym: jedno mu Francek rozloł, drugi tyn czert Bujŏczek wychlastoł! A przecã ôn stary Jyndrys, ani jednymu, ani drugimu nic złego nie uczynił. Nie szło mu tak ô te zlywki, bo ōne ciepłe, gorski, złe! dość sie ich już insze razy napił jeszcze napije. Ale to piweczko w krygliczku było taki szwarne, taki czyrstwiutki, a czŏpeczke miało takōm pieknōm, gynściutkōm!
Myśloł se go Jyndrys pieknie, pōmalutku ku tworużkōm przipijać, że gorzołke już mioł wypitōm, pōł tworużki i kōnsek rożka za jadrami, chcioł sie teraz piweczka natutać i chycił krygliczek ôbiyma rynkami, prziziyroł sie mu, do niego uśmiychoł, bo przeca tak hroźnie pieknie to piweczko wōniało, aż sie ślina w gymbie zbiyrała.
Ale bo też z tego Jurka Kubicowego dobre chłapczysko. Niech mu też za to pōnbōczek stokrotnie wynagrodzi na zdrowiu, na szczynściu, na wszyckim, tej roztōmiłej jagōdce, co ze starym żebrŏkym Jyndrysym taki mioł przecã miłosierdzi. I ôd wdziynczności i uciechy jakōm mioł, zwilżyły sie jyndrysowi mdłe ôczy. A tu tyn złorzeczyniec wydrził i wypił piweczko a z nim całōm jyndrysowōm ucieche! Żeby choć chudaczysko tego piwka był liznył, ni! tela co go jyny powōnioł!
l tōż boroczysko zesmutnioł bardziucno, tak, że ani nie czuł, ani nie widzioł, jak gwōli jego piweczka Jurek z Karłym nejprzōd zwade, a potym bitke zaczyni. Aż dziepro wrzaski i ryki Jyndrysa jakby ôbudziły i zlynk sie straszecznie, kiedy widzioł co sie robi, że to już nie taniec żŏdyn, ale bitka hrozno; kiedy poczuł, że to już nie muzyka gro, ale ludzie wyjōm i złorzeczōm!
Strach wielkucny go ôgamył i poczōn nim pytlować i zdało mu sie, że wpŏd kansi miyndzy zgraje wściekłych psōw, co go chcōm kōnsać, zagryźć, na kōnski poszarpać!
Że już nie w karczmie siedzi, ale kansi w piekle miyndzi czertami, a ci skoczōm, ryczōm, wyjōm, zymbami zgrzitajōm, widłami żgajōm, lańcuchami brzinkajōm, a w postrzodku nich sōm ancykryst, taki straszny, dziwŏki, jak niedźwiedź kudłaty! I widzioł Jyndrys, jak tyn ancykryst łapami wali. jakby pierōn bił, zymbiskami szczekŏ jak wilk poraniōny! A ôczyska u niego taki ôkropne, hrozne, jakby pełne siarki i ôgnia, a iskry sie z nich sypiōm jak ze snopa! Zlynk sie tych ôczy ôkropnie, bo sie na niego tak szpatnie, strasznie dziwały, ôgniym na niego sypały. Narŏz Jyndrysowi ôczy ôsłupiały. Widzioł i poznoł w ancykryście swego krziwdziciela, złorzeczōnōm dusze, Karła Bujŏczka! I zdryntwioł, bo mu sie zdało, że tyn Kareł–ancykryst na niego sie zagjyrzŏ, lańcuchym grozi, a tyn lańcuch tak przeca strasznie szczyrkŏ, brzinczy. I przimknōł Jyndrys zdziwŏczōne ôczy, skurczył sie z przerażyniŏ! Wtym brzink! Krygel w jego głowe – i Jyndrys zwalił sie z ławy pod stōł, jak wiyrzba sprōchnianŏ, kiedy pierōn do ni strzeli.
W tej chwili też lampa zgasła i ćma sie w izbie zrobiło, jak w miechu. Może kiery rznył do lampy, a może jōm i wiater zgasił, bo narŏz fuknyl przez izbe, że aż ôknym zatrzasło i szybki, jaki jeszcze zostały, z brzinkym wyleciały. A przi tym cosi zawuczało, zajynczało przeraźliwie. I jak gdyby wszyckim narŏz siły poodbiyroł, garła pozazdziyrgoł, ôd razu bitke przerwali, a wrzaski, ryki ustały; jyny pluca zadyszane charczały i sapiały jakby po jaki ciynżki robocie. Nikierych baji troche strach ôgarnył, jak tak zazwuczało, a Jurek to sie wartko przeżegnoł na myślōnke, że to śmierć tak zajynczała i ôknym zatrzasła.
l tak chwilke sie żŏdyn ani nie ruszył ani giōn, bo ćma wszyckich ôślepiła.
Dziepro gwizd za ôknami nimi poruszoł i zaczyni sie pojedni ciść i prać dwiyrzami, ôknami do pola. Byli to z bandy Bujŏczkowej, na kierych herszt Kareł zagwizdał.
Wypŏd ôn z izby na pole, zaledwo sic ćma zrobiła. Zmordowany, stłōczōny, zbity na „kwaśne jabko”, głowsko, pysk ôkropnie skrwawiōne, ôdziyż na strzimpy–strzampy stargane! Nic dziwnego! szak z trzyma czy nie wiyncej chłopami ôd razu miał robote, a ci przikłŏdali milijōńsko! l zebroł teraz swojōm bande, kierej sie nie miyni dostało jak samymu hersztowi, i w kity przez prziłog do lasa! Zanim Jurek i pachołcy wyszli przed karczme, ô Bujŏczku i jego zgraji już słychu– dychu nie było!
Poczyni sie teraz pachołcy przi studni z krwi ôbmywać, rany ôwiōnzywać, z potu i prochu sie ôciyrać. Bo też nie jedyn z nich ôberwał czercigo! Nejwiyncej sie bezmała Jurkowi dostało, bo mioł i głowe skrwawiōnōm, i siniec jak piyńść pod ôkym, a palec szkaradnie skōnsany. Ale to nic! Głōwna wiec, że Bujoczkowi i jego bandzie portki porzōndnie wytrzepali!
Karczmŏrz, jak widzioł, że sie wziyni za pyski i karczme mu chcōm rozwalić, hajdy do fojta i po szandarōw!
I tōż prziszli fojt, prziszeł szandar, w karczmie zrobić porzōndek. Spostrzegli jednak ôd razu, że już nima ani w czym. Ôkna wytłōczōne, w karczmie ćma, a na polu grōmada pachołkōw chustami ôwiōnzanych. Znakōw dość, aby poznać, że po wojnie. Rozkŏzoł teraz fojt pachołkōm, by sie z miejsca nie ruszyli, karczmŏrz zaś światło rożgnył i weszli do szynkowni. jak też weszli, tak ô mało lampy z gŏrści nie upuścił z przerażyniŏ, jak uwidzioł, co sie w izbie porobiło! Stoły sprzewracane, stołki, ławki połōmane, szyby w ôknach wybite, szklōnki, flaszki rozciepane, potłuczōne, a na dłożce kałuże krwi, z piwym, z błotym zmiyszanej! Zgroza go ôgarnyła, a łzy mu sie z ôczy puściły na widok telowej szkody.
Fojt aż zgłupioł, ôczōm swojim nie dowierzoł i spoglōndoł na szandara, co tyn na to! A szandar rozglōndoł sie po izbie, prziziyroł sie wszyckimu i każdōm wiec, czy była całŏ, czy strzaskanŏ, dobrze ôbejrzoł. Narŏz spostrzyg, że pod stołym przi piecu chłopisko leży, jednako ôżrałe, bo jakōżby inaczy. Posturkoł chłopa kolbōm, aby go do wstŏwaniŏ przinucić: „He, chlape, auf!”
Ale chłop sie ani nie giōn i leżoł dali, twarzōm na dōł, jak baran nieżywy. Ôdstawił teraz karczmŏrz stōł, aby chłopa wydobyć, i poznoł ôd razu, po dziurawym kożuszysku, że to stary Jyndrys leży. Nimożne, żeby sie był z pōłkwaretki tak ôpił! Poczyni chłopym ôbracać, aby go na izbe wysmyczyć, a tu pod nim kałuża krwi, a na koszulsku i na twarzi krwi skrzepłej na palec. Strach sie na niego było podziwać. – Widzieli teraz, że Jyndrys leży bez duszy, zabity! Głowe mioł nad uchym na słychach strzaskanōm, jakby go kiery kładziwym był piznył. Szandar z fojtym uznali, że go musioł kierysi strasznie szklankōm uderzić, bo na ziymi pełno szkła z rozbitego krygla leżało. Szandar szkło do szkatuły pozbiyroł, ksiōnżke wydobył i do ni cosi wpisoł.
Fojt tymczasym skrziczoł na pachołkōw i poczył ich ze szandarym wypytować co i jak było.
Wciaśniutko rano, ledwo słōnko zaczło świecić, sztyrze chłopi zanieśli na noszach trupa Jyndrysa do marowni. Prziszli potym z miasta panowie z becyrku z doktorym i protokol spisali.
A kiedy słōneczko już zachodziło, a niebiczko sie zafarbiło jakby niewinnōm krwiōm nieboszczyka, kopidoli złożyli trupa do grobu pod płotym, przi starej topoli, bez ksiyndza, bez ôjczynasza.
W całej dziedzinie nie było żŏdnego, ôkrōm Jurka Kubicy, co by Jyndrysa polutowoł, choćby jednōm łezkōm za nim zapłakoł. Byli baji nikierzi radzi, że Jyndrys na drugim świecie, bo sie jyny bōnczył, ziymiŏczki i kapuste wyjŏdoł, a nic nie robił, tela co ledwo norōnczke patykōw naciupoł.
Jyny starŏ topōl jakby płaczym szumiała za niewinnōm ôfiarōm przeklyntej bōjki, tej cery złorzeczōnego pijaństwa!


text:
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Prof. Wink je wotrostła w swójbje, w kotrejž dźěći wšitko jědźachu, štož bě mać zwariła. A zjěchu wšo hač do kónca, bjez toho zo bychu so hóršili. Ženje sej swoju jědź njewuzwolichu. Jeničke wuwzaće běchu narodniny (prof. Wink sej přeco praženeho honačika, homołu kukuricy a tołčene běrny z jušku přeješe a wišnjowy tykanc jako dessert). To jej přez lěta jara tyješe. Njeboješe so, hdyž jej něchtó něšto k jědźi poskićeše. Jědźeše samo jědźe, kotrež nochcyše jěsć – nastajenja dla (ćelećina!), dwělomneje čistoty dla abo dokelž so prosće grawaše. Přiwšěm je poskićene jědźe jědła.
Wjesoła powěsć rěkaše: Gundermann je žiwy – dźakowano pisarce scenarija Laili Stieler, dźakowano filmowemu režiserej Andreasej Dresenej, dźakowano chronikarjam kaž Richardej Englerej, Hansej-Dieterej Schüttej a Grit Lemke kaž tež mudremu postupowanju jeho swójby a tak namrěwcam prawa tež něhdźe 66,6 lět po jeho narodźenju we Weimaru. Najebać wjacore hudźbne česćace předstajenja revivalbandow inkluziwnje Gundermannoweje stareje skupiny Die Seilschaft – nětko z Christianom Haasu po puću – sy so přiwšěm tróšku wo dalewobstaće jeho twórby bojeć dyrbjał. Tola nětko sadźi Drježdźanski Činohrajny dom z kruchom „Gundermann – wšitcy abo žadyn“ energiske kaž tež dynamiske znamjo a twori z „Rewiju wo rjekach, trawje a wuhlu“ Toma Kühnela dobru wotpomoc, kotruž po lońšej wuspěšnej prapremjerje tež w nowej hrajnej dobje znowa pokazuja.
Swójbje serbskeho hladarja pućow w Njechanju (Nechen) pola Lubija narodźi so 12. požnjenca 1821 prěnje dźěćo, kotrež dachu wukřćić na mjeno Jan Bohuwěr. Bě to dramatiski čas, w kotrymž bě hólc na swět přišoł: čas přełama, čas wójny mjez mocami, kiž so po dobyću nad Napoleonom 1813 na němski narodny stat nadźijachu a tajkich, kotrež chcychu to stare zdźeržeć. Wójna wuliwaše so 1848/1849 w rewoluciji, wona pak swój cil njedocpě. Demokratija bu pobita, w Drježdźanach započatk meje 1849, ale tež w tamnych němskich statach.
Srjedź 19. lětstotka bě pak tež čas industrijneje rewolucije, kotraž njeje so zadźeržeć dała. W lěće 1835 běchu so Drježdźany a Berlin přez železnicu zwjazali, w samsnym času jědźechu prěnje parołódźe po Łobju. Jědnaće lět pozdźišo hižo wjedźeše železniska čara z Drježdźan přez Biskopicy hač do Budyšina a krótko po tym hač do Zhorjelca a Wrócławja. Hornja Łužica bu swětej wotewrjena. Traješe-li jězba z Drježdźan do Budyšina z konjacym zapřahom dotal cyły dźeń, trjebaše ćah jenož hišće hodźinu a 44 mjeńšin.
Dorothea von Philipsborn narodźi so 20. róžownika 1894 jako třeće dźěćo zemjanskeje swójby w šleskim Strehlitzu pola Schweidnitza, dźensa Strzelce Świdnickie. Hižo zahe jewjachu so jeje talenty paslenja a modelěrowanja kaž tež zajim za rěče. Pozdźišo nawukny wona francošćinu a jendźelšćinu. Jako 16lětna wukubła so na rězbarku na Akademiji wuměłstwa we Wrócławju a po tym w Drježdźanach. Kónc Druheje swětoweje wójny běše nuzowana swoju domiznu wopušćić. Staršej bratraj a wona wzdachu so wjetšeho kubła, a bjez zamóženstwa namaka Dorothea von Philipsborn z dwěmaj přistajenymaj – ze swojej bywšej wučerku a swojej domjacej – prěni kwartěr w Trjebinskej korčmje. Kónc 1940tych lět přidruži so žónskej trójce hišće molerka a wučerka wuměłstwa Eva-Maria Volck, wuhnanča z baltiskeho města Rigi. Wottam pochadźeše tež pola nas znaty wuměłc Friedrich Krause-Osten, molowacy wosebje w Slepom. Wosom lět pozdźišo namaka sej kwartet žonow přijomniše přebywanišćo w Běłej Wodźe.
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Profesor Wink bě w melancholiskej naledźe. Byrnjež so minjene měsacy z lochkej wutrobu na fascinowace wašnička wjacerěčneho swěta dopominał, njemóžeše wón začuće zrudoby wotbyć, měšane z njetypiskim hněwom. Mysleše sej, zo tele začuće mnozy ludźo w lěće 2021 dožiwjeja – reakcija to na rozbudźeny swět, na nanuzowanu izolaciju w minjenych 18 měsacach a na łžě a potłóčowanja mócnarjow.
To bě dźěl wotmołwy, bě wón sej wěsty. Něšto hinaše pak jeho tohorunja zaběraše. Čas žiwjenja bě wón móc rěčow a wšelakorosć swěta spěchował a so nad njej wjeselił. A žiwjenje bě nětko wohrožene přez škódnu uniformitu a přez rozšěrjacu so rěč hidy.
Na třoch dnjach (wot 2. do 4. julija) mějachu lětsa ludźo w Kamjencu, Žitawje a Lubiju składnosć, dožiwić koncert wosebiteho razu. Moto bě „675 lět zwjazk šesćiměstow – 800 lět Lubij – Hornja Łužica: słowjanska – sakska – europska“. Wotpowědnje zestajany bě tež program. Za słowjanskosć steješe prěni dźěl Korle Awgusta Kocoroweho oratorija „Podlěćo“, za Saksku Johanna Sebastiana Bachowy „Tönet, ihr Pauken! Erschallet, Trompeten!“ a za Europu „Te Deum“ Marca-Antoinea Charpentiera.
„Juraj bě mi dobry, snano najlěpši, wučer na polu ludowych rejow. Njeběch přeco jeho měnjenja. Diskusije z nim pak běchu stajnje runohódne a njesměrnje płódne. Zaměr bě, wěcki hač k jadru dodnić. Wobkedźbować, připosłuchać a reje tež sam/sama praktisce nawuknyć je za to runje tak wažne kaž stare pisomne žórła studować. Jenož takle hodźa so tež za jewišćo wědomje wuměłsce předźěłać. Tak wostanu přeco awtentiske – to je snano najbytostniše dopóznaće, kotrež sym ze zetkanjow za sebje sobu brała.“
Theresa Jacobsowa, hudźbna
wědomostnica při Serbskim instituće
Młody němski spisowaćel Lukas Rietzschel čitaše njedawno w domje Zastupnistwa Sakskeje w Berlinje ze swojeje druheje knihi „Raumfahrer“. Wona njeje kaž prěnička „Mit der Faust in die Welt schlagen“ w nakładnistwje Ullstein wušła, ale pola dtv.
reja
běše jónu
žiwjenski kraj
dobreje mysle
připódla
wuměna
njech budźe
njech tež
zwjercha
won
radšo wróćo
mjeztym zo
ze swěta
pokoj
Rejza Šěnowa
Maja Nagelowa je mišterka pisaka a słowa. Štož ruka do linijow přetworja, su hłuboko w njej zakótwjene čuća wo bytosći čłowjeka a jeje rozestajenja z mjezyčłowjeskej a towaršnostnej realitu. Rysowanje mjenuje pisanje, stajnje a wšudźe, z wulkim lóštom a ćělnej potrjebu. Ze swojimi grafiskimi srědkami ma cyle swójsku intensitu zwuraznjenja.
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.


text: W meji pisach wo wuskutkach tučasneje situacije na hrajnišćach. Hry bjez přihladowarjow běchu někak njepředstajomne, runje tež hladajo na atmosferu zwonka. Nětko, tři měsacy pozdźišo, mamy nazhonjenja a smy wězo mudriši. Fakt je, zo faluja emocije. Kopańca bjez přihladowarjow je kaž poliwka bjez sele. To so tež jasnje na zelenym kopanišću pokaza. Runje hladajo na štwórćfinale w champions league w hrě mjez Mnichowčanami a FC Barcelonu. Wysoke dobyće měješe tři přičiny. Sprěnja neutralne hrajne městno: Žane mustwo njeměješe domjacu lěpšinu. Potom wosebity k.o.-modus: Jenička hra rěka, so na tajku tež prawje nastajić. Mnichowčenjo koncentrowachu so połnje na tutón system. Tež hrajer FC Bayern Joshua Kimmich po hrě jasnje wupraji, zo chcychu přećiwnika přez cyły čas dominować. To so tež perfektnje poradźi. A naposledk wězo atmosfera: Tež w tutym dypku mějach zaćišć, zo njewědźachu Messi a co. prawu wotmołwu na hrajny system trenarja Hansija Flicka.


text:
Koćina leži něhdźe 6 km južnje Kulowa. Klóšterska woda so tam do Čorneho Halštrowa wuliwa. Mjeno móhło być wotwodźenka wot wosoboweho mjena „Chot“. Ale tež wukładowanje jako „městno při rozdrjeńcy“ je plawsibelne, wšako wjes při małej wyšinje leži.
1248 so „Chotin“ w dokumenće klóštra Marijina hwězda prěni raz pisomnje naspomnja. Jako běchu husića 1429 po njewuspěšnych jednanjach wo měr Łužicu domapytali, bu tež Koćina zničena. A ležownostne mjeno „Koćina“ hišće na městno dopomina, hdźež bě wjes něhdy stała.
Kapałku w Koćinje natwarichu 1750. Ze starych rozprawow pak zhonimy, zo běše tu hižo wjele prjedy „prastara mała kapałka bjez duri, ze zachodom na třěše“.
Jan Serbin, kiž bě w 17. lětstotku kanonik a farar, wottud pochadźeše. Česćowanje hnadowneho městna Róžanta jemu wosebje na wutrobje ležeše. Móra dla nawjedowaše 1680 putnikowanje do Róžanta, kiž je hač do dźensnišeho z tradiciju. 1668 poda so Serbin ke kejžorej Leopoldej do Wiena a wobstara wopismo, kiž prawa katolskich wobydlerjow města Kulowa před protestantam přichilenym wukazom sakskeho kurwjercha škitaše.
1896 bě wulki woheń nimale wšitke statoki w Koćinje zničił. Tež z wulkej wodu mějachu so ludźo w Koćinje často bědźić, doniž Čorny Halštrow wokoło 1960 njeregulowachu.
krótka info
prěnje naspomnjenje: 1248
zagmejnowanje: 1994
ličba wobydlerjow: 204
ličba bydlenskich domow: 56
wjesny předstejićer: Hubertus Korch
ZAJIMAWOSTKI
Krabatowy swět mloka
Zwonka wsy móža sej hosćo „Krabatowy swět mloka“ wobhladać, hdźež dóstanu dohlad do kołoběha ratarskeje produkcije a móža čerstwe mloko, jogurt abo z ruku dźěłany twarožk woptać.


text:
Južnochinske morjo
Južnochinske morjo (chinsce 南海, pinyin Nán Hǎi, vietnamsce Biển Đông) je nakromne morjo w zapadźe Ćicheho oceana při juhowuchodnej kromje Azije. Mjezuje z Chinu na sewjeru, z Chinskej republiku na sewjerowuchodźe, z Filipinami na wuchodźe, z Malajziju a sultanatom Brunei na juhowuchodźe, z Indoneskej na juhu a zapadźe a z Vietnamom, Kambodźu a Thailandskej na zapadźe. Je zwjazane z Wuchodochinskim morjom na sewjerowuchodźe, z Filipinskim morjom na wuchodźe, ze Suluskim morjom na juhowuchodźe, z morjom Java na juhu a přez Malakkaski přeliw z Andamanskim morjom w Indiskim oceanje na zapadźe.
Přestrjeń Južnochinskeho morja je 3,5 miliona kwadratnych kilometrow, maksimalna hłubokosć je 5559 metrow.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Commons: Južnochinske morjo – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Socialno-etnografiske slědźenja w Radworju (1963–1968)*
Před 70 lětami, w meji 1951, bu z Institutom za serbski ludospyt w Budyšinje prěnja slědźerska institucija zwonka uniwersitow na polu sorabistiki załožena. Tutón podawk ma so w rozšěrjenym konteksće wobšěrneje institucionalizacije a profesionalizacije serbskeje kultury po Druhej swětowej wójnje wobhladować. Tehdy wobdźělenych akterow, Serbow kaž tež Němcow, wjazaše ze załoženjom institucije narok, přichodne nacionalne wuwiće Serbow w »staće dźěłaćerjow a burow« na wědomostny fundament stajić. Po zahubnosćach NS-diktatury wěnowaše so dźěłowy program instituta předewšěm přezcyłnym dokumentacijam, inwentarizaciji a systematizaciji wšitkich k dispoziciji stejacych swědkow a swědčenjow serbskeje rěče a kultury.1 K tomu zahajichu so w běhu 1950tych a 1960tych lět někotre z wysokimi koštami zwjazane dołhodobne projekty, kotrychž wuslědki so husto we wudaćach wobstejacych z wjacorych zwjazkow wozjewichu, kiž su hač do dźensnišeho njeparujomne standardne dźěła sorabistiki, mjez druhim rjad Serbske narodne drasty (wušli 1954–1979) a Serbski rěčny atlas (1965–1996). Empiriske hrube daty a dalše dźěłowe materialije z wšelakich sorabistiskich slědźerskich projektow Instituta za serbskich ludospyt nańdu so dźensa z wulkeho dźěla w Serbskim kulturnym archiwje. Wone chowaja zwjetša přeco hišće wulki potencial za wědomosć a praksu – přetož njeje so zmolom wšitko, štož bu za čas NDR dokumentowane a přeslědźene, wozjewić směło. Na přikładźe Radworskeho projekta chcu to w slědowacym bliže rozłožić.
Jako nazhonity nakładnik wědźeše Měrćin Benada, do čeho bě so dał. »Bjez wojowanja přećiwo wšěm zadźěwkam njeje dotal ani jedna kniha wušła«, přeradźi Klausej J. Schillerej, projektowemu koordinatorej »Stawiznow Serbow«, w meji 1974. Někotre tydźenje zašo bě prěni z wosom manuskriptow (druhi zwjazk, němsce) do sadźby šoł. Hač k dokónčenju štyrizwjazkoweje twórby dyrbjało hišće pjeć lět trać. Předwidźiwje přihotowaše nawoda Ludoweho nakładnistwa Domowina kolegu Instituta za serbski ludospyt na intensiwne zhromadne dźěło a so bojownisce rozžohnowaše: »Do boja – zdar!«1
»Knihi maja swój dóńt« rěka znate wuprajenje łaćonskeho gramatikarja Terentianusa Maurusa, a to płaći we wosebitej měrje za tajke knihi, kotrež wuńdu pod restriktiwnymi politiskimi wuměnjenjemi, za literaturu w dohladowanskich statach a totalitarnych diktaturach. Dołhi a wobćežny nastawanski proces štyrizwjazkowych »Stawiznow Serbow« wobswětla móžnosće a wobmjezowanja knižneho nakładnistwowstwa NDR. Na jeho přikładźe da so eksemplarisce pokazać, kajku odyseju měješe někotryžkuli knižny manuskript přetrać, prjedy hač dóńdźe do ćišća a skónčnje do knihikupstwa. Na bojach wo wozjewjenje »Stawiznow Serbow«, kotrež Benada Schillerej w meji 1974 připowědźi, běchu hnydom wjacore strony wobdźělene: awtorojo, institut, Akademija wědomosćow, nakładnistwo, Domowina, SED a statne organy. Wšě běchu zapřijate do kompleksneho procesa z oficialnym mjenom »Druckgenehmigungsverfahren«, kotryž móhli pak tež prosće censuru mjenować.
Jadno pśisamem zabyte, ale weto wuznamne tšojenje serbskich kulturnych stawiznow lětni se 2019 k styrźastemu razoju. W lěśu 1979 jo wujšeł stwórty a slědny zwězk »Stawizny Serbow« w serbskej a nimskej rěcy. Prědne wědomnostnje wuźěłane a za šyroki publikum wobźěłane cełkowne pśedstajenje serbskich stawiznow, wót wšogo zachopjeńka až do pśibytnosći, běšo z tym dokóńcone.
Dobrej dwa lětźasetka jo se sorabistiske slěźenje z tym projektom zaběrało. 15 awtorkow a awtorow Instituta za serbski ludospyt w Budyšynje ako teke Karla Marxoweje uniwersity w Lipsku su pó wopśimjeśu ku tym styrim zwězkam pśinosowali. Z wusokosću nakłada wót 5.000 (wudaśe w nimskej rěcy) respektiwnje 1.000 (serbske wudaśe) eksemplarow na zwězk lice »Stawizny Serbow« k twórbam sorabistiki z nejwušym nakładom.
Wjelika proca, kótaruž su wobźělone tencas do tych styrich zwězkow inwestěrowaś mógali, ma w prědnem rěźe něco cyniś z politiskim wuznamom toś togo projekta. Historiografija jo měła w NDR jadnu eminentnje legitimatorisku funkciju a jo była wažny kněžaŕski instrument partaje. Wóna jo dejała płaśecy politiski system a towarišnostny pórěd tak pomjenjonego stata źěłaśerjow a burow wobtwarźiś, z tym až jo ideologiski fundament SED-diktatury – marxizm-leninizm – ako historiski njewobinjece wuwiśe portretěrowała. »Stawizniska propaganda jo póśěgnjenje na praksu se wuwijajuceje marxistiskeje [serbskeje – F. P.] ludowědy wósebnje mócnje pódšmarnuła«, jo Jan Šołta, wjednik cełkowneje redakcije styrich zwězkow, slědkglědajucy wuzwignuł.1 Towarišnostny nadawk historiografije jo dejał byś, socialistiske wědobnje Serbow spěchowaś a jich identifikaciju ze statom mócowaś. Wšykne styri zwězki su prezentěrowali źěłowy rěd wóneje stawizniskeje propagandy.


text:
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Z premjeru noweho čěskeho filma „Zatopek“ zahajichu minjeny pjatk wječor 55. mjezynarodny filmowy festiwal w Karlovych Varach. Dźěło režisera Davida Ondřičeka wobjednawa žiwjenske stacije čěskeho dalokoběharja Emila Zatopeka. „Sportowc a jeho žiwjenje mje fascinujetaj. Zatopek bě so swójbje z wosom dźěćimi w městačku Kopřivnice narodźił a sta so bjez wosebitych wuměnjenjow, za to pak z wulkej prócu, jedyn z najlěpšich sportowcow swěta,“ rozłoži David Ondřiček.
127 filmow, hrajnych kaž tež dokumentarnych, w běhu tydźenja wćipnym lubowarjam kinematografije prezentuja. Wuměłski nawoda festiwala Karel Och chwali sej lětuši dobry poskitk. „Smy sej wjace hač dźesać wuběrnych tukrajnych produkcijow wobhladali. Tři z nich chcemy přihladowarjam we wobłuku hłowneho wubědźowanja předstajić, tři dalše w rubrice „wuchodnje zapada“.


text:
Kóžde lěto swjeća so někajke róčnicy. Móže to być prěnje pisomne naspomnjenje, kaž na přikład lětsa w Jaseńcy, hdźež na 650 lětne wobstaće wsy spominamy. Móža pak to tež być róčnica załoženja někajkeje wosady, wohnjoweje wobory abo někajkeho sportoweho towarstwa.
Tak běchu před 115 lětami někotři entuziasća w Mnichowje załožili FC Bayern Mnichow. Tón wuwiwaše so spěšnje na wodźacy sportowy klub wulkoměsta, pozdźišo cyłeje Bayerskeje, a słuša dźensa do najwuspěšnišich swěta. Na wsach je so organizowana kopańca wjele pozdźišo přesadźiła, tež na serbskich. Kónc 20tych/spočatk 30tych lět su so wjesne mustwa z Radworja, Chrósćic, Ralbic abo Worklec mjez sobu wubědźowali. W někotrych druhich europskich krajach – předewšěm we Wulkej Britaniskej – započachu hižo srjedź 19. lětstotka za bulom honić. Rěči so tuž wo tym, zo steješe kolebka kopańcy tam, zo je Jendźelska jeje „maćerny kraj“. Tež modernu kopańcu nastupajo to přitrjechi.


text:
Strzedńe Storocza
Strzedńe Storocza (tyż Strzedńe Stoleća, Strzedńe Wjeki) je uokres gyszichty Wschodńij Cywilizacyje uokryślůny mjyndzy V a XV stolećym.
Jejich anfang śe rozlygowuje zauobycz we roku 476 do kupy ze Upodkym Rzimiskigo Imperyjům a jejich szlus śe datuje na 1492, kej to Krzisztof Kolůmb uoddeknył Amerika. Tyż śe ńykej mjast tygo bjere 1453, skuli tygo, co we tym roku do kupy bůły trzi wożne wydarzyńa - Upodek Bizantyjskigo Imperyjům, wynokwjyńy durku (Gutenbergowa Biblijo) a kůńec stoletńij wojny.


text:
Indjanery
Indjanery to je mjano nojsrogšyj grupy rdzynnyj ludnośći Ameriki (uobok Inujitůw a Aleutůw), kero uobejmuje mynga roztůmajtych plymjůn a grup uo roztůmajtym poźůmje rozwoju, charaktyře a kultuře. Zaličo śe jeich we antropolůgije do rasy žůutyj. Jeich mjano je po prowdźe felerne, a wźyno śe skiž tygo co Křištof Kolůmb myślou, co dopuynyu do Indji. Terozki užywane sům tyž inkše mjana, jako Aboriginal Peoples (ludy pjerwotne), Native Americans (rdzynne Amerikůny) abo Amerindjanery. Podug nojšyřyj přijyntyj we nauce teoryje, Indjanery přykludźiuy śe do Ameriki s Azyje we čos uostatńij epoki lodowcowyj (20-35 tyś. lot nazod) bez Ćyśnina Beringa. We uokreśe kolůńizacyje ojropejskij we Americe bůuy ůune fest tympjone a śiuům nawrocane na chřeśćijaństwo. Ńykere jeich fest rozwińynte kultury coukim upoduy (Inki, Azteki, Tolteki a inkše). We USA a Kanadźe wjynkšość ś nich pozawjyrano we rezerwatach. Terozki majům we kůnstytucyjach a inkšych aktach prawnych państw Ameriki zagwarantowane růwne prawa a swoboda, we tym tyž swoboda religijno. Skiž tygo powstou a rozwijo śe ruch panindjanerski, kery odwouůje śe do kulturowyj a etńičnyj wspůlnoty Indjanerůw.
Krojcoki Indjanerůw s bjouymi mjanuje śe Metysůma, a s Negrůma - Zambo.


text:
Najwjetša kamjenjowa zahroda Europy
Park błudźenkow we Wochozach je krajinowa zahroda, stworjena ze 7.000 skandinawiskich błudźenkow. We łahodnje formowanej pahórkatej krajinje rosće wjace hač 100.000 rostlinow wrjosa, kerčinow a drjewinow. W zhromadnosći z hoberskimi błudźenkami tworja tu w kóždym počasu fascinowacy parkowy wobraz w přeco nowych barbach a formach.
>> Park błudźenkow je dźěl mjezynarodneje kulturneje šćežki zahrodow, kiž zwjazuje něhdźe 30 parkow a zahrodow podłu wobeju stronow Nysy.
Skandinawiscy zapućowarjo
Zwotkel přichadźeja tute hoberske błudźenki? Hišće před 10.000 lětami zawodźěwachu mócne lodowe woršty daloke dźěle sewjerneje Europy. Lodowe masy pohibowachu so do juha a njewuwostajachu ničo, štož bě jim na puću. Cyłe hory buchu wotnošene a do šćerkow, pěskow abo hlinow rozmlěte. Jednotliwe kamjeniska wobstachu přećiwo tutej mocy. Lód suwaše je ze Skandinawiskeje do Łužicy. Łužiske hórnistwo wurywaše lětnje tysacy tonow tutych zabłudźenych kamjeniskow. W 1990tych lětach nasta ideja, z wuzwolenych kamjeniskow stworić parkowu krajinu.
>> Geologam poradźi so w 19. lětstotku, puće zabłudźenych kamjeniskow wuslědźić.
Sydom wobłukow parka
Wzmiće sej čas! Na 20 hektarow wulkim arealu móžeće sej sydom wobłukow parka wobhladać: kamjenjowu zahrodu, hatnu zahrodu, holansku zahrodu, wysoke bahno, lěsny jězor, skalnu zahrodu, Mału Skandinawisku. Na najwyšim dypku steji pólne znamjo. Wottudy maće šěroki wid do Łužicy. Dožiwjenje parka přez mosty a pahórčiny, nimo rěčkow a wódnych kaskadow, přez kamjenjowe zahrody a holansku krajinu započina a skónči so w modernym wopytowarskim centrumje.
>> Park błudźenkow we Wochozach zdoby sej mjeztym dwójce mjezynarodne wuznamjenjenje za parki a zahrody „Green Flag Award“.
Dyrdomdej w pusćinje
Trochu schowana w dole leži „Pusćina“, z lubosću zhotowjene dźěćace hrajkanišćo.
W dyrdomdejowej oazy z drjewa, hliny a kamjenja da so wulkotnje hrać a wočerstwić: na chribjetach błudźenkow ke krosnowanju, w labyrinće karawanserije a na hrajkanišću při wodźe kołowokoło studnje.
>> Pytarjo za pokładom kedźbu! W pěsku pusćiny su małe pokłady schowane. Móžeće je namakać


text:
Zo je Martin Luther ze swojim přełožkom biblije wuznamnje přinošował k nastaću dźensnišeje spisowneje němčiny, słuša k powšitkownej wědźe. Ale tež w mnohich druhich rěčach je přełožowanje Swjateho pisma měło wažnu kulturnu funkciju.
To zwuraznja so tež w pólskej knize pod titulom »Nowy testament w stawiznach a kulturje Europy – 450. róčnica přełožka Noweho testamenta přez Mikławša Jakubicu do delnjołužiskeje rěče«.1 Kniha je rozprawa wo wědomostnej konferency uniwersity w Zielonej Górje, kotraž wotmě so 25. a 26. septembra 1998, potajkim před wjace hač 20 lětami w Ochli na kromje uniwersitneho města. Na njej wobdźělichu so, kaž so w předsłowje pisa, »stawiznarjo, rěčespytnicy a biblisća z Kanady, Pólskeje a Němskeje, mjez nimi tež jedyn Łužičan«. Tutón Łužičan běch ja – dr. Měrćin Völkel bě mje pósłał – a dźeržach jenički serbski referat konferency pod titulom »Rozprawa z dźěłarnje přełožowarja biblije«.
Rozprawjach tam wo přełožowanju Swjateho pisma, kiž smy někak w času mjez 1957 a 1976 jako studenća teologije a młodźi duchowni zdźěla w kolektiwje zdokonjeli a wo našich impulsach. Mjenuju teologiski, narodny, wědomostny a »rewolucionarny« impuls. A pod nadpismom »Što so dale sta« praji so, zo so w lěće 1966 wušły Nowy zakoń přez katolske wosady rozšěrjowaše, w swójbach čitaše a »tak so naš misionariski a narodny impuls dopjelni: Ludźo čitachu Bože słowo a woni čitachu to w modernej serbskej rěči.«


text:
Jeżech stond #1 – Szczepan Twardoch
Ze Szczepanym Twardochym pogodali my ło tym, jak był bajtlym, ło uciechach i nojgryfniyjszych ślonskich słowach.
Szczepan Twardoch – ślonski pisarz i publicysta, wyuczony socjolog i filozof. Za ksiożka „Morfina” dostoł Paszport Polityki 2012 a łod czytelników w 2013 nagroda literacko Nike.
„Jeżech stond” to filmy, w kierych wystympujom Ślonzoki, kierzy robiom festelnie gryfne rzeczy i przi tym poradzom godać po naszymu.
Nakryńcił: Radosław Kaźmierczak
Muzyka: Sambor Kostrzewa, Michał Lipiński
Łodwiydź nos na facebooku: facebook.com/gryfnie


text:
Sty 25, 2020 | Inne, Po naszymuCo jyże robiom bez zima? Na podzim jyże idom spać, bezto niy wiym, czamu dziepiyro teroz ludzie ło nich se przipomnieli a wymyślili Dzień Jeża? Jedyn znajomy feszter mi padoł, że to nejści skuli tego, że je ich coroz myni i trza pomyśleć...
Sty 18, 2020 | Po naszymuBez telewizora Nasze dziecka tego niy pamiyntajom, bo łoni telewizor mieli „dycki”, ale moji łojcowie kupili te „czarodziejski pudło” dziepiyro poczontkiym siedemdziesiontych lot. Wtynczos telewizor był już we prawie kożdej chałpie, ale przodzi...
Sty 11, 2020 | Po naszymuJózikowo pokuta Starzik Konsek mioł yno jednego wnuka. Synek mianowoł sie tak samo jak starzik, ale nic wiyncy po nim niy erbowoł! Stary Konsek był za bajtla posuchliwy, pomogoł łojcom we robocie a łogromnie go we szkole kwolili, bo...


text:
Bangkok
Spůłrzyndne: 13°45' N 100°31' E
Bangkok (taj.: Krung Thep; กรุงเทพฯ, abo Krung Thep Mahanakhon; กรุงเทพมหานคร) to je stolica a nojsrogše mjasto we Tajlandyji, pouožůne we pouedńowej tajli kraju nad řykům Menam, ůng. 40 km uod jeji ujśćo do Zatoki Tajlandzkij. Podug Śwjatowyj Uorgańizacyje Meteorolůgičnyj je to nojgoryntše mjasto na śwjeće. Je to tyž jydno s nojgibći rozwijajůncych śe mjast, uod zakońčyńo II wojny śwjatowyj jygo ličba ludnośći wzrosua 10-krotńy. Je wjelgim uostřodkym turustyki, a we tym tyž seksualnyj.


text:
Familijne porwanie
Maszynki do golyniŏ padły łupym dwōch chopōw, co w ôstatni weekynd byli chycyni ôd pracownikōw ôchrōny w cyntrum handlowym. Syn i ôjciec poszli społym kraść, chociŏż pŏrã miesiyncy tymu jedyn z nich ôkrŏd drugigo. Kryminalni dowiedli, iże nastolatek we wrześniu porwoł ôjcu laptopa i aparat cyfrowy po włōmaniu sie do jego dōmu.
W piōntek przed 15.00 szandarzi ôstali poproszyni ô interwyncyjõ w cyntrum handlowym. Wezwali ich ôchrōniŏrze, kerzi chyciyli dwōch chopōw na porywaniu maszynek do golyniŏ. W czasie legitymowaniŏ nastolatek podoł jednak fałszywe dane – niy swoje a ôd modszego brata.
Przitōmni wachtyrze prawa hned zarŏz wykryli cygaństwo i dowiedli, iże to niy ôn przed niymi stoji. 19-latek podoł sie za modszego brata, bo ôkrōm kradzieży sklepowyj mioł na sumiyniu moc poważniyjsze przewiniynie.
We wrześniu łōńskigo roku włōmoł sie do dōmu ôd swojigo ôjca i wyniōs z niego laptopa jak tyż aparat cyfrowy.
37-letni ôjciec, podobnie jak jego syn za kradzież sklepowõ ôstoł skŏrany sztrŏfōm. 19-latek dostoł ôkrōm tego sztrŏfa za cyganiynie szandarōw, a niyskorzij usłyszoł ôbskarżynie porwaniŏ z włōmaniym na szkodã ôjca. Hned stanie przed sōndym, grozi mu nawet do 10 lŏt heresztu.


text:
Ben Nevis
Ben Nevis (šotiskogelsce Beinn Nibheis) je z wysokosću wot 1345 metrow najwyša hora Šotiskeje a cyłeje Wulkobritaniskeje. Nadeńdźe so při zapadnym přibrjoze Šotiskeje njedaloko městačka Fort William.
Ben je gelske słowo za „horu“ a Nevis anglizěrowana warianta słowa Nibheis, kotrež hodźi so přełožeć pak jako „zły“, pak z formy neamh-bhathais jako „wjeršk w mróčelach“ („neamh“ = njebjesa abo mróčele; „bhathais“ = wjeršk). Za druhu wariantu rěči, zo je Ben Nevis zadźěwk ze zapada pochadźacym atlantiskim powětrowym masam, čehoždla knježitej na 300 dnjach wob lěto dešć a mła.


text: Wojerecy (AK/SN). Město Wojerecy chce wopory prawicarskeje namocy 1991 dale ofensiwnje wopominać. Zawjazać chcedźa tež dalšich časowych swědkow, kotřiž so ze šulskimi rjadowanjemi rozmołwjeja. To zawěsći Wojerowski wyši měšćanosta Torsten Ruban-Zeh (SPD) minjeny štwórtk na nowinarskej rozmołwje we Wojerecach. Při tym zhladowaše na dopominanski kónc tydźenja, wotměty wot 17. do 19. septembra pod hesłom „Wojerecy 1991: Dopomnjenki – Dohlady – Perspektiwy“. Z podijowymi diskusijemi, wustajeńcu „Nazyma‘91“, z fotowej pokazku „Běchmy kolegojo“, z kritiskim historiskim měšćanskim wodźenjom, z rozmołwnym wječorkom „To njejsym wědźał“, z wopomnjenskimi kemšemi a knižnym čitanjom je město nad Čornym Halštrowom na podawki nazymu 1991 dopominało. Swědcy su w šulach z wuknjacymi rěčeli, na přikład David Macau na Leóna Foucaultowym gymnaziju. „Chcemy na to nawjazać“, Ruban-Zeh wuzběhny. Předstajomne tohorunja je pomnik „Wojerecy 1991“ na Dr. Külzowej hasy z tafličkami, kotrež pokazuja na wopory a časowych swědkow wudospołnić.


text:
Trener Ruchu Chorzów – Łukasz Bereta nie doszedł do porozumienia z klubem i jego kontrakt nie…
Tag: #Bereta
„Chciałbym podziękować kibicom za doping, bo tego nam na prawdę brakowało” – trener Bereta po meczu z Wartą
Po szpilu byli my na konferyncji prasowyj. Poniżyj prezyntujymy zapis ze tyj konferyncji, tymrazym po Polsku.…
Niybiescy wrŏcajŏm do tryningów. Co ze ligom?
We pyndziałek, 4 maja, fusbalorze Ruchu wrŏcajŏm do tryningów, ale prziszłość III Ligi dalyj niy je…
COVID-19, jak se radzŏm Niybiescy? [WYWIAD]
Koronawirus dotykŏ niy ino przedsiymbiorstwa powszechnie wszistkim znane, ale tyż świat fusbalu. Ło tym, jak sie…
Pogrom przy Cichyj 6 – konferyncja prasowŏ i wypowiydź fusbalorza po szpilu Ruch – LZS
Ruch Chorzów wygrŏł ze LZSem Starowice Dolne aż 7-2! Po szpilu bylimy na konferyncji prasowyj i…
Nŏjstarsze Derby Ślōnska dla Ruchu! – Konferencja po szpilu Ruch – Polonia [3-1]
Ruch Chorzów pewnie pokonŏł Polonia Bytom 3-1. Tory do Niybieskich szczylali Kasolik, Idzik i Jakub Nowak.…
„Na taki mecz nie trzeba nikogo dodatkowo motywować” – wywiad ze trynerem Łukaszem Beretą
Ruch Chorzów zrymiowŏł ze Górnikiem II Zŏbrze 2-2. Po szpilu zapytali my trynera Ruchu ło pora…
„Zarys drużyny tworzył się podczas całych przygotowań” – wywiad ze trynerem Łukaszem Beretą
We sobota, 17 sierpniŏ, ło 17:00 Ruch zacnie sezon we III grupie III Ligi. Ło aspektach…
Piyrwszy tryning fusbalorzy Ruchu
Fusbalorze Ruchu Chorzów dzisiŏj wrócili do zajynć. Piyrwszy tryning odbōł sie na szpilplacu przi ul. Lompy…
Łukasz Bereta nowym trynerem Ruchu!
Ruch Chorzów dzisiŏj ogłosiōł nazwisko nowyko trynera. Łostŏł nim Łukasz Bereta. Łukasz Bereta mŏ 28 lŏt,…
Przigotowania do syzonu przełożone
Dzisiŏj, 17 czyrwcŏ mieli wrócić do zajynć fusbalorze Ruchu. We piuntek dowiydzieli sie, że jednak zacnŏm…


text:
Huronski jězor
Huronski jězor (jendźelsce Lake Huron, francosce Lac Huron) je druhi najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a štwórty najwjetši cyłeho swěta. Wón je srjedźny z pjeć „wulkich jězorow“ (Great Lakes) a namaka so na hranicy mjez Zjednoćenymi statami a Kanadu. Jězor leži 176 metrow nad mórskej hładźinu, potajkim wósom metrow niži hač susodny Horni jězor a je z přestrjenju wot 59.586 km² wjetši hač Chorwatska.
Wuchodny pobrjóh jězora słuša ke kanadiskej prowincy Ontario a zapadny k zwjazkowemu statej Michigan. Najwjetša kupa w jězoru je Manitoulin, kotraž je tež najwjetša jězorowa kupa na swěće. Huronski jězor je z Michiganskim jězorom přez Mackinacski přeliw bjez wysokostneho rozdźěla zwjazany a wuliwa so přez rěku St. Clair River do Erieskeho jězora.
Při Huronskim jězorje leža města Saginaw a Bay City w Zjednoćenych statach a Sarnia w Kanadźe.


text:
ILO 169 - Bundeskanzeramt wótgroni
Kněžaŕstwo hugronijo se za to, až se Serby ako indigeny lud pśipóznaju, zdźěli kanclaŕske zastojnstwo pśedsedarjeju hustawowego huběrka Serbskego sejma. - Serbski sejm běšo se na kanclaŕku dr. Angelu Merkelowu w toś tej nastupnosći hobrośił.
„Ludowe kupki a mjeńšyny su źěl kulturneje a historiskeje identity. Jich zachowanje pśinosujo ku kulturnej wjelerakosći a zamóžo tež mjazystatnu huměnu spěchowaś“, pišo se w lisće pśedsedarja sejmowego huběrka Hajka Kozela. „Zwězkowemu kněžaŕstwoju jo šćit indigeneje ludnosći wósebnje wažny.“ Togodla, tak se dale huwjeźo, jo kněžaŕstwo ratifikaciju ILO-konwencije 169 do koaliciskego dogrona zapśěgnuło. Realizěrowanje se tuchylu wót Zwězkowego ministerstwa za źěło a socialne pśigótujo.


text:
Wjeselo w sněze - Freude im Schnee [01/2017]
30 šulerjow sedmeho lětnika Worklečanskeje wyšeje šule “Michał Hórnik” přebywaše w januarje w sněhakowarskim lěhwje w čěskim Bedřichovje. Wuměnjenja w sněze běchu runjewon optimalne. Nimo sportoweho wučerja Křesćana Bejmaka a jeho bratra Floriana Bejmaka staraštaj so tež čěskej wučerjej wo šulerjow. Wonaj jim na čućiwe a žortne wašnje sněhakowanje nawučištaj. Socialna dźěłaćerka Rěčneho centruma WITAJ Franciska Zopic młodostnych do Čěskeje tohorunja sobu přewodźeše.
Při šćipatymi stopnjemi daloko pod nule nawuknychu šulerjo w třoch skupinkach zakłady sněhakowanja na běžkach kaž tež ski alpin. Bórze hibachu so cyle samozrozumliwe po sněhakowarskim arealu, mějachu wjeselo při wužiwanju liftow a wuspytachu wšelake pisty.
Wšitcy holcy a hólcy 7. lětnika běchu při sněhaowanju wuspěšni, tak zo je jim dobra znamka w sporće wěsta. Nimo wšědneho sněhakowanja wubědźowachu so woni potom na wječorach w blidotenisu a bowlingowanju, wuchodźowachu so po Bedřichovje a podachu so do kupjele “Babylon” w bliskich Liberecach.
Wjeselo při zymskim sportowanju a dobra nalada mjez šulerjemi a wučerjemi polěkowachu tomu, zo bě přebytk jara poradźeny. Je hižo z dołholětnej tradiciju, zo jězdźa Worklečanscy holcy a hólcy do Jizerskich horinow a so tam w sněhakowanju zwučuja. Tak powědaja šulerjo hišće dołho wo přebywanju w Bedřichovje. Kóžde lěto znowa da so wobkedźbować, zo so tajke zhromadne jězby pozitiwne na rjadowniski cyłk a dobru zhromadnosć wuskutkuja.
Error
fota a tekst: F. Zopic


text:
14.11.2012
»Hejsa, hody du« − nowa CD za dźěći wušła
Adwent a hody − wosebje za dźěći je to najrjeńši čas lěta. Hač při paslenju hodownych darow, při pječenju poprjančkow abo při druhich hodownych přihotach – z hudźbu wšitko lěpje dźe. Za tutón potajny čas je nowa CD „Hejsa, hody du“ z 18 znatymi a mjenje znatymi serbskimi dźěćacymi spěwami wo zymje, adwenće a hodźoch wušła. Spěwam z archiwa Serbskeho rozhłosa je Sylwija Wjeńcyna krótke zwjazowace „mosćiki“ přidała a k tomu so hodźace stawiznički napisała. Gabriela Marija Šmajdźina wě ze swojim ćopłym a měrnym hłosom dźěćom wo swjatej Borborje a swjatym Mikławšu powědać, a tež hodowna stawizna na nowym zynkonošaku njefaluje. Ze spěwami kaž „Horu horje, horu dele“, „Maći, zaswěć swěčki mi“ abo „Bože dźěćo“ móžeja sej dźěći wot 4 lět čakanje na patoržicu přikrótšić.


text:
14 Majstrów, 3 Puchary, 100 lŏt istniyniŏ, a to jesce niy koniec! Dzisiŏj gyburstag łobchodzi Nŏjbarzij Utytułowany Klub we Polsce! Ruch Chorzów!
Nŏszŏ redakcjŏ składo wszistkim zwiōnzanym ze Klubem – łod sprzŏntaczki po Prezesa, cy fusbalorzy – życzeniŏ, coby swoimi działaniami dalyj przicziniali sie do tworzyniŏ Legendy Bez Końca!
Kybicom życymy jesce wiyncyj wiary, bo to łona dŏwŏ siła do dopingu, życymy tyż im, coby mogli świyntować jak nŏjwiyncyj Majstrów i Pucharów.
1920 lŏt!
Redakcjŏ Życia na Niebiesko


text:
Wokrjes dale hotspot infekcijow
Budyšin. Budyski wokrjes je wčera wo 44 natyknjenjach z koronu a wo smjertnymaj padomaj informował. Komuna z najwjace infekcijemi su Zemicy-Tumicy z 80. Tydźenska incidenca wučinja dźensa po Roberta Kochowym instituće 278,6, z čimž je wokrjes w Sakskej třeći a w Němskej dźesaty najbóle potrjecheny. W Zhorjelskim wokrjesu zwěsćichu wčera šěsć koronainfekcijow a wosom smjertnych padow. Incidenca je tam dźensa po RKI 181,6.
Spěchuja biomodelowe regiony
Drježdźany. Sakska chce prěnje štyri bioregiomodelowe regiony tři lěta po hač do 100 000 eurach spěchować. Za to je ministerstwo za energiju, škit klimy, wobswět a ratarstwo wčera požadansku dobu startowało. Zaměr spěchowanja je, zo akterojo z nazhonjenjemi w regionalnym zwičnjenju žiwidłow hromadźe dźěłaja a w swojim regionje bioregionalne rjećazy wutworjeja.
Přetworja měšćanski park
Zaso jedyn z hotspotow
Budyšin. Z dźensnišej tydźenskej incidencu 294,2 po RKI słuša Budyski wokrjes wospjet k hotspotam koronapandemije w Němskej. Wot pjatka hač do wčerawšeho informowaše tudyši krajnoradny zarjad wo 451 dalšich natyknjenjach a wosom smjertnych padach. Zhorjelski wokrjes měješe wčera 61 infekcijow, incidenca tam je po RKI dźensa 229,5.
Slědźenski centrum za Łužicu
Kamjenica. Alianca z TU Kamjenica, TU Freiberg a TU Drježdźany chce we Łužicy wulki centrum energijoweho slědźenja wutworić a je za to koncept předpołožiła, kaž Kamjeničanske zarjadnišćo zdźěli. Wone wobdźěla so na tuchwilnym wubědźowanju Sakskeje a Zwjazka wo zasydlenju dweju slědźerskeju wulkocentrumow we wuchodoněmskimaj wuhlowymaj rewěromaj. Hač projekt we Łužicy zwoprawdźa, njeje hišće rozsudźene.
„Čěski dom“ wohroženy?
Posłužby zarjada wobmjezowane
Budyšin. Budyski krajnoradny zarjad na to skedźbnja, zo su wšelake jeho posłužby wobmjezowane, dokelž dyrbjachu personal do strowotniskeho zarjada delegować, zo by tam wupomhał. We wokrjesu zwěsćichu wčera 185 natyknjenjow z koronawirusom a dwaj smjertnej padaj. Po RKI wučinja incidenca tu dźensa 265,2. Wokrjes Zhorjelc wozjewi wčera 109 dalšich infekcijow, tři wosoby su w zwisku z koronu zemrěli. Po RKI je incidenca tam dźensa 214,9.
Antologija ze serbskim awtorom
Berlin. Dalša antologija politiskeje lyriki je w Berlinskim Nakładnistwje při parku pod titlom „Schlafende Hunde VII“ wušła. Mjez nimale 50 awtorkami a awtorami z cyłeje Němskeje je w zběrce, wudatej wot Thomasa Bachmanna z Lipska, Benedikt Dyrlich z třomi nowymi basnjemi w němskej rěči zastupjeny.
Jama Turów smě dale dźěłać
Natyknjeni we wšěch komunach
Budyšin. W Budyskim wokrjesu njeje tuchwilu žaneje komuny bjez natyknjenych z koronawirusom. Wokrjes informowaše wčera wo 243 dalšich infekcijach, ličba smjertnych padow powjetši so wo štyri na 851. Tydźenska incidenca po RKI je tu dźensa 263,9. Wokrjes Zhorjelc zwěsći wčera 128 natyknjenjow, ličba zemrětych rozrosće wo jednoho na 1 058. Incidenca wučinja tam dźensa po RKI 215,6.
Filmowy festiwal přestorčili
Großhennersdorf. Aktualneho połoženja korony dla njehodźi so Nysowy filmowy festiwal kaž planowane wot 18. meje wotměć. Tohodla je so nawodnistwo rozsudźiło jón přestorčić. Filmy a dźěl wobłukoweho programa ma publikum nětko wot 16. do 19. septembra dožiwić. Potom chcedźa na dwaceći hrajnišćach w Němskej, Čěskej a Pólskej zarjadowanja přewjesć.
Zběhnu wobmjezowanja
Po 30. juniju w praksach šćěpja
Budyšin. Šćěpjenskej centrumaj w Kamjencu a Lubiju runja dalšim we wokrjesach dźěłatej jenož hač do 30. junija. Potom maja praksy domjacych lěkarjow šćěpjenje pře koronawirus zaručić, kaž sakske socialne ministerstwo zdźěli. W Budyskim wokrjesu zwěsćichu wčera 72 natyknjenjow z koronu a dwaj smjertnej padaj. Incidenca po RKI je dźensa 227,9. We wokrjesu Zhorjelc mějachu 130 infekcijow a dwaj smjertnej padaj. Incidenca je tam dźensa po RKI 195,1.
Spěchuje socialne bydlenja
Drježdźany. Sakska wudawa wjace pjenjez za socialne bydlenja. Po wčera wot kabineta wobzamknjenej spěchowanskej směrnicy přewostaja lětsa a klětu po 74,3 milionach eurow, zo bychu tajke bydlenja twarili a saněrowali. Mějićeljo bydlenjow, kotřiž njemóža žanu modernizaciju financować, dóstanu spěchowanje, zo móhli nisku podruž dale zaručić.
Markus Pieper nowy jednaćel
Mjeńšinowe myto Angeli Merkel
Heidelberg. Zwjazkowa kanclerka Angela Merkel (CDU) je lawreatka lětušeho Europskeho myta za wobydlerske prawa Sintow a Romow, kotrež Manfreda Lautenschlägerowa załožba a Centralna rada němskich Sintow a Romow jutře spožčitej. Kaž centralna rada zdźěli, kanclerku počesća, dokelž je so wona po nastupje zastojnstwa w lěće 2005 wosebje za to zasadźała, zo ludźo w Němskej a Europje po holocausće na Sintach a Romach prawa mjeńšiny a jeje wjace hač 600lětne stawizny wědomišo zaznawaja.
Pjaty najbóle potrjecheny wokrjes
Budyšin. Z incidencu 317,6 je Budyski wokrjes po RKI dźensa pjaty najbóle potrjecheny w Němskej. Wčera wozjewi wokrjes 14 natyknjenjow z koronu a 13 smjertnych padow, z nich bě šěsć w měrcu. Zhorjelski wokrjes měješe tři dalše infekcije. Štyri podate smjertne pady su z časa wot 15. do 18. apryla. Incidenca tam je po RKI dźensa 196,3.
W šulach 721 pozitiwnych testow
Incidenca 300 jasnje překročena
Budyšin. Zwjazkowe nuzowe borzdźidło koronapandemije dla płaći wot předwčerawšeho tež w Hornjej Łužicy. W Budyskim wokrjesu zwěsćichu wot pjatka hač do njedźele 340 nowonatyknjenjow a tři smjertne pady. Tydźenska incidenca po RKI je dźensa 327,6. Tež w Zhorjelskim wokrjesu, hdźež rozprawjachu wčera wo 36 infekcijach, je incidenca wot pjatka přiběrała a je dźensa po RKI 248,9.
Ze žonomaj na čole
Drježdźany/Lipsk. Katja Kipping je kaž wočakowane načolna kandidatka sakskeje Lěwicy za wólby zwjazkoweho sejma 26. septembra. Wona dósta na sobotnym zjězdźe w Drježdźanach 75 procentow hłosow. Na třeće městno krajneje lisćiny wuzwolichu Budysku zapósłanču sejma Caren Lay. Tež sakscy Zeleni su z lěkarku Paulu Piechotta sobotu na zhromadźiznje w Lipsku žonje načolne městno krajneje lisćiny dowěrili.
Dalšej kamerje planowanej
108 ludźi w chorownjach
Budyšin. Wo 165 dalšich natyknjenych z koronu informowaše wčera Budyski wokrjes. Incidenca je dźensa po RKI 238,5. Chorownje we wokrjesu lěkuja tuchwilu 108 koronapacientow, z nich 29 na intensiwnej staciji. Wokrjes Zhorjelc přizjewi wčera 111 nowoinfekcijow a dalše wosom smjertnych padow wot 7. do 14. apryla. Po RKI je tam incidenca dźensa 224,4.
Přihoty na „hłownu“ běža
Budyšin. Referent za hospodarstwo a infrastrukturu Domowiny Pětr Brězan budźe třěšny zwjazk w regionalnym wuběrku za přewod strukturneje změny w Sakskej zastupować. To je prezidij Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny wčera na swojim onlinowym wuradźowanju wobzamknył. Dale přihotowali su čłonojo gremija mjez druhim tež Hłownu zhromadźiznu Domowiny w juniju w Slepom a přichodne posedźenje zwjazkoweho předsydstwa 7. meje.
Ležownosć sej wróćo žadaja
Hotline dlěje docpějomna
Budyšin. W Budyskim wokrjesu zwěsćichu wčera 276 dalšich natyknjenjow z koronawirusom a šěsć smjertnych padow, z kotrychž su štyri hakle nětko do statistiki přiwzali. Wokrjes wot jutřišeho docpějomnosć korona-hotline wot póndźele do soboty časowje podlěša. Dźensniša incidenca je po RKI 211,5. W Zhorjelskim wokrjesu mjenowachu wčera 149 nowoinfekcijow. Incidenca wučinja tam dźensa po RKI 220,8.
Přihotuja zhromadny spis
Choćebuz/Podstupim. Zastupjerjo Rady za naležnosće Serbow su wčera z braniborskej kubłanskej ministerku Brittu Ernst (SPD) we widejokonferency njejasnosće z protokola wo januarskej zhromadnej rozmołwje rozjimali. Rada a fachowcy ministerstwa wopodstatnjeja nětko ze spisom trěbne rozrisanje Serbam wažnych temow, kotrež njejsu wobstatk noweho šulskeho postajenja.
Z chlěbom překwapjeni
Incidenca woteběrała
Budyšin. W Budyskim wokrjesu informowachu wčera wo 15 dalšich natyknjenych z koronu. Wot tuchwilu 1 567 schorjenych lěkuja 88 w chorowni. Tudyša sydomdnjowska incidenca na 100 000 wobydlerjow je po RKI dźensa 171,5. Wo 136 infekcijach rozprawješe wokrjes Zhorjelc. Tam zwěsćichu wčera dźewjeć dalšich padow z britiskej mutantu wirusa. Po RKI je incidenca dźensa 216,4.
Muzejowe myto wuwołane
Drježdźany. Muzeje swobodneho stata móža so wotnětka wo Sakske muzejowe myto powabić. Ministerstwo za wědomosć, kulturu a turizm w Drježdźanach spožči wuznamjenjenje lětsa wosmy raz. Nimo hłowneho myta w hódnoće 20 000 eurow přizwoli wosebitej po 5 000 eurach. Myto dóstałoj stej dotal mjez druhim Muzej zapadneje Łužicy w Kamjencu a Muzej Budyšin.
Dóstanu dalše pjenjezy
Rakecy. Leaderowy region Hornjołužiska hola a haty dóstanje hač do klětušeho dalše 3,6 milionow eurow za spěchowanje projektow w kónčinje. Prěnju namołwu, srědki požadać, su zamołwići wčera wozjewili. Rakečanski regionalny management tuchwilu spěchowansku dobu 2014–2020 wuhódnoća a přihotuje strategiju za lěta 2023 do 2027.


text:
Šumawa
Šumawa[1] (čěsce Šumava, němsce Böhmerwald) su 120 km dołhe srjedźne horiny při hranicy mjez Čěskej a Bayerskej respektiwnje Awstriskej, něhdźe 60 km južnje Pilzenja a 40 km zapadnje Čěskich Budźejowic. Geologisce słuša tež Bayerski lěs w Němskej k Šumawje, tuž je Großer Arber (1.456 m) jeje najwyša hora. Wosrjedź Šumawy wužórli so rěka Wołtawa.
Najwažniše sydlišćo w Šumawje je Český Krumlov na južnej kromje horin.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Filip Jakubaš: Hornjoserbsko-němski słownik. Domowina, Budyšin 1954, str. 371.
WotkazWobdźěłać
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text:
Karambol na tarnogōrskij ôbwodnicy
Wczorej, 14 czyrwnia, kole 1 po połedniu na tarnogōrskij ôbwodnicy trefiōł sie karambol. Strzasły sie sztyry auta. Pasażerka jednego z wozideł trefiyła do lazarytu. Richtich prziczyny i ôkoliczności wypadku klarujōm tarnogōrscy śledczy.
Do groźnie wyglōndajōncego zdarzyniŏ doszło wczorej zarŏz po godzinie 13.00 na tarnogōrskij Ôbwodnicy. Ze stympnych ôbsztalowań wynikŏ, iże 23-letni miyszkaniec Czynstochowy, przi jechaniu Volkswagenym Transporterym, na prostym kōncku drōgi niy zachowoł nŏleżnych postrzodkōw ôstrożności jak tyż ôdległości ôd poprzedzajōncego wozidła i wjechoł w zadek ôd Volkswagena Passata. Passatym kerowoł 71-letni miyszkaniec krysu tarnogōrskigo. Potym auto siyłōm ôdrzutu wjechało we mercedesa, co stoł przed nim, a tyn w zadek opla, kerym kerowoł 29-latowy miyszkaniec Jastrzymbiŏ-Zdroju. Skuli zdarzyniŏ rannŏ ôstała pasażerka passata i trefiyła do lazarytu. Tarnogōrscy śledczy badajōm szczegōłowe ôkoliczności tego zdarzyniŏ.
Fot.: KPP Tarnowske Gōry


text:
Sōmer
Sōmer (sōm. 𒌦 𒊕 𒈪 𒂵 Ki-en-gir, hebr. שִׁנְעָר Szinear[1]) to bōła antycznŏ krajina rozlygowanŏ we połedniowyj tajli Mezopotamije (terŏz połedniowy Irak) w latach (kole) 4500–1900. p.n.e. Zamiyszkowali jōm Sōmery, kerzi stworzili wysoko rozwiniyntõ cywilizacyjõ uznŏwanõ za kolybkã kultur Bliskigo Weschodu i Ojropy. Wybudowali na terynie Mezopotamije moc miast, z kerych nojsrogsze to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.
Sōmery kludziyli ôsiadły tryb życiŏ. Trudziyli sie zaôbycz cuchtym, bauerstwym i rzymiosłym. Jednak niy utworzili scentralizowanego państwa, a jyno systym miast-państw. Kożde z nich posiadało swojigo krōla, a wrŏz nojwyższego kapelōna, w kerych rynkach spoczywała władza religijnŏ, administracyjnŏ, jak tyż militarnŏ.
Przipisy
- ↑ K. van der Toorn, P. W. van der Horst, Nimrod before and after the Bible. The Harvard Theological Review 83 (1), styczyń 1990


text:
Wobšěrne twarske nadawki za wohnjoškit w zakładnej šuli přepodali
Hórki/Chrósćicy (JK/SN). Swoje poslednje posedźenje do lětnjeje přestawki a scyła poslednje wólbneje doby přewjedźechu Chróšćanscy gmejnscy radźićeljo wčera w domje Hórčanskeje wohnjoweje wobory. Za nahladnu ličbu naćiskow dyrbjachu so horcoty dla połnje koncentrować. Poměrnje lochki zazběh mějachu z tym, wobzamknyć wudospołnjace twarske wustawki za Chrósćicy a Hórki, za ležownosće, hdźež maja jednoswójbowe domy nastać. K tomu poda zastupjerka planowanskeho běrowa Panse trěbne wujasnjenja. Po jednohłósnym wobzamknjenju wustawki zjawnje wupołoža. Wobydlerjo kaž tež zastupjerjo zjawnych zajimow změja tak składnosć, sej je bliže wobhladać.


text:
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Načolny kandidat wólbneho zwjazka Spolu Petr Fiala, kiž je při wólbach minjeny kónc tydźenja tuchwilneho čěskeho ministerskeho prezidenta Andreja Babiša ze 27,79 procentami přewinył, je so hišće sobotu wječor ze zastupjerjemi wólbneho zwjazka Pirstan (Piraća a měšćanosća) koalicije dla dorěčał. Tež Babiš po swojej poražce hišće móžnosće widźi, susodny kraj znowa nawjedować. Prezident Miloš Zeman bě mjenujcy do wólbow připowědźił, zo dobyćerjej najsylnišeje strony a nic najsylnišeho wólbneho zwjazka nadawk da knježerstwo zestajeć. A jako tajki dobyćer wuńdźe Andrej Babiš.


text:
Robia roztomajte1 nalywki, ale ta ze wiśni to je cojsik tak dobrego, że bez ni niy umia sie już forsztelować2 mojego barku. Choć tak po prołwdzie to nawet niy wiym, czy mi idzie ło ta nalywka, czy ło te wiśnie, co to je potyn idzie wmōcić3. Joł ich niy pestkuja, bo wiadōmo, żech je trocha zgniōły4. Ja wiym, że tam w tym pestkach je tyn kwas, ale take trocha to nołs przeca niy zabije- przeca dzisiej to kaj sie czowiek niy łobrōci, to wszandy połno chymii5, a jeszcze nołs niy powalōło 😉
Jak żech już kejś pisoł, sōm dwie szkoły robiynia nalywkōw: jedni nojprzōd zasypujōm cukrym, a potyn gorzołkōm, a inksi na łopak6. Joł żech je z tych inkszych, bo nawet jak żech sie sprōbowoł narychtować jōm tak jak ci piyrsi, to wcale niy boła lepszoł.
Co potrza?
3 kg wiśni
0,5 litra szpirytusu
1 l gorzołki7
1,5- 2 szklōnek cukru
Umyte wiśnie wciepcie do srogi8 krauzy9, zalyjcie gorzołkōm i szpirytusym i zapōmnijcie ło nich na jake 2 miesiōnce. Jak Wōm sie ło nich spōmni10, to ślyjcie11 gorzołka do jaki flaszki12, a wiśnie po wiyrchu13 posujcie14 cukrym (tak na oko pó szklōnki). Jak puszczōm sok, to ślyjcie go do flaszki i zajś posujcie cukrym. I tak sie mogecie pobawić połra razy, a jak już bajecie widzieć, że tego soku je małowiela, to we jakim garcu pomiyszejcie to wszysko, co żejście ślywali z tyj krauzy do flaszkōw. Mogecie to przecedzić i wymiyszane wlołć do flaszkōw. Tera zajś niech to sie trocha przegryjzie, a Wy bez tyn czas mogecie sie rozkoszować tymi wiśniami. Same wiśnie, ze lodami, ze ciastkym… yno sie niy napiercie15 😉 Smacznego 🙂
1różne
2wyobrazić
3zjeść
4leniwy
5chemii
6na odwrót
7wódki
8dużej
9dużego słoika
10przypomni
11zlejcie
12butelki
13wierzchu
14posypcie
15upijcie


text:
Gwatymala
Gwatymala (República de Guatemala - Republika Gwatemale) – państwo we Strzodkowyj Americe, położůne nad Uoceanym Atlantyckym a Uoceanym Spokojnym. Grańica mo ze Salwadorym (203 km), Hůndurasym (256 km), Meksykym (962 km), Belize (266 km) – cuzamyn dugość jeji grańic wynośi 1687 km a 400 km morskigo wybrzyżo.
- Nojwyższy půnkt: Tajumulco - 4220 m
- Nojńiższy půnkt: Uocean Spokojny - 0 m
- Nojwjynksze jeźoro: Jeźoro Izabal - 589,6 km²
Uobszor Gwatymale idźe potajlować na sztyry: ńiźina Petén, położůno na půłnocy, wybrzyże Karajibskigo Morza, gůrske lyńcuchy we strzodkowyj tajli a wybrzyże Pacyfiku. Roz za czas Gwatymala tajluje śe na sztyry krajiny, wtynczos ńiźina Petén je jedno ze karajibskim wybrzyżym.
We prekolůmbijskich czasach teryn bůł zamjyszkowany uod Indjanerůw zwjůnzanych ze kulturům Majůw. W 1523 teryny dźiśyjszyj Gwatymale bůły podbite uod szpańelskich kůnkwistadorůw, co zołożyli tam kolůńijo, kero wchodźyła do Nowyj Szpańije.
W 1821 Gwatymala dostała ńypodległość, hned potym kraj bůł uokupowany uod Meksyku. W 1839 proklamowano bůło ńypodlygło republika.
W 1954 we drodze zamachu stanu wojskowo hunta sztopła reformy uod lewicowygo prezydynta Jacobo Arbenza. Prawicowy reskyrůnek wojskowych a społeczne ńypokoje twały aže do 1985, kej to prziwrůcůno bůło dymokracyjo. Ńy sztopło to ale walk ze lewicowům partyzantkům (URNG).


text: Źaržym knigły w rukoma z pisaneju wobalku a z titlom „Bóśon z Mósta“. Z jich awtorom Fryco Libom som se gano zmakał w bibliotece chóśebuskego Serbskego domu. Rědne jo to wudaśe z pódtitlom „Pěsnje a wjerše“. Wóno wopśimjejo wěcej ako sto basnjow, kótarež na mnjo statkuju hejnak spiwy a štucki połne zacuśow a wuraza. How se jawi dłymoka zwězanosć awtora pśedewšym ze swójeju domownju wokoło jsy Móst a ze serbstwom. Libowe basni wulicuju wó lubosći, tužnosći, smjerśi, gluce a radosći kaž tež wó dušynej bólosći. Ale wopisuju teke směški, pódawki a druge zjawy.


text:
Petra Kvitová we 1/4 finału Australian Open
Yno Petra Kvitová, tynisistka rodzōnŏ we ślōnskim Bilovcu, wlazła do 1/4 finału Australian Open.
Petra Kvitová wygrała wszyske szpile do zera. We 1/8 finału z Amerykankōm Amanda Anisimova.We 1/16 ze Belindōm Bencic ze Szwajcaryje. We 1/32 ze Rumunkōm Irinōm-Cameliōm Begu, a we 1/64 ze Magdalénōm Rybárikovōm ze Słowacyje.
We 1/4 czekŏ na niã Australijka Ashleigh Barty. Szpil bańdzie grany ze pōnidziałku na wtorek naszego czasu.
We deblu kobiyt Květa Peschke we parze ze Nicole Melichar (USA) ôdpadły we 1/8 finału, kaj grały z Amerykōnkōma Alison Riske i Jennifer Brady i przegrały 2-0.
Pryndzyj we 1/32 wygrały z parōm Watson / Maria 2-1 a we piōntek rano we 1/16 finału wygrały parōm Nadija Kiczenok (Ukraina) / Yafan Wang (Chiny) 2-0.
Australian Open to je co roku piyrszy turniyj Grand Slam tynisa.
Foto tytułowe: Pavel Lebeda / Česká sportovní [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons


text:
Chcemy informacije posrědkować a forum za tworjenje měnjenja być
Na wjeršku serbskeho narodneho wozrodźenja wuńdźe lěta 1842 w Budyšinje prěni króć Tydźenska Nowina. Wona bu w doměrcowskim času ze swojim redaktorom Handrijom Zejlerjom duchowne srjedźišćo serbskeho kulturneho a politiskeho žiwjenja. Z wudawanjom serbskorěčnych nowin wobkrućachu Serbja zaměry narodneho hibanja: hajenje a zdźerženje serbskeje rěče a kultury, wuwučowanje serbšćiny, wuwiwanje literatury, hudźby a dźiwadła, wuwědomjenje swójskich stawiznow a rozwiwanje serbskeho nowinarstwa a nowinskeje swobody. Při tym bě nowinske skutkowanje wobmjezowane, přetož z koncesiju za tydźenik předpisowaše rada města Budyšina nowinje, zo nima žane wonkownopolitiske powěsće rozšěrjeć, nad čimž lokalny censor stražowaše. Rewolucija 1848/49 wudoby nowinarstwu byrgarsku nowinsku swobodu. Wot 25. měrca 1848 njepodsteješe Tydźenska Nowina hižo censurje.
Druha połojca 19. lětstotka přinjese nowinam wuspěchi, ale tež znowa wobmjezowanje nowinskeje swobody. Nazymu 1848 bě Jan Arnošt Smoler redaktorstwo Tydźenskeje Nowiny přewzał. Wón podpěrowaše kaž Zejler njepowalnje serbske narodne hibanje, wón powjetšowaše nowinu, rozšěrjowaše ju po Serbach a přemjenowa ju 1854 na Serbske Nowiny. Wot lěta 1875 daše ju w swojej ćišćerni ćišćeć a wosta wudawaćel nowiny hač do swojeje smjerće lěta 1884.
Jeho syn Marko Smoler přewza po nim jeho dźěło a wukonješe je nimale 50 lět. Za čas Prěnjeje swětoweje wójny dyrbješe zesylnjenu censuru znjesć, dokelž njespěchowaše wójnsku propagandu. Wot lěta 1920 wutwari wón Serbske Nowiny na dźenik, natwarjowaše roznošowanje po serbskich wsach a zdoby sčasami na 6 000 abonentow. Hižo w aprylu 1933 Serbske Nowiny na wosom dnjow zakazachu a wjacori nowinarjo buchu zajeći. W awgusće 1937 wobsadźi gestapo rumnosće redakcije, štož woznamjenješe kónc Serbskich Nowin.
W lěće 1947 dósta ćišćernja a nakład Domowina licencu za wudawanje serbskeje nowiny Nowa doba, zwoprědka jako tydźenik. Wot lěta 1955 wuchadźeše Nowa doba jako dźenik šěsć króć wob tydźeń. Kónctydźenska přiłoha Předźenak rozšěri so w lěće 1967 na 12 stron. Za čas NDR njebě swoboda měnjenja data. Skutkowanje redaktorow bě ambiwalentne. Tež hdyž spyta wjetšina z nich swojich čitarjow dokładnje a wobšěrnje wo wažnych podawkach z cyłeje Łužicy a ze swěta informować, pisaše tola mjenje abo bóle po zakładach politiskich a ideologiskich předpodaćow stata a strony SED. Mjez redaktorami běchu wjacori informanća statneje bjezstrašnosće.
Přewrót do demokratije w lětomaj 1989/90 přinjese serbskemu dźenikej wuswobodźenje z idelogiskich putow a móžnosć, swoje měnjenje swobodnje wuprajić. Nowina přiwza swoje stare mjeno Serbske Nowiny a wuchadźa wot lěta 1991 jako wječornik pjeć króć wob tydźeń. Zakładny zakoń Zwjazkoweje republiki Němskeje a sakska wustawa zawěsćatej, zo stej swoboda nowinarstwa a swoboda rozprawnistwa přez rozhłós a film zaručenej. Censura so njewukonja.
Na tutym zakładźe chce redakcija Serbskich Nowin swojich čitarjow wšědnje wo žiwjenju Serbow we Łužicy informować a z rozprawami, reportažemi, interviewami, komentarami a dopisami čitarjam a zjawnosći pomhać sej swoje měnjenje tworić. Nimo ćišćaneho wudaća poskićuje nowina wšěm zajimcam wotnětka Serbske Nowiny online. Digitalny poskitk chce runje tak kaž ćišćana nowina być forum za přihłosowanje a za kritiske rozestajenje ze wšěmi naležnosćemi, starosćemi a wuspěchami serbskeho luda dźensa.


text: Debrikecy (UM/SN). Budyski wokrjes je dom za njepřewodźanych njepołnolětnych ćěkancow w Budyskim měšćanskim dźělu Debrikecy zawrěł, kaž rěčnica krajnoradneho zarjada na naprašowanje wobkrući. Naposledk bydleše tam jenož hišće dźewjeć młodych ćěkancow. „Po zawrjenju Debrikečanskeho domu njeje w Budyskim wokrjesu hižo žanoho tajkeho zarjadnišća. Aktualnu potrjebu zamóžemy z wobstejacymi domami za pomoc młodostnym zawěsćić, štož tuchwilneje małeje ličby padow žadyn problem njeje. Tež indiwiduelna podpěra potrjechenym je zaručena.“ Při tym hraje šulska a powołanska perspektiwa runje tajku rólu kaž perspektiwa, zo smědźa młodostni tu wostać.


text:
Hrajna doba 2021/2022 budźe wjacorych přičin dla wosebita. Serbski ludowy ansambl je so pod njewšědnymi wuměnjenjemi a po njeměrnych časach wotnowoty zestajał. Nětko je wažne, profil ansambla wótřić a – zachowajo tradicije – modernizować kaž tež mysl, kiž słowo ANSAMBL wobsahuje, mjenujcy zhromadnosć, znutřka kaž tež zwonka skrućić a z tym zhromadny wuměłski a čłowjeski potencial wučerpać. Přetož potencial je tež po mjeztym 70 lětach daty a chowa šansy a trěbnosće dalewuwića. To pokazuje přeco zaso wothłós na naše předstajenja a hóstne hry.
Dźakowano tučasneho wulkeho twarnišća w ANSAMBLU knježi wot lěća 2022 wo tójšto polěpšena probowa a hrajna situacija, štož woznamjenja w najlěpšim padźe wjac hač jenož transformacija fasady. Ruku w ruce z nowym chórowym nawodu, z nowym nawodu orchestra, z našim baletom, chórom a orchestrom kaž tež z nazhonitym teamom w pozadku so prócujemy, serbskej kulturje a jónkrótnosći regiona wotpowědować – wosebje pak Wam wšěm pozbudźowacy a inspirěrowacy program poskićować.
W tutym zmysle dźakujemy so wšitkim, kiž su ANSAMBLEJ napřećo wotewrjeni a swěrni wostali. Njeje wšak runjewon samozrozumliwe, zo wobsedźi małe město - kaž to Budyšin je - wuměłski dom z třomi spartami. Runje w zwisku ze strukturnej změnu we Łužicy zamóžetaj jenož mnohostronski kulturny poskitk a zhromadna kulturna identita atraktiwitu a zhromadnosć regiona zdźeržeć. Jako nadregionalnje a po cyłym swěće agěrowacy pósłanc kultury móžemy tež za tutu našu wosebitu kónčinu a kulturu wabić. Hač regionalnje abo nadregionalnje, serbsce abo nic serbsce – jako mjezynarodna a interkulturelna institucija kaž tež kónčina sadźamy na synergije město na wobmjezowanja, tak tež na towaršnostnej a wuměłskej runinje.
Přeprošamy Was, so na tutym priwilegu wobdźělić a tute stajne wužadanje sobu wuhotować. Dajće sej naše mnohostronske koncerty, ale tež baletne a folklorne wječory, hudźbne čitanja a hudźbne dźiwadło za staršich a młódšich lubić. Wostańće nam swěrni a podpěrajće nas, zo byštej Budyšin a naša domizna - Hornja a Delnja Łužica - na polu kultury sylnej a wobstajnej wostałoj.
ANSAMBL so na Was wjeseli a praji “Witajće k nam!”
Tomas Kreibich-Nawka
INTENDANT
Diana Wagnerec
JEDNAĆELKA


text:
Berlin (B/SN). Zwjazkowa kanclerka Angela Merkel, dźowka ewangelskeho fararja, so w křesćanskej wěrje derje čuje. „Wona mi pokazuje: Dawa něšto nade mnu a we mni, štož da mje zrozumić, zo sym Bože stworjenje, z kmanosćemi, kotrež pak su tež wobmjezowane“, rjekny 62lětna w Berlinje. Tele dopóznaće wuči ju „wěstu ponižnosć“ a dowola jej, po zmylkach zaso doprědka hladać. Křesćanska wěra je zdobom poselstwo, zo njemóža zmylki čłowjeka zničić. Z wěry wona zdobom spóznawa, zo ma „so zasadźeć za dostojnosć čłowjeka“.
Wužiwaja pjenjezy za brónje
Lipsk (B/SN). Předsyda rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej Heinrich Bedford-Strohm deal z brónjemi mjez USA a Sawdi-Arabskej wótrje kritizuje. Hdyž jenički bombowc 1,2 miliardźe dolarow płaći a „swětowe zhromadźenstwo runočasnje ani 4,4 miliardy dolarow nima, zo by katastrofalny hłód we wuchodnej Africe wotwobarało, je to skandal“, rjekny ewangelski krajny biskop na cyrkwinskim dnju w Lipsku. USA běchu kónc meje ze Sawdi-Arabskej brónjenske zrěčenje w rozměrje 100 miliardow eurow wotzamknyli.
Strategiska sćerpliwosć trěbna


text:
Bytōm: Nawołowoł do niynawiści we Internecie
Bytōmscy kryminalni chyciyli 31-latka. Chop na jednym z portalōw społecznościowych nawołowoł do niynawiści. Bytōmiōn usłyszoł już ôbskarżynie. Prokuratōr ôbjōn go policyjnym dozorym. Grozi mu do 2 lŏt heresztu.
Policyjōny z Wydziału do walki z Cyberprzestympczościōm Kōmyndy Wojewōdzkij Policyje w Rzeszowie namierzyli miyszkańca Bytōmia jak na jednym z portalōw społecznościowych nawołowoł do niynawiści. Chop chwŏlōł zbrodniã dokōnanõ na Prezydyncie Gdańska. Zarŏz po tym bytōmscy kryminalni chyciyli chopa. Wachtyrze prawa zabezpieczyli telefōn, co z niego sprŏwca wysyłoł zabrōniōne informacyje. 31-latek usłyszoł już ôbskarżynie. Prokuratōr ôbjōn go policyjnym dozorym. Grozi mu do 2 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KMP Bytōm


text:
Gieksa dnes remizovala doma 0:0 a je na 7.místě tabulky.
Fotky najdete ZDE
.
GKS Katowice:
Jacek Gorczyca - Marcin Krysiński, Piotr Polczak, Szymon Kapias, Tomasz Prasnal, Damian Sadowski(Hubert Jaromin 61'), Krzysztof Markowski, Robert Sierka, Robert Lasek(Damian Mielnik 57'), Sebastian Gielza, Szymon Pasko(Krzysztof Kaliciak 70').
Tur Turek: Sławomir Janicki - Bartosz Grabowski, Rafał Różycki, Łukasz Derbich, Łukasz Matusiak, Rafał Pietka, Paweł Olszewski, Piotr Bieniek(Piotr Skokowski 62'), Dawid Topolski(Paweł Klimek 15', Łukasz Cichos 76'), Krzysztof Sikora, Marcin Wojciechowski.
Žluté karty:
GKS Katowice: Piotr Polczak.
Tur Turek: Łukasz Matusiak, Paweł Klimek.


text:
Swjata Katyrna z Aleksandrije, dźowka krala Costusa, bě w 4. lětstotku w Egyptowskej žiwa. Rjaneho dnja słyšeše Katyrna wot pobožneho putnika wo Jězusu Chrystusu. Wumyslena ale jara mudra młoda žona spózna swoje špatne žiwjenje, nakaza so a da so wukřćić. Z wěry do Chrystusa čerpaše telko mocy a zmužitosće, zo spyta samo romskeho kejžora Maxentiusa wo křesćanskej wěrje přeswědčić. Maxentius pak prócowaše so, Katyrnu wot křesćanstwa wotwobroćić. K tomu da wón na pjećdźesat wučenych muži z njej diskutować. Tola, što so sta? Katyrna rěčeše tak přeswědčiwje, zo so mudri ludźo nakazachu a so wukřćić dachu. To sej Maxentius njeda lubić. čuješe so ranjeny a wohańbjeny a da wučencow k smjerći zasudźić. Katyrnu da wón surowje čwělować. Młoda žona pak wosta kruta. Skónčnje ju na koło zwjazanu dračowachu, tola koło so rozłama. Na to da jej kejžor hłowu wotćeć. Legenda powěda, zo jandźeljo jeje ćěło na horje Sinai pochowachu. Tam steji dźensa sławny klóšter swjateje Katyrny. Jako smjertne lěto martrarki je naspomnjene lěto 306.
Katyrna je patrónka šulow a uniwersitow, wučencow a wědomostnikow a wšěch powołanjow, kotrež z kołom a nožom w zwisku steja.
Katyrna słuša z Borboru a Marhatu do skupiny swjatych třoch knježnow a je jedna ze 14 pomocnikow w nuzy. Je předstajena jako hordozna žónska z krónu, mječom a kołom na wołtarju pomocnikow w klóšterskej cyrkwi Marijineje hwězdy a w farskej cyrkwi w Ralbicach.
(wujimk z „Moja wulka kniha křćenskich swjatych“)


text:
Incidenca zaso trochu niša
Budyšin. W Budyskim wokrjesu su wčera wo 74 natyknjenjach z koronawirusom rozprawjeli. Ličba wobjimuje zdobom pady wot kónca tydźenja. Incidenca tu je po Roberta Kochowym instituće dźensa z 54,5 trochu niša, a we wokrjesu Zhorjelc je 32,7. Tam informowachu wčera wo 20 infekcijach w minjenych třoch dnjach. Aktualna sydomdnjowska incidenca hospitalizacije w Sakskej je 0,96.
Nowy spěw wozjewili
Budyšin. Skupina Astronawt je sobotu nowy spěw z mjenom „Hory módre“ wozjewiła. Lil Handrij je rap za štučki napisał. Dohromady je na produkciji jědnaće hudźbnikow sobu skutkowało. Nimo toho wustupi skupina Astronawt sobotu w telewizijnej show „Das große Deutschland-Quiz“. Wusyłanje je w mediatece ZDF přistupne.
Za prózdne bydlenja pokućić?


text:
Manhattan
Spůłrzyndne: 40°47'25" N 73°53'35" W
Manhattan – nojmńyjszo, nale nojgyńśćij zaludńůno dźelńica Nowygo Jorku, rozlygowano na wyspje Manhattan a poru mjyńszych wyspach, a tyż uobyjmuje Marble Hill, jedźino tajla rozlygowano na stołym lůńdźe. Mo 87,5 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku mjyszko sam 1 626 159 ludźi. Je to tyż hrabstwo Manhattan.Je to sroge cyntrům finansowe a najdrogszo tajla Nowygo Jorku. 11 wrześńo 2001 bůł sam terrorystyczny angrif, we kerym zbulůno uobjedwje wjeże World Trade Center.


text:
Wokrjesny sejmik Serbsku rozprawu za lěto 2018 wčera přiwzał
Budyšin (SN/at). Budyski wokrjesny sejmik je na swojim poslednim posedźenju nachilaceje so wólbneje periody rozprawu krajneho rady wo połoženju zachowanja, spěchowanja a wuwića serbskeje rěče a kultury kaž tež wo zwoprawdźenju wotpowědnych wokrjesnych wustawkow za lěto 2018 wčera jednohłósnje schwalił.
Zawodnje skedźbni krajny rada Michael Harig (CDU) na to, zo „sćěhuje rozprawa muster, kotryž bu hižo minjene lěta nałožowany“. Material je radźićelam pisomnje w němskej a serbskim prěni raz w jich maćeršćinje předležał.


text:
Marja Młynkowa
Marja Młynkowa rodź. Brězanec (* 1. februara 1934 w Tomisławje (dźensa w pólskej Łužicy); † 27. februara 1971 w Budyšinje) bě hornjoserbska spisowaćelka, literarna kritikarka a literarna historikarka. W lětach 1955 do 1960 bě najprjedy redaktorka w nakładnistwomaj Volk und Wissen a Nowa doba, po tym lektorka w Ludowym nakładnistwje Domowina. Tworješe mnoholičbne powědančka lyriskeho charaktera, zběrane w zwjazkomaj Kostrjanc a čerwjeny mak (1965) a Za płotom (1977, posmjertnje). Najwuběrniši w jej twórbje je literariski roman Dny w dalinje (1967) wo dramatiskich dóńtach serbskeje swójby w časach hitlerizma. Marja Młynkowa pisaše tež recensije literariskich twórbow w serbskich a němskich literariskich časopisach (wuběr kritiskoliterariskich tekstow awtorki wobsahuju antologija Z wótrym wóčkom, 1973) kaž tež twórby za dźěći.
Marja Młynkowa bě mandźelska literaturowědnika, basnika a kulturneho aktiwista Jurja Młynka a mać spisowaćelki Měrki Mětoweje. Wona zemrě po ćežkej chorosći w starobje jenož 37 lět a bu na Budyskim Mikławšku pochowana.
W lětomaj 1968 a 1971 (postum) spožčichu jej Literarne myto Domowiny.
Twórby (wuběr)[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Starosće w dźewjatce. Budyšin: LND, 1964
- Kostrjanc a čerwjeny mak. Powědančka. Budyšin: LND, 1965
- Dny w dalinje. Budyšin: LND, 1967
- Z wótrym wóčkom. Wuběrk literarno-kritiskich dźěłow. Budyšin: LND, 1973
- Dundak Matej, a druhe powědančka za dźěći. Budyšin: LND, 1975
- Za płotom. Krótko-powědančka. Budyšin: LND, 1977
- Zhromadźene spisy. Zwjazk 1. Powědančka a drobna proza. Budyšin: LND, 1994
- Zhromadźene spisy. Zwjazk 2. Dny w dalinje. Budyšin: LND, 1994
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- R. Wěrikowa: Specifika prozy Marje Młynkoweje. W Rozhledźe 19 (1969) 2, str. 56–64.
- Pawoł Völkel: Nekrolog. W Rozhledźe 21 (1971) 4, str. 158–160.
- Franc Šěn: Swojorazna serbska spisowaćelka. W Rozhledźe 26 (1976) 2, str. 55–58.
- Hubert Žur: Młynkowa, Marja. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 389sl.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Marja Młynkowa – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce) (němsce)
- Literatura wot a wo Mari Młynkowej w Serbskej bibliografiji (němsce)
- Literarny projekt 2007 – Serbski gymnazij Budyšin: Marja Młynkowa (hsb.)
- Ludowe nakładnistwo Domowina (LND): Marja Młynkowa (hsb.)


text:
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Gregoriusowe kěrlušowe knižki su jedyn z najstaršich hornjoserbskich rěčnych pomnikow. Jedna so wo rukopis, kotryž pochadźa prawdźepodobnje z lěta 1593. W lěće 1884 bě jón Hendrich Jordan w Popojcach namakał. Dźensa je tekst wobstatk Serbskeho kulturneho archiwa w Budyšinje (signatura: MS VI 16 A).
Awtor rukopisa njehodźeše so dotal z wěstosću identifikować, wjele pak rěči za to, zo jedna so wo katolskeho duchowneho. Na prěnim łopjenu je spóznać připis Gregorius a spočatk swójbneho mjena (jenož pismik B). W swojim wobšěrnym pojednanju pokaza S. Wölkowa (2007:8), zo móhło so při tym ewtl. wo Georgiusa Brenarja jednać. Wěnowany je rukopis Gregoriusej Leisentrittej.
Rěč rukopisa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jako najstarši wobšěrny hornjoserbski rukopis pokazuje wobjednawany rěčny pomnik tójšto archaiskich formow.
We wobłuku fonetiki su to:
- labiowelarizacija (změna y > o,ó,u) so hišće njejewi
- a mjez mjechkimaj konsonantomaj je zasadnje zdźeržane
- spirantiske ch je zachowane
- dentalne wurjekowanje twjerdeho l (ł) je zachowane
- palatalne w mjez wokalomaj je zwjetša zachowane
- wuzwukowe *ě resp. *bje kontinuuje so jako -'e
Po rěči rozeznawa so Gregoriusowy rukopis zdźěla wot rěče Warichiusa. Njeje pak móžno, rukopis rěčnje jasnje lokalizować. Wěste přiznamjenja pak na to pokazaja, zo pochadźa rukopis ze zapadnych resp. sewjerozapadnych kónčin hornjoserbskeho rěčneho teritorija.
Cyły rukopis w transliteraciji a transkripciji a jako faksimile originala je w lěće 2007 S. Wölkowa spřistupniła a wědomostnje komentowała.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wölkowa, S., Gregoriusowe kěrlušowe knižki a jich pozicija mjez najstaršimi hornjoserbskimi rěčnymi pomnikami (= Mały rjad Serbskeho instituta 10), Budyšin: 2007.


text:
Co ze ekologiům a ślůnskům godkům spůlnego mo Opel?
Ô tym, iże ô ekologi poradzi sie godać tyż po naszymu, můgli przekůnać sie we ôstatni weekynd robotniki ze fabryki Opel we Gliwicach. We spůłrobocie ze Śląskim Ogrodem Botanicznym we Mikołowie Ferajna „Szkryfka" sbajslowała ekologiczne norychta cołke klůdzůne po ślůnsku. Bůło cosik i dlo bajtli i dlo starszych. Uczystniki zrobili swůj ekowazůn, do kerego potyn poflancowali Magikraut. Niýskorzi posuchali ô ziołach a roztomajtych kwiotkach ze zegrůdka, kere niý ýno fajnie wyglůndajům, ale tyż sie do czegoś przidajům. Coby ta wiedza sie zapamiyntać, po wykłodzie zrobili swoje zielnioki, we kerych mieli ślůnske miana roztomajtych ziołůw. Na kůniec krojcula sprowdziła jejich wiedza ô ziołach, a coby dostać fajno ksiůnżka kożdy musioł pedzieć co to je zegrůdek.