text:
Ludu Moj Ludu
Nasze betlyjki, godne betlyjki – audio
WILIJO
WILIJO
Zbliżo sie Wilijo, już za łoknym stoji,
w kożdym pomiyszkaniu chojinka sie stroji.
Kapry już we wannie nerwowo szpluchtajóm,
widać, że swój rychły kóniec przeczuwajóm.
Wszyscy sie radujóm, Syn Boży sie rodzi,
a do mnie ta radość jakoś niy przichodzi.
Bez myśl przelatujóm wspómniynia młodości,
kiedy te świynta bóły połne radości.
Prawdziwo chojinka, z lasu prziniesióno,
papiórzanóm ketóm piyknie przistrojóno,
glaskugle w świetle świyczek sie miechtały,
a pod chojinkóm – gyszynki leżały.
Stół rozcióngnióny na łobie dwie stróny,
a jeszcze do niego stolik przistawióny,
coby pomieścić talyrzy dwanoście,
bo króm nos, na Wiliji byli jeszcze goście.
Ciotka i kuzyn, choć kaj indzij miyszkali,
dycki we Wilijo z nami wieczerzali.
Pamiyntóm, jak wiecerzo dycki sie cióngnyła.
Dyć nos, łod wieczerzy, bardzij ciekawiyła
chojinka i paczki, co pod nióm leżały
i nasze łoczy do nich przicióngały.
Nareszcie my zjedli, paciyrz porzykali,
spod talyrzy pijóndze drap powycióngali
i kożdy, za rajóm, broł spod choinki,
zapakowane w paketach gyszynki.
Jo dycki dostowoł lacie abo zoki,
a roz to nawet nowiutke spodnioki!
Do dziołchów były rozmajte manele,
kere potrzebujóm nostoletnie frele.
Taszyntuchy, co mjały ranty heklowane,
rynczniki, co rok na ałsztojer zbiyrane,
a nikej, kosztym wielgego wydatku,
nelónowe pończochy, ze sztrichym na zadku!
Potym maszkytami i kyjksami ze szpyrki,
łobjodali my sie do samyj pastyrki.
Jak już po wieczerzy bóło posprzóntane,
przi chojince bóły kolyndy śpjywane.
Potym ciotka Mikla, ta, co kota miała,
nóm, dzieciom, to samo zowdy łosprowiała,
że kot we wilijo,cołkim ludzkim głosym,
mrałczy coś po cichu, pod swym kocim nosym!.
Przeca wszyscy ludzie ta prowda znajóm,
że w Wilijo zwierzynta po ludzku godajóm.
Jak my potym w chlywiku koza łodbywali,
to my przed chlywikym uszy szpicowali,
eli koza po ludzku nóm niy nawciepuje,
że i tyn nasz futer niy bardzo smakuje.
Trza prziznać, że niyroz nóm sie rozbeczała,
dyć po ludzku słowa złego niy pedziała.
Take to wspómniynia dzisioj mie nachodzóm,
kej dzieci z wnukami jakoś niy przichodzóm.
Dyć przidóm jutro, opłatkym sie dzielić
i wszyscy, dokupy bydóm sie weselić,
że sie narodziół Pón Jezus tyj nocy,
i nos wyretowoł ze djosieckij mocy.
Autor:B.Śmigała
OBLATEK
OBLATEK
♥
Bioły lekutki
Chlybiczek anielski
Kej sie nim dzielisz
Zdowosz sie wielgi
♥
Tela mo siyły
We swoji kruchtości
Łomiesz go z bliźnim
Tōż serce w miyłości
♥
Żole , utropa
Idōm do ciynia
Zbliżo sie dziyń wielki
Dziyń Bożego Narodzynia!
♥
Jo wasza kamratka
Oblatkym sie dziela
We tym chlybiczku
Na lepsze nadzieja!
♥
autor
Barbara Politaj
Wesołych Świont-opłatek,życzynia
Opłatek
Kolędy : When A Child is Born, With Bells On, Jingle Bells
Bożym Narodzeniem,
Pachnie już choinką,
Świątecznym jedzeniem.
Siądźmy wraz do stołów
Ciepło i rodzinnie…
Odświętnie, w zadumie,
Słowem… Wigilijnie!
Dzielmy się opłatkiem,
Uśmiechem, darami,
I poczujmy w sercach:
Nie jesteśmy sami!
Niech magia Wigilii,
W to Święto Rodzinne
Uczyni dni przyszłe,
Jakie być powinne.
Niech radość zagości
W sercach na dnie wiele,
Niechaj dni powszednie,
Przemieni w niedziele!
Niech tylko takie Święta będą dla Was
W noc wigilijnom
W noc wigilijną
Jest taki dzień nie podobny do innego.
Jest taka jedna noc co raduje każdego.
W noc wigilijną w blasku świec.
Melodia kolęd płynie w mroku.
Choinka lampkami wesoło migocze.
Oświetlając matki, łzami zroszone oczy.
Na dworze dzwony dzwonią radośnie.
Śniegiem sypie zima za oknem.
Matki myśli wspomnieniami płyną .
Kiedy był domowników pełny dom.
Dziś daleko od domu rodzinnego przebywają.
I Wigilię ze swoimi rodzinami przeżywają.
Chociaż los rzucił ich daleko stąd.
W sercu jej zawsze byli i są.
W myślach dzisiaj z nimi jest.
I z głębi serca im śle kolędę.
Jest taka jedna noc, do innej nie podobna.
Jedna cudowna co rozpoczyna święta.
Bo ta noc łączy wszystkich ludzi.
Bo w taką noc, Bóg się rodzi.
Maria Kostrzewa
W lichej szopie
W lichej szopie
W lichej szopie przy bydlyntach ,
dzieciontko tuli matka śwjynto
Dokoła i chłod i noc ciymno
i gwiazda co ośwjytlo rodzina śwjynto.
Zawiniynte w pieluszki dzieciontko śpi cichutko,
Jozef śwjynty czuwoi siedzi przy nich blisko.
Bydlontka na kolanach cud ten oglondajom,
i narodzone dzieciontko oddechym ogrzywajom.
Dziecionteczko śpi i cicho kwili,
kej do szopy przyszli pastuszkowie po chwili.
Anioł im powiedzioł wielko ta nowina
że Maryja w szopie urodziyła syna.
Na tako nowina pszylecieli wszyscy,
Mali i ci wielcy dary mu psziniyśli.
Za pastuszkami , najmnyjszy z nich gnoł
Ale żodnych darow bjydoczek nimjoł.
Jak se mo pokłonić małymu dzieciontku,
zaczon płakac i siod za wrotami w kontku.
Ale ta śwjynta noc pełno cudów była,
bo kaj mu spadła płaczka ,roslinka urosła i zakwitła.
Pszestoł zaroz płakać, kwiotkow biołych natargoł,
i zaros malutkymu dzieciontku pjykny darek doł
A daleko w świecie, trzy króle o dzieciontku sie dowiedzieli
By se mu pokłonić w droga zaroz wyruszyli.
Za mjastym w lichej szopie przy bydlyntach,
narodzone dzieciontko tuli matka śwjynto.
Kładzie go we żłobku na woniawym sianie,
i cichutko szepcze., Panie niech sie wola twoja stanie.
Bo ta śwjynto noc pełno cudów dokoła była,
i cudem była gwiazda kero wszystkich do szopy pszikludziyła.
Maria Kostrzewa
Świonteczno noc
Świonteczno noc
Przikryto biołym puchym śniega
po ciynżkim dniu ziymia zasnyła,
na ciymnym niebie kajś śród gwiozdek
ta Betlejymsko zaświyciła.
W koncie chojinka światłym mrugo,
skrzipi i trzeszczy mroz na dworze,
świonteczno noc radościom blysko,
Bydź pochwalony malućki Boże.
Znikły kajś utropy i bole,
topiom sie serca jak lod twarde,
to miłoś przeca jich złonczyła
złonczyła serca dusze harde.
Mocką łask bożych łobdzielone,
już myślom ło szczynśliwszym świecie,
kaj miłoś wziyna swoj poczontek
kaj prziszło na świat Boże Dziecie.
Dla Wszystkich domownikow SG niy yno życzynia wszystkigo dobrego
Niech cud Wilijnej nocy sprawi że nasze serca bydom kolybkom
w kerej zmiyszko na dycki ta malućko Bożo dziecina Niech do światu
pokój a nom i naszym familijom prziniesie zgoda miłoś i dostatek
Niech przi świontecznym stole nie zabraknie chleba i miejsca dlo spóźnionego
gościa. A tyn rok kiery idzie bydzie dlo kożdego lepszy niż łoński i prziniesie
nom yno to co dobre
Renia Sobik


c: text/html

text:
GYBURSTAG ŚLÓNSKIGO DÓMU
„Gynał prawie piyrszy roczek mijo,
jak Kalus „kamiyń wyngelny”wmurowoł.
Winszuja, byś dali sie tak rozwijoł.
Ślónski Dómie! Czim sie zdrowo!”
Tak żech napisoł łóńskigo roku.
Tego winszowoł żech sobie i Wóm.
By sie rozwijoł, krok po kroku,
nasz portal ślónski - Ślónski Dóm!
Dzisio nastypny roczek mijo,
jak Ślónski Dóm zagościół w i-necie.
I dali piyknie nóm sie rozwijo,
mo dómowników na cołkim świecie!
Ze Ameryki, Polski, Francyji,
Rybnika, Rudy czy Tworkowa -
- wszysko to ludzie naszyj nacyji!
Wszyskich kupluje nos ślónsko mowa!
We Ślónskim Dómu jedyn cel mómy:
dbać ło obyczaj i ślónsko nowa!
Jak wszyscy do tego sie prziłożymy -
- musi sie udać nóm to łobchować!
Autor:B.Śmigała

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dolny Ślůnsk
Dolny Ślůnsk (śl-mjym. Niederschläsing, pol. Dolny Śląsk, łać. Silesia Inferior, ńym. Niederschlesien) - tajla krajiny historycznyj Ślůnsk położůno we połedńowo-zachodńij Polsce nad strzodkowům Uodrům (podug tradycyje historycznyj kůnsek Dolnygo Ślůnska znojduje śe tyż we Czeskij Republice a we Mjymcach), kero właźi do wojewůdztw dolnoślůnskigo, lubuskigo a uopolskigo. Pora gmin właźi tyż w skłod wojewůdztwa wjelgopolskigo (uokolice Bralina). Krajina ta powjůnzano je ze plymjyńym Ślynżanůw, poczůnkowo zgrupowanych we uokolicach gůry Ślynży (kole Wrocławja), uod kerych wywodźi śe mjano Ślůnsk.
Nojwjynkszům gůrům Dolnygo Ślůnska (a tyż cołkjego Ślůnska) je Śńyżka.


text:
Ślůnsko mjymjecko godka
Ślůnsko godka (ślůnski djalekt mjymjeckij godki; śl. Schläsche Sproache abo tyż Schläsisch lub Schläs'sch, mjym.: Schlesisch abo Schlesische Sprache) - godka, kerům posůgiwaua śe rdzynno ludność Dolnygo Ślůnska a reliktowo tajla ludnośći Gůrnygo Ślůnska. Na ksztoutowańy śe suowńictwa godki mjaua ajnflus mjymjecko godka a tajlowo zapożyczyńo s godki polskij a czeskij (a raczyj morawskigo, fungujůncygo kejśik jako uodrymbno godka). Godka mo kod ISO sli.
[Sprowjej] Djalykta a gwary ślůnsko mjymjeckej godki
- Oberschläsch, mjym: Oberschlesisch (Gůrny Ślůnsk- ynklawy)
- Gleetzisch, mjym: Glatzer Dialekt / Glätzisch / Gletzisch (Źymja Kuodzko a uokolice)
- Mundart des Brieg-Grottkauer Landes (uokolice Brzygu a Grodkowa)
- Nordböhmisch (Liberec a uokolice)
- Kräuter Mundart / Kräutermundart (Wrocuaw a uokolice)
W tym dialekcie przedźwiyn - kiwała trocha godka osadnikůw ze Frankonii i Turyngii.
- Neiderländisch (mjyndzy Źelůnům Gůrům a Uoleśńicům)
- Gebergsschläsch, mjym: Gebirgsschlesisch (uokolice Sudetůw)
We rzeczowńikach a czasowńikach tygo djalektu sům przemjyńůne "en" na "a", lb: Kirschen - Kerscha, essen - assa, a sylaba zdrobńojůnco "lein" w reszće ślůnska "el" zmjyńo śe sam na "la", kej lb.: Bäumchen (Bäumlein) - Beemla, Töpfchen - Tippla
- Äberlausitzer Mundoart, mjym: Oberlausitzer Mundart (Görlitz, Dolnoślůnski powjat gůrnouůžycki a uokolice)
Zachowoua śe ślůnsko špracha do dźiśej. Tam je tyż sorbsko godka.
[Sprowjej] Bajszpil tekstu
[Sprowjej] Dykcyonoř
[Sprowjej] Autory kśůnżek we ślůnsko mjymjeckij godce
[Sprowjej] Badńij tyż
[Sprowjej] Auskuplůngi
- Test-Wikipedia uff Schläsch
- Uo dolnoślůnskij a ślůnskij godce
- Farby ślůnskich godek
- Stary dialekt Ślůnski
- Mutter schläsing, deene Usingern - czyli kilka uwag o Mundarcie i ślůnskości
- Dolnoślůnsko godka
- Ueber deutsche Dialectforschung: Die Laut-und Wortbildung und die Formen der Schlesischen Mundart
Przipisy
- ↑ Klaus Ullmann: Schlesien-Lexikon, 2. Band der Reihe Deutsche Landschaften im Lexikon, 3. Auflage 1982, Adam Kraft Verlag GmbH & Co. KG Mannheim (ISBN 3-8083-1161-4), S. 260-262
- ↑ http://web.uni-marburg.de/sprache-in-hessen/flash/dt.swf
[Sprowjej] Literatura
- Klaus Ullmann: "Schlesien - Lexikon", Bechtermünz Verlag, Augsburg 1996, ISBN 3-86047-184-8


text:
Pro Loquela Silesiana
Pro Loquela Silesiana - ferajn do pjastowańo a průmowańo ślůnskij godki. Towarzistwo zaregistryjrowane 30 styczńa 2008 roku. Richtig egzistuje uod 2007 roku.
[Sprowjej] Historyjo
Towarzistwo napoczůno istńeć po powołańu go uod 16 człůnkůw na pjyrszym, zakłodajůncym je trefje ze 20 paźdźerńika 2007 roku we Mikołowje.
[Sprowjej] Przidajność
Cylym towarzistwa je uopatrowańy a průmowańy ślůnskij godki, starunek uo przinoleżny ji plac postrzůd ślůnskij społecznośći. Ku tymu napoczynańy a spůmogańy starań, kerym je za cyl jednako ślůnsko gramatika a leksyka, przidańe ji formy pisanyj, a we cołkośći průmocyjo ślůnskij godki bez medyja a roztůmajte pisymne wydańo.


text:
Běrnjacy ryženk
Běrnjacy ryženk (Leptinotarsa decemlineata) je bruk ze swójby ryženkow (Chrysomelidae) z porjada (Coleoptera).
[wobdźěłać] Wědomostne mjeno
Po němskej wikipediji wědomostne mjeno Leptinotarsa decemlineata woznamjenja němsce někak "Zehnstreifen-Leichtfuß" a serbsce potajkim "lochka noha ze dźesać smužkami" abo "dźesaćsmužkowa lochka noha".
[wobdźěłać] Wopis
7 hač 15 milimetrow dołhi běrnjacy ryženk je žołty, při čim jeho šijowa taflička (němsce de:Halsschild) čorne blečki ma a na třěškach (tež pokryw křidłow) dźesać ćěmnych podołhostnych smužkow je.
[wobdźěłać] Rozšěrjenje
Bruk je swětadaloko rozšěrjeny. Originalnje pochada, kaž tež běrnowa rostlina, z Ameriki. Jeho originalna ameriska domizna ležeše w zwjazkowym staće Colorado. W Ameriskej jendźelšćinje bu běrnjacy ryženk tež "Colorado beetle" mjenowany. Jeho originalna picowa rostlina bě de:Büffelklette, kotraž tež k swójbje wrónidłowych rostlinow słuša. Přechod na běrnu so poprawom připadnje stał. Přez předobywanje weißer sydlerjow a z nimi jich běrnjacymi rostlinami) bu brukej jeho nowa picowa rostlina praktisce napřećo přinjesata.
W Europje był běrnjacy ryženk prěni raz w lěće 1877 w přistawach wot Liverpool a Rotterdam zawohladany. W Němske su prěnje namakanki za Mülheim am Rhein a Torhow (Sakska) tež za lěćo 1877 dopokazowane. Hižo w tutym času bu wo njesnadnych napinanjach rozprawjene, plagu zamjezować. W lětomaj 1887 a 1914 su nowe wulke nadpadowe wuchadźišća w Europje wustupowali. W lěće 1922 so je běrnjacy ryženk na wulkej šěrokosći skónčnje wot wuchoda her do znutřkowneho kraja předobywał a 250 km² běrnjacych wobrostow wokoło Bordeaux skóncował. W lěće 1936 je po Rynje dochadźał a so z spěšnosću wot 20-30 km na lěće do wuchoda rozšěrjował. W lěće 1945 je na Łobjo dochadźał, w lěće 1950 na Odru. W lěće 1960 je skónčnje Pólsku přeprěkował a UdSSR docpěł. W Europje běrnjacy ryženk žane přirodne žratne njepřećele nima, jeho warnowace barby su jeho optimalnje škitali (hlej tež Mimikry wosy). Hakle w poslednich lětdźesatkach su domjace ptače družiny započinali, kaž bažanty, běrnjacy ryženk jako žratwa akceptować. Nimo toho přepytuja, nad brukowej plagu z chemikalijow a zaměrne inficěrowanje brukow z wěstymi bakterijowymi kmjenami dobyć.
[wobdźěłać] Pica
Běrnjacy ryženk a jeho larwy su žiwe wot dźělow běrnjaceje rostliny (a druhich wrónidłowych rostlinow ). Wottud tež mjeno "běrnjacy ryženk". Běrnjace ryženki móžeja w krótkim času cyłe poła donaha wužrać.
[wobdźěłać] Wuwiće
Bruki wotpołožuja w juniju na łopjenowych delnich stronach běrnjacych rostlinow kóždy raz pakety z 20-80 oranžožołtych jejkow. Cyle su na sančka něhdźe 1200 jejkow. Z jejkow so po 3 hač 12 dnjach larwy wulahnu. Su čerwjenojte a maja na bokach a na hłowje čorne dypki. Larwy jara spěšnje wurostu a so tři raz slěkaja. Po 2 hač 4 tydźenjach lězu do zemje, zo by so tam zakuklowali. Po něhdźe dwě dalšimaj tydźenjomaj běrnjace ruženki wulězu, kotrež pak hišće znajmjeńša jedyn tydźeń we pódźe wostanu. Na lěće je 1 - 2 brukowej generaciji, při čimž so w srjedźnej Europje jenož jedna generacija wuwiwa, ale so w ćoplišich regionach samo hač do třoch generacijow wuwiwa. Běrnjace ryženki přezymuja we pódźe.
[wobdźěłać] Žórło
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 71 (něm.)
- Welcher Käfer ist das?, Kosmos, ISBN 3-440-05728-3 (z němskej wikipediji)


text:
Striptiz
Striptiz (ze ang. Striptease, co idźe tumaczyć jako "seblykańy kere podńeco") je zorta erotycznygo pokazu, kerygo cwekym je wywołańy u widzůw podńecyńo bez pokozańy we tańcu golizny. Jygo charakterystyczno cecha je tako, co tancyrka abo tancyrz naschwol spowolńo seblykańy gynau we můmyntach, jak widze nojbarzi by śćeli uobejzdrzeć gibko wjyncy nagośći. Jydnům ze popularńijszych zortůw striptizu je tańcowańy wele rule. Nojczyńśći striptiz prezentujům baby, nale trefjo śe, co robjům go tyż chopy, kerych mjanuje śe czipyndejlsůma. Striptiz idźe uobejzdrzeć we ńykerych nocnych klubach a inkszych lokalach. Jygo teroźnijszo uodmjana wywodźi śe ze XIX stolećo ze burleski.


text:
243 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, slonski dom w necie, dwa lata, geburstag, urodziny, slazacy, slonzoki, po naszymu, po slasku, silesia, slask, rocznica, kamraty, przyjaciele, dom, rodzina, domownicy
Ślónski Dóm w necie
Tak przelecioł wartko czas
Kożdy starszy już je s nas
Nic se s tego nie robjymy
W Ślónskim Dómje se piszymy
Na tych naszych stronkach w necie
Co jich widać w wjelkim
Chciała bych życie tak skomponowa
ć Kejby szczynście na pynczki dostować Bez smutku,bez płaczu i bez chałosu Umieć sie postawić przeciwiyństwom losu Przeca jo dusza romantyczki mom Uroki życio b
Łociec, matko, kajście som Tak festy wos brakuje Bez wos niy jest tyn som dom Niczego sie już niy czuje. Zapach posypki na kołoczu I tyn kompot ze śliwkami Płaczka sie krynci w łoku Tak tesno m
Moderny dōmb Szumi Dōmb Goduli Na tyj rudzki ziymi, Starzik uż niyherski, Trzeci wiek chnet w “siyni”. Trza mu wsparcio ludzi, Flegowanio mocka, Coby sie spamiyntoł, Dyć szkoda boroczka. Przec
Moja wieś
Wczoraj miałach taki zdarzyni .A było to w Rybniku kaj żech przijechała do dochtora.Trefioł mje taki gryfny panoczek a mioł tako kulka ze sitkiym na patyku.Dowo mi ta kulka pod som pysk a
Zgrzeszoł żech Ponboczku Zgrzeszoł żech łokropnie wroć droga do nieba we piontek zjod z wosztym tusto sznita chleba Coż mom zrobić Boże jak uniknąć kary chyba pójda piechty prosto na Piekary
Życzynia dlo dziadkow
Starka, starzik, babcia, dziadek,
rozmańcie ich nazywomy,
bez Nich było by markotno
radzi my som że ich momy.
Piyrwej starzik jak dziadzisko
pod kryczkom we brelach chodzioł,
Starka
Wnukow mom sporo gromadka
kere cołki dziyń som sy mnom
toż chocioż żech jeszcze młodo
a już starkom cołkom gymbom
Jak łojcowie som w robocie
starka je jak floster miodu
bawi futruje łopiy
Gwiozdka Betlejymsko
Na wysokom niebie gwiozdeczka sie miyni,
kogo w ta noc kludzi blaskiym swych promiyni.
Pastuszkow i Myndrcow z dalekigo Wschodu,
kerzy po pustyni do słonka zachodu,
do Betleje
Adwentowy wieniec
Adwentowy wieniec a w nim świece cztery
stają się symbolem wymownej radości
kiedy Dziecię Boże do serca zapuka
przyjąć nam go trzeba w pełnej gotowości
Zapalona świeca w niedzie


text:
Po mojymu Janina Zoch
Pon Boczek festy sie na nos gniywo
Roz chce nos spolić, roz nos zalywo
Widzi Łon pszeca sama rospusta
Morderstwa, pszemoc no i łoszustwa
Myśli- pierony, Jo wom pokoża
Abo wos potopia, abo usmaża
To co żech stworzoł, wy niszczycie
Ale wom skończa te podłe życie
Zniszcza tyn świat i stworza nowy
Łod nowa zacznońć jeżech gotowy
Tyn co Mi pszaje, to tyn łostanie
Reszta pszed piekłym niych w raji stanie
Stojymy teroz pszed dylymatym
Czy iś do piekła, czy zajmnoć tym światym.
- There are no comments yet


text:
Po mojymu Janina Zoch
Siedzi Berta we fotelu i ćmi cygarety
Kaj sie yno wejrzy wszyndzie same pety
Niy pojy niy dośpi, burdel wokoło
Berta cygareta łod cygarety łodpolo
Na cipy dała wszystko co zarobioła
Jeszcze na nie dugu narobioła
Chudo, pozmorszcz
ano, wyglondo jak peta
Dwa zymby mo z przodku by czimać cygareta
przeca Berta niy mo nawet sztyrdziestki
A dochtór ji pado że pucow mo resztki
Dugo nom Berta już niy pożoła
Łostatnio cygareta jom wykończoła
Leży Berta na cmyntorzu i sie przewraco
Szuko swojich cygaretow, w trule wszystko maco.
- There are no comments yet


text:
Po mojymu Janina Zoch
Pzijechoł z Polski miyszkać na Kaufhaus
Bo mioł tu lipsta z żiciom jak kalfas
Zamiyszkoł w ańcli na piyrszym sztoku
W jednym z tych naszych ańc familokow
Paczy przez łokno i ryczy "co za widoki
Sama ciaplyta i połne hasioki"!
Jak mo tu miyszkać,staro sie szczeże
"Że tu przyjechałem,sam w to nie wieżę"
Aż kedyś go wzionło choróbsko paskudne
Leżoł jak placek i czuł że już umrze
A tu klupanie w jego dżwiyże
"zaroz panoczek sie z tego wyliże"
To kupa somsiadow sie martwioła
Że chopa z Polski by stracioła
Zarozki herbata z "coskym" mu zrobiyli
Na plecach bańki mu postawiyli
Izba mu piyknie wysprzontali
Pranie wyprali, wybiglowali
Łokna umyli, łobiod uwarzyli
Na łodchodnym zdrowio życzyli
Siedzi teraz borok na pryku
Wosy stanyli, aż słobko mo w pysku
"Jak na Kaufhaus przyjechałem
Że tacy tu ludzie nie wiedziałem"
Nauczoł sie gwary, łożynioł z lipstom
Majom piyńć bajtli, i to tu wszystko
Robioł we werku, teraz na grubie
A w wolne w chlywie przi mopliku dubie
Dokońć tam listy durś posyło
I pisze jak tu miyszkać miło
Choć moje bajtle grzebiom w chasiokach
I jo durś łaża tu w guminiokach
To kedy wyłaża pokurzyć przed siyń
Widza jak Kaufhaus piyknieje co dziyń
Nawet do Rajchu niy chca paszportu
Bo jo jest Hanys, choć żech z importu.
autor: Janina Żoch
- There are no comments yet


text:
proszę czekać, trwa wysyłanie formularza...
Komentarz zgłaszany do moderacji:
2011-01-12 09:24:54, Zasadźca Heinrich
Ńy przepoomńi Karluśe, co couke Kyjńigshitte, Pjośńiki i tajla Śvjoonoov aze do Rawy, to soom pola downych, Wjyrchńich Lagerńikoov (Uogewńikoov)!Jednego ze trzuch folwarkoov lagerńicki (uogewńicki) Gminy, do kery Bythooń rechtu żodnego ńy mo, bo soom je na Jeji groontach postawjoony i ze bogajstva Jeji a pożytkoov zasadzoony dźepjyro we 1254 godźe podle magdyburskigo Rechtu na nasych 140 flamandzkich szlogach (wuokach)! Uo co śe same upoomnymy!:-)


text:
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik (ros. Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP, trb. Sojuz Sowjetskich Socjalističeskich Rjespublik, trl. Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik) inakszy SSSR, Sojusz Sowjecki - historyczne, totalitarne państwo socjalistyczne we Ojropje půłnocnyj a wschodńij a Azyje půłnocnyj a strzodkowyj.
Uobjymowoło plac kole 22 mln km² uod Bałtyckego Morza a Czornygo do Pacyfiku (nojsrogsze we historyji nowożytnyj śwjata), istńoło uod 30 grudńa 1922 do 26 grudńa 1991.
[Sprowjej] Republiki sojuszu
S kůńcym swojigo istńyńo, we 1991, SSSR mjoł do kupy pjyntnośće republik (Zakałkasko FSSR we 1936 roku podźelůno na Armyńsko SSR, Azyrbejdżańsko SSR a Gruźińsko SSR; Karelo-Fińsko SSR wklůdzono do Ruskij FSSR we 1956 roku). Nojsrogszo s republik, tako skuli ludnośći, placu, jako śyły polityczno-ekůnůmicznyj, bůła to Rusko FSSR. S kůńcym istńyńo tygo państwa we SSSR kole uůnych 15 republik bůuo tyż 20 republik autonomicznych, 8 uobwodůw autonomicznych, 10 uokryngůw, a jeszcze 6 krajůw a 123 uobwodůw.


text:
Mexiko
Mexiko (španisce Mexico, hamtsce Estados Unidos Mexicanos) je wulki kraj w Sewjernej Americe. Namaka so mjez Ćichim oceanom w zapadźe a Atlantiskim we wuchodźe a mjezuje ze Zjednoćenymi statami w sewjeru a z Belize a Guatemalu w juhowuchodźe. Stolica Mexika je Mexiko-město (Ciudad de México) w srjedźišću kraja, kotrež ma wjace hač 30 mil. wobydlerjow a słuša tuž k najwjetšim městam cyłeho swěta.
W kraju knježi přewažnje subtropiska, zdźěla - wosebje w sewjerozapadźe - pak tež pušćinowa, abo kaž w horinach alpinska klima. Najwyše městno je aktiwny wulkan Citlaltépetl (5636 m) blisko pobrjoha Mexiskeho golfa.


text:
Boliwijo
Boliwijo, Republika Boliwije (hišp. Bolivia, República de Bolivia) - państwo we Americe Pouedńowyj. Grańica mo s Brazylijům, Paragwajym, Argyntynům, Čile a Peru. Ńy mo dostympu do mořa. Teryn sam uobnižo śe ze zachodu na wschůd. Nojwyžšy wjyrch - Sajama, 6520 m n.p.m. Uod uzyskańo ńypodlegueśći we wyńiku wojyn Boliwijo utraćiua tajla swego dowńijšygo terytorjům: we 1884 dostymp do Uoceanu Spokojnygo na řeč Čile, we 1903 rygjůn Acre, kery zajyua Brazylijo, a we 1935 Chaco, kery zajůn Paragwaj. Wjynkšość ludnośći to Indjanery s plemjůn Kečua (33%) a Ajmara (30%), krům ńich Metysy (25%) a bjoli (25%). Důminůje katolicyzm wyznowany bez 92,5% Boliwjanůw. Bez dugi čos podstawům gospodarki bůuo wydobyće cyny, a spodek jeij cen wyouou sam srogi kryzys we gospodarce.


text:
Glagolica
Glagolica jo nejstarše słowjańske pismo.
Glagolicu jo w 9. stolěśiu natworił swěty Konstantin, lepjej znaty ako Ciril, aby jeje wužywaś za zapisywanja słowjańskich rěcy pla Sołuńja (něnto Saloniki w Grichiskej). Glagolica jo był prědny alfabet staro-cerkwjejno-słowjańskeje rěcy.
[wobźěłaś] Wesjie
Móžno namakaś dweju zakładnej wersijej glagolicy: kulowatu (bulgarskeju) wužywanom do 12. stolěśia a kawderatisku (chorwatskeju), kótaraž wót 14. stolěśia do źniśajšogo dnja jo wužywana w liturgiskich cilach w chorwatskeje Dalmaciji.


text:
jendźelski
jendźelski jendźelski
[wobdźěłać] jendźelski (hornjoserbšćina)
[wobdźěłać] adjektiw
Ortografija
Dźělenje słowow: jen-dźel-ski
Semantika
Přikłady:
- A hlej, tutoho nazhoniteho čłowjeka, kiž znaješe nimale wšitke kraja a ludy Europy, kiž rěčeše grjeksce, łaćansce, italsce, francosce a jendźelsce a wobknježeše dospołnje rušćinu, pólšćinu a čěšćinu, tutoho mudreho muža je jónu jedyn prosty serbski bur tak truhnył, zo je sej to Mosak hač do kónca žiwjenja spomjatkował. (Iselt)
Wotwodźene wopřijeća:
- jendźelšćina = jendźelska rěč


text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Nó, tóż mómy już siyrpiyń, tyn kosokowy miesiónc. I zarôzki kca sam pedzieć, iże blank nic niy byda gôdôł ło żôdnych powstaniach. Ani ło tym warszawskim, ani ło tych naszych, ślónskich. Połozprawióm ło... UFO i ło tych zielyniatych kasprach, ftorzi nôs nawiydzajóm zawdy bez lato, przi srogij hicy, gynał jak ta gowiynda, potwora ze Loch Ness. To, ło czym kca sam dzisiôj rzóńdzić, na isto przitrefióło mi sie jakiesik łoziym lôt tymu nazôd.
– Jezderkusie! Sto pierónów. Przeca to już dzisiôj strzoda, pra? Doczkej. Ja, we pióntek po połedniu moja Erna wylazła ino na trzi godziny do swojij kamratki. Mieli tam cosik heklować, sztikować, sprawiać jakiesik sztepdeki na gyszynk dlô jejich kamratki, kierô łostała terôzki starkóm. Niyskorzij bół ino telefółn, tela, co na ta iptowato „poczta głosowo”. Jesce jakisik SMS, kieregoch blank niy poradziół spokopić. Wiym, wiym, iże we sobota poszołech do Zigi, bo już dwa tydnie tymu ugôdali my sie do kupy ze Edkiym na szkata. Niy rzykna nic złygo, blank fajnie sie napoczło, tela ino, co po piyrszym granie bez dwióch i ze kóntróm niy stykło nóm już gorzôły. Edek pylnół sie na tansztela i przismycół cheba ze śtyry flaszecki, coby – jak gôdôł – stykło do rana. We sobota, blank z rańca przikwanckôłech sie do dóm a sam we chałpie prózno. Baby mojij niy ma, śniôdaniô niy ma, bali i jednyj flaszki piwa we kilszranku żech niy znod. Nó, Sodóma i Gómora! Skôranie boskie.... – gôdô mój jedyn kamrat, kiery łapnół ci mie we szynku u Pyjtra.
– Nó i coch miôł robić? – cióngnół dalszij tyn kamrat. – Poszołech wartko do szynku na Krojcce i trefiółech ci tam Mańka łochlapusa. A wiysz Ojgyn, iże stary chyrtóń, podanie jak starô fóra łod Wańdlicha, trza festelnie szmarować, nó.... tóżmy i ździebko tam pośmiyrowali. I dalszij – jak to haszkowy Szwejk zawdy gôdôł – jak tam bóło, tak tam bóło, zawdy jakosik bóło i jesce nigdy tak niy bóło, coby jakosik niy bóło. Kiejech sie deczko spamiyntôł, glingali już we „Józefce” na srogie; niydziela. We chałpie nic do szlukniyńciô, żôdnego piwa, ani jakigosik zeltra, ani kropki wody; jedne co ino bóło wilgłe, to sztrachecle, kiere mi do haźlika ślecieli. Anich sie tyż niy łoszpluchtôł, inoch tak jak stôł, gibym poszołech, co jô gôdóm? zaciorôłech sie do pyjtrowego szynku. – dociep kamrat, szluknół deczko ze zajdla, i cióng dalszij.
– Jezderkusie! Łeb choby kalfas, lynzyk jak śtyry dni niy pranô fuzekla, nic ino na isto prziszło mi sam kipnóńć! I tak jakosik pomaluśku, pomaluśku, sznaps i piwo, sznaps i piwo i jakosik prziszôłech do sia... podwiyl kole mie niy stanół, wiysz tyn fric glacaty choby świynty Antónik – rzóndzi dalszij tyn mój kamrat. – I tak, anich sie niy spodzioł, kiejech bół nazôd dóma i przikarycyła ci sie moja świekra; łóna zawdy, ale to zawdy sie przikotasi we pyndziałek na wieczór coby mi narychtować côłki waszkorb praniô do mangli. I łóna tyż sie niy skapła, iże mojij Erny niy ma we chałpie. Abo co wiedziała, cy jak? A mie mory bieróm, bo na tyj mojim dioseckim mobilnioku móm ci tego SMS-a, że moja starô do kupy ze kamratkami polazła kajsik do tyjatru, na tego magika, co to te roztomajte kónsztiki bajstluje. Takech sie znerwowôł, bo mi jesce kamraty cosik sam fandzolyli, iże we telewizyji ta côłko Drzizga gôdała ło jakimś UFO, kiere poradzi roztomajtych ludzi drapsnóńć i porwać tam kajsik we kosmos. Ojgyn! Ludzie roztomiyłe! Kiejbych tak jô tak móg, jak niy moga!
Dugo jesce mi tyn mój kamrat jamrowôł, wajôł i cosik tam bamónciół:
– Wiysz Ojgyn, eeep, wiysz, miarkujesz, na zicher ta moja Erna UFO porwało i wykludzióło jóm ci kajsik we kosmos. Jô ci gôdóm, tak jak we tym programie „Rozmowy ło ptôku”, cy jak sie to tam mianuje. I gynał fandzolyli ło tym do kupy ze tóm Yjwóm Drzizgóm.
– Wiysz – gôdóm ci do tego kamrata, kierego sam dalszij niy byda mianowôł – fulosz choby mulôrz a ze zadnij kabzy ci miszóng kido! A możno to tyn David Copperfield, tyn magik, całber, kiery sam do nôs, do Polski przijechôł cosik tam zmachlowôł, zacałbrowôł i tela, a niy żôdne tam take dioseckie UFO? A kiej już przikarycyła sie yntlich ta twoja Erna do chałpy, to łobejzdrzołeś chocia gynał jak łóna na isto wyglóndała?
– Co jak wyglóndała, co jak wyglóndała – wrzesknół tyn mój kamrat – przeca tako ci bóła boroka bez tych „ufoludków” ścioranô, iże jô jij wartko zarôzki narychtowôł woda we badywannie, narychtowôłech dobrygo tyju ze sznapsym, coby ździebko prziszła do sia...
Nó, możno to i te zielóniate cwergi byli, ale mie by moja Elaza takich gupot niy poradziyła pedzieć, a... możno mi sie tak ino zdô, bo kôżdô, ale to kôżdô baba poradzi wypokopić roztomajte gupoty, coby chopa za balek wciś.


text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Nó ale... terôzki kciôłbych sam łopedzieć jedna gyszichta, kierô naszkryflôł bół kiejsik nasz szykowny Karlik z Kocyndra. Byda to rzóndziół tak, jakech to już łod smarkatego bajtla spamiyntôł. Dejcie pozór!
Moja starô spatrzała ci dló nôs jakiesik tam wywczasy we Wiśle. Jak, to niy kciała pedzieć, styknie co rzykna , iże znôdli my sie we gryfnym „Relaksie” u Francika i łod rańca, pokiel zech ci ino te ślypia łozewrził, napoczła ci łóna tak moc prziliźnie plycić:
– Wiysz Ojgyn, pódź, syńdymy wartko na śniôdanie a niyskorzj wybierymy sie na Równica. Môsz sam łodymmie jesce jedne jajco przi tym śniôdaniu, ale gibej sie wartko, bo niykorzij moge być już srogo hica.
Nale, kaj mie tam deptać na ta Równica, kiej sam tyż jes gryfnie. Beztóż tyż gôdóm ji tyż blank prziliźnie:
– Wiysz dziubecku, niy górsz sie, ale mie sam jakosik heksa we krziż wlazła i jô cheba dzisiôj by byda móg ze cia we te góry deptać. Idź ty sie ze tymi twojimi nowymi kamratkóma i bôw sie gryfnie. A jô ze cia pójńda możno inkszy rółz.
– Ty giździe diosecki, ty łochyntolu – pado łóna ździebko załfryjgowanô, fest snerwowanô – na inkszy rółz padosz, ja? To mogesz inkszych za bozna robić, ale niy mie, ty stary cygónie. Jakeś łóńskigo roka bół sóm na wywczasach ze werku, toś tyrôł choby mody synek po tych górach ze jakimiś Trudkami, Agnyskami, ło kierych do dzisiôj we śniku łozprawiôsz. Nale, kiej niy, to niy, ida z kamratkóma.
Wziyna sie zónynszirm, taki knyrps, taśka, epa ze zeltrym, praskła dźwiyrzami aże we pojstrzodku Wisły bóło słychać i poszłaaaaa!!!
Niy zetrwało dugo i widza, co wszyjskie łóne choby te kacyce jedna za drugóm, poszli na basing. Jakosik mi sie gorko zrobiyło, iżech medikowôł, co mie zarôzki pierón prasknie. Gowa mi sie jakosik gorkô zrobiyła, i kiejech sie tak po tyj palicy macôł, to mi sie zdôwało, co mi jakiesik rogi, jakiesik horny rosnóm na nij. Wielach niy medikowôł inoch wartko sie łogolół, naparfinowôł, rest kudłów brilantinom przilizôł i popyndalowołech za tymi mokwami na tyn basing.
A tam ci... uciychy ze dwa miechy, gracki, śmichy-chichy a we wodzie styrcy taki jedyn karlus côrny choby nyjger, zymbiska luftuje i rycy do mojij staryj:
– Pódź sam ku mie moja luba, dej skosztować tego dziuba!
Kukóm na wiyrch a tam na tyj trampólinie, na szpróngbrecie moja starô we badykostimie, kiery sie lajstła latoś, a kiery chnet ino nikiej tyj rajski listecek fajgowy wyglóndôł. Chichrô ci sie na côłki karpyntel, amizyruje ci sie do tego szekuladowego karlusa, wycióngo ci przed sia grace i już, już miała fuknóńć ku niymu, alech jô tego już niy szczimôł. Anich ździebko niy ślynczôł, blankech niy medikowo, inoch prasknół tego gizda flaszkóm piwa, kierôch sie bół przodzi sprawiół.
Karlus kwiynknół, wrzesknół i straciół sie po wodóm. Ludzie, co sie terôzki napoczło. Moja starô kwicy choby modo dziołcha na jakimsik tam rockowym koncyrcie i ku tymu jesce wrzescy choby nôjyntô:
– Ludzie, retóng! Chytejcie drabko tego chachara, ftory prasknół bez łeb mojigo nôjmilyjszego i cheba... ci go zakatrupiół na amynt.
Ludzie napoczli mie gónić, rynce... co jô gôdóm? Tysiónce graców ci sie ku mie wycióngajóm, coby mie yntlić dopaść, capnóńć, zdybać i łorôz... drzist... prask i śleciôłech ze mojigo prykola na dyliny aże mi we palicy zaglingało. Sztreknółech ta moja rzić ze dylinów, kukóm tak naobkoło i miarkuja, co to ino bół – możno niy taki gryfny – ale zawdy ino śnik. Łozewrziłech łokno do mola a sam sie ku mie kiwajóm jedle lebo inksze chojny, ptôszki ci festelnie gryfnie ćwiyrkolóm, klara corôzki barzij grzeje, wónio szmektnie ze francikowyj kuchyni i co nôjważniyjsze... mojij staryj niy ma, a jô móm côłkie przedpołednie fraj, ino dló mie.


text:
Luftbiksa
Luftbiksa - popularne uokreślyńy karabinu pneumatycznygo abo pistoletu pneumatycznygo.
Luftbiksy sům używane zarůwno we wyczynowym strzelectwje pneumatycznym (szport uolimpijski), jak i do szpasu, a w krajach, w kerych je to dozwolůne, tyż do polowań na drobno zwjerzina a do uodstrzołu szkodńikůw.
Materjołym pyndnym w luftbiksach je sprynżůny luft abo dwutlynek wůngla. Ze wzglyndu na sposůb sprynżańo luftu luftbiksy idźe potajlować na: tłokowe (luft sprynżany je w můmyńće strzołu bez tłuk napyndzany fedrům metalowům abo tzw. fedrům gazowům), ze wstympnym sprynżańym luftu (ang. PCA - pre-compressed air), w kerych luft sprynżany je przed kożdym strzołym w kůmorze sprynżańo (za půmocům tłoka poruszanygo dźwigńiům), a luftbiksy zasobńikowe (PCP), zaśilane s wjelorazowyj biksy ze sprynżůnym luftym abo s jydnorazowych biksůw s dwutlynkym wůngla.
Luftbiksa strzylo poćiskůma (śrutym) wyrychtowanymi zazwyczej ze stopu ołowju (spotyko śe tyż wyrychtowane ze stopu cynku abo s tworziwa sztucznygo s uosadzůnym w ńim tajlym metalowym).
Kaliber luftbiksůw szportowych to nojczyńśći 4,5 mm (ze wzglyndu na bardźij płasko trajektorja lotu śrutu), a myśliwskych - 5,5 mm a 6,35 mm; kalibrym pośredńim je 5 mm. Ńyliczne modele karabinkůw sům produkowane w kalibrze 9 mm i wjynkšym.


text:
Jadranske morjo
Jadranske morjo (serbsce tež Adriatiske morjo[1]) je dźěl Srjedźneho morja, potajkim słuša k morjam Atlantiskeho oceana. Leži na juhu Europy a wotdźěluje Appeninsku połkupu wot Balkanskeje połkupy.
[wobdźěłać] Mjeno
Mjeno Jadranske morjo pochadźa wot łaćonskeho Mare Hadriaticum (abo Mare Adriaticum), kotrež ze swojeje strony wot mjena města Adria (abo Hadria) pochadźa, kotrež je něhdy na jeho brjohach ležało.
[wobdźěłać] Geografija
Staty, kotrež z Jadranskim morjom mjezuja, su Słowjenska, Italska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Čorna Hora a Albanska. Na juhu je Jadranske morjo zwjazane přez Otrantsku wužinu z Ioniskim morjom.
Wjele přistawow leži na Jadranskim morju, wosebje Venedig a Triest, kotrejž běštej wažnej wuchadźišći Rakusko-wuherskeho imperija do Srjedźneho morja.


text:
FOTOGRAFOWANIE
Jak mi bolo 12 lot, moj bracik Pyjter prawie prziszol nazod z wojska i kupiol fotoaparat. Ale niy taki blank anfachowy yno richtig dobry. Nauczol mie robic obrozki, ustawiac przislona, i te wszystke knify, bo piyrwy niy bolo takich aparatow jak dzisiej, ze sie som ustawio a ty yno knipsujesz. A mie sie to fest podobalo, i do dzisiej rada zajmuja sie fotografowaniym. Przodzi my knipsowali a filmy dowali do wywolanio do fotografa. A trocha niyskorzy Pyjter kupiol koreks do wywolywanio filmow, powiynkszalnik, kuwety, suszarka, nozyce do obcinania obrozkow, odczynniki, jednym slowym wszystke klamory potrzebne do wywolywanio zdjync.
Jeszcze yno bola nom potrzebno jakos kanciapa, coby my mogli sie zabrac za robota. Ale jak sie chce, to sie wszystko znojdzie.
Zaanektowali my badycimer. Okno my zasloniyli starymi dekami (ranty dekow poprzibijali my gwozdziami do sciany dookola okna), coby swiatlo niy wlatowalo do naszyj „ciymni”, male okynko na dzwiyrzach tyz my szczelnie zasloniyli (gwozdziami!), dwa stoliki my ustawiyli po scianom, na scianie, trocha powyzy stolikow powiesiyli my kinkiet z czerwonom byrnom, na stolikach postawiyli powiynkszalnik i kuwety i…do roboty!
Przodzi w koreksie wywolywali my film, kery musiol wyschnonc w kuchni na sznurze nad piecym. Potym Pyjter wraziol do powiynkszalnika tyn film i naswiytlol zdjyncia na papior, a jo potym tyn naswiytlony papior tonkala przodzi w wywolywaczu, potym we czysty wodzie a na koncu w utrwalaczu.
Kule, to nom robiolo szpas!
Poradziyli my tak siedziec dziynnie czasym do polnocy. Na tamte czasy nasze obrozki boly super. Znajomi potym przinosiyli swoje filmy do nos, bo im sie podobaly nasze zdjyncia, a niy boly take droge jak u fotografa, bo my niy liczyli za robota, yno za papior i odczynniki. My to robiyli niy na zarobek yno na szpas, a inksi mieli zysk.
Problym bol yno wtedy, jak sie ktos chciol kompac, a my okupowali tyn badycimer. Dobrze, ze aby haziel bol osobno, bo to by bola richtig katastrofa, jakby kogo natarlo i musiolby drapko leciec!
Jaaa…boroczka nasza Mama miala z nami dosc utropy. Bo na tym badycimrze sie niy konczolo. Potym, jak juz wszystke zdjyncia boly wywolane, to trza bolo je suszyc. Do tego potrzebowali my duzo placu. No to zas zajynli my colko kuchnia. Na stole postawiyli my suszarka i miska z wodom, w kery boly zatonkane te wywolane obrozki. Te obrozki, kere my robiyli na swiyconcym papiorze, to uklodali my”pyskym na dol” na takij jak zdrzadlo blasze, kero dycki musiala byc blank czysto i wyglancowano. Potym sie naciongalo taki sztof na to, coby te obrozki boly przicisniynte. Pora minutow sie suszoly i potym trza bolo jeszcze obrzinac ranty od tych zdjync. Mieli my take ekstra nozyce, szlo robic cikcaki abo obrzinac na prosto. Te obrozki sie fajnie swiycioly. Ale robiyli my tyz obrozki na papiorze matowym abo ziarnistym. Tych zdjync sie niy suszolo na suszarce, yno rozklodali my je w kuchni na zoli. Nikedy colko dylowka bola oblozono naszymi obrozkami. Jak dugo schly, to zodyn niy mog wlyzc do kuchnie. Naszy Mamie czasym nerwy puszczaly, bo przeca musiala warzyc obiod, abo robic to, co sie zwykle w kuchni robi. Ale jak potym se siadla we zeslu i oglondala te nasze obrozki, to sie radowala i padala, ze mo zdolne dziecka. No ja…kozdo Matka tak mysli o swoich dzieckach, ale my sie z tego radowali.
Mamy juz niy ma…bracika Pyjtra tyz juz niy ma..ale jak patrza na te stare obrozki, kere my robiyli, to czuja, ze oboje som przi mie i zy mnom je oglondajom, i zas sie radujymy tak, jak wtedy…50 lot tymu.
Na jednym obrozku som moje Ojce ze swojom wnuczkom a na drugim jo w krzoku rolzy jak mi bolo 12 lot. Knipsowali my wszystko, wszystkich i wszyndzie:-)
Barbara Matusiewicz


text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Wiycie, kiej u nôs byli take czasy, iże we gyszeftach bół ino łocet, gorzôła na szkartki, i to ino łod piyrszyj po połedniu, a apluziny i citrółny ino przi Godach, wszyjske wtynczôs angyjbery sztyjc pitali do Miymiec, do Austrijoków abo do Hameriki. I ino dwa istne, Antek ze Franckiym wypokopiyli, iże puszczóm sie hań-tam do Ruskich a niyskorzij wyranżyrujóm wszyjskich, i pitnóm dalszij... do Japonii. I tak ci sie łoba cufalowo znodli na ruskim „kosmodrómie”.
Łamżóm tam a nazôd, przetwiyrajóm sie bele kaj, trocha jim sie mierznie i cni. A we gymbie sucho, choby na pojstrzodku Sahary, robić niy ma co, bo Ruskie jesce barzij łod Polôków majóm rade, coby grace i szłapy mieli pokój a gowa myśleć niy musiała. Śleciôł tak tydziyń, dwa i Antek już niy szczimôł.
– Suchej inó Francek, jô tego już móm za tela, jô sie musza czegosik szluknóńć, bo uświyrkna choby kaper abo harynek bez wody, i ci tu na zicher wykopyrtna.
– Antek ustóń gupieć mamlasie, tu jes „kosmodróm” i do nôjbliższyjszygo „mónopolu” bydzie jakiesik dwiesta kilomyjtrów. Kaj ty nôjńdziesz sam jakosik gorzôła abo chocia jabol?
– Łobejzdrzij sie ino Francek, gafnij sie. Naobkoło sztyrcóm roztomajte rakety, to wszyjsko furgô, hajcuje sie, tam ci musi być cosik dló nôs, miarkujesz ?
– Nó, możno môsz i recht Antek. Na isto muszymy cosik wypokopić!
Jak pedzieli, tak zrobiyli. Tak jakosik na łodwieczerz nacylowali dwa ajmery i jedna kastla na wóngle, łapli szwóng i kiej sie ino kole gastahauzu dlô wojôków zrobioło sie deczko auflalfu, zetrwali kwilka i polejźli posznupać ci wele tych raketów. Antek sie zwyrtnół, pomachlowôł tymi kokotkóma, cosik napoczło ciurlikać, kidnół łycko do krałzy i dôł Franckowi, coby łón zrobiół kostpróba.
– Wiysz Antek, dobre to niy jes ale... fest łostre. Nó, to sómy w dóma, bo to musi być cosik kole gorzôły.
Nafilowali côłkie dwa łocyngowane kible i pomaluśku, po cichuśko zaklechtali sie nazôd na jejich kwatyra. A, iże mieli już fajrant (bo przeca i tak gówno mieli do roboty), siedli sie kole żelezniôka, jedyn na zofie, drugi na zesliku i napoczli ci słepać. Wyżarli wszyjsko do imyntu i ślegli naprane tam kaj kery stôł.
Łoziym rano. Fakla na sztyndrze róncz sie smyndzi. Łorôzki... drrr, drrr, drrr – telefółn glingo. Antek niy côłkiym przecucóny i mónter, w gymbie mô choby we starym tryjtku abo choby wećkôł ci starô fuzekla, sztreknół sie ze dylinów, na kiere sie skulnół, wartko chyciół za suchôwka i wybeblôł, tela co poradziół:
– Suchóm, tu jô Antek... Fto gôdô ?
– A tu jô, Francek. Gôdej mi zarôzki jak sie cujesz? Jes ci co, abo niy?
– Niy. Mie nic niy ma, ino mie trocha gowa boli a... a ta mucha, ta masara, kierô deptô mi sam po gipsdece, to ci tak pierónym tómpie, choby śtyruch hajerów fedrowało na côłki karpyntel, nikiej za Giyrka.
– Nó, toś jes sztramski fest Antek. To mi sie zdô. Ty môsz ale łeb! A... srôłeś już dzisiôj? Ja?
– Nó, jesce niy, jesce niy.... A po jakiymu sie mie pytôsz ło to Francek ?
– Anó, tóż dej sie festelnie przi tym sraniu pozór, bo jô.... bo jô, to terôzki... ze Tokio dzwónia. Wiysz ?
Nó ja. Niyftorzi fandzolóm, co jô gôdóm za tela miymieckich słówecek. Możno i tak jes, ale tyn, kiery sie uploncnół kole Bytónia, Zôbrzô, Logiewnik abo wele Chorzowa, zółwizół łapnół pôra ałsdruków, kiere tym wszyjskim inkszym „purystóm” lynzykowym zawodzajóm, kiere tych istnych fórt szterujóm. I tu mi sie spómnieli dwa take gryfne, szykowne fale.
Piyrszy to taki: Starô Myrcicka musiała pokwanckać sie do jeji szwestry ze Bytónia sam dó nôs, do Chorzowa. Przikwanckała ci blank polekuśku sie na haltynsztela, na taki bankowy przistanek „szóstki” na „Pogodzie”, wlazła rajn, ale łostani rôłz jechała ci bankóm, kiej jesce szafnerki byli we bance ze tymi dinksami, wichajstrami na cyckach, ze kierych szkyrtali drobniôki. Wlazła, gawcy, a sam żôdnyj szafnerki...
– Możno fto mô jakisik bilet, cobych mógła dalszij jechać? – pytô sie we tyj bance starô Myrcikowo.
– Jô sam móm jedyn, moga wóm skalić! – pado jedna istno.
– A co jô móm ze tym biletym sam zrobić, kiej niy ujzdrzałach żôdnyj jesce szafnerki?
– Sam go dejcie! – pedziała ta istnô i skôzała na „kasownik”.
Myrcicka tak kukła, pogawcóła, podlazła ku kasownikowi... i jak ji ta drugô baba kôzała, napoczła gôdać:
– Jô jada do mojij siostry Rółzy, do Chorzowa na Pnioki... – pedziała na côłki karpyntel do tego ci kasównika.
Nó, a drugi fal, to tyn, kiery pedziôł mi bół jedyn szykowny kamrat Bruno. Srogô, kościylnô łorkiystra, dmuchoce côłkim pyskiym, i to samtyjsze, nasze, ślónskie.
Kapelmajster klepie tym patykiym po sztyndrze ze nótami i pytô:
– Zymbalisten fertig?
– Ja, ja fertig.
– Posaune fertig?
– Ja, natürlich.
– Trompete fertig?
– Ja, ja, fertig.
– Nó, tóż pozór! Eins, zwei, drei i ... „Boże coś Polskę ...”


text:
Seattle
Wspůłrzyndne: 47°61' N 121°33' W
Seattle - nojwjynkše mjasto we stańy Wašyngtůn a we půunocno-zachodńich Stanach Zjydnočůnych, ležůnce půmjyndzy Zatokům Půget a jeźorym Wašyngtůna s ujśćym na Pacyfik, 174 km na pouedńe uod grańicy USA – Kanada we hrabstwje King, kerej je nojwažńijšům tajlům admińistracyjnům. Je tyž wažnym portym towarowym w handlu s Azyjům. Zespůu mjejski Seattle-Everett mo 3,3 mln mješkańcůw.
Znone kej downijšo śedźiba firmy Boeing (terozki je ůuna we Chicago, a tyž skuli powstańo sam we lotach 80. XX wjeku gatůnku muzyčnygo uo mjańe grunge, kery je ńykedy mjanowany Seattle sound ("klang ze Seattle").
Mjasto zouožůno 23 maja 1853, prawa mjejske mo uod 1869.


text:
Linuxcsb – Archiva
Ùniższé archiwa zamëkają w se wãzłowatą wëdowiédzã ò kaszëbsczim Linukse jakno ë lopczi z jegò wëdôwkama, chtërné darzëło sã nama ùsôdzëc. Mómë nadzejã, że to co sã nama ùdało we dwóch zrëchtowac w ne 6 lat bãdze dobrim przëmiôrã dlô jinszich co dostóną chãc do robòtë przë kaszëbsczim softwôrowich ùdbach.
Linuxcsb to nick jinszegò jakno kaszëbsczi remix distribùcëji Kubuntu, dofùlowóny kaszëbsczim jãzëkã, dodôwnyma programama ë kąsk zmòdifikòwóny.
Linuxcsb bëł pierszą òperacjową systemą pò kaszëbskù – miejmë nôdzejã, że nie slédną!
Mark Kwidzińsczi ë Michôł Òstrowsczi


text:
proszę czekać, trwa wysyłanie formularza...
Komentarz zgłaszany do moderacji:
2011-08-10 13:56:26, do "misia"
"...dlo mnie niech sie to zawali bo najwazniejsze zeby lud mioł robota, co jeś a było sie kaj leczyć...". Mosz chopie 100% recht, nojważniejszo je robota, żarcie i lazeryt. To je richtig podstawa wszyjskigo. Ino jak myślisz ino ło tym, to czym sie ludzie różniom uod gadziny, co tyż ino potrzebuja żarcio a weterynorza. Ludzie kere majom rozum, starajom sie zowdy dbać uo to co im zostało po swoim przodkach. Niy gorsz sie, ino ze takim myśleniem to sie forszteluja co byś poradzioł kamienie ze piramid we Egipcie, dać na parking wele Tesco abo inkszego Aldika.


text:
Szpiny
Szpiny to je nojliczńejszo raja ze grůmady Arachnida, mo uůna przez 40 tyś. gatůnkůw potajlowanych na 2 podraje a 106 familijůw. Szpiny żyjům na lůńdźe a majům uod 0,5 mm do 12 cm ćoła, rozstaw szłapůw poradźi dolyźć do 32 cm. Uobyczńe samice sům srogsze jak samce. Bezma wszyjske gatůnki szpinůw majům jad, nale ino uod 3% ś ńich moge uůn być szkodliwy do czowjeka.
Sům drapjeżńikůma. Szpiny poradzům tkać łowne nece, we kere chytajům furgajůnce uowady coby je zeżryć. Ńić uod takigo neca jest fest wytrzimało a elastyczno, idźe ja bez rozerwańo rozćůngnůńć na aże 40%.


text:
Zyma
Zyma je najzymniša ze štyri počasow w měrnej arktiskej klimowej conje. Za tym hač wón na južnej połkuli abo sewjernej połkuli knježi, rozeznawaju mjez sewjernej a južnej zymu. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjez južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so zyma w kóždej hemisferje z lětnym turnusom.
Astronomisce so započina sewjerna zyma ze zymskim zawrótom słónca – časowym dypkom, na kotrymž słónco padorunje nad južnym wobrotnikom steji a dny su najkrótše:
- na sewjernej hemisferje 21. abo 22. decembra a
- na južnej hemisferje 21. junija.
Potom bywaja dny zaso dlěše a nocy krótše. Zyma kónči so z nalětnjej runonócnosću
- 20. měrca abo w nocy k 21. měrca na sewjernej połkuli a
- 22. abo 23. septembra za južnu połkulu.
Wón traje potajkim 89 dnow na sewjernej połkuli a 93 dnow na južnej połkuli.
Dokelž wobkružna čara zemje wokoło słónca wokoło 1,7 % wot idealneho kruhoweje čary so wotchili, štyri počasy njejsu cyle runje dołhe. Nimo toho su sewjerne zymy dla bliskosće słónca (perihel 3. januara) tróšku krótše a miliše hač južne zymy.
Meteorologisce widźane započina (sewjerna) zyma 1. decembra. Meteorologojo přirjaduja počasy połnym měsacam. (Sewjerna) nazyma so kónči za meteorologow 30. nowembra. Meteorologiska (sewjerna) zyma wobsahuje měsacy december, januar a februar.
Fenologisce móže spočatk zymy wot astronomiskeho njesnadnje wotchilować a so nimo krajo-morjoweho rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) často přez spočatk trajneje sněhowe wodźěće markěruje. Přiběranje abo wotebranje wot lodowcow wotwisuje pak mjeńše wot zymskeho sněhoweho połoženja hač wot prěnjeho noweho sněha w nazymje, kotryž ablaciju haći. Bližene přidźěluja zymje měsacy december, januar a februar a w južnej hemisferje junij, julij a awgust. Na geografiskich čopach knježi poł lěta „polarna nóc“; blisko čopownika traje někotre dny hač tydźenje.
Kaž w lěću su tež w zymje stare nałožki, kotrež zdźěla přežiwjachu abo buchu znowa wožiwjowane: na př. zawrót słónca jako hody, Alban Arthuan (keltisce), Julowy swjedźeń (nordisce/ germansce), karnewal/ póstnicy/ fašing, maskowy bal a zymske palenje.
Zapřijeće zyma so pak tež w pomjenowanjach wužiwa, kotrež wjace hač poł lěta traja, kaž na př. zymske połlěto, zymski jězdny plan, zymski semester, zymski tarif, zymski spar (při zwěrjatach), zymski čas a. d.


text:
Zyma
Zyma abo zymje jo nejzymnjejša ze styri lětnych casow w měrnej arktiskej klimowej conje. Za tym až wón na pódpołdnjowej połkuli abo pódpołnocnej połkuli kněžy, rozeznawaju mjaz pódpołnocnej a pódpołdnjowej zymu. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjowej a pódpołnocnej wobrotnej šyrinu wóspjetujo se zyma w kuždej hemisferje z lětnym turnusom.
Astronomiski se zachopina pódpołnocna zyma ze zymskim zawrośenim słyńca – casowym dypkom, na kótaremž słyńco padorownje nad pódpołdnjoweju wobrotneju šyrinu stoj a dny su nejkrotše:
- na pódpołnocnej hemisferje 21. abo 22. decembra a
- na pódpołdnjowej hemisferje 21. junija.
Pótom bywaju dny zasej dlejše a nocy krotše. Zyma kóńcy se z nalěśnjej rownonocnosću
- 20. měrca abo w nocy k 21. měrca na pódpołnocnej połkuli a
- 22. abo 23. septembra za pódpołdnjowu połkulu.
Wón trajo pótakem 89 dnow na pódpołnocnej połkuli a 93 dnow na pódpołdnjowej połkuli.
Dokulaž woběgowa cera zemje wokoło słyńca wokoło 1,7 % wót idealnego drogi do krejza se wótchyli, styri lětne case njejsu cele runje dłujke. Mimo togo su pódpołnocne zymy dla bliskosći słyńca (perihel 3. januara) pitśku krotše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe zymy.
Meteorologiski wiźone zachopina (pódpołnocna) zyma 1. decembra. Meteorologi pśirěduju lětne case połnym mjasecam. (Pódpołnocna) nazyma se kóńcy za meteorologow 30. nowembra. Meteorologiska (pódpołnocna) zyma wopśimjejo mjasece december, januar a februar.
Fenologiski móžo se zachopjeńk zymy wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo-mórjowego rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) cesto pśez zachopjeńk trajneje sněgowe wóźeśe markěrujo. Pśiběranje abo wótebraśe wót lodojcow wótwisujo pak mjenjej wót zymskego sněgowego połoženja ako wót prědnego nowego sněga w nazymje, kótaryž ablaciju zadora. Bližone pśiźěluju zymje mjasece december, januar a februar a w pódpołdnjowej hemisferje junij, julij a awgust. Na geografiskich polach kněžy poł lěta „polarna noc“; blisko polarnego krejza trajo někotare dny až tyźenje.
Kaž w lěśu su teke w zymje stare nałožki, kótarež pó źělach su pśežywjali abo buchu znowa wóžywjowane: na pś. zawrośenje słyńca ako gódy, Alban Arthuan (keltiski), Julowy swjedźeń (nordiski/ germanski), karnewal/ póstnicy/ fašing, maskowy bal a zymske palenje.
Zapśijeśe zyma se pak tež w pomjenjowanjach wužywa, kótarež wěcej ako poł lěta traju, kaž na pś. zymske połlěto, zymski jězdny plan, zymski semester, zymski tarif, zymski spaŕ (pśi zwěrjetach), zymski cas a. d.
nalěśe (nalěto) | lěśe | nazyma (nazymje) | zyma (zymje)
dešćowy cas | suchy cas


text:
Francusko godka
Francusko godka - godka ze zorty godek růmańskich familije godek indoojropejskich. Je to uojčysto godka lo ůng. 65 mln. ludźi, a ůng. 280 mln. ludźi mjyško we krajach, kaj francusko godka je godkům uřyndowům. Mo ůuna taki status we 32 krajach, wjynkšość ś nich noležy do Frankofůńije - wspůlnoty krajůw francuskogodkowych. Je tyž jydnům z uoficjalnych godek we uorgańizacyjach mjyndzynarodowych, l.b. Uńije Ojropejskij, NATO a UoNZ.
Francusko godka pochodźi uod uaćiny a je jydnům z nojbaři do ńyj zbližůnych godek pod wzglyndym gramatyki a suowńictwa, nale ajnflus na ńa mjouy tyž godki celtycke a germańske. Uod XVIII wjeku aže do pjyršyj pouowy XX wjeku peuńiua funkcyjo lingua franca, a bůu užiwany m. in. bez dwory krůlewske a arystokracyjo. Do dźiśej mo tako rola we terminolůgiji počtowyj, šermjerce, ruletce a inkšych.
Alfabyt francuskij godki mo 26 buchštabůw:
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z;
a tyž 2 ekstra ligatůry: œ, æ.
Ńykere buchštaby majům tyž znoki djakrytyčne: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ.
Wystympujům tyž dwu- a třiznoki: ai, ais, ait, aî, ay, on, om, an, am, en, em, in, im.


text:
Marilyn Monroe
Marilyn Monroe, po prowdźe Norma Jeane Mortensen, rodzůno kej Norma Jeane Baker (rodz. 1 čyrwca 1926 we Los Angeles, um. 4 śyrpńa 1962 we Los Angeles) - amerikańsko aktorka filmowo, legynda kina, seksbomba lot 50. a 60. XX wjeku. S anfanga bůua modelkům a prezyntowoua badykostjumy, a we 1946 přiuwožyu ja Howard Hughes, šef RKO Radio Pictures, kery namůwiu ja na aktorstwo. Pjyršy kůntrakt podpisoua s wytwůrńům 20th Century Fox. We lotach 1947-1948 zagroua lo ńich we poru filmach, s kerych žody ńy uośůngnou sukcesa, bez cůž ńy předužůno ś ńům kůntraktu. We 1949 pozowou do zdjyńć pů nagu, a ukozouy śe ůune we I nůmeře Playboya. We 1952 pjyršy roz zagroua kej platynowo blůndynka, a pjyršy sukces uodńosua we 1953 rolům we Gentlemen Prefer Blondes (Chopy wolům blůndynki). Bůua pora razy hajtńynto, we tym s Arthurym Millerym, lo kerygo zmjyńiua wyznańy na judajizm. Oud pouowy lot 50. začua sprowjać mynga problymůw skiž nadužywańo alkoholu, barbituranůw, popadańo we depresyje a bulimjo. Na kůńec, znejdźůno ja mortwo we jeij chaupje ze suchawkům uod telefona w rynce. Připuščo śe, aže uod umřyua uod předawkowańo střodkůw nasynnych, nale sprawa jeij śmjyrći ńy je do dźiśej do kůńca wyjaśńůno.
[Sprowjej] Filmografijo (wybůr)
- 1947: "Dangerous Years"
- 1948: "Ladies of the Chorus"
- 1949: "Love Happy"
- 1950: "A Ticket to Tomahawk", "The Asphalt Jungle"
- 1950: "All about Eve"
- 1951: "Home Town Story"
- 1952: "Don't Bother to Knock", "Monkey Business"
- 1953: "Niagara", "Gentleman Prefer Blondes"
- 1953: "How to Marry a Millionaire"
- 1954: "There's No Business Like Show Business"
- 1954: "River of No Return"
- 1955: "The Seven Year Itch"
- 1956: "Bus Stop"
- 1957: "The Prince and the Showgirl"
- 1959: "Some Like It Hot"
- 1960: "Let's Make Love"
- 1961: "The Misfits"
[Sprowjej] Auskuplůngi


text:
Dead Kennedys
Dead Kennedys (1978 - 1986) je nordowò-amerikańsczim punkòwim karnã z San Francisco w Kalifòrnijë w USA. Mùzyka jaką gralë bëła sparłączëniem klasycznégò britijsczégò punka z chùtkòscą ë energijã jegò amerikańsczégò zortu. Dôwny spiéwôrz karna Jello Biafra, ze swòją platową wëdowizną Alternative Tentacles, stôł sã téż wôżnim promòtorã jinszëch karnów.
[edicëjô] Historëjô
The Dead Kennedys pòwstało w czerwińcu 1978 rokù. Zakłôdôrzama bële w tim czasu Jello Biafra (spiéw), East Bay Ray (gitara), Klaus Flouride (basowô gitara) ë Bruce Schlesinger Ted (perkùsëjô). Karno wëstąpiwało wprzód blós le w San Francisco ë wëdało w czerwińcu 1979, w Alternative Tentacles, pierszi singel California Über Alles. Pò tim przëszed czas na tourne pò òstowim ùbrzégù USA, jacze òżëwiło baro ji pùnkową spòlëznã.
W jeseni 1980 rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã Fresh Fruit for Rotting Vegetables. Zarô pò tim zachòrzôł perkùsjownik Ted ë na jegò plac przëszed D.H. Peligro. Całi 1980 rok dôwało karno Dead Kennedys kòncertë w USA ë Eùropie, bez co dobële swòjima sarkasticznima tekstama wiele lùbòtników westrzód undergroundowi scene.
Dead Kennedys dôwôł bôczenié na spòlëczné jiwre ë prowòkòwôł nié le blós tekstama. W 1981 wëchôdô EP In God We Trust, Inc. z Jesësã przëbitim do krziżã z amerikansczich dëtków, rok pózdni LP Plastic Surgery Disasters z rãką wëgłodniałégò Afrikóna na tołsti ë biôłi rãce.
W 1985 wëchôdô LP Frankenchrist jakô òsta òsądzonô ò demòralizacëjô młodzëzne - bëło to sparłączoné z òbrôzkã szwajcarczégò kùństôrza H.R. Gigera na jaczim bëło widzéc m.jin. pénisa. Domôgano sã 2000 dolarów ë rok sôdze sztrafë dlô kôżdegò nôlëżnika karna, do czégò równak nié bëłó doszłi.
Pò wëdaniém Bedtime for Democracy, kòl kùńca 1986 rokù, Dead Kennedys ògłoszëło swojé rozpùscëni. Jello Biafra òstôł dali aktiwni w pùnkòwi rësznoce, dozérôł dali wëdowizne Alternative Tentacles ë spiéwôł m.jin. z hardcorowima karnama jak D.O.A., czë No Means No.
[edicëjô] Diskògrafijô
[edicëjô] Sztudijné platë
- 1980: Fresh Fruit for Rotting Vegetables
- 1982: Plastic Surgery Disasters
- 1985: Frankenchrist
- 1986: Bedtime for Democracy
[edicëjô] Platë live, zestôwczi, znowienia
[edicëjô] EPs
- 1981: In God We Trust, Inc.
[edicëjô] Single
- 1979: California Über Alles
- 1980: Holiday In Cambodia
- 1980: Kill The Poor
- 1981: Too Drunk To Fuck
- 1981: Nazi Punks Fuck Off!
- 1982: Bleed for Me
- 1982: Halloween
[edicëjô] Bootledżi
- 1983: A Skateboard Party


text:
Pszczyna
Wspůłrzyndne: 49°59' N 18°57' E
Pszczyna (čes. Pštína, mjym. Pleß) - mjasto we ślůnskym wojewůdztwje, śedźiba władz krysu pszczyńskigo a gminy mjejsko-wjejskij Pszczyna. We lotach 1975-1998 mjasto ferwaltůngowo noleżoło do katowickigo wojewůdztwa.
Mjasto je rozlygowane na Pszczyńskij Růwńińe, nad rzykům Pszczynkům (lewy dopływ Wisły). Je jednym s nojgryfńyjszych mjast Gůrnygo Ślůnska, je mjanowane Perła Gůrnego Ślůnska.
Fůnguje sam Państwowe Muzeum Zamkowe w Pszczynie a Muzeum Prasy Śląskiej.


text:
Ligńica
Ligńica[1] (pol. Legnica, dowńi Lignica, mjym. Liegnitz, śl-mjym.: Liegnz[2]) - mjasto we dolnoślůnskim wojewůdztwje, na brzegu rzyki Kaczawa, głowne mjasto ligńickij dijecejzyje. We lotach 1975-1998 bůło to głowne mjasto ligńickigo wojewůdztwa.
Do 1945 noleżała dů Mjymcůw (głowne mjasto Regierungsbezirka Liegnitz), potym do Polski.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958, zajta 105. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis l̕igńica.
- ↑ Ernst Kratz, Kunstreise durch Nord-Deutschland: Schlesien I. Seine Bewohner, Sonderburg, 1822


text:
Komjaki
Komjaki, ńykej Komi-Zyrjany to nacyjo ze ugrofińskij grupy, kero żyje we Republice Komi we Rusyji, a tyż na Kolskim půłwyspje a we zachodńij Syberyji. Je uo to zwada, aże Komjaki prawe a Komi-Permjaki je to jedno nacyja abo dwje, jak uůnych rachować do kupy je ich 418 tyś., we tym 293 tyś. Komjakůw prawych. Komjaki godajům we godce komi, roz za kedy tyż we ruskij godce. Uůnych religijo je prawosławje, nale majům we swoji duchowośći tyż elementy kultu przirody. Uod XIV-XV stolećo krej Komjakůw wlazuje we skłod Rusyji.


text:
Wotrow
Wotrow (nimski Ostro) jo stare sedlišćo. Na to pokazujo teke nimske mě Ostro. Wóno njejo pópšawem nimske, ale zdźaržane staroserbske pomjenjowanje ostrow ("kupa", "insula", pśir. rusojske "ocTpoB"). Teke wjelike Wotrowske groźišćo pokazujo na to, až su byli toś te strony jěsno wobydlone. Lětstotki jo słušał Wotrow do wósady Hodźij. Bliskosći dla jo ale wjele luźi z źinsajšneje Wotrowskeje wósady chójźiło do Chrósćic namšu. Pó reformaciji jo Wotrow se pśirědował Chróšćańskej wósaźe. Status samostatneje wósadneje jsy jo dostała wjas w lěśe 1758, cerkwja jo se dotwariła 1772.
[wobźěłaś] Cerkwja a wósada
Pó załoženju wósady 1758 su se wótměwali namše nejžpjerwjej na farje. Swóju cerkwju maju Wotrowske wót 1772. 1934 jo se pśitwariła pód fararjom Justom wołtarnišćo. Cerkwja jo wuswěśona swětemu Benoju, kótaryž jo zrazom patron Mišnjańskego biskupstwa a (katolskich) Serbow. Póstawa swětego jo teke na wołtarnem wobrazu wiźeś.
Do Wotrowskeje wósady słušaju źinsa slědujuce jsy: Wotrow, Kanecy, Kašecy, Krěpjecy, Žuricy, Wujězd, Mały Wosyk, Jědlica, Wulki Wosyk, Hłupońca, Bukowc, Nowy Dwór, Njeradecy, Ledźborjecy, Panecy.
Na Wotrowskem kjarchobje jo zakopowany serbski basnikaŕ a procowaŕ Jakub Bart-Ćišinski.
[wobźěłaś] Žywjenje we jsy
Mimo cerkwinego źěła eksistěrujo we Wotrowje młoźinski klub O2 (ob origem), kótaryž jo 2004 pśistupił Domowinje.
We jsy eksistěrujo źiśownja, kótaraž jo pśejšła 2005 do nosarstwa SŠT.
W lěśe 1758 pód biskupom Wóskim natwarjona a wěcej razow pówětšona šula južo njeźěła.
[wobźěłaś] Literaturne wótkaze
- Jan Meškank: Wotrow a wokolina. Přinošk k wjesnej chrónice. Budyšyn 1958.
- Pawol Šołta: Wotrow lužiska Troja. Budyšyn 1922.


text:
Vágar
Vágar (důń. Vågø, IPA: /vɔːar/) tyż inakszy mjanowano Vágoy - uoceańiczno wyspa, wulkańicznygo pochodzyńo, kero prznoleży do archipelagu Faerskich Wyspůw, kery je na Norweskim Morzu. Mo 177,16 km², skuli czygo je trzećo, jeli chodźi uo srogość, we archipelagu. Pomjyszkuje we ńi 2 987 ludźůw[1], a na jedyn km² przipado strzedńo 16,9 ludźůw.
[Sprowjej] Geografijo
We wyspje sům dwa nojwjynksze jeźora cołkigo archipelagu: nojwjynksze Sørvágsvatn, kere mo 3,56 km² a tyż druge pod wzglyndym wjelgośći Fjallavatn (1,02 km²). Do wodnygo systymu wyspy wrachowuje śe tyż moc wodnych ćekůw, kere majům zdrzůdła we gůrach, abo wypływajůncych ze Fjallavatn, nauobkoło kerygo je nojbarzi podmokły teryn cołkigo archipelagu. Ze jeźora Sørvágsvatn ślatuje do uoceanu srogi ślatowůd Bøsdalafossur.
Nojwyższy půnkt wyspy je wjyrch gůry Árnafjall, kery mo 722 m. Zarozki potym je Eysturtindur, kere je ńiższe jyno uo 7 m. Krům tygo je sam 37 inkszych wyspůw. Ksztołt wyspy je podano na gowa psa, kaj fjord je uodewrzitym pyskym, a jeźoro Fjallavatn ślypjym[2].
[Sprowjej] Transport
We Vágar je jedźine lotńisko Faerskich Wyspůw - Vágar Airport, kere wybudowali sam w czas Drugij Śwjatowyj Wojny alijanty, kerzi wuůnczas we wyspje stacyjůnowali. Dźiśej przilatuje abo uodlatuje ś ńigo kole 170 000 ludźůw na rok. Ze Vágar Airport do śe lećeć do Dańije, Grynlandyje, Islandyje, Norwygije, Szkocyje, Szwecyje a Ynglandu.
We połedńowyj tajli wyspy, kaj sům głůwne ludzke zidlůngi, namjyrzajům śe cesty, kerych cołko dugość je 24,4 km.
Ze wyspy kursujům průmy ze Sørvágur dů Mykines, małyj wysepki, na keryj mjyszko jyno poranośće ludźůw. Lo tych ludźůw je to jedźyne połůnczyńy ze resztům śwjata.
Przipisy


text:
Deimos
Deimos (abo Dejmos; z gr. trwoga) to mjyńszy a dalszy s dwůch kśynżycůw Marsa. Deimos je planetojidům przechwycůnům bez Marsa. Mjano kśynżyca je uod syna Boga Aresa we mitologiji greckij.
[Sprowjej] Uodkrycie
Uodkrywcům Deimosa je amerikański gwjoźdźorz Asaph Hall. Pjyrszy roz uostou uůn zaobserwowany 12 śyrpńo 1877 we uobserwatorjum wojynnyj marynarki USA kole godźiny 7:48 UTC. Kapka dńi ńyskorzi (12 śyrpńo) Asaph Hall uodkrył tyż drugi kśynžyc Marsa, Fobosa.
[Sprowjej] Uorbita
Mars uoglůndany s Deimosa je 1000 razy wjynkszy (ze szyrzkům kůntowům 33°) a 400 razy klarowńiejszy uod Mjeśůnczka we pełńi. Deimos uoglůndany s Marsa mo szyrzke kůntowům ńy wjynkszům jak 2,5' a gouymi ślypjůma wyglůndo kej gwjozda. Jego maksymalno klarowność s Marsa je taka, jak Wynus uoglůndanyj s Źymje. Uokres objygu wynośi ůngyfer 30,5 h. Beztůż prowje pokrywo śe uůn s dugośćům marsjańskij doby (24,5 h). Deimos je fest blisko powjyrzchńe planety . Beztůż ńy je uůn widoczny s powjyrzchńe planety s uobszarůw uo wspůłrzyndnej rubośći planetograficznej wyższyj jak 82°.
[Sprowjej] Charakterystyka fizyczno
Deimos je to planetojida, kera we strone Marsa uostoua skerowana bez pole grawitacyjne Jowisza. Je uůn fest ńysferyczny a mo wymjary 15 × 12 × 10 km. Deimos skłodo śe s lodu a skoł bogatych we wůngel. Jego powjyrzchńo je pokryta kraterami. Masa kśynżyca je fest mało: ~1,4687×1015 kg – ponad 3 razy mjyńszo uod gůry Gjewůnt.


text:
Kėdainiai
Kėdainiai (pol. Kiejdany) je mjasto we strzodkowyj Litwje, we uokryngu Kaunas, po uobuch strůnach rzyki Nevėžis, 51 kilomyjtrůw na půłnoc uod Kaunas. Půmjyszkuje w ńim bezma 31 tyś. ludźůw. Kėdainiai je głownym mjastym gminu Kėdainiai a szołtystwa uo takym samym mjańe. Na teryńe mjasta do rzyki Nevėžis wpado tyż Dotnuvėlė a Smilga (uod zachodu) a Obelis (uod wschodu).
Stare mjasto we Kėdainiai je wpisane we register kulturalnyj erbizny jako mjejski dynkmal. Stojům tam sztyry kośćoły (katolicki kośćůł Śwjyntygo Zefyla a kośćůł Śwjyntygo Jerzygo a tyż protestancke a Kośćůł Pańskigo Przemjyńyńo). Lů mjasta wożno je industryjo (znamjyńńy chymiczno a przerobjyńo jodła). Sům sam tyż dwje poczty.


text:
Haśok
Haśok to je mjano pojymńika do kerygo wćepuje śe roztomajte haśe, a tyż placu kaj take pojymńiki sům stowjane. Důma haśok je nojczyńśćij stowjany we kuchńe pode ausgusym, a połny wynośi do srogszygo haśoka na placu abo na uośedlu. Sům tyż haśoki uod sortowańo haśůw - modre na papjůr, źelůne na glas a żółte abo pomarańczowe na plastik a biksy. Ze srogich haśokůw wele důma abo na uośedlu szpecyjolne auta wywożům haśe na wysypisko.
Mjano haśok je tyż używane jako mjano szpecyjalnygo katalogu we kůmpůtrowych systymach, kery je przeznaczůny na bezpotrzebne katalogi a pliki. Je uůn uoznaczůny ikůnům haśoka.


text:
Dešćowy čas
Dešćowy čas je w tropiskich a subtropiskich kónčinach swěta tón čas, hdyž so dźe wjetšina lětnych spadkow. Mjez sewjernym a južnym wobrotnikom so přibližnje potom dešćuje, hdyž steji słónco tam w ceniće, potajkim w sewjernych tropach mjez aprylom a oktobrom a w južnych tropach mjez oktobrom a aprylom. W někotrych krajach blisko ekwatora maja tuž dwaj dešćowaj časaj w jednym lěće.
Počasy so potajkim w tropach na temperaturam njeorientuja. Město zymy a lěća mamy tam dešćowy a suchi čas.


text:
Dešćowy cas
Dešćowy cas jo w tropiskich a subtropiskich kóńcynach swěta ten cas, gaž se źo wětšyna lětnych spadkow. Mjaz pódpołnocnym a pódpołdnjowym wobrotnikom se pśibližnje pótom dešćujo, gaž stoj słyńco tam w ceniśe, pótakem w pódpołnocnych tropach mjaz aprylom a oktoberom a w pódpołdnjowych tropach mjaz oktoberom a aprylom. W někotarych krajach blisko ekwatora maju toś dwa dešćowa casa w jadnom lěśe.
Lětne casy se pótakem w tropach na temperaturam njeorientěruju. Město zymy a lěśa mamy tam dešćowy a suchy cas.


text:
Tyn plik śe nałoźi na Wikimedia Commons a idzie go użyć we inkszych projektach.
Niżyj sům informacyje ze zajty popisu tygo pliku.
Polski:
Piramida wieku dla stanu Hawaje
w USA
na podstawie spisu ludności z 2000 roku
- real name: Artur Jan Fijałkowski
- pl.wiki: WarX
- commons: WarX
- mail: [1]
- jabber: WarX@jabber.org
- irc: [2]
- software: own perl scripts
Gyszichta pliku
Klikńij na datum/cas, coby uwidzieć, jak plik w tyn czas wypadoł.
Używańy pliku
Tako zajta linkuje do tygo plika:
Globalne wykorzystanie pliku
Ten plik jest wykorzystywany także w innych projektach wiki:
- Wykorzystanie w pl.wikipedia.org
Tyn plik mo ekstra informacyje na isto przidane uod fotoaparata abo skanera, kere bůły użite lo powstańo tygo pliku.
Eli plik był modyfikowany, dane mogům w tajli ńy być we zgodźe ze parametrůma modyfikowanego pliku.


text:
Wokrjes Mišno
Wokrjes Mišno (němsce Landkreis Meißen) je sakski krajny wokrjes w Drježdźanskim direkciskim wobwodźe. Na sewjeru mjezuje z Braniborskej, na wuchodźe z Budyskim wokrjesom, na juhowuchodźe z bjezwokrjesnym městom Drježdźany, na juhu z wokrjesom Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory, na juhu a zapadźe z wokrjesom Srjedźna Sakska a na zapadźe z wokrjesom Sewjerna Sakska.
Ma wot lěta 2008 přestrjeń 1452,39 km² a 256.638 wobydlerjow.
Wulke wokrjesne města su Kosowiki (Coswig), Mišno, Radobyle (Radebeul), Ryzawa (Riesa) a Wulki Hojn (Großenhain).
Najwjetša rěka na wokrjesnym teritoriju je Łobjo. Najwyša hora je Bayerhöhe (323 m) blisko Klipphausena.


text:
Armyńijo, Republika Armyńije (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) - państwo na Zakaukaźu. Grańica mo s Gruzyjům, Iranym a Azerbejdžanym - jygo guůwnům tajlům a tyž azerskům eksklawům Nachiczewan. Ńy mo dostympu do mořa. Kraj je gůřysty, ůng. 90% jygo powjyřchńe ležy powyžyj 1000 m n.p.m. Nojwyžšym ščytym je wygosuy wulkůn Aragac (4090 m n.p.m.). Podug uormjańskij powjarki, Uormjany pochodzům uod Togarma, prawnuka Noego. Přijyńy uůńi chřeśćijaństwo na anfangu III wjeka. We lotach 1895 a 1915 mjouy plac dwje wele ludobůjstwa we kerych uod Turkůw poginyuo ůng. 1-1,5 mln. Uormjanůw. We lotach 1922 -1991 Armyńijo bůua wćelůno do SSSR.
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons:
Armyńijo


text:
Metůn
Metůn (CH4), znůmy tyż jako błotny goz to nojprostszy wůnglowodůr nasycůny (alkůn). We tymperaturze pokojowyj je ńywůnnym a bezfarbowym gozym.
Metůn powstowo we przirodźe we wyńiku beztlynowygo rozkłodu źelinowych szczůntkůw. Je tyż głůwnym skłodńikym źymnygo gozu. Je stosowany jako uopołowy goz a surowjec do syntezy wjelu inkszych uorgańicznych zwjůnzkůw.
Miszůng metůnu s luftym we stosůnku uobjyntośćowym 1:10 mo własnośći wybuchowe (pjorůnujůncy miszůng). Tworzyńy śe tygo miszůngu na grubach kamjynnygo wůngla bywo ńyrzodko prziczynům groźnych we skutkach eksplozyji.
Metůn je ćeplarńanym gozym, kerygo potyncjoł ćeplarńany je 21 razy srogszy jak dwutlynku wůngla, a strzedńo zawartość we atmosferze wynośi 1,7 ppm (bez mińůnych dwjesta lot wzrosła przez dwukrotńy).


text:
Otto von Bismarck
Otto von Bismarck (1815 – 1898) - béł prësczim kanclérzã, ùtwórcą sparłãczonégò państwa, Miemiecczi Rzeszë. Ten ksyżã miôł swòje priwatné zrzeszenia z Kaszëbama bò pisôł, że w Bëtowszczi Zemi w rozcygający sã wkół pùstoce czëc je le „wëcé wilków i Kaszëbów”. Dzélã prësczégò i bismarckòwsczégò na Pòmòrsce mitu béł ùrëchlony pò wòjnie freńcëskò-prësczi, dzãka złotu wëgrónëch, gòspòdarczi rozwij Prës, òsoblëwò jegò wschódnëch, junczerzczich prowincëji, do chtërnëch barżi nôleżała Zôpadnô Pòmòrskô, miéj Zôpadné Prësë.
Derdowsczi mòże pòd amerikańsczim cëskiem napisôł: "Na wieczné czasë darząc gò fòlwarkã/ Ònã pòsadłosc przezwalë Bismarkã"
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text: Neptůn – to je ůsmo a uostatńo podug uodlyguośći uod suůńca planeta we Ůkuodźe Suonečnym. Tak kej Jowiš, Saturn a Ůrůn je to planeta gazowo, třećo podug masy a štworto podug wjelgośći s planet Ůkuodu Suonečnygo. Mjano planety je uod řimskiego boga Neptůna. Astrůnůmičny symbol planety je uod atrybutu Neptůna, trůjzymba. Terozki znůmy 13 jygo kśynžycůw s nojwjynkšym Trytůnym. Ringi planetarne Neptůna sům suabo rozwińynte a mjast uokryngůw twořům uůki. Přypuščo śe, aže je to spowodowane bez pole grawitacyjne Galatyji, jydnego s jego kśynžycůw. Modro farba Neptůna je spowodowana wystympowańym metanu we atmosfeře.


text:
Amerigo Vespucci
Amerigo Vespucci (hišp. Américo Vespucio, por. Américo Vespúcio, rodz. 9 marca 1454 we Florencyji[1], um. 22 lutygo 1512 we Sewilli) to bůu italski handlyř, nawigator a rajzowńik morski. Podug tygo, co sům godou, uostou wybrany bez krůla Manuela I a s jygo polecyńo štyry razy uodbywou rajzy morske. Terozki historyki uwožajům, aže ńy je to wjarygodne. Je pewne, co we 1499 uodkryu ůun Jeźoro Maracaibo a skiž tygo, co Indjanery půmjyškiwali tam we chaupach stowjanych nad wodům na palach, co mu śe skojařiuo ze Wenecyjům, dou mjano lo Wynezuele, co we hišpańskij godce uoznačo "mouo Wenecyjo". We 1500 wroz ze Vincente Pinzónym badou ujśće Amazůnki a wybřeže Brazylije. Uod 1503 publikowou listy ze swojych rajzůw, kere zyskouy wjelgo popularność w Ojropje a skiž tygo uostou ůun ńysuůšńy uznůny za uodkrywce Ameriki, kery mjano pochodźi uod jygo pjyršygo mjana.
[Sprowjej] Připisy


text:
Ekliptika
Ekliptika je (imaginarna) runina w kosmosu, w kotrejž so w orbiće zemja wokoło słónca pohibuje.
Orbity druhich planetow słónca njejsu runje w ekliptice, ale tež nic přejara daloke wot toho.
Rotaciska wóska zemje njeje zrunana k ekliptice, ale ma k jeje padorunje nuhel wot něhdźe 23° 26'. Tutón nuhel zawinuje fenomen měnjacych počasow. Wona njeje konstantna, ale wariěruje (z periodu wot něhdźe 40.000 lětow) mjez 21° 55' a 24° 18', wobwliwujo klima zemje. Wona nětko so zmjeńšuje; něhdźe w lěće 4300 budźe srjedźnu hódnotu wot 23° 06' docpěwać a něhdźe w lěće 25000 minimalnu hódnotu.


text:
Malta
Malta, Maltańsko Republika, (uoficjalne mjano: malt. Repubblika ta’ Malta, ang. Republic of Malta) je wyspjarskym państwym na Strzůdźymnym Morzu. Jeji stolica je Valletta. Malta samostanowi śe dźepjyro uod 1964 roku, bestůż co zawczasu bůła brytyjskům kolůńijům.
[Sprowjej] Geůgrafijo
Malta leży na stategicznym placu na Postrzůdźymnym Morzu, 95 km na połedńe uod Sycylije a 290 km na wschůd uod Tůnezyje. Skłodo śe ze trzech wysp:
- Malta, 246 km²
- Gozo, 67 km² (kole 30 000 mjyszkańcůw)
- Comino, 3 km² (ludźe sům tam jyno we czas syzůnu feryjůw)
Do Malty nolyżům tyż trzi małe wysepki: Cominotto, Filfla Island a St. Paul's Island. Ranty wszyjskich wysp sům zauobycz skoliste. Nojwyższy wjyrch je Ta' Dmejrek (253 m). Geůgraficzńy a geologiczńy Malta leży we Ojropje.
Leży we klimatycznyj strefje typowyj lo rygjůnůw Postrzůdźymnygo Morzo. Je tam chłodno źima a fest gorke lato, prowje beż żodnych uopadůw.
Wspůłrzyndne geograficzne Malty sům 35 50 N, 14 35 E
[Sprowjej] Klimat
Malta je we strefje klimatůw postrzůdźymnomorskich. Ńy ma sam wjaterůw, nebla, śńyga alibo źimna. Strzedńo tympyratura je uod 14,1 °C we źima (listopad - kwjećyń) do 32 °C latym (moj - paźdźerńik). Klara dowo sam śwjotło 6:46 godźin, kedy je źima a 10:11 godźin, kedy je lato. Uopady sům sam głůwńy we źima. Na rok ślatuje sam 578 mm.
[Sprowjej] Polityka Malty
Malta bůła brytyjskům kolůńijům aże do 21 wrześńa 1964, kedy śe usamostanowjyła a 13 grudńo 1974 stoła śe republikům, uostoła nale a dali je ferajńistkům Brytyjskigo Ferajnu Norodůw (Commonwealth of Nations). Uod 1 moja 2004 Malta do kupy ze 9 inkszymi państwůma (we tym ze Polskům a Czeskům Republikům) wlozła do Ojropejskij Ůńije.
Malta je republikům parlamyntarnům. Na czele państwa stoji prezydynt republiki, wybjyrany bez parlamynt. Prezydentym Malty je je uod 4 kwjytńa 2009 George Abela. Jydno kadencyjo prezydencko trwo 5lot, co uoznaczo, iże nostympny absztimůng bydźe we 2014 roku.
Uod roku 1993 Malta ferwaltůngowo tajluje śe na 68 tzw. lokalnych rad (local council), kere wybjerane sům roz na trzi lata.
Jeszczy przed uusamostanowjyńym maltańsko polityka bůła podźelono na dwje strůny: socjalistyczno-nyutralne Stronńictwo Roboty (Labour Party,Partit Laburista, MPL, Maltese Labour Party) a konserwatywne Strůnńictwo Nacjonalistyczne, Nationalist Party (Partit Nazzjonalista, abrewjacyjo: PN). Je jeszczy wjyncyj partyjůw, nale ńy majům uůne wjynkszygo politycznygo znoczyńo, sům to ntp. Alternatywa dymokratyczno (Alternattiva Demokratika, AD), uodpedńik ojropejskich „Źelůnych“. Wszyjske parlamyntarne absztimůngi majům tradycyjńe ćasne wyńiki a gůwne partyje zmjyńajům śe przi władzy. Absztimůng do parlamyntu s dńo 12 lipca 2003 doł take rozdźylyńy gosůw:
- Nationalist Party – 51,79 procyntůw
- Labour Party – 47,51 procyntůw
Maltańske partyje polityczne fest wadźoły śe uo polityka zagrańiczno. Konserwatywno PN chćoła jak nojbarzi leźć ku Zachodowi, a do Ůńije Ojropejskij, na Labour Party, utrzimowało dobre kůntakty ze Zwjůnzkym Radźeckim, a krajůma RWPG a Chinůma.
[Sprowjej] Ferwaltůngowy tajlůng
We 1993 ustanowjyli, iże Malta tajluje śe na 68 samorzůndůw (54 na wyspje Malta, 14 na wyspje Gozo). Cołko wyspa Comino je we samorzůńdźe Għajnsielem, na wyspje Gozo.
[Sprowjej] Gyszichta
Poczůntki cywilizacyje we Malće bůły aże 5200lot p.n.e. kej trefjyli sam ze Sycylije pjyrsze uosadńiki. Wele 3500 p.n.e. we mjeśće Ġgantija na wyspje Gozo wzńyśli śwjůntyńo. Podane na ńa budowle ńyskorzi powstoły tyż we inkszych placach, ńy yno na Gozo nale tyż na gůwnyj wyspje - Malće
Malta, kero je dobrym placym do kůnrolowańo strzodkowygo a wschodńigo basynu Strzůdźymnygo Morzo, mjoła moc pośedźićelůw .
Kole 800 p.n.e. założyli sam swoje uośedla Feńicjany, zajś 300lot ńyskorzi wyspa podbjyli Kartagińczyki. We 257 p.n.e. bůł pjyrszy angrif Rzimjanůw a we 218 p.n.e. Malta stoła śe tajlům Rzimskiego Imperyjům. We 60 n.e. wele brzygu wyspy, na mieliźńe, rozbjůł śe statek, kery przewoźůł do Rzimu, św. Paulika, kery nawrůcił Malta na Krześćijaństwo. We 395 po tajlůngu Imperyjům wyspa bůła regjyrowano uod Wschodńigo Cesarstwa ze stolicům we Konstantynopolu. We 870 zdobyli ja Araby, zaś we 1090 Normany a przikuplowali ja do kśynstwa, a potym do Krůlestwa Sycylije.
We 1530 kajzer Karlik V Habsburg skozoł wyspa, jako lynno wyćepanymu ze Rodos Joańitům. 18 maja 1565 napoczůna śe ataka armije Imperyjům Uosmańskigo, w keryj bůło 40 000[2] wojokůw. Uobrůńcy, kerych bůło poraset zakůnnych wojokůw, 2 tyś. szpańelskich wojokůw a wele 6 tyś. cywilnyj ludnośće, poradźyli sztyry mjeśůncy ńyskorzi (8 wrześńa) cołkym uodeprzeć tyn angrif. Lů uczczyńo wygranyj Wjeli Majster Jean Parisot de la Valette wzńes we 1566 sztad, kery nazwali uod jigo mjana Valetta. Mjasto to ńyskorzi stoło śe stolicům Malty. We 1798 francusko wojenno marynarka, kero lozła do Egiptu zaatakowała a zdobůła wyspa. Napoleon Bonaparte kozoł wojokům zakůnu bez pora nojbliższych dńůw iś z wyspy. Pora mjyśyncůw ńyskorzi Maltańczyki byli fest ńyrodźi ze regjyrůnku Francyje a napoczůnli powstańy. Skiż hilfy uod Sycylije a Wjelgij Brytańije we 1800 Maltańczyki wygrali a Francuzy muśeli śe poddać. Malta wlozła pode protekcyjo Wjelgij Brytańije.
Wjedyński Kůngres, kery bůł we rokach 1814-1815 zuůnaczoł z Malty brytyjsko kolůńijo. Wyspa bůła lo Wjelgij Brytańije bazům podwodnych uokryntůw wczas II Śwjatowyj Wojny festylńy zawodzała państwům Uośe we posyłańu zaopatrzyńo do Půłnocnyj Afryki. Wojska ośi "uoblegały" wyspa a ńiszczoły konwoje ze zauopatrzyńym, kere płynyły do Malty, przi czym durś ja bůmbardyrowały a zastawjały minůma. Bez to aljanty bez jaki czas ńy mogli z Malty napoczynać wojynnych dźołańůw. Mjymcy nale ńy zrobjyły wjelgij inwazyje na Malta, skuli tygo, iże chćeli gibko zdobyć Egipt. Po uoblynżyńu, wyspa we 1942 uodznaczyli Krziżym Jorguśa.
We 1947 Malta uzyskoła wewnyntrzno autůnůmijo, zaś we 1963 Malta śe usamostanowjyła. Rok ńyskorzi Malta uzyskoła cołkowito ńypodlygłość, kej ferajńista Ferajnu Norodůw. Podpisali tyż uobrůnny układ, kery dowoł zwolowoł na utrzimańy na wyspje brytyjskich bazůw. We 1967 układ tyn zerwali a dźepjyro sztyry lata ńyskorzi wynegocjowali porozůmjyńy. 13 grudńa 1974 proklamowali Republika Malty (Repubblika ta' Malta). 1 maja 2004 Malta przistůmpjoła do Ojropejskij Ůńije.
[Sprowjej] Gyszichtowe pamjůntki
Malta je bogato we gyszichtowe pamjůntki. Trzi ś ńich sům wpisane na lista Kultularnygo Dźedźictwa ferajnu UNESCO: Valetta, megality na wyspach: Malta a Gozo, a tzw. Hypogeum w Hal Saflieni.
Nostympne historyczne pamjůntki sům ze uokresu arabskigo przebywańo na wyspje, gůwne zaś z czasu władańo Johańitów. Do śe wymjyńić cołke mjasto Mdina (mury wystawjyli juzaś Araby), dali ńyporachowane budowle a twjerdze we Vallećće, stolica wyspy Goza- Victoria, moc pałacůw a wjeży strożniczych rozćepanych pů cołkim archipelagu.
[Sprowjej] Dymůgrafijo
Wjynkszość Maltanůw, żyje na gůwnyj wyspje: Malće. Nojczyńśći we mjejskich aglomeracyjach (ůng. 90%). Strzedńe zagynszczyńy ludnośći to je 1265 mjyszkańcůw na km² (nojwjynkszo we Ojropje a trzećo na śwjeće). Kole 3% uobywatelůw to sům auslyndry, nojwjyncyj je Brytyjczykůw. Tyla samo Maltanůw żyje za grańicům (we Kanadźe, Australiji a tyż we USA).
Wyspa Gozo je barzi "źylůno" a mo barzi rolńiczy charakter. Mo tyż myńszo gynstość zaludńyńo.
Wyspa Comino je zamjyszkano jyno w sezońy turystycznym. Je sam jedyn hotel. Půza sezonym mjyszko tam sztyrych ludźi.
- wzrost ludnośći: 0,6%
- strzedńi wjek: 38 lot
- chopůw: 36,6 lot
- babůw: 39,5 lot
- wspůłczynńik rodzyńo: 10,09 na 1000 uobywatelůw
- wspůłczynńik umarćo: 7,91 na 1000 uobywatelůw
- wspůłczynńik umarćo przi rodzyńu: 5,69 na 1000 rodzonych žywo
- strzedńo dugość żywobyćo: 78,43 lot
- chopůw: 76,39 lot
- babůw: 80,43 lot
- (dane na rok 2003)
Procynt babůw, kere robjům a tyż tych, kere majům wyższe wykstałcyńy je nojwyższy na cołkim śwjeće.
[Sprowjej] Pochodzyńe ludnośći
Uo pochodzyńu populacyje s megalityčnego uokrysu sům ino zmjarkowańa. Uośedlyńe teroźnyj ludnośći zaczoło śe kole 2000 lot przed Chystusym. Potym, bez 500 lot Malta bůła ńyzamjyszkano. Wedle jednyj, ńypotwjyrdzonyj teoryje Malta bůła uośedlono ze Sycylije, nale ńyskorzi doszło do tajlowygo wymjyszańo ludnośći s inkszymi norodůma.
[Sprowjej] Godki Malty
Gůwnům godkům je maltańsko (Malti), nale kupa ludźi godo pů angelsku, a pů italsku. Angelsko godka je przi tym drugům urzyndowům godkům, zaś italsko mjała taki sztatus do 1934
Maltańsko je semicko godka, fest spokrewńůno ze godkům arabskům (podug ńykerych myńszośćowych poglůndůw mo pochodzyńy blank uod godki feńickij). Maltańsko godka mo fest wjelgi ajnflus godek romańskich (nojbarzi italskij) a angelskij. Maltański je jedynům semickům godkům, kero je zapisowano we łaćińskim abecadle.
Mjano Malta pochodźi s mjan feńickych a tyż arabskich, kere bůły: Malet, Melita, Maltacheum a inksze.
[Sprowjej] Religijo
Ůngyfer 98% mjyszkańcůw Malty je rzimskimi katolikůma. Na Malće sům 364 kośćoły. Kśyndze, mńichy a mńiszki dowajům wjynkszo tajla ludźi, ańiżeli we kerymkolwjek inkszym państwje. Katolicyzm je zapisany we uodpedńij ustawje jako państwowo religijo a jigo ajnflus je fest srogi na regjyrůnek, bestůż szajdůngi a aborcyjo sům zakozane.
[Sprowjej] Mjasta
S lotu ptoka, do śe myśleć, co cołke cyntrům gůwnyj wyspy - Malty je jednym wjegim mjastym. Nale to wrażyńy je felerne, przede wszyjskim we kůnsekwencyji fest pryndkij rozbudowy mjast bez uostatńee myńi a wjyncyj trzista lot. Grańice mjast abo aglomeracyji do śe poznoć jyno s informacyji na taflikach. Do nojwynkszych mjast przinoleżům:
- Valletta (tyż: La Valletta), stolica, je to gyszichtowo twjerdza
- Sliema, cyntrům handlowe a zakupowe
- Birkirkara, nojwjynksze mjasto (2008: 20 834 mjyškańcůw[3])
- Mdina, downo stolica ze historycznym cyntrům, mjanowano tyż „ćiche mjasto“, do śe tam wlyźć jyno pjechty
- Victoria, stolica wyspy Gozo
- tzw. „Trzi mjasta“ (The Three Cities), to je:
- Vittoriosa (tyž Birgu)
- Senglea
- Cospicua
[Sprowjej] Transzport
Malta to je jedne ze sztyrech państwůw, kaj jeźdźi śe po lewyj strůńe drogi. Motoryzacyjo je fest rozpowszechńůno we Malće. Podug danych ze 1990 we państwje bůło 182 254 samochodůw, co dowo Malće zagynszczyńy 582 samochodůw / km². Malta podug tygo wskoźńika je sztwrto we cołkij Ojropje. Malta mo 2 254km cestůw, ze czygo 1 972 (87,5) je asfaltowe.
We Malće je tyż autobusowy transzport, kery dźoło sam uod 1905 a je na wyspach Malta a Gozo. Maltańske autobusy sům turystycznům atrakcyjům. W kożdy rok przewożům wele 31 000 000 ludźůw.
We państwje je jedno lotńisko: Malta International Airport, kero roz za czas mjanowany je tyż Lotńisko Luqa. Za pjyrwa mjała być to baza do brytyjskigo Royal Air Force. Ze tygo lotńiska do śe lećeć lyńijům Air Malta do 36inkszych placůw.
[Sprowjej] Malta a Uńijo Ojropejsko
Drůga Malty do Uńije Ojropejskij bůła dugo. Rzůnd dowoł roz poparće, roz uodpora - zoleży fto wuůnczas bůł u władzy. Wjadůmo, iże kożde pomjyńańy władzy na Malće przińesło ze sobům jako zmjana w polityce lo Uńije Ojropejskij a wstympu do ńi. Maltańsko konserwatywno PN bůła blank za, Labour Party (a ńykere zwjůnzki zawodowe) przećiw człůnkostwu we UE.
Pjyrszy roz Malta antragowała uo członkostwo juzaś we 1990. Pů wygranyj Labour Party we absztimůngu we roku 1996 Malta tyn antrag uchyloła. Pů przedwczesnym absztimůngu we 1998, kedy wygroła PN, wńosek uostoł uodnowjůny.
Uo wstympje do Uńije Ojropejskij rozprawjano na konferencyji we Kodani 13 grudńa 2002. We absztimůngu 8 marca 2003 za członkostwym bůło 53,65 % z tych, co walowali. W ramach rozszyrzyńo Ůńije uo dźyśyńć państw 1 maja 2004 Malta stoła śe członkym UO a wyprzedźoła Luksymburg, jeli łaźi uo nojmyńsze państwo Ůńije.
Uod 1 styczńa 2008 we Malće buli śe we Ojro.
Przipisy
- ↑ Dane szacůnkowe na lipjec 2007 [CIA The World Factbook (Zdřůduo:CIA).
- ↑ .Gyszichta Srogigo Uoblynżyńo znůma je yno ze krześćijańskych zdrzůdłów, a skiż tygo trudno je pedźeć, wjela gynau bůło tureckich wojokůw. Růżnorake zdrzůdła podowajům, co bůło ich uod 20 000, do ańi 100 000, nale nojczyńści podowano jich liczba to je 40 tyś.
- ↑ World Gazetteer
[Sprowjej] Necowe uodwołańo