text:
Franc Józef I.
Franc Józef I. (němsce Franz Joseph I., madźarsce I. Ferenc József; * 18. awgusta 1830 na hrodźe Schönbrunn pola Wiena jako Erzherzog Franz Joseph Karl von Österreich, † 21. nowembra 1916 runje tam) bě wot lěta 1848 hač do swojeje smjerće wosrjedź Prěnjeje swětoweje wójny předposledni kejžor Rakusko-Wuherskeje. Z knježerstwowej dobu wot nimale 68 lět knježeše dlěje hač kóždy druhi z Habsburgskeje dynastije. Zdobom bě kral Čechow a japoštołski kral Madźarskeje.
Franc Józef knježeše wot lěta 1851 absolutistisce a centralistisce. Poražce w Sardiniskej wójnje (1859) a Němskej wójnje (1866) donućištej jeho k wurunanju z Wuherskej a k přetwarjenju jednotneho kejžorstwa Rakuskeje do dwójneje monarchije z dweju awtonomneju połojcow.
Pod Francom Józefom posylništej so zwjazk z nowym Němskim mócnarstwom pod wjednistwom Pruskeje a konflikt z Ruskej. Napjeća na Balkanskej połkupje a předewšěm mjez Rakusko-Wuherskej a Serbiskej kaž tež nadhódnoćenje swójskich wojerskich mocow wjedźeše w lěće 1914 do Prěnjeje swětoweje wójny.
Smjerć Franca Józefa płaći jako započatk kónca Rakusko-Wuherskeje w nazymje 1918. Nachwilny naslědnik Franca Józefa bě jeho bratrowy wnuk Korla I., bratrowc 1914 zamordowaneho trónoweho naslědnika Franca Ferdinanda.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Franc Józef I. – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)


c: text/html

text:
Dźěwinska gmejnska rada pozitiwnu bilancu sćahnyła
Dźěwin (AK/SN). Wutwar pěstowarnje „Baćonjace hnězdo“ w Brězowce (Halbendorf) cyle derje běži. Twarscy dźěłaćerjo twarjenje tuchwilu nutřka dale wutwarjeja. „Terminowje ležimy w planje“, podšmórny Annett Dreißig, sobudźěłaćerka zarjada za planowanje, twar a hórnistwo zarjadniskeho zhromadźenstwa Slepo na wčerawšim posedźenju Dźěwinskeje gmejnskeje rady. „W přitwarje su tapecěrowanske dźěła nětko zakónčene. Tež špundowanje je zrunane.“ Kónc apryla su schody na rjedźe a po planje běža dźěła instalowanja tepjenja, sanitarnych připrawow a elektriki w přitwarje kubłanišća. W starym twarjenju budu wot přichodneho tydźenja molerjo zasadźeni. Brězowske dźěći su kónc januara přechodnje ze swojeje pěstowarnje wućahnyli. Wot 1. februara chodźa wone do dnjowych přebywanišćow w Trjebinje, Dźěwinje a Slepom. Hač do 30. junija chcedźa cyłu twarsku naprawu pěstowarnje „Baćonjace hnězdo“ zakónčene měć. Tak móhli so hólcy a holcy hišće do hłowneje dowoloweje sezony do Brězowki nawróćić.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Kamjenc (HeB/SN). Zapósłanča zwjazkoweho sejma Merle Spellerberg (Zeleni) je minjeny štwórtk swój wólbny wokrjesny běrow na Budyskej dróze 19 w Kamjencu wotewriła. Nimo Kamjenskeje wotnožki změje wona tež w Drježdźanach „zeleny wobchod“ za jeje dźěło w Sakskej. 25lětnej Drježdźanjance je wažne, zo njeje jenož w tamnišim nowym měsće docpějomna, ale tež, zo móže z ludźimi swojeho wólbneho wokrjesa Budyšin w rozmołwje być a jich zajimy zapřijeć. Kaž Spellerberg zdźěli, je hižo w rozmołwje ze wšelakimi ciwilnotowaršnostnymi organizacijemi, z předewzaćemi, serbskimi zastupjerjemi abo tež z interwenciskim městnom přećiwo domjacej namocy. W nowym běrowje ma wona zarjadowanja planowane a wotpohlad, zjawne rěčne hodźiny poskićeć. „Zeleny wobchod“ budźe stajnje wutoru a štwórtk wot 15 hodź. do 19 hodź. wotewrjeny. Jeli budźe wosobinsce na městnje, so to do toho na jeje internetnej stronje a w socialnych medijach připowědźi. Z jeje sobudźěłaćerjemi hodźa pak so tež zwonka toho terminy za rozmołwy dojednać.


text:
Jan Pjech
Jan Pjech (němsce Johann Pech; * 5. nowembra 1707 we Wjelećinje, † 8. junija 1741 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar, spisowaćel a nabožinski prócowar.
Wón narodźi so jako syn měšćana a klamarja a wopytowaše wot 1720 do 1727 Budyski gymnazij. Wot 1727 do 1730 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě z čłonom tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy dźěłaše najprjedy jako domjacy wučer a bě potom wot 1731 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1741 diakon při Michałskej cyrkwi.
Pjech wuda wjele swojich prědowanjow, přełoži nabožinske knihi do serbšćiny, wobstara 1736 nowy wudawk Noweho zakonja a pomhaše sobu na nowych Serbskich spěwarskich Johanna Gottfrieda Kühna, kotrež wuńdźechu 1741. Wón podpěrowaše nabožinske prócowanja Ochranowskich a załoži při Michałskej cyrkwi serbsku knihownju.
ŽórłoWobdźěłać
- Rudolf Kilank: Pjech, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 442


text:
W Mułkecach dźěćetko jako drjewjana skulptura wjesnjanow a wopytowarjow zawjesela
Wćipnosć wone wodnjo budźi, zakuzłace pak je wječor a w nocy. Při starej Mułkečanskej šuli w Slepjanskej wosadźe wot prěnjeho adwenta rězbarjena skulptura Mułkečanskeho Božeho dźěćetka wobydlerjow a wopytowarjow zawjesela. „Smy prosće bjezrěčni, smy hordźi“, dźiwa so gmejnski a wjesny radźićel Ingo Herschmann hladajo na wuslědk. W sprócniwym filigranym dźěle je Slepjanski drjewowy wuměłc Thomas Schwarz z 200 lět stareho duboweho zdónka Mułkečanske dźěćetko a dwě přewodźerce stworił. „Štom steješe prjedy při hońtwjerskim hrodźe, eksaktnišo prajene při Zelenej šćežce pola duboweje zahrody. W awgusće smy sej z Mułkečanskej wjesnej radu drjewo wuzwolili. W oktobrje sym dźěłać započał“, Schwarz powěda. Skulpturu financować poradźi so dźakowano spěchowanju přez krajnu pawšalu za sylnjenje wjesneho ruma. Elvira Rathner z towarstwa Kólesko je wuměłca barby, muster a typiku Mułkečanskeho dźěćetka nastupajo wustojnje poradźowała.


text:
Baleary
Baleary (katalański Illes Balears, špański Islas Baleares) su k Špańskej słušeca kupka kupow a špańska awtonomny region w pódwjacornem źělu Srjejźnego mórja. Awtonomny region wopśimjejo pěś wobsedlonych kupow Mallorca, Menorca, Ibiza, Formentera a Cabrera kaž teke 146 njewobsedlonych kupow. Nejwětša kupa jo Mallorca z płoninu wót 3.620 km²; cełkowna płonina jo 4.992 km². Kupy su mjaz 90 a 200 km zdalone wót špańskeje twardej zemi.
Amtskej rěcy stej katalańšćina a špańšćina, mjaztym až eksistěrujo na kuždej kupje domorodny dialekt katalańšćiny, kaž na pśikład Ibizenk na Ibizi.


text:
Janšojce/Jänschwalde. W Janšojcach źo to swěśenje we jadnom dalej. Krotko pó wjelikem serbskem festiwalu jo wjas dožywiła zasej wjeliku party. Tenraz su swěśili pśi tej góźbje, až serbski dušepastyŕ Ingolf Kśenka a Heide Schinowsky stej se brałej. Wobej stej južo dlejšy cas pórik a gromaźe pśeśěgnułej do Janšojc, ako jo I. Kśenka łoni tamne fararske město pśewzeł.
Heide Schinowsky jo w našych stronach znata ako angažěrowana šćitarka wobswěta a muzikarka. Wóna sejźi za stronu Zelenych w bramborskem parlamenśe w Pódstupimje.


text:
Trickster
Trickster to je religjoznawstwje archetyp boga-špasowńika a figlořa, ńykej je to půubůg abo i śmjertelnik. Bez analůgijo bywo co mjanuje śe tak tyž postaće literacke.
Trickster je uod tygo coby uomać ustalůne regle a dbać uo to, coby cykl twořyńo a ńiščyńo durś śe powtořou. Cygańi, habi, uošydzo, nale ńy je postaćům moralńy zuom, yno ńykej pozytywnům a ńyřodko ambiwalyntnům.
We ńykerych mitůlogijach to, co śwjat matyrjalny ńy je doskonouy je tumačůne tym, co trickster stwořyu śwjat wbrew wole abo ńyzgodńe s poleceńami guůwygo bůstwa, abo jakimś knifym sprowiu, co dźeuo stwořyńo ńy je doskonoue.
Tricksterůma sům lo bajšpila:
- nordycki Loki
- suowjaski Weles
- grecki Hermes a Promytejuš
- řimski Merkury
- indjanerski Kojot a Kruk
- afrikůński Anansi
We ludowym chřeśćijaństwje rola trickstera pouńům ludowe djobuy.


text:
2018/2019
Předsydstwo MS je tež w tutej dobje šěsć króć wuradźowało a to na kóždym zetkanju z dobrym wobdźělenjom čłonow. Po dobrej tradiciji smy so tež w zańdźenej dobje jónu w dwurěčnym regionje ze zamołwitymi zjawneho žiwjenja zetkali, zo bychmy wo towarstwowym dźěle, wo aktualnej situaciji zhonili. A nawopak, zo zhonja wopytani wo Maćicnym dźěle. Zańdźene lěto wopytachmy župu “Handrij Zejler” Wojerecy (11.9.2018) a rozmołwjachmy so z dr. Dirkom Nazdalu, předsydu přirady za serbske naležnosće města Wojerecy, zdobom aktiwny čłon we wjele druhich funkcijach, z Gabrielu Linakowu, zamołwitej za serbske naležnosće města, čłonku župneho předsydstwa, wona je tež předsydka Serbskeje rejowanskeje skupiny Ćisk; přidružiłoj staj so nimo toho Werner Sroka, referent Domowiny a Christina Šołćina, regionalna rěčnica. Wojerecy woswjećeše zańdźene lěto 750. róčnicu załoženja, bohužel pak z mało serbskimi přinoškami. Tež hdyž je město hižo tři króć jako “Rěči přichilena komuna” wuznamjenjene, smy zhonili wo wulkich napinanjach zamołwitych wo serbsku rěč, wo dwurěčne kubłanje dźěći a dorosćenych a wo prezentacije serbskeje rěče na hamtach a w zjawnosći.
Zańdźenu dobu smy spominali na Michała Nawku składnostnje 50. posmjertnin na Mikławšku při rowje a na wosebite wašnje ze šulerjemi SWŠ w Radworju. Projekt na M. Nawku smy z pjeć wučerkami a socialnej pedagogowku (27.6.2018) přewjedli. 35 šulerjo su so w 5 skupinach na wšelakore wašnje ze žiwjenjom a skutkowanjom wótčinca zaběrali. Woni zhonichu mj. dr. w přednoškach wo Maćicarju, Sokołčanu a Domowinjanu a z t. mj. rallye we wsy zeznachu městna jeho skutkowanja. Zakónčejo dóstachu wšitcy šulerjo knihi - serbscy, wězo knihu basnjow Michała Nawki, z tym je nakład knihi LND rozebrany. Projekt je so jara derje poradźił, nawodnistwu šule, župje a wšitkim wobdźělenym naš wutrobny dźak.
Na cyle hinjaše wašnje smy na našeho čłona Jana Rawpa składnostnje jeho 90. posmjertnych narodnin (18. 11. 2018) spominali. Zhromadnje z SLA smy přewjedli kedźbyhódny koncert z jeho najwšelakorišimi twórbami. Hudźbni šulerjo, młodostni, profesionalni wuměłcy, solisća a chór předstajichu - zdźěla njeznate kompozicije tu na žurli Serbskeho muzeja. Wosebity dźak słuša na tutym městnje Lianje Bertok, kotraž měješe cyłkownu režiju w rukomaj.
Na woběmaj zarjadowanjomaj je so nam poradźiło wosebje šulerjow a młodźinu zapřijeć - na Radworskej šuli a młodźi wuměłcy na koncerće - na to chcemy a budźemy tež dale dźiwać.
Spominanje ma wšelake formy - kaž lětuše spominanje na čestneho čłona a dołholětneho předsydu Michała Hórnika při jeho rowje. Zo je row w tajkim porjadnym stawje, kaž smy jón widźeli, za to je so Maćica postarała. Jeho row a row Filipa Rězaka smy dali zrunać a nowowosadźeć.
Dźěło w třěšnym zwjazkom Domowinu a załožbu. W Zwjazkowym předsydstwje zastupuje nas Marka Cyžowa, kotraž nawjeduje zdobom wuběrk za zjawnostne a lobbyjowe dźěło. A wona naše předsydstwo po potrjebje informuje. Dr. Ines Kellerowa skutkuje dale spomóžnje w Mytowanskim wuběrku.
Próstwje zarjada wo přidźěło k směrnicam dźěławosći Domowiny smy wotpowědowali a někotre změny a korektury zapodali.
Lětsa pomjenuja so nowi čłonojo kuratorija Myta Čišinskeho, z našich rjadow je so Měrana Cušcyna zwólniła wuprajiła a budźe tam zamołwiće skutkować.
Za čłonku Rydy za Załožboweje za serbski lud smy namjetowali dr. Lubinu Malinkowu, wona je so jako zastupowaca čłonka tohole gremija wuzwoliła.
Zhromadne dźěło z druhimi towarstwami a institucijemi je z dobrej tradiciju, njech su jenož někotre naspomnjene
- spominali smy w Pirnje na Maćicarja fararja dr. Bena Šołty, kotryž bu do KZ w Dachauwje
zawlečeny, zhromadnje z TCM
- wobdźělili smy so na ekskursiji Spěchowanskeho towarstwa kniharnje do Lubija na tema
“Lubij a serbska literatura” (6.7.2018), hdźež wopytachmy skutkowanišća štyri wuznamnych
Maćicarjow
- na sympoziju SPL na tema “Jan Pětr Jordan a jeho doba” (30.11.) w Praze, hdźež třo
Maćicarjo přednošowachu (F. Šěn, M. Šołta a ja)
- na XVl. Wšosokołskim zlěće 1.7. w Praze běchu mjez wobdźělnikami tež Maćicarjo
- na přijeću generalneje konsultki dr. Markety Meissneroveje w Drježdźanach składnostnje
100. róčnicy załoženja ČSR (29.10.) so předsyda wobdźěli a
- runje tak sym sćěhował k nowolětnemu přijeću Sakskeho zastupnistwa w Praze w Serbskim
seminarje (16.1.) a tež tam zajimawe rozmołwy wjesć móhł
A rady sym wězo sćěhował přeprošenju na swjedźenske kemše k 30. róčnicy załoženja dźěłoweje kupki “Serbska namša” w cyrkwi swj. Mikławša w Choćebuzu a wjeselimy so na nowowudaću swj pisma w delnjoserbšćinje w digitalnej formje (2.9.).
Čěskemu městej Liberec smy za přewjedźenje lětušich Serbskich kulturnych dnjow w Liberececkim kraju připrajili. Za to smy podali lisćinu z namjetami kulturnych zarjadowanjow (čitanjow, přednoškow, předstajenje filmow a pod.) zhromadnje ze Společnost přatel Lužice w Praze.
Ale smy tež pódla, hdyž dźe wo přichod, na přikład města Budyšina. Zarjad města Budyšina je přewjedł (25.10.) idejowu konferencu „Němsko-serbska zhromadnosć w Budyšinje, k tomu smy naše mysle zapodali. Wobdźělili smy so tež na diskusiji „Leitbild/Wobraz přichoda 2030+ Budyšina, tež hdyž je nas tema prěnjeho wuradźowanja „Serbja, žonop, „Silbermond“/ Sorben, Senf und Silbermond zadźiwało.
Zańdźene lěto (w meji) je so ponowjenje žurle Budyskeje radnicy zakónčiło a tam hižo eksistowace napis “Domine Incrementum” měješe so po namjeće Wyšeho měšćanosty Alexandera Ahrensa tež serbsce připrawić. Maćicarjej staj tak rjec wupomhałoj a podałoj přełožk “Knježe spožč rozrost”. Dźak słuša fararjej Wornarjej. Próstwa w złotych pismikach debi nětko měšćansku žurlu tež serbsce - Knježe spožč rozrost! A to městej a dale tež nam.
A pohlad do přichoda, planujemy nowy layout, moderniše grafiske wuhotowanje Maćičneho loga a listoweje papjery.
A tež lětsa wupisamy zaso Maćične myta. Wotpowědne wupisanja su přihotowane a informacije za šule a zjawnosć w blišim času slěduja.
Na kóncu dźakuju so wšitkim čłonkam a čłonomaj předsydstwa a nawodam sekcijow a předsydomaj rěčneju komisijow dr. dr. Sonij Wölkowej a dr. Fabianej Kaulfürstej za dobre a swěrne zhromadne dźěło. Wosebity dźak słuša městopředsydce, dr. Ani Pohočowej, za wobhladniwu podpěru a Jance Pěčkojc de Lévano za swěrne protokolowanje wuradźowanjow.
Wosebity dźak słuša tež předsydźe Maśicy Serbskeje dr. Pětrej Šurmanej za jeho mjez tym hižo 13 lět trajacy njesprócniwy nawod našeje “młódšeje sotry” Maśicy w Delnjej Łužicy. Dźakujemy so čłonkam a čłonam Maśicy a smy sej dalšeho dobreho zhromadneho skutkowanja wěsći.
Dźakuju so za kedźbnosć.
Zakónčenje
Zakónčić chcu lětušu hłownu zhromadźiznu ze skedźbnjenjom na wosebitu gratulaciju, kotruž je Maćica Serbska k 25. róčnicy załoženja - potajkim před 147 lětami - wot wuznamneho němskeho spisowaćela Theodora Fontaneho dóstała. Serbam jara přichileny spisowaćel je Delnju Łužicu wospjet wopytał a dwójce tež w swojich pućowanjach wopisał. Theodor Fontane je so před 200 lětami 30. decembra w Neuruppinje narodźił - a składnostnje jubileja su wjacore wopomnjenske zarjadowanja připowědźene.
W mjenje předsystwa so wšitkim wutrobnje za wobdźělenje a žiwu diskusiju wutrobnje dźakuju a nadźijam so dalšeho spomóžneho skutkowanja našeje Maćicy Serbskeje.
Jurij Łušćanski, předsyda


text: Porchow (SN/mwe). Jedna z najrjeńšich kupjelow w Hornjej Łužicy je Porchowska. W lětnim času, při ćopłym słónčnym wjedrje maja tam wšědnje sta hosći z blišeje wokoliny, tež ze serbskich wsow. Wosebje swójby so w Porchowje rady wočerstwjeja, dokelž je kupjel jara derje wuhotowana, přeco čista a rjenje hladana. Zamołwita za to je Porchowska gmejna, kotraž kupjel na swójsku iniciatiwu wudźeržuje. Tak maja so bazenk za dźěći kaž tež wobłukaj za płuwarjow a njepłuwarjow prawidłownje rjedźić. Přez cyły dźeń so woda filtruje a klumpy nastajnosći běža, štož gmejnu wjele pjenjez za milinu płaći. Wosebitostka wšak je, zo ćeče w Porchowje pospochi čerstwa woda po tysacach litrow z bliskich skaliznow, tak zo nimale žanu chemiju do wody sypać njetrjebaja. Čista woda je dźě wuměnjenje, zo ludźo scyła kupać přijědu. Tež wšelake nastroje, kaž je to w Porchowje kraka, chcedźa dźěći měć. Tak wjesnjanosta Sebastian Hein (CDU) wobžaruje, zo hišće za dźěći w starobje pjeć do dźesać lět žanu prawu wódnu atrakciju nimaja. „Lětsa dyrbjachmy hižo dźěćacy bazenk za 15 000 eurow sporjedźeć dać.


text:
We Innsbrucku bylimy już łōńskigo roku, bez zima. Relacyjo ze tamtej wycieczki znojdziecie tukej: KLIK. A terozki, skirz byzuchu ôjcōw ôd Julie trefiła sie przileżytość, coby nawiedzić Tyrol roz jeszcze. Bez lato. I tera sztyjc niy mogymy sie zdecydować, kedy te miasto mōmy bardzij w zocy.
Nadrobilimy skijorsko skocznia i połedniowo tajla miasta, powłazilimy do kościołōw, spolilimy se gymby i kapeczka sie potaplali. Familijo bodej zadowolōno, a to bōł cyl nojwożniyjszy. Dzisioj żodyn już fuloł jak mulorz niy bydzie, mocie pokōj – ôstowiōmy Wos z bildami. Yno dejcie pozōr! Jak pozaglōndocie na tyn farebny Innsbruck ze klarōm i gōrami, to zaro bydziecie chcieli siednyć do auta i ciś na Tyrol! 🙂
Skocznia Bergisel i Tirol Panorama
Nojbardzij “instagramowo” sztela
Farebne chałpki przi rzyce Inn:


text:
Marko Smoler
Marko Domaš Aleksander Smoler (* 21. decembra 1857 na Židowje; † 11. apryla 1941 w Budyšinje) bě nakładnik a redaktor, mjez druhim Serbskich Nowin.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Marko Smoler narodźi so jako syn Jana Arnošta Smolerja na Židowje. Po měšćanskej preparandźe wopyta Marko Smoler gymnazij w Budyšinje. Wosebje w swojich młodych lětach spisa a přełožowaše tež powědančka z rušćiny a čěšćiny. Wón běše w lěće 1875 sobuzałožer Schadźowanki a wot lěta 1877 načolnik Smolerjec knihićišćernje w Budyšinje na Lawskich hrjebjach. Za čas Smolerja wuchadźachu w jeho nakładnistwje nimale wšitke serbske nowiny a časopisy. Wot 1884 do 1937 běše redaktor a wudawaćel Serbskich Nowin. Smoler, kotryž běše w mnoho serbskich towarstwach, kaž na přikład Budyskej Bjesadźe aktiwny, załoži 1920 hromadźe z Hermanom Šlecu a Janom Skalu w Budyšinje prěnju serbsku sokołsku jednotu.
Marko Smoler běše wot 1879 čłon, wot 1923 čestny sobustaw Maćicy Serbskeje kaž tež čestny sobustaw Maticy Srpskeje w Novim Sadźe.
Wón bu na Budyskim Hrodźišku w Smolerjec swójbnym rowje pochowany.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Cyž: Smoler, Marko. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 514sl.


text:
Ernesto Guevara
Ernesto Guevara (Ernesto Che Guevara, przemjanek Fernando Sacamuelas) (rodz. 14 czyrwńa 1928 we Rosario we Argyntyńe, um. 9 paźdźerńika 1967 we La Higuera we Boliwiji) – argyntyński rewolucjůńista, jydno ze znamjynnych postaćůw kubańskij rewolucyje. Ze fachu bůł dochtorym. Bůł jednym ze prziwůdcůw kubańskij rewolucyje, a po jeji zwyćynstwje wloz do władzůw kůmůńistycznyj Kuby. We 1965 wojowoł we Kůngu a Tanzańiji. We 1966 uorgańizowoł partyzancke uoddźały we Boliwiji, a przi tymu go wźyńi we ńywola a zaszlachtowali. Na Kubje je do terozki powożany za norodowygo bohatyra. We ńykerych państwach Połedńowyj Ameriki je uůn powożany za mitycznygo wyswobodźićela. Po jygo śmjyrći pojawjůł śe tyż kult Che, kery uobjawjo śe nojczyńśći bez umjyszczańy jygo wizerůnku na śćanach, T-shirtach a inkszych zachach. Je uůn symbolym lo radykalnych lewicowych ruchůw a bůł ńym lo sztudynckij rewolty we 1968 we USA a Zachodńij Ojropje. Jygo przećiwńiki a krytykanty godajům, co zachwoloł uůn "skuteczno ńynawiść, kero przemjyńo czowjeka we maszina do szlachtowańo", a we jydnym ze wywjodůw pedźoł, co ńy wachołby śe wywołać nuklearno wojna, jakby uod tygo mjoł zniknyć kapitalizm.


text:
Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 28.07.2010 beschusshemmende Fenster
Hauptinhalt
W němčinje wutworja so husto we fachowych wobłukach ćežkozrozumliwe słowa, za kotrež druhdy tež serbski wotpowědnik trjebamy. Jedne tajke słowo je „beschusshemmend“: blidarjo maja na přikład „beschusshemmende Fenster und Türen“ w swojim poskitku, druhe firmy poskićuja „beschusshemmende Westen“, kotrež tež policija wužiwa. A kak nětko serbsce? Serbski wotpowědnik za beschießen rěka wobtřěleć, ale tworić někajke „wobtřělenje haćace abo wotražowace wokno“ je spodźiwne, wšak njemóža tajke wokna wobtřělenju zadźěwać. W němčinje móžemy tež prajić „durchschusshemmende Fenster, Türen abo Westen“ – potajkim: „přetřělenje abo přetřěl haćace wokno“? Klinči tohorunja njelepe. Dyrbimy so prašeć, wo čo scyła dźe: Tute wosebite wokna abo durje su mjenujcy tak konstruowane, zo njehodźa so přetřěleć. Za woznam, zo hodźi abo móže so něšto činić, mamy w serbšćinje wosebity sufiks, kotryž připójsnjemy na werb, a to je omny: přirunajomny, widźomny, přetřělomny. A dokelž tute wosebite wokna a durje so njehodźa přetřěleć, tworimy z toho adjektiw njepřetřělomny a hižo mamy kmany serbski wotpowědnik za němske „beschusshemmende Fenster“, mjenujcy „njepřetřělomne wokna“.


text:
Ã
Ãã – drugŏ buchsztaba we ślabikŏrzowym abecadle ôd ślōnskij gŏdki, używanŏ tyż we inkszych abecadłach świata (cum bajszpil we abecadle ôd kaszubskij gŏdki). We ślabikŏrzowym abecadle ã je pandialektalnõ buchsztabōm, kerŏ we dolnoślōnskim dialekcie a na pōłnocno-zachodnim Gōrnym Ślōnsku je ôdczytywanŏ jako klang [e], we strzodkowo-zachodnim Gōrnym Ślōnsku jako dugi klang [ã], wele Raciborza jako [am], na weschodzie Gōrnego Ślōnska jako klang [a], na połedniowo-weschodnim Gōrnym Ślōnsku jako [ym] a na Laszskij Ziymi jako klang [u] abo klang [a]. Buchsztaba ã je ino na szlusach wortōw, cum bajszpil bierã. We Steuerowym abecadle a ślōnskim abecadle fōnetycznym ta buchsztaba je szrajbowanŏ jako a.


text:
Slepo (CK/SN). Tež za Slepjansku gmejnu je energijowa kriza wulke wužadanje. Dotal płaćeše wona wob lěto 28 000 eurow za přetrjebu płuna w Němsko-Serbskim šulskim kompleksu. Tola zrěčenje kónc lěta wuběži. Wot 2023 žada sej najpřihódniši z třoch poskićerjow za to płaćiznu 150 000 eurow. Přiwšěm maja narok, šulu ćopłu dóstać, tak wjesnjanosta Jörg Funda (CDU). Za milinu wudawa gmejna dotal lětnje 60 000 eurow. Za přichod liči Funda z tym, zo budźe to trójce telko. Nimo toho su přemysłownicy hižo připowědźili, zo přemysłowy dawk woteběra. Ze wšeho toho sćěhuje po słowach wjesnjanosty deficit něhdźe poł miliona eurow. „Z tym dyrbimy někak wobchadźeć. Dyrbimy dokładnje hladać, zo w lěće 2023 dospołnje přehlad wo gmejnskich naležnosćach njezhubimy“, Jörg Funda napominaše.
Zo by so tomu zadźěwało, ma dźěłowa skupina „Energijowo-awtarkna gmejna“ namjety k zdźěłanju energijoweho a klimoškitneho managementa předpołožić. Wutworjenje tutoho gremija bě gmejnska rada na swojim oktoberskim posedźenju z jednym napřećiwnym hłosom wobzamknyła.
Dźěłowy kruh za serbske naležnosće Budyskeje měšćanskeje rady bě na minjenym wuradźowanju bytostny deficit nastupajo sposrědkowanje wědy wo Serbach na němskich šulach w sprjewinym měsće zwěsćił. Tohodla su so čłonojo gremija na swojim wčerawšim posedźenju znowa z tematiku zaběrali.
Budyšin (CS/SN). Kubłanska referentka Domowiny Katrin Suchec-Dźisławkowa tam rjekny, zo měło město jako nošer najwjace kubłanišćow so na šulske wjednistwa wobroćić, zo by je za naležnosć sensibilizowało. Rěčny centrum WITAJ je dźěłowe materialije k temowym ćežišćam powšitkowne, nałožki, mytiske bytosće a serbski Budyšin wuwił. Tónle material je předewšěm za 3. a 4. lětniki na němskich šulach nastał a předleži wot lěta 2020 sakskemu kultusowemu ministerstwu, zo by jón dowoliło.
Dalše namjety trěbne
Budyšin. Dobu za zapodaće kandidaturow ze Sakskeje za přichodnu wólbnu periodu załožboweje rady hač do kónca nowembra podlěšić je prezidij Domowiny na swojim wčerawšim posedźenju jednohłósnje namjetował. Dotal pjeć personalnych namjetow předleži, trěbnych pak je znajmjeńša wosom za štyrjoch rjadnych a štyrjoch zastupowacych radźićelow. Jich wólby su na wurjadnym posedźenju zwjazkoweho předsydstwa 13. januara 2023 předwidźane.
Budyšan předsydari kuratorijej
Drježdźany. Budyski kachlicarski mišter a wokrjesny radźićel Mike Hauschild předsydari kuratorijej Wilhelma Külzoweje załožby, liberalneho kubłanskeho skutka w Sakskej. Čłonojo gremija su jeho 5. nowembra wuzwolili.
Snadne wuskutki
Staraš-li so w swójbje abo přiwuznistwje wo staršeho čłowjeka, kiž so sam hižo tak zastarać njemóže, kaž bě to snano lětdźesatki zwučeny, je to nadawk, kiž móže će spěšnje přežadać. Bjez hladanskeho wukubłanja sej lědma štó přicpěwa, staršich ludźi doma hladać a jim wšu pomoc poskićeć, kotraž je we wotpowědnej starobje trěbna. W tajkim połoženju móžeš jenož dźakowny być, hdyž maš profesionelnych partnerow poboku, kotřiž ći w najwšelakorišich połoženjach pomhaja.
Dźakowano hladanskemu zawěsćenju je dźensa něštožkuli móžno, štož sam scyła financować njemóžeš abo časowje njezdokonješ. To započnje so při pomocnych srědkach w domjacnosći a wjedźe hač k jězbnym słužbam k lěkarskim a druhim terminam. Prjedy wšak hač móžeš tajke pomocy wužiwać, je dosć běrokratiskeho dźěła trěbne, doniž něchtó hladanski schodźenk připóznaty njedóstanje. Su-li pak papjery jónu wobdźěłane a schwalene, je wjele móžno.
Pěška so zraniła
Budyšin. Dokelž je 74lětny wodźer awta předwčerawšim w Budyšinje na wopačny pedal stupił, je so 52lětna žona snadnje zraniła. Na Serbskich hrjebjach chcyše muž wróćo z parkowanskeho městna wujěć. Město toho pak zajědźe wón doprědka. Tak bu 52lětna pěška mjez awtom a parkowanskim awtomatom zatłusnjenja. Při tym so wona snadnje zrani. Žonu móžachu na městnje lěkarsce zastarać. Policija nětko přepytuje, hač bě muž pedalej w awće zaměnił abo hač bě so wot spinadła na płun wotsunył.
Porchow (AK/SN). Zaměrowy zwjazk za wopłóčki Při Klóšterskej wodźe (AZV) přirjaduje so 2023 Kamjenskemu zaměrowemu zwjazkej za pitnu wodu. Wšitke trěbne dźěła wobstara potom Kamjenska EWAG. Zjawnoprawniske zrěčenje mjez AZV a zaměrowym zwjazkom za pitnu wodu ma podrobnosće přirjadowanja rjadować. Wjetšina zhromadźizny AZV je na swojim wčerawšim posedźenju w Porchowje přirjadowanju kaž tež zrěčenju přihłosowała. Zastupjerjo Porchowskeje, Chróšćanskeje, Pančansko-Kukowskeje a Worklečanskeje gmejny běchu za to, zastupjerjo Ralbic-Róžanta hłosowachu přećiwo tomu.
„Jako AZV wostanjemy dale samostatni. To woznamjenja, zo dale samostatnje swój hospodarski plan zdźěłamy a wobzamknjemy“, podšmórny předsyda AZV a Porchowski wjesnjanosta Sebastian Hein. Přiwšěm je po jeho słowach zrěčenje trěbne, dokelž EWAG přichodnje wšitke trěbne dźěła wobstara.
Wopłóčkowy zaměrowy zwjazk „Mała Sprjewja“ chce při wotkryću Margarećineje hěty we Wulkej Dubrawje klětu najprjedy dźělny projekt zwoprawdźić. To je trěbne, dokelž njeje so jedne wočakowanje spjelniło.
„Eksil a wuznam wjacerěčnosće“
Drježdźany. Dalmatiska basnica Marica Bodrožić je předwčerawšim z prěnim čitanjom w centralnej bibliotece Drježdźanskeho kulturneho palasta Chamisso-docenturu poetiki Sakskeje akademije wuměłstwow 2022 nastupiła. Jeje ćežišća, na kotrež chce z dalšimaj čitanjomaj stajnje póndźelu nawjazać, běchu „domizna, eksil a wuznam wjacerěčnosće“ .
Najwjetši slědźerski projekt
Lipsk. Zhromadna wědomostna konferenca Zwjazka a zwjazkowych krajow je wčera „Slědźerski portal BACH“ Sakskeje akademije wědomosćow přizwoliła. Z tym móže dotal najwjetši projekt k wuslědźenju wuznamneje hudźbneje dynastije w januarje 2023 startować. Projekt ma 25 lět běžeć a je dźěl akademijoweho programa, kotryž je aktualnje najwjetši duchowno- a kulturnowědny dołhodobny slědźerski program Němskeje.
Morawske wědomje žiwe


text:
Wotstronjenje namocy přećiwo žonam tež w Budyskim wokrjesu tematizuja
Budyšin (SN). Składnostnje jutřišeho Mjezynarodneho dnja k wostronjenju namocy přećiwo žonam su tež w Budyskim wokrjesu najwšelakoriše aktiwity předwidźane. Cyle wosebita akcija budźe jutře, pjatk, w Budyskim filmowym palasće. Tam přeprošuje wuchodosakske interwenciske městno přećiwo namocy w domjacnosći na wosebity filmowy wječor. Pokazuja film „Wosudna nóc“, kotryž wšitke fasety namocy zwobraznja a začuća, strachi kaž tež zarězki čas žiwjenja pola potrjechenych wuwědomi. Zdobom film strategije skućićelow pokazuje, zo bychu swoje wopory dale destabilizowali a demoralizowali. Kaž krajnoradny zarjad zdźěli, zahaji so wječor w 19 hodź.


text:
Kaž žane druhe twarske předewzaće minjenych lět w Pančicach-Kukowje budźe wottorhanje stareho hosćenca wonkowny napohlad wsy změnić. Na zašłym posedźenju gmejnskeje rady so z tejle temu hnydom wjacore razy zaběrachu.
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Hač do kónca apryla ma stary hosćenc w Pančicach-Kukowje spotorhany być. Wulka hromada twaršćiznow drje potom hišće wotnjesena być njetrjeba, ale twarjenja maja takrjec spowalene być, zo njebychu hižo žane hnězdźenske móžnosće za njetopyrje abo ptački eksistowali. Tole zdźěli wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) na zašłym posedźenju gmejnskeje rady we Wotrowskej starej šuli. Tam jeho radźićeljo społnomócnichu, nadawk wottorhanja firmje přepodać.


text:
K smjerći serbskeho molerja Jana Buka (1922–2019)
Dnja 4. jutrownika 2019 so na Njebjelčanskim wosadnym kěrchowje swójbni, wjesnjenjo, wuměłcy, přećeljo a zastupjerjo zjawneho žiwjenja ze serbskim molerjom Janom Bukom rozžohnowachu, kotryž bě 1. jutrownika we wysokej starobje 96 lět w Chróšćanskej starowni zemrěł. Zo pochowa so najwuznamniši serbski moler přitomnosće, kotrehož tworjenje je daloko za mjezami kraja znate, bě drje wšěm wědome, kotřiž jeho na swojim poslednim zemskim puću přewodźachu a jemu poslednju česć wopokazachu. Symbolisce steješe při marach njeboho jeho wobraz »Rozžohnowanje«, temperowa wersija wolijoweje mólby z lěta 1981, kiž předstaja žarowace žony w serbskej katolskej drasće. Wobraz skutkowaše kaž poslednje wotkazanje molerja, kotryž bě čas žiwjenja w nabožnosći a narodnosći kruće zakótwjeny, nam žiwym.Jan Buk narodźi so 2. awgusta 1922 w Njebjelčicach jako syn dźěłaćerja. Jako starc, mjeztym 75lětny, nawróći so do wsy, zo by w swojim ródnym domje wuměnk wužił a dale tworił. Wjac hač štyrceći lět bě ze swojej swójbu w Budyšinje bydlił a tam skutkował. Hižo w šulskim času zaběraše so často z rysowanjom a molowanjom. Ze zahoritosću přihladowaše, kak fachowcy pomolowanja w Njebjelčanskej cyrkwi w bjezposrědnim susodstwje staršiskeho domu wobnowichu. Pochadźejo z jednorych socialnych poměrow njemóžeše sej předstajić, zo móhł něhdy jónu wuměłstwo studować. Nawukny tuž powołanje dekoraciskeho molerja, štož jemu žiwjenski zakład zaruči. Za čas Druheje swětoweje wójny bu do wojerskeje słužby powołany, kotruž wukonješe pola mariny. Wobšudźeny wo swoju młodosć – kaž miliony jeho rowjenkow – nawróći so domoj, na zbožo njezranjeny na ćěle a duši. Lubosć k wuměłstwu njebě zhubił. Kaž wotbłyšćuje slědowaca epizoda, bě zbožowne wjedźenje na spočatku jeho puća do směra wuměłstwa. Jako swjećeše tehdomniši Njebjelčan farar Jurij Handrik nalěto 1947 swoje 50. narodniny, dósta Buk wot fararjoweje hospozy Cecilije Nawkec nadawk, jemu wobraz namolować. Běše to małe ćišno z kwětku. Jubilarej gratulowaštaj tež předsyda Domowiny Pawoł Nedo a krajny rada dr. Jan Cyž. Jako wuhladaštaj wobraz a zhoništaj, štó bě jón namolował, běštaj sej wěstaj: »Trjebamy młodych wuměłcow. Tón ma na studij hić!« Dźakowano spěchowanju předewšěm dr. Jana Cyža dósta so Buk na studij wuměłstwa na Wyšu šulu tworjaceho wuměłstwa do Wrócławja, hdźež najprjedy na Statnej wyšej šuli za tworjace wuměłstwo swoju maturu złoži. Cyle wědomje sćelechu so po wójnje nadarjeni serbscy młodostni do susodnych słowjanskich krajow na studije, z wotpohladom zaměrneho kubłanja přichodneje serbskeje inteligency. Skutkowanje kulturnych prócowarjow wokoło Cyža a Neda měješe takrjec dwójne dno: Nimo spěchowanja nadarjenych serbskich młodostnych běše jich zaměr, młodym Serbam a Serbowkam po času nacionalsocialistiskeje demagogije swójsku identitu wuwědomić, ju w słowjanskim wobswěće zesylnić. Jan Buk słušeše k najlěpšim studentam wuměłstwoweje akademije. Studijny čas w Pólskej měješe za jeho wosobinske a wuměłske wuwiće signifikantny wuznam. Profesorojo wotewrichu młodemu łužiskemu studentej wuměłstwa swět klasiskeje moderny a pozbudźowachu jeho k stilistiskim eksperimentam a doslědźenju molerskich dimensijow. Wosebje mištrojo klasiskeje moderny kaž Pablo Picasso, Paul Cezanne, Henry Matisse abo Marc Chagall, z kotrychž tworjenjom so za čas studija intensiwnje rozestaješe a kotrychž pozdźišo husto jich wuměłskich nahladow dla citowaše, běchu jemu z wulkim přikładom. Runje tak zajimowachu Buka pólscy kolorisća mjezywójnskeje doby. Najbóle rozestaješe so z dźěłom Jana Cybisa, kotrehož nahlady nastupajo wuměłstwo Buk zasadnje dźěleše. Runja jemu njewidźeše w mólbje dokument podobnosće přirody, ale hru wuměłskich poćahow a jednanjow, kotrež přiroda hakle zmóžnja zrozumić a dodnić.
Znowa a znowa nawróći so wón w swojim pozdźišim tworjenju k wuměłskim principam wonych wuměłcow. Ryzy »molerske rozrisanje« wobraza bjez dominowaceho a nadiktowaneho politiskeho, towaršnostneho abo nabožneho konteksta sta so z wuměłskej maksimu Jana Buka. Bě přeswědčeny wo tym, zo eksistuja na płatnje kóždeje mólby barby jeničce w zwisku z druhimi barbami, zo tworja mjez sobu kontrasty abo zo spletu so do wuwaženosće a harmonije. Barbu wobhladowaše Buk jako nošny, wšo rjadowacy element molerstwa, kotryž podleži cyle swójskim zakonitosćam. Kruće wěrješe do bjezčasnosće wuměłstwa. Ćim bolostnišo začuwaše wón w lěće 1950 přikaz k nawrótej wšitkich serbskich studentow ze słowjanskeho wukraja. Dyrbjachu ze swojim studijom na znowawotewrjenych uniwersitach a wysokich šulach mjeztym załoženeje Němskeje demokratiskeje republiki pokročować. Poprawom měješe Buk wotpohlad, so podać na dalši studij grafiki do Krakowa. W lěće 1950 přeńdźe tuž na Drježdźansku Wysoku šulu za tworjace wuměłstwo, hdźež 1953 swój studij z diplomom zakónči. Tu pak začuwaše Buk lědma něšto wot woneje fascinacije a swětawotewrjenosće, kotruž bě za čas přebywanja we Wrócławju dožiwił. Přišedši do Drježdźan běše jeho dalše wukubłanje w molerstwje na tworjenje swojeho profesora Rudolfa Bergandera wusměrjene. Přiběraca ideologiska wuskosć doby formalizma a socialistiskeho realizma, kotraž Bukej po swojim přesydlenju z Drježdźan do Budyšina tež w formje prowincielneje a narodneje małomyslnosće napřećo biješe, woznamjenješe za młodeho wuměłca tež stajnje zaso wusprawnjenje swojich wuměłskich nahladow dla. Kaž wón pozdźišo husćišo wuzběhny, namaka hižo tehdy zakład za duchowne rozestajenja a přistup k nabožno-filozofiskim prašenjam w přirodźe. To njerěkaše pak, zo widźeše swoje twórby jako bjezposrědni wotsćin přirody, jako ilustraciju, špihelowanje abo episke wopisowanje, ale ćim bóle jako duchownje zhustnjenu přirodu. Wón zamó woprawdźitosć z wuměłskimi srědkami tak forměrować, zo skutkuje kaž realna materija, byrnjež žana njebyła. Tuta zamóžnosć transformacije realneje materije do abstraktnosće běše za Buka wuraz najwyšeho schodźenka zdokonjanosće we wuměłstwje. Swojemu widej na wuměłstwo wosta čas žiwjenja swěrny – přeco pak znowa pytacy, dwělowacy, pruwowacy, zapopadnjeny w tworićelskej njespokojnosći. W interviewje zwurazni tole raz takle: »Wuměłstwo ma wotewrjene być. Jako wuměłc maš so stajnje sam měnjeć, zo by móhł tež swoje wobrazy měnjeć. Cil nihdy njedocpěješ. Kóždy wobraz je nowy započatk.«


text:
Zjednoczůne Arabske Ymiraty
Zjednoczůne Arabske Ymiraty, Państwo Zjednoczůnych Arabskich Ymiratůw (ar.: الإمارات العربيّة المتّحدة) – państwo we Azyji, na Bliskim Wschodźe, na Půłwyspje Arabskim nad Perskům Zatokům a Uůmańskům Zatokům. Skłodo śe ze śedmju ymiratůw: Abu Zabi, Dubaj, Szardża, Ajman, Umm al-Kajwajn, Ras al-Chajma a Fudżajra. Grańica mo s Saudyjskům Arabijům, Katarym a Uůmůnym.
We VII stoleću teryn ZAY zajyńi muzułmany, pynetracyjo ojropejsko uod XVI stolećo (wuůnczas pora fortůw założyli sam Portugalczyki). We XVII stoleću tajlůng sztrefůw ajnflusu mjyndzy Portugalijům a Uosmańskům Turcyjům. We 1892 Wjelgo Brytańijo szrajbowała traktaty ze wszyjskimi ymiratůma, podle kerych uůna uodpadoła za jejich zagrańiczno polityka. Mjanowano to bůło Traktatowy Uůmůn, a rzůndźiła ńim rada śedmju ymirůw. We lotach 60. XX wjeka Traktatowy Uůmůn wzbogaćił śe skiż eksploatacyji ropy naftowyj. We 1968 Wjelgo Brytańijo uodgłośiła co wycofo swojo armijo, a ymiraty uogłośiły powstańy Federacyje Arabskich Ymiratůw, do keryj wlazowały tyż Katar a Bahrajn. We 1971 wylozły s Federacyje Bahrajn, Katar a Ras al-Chajma, kere proklomowoły własne państwa. Reszta ymiratůw utworzůła Zjednoczůne Arabske Ymiraty. Rok ńyskorzi, we 1972, Ras al-Chajma przistůmpiła do tyj Federacyje nazod.
Terozki je to jedyn s nojbogatszych a nojgibćij rozwijajůncych śe krajůw śwjata. Dochůd narodowy na mjyszkańca wynośi ůng. 28 tyś. USD. We gospodarce i terozki sroge znoczyńe mo ropa naftowo a jeji rafinacyjo, nale rozwijo śe tyż nowe technologije a inwestuje we turystyka.
Skiż srogigo zapotrzebowańo na śiła roboczo, przilozło sam kupa ymigrantůw a terozki Araby a Persy to yno 42% mjyszkańcůw ZAY. Reszta ludźi to ymigranty, głůwńy s połedńowo-wschodńij Azyje, Indji a Bangladeszu.
Prawo sam je uoparte na islamje a je fest surowe, uorzekano je kara śmjerći, we tym za buzeranctwo.


text:
Wojerowski Johanneum swjeći lětsa swoje 30lětne wobstaće. Milenka Rječcyna je so z nawodu kubłanišća a wučerjom za łaćinu, grjekšćinu a filozofiju Günter Kieferom rozmołwjała.
Z lěta 2005 sće nawoda kubłanišća. Kotre rozsudy maće za puć rubace?
G. Kiefer: Wažne za wuwiće šulskeho žiwjenja su na přikład temowy tydźeń a tydźeń prewencije, kotryž wotměwa so do zymskich prózdnin pod hesłom „zamołwitosć za sebje a za druhich přewzać“. Na nim so wšitcy šulerjo wobdźěleja. W lěće 2006 smy załožili wyšu šulu a ju integrowali. Tak smy měli lětsa prěnje zakónčace pruwowanje našich wyšich šulerjow. K tomu přińdu wšelke projekty, ke kotrymž słuša tež wuwučowanje serbšćiny.
W Johanneumje bě wjacore lěta móžno serbšćinu wuknyć. Kotry je staw dźensa?
Sydom lět bě Měrko Domaška předsyda zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe. Kónc tydźenja so jeho wólbna doba skónči a wón přepoda zastojnstwo do rukow swojeho naslědnika. Wo bilancy jeho skutkowanja je so z nim Marian Wjeńka rozmołwjał.
Knježe Domaška, kak wulke bě waše přesłapjenje, jako je so 10. meje zarjadniska zhromadźizna za Stefana Andersa a přećiwo wam rozsudźiła?
M. Domaška: Přesłapjenje njebě tak jara wulke. Běch kusk na to přihotowany. Z ličbu prajene sym k někak 55 procentami z tym ličił, zo njebudu wuzwoleny. Do toho běchu wěste signale a hibanja, kotrež su na to pokazali.
A kak je waša swójba reagowała?
M. Domaška: Moja mandźelska bě kusk šokěrowana. Wona je we wšěch lětach widźała, kelko časa sym woprował a tež naju mandźelstwo trochu zanjechał, zo bych wěcy změnił, kotrež mějach za wopačne. Ja potajkim wuslědk wólbow za cyle tak zlě njemějach, wona ćim bóle.
W kotrym stawje sće zarjadniski zwjazk wot swojeho předchadnika Alfonsa Ryćerja přewzał?
Na Worklečanskej wyšej šuli „Michał Hórnik“ chce lětsa wjace šulerjow w 5. lětniku wuknyć hač maja kapacity. Potrjechena je nimo dalšeju Šołćic swójba w Hórkach. Milenka Rječcyna je so z Antoniju Šołćinej rozmołwjała.
Waša dźowka chce wot noweho šulskeho lěta we Worklecach wuknyć. Z kotreje přičiny je to z ćežemi zwjazane?
A. Šołćina: Smój ju z mandźelskim tam přizjewiłoj a tak zwurazniłoj naše přeće za šulu kaž tež prawo na wuzwolenje kubłanišća. Na kóncu běchu za jenož jednu rjadownju, kotruž tam wutworić smědźa, štyri přizjewjenja přewjele. Za dalšu rjadownju pobrachuja šuli wučerjo. Su wotměli přihotowansku konferencu z proceduru wuzwolenja. Na to su štyri staršiske domy dóstali powěsć, zo móža jich dźěći do Ralbic do šule hić. Přizjewjenych bě we Worklecach 32 šulerjow a šulerkow. Wutworja tam nětko rjadownju, w kotrejž budu 28 dźěći wuknyć.
Kotra je tuchwilna situacija?
„Phōnē – Giving Minority Languages a Voice“ (Mjeńšinowym rěčam hłós dać) je hesło mjezynarodneho dźiwadłoweho projekta. Spočatk julija wotmě so w tym zwisku prěnje dźěłowe zetkanje w norwegskim měsće Tromsø, hdźež so wjacore europske mjeńšinowe jewišća na naprawy za zwoprawdźenje dojednachu. Němsko-Serbske ludowe dźiwadło reprezentowaštaj intendant Lutz Hillman a jeho zastupjerka za serbske dźiwadło Madleńka Šołćic. Bosćan Nawka je so z njej rozmołwjał.
Knjeni Šołćic, chceće nam projekt skrótka předstajić?
M. Šołćic: We wobłuku europeady we Łužicy 2012 běchu tež wjacore mjeńšinowe dźiwadła z hosćom w Budyšinje. Tehdy nasta ideja za wulki, zhromadny projekt „Odyseja“. W běhu minjenych lět bu tón wobstajnje dale wuwiwany a je poněčim dźeń a dale rozrostł. Wuslědk je „phōnē“, a nětko móžemy so dźakowano přizwolenju srědkow Europskeje unije na zwoprawdźenje zwažić. Zaměr projekta je, wutworić syć mjeńšinowych jewišćow, kotraž je wšitkim ludowym minoritam Europy wotewrjena.
Kotre dźiwadła su zapřijate?
We Wojerowskej Kulturnej fabrice su dźěłowe zjednoćenstwo „Serbske žiwjenje“ wutworili. Z iniciatorku Grit Lemke je so rozmołwjał Axel Arlt.
Knjeni Lemke, kak je k tomu dóšło, zo maće we Wojerowskej Kulturnej fabrice dźěłowe zjednoćenstwo „Serbske žiwjenje“?
G. Lemke: Tam su prosće někotři, kotřiž so za to zajimuja. Smy pytnyli, zo su ludźo ze serbskimi korjenjemi w Kufa. Z někotrymi z nich sym serbske zarjadowanja wopytała. Na přikład jězdźimy na Serbsku namšu do Złeho Komorowa. Njedawno bě Łakoma-swjedźeń, smy tam pobyli. A potom zetkawaš wěste wosoby z Kufa, kotrež tež tam du. Prašachmy so, čehodla so w Kufa ničo njewotměwa. Rjeknychmy sej, zo dyrbimy to změnić.
Zrozumiće so jako hłós serbstwa, zo byšće serbske zarjadowanja w Kufa zadomili?
Rěčny centrum WITAJ Budyšin je wobdźělnikow a wobdźělnicy rěčnych kursow přeprosył na prěni dźeń serbskeje rěče za dorosćenych. Milenka Rječcyna je so z docentom za rěčne kursy pola RCW a iniciatorom zetkanja Marekom Krawcom rozmołwjała.
Kak je dóšło tomule zetkanju šulerjow-serbšćinarjow?
M. Krawc: Podawam na wšelkich městnosćach serbšćinu, w Pančicach-Kukowje, Budyšinje, Slepom a tež we Wojerecach. Nimo toho pak mam tež kursy online, kotrež mjez druhim šulerjo ze Šwicarskeje, Nižozemskeje a Čěskeje kaž tež z Berlina, Lipska, Drježdźan a Hamburga wopytuja. Mój wotmysł je, zo bychu šulerjo, kiž so jenož z wobrazowki znaja, skónčnje wosobinsce zetkaja.
Kajku rezonancu maće na poskitk?
M. Krawc: Na wšě 40 zajimcow je so dotal přizjewiło. Za někotrych šulerjow na přikład ze Šwicarskeje abo Nižozemskeje je čara předaloka. Tola wjeselu so na wobdźělnikow z Čěskeje a mjenowaneju wulkoměstow. Wězo budu tež wobdźělnicy kursow tu we Łužicy pódla. Dokelž je zajim dosć wulki, chcemy poskitk tež přichodne lěta dale wjesć.
Kotre wočakowanja maće na zarjadowanje?
Přećeljo serbskeje dujerskeje kapały Horjany přeprošuja jutře, pjatk, při Hórčanskim sportnišću na swoje zarjadowanje „KrassBrass“. Što so za tym chowa a što wopytowarjow tam wočakuje, wo tym je so Jan Bogusz ze Symanom a Fabianom Hejdušku rozmołwjał.
Što so dokładnje za zarjadowanjom „KrassBrass“ chowa?
S. Hejduška: To budźe serbski dujerski swjedźeń pod hołym njebjom. Na wopytowarjow čaka w Hórkach dujerska hudźba w cyłej swojej wšelakorosći. Tak zahraje najprjedy dujerska kapała Horjany. Po tym smědźa sej přitomni tež w stilu skerje modernišu dujersku hudźbu lubić dać.
F. Hejduška: Druhi dźěl budźe potom kaž party. Naš zaměr je, ze swjedźenjom wšitke fasety tuteje hudźby prezentować. Zastup płaći takrjec jako flatrate 20 eurow, w čimž su napoje sobu zapřijate. Hórčanski klub so wo ćělne derjeměće stara.
Kak sće scyła ideju za tónle njewšědny event zrodźili?
Tuchwilny počas žada sej wot čłowjeka, zo by so derje napił. Na te wašnje so krej w ćěle njezhusći. Milenka Rječcyna je so rěčnika Budyskeho Łužiskeho klinikuma Steffena Lahodu za tym prašała, hač je zastaranje klinikuma z kreju zawěsćene.
Kak posudźujeće situaciju z konserwami darjeneje kreje w Budyskej chorowni Hornjołužiskich klinikow?
St. Lahode: Zwěsćamy stajnje a zaso we wěstych počasach, zo je darićelow a z tym tež krejnych konserwow mało. Zwjetša je to měsac awgust. To zwisuje z dowolom darićelow kreje. Dóstawamy krejne konserwy z Drježdźan wot słužby za darjenje kreje Němskeho čerwjeneho křiža DRK Sewjerowuchod. Tuchwilu dodawa DRK mjenje konserwow hač skazamy. To pak potrjechi wšitke chorownje w regionje. Zastaranje pacientow pak smy zamóhli při wšěm dotal zawěsćić.
Kak dołho tuchwilu składowane konserwy, to rěka krej, dosaha?
Zašłej lěće su wuměłcy parowali móžnosće zjawnje wustupić. Milenka Rječcyna a Jan Bogusz staj so ze 18lětnym šulerjom Weimarskeho hudźbneho gymnazija „Hród Belvedere“ Matteom Hórnikom rozmołwjałoj.
Chodźiće we Weimarje na gymnazij. Při wšěm sće z Budyšinom zwjazany. Na kotre wašnje to aktualnje zdokonjeće?
M. Hórnik: Tež hdyž w Durinskej do šule chodźu, sym z Łužicu zwjazany. Planuju 7. awgusta koncert w Budyskim Serbskim muzeju. Njebudu pak samlutki hudźić, ale přinjesu někotrych młodych hudźbnikow, swojich přećelow z gymnazija sobu. Zastup je bjezpłatny. Jeli so publikumej spodoba, móža nas rady z pjenježnym darom podpěrać.
Je tuchwilu scyła dosć móžnosćow za Was zjawnje wustupić?
M. Hórnik: Składnosće zaso přiběraja. Sym pak w prěnim rjedźe sam zamołwity za to, so starać wo wustupy. Runje tak wabju za nje sam. Koncert w Budyšinje tajka składnosć je, hudźić a z tym nadźijomnje publikum zawjeselić. Wužiwam socialne syće kaž Instagram abo Facebook, zo bychu zajimcy zaćišć dóstali, kak to klinči. Tež na mojim YouTubowym kanalu hudźbu wozjewjam.
Z awtorom krucha Danielom Rattheijom je so po premjernym předstajenju „Pink Guerilla“ w Budyskim dźiwadle na hrodźe Cordula Ratajczakowa rozmołwjała. Před lětomaj bě činohrajne studijo při NSLDź hižo jeho kruch „Greta“ předstajiło.
Što prajiće k inscenaciji?
D. Ratthei: Sym dospołnje zahorjeny, to dyrbju woprawdźe tak rjec. Předewšěm je dźiwadźelenje elewki Saryh Cyžec wulki zaćišć we mni zawostajiło. Jako elewka je wona hižo nětko tajka kmana, zo móhł někotryžkuli dźiwadźelnik abo dźiwadźelnica něšto wot njeje nawuknyć. Telko wjesela při hraću, telko rozuma, tež, kaž je wona přeco přešaltowała a tak łamki a změny w teksće zwoprawdźiła, to wšo bě přeswědčace. A dokelž wona tak derje hraje, dóstanje to, štož wona praji, naraz cyle nowu, njepřijomnu dimensiju. Dale a zawjedliwiše jeje słowa skutkuja – a štož wona praji, je dźě woprawdźe zlě. Wona tak derje hraje, zo našu wotstawk dźeržacu membranu přełama a ju nutř pušćimy ze jeje poselstwom, a to je zawjedowace a strašne. Dyrbiš započeć sam rozmyslować: Što tu runje powědaja? Tónle efekt, kiž je dźensa tu nastał, je wulkotny.


text:
Lěto 2018 se chyla z dwěma wažnyma serbskima jubilejoma: Pśed styrista lětami, běrtyllěto pó smjerśi hodźijskego fararja Wjacława Warichiusa (1564–1618) dnja 1. septembra 1618, jo na drugem gódownem swěźenju teke jogo pitśku staršy kolega Albin Moller w dolnołužyskej Starej Darbni wumrěł. Warichius jo 1595 prědne górnoserbske knigły wudał, Moller jo dwaźasća lět do togo prědne dolnoserbske knigły do śišća dał. Wobej, Warichius a Moller, stej byłej duchownej. Wobej stej pśełožyłej katechizm Luthera wót 1529: jaden do górnoserbskeje, drugi do dolnoserbskeje rěcy. Wobyma pśistoj z tym až do źinsajšnego cesne městno w serbskich kulturnych, duchnych a literarnych stawiznach. Njeglědajucy na wjele gromadnosćow dajo pak teke rozdźěle. Warichius jo pó studiumje w Hodźiju nejpjerwjej diakon a pózdźej tam faraŕ był. We wjelikej wósaźe Hodźij jo źe wjele źěła měł, ale zrownju se kradu derje zežywiś mógał. Glědajucy na spisowaśelske statkowanje jo katechizm wót 1595 jogo jadnučka twórba wóstała.
Napśeśiwo tomu njejo se Molleroju raźiło, trajne pśistajenje ako faraŕ dostaś. Tak njejo wón – wótglědajucy wót pór lět – ako duchowny statkowaś mógał, ale jo musał swójo pśichylenje k spisowaśelenju wužywaś, aby swóju familiju zežywił pśez publikacije, kótarež jo na pśedank pódał. Wón jo spisał pisma k astronomiskim problemam z astrologiskimi spekulacijami a wšakorake kalendarje. Pśedewšym te tencas woblubowane kalendarje su někotare nabranki pśinjasli. Moller jo je mógał, pśecej z drobnymi změnami, lětnje wudaś. Wóni su wopśimjeli pódla kalendariuma teke pśispomnjeśa k astronomiskim zjawjenjam togo lěta a – njewuzbytnje za rolnikarsko-małoměsćańsku ludnosć – pokaze k wuseśu a žnjam tak ako terminy markow blišeje a dalšeje wokolnosći. Z pjera Mollera jo wušej 100 pismow zdźaržanych. Změstymi su jogo kalendarje samo w drugich rěcach, na pśikład česki a pólski, wujšli. Naźeja na šćodru źěkownosć wónych wósobow, kótarymž jo Moller swóje pisma w pśedsłowach pósćił – wliwa połnym zemjanam, zastojnikam, zwětšego pak měsćańskim raźcam – njejo w někotarych padach była póprozna. Tak stej měsćańskej raźca wót Gubina a Kalawy Mollera pódpěrałej z pjenjezami, samo z Neuruppina su płaśenja znate. Ale teke z tym, až města su za swójich pśistajonych bejnu kopicu kalendarjow kupili,1 jo Moller dojśpił refinancěrowanje.


text:
Korpo, roztomiyłe korpo… Czelendże, tajmingi i dedlajny. Ale ku tymu – moc ciekawych ludzi z roztomajtych krajów! To mi je zocne boch je dociyrno i lubia se posłuchać jako to je w inkszych krajach Europy abo kapka dali, za oceanem. Jako że mom te szczęści robić w otoczeniu fest międzynarodowym, podziela sie moimi spostrzeżeniami.
Meksykanie
Idōm na piyrszy ogiń bo miałach nojwiyncy ciekawych zdarzyń z nimi. Roz że jedyn mie napasztowoł i sie zdało że trza bydzie go zgłosić do kadr bo robiyło sie to fest niecherski. Na szczęści sie usiotoł, stykło pogrozić. Potym znajomo kiero tworzy se w życiu telenowele wszelakij maści. A to kochankowie – samobójcy, a to nieszczęśliwe miłości, cygaństwa, przekręty i sztyjc jakiś łostudy… Continue Reading…
Czujesz sie niechersko, ciōmpy lecōm z nosa i biere cie ryma? Nic yny zakolegować sie z miodym! Miód mo działani wzmacniające i nikiere bakteryje zwalczo lepszy niż antybiotyki. Beztuż jak se chcesz wzmocnić odporność abo wylyczyć kuckani to miód ci na zicher pomoże. O inkszych knifach poczytej tu.
Miód spadziowy
Na kaj jaki niecherskości ganc procnie podziało miód spadziowy. Ku tymu je fest wartościowy skuli tego że mo kupa pierwiastków, aminokwasów i białek. Tyn miodzik je najzdrowszy ze wszyskich ale w odróżnieniu do miodów nektarowych tyn biere sie od mszyc… Ale o tym za moc nie byda rozprawiać, zdrowy je i fajrant 😉 Continue Reading…
Na film wybrałach sie w babskim towarzystwie ale mi sie zdo że lepszy by było iść z chopym. Jak obejrzysz film to sie kapniesz czamu 😉 Continue Reading…
Skuli roztomajtych problymów w życiu, jakiś czas tymu fest sie zainteresowałach tom całōm uważnościōm co to je tako modno ostatnio. Nasztudyrowałach sie o tym kupa i godōm Ci – działo. Jak chciołbyś być spokojniejszy i rady z życio to mom pora procnych knifów kiere na zicher sie sprzidajōm. Obocz. Continue Reading…
Wszyjscy by my chcieli żyć długo a szczęśliwie ale tak rychtyk roztomajcie to bywo z tym spokojem i szczęśliwościōm. Ale, ale! Je kupa rzeczy kierych możesz nie robić coby sie lepszy żyło. Jo uważōm że te piyńć je jednymi z nojważniejszych.
1. Rozpamiyntywani przeszłości
Co Ci to do? Uwaga, uwaga… Psinco. Trza yny wyciągać wnioski ze wszyskigo i tela. To co je tak rychtyk ważne to je TYN MOMENT. To wszysko co mosz i nie zaprzepaść se tego rozmyśliwaniym o błędach abo kabociorzach z przeszłości.
2. Lajera, nadmierne rozkminki
Nie kombinuj tela. Co kiery powiedzioł, jako kiery odebroł co pedziałaś Ty, co tamtyn mioł na myśli, czy tamta sie aby nie obraziyła? Smooool to. Swoja energia przeteguj na tryning, czytani ksiōnżki, naworz co dobrego… Wszysko je lepsze niż myśleć za moc.
3. Obwiniani sie
Wszyscy popełniomy błędy. I tela w tymacie.
4. Spinani sie
Po co, na co? Bydziesz widzieć, za pora miesiyncy ani nie bydziesz pamiętać o niecherskij rozmowie z szefem. W geszefcie je długo raja do kasy? No i szyjn, możesz se na chwila pomedytować i skupić na oddechu. Twój facet zaś ciepnył fusekle na zola zamiast do kosza? Dej pokój, niech leżōm.
Szkoda życio na haje o duperszwance!
5. Strach przed nowym
Zmiany som dobre i potrzebne! Dużo uczōm i zmieniajōm życi na lepsze. Na początku sie zdo że to jakiś pierzińśtwo ale bydziesz widzieć – wszysko sie dzieje po coś! I dobrze że sie dzieje… Continue Reading…
Dzisio bydzie o sezamie 🙂
Continue Reading…
Beztuż że zacznył sie ganc świąteczny czas pogodōm Wom jako to obchodzymy święta u nas w doma. Continue Reading…
Powiym Ci że dycki miałach problym coby sie porzōndnie wyspać. Rōncz mie bele co budziyło w nocy, wczas rano też już za bardzo nie szło oka zmrużyć, co drugo noc jakiś pofyrtane bałamonty mi sie śniyły… A potym bez dziyń sztyjc mie spani brało. Darymne, trza było jakoś tymu zaradzić.
Continue Reading…
Beztuż że momy środek zimy i co chwila kieryś chodzi niecherski i smarkaty, najwyższy czas zacznyć sie retować imbirym bo to je blank zdrowy korzyń i pomogo niemrawym lebiodōm. Jak nie chcesz coby Cie brały niecherskosci, to zezwór i miód dziynnie to je mus.
Oprócz działanio wzmacniającego i prociw przeziębieniowego imbir mo kupa kaj jakich zocnych właściwości
1. Rozgrzywo! Do mie to je wybawiyni w te zimowe dni jak wieje, padze śniyg i temperatura je na minusie. Zezwór w kuchyni je sztyjc pod rykōm 🙂 Dycki tyż se parza tyj imbirowo-miodowy, polecōm!
2. Poprawio trowiyni skuli tego, że olejki imbiru wspomogajōm wydzielani śliny i soków żołōndkowych. Założa sie że som tu tacy co chledajōm knifów coby schudnyć? 😉
Continue Reading…


text:
Nō, tōż mōmy już tyn gryfny marzec na karku. Czamu gǒdōm gryfny? Anō, bo to już chnet bydzie ta diosecko zima forbaj i napocznie sie chnet kalyndǒrzowǒ wiesna. Chocia, czy jǒ wiym eźli idzie na latośno zima jamrować? Cheba niy, bo i śniyga latoś blank niy bōło, i mrozu tyż niy… takǒ ci bōła wiesiynnǒ zima.
Ale skuli tego marca idzie sam terǒzki ździebko połozprawiać ło takim gryfnym marcowym zwyku, ło tym, iże chnet bydymy fajrować, jak kǒżdego roka, tyn gryfny „Dziyń Kobiyt”, dziyń freli, samotnych, wydanych, zowitek eli tyż klǒsztornych pannōw. Znǒcie już to? Znǒcie! I, co z tego? Byda juzaś dzisiǒj ło tym berǒł a to skuli tego, co jǒ tak po prǒwdzie pierōnym ci niy mōm rǒd tych dioseckich Walyntynkōw, do kierych niyftore iptowate modziǒki kcōm ci mie przeprzić, co to jes ci terǒzki już na isto nasz starodǒwny polski zwyk. A psinco prǒwda! Nō ja, ale jakech niydǒwno tuplikowǒł jednymu śpikolowi, co byli czasy kej we sklepach na fachach bōł ino łocet i mosztrich, to tyn ci mi rzeknōł:
– A niy mōgliście sie tego kajsik we zupermarkecie lajstnōńć???
He, he a jǒ ci kajsik naszǒł, co bezmać tyn dziyń, tyn ”Dziyń Kobiyt” napocznōł sie łod tyj egipcjańskij krōlowyj Kleopatry, kierǒ we marcu kǒzała sie zrolować, zawinōńć do takigo srogigo, szykownego tepicha a niyskorzij sużōnce mieli jōm podciepnōńć cysǒrzowi Cezarowi.
A przidarzōło sie to jesce przed Pōnbōczkiym. Tak ci łōna, Kleopatra poradziōła tego cysǒrza wyszwindlować i zbamōńcić, iże łod tego czasu zawdy jakiesik gryfne „marcowe idy” tam we tym Rzymie bajstlowali i łodprǒwiali. Wteda tyż przi marcowych idach tego Cezara zażgali pitwokiym, a iże to bōło trzinǒstego marca, to łod tego czasu trzinǒsty (a ku tymu piōntek) jes diosecko niyszczysny.
Nō, i miarkujecie, co ze tymi babami napoczło sie to wszyjsko metlać jesce za starego piyrwyj i niy idzie tego ściepnōńć na ta łoszkliwo „kōmuna”, chocia tak po prǒwdzie napoczli my tyn dnioszek fajrować dziepiyro po wojnie.
A mie sie sam terǒzki spōmniało jak to łōńskigo roka trefiōłech jake dwa dni po tym babskim fajerze na słodach mojigo sōmsiada Edka. Cǒłko fresa ci miǒł fest podropano, poharatano choby go fto tarłym po nij przejechǒł.
– Edek, boroku, jak ty wyglōndǒsz? Fto ci to tak ta fresa poharatǒł?
– E… tam Ojgyn, to skuli kwiǒtkōw – pado mi na to Edek.
– Jak to skuli kwiǒtkōw? Co majōm blumy do twojij fresy?
– Nō, wiysz przeca, iże we sobota bōł „dziyń kobiyt”?
– Nō wiym, ale dzisiǒj jes już wtorek – padōm do Edka, bo widza iże mu sie cosik we kalyndǒrzu pometlało.
– Nō ja, ale sie dej pozōr. Jakech we sobota fest niyskoro na łodwieczerz prziszǒł do dōm po tym cǒłkim sobotniym „dniu kobiyt”, to jedzine kwiǒtki kiere byli we kwiǒciarni na Krojcce, to byli kaktusy. I terǒzki już miarkujesz czym mi ta fresa moja starǒ tak wybiglowała?
Jake to dǒwnij bōło sroge i gryfne świynto, to wszyjskie baby, kiere majōm wiyncyj niźli trzidziyści lǒt gynał pamiyntajōm. Szumne to bōło świynto, i wszyjskie – a nǒjbarzij chopy – fest fajrowali. To niy to, co terǒzki, iże styknie, co jedyn z drugim modziok glingnie tym jejigo mobilniokiym, szkyrtnie możno jakiegosik „esemesa” ze kwiǒtkiym, afkōm i fertik. Dziołcha mǒ świynto a tyn karlus łodpinkolōł je za piytnǒście fynikōw (we promocji!).
Piyrwyj to bōło tak. Kǒżdy dyrechtōr, kyrownik, majster abo fto tam jesce, już tydziyn skorzij sztalowǒł we kwiǒciarni tela tulpōw, wiela kobiyt kole niygo robiōło. Tulpōw, bo inkszych kwiǒtkōw to wteda za tela niy bōło (możno jesce nelki, ale to już byli i szykowniyjsze, i drogsze blumy).
Nǒjlepszij bydzie kiej połozprawiōm jak to u mie we werku bōło. Mōj szef, a bōł ci to srogi chop, Polok, ale łod Stanisławowa, kresowiok znacy sie, już za wczasu kǒzǒł mi łobsztalować kajsik ze trzidziyści mieteł, bo tela kobiyt u nǒs robiōło. Wszyjskie chopy (a byli to same byamtry) na tyn dziyń wysztiglowali sie choby ficywyrty we Boże Ciało, pod bindrami (choby i do futerbachowyj hymdy). Co bōło do zrobiynio, do strzaśniyńcio, to sie wartko majtło, a zatym, deczko niyskorzij to już ino fajer aże szoł kurz i wiater naobkoło!
My ze szefym we śtyruch takich gryfnych plastikowych kibelkach miyszali, chechlali taki miszōng, kiery mōj dyrechtor wypokopiōł. Brało sie dwie flaszki czystyj gorzǒły, jedna flaszka jakiegosik wermutu, flaszka jałowcōwki i ze dwa litry apluzinowego zaftu. Nō, i to wszyjsko razy tela, wiela my mieli kibelkōw. Dziołchy zasik rychtowali roztomajtǒ zagrycha, kołoczki, zisty, tyj i kafyj. We nǒjsrogszyj izbie zestawiali my do kupy pǒra tiszōw, snosiyli wszyjskie stołki. Ślazowali sie niyskorzij wszyjskie byamtry do tyj izby, dźwiyrze sie zawiyrało i jedyn sztram wachowǒł (taki, co to już mu leberki wysiedli), coby żǒdyn cudzy, niy napytany niy wlazowǒł. Nō, i napoczynǒł sie fajer.
Roztomajcie to bywało, ale kiej mōj szef brǒł sie do śpiywaniǒ takij fajnyj śpiywki:
„Drōtym go, drōtym kolczastym po jajach…”
i zarǒzki po tym drugo sztrofka (dlǒ śmiychu):
„Kochejmy sie, kochejmy sie…”
to wszyjskie gynał miarkowali, co to już jes szlus piyrszyj tajli tego fajeru. Napoczynali sie we myńszych klikach łozłajzić kaj fto sie przodzij namōwiōł, fto z kim i kaj. A wybiyrać szło, bo chocia to bōło za „kōmuny”, to pǒra jesce dobrych szynkōw we Chorzowie bōło. Szło sie abo do „Bałtyku”, „Pod Dzwon”, do „Ratuszowyj” abo „Pod Flota” na łobiǒd. Niyskorzij zasik te, co mieli rade tańcować i byli jesce na tela mōnter deptali do „Magnolii”, „Goplany” abo do „Merkurego”. Niyftorych ciōngło do „Łani” lebo do „Parkowyj”, nō ale tam bōło gyferlich, bo jak we marcu bōło deczko mroza, to niyjedyn łostoł ci we fuzeklach we przikopie. Tela ino rzykna, iże u nǒs bōł ci jesce jedyn taki fraucimer we kierym robiōło ze dwiesta babeczkōw, wiynkszōściōm samotnych. Nō, gǒdōm wōm chopy: bōło w czym przebiyrać!!!
Wicne i szpasobliwe to bōło świynto, chocia nikedy bōło ździebko łostudy przi tym. Na tyn bajszpil.
– Suchej ino, Jorg, fest cie tam wczorej, po tym dniu kobiyt, jakeś ło drugij w nocy przikwanckǒł sie do chałpy, twoja starǒ przijyna? – pytōm sie kamrata, bo wiym, iże jejigo baba zawdy pierōnowe larmo robi.
– Niyyyy, nic mi niy gǒdała. – łodpedziǒł kamrat.
– Nic ci niy gǒdała? Przecamć to jes niymożebne. Niy nazdała ci jak kormikowi do grotka ?
– A dyć niy, bo… łōna przilazła dziepiyro ło szczwǒrtyj nad ranym!!!!
Nō, bo kuknijcie ino. Po prǒwdzie jest we Polsce wiyncyj babōw jak chopōw, ale do fajrowaniǒ to sie wszyjskie niy nadǒwajōm, a chopōw kierym ci sie wydowo, iże sōm samymi Leonardo di Caprio, abo chocia Johnym Weinym, to ci jes dosik pǒrã. I beztōż nasze baby, chocia by my gǒdali cosik inkszego, tyż ze inkszymi chopami musieli fajrować. Prōwda?
Ojgyn z Pnioków
przeprzić kogo – przekonać kogoś, przeciągnąć na swoją stronę;
lajstnōńć sie – sprawić sobie, kupić, zafundować sobie;
wyszwindlować – otumanić, podpuścić;
zbamōńcić – skusić, zbałamucić;
zażgać – zakłuć, zasztyletować;
pitwok – nóż, tępy nóż;
metlać – plątać;
fresa – twarz;
fest niyskoro – bardzo późno;
wybiglować – wyprasować;
mobilniok – telefon komórkowy;
łodpinkolić – odbębnić, odfajkować;
afka – obrazek, emotikon;
sztalować – (tu) zamawiać;
tulpy – tulipany;
nelki – goździki;
wysztiglować sie – wystroić się, ubrać się elegancko;
ficywyrt – dozorca;
futerbachowǒ hymda – koszula flanelowa;
leberki – wątroba;
bóło gyferlich – było niebezpiecznie;
fraucimer – zbiorowisko kobiet;


text:
Ôńskigo razu w Rudzie żył se mąż i żona kierzi fest chcieli mieć bajtla
Lata leciały ale jakoś im to nie szło. Kiejsik kobita dojrzała z ôkna, że u starej heksy za płotym rośnie piykno, soczysto roszpunka. Baba miała na te gymizy takigo pypcia, że aż jom zmorzyło. No to chop wziōn i zakrod sie w nocy do zegródki czarownice i urwoł szałot do swoji baby. Na drugi dziyń zaś była lajera o gymiza no to mąż uzaś poszoł zahabić roszpunka. Ale tym razym haksa go zdybała! Już miała ciepać złe czary ale chop zacznył ślimtać, że to do chorej żony co już ledwa dycho. Heksa sie ulitowała i puściyła go wolno ale musioł prziobiecać, że jak sie urodzi bajtel to oddajōm go czarownicy. I tak tyż sie stało.
Kobita urodziyła dziołszka kiero wyrosła na fest gryfno frelka. Ale zło heksa była o nia zowistno i zamkła jom we wieży podle Wirka. W baszcie nie było schódków ani dwiyrzi, yny małe ôkno. Jak heksa chciała iść we byzuch to spinała sie po długim złotym warkoczu kiery dziołcha przestyrczała przez ôkno.
Kiej dziołcha se śpiywała coby umilić samotność a praje podle wieże rajtowoł na koniu królewicz
Karlusowi tak sie przipodoboł tyn głosik że chcioł wylyź na baszta ale nikaj nie było drabiny. Skrył sie w barzołach i zacznył kukać ku wieży. Ôroz prziszła heksa i zawołała:
Roszpunko roztomiyło, ciepni mi warkocz to wyleza do cia!
I tak czarownica wdropała sie do wyrchu. To królewicz prziszoł na drugi dziyń i tyż zawołoł do frelki coby mu spuściyła złoty warkocz. Jak Roszpunka ujrzała karlusa to miała strach ale zaczli se przijaźnie pogadywać i roz dwa sie w sobie zakochali. I tak zacznył królewicz dziynnie jeździć na zolyty a heksa długo sie nie pokapowała co sie wyrobio we Wirku.
Ale jednego dnia dziołcha ganc pokopała w lelujach! Przetlapła sie czarownicy o królewiczu i motyka sie fest znerwowała. Utła dziołsze złoty warkocz i wygnała jom na pustelnia, a sama doczkała we wieży na królewicza. Jak karlus przijechoł zaś na zolyty i wdropoł sie do wyrchu, heksa ciepała sie jak mucha w taszlampie, że wieża je pusto, Roszpunki już ni ma i nigdy wiyncy jom nie ôboczy!
Królewicz w rozpaczy ciepnył sie z ôkna ale na szczyńści przeżył
Biydok wydziuboł se ôczy na ciernisku w kiere wpod i taki ślepy zacznył sie tułać z żałościōm po Zobrzu i Gliwicach i chełkoł za swojom ukochanōm.
Kiej doloz aż na pustelnia przi Pyskowicach i tam znojd Roszpunka! Jak dziołcha dojrzała swoigo galana to padła mu w ramiona i zaczła ślimtać ze wzruszynio. I jak te płaczki kapały na ôczy królewicza to karlus dostoł nazot wzrok! Wartko wziōn Roszpunka z ôszkliwej pustelnie i zamiyszkali do kupy w zomku kaj mieli moc bajtli i żyli długo a szczyńśliwie.


text:
Historyjŏ w 1000 słōw: Niypodległy Ślōnsk, p. I
We 1201 roku umar Jarosław, princ ôpolski, a rok niyskorzij umar Bolesław Wysoki, co ôstawiōł po sobie syna, Hynryka Brodatego. Zarŏz zaczōn sie kōnflikt miyndzy nim a Mieszkym Plōntōnogim ô Dolny Ślōnsk, bo chociŏż po prŏwdzie piyrsze prawo mioł dō niego starszy Mieszko, to władzã wziōn tam prawie modszy Hynryk. Mało tego, Bolesław Wysoki przejōn tyż po śmierci Jarosława ksiynstwo ôpolske, tōż je Hynryk tyż dostoł po ôjcu.
Ôba ksiōnżynta musieli tōż iś na kōmprōmis i Ślōnsk ôstoł przi Hynryku, a Ôpole wziōn Mieszko. Nowy princ ôpolski prziłōnczōł nowõ ziymiã do swojich terynōw, co już nimi rzōńdziōł, tōż ziym: raciborskij, ôświyńcimskij, siewierskij i bytōmskij. Ôkrōm tego Hynryk zapłaciōł Mieszkowi 1000 grziwiyn strzybra za part erbizny ôd Jarosława (pewnikym ziymia ôtmuchowskŏ).
Hynryk i Mieszko cołkõ umŏwã miyndzy sobōm spisali i zaprosiyli papieża Innocyntego III do potwierdzyniŏ jij. Co ciekawe we umŏwie zapisano było tyż, iże kōńczy sie erbowanie miyndzy ksiynstwym wrocławskim i ôpolsko-raciborskim, co ôznaczało definitywny podzioł Ślōnska na ksiynstwo ślōnske (dzisiej Dolny Ślōnsk) i ksiynstwo ôpolsko-raciborske (dzisiej Gōrny Ślōnsk).
Chociŏż spiyrka miyndzy dwiyma linijami Piastōw ślōnskich sie skōńczyła, to porzōnd trwoł kōnflikt ô trōn krakowski. Zdŏ sie, iże to Mieszko poprosiōł papieża ô pōmoc we prziwrōcyniu ważności testamyntu Bolesława Krziwoustego, a z tym prawidła synioratu. Beztōż 9 czerwca 1210 roku papiyż Innocynty III wydoł bullã, co w nij nakazowoł episkopatowi polskimu dać pozōr prawie na te rzeczy. Żeby tōż mieć poparcie Kościoła, ksiōnżã krakowske Leszek Bioły wydoł wielki prziwilej kościelny, co ale niy bōł uznany ani na Dolnym, ani na Gōrnym Ślōnsku.
Chociŏż tym kupczyniym prawym Leszek dostoł sparcie ôd Kościoła, a papiyż potwierdziōł jego prawo do trōnu krakowskigo, Mieszko Plōntōnogi hned wypisoł Leszkowi wojnã i wziōn Krakōw jeszcze we 1210 roku. Jego panowanie niy trwało ale dugo, bo umar już 16 mŏja 1211.
Jego syn, Kazimierz niy interesowoł sie już Krakowym ani trōnym syniora. Z poczōntku boł sie wpływōw wrocławskigo kuzyna, tōż żeby miec aby sparcie kościoła, uznoł prziwilej kościelny Leszka. Stōnd na Gōrnym Ślōnsku wziōnły sie immunitetowe statki kościelne, co jejich cyntrum bōł Ujazd. Działaniōm ksiyńcia rŏd bōł biskup wrcławski Wawrziniec, tōż ôba blisko spōłpracowali ze sobōm bez cołki czas panowaniŏ ksiōnżyńcia. Hned ale sami kuzyni tyż zaczli działać społym, aż nawet Kazimierz we wojnie Ślōnska z Krakowym wystawiōł tyż swoje wojsko.
Jesiyń roku 1227 to czas, kej trzeba przijmnōńć poczōntek faktycznyj niypodległości Ślōnska. Do Gōnsawy sjechali sie Piastowie rozmajtych ziym: Leszek Bioły, Hynryk Brodaty i Kōnrad mazowiecki. W czasie jak Leszek siedzioł rano 24 listopada we łaźni, miyjsce najechoł Świyntopełk pōmorski i zrobiōł mu tam… krwawõ łaźniã. Ksiōnżã poradzioł skoczyć na kōnia i z pŏrōma tŏwarziszami wziōn uciykać, ale we wsi Marcinkowo napastnicy go dopadli i tam zamordowali. Hynryka Brodatego ludzie Świyntopełka zaskoczyli we lyżu i ino dziynki poświyncyniu rycerza Peregryna z Wiesenburga, co zasłōniōł go swojim ciałym, Hynryk niy straciōł życiŏ. Śmierć Leszka Biołego prziniosła tyż kōniec władzy synioralnyj, co ôznaczało, iże wszyjscy princowie ôstali niyzależnymi władcami.
Jak Kazimierz umar we 1229 roku, to ôstawiōł po sobie dwōch synōw, co ale jeszcze niy byli majorynt. Skirz tego za nich ksiynstwym regyrowała jejich matka, princesa Viola. Hynryk hned użōł tyj sytuacyje, żeby chociŏż na krōtki czas przejmnōńć ksiynstwo ôpolske. Viola przekŏzała mu władzã nad ksiynstwym skuli jego prawnyj ôpieki nad jeji synami.
Po śmierci Hynryka w 1238 roku ksiynstwo ôpolske przejōn starszy syn ôd Kazimierza, Mieszko II Ruby. Niy doł ôn sparciŏ we staraniach ô Krakōw nowymu princowi wrocławskimu, Hynrykowi Pobożnymu i ôżyniōł sie ze cerōm ôd Konrada mazowieckigo. Podwiela mogło dojś do jakigoś kōnfliktu miyndzy ksiōnżyntami, na Ślōnsku pokŏzali sie Mōngołowie.
We 1241 roku wojsko mōngolske wziōnło niszczyć Ślōnsk. Niy była to jejich głōwnŏ armijŏ, bo nojważniyjszy atak w Europie w tym czasie bōł prowadzōny na Wyngry, a inwazyjŏ, co dotarła na Ślōnsk, miała swiōnzać siyły czeske, morawske, ślōnske i polske, żeby niy mogły spōmōc Madziarōw. Mieszko prōbowoł z niymi walczyć, ale w kōncu wycŏfoł sie pod Legnicã. Tam tyż społym ze Hynrykym Pobożnym, Morawiŏkami, Bajerŏkami i inkszymi wojskami wziōn udzioł we wielkij bataliji 9 kwietnia na Legnickim Polu. Armijŏ europejskŏ w tyn jedyn dziyń ôstała zlikwidowanŏ; życiŏ pozbyli sie Hynryk Pobożny, ksiōnżã morawske Bolesław Depoltowic i kōmandyr wojsk krakowskich Sulisław. Mieszko Ruby ôcaloł, ale podle ôpisu batalije społym ze swojim wojskym uciyk ze placu i to skuli tego armijŏ Hynryka przegrała. Tyn ôpis ale to niyma jakeś blank wiarygodne zdrzōdło. Mōngołowie po bataliji bez Morawy przeszli do Wynger, a stamtōnd wycŏfali sie nazŏd do Azyje po tym, jak doszła ich nowina ô śmierci Wielkigo Chana.
Mieszko wrōciōł do Ôpolŏ i wziōn ôdbudowować ksiynstwo ze zniszczyń po Mōngołach, ale piyńć lŏt niyskorzij, 22 października 1246 roku, umar po upadku z kōnia. Ksiynstwo wziōn tōż jego brat Władysław.
Niystabilne ôd lŏt ksiynstwa polske i zdestabilizowany Ślōnsk, co po śmierci Hynryka wziōn sie dzielić na corŏz to myńsze ksiynstewka (Hynryk mioł 10 dzieci, z tego piyńciu synōw), prziniosły zmiany w myślyniu ślōnskich elit. Na połedniu państwo czeske prawie przeżywało czas rozkwitu i stabilizacyje, tōż wyrosło na atrakcyjnego partnera handlowego i sojusznika. Gorzij wyglōndało państwo ôd Przemyslidōw we ôczach ôd ôpolŏkōw, bo granica miyndzy ksiynstwym ôpolskim a Morawami niy była uregulowanŏ i porzōnd trefiały sie ô to miyndzy ôbiyma strōnami kōnflikty. Przemysł Ottokar piyrsze kroki do porozumiyniŏ z Władysławym zrobiōł dopiyro kole 1257 roku, jak prziôbiecoł zakōńczynie sporu ô granica i wyznaczynie jij.
W styczniu 1259 roku we Brnie podpisano było przimiyrze wrocławsko-ôpolsko-czeske. Ślōnske rycerstwo walczyło na bezrok po strōnie Przemysła we bataliji pod Kressenbrünn przeciwko krōlowi wyngerskimu Beli IV.
We 1273 roku szlachta małopolskŏ zbuntowała sie i zapropōnowała Władysławowi trōn ksiōnżyncy w Krakowie. Buntownikōw pokōnoł sojusz Bolesława Stydliwego, Kōnrada Mazowieckigo i Bolesława wielkopolskigo we bataliji pod Bogucinym, a po zwyciynstwie jejich wojska zniszczyły ziymiã ôpolskõ. Chociŏż przegroł wojnã, Władysław we umŏwie pokojowyj ze 1274 roku dostoł ziymie małopolske aż po Tyniec pod Krakowym.
Hned wydarzynia na połednie ôd państwa czeskigo prziniosły jeszcze głymbsze schodzynie sie Ślōnska i Czech.


text:
Baborůw
Baborůw[1][2] (gś-mjym.: Pauerwitz, pol. Baborów, mjym. Bauerwitz, czes. Bavorov) je mjasto we uopolskim wojewůdztwje, we gubczyckim kryśe a tyż śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Baborůw. Podle danych ze 30 czyrwńa 2008 roku, we mjeśće mjyszkało 3114 ludźi. Baborůw je położůny nad rzykům Cynům. Pjyrsze spůmńyńy uo Baborowje je we dokůmyntach ze 1296 roku, tyn datům przijyno śe uoznować za założyńy mjasta[3]. Na poczůntku podlygoł Baborůw wrocławskimu biskupstwu a tyż uopolsko-raćiborskimu kśůnżynstwu, potym biskupstwu we Olmicu.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis baborůf.
- ↑ Ślůnske mjano dlů mjasta uobecne je tyż we gydichće Feliksa Steuera Na kyrchowje.
- ↑ Gyszichta mjasta ze zajty baborow.pl


text:
takle pisaše Ota Wićaz wo Janje Radyserbje-Wjeli, kiž bě jeho nanowski přećel. Po slědach tutoho prócowarja podaše so 12 čłonow towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje dnja 17. junija po Budyšinje. Jeho slědy po cyłym měsće nadeńdźeš, jelizo to chceš. Na Židowje, njedaloko schodow na Hrodźiško, steješe jeho ródny dom. Dwustote narodniny by Jan Radyserb-Wjela lětsa woswjećił.Po šěsć stacijach předsyda towarstwa, Franc Šěn, přećelow serbskorěčneje literatury wjedźeše a jim zajimawostki ze žiwjenja wučerja, basnika, spisowaćela a ludowědnika powědaše. Čłonce towarstwa, samej basnicy, čitaštej pokazki z jeho wobšěrneho basniskeho dźěła. Radyserb chodźeše do stareje šule na Židowje. Po tym dźěłaše jako kruwar pola burow. Arnošt Bohuwěr Jakub, tehdy farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje, je jemu na krajnostawski wučerski seminar dopomhał. Radyserb bě 1867 prěni wučer na nowej šuli na Židowje. Ale nic jenož tam, tež na Budyskim gymnaziju je wón serbšćinu podawał. Nimo toho redigowaše časopis Serbski Nowinkar, nawjedowaše spěwarske towarstwo Lumir, zběraše přisłowa a hrona, pisaše do nowin a časopisow a bě awtor dźěćacych hrónčkow, hódančkow a prěnjeje wuměłskeje prozy w serbskej rěči. Na tutym popołdnju wědźachu čłonojo towarstwa Jana Radyserba-Wjelu w swojej srjedźiznje.
RÓŽA DOMAŠCYNA


text:
Ruske Impyrium
Ruske Impyrium to bōło historyczne państwo we Ojropie a Azyji. Je to druge co do srogości ciōngłe impyrium w historyji świata.
Na zaczōntku XIX stoleciŏ Rusyjŏ bōła nojsrogszym ôbszarowo krŏjym świata, a jeji granice rozciōngały sie ôd Arktycznego Ôceanu na pōłnocy do Czŏrnego Morza na połedniu, a ôd Bałtyckigo Morza na zachodzie do Pokojnego Ôceanu na weschodzie. Rozlygowane na tyj powiyrchni 176,4 mln ôbywateli impyrium stanowiyło w tym czasie trzeciõ co do srogości populacyjõ ludzkõ na świecie po Chinach a Brytyjskim Impyrium, nale roztajlowaniŏ w jejich ekōnōmicznym, etnicznym i religijnym sztatusie bōły fest widzialne. Regyrōnek kerowany bez cysŏrza bōł jednōm z ôstatnich mōnarchije absolutnych w Ojropie. Faktycznōm stolicōm Ruskigo Impyrium bōł bez bezma cołki ôkres jego istniyniŏ Pejtersburg, atoli z prawnego pōnktu widzyniŏ stolicōm ôstŏwała Moskwa.
Gowōm impyrium bōł Wszechrosyjski Cysŏrz, kery mioł niyôgraniczōnõ, absolutnõ władzã do 1905 roku.


text:
ST 1922 Radwor – SJ Chrósćicy 1981 II 3:0 (0:0)
Zestawa domjacych: Grenzemann – Reineke, Jendrewski, Šěrak, Paška, Glücklich (78. Šnajder), Johannes Wjacławk (63. Wjeńka 63.), Pječak (60. Jakub Wjacławk), Nuk, Wróbl (87. Hetaš), Schulze
zestawa hosći: Škoda – Michał Dónat, Sćapan (Liznar 56.), Žur, Mark (87. Čornak), Bětnar, Šołta (87. Herrmann), Józef Donat, Dehn, Domaška, Wornar (76. Bosćij Donat)
Po dołhej přestawce startowaše zaso hrajna doba we wokrjesnej lize. Hnydom prěni hrajny dźeń steješe na hrajnym planje Zapadołužiskeho koparskeho zwjazka serbski derby Radworskeho prěnjeho mustwa přećiwo druhemu zastupnistwu SJ Chrósćicy. Něhdźe 200 přihladowarjow bě při rjanym słónčnym wjedrje do Radworskeho sportoweho centruma přichwatało. Dotal dobra ofensiwa hosćićela lubješe napjatu hru z tójšto wrotami. Dobyć pak chcyštej partiju wězo wobě mustwje. Chróšćenjo, dokelž bě to serbski derby, a Radworscy, dokelž by postup do wokrjesneje wyšeje ligi w 100. lěće wobstaća Sportoweho towarstwa 1922 Radwor něšto cyle wosebite było.


text:
Chrósćicy. Za posledni tydźeń wulkich prózdnin, wot 24. do 29. awgusta 2020, planuje Rěčny centrum WITAJ intensiwny kurs čěšćiny za młodostnych a dorosćenych z čěskim wučerjom Janom Breindlom w Chrósćicach. Pod dodźerženjom předpisow škita před koronu ma so wšědnje wot ranja hač do zažneho popołdnja poskićeć wučba čěšćiny a popołdnju zarjadowanje k čěskim stawiznam a kulturje. Jedna so wo poskitk za započatkarjow a pokročenych. Wobdźělenje na kursu płaći 100 eurow, šulerjo a studenća płaća 50 eurow. Zajimcy njech přizjewja so w RCW pod abo pod telefonowym čisłom 03591/ 550 400. Na nadrobniše prašenja wotmołwja Jan Breindl pod abo pod tel. čo. 0179/ 24 37 041.
Pokładownja zaso přistupna
Budyšin. Wopyt Budyskeje tachantskeje pokładownje je zaso móžny. Hladajo na koronowe postajenja pak je ličba runočasnje w rumnosćach přitomnych wosobow na pjeć wobmjezowana. Wuwzaće su swójby z wjace hač třomi dźěćimi. Wodźenja tuchwilu móžne njejsu, wopytowarjo maja sej hubu a nós zakryć.
Pytaja hodowny štom


text:
ST Hnašecy-Dobruša –
ST 1922 Radwor 2:2 (1:2)
Za hosći zasadźeni: Nuk – Šěrak, H. Hetaš, Wjacławk, Glücklich, Jendrewski, K. Hetaš, Krječmar, Paška, Wjeńka, Grubert, Grenzemann, Šnajder, Reinecke, Schulze
Po dołhej treningowej a hrajnej přestawce smědźachu so koparjo Radworskeho sportoweho towarstwa zaso jónu porjadnje na sportnišću wucychnować. Na Dobrušanskim kumštnym trawniku su z tamnišim cyłkom z wokrjesneje wyšeje ligi mocy měrili. Za hosći bě to prěni test w přihotach na zbytk sezony, kotruž wot 27. měrca dale wjedu.
Po prěnich planach koparskeho zwjazka budźe nětko tola jenož prěnja połserija lětušeje hrajneje doby dokónčena, ale tež pokalne koło. Jako načolnik wokrjesneje ligi maja Radworčenjo wulke wočakowanja spjelnić. Prěnja dypkowa hra budźe hnydom derby z Chróšćanskej rezerwu, potom sćěhujetej duelej přećiwo Njebjelčicam a Malešecam. Nimo napjatych partijow w lize wjesela so koparjo hižo nětko na 100. róčnicu wobstaća swojeho towarstwa. 3. julija změja jubilejnu hru na domjacym trawniku, přećiwnik je hišće wulke potajnstwo.


text:
Wojerecy (AK/SN). Budyski wokrjes chce swój wobydlerski běrow na Wojerowskim Hrodowym naměsće w tuchwilnym wobjimje wobchować. To samsne přitrjechi za strowotniski zarjad, powšitkownu socialnu słužbu a přizjewjernju awtow. Tole přilubi přirjadnik krajneho rady Udo Wićaz na zašłym posedźenju Wojerowskeje měšćanskeje rady.
„Z dźensnišeho wida změjemy hač do lěta 2024 na Hrodowym naměsće dohromady 88 dźěłowych městnow, na Einsteinowej 110 a na Dillingerowej pjeć“, Wićaz rozłoži. „Kajke budźe wuwiće po 2025, njeje jasne“. Po wšěm zdaću budźe ličba sobudźěłaćerjow wokrjesa we Wojerowskim jobowym centrumje a w młodźinskim zarjedźe potom woteběrać. Porno tomu drje budźe wona w socialnym zarjedźe stupać. Móžno zo wokrjes swoju imobiliju na Einsteinowej zawrěje a wšitke posłužbowe wobłuki na Hrodowym naměsće koncentruje. „Chcemy je na kóždy pad tež po 2025 w połnym wobjimje zachować“, praji Wićaz.


text:
Ludosport při haće
Sportowa jednotka Natwar Němske Pazlicy přeprošuje wšitkich zajimcow na 30. ludosportowu swjatkownu njedźelu, a to do Němskopazličanskeho sportoweho a wólnočasneho centruma. Na sportnišćach při tamnišim haće wuhrajetej so wot dopołdnja w 10 hodź. volleyballowy turněr z 10 mustwami a koparski turněr ze 16 cyłkami.
Kopańca swjatki w lěsu
W Pěskečanskim lěsnym stadionje „K dźiwjej rancy“, kaž jemu z posměwkom w Pěskecach praja, wuhraje SJ Pěskecy swjatki póndźelu ludosportowy koparski turněr za wjesne mustwa. Nimo domjaceho cyłka wobdźěla so zastupnistwa z Noweje Wjeski, delnich Sulšec pola Kulowa, Serbskich Pazlic, Njebjelčic, Smjerdźaceje, Worklec a Róžanta. Naposledk mjenowane mustwo je zakitowar titula. Róžeńčenjo běchu sej zašłe lěto po 30 lětach zaso raz pokal wudobyli. Prěnja hra započnje so w Pěskecach w 13 hodź., hrać budźe so zaso w dwěmaj staflomaj.
Koparska dypkowa hra
24.05. 14:05 Budissa Budyšin –
BFC Dynamo
Koparskej pokalnej hrě
22.05. 19:00 SZ Großnaundorf –
Módro-běli Kulow


text:
Planowane dźěłarnički w Rownom za wjesny wuwićowy koncept so tuchwilu koronoweje pandemije dla přewjesć njehodźa. Wo tym rozmyslować a ideje zběrać pak njeje zakazane.
Rowno (CK/SN). Chódnik k Rownjanskemu Njepilic statokej je nětko wuplestrowany, štož wšak bě sej spěchowanske towarstwo hižo dołho přało. Často jewjachu so před zachodom łuže, tak zo ludźo błóto do domizniskeje stwy a tamnych wobłukow nošachu. Z pjenježnej podpěru Slepjanskeje załožby móžachu njedostatk wotstronić. „To je so derje poradźiło“, měni wjesny předstejićer Matthias Jainsch. Tež z twarom noweje wohnjowoborneje gratownje so wjesne srjedźišćo Rownoho přichodnje změni. Plestrowany chódnik je tuž hižo mała pokazka na to, kak ma so wjes porjeńšić. Zakład za to je wjesny wuwićowy koncept, kotryž tuchwilu zdźěłuja.


text:
( 1 ) Jano, ( 2 ) dwěmaj njedźelomaj sym so ze swojeje studijneje jězby do Wrócławja nawróćił. Wrócław je krasne město ze zajimawymi stawiznami. Bě woprawdźe jara rjenje, ( 3 ) bě chětro špatne wjedro, nimale kóždy dźeń dešćik. Ale ( 4 ) sym w tutym počasu ličić dyrbjał. Jedna sobustudentka z mojeho lětnika je ( 5 ) powědała, zo je w aprylu druhdy hižo rjenje ćopło tam. Pozdźišo ( 6 ) tam jěć, dokelž mam tuchwilu swobodny čas za masterowe dźěło. Za mnje bě cyle jednorje wažne, ( 7 ) wjele materiala za tute dźěło namakam. We Wrócławju je znata uniwersitna biblioteka z wosebitej zběrku ( 8 ) Šleskej a Łužicy. Tam sym wjele slědźił. Kóždy dźeń sym wosom hodźinow ( 9 ) dźěłał. ( 10 ) sym pola Mateusza. Znaješ jeho zawěsće hišće wot loni, hdyž je z ( 11 ) na słowjanskim seminarje w Bratisławje był. Předstaj sej, wón je so před poł lětom woženił a ( 12 ) žona wočakuje dźěćo.
Widźimoj so přichodny tydźeń zaso na treningu.
Lubje strowi
Matej


text:
Halina Szczotka
E-mail: halina.szczotka@zwrot.cz
Byli dwo Jackowie, hónorowi, jak se patrziło na sklepikorzów, czili kaufmanów. Nimieli se moc radzi, bo se kapke kónkurowali. Co sprzedowali, je już po rokach jedno, ale w każdym przipadku ni mieli głymboko do kapsy.
Piyrszi kaufmann se móg nazywać Maks a tyn drugi Izydor. Maks mioł pieknóm babe, za kieróm se wszyscy chłopi łoglóndali, Izydor zaś takóm prałobyczajnóm.
Jako sómsiedzi se spotykali czynsto na dworze, albo na rynku. Tak samo było aji z babami. No a tyn Izydor se do tej Maksowej Malki fest zalycoł. Robił to tak pocichu niełokacie. Malka se spoczóntku chichotała i przewracała łoczami, no ale po czasie tam jakosi iskra przeskocziła i była rynka w rynkowie.
Biydny Maks ło tym dłógo nie wiedzioł, bo jich nie nachytoł, ale podejrzyni go nie łopuściło. Kupa razy se z Malkóm aji porzóndnie powadzili, jak nigdy przed tym. Roz jóm chcioł aji chlasnyć po gymbie.
Malka aji tak nic nie powiedziała a jeszcze była nafuczano.
– No,wszak roz prowda wyndzie na wyrch – prawił Maks – Roz łobanujecie!
Nie trwało to dłógo i padła kosa na kamiyń. Na jesiyń se urzóndzoł gón na zajóńce. Mieszczanie wycióngli ze szifónerów zielóne ancugi, kłobokuki z federkuszami i łopucowali tuplówki. No i szli na gón.
Strzylali łostoszejść, aji jakisi piesek padnył a zajónczków leżało na łónce ze stówke aji z poryma lisami. No a po gónie se szło do gospody pić, jak se patrzi na porzóndnych jegrów.
Maks z Izydorym powiesili na rechlym wedle sebie tuplówki z patróntaszkami i siedli ku stołu. Każdy ku swojim kamratóm. Potym se jadło, piło, kurziło aji śpiywało.
No a Izydor, kiery móg za niezgodym Maksa z Malkóm, kapke rozdziwoczany gorzołkóm, se powiedzioł, że cosi Maksowi wymaści.
Jak szeł tam, co aji cysorz chodzi pieszo, tak jego oko padło na na taszkym łod Maksa. Podziwoł se do ni a tam tako szumno wiyrszla! Maks se jóm wzión na gón, gdyby mioł głód.
– Aspóń mu zjym tóm wiyrszle, jak już nic – prawił se Izydor. Zjod wiyrszle kapke na siłe, bo był najedzóny i szeł se siednyć ku stołu. Niewszimnył se, że go Maks cały czas widzi, jak tam cosi czaruje.
Teraz Maks szeł kole wieszoka a jak se wracoł, tak se podziwoł do taszki a wiyrszle nie było! Teraz prziszła Maksowo chwila! Prziszeł do sale i prawi: „Chłopi, stała se tako wiec. Mioł żech w taszce wiyrszle napuszczónóm trucinóm, bo se mi szczury w magazynie rozmógły i chcioł żech jóm tym szczuróm podchynyć, aby poscypały. No a isto kierysi z was mi jóm zjod. Prziznejcie se gdo hónym, aż ni ma nieskoro, bo tu grozi śmierć”!
Chwile było cicho. Jedyn se dziwoł na drugigo i kiwoł głowóm. Tu se dźwigo ze stołka Izydor, blady jak ściana i prawi: – Sómsiedzie, toch był jo. Ratujcie!
No a teraz zaczón cyrkus! Wszyscy wrzeszczeli jedyn przez drugigo, jak ratować Izydora!
No a tu Maks prawi: – Tu nie pómoże żodyn doktór. Jak chcecie żić, tak musicie wypić garniec ciepłej wody, a ta wóm trucine rozpuści w brzuchu!
Zawołali gospodzkigo, kozali prziniyść garniec ciepłej wody i Izydor, wólki niewólki zaczón pić.
Ciepło woda nie szmakuje ale tu szło przeca ło żiwot! I miły Izydor pił, krziwił gymbóm a Maks mu nalywoł i poganioł aż hónym pije, bo może być nieskoro!
Jak już w garcu zostało na dnie a Izydor mioł brzuch, jak luftbalón, tak cosi w nim hyrkło i chłop lecioł do hajźla!
Za jakisi czas prziszeł blady i ledwo mówił. Mieszczanie mu dowali gorzołke, kieróm z chyncióm wypił. Maks sie jyny uśmiychoł pod fusym, potym mrugnył na Izydora i powiedzioł: – Sómsiedzie,teraz już naisto bedziecie żić.
No a sómsiodowi doszło, że se mu Maks takim sposobym zemścił.
Jak prziszeł Maks do dómu, tak powiedzioł Malce, co sie stało Izydorowi. Ta sie jyny jakosi dziwnie skrziwiła i powiedziała: – Na borok!
Potym wyściskała chłopa, zabitego zajónca zawiesiła do szpajzki i łod tych czasów se żili jak dwa gołómbki.
Piprok
Tagi: po naszymu


text:
Śńyżka
Śńyżka (czes. Sněžka, pol. Śnieżka, mjym. Schneekoppe, dolnoś. Schniekuppe) – nojsrogszy wjyrch Ślůnska a Czeskij Republiki, srogo na 1603 metry[1]. Położůno je we Gůrach Uolbrzimich, kere sům tajlům Sudetůw.
Na wjyrchu stoji restauracyjo a astrůnůmiczne uobserwatoryjům; po czeskij strůńe trwo budowa nowygo schrůńiska turystycznygo. Dowńi na Śńyżce stały dwa schrůńiska - mjymjecke uod 1850 pod mjanym Preussische Baude, kere rozebrali Poloki we lotach 60. XX stolećo a czeske Böhmische Baude (w tyn czas austrijocke) uod 1868. Zawarte bůło uod 1989, a rozebrano je we 2005.
Śńyżka je fest popularno postrzůd turystůw uod XVI stolećo. Dźiśej prowadzům tukej cesty uod Polski a Czechůw. Ze czeskij strůny dźało tyż zajlbana uod mjasta Pec pod Sněžkou.
We marcu 2009 przitrefiła śe na Śńyżce budowlano katastrofa - na pora tydńi zawarto uobserwatoryjům a cesty na wjyrch uod polskij strůny[2].
Śnyżka je przedstawjůno na wapyńe Karpacza.


text:
Kśynga hynrykowsko
Kśynga hynrykowsko (Kśynga zołożyńo klasztoru Panny Maryje we Hynrykowje) – stustrůńicowo spisano po łaćińy krůńika opactwa cystersůw we Hynrykowje we Dolnym Ślůnsku. Powstoła na poczůntku jako spis majůntku klasztornygo, skuli ńystabilnyj sytuacyje po wojńe ze Můngołůma we 1241.
Tajla pjyrszo tyj kśyngi uopisuje lota uod fůndacyje klasztoru we 1227 bez Hynryka Brodatygo do 1259, tajla drůgo prowadźi historyjo uopactwa do 1310.
Kśynga znojduje śe terozki we Muzyjům Archidjecezyjolnym we Breslawije, a jeji kopja znojduje śe henrykowskym uopactwje.
Zdańy we godce polskij, czeskij a ślůnskij[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kśynga zawjero we zapiskach s 1270 zdańy, kere je uwożane za nojstarsze zapisane we godce polskij, czeskij a ślůnskij (te godki bůły wtedy blank na śa podane):
Day, ut ja pobrusa, a ti poziwai
Co znoczy: Dej, dyć jo pobrusa, a ty uodpoczywej.
Uostoło łůno wypedźane bez uośaduygo we Dolnym Ślůnsku czeskigo rycerza Boguchwoła do jigo mjejscowyj baby, kedy uona bruśiła mełua źarno. Zdańy to znojduje śe we uopiśe pochodzyńo nolyżůncyj do majůntku klasztornych pobliskij dźedźiny Brukalice. Aże bruszyńy źarna bůło wtedy uważane za robota ńy do chopůw, Czech tyn uostoł zmjanowany bez sůmśadůw Brukołům (zbrukůny), a przezwisko to doło tyż mjano cołkij uosadźe.
Zdańy to uostoło uokreślůne bez krůńikorza jako polske (Ślůnsk znojdowoło śe wtedy pod rzůndůma Polski, nale to je kontrowersyje), zawjero nale we śa charakterystyczne cechy tako dźiśijszyj polskij godki, czeskij godki a ślůnskij godki - "day" (polsko kůńcůwka "-aj", we czeskym a ślůnskym "-ej"), "ut" (czeske "at'", po ślůnsku "dyć", po polsku "niech"), "pobrusa" (echt ślůnsko kůńcůwka "-a", we polskym "-ę", we czeskym "-ím").


text:
Ideje, kak pawšalu wužiwać, chcedźa do kónca lěta zwoprawdźić
Wojerecy (AK/SN). Prěni raz planuje město Wojerecy lětsa tak mjenowany wobydlerski etat. Z nim chcedźa wot Swobodneho stata Sakskeje připokazanu pawšalu k skrućenju wjesneho ruma zaměrnje wužiwać. Najprjedy dźe wo dohromady 140 000 eurow za lěće 2018 a 2019. Při tym 100 000 eurow za stare a nowe město nałoža a po 8 000 eurach za měšćanske dźěle Němcy, Ćisk, Brětnju-Michałki, Čorny Chołmc a Hórnikecy. W lěće 2020 dóstanu komuny hišće raz 70 000 eurow jako pawšalu přepokazane. Potom chcedźa we Wojerecach 50 000 eurow za stare a nowe město wužiwać kaž tež stajnje 4 000 eurow za mjenowane měšćanske dźěle.


text:
Uojczynasz
Uojczynasz (ze łaćiny, Pater Noster) je mjano krześćijańskigo poćyrza, kerům doł do poznańo Jezus ze Nazarytu podle relacyje Mateusza a Łukasza Wańelisty. Roztomajte istńijůnce wersyje rzykańo bjerům śe ze tygo, co sům jake porůżńyńo mjyndzy uobyma relacyjami wańelistůw. Tyż inksze wersyje sům używane uod krześćijańskich kośćołůw.
Uojczynasz je powożane jako spůlny krześćijański poćyrz bez mołwjyńy uo głůwnych zachach religijůw. Lo Katyjmusa Katolickigo Kośćoła je podsůmowańym krześćijańskich doktrynůw a mustrym rzykańo we zgodźe ze protestantůma a poćyrzym uodpedńim lo prawosławnych.
Trza wskozać, iże ńy mo uoficjalnygo tumaczyńo uojczynasz na ślůnsko godka.


text:
Wodźerjo po Budyšinje pytaja serbskorěčnych zajimcow, kotřiž chcyli tajke wodźenja po sprjewinym měsće dwurěčnje přewjesć. Marian Wjeńka je so wo tym z Manfredom Lüdtku z předewzaća Měšćanscy zawjednicy rozmołwjał.
Čehodla scyła serbskorěčnych wodźerjow po měsće pytaće?
M. Lüdtke: Dokelž tuchwilu žanoho Serba nimamy, kiž by tajke wodźenje dwurěčnje přewjesć móhł abo chcył. Dokelž pak je Budyšin takrjec stolica Serbow, by rjenje było, hdyž móhli dwurěčne wodźenja sobu poskićeć.
Kelko ludźi wokomiknje scyła zajimcow po měsće wodźi?
M. Lüdtke: Dohromady je jich 37, něhdźe połojca su žony a połojca mužojo. Ale nichtó z nich njemóže jako Serb wo Serbach rozprawjeć. Njeńdźe wšak wo to, cyłe wodźenje serbsce přewjesć. Wažne je serbske powitanje, druhdy raz serbska sada, serbske nadróžne pomjenowanje bjez zmylka předčitać, serbske wosebitosće znać a podobne. Nam je wažne, informacije wo Serbach awtentisce posrědkować.
Za tajke wodźenje pak trjebaš wotpowědnu wědu.


text:
Ôńskigo razu żył se cysŏrz kiery fest był rod łoblyczkōm Nie staroł sie o swoich wojŏków ani o sprawy państwowe…
Weekend biwakowy na Słowacyji
Kaj by tu wybyć na biwaki bez weekend? Alpy kapka za daleko, w Polsce górki już ganc znane… Zocnie by…
Chcesz być mōndrzejszy? Duldej woda!
Czy wiysz, że twój mózg skłodo sie w 75% z wody? Jak sie odwodnisz, mózg jakoby sie kurczy. Nie bez…
Heja na plac!
Kiejsik dŏwno tymu dobrze było być takim bajtlym Bajtel mioł swój plac przi chałupie, moc kamratów i gowa pełno idyjŏw…
Pastyrka i Kuminiorczyk
Było se kiedyś epne drzewiane wertiko z roztomajtymi szuflodami Na pojszodku był wyrzeźbiony pół-człowiek, pół-kozioł co to mioł postać ludzko…
Szałot z awokado i sezamym
Jako szprytnie przemycić awokado na łobiod eli na śniodani? Mom zocny przepis! Skłŏdniki som na dwie ôsoby i wyglōndo to…
Roszpunka z Rudy Ślōnski
Ôńskigo razu w Rudzie żył se mąż i żona kierzi fest chcieli mieć bajtla Lata leciały ale jakoś im to…
„Nic nie zdarza się przypadkiem” Tiziano Terzani
„Prawdziwy guru to ten w tobie (…) Nie szukaj poza sobą. Cokolwiek będziesz mógł znaleźć na zewnątrz, jest ze swej…
Chcesz być szczynśliwy? Smol to, nie lotej za tym!
Co to tak rychtyk je to szczynści? Brzmi cołkiem tajemniczo a wszyjscy by chcieli właśnie tak sie czuć – szczynśliwie.…
O wilku i siedmiu koźlōntkach
Ôńskigo razu była se ciga co miała siedym koźlōntek kierym fest przała Jednego dnia musiała iść do lasa po trowa.…


text: Pančicy-Kukow (JK/SN). Dokumenty a podłožki zarjadnistwa maja so po zakonju wěsty čas składować a wotkładuja so zwjetša w archiwach. Tak hodźa so pozdźišo trěbne podłožki abo wopisma zaso wužiwać abo za kontrole předpołožić. Wosebje podłožki nastupajo wosobowe daty wobydlerjow su přeco zaso trěbne a maja so tak zachować, zo hodźa so stajnje zaso wužiwać. Tak je tež pola zarjadniskeho zwjazka „Při Klóšterskej wodźe“ w Pančicach-Kukowje. Tam su samo štyri archiwy, jedyn za wosobowe daty, za twarske dokumenty, archiw komornistwa a pinčny archiw, w kotrymž chowaja podłožki nastupajo komunalne dźěło a protokole posedźenjow gmejnskich radow a zarjadniskeho zwjazka.


text:
Interview z filmowym kritikarjom, awtorom a filmowcom Knutom Elstermannom
Zhladuješ-li na produkcije zašłeho časa, je so Łužica z filmami kaž »Gundermann« Andreasa Dresena a »Gundermann Revier« wot Grit Lemke w Zwjazkowej republice do wulkich kinowych žurlow dóstała. Festiwale kaž Choćebuski filmowy festiwal abo Nysowy filmowy festiwal su filmam z regiona zjawnosć skićili. Mjez nimi su tež stajnje produkcije serbskich filmowcow. Kak bohata je serbska filmowa scena? Tutomu prašenju wěnuje so filmowy kritikar, awtor a filmowc Knut Elstermann w swojej reportaži »Serby do kina! / Sorben ins Kino! Auf der Suche nach dem sorbischen Film«. Składnostnje Nysoweho filmoweho festiwala pokazowaše so jeho film w Budyskim Kamjentnym domje. Eva Gaeding je so z nim rozmołwjała.
Jako čitach, Knut Elstermann pyta serbski film – tak wšak rěka podtitul Wašeho filma – je mje tole zwjeseliło, najprjedy pak tež překwapiło. Što je Was k pytanju pohnuwało? Sami wšak serbskeho pochada njejsće.
Sym wšak hižo cyły rjad featurow k filmowym temam činił, tež wo DEFA. Ideja za tutón film je w serbskim studiju rbb w Choćebuzu nastała. Su so mje prašeli, hač mam lóšt, tajki film činić, a mějach wulki lóšt. Běše to samo wjace: Bych rady stawizny serbskeho filma powědał, potajkim wot časa němych filmow hač do přitomnosće.


text:
Ô SearXNG
SearXNG to je metawyszukowarka, co zbiyro i porzōndkuje wyniki ze inkszych wyszukowarek i niy trzimie informacyji ô swojich używoczach.
Projekt SearXNG je kludzōny ôd ôtwartyj społeczności, pōdź przistōmp dō nos, jeźli mosz pytania abo chcesz pogodać ô SearXNG na #searxng:matrix.org
Ulepsz SearXNG.
- Możesz ulepszać przekłady SearXNG na Weblate, abo…
- Śledzić rozwōj, wysyłać wkłod i reportować felery na zdrzōdłach ôd SearXNG.
- Coby znojś wiyncyj informacyji, nawiydź dokumyntacyjo ôd projektu SearXNG we dokumyntach ôd SearXNG.
Czymu tego używać?
- SearXNG możno niy ôferuje takich spersōnalizowanych wynikōw jak Google, ale niy tworzi profilu ô Wos.
- SearXNG niy ôbchodzi, co szukocie, nigdy niy dzieli sie niczym ze zewnyntrznymi podmiotami i niy idzie go używać do zrobiynio Wōm krziwdy.
- SearXNG to je darmowe ôprogramowanie, kod je we 100% ôtwarty, a kożdy je zaproszōny do ulepszanio go.
Jeźli stojicie ô prywatność, chcecie być świadōmym używoczym, abo ôgōlnie wierzicie we cyfrowo wolność, nasztalujcie SearXNG za wychodno wyszukowarka abo zainstalujcie go i włōnczcie na swojim włosnym serwerze!
Jak to nasztalować za wychodno wyszukowarka?
SearXNG spiyro OpenSearch. Wiyncyj informacyji ô zmiynianiu wychodnyj wyszukowarki znojdziecie we dokumyntacyji swojij przeglōndarki:
- Firefox po polsku, Firefox po czesku
- Microsoft Edge po polsku i Microsoft Edge po czesku - za linkym znojdziecie tyż pora użytecznych instrukcyji ô Chrome i Safari.
- Przeglōndarki ôparte na Chromium ino dodowajōm wyszukowarki, co używocz dō nich prziszoł, bez ściyżki.
Jak to funguje?
SearXNG to je fork dobrze znōmyj metawyszukowarki searx instpirowanyj projektym Seeks. Dowo podstawowo prywatność bez miyszanie Waszych wywołań ze wyszukowaniami na inkszych platformach bez trzimanio danych szukanio. SearXNG może być dodany do poska wyszukowanio ôd Waszyj przeglōndarki; mało tego, może być nasztalowany za wychodno wyszukowarka.
Na Strōnie statystyk je trocha użytecznych anōnimowych statystyk ô używanych motorach.
Jak sie moga zrobić swoja włosno?
Searx je rod ze Waszyj troski ô logi, tōż weźcie kod ze zdrzōdoł ôd SearXNG i sami go zainstalujcie!
Dodejcie swoja instancyjo searx do tyj listy publicznych instancyji, żeby pōmōc inkszym ludziōm ôdzyskać swoja prywatność i uwolnić internet trocha barzij! Czym barzij ôn je zdecyntralizowany, tym wiyncyj mōmy wolności!


text:
Snadny rozdźěl mjez srjedźowěkom a našim časom z wida přichoda
Nuknica (SN/bn). W kopatej połnej Brězanec bróžni je wjesny klub Nuknica sobotu 21. jolka-swjedźeń wuhotował. Hesło wječora bě „Klumpańca na hrodźišću“. A tajku je předewšěm SG Sněhowka předstajiła. W swojim kabareće prašeše so skupina mjez druhim za „serbskej zemju“, nimo toho je pokazała, kak kapitalizm funguje: Samo jeli ničo njepředaš – ani „čwak Minakałskeje wjelčeje šunki ani sušenej delanskej morcheji“ –, ludźo swěru płaća. Trójce zanjese trójka swój hit „Satkula“.