text:
“Jislamscjé Panjstwò” dzjínje z wòczí. Terrorëscë z Daesh jú wnetka wòstelë wëpjartí z Jirakù. W Mòsulú – donëchczas swòjím nôwjikszím festingú w tím krajú – barnjõ sã jesz le na pôrãnôsce slédnëch sztrasach ë mògõ przegrac kòżdéwò dnja. W Siríjsce przed tídnjã Kùrdowje z Demòkraticzné Fedaracëjé Nordowé Sirëje zapòczãlë atakã na stolëcã terrorësticzné wòrganjizacëjé, Rakkã. Dobíwanjé 220-tësõcnéwò mjasta móże dérowac pôrã ksãżëcí. To nje je jedúrní tôcjel terrorëstów. Sõ w wòjnje na wszëtcjich fronjtach. Wòbeszłí wòd nordë przez Kùrdów, wòd zôpadë ë pôłnja przez siríjscjé rzõdowé wòjska a wòd pòrénkù przez jirackõ arméjã, słabí Daesh nje je jú wjicé w sztãdze wùtrzëmac wszëtcjích fronjtów ë trací nastãpné pòzëcëje wnetka kòżden dzénj. Cjéj Rakka mdze dobëtô, ISIS mdze njiczím wjicé jak karnã banjdítów z pùscëznë, chtërní kontrolëjõ môłé mjastka ë wse złúż rzécji Eufrat. A na samím westrzódkú mjasto Deir-ez-Zor, siríjscjí festing, chtëren njigdë sã nje pòddôl ë wòd zaczõtkù wòjnë wëbél wszëtcji wòfensíwë. ISIS njigdë sã nje dalo dobëc wjicé jak 1/3 mjasta ë nje wëzdrzí zó tím, że to bë sã mjenjic mjalo.
(Żôłtô farwa: Kùrdowje, czôrnô: ISIS; na ósce a wesce sõ wjidzec pjirszé dobëté fyrtle Rakcji; stón na 15/06/2017)
Jesz rok abò dwa ë “Kalifat” mdze do kónjca. Jednak ISIS dërch mô swòje mjészé frakcëje w Ejipce, Somalëjí, Afganjistanje ë Fjilëpjinach. Nôpewnjé dërch mdze téż przítomní w pòdzemjím. Nje wòznôczô to téż, że domôcô wòjna w Siríjsce mdze ferbí. Dërch mòcní sõ tam rebeliancë z Wòlné Siríjscjé Arméje. Na nordze wspjeróní przez Tërkëjõ a na pôłnjú przez USA, jesz dlúgò mògõ wòjarzëc z reżimã Baszszara al-Asada. Przínjdzota kùrdzcjé federacëjé Nordowé Siríjé téż sã jesz pítô. Donëchczasowí mjir na rzõdowò-kùrdzcjí granjcí móże nje bëc wjeczní, a reżim al-Asada móże chcec dobëc wszëtcji zemje, jacjé kontrolowôl przed wòjnõ. Swòje jészeftë prowadzõ tam téż wjeldzjí grarze: USA, Tërkëjô, Rúsëjô ë Saudzkô Arabjijô. Domôcô wòjna w Siríjsce ë Jirakú bë bëla wëzdrzala jinaczé, cjéjbë njé bògatí Saudowje – przédní ekspòrterzë ë sponsorowje wahabjiccjéwò ekstremjismù a USA, chtërnë robjõ z njimí mëliardowé jészeftë. To je do dzëwù, że tëlé Europejczíków cjerëje dzís swój górz na wùchódnjików a jimigranjtów – wòfjarë ë rezultat té wòjnë, a njé na przëczënë (a przënômjé jich dzél) – grë wjeldzjich grarzí wò wladzã.
(żôłtô farwa – Kùrdowje; czôrnô – ISIS; czerzwjonô – siríjscjí rzõd al-Asada; bladoczerzwjonô – Jirak; zelonô – rebelianjcë z Wòlné Siríjscjé Arméje; cemnozelonô – rebeliancë wspjeróní przez Tërkëjõ; stón na 15/06/2017)


c: text/html

text:
Nowy Casnik w lichotnej towarišnosći
Nowy Casnik jo we źinsajšnem casu njewótwisny a rozpšawja wó wšyknych aspektach serbskego žywjenja w Dolnej Łužycy. K tomu słuša źěło towaristwow, mjeńšynowa politika na europskej, zwězkowej, krajnej a komunalnej rowninje, problemy šulstwa, rolnikarstwo, rucnikarstwo, potrety serbskich luźi, zarědowanja, ludowe nałogi, serbska literatura, wuměłstwo a muzika; problemy wobswěta, natury a brunicowego górnistwa (Braunkohle-Bergbau), reportaže ze jsow, tematiske reportaže a wjele drugego.
Horst Adam, kenž jo źěłał 42 lět ako redaktor Nowego Casnika
W lěśe 2004 jo šeł Horst Adam na zasłužony wuměńk – pó 42 lětach ako redaktor Nowego Casnika (wót togo 31 slědnych lět ako šefredaktor).
Źinsa źěłaju w redakciji tśo redaktory a dalšnej dwa sobuźěłaśerja matej na starosći zestajanje casnika, sekretarske źěło a wótbywanje.
Gregor Wieczorek, šefredaktor Nowego Casnika wót lěta 2006
Redakcija Nowego Casnika źěkujo se Serbskemu institutoju w Chóśebuzu za to, až jo nam scany starych wudaśow Serbskego Casnika k dispoziciji stajił a zmóžnił rešeršu w tekstowem korpusu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Katolski Posoł
Katolski Posoł je časopis katolskich Serbow, kotryž tydźensce w hornjoserbšćinje wuńdźe. Časopis wudawa Towarstwo Cyrila a Metoda z.t. a ma prawidłowny nakład něhdźe 2.150 eksemplarow.[1] Wot 1. julija 2013 je Michał Anders šefredaktor Katolskeho Posoła. Prjedy wukonješe tute dźěło wot lěta 1978 Baćoński farar Gerat Wornar.
Na iniciatiwu Michała Hórnika wuńdźe w lěće 1863 prěnje čisło Katolskeho Posoła, wudawane wot 1862 załoženeho Towarstwa swjateju Cyrilla a Methoda. Za čas nacionalsocialistow so cyrkwinska nowina w lěće 1939 zakaza. Katolski Posoł wuńdźe po wójnje hakle 1950 zaso, podleži pak statnej nowinarskej censury.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Podaća Załožby za serbski lud za lěto 2016
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstronki Katolskeho Posoła (hsb.) (němsce)
Katolski Posoł | Łužyca | Nowy Casnik | Płomjo | Pomhaj Bóh | Rozhlad | Serbske Nowiny | Serbski rozhłós | Wuhladko


text:
Korla Awgust Jenč
Korla Awgust Jenč (němsce Carl August Jentsch; * 8. oktobra 1828 w Čornjowje, † 15. měrca 1895 w Palowje) bě serbski ewangelski farar, bibliograf, literarny stawiznar a organizator serbskeho studentskeho žiwjenja.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Narodźi so jako syn wićežneho kublerja w Čornjowje pola Bukec a wopytowaše wot 1841 do 1848 gymnazij w Budyšinje, hdźež přisłušeše Jana Arnošta Smolerjowemu towarstwu Societas Slavica Budissinensis, kotrehož starši bě wot 1847. Wot 1848 do 1851 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a nawjedowaše dlěši čas tamniše Serbske prědarske towarstwo. Nimo toho steješe na čole wšostudentskeho towarstwa Lipa Serbska a měješe wulke zasłužby při załoženju Choćebuskeho gymnazialneho towarstwa Łužyca w lěće 1849.
We Łužicy skutkowaše wot 1853 do 1855 jako domjacy wučer w Barće a wot 1855 hač do swojeje smjerće w lěće 1895 jako farar w Palowje. Tam, hdźež rěčeše we 1880tych lětach hišće pjećina ludnosće serbsce, bě Jenč z poslednim serbskim fararjom.
SkutkowanjeWobdźěłać
Wědomostnje zaběraše so hłownje ze serbskej literaturu. Zběraše a zapisowaše wšě dotal wušłe hornjo- a delnjoserbske knihi a podawaše biografiske daty jich awtorow. Jeho wobšěrniše biblio- a biografiske zapiski słušeja hač do dźensnišeho k wažnym žórłam serbskich literarnych stawiznow.
Wuznamne su tež Jenčowe stawizniske dźěła, w kotrychž zaběraše so ze stawiznami serbskeje rěče a narodnosće, serbskimi kralemi, serbskimi studentskimi towarstwami, z najstaršej serbskej ćišćanej knihu, rukopisnymi słownikami a spěwarskimi, z pohanskimi pohrjebnišćemi a wjele dalšimi temami.
Dopisowaše prawidłownje do Časopisa Maćicy Serbskeje, Tydźenskeje Nowiny, Serbskich Nowin, Bramborskeho Serbskeho Casnika a němskorěčneho Sächsischer Volkskundler. Popularnowědne přinoški historiskeho razu wozjewi we Łužičanu. Z jeho pjera je tež prěnje wažne popularnowědomostne dźěło w serbšćinje, Zelenska a jeje wobydlerjo (Budyšin 1850/53). Na nabožinskim polu staraše so wo nowowudaće serbskeje biblije.
Korla Awgust Jenč haješe kulturnu wzajomnosć mjez Hornjej a Delnjej Łužicu a spěchowaše narodne hibanje Delnich Serbow. Tak prócowaše so mjez druhim wo přewjedźenje spěwnych swjedźenjow w Delnjej Łužicy. W Budyšinje staraše so za natwar Maćičneje knihownje, Maćičneho archiwa a Serbskeho muzeja.
Jenč bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje a dźěłaše wot 1853 w jeje wuběrku sobu. Wot 1856 bě pismawjedźer starožitnostneho wotrjada Maćicy.
Wón bě zmandźeleny z Hedwig Friederiku (1833–1920).
WozjewjenjaWobdźěłać
- Krótki přehlad zhromadneho pismowstwa (literatury) ewangelskich Serbow. W: E. B. Jakub: Serbske Hornje Łužicy. Budyšin 1848, str. 89–114
- Dobroty, dźiwy a sudy Bože nad israelskimi dźěćimi. Budyšin 1849.
- Stawizny serbskeje ryčje a narodnosće. ČMS 1851/52, str. 49–81 (dostupny jako pdf) a 1853/54, str. 76–111 (pdf)
- Serbske prědarske towarstwo we Wittenbergu. ČMS 1856/57, str. 15–31 (pdf)
- Serbske gymnasijalne towaŕstwo w Budyšinje wot 1830 do 1864. ČMS 1865, str. 253–310 (pdf)
- Geschichte der Lausitzer Predigergesellschaft zu Leipzig und Verzeichnis aller ihrer Mitglieder vom Jahre 1716–1866. Budissin 1867. (digitalizat)
- Spisowarjo hornjołužiskich evangelskich Serbow wot 1597 hač 1800. ČMS 1875, str. 3–42 (pdf)
- Spisowarjo serbskich rukopisow bjez hornjołužiskimi evangelskimi Serbami hač do lěta 1800. ČMS 1875, str. 82–88.
- Spisowarjo hornjołužiskich evangelskich Serbow, kiž su w druhich ryčach před lětom 1800 wo Serbach pisali. ČMS 1875, str. 89–98.
- Zemrjeći spisowarjo hornjołužiskich evangelskich Serbow wot 1800–1877. ČMS 1877 I, str. 41–68 (pdf)
- Pismowstwo a spisowarjo delnjołužiskich Serbow. ČMS 1880, str. 73–154 (pdf)
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk/Pětr Kunze: Jenč, Korla Awgust. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 230sl.


text:
W niedzelã, 15 czerwińca, w wejrowsczim mùzeùm bëła ùroczëzna wrãczeniô nôdgrodów dobiwcóm pisarsczégò kònkùrsu miona Jana Drzéżdżóna. Wëstrzód nôlepszich pisôrzów latoségò kònkùrsu w kaszëbsczi kategòrie bëlë Zymkòwcë: Dark Majkòwsczi (III môl za òpòwiôdanié Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło) ë Sławòmir Kraùse (wëprzédnienié za òpòwiôdanié Bielisë). Pierszi môl dobëł Jerzi Hoppe z Rëmi (Ò pòdzymku 45 rokù przëszlë Ruscë…), drëdżi ...
Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë ë Mùzyczi w Wejrowie rôczi na zakùńczenié prozatorsczégò kònkùrsu m. Jana Drzéżdżóna, jaczé mdze 15 czerwińca (niedzela) ò gòdz. 4 pp. w sedzbie mùzeùm kòl szasé Zómkòwi 2a. wicy na starnie MKPPëM
Mùzeùm Pismieniznë ë Kaszëbskò-Pòmòrsczi Mùzyczi w Wejrowie, Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, Pòwiatowé Starostwò w Wejrowie ògłôszô XIII Prozatorsczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżóna.
W Mùzeùm Pismieniznë ë Mùzyczi Kaszëbskò-Pòmòrsczi w Wejrowie, 13 maja 2006 r., rozdówné òstałë nôdgrodë w XI kònkùrsu prozatorsczim miona Jana Drzéżdżóna. Kòmisjô sãdzowskô w skłôdze: dr Zbigniew Żakiewicz, Barbara Pisarek, prof. Tadeusz Linkner, red. Stanisłôw Janke, w kategòrie jãzëka kaszëbsczégò przëznała nôdgrodë: I môl – Jarosłôw Kroplewsczi za òpòwiôdanié “Jak Walerémù sã ùdało nikògò” ...
14 maja 2005 rokù w Mùzeum Pismienniznë ë Mùzyczi Kaszëbskô-Pòmòrsczi we Wejrowie òstôł rozstrzëgniãti X Òglowòpòlsczi Kònkùrs Prozatorsczi miona Jana Drzéżdżóna. W kategòrëji dokazów pisónëch pò kaszëbskù dwa pierszé place zajãlë Zymkòwcë – Grégòr J. Schramke (I plac; za dokôz “W pòdzemny sôdze”) ë Róman Drzéżdżón (II plac, za dokôz “Przëjãcé”). Òbadwa ne dokazë òstóną ...


text:
Dziyń Świyntego Walyncina
Sztyrnŏstego lutego we kościele katolickim mōmy spōmniynie świyntego Walyncina – patrōna ôd kochankōw. Skuli amerykanizacyje naszyj kultury prziszło mi beztōż pisać ô Walyntynkach i kochankach.
Skōnd sie wziōnły te Walyntynki?
Żŏdyn niy poradziōł pokŏzać, co Walyntynki majōm co spōlnego z Grekami abo Rzimianami, ale we antycznych wierzyniach idzie trefić sie z podanymi na Walyntynki tradycyjami.
Wedle starowiecznego greckigo kalyndŏrza, czas miyndzy pōłowōm stycznia i pōłowōm lutego, mianowoł sie gamelion i bōł miesiōncym poświyncōnym manżelstwu Zeusa i Hery. Na ta przileżytość Greki dycki rychtowali fajer, ale niy wiymy, jak ôn wyglōndoł.
Starowieczne Rzimiany ôd idōw lutowych (trzinŏstego lutego) bez trzi dni fajrowali luperkalia. Plutarch tak ô nich pisoł: Modzi ze rzimskij arystokracyje lŏtajōm pō mieście pō nagu […] i pierōm wochatymi rzymiyniami ludzi, z kerymi sie trefiōm. Mocka zŏcnych kobiyt na schwŏl stŏwŏ im na drōdze i […] wyciōngajōm rynce, coby dostać pō nich, pōniywŏż wierzōm, co brzymiynne skuli tego prościj urodzōm, a niybrzymiynnym bydzie prościj zastōmpić. Fajrowaniŏ luperkaliōw zakŏzoł papiyż Gelasius I (492–496).
Nojstarsze teksty ô Walyntynkach
Wedle mocki ludzi nojstarszy tekst ô Walyntynkach to „Ptŏsi Syjm” napisany ôd Geoffreya Chaucera w 1382 roku na jubileusz manżelstwa krōla Anglije Richarda II i Anny Czeskij, kaj autōr pisze: „Tak to w kożdy Dziyń świyntego Walyncina / Kożdy ptŏk ôbiyroł kochanka swojigo.” Postrzodek lutego to je ale trocha cudaczny czas dlŏ ptŏkōw we Angliji na zŏlyty. Barzij racjōnalne je spōmniynie świyntego Walyncina z Gynuy, biskupa, kery umrził kole 307 roku. We kalyndŏrzu liturgicznym je ôno 2 mŏja i tyż w tyn dziyń bōł podpisany traktat manżelski Richarda i Anny.
Nojstarszŏ znōmŏ walyntynka była napisanŏ ôd Karola Orleańskigo do swojij żōny kejś miyndzy 1416 a 1435 rokym. Karol ôd batalije pod Agincourt (1415) siedzioł zawarty we lōndyńskij Tower i napisoł: „Je żech już chory z miyłości, / Moja nojsłodszo Walyntynko”. Chociŏż po 25 latach zawarciŏ bōł nazŏd wolny, to niy prziszło mu sie trefić ze żōnōm, pōniywŏż umrziła ôna podwiela go Anglijŏki puściyli.
Na isto ciekawe je to, że nasz zimowy krōl, Fridrich V, żyniōł sie z Elżbiytōm Stuart w Angliji 14 lutygo 1613 roku, a na ta przileżytość John Donne napisoł dlō nich epitalamiōm (śpiywka weselnŏ), kere Anglijŏki uznŏwajōm za przikłŏd nojwyższego kōnsztu. Autōr bez cołko śpiywka gŏdŏ do świyntego Walyncina, ale zacytuja ino piyrszy wers: „Chwoła ci, biskupie Walyncinie, ôd kerego dziyń to je”. Fridrich bōł korōnowany na krōla Czech 4 listopada 1619, a panowoł ino rok i sztyry dni.
Zŏlyty we naszyj tradycyji
Skuli tego, że przinŏleżymy do strzodkowyj tajle Europy, nigdy niy mieli my tradycyji fajrowaniŏ Walyntynek. Do Niymiec były ône prziniesiōne ôd amerykōńskich wojŏkōw po drugij wojnie światowyj, a we Polsce i Czechach pokŏzały sie we 90. latach XX stoleciŏ.
Dycki mieli my za to tradycyjo sobōtki abo świyntego Jōna. Pogańskŏ sobōtka fajrowanŏ była z 21 na 22 czyrwca jeszcze dugo po chrystianizacyji Ślōnska. Pawoł Jasienica pisoł, że biskup wrocławski zakŏzoł fajrowaniŏ sobōtki na Ślynży kole 1928 roku, a ôstatni rŏz richtich po pogańsku fajrowano było tam we 1937 roku, kej widzioł to niymiecki badŏcz Fritz Geschwendt.
Noc świyntojańskŏ trefiŏ sie dycki we wilijo świyntego Jōna – z 23 na 24 czyrwca. Kościōł zônaczōł tako tradycyjo, coby ludzie skōńczyli fajrować sobōtka. Podarziło sie to niy do kōńca, bo terŏzki jedna i drugŏ noc sie motlajōm i niykerym sie zdŏwŏ, co sobōtka i noc świyntojańskŏ to je jedno i to samo. Nojważniyjsze ale, że już za starego piyrwyj mieli my lepszo tradycyjo fajrowaniŏ miyłości. Pojakymu? Nasza tradycyjŏ je starszŏ aniżeli Walyntynki ô pŏrãset lŏt – to rŏz. We czyrwcowõ noc je dycki kole dwadziścia stopni cieplij aniżeli w lutowy dziyń – to dwa. No i po prŏwdzie noc była dycki lepszōm kamratkōm dlŏ kochankōw aniżeli dziyń (no niy gŏdejcie, że niy) – to trzi.
Tekst przōdzij ôpublikowany bōł we „Nowej Gazecie Śląskiej” we 2013 roku.


text:
Victor Klemperer
Victor Klemperer (* 9. oktobra 1881 w Landsbergu nad Wartu; † 11. februara 1960 w Drježdźanach) bě němski literarny wědomostnik, romanist, spisowaćel a politikar. Wosebitu znatosć docpě nimo swojeho pojednanja LTI – Notizbuch eines Philologen (Lingua Tertii Imperii: rěč Třećeho Reicha) dla swojich wot 1995 pod titulom Ich will Zeugnis ablegen bis zum letzten (1933–1945) wudatych dźenikow z časa nacionalsocializma, w kotrychž wopisuje podrobnje swoje wosobinske nazhonjenja jako wustorčeny a přesćěhowany protestant židowskeho pochada. Klemperer płaći jako jedyn z najwažnišich chronistow mjez přežiwjencami holokawsta, nimo toho pak tež jako wuznamny časowy swědk cyłeje doby do a po nacionalsocialistiskim knjejstwje.
Po swojej ćěkańcy z palacych Drježdźan w februarje 1945 nadeńdźeštaj Victor a Eva Klemperer nachwilny schow w domje swojeje něhdyšeje serbskeje hospozy Hańže Šołćic w Pěskecach.[1] Po dalšich etapach w Sakskej a Bayerskej nawróćištaj so w juniju 1945 do Drježdźan.
Při wólbach w oktobrje 1950 zaćahny jako zastupjer Kulturneho zwjazka NDR do Ludoweje komory NDR a bě hač do lěta 1958 z jeje čłonom. Wot 1950 bě tež rjadny čłon Akademije wědomosćow NDR.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Viktor Klemperer: LTI. Notizbuch eines Philologen, Leipzig 1996, str. 344 sl.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Victor Klemperer – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)
- Přehlad wo zawostajenstwje Klemperera na stronach SLUB w Drježdźanach


text:
Chóśebuska wótnožka za dolnoserbske slěźenja
Serbskego instituta z.t. jo 1. september 1992 w Serbskem domje ze swójim źěłom zachopiła. Wóna jo prědna wědomnostna institucija, kótaraž se w ramiku powšykneje problematiki rěcnych resp. kulturelnych mjeńšynow zaběra specielnje z dolnoserbšćinu a ze Serbami w Dolnej Łužycy. Glědajucy na akutne wobgrozenje dolnoserbskeje rěcy su źěłowe śěžyšća Dolnoserbskeje wótnožki tak wuzwólone, aby jeje wuslědki direktnje abo indirektnje pśinosowali k zdźaržanjeju rěcy.
W srjejźišću źěła stoje togodla dokumentacija dolnoserbšćiny, leksikologija a leksikografija moderneje dolnoserbskeje pisneje rěcy, wuslěźenje wustatkowanjow rěcnego kontakta pśedewšym z nimšćinu.
Wuźěłanje słownikow
dolnoserbskeje rěcy jo wažny wobstatk rěcneje dokumentacije. Južo 1999 jo se jaden wobšyrny dolnoserbsko-nimski słownik dopisał a w Ludowem nakładnistwje Domowina wózjawił. Z togo casa se źěła na nowem Nimsko-dolnoserbskem słowniku (DNW)
, kótaryž njebuźo jano ako śišćane knigły wuchadaś. Wón za wětšy źěl stoj južo něnto ako docasne wózjawjenje w interneśe k dispoziciji. Pód adresu http://www.dolnoserbski.de
namakajoš wěcej ako 80.000 artiklow (staw 2014). Pó móžnosći detailěrowane wopisanje ze źaseś tysacami pśikładami dej zmóžniś dokradne nawuknjenje dolnoserbskeje rěcy a z tym aktiwnje pśinosowaś k zdźaržanjeju teje rěcy. Słownik DNW se wót casa prědnego wózjawjenja w interneśe (2003) stawnje wutwarja a aktualizěrujo. Pśez głowny bok Chóśebuskego dolnoserbskego portala dolnoserbski.de jo mimo dalšnych wuslědkow źěła wótnožki teke jadnotna internetowa wersija nejwažnjejšych styri dolnoserbsko-nimskich słownikow pśistupna. Pśigótujo se historisko-dokumentěrujucy słownik dolnoserbšćiny, kenž ma dłujkodobnje ceły słowoskład dolnoserbšćiny wopisowaś.Rěcnej dokumentaciji
słužy teke napóranje wobšyrnego pśez computer cytajobnego tekstowego korpusa, ako juž wopśimjejo bejny źěl dolnoserbskego pismojstwa w digitalnej formje a kenž jo wažny zakład za dalšne slěźenja na pólu dolnoserbskeje rěcy. Ako wudopołnjenje zarědujo se tekstowy korpus dolnoserbskich dialektow na zakłaźe starych a nowych rěcnych nagrawanjow. Druge rěcywědne źěłowe wobcerki su stawizny pisneje rěcy, wobwliwowanje dolnoserbšćiny pśez rěcny kontakt a gramatika.
(Historiske slěźenja, kótarež su zaměstnjone w Chóśebuskej wótnožce Serbskego instituta, su pśirědowane wótźělenju za kulturne wědomnosći.)


text:
Wszyjskich Śwjyntych
Wszyjskich Śwjyntych (łać.: festum omnium sanctorum) to je chřeśćijańsko uročystość uobchodzůno 1 listopada ku čći wšyjstkich znajůmych a ńyznajůmych śwjyntych, kere přebywajům juž we chwole buogosuowjůnych. We tym dńu wspůmino śe ńy yno umartych, kerych Kośćou uznou za śwjyntych, nale wšyjstkich ludźi, kerych žywot bůu prawy a uchodźiu za śwjynty. Je to tyž śwjynto tych, kere důnžům ku śwjyntośći a zbowjyńu.
Uročystość Wšyjstkich Śwjyntych wywodźi śe guůwńy s čći uoddowanyj mynčynńikům, kere ńy bůuy wspůminane we kanůńy Mšy Śwjyntyj. We III wjeku wkludzůno zostoua tradycyjo překludzańo coukich relikwije śwjyntych abo jeich tajli we roztomajte place, kej znok, co śwjynte sům wuasnośćům coukigo Kośćoua. We 610 roku papjyž Bůńifacy IV erbnyu uod cysořa dowńij půgańsko śwjůntyńijo Pantyjůn, kozou zuožyć tam mynga relikwije śwjyntych a pośwjyńćiu ja pod wezwańy Matki Boskij Mynčynńikůw. Uod tygo času wšyjstkim umartym mynčynńikům uoddowano čeść 1 maja. We 731 papjyž Gřygoř III přećepou ta uročystość na 1 listopada, a we 837 Gřygoř IV zažůndźiu, coby tyn dźyń pośwjyncano pamjyńći ńy yno mynčynńikůw, nale wšyjstkich śwjyntych.
Terozki je to na Ślůnsku dźyń wolny uod roboty a mynga ludźi přiuaźi na kirchofy uobstroić grůby, zaśwjyćić zniče a pořykać za umartych.


text:
Tyjater New Diorama w Lōndynie ôd pŏru dni wystŏwiŏ gra „Flew the Coop” ô miyłości w czasie wojny. Niy byłoby w tym nic interesantnego, jakby niy to, że we ôpisie je zdanie:
„Inspirowane istōm historyjōm ślōnskij dolmeczerki Rosy Rauchbach i Horace’a Greasleya, brytyjskigo heresztanta wojynnego, co uciyk przez dwiesta razy, coby sie z niōm trefić.”
Ani rŏz żech ô tym niy słyszoł, tōż zaczōn żech sznupać za informacyjami ô nich we internecie. Pokŏzało sie, że Horace Greasley, na kerego gŏdali Jim, narodziōł sie we Gody 1918 roku we Ibstock, we grŏfstwie Leicestershire. Robiōł za golacza, jak Wielkŏ Brytanijŏ wypisała wojna Niymcōm. Jedyn klijynt zapropōnowoł mu robota za fojermōna, coby niy musioł sużyć przi wojsku, ale ôd podziynkowoł.
Sużōł we 2/5. batalijōnie Regimyntu Leicestershire, z kerym wylōndowoł we Francyji na kōniec dziwnyj wojny i 25 moja 1940 roku, w czasie ôdwrotu do Dunkerki, bōł heresztowany we Carvin kole Lille.
Nojprzōd przeszoł dziesiyńciotydniowy marsz bez Francyjo i Belgijo do Holandyje, a stamtōnd trzi dni cugym do lagru we Ślōnsku. Greasley niyskorzij padoł, co mioł szczyńście, że ta drōga przeżōł.
Wrażōny bōł do Lamsdorf (Łambinowic) i tam trefiōł siedymnŏście lŏt modo cera ôd dyrechtōra ôd sztajnbrucha, co dō niego tyn lager bōł prziłōnczōny. Ôna robiyła za dolmeczerka i – jak Greasley gŏdoł – zarŏz sie przipadli do gustu.
Za pŏra tydni już mieli normalny rōmans, co go kludziyli pod nosami ôd wachtyrzōw, trefiali sie po werksztelach i kaj ino szło. Na kōniec roku ale ôn bōł przeniysiōny do Freiwaldau (Jesenika), 50 kilōmetrōw na połednie.
Greasley miarkowoł, że krōtke wypady bydzie szło skryć. Posyłali sie wiadōmości bez znajōmych, co przichodziyli dō niego sie strzic, bo ôn zaś robiōł za golacza. Jak ze pōmocōm ôd kamratōw poradziōł uciyc na przōdzij ugŏdane zŏlyty, to niyskorzij po ćmŏku włōmowoł sie nazŏd i czekoł na dalszo przileżytość.
Spōminoł, iże rŏz za kedy uciykoł trzi razy w tydniu, jeźli Rosa miała jaki dinst we bliższych lagrach. Niyrŏz tyż dostŏwoł ôd nij małe pakety z jŏdłym i tajle, z kerych w kōńcu zbudowali radyjŏk, na kerym trzi tysiōnce heresztantōw mogło suchać wiadōmości BBC.
Bōł wyzwolōny we moju 1945 i wrōciōł do Anglije. Pedzioł ôjcōm ô Rosie, ale ôd niego fater niy chcioł słyszeć ô przikludzaniu Niymki do jejich dōmu. Greasley niy mioł siyły mu eklerować rōżnicy miyndzy Niymcami i Ślōnzŏkami.
Hned dostoł ôd nij brif, w kerym pisała, że trefiyła na Amerykōnōw we Czechosłowacyji i ci ja przewiyźli kajś pod Lipsk. Porynczōł tyż za nia, jak poprosiyła ô robota za dolmeczerka i przeniyśli ja do Hamburga. We brifach planowali wyjechać do Nowyj Zelandyje i ôdkłŏdali ôba na to pijōndze.
We grudniu 1945 przestała pisać. Prōbowoł sie dostać do bazy, w keryj ôna robiyła, ale tak wczas po wojnie przejechać z Anglije na kōntynynt to niy było prosto dlŏ cywila.
Po roku dostoł wiadōmość ôd ôd nij kamratki, co napisała mu, iże trefiyła na pŏra brifōw ôd niego i pōmyślała, iże winiyn wiedzieć, co sie stało. Rosa umrziła przi porodzie społym ze dzieckym, co mogło być ôd niego.
Swoja historyjo Jim spisoł we ksiōnżce „Do The Birds Still Sing in Hell?” („Śpiywajōm ptŏki tyż w piekle?”), kerŏ była przełożōnŏ na niymiecko, polsko i czeskŏ gŏdka.


text:
Dźiwadźelnica Majka Kowarjec je 28. nowembra 75. narodniny swjećiła. Dale aktiwna hrajerka słuša k najprofilowanišim wuměłčam minjenych lětdźesatkow, a to nic jenož na jewišću, ale tež na tójšto dalšich polach.
Talent je snano najwažniša kajkosć, kotruž na jewišću na kóždy pad trjebaš. Zabyć pak njesměli, zo je dźiwadźelenje stajnje tež rjemjesło. A k tomu bjezdwěla słuša, wuběrnu artikulaciju sej přiswojić. Majku Kowarjec přeco rozumiš, hač wona rjeji abo šepta, hač w emocionalnym wokomiku abo w najwjetšej euforiji, hač w serbšćinje abo w němčinje. A jeli jej tola raz słowo na jazyku wjaznje, dosaha často mała gesta, zo by přihladowar spóznał, što runje mysli.


text:
Norak
Norak (tadźikisce Hopak; rusce Hypek/ Nurek) je město w Chatlonskej oblasći w Tadźikistanje.
Leži při prawym, sewjernym brjoze rěki Wachš něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje wot krajneje stolicy Dušanbe. Wuchodnje Noraka nadendźe so 70 kilometrow dołhi spjaty jězor z najwjetšej rěčnej zawěru na swěće. Horiny wokoło města docpěja nimale 3000 metrow.
Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow. [1]
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město je so w lěće 1960 załožiło jako dźěłaćerske sydlišćo za twarnišćo bliskeje 300 metrow wysokeje rěčneje zawěry.


text:
Parcowski jězor
Parcowski jězor (němsce Partwitzer See)[1] je kumštny jězor we Łužiskej jězorinje, něhdźe dźesać kilometrow sewjerozapadnje wot Wojerec. Wjetši dźěl jězora leži w Sakskej na teritoriju gmejny Halštrowskeje Hole a mjeńša časć w Braniborskej. Parcowski jězor ma přestrjeń wot 11,2nbsp;km² a maksimalnu hłubokosć wot 41 metrow.
Jeničke sydlišćo při brjoze jězora su Bjezdowy. Jězor bu po něhdyšej serbskej wjesce Parcow pomjenowany.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Regionalplan Region Oberlausitz-Niederschlesien (němsce) (hsb.)


text:
Nelson Mandela
Nelson Rolihlahla Mandela (* 18. julija 1918 we Mvezo, Južna Afrika; † 5. decembra 2013 w Johannesburgu; w Južnej Africe tež z tradicionelnym mjenom Madiba pomjenowany) bě něhdyši južnoafriski wjednik boja přećiwo apartheidźe a politikar Afriskeho narodneho kongresa (ANC). Wón bě 27 lět jako politiski chłostanc w južnoafriskich jastwach zajaty a skutkowaše po tym mjez 1994 a 1999 jako prěni čorny prezident swojeho kraja. Mandela płaći hromadźe z Martinom Lutherom Kingom jako najwuznamniši prócowar přećiwo swětodalokemu potłóčowanju čornych kaž tež jako pućrubar měrliweho přechoda wot apartheidoweje politiki k demokratiskej Južnej Africe. W lěće 1993 dósta Měrowe Nobelowe myto.
Mandela pochadźa z ludu Xhosow. Studowaše prawnistwo na uniwersiće w Johannesburgu a dźěłaše jako prawiznik.


text:
Malowano Historyjo Ślōnska: Hołd sztandōw ślōnskich przed Fridrichym II
Fridrich II, niyskorzij nazwany Wielkim, we moju 1740 roku ôstoł krōlym Prus. W grudniu tego samego roku weszoł ze pruskōm armijōm na austryjocki Ślōnsk i wziōn go w pōłtora miesiōnca. Zaczynto wtynczos piyrszo wojna ślōnsko trwała do czyrwca 1742 roku, a skōńczyła sie pokojym we Berlinie, co we jego 5. artykule stoło:
Żeby uniknōńć dalszych zwad granicznych, Jeji Majestat Krōlowo Wynger i Bohymije bez tyn traktat na cołko wieczność i ze połnōm suwerynnościōm i niyzależnościōm przekazuje ze Landōw Korōny Bohymije Dolny i Gōrny Ślōnsk Jego Majestatowi Krōlowi Prus, notabene ôkrōm Ksiynstwa Cieszyńskigo i Miasta Ôpawy.
Tak to stworzōł sie podzioł na Ślōnsk Pruski i Ślōnsk Austryjocki, co we rozmajtych formach trwo do dzisiej.
Przed kōńcym wojny, 7 listopada 1741 roku, we wrocławskim ratuszu Fridrich przijōn ôd ślōnskich sztandōw hołd i wejzdrzimy na trzi ôbrazy ze tego wydarzynio. Wszyjske skupiajōm sie na mōmyńcie, jak krōl wyciōng imperialny miecz, żeby przijmnōńć przisiynga, a feldmarszałek Graf von Schwerin trzimie miecz.
Wyżyj: Adolph Menzel (1855): Hołd sztandōw ślōnskich we Wrocławiu we roku 1741
Ôlyj na pōtnie, miara: 97.5 cm wysoki, 136.4 cm szyroki
Ôbroz ôbsztalowało Ślōnske Towarzistwo Kōnsztu dlo Muzeum Wrocławskigo i ôn bōł tam do 1945 roku.
Adolph von Menzel namalowoł mōmynt, jak krōl wyciōng imperialny miecz, żeby przijmnōńć przisiynga. Feldmarszałek Graf von Schwerin trzimie miecz, z prawyj kole krōla stoji jego brat princ August Wilym, z lewyj princ Leopold von Dessau.
Z przodku z lewyj przedstawiciele świyccy i protestancke duchowiyństwo, a z prawyj duchowiyństwo katolicke i wysoko ślōnsko arystokracyjo we spaniałych szatach.
Ôbroz je we zbiorach Nationalgalerie der Staatlichen Museen zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz.
Wyżyj: Wilhelm Camphausen: Hołd sztandōw ślōnskich przed Fridrichym II we Wrocławiu 1741
Fresk namalowany we 1882 roku we Ruhmeshalle we Berlinie, to znaczy we Miastowym Pałacu. Pałac bōł zniszczōny społym ze freskym we bōmbardyrowaniu we 1945 roku. Na kōniec 2020 roku mo sie skōńczyć jego ôdbudowa. Możno wrōci tyż fresk?
Wyżyj: Carl Rochling: Hołd sztandōw ślōnskich, 17 listopada 1741
Ilustracyjo z 1880.


text:
Targi sztrōmu i wody – E-World 2018
We dniach ôd 6 do 8 lutego w Essen ôdbywały sie Targi Sztrōmu i Wody – E-World 2018. Na przeszło 750 sztandach prawie tysiōnc wystŏwcōw ze cołkygo świata pokŏzywało nŏnowsze technologije – ôd szporowaniŏ sztrōmu do prototypōw we dziedzinie ôdnŏwialnej ynergije.
Jak sie ôglōndało te sztandy, to idzie pedzieć, co tera słowo ECO ôstało wyparte bez SMART. Możno skuli tego, co świadōmoś ekologicznŏ na zachodzie nŏleży już do codziynności i tera chcōm iś z tym ô krok dalyj. Wszyjsko je tera SMART (intyligyntne): sztrōm je smart, miasta sōm abo majōm być smart, pomiary muszōm być smart, nawet polityka takŏ sã ponoć je. Za tyn smart kryje sie szporowanie z gowōm na wszyjskej ynergiji – sztrōmie, cieple, wodzie – dlŏ dobra środowiska.
Ôstatni dziyń to kōmentowanie nowej (starej) koalicji, jakŏ utworzy niymiecki regiyrōng. Wszyjscy sōm zgodni, co skuli tego mało co sie zmiyni we polityce klimatycznej a ynergetycznej.


text:
Oaza
Oaza (ze starogrjekskeho ὄaσις óasis „wobsydlene městno“) je městno wosrjedź pusćiny, na kotrymž wustupuje woda, kotraž ratarstwo zmóžnja. Tuta „kupa“ wegetacije w hewak suchej kónčinje nadeńdźe so zwjetša při žórle abo na dnje pusćinoweje doliny (wadi). Wulkosć a charakter oazow wariěrujetej – wot małkeho, wot palmow wobdateho hata hač k wulkim oazowym městam.
Druhdy mjenuja so tež powodźene krajiny při rěkach w hewak suchej wokolinje, kaž na přikład podłu Nila abo Amudarje jako „oazy“. Tute kónčiny słušachu k wuchadźišćam prěnich wysokich kulturow.


text:
Saaremaa
Saaremaa (němsce Ösel) je z 2672 km² najwjetša kupa Estiskeje a po Seelandźe, Gotlandźe a Fünenje štwórta najwjetša w cyłym Baltiskim morju. Nadeńdźe so před zapadnym brjohom Estiskeje na sewjeru Rigaskeho zaliwa.
Wona je hłowna kupa wokrjesa Saare, do kotrehož słušeja tež mjeńše kupy kaž Muhu, Abruka, Vilsandi a Ruhnu. Sewjernje kupy Saaremaa a zdźěla jenož šěsć kilometrow zdalene nadeńdźe so druha najwjetša estiska kupa Hiiumaa (Dagö). Wot wuchodneho hač k zapadnemu kóncej kupy Saaremaa je někak 90 kilometrow.
Hłowne město kupy a wokrjesa je Kuressaare (němsce Arensburg) při zaliwje ze samsnym mjenom na juhu kupy. Wone ma někak 16.000 wobydlerjow. Na cyłej kupje bydli něhdźe 36.000 ludźi, štož wotpowěduje 3 % estiskeje ludnosće.
Najwyša hórka kupy, Viidu Raunamägi, je jenož 54 metrow wysoka.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Lighthouse at the end of the land near the sea - Leuchtturm am Ende des Landes in der Nähe des Meeres (30112370042).jpg
Swětłownja při južnym kóncu kupy


text:
Andora
Andora, Kśynstwo Andory (katal. Principat d'Andorra [prinsiˈpat dənˈdorə], szp. Principado de Andorra, franc. Principauté d'Andorre) – ńywjelge państwo we połedńowyj Ojropje, bez dostympu do morzo. Je rozlygowane we Pirynejach a grańica mo ze Francyjům a Szpańijům. Mjyszkańcůma Andory sům Szpańeloki a Katalany. Je to kůnstytucyjno můnarchijo we keryj gowa państwa je kolygijalno - jeji fůnkcyjo połńům prezydynt Francyje a biskup La Seu d'Urgell. Je to kraj ńymożebńy gůrzisty.
Aże 80% norodowygo przichodu pochodźi ze turystyki. Krům tygo, Andora je "dowkowym rajym", skiż czego mynga firmůw mo sam śedźiby a we Andorze płaći dowki.


text:
Zjawy historiskego pódtłocowanja rěcy a kultury DrjewjanarjowAž do źinsajšnego njejo se nimska wušnosć, cerkwina kaž tež swětna, póstarała wó pótrjeby Drjewjanarjow/Wendlandarjow a jo wobchadała skerjej macošnje z derbstwom drjewjańskeje rěcy a kultury. Pśi jadnom woglěźe, źož smej z českim pśijaśelom Milošom Malecom na jogo iniciatiwu pśigótowałej Drjewjański źeń za Pragu a smej woprowałej za to pór dowolowych dnjow, aby do Wendlanda se dojěłej, smej měłej zajmne dožywjenje: Drastwowa a rejowańska kupka »De Öwerpetters« jo swójich cłonkow pó cełem Wendlanźe gromadu tšubiła. Wóni běchu se jano dla naju na pśijazne wuwitanje pśewoblakli do swójich drogotnych drjewjańskich narodnych drastwow a wócakowachu naju pśed kulojcowym muzejom w Lübelnje. Ako naju wuglědachu, su se zestupili a nama zanjasli drjewjańsku pěseń »Katü mes ninka bayt?« (Chto ma njewjesta byś?) Až do źinsajšnego spomnjejom se kradu zgnuty dla wopokazaneje cesći a pśichylnosći. Ako smej pótom z ludowymi wuměłcami do rozgrona pśišłej, jo mě jadna žeńska pśedstajiła swóju drastwu. Wóna běšo ju zderbnuła wót swójeje stareje mamy, jo gjarda groniła. Som jej wótegronił, až ga njedejała w takej jadnoraznej drogotnej drastwje wustupiś, ale se daś pó njej nowu wušyś, staru originalnu pak derje wobchowaś, aby se dalej a dłujko zdźaržała. Lěc njamaju něźi šlodarja abo šlodaŕku za to? Take něco ga se dajo spěchowaś. Na to wóna jo měniła, až jich kultura se wósebnje njespěchujo. Wognjowa wobora a sportaŕske towaristwa se derje spěchuju. Lěbda pak rejowańske ludowe kupki. Wšo, což maju, naźěłaju sebje sami. – Pśez mójo wulicowanje, až wu nas we Łužycoma se ludowe kulturne źěło pśez zjawnu ruku spěchujo a derje pódpěrujo, su byli zaźiwane. Šołśe, abo kaž tudy gronje »Samtgemeindebürgermeisteroju« Hubertoju Schwedlandoju, kótaryž běšo tež na pśiwitanje do Lübelna pśichwatał, som pitśku pózdźej wósebnje chwalujucy gronił: »Wěsćo Wy, kake kulturne dejmanty Wy tudy maśo. Som kradu pśechwatany a zwjaselony. Mógu Wam spšawnje gratulěrowaś, až take něco wurědnego how maśo. To dejali pśecej derje spěchowaś.«
Ale zasej slědk k drjewjańšćinje: Lětźasetki pó tom, až su słowniki, gramatika, rěcywědne publikacije wujšli, njejo se we Wendlanźe wjele na tom pólu rěcy stało, to groni pśisamem zewšym nic. Jano w kulojcowem muzeju w Lübelnje jo ze jsy Süthen do muzejoweje jsy pśenjasony dom Jana Paruma Schultze, a we njom w jadnom rožku pitśku něco wó drjewjańskej rěcy zgónijoš. Głos profesora Reinholda Olescha recitěrujo z paska ten Wóścenaš w drjewjańšćinje. To jo wšo. Razka ten jadnučki zachowany ludowy spiw »Katü mes Ninka bayt?« njamóžoš tam słyšaś.


text:
W Serbskem instituśe w Budyšynje z wótnožku w Chóśebuzu dej se wobsajźiś skerjej a lěpjej doktorandske městno (wobměra 50 %).
Městno jo wobgranicowane na tśi lěta. Myto se płaśi pó TV-L (E13, 50 %), jolic wósobinske wuměnjenja su dane. Wó městno procowaś mógu se wusokošulske absolwenty z rěcywědnych, stawizniskich, kulturnych a socialnych wědomnosćow kaž teke namrocnych fachowych wobcerkow z wuraznym zajmom za temy mjeńšynowego slěźenja.
Wócakujo se koncipěrowanje a wobźěłowanje inowatiwnego promociskego pśedewześa, ako zaběra se na pśikłaźe Serbow z pšašanjami wutwórjenja wěstosćow za kulturu a rěc w zwisku z minoritami. K orientaciji mógał słužyś konferencny zwězk „Dimensije kulturelneje wěstosći pla etniskich a rěcnych mjeńšynow“ (2017), kótaryž jo gano wujšeł w Serbskem instituśe. Projekt promocije dejał se toś tej problematice pśiwobrośiś głownje ze stawizniskeje, kulturowědneje abo (socio)linguistiskeje perspektiwy. Wušej togo wócakujomy wót doktoranda, až jo zwólny, koncepcionelnje a pó wopśimjeśu sobu źěłaś w interdisciplinarnem teamje a pódpěrowaś planowanje a pśewjeźenje wědomnostnych zarědowanjow a publikacijow.
Wuměnjenja a kwalifikacije:
- wótzamknjony wusokošulski studium (magister, master, diplom abo pśirownujobne) na pólu stawizniskich abo kulturnych wědomnosćow, rěcywědy, slawistiki, sorabistiki abo w susednem fachowem wobcerku
- znaśa na pólu serbskich stawiznow, serbskeje rěcy a kultury su žycone
- znaśa górno-/dolnoserbšćiny abo drugeje pódwjacornosłowjańskeje rěcy su lěpšyna pśi recipěrowanju žrědłow a literatury; wócakujo se, až kandidat jo zwólny se rěc (dalej) pśiswójowaś
- dobre wustne a pisne znaśa engelšćiny
- samostatna, strukturěrowana wašnja źěłanja a zamóžnosć w teamje źěłaś
Městno jo pśedwiźone za dalšnu wědomnostnu kwalifikaciju we wobłuku promocije. Fachne wótwardowanje disertaciskego projekta wótměwa se w kooperaciji z nanejmjenjej jadneju uniwersitu.
Pśi samskej kwalifikaciji źiwa se wósebnje na śěžkobrašnych.
Pisma wó pśistajenje daś se pśipósćelu gromaźe ze zwuconymi pódłožkami a krotkeju projektoweju skicu (maksimalnje tśi boki) do 5. awgusta 2018
(pó móžnosći ako pdf-ka) z mejlku na direktorat Serbskego instituta
. Teke na procowanja, ako dojdu pózdźej, móžo se źiwaś, jolic až městno njejo hyšći wobsajźone. Rozgrona dla pśistajenja budu nejskerjej w 35. kalendrowem tyźenju w Budyšynje. Ewentualne jězdne kosty njamógu se pśewześ.xx


text:
Na Horu w Bóščanskej gmejnje přijědu njedźelu historiske jězdźidła
Hora (SN/MWj). Najwjetši dźěl něšto wjace hač 80 wobydlerjow wopřijaceje Hory w Bóščanskej gmejnje budźe njedźelu, 6. januara, na nohach, hdyž wočakuja tam něhdźe tysac wopytowarjow zymskeho zetkanja historiskich jězdźidłow. Mjeztym pjaty raz Horjenjo tónle podawk přihotuja, při čimž pomha nimale 60 ludźi, wě Robert Ryćer jako jedyn z hłownych přihotowarjow.
Nastała ideja je, jako so před lětami swojich přećelow z Koblic we Łazowskej gmejnje prašachu, hač nochcyli woni swój kóždolětny zymski wulět ze starymi traktorami raz na Horu přewjesć. Wot toho časa je zymske zetkanje kóžde lěto rozrostło. Loni bě tam 160 historiskich jězdźidłow wot traktorow přez awta hač k Lkw-jam a motorskim widźeć. Tónraz liča z 200 jězdźidłami. Samo z Gubina, Kamjenicy a Załomja chcedźa přijěć. Hłowny sponsor je Rjedźic ratarski zawod, kotryž za tónle podawk mjez druhim wulku łuku přewostaja.


text:
Pokojny Uocean
Uocean Spokojny, Pacyfik, Uocean Wjelgi to uocean znojdujůncy śe půmjyndzy Azyjům, Amerikům Půunocnům i Amerikům Pouedńowům, Antarktydům a Australijům. Uocean tyn je nojwjynkšym, nojguymbšym i nojstaršym na śwjeće zbjorńikym wodnym. S powjeřchnjům růwnům 179,7 mln km² zajmuje jydno třećo coukej Źymje. Pouedńikowo rozćůngo śe půmjyndzy Mořym Beringa, a Antarktyčnym Mořym Rossa na ůngyfer 15500 km. Nojwjynkšo rozpjyntość růwnoležńikowo Pacyfik uośiůngo mjyndzy Indůnezyjům, a wybřežym Kolůmbijům i je to 19,800 km.
Mjano (hišp. pacífico - spokojny) zostou nadany bez žyglořa portůgalskigo we sůužbje hišpańskij Ferdynanda Magellana. Bez wjynkšość jygo wyprawy uocean tyn faktyčńy pozostawou spokojny. Jednokže pacyfične wyspy nynkane sům bez lične šturmy i tajfůny, a uotačajůnce lůndy našpikowane sům wulkonůma. Čynsto spotykane sům třyńśyńo źymje, a te podwodne powodujům wjelge fale zwane tsůnami.


text:
U nołs1 w dōma sie tego niy robiōło, nawet żołdno ciotka tego niy znała, ale rołz moja Baba znołdła to w jaki ksiōnżce i sie ji tego zachciało. Na poczōntku trzo bōło szukać, skōnd sie to wziyno, co to z tym zrobić i jak wyłōnaczyć2. Ponojś je to popularne na Ślōnsku Cieszyńskim, ale same słowo szołdra (sołdra, sodr- bo to roztomajcie3 gołdali4 i gołdajōm) to pochodzi ponojś ze czasōw prasłowiańskich i znaczōło kōnsek uwyndzōnyj szinki. Nojprzōd jōm moczyli we soli (rosolyli), a potyn wyndziyli przi kominie, choć jak niy bōło kōmina, to wele5 dziury we dachu. A potym tako szinka trefiła jakosik do drożdzowego ciasta i sie zrobiōła szołdra. A czamu6 na Wielkanoc? Bo niy ma lepszego czasu na jedzynie roztomajtego jołdła ze szinkōm. Niyroz sie tyż robi jedna srogo7 szołdra, a niy take małe bōłki. I- jak to na Ślōnsku, we kołżdyj jednyj wsi moł to inksze miano: szołdra, sodr, szczodr, szołdr… abo murzin.
Ciasto:
30 dkg mōnki pszynny
20 dkg krupczatki
200ml mlyka
3 dkg drożdży
1 łeżka cukru
2 jajca + 1 żōłtko (biołko do posmarowania na wiyrchu)
1 łeżeczka soli
10 dkg masła (rozpuszczone)
30 dkg szinki
20 wyndzonki8
jake 2 wōszty9
Do miski dejcie10 sie przesiōno mōnka- jakbyjście sie łod tych przedświōntecznych robotōw mieli już przewrołcać, to nojwyżi niy przesiywejcie tyj mōnki, na środku zróbcie dziura, a w nia wciepujcie drożdże, cuker, i wlywejcie leko podgrzōne mlyko. Tera trza to łodstawić na chwila (10-15min), żeby te drożdże zaczły robić.
Mogecie sie bez tyn czas pokrajać we kosteczka ta wyndzōnka i leko jōm podpiyc na patelni, żeby nōm te szołdry jeszcze lepi wōniały.11 Szinka i wōszt tyż pokrejcie we kosteczka, ale już ich niy podsmażejcie, yno niyskorzi12 wymiyszejcie razym ze wyndzōnkōm.
Tera idymy nazod13 do ciasta: wciepcie tam 2 jajca, te 1 żōłtko, masło, sōl i wyrobiejcie. Keby Wōm sie za mocno klejōło, to dosypcie sie jeszcze trocha mōnki. Jak już sie wszystko fajnie połōnczy, to na jaki stolnicy (abo jak to piyrwy gołdali bierkownicy) abo i na stole sie to rozwałkujcie- tak, żebyjście mieli te ciasto rube na 1 cm. Tera powycinejcie take kwadraty (10×10 cm) i na środek kołżdego dejcie pomiyszano szinka, wōszt i boczek. Potyn kołżdy jedyn trza zawinōńć- trocha jak rolady: nojważniyjsze je to, żeby wszysko wlazło rajn14 i nasze szołdry niy rozwalōły sie przi pieczyniu. Połōżcie sie je na jaki blasze, kaj15 je ciepło i poczekejcie, aż fajnie wyrosnōm- dejcie im i nawet wiyncyj niż pó16 godziny, a Wy zajś mocie trocha wolnego.
Jak już wyrosnōm, to posmarujcie je rozfyrlanym17 biołkym i dejcie do pieca rozgrzōnego na 180 stopni tak na 30 min- pod kōniec dejcie pozōr18, żeby sie niy przipołlōły19.
I tak po prołwdzie20, to już mōmy po robocie. Kebyjście chcieli, to mogecie sie dō nich zrobić tyż na szybko jako zōłza21. Joł sie pomiyszoł jogurt grecki ze wyngerskōm pastōm paprykowōm, ale szło by tyż zamiast tego dać do jogurtu zōmbek czosku i trocha pietruszki. A że moł to być na Wielkanoc, to idealne bydōm wszyske zōłzy ze chrzanym, chrzan ze śmiytōnkōm, ćwikła… Smacznego 🙂
1nas
2tu: zrobić
3rozmaicie
4mówili
5koło, przy
6dlaczego
7dużą
8boczku wędzonego
9kiełbasy
10dajcie
11pachniały
12później
13z powrotem
14do środka
15gdzie
16pół
17roztrzepanym
18uważajcie
19przypaliły
20naprawdę
21sos


text:
Neuruppin
Neuruppin je němske město na sewjeru Braniborskeje a zarjadniske sydło wokrjesa Ostprignitz-Ruppin. Ma něhdźe 30.000 wobydlerjow a nadeńdźe so při Ruppinskim jězoru rěki Rhin něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Berlina. Neuruppin je po přestrjeni jedne z najwjetšich městow w Němskej.
Do 10. lětstotka běše Ruppinske hrodźišćo ze srjedźišćom słowjanskich kmjenow tuteje kónčiny. Po němskim dobyću załoži so na tutym městnje hród němskich zemjanow. Sydlišćo Neuruppin naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1238 a dósta 1256 měšćanske prawa.
Město leži njedaloko awtodróhi A 24 (Berlin–Hamburg) a je přez železnisku čaru Kremmen–Meyenburg z Berlinom zwjazane. Blisko města leži wojerske zwučowanišćo Wittstock.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najsławniši syn města je spisowaćel Theodor Fontane, kiž je so 1819 w Neuruppinje narodźił. Dalše wosobiny z Neuruppina su pruski twarski mišter Karl Friedrich Schinkel (1781–1841), lyrikar Erich Arendt (1903–1984) a spisowaćelka Eva Strittmatter (1930–2011).
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Ludnosć w Braniborskej po gmejnach dnja 31. decembra 2019 na statistik-berlin-brandenburg.de (XLS-dataja; 223 KB)


text:
Co jyże robiom bez zima?
Na podzim jyże idom spać, bezto niy wiym, czamu dziepiyro teroz ludzie ło nich se przipomnieli a wymyślili Dzień Jeża? Jedyn znajomy feszter mi padoł, że to nejści skuli tego, że je ich coroz myni i trza pomyśleć nad tym, coby sie cołkiym ze tego świata niy straciły.
Jyżow je cołkiym dwie zorty: wschodni a zachodni. Jedyn je taki hrubszy, mo krotsze szłapki a krotsze pyszczydło, a tyn drugi – cołkiym na łopy, różniom sie tyż troszka kolorym, ale kery je kery – tego bych niy wiedziala pedzieć. U nos mogymy spotkać łobie zorty, bo sam „przebiego granica wystympowanio” – tak godajom biologii – i to je prowda, bo na nasza zegrodka przichodzom jedne i drugi. Najwiyncy smakujom im koci chrupki, ale chlebiczkiym tyż niy pogardzom! Przed zimom, zanim podom spać, muszom sie dycki fest wyfutrować! Ze poczontku jo niy wiedziała, czamu nasze psiska porzad szczekajom na cosikej przi żywopłocie, ale jak żech tam roz poszła a słyszała fuczyni, to żech sie kapła, że tam sie jyż pokozoł, bezto zawołałach te moji „burki” a szli my do dom, bo łony by mu żyć niy dały!
Na drugi dziyń rano niosłach żarci do cudzych kotow, co wele naszej chałpy lotajom, a tam we jejich misce cosikej sie zaczło ruszać a stynkać! Tak żech sie wylynkała, aże mi tytka ze karmom ze rynki wyleciała, a tam we pojstrzodku siedzioł jyż a kompoł sie we mlyku, bo wylyźć niy poradził.
Że te stwory majom rade mlyko,
to żech słyszała łod starzika, co był fesztrym. Łon ze familijom miyszkoł we gajowce na Piekuczu. Do lasa było blisko to im tyż do chałpy roztomańte stwory trefiały. Jedyn roz we bocie łod starzika wykocił sie jyż a mioł trzi mode.
To były taki gryfne, różowe blondyny, a zamiast jegeł na plecach miały miynki włosy. Te nieczekane lokatory łostały we gajowce, podwiel ich mamulka do lasa niy wykludziła. Isto łona już do chałpy trefiła na podzim, bo moji omie sie zdało, że gdoś i po siyni we nocy łazi, a te stwory rade yno po cimoku za chrobokami lotajom!
Jyżow, co żyjom we naszych zegrodkach, skuli tego mało bez dziyń widzymy, ale pomogajom nom łochronić nasze jarziny przed chrobokami a ślimokami, co ich tym rok dość trocha sie pokozało!
Grymlino.
Jeśli podobało Ci się opowiadanie “Co jyże robiom bez zima?” to zapraszam do czytania innych z cyklu po naszymu
Koniecznie zajrzycie na mój profil na Facebook.


text:
Górnictwo i geologia inżynierska
Reprezentanci: Jan Artymiuk, Tomasz Piotr Bajda, Paweł Batko, Stanisław Gracjan Bednarz, Danuta Wiktoria Bielewicz, Wiesław Stanisław Blaschke, Zofia Blaschke, Jacek Zbigniew Blicharski, Kazimierz Bogacz, Władysław Adam Borowiec, Marian Jerzy Branny, Roman Bromowicz, Marian Brożek, Marek Capik, Wacław Władysław Chrząszcz, Jerzy Chwastek, Bogusław Cisło, Lucyna Daniela Czekaj, Kazimierz Czopek, Karol Drzewiecki, Stanisław Józef Dubiel, Józef Antoni Dubiński, Zbigniew Józef Fajklewicz, Danuta Flisiak, Jerzy Flisiak, Alicja Frysztak-Wołkowska, Zdzisław Gałaś, Aleksander Jacek Garlicki, Andrzej Gonet, Wojciech Kazimierz Górecki, Barbara Jabłońska-Firek, Aleksandra Jamrozik, Andrzej Janusz Jarzymowski, Mieczysław Jawień, Jan Michał Jewulski, Mieczysław Kazimierz Jóźwik, Stefan Władysław Jóżkiewicz, Stanisław Franciszek Jucha, Maciej Kazimierz Kaliski, Zbigniew Kasina, Zdzisław Kłeczek, Zdzisław Bolesław Kohutek, Stanisław (Młodszy) Kontkiewicz, Piotr Kosowski, Janusz Kotlarczyk, Bogusław Wiesław Kowalczyk, Łucja Kraj, Stanisław Kreczmer, Piotr Krzysztof Krokoszyński, Tadeusz Aleksander Kubiczek, Szymon Kuczyński, Stefan Kukiałka, Andrzej Leśniak, Józef Lewicki, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Mariusz Michał Łaciak, Stefan Łaciak, Stanisław Franciszek Łuczyński, Zdzisław Franciszek Machowski, Jadwiga Maria Maciaszek, Jan Macuda, Roman Magda, Tadeusz Majcherczyk, Stanisław Adam Majewski, Andrzej Manecki, Jolanta Maria Marciniak-Kowalska, Antoni Bronisław Matysik, Jacek Matyszkiewicz, Jakub Kazimierz Mazurek, Maciej Zbigniew Mazurkiewicz, Mieczysław Józef Milewski, Zygmunt Mitera, Ryszard Morawa, Jacek Lucjan Motyka, Stanisław Nagy, Stanisław Tadeusz Nawrat, Bernard Nowak, Zofia Jadwiga Ociepa, Andrzej Tomasz Paulo, Tadeusz Pawlak, Barbara Sabina Peszko, Stanisław Piechota, Jan Stanisław Pielok, Kaja Maria Pietsch, Zbigniew Andrzej Piotrowski, Wiesław Piwowarski, Adam Postawa, Jacek Tomasz Postawa, Wiktor Pudło, Robert Rado, Tadeusz Ratajczak, Tadeusz Rembielak, Czesława Ewa Ropa, Stanisław Kazimierz Ropski, Włodzimierz Roszczynialski, Czesław Rybicki, Stanisław Rybicki, Stanisław Antoni Rychlicki, Jerzy Franciszek Rydlewski, Włodzimierz Kazimierz Rymon-Lipiński, Mirosław Jan Rzyczniak, Stanisława Sanak-Rydlewska, Grażyna Czesława Semyrka, Roman Semyrka, Jacek Ignacy Sepiał, Józef Siembab, Antoni Siwiec, Krzysztof Mariusz Skrzypaszek, Jerzy Słowik, Stanisław Sobolewski, Tadeusz Solecki, Andrzej Kazimierz Sołtysik, Józef Bolesław Stachurski, Jerzy Marek Stopa, Michał Bogumił Stopyra, Stanisław Antoni Stryczek, Marek Stryszewski, Bożena Strzelska-Smakowska, Adam Sucheta, Wojciech Bogusław Suwała, Stanisław Franciszek Szafran, Jadwiga Kazimiera Szczepańska-Plewa, Jacek Jerzy Szewczyk, Jan Szlązak, Nikodem Szlązak, Ludwik August Szostak, Stanisław Szpetkowski, Andrzej Bronisław Szumiński, Ryszard Piotr Ślusarczyk, Zdzisław Śmietański, Jacek Maria Traple, Kazimierz Antoni Trybalski, Tadeusz Tumidajski, Kazimierz Zbigniew Twardowski, Ryszard Henryk Uberman, Jan Walaszczyk, Stanisław Władysław Wilk, Jan Józef Winzer, Rafał Grzegorz Wiśniowski, Stanisław Lech Witczak, Józef Wojnar, Paweł Wojnarowski, Henryk Leopold Woźniak, Jacek Zabierowski, Danuta Zofia Zagrajczuk, Jan Dariusz Ziaja, Józef Znański, Andrzej Zorychta


text:
W niedzelã 4 zélnika bél jem jachôny do Wiela na final Turnéru Lëdowëch Gôdôszów z Kaszëb a Kòcewiô. Latos promòwelë më tã platkã z gôdkama Józefa Roszmana „Jachtë z Plestą”. Je to ju drëdżi brzôd wespólrobòtë Wejrowsczégò Mùzeùm a Dodomù Kùlturë m. H. Derdowsczégò we Wielu – loni wëdônô bëla platka z gôdkama ks. Rómana Skwiercza „Wszëtczim nie dogòdzy”.
Na binie, òkróm gôdôszów, zaprezeńtowelë sã téż: lëdowé karno Kaszuby Zespół Pieśni i Tańca Gminy Karsin ë Fucus z Wejrowa.
Hewò brzôd mòji òdjimkòwi jachtë we Wielu:


text:
Tež załožba nětko pomha
Rěčicy (SN/ch). Plahowarjo wužitneho skotu w Sakskej dóstanu swoje wudawki za škit před wjelčimi škodami dospołnje narunane. Na to skedźbnja agrarne ministerstwo w Drježdźanach. Swobodny stat je wotpowědne naprawy dotal z 80 procentami podpěrał. Załožba bywšeho filmowca zwěrjatow Heinza Sielmanna přewozmje nětko zbytne 20 procentow. Próstwy, na přikład za wobstaranje elektriskich płotow, měli ludźo dale swobodnemu statej zapodać. Při pozitiwnym rozsudźe skutkuje potom tež poskitk załožby. Jeničce loni su plahowarjo skotu w Sakskej 65 nadpadow wjelkow na skót přizjewili.
Wuchowuja twarske pomniki


text:
Roman Zmorski
Roman Zmorski ur. 1822 we Waršawje - zm. 1867 we Dreźńy) – polski poeta i tuůmač.
Bůu synym uřyndńika, edukacyjo rozpočynou we Bjouej Podlaskij, a ukůńčůu we Waršawje. Noležou do tzw. Cyganerii Waršawskij. Wspůupracowou s Edwardem Dembowskym. Aktywńy dźouou we kůnspiracyji. S kiž tygo zostou relygowany s waršawskigo gimnazjům. W zwjůnzku s dźoualnośćům kůnspiracyjnům čynsto zmjyńou mjejsce pobytu. Wuadze pruske wydouy za Zmorskym list gůńčy. Znalazu wůwčas schrůńyńy we Lewkowje kouo Uostrowa Wjelgopolskigo, u Wojciecha Lipskiego.
Podčas pobytu we Wjelgopolsce zafascynowou śe ideůma panslawizmu. Publikowou poezyje we poznańskym Tygodńiku Literackym. Podejmowou we celach etnůgrafičnych wyprawy na Půmoře i Ślůnsk. W 1845 zawar potajymńy ślub s Teklům Parčewskům we Uośeku kouo Skalmjeřic, kaj wůončas śe ukrywou. Bůu tyž tuůmačym literatury serbskij. Wydou zbjůr přetůmačůnych s tyj godki pjeśńi. Badou lygyndy suowjańske. Je autorym wjerša-wrůžby uo powroće "suowjańskigo prawa i mowy" na "suowjańskům gůrym" - Ślynžym, powstou uůn kej wpis do kśygi pamiůntkowyj schrůńiska, uobecńy nošůncygo jygo mjano.
Wybrane publikacyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Poezje, Waršawa, 1843
- Lesław, Uostrůw Wjelgopolski, 1847
- Podania i Baśni ludu, 1852 (pjyrwotńy pod nazwiskym R. Zamarski)
- Narodowe pieśni serbske, wybrane i przełożone, 1853
- Nad Sawą i Drawą, 1956


text:
Nowe planowanje busowych linijow stara so wo hłowybolenje
Njeswačidło (JK/SN). Budyski wokrjes nastaja tuchwilu nowy plan busowych čarow. Wone maja eficientne, spěšne a na žadanja strukturneje změny wusměrjene być. Zwiski budu zdźěla direktniše a spěšniše, někotre gmejny pak wone před wulke problemy stajeja. K nim słuša tež Njeswačanska. Tam su zhonili, zo njebudźe dotalny zwisk mjez Budyšinom a Wojerecami hižo Njeswačidło direktnje posłužować, ale powjedźe po zwjazkowej dróze B 96 runu smuhu wot Budyšina do Wojerec. Tak wostanu Njeswačidło nalěwo a Hórnikecy, kotrež podobny dóńt poćerpja, naprawo ležo. W přihotach nowych linijow běštaj tež Njeswačanski wjesnjanosta Gerd Schuster (CDU) a nawodnica twarskeho zarjada gmejny Katrin Ullrich we wotpowědnej dźěłowej skupinje wokrjesa zapřijataj. Tam staj wobmyslenja k nowemu rjadowanju wuprajiłoj. Wulki problem je, kak maja ludźo, kotřiž chcedźa busowy zwisk wužiwać, ze wsy k B 96 w Holešowje přińć?


text:
ST Porchow –
ST Marijina hwězda 2:1 (1:1)
Zestawa hosći: O. Schmidt – Wróbl, Zelnak, R. Hawš, R. Cyž, Ch. Cyž, O. Hawš (61. Pi. Lugge), Pjetaš, Pa. Lugge (73. Fischer), Jurš (46. P. Schmidt), Pakoßnick (46. Eldor)
K zazběhej noweje hrajneje doby we wokrjesnej wyšej lize nastupichu koparjo Marijineje hwězdy pjatk wječor pola susoda w Porchowje. Běše to zdobom tež zazběhowa partija noweje sezony 2021/2022 Zapadołužiskeho koparskeho zwjazka. Trenar Bodo Pjetaš móžeše nimale z połneho čerpać. Jenož Falko Peschmann (zranjenje) a Jakobus Kurink (studij) jemu pobrachowaštaj. Nimo toho měješe pak wón tež nowopřichadaj w Pančičanskich rjadach k dispoziciji. Staj to w Budyšinje bydlacy Tom Fischer, kotryž hraješe dotal pola ST Traktor Reinhardtsdorf, a Mehmet-Deniz Celik. Poslednja stacija Kamjenčana bě ST Fortuna Trjebin.
To bě jenož wěc někotrych hodźinow. Najprjedy buchu fotografojo k obligatoriskemu terminej prošeni, zo bychu mustwowy wobraz a portrety hrajerjow zhotowili. Někotre hodźiny pozdźišo wozjewi FC Energija Choćebuz angažement noweho hrajerja za ofensiwu.
Nikos Zografakis rěka 22lětny, kiž dyrbi starosće w nadběhu FC Energije Choćebuz pomjeńšić. Grjekski allrounder hraješe w hrajnej dobje 2021/2022 w druhim mustwje VfB Stuttgart a změni w zymje k druhemu ligistej SV Sandhausen. „Wón zamóže z lěwej a prawej nohu třěleć, je spěšny a trikapołny. Runje to smy pytali. Naposledk bě wón pola SV Sandhausena. Tam drje njeměješe žanu hrajnu praksu, je pak w 2. zwjazkowej lize na najwyšim niwowje trenował. Smy wo tym přeswědčeni, zo móže wón našemu cyłkej w ofensiwje dale pomhać“, tak sportowy nawoda FCE Maximilian Zimmer.
Kopańca, regionalna liga muži
Halberstadt – Rathenow 2:0 (1:0)
Eilenburg – Carl Zeiss Jena 1:3 (1:1)
Babelsberg – Chemija Lipsk 0:2 (0:1)
Tasmania Berlin – Luckenwalde 0:4 (0:1)
Choćebuz – Auerbach 5:0 (2:0)
Altglienicke – Fürstenwalde 3:3 (0:2)
Lichtenberg – Hertha BSC II 0:0 (0:0)
Kamjeničanski FC – Berlinski AK 0:0 (0:0)
Meuselwitz – BFC Dynamo 2:3 (1:1)
1. FSV 63 Luckenwalde 5 14 :2 13
2. Berlinski AK 5 10 :2 13
3. BFC Dynamo 4 11 :4 12
4. Kamjeničanski FC 5 8 :4 10
5. BSG Chemija Lipsk 5 7 :4 10
6. Germania Halberstadt 4 8 :5 9
7. VSG Altglienicke 4 9 :6 8
8. FC Energija Choćebuz 4 8 :3 7
9. SV Babelsberg 4 3 :5 6
10. Hertha BSC II 4 2 :5 5
11. SV Tasmania Berlin 5 4 :8 5
12. Lok Lipsk 3 4 :4 4
12. FC Carl Zeiss Jena 4 4 :4 4
14. Union Fürstenwalde 5 9 :13 4
15. Tennis Borussia Berlin 3 4 :6 3
16. ZFC Meuselwitz 5 5 :9 3
17. SV Lichtenberg 47 5 2 :6 2
18. FC Eilenburg 5 3 :8 2
19. Optik Rathenow 5 2 :8 2
20. VfB Auerbach 4 4 :15 0
Zestawa domjacych: Schöne – M. Matka, Schultz, Wałda, Šewc, Rachela, Gloxyn (90. G. Kurjat), B. Bejma, Šołta (90. Materna), Nuk (79. Kř. Matka), Šiman (68. Kř. Bejmak)
Při tužnych temperaturach wokoło 30 stopnjow celsiusa zetkaštej so wobě mustwje wčera, njedźelu, po nimale jednolětnej přestawce k dypkowej hrě. Přećiwo Hrajnemu zjednoćenstwu Łaz/Běły Chołmc běchu Sokoljo hakle jónu w pokalu hrali, a to před dwěmaj lětomaj. Tehdom po třělenju jědnatkow přěhrachu. Hosćo běchu so w minjenych měsacach chětro zesylnili. A tak warnowaše Ralbičanski trenar Chrystof Gloxyn swojich chowancow wosebje před agilnej a spěšnej ofensiwu.
SV Haselbachtal –
SJ Njebjelčicy 0:1 (0:0)
Za Njebjelčanow zasadźeni: Hahn – A. Reineke, Matješk, Šołta, hóstny hrajer Thomschke, Hanuza, Cyž, Čornak, F. Domš, O. Domš, Kral, M. Reineke, Schaaf
Skónčnje, haj skónčnje zaso na našich hrajnišćach za bulom honja. Zwjeselace to za wšitkich aktiwnych ale tež za přihladowarjow. Tak dožiwich wosobinsce zazběh do wokrjesneje wyšeje ligi. Jako sudnik běch we Wachauwje zasadźeny. Domjace mustwo je wšitko derje spřihotowało. Něhdźe 130 přihladowarjow wobhlada sej jasne dobyće přećiwo Kulowčanam. Na kóncu rěkaše wuslědk 6:1. Snano wo dwoje wrota přewysoko. Na kromje diskutowachu wo zańdźenych měsacach, ale tež wo přichodźe. Wšitcy sebi přeja, zo so amaterska kopańca přez cyły hrajny čas přewjedźe. Njerjany zazběh wotmě so we Wojerecach. W hrě mjez Wojerowskim FC a Póst Germaniju Budyšin bu domjacy kopar wot Budyskich fanow swojeje čorneje barby kože dla křiwdźeny. Sudnik situaciju prawje posudźowaše a hru dočasnje zakónči. Nětko dyrbi so Zapadołužiski koparski zwjazk z tutym padom rozestajeć. Na kóždy pad dyrbi njeznjesliwy podawk kruće chłostany być.
Kopańca, wokrjesna wyša liga
Porchow – Marijina hwězda 2:1 (1:1)
Wachau – Kulow6:1 (3:1)
Wojerowski FC – Póst Germania Budyšin
dočasnje zakónčena
Horni kraj – Hnašecy-Dobruša 5:0 (0:0)
Großröhrsdorf – Połčnica 3:0 (2:0)
Němske Pazlicy – Hory 2:0 (0:0)
Großnaund. – Kinspork/Łužnica 4:0 (1:0)
1. TSV Wachau 1 6 :1 3
2. ST Horni kraj-Sprjewja 1 5 :0 3
3. SG Großnaundorf 1 4 :0 3
4. SC 1911 Großröhrsdorf 1 3 :0 3
5. Natwar Němske Pazlicy 1 2 :0 3
6. Sokoł Ralbicy/Hórki 1 2 :1 3
6. ST Porchow 1 2 :1 3
8. Biskopičanske KT II 0 0 :0 0
8. Wojerowski FC 0 0 :0 0
8. Póst Germania Budyšin 0 0 :0 0
11. ST Marijina hwězda 1 1 :2 0
11. HZ Łaz/Běły Chołmc 1 1 :2 0
13. LSV Hory 1 0 :2 0
14. TSV Połčnica 1 0 :3 0
15. ST Kinspork/Łužnica 1 0 :4 0
16. Módro-běli Kulow 1 1 :6 0
17. ST Hnašecy-Dobruša 1 0 :5 0
Krótke dalekubłanje
15. septembra zarjaduje Zapadołužiski koparski zwjazk (WFV) krótke dalekubłanje za koparski trening z dźěćimi w starobnych klasach bambinije, młodźina F a młodźina E. Cilowa skupina su wosebje starši a zajimowane trenarki/zajimowani trenarjo, kiž trjebaja impulsy za přewjedźenje zwučowanskich jednotkow. Krótke dalekubłanje pak njepłaći zdobom jako podlěšenje trenarskeje licency. Městnosć je kopanišćo w Großröhrsdorfje při swjedźenišću. Dalekubłanje budźe wot 17 do 20 hodź. Wobdźělnik ma 15 eurow na městnje zapłaćić. Online-přizjewjenje je na internetnej stronje WFV móžne.
Winowatostne koparske hry
Wot regionalneje koparskeje ligi hač do wokrjesneje wyšeje ligi mustwa so dźensa, jutře a njedźelu wo dypki wubědźuja. FC Energija Choćebuz změje hižo swoju štwórtu winowatostnu hru, Budissa Budyšin druhu, SJ Chrósćicy, ST Marijina hwězda a Sokoł Ralbicy/Hórki na přikład hakle prěnju.
13.08. 18:00 ST Porchow –
ST Marijina hwězda
14.08. 13:00 FC Energija Choćebuz –
VfB Auerbach
14.08. 14:00 Jednota Kamjenc –
SZ Drježdźany-Strěžin
14.08. 14:00 Biskopičanske KT 08 –
FC Carl Zeiss Jena II
Zestawy ligow a klasow
wokrjesna wyša liga
Biskopičanske KT II
Módro-běli Kulow
Sokoł Ralbicy/Hórki
Wojerowski FC
LSV Hory
SC 1911 Großröhrsdorf
SG Großnaundorf
HZ Łaz/Běły Chołmc
Natwar Němske Pazlicy
ST Porchow
ST Hnašecy-Dobruša
ST Kinspork/Łužnica
ST Horni kraj-Sprjewja
Póst Germania Budyšin
ST Marijina hwězda
TSV Połčnica
TSV Wachau
wokrjesna liga, stafla 1
Arnsdorfske KT
Bretnig-Hauswalde
FV Ottendorf-Okrilla 05
SV Frankenthal
ST Wjelećin
HZ Kumwałd/Schönbach
HZ Huska/Hodźij
Zeleno-běli Bukecy
Zeleno-běli Sepicy
SV Haselbachtal
ST Kubšicy
TSV Wjernarjecy
TSV Wjazońca
wokrjesna liga, stafla 2
Módro-běli Minakał
FSV Łuty
Wojerowski FC II
Rakečanske ST II
SJ Chrósćicy II
SJ Njebjelčicy
HZ Hórnikečanski jězor
HZ Wóslink/Skaskow/Kulow II
ST 1896 Wulka Dubrawa
ST Radwor
ST Lubuš
ST Nadrózna Hrabowka
Traktor Malešecy
ST Hlinowc
wokrjesna klasa, stafla 1
ST Bart
SG Steinigtwolmsdorf
ST Wjelećin II
HZ Hodźij II / Huska II
HZ Wulka Dubrawa II/Radwor II
HZ Budyšink/Malešecy II


text:
Co potrza?
1 brokuł
kartołfle[1]– tyla samo, wiela brokuła
250 gr abo i trocha wiyncy biołego syra
1 cebula
połra[2] łeżek majōnezu (to już zależy łod tego, wiela[3] majōnezu lubicie)
łyżeczka cukru i kapka łoctu[4]
sōl i pieprz
Cebula pokrejcie, wciepcie do jaki miseczki, posypcie cukrym i polyjcie łoctym- nabiere takego fajnego smaku (to tyż je dobre przi inkszych szałołtach, kaj[5] je cebula). Kartołfle łobiercie[6], pokrejcie na mańsze kōnski[7] i wciepcie do garca ze wrzōntkym[8] i warzcie, aż bydōm[9] miynke. Brokuła tyż pokrejcie i uwołrzcie. Syr dejcie do miski i trocha go rozgniyćcie widelcym. Wciepcie uwarzōne kartołfle, brokuła i cebula. Dejcie soli, pieprzu i nojprzōd z 3 łeżki majōnezu i pomiyszejcie. Jak bajecie widzieć, że jeszcze za mało tego majōnezu, to sie go tam jeszcze dociepcie[10]. No i fertich.[11]
Super smakuje z kołżdym miysym[12], dobre do grillowanego wōsztu[13] i do ryby- na drugi dziyń tyż je dobry. Smacznego:)
[1] ziemniaki
[2] kilka
[3] ile
[4] octu
[5] gdzie
[6] obierzcie
[7] mniejsze kawałki
[8] garnka z wrzatkiem
[9] gotujcie aż będą miekkie
[10] dorzućcie
[11] gotowe
[12] każdym mięsem
[13] kiełbasa


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 26.08.2018
- niywłŏsnŏ zŏfa
- ze złyj strōny
- zaś ze złyj strōny
Niyrŏz ciynżko sie spamiyntać, jak sie wiyncyj wypije. Brytyjŏcy niy sōm znani z ôdpowiedzialnego piciŏ, tōż co trefiōm do pubu, to wychodzōm z niego tak naprani, iże niy wiedzōm, jak wrōcić do dōm.
Tōż chop we Glasgow, co mu je Thomas, zawołoł taksōwkã do chałpy ôd swojich ôjcōw, weszoł, wziōn sie soczek z lodōwki, legnōł na zŏfie i usnōł. I sam je problym. Jego ôjcowie sie wykludziyli stamtōnd dwa lata tymu i we chałpie miyszkajōm cudzi ludzie. Kobiyta, co go znŏdła spać, ôbudziyła go i pytała, czy kedyś tam miyszkoł, a potym jeji chop chcioł go zawiyź do dōm, ale ôn ani niy pamiyntoł, kaj miyszkŏ, tōż chop go ôstawiōł przi supermarkecie.
Na drugi dziyń kobiyta wciepła fotkã ôpitego intruza na zŏfie na Facebook i napisała, że dycki zawiyrŏ dźwiyrze na klucz, a tyn jedyn rŏz tego niy zrobiyła i zarŏz take coś. W kōńcu fotografijŏ trefiyła do skacowanego Thomasa, a ôn ich wylywnie przeprosiōł. Na kōniec wszyjscy byli bezpieczni.
Dobrze, że to Szkocyjŏ, a niy Ameryka, bo zarŏz by sie zaczli strzylać.
Zdrzōdło: Daily Mail
We Chinach chop z babōm nabrali ślubu. Dwa lata prōbowali mieć dziecko. I nic. Tōż prōbowali jeszcze dwa. I durch nic. Poszli do dŏchtora i pedzieli mu, że niy wychodzi, a familijŏ na nich corŏz barzij naciskŏ.
Dŏchtōr ich zbadoł i pokŏzało sie, iże ôni źle seks mieli. To znaczy ze zadku zamiast z przodku. Ôni myśleli, że tak sie dzieci robi. Dostali ksiōnżeczkã do edukacyje seksualnyj i hned kobiyta była w ciōnży. Pŏra była takŏ radŏ, iże posłała dŏchtorowi żywõ kurã i sto jajec.
Ludzi wszyjskigo trzeba uczyć.
Zdrzōdło: Newsweek
A co do jajec. Chop we Holandyji uwarzōł piytnŏście jajec. Co idzie zrobić ze uwarzōnymi jajcami? Idzie je zjeś. Ale chop przōdzij nafutrowoł sie narkotykym GHB i mioł inkszy plan. Ôn tyż chcioł, żeby ône były w jego przewodzie pokarmowym, ale je wraziōł ze drugij strōny. Poczuł sie gorzij, tōż poszoł do lazarytu. Dŏchtōr go zbadoł i wyszło, że chop mŏ sepsã. Tōmografijŏ pokŏzała, że chop mŏ dziury w jelitach. Chop zarŏz trefiōł na stōł ôperacyjny, dŏchtorowie wyciōngli z niego co było do wyciōngniyńciŏ, ôczyściyli jelita, i je zeszyli. Po pŏru dniach wyszoł we dobrym sztańdzie do dōm.
Pamiyntejcie. Jak już radzi eksperymyntujecie w take rzeczy, to idzie kupić ekstra produkty z plastiku abo z gumy. Niy marnujcie jajec.
Zdrzōdło: Metro
Foto na wiyrchu: greenzowie / Flickr


text: Z Oxforda/Oxford. Pśed mjasecom jo do Łužyce dojšła tužna powěsć, až jo wumrěł engelski slawist, sorabist a pśijaśel Serbow, jich rěcy a kultury, Gerald Stone (22. awgusta 1932–11. septembra 2021). Wó serbšćinje jo Gerald Stone prědny raz južo w šuli słyšał, w casu swójogo studiuma rušćiny a nimšćiny jo zgónił wó njej wěcej. A wóna jo zbuźiła jogo zajm tak, až jo se rozsuźił, napisaś wó njej swójo doktorske źěło. Za to jo sebje wuzwólił ako prědne górnoserbšćinu, kótaruž jo nejpjerwjej raz sam nabejnje nawuknuł. 1965 jo Gerald Stone woglědał prědny raz do Łužyce a wót togo casa jo był w stawnem a wutšobnem kontakśe nic jano z kolegami-wědomnostnikami, ale z młogimi dalšnymi Serbami – wšykne su jogo znali ako wjelgin pśijaznego a mudrego luźa. Jogo disertacija, zašćitowana 1969 na Londonskej uniwersiśe, jo była wěnowana změnam górnoserbskego słowoskłada w casu narodnego wózroźenja; z njeje wuchadajuca studija jo se wózjawiła 1971 ako zešywk Lětopisa tencasnego Instituta za serbski ludospyt.


text:
Meridian (geografija)
Słowo meridian wóznamjenja w stopnjowej seśi zemje poł dlininowego krejza na zemskem powjerchu, kótaryž źo wót jadnogo geografiskego pola k drugemu. Jo zwězujuca linija wšych geografiskich městnow, na kótarychž słyńco w jadnakem casu zabjerjo nejwuši dypk swójeje dnjoweje cery (dnjowy wobłuk) na njebju, na kótarychž jo pótakem połdnjo. Póchad słowa z łatyńskego circulus meridianus „połdnjowy krejz“ pokazujo teke na toś ten zwisk.
Wšykne dypki z jadnakeju geografiskeju dlininu, pótakem z jadnakim "stopnjom dlininy", laže na jadnom a tom samem meridianje. Zapśimjeśi 'stopjeń dlininy' a 'meridian' wóznamjenjotej pótakem jadnakej liniji na zemskem powjerchu a daju se togodla synonymnje wužywaś, pśi wužywanju zapśimjeśa 'stopjeń dlininy' wšak wuzwigujo se aspekt kutowego pódaśa a pśi wužywanju zapśimjeśa 'meridian' aspekt stawa słyńca pśezpołdnjejšego casa.
Młogi raz wužywa se toś to zapśimjeśe ze zamólenim teke ako synonym za połny dlininowy krejz.
Tšach zaměnjenja wobstoj z meridianowym zapśimjeśim astronomow, kótarež pomjenjuju njebjaski meridian skrotka teke meridian a rozměju pód tym specialny wjeliki krejz na njebjaskej kuli.
Meridiany ako idealna linija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Meridiany maju (gaž naglědajo se zemja ako kula abo dokradnjej ako rotaciski elipsoid) wšykne jadnake rozćěgnjenje, pśeto wótstawk mjazy poloma jo pśi rotaciskem śělesu pśecej konstantny. Pótakem su dlininowe krejze na rozdźěl wót šyrinowych krejzow pśecej wjelike krejze a togodla meridiany pśecej teke poł wjelikego krejza. Dłujkosć meridiana jo na referencnem elipsoiźe WGS84 wok. 20.003,9 km.[1]
Wuchadajucy wót pola, powětša se wótstawk mjazy dwěma meridianoma pśecej wěcej, daniž skóńćnje njedojśpijo na ekwatorje swój maksimum. Wótstawk mjazy meridianami, kótarež su wó 1° wót se zdalone, pomjenjujo se wótšyrjenje. Wóno jo wótwisne wót wužywanego referencnego elipsoida. Pśi Besselowem elipsoiźe na pś. jo wótšyrjenje na ekwatorje 111,307 km a na 50. stopnju šyriny, w Srjejźnej Europje pak jano 71,687 km.
Wósebne meridiany[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Parisowy meridian jo nulowy meridian był, kótaryž jo se pśed Mjazynarodneju meridianoweju konferencu z lěta 1884 wužył a lažy 2° 20' 14.025" na pódzajtšo wót Greenwichowego meridiana, kótaryž wužywa se powšyknje akle wot togo. Parisowy meridian źo prěki pśez Parisowy obserwatorium.
Górka w Greenwichu jo stojnišćo něgajšnego Royal Greenwich Observatory (Flamsteed House), pśez kótaryž nulowy meridian źo, na kótaryž jo se w lěśe 1884 dogroniło a pó kótaremž jo se Greenwich Mean Time póstajił.
Wěste meridiany wobgranicuju casowe cony, do kótarychž zemja jo rozdźělona. Połny wobwjert zemje wó 360 stopnjow trajo jaden źeń z 24 góźin, pótakem 1.440 minutow. Z toś teje pśicyny jo casowy wótstawk mjazy dwěma meridianoma dokradnje 4 minuty (1.440 : 360). Diferenca městnego casa dweju městnowu, kótarejž matej w stopnjowej seśi zemje wótstawk wót 15 stopnjow dlininy, jo togodla dokradnje 1 góźina = 60 minutow (jolic wužywa se [srjejźna] geografiska casowa definicija).
Zgórjelc, nejwěcej pódzajtšne město Nimskeje, lažy dokradnje na 15. meridianje (geografiske połoženje: 15° 00' pz. d.) a by togodla wót Greenwicha dokradnje wó jadnu góźinu casowje pśesunjony był.
Dokulaž pśeběg casowych conow pak orientěrujo se nic jano na geografiskich, ale teke na praktiskich a politiskich směrnicach, móžo diferenca kazniskego casa mjazy dwěma městnoma teke wětša abo mjeńša ako městna casowa diferenca byś. Póstajone casowe cony rozeznawaju se zwětšego wó połne góźiny, rědko teke wó poł góźiny. Wósebnosć stej pola, dokulaž how wšykne meridiany a z nimi teke wšykne casowe cony padnu na jadno. Na polu jo móžno, z mało kšacami wšykne casowe cony pśekšocyś. Za Antarktis jo se póstajiło, až how wšuźi koordiněrowany swětowy cas płaśi.
Meridianowa ekspedicija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W lěśe 1792 by se dejała ako pśikład tak dłujkeje ako móžno rowneje cery zdalonosć mjazy Dünkirchenom a Barcelonu eksaktnje zwěsćiś. Tak pomjenjona meridianowa ekspedicija jo se wót Jean-Baptiste Joseph Delambre, Pierre Méchain a jogo asistenta Jean Joseph Tranchot pśewjadła resp. nawjedowała. Méchain a Tranchot stej pódpołdnjowy sektor pśewzełej a Delambre jo pódpołnocny sektor pśewzeł. Ekspedicija jo głownje dla wustatkowanjow francojskeje rewolucije a wónskich tšojenjow (inwazija pśez Prusku a francojsko-špańska wójna) napóslědku sedym lět trała. Zakładnu liniju triangulacijow su wóne blisko Parisa rozměrili. Jich wuslědki su se pśez mjazynarodnu konferencu wědomnostnikow w lěśe 1799 w Parisu akceptěrowali. Direktny slěd jo woblicenje a konstrukcija prametra, kótaryž jo ako měra nejpjerwjej w cełej Francojskej płaśiwosć nabył. Jogo wótchylenje wucynijo měrjeńskeje njedokradnosći dla jano 0,2 milimetrow w pśirownowanju z póznjejšymi měrjenjami. Něgajšna nowa měra jo ako źaseśmilionty źěl cery wót pola k ekwatoroju definěrowana. Dalšne dopóznaśe pśez ekspediciju jo było, až napšawdna forma zemje njejo jadnaki elipsoid, ale jo w swójej njepšawidłownosći skerjej na powjerch kulki pódobna.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Film[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Axel Engstfeld: Terra X - Die Jagd nach dem Urmeter. Deutschland, Großbritannien, Frankreich, 2010, 52 min. Dokumentacija ze scenami graśa, pó źělach na originalnych městnach. Mjazynarodny geografiski institut[2] w Parisu jo za wjerśeńske źěła teke original repeticiskego krejza k dispoziciji stajił.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ The Earth according to WGS 84; calculated by Sigurd Humerfelt.
- ↑ http://www.ign.fr/ Mjazynarodny geografiski institut (Institut géographique national)


text:
Sewastopol
Sewastopol (ukrainski a rusojski CeBacToпoлb) jo nejwětše město na połkupje Krim a zrazom wuznamny pśistaw pśi Carnem mórju. Wót měrca 2014 słuša de facto k Rusojskej, dotychměst jo był ze źělom Ukrainy. Rusojske zarědowanje połkupy mjazynarodnje pśipóznate njejo.
Město jo se pó rusojskem wobsajźenju Krima w lěśe 1783 na městnje staršego tatarskego sedlišća załožyło a lažy w krotkem wjacorje połkupy pśi kšomje Krimowych górinow. Sewastopol jo domacny pśistaw a głowne zepěranišćo rusojskeje Carnomórskeje floty a až do lěta 2014 teke ukrainskeje mariny.


text:
Agatha Christie
Agatha Christie, Lady Mallowan, DBE, (po prowdźe: Agatha Mary Clarissa Miller Christie, znano tyž kej Dame Agatha Christie) cera Clary a Fredericka Miller (ur. 15 wřeśńa 1890 we Torquay, umřyua 12 styčńa 1976 we Wallingford) – angelsko autorka kryminalnych růmanůw.
Agatha Christie je nojbarźi znůmům na śwjeće pisarkům kryminouůw a nojlepij předajůncům śe autorkům wšechčasůw. Wydano přez miljord ygzymplaři jeji kśůnžek we angelskij godce a drůgi miljord přetuůmačůnych na 45 inkšych godek. We Francyji předano 40 miljůnůw jeji kśůnžek, lo porůwnańo: zajmujůncygo drůgi plac Ymila Zoli – 22 miljůny. Pod pseudůńimym Mary Westmacott wydoua pora powjeśći uobyčajowych, kere tyž ćešůuy śe popularnośćům.
Christie wydoua přez 80 powjeśći a štuk teatralnych. Jejich akcyjo točůua śe guůwńy we zawartych půmješčyńach, a mordercům můg być ino jydyn s mješkańcůw. Wńosua wjela nowych rozwjůnzań do tradycyjnyj štuki pisańo kryminouůw, co zapewńiuo jyj sukces. Ńykere s jeji powjeśći majům zaskakujůnce a wčeśńij ńyspotykane we kryminouach rozwjůnzańo, lo bajšpila: Zabůjstwo Rogera Ackroyda abo Morderstwo w Orient Expresśe.
Agatha Christie stwořůua suynne postaći literacke dwojga detektywůw: ekscyntryčnygo Belga Herkulesa Poirota a staršyj pańi, detektyw-amator panny Marple. Bydůnc ješče u ščytu karjery naškryfloua dwje powjeśći s tymi bohaterůma s zastřežyńym, aže majům śe ukazać dźepjyro po jej śmjerći (čyli kilkadźeśůnt lot půźńij).


text:
Hladajo na koncertowe programy dźensa zrědka wćipnosć začuwamy. Duchowna hudźba 13. apryla w Budyskej tachantskej cyrkwi we wobłuku pastoralno-wuměłskeho projekta »Swětło pozbudźa« wosadow swjateho Pětra słuša do kategorije wurjadneho. Jana Pawoła Nagelowa zrědka zanjesena Sinfonia V »Tři modlitwy«, skomponowana srjedź 1990tych lět, stwori cuze, hewak njesłyšane zynki a zwuki. Zo by tutón efekt docpěł, wužiwaše Nagel rezonancu drjewa. Njewuwi jeničce drjewjaki (z kamuškami pjelnjene drjewa) abo banjaki (ze zornom pjelnjene banje), přefungowa tež drjewjanu dóńcu, zo móžeše so na njej bić. Wuslědk je starodawny a přirodny zwuk.
Duchownu hudźbu zahaji hymna na serbsku domiznu »Ow serbska zemja« Bjarnata Krawca. Z wołtarnišća spěwaše chór Serbskeho gymnazija pod nawodom Friedemanna Böhme. Stajnje zaso překwapja chór publikum ze zapalom a wjesołym wašnjom. Intonacija bě wurjadna, Böhme wudźěła kóždy zynk akribisce a spěwarki a spěwarjo to wuběrnje přesadźichu. Po přewšo poradźenym zazběhu poda so chór na emporu, we wołtarnišću zwostachu instrumenty.
Nětko zaklinčachu prěnjej dźělej Nageloweje Sinfonije V. »Modlitwa I, Božo, pomhaj nam« je antifona za pišćele a bijadła. Započinajo z dyrom gonga we wołtarnišću přeńdźe k solistam při bubonach na emporje. Slědowachu zwony we wołtarnišću a pišćele. Najebać zdalenosćow we wulkej cyrkwi wšitcy wuběrnje zhromadnje hudźachu. Tak nastachu, natwarjejo na pochodowe rytmy, fascinowace zwukowe płoniny. W zwonach namakachu wot Böhme spěwajo zahrate pišćelowe melodije swój wothłós. Je zajimawe, kak derje »nowy« instrumentarij mjez sobu harmonowaše a kak mnohostronsce so dóńca wužiwaše. Wotwisnje wot toho, z čim a kak na nju biješ, klinči dóńca raz błuka, raz swětła, přeco z drjewjanym, ćopłym zwukom. Bubnowar Nils Kochskämper (stipendiat bubonow Giuseppe-Sinopoli-akademije Statneje kapały Drježdźany) a Cornelius Altmann (prěni bubnowar a zastupowacy solo-bubnowar Lipšćanskeho sinfoniskeho orchestra) hraještaj jara žiwje a z lubosću k detailej.
Z jednym ze spěchowarjow koncertneho rjadu, z loni w Budyšinje zemrětym serbskim komponistom Detlefom Kobjelu, so dźěl ze serbskimi kompozicijemi wotewri. Kobjela zawostaji mnohostronske dźěło, mjez druhim twóbu »Nenia«, kotruž wěnowaše dwustotym posmjertninam Mozarta a kotraž předstaji so tu we wobdźěłanju za braču a klawěr. Swjatočne, pomałe smjertne hrona w brači – jara rjenje hrate wot Waltraut Elvers – so w swojej tragice dale bóle stopnjowachu, doniž klawěr z choralom njezasadźi, kotryž brača cunjo komentowaše. Měrne wuklinčenje wobeju wubudźi zaćišć tróšta a měra.


text:
Ekologiski projekt gmejny Njebjelčicy nima jeno přihłosowarjow
Miłoćicy (SN/MWj). Idyliski blečk zemje a hoberske twarnišćo stej w Miłoćicach tuchwilu cyle blisko sebi. Mjeztym zo móžeš při znatej Miłočanskej žabje powotpočnyć, wuhladaš jenož 200 metrow dale ćežke twarske mašiny a nakładne awto we wulkej dźěrje při dźěle. Na prěni pohlad dopomina wobraz trochu na brunicowu jamu. Cyle deleka steji bager, kotryž so dale a bóle do zemje žerje. Trochu wyše je dalši, kiž z wulkej łžicu zemju na nakładne awto sypa. Te jědźe něšto stow metrow dale a tam wšitko wotsypnje. Mjeztym přijědźe jedyn z bagrow z dźěry a někotre łžicy pjeršće tež na připowěšak z traktorom sypnje. Wodźer bagra Silvio Reineke ma nětko kusk přestawki a chwile za rozmołwu.


text:
Cyrkej swjateju Symana a Judy Tadeja
Cyrkej swjateju Symana a Judy Tadeja je serbsko-katolska wosadna cyrkej w Chrósćicach. Wona steji na kopcu we wuchodnym dźělu wsy, wyše Satkule. K wosadźe słušatej nimo wosadneje cyrkwje tež klóšterska cyrkej w Pančicach-Kukowje a kapałce swj. Jana Křćenika w Dobrošicach kaž tež Marije Maćerje Božeje we Worklecach.
Dźensniša cyrkej natwari so wot 1769 do 1772 w stilu rokoka a je třiłódźowa halowa cyrkej z 19 metrow wysokej hłownej łódźu.
Twarske stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnja cyrkej w Chrósćicach natwari so prawdźepodobnje hižo w 13. lětstotku na městnje stareho pohanskeho swjatnišća, bu pak hakle w lěće 1346 k prěnjemu razej pisomnje naspomnjena. Při wottorhanju stareje šule při sewjernej kěrchowskej muri namakachu pak w lěće 2004 stare narowne kamjenje z 11. abo 12. lětstotka, kiž słušeja tuž k najstaršim swědkam křesćanskeje wěry w tutej kónčinje. Do załoženja wosady běchu Chrósćicy a wokolne wsy hišće słušeli k Hodźijskej wosadźe. Spočatnje słušachu nimale wšitke dźensniše serbsko-katolske wjeski – hač na Njebjelčicy a Kulowsku wokolinu – ke Chróšćanskej wosadźe a hakle pozdźišo załožichu so dalše wosady w Ralbicach (1752), Wotrowje (1758) a Baćonju (1911). W lěće 1491 – za čas móroweje epidemije – załoži so we wosadźe Bratrowstwo swjateho Bosćana.
Najstarši dźěl dźensnišeho cyrkwinskeho twara je wěža z lěta 1508, kotraž wobsteji z łamaneho kamjenja a při kotrejž so hišće srjedźowěkowske elementy pokazaja. Wěžowa hawba pochadźa hakle z 18. lětstotka. Cyrkej sama bu wot 1769 do 1772 w barokowym stilu znowa natwarjena a w lětomaj 1898/99 přetwarjena. Srjedźowěkowska cyrkej bě gotiske twarjenje, nowa cyrkej bu w stilu rokoka pod nawodom klóšterskeho bohota Marijineje hwězdy Heinricha Loba natwarjena a dnja 27. oktobra 1771 wot z Chrósćic pochadźaceho biskopa Jakuba Jana Wóskeho poswjećena. Nowa cyrkej měješe nimo hłowneho wołtarja hišće štyri pódlanske wołtarje, kiž běchu swjatej Mariji, swjatemu Bosćanej, swjatej swójbje a swjatemu Pětrej poswjećene. 1773 zatwarichu nowe pišćele. 1865 bu dźensniše wołtarne swjećo – předstajenje Jězusoweho donjebjesspěća – wot profesora Ehrhardta z Drježdźan zhotowjene a poswjećene.
Při přetwarje lětow 1898/99 pod nawodom fararja Jakuba Wornarja a Sernjanskeho twarskeho mištra Rocha dósta Chróšćanska cyrkej nowy cyhelowy wjelb, wulke wołtarnišćo a dwě wěžičce ze schodami nad pobóčnymaj chóromaj kaž tež nowu klětku. 1910 instaluje so elektrika. W lěće 1921 wopyta nuncius Eugenio Pacelli, pozdźiši bamž Pius XII., w zwisku z nowozałoženjom Mišnjanskeho biskopstwa tež Chrósćicy.
W lěće 1952 buchu dwójne chóry zwottorhane, pobóčnej wołtarkaj (swjateje swójby a swjateho Pětra) wotstronjenej a klětka přestajena. 1970 buštej tež pobóčnej wołtarkaj swjateje Marije a swjateho Bosćana wotstronjenej. Dotal posledni raz bu cyrkej wot 1988 do 1990 přetwarjena, při čimž dósta tež nowe pišćele Budyskeje firmy Eule (tehdy VEB Orgelbau Bautzen) z 31 registrami. Tež předchadne pišćele z lěta 1914 běchu ze samsneho zawoda.[1]
Dnja 20. septembra 1975 wopyta kardinal Karol Wojtyła, pozdźiši bamž Jan Pawoł II., Chrósćicy. Při wonkownej muri cyrkwineje wěže nadeńdźe so wopomnjenska tafla.
- Zwony z lěta 1955
- es', 2050 kg – „Ave Maria! Škitaj, Božo, serbski lud a kraj!“ (swj. Marja)
- ges', 1150 kg – „Swjataj Symanje a Juda, proštaj za nas!“ (swj. Syman a Juda)
- as', 760 kg – „Swjaty Bosćano! Chorosćam wobaraj, njebjesa wotamkaj!“ (swj. Bosćan)
Zwony pochadźeja z firmy Schilling w Apoldźe a buchu dnja 11. septembra 1955 poswjećene.
- Barokne drjewjane postawy
- Swj. Syman a Juda Tadej
- Ławrjenc z Pankrac
- Jan Křćenik
- Jan Nepomuk
Bože słužby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kemše swjeća so wot póndźele do soboty jenož serbsce a njedźelu dwójce serbsce a jónu němsce.
Galerija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wosada[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ke Chróšćanskej wosadźe słušeja nimo Chrósćic samych tež katolscy wobydlerjo slědowacych wsow: Časecy, Bóšicy, Dobrošicy, Hora, Horni Hajnk, Hórki, Hrańca, Jaseńca, Jawora, Kanecy, Kopšin, Kozarcy, Łomsk, Łusč, Lejno, Liša Hora, Miłoćicy, Nowa Wjeska, Nuknica, Pančicy-Kukow, Prawoćicy, Smječkecy, Stara Cyhelnica, Swinjarnja, Wěteńca, Wětrow, Worklecy, Wučkecy, Wudwor a Zejicy.
Po přestrjeni a ličbje katolikow je Chróšćanska najwjetša serbsko-katolska wosada. Jej přisłušachu w lěće 2018 cyłkownje 3851 wěriwych (2007: 4082).[2]
Kermuša swjeći so w Chrósćicach kónc oktobra.
Fararjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Cornelius Gurlitt: Crostwitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 35. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Kamenz (Land). C. C. Meinhold, Dresden 1912, str. 12.
- Měrćin Salowski: Chrósčanska wosada. W: Měrćin Salowski (wud.): Wosady našeje domizny. Krajan 3. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1984, str. 85–106
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Orgeldatenbank Sachsen: Crostwitz (němsce)
- ↑ Statistika wosadow w atlasu Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa (němsce)
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrona wosady
- Digitalizowane cyrkwinske knihi Chróšćanskeje wosady na matricula-online.eu


text:
Belgijŏ
Belgijŏ, Krōlestwo Belgije (niyderl. Koninkrijk België, fr. Royaume de Belgique, miym. Königreich Belgien) – federacyjne państwo we zachodnij Ojropie, we połedniowych Niderlandach. Belgijŏ je czōnkym Ojropejskij Unije, ÔZN jak tyż NATO.
GyjografijŏEdytuj
- Nojwyższy pōnkt: Signal de Botrange 694 m n.p.m.
- Nojniższy pōnkt: Pōłnocne Morze 0 m n.p.m.
Srogszõ tajle wiyrchnie Belgije stanowiōm peryglacjalne a aluwialne niziny; we pōłnocnyj czynści plaskatŏ, niyblank zabagnionŏ rōwnia Flandryje (tm. Niskŏ Belgijŏ), ôddzielōnŏ ôd morza wałym wydm (wys. do 20 m), jak tyż pagōrkowatŏ i piŏszczystŏ krajina Kempen (wys. do 95 m); we postrzodkowyj czynści (Strzedniŏ Belgijŏ) wysoczyzna Brabancyje (wys. 100–200 m) zbudowane zaôbycz z glinik i piŏskōw trzeciorzyndowych pokrytych lessem jak tyż bergi Hainaut (na zŏchodzie) zbudowane z gliniannych wytworōw.
Belgijŏ graniczy z dalij pokŏzanymi państwami:
- na połedniu:
- Francyjŏ (620 km)
- Luksymburg (148 km)
- na weschodzie:
- Miymcy (167 km)
- na pōłnocach:
- Niderlandy (450 km)
MiastaEdytuj
HistoryjŏEdytuj
Na drukach wiedzyńskiego kōngresu powstoło Zjednoczōne Krōlestwo Niderlandōw majōnce sparcie Wielgij Brytanije, Krōlestwa Prus i Ruskigo Cysŏrstwa. Z powodōw religijnych, gŏdkowych, politycznych i ekōnōmicznych doszło do rewolucyje we Brukseli atoli wysłanie tam wojsk bez krōla Niderlandōw sprawiyło nasilynie sytuacyje (belgijskŏ rewolucyjŏ). Bōno sie ôstudy, tōż zôrganizowano lōndyńskõ kōnferyncyjõ, na keryj ôbsztalowano granice i neutralność Belgije[1]. Belgijŏ ôd zaczōntku miała sparcie Francyje a ôbranie na krōla Belgije brytyjskigo kandydŏta zapewniyło sparcie i tego krŏju.
3 siyrpnia 1914, na zaczōntku I światowyj wojaczki, Miymcy napadły neutralnõ Belgijõ, co sprawiyło prziwstōnie Wielgij Brytanije do wojaczki przeciw Miymcōm. Na mocy wersalskij umŏwy do Belgije prziłōnczōno miymiecke rejōny Eupen i Malmedy. We 1925 Belgijŏ ôstała zajtōm reńskigo paktu. We 1940 roku zaś neutralnŏ Belgijŏ ôstała napadniyntŏ, tym razym bez hitlerowske Miymce. Nazisty mieli zastrojynie swadzić germańskich Flamandōw z rōmańskimi Walonami we rōmach planu Flamen Politik. Po abszlusie II światowyj wojaczki Belgijŏ pociepła neutralność i stała sie czōnkym NATO, a tyż ôstała jednym z czōnkōw-założycieli Ojropejskij Spōlnoty. Z Holandyjōm a Luksymburgym Belgijŏ stworziła we roku 1948 cylnõ unijõ, a 1960 ekōnōmicznõ unijõ – powstoł Beneluks. We roku 1960 niyzawisłość dostała nojsrogszŏ kolōnijŏ tego państwa Belgijske Kōngo, a we roku 1962 mandatowe terytoria Rwanda a Burundi.
We XX stoleciŏ dochodziyło do stopniowego tajlōngu na dwie gŏdkowe cōuny: położōnõ na pōłnocach Flandryjõ (niderlandzkŏ gŏdka) i na połedniu Walonijõ (francuskŏ gŏdka). Sprawiyło to we 1963 roku formalny tajlōng Belgije na trzi regiōny: Flandryjõ, Walonijõ a Stołeczny Regiōn Brukseli. We roku 1993 doszło do przekształcyniŏ Belgije we federalne państwo z trzyma regiōnami ô szyrokij autōnōmiji. We 2007 spiyrka ô dalszõ reformã i srogszõ samodzielność Flandryje prziczyniōł sie do heropōw ze sformowaniym federalnego regyrōnku[2]. Ôd czyrwnia 2010 roku do grudnia 2011 w Belgiji trwoł nojdugszy we terŏźnyj Ojropie kryz regyrōnkowy.
ReligijŏEdytuj
Struktura religijnŏ krŏju we 2010 roku podle Pew Research Center[3][4]:
- katolicyzm – 62,0%
- brak religije – 29,0%
- islam – 5,9%
- protestantyzm – 1,4%
- prawosławie – 0,5%
- judaizm – 0,3%
- tradycyjne etniczne religije – 0,2%
- buddyzm – 0,2%
- inksi krześcijany – 0,2%
- inksze religije – 0,3%.
Przipisy
- ↑ Traités de Londres 1839 (fr.), Treaties and Documents Relative to the Neutrality of the Netherlands and Belgium (ang.).
- ↑ Najwyższy Czas!, 20.10.2007, str. XXIX, „cztery miesiące po wyborach wciąż nie udało się sformułować rządu”.
- ↑ Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostymp 2014-06-26].
- ↑ Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostymp 2014-06-26].


text:
Najebać dešćikojte wjedro mejemjetanje derje wopytane było
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Trochu improwizować dyrbjachu młodostni při mejemjetanju w Pančicach-Kukowje. Tam je sobotu popołdnju jědnaće porow małych dźěći, wosom porow trochu wjetšich dźěći a 16 porow młodostnych na swjedźenišću swoje reje předstajiło. Wšitke holcy běchu katolsku narodnu drastu woblečene. Najebać mokre wjedro je wjele ludźi přihladowało. Wšón čas wjedro někak wudźerža, hakle jako běchu młodostni nimale dorejwali, poča so zaso dešćować, tak zo sej k „Šewcej“ wšitcy do stana wućeknychu. Tón bě na to z ludźimi kopaty połny a tak zhromadne spěwy hišće rjeńšo klinčachu. Reje přewodźachu Marija Šołćina, Měrćin Weclich, Eckhard Czapek a Tomaš Hejduška. Při napřemoběhu hólcow wopokaza so mjez małymi dźěćimi Nevio Gattner jako najspěšniši, wón wuzwoli sej Miju Kralec za kralownu. Mejski por trochu wjetšich dźěći rěkaštaj Florian Zelnak a Amelie Hanušec, a mjez młodostnymi wuzwoli sej Jonas Pjetaš Jadwigu Šnajdrec za kralownu.


text:
Australijo
Australijo, Zwjůnzek Australijski – państwo uobejmujůnce cołki kůntynynt australijski, leżůnce nade Uoceanym Indyjskym a Spokojnym. Je uůne szůste pod wzglyndym wjyrchu rozlygowańo państwym śwjata.
Pochodzyńy nazwy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mjano Australijo uodnoszůnce śe do kůntynyntu pochodźi uod uokreślyńo Terra Australis, kerygo używali Ojropejczyki aż do połowy XVIII w. Je to uokreślyńy uaćińske a znoczy: terra - źymja, australis - połedńowy.
Przipisy
- ↑ Dane szacůnkowe za CIA The World Factbook [1], World Gazetteer szacuje liczba mjeszkańcůw w 2007 roku na ůngyfer 20 985 000 [2]


text:
wopisanje
»Ale Wy ga sćo serbski pěsnjaŕ?« – »Jo, za swójo priwatne wjasele.« – »Ale dla cogo ga nimske njepěsniśo?« – »Serbske jo mója maśerna rěc a nimskich pěsnjarjow a pěsnjow dajo juž dodosća, tak až ja se tam žowšym pśesajźił njeby.« – »Tak; ale weto by Wam pśiraźił, aby Waše dary lubjej we nimskej rěcy nałožyli!« – Na gluku njejo se Fryco Rocha za teju radu krajnego šulskego doglědowarja měł a jo nam zawóstajił bogate literarne derbstwo z wušej 500 basnjami.
Fryco Rocha, roźony 1863 w Šejnejźe a zamrěty 1942 w Klingmühl, jo šularił we Wulowje, w Gołkojcach, Kibušu a nejdlej, pśisamem 25 lět, w Turjeju. Wón běšo redaktor Wosadnika a Serbskego Casnika.


text:
- Z kart historii
- ›
- Rzoondzynie w Kamioonie uo Prowdzie i mitah.
Rzoondzynie w Kamioonie uo Prowdzie i mitah.
Posted by Antoni Respondek on 10/07/02 at 7:39 PM
Subject: Rzoondzynie w Kamioonie uo Prowdzie i mitah.
Rzoondzynie w Kamioonie uo Prowdzie i mitah.
W mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih wiela jest rzeczoow zrobioonyh z kamiynioow.
Nojstarszy uogewnicki krzyrz, krzyrz pokutny, zrobioony z jednego kooncka twardego kamiynia stoji na kamiynnym podwyrzszyniu jak na uoltorzu. Uoltorzu zrobioonym z inkszyh, wopiynnyh kamiynioow. Przypoomino wieczno Prowda, jakos’ tragedjo, czyjes’ przewijny i ludowy mit uo nawiedzinah s’wiyntyh Cyryla i Metodego.
Z takih samyh wopiynnyh kamiynioow boou budowany Stary Dwoor, po kerym uostaua ino nazwa miyszkaniowyj wspoolnoty gospodarzooncyj uod niydowna doomami na Moskwie.
I Nowy Dwoor - nowy ino z nazwy. Bo jego stodoua, resztki staryj zabudowy
i uokroonrzajooncy joom mur soom dzisioj hyba nojstarszymi kamiynnymi budowlami
w Uogewnikah.
Jeszcze do niydowna przy Krzyrzowyj, a downiejszyj Bohateroow Stalingradu, stouo pora staryh familokoow zrobioonyh w coukos’ci z wopiynnyh kamiyni. Ale rozbuloone uostauy pod potrzeby „autostrady suoon’ca”, uo keryj do dzisioj ani widu ani suyhu.
Wiela tyrz inkszyh doomoow i uogrodzyn’, fundamyntoow i piwnicoow pobudowanyh uostauo
z jejih poomocoom i udziauym.
W nih to uostaua materialno Prowda i pamiyn’c’ uo tamtyh Uogewnikah i uogewczanah.
Wszystke uoone soom rodzime, nasze, miejscowe i swojske.
Wopiynne kamiynie zdowajoom sie byc’ przez to naszymi - uogewnickymi.
Rzodyn nigdy niy uodpoworzoou sie ih urzyc’ przeciwko inkszym.
Hoc’ wiela przeca boouo kaj indzi, we downyh latah, wypadkoow ciepanio kamiyniami
w drugih.
Coby ih niymi ukamioonowac’. Znoomy to ze Biblije i rzywotoow s’wiyntyh.
Dziouo sie tak skirz Prowdy kero mieli uodwaga te druge guosic’, a kero wedle inkszyh booua ino mitym.
Bo Prowda uodbiyraua wielu spokooj sumiynio!
Uogewnicke wopiynne kamiynie mioueh i moom za nasze, s’loonske.
Soom uoone czoonstkoom piyrwotnyj skauy - s’loonskyj Opoki.
Bez to ciekawi mie korzde miejsce, kere z toom Opokoom mo zwioonzek.
Pewnikym takym miejscym jest Kamiyn’ S’loonski.
A w niym Zoomek - Schloss Gross Stein.
Tam mioueh szczyn’s’cie byc’, hoc’ ino jedyn dziyn’, na VII Syminaryjoom S’loonskym
i posuhac’ Prowdy uo s’loonski torzsamos’ci.
Tam tyrz udauo mi sie dostouc’ Pollokowe „S’loonske tragedje” i pora heftoow Koonwersatorjum do poczytanio i przemys’lynio.
Usuyszou`eh uo Kos’ciele i ludziah Kos’cioua.
Uo ksiyn’ciu-arcybiskupie Wrocuawia, kardynale Adolfie Bertramie, uo biskupie Stanisławie Adamskim i kardynale Auguście Hlondzie.
Uo roli Kos’cioua w Polsce we utrzymaniu polski torzsamos’ci i jego stosunku do narodowyh myn’szos’ci. Przipoomniane tam uostauy tyrz niykere mity, uod kadubkowyh poczynajoonc.
Uo Nauce i Wierze, skrzyduah duha korzdego Norodu. Jego Opoce - moralnos’ci.
Uo zadaniah duszpastyrzoow wzglyndym idyjoow Unje Europyjskyj.
Keby niy rzoondzynie arcybiskupa Alfonsa Nossola i kuluarowe s’loonske godki inkszyh ksiynrzoszkoow, to intus by mi podpowiadou (a morzno ino mie zwodzioou, bo mi sie zdowao), irze S’loonsk i S’loonzoki dali jeszcze soom mieloone miyndzy narodowymi muyn’skymi kamiyniami, jak te ziorka pszynicy czy rzyta przeznaczoone na moonka.
Wiadoomo irze bydzie z nih porzytek i dobry hlyb, ale ino wtynczos jak sie dajoom przemloc’.
Jak pozwoloom ze siebie zrobic’ ciyn’ko, s’ciyrano poleku warstwa.
Jak tyn znak dzielynio pomiyndzy nazwami miejscowos’ci: Kamień Śląski / Gross Stein
na tabuli z tymatym Syminaryjoom: „ŚLĄSK ŻYJĄCY EUROPĄ wczoraj - dziś - jutro”.
Czy by tako miaua byc’ naszo historyczno rola?
Uagodzynie tarcio miyndzy polskymi i niymieckymi kamiyniami w muynie historyje?
Co do samyj nazwy Kamień Śląski, tyrz rzeh niy je jyj pewny.
Bo jak rzeh porzykou we miejscowym kos’ciele, u s’wiyntego Jacka, trefiou`eh w niym na kamiynno tabula:
„Pamiątka złotego jubileuszu probostwa ks. proboszcza Józefa Szołtyssek w Kamionie postawiona przez wdzięczną parafię w Marcu 1889.
Ks. proboszcz Józef Szołtyssek urodził się w Paniowkach 23 Marc. 1812. wyświęcony 27 Marca 1837. przyszedł jako duszpasterz do Kamiona 6 Marca 1839.
W Tobie, Panie ufałem, dla tego nie zginę na wieki. PS. XXII ”
Pamioontka po farorzu, uo kerym na kamiynnym krzyrzu przy kos’ciele napis guosi:
„Herr Erzpriester Josef Scholtyssek 23.03.1812 14.02.1895 Hier ruht der hochw. R. i p.”.
Kaj jo rihtig boou? W Gross Stein, w Kamieniu Śląskim czy w Kamioonie?
Co je Prowdoom, a co mitym?
http://www.republikasilesia.com/AntoniRespondek/forum/messages/141.html


text:
Receptōw1 na szałołty owocowe je tela2, wiela je owocōw. W kołżdym3 sezōnie znojdymy na zygrōdce4 abo we sklepie owoce, z kerych je narychtujymy5 – yno bez zima na zygrōdce niy mołcie czego szukać, chyba żejście sie akurat pojechali na bezuch6 do ōnkla7 na Florydzie 😉 To je leke8 danie, kere mogecie zjejś na deser abo dać na stōł przi kołżdyj inkszyj okazji, a nawet te ludzie, kere cołki dziyń liczōm kalorie, sie na nie skuszōm.
Co potrza?
2 jabka
2 gruszki
1 mango
2 kiwi
2 banany
trocha soku ze citrōłny9
Sam niy mo co wydziwiać, trza wszyjsko ôbrać, pokrajać, ôblołć10 citrōłnōm, pomiyszać i fertich11.
We Polsce już corołz to czyńściyj12 idzie13 kupić dobre mango- musi być fajnie miynke i aże leko żōłtawe. Jak Wōm sie trefi14 fajnie soczyste, to zmiyni smak całego szałołtu i nawet ajnfachowe15 jabko bydzie smakowało jak u grołfa16 😉 Smacznego 🙂
1ō- samogłoska w wymowie między o i u
2tyle
3każdym
4ogródku
5przygotujemy
6w odwiedziny
7wujka
8lekkie
9cytryny
10oblać, ô= ło
11gotowe
12częściej
13można
14przytrafi
15proste, zwykłe
16graf- niemiecki tytuł szlachecki


text:
Sahrawijŏ
Sahrawijŏ abo Zachōdniyŏ Sahara (Ôficyjniy: Arabskŏ Dymokratycznŏ Republika Sahrawije Arabskŏ gŏdka: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية Al-Jumhūrīyyah Al-`Arabīyyah Aṣ-Ṣaḥrāwīyyah Ad-Dīmuqrāṭīyyah, Szpaniyelskŏ gŏdka: República Árabe Saharaui Democrática) - po tajli uznowōny krej (45 ôficyjne kreje UN uznajōm Sahrawije), kery kōntroluje tajle Zachodniyj Sahary eli tyrytorium kere bŏłŏ koloniyjōm Szpaniyje. Sahawijŏ kōntroluje 20-25% placu, kery deklarowałŏ jako swōj[1].
Nacyjne świynta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ suevia2008.googlepages.com/CUADROZONASDIVISINDELSHARAOCCIDENTAL.pdf


text:
Wszyjske ôperacyje
Spōlne pokŏzanie wszyjskich dostympnych regestōw Wikipedia. Możesz uakuratnić widok bez ôbranie zorty regestu, miana ôd używŏcza, abo tykanyj strōny (dŏwŏ pozōr na małe i sroge litery).
- 07:32, 15 czy 2008 Spl908455 dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Wilamowicko godka do Wilamowsko godka (Nazwa języka pochodzi od nazwy grupy etnicznej "Wilamowianie" a nie od nazwy miejscowości "Wilamowice".)
- 00:33, 9 czy 2008 Spl908455 dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dekanat Gliwice Uostropa do Dekanat Gliwice-Uostropa
- 15:49, 26 mŏj 2008 Kōnto ôd używŏcza Spl908455 dyskusyjŏ wkłŏd ôstało stworzōne


text:
Praha (ČŽ/K/SN). Wot dźensnišeho su w Čěskej republice wšelke dalše wobchody z předawanskej płoninu hač do 2 500 kwadratnych metrow kaž tež mnohe posłužbowarnje zaso wotewrjene. Ludźo pak maja přiwšěm dale z wobmjezowanjemi ličić. W předawarnjach drasty na přikład njemóže kupc z hygieniskich přičin woblek, cholowy abo něšto druhe tekstilne na sebi wuspytać. W ćěłozwučowarnjach a fitnesowych centrumach njeje ludźom přewoblěkanje ani dušowanje dowolene. Zawrjene wostanu dale mnohe wobchody w kupnicowych srjedźišćach, hosćency, hotele, wšelke kosmetiske słužby a frizerske salony.
Wulce wolóženi su wot najnowšeho čěscy pomjezni dźěłowi dojězdźowarjo. Woni smědźa wotnětka zaso wšědnje do susodneho wukraja na dźěło a wróćo jězdźić. Při prěnim nawróće do Čěskeje wšak trjeba dojězdźowar negatiwny test, kiž njesmě starši hač štyri dny być. Naslědnje změje wón nowy test kóždej dwě njedźeli předpołožić.
Praha (ČŽ/K/SN). Diskriminacije romaskeje ludnosće dla je Čěska znowa kritiku žnjała, hłownje nastupajo špatne bydlenske poměry mnohich přisłušnikow narodneje mjeńšiny a wobmjezowanych móžnosćow zdźěłowanja za nju. Na wotpowědne njedostatki w kraju pokazuje wliwna mjezynarodna organizacija Amnesty International (AI) w swojej lětnej rozprawje wo stawje čłowjeskich prawow w Europje.
Waršawa. Pólska je mjeztym 40 dnjow w narodnej karantenje. Powšitkowne hesło „Wostańće doma“ dale płaći, a ludźo so přewažnje na to dźerža. W zjawnosći trjebaja wšitcy škit za hubu a nós, runje tak kaž we wobchadnych srědkach, wobchodach a na zarjadach. Policija dodźerženje wukaza kontroluje. Mjeztym su zamołwići započeli prěnje naprawy zaso zběhnyć, z kotrymiž měješe so rozpřestrěću koronawirusa zadźěwać. Tak su parki, lěsy, kěrchowy kaž tež přibrjohi Baltiskeho morja zaso přistupne. Wěstotne naprawy pak tež tam płaća.
W Pólskej maja mjeztym 10 000 z koronawirusom natyknjenych, 1 740 ludźi je zaso wustrowjenych, 435 smjertnych woporow mějachu hač do wčerawšeho w chorownjach kraja. Doma zemrětych w statistice njewobkedźuja, dokelž jich na koronu scyła njepřepytuja.
Bratislava (dpa/SN). W Słowakskej pytaja za skućićelom, kiž je koronawirus do kraja přinjesł. Minjenu sobotu su policisća hladarnju starych w Bratislavje přepytowali, kompjutery a dokumenty sobu wzali. Do toho je sej šef knježerstwa Igor Matovič žadał, zo ma so wosoba pochłostać, kotraž bě wirus w starowni zawiniła. Najebać to, zo njeje žanych konkretnych pokazkow mjenował, ma wón sobudźěłaćerja za podhladneho, kiž je we wukraju był.
Słowakska je hač do minjeneje soboty 1 089 infekciskich padow přizjewiła, jědnaće ludźi je na schorjenje Covid-19 zemrěło. Dołho mjenowachu zamołwići ličbu dweju woporow a jeničce jednotliwe natyknjenja, štož drje na tym zaleži, zo w kraju jenož mało testow přewjeduja. Nimo toho liči Słowakska jenož tajkich jako na koronawirus wumrětych, hdyž žanu druhu přičinu smjerće nimaja.
Waršawa (dpa/SN). W zwadźe wo prezidentske wólby w Pólskej ma minister za strowotnistwo Łukasz Szumowski koronapandemije dla za najlěpše rozrisanje, wólby wo dwě lěće přestorčić. To je jeho najwažniše poručenje, rjekny Szumowski wčera zjawnoprawniskemu rozhłosowemu sćelakej Trójka.
W Pólskej maja so 10. meje wólby prezidenta wotměć. Opozicija sej žada, referendum wobšěrnych wobmjezowanjow zjawneho žiwjenje koronawirusa dla přestorčić. Narodnokonserwatiwne knježerstwo porno tomu dale na terminje wobstawa. Jeje kandidat Andrzej Duda we wšitkich naprašowanjach jasnje nawjeduje. Zo by termin wuchowało, bě knježerstwo wobzamknyło, wólby jako ryzy listowe přewjesć. Zwady dla je minjeny tydźeń samo zastupowacy ministerski prezident Jarosław Gowin wotstupił.
Praha (ČŽ/K/SN). Wot 20. apryla dochadźa tež w Čěskej k prěnim wolóženjam nastupajo naprawy, postajene w boju přećiwo koronawirusej. Na wobzamknjenje knježerstwa su wot wčerawšeho dźěłarnje rjemjeslnikow, awtobazary a awtosalony wotewrjene kaž tež burske wiki dowolene. Kabinet premiera Andreja Babiša (ANO) postupuje po wosebitym planje, a tón předwidźi poněčimne wotwěranje wobchodow kaž tež wolóženja wšelkich sferow žiwjenja w pjeć etapach wot 20. apryla hač do 8. junija.
Nimo mjenowanych kročelow su wot póndźele někotre dalše aktiwity móžne. Na přikład smědźa profesionelni sportowcy zaso wonka trenować, tež kwasy su z maksimalnje dźesać wosobami móžne, woboje z dodźerženjom specifiskich hygieniskich naprawow. Tydźeń pozdźišo plan kabineta předwidźi wotewrěć wobchody z předawanskej płoninu hač do 200 kwadratnych metrow.
Tež bohosłužby su – pod wuměnjenjom dodźerženja wotstawka – zaso dowolene, wot 20. apryla z maksimalnje 15 kemšerjemi, wot 11. meje z 30 a wot 25. meje z maksimalnje 50 ludźimi. Wot 15. meje chcedźa wjetše wobchody, awtošule a fitnesowe centery wotewrěć.
Waršawa. W susodnej Pólskej dyrbja ludźo wot wčerawšeho škitnu masku před nosom a hubu nosyć – a to faktisce wšudźe: W zjawnosći, we wobchodach, w bankach, běrowach a tež w zawodach. Dokelž njemóže knježerstwo garantować, zo móže sej kóždy Polak tajku masku wobstarać, su ludźo namołwjeni, so „starać“ a sej tajki škit sami zhotowić. Štóž to njemóže, dyrbi znajmjeńša šawl abo rubiško před nosom a hubu měć.
Zjawne žiwjenje w kraju je dale raznje wobmjezowane. Płaći kruty zakaz, dom wopušćić. Štóž so na přikład něhdźe na ławku sydnje, dyrbi z tym ličić, zo jeho policija wućěri a jemu pokutu napołoži.
WOKABULAR čěšćiny so aktualneje situacije dla wobohaća. Koronakriza, korontena, koronač su na přikład nowe wurazy a reaguja na koronawirusowu pandemiju. Michaela Lišková, w Akademiji wědomosćow Čěskeje republiki za rěčne nowotwórby přisłušna, zwuraznja, zo eksistuje hižo něhdźe sto z koronawirusom zwisowacych wopřijećow. W institutnej databazy Neomat nových výrazů je zběraja a zajimcam internetnje spřistupnjeja.
Češa dožiwichu lětsa zrudne jutry. Hačrunjež je połoženje w kraju hladajo na wirus stabilne a aktualne ličby hižo bóle optimistiski přisłód maja – tuchwilu je so 6 022 wosobow z koronawirusom natyknyło, 143 pacientow je na njón wumrěło a 519 ludźi je so wustrowiło – njeje bitwa přećiwo nowej mrětwje hišće dobyta. Wšitke zjawne zarjadowanja, kaž Bože mšě, zhromadne jutrowne pućowanja abo jutrowne wiki, běchu so wotprajili abo zakazali. Tež přewšo woblubowana čěska tradicija koledowanja, hdyž jutrownu póndźelu rano młodźi mužojo, dom wot domu chodźo a wo jeja a palenc prošo, žony z witku šlipaja, smědźeše so lětsa jenož w najwušim swójbnym kruhu wotměć. Znajmjeńša dóstachu młodźi koledowarjo drohotne pokiwy z najwyšeje runiny – čěski premierminister Andrej Babiš je hromadźe ze swojej mandźelskej krótkofilm wo prawym koledowanju a šlipanju žony w krizowym času na swójskej zahrodźe natočił a šěrokej zjawnosći w interneće spřistupnił.