text:
Kuźnia Raciborska kino
Kuźnia Raciborska : kino : było do 17 stycznia
Będzin Będzin-Grodziec Bielsko-Biała Brenna Bytom Chorzów Chybie Cieszyn Czechowice-Dziedzice Czeladź Czerwionka-Leszczyny Częstochowa Dąbrowa Górnicza Gliwice Goczałkowice-Zdrój Goleszów Gołkowice Górny Śląsk Imielin Jastrzębie Zdrój Jaworze Jaworzno Jaworzyna Śląska Katowice Katowice Giszowiec Katowice-Nikiszowiec Kleszczów Knurów Kobiór Kochcice Krzanowice Krzepice Krzyżanowice Kuźnia Raciborska Łaziska Górne Lędziny Łodygowice Lubliniec Miedary Międzybrodzie Żywieckie Mikołów Mysłowice Nakło Śląskie Ogrodzieniec Olza Orzesze Osiny Piekary Sląskie Piekary Śląskie - Brzeziny Śląskie Pszczyna Pyskowice Racibórz Radzionków Ruda Śląska Rudniki Rybnik Rycerka Górna Rydułtowy Siemianowice Śląskie Skoczów Sosnowiec Starachowice Strumień Suszec Świętochłowice Szczyrk Tarnowskie Góry Toszek Tychy Ustroń Wisła Wisła Mała Włodowice Wodzisław Śląski Wojkowice Zabrze Zabrze-Maciejów Żarki Zawiercie Zbrosławice Złoty Potok Żory Żywiec


c: text/html

text:
Drježdźany/Budyšin (DY/SN). Pólsko-němska antologija poezije „Wie ein Händedruck – Jak podanie ręki“ měješe swoju tudyšu prapremjeru minjeny štwórtk w Drježdźanach. W knize su mjez 79 awtorami a awtorkami tež třo Serbja přeco z basnju pólsce a němsce zastupjeni: Róža Domašcyna, Dorothea Šołćina a Benedikt Dyrlich. Na zarjadowanju čitaše Dyrlich swój tekst tež serbsce, wšako běchu mjez 30 připosłucharjemi tohorunja Drježdźanscy Serbja. Ideju za antologiju zrodźichu pólscy a sakscy basnicy na mjezynarodnej poezijowej konferency loni nazymu w Poznanju.
Dalše serbsko-pólske-němske čitanje, na kotrymž běchu nimo Poznańskich wuměłcow Róža Domašcyna, Benedikt Dyrlich a Peter Gehrisch ze Sakskeje, wotmě so pjatk na Serbskim gymnaziju w Budyšinje. Domašcyna a Dyrlich čitaštaj tam swoju w antologiji wozjewjenu baseń tohorunja serbsce. Dwě rjadowni 11. lětnika z nawodu kubłanišća Renéjom Wjacławkom běštej hosćićelej literarneje bjesady, kotraž bě móžna dźakowano financnej podpěrje Němsko-Pólskeho towarstwa w Sakskej.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kurs wo medijach
Wodowe Hendrichecy. Kurs wo nowych medijach přewjeduje nawoda Budyskeje wotnožki Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala Michał Cyž tuchwilu we Wodowych Hendrichecach. W tamnišim wočerstwjenišću wuknje 23 šulerjow 5. lětnika spěchowanskeho centruma Horni kraj z Habrachćic/Nowych Jěžerc dźěło z fotografiju, ličakami a internetnej rešeršu.
Serbskaj awtoraj zastupjenaj
Drježdźany. Wo perspektiwach Sakskeje je frakcija Lěwicy w krajnym sejmje knihu wudała. Kaž Marcel Brauman na swojim blogu informuje, wobsahuje wona přinoški 21 awtorow. Mjez nimi staj Njebjelčanski wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) a předsyda Domowiny Dawid Statnik. Čornak wěnuje so přewzaću zamołwitosće, Statnik mnohotnosći. Knihu nazymu zjawnosći předstaja.
Ministerka Golze wotstupiła


text:
Bielsko-Biołŏ: chycyni za rozbōj
Policyjōny z Bielska-Biołyj zastawiyli 27-latka i jego 22-letnigo spōlnika. Starszy z chopōw je podyjzdrzany ô rozbōj, groźby i poprzniynie statku. Ôba ôdpedzōm za napaść na interwyniujōncych wachtyrzy prawa. Zastawiyni sōm już po ôbskarżyniu. Zgodnie z decyzyjōm gyrichtu, 27-latek przepyndzi w hereszcie nojbliższe miesiōnce.
Do zdarzyniŏ doszło na bielskij ul. Trzech Dyjamyntōw. Chopi ôba piyli alkohol. W jednym mōmyncie starszy z nich napŏd i ôkrŏd 43-letnigo bielszczana. Sprŏwca ciynżko sproł pokrziwdzōnego. Jego łupym padły dokumynta i mobilniŏk. Groziōł tyż świadkowi zdarzyniŏ, kery stanōł w ôbrōnie ôfiary, a niyskorzij wybiōł szybã w dźwiyrzach pobliskigo bloku.
Świadkowie zaalarmowali ô tym policyjōnōw. Chwilã niyskorzij mōndurowi zastawiyli sprŏwcōw. Ôba byli wyjōntkowo agresywni. Żeby udarymnić zastawiynie, napadli interwyniujōncych szandarōw. Szarpali sie, ôbrażali i prōbowali uciyc. Podszukowanie alkōmatym wykŏzało, iże ôba byli ôpici. Mieli ôd 1,5 do 2 prōmilōw alkoholu we ôrganiźmie. Zastawiyni trefiyli do policyjnego heresztu. Na nastympny dziyń usłyszeli ôbskarżynia. Starszymu z nich za przestympstwa te grozi terŏz do 12 lŏt za krŏtami. Bielski gyricht, na wniosek śledczych, podjōn już decyzyjõ ô jego tymczasowym heresztowaniu. W przeszłości bōł ôn już spisowany za przestympstwa przeciwko życiu. Jego 22-letni spōlnik ôdpowiy za naruszynie niytykalności cielesnyj i zniywŏgã policyjōnōw. Grozi mu do 3 lŏt heresztu. Prokuratōr ôbjōn go policyjnym dozorym.
Zdrzōdło: KMP Bielsko-Biołŏ


text: Wóndano je so nimale runočasnje w Serbskich Nowinach a w interneće diskusija nastorčiła, kotraž zaběra so z prašenjom, kajkeho razu měli inscenacije NSLDź w přichodźe być. Tak sej Marcel Brauman na swojim blogu přeje mjenje z němčiny přełoženych hrow a město nich wjace serbskich originalow. A Bosćan Nawka wopisuje we wudaću SN z 23. februara wuslědki naprašowanja, kotrež je dźiwadło mjez swojimi přihladowarjemi přewjedło: „Idealny kruch měł tuž być žortny, ale chutny; eksperimentelny runje tak kaž tradicionalny; něhdźe hodźinu trać a tola přestawku měć; we wuběrnej naročnej a přiwšěm lochce zrozumliwej serbšćinje spisany być kaž tež žanežkuli swinstwo a na kóždy pad pornografiju wobsahować.“ Najprjedy jónu napadnje, zo tajke naroki abo přeća jenož w zwisku z Budyskim jewišćom słyšimy. Njebych na přikład wědźał, zo je so štó na tym postorkował, zo njebu keklija „Kurowa klinika ‚Wjesoła mysl‘“, z kotrejž běchu lajscy dźiwadźelnicy z Delan w zašłych měsacach na wjesnych žurlach po puću, we Łužicy spisana.


text: Praha (SN). Plany za mjezy překročacy železniski tunl pod Rudnymi horinami su dźeń a konkretniše. „Po politiskim dojednanju móžemy so nětko techniskim prašenjam a projektowanju wěnować“, rjekny čěski minister za wobchad Dan Ťok po zetkanju ze sakskim hospodarskim ministrom Martinom Duligom (SPD) wčera w Praze. Tam běštaj so dojednałoj, zo budźe cyłkownje 26 kilometrow dołhi podzemski zwisk po němskich twarskich předpisach twarjeny a wudźeržowany. Zakótwjene je to w mjezystatnym zrěčenju, kotrež chcedźa kónc lěta podpisać. Nětko přewjeduja studiju wo geologiskich wuměnjenjach a wo hospodarskosći projekta. Nowa čara za spěšniki by jězbny čas z Drježdźan do Prahi wot dweju a poł hodźiny na runje hišće hodźinu přikrótšiła. Tuchwilna na křiwicy bohata čara podłu Łobja je wućežena. Nimo toho skorža wobydlerjo hary dla. Twarske dźěła, kotrež móhli lěta 2030 zahajić, płaća po dotalnych trochowanjach pjeć miliardow eurow.


text:
Na dosah ruki běchu koparjo narodneho mustwa Chorwatskeje na tym byli, jako prěni reprezentanća sporta jednoho ze słowjanskich krajow pyšić so z błyšćatym złotom swětoweho mištra w najpopularnišej sportowej družinje, pěstowanej po cyłym swěće.
Ale zaso jónu dyrbješe słowjanstwo w tymle prestižnym nastupanju do měsačka hladać. W najposlednišej chwili jemu Équipe Tricolore přihotowanu radosć skazy, k wšemu njezbožu tež hišće w stolicy najwjetšeho słowjanskeho naroda. Něšto kaž tragika bywa při tym fakt, zo Francozojo – njech je jim jich wuspěch na swětowych mišterstwach přiwšěm popřaty – we wobchadźenju z kožanej kulu (abo puchom, kaž bě Radworčan Michał Nawka-rěčespytnik w połstatych lětach zašłeho lěttysaca „bul“ ryzy serbsce wukřćić spytał) božedla njejsu wo ničo lěpši byli hač chorwatscy koparjo. Najwustojniši němski telewizijny rozprawjer wo kopańcy Béla Rethy samo přiznawajo měnješe, zo su Chorwaća po wašnju hraća přećiwnika přesahowali.


text: Namysłów (dd/SN). Serbscy studenća a šulerjo nawróćichu so njedźelu z Pólskeje. Na wuprawu přeprosył bě Zwjazk serbskich studowacych – župa „Jan Skala“. Cil wulěta 29 młodostnych bě městačko Namysłów, w kotrymž bě Jan Skala něhdy skutkował a ke kotremuž Serbja dobre zwiski wudźeržuja. Nimo wopyta susodneho kraja přihotowachu młodostni lětušu schadźowanku. Prěni króć běchu studenća šulerjow Budyskeho Serbskeho gymnazija přeprosyli, zo bychu so lěpje mjez sobu zeznali. Po přijězdźe powita pólski partner Mateusz Magda serbsku skupinu a zhromadnje dachu wječor wuklinčeć. Nazajtra wotměchu studenća a šulerjo chórowu probu a pisachu kabaretne přinoški. W derje zdźeržanym tykowanym domje Izba regionalna, hdźež je muzej zaměstnjeny, bu samsny dźeń wustajeńca wotewrjena. Hudźbny kwartet serbskich studentow wobrubi ju ze serbskimi a słowjanskimi ludowymi spěwami, za kotrež žněješe wutrobny aplaws. Pozdźišo informowaše čłon towarstwa přećelow Serbow Pro Lusatia prof. Piotr Pałys młodostnych wo skutkowanju Jana Skale a wo mjezsobnych stykach.


text:
Kiej downo tymu na wiosna w katowickich Sztauwajerach żyła se ynta co to praje wysiadywała jajca
Jednego dnia z jajec wykluły sie słodki piskloki kiere radośnie pipały i rade dokazywały. Yny jedno jajco sztyjc nie chciało pynknyć. Kaczyce zaczły brać mory bo chciała iś z młodymi popływać a tu trza było siedzieć na żici. Aż yntlich z ôstatnigo jajca tyż sie wykluł pisklŏk. Tela yno że stworzyni było ganc niecherski – wielki, czornawe i jakigoś takigo inkszego zortu.
Młodo yntka ni miała lekigo życio na Sztauwajerach – wszyjscy jom szterowali i żodyn nie chcioł sie z niom bowić bo była tako brzidko. Inksze ynty przezywały jom brzidok, szczypały i dugały. „Pacz sie stracić!” gizdy buczały omajlant. I tak mijoł dziyń za dniym. W końcu Szpetno Yntka już nie strzimała napasztowań i citła ze Sztauwajerów. Ślimtała przi tym, że chyba pryndzy sie wilijo w maju trefi niż jom kiery polubi.
Boroczka dolazła na barzoły kaj sie skryła we sitowiu
Tam jom znejdły dziki ynty i zaczły sie dziwować co to za brzidok sie tu utrefiył. Ynty zaprosiyły młodo coby pofurgała z nimi na Pławniowice ale jak yno poderwały sie do luftu to ôroz uszczelyły ich myśliwce co sie skryły w chebziach! Szpetno Yntka miała tak strach że aż sie nie poradziyła ruszyć. Choby miała mało starości to eszcze prziszły do ni bzuty od fesztrów ale yny jom powoniały i ôstawiyły. Borajstwo se pomyślało że eli bzuty jom majōm za tak szpetno że wolōm se pońść niż jom zagryźć.
W końcu Szpetno Yntka była mōnkter i citła gibko ze sitowio. Tak gzuła i gzuła aż yntlich zmordowano doszła do jakiś chatki na Koszutce. W chałupie miyszkała staro Angela ze swoim kotym i kurōm. Baba była trocha ślepo betuż ij sie zdało że to je młodo gynś i hned bydōm jajca. Tak chowała yntka pora tydni ale jajec sztyjc nie było. To jednego dnia Angela sie rozeźlyła i wygnała biydnego brzidoka.
Yntka uzaś lazła i lazła aż dolazła do Parku Ślōnskigo i tam sie skryła we stŏwku
I tak prziszła jesiyń. Kiejsik Szpetno Yntka dojrzała wielki biołe ptoki co praje chciały wyfurgnyć. Majestatyczne i piykne to były stworzynia. Yntka poczuła ôroz jakoś opaczno wiyńź z tymi ptokami ale gańba ij było za nimi wołać i ôstała sie po cichu. I tak to biydno siedziała cołko jesiyń i zima w kaczoku na Tysiącleciu. A zima praje sie trefiyła srogo i yntka ledwa co dozipała do wiosny.
Na wiosna jak klara zaczła blyndować yntka wypłynyła ze swoji kryjówki we szuwarach
Ôroz zaś dojrzała te gryfne biołe ptoki kiere teroz ze wdziynkiym pływały podle kraja stawu. Yntka małowiela nie dostała hercszlagu ale w końcu powożyła sie zbliżyć ku piyknym stworzyniōm. Boroczka schylyła głowa ze strachu i gańby i wtynczos dojrzała swoji odbici we wodzie. Zamiast brzidkij ynty ujrzała szykownego łabōnda! Była gryfno i wspaniało choby tamte ptoki!
Fest rado zatrzepotała krzidłami i puściyła sie do luftu coby polecieć nazot na Sztauwajery kaj żyła w spokoju i dostojyństwie przez długi lata.


text:
Sympatiski hłós Moniki Gerdesoweje drje wjele wjac ludźi Hornjeje a Delnjeje Łužicy znaje hač Chróšćanku wosobinsce. Hižo 26 lět dźě moderěruje rozhłosownica sćelaka MDR hornjoserbske rańše wusyłanje.
Chrósćicy (aha/SN). Wosobinsce zeznało pak je Moniku Gerdesowu w minjenych sydom lětach wjac hač 1 300 putnikow z nimale wšěch europskich krajow, samo z USA, Brazilskeje, Awstralskeje a Nowoseelandskeje. Jeje mandźelski Christoph Gerdes bě wot lěta 2007 na swójsku iniciatiwu priwatne bydlenje bjez kóždehožkuli spěchowanja na putnisku hospodu přetwarił. Zhromadnje z mandźelskej je tam něhdźe 3 000 hodźin dźěłał. Hižo w prěnim lěće wužiwaše 91 ludźi přijomne wuměnjenja Chróšćanskeje putniskeje hospody.


text:
- Katedra Etyki
- Katedra Etyki Szczegółowej
- Katedra Filozofii Kultury i Sztuki
- Katedra Filozofii Prawa i Praw Człowieka
- Katedra Filozofii Przyrody
- Katedra Filozofii Nauk Przyrodniczych
- Katedra Filozofii Religii
- Katedra Historii Filozofii Nowożytnej i Współczesnej
- Katedra Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej
- Katedra Historii Filozofii w Polsce
- Katedra Historii Kultury Intelektualnej
- Katedra Dialogu Kultur i Religii
- Katedra Logiki
- Katedra Metafizyki
- Katedra Metodologii Nauk
- Katedra Podstaw Informatyki
- Katedra Teorii Kultury i Sztuki
- Katedra Teorii Poznania
- Katedra Dialogu Religii i Alternatywnych Ruchów Religijnych
Ostatnia aktualizacja: 22.02.2017, godz. 03:37 - Andrzej Zykubek


text:
Nowy trenar powołany
Choćebuz (dpa/SN). W boju přećiwo hrožacemu wotstupej do štwórteje koparskeje hrajneje klasy je koparski ligist FC Energija Choćebuz swojeho trenarja Vasile Miriutu pušćił. Klub reagowaše dźensa tak na dale trajacu špatnu seriju, přez kotruž steja nětko na direktnym wotstupnym městnje. Prezidij kluba na dźensnišim krizowym posedźenju zdobom wobzamkny, Clausa-Dietera Wollitza za noweho trenarja powołać. Wollitz bě tam hižo wot 2009 do 2011 jako trenar skutkował. 50lětny chcyše hižo dźensa prěni training nawjedować.
Wjacori nowy sudnicy


text:
Chrósćicy. Kóžde lěto je mać Chróšćanskeje putniskeje hospody Monika Gerdesowa ze swojej přećelku Beatu Gruss po puću na wěstej etapje Jakuboweho puća z cilom Santiago de Compostela. W dźesać lětach stej wot Pólskeje přez Němsku a Francosku hač do Španiskeje dóšłoj, něhdźe 2 000 kilometrow. Wo lońšim puću mjez francoskim Moissac a španiskim Pamplona přednošujetej wonej ze swětłowobrazami jutře, 3. měrca, wot 19.45 hodź. w Chróšćanskej putniskej hospodźe. Hižo w 16 hodź su dźěći přeprošene na serbske dźěćace kino. Zdobom přeproša putniska mać hižo nětko na přidatnje do programa přiwzaty wječor, wusměrjeny cyle na póstny čas, do hospody. Sobotu, 17. měrca, w 19.45 hodź budźe hósć Ludwig Sachsa z Radworja. Pod hesłom „Žórło sylzow“ pokaza wón film a přednošuje wo Israelu.
Archiw a biblioteka přistupnej


text:
Njebjelčicy. Serbskopazličanske karnewalowe towarstwo je minjenu njedźelu do swojeje 49. sezony startowało. Prěni wjeršk budźe jutře, sobotu, w 19.30 hodź, hdyž w Njebjelčanskej „Bjesadźe“ noweho princa wuzwola. Zbywace zastupne lisćiki předawaja při wječornej kasy.
Kretschmer w rozmołwje
Trjebin. Za wobydlerjow Slepjanskeje, Trjebinskeje a Dźěwinskeje gmejny wotměje so póndźelu, 19. septembra, w 19 hodź. wobydlerska rozmołwa w Trjebinskim Domje towarstwow. Na njej wobdźěli so sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU). Mjez druhim póńdźe wo prašenje, kak móhli so wotstorkowane inwesticije nachwatać a kotre spěchowanje móža wobydlerjo za swoje předewzaća wužiwać.
Zběraja podpisma
Budyšin. Za ludowy namjet za zhromadnu šulu w Sakskej zběra Budyski zwjazk Zelenych wutoru, 20. nowembra, wot 10 do 12 hodź. na Budyskej Bohatej hasy blisko Bohateje wěže podpisma. Tute su trěbne, zo móhli zapodać do Sakskeho krajneho sejma zakoń, po kotrymž móhli šulerjo dlěje hač jenož hač do 4. lětnika zhromadnje wuknyć.
Rěčne hodźiny


text:
- Mały Princ + audiobook - Antoine de Saint-Exupery
- Co by pedzioł Szekspir? - M. Melon i J. Zygmunt
- Historia GÓRNEGO ŚLĄSKA
- Wojciech Szwiec - Miejsce
- Naklejka GŌRNY ŚLŌNSK
- Sprawa Salzmanna. Trup, którego nie było - Monika Kassner
- Kōmisorz Hanusik - M. Melon
- Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ - Szczepan Twardoch
- CSŚB 8 - Charles DICKENS - Godniŏ pieśń
- Rozwój przemysłu na Górnym Śląsku w XVIII i XIX wieku - Wilhelm Gorecki
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Na te Gody zamiast powinszowań - fana i herb do kolorowania
Kōmisorz Hanusik - M. Melon
Opis
Piyrwszy kryminał/horror/thriller ze elymyntōma fantasy we ślōnskij godce
Ôn je bardzij chytry niż Sherlock Holmes
Ôn je bardzij wyzgerny niż James Bond
A wypić gorzoły poradzi wiyncy niż lompy u wos na placu
KOMISORZ HANUSIK
„Prowda je kajś hań fōrt, daleko…”
Dalsze losy Kōmisorza Hanusika autorstwa Marcina Melona, laureata II miejsca na śląską jednoaktówkę z 2013 roku oraz zwycięzcy tego konkursu w latach 2015 i 2016.
Prōbka jednej tajli snojdziecie tukej: „Ôziym trupōw na Sztauwajerach”
Rade byście sie dowiedzieli skōnd Ouma Hanusikowo zno tak naprowdy Walencioka? Fto chowie sie po gulikach w Bytomiu i ino cichtuje na Wasze dusze? Po jakiemu Gryjta Furgoczka ze Szopiynic i jeji dwie cery zaczły akcja eksterminacji elwrów na cōłkim Ślōnsku? Czy legendarno Szolka ōd Świynty Hyjdle poradzi wyciepać wszyskich goroli ze Ślōnska? Jakie plany mo radykalno organizacjo, kero mo kryptonim ROLADAA? Fto wycyckoł cōłko krew z modych karlusów na Bykowinie? Jaki bōł koniec mordyrza spod Wulchauzu, na kerego kyjzynblaty godały „Nylonbojtelkiller”? Fto podpolo chaupy na Murckach, a fto chyto i zjodo dopolone bajtle? Już dzisiej mogesz besztelować „Komisorz Hanusik” Marcina Melona – piyrszo powieść kryminalno (z elemyntami horroru/thrillera/fantasy) naszrajbowanŏ BLANK po ślōnsku.
Marcin Melon – dziennikarz, nauczyciel, Ślązak. Urodzony w roku 1979, reprezentuje pokolenie, przy którym „po naszymu niy śmiało sie godać, co by bajtel niy mioł problymów we szkole”. Z powodu takiego podejścia płynnie porozumiewa się po polsku, choć za swój „język serca” uważa śląską godkę. Działacz społeczny, założyciel i przewodniczący Stowarzyszenia na rzecz edukacji regionalnej „Silesia Schola”, twórca autorskich programów nauczania o Śląsku oraz pomocy dydaktycznych dla nauczycieli. Laureat drugiego miejsca w trzeciej edycji konkursu na jednoaktówkę po śląsku.
Dziynkujymy też Jarkowi Kassner za narychtowanie ôbrazu na okładka do tej ksiōnżki.
Do książki mamy także dwie recenzje:
Barbara i Adam Podgórscy, autorzy „Mitologii śląskiej” i „Słownika gwar śląskich”.
„Downo niy czytołech żodnego tekstu z takom uciechom i to po ślonsku. Komisorza Hanusika piyrszy roz trefiołech w KOREZIE – i już wtenczos poczułech, że artysta Marcin Melon mo talynt. A po czytaniu ksionżki już uo tym wiedziołech. Ślonski kerym została napisano, to je moj ślonski (taki trocha polokowaty) i może bestoż mi zasztimowała. Ale niy ino jynzyk gryfnie zagroł mi w gowie. Sranda i iluminacyjo poszły u Melona choby do tanga, ze szpasem i klar. Co tu godać? Richtich szykowny tyn „Komisorz Hanusik”. Poczytejcie sie go.”
Krystian Gałuszka, prozaik i poeta, autor m.in. "Księgi Raziela"
Książkę można kupić także w formie e-booka
Książka ukazała się pod patronatem:
Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej
Gazety Wyborczej
Jaskółki Śląskiej
Ślůnskiego Cajtunga
Tuudi.net
oschl.wordpress.com
.


text:
WCZAS RANO
Wiluś, wstawej gibko na roroty! Żebych ci dwa razy niy godała…
We Wilijo mosz wstować bez budzynio i mosz cały dziyn być usłuchliwy. Bo padajom, wto w tym dniu łoberwie, tyn bydzie cały rok bity. Spiechej sie!
A ty, Lucyjko, łostaniesz dzisio w doma i bydziesz robiła porzondki. Ino pamiyntej żebyś mi niy prała i suszyła łachow na płocie. A jak już wszystko pouchraniosz porychtujesz – chycisz sie za warzynie.
A ty, łojciec połodbywosz gowiydz. Ino niy gruchej sie po chałpie. Żebyś mi ta niy romboł drzewa, abo niy śrutowoł, bo nos cołki rok bydzie gowiczka boleć i zymby nom sie bydom tleć. I sproboj i idz mi zaś do somsiada chroboka zaloć. Wilijo to świynty dziyń, siedzi sie w doma i pomogo babie.
No, ruszejcie sie kożdy w swoja strona. Jo sie chytom za babowki. Ciasto, kierech zamiysiła ło połnocy, już sie kido.
KOLO POŁEDNIA
– Dziołchy, jak niy narychtujecie siymiyniotki i niy nawarzycie do nij pogańskich krupow, to niy bydymy mieć naszyj Wilije.
– A dyć, jak już ta babka chcom tyj siymiyniotki, to jom zrobiymy. Jedni bydom mieć garus, drudzy siymiyniotka.
– A makowka zrobiymy, jak piyrwyj. Nakrojymy do miski strucle, sznitki przełożymy rodzynkami, łorzechami i mandlami. Wszystko przesypiymy makiym i cukrym, i zalejymy wrzoncym mlykiym. A jeść bydymy z jednyj miski, żeby familijo trzymała sie razym.
– Babko, musicie to godać na glos? Mie już slinka cieknie, jak to godocie. Poszcza łod rana i niy poradza sie już doczkac tej wieczerzy.
– Patrzcie se go. Nojwiynkszy maszkietnik sie łodezwoł. Makowka to sie niy jest najeść, ino pokosztować. Przynieś lepij patykow pod piec, a sie tukyj babom niy pelontej przy kuchni.
– Słuchejcie ino dziołchy. Wszystko już momy? Śledzie dwojaki, w zielu i łopiykane – som. Ziymioki i kapusta z grzybami – som. Kompot z pieczek i z banie – momy. Owocu jeszcze niy momy!
– Richtig, byłyby my zapomniały. Jabka momy przeca swojski , kiere sie dość dobrze zachowały w sianie. Łorzechy latoś tyż łobrodziły.
– Jee, jeszcze piernikow niy ma. Hanuś , przyniyś ta z komory poukłodej na talyrz.
– Porachujcie teroz , czy momy tych potraw dwanoście.
– Momy dwanoście.
– No, to jak momy, to se chwila spocznymy. Chłopy przyjdom chneda z dwora, to bydom sie chciały myć. Hanuś przyrychtuj jim tam w kociełku ciepłyj wody.
POPOLEDNIU
– Maryjko , Wilijo jest ino roz w roku, toż stoł musi być jak łontorz. Pod serwet domy trocha siana, bo ,,Jezusek leżoł w żłobku na sianku”.
– Podłożymy tyż pod serwet trocha piyniyndzy, żeby jich nom niy brakowało cołki rok.
– Piyniyndzy bydziesz miała zawzdy dość, jak se we Wilijo dosz do pularysku łusek z karpia.
– Wy ino ło piniondzach! Ło chlebie lepij pamiyntejcie. Kromka chleba trzeja dać na stoł, żeby my głodu niy mieli, a niy piniyndzy!
A kaj mocie łopłatki? A kaj krzyżyk i świyczki?
– O, jezderkusie, dobrze tyż to, że momy oma w doma, co nani rezkiyruje. Przy czymże by my rzykali?
– A tu postawiymy jedno miejsce dlo przybytnego. Zaklupie do dzwiyrzy, to go ugoszczymy. Niy zaklupie – to pamiyntejmy że dzisioj wszystki duszyczki som z nami i niy wolno w doma larmować, żebi jich niy wygonić.
– Zofijko, tyś je nojstarszo z dzieckow. Idz no do drugij izby i łobejrzyj, co tam bajtle robiom z tom choinkom. Czy som już gotowe?ł Jak jom już wystrojiły, to jich wygoń, bo muszymy jim pod tyn krizbuam coś podrazić na Dzieciątko.
– Mamo , toby my tak już wszystko mieli, niy? Teroz ino patrzeć, jak August przyjdzie ze szychty.
– Przyrychtuj mu czyste łoblecze. Ino biołe! Żebyś mu ta czego kraciastego niy wyciągła.
POD WIECZÓR
– Wieczerzo przirychtowano, choinka przistrojono, teroz ino czekać Jutrzni. Dzieci wejrzyjcie jaki tam świat.
– Cicho cheba.
– Cicho babko. Żodnego na dworze.
– No toż stojcie dalij przi tym łoknie i wyglondejcie Piyrwszyj Gwiozdki. Jak jom ujrzycie, zamknijcie łoczy i pomyście se, co chcecie. To sie wom w Nowym Roku spełni.
– A godaliście roz, babko, że we Wilijo sie niebo łotwiyro. Niy widza, żeby sie kaj łotwiyrało.
– Dzisz, jaki rajca. Komu sie łotwiyro, to mu sie łotwiyro. Łotwiyro sie ino tym, co som tego godni. A tyś dzisio pociyrz ino zmłocił, a niy zerzykoł. Ty ta tego nieba niy ujrzysz.
– Hajnuś, niy łobjodej choinki, bo powiym tacie i dostaniesz lyjty. Bydziesz widzioł.
-Mamo, gwiozda! Widza nad lasym gwiozda!
-Kaj, kaj? Pokoż Francik.
No, toż jak sie Jutrznia zaświyciła, to sidejmy do stołu. Niech sie kozdy łobejrzy, czy mo ciyń za sobom. Downij padali, że tyn kiery tego ciynia nimo, to żle mu to wroży.
– Pamiyntejmy tyż, żeby razym wstować łod stołu, jak powieczerzomy.
No, toż łojciec zaczynej.
– W imię Ojca i Syna i Ducha Świyntego. Amen.
W PÓŹNY WIECZÓR
Co my mieli robić po wieczerzy? Czekali my tyj Pasterki i robili rozne gupoty. Wyciągali my spod serweta zdziybelka siana. Wto wyciągnął krotki zdziybelko- godalo się, ze bydzie krotko żył, wto długi- miol żyć długo a jak dziolcha wyciagla zdziybelko do pory- wróżyło to, ze się wydo.
– A nasi dziadek wygnali nos zawdy na logrod. Ze snopka, kiery stoł w kacie izby, robili my powrosla i lobowiazywali my nimi stromiki, zeby na bezrok dobrze rodziły. A jak stromik niy rodził, to dziadek straszyli go siykiyrom i godali ,,Zetna cie, zetna cie”.
– Pamiyntocie, dziadek przynosili ta siykiyra z wozowni i kładli jom pod stół. Godali tak:
,,To jest dobre na rojmatyka”. Podoba to żelazo z tyj siykiyry miało wyciągać z człowieka choroby.
– Jaa, jaa… Ty starodowne czasy były jakiś piykniejsze. Niyboszczka Maryna godala zawsze, ze we Wilijo kury trzeja kormic w lobrynczy, aby kury się niy rozchodziły i niy traciły jajek.
– Starzy bele co wiedzieli. Prziglodali sie przekrojonyj cebuli, kiero kładli przi loknie. Jak wydala soki – Wskazowalo to na mokry rok. Jak niy wydala – miol być rok suchy.
– Tak padocie, a jo jeszcze do dzisioj we Wilijo wychodza na dwór i patrza w niebo. Jak noc jasno – stodoła bydzie po żniwach ciasno. Cale życie mi się to sprawdzo.
– A jo wom powiym, czy się w tym roku wydom, czy niy. Na swiynto Lucyjo wsadzilach do wody gałązka wiśni i do Wilije mi zakwitła – znaczy, ze sie wydom. Ino wto by mje tyz chciol?
– Ej, Dorka, Dorka… Ciebie sie zawdy trzymaja gupoty. Tyś jest jeszcze frela. Mosz tu strzewiki i ciepej ku dzwiyrzom. Jak się szpic strzewika lobroci ku wyjsciu – to sie na bezrok wydosz. Ciepej dobrze, bo chcymy isc na twoji weseli.
– A jak niy chcesz ciepac strzewikami, to lec na dwor i bij kijonkom po plocie. Skad sie lodezwie pies, stamtad dostaniesz synka. A jak pies niy zaszczeko – to wolej:
,,Trzesa cie plotku – skad przyjdziesz chlopku?”
– Za duzo klachomy. Lepiej my se zaspiywojmy jako kolynda. A chlopy w tym czasie niech pozbiyrajom resztki ze stola i idom do chlywa ku gowiednikom.
– A idzcie cicho, to uslyszycie, jak se fajnie rozprowiaja Gwiazdula z Burkiem.
ŁO PÓŁNOCY
,,Sliczna Panienka Jezusa zrodzila.
W stajni powiwszy, siankiem go okryla.
O, siano, siano, siano jak lilija, na ktorym kladzie Jezusa Maryja.”
– Cicho! Zdaje mi sie, ze dzwony bijom. No toc! Toz zbiyrejmy sie na Pastyrka.
– A cieplo sie loblyczcie, bo mroz chycil, sniega nawiolo. Zima pocisla.
– Chlopcy, a jak pojdziecie do kosciola, to niy podladejcie dziolchow, ino spiywejcie, rzykejcie.
– A wy dziolchy, wezcie ze sobom jablko. Pojdziecie z Pastyrki, to znojdziecie po drodze swego przyszlego chlopa.
– No i uwijejcie sie z kosciola. Padajom, ze tyn, kiery przyleci piyrwszy do dom, tyn piyrwszy pozniwuje.
Downij to te Godni Swieta były weselsze. W domach niy było telewizorow, radia ani lnkszego klamorstwa, co przedstowio falszywy swiat. W Piyrwsze Swiynto, jak sie cmilo, to ludzie czekali zawdy na kolyndnikow. Loni przichodzili pod lokno, czasym do siyni abo izby. Mieli batlejki, kolorowo gwiozda, w kieryj sie swiycila swiyczka, byli przebleczyni za pastuszkow, aniolkow, dioblow, Zydow.Jak się ta gwiozda zaczla kryncic, to w doma gasilo sie swiatlo i wszyscy bez lokno patrzeli na nia i sluchali:
,,Prziszli my ty po kolyndzie,
Bo tu taki zwyczaj wszyndzie,
Byscie nami niy gardzili,
Kolynda nom nasrojili,
Nom kolyndnikom! Nom kolyndnikom!”
A jak w doma była dziolcha, kiero sie już dziewczyla, to lona ino czekala, czy ji kolyndnicy zaspiywajom:
,,Na goscincu lezy kamiyn,
A Marysia siedzi na nim,
Ponczoszki se wyszywala,
Mama się ji prziglondala,
Gryfnie ji było, gryfnie ji było.
Wto to dol?
Wto to dol!”
Czasym te kolyndniki spiywali na tym zimnie dlugo, a z chalpy zodyn niy wylazil. Wtynczos kolyndniki gospodorzy turaly tak:
,,Dajci nom, dejcie, co nom mocie dac,
Bo, jak niy docie, to pojdymy krasc,
Jedyn pojdzie do stodoly, drugi do chlywa po woly.
Hej! Kolynda, kolynda.
Zabil wieprzka Dulymba.”
Po takim spiywaniu lojciec, abo matka, zeby honoru niy stracic wychodzili przed chalpa i kolyndnikow czyms tam roczyli. Dowali troszka piernikow, lorzechow, suszonych sliwek, abo gruszek, czasym jaki grosz. Kolyndnicy, jak to ino dostali, zaroz spiywali:
,,Za kolynda dziynkujymy,
Dziynkujymy wszyscy wroz,
By wos Pon Bog blogoslawil,
I dol szczynscie w kozdy czos”
abo inaczyj;
,,Za kolynda dziynkujymy,
Szczynscio, zdrowio Wom zyczymy,
Zebyscie sie dobrze mieli,
Jako w niebie ci anieli,
W tym Nowym Roku!
W tym Nowym Roku!”
Jak juz podziynkowali, gasili gwiozda i szli cichutko pod drugo chalpa. I tak lazili niyroz calo noc z tom kolyndom.Teroz tyz czekomy na kolyndnikow. Juz sie nom te telewizyjne fifidla przejadly i chcymy, zeby było jak downij. Lod poru lot chodzom po wsi piykne aniolki i nom przy akordyji kolyndujom. Lonskigo roku sniega nawiolo tela, mroz chycil siarczysty, a lone chodzily i nic se z tego niy robily. Mysla, ze i tego roku przilecom z radosciom, bo przeca majom piykne skrzydla.
Klechdy pszczynskie-Alojzy Lysko


text:
Rěcywěda
Rěcywěda (linguistika) se zaběra ze systematiskim pśeslěźowanim pśirodnych rěcow a kak je luź wužywa. Rěcywěda ma wěsty system, w kótaremž móžomy wšakorake discipliny rozeznawaś. Linguistika wobstoj z fonetiki, fonologije, morfologije, syntakse, semantiki a pragmatiki. W sorabistice rědujomy do toś togo systema teke etymologiju a leksikografiju. Rěc ako system znamjenjow ma wšakorake kakosći, kenž móžoš na jadnotliwych rowninach rěcy pśepytowaś.
1. fonetika
We fonetice pśepytujomy produkciju, kakosć a recepciju rěcnych zukow abo fonow. To groni, fonetika pśeslěźijo zuki ako móžne produkty cłowjeskego rěcnego aparata njewótwisnje wót rěcy, ku kótarejž słušaju. Togodla stoj fonetika pópšawem zwenka rěcywědy, jo pak wažna ako zakład rěcow.
2. fonologija
We fonologiji pśepytujomy zukowe mustry abo fonemy ako nejmjeńše wóznam rozeznawajuce jadnotki w rěcnych systemach. To groni, fonologija pśeslěźijo zuki pśi pósrědnjenju informacijow we wobłuku (jadneje) specifiskeje rěcy.
3. morfologija
W morfologiji pśepytujomy słowa a jich źěle, kótarymž se groni morfemy. Morfologija pótakem pśeslěźijo, kak morfemy ako nejmjeńše wóznam nosece jadnotki słowa twórje.
4. syntaksa
W syntaksy pśepytujomy fraze a sady. To groni, syntaksa pśeslěźijo formalnu strukturu sadow. To jo, kak słowa twórje fraze a kak fraze twórje sady. Pśispomnjeśe: starogrichiske słowo "syntaxis" wóznamjenijo "pśirědowanje".
5. semantika
W semantice pśepytujomy rěcny wóznam. To groni, semantika pśeslěźijo wóznam morfemow, słowow, frazow a sadow.
6. pragmatika
W pragmatice pśepytujomy póžywanje rěcy. To groni, pragmatika pśeslěźijo wóznam, kenž jo zwězany z konkretnym wužywanim rěcnego znamjenja.


text:
Praha (ČŽ/K). Porno městnam tajkeho razu so čěske resp. słowakske zwěsćowarnje měnjenjow mjez ludnosću njewobhonjeja jenož wo wólbnych wuhladach jednotliwych politiskich stron abo wo nahladnosći načolnych politikarjow – to wězo tež činja –, prawidłownje zajimuja so za najwšelakoriše temy. Što maja woni za „najwažniši podawk w historiji“ a „kotre wosobiny sej najbóle waža?“, za tym buchu wobydlerjo Čěskeje a tohorunja Słowakskeje w aprylu prašani. Měnjenja w tej naležnosći zhromadnje zběrali su čěska agentura CVVM a sociologiski wotrjad Akademije wědomosćow ČR kaž tež sociologiski wotrjad Słowakskeje akademije wědomosćow.
Waršawa (JBR/SN). W južnopólskim wojewódstwje Podkarpackie wisaja na fasadach pjeć šulow gmejny Tuszów Narodowy marmorowe tafle z dźesać Božimi kaznjemi. W swojej formje dopominaja wone na bibliske Mójzesowe tafle.
Lokalny politikar narodnokonserwatiwneje strony PiS a zdobom wjesnjanosta gmejny Andrzej Głas twjerdźi, zo su tafle jako reakciju na „diskriminaciju katolikow“ w zapadnej Europje připrawili. Woni njemóža swoju wěru dosć wuznawać, w Šwedskej na přikład njesmědźa zwony zwonić. Porno tomu smědźa so tam muslimojo na puću modlić, homoseksualnosć a ličba wotehnaćow přiběratej. „Dyrbimy swoju domiznu wot zapadneho zła wuswobodźić“, podpěruje Głasa tež direktorka jedneje z mjenowanych šulow Małgorzata Wieczerzak. „Šule dyrbja kubłać, a to z podpěru z cyrkwju.“ Wučba započina a kónči so z modlitwu. Wšitke dźěći su katolske a staršej matej hladajo na nabožinu jedne měnjenje.
Nětko čakaja šule na to, zo cyrkej Mójzesowe tafle poswjeći. Za 1. julij je so tež prezident Andrzej Duda na wopyt přizjewił, kiž swoju wěru zjawnje wuznawa.
Praha (dpa/SN). W čěskej stolicy dopominaja z nowymi wopomnjenskimi taflemi na čěskosłowakskich wojowarjow, kotřiž běchu 1942 na atentaće na wysokorjadneho zastupnika SS a nacistiskeho funkcionara Reinharda Heydricha wobdźěleni. Do chódnika napřećo cyrkwi Cyrila a Metoda pušćene mosazowe platy su wčera w přitomnosći mnohich wodźacych politikarjow wotkryli. „Tući ludźo su za našu swobodu swoje žiwjenje woprowali, rjekny předsyda čěskeje socialdemokratiskeje strony ČSSD a wiceprezident parlamenta Jan Hamáček po informacijach powěsćernje ČTK.
Słowak Jozef Gabčík a Čech Jan Kubiš běštaj 27. meje 1942 w Praze z ručnej granatu atentat na Heydricha skućiłoj, po tym zo bě mašinska třělba zaprajiła. Nacionalsocialistiski funkcionar dny po tym na sćěhi zranjenjow zemrě. Gabčík a Kubiš so zhromadnje ze swojimi sobuwojowarjemi w prawosławnej cyrkwi Cyrila a Metoda chowaštaj. Buchu pak přeradźeni a padnychu 18. junija 1942 po wjace hodźiny trajacej třěleńcy z SSowcami. Němcy so za atentat wjećachu a zničichu mjez druhim wjes Lidice.
Praha (ČŽ/K). Nowe čěske mjeńšinowe knježerstwo móhło nětko nastać. Wjetšina čłonow socialdemokratiskeje ČSSD je w nutřkostronskim referendumje namjetej předsydstwa přihłosowała, přichodnje z ANO hromadźe knježić. 59 procentow hłosowaše z haj, 41 procentow z ně. Wobdźělenje na wotumje wučinješe 65 procentow. Premier w demisiji a předsyda Aliancy njespokojnych wobydlerjow Andrej Babiš pozitiwny rozsud socialdemokratow wita. Kabinet z ministrow ANO a ČSSD ma skerje wuhlady dóstać dowěru sejma, jeli KSČM jón toleruje. To komunisća přilubjeja, přiwozmje-li knježerstwo sydom jich žadanjow do swojeho programa.
Waršawa. Pólski prezident Andrzej Duda chcył Zakładny zakoń kraja aktualizować a nowym poměram přiměrić. Zwoprawdźić chce swój zaměr z ludowym wothłosowanjom, při kotrymž wobydlerjo wo změnach rozsudźa. Projekt to, kotryž bě Duda minjene lěta stajnje zaso připowědźił. Tola samo w swójskich rjadach so přiběrajcy kritika jewi.
Prezident Duda je cyłkownje 15 prašenjow zestajał, na kotrež měli ludźo we wólbnej kabinje z haj abo ně wotmołwić. Tak dyrbja mjez druhim rozsudźić, hač měła Pólska w Europskej uniji wostać, hač měło pólske narodne prawo nad europskim prawom stać abo hač njedyrbjeli so kompetency prezidenta rozšěrić. Haj samo prašenje, hač dyrbjał kraj potrěbne swójby abo tajke z wjele dźěćimi pjenježnje dale podpěrać, měło so po woli prezidenta we wustawje zakótwić.
Praha (dpa/SN). Čěska policija je zhromadnje z kolegami po USA a Awstralskej mjezynarodnu drogowu cwólbu rozbiła, kotraž měješe samo swójski pućowanski běrow. 60 pozdatnych pašowarjow kokaina a heroina su zajeli, mjez nimi tež šefa cwólby. Jeli podhladnych zasudźa, hrozy jim hač do 18 lět jastwa.
Přepytowarjo móžachu rafinowany system wotkryć: Cwólba bě pućowanski běrow załožiła, kotryž za kurěrow indiwidualne jězby z Prahi do Awstralskeje planowaše. Při mjezypřizemjenju w USA abo Thailandskej wačoki kurěrow wuměnichu a přepodachu jim z heroinom abo kokainom pjelnjene kófry. Na znajmjeńša 38 jězbach su po tym puću něhdźe 780 kilogramow strašneho wopojneho jěda na pjaty kontinent dowjezli. Kurěrow zdobywachu sej mjez mało zasłužacymi worštami. Mužojo dóstachu něhdźe 3 000 eurow, štož njewotpowěduje riziku, kotrež na so bjerjechu. Čěscy policisća běchu wusko ze zarjadami USA a z awstralskej zwjazkowej policiju hromadźe dźěłali, kaž powěsćernja ČTK zdźěla.
PŘIČINY WOBCHADNYCH NJEZBOŽOW, na kotrychž su Škodowki wobdźělene, přepytuje sekcija ‚wobchadna wěstota‘ Mladoboleslavskeje awtotwornje Škoda. W dźesach lětach wobstaća su jeje fachowcy 1 048 wobchadnych njezbožow přepytowali a zwěsćili, zo je 90 procentow z nich „faktor čłowjek“ zawinił. Wo wšitkich padach wjedźe předewzaće dokładnu statistiku. Z njeje wuchadźa, zo bywa najčasćiši zjaw njezbožow zražka z druhim wozydłom, štož je so 380 razow stało. Druhi najčasćiši zjaw z 278 padami je koliděrowanje z wosobami. Sćěhuje prasnjenje awta do murje, štoma abo něčeho druheho twjerdeho. Najrědše z runje dźewjeć padami su njezboža z kolesowarjemi. 747 razow dóńdźe k frontalnym zražkam.
Najčasćišo je k njezbožam dochadźało přewulkeje spěšnosće abo njewobkedźbowanja předjězby dla. Pjatk je „najstrašniši“ dźeń tydźenja – loni bě so z cyłkownje 17 453 wobchadnych njezbožow wjetši dźěl stał pjatk. Tón dźeń nawróćeja so mnozy mužojo z městow, w kotrychž wob tydźeń dźěłaja, k swojim swójbam, abo podawaja so swójby z městow na kónctydźenski přebytk w dači.


text:
We łužiskich lěsach je so lětsa skórnik razantnje rozmnožił a načinja mjeztym hoberske škody. W tajkim rozměru to fachowcy hišće dožiwili njejsu. A přiwšěm ma to na kóncu pozitiwny efekt.
Kamjenc (UM/SN). W mnohich lěsach Budyskeho wokrjesa lěsni dźěłaćerjo tuchwilu štomy pušćeja a z lěsa woža. Tež při Hennersdorfskej horje južnje Kamjenca ma Robert Kelle ze swojim harvesterom wjele dźěła. Nic pak, dokelž je snano sylny wichor zachadźał, ale małeho bručka dla, kiž da lěsnych fachowcow runjewon zadwělować.
„Loni mějachmy něhdźe 3 000 kósnych metrow škodźeneho drjewa, štož bě hižo wjace hač w lětach do toho. Lětsa trochujemy mnóstwo na něhdźe 50 000 kósnych metrow“, znazornja nawoda Budyskeho wokrjesneho lěsnistwoweho zarjada Christian Starke dimensiju problema. A Rainer Böhme, wjelelětny rewěrowy nawoda a wot septembra na wuměnku, njemóže so na žane lěto z telko škódnikami dopomnić.


text:
Rybnik to je miasto, kere i bez pōmiyszkańcōw, i bez byzucherōw, je mianowane jako sztela niyôbyczajno a kero dowo masa roztōmaitych możebności – a we counie dobrego szpasu i możebności spyndzania czasu fraj to już wcale. Miasto udanie banuje ô titel zocnego na ôgōlnopolskim forum ôstrzodka kultōralnego. Ôrganizyrowane fajery, m.in. kōncerty, festiwale muzyczne, imprezy kabaretowe, literackie a tyjatralne, ale tyż szauszpile z udziołym świotowej klasy szportowcōw – przede wszyjskim żużlowcōw, stowiajōm Rybnik postrzōd miastōw ze nojlepszōm ôfertōm kultōralnōm.
Je pora takich fajerōw we Rybniku, kerych niy idzie przepasować. Kożdy znojdzie cosik dlo sia, tōż wartko chytejcie za kalyndorze a buchujcie terminy!
Fajery w Rybniku, kerych niy śmicie przepasować we 2019 roku:
Industryjada 2019 w Rybniku
Charakterystyczno sylwetka downej wiyży ciśniyń a dwie grubskie szachty zaro kole nij z daleka witajōm wszyjskich, kerzi wjyżdżajōm do rybnickij dziylnicy Niywiadōm. To Zabytkowo Gruba „Ignacy”, nojstarszo we rybnickim rejōnie gruba wōngla kamiynnego. Terozki gruba w moderny sposōb kupluje fōnkcyje muzyjalne z ôrganizyrowaniym kuryjożnych fajerōw kultōralnych.
Grubski kōmpleks, kery je na ślōnskij Sztrece Zabytkōw Techniki, roz na rok w szpecjalny sposōb ôtwiyro sie na przocieli industryjalnych klimatōw, jak biere udział we „Industryjadzie” – nojsrogszym w tej tajli Europy festiwalu, kery reklamuje industryjalno erbowizna. Na beztydziyń wszyjscy ôbmiyłowani we historyji bergmōństwa umiōm podziwać sie tukej na ôstawiōne cynne damfmasziny ze szachtōw wyciōngowych „Kościuszko” a „Głowacki” i kōnstrukcyje samych szachtōw. Atrakcyjōm dlo byzucherōw je tyż możebność wleziynia na wiyża ciśniyń wielo na 46 metrōw.
Kedy? Czyrwiec 2019
Rybnickie Gody i Połazy 2019
Ôd 2009 roku rybniczany spōlnie przeżywajōm uciecha czekanio na Gody. Tradycyjnie już ôd zaczōntku grudnia czuć w mieście przedświōnteczny klimat. Dzieje sie tak skirz raji trefōw – ôd byzuchu Mikołoja, animacyji dlo bajtli, szauszpili, kōncertōw kolynd, godnigo torgu, aż po spōlno wilijka na rybnickim rynku.
Kedy? Grudziyń 2019
Rybnicko Jesiyń Kabaretowo – RYJEK 2019
Ô tako dowka szpasu, jako dostowajōm uczestniki Rybnickij Jesiyni Kabaretowej, ciynżko bez czas jakijś inkszej imprezy. To je jedne z nojbardzij hyrskich wydarzyń kabaretowych, kere mo już za sobōm przeszło dwadziestoletnio tradycyjo. Bez tyn fajer przociele wicōw umiōm pozaglōndać na prymierowe skecze, a skuli tego ajntryty rozłażōm sie choby gorkie żymły. Na festiwalu na scynach Klubu Energetyka Fundacyji PGE Energia Ciepła i Tyjatru Ziymi Rybnickij rywalizujōm ze sobōm nojlepsze polskie kabarety, a gospodorzami fajeru sōm szpasowniki z rybnickigo Kabaretu Modych Chopōw.
Kedy? Listopad 2019
Rybnicko Majōwka – “Maj, bzy, Rybnik i Ty” 2019
„Maj, bzy, Rybnik i Ty” to je raja fajerōw ôrganizyrowanych ôd 2016 roku bez dugi, majowy weekynd. To je muzyczne świynto frysznego klangu muzyki alternatywnej, hip hopu i jazzu na nojsrogszym poziōmie. Plynerowo Majōwka, skirz ôd nij fryszności i ôdewrzitej formy sprowio, że goście tego trefu ôkrōm muzycznej gościny majōm przileżytość ku ucieszōnymu fajrowaniu, trefōm i godce, ku kerym zaôbycz prziłazi tyż dobre jodło. Ôd łōńskigo roku impreza dzieje sie na terynie rybnickigo Kampusu przi ul. Rudzkij.
Kedy? 1-3 maja 2019
Rybnicki Festiwal Fotografiji 2019
Na zaczōntku XXI stolecio na Gōrnym Ślōnsku działało poradziesiōnt amatorskich ferajnōw fotograficznych, kere niy miały spōlnego przestrzyństwa ku wymianie artystycznych szprymōw. We 2014 roku ta nisza nafolowoł Rybnicki Festiwal Fotografiji. Przijmniynto wtynczos bez ôrganizatorōw – Niny i Marcina Gibōw – formuła fōnguje do dzisiej. Bez jedyn marcowy weekynd poraset ludzi już niy yno z regiōnu, ale z cołkij Polski, w tym fotografy-fachmany i niyprofesjōnalni, trefiajōm sie, coby słuchać wykłodōw, zaglōndać na wystowki, rozprowiać ô fotografiji, a ku tymu uczyć sie bez czas fotograficznych werkszteli.
Kedy? Marzec 2019
Schranianie Rudy i Nacyny 2019
Ôrganizyrowane ôd 2010 roku bez ferajna Aktywni Team „Srogie Schranianie Rzyki Rudy” to je tref, kery mo we cweku snożynie grota rzyki Rudy i ôd nij nabrzyża z abfali. W tej akcyji rozchodzi sie ô to, coby zôrganizyrować spływ kajakowy, przi kerym kożdy uczestnik schranio trefiōne na drōdze hasi. Akcyjo kōńczy sie zortowaniym abfali i przekozaniym ich pasownym dinstōm, a potym spōlnym fajrowaniym. We 2018 roku piyrszy roz skludzano bōła tyż rzyka Nacyna – drugo rzyka, kero przepływo bez Rybnik.
Kiedy? Kwiecień 2019
Dni Rybnika 2019
Ôrganizyrowane ôd 2008 roku Świynto Miasta to je porudniowy czos uciechy, szpasu i intygracyji kwatyrnikōw miasta. Kōncerty gwiozdōw, szauszpile, sztandy, atrakcyje dlo bajtli, dni starzika, miyndzynarodowy festiwal ôrkiestrōw dyntych – to je yno tajla atrakcyji, kere bez te dni bituje Rybnik. Dni Rybnika tradycyjnie dziejōm sie w pōłku czyrwca, skirz fajrowanego 13 czyrwca spōmniynia św. Antōna z Padwy – patrōna Rybnika.
Kiedy? 14-16 czerwca 2019
Rybnickie wydarzenia w 2019 roku
Tōż widzicie – dzieje sie w Rybniku! A przeca krōm tych wszyjskich rybnickich fajerōw na wiyrchu, czekajōm sztyjc m.in. kryncynie czwortego sezōnu “Diagnozy” abo szpile fusbalowe i żużlowe. Beztōż, jak miyszkocie w Rybniku – wyużyjcie ta bogato ôferta kultōralno jak sie yno do. A jak sōmeście z inkszych regiōnōw – na mus byzuchujcie nasze miasto a sprowdźcie jak zocnie fajrujōm rybniczany bez czos miyjskich wydarzyń we 2019 roku!
Wpis ôstoł narychtowany społym ze Wydziałym Prōmocyji Urzyndu Miasta Rybnika.
🐟 Na kere z fajerōw w Rybniku cieszycie sie nojbardzij? 🐟
Mocie swoje ôblubiōne rybnickie imprezy? Czekōmy na Wasze kōmyntorze!


text:
PRZEGLĄDAJ OGŁOSZENIA W OKOLICY
Warszawa (pow. m. st. Warszawa w woj. mazowieckim), Sochaczew (pow. sochaczewski w woj. mazowieckim), Piaseczno (pow. piaseczyński w woj. mazowieckim), Pruszków (pow. pruszkowski w woj. mazowieckim), Legionowo (pow. legionowski w woj. mazowieckim), Nowy Dwór Mazowiecki (pow. nowodworski w woj. mazowieckim), Żyrardów (pow. żyrardowski w woj. mazowieckim), Otwock (pow. otwocki w woj. mazowieckim), Grodzisk Mazowiecki (pow. grodziski w woj. mazowieckim), Wołomin (pow. wołomiński w woj. mazowieckim)


text:
Chórowa pěseń Eugena Suchonja „Aká si mi krásna“ steješe sobotu jako symbol zhromadnosće mjez starosławnym Radworskim chórom Meja a lubymi hosćimi z morawskeje wsy Baška, ležaceje blisko Ostravy njedaloko čěsko-pólskeje mjezy.
Radwor (CRM/SN). Štóž chcyše pruwować, hač móže přećelstwo mjez słowjanskimaj ludomaj na sprawne wašnje tež dźensniši dźeń dale fungować, je to sobotu wječoru čile nazhonił. Wutrobne přećelstwo přez lětdźesatki mjez čěskim a serbskim chórom traje dale, byrnjež jej 500 kilometrow puća dźěliło. Wotměnjawje běše program na žurli hosćenca Meja zestajeny. Zhromadna proba najebać mało časa bě so wudaniła. K tomu přinošowaštaj agilna dirigentka Janina Ptaková kaž tež fleksibelny a mjeztym nazhonity hudźbny nawoda Radworskeho spěwneho cyłka Pětr Cyž. Zwjazowacu moderaciju je wospjet Beno Bělk přewzał.


text:
Mostar
Mostar (kyrilisce MocTap) je najwjetše město Hercegowiny, južneho z dweju krajneju dźělow Bosniskeje a Hercegowiny. Šeste najwjetše město balkanskeho kraja nadeńdźe so při rěce Neretva w kótlišću mjez horomaj Velež (1968 m) a Čabulja (1776 m) a je zarjadniske sydło kantona Hercegowina-Neretva we Federaciji BiH. Wulkogmejna ma něhdźe 113.000 wobydlerjow, z kotrychž bydli něhdźe 75.000 w měsće samym.
Mostar je swětoznate za stary osmaniski móst přez Neretvu (Stari most), kotryž bu w běhu Bosniskeje wójny w lěće 1993 ze strony chorwatskeho wójska zničeny a hač do lěta 2004 znowa natwarjeny.


text:
„Rěč hrajersce lochko nawuknyć“ rěka dźěłarnička, kotruž poskićuje awtorka, pedagogowka a spěwytwórča Beate Tarrach ze Sowrjec (Soritz) w gmejnje Kubšicy. Jeje koncept rěka, zapřijeć cyłe ćěło do wuknjenja.
Beate Tarrach dawa čućiwy dohlad do jendźelšćiny. Słowo po słowje wona postupowanje při nawuknjenju rěče rozłožuje. Hižo dwanaće lět praktikuje Sowrječanka projekt „Dyrdomdej jendźelšćina. Rěče wuknyć wobradźa wjeselo“. Jeju protagonistaj James a Emma pućujetaj po swěće. Při tym wuknjetaj stajnje zaso nowe słowa. „Ideja je, rěč z pohibom zapřimnyć, z cyłym ćěłom, žiwjenju blisko, z wutrobu, ze wšěmi zmysłami“, praji Beate Tarrach. Dyrdomdejske pućowanje słuži jako zhromadne dožiwjenje za dźěći. Hry kaž „Knjez rybar, knjez rybar, kak hłuboka je woda?“, „Moje prawe, prawe městno je swobodne“, „Što mam w swojej ruce?“, „Hdźe je kwětka?“ a dalše hodźa so zapřijeć. Spěšnje přeměnja so rumnosć na krajinu. Ze stólcow stawaja so hory, z papjerca rěka. „Wužiwajće rumnosće“, zmuža wona wobdźělnikow swojeje dźěłarnički, „to spožča dźěćom začuće, zo woprawdźe pućuja.“


text:
Tłumacz z polskiego na marathi
Bezpłatny polsko-marathi tłumacz do tłumaczenia wyrazów, fraz i zdań. Dla polsko-marathi tłumaczenia wprowadź polski tekst do okna w górze. Następnie, naciśnij zielony przycisk "Tłumacz" a tekst zostanie przetłumaczony.
Zobacz także: Tłumacz albańsko polski, Tłumacz amharsko polski, Tłumacz azersko polski, Tłumacz baskijsko polski, Tłumacz bengalsko polski, Tłumacz białorusko polski, Tłumacz birmańsko polski, Tłumacz bośniacko polski, Tłumacz cebuańsko polski, Tłumacz chichewa polski, Tłumacz esperanto polski, Tłumacz filipińsko polski, Tłumacz fryzyjsko polski, Tłumacz galicyjsko polski, Tłumacz gruzińsko polski, Tłumacz gudżarati polski, Tłumacz hausa polski, Tłumacz hawajsko polski, Tłumacz hmong polski, Tłumacz igbo polski, Tłumacz irlandzko polski, Tłumacz islandzko polski, Tłumacz jawajsko polski, Tłumacz jidysz polski, Tłumacz joruba polski, Tłumacz kannada polski, Tłumacz katalońsko polski, Tłumacz kazachsko polski, Tłumacz khmersko polski, Tłumacz kirgisko polski, Tłumacz korsykańsko polski, Tłumacz haiti kreolsko polski, Tłumacz kurdyjsko polski, Tłumacz laotańsko polski, Tłumacz luksembursko polski, Tłumacz łacińsko polski, Tłumacz macedońsko polski, Tłumacz malajalamsko polski, Tłumacz malgasko polski, Tłumacz maltańsko polski, Tłumacz maorysko polski, Tłumacz mongolsko polski, Tłumacz nepalsko polski, Tłumacz ormiańsko polski, Tłumacz paszto polski, Tłumacz pendżabsko polski, Tłumacz samoańsko polski, Tłumacz serbsko polski, Tłumacz shona polski, Tłumacz sindhi polski, Tłumacz somalijsko polski, Tłumacz sotho polski, Tłumacz suahili polski, Tłumacz sundajsko polski, Tłumacz syngalesko polski, Tłumacz szkocko gaelicki polski, Tłumacz tadżycko polski, Tłumacz tajsko polski, Tłumacz telugu polski, Tłumacz urdu polski, Tłumacz uzbecko polski, Tłumacz walijsko polski, Tłumacz xhosa polski, Tłumacz zulu polski


text: Premjera inscenacije „Paradiz w dobrej stwě“ Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwała je znowa wujewiła, zo je słód přihladowarjow łoskoćiwa wěcka. Tu pak nima wo prašenje hić, w kotrej měrje bě předstajenje kulojta naležnosć abo hač su dźiwadźelnicy přeswědčili. W prěnim rjedźe mjenujcy aktualna produkcija pokazuje, zo steji NSLDź dale před samsnej ćežu kaž na přikład rozhłós a naš wječornik: Što poskićiš, wobsteji-li publikum teoretisce ze Serba kóždeježkuli staroby a kóždehožkuli zajima? Wotmołwa zda so jednora: Program dyrbi wotměnjawy, mnohostronski a wuwaženy być. Zo hodźał so tajki zwoprawdźić, je pak sobudźěło přihladowarjow/připosłucharjow/čitarjow trěbne.


text:
Lěto 2017 so nachila a nowe lěto steji na proze. Što na nas čaka, to wě jenož Bóh Knjez sam. Kóždy pak ma zawěsće te abo tamne přeće a wočakowanje na lěto 2018. Redaktorojo Serbskich Nowin su so mjez ludźimi naprašowali, čeho so woni w nowym lěće w serbskim swěće nadźijeja.
Diana Šmitec z Radworja: Přeju wšěm Serbam wjesołe a spektakularne lěto 2018. Wosebje wažne pak je, a to sej kupić njemóžeš, zo wobchowaja sej wšitcy krutu strowotu. Našemu wozydłowniskemu předewzaću přeju dale swěrnych sobujěducych, kotřiž sej wulki swět w busu sedźo a wot našich sobudźěłaćerjow derje zastarani, wotkrywaja.
Handrij Henčl z Pančic-Kukowa: Nadźijam so předewšěm w serbskim wobswěće na wjac ludźi, kotřiž swoje dźěło z wulkim idealizmom a wjeselom spjelnjeja. Dale přeju sej za tych, kotřiž hižo po tej zasadźe skutkuja, zo bychu tež wotpowědne připóznaće za swoje njesebične skutkowanje dóstali.


text:
Lubi wěriwi, „Do tutoho powołanja dyrbiš najprjedy někoho honić!“ Tak prajimy druhdy, hdyž so nichtó za naročny nadawk abo słužbu njenamaka, kiž mało připóznaća wunjese. Za to pak je čim bóle z prócu zwjazane. Je něštožkuli njedźakownych dźěłow. A su tež powołanja a dźěła, wo kotrež so nichtó njetorha. W poslednim času je so wjele wo tym diskutowało, hač móže so němskim bjezdźěłnym přicpěwać, hromak kawać, takrjec jako pomocnicy při žnjach. Abo hač je dźěło lěkarja chorownje, kiž přeco zaso raz 24 hodźinow za dźeń swojim pacientam k dispoziciji steji a to při zdźěla srěnjej zasłužbje, scyła přicpějomne. Dyrbimy, hdyž so znajmjeńša zasłužba njepolěpši, ludźi na studij mediciny honić?
Njeje žanych dwělow: Runje nadawki, kotrež žadaja sej wjele prócy a kiž mało chwile za priwatne žiwjenje dowola, runje tajke nadawki a powołanja njejsu dźensa runjewon popularne a atraktiwne. Powołanja, kiž žadaja sej nastajenje, zo so cyle druhim podam, kotrež su mi dowěrjene, zo jim bjezwuwzačnje k dispoziciji steju, nimaja dźensa wulke wuhlady na wuspěch: Politikarjo, lěkarjo, duchowni a cyrkwinske powołanja, ale tež powołanje maćerje, kiž widźi runje w tym swój nadawk, być cyle za swoju swójbu žiwa.
„Podaće swojeho žiwjenja“ w tutym zmysle njeje po zdaću w našej towaršnosći wjac žana wulka hódnota. Skerje nawopak, propaguje so bóle to sebje zwoprawdźeć. Smy přeco hišće žiwi w towaršnosći, kiž chce měć wjeselo na wšě móžne kóšty. Hodźiny dołho so we wusyłanjach wumjetuje, zo smy zastarscy, hdyž nječinimy přede wšěm to, k čemuž mamy runje lóšt. Hdyž pak so něchtó sebje samoho wzda, zo by tak blišim słužił – kajke to njeatraktiwne počinanje dźensa, město toho zo by wšě swójske požadosće hnydom spokojał – potom so skerje jako dźiwnuški wobhladuje, kiž njeje po kriterijach moderneho časa žiwy.
Ně, podaće swójskeho žiwjenja, wo kotrymž Jězus w swjatym sćenju rěči, so dźensniši dźeń wysoko njehódnoći. A tola su tež časy, zo młodźi ludźo naraz začuwaja, zo dyrbi w žiwjenju wjace być hač jenož konsumowanje, seksualita a lute zawjeselenje. Tući młodźi čuja, zo bóle wobdarjeni, hdyž su za blišich žiwi, hdyž maš starosće a nuzu blišich kedźbu.
Po mojim měnjenju žedźa so w přiběracej měrje ludźo za swětom, hdźež njeknježitej jenož egoizm a hedonizm – potajkim hdyž ma něšto jenož zmysł, jeli to wjeselo čini – za swětom, w kotrymž su ludźo wzajomnje jedyn za druheho žiwi. Žadosć za tajkim swětom zaso přiběra. Mnozy skorža, zo ma egoizm tajku móc a zo je swět w mnohim zymny a bjez miłosće, zo ludźo jenož hišće sebje a swoje zajimy widźa.
Něchtó je raz prajił, zo młodźi ludźo scyła wjace ludźom do woči njehladaja ale radšo do wobrazowki kompjutera abo na swój smartphone. A při tym maja nawušniki, zo bychu jenož zynki słyšeli, kotrež runje chcedźa. Tu je, lubi wěriwi, wězo strach, zo so jenož skorži po zmysle: Kak zymny je tola tónle swět. Kóždy mysli jenož na so.
Zo njeby přišło k njedorozumjenjam: Njepraju to, zo bych ludźi zdobył, kiž móhli čestnohamsce w Cyrkwi dźěłać. Njeńdźe wo to, kak jara so něchtó we wosadźe angažuje. Tu dźe wo něšto druhe. Dźe wo zasadne nastajenje křesćana: Hač sym kaž Chrystus zwólniwy, być ludźom k dispoziciji, dokelž su mi wažne!? Dźe wo to, hač ludźi woprawdźe rady mam, abo hač su mi wšojedne!? Bóh ma, tak da so rjec, zajim na ludźoch. Wón lubuje čłowjeka. A tohodla zasadźuje so tak, zo samo swoje žiwjenje přisadźi: Hlejće, kajku lubosć je nam Wótc dał!, smy w čitanju słyšeli (1 Jan 3,1). To je naše zhromadne powołanje, zo je Chrystus přez nas tež dźensa tón dobry pastyr. Křesćenjo su ludźo, kotřiž sej tutu žadosć Boha za čłowjekom dźěla. Kotřiž nječinja to jenož z winowatosće, kaž wučomnik, kiž da so wupłaćić – ale so z přeswědčenja, z lubosće zasadźuja za lěpši swět a za ludźi. Amen.
GN
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
Widziołś naszo galerio Šlůnskich Noblistůw?
Chciołbyś, coby Twoje kamraty a ludzie ze ôkolicy mieli ôkazjo tyż ja uoboczyć?
Znosz plac kaj szłoby ta galerio wystowić?
Ô wystowce:
Šlůnsk to land ze kultůrům, roztolicznymi trodycjami a naturalnům iściznům. Jednako ôd zowdy nojwiyncy we wercie byli na Šlůnsku ludzie. To łůni grůntowali a formowali Šlůnsk a niý roz nawet cołki welt. Niýkerzi s nich uostali świadůmie (abo niý) przepůmnieni a łůnych dorobek potraciůł sie fůrt kejsik tam. Jednako coby tak dali niý bůło, przedstowiůmy Wům sam Galerio Šlůnskich Noblistůw.
Napisz do nos a razym postarůmy sie ta wystowka sbajslować we Twoij ôkolicy.
Co musisz zrobić?
1. Szkryfnyć do nos (wlyź we zakładka Kůntakt).
2. Zrychtować ze nami ta wystowka.
3. Pedzieć kamratům, kaj mogům ja uoboczyć.
Wystowka skłodo sie ze 12 tabul ô wymiarach 70x50 cm. Mogům być postawiůne na sztalugach.


text:
Rozprawa dźěławosće sekcije ludowěda a muzejownistwo 2011/12
Hdyž zetka so nazymu 2010 přihotowanski wuběrk za zarjadowanja k 200. narodninam Jana Kiliana, nasta w našej sekciji ideja, swójski přinošk poskićić.
Myslachmy na wotpowědnu wustajeńcu wo žiwjenju a skutkowanju Jana Kiliana. A to tež tohodla, dokelž poslednja wustajeńca, kotraž je so w Serbskim muzeju powšitkownje ze serbskim wupućowanjom zaběrała, hižo dlěši čas wróćo ležeše. Předsydstwo Maćicy Serbskeje je naš namjet ideelnje a financielnje podpěrało (1000,00 Euro). Dóstachmy tež spěchowanske srědki wot załožby za serbski lud (994,00 Euro). Zhromadnje ze Serbskim muzejom a Serbskim institutom nasta wustajeńca ze štyrjomi banerami, hdźež so biografija Jana Kiliana kaž tež jeho najwažniše městna a skutkowanske pola předstajeja: Kilian jako Lutherski farar, serbski kěrlušer a nawoda wupućowarjow. Nimo wobsahowych aspektow zdaštej so nam dwaj dypkaj wosebje wažnej być: 1. wustajeńca njeměješe jenož skrótka w Budyšinje widźeć być, ale tež na mnohich wšelakich městnach, kiž maja wěsty poćah ke Kilianej. 2. bě nam wažny kriterij wjacerěčnosće. Teksty njemějachu jenož dwurěčne (serbsce/němsce) być, ale trojorěčne (serbsce/němsce/jendźelsce), zo by tak tež rěčnje dimenzija Kilianoweho skutkowanja spóznajomna była a tež ameriscy hosćo konferency ju zrozumili.
Po prezentaciji w Serbskim muzeju na jubilejnej konferency k česći Jana Kiliana pjatk, dnja 23. septembra 2011 pokazowaše so dale na sćěhowacych městnach:
- we Wukrančicach njedźelu, dnja 25. septembra 2011 na swjedźenskich kemšach
- w Depsku w Pětrowej wosadźe Samostatneje ewangelsko-lutherskeje cyrkwje składnostnje literarno-hudźbneho wječora Zwjazka serbskich wuměłcow dnja 9. oktobra 2011
- w Klětnom w cyrkwi swj. Jana składnostnje spěwneho swjedźenja cyrkwinskeho wobwoda Łužica Samostatneje ewangelsko-lutherskeje cyrkwje dnja 16.oktobra 2011
- w Bukecach na nazymskim koncerće dnja 6. nowembra 2011
- w Budyšinje na nazymskim koncerće w Serbskim domje dnja
7. nowembra 2011
- we Wotrowje składnostnje přednoška Trudle Malinkoweje dnja 16. nowembra 2011
- w Ćisku składnostnje zetkanja Serbskeje rejowanskeje skupiny Ćisk dnja 19. nowembra 2011, kiž poby loni w Texasu
- znowa w Budyšinje w Serbskim šulskim a zetkawanskim centrumje wot 21. nowembra hač do 9. decembra 2011
- w Radworju na Kilianowym koncerće dnja 11. decembra 2011, hdźež wužiwaše so we wobłuku šulskeho kubłanja serbskeje srjedźneje šule hač do januara 2012
- hišće raz w domjacej wosadźe w Bukecach na Ewangelskej srjedźnej šuli wot 5. januara 2012, hdźež prezentowaše so tež na dnju wotewrjenych duri dnja 27. januara 2012
Wot 9. februara 2012 hač do jutrow je wustajeńca widźeć w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje.
Podźakować chcu so na tutym městnje w mjenje našeje sekcije wšěm wobdźělenym a spěchowarjam, wosebje Trudli Malinkowej. Wona njeje nas jenož při naćisnjenju tekstow podpěrała, ale tež při zběranju wotpowědnych wobrazow.
Dźakować chcu so tež Andreji Pawlikowej za wurjadne organizowanje wustajeńskich městnow.
Lětsa mamy planowane, zaso regularnje naše zeńdźenja w „dźěłowym kruhu Łužiske muzeje a muzealne zarjadnišća“ dale přewjesć. Na městnosće zetkanja mamy so hišće dojednać.
Dr. Ines Kellerowa
Budyšin, 03.03.2012


text:
Po ôstatnich szpilach yno nojwiynksi ôptymiści liczōm jeszcze na utrzimani Ruchu. Nawet nojwiynkszy ôptymista traci jednak ôptymizm kej prowda powiy matymatyka. Telki mōmynt mioł prziś już w tyn weekend. Ôstatnigo gwoździa do truły niy poradzioł jednak dobić GKS Katowice. Ruch sztyjc jednak w dramatycznej sytuacji. Kogoś to ruszo?
Nojwiynkszym ôptymistōm ôstatnich miesiyncy w Chorzowie bōł prezes Ruchu, Janusz Paterman. Ôstatnio w mediach za fest sie jednak niy pokozuje. Co mioł pedzieć już pedzioł. Sytuacjo w Ruchu kōmyntujōm za to starzi fusbaliści Niybieskich, kerych to co sie tera pocho fest szteruje. Dwie wypowiedzi, dwōch chopōw i ôbadocie ô co sie rozchodzi…
Jan Benigier – „ôswojōny gorol”. Majster z Ruchym z 1974, 1975 i 1979. Mało kery grocz spoza Ślōnska tak sie w Ruchu zaaklimatyzowoł jak ôn i tak fest sie po latach z tym klubym idyntyfikuje. Po ôstatnij przegranej z Puszczōm Niepołomice ofyn skrytykowoł taktyka i decyzje kadrowe. Niymoc, brak walki – telki ôbrozek dokludzioł Benigiera do… mōnopolowego. Były grocz Ruchu uznoł, że zdałaby sie flaszka coby ô tym zapōmnieć.
Antoni Piechniczek – rodowity chorzowiok. Majster z Ruchym z 1968. Na szpile Ruchu przestoł chodzić niydowno. Ô ôbecnym składzie pado „to niy sōm ludzie, kerzi bydōm umiyrać za Ruch”. Myśli, że ci mieliby biyda pedzieć wiela Ruch zrobiōł majstrōw, abo wymiynić chocioż poru przedwojynnych groczy.
Rewolucjo w składzie, poskludzani bezmałaś tōńszych auslyndrōw i zmiany trynerōw przi jednoczesnych uśmiychach pt. „idzie ku dobrymu”… Niy pōmōgło. Nowy tryner Dariusz Fornalak przed piyrszōm wygranōm z GieKSōm (1:0) zaliczōł 4 rymisy i 4 przegrane. Terozki to jednak ôn wlazuje w rola ôptymisty przodowego. Ôstatnio pozwolo se na testowani modziokōw. Wiy że to nie niojlepszy czas na debiuty, ale pado że coś ś nich bydzie. Pod wiela skorzysto na tym Ruch? Rada pana Antka: Jak te synki bez nojbliższe 4 lata ôstanōm w klubie to mo to syns. Inaczyj Ruch bydzie ańfachowōm czelodkōm zbiyrokōw.


text:
Fusbal
Fusbal (ang. football, mjym. Fußball, pol. piłka nożna) – manszaftszpil, wywůłano we weldźe szportzorta. We fusbalowych wetkach (szpilach) 2 manszafty szpilajům. Wbiće bala do tora spůrńika je szpilowym cfekym. Wygrywo ta manszafta, kero sprawi to mer razůw. Szpile skłodajům śe ze dwjůch tajlůw, kere majům po 45 minutůw. Sům uůne szpilane na rechtekym, trowjastym szpilplacu. Mjary szpilplaca to uod 45 m do 90 m szyrzce na uod 90 m do 120 m lang. Tory majům mjary 244 na 732 cyntimetrůw.
11 fusbalokůw skłodo śe na kożdo manszafta, posztrzůd kerych ukozyma tego we torze - tormana (kery moge chytać bal do rankůw), tych na zadku - uobrůńcůw, tych we posztrzodku půmocńikůw a tych we napadźe - napadźorůw.
Historyjo[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Fusbal wynojdli we Ynglandźe, kaj pjyrsze szpile szpilali uż bezma we III w. Pjyrszy angelski fusbalowy ferajn - Sheffjeld Club - erygowany bůł we 1855 g. 8 rokůw ńyskorzi stanůł już pjyrszy angelski fusbalowy ferajn, kery wprowadźůł jednake prawidła lo wšyjskych. We 1904 g. stanůła Pojsztrzůdnacyjowo Fusbalfederacyjo (FIFA).
Fusbal na Ślůnsku[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Reprezentacyjo ślůnsko[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Ńyformalny manszaft fusbalowy, we kerym szpilujům fusbaloki s wojewůdztwa ślůnskigo, ńy noleży do FIFA ńy UEFA. Ńy bjere udźůłu we uoficjalnych turńejach. Na uostatku szpilali ze Polokůma (1:1, Stadjůn Ślůnski we Chorzowje, 9 grudńa 2006).


text:
Brüssel (dpa/SN). Komisija Europskeje unije ćišć na Madźarsku jeje politiki ćěkancam napřećo dla zesylnja. W Brüsselu su dźensa připowědźili, zo chcedźa kraj před Europskim sudnistwom wobskoržić. Je to zdobom poslednja kročel tak mjenowaneho jednanja ranjenja zrěčenja dla, kotrež běchu hižo lěta 2015 zahajili. Nimo toho Madźarsku wobskorža, dokelž je dwělomny zakoń přećiwo ludźom wobzamknyła, kotřiž ćěkancam pomhaja.
Wo Puigdemonta hižo njerodźa
Madrid (dpa/SN). Pytajo za šefom katalanskich separatistow Carlesom Puigdemontom je španiska justica wótku doskónčnje do žita ćisnyła. Sudnik na najwyšim sudnistwje w Madridźe Pablo Llarena je zdźělił, zo wo w Němskej zajateho Puigdemonta hižo njerodźa. Hłowna přičina je rozsud Schleswigsko-holsteinskeho wyšeho krajneho sudnistwa, zo njesmě Španiska Puigdemonta „zběžkarstwa“, ale jenož njeswěry dla zasudźić. Puigdemont bě lěta 2017 ćeknył.
Warnuja před eskalaciju


text:
Cudne Boże Narodzynie
dodane 2017-11-15 10:32
Wto jak wto, ale pómocne elfy wiedzóm, jak je śwjyntować!
Nakładym wydownictwa Promic ukozała sie niydowno kolejno ksiónżecka dlo bajtlów, kieryj bohatyrami sóm elfy-pómagiery.
Jak wyboczać? Jak skumplować sie z Pónym Bogiym? Jak sie dać rady we szkole? Mjyndzy inkszymi tego już uczyły te szykowne ludki z bojek, a terozki pokożóm, jak to zrobić, coby Adwynt i śwjynta były naprodwdy pjynkynym i błogosławiónym czasym, kiery spyńdzi sie i ze swojóm rodzinóm, i ze Śwjyntóm Rodzinóm.
Bo niy ma sie co cyganić. Coroz czyńścij te nasze śwjynta wyglóndajóm tak, że nojprzód lotómy po marketach, cob nakupić wszyskigo co czeba, potym łogranio sie chałpa i godzinami (jak niy dniami) siedzi sie w kuchni, a na kóniec lóndujue sie przed telewizorym, kaj, na ykranie, króluje Shrek, Kevin abo inksze piraty z Karaibów.
Co zrobić, żeby nasze śwjynta tak niy wyglóndały? Żeby to był czos szczyńścio, radości, głymbi, synsu i spełniynio? Tego dowjymy sie łod spómnianych wcześnij elfów, kiere zaczyły już swoje łodliczanie i (tak jak chyba kożdy z nos), już niy umióm doczekać sie Bożego Narodzynio.
- Wajnachtyn, wajnachtyn... - godała babka z Bogucic i paczała bez kuchynne łokno na gynsto gichajóncy śniyg... Taki łobrozek móm w pamjyńciy. Kiedy to było? Pjyrszo półowa lot łosiymdziesióntych?
Czytajónc "Cudowne Boże Narodzenie" zaś spómniała mi sie ta chwila, a jak tak pacza na malunki z tyj knigi, to takich wspómniyń z wczesnego dziećiństwa pojawio sie jeszcze wjyncyj i wjyncyj.
Fajnisto rzec. Warto jóm mieć!
Zresztóm mogliście jóm u mie wygrać, razym z płytóm CD z liturgicznymi śpiywami Adwyntu i Bożego Narodzynio, w wykónaniu bynedyktynów z Tyńca.
W kónkursie pytołek sie Wos, jako jes Waszo ulubióno kolynda? I nagrody wygrywo chop, kiery posłoł mi link do tyj, ukraińskij kolyndy:


text:
Wobchod poskića regionalne a biologisce zhotowjene wudźěłki z Łužicy
Bohaty je wuběr biologisce plahowanych regionalnych wudźěłkow w Njebjelčanskim wjesnym wobchodźe. Z wjele lubosću a kreatiwitu su jednotliwe twory na polcach spřihotowane. „Naš hłowny motiw je, zo ma wobchod zdobom wjesne zetkawanišćo być, hdźež móža ludźo wjele zhonić a dóstawaja najwšelakoriše informacije sposrědkowane“, měnitaj Ruth Tinschert a Thomas Noack. Zhromadnje z Hubertom Langu a Michaelom Schmidtom staj wonaj towaršnikaj Łužiskich dworowych wobchodow. Wot lońšeho nowembra wobhospodarjataj jedyn tajki w Njebjelčicach, kotryž bě po zawrěću přez mějićelku Margit Puršcynu jenož krótki čas prózdny stał.


text: Budyšin (CK/SN). Budyska měšćanska drasta njech je moderniša hač kruta katolska serbska narodna. Wona měła jako dospołna drasta spóznajomna być, módra ze žołtymi akcentami, kajkež stej měšćanskej barbje. „Chodźi-li 20 němskich a serbskich holcow w tej drasće jutry po Bohatej hasy a budu-li ze wšěch stron fotografowane, móhła wěc sama wot so dale běžeć“, rjekny dr. Beata Brězanowa wčera na posedźenju dźěłoweho kruha za serbske naležnosće Budyskeje měšćanskeje rady, do kotrehož je jako wěcywustojna wobydlerka powołana. Zahoriće je wona swój nastork přednjesła, štož sej gremij tež za druhe ideje přeje.


text:
Po jědnaće lětach njezarjaduja schadźowanku wjace w Budyskej „Krónje“. Nowa městnosć zetkanja serbskich studowacych, šulerjow a studentow budźe lětsa wulki dom NSLDź.
Budyšin (SN/bn). 144. schadźowanka njewotměje so kaž w minjenych jědnaće lětach w Budyskej „Krónje“, ale we wulkim domje Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Hłowna přičina toho je tuchwilu njejasny status dotalneho zarjadowanišća, kotrež zakonskim předpisam nastupajo wohnjoškit a nuzowe wuchody njewotpowěduje. Zašłe lěta přewjedowachu zetkanje serbskich gymnaziastow, studentow a absolwentow na zakładźe wuwzaćneje dowolnosće. Wot lěta 2000 njewuhotowachu schadźowanku jenož trójce nic w tradicionalnym zetkanišću wosrjedź sprjewineho města. Po towaršnostnym přewróće 1989 dźě bě schadźowanka z hosćom we Wětrowje, Kamjencu a Chrósćicach.


text:
Tilich wopory wopominał
Drježdźany. Krótko do róčnicy ludoweho zběžka w NDR dnja 17. junija 1953 je sakski ministerski prezident Stanisław Tilich (CDU) namołwjał, wopory politiskeho přesćěhanja wopominać. Zhromadnje z krajnym społnomócnjenym za podłožki stasi Lutzom Rathenowom sej wón wčera w Drježdźanach žadaše, so dale za demokratiju a swobodu zasadźeć.
Wuměłske twórby kupjene
Lipsk. Kulturna załožba Sakskeje je wot lěta 2005 wuměłske twórby w hódnoće 1,6 milionow eurow kupiła. Po tutym puću wona po swójskich informacijach něhdźe 280 wuměłcow, njewšědne wuměłske formy a nadźijapołne talenty spěchowaše. Lětsa su 37 wuměłcow k spěchowanju wuzwolili. Za to maja 170 000 eurow k dispoziciji.
Nowe kołće přepodate
Drježdźany. Sakski krajny sejm ma wotnětka tři pčolace ludy z hač do 35 000 pčołkami. Tak chcedźa plahowanje pčołkow widźomnje podpěrować, prezident krajneho sejma Matthias Rößler (CDU) wčera při přepodaću kołćow potwjerdźi. Wo pčołki, kotrež su na ležownosći sejma njedaloko plenareje žurle zaměstnjene, staraja so Drježdźanscy pčołarjo.


text: Na zazběhu třidnjowskeho zetkanja młodych swójbow a jich dźěći, kotrež Serbske kubłanske srjedźišćo LIPA kóžde lěto w Smochčanskim Domje biskopa Bena w adwentnym času přewjeduje, słyšeše něhdźe dwaceći maćerjow a nanow přednošk „Nabožne žiwjenje w swójbach hajić skruća swěru a narodny rjap“. Z putacym a retorisce derje přednjesenym wobsahom, překisanym z mnohimi přikładami z praksy, zamó serbska cyrkwinska referentka z wuprajenjemi kaž „Tu smy nastupajo kubłanje na prawym puću“, zajim mjez wobdźělnikami budźić. Přednošowarka Weronika Wróblowa bydli w Pančicach-Kukowje. Narodźiła je so Weithazec swójbje w Chrósćicach. Po wopyće tamnišeje zakładneje šule chodźeše na Kamjenski hospodarski gymnazij, hdźež je w lěće 2001 wuspěšnje maturowała. Na to nastupi dźesaćsemesterski studij teologije w Erfurće. Tomu přizamkny studij jako diplomowa teologowka w Freiburgu, kotryž je tohorunja wuspěšnje zakónčiła. Wot 2007 je wona pjeć lět jako referentka za dekanatnu młodźinu we Worklečanskim Don Boskowym domje dźěłała.


text:
Policist zasudźeny
Choćebuz (dpa/ch/SN). Policista, kiž bě při zajeću w Choćebuzu mylnje na šofera awta třělił, su na pruwowanski čas dźewjeć měsacow zasudźili, zdźěli wčera zarjadniske sudnistwo braniborskeho města. Wot časa wutřěla ze słužbneje brónje w awgusće 2014 leži wopor w komje. 53lětny zastojnik bě přećiwo chłostanskemu wukazej njewotpohladneho zranjenja ćěła w zastojnstwje dla najprjedy raz znapřećiwjenje zapodał. Po nowym wukazu zasudźenja w samsnym wobjimje pak wón hižo njeznapřećiwi.
Město nastaji kontejner


text:
Přezwuk
Zapřijeće přezwuk so za dwě rozdźělnej wěcy wužiwa: za wěstu družinu přeměnjenja wokalow w germanskich rěčach, kaž tež we wobchadnej rěči za wosebite pismiki w němskim alfabeće.
Wobsah
- 1 Přeměnjene wokalow
- 2 Přezwukowe pismiki
- 3 Hlej tež
Přeměnjene wokalow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přezwuk je změna wonych wokalow, na kotrež fleksiska abo wotwodna złóžka sćěhuje abo něhdy sćěhowaše, kotraž wokal i abo połwokal j wobsahuje. Tuta změna wokala je typiska za młódše germanske rěče. Přezwuk dyrbi so wot ablawta rozeznawać.
Přičina za tuta wokalowa změna[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jasny wokal i wukonja asimilowace skutkowanje připodobnjujo sej wokal předchadźaceje złóžki, tuž činjo jón jasniši. W starowysokoněmčinje so to jenož na a wuskutkuje, kotryž so přez wliw wokala i we slědowacej złóžce z jasnym wokalom stanje. W srjedźowysokoněmčinje wšak slědowacy i wšě wokale předchadźaceje wobwliwuje, kotrež wokalej i podobne njejsu (ćmowe wokale). Tak so krótke wokale a, o, u k ä, ö, ü, dołhe wokale a, o, u k ae, oe, iu, diftongi uo a ou k üe a öu wuwiwaja. Přezwuk wostawa, tež hdyž i abo j je wupadnjeny.
Přezwuki ö a ü so porno přisłušnemu wokalej z wótrišej hubu, resp. dale prědku w hubje tworitej, to rěka ö je z kulojtymaj hubomaj artikulowany e a ü z kulojtymaj hubomaj artikulowany i.
Tak praji so w srjedźowysokoněmčinje ich valle, ale du vellest (fällst, hornjoserbsce: padaš), dokelž druha wosoba prěnjotnje měješe i (starowysokoněmsce fallis).
Pozdźiše wuwiće (přez analogiju) je wšak tworjenje werba rüemen (rühmen, pódla ruomen, hornjoserbsce: chwalić) z ruom (Ruhm, hornjoserbsce: sława); tu njemóžeše přezwuk primarnje nastać, dokelž w starowysokoněmčinje prěnjotny j infinitiwneje kóncowki bě so prjedawšeje změny -jan k -en dla hižo zhubił (germansce *hrōmjan → starowysokoněmsce hruomen, ruomen).
Tež pola substantiwow, kotrychž zdónkowy wokal so w pluralu přezwukuje (Mann – Männer), so tuta změna přez wliw prjedawšeho i w kónčnej złóžce pluraloweje formy wujasnja.
Na druhej stronje ani zrědka njewustupuje, zo je so po zdaću ze zhubjenje zwuka i abo j tež jeho wuskutk, přezwuk, zhubił (t. mj. "wróćopřezwuk"), tak kaž na př. so w srjedźowysokoněmčinje a nowysokoněmčinje w infinitiwje za gotiski brannjan brennen praji, ale w imperfekće srjedźowysokoněmsce brante (dźensa: brannte), hačrunjež wotpowědowaca gotiska forma rěka brannida. We woprawdźitosći pak njeje so w tajkich padach (dołha zdónkowa złóžka) ženje přezwuk stał (hlej hižo starowysokoněmski brennen / branta / gi-brant !), dokelž wokal i, wobchowany hišće w gotišćinje mjezy słownym zdónkom a kóncowku imperfekta a participa perfekta, bě hižo prjedy w zapadogermanšćinje wupadnył. Do tuteje kategorije pada mj. dr. tež denken / dachte / gedacht, bringen / brachte / gebracht, nižoněmsce sööken / sochte / (ge-)socht resp. jendźelsce to seek / sought / sought (suchen / suchte / gesucht - změny dla z germanskeho *sōkjan → suohhen we wysokoněmčinje cyle bjez přezwuka); konsonantiske změnjenje (k/g → ch/gh, strata konsonanta n) da so na zažne wupadnjenje wokala i wróćo zwjesć.
Přezwukowe wokale w nowowysokoněmčinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W nowowysokoněmčinje płaća zwjetša ä, ö, ü, äu jako přezwukowe wokale a diftongi ; ä, äu so zwjetša tam pisatej, hdźež přiwuzne słowo abo přiwuzna forma z a eksistuje abo so sej tež bjez historiskich rěčnych znajomosćow lochce myslić da, na př. Mann – Männer, Haus – Häuser.
Přezwuk je tež za němsku fleksiju dźeń a wjetši woznam nabył; tak wón słuži nětko k woznamjenjenju plurala, na př. Männer, k zwuraznjenju diminutiwow, na př. Häuschen. Pódla prajene wón absolutnje njeje konsekwentnje přewjedźeny, a jednotliwe narěče jón nimale docyła nimaja. W šwicarskich narěčach wšak je so přezwuk rozšěrił (přez analogije), a wustupuje husto tež tam, hdźež njebě žadyn i eksistował, kotryž by přezwuk wuskutkował (na př. Taag-Tääg abo Hund-Hünd). Wón je jara produktiwny a nałožuje so tež na młódše cuze słowa (Kurs-Kürs, Kantoon-Kantöön)
Mjeno Umlaut přińdźe wot Jacoba Grimma, kiž je tež wuraz łamanje wunamakał. W skandinawiskich rěčach ma tež u samsnu asimilowacu móc. Tež druhe rěče maja zjawy, přiwuzne přezwukej, k tym předewšěm Epenteza wot i słuša, kotrež je husto w grjekšćinje a awestišćinje.
Dalše přikłady:
- arm – ärmlich
- Hof – höfisch, auch Höfe
- barfuß – barfüßig
- alt – älter
Přezwukowe pismiki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z přezwukom so tež pismiki woznamjenjeja, kotrež so w němčinje za zwobraznjenje přezwukowanych wokalow wužiwaja, tuž Ää, Öö, Üü.
Přezwuki so w typografiji wot diakritiskich znamjenjow z tremu rozeznawaja, kotrež móža identiscé wupadać, ale maja rozdźělne woznamy (na přikład dźělene wurěkowanje wokalow „A“ a „e“ w „Aëlita“). Wo hdys a hdys trěbne rozeznawanje mjez přezwukom a tremu w předźěłanju datow hlej Trema.
Artikulacija w němskej rěči[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Artikulacija w estišćinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W estišćinje pismiki Ä, Ö a Ü na kóncu alfabeta steja a płaća jako samostatne pismiki. Přepisanje Ä jako AE, Ö jako OE a Ü jako UE njeje móžno, dokelž tute bychu w tym padźe jako diftongi płaćili.
Artikulacija we finšćinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We finšćinje pismiki Ä ([æ]) a Ö ([œ]) na kóncu alfabeta steja, za pismikom Y, kotryž njewurěkuje so kaž němski Ü jako [y]. Pismik Ü we finskej rěči njeeksistuje.
Artikulacija w islandšćinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pismik ö je posledni w islandskim alfabeće.
- Wurěkuje so kaž: [œ], kaž ö w Löffel.
- Jeli pak před nk, ng abo gi steji, wurěkuje so wón kaž [œy], podobnje kaž w feuille (fr. za łopjeno)
- Přikład: fjallgöngumaður (krosnowar)
Zwobraznjenje přezwukow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We frakturowych pismach buchu přezwuki z postponowanym abo nad pismik stajenym „e“ tworjene. Konwencija, zo bychu přezwuki z dwěmaj dypkomaj nad psimikom woznamjenili, so w němčinje z wertikalneje ligatury z wokala a pismika e w kurentnym pismje nad wokalom, kotryž bu kaž dwě zwjazanej smužce horje napisany (někak kaž 11). W někotrych frakturowych pismach hodźi so nadpisany e tež dźensa nadeńć. Zwobraznjenje přezwuka z e je mjeztym hač na mało wuwzaćow hišće z wašnjom, jeli wužite kodowanje wotpowědowacy pismik k dispoziciji njestaji (Přikłady: ä → ae, Ä → AE abo Ae). W němskorěčnych křižowkach pak so přezwuki zwjetša jako AE, OE a UE pisaja.
W pisanskim pismje su nimo nadstajeneju dypkow hišće druhe pisanske wašnja (alografiske warianty). Dwě najhusćišej warianće stej a) dwě krótkej wertikalnej smužce město dypkow (tohodla rěči so w Awstriskej, hdźež tute pisanske wašnje so preferuje, tež wo ü-/ä-/ö-Stricherl (ü-/ä-/ö-smužki), b) horicontalna smužka nad pismikom, kotraž je runa abo trochu dele přezhibnjena. Poslednje pisanske wašnje ma njelěpšinu, zo je u-smužce podobne, z kotrejž někotre ludźo mały pismik u wuhotuja, zo bychu jón wot pismika n rozeznawali. Potajkim je strach zaměnjenja mjez u a ü pola tutoho pisanskeho wašnja.
We wabjenskej grafice a pola stilizowaneho pisma so dypkaj přezwukow husto wotcuzbnjetej; na př. wužiwa so město naju jednotliwe dypli, smužki abo hinaše grafiske přiznamjenja, kotrež maja originelnišo skutkować a najebać toho přezwuk rozeznawać. (přir. na př. loga awstriskich partijow).
W madźaršćinje su wšak dwě formje woznamjenjenja přezwukow dyrbjetej so grafematiske přiznamjo hódnoćić, t.r. majetej woznam rozeznawacu funkciju. Wot dypkow (Trema) dyrbi so tak mjenowany dwójny akut (dwaj akutowej přizwukaj jedyn pódla druheho), kotryž kaž jednory akut na druhich wokalowych pismikach k woznamjenjenju dołheho wurěkowanja słuži.
We finšćinje hodźa so tež přizwukowe znamješka (Á, Ó) město přezwukowych dypkow wužiwać. Tute pisanske wašnje wšak maja za zestarjene a wužiwa so jenož zrědka w rukopisnych tekstach, kaž tež we wabjenju (předewšěm we swětłowej reklamje).
W naurušćinje so přezwuki z tildu zwobraznjeja (ä=ã, ö=õ, ü=ũ). Pisanje tildow wšak hižo z wašnjom njeje, tak zo so słowa z přezwukami zwjetša bjez tildow pisaja.
Zwobraznjenje w kompjuterowych systemach[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dokelž zažna kompjuterowa technologija so husto rozwiwa njedźiwajo na narodne wosebitosće, běše zwobraznjenje přezwukow we wjele wobłukach, jeli móžno, potom jenož ze specielnymi připodobnjenjemi.
W kodowanju ASCII ze sydom bitami, přezwuki njejsu direktnje wobsahowane. Tohodla wjele staršich kompjuterowych systemow njezwobraznješe je bjeze wšeho. Dwanaće z ASCII-znamješkow pak běchu za wužiwanje narodnych specialnych znamješkow předwidźane. Z tutych bu za zwobraznjenje němskeho alfabeta do zawjedźenja rozšěrjenych kodowanjow sydom znamješkow ([\]{\}~) wužiwane, zo by němske přezwuki a pismik escet (ÄÖÜäöüß) zwobrazniło. Za ASCII-kod běše prěnjotnje tež přidatne wužiwanje ASCII-pazorkow (") jako znamjo za přezwukit, analognje k dwójnemu wužiwanju tildy (~), cirkumfleksa (^) a gravisa (`).
ASCII-rozšěrjenje ISO 8859-1 (Latin 1) wobsahuje wšě přezwuki. Nimale wšě moderne kompjutery wužiwaja tež unikodowy standard, kotryž bu najprjedy w lěće 1991 wozjewjeny a móža přezwuki předźěłać a zwobraznić. Dokelž starše ISO-kodwanja so z rozšěrjenym kodowanjom UTF-8 za Unicode njekryja, móža tež na modernych kompjuterach problemy z přezwukami wustupić.
W zapodatnej lince z Microsoft Windows so z přičinow kompatibelnosće hišće stare IBM-PC-kodowanje wužiwa, tak zo přezwuki a pismik ß tam druhe kodowe čisła dóstachu.
Unicode[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přezwuki su w kodowanju Unicode takle definowane a kodowane:
Z linguistiskeho wida wšak tute unikodowe pomjenowanje korektne njeje, dokelž diereza (trema) dźělene rěčenje wokalow poznamjenja.
Unicode znaje dwě kanonisce ekwiwalentnej formje kodowanja přezwukow, precomposed a decomposed. Forma decomposed so ze znamješkom U+0308 (COMBINING DIAERESIS) twori.
UTF-8[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W URL-kodowanju so přezwuki po UTF-8 a ze znamješkom % před tym koduja a tež w e-mejlach měli so přezwuki jako UTF-8 kodować. Poslednje měł kóždy moderny e-mejlowy program zwoprawdźeć.
HTML[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dokelž so w normalnym žórłowym teksće HTML spočatnje njeda kodowanje znamješkow postajić, dyrbjachu so přezwuki z pomocu tak mjenowanych pomjenowanych znamješkow (named entities) wužiwać, kotrež ze zawodneho
&, symboliskeho mjena a kónčaceho
; wobsteja.
Dźensa je móžno, zo by so kóžde unikodowe znamješko zwobrazniło přez to, zo so decimalne čisło z
&# a ; resp. heksadecimalne čisło z
&#x a ; wobdawa. Nimo toho je nětko móžnosć kodowanje znamješkow z přikazom meta ( ) w HTML-dokumenće postajić, přez čo zwobraznjenje přezwukow z pomocu pomjenowanych znamješkow zwjetša trjeba njeje.
Powšitkownje płaći, zo wokal z dwěmaj dypkomaj nad sobu so po sćěhowacej šemje twori:
& plus wokal plus
uml;.
TeX a LaTeX[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
TeX a LaTeX móžetej přezwukowej dypkaj nad kóždežkuli znamješko stajić. Za to stej dwaj přikazaj
- w tekstowym modusu za tekstowy sadźenje
\"apismik ä wutworja
- w matematiskim modusu
\ddot apismik jako formulowe znamješko wutworja
Z pakćikom german.sty abo z pakćikom babel so zapodaće němskich přezwukow k
"a,
"o a
"u zjednorja. Přez podaće přihódneje opcije k pakćikej inputenc je wězo tež móžno přezwuki w tekstowym modusu direktnje zapodać.
Druhe wobłuki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W mjenach domenow dadźa so přezwuki z pomocu kodowanskeje metody IDNA wužiwać.
Pola pisanskich mašinow je nimo zwučeneje twarskeje formy ze separatnymi přezwukami tež twarske formy, pola kotrychž přezwuki so ze separatnych znamješkow za pismiki a přezwukowej dypkaj zestajeja.
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Jyndrys, part 1
We piyrszym numerze „Zaraniŏ Ślōnskigo” we 1908 roku szło przeczytać historyjõ pod tytułym „Jyndrys”. Napisoł go Ferdynand Dyrna, co sie narodziōł w Jabłōnkowie, beztōż tekst je napisany po cieszyńsku.
Żył se rŏz w jednej dziedzinie stare pastyrzisko, a było mu na miano Jyndrys. Ôkrōm starego kożucha z dziurami, co go nigdy ze siebie niesewlykoł, i czy lato czy zima, dycki w nim chodził – ôkrōm starych nogawic, złotanych na wszycki kōńce szmatami, – ôkrōm koszuli czŏrnej jak dłożka i dziurawych kyrpciskōw na nogach, słōmōm wyćpanych, te wyglōndały jakby pōmiotła, nie było nic na tym świateczku, czymby sie chudŏk Jyndrys mōg pochwolić, że to jego. – Zababrany, zafultany, szpinawy, żeby rzepy na nim mōg nasadzić, bōnczył sie Jyndrys po dziedzinie, ôd chałupy do chałupy, aby sie uchować byle czym, co mu gaździnki z miłosierdzia podały. Wyżebrany ziymniŏczek, kapusta, lebo suchy chlebiczek, były jego pożywiynim. Dość, byleby duszyczke wcielisku udzierżeć. – Jak mu co dali, to skurczył sie potym chłopisko kany za piecym w kōńcie i dusił i ćpał ziymniŏczki za jadra, aż mu ôczy na wyrch wyłaziły…
Hrozucnōm mioł gościne, jak mu sie przitrefiło, że mōg kany kości ôblizować. Bo mu tam miynsa nigdy nie dali, katać tam; chyba kiedy przi wiesielu, kany go nigdy nie chybiło. Potym też Jyndrys lizoł, lizoł i cyckoł na kości, i mlaskoł, że mu aż ślina z gymby sie loła. Gryźć chudaczysko już ni mōg, bo zymbiskōw nie było i tōż lizoł i cyckoł. A że miał sumiyni czyste i rzetelne, to też nie krŏd i na złe uczynki nigdy sie nie wdŏwoł, ani też nigdy jeść za darmo nie myśloł. Kany mu dali troche pokarmu, to go chciał mieć zarobiōny. I ciupoł Jyndrys patyki, karkoszki, ciupoł, aż mu sie pociczek szczurkym loł po czole, po gymbie, a przi tym stynkoł i fuczoł jak jeż z płōnkami, bo go już baji i dychaczka tropiła. – Uh!… uh! … aż piszczało w piersiskach …
A jak prziszła noc, to sie Jyndrys wyszkroboł czy to na nŏlepe, czy za piec lebo na ławe. – Spawoł tam, kandy patyki ciupoł, a garce wylizowoł, bo se też na to zasłużył. Nejlepi to mu sie spało we chlywie w coreczku, lebo we żłobie przi krowiczkach, przi cieliczkach. Mioł ich ôn straszecznie rŏd, bo też ōne były jego siostrziczkami, braciszkami ôd malućka. Jako chłapczyska, sierotka biednŏ, posoł ich Jyndrysek na pastwiskach, na ścierniskach, na drapach i przi nich urōs, z nimi żył, do nich gwarził i przimowioł, a krowiczki go rozumiały, cieliczki go rade miały i lizały po rynkach, po gymbie…
A jak se tak Jyndrys leżysko we żłobie wyściyloł, a krowiczki nań chuchały i go grzoły, to potym śnił… Śniły mu sie hańdŏwne czasy, jako zganiŏł krowiczki na grōmadke, gōnił, lŏtoł, skŏkoł po krzŏkach, po kamyczkach, po ściernisku, aż sie szłapka zakrwawiła… – Gwiazdula, wrōć sie!… Hoj hoj! Kajż tam idziesz Strokula!… Łysina! Idziesz z tej kōńczyny!… I puk, puk I z bicza… puk… puk…! A gwiazdula i strokula i łysina posłuchały I Jyndrysek sie śmioł, gwiazdule pogłos– koł, buczka postawił, wyskoczył, podskoczył, a z bicza puk!… puk!… Ścioj Ścioj! I bydlōntka sie pasły, trŏwiczke szczypały, a Jyndrysek śpiewoł, na piszczołce piskoł, aż sie rozlygało dokoła po łōnkach, po polach, po grōniach. A słōneczko na niebiczku sie śmioło, ptŏszyczki po strōmach furkały i z Jyndryskym śpiewały… Tak ci było wiesioło, ôj wiesioło… Aż słōneczko ku zachodu zlazło. – Hoj, hoj! do chlywa! Gwiazdula, do chlywa! hoj, hoj I… A gwiazdula posłechła, głowiczkōm przikiwała, że aż zwōneczek na karku zazwōnił. Zlazła na miedze a za niōm: strokula, łysina, tyrola, czŏrnucha, cielōntka, i wio ku chałupie miedzōm, cestōm przez potok. – Wody, wodyy! – wody, wodyy! Bydlōntka głowy spuściły i wodziczki sie natutały. A wodziczka sie cieszyła, że bydlōntka napoiła i skŏkała i pluskała i bieżała po kamyczkach tako czyrstwiutyńko, a tako czyściutyńko jako łza!
A Jyndrysek z bicza, puk, puk!… puk… puk…! I przignoł krowiczki do chlywa! – Na swe! – Strokula, na swe! Lańcuchami do koryta prziwiōnzoł, pogłaskoł, pohaloł, a krowiczki mu rade, lizały po rynce, po gymbie, i muu! muu! do niego gwarziły….
Jak sie Jyndrys ôbudził, nimōg sie nijako spamiyntać. Wyciyroł ôczyska, dokoła sie ôbziyroł i nimōg sie nijako poskumać czy mu sie to śniło, lebo to istotno prŏwda. Chcioł wyskoczyć z lygowiska, a tu ani rusz, nielza było nijako sie wyszkrobać. Ôbracoł sie, naciōngoł, rynkōm sie ôpiyroł, za jasła chytoł, aż sie zafuczoł i z biydōm z łożyska sie wygryzmolił.
Poczuł potym Jyndrys, że mu sie to jyny śniło i że z niego już stary grzib. Klepeta ledwo, że ich smyczył, rynczyska zwisły, bez mocy, bez siły, ledwo że nimi patykōw na norōnczke naciupać potrefił. A plucka w nim grały, warczały, piszczały jak stare jargany… I zasi dalej na wander, ôd chałupy do chałupy, bōnczył sie chłopisko po dziedzinie, jak Marek po piekle…
W Karczmie “pod gruszkōm” grała muzyka ôd kubika!
Janek Ôciypkōw broł se Jewke Kōńdzielowōm spoza Kympy i mieli wiesieli. A jak je wiesieli, to musi być i muzyka! I tōż drzili i zwyrtali, że aż drzizgi z dłoszki leciały!
Że “pod gruszkōm” muzyka, wiedzieli pachołcy, wiedziały dziewki w całej dziedzinie. To też “nie bōj sie” jak sie z wieczora przi robocie wszyscy zwyrtali! Fik, mik! i już krowy były podojōne, prosiacka ôdbyte, buciory pōmyte, izba pieknie zamiecōnŏ. – Przegrzeszōnŏ muzyka, jak ōna umie czarować!
Ledwo że słōneczko poza grōnie zaszło, już też dziewki do czystych kabotkōw sie nastroiły, fŏrtuszki przipasały, a gymbulki, a włosy – jakby ulizoł, i hajdy ku muzyce!…
Prawie sie wiesielnicy wybiyrali do młoduchy na uczte, a muzykanci wygrowali marsza na ôdchodnōm, kiedy przi karczmie zaczli sie schodzić czakacze. Nazganiało sie ich gmyr i tela do izby naprało, że ledwo kapke miejsca zbyło na tańce.
Muzykanci zaczli grać. Dziewuchy zaś, co stały przi dwiyrzach i koło pieca jak ôwieczki na kupke uciśniōne, czakały i spozierały, czy kiery z pachołkōw palcym nie kiwnie i do tańca nie pozwie. Ale pachołcy brali jednōm po drugi, bo ktōżby dziepro palcym kiwoł, i drzili i zwyrtali jak sto czertōw, że sie dziewuchōm aż spodki dźwigały! Że tam jedyn drugigo łokciym żgnōł, krōmflekym przideptoł, to nic ô tela! Wiyrzgali, nogami tupali, a muzyka grała, a co grać przestało, zaś sie trefił kierysi, co kōnsek zapłacił. I tak dycki dookoła! Jedni tańcowali, drudzy w siyni popijali piwo z krygli lub reżnōm z kwaretek. Każdy swojōm czynstowoł i do ni przymowioł: no Haniczko, dyćżyż sie napij! dyć to nie trucizna jyny rużōwka, nożyż wypij. A Haniczka lizła, lizła, gymbōm skrziwiła. – Nożyż, dyć jeszcze. – Niechcym, bo ôstre! – Katać ôstre, jyny wypij, gymby se tym niewypalisz. – A Haniczka zaś lizła, a co lizła, fŏrtuszkym gymbe utrziła, i tak furt, aż wypiła…
On zaś pieknie jōm za kark ôbłapił, do ucha roztōmiłej poszeptoł a dziewucha hihihi! hihihi!
Muzyki, spiywaniŏ, wiyrzganiŏ, tupaniŏ, śmiechu, uciechy, było w karczmie jak w piekle!
Pod ôknami stało pachołkōw – gibczŏkōw z dziesiyńć.
– Chłapcy, bedzie praczka!
– Jakōż wiysz? dyć nima z kim.
– Nima strachu! Bujŏczkŏwie idōm z gōry, a za nimi całŏ zgraja.
– Moc ich idzie?
– Z jakich patnŏście. Hadam ich widzioł i przignoł z nowinōm.
– Trzistanŏście, to ci bydzie cosi !
– Nas je wiyncej, niedōmy sie, namażymy co wlezie!
– Ale im też dōmy bobu, pierōńszczŏkōm!
– Sprawimy im hołdōmasz, że tydziyń bedōm mieli po czym stynkać!
– Jyny chłapcy, miarkujcie se, nie zaczynać, aż ôni zacznōm.
– To sie wiy, po to ōni hewaj idōm! Ale potym bić kany padnie, lać za skōre, prać co wlezie!
I tak każdy radził, groził, dōmŏwioł i pluł do piyńści i pasek poprawioł, a cieszył sie, że Bujŏczkowej bandzie portki wytrzepiōm. – Baji Francek, pijany jak Pańtŏk, mioł kurasz. – Bedymy bić, po pyskach prać, aż trzistanŏście !
Jak kierego chycim, to zymbiska wybijym, trzistanŏście! – Rynkōm wywinōł, piyńściōm pogroził, zatoczył sie i maznōł sebōm ô ziym, aż kości w nim zatrzeszczały! Wszyscy do koła w śmiech, a Francek na ziymi mamroł, mamroł i stŏwoł. – By cie trzistanoście …aha I po malutku… prrr! Ôprził sie rynkōm ô studnie, nogi mu sie zaplōntały i chlas! przez korytko gymbōm do kałuże! Zaś śmiech do koła! Ôkoltany, sfifrany jak prosie, prōbowoł Francek stanyć. Nielza było! Co sie podniōs, ciap do błota! Aż mu drudzy pōmōgli na nogi. Wyciyroł Francek ôczy, gymbe i spluwoł. – By cie trzistanŏście kany …tfu! …tfu! …i ledwo zrobił pore krokōw, gorzołczysko szturk nim, zatoczył sie i pac! kansi pod ôkna miyndzy beczki. Zdało sie, że czepōń rozwalił, bo tak cosi zajynczało. Szli pachołcy zazdrzić co z Franckym. A Francek sie gryzmolił, wyszkrobać sie spoza beczek prōbowoł, a pod nim cosi sapiało, charczało, warczało.
– Hyc go Jozef za nogi! – Wziyni Francka za nogi, za rynce i do szopy zasmyczyli.
– Nic mu ni ma, krwie nie widać. – Pochynyli i zostawili.
A tu spoza beczek wylazło jakisi chłopisko. W kożuszysku, kudliska na głowie pokuzdrzane, a fuczoł, a dyszoł; wyglōndoł jak tyn czŏrny.
Pachołcy sie przizdrzili, co też to za cudoszysko. – Niepoznŏcie: dyć to Jyndrys! – poznali go. – Isto spodki z beczek zlywo! – Baji że zgŏdali. Zlywoł Jyndrys spodki z piwa, beczkami przewracoł i zlywoł, zlywoł, aż było pōł czŏpki. A piweczko tak wōniało, że aż śliny w gymbie ściōngało! Radowoł sie Jyndrys, że sie pokrzepi i gymbe rozewrził czŏpke z piwkym nachylił aby sie napić, a tu pac! cosi na niego.
Jyndrys sie przewrōcił, piwo sie wyloło! Nieszczasny pad!
– Na ty Jyndrys, czyżeś prziszeł ku muzyce? – Eh, katać tam. – Pachołcy w śmiech.
– Piwa mu sie zachciało i prziszeł na spodki! Kansz go mosz, haw z nim, poczynstuj!
– Eh, kiej mi go wyloł. – Pachołcy zasi w śmiych.
– To tyn Francek, pierōńszczŏk! Niech teraz kŏże do krygla, kiej wyloł.
– Eh mi tam… niechcym!
– Wiycie chłapcy, my kŏżymy Jyndrysowi, niech se rŏz chłopisko użyje!
– Bai tak, do izby z nim. – Jŏ mu kŏżym kōnsek zagrać, coby se i potańcowoł Pachołcy dziepro w śmiych i jak smyczōm tak smyczōm Jyndrysa do izby. Chudaczysko sie ôpiyroł, żŏdnym kōńcym iść niechcioł. – Eh, mi tam… dejcie pokōj… niechcym…
cdn.


text:
Žurla Smjerdźečanskeho kulturneho domu bě minjenu sobotu wječor derje wobsadźena, jako witaše tam nawoda wjesneje wohnjoweje wobory Norbert Róbl kameradow na lětnu hłownu zhromadźiznu.
Smjerdźaca (aha/SN). Zhladujo na nachilace so lěto, w kotrymž swjećeše wobora 60. róčnicu załoženja, naliči Norbert Róbl aktiwity tučasnje 23 aktiwnych kaž tež podpěru a radu 15 čestnohamtskich čłonow. Trójce su Smjerdźečanskich kameradow w běhu lěta alarmowali, a to dwójce, zo bychu škody přez wichor kónc oktobra zrumowali, a w februaru wuchowachu woni ptački podhlada ptačeje gripy dla. Dohromady su 1 200 słužbnych hodźin wukonjeli. Wobdźělejo so na dohromady jědnaće hašenskich wubědźowanjach wobsadźichu jónu prěnje a štyri razy druhe městno, štož swědči wo dobrym stawje wukubłanja. Róbl wuzběhny zasadźenje wšitkich kameradow při přewjedźenju wulkeho wjerška, 60lětneho wobstaća wobory kónc junija. Wo tym wobhladachu sej nahraty widejofilm.


text:
We wobłuku mjezynarodneho festiwala dudakow „31. Gajdošské fašiangy“ w Słowakskej staj minjeny kónc tydźenja tež serbskaj hudźbnikaj wustupowałoj.
Malá Lehota (TN/SN). Na přeprošenje „Cechi słowakskich dudakow“ – Gildy słowakskich dudakow – přebywaštaj instrumentalistaj-dudakaj Serbskeje folklorneje skupiny Sprjewjan Steffen Kostorž a Tomasz Nawka na 31. Gajdošskich fašiangach – zapusće dudakow – minjeny kónc tydźenja w słowakskej Malej Lehoće a wokolinje.
Cyłkownje wustupowaše tam 25 skupin z dwanaće krajow, mjez druhim ze Słowakskeje, Čěskeje, Běłoruskeje a Němskeje. Nimo toho bě tam tež cyłk grjekskich hudźbnikow, bydlacych w sewjeročěskim Javorníku a organizowanych w Asociace Řeckých Obcí v České Republice – Zjednoćenstwje grjekskich wosadow w Čěskej republice. Dudakaj z Łužicy předstajištaj na festiwalu serbsku dudowu hudźbu. Na přeco wupředatych a přepjelnjenych žurlach zaklinčachu na štyrjoch festiwalnych koncertach wuspěšnje a w dobrym zwuku troje serbske dudy: měchawka, měchawa a kozoł.