text:
Jak niy dostać dobrej roboty?
Człowiek sie dycki staro dostać, co nojlepszo robota, ale czasym som se co wywiedzie a wyndzie na łopy! Przekonała sie ło tym moja chrześnica Hanka. Tam kaj robiła, ni miała źle, ale sie ji już trocha mierzło ma jednym miejscu siedzieć. Bezto znodła we gazecie anons łod jednej firmy na drugim końcu Polski, co dowała lepsze zarobki od dobrej roboty. Dziołcha mogła tam pojechać w kożdej kwili, bo chocioż i stukła trzidziestka, porzad była „singelkom”.
Napisała piykne CV
( za naszych czasow godało sie „życiorys”), a czekała, co z tego bydzie dalij. Łodpowiydź prziszła za miesionc. Hanka siadła do cuga a pojechała nad morze. We firmie jom prziwitoł starszy panoczek we brylach – som szef! Łon był Duńczyk, ale godoł śniom yno po angielsku.
Zaroz na samym poczontku spytoł sie Hanki, eli zno jeszcze jaki cudzy jynzyk? Łona troszka szprechała, ale tyn panoczek uznoł, żeby sie musiała jeszcze wiela nauczyć! Na to szczyńści spomniało sie dziołsze, że umi tyż troszka po rusku. Duńczyk sie łośmioł a padoł, coby mu zarecytowała jaki wierszyk. Łona znała yno jedyn, łod Puszkina, ale to na zatym stykło.
Tak se piyknie godali już bez poł godziny, kiej łoroz szef spomnioł se, że Hanka rada czyto ksionżki. Dziołcha napisała, że rada czyto, ale ksionżki fachowe, yno se niy umiała spomnieć, jak to bydzie po angielsku, bezto nic niy prostowała, a chop se myśloł, że łona przaje tej „piyknej literaturze”.
-Jakiego autora pani łostatnio czytała? – spytoł się tyn roz po nimiecku.
Hanka zrobiła sie zielono łod strachu. Wystynkała, żeby raczyj by łodpedziała po angielsku, ale nic i niy przichodziło do gowy, bezto wymyśliła, że je miłośniczkom poezyje. A mo rada wiersze łod ksiyndza Twardowskigo, bo coś tam jeszcze ze podstawowki pamiyntała.
-A pani zno tyn poeta? – Duńczyk spytoł sie po polsku swoji sekretarki.
Teroz ta baba zbladła, a dech ji isto zaparło, bo słabiuśkim głosym łodpedziała:
-Nie kojarzę! – a klapła na stołek, jakby gdoś śni luft wypuścił.
No a było po godce! Co prowda, padali Hance, że sie do miesionca do ni łodezwiom, ale łona już wiedziała jaki bydzie wynik! Tam na siyni stoło jeszcze dwaścia takich gupich jak łona ze cołki Polski.
Grymlino. Nowiny Wydanie: 2011/19 (2807)
Słowniczek:
mierzło – nudziło się,
znodła – znalazła,
bryle – okulary,
szprechać – (żartobliwie) mówić po niemiecku,
stołek – krzesło.
Zapraszam do czytania tekstów po naszymu.


c: text/html

text:
Szanghaj
Wspůłrzyndne: 31°12' N 121°30' E
Šanghaj to nojwjynkše mjasto we Chińskij Republice Ludowyj, pouožůne we delće řyki Jangcy. Mjasto je nojwjynkšym chińskym uośrodkym gospodarčym, finansowym a kůmůńikacyjnym, a tyž třećům co do wjelgośći (po Rotterdamje a Singapurze) hawynům morskům na śwjeće.
Mjano mjasta skuodo śe ze znokůw "na" a "moře" (ńy znočy nale "na mořu" - "na mořu" to po chińsku 海上 hǎi shàng), čynsto interpretuje śe je kej "Nojdalšy zaśyg mořa" abo "(Napřůd) w moře". Skrůcone mjano to 滬 (uprošč. 沪, Hù) abo 申 (Shēn). Šanghaj mjou tyž lične přidůmki, nadane bez přibyšůw s zachodu, m.in. Paryž Wschodu, Krůlowo Uorjyntu a Azyjotycko Prostytutka (chodźi sam uo lota upadku Šanghaju - dwadźeste a třidźeste - kedy šeřůua śe přestympčość a prostytucyjo).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Boliwijo
Boliwijo, Republika Boliwije (hiszp. Bolivia, República de Bolivia) – państwo we Americe Połedńowyj. Grańica mo ze Brazylijům, Paragwajym, Argyntynům, Czile a Peru. Ńy mo dostympu do morza. Teryn sam uobniżo śe ze zachodu na wschůd. Nojwyższy wjyrch - Sajama, 6520 m n.p.m. Uod uzyskańo ńypodległośći we wyńiku wojyn Boliwijo utraćiła tajla swego dowńijszygo terytorjům: we 1884 dostymp do Uoceanu Spokojnygo na rzecz Czile, we 1903 rygjůn Acre, kery zajyła Brazylijo, a we 1935 Chaco, kery zajůn Paragwaj. Wjynkszość ludnośći to Indjanery ze plemjůn Keczua (33%) a Ajmara (30%), krům ńich Metysy (25%) a bjoli (25%). Důminůje katolicyzm wyznowany bez 92,5% Boliwjanůw. Bez dugi czas podstawům gospodarki bůło wydobyće cyny, a spodek jeij cen wyołoł sam srogi kryzys we gospodarce.


text:
Nowy Testamynt po ślonsku – wywiad
Zdo nom sie niy roz, co po ślonsku wszyjsko brzmi, choby wic… A dyć życi to niy same wice i Pon Jezus raczyj za życio na ziymi ich niy łosprowioł (a przinajmnij Ewangelio o tym niy spomino). Toż jak poradzi przetuplikować Ponboczkowe godani na ślonski chop, kierego zawodowym jynzykiym je urzyndniczo godka? I po jakimu zachciało mu sie tak ciynżkigo przekładu? My sie go spytali, poczytejcie!
1. Przedstowcie sie, robicie jako wto?
Łod 11 rokow jes zech byrgermajstrym we Radzionkowje. Wceśni tyz zech
robjoł we magistracie. A jesce wceśni we szkole. A tys zech ucoł na wyższy szuli
i mjoł zech fyrma szkolyniowo. I jesce dużo inakszych rzecy.
2. Czymu przetuplikowaliście Nowy Tystamynt na ślonsko godka?
Skiż tego, że mom myni wjyncy 200 biblji we rozmaitych jynzykach. Nerwuwało
mje to, że mom po kaszubsku, po góralsku, a po ślonsku niy mom i niy ma.
Kciołech zrobić ino jedno ewangeljo do moji kolekcyji. Ale jakoś tak zech sie
łosfechtuwoł, że zrychtuwołech cołki Nowy Testamynt i jesce som go zech
wydoł.
3. Z czym mieliście nojwiyncyj łostudy, przi tłumaczyniu?
Kożdymu sie zdowo, że po naszymu to idzie ino bery, bojki i wice łosprawjać. A
Bibljo mo swoj styl. Ale zdowo mi sie, że zech to tak zrychtuwoł, że biblijny styl
jes uczimany. Ale niych to łocyniom ci, ftorzi bydom cytać.
4. Zbiyrocie Pisma Świynte? Wiela tego mocie? I czymu akurat Pisma? Myśleliście być farorzym za bajtla?
Jak zech boł mody bołech we Oazie. To taki religijny Ruch Światło – Życie, dlo
modych. I jakosik sie nazbjyrało pora tych biblji we rozmajity godce. I przez wjyncy jak czidzieści lot trocha sie nazbjyrało. Mom kole dwjesta, we 94 jynzykach… Ani farorzym, ani kapelonkym zech nigdy niy kcioł być.
5. Ty wszyjstki słowa były z Waszyj gowy? Czy szukaliście tyż słów w słownikach ślonskij godki?
We gowie jest dużo, ale jak sie cowjek casym podeprze słownikiym, abo jakiym
przikładym to zowżdy jes mondrzejszy.
6. Czy mocie tak, że jak niy wiycie co zrobić to łotwiyrocie Pismo i mocie gotowo łodpowiedź?
Niy zdorzo sie to cynsto, ale casym tys tak jes. Coby niy pedzieć Bibljo mo
mocka zwycajny lucki mondrości, ino cza umjeć s tego brać.
7. Wiela czasu Wom na to zeszło?
Same tumacynie połtora roku. Potym jesce poprawjanie, rychtowanie przez poł
roku. Jak sie niy paczi na telewizor, to cowjek mo duuużo casu.
8. Czy bydom jeszcze jaki inksze tłumaczynia prócz tego?
Teroz to jo z familjom i kamratami kca łogarnonć to co my wydali. Możno
kedyś jak byda na pynzyji. Ale fto to wjy? Możno zaś cowieka co nańdzie.
9. Podug Wos kiery przekład Pisma je nojciynższy a kiery nojbliższy Waszymu syrcu?
Jo pisoł tyn po naszymu, po ślonsku, podug biblii ks. Jakuba Wujka. Wujek jes
dlo mje nojlepszy, nojbarzi mi sie widzi. Jakoś niy umja strowić Biblji
Tysionclecia, jakoś tako, dlo mje, sztucno. Godomy ło jynzyku, a niy ło treści.
10. Jak mocie fajrant, to co robicie?
Mogecie mi wytuplikuwać co to jest fajrant? Niy moga spokopić ło cym
godocie? A tak richtig, na poważnie, zowżdy sie jako robota znońdzie. Łostatnio
jak zech mjoł kwila casu, postawjoł zech se na placu wyndzok i pjec do pjecynio
chleba.
11. Co dlo Wos znaczy byci Ślonzokiym?
Cowjek wyros z ty ziymi. Łod poru wjekow moja familjo mjyszko we
Radzionkowje. Jo jes konskym ty ziymi, tych ludzi, ty kultury. Jako zech
naszkryfloł we wstympje: Cynsto dziynkuja Bogu, że zech sie tukej urodzioł i że
sam żyja.
12. Co godajom ludzie, jak czytajom Wasze tłumaczyni?
Niy ma jesce dużo tych co cytali. Ale ci ftorzi cytali godajom, że to wciongo, że
to sie inacy cyto, bo niy ino łocami i gowom, ale tys sercym.
13. Som tacy co godajom, że tłumaczyni jakiś tekstów na ślonsko godka, ino ośmiyszo ty teksty i potym sie ludzie z tego śmiejom. Co takim ludziom powiycie?
Że kożdy moge godać co mu sie ze gowy na jynzyk ciśnie… Ale niych se barzi
pomedykuje ło cym i jako godali nasi staroskowje sto lot tymu. Ino wice? A jak
nasi powstancy, abo Ślonzoki co boli we I wojnie, abo ci, wtorzy po II wojnie boli
wywjezioni do Rusa. Godali przeca ino po ślonsku i to w tyn cos ło richyig
śmjyrtelnie poważnych rzecach.


text:
Naše nowosći
-
Doma we wućekach 119,90 €inkl. 7% wobr. dank, k tomu librowańske kostyŽiwjenski puć basnika a spisowaćela Benedikta Dyrlicha njebě a njeje płony, je skerje kamjenjaty. Hač jako student w Erfurće a w Lipsku, jako hladar chorych w Kamjenicy, jako dramaturg w Budyšinje, jako zapósłanc Sakskeho krajneho sejma, jako šefredaktor Serbskich Nowin a nic naposledk jako njesprócniwy narodny a wuměłski prócowar, husto dyrbješe njesměrnje wojować, zo móhł po swojim puću dale kročić, dokelž jemu kamjenje do puća walichu. W dwěmaj knihomaj – druha wuńdźe 2019 – rysuje awtor wróćo zhladujo z putacymi wurězkami z dźenikowych zapiskow, listow a pojednanjow mězniki a etapy swojeho žiwjenja.
-
Doma we wućekach 1 • e-book14,99 €inkl. 19% wobr. dankŽiwjenski puć basnika a spisowaćela Benedikta Dyrlicha njebě a njeje płony, je skerje kamjenjaty. Hač jako student w Erfurće a w Lipsku, jako hladar chorych w Kamjenicy, jako dramaturg w Budyšinje, jako zapósłanc Sakskeho krajneho sejma, jako šefredaktor Serbskich Nowin a nic naposledk jako njesprócniwy narodny a wuměłski prócowar, husto dyrbješe njesměrnje wojować, zo móhł po swojim puću dale kročić, dokelž jemu kamjenje do puća walichu. W dwěmaj knihomaj – druha wuńdźe 2019 – rysuje awtor wróćo zhladujo z putacymi wurězkami z dźenikowych zapiskow, listow a pojednanjow mězniki a etapy swojeho žiwjenja.
-
Stary Šymko7,90 €inkl. 7% wobr. dank, k tomu librowańske kosty„Do tutoho ćicheho raja wali so před lětdźesatkami modernizm železnicow, mašinow, milinowych zawodow, brunicowych podkopkow, parnych cyhelnicow kaž helski djas, kiž we wysokich wuhenjach wustorči swoje pazory k njebju, kiž ze swojimi polypowymi rukami kolijow wobjima cyłu holu a ze swojeje wohniweje a žehliweje tlamy dycha jěd do serbskich wsow.“
-
Mój wulki wobrazowy słownik ─ zwěrjata9,90 €inkl. 7% wobr. dank, k tomu librowańske kostyŠto zynči a brunči na łuce? Što skaka, što łaka tamle mjez štomami? Dźěći wot dweju lět zeznaja w knize pisany swět zwěrjatow. Njepředstaja so jenož rěče zwěrjatow kaž šćowkanje psa na dworje abo rjechtanje žaby při haće. Dźěći móža tež stopam wjewjerčki w sněze slědować, sej bobrowy hród wotnutřka wobhladać abo raz wuspytać, hač zamóža maćernemu zwěrjeću prawe młodźo přirjadować.
-
Wörterbuch der niederwendischen Sprache und ihrer Dialekte / Słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow I ─ III60,00 €inkl. 7% wobr. dank, k tomu librowańske kostyDas dreibändige „Wörterbuch der niederwendischen Sprache und ihrer Dialekte“, entstanden in den Jahren 1875 bis 1910, ist zu einem Komplettpreis erhältlich. Gegenüber dem Einzelkauf bedeutet das eine Ersparnis von fast 50 %. Dieses erste vergleichende Wörterbuch der westslawischen Sprachen überhaupt, ist das Lebenswerk des bedeutenden sorbischen Wissenschaftlers Ernst Mucke. Zu den Standardwerken der Slawistik gehörend, umfasst es den gesamten niedersorbischen Wortschatz von seinen Anfängen bis zum Beginn des 20. Jahrhunderts und berücksichtigt die Schriftsprache ebenso wie die älteren Sprachdenkmäler und das Gros der niedersorbischen Dialekte.
Aktualne informacije
Casnik jo 170 lět stary
W lěśe 2018 jo dolnoserbski tyźenik „Nowy Casnik“ 170 lět stary, za tym až w lěśe 1848 prědny raz jo wujšeł ten „Bramborski serski Casnik“. Cytarki a lazowarje namakaju we swójom Casniku nowosći a powěsći z našych jsow, informacije wó serbskej politice a kulturne a rolnikarske pšašanja Dolneje Łužyce na wósym bokach.
Swój 170-lětny jubilej wóswěśijo Nowy Casnik zgromadnje z Domowniskeju śpu w Bórkowach (Pśi wustawadlišću 1)1. septembra wót zeger 14:00 do 17:00. Zastup jo dermo.dalšne informacije»
Prědny źěl awtobiografiskeje twórby Benedikta Dyrlicha wujšeł
Pód titlom “Doma we wućekach” jo wujšeł w Ludowem nakładnistwje Domowina prědny źěl awtobiografiskeje twórby basnikarja a spisowaśela Benedikta Dyrlicha, kenž se póśěgujo na lěta mjazy 1964 a 1989.
Premjera knigłow
stwórtk, 23. 08. 2018, 19.30 góź., Smolerojc knigłarnja Budyšyndalšne informacije»
Wuběrk proze a basnjow Jana Skale pśedlažy
Wuběrk proze a basnjow Jana Skale jo wujšeł w Ludowem nakładnistwje Domowina pód titlom “Stary Šymko” we wudaśu za šulsku pótrjebu. Mimo jogo nejwěcej znatego wulicowańka wopśimjujo zběrka dalšnu prozu a basni, kótarež wótbłyšćuju jogo lubosć k domowni a wójowanje wó zdźaržanje eksistence Serbow.dalšne informacije»
Nowe papowe knigły za nejmłodše su wujšli
W nowych wobrazowych knigłach za źiśi wót dweju lět, kenž su w pšawem casu do dowola wujšli, stoj w srjejźišću pisany swět zwěrjetow. W knigłach z titlom „Mój wulki wobrazowy słownik zwěrjata“ se pśedstajiju nic jano rěcy zwěrjetow ako blawkanje psa na dwórje abo kwakanje žaby pśi gaśe. Źiśi mógu teke slědowaś slědam njewjericki w sněze, se wobglědowaś bobrowu wobgrodu abo raz wopytaś, lěc mógu zwěrjetnym maśerjam pšawe młode pśirědowaś.dalšne informacije»
„Słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow“ z noweju cełkowneju płaśiznu
Tśizwězkowy „Słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow“, nastaty w lětach 1875 do 1910, słuša k standardnym źěłam slawistiki a wopśimjejo ceły dolnoserbski słowoskład wót jpgo zachopjeńkow až do zachopjeńka 20. stolěśa. Toś to žywjeńske źěło serbskego wědomnostnika Arnošta Muki se pśedawa wótněnta teke z cełkowneju płaśiznu. Pśirownujucy z kupowanim w jadnotliwych zwězkach jo to zežarjenje wó połojcu.dalšne informacije»


text:
Wysokogatunkowe mięso wieprzowe z dodatkiem przypraw naturalnych. Kiełbasa peklowana, wędzona.
opakowanie: MAP
pojemność: 500/ 700 g
termin: 17 dni
My sōm Ślōnzoki. Znōmy szmak hańdownych wyndzōnek i tradycyjnych łobiadōw. Takich, jake warzōm nasze ōmy, wkłodajōnc cołke syrce we kożde rychtowane jodło. We naszym Werku, je choby we familiji, dzielymy sie grajfkōm majstrowanio rychtig ślōnskich szpecyjałōw. Wiymy czego trza ślōnskim wōsztōm i szinkōm, coby kożdo gospodyni podowała je ze zocōm. Skiż naszego doświadczynio i staranio, na Wasze stoły trefiajōm zocne kōnski ze gwarancjōm fajnistego szmaku Berger.


text:
W marcu jak w garcu: przelatuje nierołz jeszcze śniyg, ale jak przidzie dwudziestygo, to choćby i suło, dziecka idą ku rzyce topić Marzana, a nazołd już idą z mojika. Piyrwyj to przed kożdą chałupą śpiywali roztomajty przyśpiywki.
Niechtory jeszcze pamiantom: "Nasz gospodołrz szumny koniy mają, jak jy wypuszczą, to piyknie skołkają. Jak ji dają łowsa, to skołkają hopsa! Jak ji dają wyki, to skołkają poprzyki". A refren boł taki: "Nasz moik zielony, piyknie ustrojony!”. Na niechtorych to boły ekstra śpiywki: "U Sobocika pod tołczką biją Edusia szkrobołczką". I potyj refren, a szło se do drugygo gospodołrza i śpiywało se tak: "Wasz parobek na szpotawych trepach, we dniy i w nocy lołce po zołlytach". Gospodyniy po tych śpiywkach wynosiyły dziecią w somionkach jajca i apfelsiny.
Nołwiancyj se dzioło we Wielki Tyjdziyń. Zaczło se w żurową strzoda. Jak se zećmiyło, to na zołpóciu synki podpolyli wielką fojerka, a my ze szkroboczkoma, co se uzbierały bez cały rok, czekali. Jak już fest gorało, to lołtalimy ś niymi i łobrołcali, coby siła iskrzyły i świyciyły, bo trza boło znołść skrytego Judasza.
We Wielki Sztwortek zajś, za to, iż Pon Jezus mył swoji uczniom przi Łostatniy Wieczerzy nogi, my dzieci, na wieczor musieli umyć nogi swoji łojcom. Za to narołz kole waszpeka wykulły se apfelsiny abo kroszonki. Długo wierzyłach, iż są prosto z nieba. We Wielki Piontek, kole sztwołrty rano, ludzie, co miyszkali kole rzyki, szli se do niy umyć, na pamiontka tygo, że Pana Jezusa tyż żydzi wciepli do wody. U nołs muter postawiyli na ławka przed siyń grotek z zimną wodą i po koleji wszyscy my se w ni myli. Joł se jyno ździebko gmajtła i drabko leciała nazołd pod pierzinka. Po połojdniu to mie weźli do Bożygo Grobu. Tał my porzykały, a potyj mie zakludzili ku krziżu, co leżoł na postrzodku kościoła. Zanich po klanczku popuckała wszysky bolonczki Pana Jezusa, zajś narołz pod krziża leżała tytka, a driny apfelsiny, kroszonki i szyjbki. Na dworze mi potyj padali, iż Ponboczek mi to podkulnoł, boch fajnie rzykała, ale nieskorzi starszy dzieci mi poklytały, iż to muter mieli pod plejta skowaną ta tytka i ją podłożyli pod krziż.
Przeczytaj całe opowiadanie Anny Myszyńskiej w 12. (26.) numerze "Tygodnika Ziemi Opolskiej".


text:
Wersyjŏ audio:
Sztyrnŏstego lutego we kościele katolickim mōmy spōmniynie świyntego Walyntego – patrōna ôd kochankōw. Skuli amerykanizacyje naszyj kultury prziszło mi beztōż pisać ô Walyntynkach i kochankach.
Tajla 1. Skōnd sie wziōnły te Walyntynki?
Żŏdyn niy poradziōł pokŏzać, co Walyntynki majōm co spōlnego z Grekami abo Rzimianami, ale we antycznych wierzyniach idzie trefić sie z podanymi na Walyntynki tradycyjami.
Wedle starowiecznego greckigo kalyndŏrza, czas miyndzy pōłowōm stycznia i pōłowōm lutego, mianowoł sie gamelion i bōł miesiōncym poświyncōnym manżelstwu Zeusa i Hery. Na ta przileżytość Greki dycki rychtowali fajer, ale niy wiymy, jak ôn wyglōndoł.
Starowieczne Rzimiany ôd idōw lutowych (trzinŏstego lutego) bez trzi dni fajrowali luperkalia. Plutarch tak ô nich pisoł: Modzi ze rzimskij arystokracyje lŏtajōm pō mieście pō nagu […] i pierōm wochatymi rzymiyniami ludzi, z kerymi sie trefiōm. Mocka zŏcnych kobiyt na schwŏl stŏwŏ im na drōdze i […] wyciōngajōm rynce, coby dostać pō nich, pōniywŏż wierzōm, co brzymiynne skuli tego prościj urodzōm, a niybrzymiynnym bydzie prościj zastōmpić. Fajrowaniŏ luperkaliōw zakŏzoł papiyż Gelasius I (492–496).
Nojstarsze teksty ô Walyntynkach
Wedle mocki ludzi nojstarszy tekst ô Walyntynkach to „Ptŏsi Syjm” napisany ôd Geoffreya Chaucera w 1382 roku na jubileusz manżelstwa krōla Anglije Richarda II i Anny Czeskij, kaj autōr pisze: „Tak to w kożdy Dziyń świyntego Walyntego / Kożdy ptŏk ôbiyroł kochanka swojigo.” Postrzodek lutego to je ale trocha cudaczny czas dlŏ ptŏkōw we Angliji na zŏlyty. Barzij racjōnalne je spōmniynie świyntego Walyntygo z Gynuy, biskupa, kery umrził kole 307 roku. We kalyndŏrzu liturgicznym je ôno 2 mŏja i tyż w tyn dziyń bōł podpisany traktat manżelski Richarda i Anny.
Nojstarszŏ znōmŏ walyntynka była napisanŏ ôd Karola Orleańskigo do swojij żōny kejś miyndzy 1416 a 1435 rokym. Karol ôd batalije pod Agincourt (1415) siedzioł zawarty we lōndyńskij Tower i napisoł: „Je żech już chory z miyłości, / Moja nojsłodszo Walyntynko”. Chociŏż po 25 latach zawarciŏ bōł nazŏd wolny, to niy prziszło mu sie trefić ze żōnōm, pōniywŏż umrziła ôna podwiela go Anglijŏki puściyli.
Na isto ciekawe je to, że nasz zimowy krōl, Fridrich V, żyniōł sie z Elżbiytōm Stuart w Angliji 14 lutygo 1613 roku, a na ta przileżytość John Donne napisoł dlō nich epitalamiōm (śpiywka weselnŏ), kere Anglijŏki uznŏwajōm za przikłŏd nojwyższego kōnsztu. Autōr bez cołko śpiywka gŏdŏ do świyntego Walyntego, ale zacytuja ino piyrszy wers: „Chwoła ci, biskupie Walynty, ôd kerego dziyń to je”. Fridrich bōł korōnowany na krōla Czech 4 listopada 1619, a panowoł ino rok i sztyry dni.
Zŏlyty we naszyj tradycyji
Skuli tego, że przinŏleżymy do strzodkowyj tajle Europy, nigdy niy mieli my tradycyji fajrowaniŏ Walyntynek. Do Niymiec były ône prziniesiōne ôd amerykōńskich wojŏkōw po drugij wojnie światowyj, a we Polsce i Czechach pokŏzały sie we 90. latach XX stoleciŏ.
Dycki mieli my za to tradycyjo sobōtki abo świyntego Jana. Pogańskŏ sobōtka fajrowanŏ była z 21 na 22 czyrwca jeszcze dugo po chrystianizacyji Ślōnska. Pawoł Jasienica pisoł, że biskup wrocławski zakŏzoł fajrowaniŏ sobōtki na Ślynży kole 1928 roku, a ôstatni rŏz richtich po pogańsku fajrowano było tam we 1937 roku, kej widzioł to niymiecki badŏcz Fritz Geschwendt.
Noc świyntojańskŏ przitrefiŏ sie dycki we wilijo świyntego Jana – z 23 na 24 czyrwca. Kościōł złōnaczōł tako tradycyjo, coby ludzie skōńczyli fajrować sobōtka. Podarziło sie to niy do kōńca, bo terŏzki jedna i drugŏ noc sie motlajōm i niykerym sie zdŏwŏ, co sobōtka i noc świyntojańskŏ to je jedno i to samo. Nojważniyjsze ale, że już za starego piyrwyj mieli my lepszo tradycyjo fajrowaniŏ miyłości. Pojakymu? Nasza tradycyjŏ je starszŏ aniżeli Walyntynki ô pŏraset lŏt – to rŏz. We czyrwcowõ noc je dycki kole dwadziścia stopni cieplij aniżeli w lutowy dziyń – to dwa. No i snadnōm rzeczōm noc była dycki lepszōm kamratkōm dlŏ kochankōw aniżeli dziyń (no niy gŏdejcie, że niy) – to trzi.
Tajla 2. Rōmantycznie po ślōnsku piyrwyj
Trza prziznać, co niy mōmy tradycyje pisaniŏ ani gŏdaniŏ pō naszymu ô tym, co czujymy, bo ôd tego była gŏdka niymieckŏ, polskŏ abo czeskŏ. Nigdy tyż niy byli my rōmantyczni, a gibko przełaziyli my do kōnkretōw. Nojlepij to pokŏzuje Tyjater Korez we swojij adaptacyji „Cholōnka”. Stanik z Michciōm siedzōm sie na trŏwie, ôn jij ôtwiyrŏ knefle we klajdzie, a ôna zgańbiōnŏ padŏ Te, a co ty robisz? Stanik na to: No lygej!
Jak sie wejrzeć do ksiōnżek ze ślōnskimi śpiywkami, to tyż w nich za czeski rōmantyzmu niy ma. Durch ino ô ôbrŏcaniu za stōdołōm i tracyniu wianka. Nojleksze, co żech poradziōł znŏlyźć, to A jak pōdziesz na zŏlyty, niy syjmuj ty mycki, / Coby dziouchy niy padały, iże to tak wdycki. / A jak pōdziesz na zŏlyty, niy syjmuj ty galŏt, / Coby dziouchy niy padały, iżeś sie niy najŏd.” (u Malinowskigo).
Rōmantycznie po ślōnsku dzisiej
Autorōw, co piszōm rōmantycznie po ślōnsku idzie porachować na palcach jednyj rynki. Naprŏwda to na jednym palcu, bo rozchodzi sie ô Karola Gwoździa. Możno to skuli tego, że w nŏs tyż je jakŏś blokada do gŏdaniŏ ô uczuciach pō naszymu. Ôd razu przełażymy na polski, a dyć we naszyj gŏdce je mocka słōw i fraz, kere majōm na isto srogi ladōnek ymocyjōnalny: „kusik”, „przŏć”, „kochanka”/„kochanek”, „miyłować”, „gryfnŏ frelka”, „szwarny synek”, „ôstōń przi mie”… Źle to brzmi? Po polsku ani by niy szło takij rōmantycznyj atmosfery złōnaczyć, jak idzie pō naszymu.
Chociŏż niy podobajōm mi sie Walyntynki, bo niy sōm my Anglijŏki abo Amerykōny, to wyużyjmy tyn dziyń do tego, coby drugij pōłōwce pedzieć pō naszymu, co czujymy.


text:
Na nasze baby, to te Poloki zowdy godali: „Gruba śląska Berta”, a po jakymu, to wōm, to sam wyekleruja. Ano, we piyrwszy wojnie światowy, to Niymce mieli tako ypno kanōna, kero mianowali „Dicke Bertha” a po naszymu „Rubo Berta”. A, co te Poloki, mieli kożdego Ślōnzoka za Niymca, to nos roztomajcie łoszeredzali. Bo tak richtig, tak po prowdzie, to przeca nasze baby niy majōm aże take sroge pyski, rzić rubo jak szrank i niy pierōm aż tak festelnie chopa nudelkulōm, kiej sie troszka chlapnie i cołki wyciorany do dōm przikulo. Nale klachać, to poradzōm a niykere, to sie i rod wadzōm i to fest.
"Dobrze, że Frańcik mioł ryma
Bo paskudnie, po fandzolach, drzistała Yma"
"Maryny, jedyno utropa
Zowdy, chce nowego chopa"
Cnotliwo
Cnotliwie, wyglōndała
Niy jednego, już zajechała.
Incognito
Jak sie nazywo, wiedzieć niy chciała
Teroz go szuko - bachora dostała.
Cycynhalter
Kiejby baby go niy miały
Cycki, ciyngym by wisiały.
Kedy jeszcze frelkōm bōła
To nogami durś drobōła
Teroz grube jes z niyj babsko
I jak kloc mo kożde szłapsko
A cycuszki sztajfne miała
Kere rod pokazywała
Teroz cyce dwa wiszōnce
Kajś pod brzuchym majōm kōńce.


text:
Uůmůn
Uoman (عُمان Uman; Sułtanat Uomanu – سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo we Azyji, na Arabskim Půłwyspje, nad Arabskim Morzym a Uomańskům Zatokům. Grańica mo ze Zjydnoczůnymi Arabskimi Ymiratůma, Saudyjskům Arabijům a Jymynym. Noleży do Ligi Arabskich Państwůw.
Klima sam je zwrotńikowo sucho, ze pustyńijůma a půłpustyńijůma. We lipcu tymperatura luftu poradźi dolyźć do 50 °C.
We staroroczach znůmy jako uostrzodek produkcyji kadźidła. Zislamizowany we VIII stoleću. Uod anfaga XVI stolećo penetrowany bez Portugalczykůw, kere zołożyli 1515 teroźno stolica - Maskat. We noworoczach popadoł we zależność uod Persyje, Turcyje a Wjelgij Brytańiji, kero we 1891 utworzyła sam protektorat. Ńypodległy uod 1951 roka.
Nojsrogsze dochody Uoman mo ze dobywańo naftowyj ropy.


text:
- Szczegóły
- Opublikowano: 24 październik 2010
Kie by nie sanobliwoś i mondroś nasyk przodkow to mało by my wiedzieli jacy tu ludzie na tyk Ciyncijskik groniak zyli i kto ka z kim z nojstarsyk rodow w Ciyncinie pochodzi .Jo kcioł byk sie z wami podzielić tym co som wiym ło ludziak co tu zyli po tyk krajcak Ciynciny i co zyci swoje zdarli po tyk łobdolnyk robaniskak , co ik z lasa wydarli .
Downo tymu tu po gornej cynści Ciynciny niebyło nic jeno okropne lasy a po tyk lasak nic jeno kupa zwiyrza i kicokow wsielijakik . Ktoregosik razu dotar tu cowiek co ziym te dostoł łod jakigosik ta pana za zasługi wojynne cy ta jakisik inne jesce wymiany, bo bywało i tak ze jak folwark robili to ludzi z dołow do gor wyganiali. Z papiorow i pergaminow cok ik w skrzyni w nasej starej chałpie z naseł a skrzynia ta przysła z moimi pradziadkami jesce ze starsej chałpy co pod samym wiyrchym Jabranowa kiesik stoła, dowiedziołek sie ze przysiółek co se tu teraz mieszkom wykorcył z lasa chłop co mioł na nazwisko Kolus a pochodził z Bystrej . Było to kasik moze w 1600 roku abo kasik koło tego.
Zył se tyn Kolus na tej polanie spokojnie a za somsiadow mioł Gałuszkow i Pieronkow co to w tym casie na Kziynzorce siedzieli. Stary Kolus sie minył a po nim zostoł syn . Syn sie ta długo nie ciesył zywotym bo ciynsko zachłorowoł i umar.
Kie młody Kolus umar to po sobie zostawił babe co jom jako to samo za sie godo nazywali Koluskom . Ciynzko i było samej zyć bo i dziecyskow walnie było i pola nie mało . Musiała sie tez zaporzycyć u tego moigo pra przodka Pieronka na walny gros i u notara spisali testamyn ze jak by sie przypodkiym nie wypłaciła to te polane co jom zwiom Koluskom dostanie Pieronek za dług. Pismo to mom i podpisani som na nim pot przypiskiem „Przytomni Świadkowie „ Michał Biegun, Jakub Figura, Jan Chowaniec, Grzegorz Nowak i Regina Koluska , wdowa co sie z umowy wywionzała i polane Koluske w zamian za dług łoddała Pieronkowi.
Tak to polana Koluska przesła w posiadani moik przodkow ponad dwiesta rokow tymu w 1798 roku. Dali to juz spokojnie se zyli a co sie stało z Reginom Koluskom i jeji dzieciami tego niewiy nik . Cas płynył a rodzina nasa pomału sie rozrostała bo jako to wtedy bywało bogaty gazda wydawoł córki ino u bogatego coby sie w kupe łoncyć i w siłe roś a siłom w tym casie było kupa pola i sopa bydła. Tak i stary Pieronek ze mioł córke na wydoj zacon sie zgadywaj ze Stopkom ,bo wiadome było ze synow mioł a gazda był chruby i statecny . I tak se na przepatrzowiny posłali i młodyk wspolnie pożynili . I tak sie połoncyły ty dwa rody Pieronkow i Stopkow . Pole do kupy po przyczyniali i bogacie młodyk wywianowali. Młodzi gazdowali na Ksiynzorce i Kolusce dzieci im porosły i teraz uni myśleli juz jako by tu bogacie dzieci wydać . Łobmyśleli ze wydadzom dziywke Barbarke za Morcina Kupcoka co łojciec jego okropny majątek mioł i hole dwie bogate. Śpekulowali jaze dziywke wydali .Tu juz śmiało mogę pedziej ze Barbarka ze Stopkow i Morcin Kupcok co go Jabranowskim zwali to moje pra pra dziadki . Uni dostali łod łojcow Prastarom chałpe pod samym wiyrchym Jabranowa co jesce kurno była i komina ni miała . Tam siedzieli długi casy i piynć dzieci mieli . Ciynzko sie im tam zyło i łobmyśleli zeby kupić chałpe łod Syguta co w Bachorzu stoła i przeniś jom na Koluske . Tak tez zrobili i na Kolusce blizyj wsi i łojcow sie osiedlili. Chałpa ta do dzisioj stoi i trzymie sie twardo jako i tyn nas rod. Zyli se juz teraz spokojnie na Kolusi polanie dzieci rosły i w polu pomogały jaze sie przykludziła pirso wojna i moj pradziadek Michoł Kupcok kartke do poboru dostoł i na wojne pojechoł . Tam na froncie Włoskim wojowoł i ranny w głowe zostoł . Kie przyjechoł do chałpy kurowoł sie długo a ze łodszkodowani dostoł nie małe to Prapradziadek Kupcok pola dokupił i dwok synow i córke do Kanady posłoł a moigo Pradziadka i jego siostre na Kolusce zostawił i gazdować kozoł …
I tak do dzisioj gazdujymy i my na łojcowski ziymi a rod nas rozroz sie po całym świecie. Moze tymu cowiek tak przyros do tego Kolusigo przyłogu i nika sie śniego rusaj nie kce bo wiy ze go przodkowie z lasa wydarli a ziym ta słono jes jaze łod jejik potu co go przez wieki w niom wloli. Co sie ta stało z tymi Gałuszkami co tu siedzieli i tez po troche musieli z nasego rodu pochodzić tego nie wiym bo nika znojś nic ło nik nimoge. W Staryk papiorak przewijajom się tes nazwiska Ficoń , Juraszek i Biegun pewnie tez po cynści ty rody som z spokrewnione. Kto by ka co jesce w chałpie znaseł niek dochynie trzy grose to moze połoncymy to w jakom ciekawom całoś.
Wszystko cok tu łopisoł wiym dziynki starym pergaminom cok ik w skrzyni znaloz a tez dziynki łopowiadaniom moi babki i staryk ujkow i ciotek cok ik wdy z ciekawością posłuchoł . Kozdy z wos moze pogrzebaj w staryk skrzyniak i roznyk papiorow posukaj . Przez to i wy mozecie znaj przesłoś wasego rodu i z nami sie tym podzielić. Mogby to byś ciekawy kawałek historie ło starodownyk Cincijskik rodak …
Bywojcie!
HARNAŚ
Komentarze
Pozdrawiam
Stefan
Napisane trafnie tylko nie trafnie umieszczone :-)
Ale cóż myślenie nie boli:-))


text: Goźdź-Roszkowski, Krzysztof; Dankowski, Michał Zbigniew; Maciejewski, Tadeusz; Kitowski, Piotr; Kłos, Michał; Smorąg, Julian; Smyk, Grzegorz; Wiśniewska-Jóźwiak, Dorota; Machut-Kowalczyk, Joanna; Kądzielawski, Grzegorz; Eichstaedt, Krzysztof; Przewoźnik, Sylwia; Łysko, Marcin; Meler, Jan; Szymański, Andrzej; Matuszewski, Jacek; Rakowski, Maciej; Uruszczak, Wacław; Moszyńska, Anna; Naworski, Zbigniew (Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego - Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie - Oficyna Wydawnicza AFM, 2014)


text:
Święto Strojów Ludowych Górnego Śląska.
Przajecie ślônskymu łoblecyniu? Mocie je w zocy?
To wystrôjcie sie po ślônsku i przijedźcie do Katowic we sobota 4 siyrpnia, ło cworty po połedniu. Trefiymy sie pod Pômnikym Powstańcôw Ślônskich. Chcymy poasić sie i pokozać jake nasze ślônske łoblecynie jest piykne. Bydymy tyz knipsuwać zdjyńcia na pamiôntka do familijnych albumôw.
Zaproszo Wiktor Franki cuzamyn z partnyrami – Heleną Leśniowską (prezes koła Piekary ZG), Magdaleną Lubecką (Foto Lubecki w Piekarach), Piotrem Mankiewiczem ( dyrektor Muzeum Chleba w Radzionkowie), Markiem Plurą (europoseł ze Śląska), Grzegorzem Franki (prezes Związku Górnośląskiego), Ewą Szczodrą (Rada Naczelna RAŚ), Jackiem Tomaszewskim (redaktor Jaskółki Śląskiej).
Piekarska pielgrzymka Związku Górnośląskiego. Z wizytą u Prezydent Piekar Śląskich.


text:
Mount Everest
Mount Everest (nepali Sagarmatha, tibetsce Čomolangma, ཇོ་མོ་གླང་མ Jo-mo-glang-ma) je hora w Himalajach a z 8848 metrami zdobom najwyši wjeršk w Aziji a na zemi. Wón słuša k 14 wosomtysačnikam a k „Seven Summits“, najwyšim horam kóždeho kontinenta. Hora je wot lěta 1856 pomjenowana po jendźelskim krajměrjeru George Everest.
Everest nadeńdźe so při hranicy mjez Nepalom a Tibetom (Chinskej) w regionje Khumbu. Na nepalskim boku słuša Mount Everest k narodnemu parkej „Sagarmatha“, kotryž steji na UNESCO-lisćinje swětoweho herbstwa.
Dnja 29. meje 1953 docpěštaj Nowoseelandźan Edmund Hillary a sherpa Tenzing Norgay jako prěnjej čłowjekaj wjeršk Everesta. Reinhold Messner a Peter Habeler běštaj w lěće 1978 prěnjej, kiž tam dóńdźeštaj bjez pomocy přidatneho kislika.


text:
Jezus Kristus
Jezus Kristus (Jezus ze Nazaretu; ze hebr. ישוע, ישו Joszue aram.: ܝܫܘܥ, ܝܫܘ Jeszua = "JHWH půmocům/zbawjyńym" i ze gr.: Xpισtός Christós – "namaszczůny, půmazańyc, mesyjosz") – cyntralno postać krześćijaństwa, podug Wańelije zołożyćel religije krześćijańskij, Syn Boży a zbawićel. Do wjynkszośći wyznań krześćijańskych tyż wćelyńy Bůga we uosobje Syna Bożygo. W islamje uznowany je za proroka. Jigo uokres żywobyćo datuje śe na roki uod uůn. 8-4 roku p.n.e. do ůng. 30-33 roku n.e.
Podug zapisůw we Wańelijach Jezus nauczoł u Galilyje a Judyje we Izraelu, zostoł skazany na śmjyrć a ukrziżowany we Jerozolimje zgodńy s wyrokym rzimskigo namjestńika (uać. praefectus[1]) Půncjusza Piłata, a trzećygo dńa po umarću zmartwychwstoł. Dźeła i nauka Jezusa uopisane we Wańelijach stanowjům podstawa krześćijaństwa. Nauka Jezusa zostoła przekazano śwjatu bez szkolorzůw mjanowanych apostołůma.


text:
Słowacy
Słowacy (słowaksce Slováci; singular muski Slovák, žónski Slovenka) su w etniskim zmysle zapadosłowjanski lud, kiž je předewšěm we wot lěta 1993 njewotwisnej Słowakskej žiwy. Woni předstaja titularny narod tutoho stata a wučinja tam wjetšinu wobydlerstwa (2011: 80,7 %). W preambli słowakskeje wustawy z lěta 1992 su definowani jako statny lud Słowakskeje.
Na swěće je cyłkownje něhdźe šěsć milionow Słowakow, při čimž su wulke skupiny mjez druhim w druhich europskich krajach žiwe (n. př. w Serbiskej, Čěskej a Madźarskej), ale tež zwonka Europy kaž na přikład w Zjednoćenych statach a Kanadźe.
Rěč Słowakow je słowakšćina, zapadosłowjanska rěč, kotraž je wusko přiwuzna předewšěm z čěšćinu, ale tež ze serbšćinu a pólšćinu.
Wjetšina Słowakow w Słowakskej samej je romsko-katolskeje konfesije.


text:
Ioniske mórjo
Ioniske mórjo (grichiski Iόvιo ΠέλaYoς – Ionio Pelagos, italski Mar Ionico , albański Deti Jon) jo źěl Srjejźnego mórja a pótakem teke źěl Atlantiskego oceana.
Lažy mjaz Italskej, Albańskej a Grichiskej. Na pódpołnocu granicujo z Jadrańskim mórjom. Na pódwjacorje granicujo z Siciliskej a je zwězane pśez Messinsku wudcynu z Tyrrenskim mórjom. Ma pódzajtšu jo zwězane pśez Korintski kanal z Egejskim mórjom.
Ioniske mórjo ma płoninu 169 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu dłymokosć 5121 metrow.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]


text:
Nalěśe
Za tym, až nalěśe na pódpołdnjowej abo pódpołnocnej połkuli kněžy, se mjazy pódpołnocnym a pódpołdnjowym nalěśim rozeznawa. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjazy pódpołdnjoweju a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se nalěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu. Togodla jo teke móžne, z pódpołdnjowego nalěśa pódpołnocnu nazymu slědowaś a nawopak.
Casowy rum[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zachopjeńk nalěśa se móžo pak astronomiski, toś pó połoženju zemje k słyńcu, pak se fenologiski pó stadiumje wuwiśa rostlinow póstaj.
Astronomiski zachopina se z nalětnym ekwinoktiumom:
- na pódpołnocnej połkuli 20. abo 21., w rědkich padach južo 19. měrca
- na pódpołdnjowej połkuli 22. abo 23. septembra
Z astronomiskim zachopjeńkom lěśa k lětnemu zawrośenju słyńca 21. junija se kóńcy nalěśe něnto pśecej na samskem dnju.
Pó fenologiji zachopina se nalěśe z prědnym kwiśenim regionalnje rozdźělnych družynow rostlinow. W pódpołnocnej hemisferje to zastupi powšyknje w mjasecach měrc, apryl a maj, w pódpołdnjowej hemisferje pak w septembrje, oktobrje a nowemberje.
W srjejźnej Europje zachopina se pótakem pódnalěto južo z prědnym kwiśenim sněgulkow, dopołne nalěśe jo pak akle z zachopjeńkom kwiśenja jabłušcynami dośěgnjone.
Toś ten casowy rum, w kótaremž pśiroda wóžywjujo, se w nimskem rěcnem wužywanju teke ako Frühjahr wóznamjeni.
W meteorologiji nalěśe zachopina se pśecej 1. měrca. Wóno bu z pśicynow wěcej jadnorego wjeźenja statistika na prědny źeń mjaseca scynjone a jo (meteorologiski glědane) – kaž teke tśi druge lětne case lěto, nazyma a zyma – dokładnje tśi mjasece dłujke. Tak se mógu lětne case wěcej jadnory do „suche“, „góruce“, „zymne“ atd. rozdźěla.
Wucynk na cłowjeka[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Z stupajucej swětłowej intensiwnosću se wósebnje pśi primitiwnych ludach wěcej serotonina a dopamina wusypuju (w ciwilizowanych kulturach se njezměnijo pśez wuměłsku swěcu pśiwzeta swětłowa intensiwnosć). Toś te se staraju za w cełku lěpše strowotny staw a wustatkuju lažku euforiju. Teke žycenje pó partnera jo pśi nejwětšych ludach w nalěśu mócne, wowołowany mjaz drugim pśez pówušone wusypowanje hormonow. To jo pak wědomnostnje njeje dopokazane. Zazdaśim graju optiske powabki pśez lažčejšu drastwu wětšu rolu.
Na rozdźěl wót toś tych tak mjenjowanych nalětnych cuśow nastanjo pśi někotarych ludach nalětna mucnosć. Toś ta se pśedewšym hyšći mócnje w kšwi eksistěrujucemu spańskemu hormonoju melatonin pśipišo, ale jo dokładna pśicyna hyšći njewujasnjona.
Lubowarjow pśirody a drogowarjow pśiwabjaju cesćej do pód gołe njebjo, a wjele gromaźi nalětne zela (na pś. kobołkojty pyšny kobołk) za wobnowjenje pódnalěśneje kuchniny.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Fenologija wopśimjejo pśednalěśo, prědne nalěśo a dopołne nalěśe
- Frühling, Sommer, Herbst, Winter… und Frühling (Film)
- Le sacre du printemps, Ballett von Igor Strawinski
- Styri lětne casy, prědna sajźba; wiolinowy koncert wót Antonio Vivaldi
- Primavera (nalěćo), mólba wót Botticelli
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Nalětnje fota, Fotowa galerija "Grundschule Friedrichsfehn" (nim.)
- "ZDF Abenteuer Wissen" wo temu (nim.)
- Fota nalěśa (nim.)


text:
Půłnocno Koryjo
Koryjańsko Republika Ludowo-Dymokratyczno, (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Půłnocno Koryjo, we skrůće KRLD) – państwo kůmůńistyczne powstołe we půłnocnyj tajli Koryjańskigo Půłwyspu po II wojńe śwjatowyj na terynach zajyntych uod Czyrwjůnyj Armiji. Totalitarno władza sprawuje uoparta na idei dżucze můnopartyja, Partja Roboty Koryje. KRLD grańica mo ze: Rusyjům na půłnocnym wschodźe, Chinůma na půłnocy, Republikům Koryje (Połedńowům Koryjům) uod połedńa. We Chinach a we samej Půłnocnyj Koryje krej mjanowany je Pukchosŏn ("Půłnocny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Han Půłnocny"; 북한; 北韓) to mjano popularne postrzůd mjyszkańcůw Połedńowyj Koryje.


text:
Krześćijaństwo
Chřeśćijaństwo (gr. Xpισtιavισuóς , uać. Christianitas) – religijo můnotejistyčno i familijo zwjůnzkůw wyznańowych, kere guošům naučańy uo mesyjůństwje i synostwje božym Jezusa Chrystusa, jygo mynčyńskij i uodkupjyńčej śmjyrći a zmartwychwstańu. Śwjyntům kśygům chřeśćijan je Biblijo. Nojwjynkšo religja na śwjeće pod wzglyndym ličby wyznawcůw (kole 1/3 ludnośći śwjata), bjorůnc pod uwaga wšyjstke uodůmy wchodzůnce we jej skuad. Zgodńy s Dźejůma Apostolskymi (11,26) "W Antjochje po roz pjyršy zmjanowano učńůw chřeśćijanůma" (gr. Xpισtιavός).
Pjerwotńy symbolym chřeśćijaństwa bůua ryba, zaś we III w. stou śe ńim křiž. Nawjůnzano we tyn sposůb do dwůch pjyršych liter greckych suowa Christos (chi i ro), a nastympńy tyž do ukřižowańa Jezusa Chrystusa. Wprowadzyńy křiža greckigo do chřeśćijaństwa připisuje śe mńichowi ygipskymu Pachůmjušowi (rok 322 n.e.).
Dokuadne uokreślyńy grańic tej religije je kwestjům spornům. Ńy wšyscy zaličajům do wyznań chřeśćijańskych (guůwńy s kulitego, co ńy uznojům istńyńo Bůga we Trůjcy Śwjyntej) Śwjadkůw Jehowy, mormůnůw, arjan a ńykerych nowych ruchůw religijnych, nawet kej te wyznańo uwažajům śe za chřeśćijańske.
Treść
Podstawy wjary[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Chřeśćijaństwo je objawjůnům religijům můnotejistyčnům: zakuodo wjara we jydynygo Bůga, kery je Stwůrcům śwjata. Wjynkšość chřeśćijan wyznoje dugmat tryńitarny (wjynkšość uznoje wjara we uůw dugmat za warůnek kůńyčny, by můc śe nazywać chřeśćijańinym), kery gośi, aže Bůg istńije we třech uosobach (hipostazach), čyli, aže Bůg je Trůjjydyny. Uoznača to, aže Bůg, co do natury je Jedyn, choć we třech Uosobach: kej Bůg Uojćec, Syn Božy (Jezus) i Duch Śwjynty. Koždo s uosůb Božych mo ta samo, jydno bosko natura i pozostaje we wzajymnej relacyji uosobowyj na zasadźe pochodzyń: Bůg Uojćec stanowi zasada pochodzyńo do Syna, a cuzamyn s ńim (wspůlńy – uac. filjoque – we tradycyji zachodńij, bez Syna – uać. per filium – we tradycyji wschodńij) do Ducha Śwjyntygo.
Bůg s miuośći do půgrůnžůnej we gřechu ludzkośći posuou swygo Jednorodzůnygo Syna kery "stou śe čuowjekym" i dokůnou dźeua zbawjyńo śwjata. Chřeśćijańy wjeřům, aže přijmujůnc uofjara Jezusa uzyskujům zbawjyńy i žyće wječne. W časach uostatečnych nastůmpi "zmartwychwstańy ćou" a Sůnd Uostatečny na kerym nastůmpi tajlůng na zbawjůnych i potympjůnych.
Chřeśćijańy ńykerych wyznań (m.in. katoliki i prawosuawńi) uoddajům tyž čeść Marii - matce Jezusa, śwjyntym i ańouům, kere to kulty rozpowšychńiuy śe uod IV stolećo.
Podstawowym přikazańym etyčnym chřeśćijan krům přikazań Dekalůgu je přikazańy miuośći Bůga a bliźńich (nawet ńypřoćeli).
Klasyfikacyjo wyznań i Kośćouůw chřeśćijańskych[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Chřeśćijańy wjeřům we jydyn Kośćůu powšychny ustanowjůny bez Jezusa, kej wspůlnota ludźi wjeřůncych i důnžůncych do zbawjyńo. Tajla s ńich uwaža, aže uowym Kośćouem je zgrůmadzyńy do kerygo noležům (chřeśćijańy ekskluzywńi), a inkša tajla – aže Kośćouem tym je ńywidźalno wspůlnota ludźi pouůnčůnych wspůlnům wjarům, noležůncych do růžnych wyznań (chřeśćijańy inkluzywńi). Pjyrše podejśće skuańo do uodmawjańo inkšym wyznańům prawa do nazywańo śe chřeśćijańskymi a prozelityzmu – nawracańo inkšowjercůw. Drůge skuańo do ekůmyńizmu a dostřygańo we inkšych wyznańach inspirujůncych wartośći. Bo we ramach chřeśćijaństwa fůnkcjůnuje wjela wyznań (dynůminacyji) te wewnyntřne tajlůngy můgům być bez wjernych traktowane kej nojwjynkša rano wspůučesnygo chřeśćijaństwa, nale tyž kej bůgactwo i wartość.
Klasyčny tajlůng dźeli chřeśćijaństwo na tři guůwne uodamy:
- katolicyzm i starokatolicyzm – uobejmujůncy přede wšyjstkym Kośćoů katolicki a inkše wyznańo katolicke, we tym marjawityzm i wyznańo starokatolicke, do kupy přez milijord wjernych,
- prawosuawje – do kerej zaličůmy prawosuawje (waśćiwe) a kośćouy wschodńy, cuzamyn přez 300 mln wjernych
- protestantyzm i anglikańizm – grupa wjelu růžnorodnych wyznań uobejmujůnca m. in. luterańizm, kalwińizm, metodyzm, prezbiterjańizm, baptyzm, ůńitarjańizm a pyntekostalizm, a tyž Anglikańizm i wyznańo episkopalne. Nojstarše s ńich wywodzům śe s XVI-wječnej Reformacyji.
Inkše wspůlnoty wywodzůnce śe s chřeśćijaństwa[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Na śwjeće istńije tyž wjela wyznań uznojůncych śe za chřeśćijańske, nale ńy uznawanych bez inkše wspůlnoty za chřeśćijańske. Přikuadym može być antropozofja Rudolfa Steinera, přijmujůnca reinkarnacyjo. S kolei we Stanach Zjydnočůnych powstou Kośćůu Jezusa Chrystusa Śwjyntych w Dńach Uostatńich, kerygo wyznawcy nazywańi sům mormůnami, gdyž uobok Bibliji uznojům ješče Kśynga Mormůna, kerům řekůmo spisali žydźi, keři wywyndrowali s Jerozolymy do Ameryki we VI stolećo před Chrystusym.
Ličebność chřeśćijan[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Wyznańo chřeśćijańske twořům jydno s nojwjynkšych religii, ščygůlńy ličnům we Ojropje a na terynach skolůńizowanych bez Ojropejčykůw – we Americe i Australiji.
Bardzo trudno je šacować dokuadna ličebność wyznawcůw, bo wjela s tych wyznań, we ščygůlnośći katolicyzm, praktykuje chřest ńymowlůnt i uwaža koždygo uochřčůnygo za swojygo wyznawcy, nawet ježeli zostou uůn čuůnkym inkšygo Kośćoua eli nawet religii. Jedynym sposobym na uopuščyńy Kośćoua za žyća je apostazyjo.
Šacůnkowo uobličo śe, aže chřeśćijaństwo wyznoje přez 33% ludnośći śwjata (ůngyfer 2,1 miljarda), we tym:
- ůngyfer 1,1 milijorda to katoliki
- 590 miljůnůw – protestańći
- přez 310 miljůnůw – prawosuawńi,
- 77 miljůnůw – anglikańy,
- ůngyfer 1,5 miljůna – Žydźi mesyjůńistyčńi


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with bol in pl.
Bolcie, Bolechow, Bolechowice, Bolechowice, Bolechowo, Bolecin, Bolecin, Bolejny, Bolemin, Bolen, Bolen, Bolescice, Bolescin, Boleslaw, Boleslaw, Boleslaw, Boleslaw, Boleslaw, Boleslawice, Boleslawice, Boleslawice, Boleslawiec, Boleslawiec, Boleslawiec, Boleslawiec, Boleslawiec, Boleslawiec, Boleslawow, Boleslawow, Boleslawow, Boleslawow, Boleslawow, Boleslawow, Boleslawowo, Boleslawowo, Bolestraszyce, Bolesty, Bolesty, Bolesty, Bolesty Nowe, Bolesty Stare, Boleszczyn, Boleszczynek, Boleszewo, Boleszkowice, Boleszkowice, Boleszyn, Boleszyn, Bolewice, Bolewice, Bolewicko, Bolimow, Bolimow, Bolimowska Wies, Bolity, Bolkow, Bolkow, Bolkow, Bolkow, Bolkow Zdroj, Bolkowice, Bolkowo, Bolkowo, Bolmin, Bolmow, Bolow, Bolszewo, Boltryki, Bolumin Nowy, Boluminek,
ADS


text:
Znojdźcie se jakiś cichy kōntek z dalsza ôd tulmy a larma. Zrychtujcie tyju, eli kafyju i jakich maszketōw. Możecie tyż ku tymu czytaniu zapolić jako świyczka. Bo „Listy z Rzymu” Zbigniewa Kadłubka sie niy do poczytōwać yno tak ganz ajnfach. To je lektōra, kero dopōmino sie coby sie nad nōm głymboko skłōnić a rozwożać, przeżywać ekstra kożdo tajla, bezma każde wyrożyni.
Bo Majster Kadłubek szrajbuje ku nōm brify ôd Romy. Ôd sztatu kery dlo Majstra je cyntrum świota jednako, kej bōł ônym za żywobycio srogich cysorzy eli filozofōw a cołki tyj hurmy, kero tam sie zowdy sjyżdżała ôd roztomajtych zajtōw i hauzyrōwała hań a stowiała roztosetliczne chałpy, eli yno ônego szabrowała, hajcowała a buliła. Sztatu papiyży a piyrszych chrześcijōn, nale tyż roztomajtych rojbrōw. Sztatu piyrszych prawideł, kere stowiały cywilizacjo ojropyjsko.
I szło by spytać Majstra we mowie, kero mo wyuczōno: „Quo vadis?” Eli tyż we mowie, kero je ônymu przirodzōno: „Kaj idziesz?”
A niyskorzij tyż ôd razu przidać: „Kaj nos kludzisz?” Bo to je zapytani, kere musowo trza se zadować przi czytaniu. Sztyjc ôd nowa. Bo tego dopōmino sie Majster. Bo istne brify sōm zrychtowane ku tymu. Coby za kożdym stōmpniynciym Majstra, sznupać za pasownym ôdpedzyniym. Majster szpacyruje po rōmskim trynku, pomiyndzy chałpami, kere pamiyntajōm Nyrona, Michoła Aniōła, Ôwidiusza, Pyjtra a Paulka. Przepływo bez ludzko tulma i dziwo sie na roztomajte persōny. Słucho mowy ôd Amerykōnōw, Niymcōw, Chińczykōw a tyż tych rodzōnych we Rōmie. Nale tyż słucho Petrarki, Maraia, Augustyna, Bynedykta i Franza Kafki. Sznupie za idyjami, prawidłami a istnościōm tego, co idzie zmianować czowieczyństwym. Szuko Zawierzynio, Dufności a Przonio. Ôd głymbokości czowieczyj dusze. Ôd głymbokości czasu a mōndrości skrytyj we bibliotykach.
Nale tyż zdało by sie zadać pytani: „Skōnd rajzujesz?” „Kaj je Twōj hajmat?” Bo kożdo rajza dopōmino sie ô skozani cylu ku kerymu sie zdōnżo, nale tyż placu ôd kierego sie napoczyno. A Majster rajzuje ku sztacie, kery se lygnōł na siedym gōrek ôd ziymie, kero se lygła pōmiyndzy hołdami. Ku starożytnym budōnkōm, roztomajtym dynkmalōm, ôd familokōw, kōminōw a szpicatych turmōw kościelnych. Ôd pszczyńskich a rybnickich ringōw i szyrokich modernych sztrasōw katowickich, ku przeszło dwatysiōncrocznym trynkōm. Ôd Kłodnicy, Rawy a goczałkowickigo plosa nade Tyber a Tyrryńskie Morze.
I Majster, ôbywatel cołkigo świota podług czowieczyństwa, ôbywatel Rōmy podług mowy, ôbywatel świota sowym szrajbowanego, je tak rychtig ôbywatelym tego mikrego kōńszczyczka ziymie, kery sie mianuje Gōrny Ślōnsk. Bo Majster kożdym sowym kere szrajbuje, kożdym dychniynciym, kożdym stōmpniynciym we dalekij Rōmie ônego piastuje we hercu a dowodzi, co fest mu przaje a ku kerymu mu tesno.
Brify Kadłubkowe to niy je ajnfachowo lektōra. To je lektōra, jako nasz Hajmat. Niyleko, uwzimajōnco, nale tyż zabrano i przidowajōnco mocka dobroty.
Toż zrychtujcie se tyju eli kafyju i poczytejcie, co Majster chce wōm pedzieć.
Irek Widera


text:
Durinski lěs
Durinski lěs (němsce Thüringer Wald) je lěsojte srjedźne horiny na juhu Durinskeje a twori zdobom sewjernu hranicu Frankowskeje. We wušim zmysle wobsteja horiny z něhdźe 70 kilometrow dołheho a 20 kilometrow šěrokeho hórskeho rjećaza mjez dolinu Werry pola Eisenacha a dołomaj rěčkow Schleuse a Wohlrose juhowuchodnje Ilmenauwa.
Hromadźe z Durinskimi šćěpjelowymi horinami, Frankskim lěsom a Šmrěčinami twori Durinski lěs rjećaz Durinsko-frankowskich srjedźnych horin, kotryž saha wot Werry hač k čěskej hranicy. Wone předstajeja zdobom wódny rozwod mjez Solawu (a Łobjom) na sewjerowuchodźe a Werru (resp. Weseru) kaž tež Mohanom (resp. Rynom) na juhozapadźe.
Cyłe horiny steja jako přirodny park pod škitom, jich žro twori krućišo škitany biosferowy rezerwat Durinski lěs. Přez nimale cyłu dołhosć hórskeho rjećaza wjedźe na hrjebjenju woblubowana pućowanska šćežka Rennsteig.
Najwyša hora w Durinskim lěsu je Wulki Beerberg (983 m).
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrona přirodneho parka Durinski lěs (němsce)
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text:
Facebook – internecowy społecznośćowy portal, we kerym zaregisztrowane użytkowńiki mogům tworzić nece, tajlować śe na zorty, posyłać uobrozki i wjadůmośći a używać roztomajte aplikacyje, kere sům własnośćům Facebook, Inc. ze śedźibům we Menlo Park we Kaliforńiji. We paźdźerńiku 2012 portal tyn mjoł już powyżyj 1 miljarda zaregisztrowanych użytkowńikůw[1]. Strzedńostolećo lo użytkowańikůw Facebooka to 22 lota[1].
Necowe uodwołańa[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Facebookowi nie straszne konta-widma. Zuckerberg ma już miliard!, paźdźerńik 2012 (pol.)


text:
Indus
Indus (sanskrit सिन्धु Sindhu; urdusce سندھ Sindh) je z 3180 kilometrami najdlěša rěka na indiskim subkontinenće, jedna z najdlěšich w cyłej Aziji a najwuznamniša rěka Pakistana.
Wón nastanje w horinach Transhimalaje w Tibeće z wjacorych lodowcowych rěčkow a běži přez rjećaz Himalaje w indiskej prowincy Ladakh a dale přez Kašmir do pakistanskeje prowincy Punjab. Podłu Indusa rozpřestrěwaja so hospodarsce najsylniše kónčiny Pakistana. Rěka słuži tam z pomocu wjele nasypow a kanalow powodźowanju najwjetšeje powodźowanskeje kónčiny na zemi. Za Hyderabadom twori Indus 7500 km² wulki rěčny delta a wuliwa so naposledk něhdźe 150 kilometrow južnje Karačija do Arabskeho morja.
Mjeno Indus pochadźa ze sanskrita, hdźež woznamjenja słowo सिन्धु (sindhu) prosće „rěka“. Tež Indiska jako kraj za Indusom dósta swoje mjeno w europskich rěčach wot rěki.
Kónčina při Indusu bě srjedźišćo jedneje ze zažnych wysokich kulturow, tak mjenowaneje Indusoweje kultury. Pozdźišo tworješe rěka wuchodnu hranicu mócnarstwa Aleksandra Wulkeho.


text:
Ryn
Ryn (němsce Rhein, francosce Rhin, nižozemsce Rijn) je wažna a dołha rěka w zapadnej Europje. Ryn je z 1.230 kilometrami po Dunaju druha najdlěša rěka a jeho přitočnišćo wobjimuje 224.400 km² we wósom krajach. Wužórli so w Alpach a ćeče přez Šwicarsku, Liechtenstein a Awstrisku do Bodamskeho jězora, z kotrehož přez Rheinfall wuběži, najsylniši wodopad w Europje. Dale běži přez Němsku, Francosku a Nižozemsku, hdźež so pola Rotterdama z deltu do Sewjerneho morja wuliwa.
Dla centralneho połoženja w srjedźoeuropskim kanalowym systemje je Ryn najwažniši wodowy puć Němskeje. Jako něhdyša hranica mjez Francoskej a Němskej hraješe nimo toho wulku rólu jako symbol němskeho nacionalizma a bu jako „wótc Ryn“ pomjenowany.
Najwažniše přitoki Ryna su Aare w Šwicarskej kaž tež Neckar, Mohan, Mosela a Ruhr w Němskej.
Wuznamne města při rěce su Basel, Strasbourg, Ludwigshafen, Mohuč, Koblenz, Bonn, Köln, Düsseldorf, Duisburg a Rotterdam.


text:
Fto?
Barbara Grządziel-Szylar
Co sam robi?
Człōnek Pro Loquela Silesiana ȏd 2009 roku, spōłautorka projektu.
Nasza piyrszŏ bohatyrka je Ślōnzŏczkōm z dziada pradziada. Poradzi gŏdać, nale gŏdŏ ino postrzōd swojij familiji abo czasym ze kamratami. Niy gŏdŏ we przestrzyni publicznyj – szewiec bez szczewikōw łazi. Propaguje idyjŏ ślōnskij gŏdki i poduczŏ swego chopa w dōma, coby poradziōł potym gŏdać z bajtlami.
Spōminŏ, że jeji matka, kej Basia bōła bajtlym, gŏdała wszyjskim we familiji, co niy śmiōm gŏdać do jejich bajtlōw po ślōnsku, skuli tego, że sie potym tak wynauczōm i bydzie jim we życiu ciynżko sie dogŏdać. Lepiyj, coby gŏdały ino po polsku. Nale kajś ta ślōnskojś ôstŏwŏ w czowieku i pokŏzuje sie w nŏjmynij ôczekiwanych sytuacyjach, bez przikłŏd kej jako jedynŏ przeczytała we szkole „Wojna trojańskŏ” i trza bōło jōm wykłŏdać inkszym na lekcyji polskigo i we nerwach miŏst rzucić pedziała ciepnōńć i bōła poprŏwianŏ bez rechtōrka, że tak sie niy gŏdŏ.
Trocha niyskorzij naszkryflała praca magisterskŏ ô wpływach czeskij gŏdki na ślōnskŏ, beztōż trefiōła do Pro Loquela Silesiana, coby poradziōła robić cosik wiyncyj dlŏ gŏdki. Nŏjlypiyj jejij je gŏdać z kimś, fto tyż gŏdŏ. I tak miała problym siy dogŏdać w pewnym regiōnie Polski, kaj robiyła i matki dŏwały bajtlōm do piyrwszyj klasy róg obfitości, a niy tyta. I nerwuje jōm, kej ftoś, fto sie dowiy, że ôna je ze Ślōnska kŏże jej cosik pedzieć po ślōnsku. Beztōż wymyślōła jedne zdanie, kere zŏwdy tedy gŏdŏ, a brzmi Ujek mi gŏdŏl, że na Fryncycie gryfne frele przedajōm yfnery.
Ôstatnio bōła tyż we delegacyji, kaj byli ludzie z roztōmajtych placōw w Polsce, ale bōła tyż dziołcha z Rybnika. Kej zaczyły ze sobōm gŏdać, ôzwali się inksze znerwowane, że rzadnie gŏdajōm i niy idzie tego sztrzimać i majōm sztopnōńć….
Inkszym razym, kej fest zmachanŏ naszkryflala SMS do kamratki, że lezie spać, kej je fest wykamanŏ. A ta jeji ôdpedziala, że do niyj po ślōnsku niy śmiy szryflać. I tedy sie ȏkŏzało, co wykamany to ślōnske słowo. Sytuacyji z dyskryminacyjōm je podōg niyj durch mocka, prawie kŏżdygo dnia idzie sie trefić z takowōm. Chciałaby, coby po projekcie, choby pŏra ludzi zaczło gŏdać, kej i kaj chce, bo w końcu to niyma gańba.


text:
Bałtycke Morze
Bałtycke Morze, Bałtyk – mjałke strzůdlůndowe morze na szelfje kůntynyntalnym we Ojropje Půłnocnyj. Połůnczůne ze Morzym Půłnocnym bez Ćeśńiny Důńske (Sund, Mały a Wjelgi Bełt) a Kattegat i Skagerrak. Za zachodńům grańicům Bałtyku przijmuje śe ćeśńina Sund a podwodny průg, kery ćůngńe śe na głymbokośći 18–20 m uod przilůndka Gedser (wyspa Falster) do przilůndka Darßer Ort (Darß). Dostymp do Bałtyckigo Morzo majům: Szwecyjo, Finlandyjo, Rusyjo, Estůńijo, Łotwa, Litwa, Polska, Mjymcy a Dańijo. Nojwjynkszo wyspa na Bałtyku je Zelandyjo, kero je tajlům Dańije.


text:
Chymijo
Chymijo (gr.: xnueίa – chemeia) to je nauka, kero bado natura i wuasnośći substancyji, a zwuašča přymjany tych substancyji, kej śe je cuzamyn zmješo[1]. Terozki wjadůmo, co přymjany substancyji wyńikajům s prow, wedle kerych atůmy uůnčům śe bez wjůnzańo chymične we myńi abo baři trwoue zwjůnzki chymične, a tyž prow wedug kerych wjůnzańo pynkajům i twořům śe půnowńy prowadzůnc do přymjan jydnych zwjůnzkůw we drůge, co śe mjanuje reakcyjůma chymičnymi. Chymijo zajmuje śe tyž roztůmajtymi wasnośćiůma substancyji wyńikajůncymi bezpośredńo s jejich budowy atůmowyj.


text:
Microsoft
Microsoft to je jydno s nojsrogszych na śwjeće firm we branży kůmputyrowyj. Nojbarzi znajůmo kej producynt systymůw operacyjnych MS-DOS a Microsoft Windows, a tyż paketa průgramůw bjurowych Microsoft Office. Spůłka zołożůno we 1975 uod Billa Gatesa a Paula Allena. Śedźiba mo we Redmond we stańy Waszyngtůn. Po wycofańu śe Billa Gatesa s prezesowańo, jeji prezesem zostoł Steve Ballmer. Podug danych za 2007 rok, Microsoft dowo robota lo 89 809 ludźi a uośůngo 14.065 mld $ zysku przi obrotach 51.122 mld $.


text:
- Szczegóły
- Harnaś
- Opublikowano: 02 kwiecień 2009
Downo nie pamiyntom taki zimy zeby sie teli casy wlekła.Dobrze ze juz cłowiek nie zyje ino z tej gospodarki bo jak by tak było ze śtyry krowy dwa cielynta z szesnoście łowiec jak to kiesik bywało to by juz trza było smyrecnik dawać bydlontkom bo potrawy by downo chybiało a ludzie by musieli kloski z fuzmelu jeś abo warmuz warzyć.Downi taki zimy bywały co sie tak wlekły wnet do maja ale teraz sie to nie zdorzo cynsto.Trzeba chyba bydzie piyknie Ponbocka pytaj zeby te zime ka prec łodchynył abo wyciągnoj z wionka co był w Matke Boskom Zielnom świyncony gadzigo zondła i pod blachy do śporcheta chynyj bo ponoć gadzi zondło dobrze łodganio taki złe pogody.Mozna by tez było wongielkow z kokocowego drewna na robij i na wode chynyj tez starzy godowali ze na złe casy dobrze tymi wongielkami mozna było łod cynić.Cowiek juz bylejako łozmyśluje bo go ta zima mierzi a nie bardzo mi sie widzi bagniątke iś świyncij po śniegu.Bo i co do ni dać jak zodnego zielo nika nic bo wsio za prane zomiyntami.A bagniontko mieć w chałpie po świyncone to wozno rzec bo cym bydymy łodganiać dujawice ,śompawice i kurniawy jak nie dymym z poświynconej palmy.Dej boze zeby sie juz ty śniegi brały potokami ku morzu bo juz jes tego doś!
Harnaś


text:
Syberyjo
Syberyjo (rus. Cибиpb) je geograficzno kraina rozlygowano we azjatyckij tajli Rusyji. Je zwada uo uůnyj grańice - podug ńykerych wlazuje do ńij tyż ruski Daleki Wschůd. Kej uůnygo wrachowywać, grańice Syberyji to Ural na zachodźe, Arktyczny Uocean na půłnocy, Pokojny Uocean na wschodźe a Kazachstan a Můngolijo na połedńu. Ferwaltůngowo je potajlowano na:
- Jakucyjo (Republika Sacha)
- Burjacyjo
- Tuwa
- Ałtajsko Republika
- Chakazyjo
- Ałtajski Kraj
- Krasnojarski Kraj
- Zabajkalski Kraj
- Chanty-Mansyjski Autůnůmiczny Uokryng - Jurga
- Jamalsko-Ńyńecki Autůnůmiczny Uokryng
- Tjumyński Uobwůd
- Uomski Uobwůd
- Nowosybirski Uobwůd
- Tomski Uobwůd
- Irkucki Uobwůd
- Kemerowski Uobwůd,
ze kerych wszyjstke krům Jakucyji wlazujům do Syberyjskigo Federalnygo Uokryngu, a kej by wrachować Daleki Wschůd, tyż:


text:
Dešć
Dešć je najčasćiša forma zliwkow z mróčelow. Wón wobsteji z wody, kotraž po kondensaciji pary přez swoju wahu (ćežitosć) na zemju pada.
Zdźěla wobsteji dešć tež z procha a z aerosolow, kotrež do atmosfery zestupachu. Tute wobstatki postajeja pH-hódnotu dešća.
Forma dešća hodźi so po nastaću, času, intensity, skutkowanju a geografiskim jewjenju rozeznawać. Krute spadki, kaž na přikład krupy, krupički abo sněh, wobsteja ze zmjerznjeneje wody a kondensaciskich spočatkow a jewja so tež hromadźe z dešćom.


text:
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik (ros. Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP, trb. Sojuz Sowjetskich Socjalističeskich Rjespublik, trl. Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik) inakszy SSSR, Sojusz Sowjecki – historyczne, totalitarne państwo socjalistyczne we Ojropje půłnocnyj a wschodńij a Azyje půłnocnyj a strzodkowyj.
Uobjymowoło plac kole 22 mln km² uod Bałtyckego Morza a Czornygo do Pacyfiku (nojsrogsze we historyji nowożytnyj śwjata), istńoło uod 30 grudńa 1922 do 26 grudńa 1991.
Republiki sojuszu[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
S kůńcym swojigo istńyńo, we 1991, SSSR mjoł do kupy pjyntnośće republik (Zakałkasko FSSR we 1936 roku podźelůno na Armyńsko SSR, Azyrbejdżańsko SSR a Gruźińsko SSR; Karelo-Fińsko SSR wklůdzono do Ruskij FSSR we 1956 roku). Nojsrogszo s republik, tako skuli ludnośći, placu, jako śyły polityczno-ekůnůmicznyj, bůła to Rusko FSSR. S kůńcym istńyńo tygo państwa we SSSR kole uůnych 15 republik bůuo tyż 20 republik autonomicznych, 8 uobwodůw autonomicznych, 10 uokryngůw, a jeszcze 6 krajůw a 123 uobwodůw.


text:
Kałmycyjŏ (rus. Pecпyблиka KaлMыkия,kałm. XaлbMr Taңhч) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje. Republika znŏjduje siy we regiōniy Pōłnocnegŏ Kaukazu. Stolicōm Kałmycyje je Elista.
Kałymckŏ populacyjŏ posiydzŏ 289 481 perzonōw (2010) hlawniy Kałmyki a Ruski. To je jedyny regiōn we Ojropie, we kerym dōminuje Buddyzm.[2]
Kałmycyjŏ s 76 100 km2 placym je usitułowōny na połedniyu Rusyje. Bez Republike przepływŏ Wołga.
Regiōn graniczy ze Wołgograckim Ôbwodem, Astrachańskim Ôbwodem, Dagestanem, Stawropolskim Krajem a Rostowskim Ôbwodem.
Srogie surowce Kałmycyje to:[3]
Przipisy


text:
Beno Rewjerk, Jandytar Hajnka, Borbora Šołčina a Jan Handrik słušeja k załožerjam serbskeho folklorneho ansambla w lěće 1980. Ansambl zapřija do swojich wjace hač 40 čłonow młodźinsku rejowansku skupinu, kaž tež hercow a musku spěwnu skupinu "Přezpólni". Rejowarjo nazwučuja a předstajeja publikumje folkorne reje po serbskim ale tež po wašnju słowjanskich přećelow. Wězo wobrubja tute wustupy wšelakore drasty ze swěta folklory, mjez nimi wosebje často wužiwana serbska katolska narodna drasta.
Kombinacija mjez rejemi a spěwami wothraje so na mnohich wustupach, kotrež traja po potrěbje mjez 10 mjeńšinami a jednej hodźinu. Nimo toho přewza so tež rady moderacija k tomu, w kotrejž sposrědkuja so informacije wo nałožkach a tradicijach Serbow.
Najwjetša přiležnosć za ansambl so šěrokemu publikumje prezentować, skići so na mjezynarodnym folklornym festiwalu "Łužica", kotrež wotměje so wot 1995 kóžde druhe lěto w Budyšinje, w Hochozy a w Chrósćicach. Při tutym wulkim evenće je ansambl jedyn ze sobuorganizatorow.
Wšelake wukrajne turneje wjedźechu serbski folklorny ansambl dotal hižo do Čěskeje, Pólskeje, Rakuskeje, Słowakskeje, Słowjenskeje, Ruskeje, Litawskeje, Letiskeje, Belgiskeje, Rumunskeje, Madźarskeje a do Běłoruskeje. Přichodna lětna turneja wjedźe ansambl zaso do Słowjenskeje na festiwal. Sćěhuja dalše wustupy we Łužicy a druhich kónčinach Němskeje.
Wažne při wšěm wjeselu při spěwanju, hudźenju a rejowanju je pěstowanje serbskich tradicijow a reprezentowanje tutych před hosćimi z wukraja, kaž tež zeznajomnjenje serbskeje kultury z kulturami druhich krajow.
K najwjetšim wuspěcham ličitaj zawěsće dobyće myta Domowiny za dorost w lěće 2000 a dobyće myta za najlepše předstajenje na mjezynarodnym folklornym festiwalu "Stražnice" w lěće 2003. Zhromadnje ze serbskej dujerskej kapału Horjany předstaješe serbski folklorny ansambl serbski katólski kwas na tutym festiwalu, kiž liči k najwuznamnišim folklornym festiwalam Čěskeje Republiki.


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with ols in pl.
Olsynka, Olsza, Olsza, Olsza, Olszaki, Olszamowice, Olszana, Olszanica, Olszanica, Olszanica, Olszanica, Olszanica, Olszanica, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanka, Olszanki, Olszanki, Olszany, Olszany, Olszany, Olszany, Olszany, Olsze, Olsze, Olszek, Olszew, Olszew, Olszewice, Olszewiec, Olszewka, Olszewka, Olszewka, Olszewka, Olszewka, Olszewki, Olszewko, Olszewko, Olszewnica, Olszewnica, Olszewnica, Olszewnica Mala, Olszewnica Nowa, Olszewnica Stara, Olszewnik, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo, Olszewo Bolaki, Olszewo Borki, Olszewo-Borki, Olszewo Borzymy, Olszewo Gora, Olszewo Korzybie, Olszewo Tosie, Olszewo Wegorzewskie, Olsznowo, Olszowa, Olszowa, Olszowa, Olszowa, Olszowa, Olszowa, Olszowa Dabrowa, Olszowa Wola, Olszowe, Olszowice, Olszowice, Olszowice, Olszowiec, Olszowiec, Olszowiec, Olszowiec, Olszowiec, Olszowiec A, Olszowiec B, Olszowka, Olszowka, Olszowka, Olszowka, Olszowka, Olszowka, Olszowka, Olszowka, Olszowka Dolna, Olszowka Gorna, Olszowka Stara, Olszownica, Olsztyn, Olsztyn, Olsztyn, Olsztyn, Olsztyn, Olsztynek, Olsztynek, Olszyc, Olszyn, Olszyna, Olszyna, Olszyna, Olszyna, Olszyna, Olszyna, Olszyniec, Olszyniec, Olszynka, Olszynka, Olszynka, Olszynka Grochowska, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny, Olszyny Nowe, Olszyny Stare,
ADS


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with les in pl.
Lesce, Lesiaki, Lesica, Lesica, Lesica Kolonia, Lesie, Lesiec, Lesiecin, Lesieniec, Lesieniec, Lesieniec, Lesiew, Lesiny Male, Lesiny Wielkie, Lesiopole, Lesiow, Lesiska, Lesisko, Lesisko, Leska Kolonia, Leskie Zasole, Lesko, Lesko, Lesmierz, Lesna, Lesna, Lesna, Lesna, Lesna, Lesna, Lesna, Lesna, Lesna, Lesna Dolina, Lesna Jania, Lesna Kamienna Gora, Lesna Kolonia, Lesna Podkonarze, Lesna Podlaska, Lesna Podlaska, Lesna Stara Wies, Lesna Woda, Lesne, Lesne, Lesne, Lesne Chalupy, Lesniaki, Lesniaki, Lesniaki Szczercowskie, Lesniakowizna, Lesnianki, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica, Lesnica Gosie, Lesnica Zanie, Lesnice, Lesnictwo, Lesniczowka, Lesniczowka, Lesniczowka, Lesniczowka, Lesniczowka, Lesniczowka, Lesniczowka Borow, Lesniczowka Kelmana, Lesniewice Male, Lesniewice Wielkie, Lesniewo, Lesniewo, Lesniewo, Lesniewo, Lesniewo, Lesniewo, Lesniewo Dolne, Lesniewo Wielkie, Lesnik, Lesnik, Lesniki, Lesniki, Lesniki, Lesniki, Lesniki, Lesniki, Lesniki, Lesniow, Lesniow Maly, Lesniow Wielki, Lesniowice, Lesniowice, Lesniowka, Lesniowka, Lesniowka, Lesniowka, Lesno, Lesno, Lesnogora, Lesnowo, Lestkowo, Leszcz, Leszczana, Leszczanka, Leszczanka, Leszczanka, Leszczany, Leszczany, Leszczawa Dolna, Leszczawa Gorna, Leszczawka, Leszcze, Leszcze, Leszcze, Leszcze, Leszcze, Leszcze, Leszcze Czesciowe, Leszczewek, Leszczewo, Leszczewo, Leszczka, Leszczka Duza, Leszczka Mala, Leszczkow, Leszczno, Leszczowate, Leszczydol, Leszczydol Nowiny, Leszczydol Podwielatki, Leszczydol Pustki, Leszczydol Stary, Leszczydol Zalesie, Leszczyn, Leszczyn, Leszczyna, Leszczyna, Leszczyna, Leszczynek, Leszczyniec, Leszczynka, Leszczynki, Leszczynki, Leszczyno Ksieze, Leszczyno Szlacheckie, Leszczynskie Wojewodztwo, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny, Leszczyny Duze, Leszczyny Male, Leszkiemie, Leszkowice, Leszkowy, Leszna Gorna, Leszno, Leszno, Leszno, Leszno, Leszno, Leszno, Leszno, Leszno, Leszno, Leszno Dolne, Leszno Gorne, Lesznowola, Lesznowola, Lesznowola, Leszyce,
ADS


text:
Armyńijo, Republika Armyńije (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo na Zakaukaźu. Grańica mo s Gruzyjům, Iranym a Azerbejdžanym - jygo guůwnům tajlům a tyž azerskům eksklawům Nachiczewan. Ńy mo dostympu do mořa. Kraj je gůřysty, ůng. 90% jygo powjyřchńe ležy powyžyj 1000 m n.p.m. Nojwyžšym ščytym je wygosuy wulkůn Aragac (4090 m n.p.m.). Podug uormjańskij powjarki, Uormjany pochodzům uod Togarma, prawnuka Noego. Přijyńy uůńi chřeśćijaństwo na anfangu III wjeka. We lotach 1895 a 1915 mjouy plac dwje wele ludobůjstwa we kerych uod Turkůw poginyuo ůng. 1-1,5 mln. Uormjanůw. We lotach 1922 -1991 Armyńijo bůua wćelůno do SSSR.
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons: Armyńijo


text:
Slōnskŏ gŏdka to bōła piyrszŏ mŏwa, w keryj wyszkolyli mie moje ôjce. Niyskorzij po ślōnsku gŏdołech tyż na placu i na pauzach we szkole. Nasza gŏdka bōła dō mie fest wertownŏ, beztōż chciołech, coby inksi tyż mieli możność sie z niōm ôbznajōmić. Skuli tego sprŏwiōłech (do kupy
z kamratym) facebookowy fanpage Slōnski suchar na dzisiej, poczōn żech tyż rychtować teksty po ślōnsku do lokalnych cajtōngōw. Yntlich zaczōn żech przekłŏdać na ślōnski. Robota przi ślōnskij gŏdce dŏwŏ mi kupa uciechy, tym barzij, co bez to ślōnskigo je wszyndy corŏz wiyncyj.
A to je do mie fest ważne.
Beztōż ôdewrziłech piyrsze na świycie biōro przekłŏdōw, kere szpecyjalizuje sie we ślōnskij gŏdce. Zaprŏszōm Cie do spōłprŏcy z naszym zespołym. To filologi, fachmany ôd nowych technologijōw, ale zaôbycz ludzie, kerzi przajōm ślōnskij gŏdce. Kej ôbieresz nasze usugi, to mŏsz gwarancyjŏ, co dostaniesz przekłŏd wielgij jakości.


text:
Brazylijo
Brazylijo (połne mjano: Federacyjno Republika Brazylije; port.: Brasil, República Federativa do Brasil) – nojwjynksze podug wjyrchu a wjelośći ludźi państwo we Połedńowyj Americe.
Zaludńůno uod Indjanerůw uod ńy myńi kej 6000 rokůw przed jeji uodkryćym bez Portugalczykůw kole 1500 roku. Jeji kolůńizacjo bůła bez nostympne 300 lot. Uod poczůnku stolećou naśilůły śe důnżyńo do samostanowjyńo, aże we 1822 princ-rygynt Pyjter I uogłośůł samostanowjyńy Brazylije. Na kůńec XIX stolećo a we poczůnkach stolećou bůł sam wjelgi napływ ymigrantůw ze Ojropy.


text:
Italsko godka
Italsko godka (it. lingua italiana, italiano posuchej) – indoojropoejsko godka, kero przinoleży do skupiny růmańskich godkůw. Wespůłbytuje ze inkszymi noworůmańskimi godkůma a mo moc regijůnalnych waryjantůw, ńyrzodko uodtajlowujůncych śe uod ńi a stanowjůncych dali regijůnalne godki.
Italski je uoficjalny we Italiji, San Marino, Szwajcaryji (wespůł ze francuskim a mjymjeckim, kej to retorůmańsko godka je uoficjalno ino we Gryzůńiji) a tyż we Watykańe (ze łaćinům). Je drugům godkům we Istryji (Chorwacyjo) a, do kupy ze słowyńskům godkům we mjastach Pirůn, Izola a Koper we Słoweńiji.
Ńimo tygo, co ńy je we tych krajach sztyjc italsko godka godano a ńy je skiż tygo wykorzistywano we uoficjalnym prawjyńu, je pospoliće rozůmjano we Můnako, na Malće, Korsyce we Nizzardo (Francyjo) a we myńszych skupinach we Libiji a Algeryji.
Italsko a ślůnsko godka[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
We ślůnskij godce do śe uwidźeć jakich słůw a ausdrukůw, kere majům italske pochodzyńy. Przikłodym takigo moge być zozwůr (it. zenzavero), paryzol (it. parasole) a tyż i take typowe ślůnske słowa, kej galoty (it. caligotte). Ńy je ale takich wyrazůw kupa, skiż tygo, co prymarny ajnflus na ślůnsko godka mjoł mjymjecki a polski.


text:
Ł±ka wele Poldka
Legenda głojsi, że Napoleon wracajonc z nieudanyj wyprawy na
Rusa przełajzioł przez Krampam. Jak boł na końcu krapmy, to jygo żołnierze włajziyli
do chałp i pytali se, czy daleko jeszcze do Paryża. Ludzie ani nie wiedzieli
kaj je Paryż, ale nazwa do dzisiej została. Napoleon przebywoł sam połra dni,
jygo żołnierze byli festy zmanczyni wojaczkom, niektórzy z nich sam poumierali.
Specjalnie dloł nich zrobiono cmentarz. Dzisiej już na tym miejscu nie ma cmyntarza-
jest ł±ka. Ale duszyczki tich poległich nie umiom zaznać spokoju, bo kożdygo
roku, choćby był najwiynkszi hic- to dycki, jak ludzie tam siano suszom, to
mujsi conajmni przez jedyn dziyń dyszcz padać. Joł kiedy¶ w to nie wierzoł,
ale kożdygo roku to obserwujam i muszam padać, że sprawdzoł se to za kożdym
razym.
Wstecz


text:
Szport
Szport to sům roztomajte formy fizycznyj a filipowyj aktywnośći, kere sům podejmowane lo szpasu abo lo rywalizacyje. Uode rekreacyje uodrůżńo śe tym, co jygo dyscypliny majům richtich uokryślůne regle. We ńykerych dyscyplinach rywalizuje śe samymu ze sobům (alpińizm, ekstrymalne szporty). Szporty idźe potajlować na indywidualne a manszaftowe, a podug inkszygo kryteryjům szport tajluje śe na amatorski a zawodowy. Uosobliwe dyscypliny sům zuorgańizowane we krajowe a mjyndzynorodowe federacyje, kere uorgańizujům szportowe zawody. Ibůngi a szkolyńa uorgańizujům szportowe kluby, abo szportowe szule.


text:
Mailand
Mailand (italsce Milano) je z 1,3 milionami wobydlerjow druhe najwjetše město Italskeje a stolica Lombardiskeje. Mailandski metropolowy region ma něhdźe wósom milionow wobydlerjow a je najwjetši w Italskej.
Město leži w runinje mjez rěku Po na juhu a wuběžkami Alpow na sewjeru. Srjedźowěkowske kanale, zwjazujo Mailand z hornjoitalskimi jězorami a lombardiskimi rěkami, mějachu hač do 20. lětstotka wulki wuznam za hospodarstwo. Přez město same běžitej rěce Olona a Lambro.
Sydlišćo je keltiskeho pochada a dožiwi pod romskim knjejstwom spěšny pozběh. W běhu swojich stawiznow steješe Mailand pod wliwom němskich, francoskich a rakuskich kejžorow a wuwiwaše so po zjednoćenju Italskeje w druhej połojcy 19. lětstotka k najwjetšemu industrijnemu městu. Dźensa je wodźaca kulturna, medijowa a modowa metropola Italskeje kaž tež uniwersitne město a jako sydło italskeje bursy tež jedne z mjezynarodnych financowych srjedźišćow.
Dźakowano swojemu přijomnemu połoženju w sewjeroitalskej runinje rěki Po je Mailand tež wažne wobchadne křižowanišćo železniskeje a awtodróhoweje syće kaž tež druhi najwjetši lětarstwowy suk z třomi mjezynarodnymi lětanišćemi.
Mjeno Milano pochadźa z łaćonskeho Mediolanum, zestajenki z medio („wosrjedź“) a planum („runina“).
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Bracia i [...]
Homilia Arcybiskupa Katowickiego; Bieruń, 25 stycznia 2019 roku
Homilia Arcybiskupa Katowickiego, Tydzień Ekumeniczny, 21 stycznia 2018 roku
Słowo Arcybiskupa Katowickiego na Nowy Rok 2019
Słowo Arcybiskupa Katowickiego; 30 grudnia 2018 roku
Słowo Arcybiskupa Katowickiego do Wyższych Przełożonych Zakonów Żeńskich; 17 grudnia 2018 roku
Homilia Arcybiskupa Katowickiego, Pogrzeb biskupa Gerarda Bernackiego, 29 grudnia 2018 roku
Homilia Arcybiskupa Katowickiego, Boże Narodzenie 2018
Homilia Arcybiskupa Katowickiego, Katedra, Pasterka [...]
Z okazji Świąt Bożego Narodzenia metropolita katowicki abp Wiktor Skworc składa wszystkim diecezjanom serdeczne życzenia


text:
Wóda
Wóda jo chemiska wězba, kótaraž jo njewuzbytna za wšych žywych byśow na zemi. Wóna pód normalnymi wuměnjenjami jo žydka pśi temperaturach mjaz 0 °C a 100 °C. Pód škrějnym dypkom bywa kšuta maśizna, a to lod. Nad warjeńskim dypkom bywa para.
Wóda wobstoj z wóźika a kislika w poměrje 2:1. Wona wopśimjejo w drobnych kopicach śěžku wódu.
Tśi běrtyle powjerch zemje su pśikšyte pśez wjeliku kopicu wódy, oceany. Cirkulacija wódy mjaz oceanami a powětšom zwětšego kreěrujo wjedro.
Wóda jo głowny napoj wšych zwěrjetow.
Wjele maśiznow se móžo we wóźe rozpušćaś, pśi tom rozpušćonosć wótwisujo wót maśizny a temperatury. Rozpušćonosć płunow wóteběra z pśiběrajuceju temperaturu, mjaztym až rozpušćonosć solow pśiběra z pśiběrajuceju temperaturu.
Wopśimjeśe
Kakosći[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Chemija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda jo wjelgin jadnora chemiska wězba. Jeje formula jo H2O. To wóznamjenijo, až molekul wódy ma 2 atoma wóźika, a 1 atom kislika. Temperatura, pśi kótarejž wóda bywa lod, jo 0 Celsius pód normalnym atmosferiskim śišćom; temperatura, pśi kótarejž wóda se wari, definěrujo 100 Celsius pśi normalnym (morjoniwownym) atmosferiskim śišćom. Wóna jo jadnučka substanca, kótaraž se śěgnjo, gdyž bywa lod.
Jadnora ale wažna a jónkróćna kakosć wódy jo, až jeje kšuta forma plěwa na žydkej. Kšuta faza jo mjenjej gusta ako žydka wóda, dla geometrije mócnych wóźikowych wězbow kótarež se jano pśi niskich temperaturach zdźěluju. Togodla dłymoka wóda wóstanjo žydka, śoplejša ako lodowy powjerch, a wódowe organizmy (prědnje žywe organizmy na zemi) mógu lodowe wuměnja pśežywiś.
Śěžka wóda, połśěžka wóda a pśeśěžka wóda[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mimo „normalneje“ wóda eksistěrujo teke tak mjenjowana „połśěžka wóda“, „śěžka wóda“ (deuteriumowy oksid) a „pśeśěžka wóda“ (tritiumowy oksid). Pśi śěžkej a pśeśěžkej wóźe normalny wóźikowy atom (protium, symbol H) se pśez jeju śěžkej izotopa deuterium abo tritium narowna. Pśi połśěžkej wóźe, jaden wóźikowy atom se pśez deuterium narowna.
Śěžka wóda se wót wšedneje wódy we fyzikaliskich a chemiskich kakosćach rozeznawa, na pś. ma wušy škrějny dypk, warjeński dypk a je gusćejša. Na bazy wjelikeje masoweje diferency mjaz protiumom a deuteriumom a tritiumom, (kótarejž matej dwójnu a tšojnu masu), kinetiski izotopowy efekt jo wjelgin akutny. Dla narownanja normalneje wódy pśi chemiskich substancach rownowagowe reakcije změnja, což móžo na pś. k śěłoškódnym slědam w cłowjeskem śěle wóźiś.
Molekulowa geometrija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wódowy molekul wobstoj z dweju wóźikoweju atomow a jadnogo kislikowego atoma. Geometriski wódowy molekul jo kutny a wótpowědujo VSEPR-teoriji, AB2E2-typa. Dwa atoma wóźika a dwa pora elektronow su pśesunjonej do róžkow pśedstajonego tetraedra. Kut, kótaryž dwa O-H-wězba zacynjatej, jo 104,45°. Nastanjo dla wjelikeje pótrjeby na rumje lichotnych porow elekronow daloko idealnego tetraedrowego kuta (~109,47°). Dłujkosć O-H-wězbow jo něźi 95,84 pikometrow.
Biologija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda jo nejnotnjejša substanca za wšych žywych byśow, dokulaž ma wjele rědkich kakosćow kótarež su wjelgin wažne za žywjenje. Jo dobra rozpušćadło, a ma mócne pówjerchowe napněśe. Fryšna wóda jo nejgusćejša pśi 4 °C; jeje gustosć wóteběra, gdyž zamarzujo abo se wogrěwa. Kaž stabilny molekul w našej atmosferje, gra wažnu rolu ako absorbowadło ultrawioletnego promjenjenja. Dokulaž wóda ma wusoku specifisku śopłotu kótaraž stabilizěrujo klimu na cełem swěśe.
Wóda jo wjelgin dobre rozpušćadło, a rozpušćujo wěcej družynow substancow, kaž wšake sole a cukory, a wolažcujo jogo chemiske wzajomne statkowanje, kótarež pomaga kompleksne matabolizmy. Weto někake substancy se njederje měšaju z wódu, inkluziwnje wólejow a hydrofobnych substancow. Celowe membrany wužywaju toś tu kakosć aby starosćiwje kontrolěrowali wzajomne statkowanje mjaz swójimi wopśimjeśami a eksternymi chemiskimi wěcami. To bu pitśku wót pówjerchowego napněśa wódy wolažcowane.
Wódowe kapki su stabilne dla mócnego pówjerchowego napněśa wódy. Se móžo wiźeś toś te gdyž pitśku wódy bu kapana na njerozpušćony powjerch kaž głažk. Wóda se do chrapkow zwězujo. Toś ta kakosć jo trěbna za rostlinowu transpiraciju.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Na pówjerchu zemje se nagromaźujo wódowe mase běžece dołoj — na pś. rěcki a rěki — a stojece na wěstem niwowje — na pś. jazory, mórja, a oceany.
Otava rěka,
Kanada
Dokulaž wóda jo trěbna za cłowjeske, zwěrjece a rostlinowe žywjenje, jeje disponujomnosć ma wjeliku wažnosć sociusku a politisku. Pódlańska kórta pokaza pśez cerwjenu barwu kraje, kótarež lětnje wobsejźe mjeńšej ako 500 m³ wobnowjoneje wódy na wšogo wobydlarja. Žołta barwa pokaza disponujomnosć mjaz 500 a 1700 m³. Dokulaž někotare rěki, kótarež su wažne za wódowe zastaranje (na pś. Jordan, Kolorado), pśekšacaju krajowe granicy, su móžne mjazystatne konflikty wó pitnej wóźe.


text:
Měsačk
Měsačk (łaćonsce: Luna) je jenički přirodny satelit zemje, a pjaty najwjetši satelit w słóncowym systemje.
Přerězna distanca mjezy srjedźišćomaj zemje a měsačka je 384.403 km, něhdźe třicećikróćny přeměr zemje. Přeměr měsačka je 3.474 km, tróšku wjace hač štwórć přeměra zemje. To woznamjenja, zo wolumen měsačka je něhdźe 2 procentaj wolumena zemje, a přićahliwosć grawitacije na jeho powjerchu něhdźe 17 procentow tuteje zemje. Měsačk trjeba za dospołny wobběh wokoło zemje 27,3 dnjow (orbitowa perioda), a periodowe chabłanja w geometriji systema zemja-měsačk-słónco su zamołwite za měsačkowe fazy, kotrež so kóžde 29,5 dnjow (synodiska perioda) wospjetuja.
Měsačk je jeničke njebjeske ćěleso, ke kotrymž ludźo pućowachu, a na kotrymž ludźo přizemjachu. Prěni kumštny objekt, kotryž je grawitaciji zemje wućekny a blisko měsačka nimo lećeše, běše Luna 1 Sowjetskeho zwjazka; prěni kumštny objekt, kotryž trjecheše powjerch, běše Luna 2; a Luna 3 činješe prěnje fota ze zemje njewidźomneho boka měsačka. Tute podawki su so w 1959 wotměli. Prěnja swětnišćowa łódź, kotraž wuspěšnje mjechko přizemi, běše Luna 9, a prěnja swětnišćowa łodź bjez pilota, kotraž měsačk woblěći, běše Luna 10, wobě w lěće 1966. Projekt Apollo ze Zjednoćenych statow Ameriki běše jenička dotalna misija z wobsadku, za čas šěsć přizemjenjow mjez 1969 a 1972. Wuslědźenje měsačka přez ludźi skónči so z kóncom Projekta Apollo, hačrunjež někotre kraje plany připowědźichu, ludźi abo roboterowe swětnišćowe łodźe k měsačkej pósłać.
Wobsah
Pochad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksistuja rozdźělne teorije wo pochadźe měsačka. Wón je nic jenož mjeńši hač zemja, ale jara hinak. Zemja ma skalny powjerch z kapalnej wodu a jadro z kapalneho železa, štož skutkuje, zo zemja je magnetiska, měsačk wšak je cyle skalny. Faluje jemu powjerchowa woda, powětr, žiwjenje, magnetosfera a kontinenty. Wón je cyle mortwy swět bjez změnow, wothladajo wot wliwow meteoritow.
Dokelž wón je tak hinak, njeje měsačk jasnje na samsne wašnje kaž zemja nastał. Tuchwilu najbóle popularna teorija praji, zo zemja, hdyž je młoda była, bu přez wulki asteroid rozšćěpjena a z wulkeho krucha skały by měsačk nastał. Wšako měsačk je kaž skalny dźěl zemje. Samo nětko so měsačk jara pomału wot zemje wotsaluje.
Po druhej teoriji je měsačk njebjeske ćěleso, kotrež je zemja popadnyła. Ale fyzikaliski zakład za tajke popadnjenje jasny njeje.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
21. julija 1969: astronawtaj Neil Armstrong a Buzz Aldrin ze Zjednoćenych statow Ameriki přizemištaj na měsačku a běštaj prěnjej čłowjekaj, kotrajž druhi swět wopytaštaj. Cyłkownje 12 ludźi přizemichu za čas tutoho a pjeć slědowacych lětow hač do lěta 1972.
Zajimawostki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot zemje hodźi so widźeć, kaž měsačk kóždy měsac štyri fazy přeběži. Fazy měsačka rěkaja: młody měsačk, přiběracy měsačk, połny měsačk a woteběracy (tež: stary) měsačk. Měsačk zawinuje přiliw a wotliw na zemi.
Dla někotrych geometriskich a orbitowych fenomenow tutón bok njeje cyle konstantny, je móžne widźeć wot zemje něhdźe 55 procentow měsačkoweho powjercha. Zbytk bě absolutnje njeznaty hač do 7. oktobra 1959, hdyž sowjetska sonda Luna 3 pósła prěnje fota zadnjeho boka. 10. nowembra 1966 sonda Lunar Orbiter wot Zjednoćenych statow Ameriki 1 pósła prěnje wobrazy, z wyšej kwalitu, z wokołoměsačkoweho orbita.
Žiwjenje?[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po aktualnym wědźe žane žiwjenje na měsačku njeeksistuje. Bjez powětra a kapalneje wody je wón jara žiwjenja njepřećelski wobswět.
Najwjetši dźěl antikskich towarstwow měchu měsačk jako bóh (Selene w grjekskej mytologiji, Luna w romskej mytologiji), a aktualni nowopohanojo praktikuja kult wo jón jako aspekt změnjaceje bohowki. Dokelž je druha najbóle widźomne njebjeske ćěleso a jeho fazow dla měsačk je baza wjacorych kalendrow, kaž tutón Židow a moslemow. W někotrych rěčach wšědny dźeń (póndźela) je po měsačku mjenowany, kaž na př. němsce Montag. W alchimiji a při woponach měsačk so z kowom slěbro asociěruje.
Kartografija měsačka[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje mapy:
- 1647: Selenographia fare de Johannes Hevelius
- Giovan Battista Riccioli
"Geografiska" terminologija měsačka
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ (jendź.) National Space Science Data Center, websydło NASA
- ↑ (jendź.) JPL's HORIZONS system, Jet Propulsion Laboratory
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Słónco · Merkur · Wenus · Zemja · Mars · Ceres · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · Pluto · Eris
Planety · Miniplanety · Měsački · Meteoroidy · Asteroidy · Komety
Asteroidowe pasmo · Kuiperowe pasmo · Oortiska mróčel · Heliopause


text:
Marketing po ślōnsku
Szukŏsz fachmanōw, kere narychtujōm do Ciebie ryklamowŏ kampanijŏ pō ślōnsku? Cylnołżeś idealne - chyntnie to do Ciebie zrobiymy! Kej potrza Ci konceptu marketingowyj akcyje, treści ryklamy pō naszymu abo ślōnskigo lektora, kery nagrŏ prōmocyjny podcast do Twojich kliyntōw z Gōrnego Ślōnska, to sōm my do Twojij dyspozycyje!
Kampanije ryklamowe rychtowalimy do:
Robilimy tyż ze agencyjami:
Narychtujymy do Ciebie:
- ślōnske teksty ryklamowe podle briefu
- plany kampanije ryklamowyj w mediach tradycyjnych i społecznościowych
- materiały do outdoorowych akcyjōw promocyjnych
- atrakcyjny copywriting po ślōnsku
- graczki i kōnkursy po ślōnsku
- ryklamy do radyjŏka ze ślōnskim lektorym
- ryklamy wideo pō naszymu
- treści po ślōnsku w social mediach
Chyntnie robiymy zlecynia z krōtkim terminym!


text:
Jak je ciepło, to przeca niy byda włōnczoł1 bratruły2, żeby sie barzi3 pocić. Chōdne syrniki uwielbiōm, bo je z nimi mało roboty, niy sōm4 droge i majōm tyn ożyźwiajōncy, owocowo-śmietōnkowy smak. Czamu5 ze mango, jak we zygrōdkach6 idzie znojś7 tyla fajnych owocōw? Bo jak we sklepie widza fajne mango, kere je- jak sie je pomacoł- idealnie miynke, to niy przeleza8 dali9, jak go niy mōm10 we koszyku.
Co potrza?
600 ml syrka waniliowego
300-400 ml śmiytōnki11
3 łeżki żelatyny
paket12 kyjksōw13 maślanych abo i jakich zwykłych
dojrzałe, sroge14 mango
łeżka abo dwie masła
Zawarzcie15 we jakim gorczku 1/3 szklōnki wody i ôzpuście16 w ni17 żelatyna. Śmiytōnka ubijcie, dodejcie dō ni syrek, ochōdzōnoł18 żelatyna i pokrōne19 na byle jake kōnski20 mango. Kyjksy przesujcie21 na jako ściyrka i tak wygniyćcie abo wyklupejcie22 nudelkulōm23, żeby bōły jak nojmańsze24. Przeciepcie25 do miski i rozmiyszejcie ze masłym. Narychtujcie jako forma na torta. Na spodek26 nasujcie27 poła rozgniecōnych kyjksōw, potyn wlyjcie masa syrowoł, a na wiyrch28 zajś dejcie kyjksy. Terozki29 na połra godzin do lodōwki i… smacznego 🙂
1ō- samogłoska w wymowie między o i u; włączał
2piekarnika
3bardziej
4są
5dlaczego
6ogródkach
7znaleźć
8przejdę
9dalej
10mam
11śmietany
12paczka
13herbatników
14duże
15zagotujcie
16rozpuśćcie
17niej
18ostudzoną
19pokrojone
20kawałki
21przesypcie
22rozkruszcie
23wałek do ciasta
24najmniejsze
25przerzućcie
26dół
27nasypcie
28górę
29teraz


text:
Epòka żelazła
Epòka żelazła - zaczinô sã na Kaszëbach kòl 700 rokù przed Chr., w ti epòce bëła np. kùltura, chtërną archeòlodzë pòzwelë kaszëbską (pòmòrską, wschòdnopòmòrską). Smãtôrz pòmòrsczi kùlturë je np. w Trzebiôtkach. Lëdze ti kùlturë ùmarłëch nôprzód pôlëlë, a tedë chòwelë do glënianëch grónkach (pòpielnicowé ùrnë), jaczé pózni kłedlë do kamiannëch skrzëniowëch grobów. Te glëniané grónczi mògą miec prosto naznaczoné lëdzczé twôrze na se. Ti lëdze żëlë z gbùrzeniô, ale téż miele chòwã. rëbaczëlë, jachtowelë a zbiérelë, co jima dôwa nôtëra. Czej chto ùmarł, jegò cało pôlëlë. To, co pò nim òstało, kłedlë razã z darënkama zrëchtowónyma z metalu (żelazła abò bronzë) i keramiczi do grobù.
Bùtnowé lënczi[edicëjô | editëjë zdrój]
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
- Szczegóły
- Opublikowano: 09 listopad 2009
Jak jo bocym, to wiyncyj było takik co ta kcieli co zarobić a nie przedaj. Na tyn przykłod, to chodził po wsi śklorz. Dzisioj jak trzeba, to bierze sie kwatere z łokna ji sie jidzie do śklorza. Downij, to śklorz chodził po wsi som. Mioł takom skrzynie na selkak w ktorej były syby ji tom skrzynie dźwigoł na plecak. Nigdy zek sie ni mog nadziwić, ze tela tego mo ji ze sie mu ty syby niy łozbijom. A śklorz sed s tom swojom skrzyniom ji wołoł: „łoookna śkliiić, łoookna śkliiić”, łooobrazy, ji kto ta mioł sybe wybitom w łoknie, abo tez w łobrazie, to mu jom zaśklił. Łoć ta łokna w chałpak były maluśki, to ji tak ta skrzynia musiała byś łokrutnie ciynsko, bo śkło przeca nie jes leki. Drugim takim, ktorymu nie sło sie nadziwić, to był drociorz. Sed bez wieś ji tez wołoł: „gooorki drotować, talyyyrze, miiiski”. Jus ta moze nie wiela jes ludzi, co by wiedzieli jak drociorz drotowoł jaki zdziort. Bo widzicie, jak sie łozbije jaki gornek abo talyrz, to sie ty trzopki wychynie ji sie kupi nowy. Drzewij kiej ludzie ni mieli tela piniyndzy co dzisioj, to sie nic ni mogło skasyrować ji taki łozbity zdziort drociorz łumioł zdrotować coby był jak cały. Nie było takik klejow jak dzisioj co to wszystko klejom. To ze tyn drociorz zdrotowoł gliniany gornek abo jaki gorcek, to ta jesce nie było nic takigo, nale zdrotować talyrz abo miske, to juz był dziw. No ji na takij zdrotowanej misce sie jadło, w zdrotowanym gorku było mlyko a z drotowanego gorcka sie piło. Gorzyj jino było z myciym, bo wiycheć sie targoł na tyk drotak. Chodził tez po wsi ślajfiyrz co swojom masine tez nosił na plecak ji wołoł: „noooze, nooozycki, brzyyytwy do brusynio”. Ta masina co to jom dzisioj nazywajom ślifierkom, to była na pedał jam masina do sycio. Straśnie nom sie podobały jiskry, ktore leciały kiej tyn ślajfiyrz co brusił. Casym, to bez wieś jechali pogorzelcy. Jak sie komu spoliła chałpa abo jaki chyze a ni mioł asekuracje, to po tym jechoł po wsiak a ludzie mu ta dali scypte zboza, abo ziomniokow, casym siana gowiydzi abo ji ta co jinnego. Chodzili tez po wsi dziady, tacy co to nic ni mieli jino torbe ji kij. Starsi to ta bydom pamiyntać Pawła z Bystrej, Heromina, Marguśke abo Hanke Kulke, co to byli takimi dziadami jak z rodziny ji brało się jik do chałpy jak swojigo. Tyn Paweł z Bystrej, to ni mog chodzić a jesce ciongnoł taki mały wozecek, w ktorym woził co ta mioł, abo co mu ta ludzie dali. Chodził biydocysko cały cas w bosu, jino w zimie, to ta ty swoje chośle łowijoł jakimi chadrami. Zol nom go było, to my mu tyn wozecek casym ciśli kany do kympki. Kiedysik, to było tak, ze kozdo wieś to se miała swojigo dziada ji chowali go spod numeru. Było to tak, ze dziod kozdom noc społ w innej chałpie ji tam tez jod, bo tak kozoł wojt ji kwita. No ji widzicie, łoć ta nic ni mioł, nale dach nad głowom mioł pewny. Nale tez powiym wom, ze na takigo dziada to sie casym cekało kiej przyjdzie. Bo widzicie, jak nie było przy kim dzieci małe w chałpie łostawić, to ta dziod przypilnowoł ji dzieci ji chałpy. Nojlepso była tako co jom nazywali Marguśka. Łuna dzieci pilnowała, bawiła ji jesce jim śpiywała rozne pieśnicki. Bocym jednom, co sie zacynała: jak Najświyntso Paniynka po świecie chodziła, to swojigo synecka za roncke wodziła ...” Łu nos jeździł tez po wsi wozeckiym, samociąz, Majcher. Nie wiym jak sie nazywoł, jino tak wszyjscy na niego godali. Do tego wozecka, to zbiyroł po drodze kobylińce. Downij było duzo koni, to ji kobylińcow tez sie dało na drodze nazbiyraj. Ty kobylińce, to były potrzebne do hamry kany loli zielazo a kobylińce dawali do piosku z którego sie robiło formy. Sed tez casym bez wieś ziander z wielkim gwerym na ramiyniu. Nie jechoł autym ba sed se pomału, łobziyroł sie naobkoło ji na wszystko dawoł pozor. Jak mu sie co nie widziało, to napisoł śtrof abo skonierowoł kogo ta trzeja było ji jak było za co. Było jesce duzo jinnyk co ta casym śli abo jechali bez wieś. Jeździł dziekciorz co sprzedawoł dziecheć, ktory był dobry na kopyta koniom abo raci bydłu. Nosili ji wozili grabie, kosycki, karetki ji co ta jino kany. Nojwiyncyj to tego robowali w Kosarawie ji bez to łu nas godali, ze tam jes ciynski przemys.
No ji widzicie jak to sie zmiyniło. Juz ta nigdy nie łusłysymy: „łoookna śklić”, „gooorki drotować”, abo ji jinacyj. Już ji ta niy jes to tako wieś jako była drzewij. Powiym wom, ze mi zol tego wsyćkigo co jus na dobre łodesło ji nawet tej biydy co była jakosik tako swojsko ji tyk dziadow co byli jak rodzina. Nale cy dzisioj poradził by cłowiek tak zyćjak downij? Miyjcie się ta zdrowo.


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with wro in pl.
Wroble, Wroble, Wroble, Wroblew, Wroblew, Wroblew, Wroblew, Wroblewo, Wroblewo, Wroblewo, Wroblewo, Wroblewo Tartak, Wroblik Krolewski, Wroblik Szlachecki, Wroblin, Wroblin, Wroblin Glogowski, Wroblina, Wrobliniec, Wroblowa, Wroblowice, Wroblowice, Wroblowice, Wroblowka, Wroblowki, Wrocanka, Wrocanka, Wrocen, Wrocieryz, Wrocimowice, Wrocislawice, Wrociszew, Wrociszow, Wrociszow Dolny, Wrocki, Wroclaw, Wroclaw, Wroclaw, Wroclaw Pracze, Wroclawki, Wroclawskie Wojewodztwo, Wroczewo, Wroczkow, Wroczynszczyzna, Wroczyny, Wrogocin, Wrona Nowa, Wronczyn, Wronczyn, Wroniawy, Wroniawy, Wronie, Wronikow, Wronin, Wronin, Wroniniec, Wronino, Wronka, Wronka, Wronka, Wronki, Wronki, Wronki, Wronki Wielkie, Wronow, Wronow, Wronow, Wronow, Wronow, Wronowice, Wronowice, Wronowice, Wronowo, Wronowy, Wronska, Wronsko, Wrony, Wrony, Wrony, Wrotki, Wrotkow, Wrotkow, Wrotkowo, Wrotnow, Wrozenice, Wrozewy,
ADS