text:
Drježdźany/Paderborn (B/SN). Přiražki 225 000 eurow za twar a saněrowanje chce Bonifacijowy skutk katolikow Němskeje lětsa w biskopstwje Drježdźany-Mišno wudać. Spěchowane budu třěcha z koporoweho blacha Drježdźanskeje cyrkwje Jězusoweje wutroby kaž tež nowotwaraj pěstowarnje Lipšćanskeje Carity w Reudnitzu-Thonbergu a při nowej propstowskej cyrkwi wosrjedź Lipska.
Bamž reformy dale wjedźe
Vatikan (B/SN). Bamž Franciskus žada sej kónc skandalow we Vatikanje. Romska kurija je „powołana z přikładom być“. Swjaty wótc wuzběhny swoju wolu, zo chce njedostatki we Vatikanje wotstronić a reformowy kurs dale wjesć.
Wućek do wuměłstwa
Drježdźany/Lipsk (B/SN). Drježdźanske wuměłstwowe zběrki planuja lětsa projekt pod hesłom „Cuzy“ w Lipšćanskim Grassijowym muzeju za ludowědu. Wuměłcy, wědomostnicy kaž tež ćěkancy su přeprošeni, wuwiwać prezentacije k nětčišim politiskim temam. Nimo toho přihotuje Grassijowy muzej wustajeńcu na temu „Ćěkańca“.
Historiska kročel cyrkwjow
Rom (B/SN). Syriska steješe w srjedźišću katolskeho „dnja modlenja za přesćěhanych křesćanow“ 26. decembra. Druhi dźeń hód su na wšěch Božich mšach wosebje spominali na bratrow a sotry wěry, kiž su po cyłym swěće wopory wumjezowanja a potłóčowanja. To zdźěli katolska Němska biskopska konferenca w Bonnje. 26. decembra je tež swjedźeń swjateho Šćěpana, prěnjeho martrarja křesćanstwa. Dźeń modlenja je dźěl lěta 2003 załoženeje iniciatiwy „Solidarita z přesćěhanymi a wobćežowanymi křesćanami w našim času“, z kotrejž skedźbnjeja biskopja kóžde lěto zjawnosć na diskriminaciju a přesćěhanje křesćanow po cyłym swěće.
Studijne městna za ćěkancow
Drježdźany (B/SN). Ewangelska wysoka šula Drježdźany skići wot lěća 2016 wosebite studijne městna ćěkancam w azylowym statusu. Dźesać městnow je za bachelorski studij socialne dźěło a elementarna pedagogika, wozjewi wysoka šula. Wona chce wukubłać fachowcow, „kotřiž skutkuja pozdźišo jako posrědkowarjo mjez kulturami a móža so na wysokim fachowym niwowje zanurić do integraciskeho skutkowanja“.
Wopory čakaja na wotrunanje
Berlin (B/SN). Na Kubje ličba cyrkwjow přiběra. Tole rjekny generalna sekretarka tamnišeje cyrkwinskeje rady Dámaris González Naranjo na zarjadowanju ewangelskeho pomocneho skutka „Chlěb za swět“ w Berlinje. Kubaske cyrkwje drje nimaja eksaktne daty wo swojich sobustawach, González Naranjo pak z toho wuchadźa, zo přisłušnicy nabožnych zhromadźenstwow na Kubje mjeztym wjetšinu ludnosće wučinjeja. Kaž w druhich krajach Łaćonskeje Ameriki konstatuja tam rozšěrjenje swjatkownych cyrkwjow. Nimo toho nowe, fundamentalistiske a konserwatiwne nabožinske hibanja, sobuskutkowanje žónskich w cyrkwjach abo mjezynabožinski dialog wotpokazuja.
Ruska škita nabožinske spisy
Schwäbisch Gmünd (B/SN). „Ekumena martrarjow“ je najbóle přeswědčiwe swědčenje ewangelija. Tole zwurazni prezident Bamžowskeje rady k spěchowanju jednoty křesćanow, kardinal Kurt Koch, na kongresu „Přesćěhanje křesćanow dźensa“ w Schwäbisch Gmündźe. 650 ekspertow so tam wobdźěli. Po słowach Kocha „su martrarjo najwuznamniši dopokaz, zo hodźi so šćěpjenje přewinyć. Jich krej je tež symjo dospołneje ekumeniskeje jednoty křesćanow.“ A kardinal doda, zo njerozeznawaja přesćěharjo křesćanow mjez lutherskimi, druhimi ewangelskimi wěriwymi a katolikami.
Ličbu ćěkancow wobmjezować
Drježdźany (B/SN). Prezident Němskeje diakonije Ulrich Lilie je połny nadźije zwuraznił, zo zwjazkowa republika wužadanja připućowacych ćěkancow dla zmištruje. „Smy jedyn z najbohatšich krajow swěta. Z toho wurosće winowatosć dźělenja“, rjekny wón tydźenja w Drježdźanach. Lilie bě do toho wopytał přebywarnju za ćěkancow-dźěći bjez staršich w Rodewischu a Drježdźansku poradźowarnju migrantow Cabana. Tam je hódnoćił angažement za ćěkancow a je čestnohamtskim pomocnikam rjap sylnił. „To je hodźina ciwilneje towaršnosće“, rjekny tam prezident. We wobchadźe z ćěkancami, a požadarjemi azyla měli předewšěm zarjadnistwa swoje zastojnske myslenje wotpołožić.
Namołwa k rjećazej swětła
Lipsk (B/SN). Tež klětu chce Lipsk jasnu poziciju přećiwo cuzemu a antiazylowemu nastajenju zabrać. Zwjazk zastupjerjow z politiki, towarstwow a cyrkwjow přeproša 11. januara 2016 k symboliskemu rjećazej swětła, kaž zdźěli to něhdyši farar Tomašoweje cyrkwje Christian Wolff. Wobdźělnicy měli so zasadźeć za čłowjekahódne přijeće ćěkancow a za zhromadne žiwjenje bjez namocy.
Drježdźany (B/SN). Za wusahowacy angažement spožči ministerski prezident Sakskeje Stanisław Tilich (CDU) tydźenja dwanaće ludźom Zwjazkowy zasłužbowy křiž. „Woni z tym, štož činja, wosebje mosty mjez ludźimi twarja. Jich angažement twori zhromadnosć, kotruž naša towaršnosć trjeba“, rjekny Tilich na přepodaću wuznamjenjenja w Drježdźanach. Počesćeny bu tež Michael Kühn z Zwickauwa za swój lětdźesatki trajacy angažement za zachowanje tamnišeje Marijineje cyrkwje. Dalše wuznamjenjenje dósta teologa Hubertus Comak, kiž nawjeduje wot lěta 1999 Caritas w Zhorjelskej diecezy a so wosebje za ludźi z demencu zasadźuje.
Ćěkancam w nuzy pomhać
Drježdźany/ Lipsk/Magdeburg/Jena (B/SN). Katolske zwjazki studentow w Drježdźanach, Lipsku, Magdeburgu a Jenje su swojich sobustawow namołwjeli, křesćanskim ćěkancam pomhać, so w Němskej integrować. Studenća a něhdyši studenća planuja kmótřistwa, zo móhli potrjechenych z najwažnišim zastarać, jich na zarjady a při pytanju dźěła přewodźeć, jich němčinu wučić a jim scyła styki wudźeržujo něšto nadźije spožčić.
Bremen (B/SN). Bayerskeho krajneho biskopa Heinricha Bedforda-Strohma su na synodźe Ewangelskeje cyrkwje w Němskej jako předsydu jeje rady wobkrućili. Předsyda Němskeje biskopskeje konferency, kardinal Reinhard Marx, gratulowaše jemu ze słowami: „Bóle hač hdy do toho budźe trjeba, zo cyrkwje zhromadnje swoju poziciju w zjawnosći zastupuja.“ Hladajo na to, zo mataj wobaj swoje biskopske sydło w Mnichowje, Marx doda, zo „so z ekumenu krótkich pućow“ pokročuje.
Ćěkancow k hodam přeprosyć
Bad Blankenburg (B/SN). Němska ewangelska alianca křesćanow namołwja, sej ćěkancow k hodam do swójbow přeprosyć. Pod hesłom „Witajće hody k nam“ je hłowne předsydstwo ewangelikalneho třěšneho zwjazka přihotowało infołopjena a film wo Jězusu. Tole ma křesćanow a ćěkancow pozbudźić „k rozmołwje a wuměnje myslow w přećelnej a hospodliwej atmosferje. W rozmołwje z muslimskimi ćěkancami „njetrjebamy swoju křesćansku wěru zamjelčeć“, rjekny generalny sekretar Ewangelskeje aliancy Hartmut Steeb.
Biskop Neymeyr kritizuje CDU
Köln (B/SN). Kardinal Rainer Maria Woelki je přećiwo wobmjezowanju, zo njesmědźa swójbni k syriskim ćěkancam do Němskeje ćahnyć. Diskusiju lědma „zrozumiš“, měni Kölnski arcybiskop. Cyrkej zasadźa so za škit mandźelstwow a swójbow, k čemuž słuša tež hromaduwjedźenje swójbow ćěkancow. Woelki kritizuje „zdźěla njehódnu zwadu“ politiki „tak mjenowaneho azyloweho kompromisa“ dla.
Wutworja swjate wrota
Rom (B/SN). We wobłuku wot bamža Franciskusa postajeneho „lěta miłosće“ chcedźa w měsće Aleppo, hdźež je hišće wójna, „swjate wrota“ w cyrkwi swj. Franciskusa zarjadować. Cyrkej bu njedawno wosrjedź Božeje mšě přez granatu ćežko wobškodźena: Třěcha so sypny, sydom wěriwych so zrani.
Mnozy z cyrkwje wustupili
Wien (B/SN). W přihotach panortodoksneho koncila je Ekumeniski patriarchat Konstantinopela wot 29. awgusta hač do 2. septembra swětowu biskopsku zhromadźiznu wotměł. Panortodoksny koncil klětu swjatki budźe zdobom prěnje wulke zetkanje ortodoksnych biskopow po tysac lětach.
Za židowskimi ritualemi slědźić
Erfurt (B/SN). Na uniwersiće w Erfurće dźěła nowa slědźerska skupina nastupajo ritualne praktiki w židowstwje. Pod nawodom katolskeho teologi Benedikta Kranemanna přepytuja wědomostnicy židowske rituale wot časa zničenja druheho Jerusalemskeho templa w lěće 70 po Chrystusu hač do dźensnišeho.
„Z Lutherom k bamžej“
Magdeburg (B/SN). Cyrkwje Saksko-Anhaltskeje planuja za nazymu 2016 pućowanje do Roma pod hesłom „Z Lutherom k bamžej“. Njehladajo na konfesiju su přeprošeni po cyłej Němskej młodźi ludźo na zetkanje w znamjenju ekumeny, kaž organizatorojo připowědźeja. Přičina je 500. róčnica reformacije w lěće 2017. K sobuorganizatoram słuša tež młodźinske dušepastyrstwo Magdeburgskeho biskopstwa. Dalše informacije pod www.mit-luther-zum-papst.de
Lipsk (B/SZ). W Sakskej skića 99 šulow wučbu w 15 wšelakich rěčach za dźěći ze zapućowanych swójbow. Rěče šulerjow ze wšelakich krajow su dźěl jich identity – korjenje, kotrež njeměli prosće wotstronić, rjekny kultusowa ministerka Brunhild Kurth (CDU) na šulskim wopyće w Lipsku. Wučba w rěči kraja šulerjow wotměwa so w třoch wariantach, mjenujcy jako druha cuza rěč, jako wučba po popołdnjach abo we wobłuku dźěłowych skupin. To zaručeja z 50 wučerjemi.
Žiwjenje na wsy
Berlin (B/SN). Žiwjenje na wsy je po dołholětnej studiji „Ländliche Lebensverhältnisse im Wandel“ pozitiwniše hač myslene. Wědomostnicy su wot 1952 sem žiwjenje w dźesać němskich wjeskach dokumentowali. Tam su registrowali přićahi a wotćahi. Něhdźe 90 procentow wjesnjanow je ze swojej aktualnej bydlenskej situaciju spokojom. Njespokojom pak su mnozy z nakupowanskimi móžnosćemi a z medicinskim zastaranjom.
Přirost w klóštrje


c: text/html

text:
Godka Klachuli 8.07.1920
Wachtyrz prezyntuje teksty ze starych cajtōngōw we zopisie ślabikŏrzowym. Wszyjske teksty muszōm być rozumiane we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ôpiniji redakcyje Wachtyrza.
Ô, żeby wos pokryńciło wy kłaki niescynsne wy! Te redachtory niymiecke to musi zawsze w sobota zmora gnieść abo sie ôbjedzōm, we wieczōr Urbankowych prosiōnt, że na niedziela piszōm, iż nase wojsko ucieko i ze straciło dużo kanōnōw i kupa ludzi. To zaś musi być – i miymce mu sōm coś chcieć zrobić, że tak swojym ludziōm dowajōm ôdwagi i ich pocieszajōm. Jo nie wiym, co tym germanōm do głowy prziszło – cy ôgłupieli, cy co? Abo tyz chcōm nasych chłopōw drożnić coby ich zacynli tak porzōmnie hajać. Na tyn przikłod, w Piaśnikach zbabrali marasym napisy polske na drogowskazie, w Piekarach na tabuli gmińskej podropali to „gmina” a w Bytōmiu to te hōncwoty i bezbożniki na grobie nieboszczki Ceglarkowej przi wszystkich wiyncach potargali wstōnżki z kiż tego, że na nich po polsku stoło napisano “Wiecny ôdpocynek”. Że sie tez take gizdy Pana Boga nie bojōm i nie majōm uznanio dlo umarłych. Ô! ale jo wōm padōm, przidzie ôddawiz za to, przijdzie!
Pytałach sie synka co to znaczy „haja”. A ôn pado: To jest kultura prusko, bo nos już rechtōr hajoł krzcinōm, potym sztajger kilofkiym i siandara albo policyant szablōm a potym gryncszuc tak jak “kozok” bił nos nahajkami i toz my sie tak tej kultury naucyli, że teraz tez już dobrze “hajać” poradzymy. Cōżech miała, moji złoci tymu skrzotowi na to pedzieć, kej mioł prawie.
Tu kejś były u mnie rozmajite baby z klachami, bo tyn djobli „Kocynder” mnie nazwoł klachulōm i toz sie wszystke klachoce i klachule teraz do mnie z klachami i pierdołami zlatujōm. Te baby co teraz były u mnie padały, że mi bydōm zawsze nowiny z jejich wsi przinosić, bo padały jesce, że choć jo im sie jako kōmratka moga podobać, to jednak nie moga bez ich pōmocy wszystkego wiedzieć i jo im to dała za prowda.
Z Piekor była Jadwiga Nazdołka i padała, że tam u nich jest jedna kulawo niymka, co po polsku godo, bo inacy nie poradzi i ôd cliwości za Lejmanym i ze złości iże Bismark juz nie zyje, aże ôżōłkła – bo na wielki dwōr nie może chodzić, co jōm ta „vaterlandslieba” tak piece. Potym tez w Piekarach polskich na pierwszej chałupie jesce stoji „Hindenburgstrasse” coby sie ludzie, jak na ôdpust przijdōm, dowiedzieli, że tōm drogōm „Hindenburg” ciōngnōnł pod Wiedyń a nie Sobieski.
Ze Szarleja była Stazyjo Trzepocka i padała, że tam u nich jest jakoś „flintka”, przed ktōrōm zodno dziołcha ani zodno kobieta nie jest pewno, bo sie do niej przistawio, jak kokot do kury, choć już staro jest jak flinty model 71. Toz chciała ôna rozkurzić szkoła polsko, ale tak dostała po pysku i jesce kaj indziej, że pojechała na urlop. Potym tyż niymcy – tacy co w Boga nie wierzōm i ksiōndz, tacy co z piyniyndzy żyjōm i tacy co bieda klepiōm, tacy co na robotnikōw niedowno przezywali „polnisches Schwejin” i robotnicy, wszystko w kupie zmieszane jak w krupnioku z targu, mieli take zebranie, na chtōre wszystkich prosili. Ale że potym nie wszyscy mōgli godać i śpiewać jak chcieli, prziszło do „haje” i pōno potym wszyscy – i miymcy, – po polsku poradzili godać jak „haje” dostali, i uciekali po zadku do dōm. Dopiero jak zielōne żaby przijechały, to zaś z wielkōm ôdwagōm powyłazili i śpiewali „iber-ales”. Bo to zielōne wojsko to jest nojtral i zawsze, czy Polocy bijōm, czy niymcy bijōm – zawiero Polokōw.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Banōm na wōnskich glajzach z Rud do Rybnika
W tym tydniu sztartły roboty swiōnzane z wrōcyniym linije bany na wōnskich glajzach na kōncku ôd granice Miasta Rybnika do sztele przesiadkowyj Stōdoły.
Bana na wōnskich glajzach to jedna z nojsrogszych atrakcyji regiōnu – mŏ dugõ tradycyjõ, a sztela w Rudach je na Sztrece Zabytkōw Techniki. Rybnik zaczōn starania ô przedużynie tyj linije banowyj już we łōński rok. Jednak ôgłoszōne wtynczŏs przetŏrgi na budowã banhofu i glajzōw ôstały ôdkŏzane skuli za wysokich cyn słożōnōych ôd ôferyntōw w relacyji do zaplanowanego ôd miasta budżetu na tyn cyl. Zadanie ôstało przekŏzane do Rybnickich Dinstōw Kōmunalnych, kere potajlowały roboty swiōnzane z inwestycyjōm. Dinsty kōmunalne sprawiyły elymynta małyj architektury a roboty budowlane sprawi fyrma Inżbud, ôbranŏ wczaśnij w przetŏrgu.
– Zaangażowanie miasta w robotã wynikŏ z chyńci użyciŏ i rozwijaniŏ potyncjału turystycznego Rybnika. Bana na wōnskich glajzach stanie sie barzo atrakcyjnym dopołniyniym ôferty miasta, co dō nij nŏleżōm: rzyka Ruda z możebnościōm ôrganizowaniŏ spływōw kajakowych, ciekawe sztreki kołowe i Morze Rybnicke z możebnościōm łowiyniŏ ryb abo żeglowaniŏ. W prziszłości te wszyjske aktywności mogōm sie perfekt dopołniać i stworzić atrakcyjnõ propozycyjõ niy ino dlŏ miyszkańcōw ale tyż dlŏ weekendowych turystōw – podkryślŏ prezydynt Rybnika Piotr Kuczera.
Inwestycyjŏ bydzie polygała na ôdbudowaniu kōncka bany na wōnskich glajzach na dugości kole 700 m bez ôdbudowã glajzōw, jak tyż perōnu na banhofie Stōdoły, społym z mōntażym wiaty perōnowyj, zadaszyniŏ kołowego jak tyż elymyntōw małyj architektury takich jak ławki, hasiŏki, lampy. Roboty zajmnōm kole dwa i pōł miesiōnca. Planowanŏ cynŏ cołkij inwestycyje to kole 1,5 mln zł.
Zdrzōdło i fotografije: UM Rybnik


text:
Godka Klachuli 10.02.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
Wszyscyście już możno niekej widzieli, jak pies sceko na Bożo Mynka i pōmyśleliście se przi tym: „Wolno psu na Bożo Mynka scekać”, bo pies przeca nie może Pana Boga ôbrazić. A wiecie na co jo wōm to pisa i kōmu? Na to, coby to wszyscy, co mi casym napisōm, jaki paskudny listek, co to w nim przezywajōm na mie i na Polska itd. wiedzieli, ize jak jo jejich listek wezna do rynki i przecytōm, to tak choćbych słysała takego psa na krziż scekać. Tak jak ôn krziża, tak wy ôsły nie możecie mie a co dopiero Polski ôbrazić. To se roz na zawsze miarkujcie, ize take listki to hew je przecytōm, wyciepna na gnōj. A zaś tym inkszym pisarkōm i pasarzōm, co pisōm porzōndne listki, to dowōm do wiadōmości, żeby pisali, coś, co jest co wort, a nie jake bylejake bździny i babske chlasty, bo to szkoda papiōru, casu i inkostu. Cytaliście już możno wszyscy ô tej miymieckej ałtōnōmji. Jo tam tego sama nie mōgła zrozumieć, ale my sie ześli z Fyrtokym i z Kocyndrym i dopiero my se to w kupie przesztudiyrowali i patrzimy, a to take cygaństwo wōm padōm, aż sie kurzi. „Łobiecki pod niecki , a głupiymu radość”. Cytali my tam, ize ta ałtōnōmijo to dostanymy dopiero, jak po plebiscycie byńdzie welōnek, a w tym welōnku wszyscy bydōm „sztymowali”, że chcōm mieć gōrnoślōnski „Land”. Toż jo padōm, iże „lepszy wrōble w rynce niż kanarek na dachu”. A dalej tez tam stoji ize dopiero po plebiscycie jakby my tak, cego Boże nie dej, przi Miymcach mieli zostać, to nōm dopiero pedzōm kaj sie ta prowincjo ślōnsko napocyno i kaj sie kōńczy. I ôni se to tak uśryftowali, ize potym pedzōm, że i Nysa, i Brzeg, i Ôlawa, kaj sie to te nasze hajmatsszoje z niymieckimi hajmatsszojami poprali, i kto wie, jaki kryse tam jesce przi tym welunku bydōm głosowały. A ôprōc tego nōm tu jesce poślōm pełno smykōw i ôbdachōw, nasych ludzi zaś za byleco pozawierajōm do herestu, tak jak to robił Hörsing i jak jesce dzisioj niymiecke sztacanwaldy” robiōm, no i potym bydzie welunek! – Te germany to myślōm ize my tacy głupcy, jak ôni sōm mōndrzi i że sie na tym cygaństwie z tōm ałtōnōmjōm nie poznōmy. Ale sie kapli!
Loboga, ale to był u mie cōmber a cōmber przed ôstatkami, taki prowdziwy babski-kocynderski cōmber. Dziołchy padała: Mamulko, tego roku musi być u nos cōmber a choćby my sie mieli żydym zastawić i musi być na niym być Hanys Kocynder, Fyrtok, Karlik i Gustlik z harmōnikōm. I cozech biedno baba miała robić, nie mogłach sie ôbegnać, no i zaprosiłach wszystkich z „Kocyndra” i jesce poru inkszych, napiekłach krepli, kupiłach krakowskego, takego do jedzynio za „zymftym” i takego do picio, i nawarziłach harbaty z arakym, jaynoch jesce pedziała dziołchōm, ize w same ôstatki tego nie zrobimy, bo w kościele jest „Wystawiynie”, toby na nos katolikōw nie pasowało bez tyn cos skokać i wyprawiać tańce. Jak sie dziołchy już postrojiły, zacyni sie goście schodzić, no i moga wōm pedzieć, ize boł cōmber za nic wesele. Gustlik groł na harmōnice tak, ze mu sie te klapki jyno tak migały, a my z dziouchami tak śpiewały, ize dzisioł jeszcze cało familjo ôd Pyscycki jest ôchrapociało, a jo to godōm tak głucho, choćby ze starego garca, boch sie jesce przeziōmbiła. Tańcowali my trojoka, ulana, mietlorza, drypka, i rozmajite kōnski, az potym wroz zawołoł Fyrtok ta psiojucha: Słuchejcie koledzy, kej ôstatki tez ôstatki, toz toz niech bydzie babski cōmber; siadajcie PYscycko na grzebło, pojadymy bez wieś az na gōrka. I wiyny mie te psiōmarchy, posadziły na grzebło i jechali my. Gustlik na przodku z harmōnikōm, Fyrtok z Hanysym ciōngli, Karlik pociskoł, a dziołchy ze swojimi zolytnikami i chłopcy śpiewali i robili larmo, choćby ich wto ze skōry ôdzieroł. Śnieg zacōnł prawie tajać i prziszłōnch dodōm mokrzutko i stoplano jak kacka, ale co my sie ucieszyli to my sie ucieszyli. Jyno zacym my robili cōmber, to mōj Pietrek ôstoł sōm w chaupie i robi se sōm ôstatki, chnet wszystko pozjodoł i wypił i leżoł za żeleźniokym głowa na rycce, pod nogami mioł grotek, fajfkōm kiwoł i śpiewoł:
„Dziołcho, dziołcho, co ty ôdymnie chces? Fajfka mōm nowo, na ślub gotowo, jyno mie se weź”.
Dopieroch wziyna myloka, przejechała go tak roz i huzia na niego: Ty stary dziadzie, niedługo bydzies staroskym i zamiast twoje cery to ty śpiewos ô ślubie, i taki mi robis wstyd przed Fyrtokym i przed inkszymi synkami, to djoblo niymrawo, wyłaś do kōmory i śpij a jutro se pogodōmy, bo przi gościach nie byda robiła ôstudy. Poszoł do kōmory i jynoch jesce słysała, jak se z naszym psym „bakanym” godoł ô „Ferszlaku” i ucoł bakana, jak sie w kamiyniu dziura bije na dźwig. Widzicie take skoranie boske mōm casym z Pietrkym i choć to chłop jest bez żōłci, to jednak jak sie dorwie do picio, tos pije tak, że ô Boskim świecie nic nie wie. No ale jo sie musa inacej zabrać do niego. Taki był u nos tego roku cōmber.
Tōz wōm życa wszystkim wesołych Ôstatkōw a pamiyntejcie tez nos.
Do widzynio
Rōźla Pyscycka.


text:
Nowoseelandska
Nowoseelandska (jendźelsce New Zealand, maorisce Aotearoa) je njewotwisny stat, kotryž leži zwjetša na dwěmaj wulkimaj kupomaj w juhozapadnym dźělu Ćicheho oceana. Ma štyri a poł miliony wobydlerjow a přestrjeń wot nimale 270.000 kwadratnych kilometrow, potajkim je wjetša hač Wulka Britaniska, ma pak jenož dźesaćinu jeje wobydlerstwa. W lěće 1947 bu njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha.
Dwě najwjetšej a hłownej kupje stej Južna a Sewjerna kupa. Južna kupa ma wjetšu přestrjeń, ale Sewjernu kupu wobydla wjace ludźi. Najwjetše město Sewjerneje kupy je Auckland z wjace hač 400.000 wobydlerjemi, mjeztym zo ma na samsnej kupje ležaca stolica Wellington jenož wokoło 200.000 wobydlerjow. Najwjetše město Južneje kupy je Christchurch z něhdźe 350.000 wobydlerjemi. Powšitkownje je Nowoseelandska jara rědko wobsydlena, čehoždla ma tež přimjeno Zelena kupa.


text:
»Susodej njewukaj přez płót, to načini bolace woči«, wě mudre serbske přisłowo radźić. A wěsće něšto na tym je, wšako tči w kóždym přisłowje znajmjeńša kusk wěrnosće. Awtorki a awtorojo noweje antologije serbskeje prozy pak su njedźiwajcy toho susodam »přez płót« pohladali a wo nich žortne abo chutne powědki spisali. Tajkich susodow wšak je wšudźe na swěće, bliskich abo daloko zdalenych.
W knize zastupjeni su Měrana Cušcyna, Jěwa-Marja Čornakec, Róža Domašcyna, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Marja Krawcec, Lydija Maćijowa, Měrka Mětowa, Marja Młynkowa, Sylwija Šěnowa, Dorothea Šołćina, Jurij Brězan, Beno Budar, Benedikt Dyrlich, Pětr Dźisławk, Dušan Hajduk-Veljković, Jurij Koch, Křesćan Krawc, Jan Lajnert, Kito Lorenc, Alfons Wićaz a Jan Wornar. W swojich powědkach pisaja wo tajkich a wonajkich zetkanjach.
Knihu skazać


text:
Dzisio przi tynżni w Dymbowcu, podarziło mi sie przicapić jednego panczka, s kierym żech się dorzóndził na fulani po naszymu. Ukoże sie to w naszym pińdzisióntym trzecim nomerze TRAMWAJA CIESZYŃSKIGO. Je to panoczek tu stala i tymu do zadku moji czepani wlazło taki rozmyślani, że to fulani i prawiyni ś nim po naszymu, pieknie nóm sie podarzi. Bo przeca jak gdo tu je u nas rodzóny i eszcze dłógi roki tu miyszko to na zicher bydzie poradzioł pieknie wyrzóndzać po naszymu.
Karol Hałgas – Urodzony społecznik, który w gminie Dębowiec realizuje swoje pasje i hobby jakim jest sport i opieka nad boiskiem wielofunkcyjnym klubu sportowego. Pan Karol w swoim długim życiu pracował w różnych zawodach, ale na początku swojej kariery zawodowej zdobył nawet kwalifikacje czeladnika piekarskiego. Większość jednak swojego życia zawodowego związał z Przedsiębiorstwem Spedycji Krajowej, w której przeszedł wszystkie szczeble awansu zawodowego. Pod koniec swojej kariery zawodowej zatrudnił się przy restaurowaniu różnych zabytkowych budowli. Ma także swój wkład w odrestaurowywaniu w latach 80-tych naszej wieży piastowskiej w Cieszynie. Równolegle, w tym czasie poświęcił się uprawianiu sportu skibobowego, co przełożyło na wicemistrzostwo świata w jego kategorii wiekowej. Może także poszczycić się Dyplomem Uznania od Ministra Edukacji i Sportu oraz Starosty Powiatowego w 2003 roku, a także takim samym dyplomem w 2008 roku. Posiada także odznakę zasłużonego dla sportu skibobowego oraz Srebrną Cieszyniankę otrzymaną w 2017 roku.
Fryderyk Dral – Coby ło was rzeknóć całóm prowdem, to trzeja by sie isto spytać wszeckich młodzioków s Dymbowca, kierzi ni mogóm sie was panoczku nachwolić za to szportowe bojisko. Żodyn dłógi roki wóm tego nie zapómni jak żeście w rokach siedymdziesióntych cały swój czas po robocie poświyncali na to, coby gospodorzi Dymbowca napytać do zrychtowanio dlo dymbowieckich chłapców porzóndnego bojiska. To całe wasze żywobyci je tak moc zaimawe, że jak was tak pieknie popytóm to mi isto wszecko po naszymu to rzekniecie, a jo to wrażym do naszego TRAMWAJA, kiery gzuje fórt do przodku i dowo każdy miesiónc moc radości naszym czytmiorzóm.
Karol Hałgas – Bydym chcioł wóm panie redaktorze pieknie to połopowiadać jako to całe moji żywobyci podarziło mi sie przynś i dzisio żech je eszcze w jako takim zdrowiu.
Rodzóny żech je w Dębowcu w sztyrycatym piyrszym roku ganc wedla tego miejsca kaj uwalili sebóm ło ziym ci trzo cichociymni i jak też isto dobrze wiycie wtedy uż trwała drugo wojna światowo. We wojne było nas trzóch chłapców, a po wojnie podarziło sie eszcze mojim ojcóm powiynkszyć familije ło jednego chłapca i ło jedo dziywcze. Do szkoły podstawowej nie chodzilech w Dymbowcu, bo w szterdziestym siódmym roku musieli my sie s całóm familijóm przekludzić do inszej dziedziny, kiero mianuje sie Lubięcin. Nie było to do nas taki ańfachowe, bo musieli my tu w Dębowcu wszecko niechać i jechać do cudzych ludzi. A było to skyrs tego, że mój łociec zawrził swój sklep w sobotem trzecigo maja, a łón mioł być w tyn dziyń odewrzity. Tyn patryjotyzm nie spodoboł się kómunistóm i za to mojigo łojca zawrzili do harestu w Cieszynie. Jyno dziynka jednymu koledze, kiery we Warszawie był na wysoki funkcyji zustoł s tego harestu puszczóny, ale uż nie śmioł delij miyszkać w Dymbowcu. Coby my mógli jako cało familija normalnie dalij egzystować, kozali nóm sie przekludzić na Ziymie Odzyskane do dziedziny, kieróm se sami pochledómy. Tam w tej dziedzinie chodziłech do szkoły podstawowej, ale uż s tego moc se nie spóminóm, bo przeca wiycie, że dziecka w tych młodych rokach majóm yno same uciechy w głowie. Nieskorzij prubowołech się kształcić w średni technicznej szkole, ale jak mój łojceic umrził w pińdziesióntym siódmym roku, to musiołech te nauke poniechać i iś do roboty. Były to uż taki czasy, że mógli my sie przekludzić spadki do Dymbowca, bo polityka przestała zawadzać moji familii. Były to dlo nas ciynżki czasy, bo mieli my wielkóm biyde i też coby familiji pumóc poszełech do roboty w piekarni pana Ćmiela, w kierej żech robił aże do samego wojska. Dziynka tej robocie dostolech nieskorzij cojgnist czeladnika piekarskigo. Wojsko kiejsi każdy chłapiec musioł odsłóżyć całe dwa roki i mie też to dopadło. Były to wojska rakietowe nad polskim morzem. Dycki to tak było że chłapców tu stela posyłali jak nejdalij łod chałupy i robili to isto nasfol, coby nie rozmyślali fórt ło swoji familiji. Tu sie jadnakowóż muszym kapke sie cofnyć, bo mi sie spómniało jako to była procno wiec s tym przekludzanim sie spadki do Dymbowca. Ni mogym se spómnieć skyrs czymu musieli my sie przekludzać w zimie, ale pamiyntóm, że s tym było moc łostudy. Wrazili my do byczoka w Lubięcinie wszecki nasze wieca i ku tymu też całóm gowiydź razym s krowóm. Jechali my s drugim chłopym w tym byczoku przeszło tydziyń, a było tak zima, że krowie łogón przimarznył do desek w tym wagónie. Spóminóm se, że musieli my we Skoczowie na dworcu ustrzignóć kapke wlosów s tego przimar-zniónego krowskigo łógóna. Po wojsku uż nie poszełech do roboty w piekarni, bo mi sie to bardzo nie podobało, skyrs tego, że trzeja było każdy dziyń stować wczas rano do roboty. Nieskorzij poszukołech se roboty w taki firmie w Żorach, kiero miała we starości rozmajtóm spedycje. Zaczłech robotem jako obyczejny halanger, a po poru rokach wysztajgowołech na kierownika tej placówki. Zaroz jak żech tam zaczył robotem to ło mało co pozbył bych sie jednej rynki, bo tako wielko szpula s kablym po ni przejechała. Kierysi jednakowóż przi mie stoł i zarzóndził cud i rynka sie obstoła. Podarziło mi sie też w tym czasie skóńczyć ogólniok wieczorowy kierego do dzisia tustelocy mianujóm Kopernikym. Ta spedycyja w Żorach w kierej robiłech, nieskorzij odewrziła swojóm filije we Skoczowie i tam żech też robił, boch mioł tam stela kapke bliżyj do chałupy. Roz, a było to dziewióntego majaw sześdziesióntym łósmym roku, jak zustołech na noc w robocie, to rano jak żech odewrził łoczy, toch uwidzioł na wszeckich sztrekach na skoczowskim banhofie rozmajte czołgi i inksze wojskowe wieca. Nieskorzij my sie dowiedzieli, że byli to ruscy wojocy, kierzi rychtowali się napaś na Czechy. Przerobiłech w tej spedycyji całe dwacet dwa roki, ale płat fórt tam był niedziwny
i coby mieć kapkem wiyncyj grosza zaczłech robić w taki firmie budowlanej, kiere w rokach osimdziesióntych zakłodały kluby szportowe. Tam zaś trzeja było zacznóć łod sztychówki i sercówki, bo przeca żodnym fachmanym żech nie był. Ale po dwóch rokach przi podnoszani wieży piastowski w Cieszynie, było uż do mie jasne, że zaś sie na czymśi inszym znóm i poradzym to robić jak sie patrzi. I dziynka też tymu doświadczyniu, kierech tu w Cieszynie nabroł, zustołech posłany do Moskwy do odrestaurowywania pałacu carycy drugi. Robiłech tam całe sztyry roki do czasu aż ruskim chybiło piniyndzy i trzeja było brać pinkle i spadki jechać do Polski. Tyn czas se jednakowóż ganc fajnie spóminóm, bo jakisi konsek inszego świata jednakowóż żech uwidzioł. Były to ganc insze czasy, bo wszecko było państwowe i skyrs tego tyn mój PKZ-et fundowoł nóm rozmajte rajzy po downym ZSRR. Dziynka tymu dołech sie roz namówić na syberyjskóm rajze europlanym do Irkucka i lufcie siedziołech w nim aże siedym godzin. Na tej Syberyji podarziło sie mi podziwać na aji też tyn hrozny Bajkał. Eszcze wtynczos była w nim tako czysto wodziczka, że szło sie ji napić bez warzynio. Zozdrzili my też tam do polskigo kościoła, kiery zustoł zwekslowany na filharmonije, a w lesie chledali my syberyjski szuby, kiero je lykym na raka. Roz jak żech eszcze był w tej Moswie podarziło się mi w kościele św. Ludwika, trefić na Siostre Terese s Kalkuty, kiero wpisała mi sie do kalyndorza. I to była moja łostatno robota w państwowym interesie, s kierego poszłech na pyndzyj. Ni miołech tej pyndzyji za wiela i trzeja było cosi dorobić. Prziszeł mi taki napad do czepani, coby odewrzić bude s hot dogami, kiere sprzedowołech jakisi czas w Cieszynie kolem Elżbietanek, a nieskorzij aji we Skoczowie. Te bude na kolcach, kiero była tako „mobilno” musiołech zawrzić po siedmiu rokach, bo tustelocy sie uż tych hot dogów najedli i przestało im to szmakować.
Cołki też czas, łod tego jak mi było dewatnos roków aże do dzisia, szport był mojim drugim życim. W roku 1959 byłech jednym s tych co dali się do założynio klubu szportowego, kiery hańdownij LZS-ym sie mianowoł. Byłech też jakisi czas aji prezesym w tym klubie, kierymu podarziło się spatrzić taki wielki zygor dlo fusbalistów, kierego ani chorzowscy fusbaliści w tym czasie ni mieli. Miołech też dłógi roki we swoji starości inszy szport, kiery potrzebuje chocioż kapke śniega i jakigosi porzóndnego kopieczka. Sóm to skiboby, kiere kiejsi wymyślili amerykónie, dlo ludzi, kierzi na wojnie stracili jedno abo łoba klepeta. W roku siedymdziesióntym trzecim zebrało sie nas porem chłopów i zaczli my tyn szport trynowaći i szło nóm to ganc dobrze. Roz s jednych austriackich zawodów prziwiyźlimy aże dwacet dwa rozmajte medajle. Jo był nejprzód zawodnikym, a niskorzij trynerym, a na kóńcu trynerym polski kadry skibobów. Podarziło mi sie też zustać wicemitrzym świata w moji kategoryji starości. Jak każdy szport w Polsce nasze skiboby też dostowały pinióndze, ale było tego coroz mjynij i naroz przszeł rok dwatysiónce trzeci i uż nóm nic nie dali. Tu eszcze trzeja pochwolić pana Malika ze Skoczowa, kiery ty piyrsze nasze skiboby wyszpekulyrowoł i sóm ich poskłodoł do kupy.
Dzisio żech je opiekunym parku jubileuszowego i boiska wielofunkcyjnego. Móm też we starośi kónserwacyje i dziynne pucowani każdej tej drzewianej pipy przez kieróm ciecze solanka na posieczónóm tarnine, w tej naszej dymbowiecki tynżni solankowej.
Zaproszóm wszeckich czytmiorzi TRAMWAJA do Dymbowca, kierzy majóm chyńć powydychać se zdrowym jodowym luftym, bo łón mo go o dwacet razy wiyncyj niż luft nad naszym Bałtykym. A kiery nóndzie aji porem groszy we swoji szrajtofli, to se może kupić
u nas soli lyczniczej, kiero je dobro na bolyni w krziżch, kolanach i na lyczyni rewmy.


text:
Arnošt Muka
Dr. Arnošt Muka (němsce Ernst Mucke; * 10. měrca 1854 we Wulkim Wosyku; † 10. oktobra 1932 w Budyšinje) bě serbski slawist, spisowaćel, ludowědnik a aktiwist za serbske nowinarstwo kaž tež kulturne žiwjenje. Bě załožer Serbskeho muzeja.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Arnošt Muka narodźi so jako najstarši syn kublerja Jan Jurij Muka a jeho žony Marja Mitašec na ryćerkuble we Wulkim Wosyku (Wjesna dróha čo. 2),[1] kotryž ležeše tehdy při zapadnej kromje hornjoserbskeho rěčneho ruma. Studowaše wot lěta 1874 hač do 1879 slawistiku, teologiju a filologiju w Lipsku a bu jako wučer wukubłany. Wot 1880 hač do 1883 dźěłaše Muka jako wučer na Budyskim gymnaziju, po tym najprjedy w Kamjenicy a wot 1887 w Freibergu. Wot 1901 bě wón profesor. W lěće 1916 so Muka do Budyšina wróćeše.
Bě sobuiniciator časopisa Lipa Serbska jako narunanje staršeho Smolerjoweho „Łužičana“ a załožer slěda Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka, kaž tež spěchowar a přećel Jakuba Barta-Ćišinskeho a hromadźe z nim organizator schadźowanki a młodoserbskeho hibanja. Čłon Maćicy Serbskeje hižo wot 1874, pomjenowa so Muku w lěće k čestnemu předsydźe. Nimo toho bě Muka sobustaw akademijow w Krakowje, Zagrebu, Praze, Běłohrodźe, Pětrohrodźe a Waršawje.
Nastupajo literaturu a nowinarstwo, Muka bě wudawaćel wubraneje zběrki twórby Handrija Zejlerja, redaktor časopisa Łužica a Časopisa Maćicy Serbskeje (1894–1932). Wažnej na polu slawistiki stej wosebje Mukowa Statistika Łužiskich Serbow a Słownik delnjoserbskeje rěči.
K prěnjemu razej woženi so Muka w lěće 1881, jeho mandźelska pak 1893 zemrě. W lěće 1909 so z Aloisiu Valentinu Irmelovej woženi, mjenowanej Losku. Po swojej smjerći bu Muka na swoje přeće najprjedy na Budyskim Hrodźišku pochowany, blisko Smolerjec swójbneho rowa. W nalěću 1934 da jeho wudowa Mukowe powostanki na Michałski kěrchow přewjezć, hdźež bě sej swójbny row kupiła. Loska Mukowa bu po swojej smjerći dnja 23. oktobra 1944 poboku swojeho mandźelskeho pochowana.[2]
ČesćowanjaWobdźěłać
Muka bě lawreat serbiskeho Rjada Swj. Save, ruskeho Rjada Swj. Stanisława, čornohórskeho Rjada Danila, ruskeho Rjada Swj. Hany III. rjadownje a sakskeho Albrechtoweho Rjada. W Budyšinje kaž tež w Choćebuzu je dróha po nim pomjenowana.
Hlej težWobdźěłać
- Lisćina serbskich wsow 1884/85 (wuslědki Mukoweje Statistiki Łužiskich Serbow)
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Alfons Wićaz: Arnošt Muka w swojej wsy kaž zabyty. W Serbskich Nowinach, 16. julija 2008, str. 3
- ↑ Manfred Laduš: Rowy serbskich wosobinow. W: Nd, 19. januara 1987, str. 3.
WotkazyWobdźěłać
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Digitalizat „Statistiki Łužiskich Serbow“ na webstronje Sakskeje krajneje a uniwersitneje biblioteki (SLUB)
- Teksty Arnošta Muki na luzica.la


text:
Urugwaj
Urůgwaj (Uruguay, Wschodńo Republika Urůgwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo we Americe Pouedńowyj, nad Uoceanym Atlantyckim. Grańica mo s Brazylijům na půunocy a Argyntynům na wschodźe. Stolicůn Urůgwaju je Montevideo, kere je hawynům u ujśćo La Platy. Pů drugij strůńy tygo ystuarjum ležy Buenos Aires. Dowńij Urůgwaj bůu tajlům Wicekrůlestwa La Platy a mjou mjano "Břyg Wschodńi". Kraj je ńiźinny, leko pofalowany, nojwyžše wzńyśeńo majům 300–500 m n.p.m. a ležům při grańicy s Brazylijům. 88,5% ludnośći to potomki ymigrantůw s Hišpańije a Italije. 89,4% mjyško we mjastach, pouowa we aglůmeracyje Montevideo. Postawům gospodarki je sam bauerstwo, užytki rone zajmujům sam 84% placu.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Z nahladneho basniskeho zawostajenstwa Jana Kiliana (1811-1884) z Delan pola Rachlowa je Trudla Malinkowa wuběrała najrjeńše a najhódniše dźěła. Kilian sam drje je 1846 dźěl z nich w knižce «Spěwarske wjesele» wozjewił, pozdźišo nastate kěrluše pak su rozbrojene w časopisach, kěrlušowych knihach a spěwarskich. Ze zešiwkom 43 w rjedźe Serbska poezija maja wšitcy, kiž so za basniske tworjenje Jana Kiliana zajimuja, kotřiž jeho kěrluše rady spěwaja a wo jeho basniskim skutkowanju wjace wědźeć chcedźa, k tomu móžnosć a přiležnosć. Basnjam, kěrlušam a přełožkam su přidate biografija, krótke hódnoćenje, žórła, wujasnjenja a přispomnjenja. Nutřkownu wobalku pyša kaž při kóždym zešiwku «Serbskeje poezije» pokazki na žiwjenje a skutkowanje basnika.


text:
Půłnocno Amerika
Amerika Půłnocno – kůntynynt, kery leży na půłkuli zachodńij, na půłnoc uod růwńika. Uod wschodu grańiczy s Uoceanym Atlantyckym, uod zachodu s Uoceanym Spokojnym, a uod půłnocy s Uoceanym Arktycznym. Powjyrzchńo Ameriki Půłnocnyj wynośi 24,242 mln km2. Bez Ojropejczykůw, uobje Ameriki sům tyż nazywane Nowym Śwjatym. Nojwjynksze pod wzglyndym placu państwa Ameriki Půłnocnyj to Kanada, Stany Zjydnoczůne, Meksyk a tyż autůnůmiczno tajla Dańije - Grynlandyjo. Pozostoło tajla zajmujům państwa Ameriki Strzodkowyj a leżůnce na wyspach Morza Karaibskigo.


text:
Půłnocno Koryjo
Koryjańsko Republika Ludowo-Dymokratyczno, (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Půłnocno Koryjo, we skrůće KRLD) – państwo kůmůńistyczne powstołe we půłnocnyj tajli Koryjańskigo Půłwyspu po II wojńe śwjatowyj na terynach zajyntych uod Czyrwjůnyj Armiji. Totalitarno władza sprawuje uoparta na idei dżucze můnopartyja, Partja Roboty Koryje. KRLD grańica mo ze: Rusyjům na půłnocnym wschodźe, Chinůma na půłnocy, Republikům Koryje (Połedńowům Koryjům) uod połedńa. We Chinach a we samej Půłnocnyj Koryje krej mjanowany je Pukchosŏn ("Půłnocny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Han Půłnocny"; 북한; 北韓) to mjano popularne postrzůd mjyszkańcůw Połedńowyj Koryje.


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 15.04.2018
- ôżarty w gōrach
- zjedzōne ziele
- niyszczyńśliwy cufal
We italijańskich Alpach chop z Estōnije poszoł do szynku. Popiōł pŏrã szklōnek i uzdoł sie wrŏcać do hotelu. Pokŏzało sie, iże wypiōł wiyncyj niż myśloł, bo tak sie ôpiōł, iże niy spōmiarkowoł, że źle skryńciōł i zamiast do hotelu zaczōn iś w gōrã gōry. Na wysokości 2400 metrōw naszoł zawartõ restauracyjõ, tōż jakoś sie dostoł do postrzodka, poszoł spać na ławkã i tak go znŏdli pracownicy, co prziszli rano do roboty. Szandarzi pedzieli, że za ôpitõ eskapadã dostanie sztrŏfã, ale ô nic niy bydzie ôbskarżōny. Rozmajte rzeczy idzie zrobić na fleku, ale spiōńć sie na gōra bez cufal to mie sie jeszcze niy trefiyło.
Zdrzōdło: News.com.au
We Argyntynie na kōmisariacie policyje we mieście Pilar, była kludzōno inszpekcyjŏ. Pokŏzało sie, iże ze zapisanych 6 tōn marihuany we magazynie ôstało ino kole 5 i pōł tōny. Kōmisŏrza i ôdpowiedzialnych z nim policyjantōw sōnd pytoł, czymu brakuje pōł tōny zielōnyj rośliny, a ci ôdpedzieli, iże to myszy zjadły. Fachmaniŏ z Uniwersytetu w Buenos Aires pedzieli ale, iże myszōm marichuana z jŏdłym by sie niy pōmylyła, a nawet jak, to we magazynie by było połno mŏrtwych myszy. Ôdpowiedzialni byli wyciepniyńci z roboty. Niyzłŏ sztrŏfa za porwanie 2,5 milijōna dolarōw wert narkotykōw.
Zdrzōdło: The Guardian
Chop z Florydy mioł wypadek 5 kwietnia i pedzioł szandarowi, iże udowodni, że ôn je niywinny niczego, bo ftoś wymusiōł przed nim piyrsze prawo i ôn skuli tego strzaskoł auto. Dowōd to miało być nagranie z kamery autowyj, co jã mioł zamōntowanõ. Jak na policyji wejzdrzeli na nagranie, to ôbejzdrzeli niy ino wypadek, ale tyż jak tyn chop przōdzij włamuje sie do salōnu piykności. Trefiōł do heresztu. No ale aby pokŏzoł, iże wypadek niy bōł z jego winy.
Zdrzōdło: Fox News


text:
Blubry zez Kościana
Dubelt nie do żdżarcia
Wew październiku, cheba to buło wew tysiunc dziewińset sześdziesiuntym siódmym roku, abo coś kole tego, cołkiym niedowno, dwa moje kumple, Rychu i Adziu, co mioł tyż przezwisko Plyndz, bo buł gylejza ciynki i jakiś taki nieudany, zaczli pobierać, do kupy zez inkszum wiarum, nauki na WSE wew Poznaniu. Dubel buł zez nich nie do żdżarcia. Rychu łożgol, zez długiymi szwajsami, feste szyroki wew klocie, łopoluny na papie, blundas zawżdy wypachniuny, taki raczy fiflancik zez tych, co se robium grzebiyniym przedziołek na glacy, jak idum nynać do wyra, nu i pies na baby.
Zaś Adziu czyli Plyndz, należoł raczy do tych mnij urodziwych szczunów, tak pryszczaty na papie, jak i cały buł jak tako pokryncuno mizerota. Wew bele jakich lumpach, kłaki na łbie potargane i tłuste, i ciyngiym na sznupie nieochrympany zez tych pipiotków, co mu sie świgły. Ino wew makówie mioł fest poukłodane i studiowanie szło mu jak po maśle, czego o Rychu nie dało sie powiedzieć. Nie, co by buł ciymnota i ćwierćinteligynt, ino że lata studynckie mu fest pasowały i rychtyg niespieszno mu buło kuńczyć nauki.
Oba kumple byli zez Kościana, czyli bliży niż pińdziesiunt kilosów łod Poznania i wedle tego, co jeich famuły nie należały do biydny wiary, to na akademik ni mili szans, a dojyżdżać banum szansa buła, ino ni mieli znowyk łochoty. Naciugli wiync swoich staruszków na wynajym pokoju. Tyn pokój to buła istno nora na Wrocławskiej, kole Starygo Rynku. Przypuminoł raczy cele wew Rawiczu, trzy metry na jakie sześć, zez łoknym naprzeciw wejścia, na drugiym kiju. Właziuło sie zaro zez schodów, bez żodny antrei prosto do tegu pokoju. Buło tam piyntrowe wyro, staro szafa, koślawy stół, pore krzesołek, zlyw zez ciyngiym kapiuncym kurkiym i kaflowy, byle jaki piec do hajcowaniu wew zimie, a ze sufitu zwisała żarówa wew łoprawce, ale jeim tyn standard nie przeszkodzoł i ani im sie nie śniuło, co by coś uskrumnić czy poprawić.
Do ty nory Rychu sprowadzoł ciyngiym jakiesiś mele, a Plyndz ino sie śliniuł i łypoł zazdrosnym ślypskiym. Roz to mu nawet Rychu narajuł takum jednum, pulchnum, rychtyk du niego, ale aby jum Plyndz dotknuł zimnym i ciyngiym spocunym łapskiym, to zaro sie zawinuła i smykła do chaty. Ale za doś sie nie przejuł, aby łod niechcynio odbrynknuł: tej, Rychu, ta franca rychtyk mnie nie rajcowała, chebać miała coś zez deklym, co ciyngiym muki strojuła i szła mi na nerwy. Sum jei kozołym zgolać wew kieretyny, bez co, tak sie rug-cug zawinuła.
-Tej, łe jery, ady idź wew pyry, nie staluj sie i nie godej piyrduł. Szak to buła fest laska. Czego miołeś fefry, co, nie umiołeś jei zabajerować? Tyżeś jest jak tyn kejter, co głośno szczeko. To ty strojułeś muki, bo mosz ambe zez przerzutkum. Zaś zez melum trzebno sie dziebko kramować, a nie pkać sie zaro zez łapskami, ty parzygnocie. Znowyk bydziesz kusić po nocach, jak stary kaker i zez winkla szpycować - łodpoluł Rychu.
Zaś siedli se na ryczkach, zapolili po ćmiku, rozłożyli na stole Trybune Ludu jako łobrus. Wywlekli zez szafy chlyb i dżem, i zaczli kroić sznytki, co by spucnuńć kolacje jakby nic sie nie wydarzuło. Wiadomo, tak to rychtyg jest ze studyntami, co razym niejednum tajemnice majum i una zostaje bez cołkoe życie. Szag przeciyż nauka naukom, ale durch najważniejsze jest co inkszygo.
Wiync każdyn jedyn, skorno już te wyższe nauki mo za sobom, kożdyn studynt to kapuje, nawet piosynka o tym jest ułożono, tym nowym studynciokum poradzi, coby – jak ino nauczom sie tego Gaudeamus igitur- wziyni se du sie i do serca słowa studencki piosynki … bo przeciyż wszystkie wykształciuchy ciyngiym ją znajom. Takom rade Wom po cichu daje, ale nie godejcie o tym swoim starszym – uni i tak o tym wiedzom, jak się żyło wew akademiku abo na stancji.
Zaś co sie tyczy Rycha i Plyndza, i zaś tego co żym o nich nablubroł, to wiycie sami. Może tak buło, a może nie. Cheba co Rychu coś pomojtoł, abo dołożuł łod sie, kiedy mi ło tym godoł, jak żym jeich kiedyś łodwiedziuł, wew pore miechów po ty porucie Plyndza. Tero buł zez niego, znaczy sie zez Plyndza, cołkiym udany studaj i fajny szczun, tyle sie wew nim zminiuło, żym go o mało co nie poznoł.
Może to sprawiuły studia, może Rychu, a może i to, że tero już zez melami szło mu fest, a może wszyćko do kupy. Zez Rychym sum ciyngiym kumple, bo uni nigdy na sie rachy ni mieli i chocioż nieroz se ciyngiym przygodali, co inkszo wiara uskuteczniała by downo lafety wew sznupe i dekniyńcia wew kałundek, jeim zawsze pasowało. Chocioż na piyrsze szpycniyńcie kożdyn by pomyśloł, co durch du sie nie byli stworzyni, a jednak... Słowym Rychu i Adziu to dubelt nie do żdżarcia.
Dzisiej to sum rychtyk oba poważne facety, zez swoimi famułami i dzieciokami, co jeim powyrastały na studyntów. Rychu jezd jakiemsiś dyrechtorym wew banku, a Adziu naczelnym wew jedny lokalny gazycie. Mum cichum nadzieje, że chebać sie nie zdżoźnium na mnie, jak jeim czasym bez przypadek, moje blubry trafium na biurko.
A może to nigdy sie nie wydarzy, bo to, co żym ło nich nablubroł, to cheba tyż aby mogło sie wydarzyć, bo tak sie żuło studyntum wew tych latach, a i mnie mogło sie coś rychtyk pomojtać, chocożby bez to, co żym zez nimi czynsto szpycowoł na Teja wew „Scynie na piyntrze.” A po tych komsztrasach, co tam wystworzoł Zenek Laskowik zez tym kakaludkiym Smolyniym, to rug-cug mogło sie wew gorze pomojtać, co buło naprowde, a co aby kabaret.


text:
rěčne hodźiny wjesnjanosty
wotewrjenske časy
Gmejnski běrow je dowola dla wot 15.-25.10.2021 zawrjeny. Rěčny hodźiny wjesnjanosty so 26.10.2021 njewotměja.
Maće snano we přichodźe naležnosć we přizjewjenskim hamće, stawnistwje abo přemysłowym zarjedźe zrjadować a chceće hišće čas lutować? Tak wužiwajće nowy onlinowy serwis. Termin po wašej protyčce póndźelu abo štwórtk jednorje přez internet knihować. Jeli pak nimaće móžnosć sebi termin online zawěsćić, potom skići zarjadniski zwjazk wopyt po wutorach, ale dyrbiće z čakanskim časom ličić.
Gmejnski zarjad Chrósćicy
Hórnikowa dróha 34
01920 Chrósćicy
telefon: 035796 96210
telefaks: 035796 96671
e-mail: gemeinde[at]crostwitz.de


text:
Übersetzungsbibliografien
Polnische Literatur in deutscher Übersetzung 1985 ff.
Deutschsprachige Titel in polnischer Übersetzung 1994 ff.
Bearbeitet von Manfred Mack
Seitennavigation
-
LES VRAIS RICHES - NOTIZEN AM RAND. EIN TAGEBUCH AUS DEM GHETTO LÓDZ (MAI BIS AUGUST 1944).Hrsg. von Hanno Loewy und Andrzej Bodek. Übers. aus dem Jidd. von Esther Alexander-Ihme, dem Poln. von Andrzej Bodek, dem Engl. von Irmgard Hölscher und dem Hebr. von Ronen Reichmann. Leipzig: Reclam 1997. 164 S. (= RBL 1582 und Schriftenreihe des Fritz-Bauer-Instituts 13).
-
POLNISCHE POESIE NACH DER WENDE- Generation ´89
Poezja polska po przełomie – Pokolenie ´89. Antologia. Hrsg. von Robert Hodel. Hamburg 2008.
Zweisprachige Ausgabe mit Texten von Marcin Baran (Übers. von Katrin Bente Fischer), Miłosz Biedrzycki (Übers. von Sebastian Sobczyk), Maria Cyranowicz (Übers. von Patrizia Sczygiol), Dariusz Dziurzyński (Übers. von Jacek But), Darek Foks (Übers. von Jarosław Thrun), Mariusz Grzebalski (Übers. von Magdalena Wlodkowska), Roman Honet (Übers. von Renata Reitzig), Krzysztof Jaworski (Übers. von Anna Przybylska), Marzanna Bogumiła Kielar (Übers. von Jakob Sierakowski), Jarosław Klejnocki (Übers. von David Rojkowski), Krzysztof Koehler (Übers. von Anna Buller), Andrzej Niewiadomski (Übers. von Jakob Kandel), Tadeusz Pióro (Übers. von Nicole Grunau), Anna Piwkowska (Übers. von Katharina Kowarczyk), Tomasz Różycki (Übers. von Sandra Gronau), Marcin Sendecki (Übers. von Katharina Kowarczyk), Krzysztof Siwczyk (Übers. von Julia Wolna), Dariusz Sośnicki (Übers. von Paul Plichta), Andrzej Sosnowski (Übers. von Iwona Raburska), Andrzej Stasiuk (Übers. von Magdalena Degler), Artur Szlosarek (Übers. von Izabela Gara), Robert Tekieli (Übers. von David Rojkowski), Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki (Übers. von Anna Bożycki), Wojciech Wencel (Übers. von Marta Bruzda), Adam Wiedemann (Übers. von Angelika Malczewska), Grzegorz Wróblewski (Übers. von Beata Jakutowicz).
-
LUBLINER LIFT. DEUTSCH-POLNISCHE ANTHOLOGIE. WINDA LUBELSKA. NIEMIECKO-POLSKA ANTOLOGIA.Hrsg. von Dieter Kalka. Vorw. Erich Loest. Dresden: Die Scheune/ Lublin: Wyd. Test 1999. 105 S. Zweisprachige Ausgabe mit Texten von Zbigniew Dmitroca, Anna Janko, Krzysztof Koehler, Ewa Mazur, Jakub Malukow Danecki, Katarzyna Nalepa, Dominik Opolski, Wacław Oszajca, Krzysztof Paczuski, Andrzej Szuba, Marek Wojdyło, Bohdan Zadura. Übers. von Henryk Bereska, Róża Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Dieter Kalka, Jakub Malukow Danecki, Undine Materni, Radjo Monk, Lutz Nitzsche-Kornel, Tom Pohlmann, Norbert Weiß.
-
THEATER SPIELEN UND DENKENPolnische Texte des 20. Jahrhunderts. Hrsg. von Mateusz Borowski und Małgorzata Sugiera. Frankfurt/M. Suhrkamp 2008. 504 S. (=Denken und Wissen. Eine Polnische Bibliothek).
Mit Texten von Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera, Adam Mickiewicz, Ostap Ortwin [oryg. nazwa Oskar Katzenellenbogen], Stanisław Wyspiański, Leon Schiller, Juliusz Osterwa, Konrad Swinarski, Jerzy Niesiobędzki, Jerzy Grotowski, Włodzimierz Staniewski, Zbigniew Taranienko, Jan Kott, Bolesław Leśmian, Witold Gombrowicz, Tadeusz Różewicz, Miron Białoszewski, Helmut Kajzar, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Jalu Kurek, Witold Wandurski, Helena Syrkus, Szymon Syrkus, Andrzej Pronaszko, Józef Jarema, Tadeusz Kantor, Stefania Skwarczyńska, Roman Ingarden, Jerzy Ziomek, Zbigniew Raszewski.
Übers. von Steffi Arnold, Ilka Boll, Friedrich Griese, Agnieszka Grzybkowska, Bernhard Hartmann, Ulrich Heiße, Olaf Kühl, Peter Oliver Loew, Bettina-Dorothee Mecke, Rainer Mende, Sven Sellmer.
-
Irrfahrt durch PolenDAS REICHT FÜR EINE IRRFAHRT DURCH POLEN: GEDICHTE Gehrisch, Peter [Hrsg.]. Zeichnungen von Piotr Patryk Lewkowicz. Leipzig: Leipziger Literaturverl. 2010. 179 S.
Mit Texten von Urszula Benka, Marianna Bocian, Maciej Cisło, Maria Cyranowicz, Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, Darek Foks, Wojciech Gawłowski, Konrad Góra, Agnieszka Wolny-Hamkało, Zbigniew Herbert, Anna Janko, Marzanna Kielar, Jerzy Bogdan Kos, Hanna Kowalewska, Urszula Kozioł, Anna Kwietniewska, Krystyna Lars, Karol Maliszewski, Czesław Miłosz, Waldemar Okoń, Wojciech Izaak Strugała, Janusz Styczeń,, Krzysztof' śliwka, Marek śnieciński, Wisławia Szymborska, Wojciech Wencel, Boguslaw żurakowski. Übers. von Peter Gehrisch.
-
LYRISCHES BRESLAU. WROCŁAW LIRYCZNY.Hrsg. von Marek Graszewicz, Marek Zybura. Wrocław: Wirydarz 1997. 171 S. Zweisprachige Ausgabe. Enthält Texte von Zofia Badura, Jan Fryderyk Biharowski, Marianna Bocian, Piotr Klimczak, Roman Kołakowski, Elżbieta Milanczówna, Czesław Miłosz, Adam Poprawa, Janusz Różewicz, Tadeusz Różewicz, Rafał Wojaczek, Anna Zelenay, Tadeusz Zelenay. Übers. von Henryk Bereska, Edward Bialek, Karl Dedecius, Ursula Kiermeier, Ernst Josef Krzywon, Manfred Mack, Klaus Staemmler, Alois Woldan, Józef Zaprucki.
-
Erste polnische LesestückeLektura dla początkujących
ERSTE POLNISCHE LESESTÜCKE Hrsg. von Jolanta Wiendlocha. Mit Zeichn. von Miriam Elze. München: dtv 2010. 123 S.
Mit Texten von Adam Asnyk, Jan Brzechwa, Wanda Chotomska, Włodzimierz Domeradzki , Agnieszka Galica, Stanisław Grabowski, Anna Kamieńska, Ludwik Jerzy Kern, Maria Konopnicka, Teresa Chwastek- Latuszkowa, Piotr Łosowski , Lucjan Siemieński, Halina Szayerowa, Tadeusz Szyma, Edward Szymański, Julian Tuwim, Danuta Wawiłów, Ewa Szelburg-Zarembina Hanna Zdzitowiecka, Wojciech żeba.
Übers. von Jolanta Wiendlocha.
-
LYRISCHES QUINTETT. FÜNF THEMEN DER POLNISCHEN DICHTUNG.Hrsg. u. übers. von Karl Dedecius. Frankfurt/Main: Suhrkamp 1992. 363 S. mit 5 Ill. (= Polnische Bibliothek). Enthält Gedichte von Wanda Bacewicz, Krzysztof Kamil Baczyński, Wojciech Bak, Edward Balcerzan, Stanisław Baliński, Józef Baran, Stanisław Barańczak, Miron Białoszewski, Ewa Białlous-Drescherowa, Zbigniew Bieńkowski, Jacek Bierezin, Marianna Bocian, Krzysztof Boczkowski, Wacław Bojarski [Pseud. Marek Zaleski], Tadeusz Borowski, Roman Brandstaetter, Mieczysław Braun [Braunstein], Władysław Broniewski, Ernest Bryll, Jan Brzękowski, Mieczysława Buczkówna, Andrzej Bursa, Andrzej Busza, Tadeusz Chabrowski, Maciej Cisłlo, Jerzy Czarnota, Bogdan Czaykowski, Józef Czechowicz, Adam Czerniawski, Marian Czuchnowski, Ewa Filipczuk, Tadeusz Gajcy, Konstanty Ildefons Gałczynski, Witold Gombrowicz, Stanisław Grochowiak, Henryk Grynberg, Marian Grześczak, Jerzy Harasymowicz, Julia Hartwig, Paweł Heintsch, Marian Hemar, Zbigniew Herbert, Gustaw Herling-Grudziński, Paweł Hertz, Małgorzata Hillar, Marek Hłlasko, Tadeusz Hollender, Janusz A. Ihnatowicz, Ireneusz Iredyński, Wacław Iwaniuk, Marian Jachimowicz, Anna Janko, Zbigniew Jankowski, Aleksander Janta, Mieczysław Jastrun, Tomasz Jastrun, Zbigniew Jerzyna, Franciszek Kamecki, Anna Kamieńska, Krzysztof Karasek, Tymoteusz Karpowicz, Tamara Karren, Stanisław Kobielus, Leszek Kołakowski, Janusz Korczak [Henryk Goldszmit], Julian Kornhauser, Jerzy Kosiński, Anka Kowalska, Urszula Kozioł, Jerzy Kronhold, Ryszard Krynicki, Bogusława Latawiec, Zygmunt Ławrynowicz, Stanisław Jerzy Lec, Jan Lechoń, Ewa Lipska, Józef Łobodowski, Bronisław Maj, Jarosław Markiewicz, Bonifacy Miążek, Artur Międzyrzecki, Ryszard Milczewski-Bruno, Krystyna Miłobędzka, Czesław Miłosz, Tadeusz Mocarski, Sławomir Mrożek, Stefan Napierski [Stefan Marek Eiger], Jerzy Niemojowski, Wiesław A. Nieweglowski, Tadeusz Nowak, Tadeusz Nowakowski, Schwester Nulla [d.i. Lucyna Westwalewiczówna], Beata Obertyńska, Marian Ośniałowski, Wacław Oszajca, Marian Pankowski, Janusz St. Pasierb, Alicja Patey-Grabowska, Antoni Pawlak, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Jerzy Pietrkiewicz, Anna Pogonowska, Jan Polkowski, Joanna Pollakówna, Halina Poświatowska, Julian Przyboś, Helena Raszka, Jan Rostworowski, Tadeusz Różewicz, Ewa Sabelanka, Barbara Sadowska, Bruno Schulz, Władyslaw Sebyła, Marek Skwarnicki, Antoni Słonimski, Arnold Słucki, Florian Śmieja, Teresa Socha-Lisowska, Jan Sochon, Piotr Sommer, Kazimierz Sowinski, Jan Spiewak, Michał Spruśinski, Edward Stachura, Leopold Staff, Zdzisław [Leon] Stroński [Ps.: Marek Chmura], Leszek Szaruga, Adriana Szymańska, Wisława Szymborska, Bolesław Taborski, Teresa Truszkowska, Andrzej Trzebiński, Jan Twardowski, Stanisław Vincenz, Aleksander Wat, Adam Ważyk, Jerzy Kamil Weintraub, Andrzej Wierciński, Kazimierz Wierzynski, Witold Wirpsza, Józef Wittlin, Rafał Wojaczek, Kazimierz Wójtowicz, Karol Wojtyłla, Wiktor Woroszylski, Stanisław Wygodzki, Adam Zagajewski, Jerzy Zagórski, Tadeusz Żukowski.
-
Das wahre Ende des KriegesPrawdziwy koniec wojny jest przed jej początkiem. Antologia polsko-niemiecka
Das wahre Ende des Krieges liegt vor seinem Anfang. pod red. / von Stephana Strouxa. Übers. von Jakub Ekier, Jan Glas. Warszawa: WAB / Göttingen: Wallstein 2010. 389 S.
-
DER MAULBEERBAUM, DER FERNWEH HATTE. O MORWIE, KTÓRA TĘSKNIŁA ZA PODRÓŻAMI.Opowiadania i bajki w języku niemieckim i polskim. Erzählungen, Geschichten und Märchen für Kinder in deutscher und polnischer Sprache. Frankfurt/Oder: Deutsch-Polnisches Literaturbüro Oderregion 1997. 256 S. (= Frankfurter Blätter; 6). Zweisprachige Ausgabe. Enthält u.a. Texte von Zofia Beszczyńska, Izabella Koniusz, Joanna Papuźinska, Stanisław Penksyk, Wojciech Pruchniewicz, Jan Kazimierz Siwek. Übers. von Jolanta Sachers und Birgit Sekulski.


text:
Kazachšćina
Kazachšćina (kazachsce қaзaқ Tiлi, қaзaқшa/qazaq tili, qazaqşa) je altajska rěč, kotraž słuša k hałuzy turkskich rěčow a rěči so předewšěm w Kazachstanje, ale tež w susodnym Uzbekistanje a w zapadnej Chinje. Kazachšćina pisa so oficielnje z kyriliskim alfabetom, při čimž so wosebje w interneće tež łaćonska warianta wužiwa. Jeje zawjedźenje jako standard je planowane. Kazachojo w Chinje, Afghanistanje a Iranje wužiwaja hišće arabski alfabet, dokelž njeběchu wot rěčnych modifikacijow w sowjetskim času potrjecheni.
Wona je wusko přiwuzna z uzbekšćinu, turkmenšćinu a kirgišćinu.
W Kazachstanje je kazachšćina prěnja hamtska rěč a rěči so wot něhdźe 65 % wobydlerstwa. Druha zarjadniska rěč je rušćina, kotruž wjace hač 80 % ludnosće wobknježa. Cyłkownje ma kazachšćina něhdźe 12 milionow rěčnikow[1].
Kazachski alfabet[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kyriliski alfabet (wot 1940 hač 2025)[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nimo standardnych pismikow kyriliskeho alfabeta wužiwaja so za kazachšćinu přidatnje pismiki Әә, Ғғ, Ққ, Ңң, Өө, Ұұ, Yү, hh a İi, kotrež wotpowěduja łaćonskim Ää, Ğğ, Qq, Ng ng, Öö, Uu, Üü, Hh a Ii.


text:
DVD
DVD (Digital Video Disc abo Digital Versatile Disc[1]) – sztandard szkryftu danych na ôptycznym tregrze danych, podanym do CD-ROM (te same fasōngi: 12 abo 8 cm), atoli ô srogszyj pojymności dostanyj dziynki zwiynkszyniu tyngości szkryftu.
Platy DVD tajlujōm sie na przeznaczōne ino do ôdczytu DVD-ROM a dozwolajōnce szkryft na placie DVD-R, DVD-R DL, DVD-RW, DVD+R, DVD+R DL, DVD+RW, DVD-RAM.
Pojymność dyskōw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ekstra rolki -R i +R rōżniōm sie niyznacznie pojymnościōm (dane dlŏ 12 cm):
Przipisy
- ↑ Słownik – Wiedza i innowacje. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. [dostymp 2015-11-02].


text:
Keluchowe łopjenko
Kełuchowe łopjenka (sepale) twórje keluch (calyx) kwiśonki pókšytosemjenjoweje rostliny a su wenkowne, wótergi gropnjejše a wótergi zelene kwiśonkowe pśikšywne łopjenka, mógu wšak teke druge barwy měś abo kaž kronowe łopjenka wuglědaś.
Jadna se pśi tom toś wó wenkowne kwiśonkowe pśikšywne łopjenka dwójnego kwiśonkowego pśekšywa (periant), kótarež su južo pśi zacynjonem pupku widobne. Cesto zelene keluchowe łopjenka twórje pśi kwiśonkowych pupkach šćitny pśekšyw za nutśikowne drobnjejše kwiśonkowe źěle. Teke pśi zawrjenju wjele kwiśonkow za noc šćitaju druge kwiśonkowe łopjenka.
Mógu lichotne abo zarosćone byś. Pśi někotarych taksonach su teke zreducěrowane, jo pótakem mjenjej z nich až pśi pśiwójźbnych taksonach abo feluju dopołnje. Su wažne pśiznamje za zarědowanje jadnotliwych taksonow (glědaj teke: taksonomija, zarědowanje rostlinow).


text:
Afrika
Afrika – drugi podug wjyrchu kůntynynt na Źymi, mo 30,316 mln km² wjyrchu - 20,3% cołkowitygo wjyrchu lůndowygo Źymje. Půmjyszkuje go bezma 14% populacyji Źymji t.j. 920 mln ludźi (2006). Przechodźi bez ńa połudńik 0°, uobadwa zwrotńiki, a tyż růwńik.
Je nojbjydńijszym kůntynyntym na źymskij kugli, dotkńyntym wjelůma plagůma, kej malaryjo a AIDS – a tyż placym, kaj nojwjynkszo tajla ludnośći ćerpi ńydożywjyńy abo nawet głůd.
Na půłnocy Afriki je rozlygowano nojsrogszo pustyńijo śwjata – Sahara, a na połedńu nojstarszo pustyńijo śwjata – Kalahari. Nojdali wysůńyntym na půłnoc půnktym Afryki je Bjoły Przilůndek (37°20' N), na połedńe Igelny Przilůndek (34°50' S), na wschůd Przilůndek Hafůn (51°29' E) a na zachůd Przilůndek Almadi, położůny na Půłwyspje Źylůnygo Przilůndka (17°33' W).
Nojwyższy wjyrch to wulkůn Kibo (5895 m.n.p.m.) we masywje Kilimandżaro. Nojdugszo rzeka to Ńil (6 671 km dugośći), a nojwjynksze jeźoro to Jeźoro Wiktorji (pow. 68,8 tyś. km²). Nojńiższy půnkt to depresyjo jeźora Assal (173 m p.p.m.). Śtrzedńo wysokość kůntynyntu wynośi 658 m. Nojgłymbsze je jeźoro Tangańika (1435 m). Nojwjynkszym půłwyspym we Africe je Sůmalijski Půłwysep. Nojwjynkszo wyspa Afriki to Madagaskar.


text: Při wobchadnym njezbožu na wokrjesnej dróze K 7219 pola Budyšina su so wčera popołdnju tři wosoby zranili. Při wotbóčce do Krakec zrazyštej krótko po 15 hodź. dwě wosobowej awće do so, po wšěm zdaću po zmylku předjězby dla. VW zajědźe při tym do zornowcoweho měznika, powali jón a je skónčnje na nim wisajo wostał. Wobaj šoferaj a jedne dźěćo so při zražce zranichu. Wšitkich třoch dowjezechu do chorownje. Z ćmoweho VWja počachu płomjenja sapać. Tohodla je wohnjowi wobornicy z ješćom podusychu. Za čas rumowanja a wobdźěłanja njezboža bě křižowanišćo dospołnje zawrjene. Foto: Ricardo Herzog


text:
Wesprzyj wydanie książkowe „Môłéwo princa” i zdobądź swój własny egzemplarz TUTAJ.
Support the publication of „Môłi princ” and get your own printed copy HERE.
Leonë Werthovi
Jô móm nôdzejã, co dzecë mje to przepùszczõ, że dedikùjã tã knigã jedni wustni wosobje. Móm ale vôżnõ przëczinã: nen człovjek je mje tim nôvjikszim drëchã na svjece. Jô móm ë jesz jednã przëczinã: ten chtos móże rozmjôc vszëtkò, navetka knidzji dlô dzeci. To dô téż tã trzecõ przëczinã: nen wustni mjeszkô ve Francëji ë żëje tam v głodze ë zëmje. Jemù barzo je trzeba tróstë. Cjéj të vszëtcji przëczinë nje signõ, téj jô chcã rôd dedikòvac mòjã knigã dzeckù, co tim won pjervjé béł. Vszëternôstcë dozdrzelałi rôz cjedë bëlë dzecë (le njé vszëtcë to merkajõ). Tak jô pòlepszã mòjã dedikacëjõ:
Leonë Werthovi,
cjéj béł môłim knôpã.
I
Cjéj jô béł szesc lat stôri, jednim razã jô vjidzôł jeden bëlni wobrôzk, ten béł v ti knidze wo bòrovjiznje, co sã nazéva «Prôvdzëvé Pòvjesce». Nó njim bëła znjija bóa, jakô żarła svòjã wopjôrã. Hewo tú je kòpjô wod newu céchùnkù.
V ni knidze stojało: «Znjije bóa pòłikajõ své wopjôrë v całosci, bez dzegvjenjô. Pòtemù nji mògõ sã rëchac a spjõ szesc ksãżëci ë travjõ.»
Barzo jem mëslił wo przëgòdach v dżungli a na wostatk jô céchòvôł svój pjerszi céchùnk. Ten béł tacji:
Jô pòkôzôł tim wustnim na mój méstersztëk a pitôł sã jim, ażlë wonji strach dostalë. Ti wodrzeklë: «czemùż më bë mjelë tewo kłobùka strach mjec?»
Na mòjim céchùnkú nje béł żóden kłobùk. Tam bëła jedna znjija bóa, co dzegvjiła élefanjta. Tak jô céchòvôł vnãtrznosce né znjije, że ti wustni bë to zrozmjôc mòglë. Jim vjedno mùszi vszëtkò vëtłomaczëc. Mój drëdzji céchùnk vëzdrzôł tak:
Ti wustni mje doradzëlë woprzestac céchòvanjô wotemkłëch ë zamkłëch znjij bóa a vjicé sã zajinteresovac geografjijõ, historëjõ, rechòvanjim a gramatikõ. Téj pravje, cjéj jô béł szesc lat stôri, jô njechôł svój sprasni szos malarscji. To njepòvòdzenjé céchùnkù numer 1 a céchùnkù numer 2 mjã znjechãcëło. Ti wustni njigdë sami njick nje rozmjejõ, a dzecë to mãczi jim dërchejncú vszëternôstkò tłomaczëc.
Tak jem so mùsził jinszi vark vëbrac ë jô sã nawucził z fligrã jezdzëc. Jô woblejcôł vnetka ten całi svjat, a geografjijô – to je prôvda – zacht mje pòmògła. V wokamërgnjenjim jô vjedzôł rozvjidzec Chjinë wod Arizonë. To wokrop przëgódné, cjéj chto v noci zabłõdzi.
Jô pòznôł v svòjim żëcim téż fùl vôżnëch lëdzi. Vjele jem żił mjedzë wustnëmi a z blëza nó njich vzérôł. Ale mòjã wudbã wo njich jô nje mjenjił. Cjéj jô trafjił jednewo, chtëren mje sã vjidzôł dosc pòchvatni, vjedno jô zrobjił ten eksperimanjt z céchùnkã numer 1, jacji jô vjedno wotrzimôł przë se. Chcôł jem sã doznac, czë pò prôvdze tak rozëmni béł. Ale kòżden mje rzek: «To je ten kłobùk». Tak jô nje pòvjadôł z njimi wo znjijach bóa anjé wo bòrovjiznach, anjé wo gvjôzdach. Jô gôdôł wo brëdżú, gòlfje, pòlitice a szlipsach. A ti wustni bëlë rôd, że pòznalë tak rozsõdnéwo człovjeka.
II
Tak jô żił sóm, bez njikòwu, co bë móg ze mnõ tak echt pògadac, jaż do té avarëjé na Saharze przed szesc latami. Njico sã skazëło v mòjim mòtorze, a że jô nji mjôł sobõ anjé mechanjika, anjé pasażeri, jô mùsził spróbòvac dëcht sóm zrobjic tã żimkõ reparacëjõ. To bëła do mje sprava smjerce abò żëvòta. Jô mjôł wodã do pjicô ledvje na wosmë dnji.
Téj ten pjerszi vjeczór jô wusnõł na pjôskú, tësõc mjil precz wod zém wod człovjeka zamjeszkónëch. Jô béł samòtnjészi jak rozbjitk na tratvje vestrzódkú wocéanë. Téj przedstavjitaż so mój zôdziv, cjéj pòrénë wocúcił mjã ten smjészni głosk. Won rzek:
– Nóce le… nacéchúj mje baranka!
– Hë?!
– Nacéchúj mje baranka.
Jem skòk na prosté nodzji cjéjbë jô béł wod pjorëna trafjoni. Jô mòcno przecar woczë, dobrze sã rozezdrzôł vkół ë wobôcził môłéwo bóvkã, dosc wosoblëvéwo, pòvôżno sã mje przëzérajõcë. Tútak je ten nôlepszi jewo vëmalanc, chtëren (pòzdnjé) mje sã nacéchòvac dało.
Le mój céchùnk, to je klôr, je vjele mjé szëkòvni jak sóm módel. Njic zó to nji mògã. Jô béł znjechãconi przez wustnëch do malarscjéwo varkù cjéj jô béł szesc lat ë jô nji mjôł sã nawuczoné njic jinéwo céchòvac jak zamkłé znjije bóa a wotemkłé znjije bóa.
Jô zdrzôł nó ten wukôzk woczama vjeldzjima wod zadzëvòvanjô. Nje zabaczëta, co jô béł tësõc mjil wod zamjeszkónëch rejonóv. A jednak mój môłi bóvka sã nje zdôvôł bëc zabłõdzoni ënjé mrzõci wod zmãczenjô, ënjé głodã padłi, ënjé pragłi, ënjé na smjerc wurzasłi. Czësto nje vëzdrzôł za dzeckã zgùbjonim vestrzódkã pùscëznë, tësõc mjil precz wod cëvjilizacëjé. Cjéj v nédze mje sã wudało co vësłovaczëc, jô do nje rzek:
– Le… ceż të tú chcesz?
A won pòvtórził grzecznje, le barzo pòvôżno:
– Nóce le… nacéchúj mje baranka…
Cjéj tajemnosc chvjile nas wosamãtô, anjé sã nje dzirzimë nje pòsłëchac. Chòc zda sã mje to tak absurdné tësõc mjil wod zamjeszkónëch placóv ë v njebezpjekú smjerce, jem vëcig z tasze sztëk papjórë a pjóro. Le téj jô sã womëslił, że jem mjôł sztúdérovóné przevażnje geografjijõ, historëjõ, rechùncji a gramatikã ë jô rzek mòjemù bóvce (përznã gòrzkò), że jô doch nje wumjejã céchòvac. Won mje wodrzek:
– To nje je njic. Nacéchúj mje baranka.
Że jô njigdë nji mjôł baranka céchòvóné, jem zrobjił mù jeden wod nëch jedúrnëch dvúch céchùnkóv, chtërnë jô pòtrafjił. Ë jô béł czësto wod se, cjéj jem wuczúł wo gôdajõcë:
– Njé! Njé! Jô njechc élefanjta ve znjiji bóa. Bóa je wokrop njebezpjecznô, a élefanjtë sõ barzo njewoklëczné. Kòle mje vszëtkò je môłé. Mje je trzébno baranka. Nacéchúj mje baranka.
Tak téj jô nacéchòvôł.
Won baczlëvje vzérôł, a téj:
– Njé! Túten je jú barzo krãczni. Zrobji jinszéwo.
Tak jô zrobjił:
Mój drëch sã zasmjôł cëchò ë dobrotlëvje:
– Kò zdrzë, to nje je barank, to je ten baran. Won mô rodzji…
Tak jô zrobjił mój céchùnk na novò:
Le tewo won nje chcôł tak jak tëch zeszłëch:
– Túten je za stôri. Jô chcã baranka, co bdze dłúgò żił.
Téj mòja cerzplëvòsc bëła do kònca, jô mùsził sã pòspjôc a zaczic rokrãcac mój mòtór, tak jô naszmagrovôł hewo ten céchùnk:
Ë wodrzek jem:
– To je ta skrzinka. Ten barank, co të wo chcesz, je bënë.
Jak jô béł zadzëvòvóni, ga jô wuzdrzôł jak woczë méwo môłéwo sãdzéwo jaż tak zablãkrovałë:
– Je dëcht tacji jak jô chcôł! Mëslisz të, co tacji barank brëkùje vjele trôvë?
– A co?
– Bò kòle mje vszëtkò je malincjé…
– To gvës signje. Jô móm nacéchòvóné czësto môłéwo baranka.
Won przëkłónjił svòjã głovã do céchùnkù:
– Tacji môłi to won nje je… véjle! Won wusnõł…
Pravje tak jô pòznôł môłéwo princa.
III
Jô brëkòvôł dosc tëlé czasë njiż jô zrozmjôł skõdka won je. Môłi princ, jacji stôvjôł mje vjele pitanjóv, zdôvôł sã njigdë nje czëc mòjich. To dało le słova vërzekłé przipôdkã, co të, szrëtk na szrëtk, sã jemù przë mje vësmëkałë. Tak cjéj won womerkôł do pjerszéwo raza mój fliger (jewo jô nje nacéchùjã, mój fliger bë mje béł za żimcji do céchòvanjô), won mjã spitôł:
– Acz to je ta rzecz túwo?
–To nje je rzecz, to lôtô. To je fliger. Mój fliger.
Jô béł sztoltni, co jem móg mù wobznajemnjic, że jô z fligrã jeżdżã. Tak won vëkrzik:
– Jena! Jes të z njeba spadłi?
– Jo – jô rzek beszédno.
– Ó! To je smjészno…
A môłi princ sã redostnje rozesmjôł, co mjã mòcno rozjadovjiło. Jô chcôł, co bë pòvôżno mòje njeszczesca trzimôł. Téj won dodôł:
– Tak të téż pòchôdôsz z njeba! A z chtërné planétë të jes?
Vnim jô pòstrzég ten parmiszk, co przesvjécił przóz tã tajemnosc jewo przitomnosce a doraza spitôł:
– Tak të pòchôdôsz z jiné planétë?
Le won nje wodpòvjedzôł. Cjivôł le letëchno głovõ a vzérôł na mój fliger.
– Në jo, kò z tim të bë nji móg przinc z barzo daleka…
Ë stojôł dłúgò v jednëch mëslach. Pònemù vëcig méwo baranka z tasze a jõł kontemplovac svój skôrb.
Va so przedstôvjôta jak mje zajintrigòva ta njibë nadcjidka wo «jinëch planétach». Tak jô próbòvôł sã wó to wodovjedzec vjicé:
– Skõdkaż të jes, mój człovjeczkù? Kãdëż je tvòje dodóm? Dokõdkaż chcesz svòjewo baranka zabrac?
Won rozmiszlôł v cëszi a téj mje wodrzek:
– To je ale dobrze z tõ skrzinkõ, co të mje môsz nacéchòvóné. Wobnoc na jemù bdze słúżëła za chałëpkã.
– Pevno. Cjéj mdzesz mjiłi, téj zrobjã cë téż pòvôrz do wurzeszenjô jewo wobdzenj. Ë kólc.
Ten bédënk sã zdôwôł zaszokòvac môłéwo princa.
– Wurzeszenjô? To cë je dzivnô wudba!
– Ale cjéj të wo nje wukólcëjesz, won púdze gdzelekòlvjek ë sã zgúbji…
A mój drëch zôs sã rozesmjôł:
– Le gdzeż won bë mjôł jic, vedle ce?
– Gdzelebõdz. Prosto nosa przed sebje…
Téj môłi princ pòvôżno wodkôzôł:
– To nje je njic, kòl mje vszëternôstkò je malincjé!
Ë, móże përznã smãtnje, dodôł:
– Prosto przed sebje nje dóndze za dalek…
IV
Tak jô sã mjôł vëdovjedzoné wo drëdzji barzo vôżni rzeczi: ëż jewo rodnô planéta bëła ledvje vjikszô jak jeden bùdink. Tim jô sã nje zadzëvòvôł. Dobrze jem vjedzôł, co wokróm vjeldzjich planét jak Zemja, Jupjiter, Mars abò Vjitrznjô – co tim sõ vëdóné mjona – to dô téż sta drëdzjich, jacjé téj-séj sõ tak môłé, że mùszi sã dichtich namarachòvac, cobë jich z fernrórã dozdrzôł. Cjéj jacji gvjôzdôrz jednã vëkrëje, dô ji numer jakò mjono. Nazvje sã na przikłôd «asterojida 3251».
Jô móm pòvôżné przëczinë vjerzëc, co planéta, z jacjé pôchôdôł môłi princ, to ba asterojida B 612. Na asterojida bëła vjidzec przez fernrór le jeden rôz, v 1909 roce, cjéj dozdrzôł jã jeden tëreccji gvjôzdôrz.
Won przedstavjił z paradõ svój nôlôzk na Mjedzënôrodnim Kongresú Gvjôzdarstva, le przez jewo rúchna njicht jemù nje wuvjerził. Ti wustni jú tacji sõ.
Szczescim dlô repùtacëjé asterojidë B 612, jeden tëreccji diktatór nakôzôł svémù lëdovi sã pò europskú woblakac. Gvjôzdôrz pòvtórził svòjã demonstracëjõ v barzo pësznëch rúchnach. Ë tim razã vszëtcë trzimalë jewo słova pòvôżno.
Jeżlë vama rozpòvjôdajã të drobnotë wo asterojidze B 612 ë vëjôvjajã vama jejé numer, to z przëczinë tëch wustnëch. Ti doroczni majõ rôd cëfrë. Cjéj va jim gôdôta wo svim novim drësze, ti njigdë sã nje pitajõ zó tim nôvażnjészim. Njigdë vama nje rzekõ: «Jakùż brzëmji jewo głos? V ceż nômjilé graje? Zbjérô won mjotélcji?» Wonji sã vajú pitajõ «Jak stôri won je? Kùleż mô bratóv? Vjeleż won vôżi? Kùleż zarôbjô jewo tatk?» Ë vjerzõ, że blós tak mògõ wo pòznac. Ga bë va rzeklë tim wustnim: «Móm vjidzoné pjãkné chëcze, wod czerzvjoné cegłë wubùdovóné, z mëszkôtã v woknach ë gòłõbkami na dakú…», ti bë nje rozmjelë so në chëcze wudbac. Cjéjbë le rzec: «Móm vjidzałé chëcze za sto tësõci frankóv», téj wonji krzikajõ «Jacjéż të mùszõ bëc pjãkné!»
Tak samò cjéj jim rzeknjeta: «Ten dokôz, że to pò prôvdze dało môłéwo princa nó tim svjece, je tacji, że béł snôżi, że sã smjôł ë że chcôł baranka. Cjéj njichto chce baranka, to je dokôz, że won egzëstëje», téj wonji le rëszajõ remjonama ë trzimajõ vajú za dzecë! Le jak va jim rzeknjeta «Ta planéta, co z té won pòchôdôł, je asterojida B 612», téj ti bdõ dokònóni ë vama dadzõ pòkú ze svòjimi pitanjami. Wonji tacji sõ. Za vjele wod njich nji móże vëmagac. Dzecë mùszõ jim bëc barzo vërozmjałé.
Ale pevno, że më, chtorzi rozmjejemë żëcé, sã smjejemë nad lëczbami! Jô bë rôd mjôł tã pòvjesc naczãté tak jak sã zapòczinô pòvjôstcji. Jô bë chcôł mjec rzekłé: «To béł jednim razã môłi princ, ten żił na planétce blós përzinkã vjikszi jak won sóm ë pòtrzébòvôł drëcha…» Tim, chtërni rozmjejõ żëcé, to bë sã zdôva prôvdzëvszé.
Jednak jô njechc, co mòja kniga bë sã czëta letkò a njedbale. Nó mjã przëszła vjelgô żałota, cjéj jô jõł rozpòvjadac wo tëch spòmjinkach. To jú sõ szesc lat jak mój drëch wodszed ze svòjim barankã. Jeżlë próbùjã jewo tú wopjisac, to temù, co bë jô jewo nje zabéł. To je smãtné zabëc drëcha. Nje vszëtcë majõ drëchóv. A jô bë móg sã stac jak ti wustni, jacji njizaczim sã nje cjerëjõ, le za cëframi. To temù jô so zôs kúpjił pùdełkò akvarelk a blifcji. To je żimkò do zapòczicô, v mòjich latach na novò céchòvac, jeżlë sã njigdë nji mja próbòvóné njic jinszéwo jak zamkłô bóa ë wotemkłô bóa – cjéj sã bëło szesc lat stôrim! Jô mdã próbòvôł, to je gvës, robjic nôvjernjészé vëmalance jak sã dô. Le jô nje jem czësto gvësni, że mje sã to wuzdarzi. Jeden céchùnk sã wudô, jini ale jú njizaczim nje vëzdrzi. Jô sã téż milã ve vjelgòscach. Tú môłi princ je za vjeldzji. Tamò je za môłi. Jô sã téż stanovjã, jakõ farvã mja jewo wobleczenjé. Téj jô próbùjã jakòs-takòs na slepéwo, nó ten, na jini ôrt. Jô sã zmilã na wostatk przë tëch nôvażnjészich drobnotach. Ale to mdze trzébno mje przepùszczëc. Mój drëch njigdë njic nje tłomacził. Pevno won vjerził, że jô jem tacji jak won. To je szkòda, le jô nje rozmjejã vjidzec barankóv przez skrzincji. Jô jem mést dróbkã jak ti wustni. Jô jem zestarzałi.
V
Kòżdi dzénj jô sã cos vëdovjedzôł wo jewo planéce, wo wodendzenjim, wo rézi. To przëchôdało znôjma, mjedzë słovami przipôdkòvëch mësel. Pravje tak nó tim trzecim dnjú jô sã doznôł wo jivrze z baobabami. Tim razã dzãka barankòvi, bò môłi princ nôgle sã mje spitôł, cjéjbë pòvôżno sã béł wo czim stanovjił:
– To je prôvda, co barancji grëzõ krze, doch jo?
– Jo, to je prôvda.
– Ach! Z tim jô jem spòkójni.
Jô nje rozmjôł dlôcz to tak vôżné bëło, co barancji krze grëzõ. Le môłi princ dodôł:
– Téj rżõ wonë téż baobabë?
Jô wodkôzôł môłémù princë, co baobabë nje sõ njiżódnë krze, a bómë vjeldzjé jakò kòscołë ë że chòcô cavné karno élefanjtóv bë przënëkôł sobõ, no karno bë so nje vjedzało żódné radë navet z jednim baobabã.
Ta wudba wó tim karnje tëch élefanjtóv rozbavja môłéwo princa:
– Ti bë mùszëlë sã pòstavjic jeden na drëdzjim…
Le pòtemù scvjerdził mõdrze:
– Baobabë, njiglë vërostõ, téż sõ môłé.
– Vjiléba! Blós czemùż të chcesz, że tvòje barancji bë jadłë môłé baobabë?
Won mje rzek: «Në kò doch…! Véjle!» cjéjbë to szło wo czësto klôr zachã. Jô brëkòvôł svój dzél mõklac, co bë samemù zrozmjôł ten trobel. Ótole na planéce môłéwo princa, takò jakò na vszëtcjich planétach, to dało të dobré roslënë a të lëché roslënë. A tak samò të dobré semjona tëch dobrëch roslin ë të lëché semjona tëch lëchich roslin. Ale nëch semjón nji ma vjidzec. Të krëjamkò spjõ v zemji jaż to abò no so wudbô wodecknõc. A téj nôprzód nacznje sã klëc ë vstëdlëvje vëszczitac do słúnca malincjim, snôżim, njeszkòdlëvim kłã. Jeżlë to je kło radiscji abò róże, wono móże tam do wolé wostac rostõcë. Jednak cjéj to je jacji chvast, mùszi jen natëchstopach vëpłoc, cjéj le jen chtos rozpòznaje. A to dało grozné semjona na planéce môłéwo princa… to bëłë semjona baobabóv. Ta zemja té planétë bëła z njimi zachvaszczonô. A baobaba, cjéj wo dostónjesz za pòzdze, njigdë jú nje mdzesz lós. Ten zasztopje tã całõ planétã. Won jã rozdzúravji svòjimi kòrzenjami. A jeżlë planéta je za malinkô a baobabóv je za vjele, të jã rozdervjõ.
– To jidze wo dëscëplënã – rzek mje pòzdnjé môłi princ. – Jak reno sã wobchãdożisz, brëkùjesz téż baczlëvje wobchãdożëc svòjã planétã. Je trzébno sã zdëscëplënovac a regùlarno płoc baobabë, cjéj le jich sã rozeznaje wod róż – a za tëmi wonë mòcno szlachùjõ, cjéj sõ barzëchno môłé. To je wokrop przikrzõcô sã robòta, ale barzo letkô.
Jednewo dnja won mje doradził spróbòvac vëkònac dobri céchùnk, że dzecóm z mòjich strón to bë dobrze vlazło do głovë. «Cjéj rôz sã dadzõ v dargã», rzek mje, «móże to jim bëc przëgódné. To njijak nje vadzi so czasã wostavjic robòtã na pòzdnjé. Le z baobabami to je vjedno wobrota. Jô znôł jednã planétã, co bëła zamjeszkónô przez jednewo zgnjélcocha. Zanjedbôł trzë drzévjõtka…»
Tak, vedle pòlétë môłéwo princa, jô móm tútã planétã nacéchòvóné. Jô njechc njijak brzëmjôc jak móralësta. Ale njebezpjek baobabóv je tak mało znóni, a ten, chto sã v tim wobrzészkú nje wopase, réskùje tak pòvôżno, że ten jedúrni rôz jô zrobjã vëjimk. Gôdajã: «Dzecë! Va wupasújta na baobabë!»
Jô móm sã tëlé przë tim céchùnkú narobjałé pravje mòjim drëchóm dlô przestrzedzji przed njebezpjekã, co sã wo nas wocérô wod dôłdzjéwo czasë, chòcô më, v tim jô sóm, anjé to nje merkómë. Cjéj to bëła dobrô pòwuka, téj mje to signje za mój trúd. Va sã móże pitôta: jakùż to przindze, że v ti knidze nji ma drëdzjich tak pësznëch céchùnkóv jak nen z baobabami? Wodpòvjesc je dëcht prostô: jô próbòvôł, le mje sã to nje wuzdarzëło. Cjéj jem céchòvôł baobabë, jô béł pòdskaconi pòczëcim alarmùjõcé pòtrzebë.
VI
Ach! Môłi princë, tak jô pòczõł znôjma rozmjôc tvój môłi, mãkòlijni żëvòt. Dłúgò të nji mjôł jinszé womjodë jak łagòda zôpadóv słúnca. Tã prôvdã wo tvim żëcim jô pòznôł nó tim czvjôrtim dnjú, ga të mje rzek:
– Vjidzõ mje sã zôpadë słúnca, pòjma wobezdrzec zôpôd słúnca…
– Ale je trzeba dożdac…
– Dożdac zó czim?
– Dożdac jaż słúniszkò pòcznje do zachôdanjô.
Nôpjervjé të vëzdrzôł czësto baf, a téj të sã smjôł sóm nad sobõ. Ë të mje pòvjedzôł:
– Mje sã dërch zdaje, co jô jem doma!
Genau. Vszëtcë vjedzõ, ëż cjéj ve Sztécach to je pôłnje, ve Francëji to jú sã marczi. To bë signãło dónjc do Francëjé v jedni minúce ë bë móg bëc przë słúnjca zônjdzenjim. Njeszczescim Francëskô je za dalek. Ale na tak malincji planétce jak tvòja, tobje spravjiło sënõc svój stółk wo cjile krokóv. Ë të wobzérôł smjerzk tëlkò razi, co të chcôł.
– Rôz jô vjidzôł słúnce zachadac sztërë-sztërdzesce razi!
Ë përznã pòzdnjé të dodôł:
– Vjész të… cjéj człovjekòvi je tak smãtnje, téj mô rôd zôpadë słúnca…
– V tim dnjú, cjéj të vjidzôł sztërë-sztërdzesce zôpadóv, të béł jaż tak smãtni?
Ale môłi princ mje nje wodpòvjedzôł.
VII
Nó tim pjõtim dnjú, dërch dzãka barankòvi, ta tajemnosc żëcô môłéwo princa wosta mje wobjavjonô. Mje njic, tobje njic, won mje spitôł dërno, cjéjbë béł dłúgò wó tim rozmiszlôł v cëszi:
– Cjéj barank rôd rże krze, zgrëze won téż kvjatë?
– Barank zgrëze vszëtkò, co le trafji.
– Navetka kvjatë, co majõ kòlce?
– Jo. Navet kvjatë, co majõ kòlce.
– Téj docz słúżõ të kòlce?
To jô nje vjedzôł. Jô sã tenczas barzo zagútorził przë vëkrõcanjim jedné wokrop zarznjãté szrúvë z méwo mòtora. Jô béł dichtich njewubëtni przóz tã avarëjõ, jakô zaczã vëzdrzec barzo pòvôżno, a woda do pjicô, chtërna sã vëczerpòva, kôza mje mjec strach przéd tim nôgòrszim.
– Docz słúżõ të kòlce?
Môłi princ njigdë nje zrezignovôł z pitanjô, cjéj jú rôz mjôł je pòstavjoné. Jô béł rozgòrzoni przóz nã szrúvã ë jem wodrzek bële co:
– Kòlce njidoczewo nje sõ, kvjatë jich majõ le blós przez svòje czësté njebëlnjictvò.
– Ach!
Le pò sztóce cëszé won vëbùch ze żôlbõ do mje:
– V to jô nje vjerzã! Kvjatë sõ krëché. Wonë sõ letkòvjérné. Wonë sã barnjõ jak mògõ. Në mëslõ, że sõ grozné ze svòjimi kòlci…
Jô njic nje wodkôzôł. Vnenczas jô so rzek: «Cjéj ta szrúva dërch mdze trzima, trzasknã jã młotkã». Môłi princ zôs przecjid mòje mësle.
– Ë të mëslisz, że kvjatë…
– Ale njé! Njé! Jô njic nje mëszlã! Jô wodrzek bële co! Jô jem zajãti pòvôżnëmi zachami!
Won sã nó mjã przëzdrzôł czësto baf.
– Pòvôżnëmi zachami!
Won vëzdrzôł nó mjã z mim hômrã v rãce a pôlcami czôrnëmi wod smarë, wudzjibłéwo nad czims, co sã mù vëdôva wokrop brzëdcjé.
– Të gôdôsz jakò ti wustni!
To mjã përznã zasromało. Ale won njemjiłosernje dodôł:
– Të vszëtkò pòmachcesz… të vszëtkò pòmjészôsz!
Won béł pò prôvdze barzo rozjadovjoni. Pòtrzõsôł na vjetrze svòjimi złocanëmi vłosi:
– Jô vjém jednã planétã, gdze je jeden karmjinovi pón. Ten njigdë jesz kvjata nji mô wuwonjałé. Ten njigdë nji mô gvjôzdë vjidzoné. Ten njigdë nji mô żódnewo człovjeka kòchóné. Won njigdë nje stvòrził njic jinszéwo jak anekse. Ë ten całi dzénj won pòvtôrzô dëcht jak të: «jô jem pòvôżni człovjek! jô jem pòvôżni człovjek!» a chòdzi bùszni cjéjbë knëpel mjôł zjadłé. Le to nje je żóden człovjek, to je grzib!
– Co?
– Grzib!
Môłi princ béł terô jaż bladi wod gòrzë.
– To sõ mëlionë lat jak kvjatë vëtvôrzajõ kòlce. Ë to sõ mëlionë lat jak mjimò tewo barancji grëzõ kvjatë. Ë to nje je vôżné próbòvac pòchvacëc dlôcz wonë sã tak ansztrengùjõ, żebë vëprodukòvałë kòlce, co njidocz jim nje słúżõ? Nje je vôżnô ta wojna tëch barankóv ë tëch kvjatóv? Nje je to vażnjészé a pòvażnjészé jak në anekse newu sëtéwo czerzvjonéwo pana? A cjéj jô sóm znajã ten jedúrni kvjat na svjece, co nje egzëstëje gdzejinga jak blós na mòji planéce, a jeden môłi barank móże jen jednim rúksã zgładzëc z tewo svjata, tak prosto, na jednim pòrénkú, nje merkajõcë, co won robji – to nje je vôżné?!
Won sã sczerzvjenjił, a téj cignõn dalé:
– Cjéj chto kòchô ten kvjat, jedúrni mjedzë mëlionami, mëlionami gvjôzd, temù signje, że bë béł szczestlëvi, cjéj na njewo zdrzi. Won so rzecze: «Mój kvjat je gdzes tamò…». Le cjéj ten barank zgrëze mù ten kvjat, to bõdze tak, cjéjbë jemù vszëtcji gvjôzdë zgasłë! Ë to nje jesta vôżné!
Won nji móg rzec njic vjicé. Nôgle sã rozpłakôł. To sã znocëło. Jô wodszmërgnõn mòje pòrzõdcji. Jem sã smjôł nad mòjim młotkã, szrúvõ, pragnjõczkõ ë smjercõ. Na jedni gvjezdze, jedni planéce, na mòji, na Zemji, béł môłi princ a brëkòvôł pòcechji! Jô wo vzõn v remjona a kòlibôł. Jem mù rzek: «ten kvjat, chtëren të kòchôsz, nje je v njebezpjekú… jô nacéchùjã napëszcznjik tvòjémù barankòvi… jô cë nacéchùjã zôstavã dlô tvòjewo kvjata… jô…». Jem nje vjedzôł, co jesz rzec. Jô sã czúł wokrop njezgrabno. Jô nje vjedzôł jak wo dosignõc, jak sã z njim zjednac… To je barzo tajemni plac, na krôjna łzi!
VIII
Chùtkò jô sã doznôł vjicé wó nim kvjece. Na planéce môłéwo princa to vjedno dało dëcht zvëczajné kvjatë z pôrã płacikami przëstrojoné, chtërnë nje zabjérałë vjele placë ë njikòmù nje vadzëłë. Na pòrénkú vëszczitałë z trôvë, a téj wob vjeczór zvjãdłë. Ale túten kvjat sã naklił jednim razã z semjenja, co bëło przëlejcałé nji ma vjedzec skõd ë môłi princ sã przëzérôł z blëza ti rosce, chtërna nje szlachòvała za żódnëmi drëdzjimi roskami. To letkò móg jacji novi ôrt baobaba bëc. Jednak ten cjerzk chùtkò woprzestôł rosc, a pòczõł kvjisc. Môłi princ, chtëren béł przë tim jak vërós z njewo wotvarni pãczk, mjôł pòczëcé, co z tewo sã wobjavji cos cëdnéwo, le nasz kvjat nji mjôł jesz skónczoné sã snażëc v zaciszi svojé zeloné dornjice. Baczlëvje dobjérôł svòje farvë. Woblekôł sã pòmale, pasovôł své płacicji jednewo pò drëdzjim. Nje chcôł sã pòkazac rëchlé jak jaż v całi svòji nôdobje. Ó, to jo. Ten béł barzo chãdodzji! Jewo tajemné szëkòvanjé sã bavjiło całëmi dnjami. A téj ótole, na jednim pòrénkú, pravje cjéj vëszczitało słóniszkò, won sã wobjavjił.
Ë nen, co mjôł sã z takõ akùrôtnoscõ narobjałé, zévnõn a rzek:
– Ach! Dopjérkù jem wodeckła… vëbaczëce mje… jô jem takô njevëszëkòvónô…
Môłi princ nji móg svój zôdziv skrëc:
– Vë jesce ale pjãknô!
– Prôvda? – wodpòvjedzôł łagòdno kvjat. – A pòrodzonô jem v jednim czasú ze słúniszkã…
Môłi princ jú vëzgód, co wona za beszédnô nje bëła, ale jakùż doch za serce chvôta!
– Mje sã zdaje, że to je czas na frisztëk – rzekła a zarôz dodała – vë bë bëlë tak dobri ë pòmëslëlë wó mje…
Ë môłi princ, całi wod se, vëszúkôł ten giskón té svjéżé wodë ë wusłúżił temù kvjatovi.
Tim spòsobã wona jú wod zaczõtkù sã jemù naparłãża ze svòjõ trochã wobraznõ bùsznoscõ. Jednim razã na przikłôd, cjéj wona gôdała wo svòjich sztërzech kòlcach, rzekła môłémù princë:
– Mògõ smjało przinc, ti tëgrësovje, z tëmi svëmi drapjami!
– To nje dô tëgrësi na mòji planéce – przékòvôł môłi princ. – Nódto tëgrësovje nje rżõ trôvë.
– Jô nje jem żódna trôva – kvjacik wodrzek mjodno.
– Vëbaczëce mje…
– Jô sã nje bòjã przed tëgrësi, ale wokrop móm strach cjéj ten vjater sã pòrivô. Môce vë móże jacji paravan?
«Bòjec sã przed vjatrã… to je ale njeszczescé do roslënë», zmerkôł môłi princ. «Z tim kvjatã to nje púdze ejnfach…»
– Wob vjeczór schòvce le mje pòd glokõ. To je straszni zib hewo kòl vas. Ë je lëchò wurzõdzoné. Tamò, skõdka jô jem…
Ale téj wona przecjidła svõ gôdkã. Wona bëła tú doch jakò semjã przëszłô. Wona nji mògła njic wo jinszich svjatach vjedzec. Zasromjonô tim, że sã da rozszrúvòvac przë tak letkòvjérni próbje łganjô, wona zakaszla dva abò trzë raze, co bë zepchła vjinã na môłéwo princa:
– Acz z nim paravanã?
– Jô bë béł jidzoni zó tim szëkac, ale vë jesce do mje gôdalë!
Téj wona zakaszla mòcnjé, że bë téż jewo zaczãło sëmjenjé grëzc.
Tak môłi princ, mjimò dobré wolé kòchanjô, chùtkò jõł v njã trëchlôc. Won brôł za gvës jé słova bez znaczenjô a chùtkò sã stôł mòcno njeszczestlëvi.
«Jô nji mjôł nó njã słëchac» rôz mje sã zvjerził. «Njigdë bë nji mjôł na kvjatë słëchac. Nó të je trzeba vzerac ë jich wonjac. Ten mój wonjôł na całi mòji planéce, le jô nje pòtrafjił sã temù ceszëc. Na historijka wo drapjach, co mjã tak rozjadovjiła, mjała blós zbùdzëc mõ vrazlëvòsc.»
Won jesz sã mje zvjerził:
«Vnenczas jô nje rozmjôł njic! Jô mjôł wobsãdzac vedle czënóv, a njé vedle słóv. Wona dôva mje wonjõ a blask. Jô bë nji mjôł njigdë mjec zvjornjoné! Jô mjôł dozdrzec jejé vrazlëvòsc, zataconõ za tëmi słabëmi fortelami. Kvjatë sõ przecivnosci pôłnë! Ale jô béł za młodi, co bë rozmjôł kòchac.»
***
Wesprzyj wydanie książkowe „Môłéwo princa” i zdobądź swój własny egzemplarz TUTAJ.
Support the publication of „Môłi princ” and get your own printed copy HERE.


text:
Awtor dźensa
Michał Nuk
Poprawom sym sej w tutej rubrice předewzał, nic wo kopańcy pisać, dokelž so w njej přemało wuznaju, zo bych prawje sobu rěčeć móhł. To druzy awtorojo wjele lěpje zamóža. Tola hdyž dźe wo Serbsku wubranku, njemóžu prěć, zo sym so znajmjeńša na europskich wulkozarjadowanjach před šěsć lětami we Łužicy abo předlońšim w Južnym Tirolu wot serbskeje euforije rady natyknyć dał. Njedožiwichmy jenož napjate hry, hdźež dźěše za serbskich hrajerjow wo wjace hač jenož sobuhraće. Znajmjeńša runje tak rady dopominam so na wulkotnu naladu a serbski duch mjez přihladowarjemi. Wosebje w Južnym Tirolu 2016 wubudźichu Łužiscy fanojo zjawnu kedźbnosć.


text:
Lublin
Spůłrzyndne: 51°14'53" N 22°34'13" E
Lublin (pol. Lublin, jid. לובלין, ukr. ЛюблiH, rus. ЛюблиH) – nojsrogše polske mjasto na wschůd uod Wisuy, stolica wojewůdztwa lubelskigo a Lubelščyzny. Je krysym grodzkim a śedźibům wuadz krysu źymskigo. Historyčńy přinoležy do Mouopolski. Ležy nad řykům Bystřycům. Srogi uostřodek akademicki, znůmy m. in. s Katolickigo Ůńiwersytetu Lubelskigo.
Pjyrše wzmjanki we škryflanych zdřůduach sům ze 1198 roku, nale uosadńictwo sam je starše, stouo uosada bůua sam we VI stolećo. Prawa mjejske uod Wuadysuawa Uoketka 15 śyrpńa 1317. We 1569 we Lublińy zašrajbowano akt Uńije Lubelskij a we tym samym roku přijynto houd lynny uod kśyńća Prus. We XVII wjeku mjasto uostouo fest zńiščůne bez najazdy Kozokůw a ypydimjo džumy. We XVI a XVII wjeku uostřodek reformacyje. Po III rozbjoře Polski Lublin znod śe we zaboře austryjockim, ńyskoři we Krůlestwje Polskim. We pouowje XIX wjeku wjyncy kej pouowa mjyškańcůw stanowiuy Žydy. Uod 1918 we II RP. W čos uokupacyje hitlerowskij we Lublińy fungowou lager kůncyntracyjny Majdanek. Po zdobyću mjasta bez Armijo Čyrwůno 22 lipca 1944 Lublin bez 163 dńi bůu tymčasowům stolicům Polski.
Terozki srogi uostřodek industryje a kulturalny. Noležy do Uńije Metropoliji Polskich.
Kluby športowe Motor Lublin a Lublinianka.


text:
Złota ryba
Złota ryba (serbsce tež Złoty karp; wědomostne mjeno Carassius gibelio forma auratus) je mała słódkowódna ryba. Słuša do swójby karpowych rybow (a z tym tež do rjada kosćowych rybow) a je jara woblubowane domjace zwěrjo a zdobom najstarše znate bjez někajkeho hospodarskeho wužitka. Znajmjeńša 120 plahowanskich družinow je dotal znate. Złote ryby móžeja starobu wot 20 do 30 lět docpěć druhdy samo starobu wot 40 lět. Złota ryba docpě wahu wot 1000 g; w někotrych padach docpěja samo 3000 g.
Napohlad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Złota ryba je čerwjeno-oranžojta do žołta a ma husto běłe abo čorne blaki. Ryby błyšća so złote. Docpěja dołhosć hač do 24 centimetrow, hdyž maja wjele městna samo hač do 50 centimetrow. Muske a žónske eksemplary njehodźa so wonkownje rozeznawać.
Žiwjenski rum[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Tute ryby njemóžeš w přirodźe nadeńć. Su čiste plahowanske ryby (Zuchtfische). Wone su w měrnych wodźiznach z wjele rostlinami žiwe, dźerža so pak tež w akwarijach. Dźensa so złote ryby po cyłym swěće dźerža.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo před lětstotkami so złota ryba prěnjotnje w Chinskej plahowaše. Jako prěni wopisa je Carl von Linné we 18. lětstotku. Spočatnje smědźachu jenož zemjenjo ryby plahować. Pozdźišo, někak w 13. lětstotku, měješe skoro kóždy dom hat abo basenk ze złotymi rybami. W 17. abo 18.lětstotka su so přez europskich wotkrywarjow złote ryby w Europje rozšěrili. Tež tam buchu jenož wot wyšich swójbow dźeržane.
Zastaranje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hdyž chceš sej złote ryby wobstarać, potom wobstaraj sej znajmjeńša 5 eksemplarow (ale nic wjac pola 1000 l) dokelž čuja so potom hakle derje. Dawaja 20-30 wšelake plahownske formy. Za złote ryby dyrbi hat znajmjeńša meter hłuboki być. Ryby su wšožrački. Woni trjebaja lochko požitnu jěsć (trjebaja wjele jědźe). Złote ryby maja kóčki jako njepřećelow, tohodla je radźomnje, zo so ryba před kóčkami škita. Dnowna woršta wot hata abo akwarija dyrbi ze šćerka wobstać a dyrbi so z mnohimi mócnymi rostlinami posadźeć.
Rozmnoženje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žonjace złote ryby połoža 500 do 3000 jejka, kotrež so hnydom wot muskich eksemplarow wopłodźa. Jejka dźerža na wodowych rostlinach. Po dwěmaj do třoch dnjach wulězu małe złote ryby, kotrež maja šěru-zelenu barbu. Hakle po 12 měsacach wuwiwaja najprjedy čornu, potom hakle złotu barbu a cyle na kóncu wuwiwaja hišće běłe blaki.
Zežiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Złote ryby su wšožrački. Žerja rady:
- larwy kuntworow
- wódne rostliny
- rybjacu picu
- wački
- wowsne tružki
- čwork
- kukuricu
- dafniju


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
Toś ta na žedne metody a didaktiske póstupowanja njewězana samostatna zběrka tekstow “Dolnoserbska literarna cytanka” wobstoj z dweju zwězkowu a ma w cełem 10 tematiskich kapitlow z 165 originalnymi dolnoserbskimi tekstami 67 wšakich awtor(k)ow k temam: W pśiroźe, Lubosć, Co žywjenje jo, Z mójogo žywjenja, Wjasele ze słowom, Naše jsy, Serbske mysli, Suseźi, Gronjaki a Hajaki, Šulske žywjenje. Do kuždego kapitla zawjeźo na swój part pśirědowana ilustracija. Na taki part prezentěrujo cytanka casowy wótrězk wót někak 150 lět eksistence dolnoserbskeje literatury a „pósrědnja historisku a bźezcasnu estetisku gódnotu literatury“ (C.P.). Zběrka jo bogate a atraktiwne žrědło za wudopołnjenje wědy wó dolnoserbskej literaturje a jeje zastupnikach a zastupnicach kaž teke wó kulturnohistoriskich kontekstach, socialnej situaciji serbskego luda a powšyknych towarišnostno-politiskich wobstojnosćach we Łužycy. Mały wědomnostny aparat co pódpěrowaś samostatnu zaběru z tekstami: biografiske daty awtor(k)ow, minimum sekundarneje literatury a dalšne pśispomnjeśa a rozkładowanja.


text:
Panoramas by Radosław Sobik
Kościół pw św. Barbary w Chorzowie
Kościół pw św. Barbary w Chorzowie
Kościół pw. św Piotra i Pawła w Tyńcu
Klasztor w Tyńcu / Muzeum
Kościół pw. św Piotra i Pawła w Tyńcu
Kraków ul. Grodzka (4)
Kraków Wawel (3)
Krakowski rynek - przed Bazyliką Mariacką (2)
Krakowski rynek (1)
Plac klasztorny w Tyńcu - przy studni - Benedyktyni
Plac klasztorny w Tyńcu - Benedyktyni
Zamek Orawski / Oravsky Hrad
Kościół parafialny Rybnik Chwałowice / pw. św Teresy
Sanktuarium Matki Boskiej Rudzkiej / Kaplica /
Poprawiona / fixed


text:
Jugosłowjańska
Jugosłowjańska jo nastała pó Prědnej swětowej wójnje z tegdy njewótwisnych kralojstwow Serbiskeje a Carneje Góry (Montenegro). Toś ten kraj jo gronił nejpjerwjej „Kralojstwo (Pódpołdnjowych) Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow. 1929 jo pomjenjował kral Aleksandr kraj „Kralojstwo Jugosłowjańska“. Pózdźej su słušali k toś tomu kralojstwu teke něgajšne prowincy Awstrisko-Hungorskego kejžorstwa kaž Bosniska a Hercegowina.
W lěśe 1943 su pśewzeli komunisty pód wjednistwom Josipa Broza “Tita” (1892-1980) móc. Wót něnto jo gronił kraj “Socialistiska zwězkowa republika Jugoslawija”. Stolica kraja jo była Běłogrod (Beograd), wót jo tam se wšo centralnje wóžeł. Tamnjejše stolicy kaž Zagreb (Chorwatska), Ljubljana (Słowjeńska), Sarajewo (Bosniska), Skopje (Makedońska) a Podgorica (Carna Góra) njejsu měli nic groniś. Kosovo se ako serbiska prowinca jo wobglědowało a hyšći wobglědujo.
Zachopjeńk 90tych lět Socialistiska Republika Jugosłowjańska jo rozpadnuła, což njewóstała bźez wójny: Nejpjerwjej w Słowjeńskej (źaseś dnjow), pótom w Chorwatskej, někak rownocasnje w Makedońskej a naposledk w Bosniskej (1995). Carna Góra a Kosovo (wětšyna albańskeje ludnosći) stej wostałej abo skerjej stej musałej ze Serbiskej gromaźe w nowej “Zwězkowej Republice Jugoslawija wostaś – njejsu měli pak dalej žedne pšawa. 1998 jo se wótměł slědna wójna a to na Kosovo polu. Pó wótsajźenju prezidenta Južnosłowjanskeje Slobodana Miloševića w lěśe 2000 jo se stało Vojislav Koštunica z prezidentom Južnosłowjanskeje. W lěśe 2003 jo se napórał nowy stat “Srbija i Crna Gora”. Serbiska a Carna Góra stej z tym nutśikownopolitiski samostatnej (w Carnej Górje płaśa z Euro) wenkownopolitiski se Carna Góra hyšći pśez Běłogrod zastupujo. Lětosa kśě w Carnej Górje wó dopołnej njewótwisnosći wótgłosowaś. Pó internacionalne pšawa łamajucej wójnje NATO w lěśe 1999, na kótarejž jo se mjaz drugimi teke Nimska wobźěliła, kněžy w Kosovje něnto UN. Ale teke Kosovo co se zesamostatniś.


text:
Szwecyjŏ
Szwecyjŏ (szwedz. Sverige), ôficjalnie Krōlestwo Szwecyje (szwedz. Konungariket Sverige) – nordycke państwo na Skandynawskim Pōłwyspie we Pōłnocnyj Ojropie. Mŏ granicã z Norwygijōm na zachodzie a Finlandyjōm na wschodzie, je tyż skuplowanŏ z Danijōm bez most Øresund.
Szwecyjŏ mŏ 450 295 km² a skirz tego je to trzeci nojsrogszy podle wiyrchnie sztat Ojropejskij Unije. Miyszkŏ sam kole 9,4 milijōna ludzi. Je to państwo z małōm tyngościōm zaludniyniŏ – 21 per./km² – a cołkŏ populacyjŏ je skōncyntrowanŏ w połedniowyj tajli. Wiyncyj jak 85% populacyje żyje we miejskich zōnach. Stolicōm Szwecyje je Sztokholm, kery je aji nojsrogszym szwedzkim miastym.
Jako samostanowiōny a jednolity krej Szwecyjŏ powstała we strzedniowieczu. We XVII stoleciu istniało Szwedzke Imperium a patrziło ôno do nojważniyjszych państw Ojropy. Mocka podbitych terynōw straciyła we XVIII a XIX stolyciu, miyndzy inkszymi Finlandyjõ lŏ Rusyje we 1809. Ôstatniŏ wojna, we keryj bojowała Szwecyjŏ bōła we 1814, kej wmusiyła Norwygiji persōnalnõ unijõ (do 1905). Ôd wtedy je to neutralne państwo. Z Ojropejskōm Unijōm sie skuplowała we 1995, je tyż czōnkym OECD.
Dzisiŏ Szwecyjŏ je kōnstytucyjnŏ mōnarchijŏ z parlamyntarnōm dymokracyjōm i fest rozwiniyntōm gospodarkōm. Mŏ trzeci plac w Democracy Index rychtowanym ôd cajtōngu The Economist a dziywiōnty w Indeksie HDI. We 2010 roku miała nojgibcijszy ekōnōmiczny wezrost a nojsrogszy poziōm innowacyjności w Ojropie. Światowe Ekōnōmiczne Forum uznało jã za nojbarzij kōnkuryncyjny ojropejski sztat.


text:
Budyšin (SN/MWj). K lětušej 30. róčnicy zjednoćenja Němskeje dožiwi Budyšin wosebitu premjeru. Dźewjeć wšelakich křesćanskich wosadow a iniciatiwow města organizuje 3. oktobra za Budyšanow wjacore zarjadowanja. Aktualnych postajenjow hygieny dla njemóža program za telko ludźi kaž spočatnje předwidźane na Žitnych wikach přewjesć, ale přepołožichu jón na Třělnišćo. Program saha wot kreatiwneje dźěćaceje zaběry přez ekumenisku dźaknu nutrnosć hač k zhromadnemu spěwanju ze swěčkami w ruce.
Kaž organizatorojo informuja, započnje so w 16 hodź. pisany program za dźěći z dźiwadłom, hrami a hudźbu. Pódla budźe law Moki, wot kotrehož dźěći zhonja, kak je před wjace hač 30 lětami murja padnyła a kak móhli špatne murje w dźensnišim wobswěće přewinyć.


text:
Osijek
Osijek (madźarsce Eszék, němsce Esseg abo Essegg) je štwórte najwjetše město Chorwatskeje.
Osijek leži při brjoze Drawy na wuchodźe historiskeho chorwatskeho regiona Sławonskeje, něhdźe 20 kilometrow před wuliwom Drawy do Dunaja, a ma po ludličenju 2011 něhdźe 108.000 wobydlerjow. Wjetšinu wobydlerstwa staja z 88,58% Chorwaća. Při ludličenju 1991 měješe Osijek z předměstami hišće 130.000 wobydlerjow.
Město je zarjadniske sydło županije Osijek-Baranja a hospodarske a kulturelne srjedźišćo Sławonskeje.
Město ma wjacore něhdy samostatne jadra: Stare město abo twjerdźizna (chor. Tvrđa), Hornje město (Gornji grad), woprawdźity dźenšniši centrum, a Delnje město (Donji grad).
Nimo mnohich muzejow a dźiwadłow ma Osijek tež uniwersitu.
W Osijeku nadeńdźe so wjele parkow. Blisko je přirodny park Kopački rit, drje najwjetša přirodnje zdźeržana bahnowa krajina w srjedźnej Europje, a winowe město Erdut.
Měšćanske partnerstwa a přećelstwaWobdźěłać
Osijek haji ze slědowacymi městami měšćanske partnerstwo:
WobrazyWobdźěłać
- Móst w Osijeku
- Cyrkej w Osijeku


text:
Francek Fyrtok 10.02.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie!
Iże kupa mōm roboty, nie potrzebuja ci pisać, ale jeszcze nie wiesz tego, iże mie wybrali do kōmitetu parytetycznego, niby na zastympcy, ale ci padōm, że tyn pierszy nie chce sie ôschorować i nie moga zarobić dyet. Jest ech jyno przi nadzieji, iże przeca zachoruje, że go zastōmpia, że zarobia, a potym sie urżna jak Ulitz. Joch tam taki nie jest, żebych dzioucha sprzedoł, bo dzioucha jest wiyncej wort niż piōntka; a Ulitzka jest miglanc a jak kto nie wirzi, niech sie spyto ks. Bernatzkego, bo społym chodzili do gimnazyje w Raciborzu. Nie wiym czy sie Ulitzka już zgodził za swojōm gospodyniōm i czy Quester kupił nowo kipa swojej libście, a Urbanek jak sie nie żyni tak sie nie żyni, bo mo strach, iże po plebiscycie bydzie majtać do Niymiec. Quester pado, iże jest oberślōnskim chacharym, a przeca urodził sie na pioskach brandynburskich.
Te Ôstatki prziszły jakby naswalnie. Jo ci chodza z muzyki na bol, z bolu na wesele, a z weselo na cōmber. Tobie Hanysie wszystko moga pedzieć, boś porzōndny Kocynder. Martwia sie, bo libsty mi ôdkozały, a na policyji mi nie chcōm, dać karty legitymacyjnej, bo, padajōm, iżech nie meldowany. Żodyn Kocynder, jak mieszko w rula abo pod hołdōm nie melduje sie, to policyjo mo tam iść i wszystkich zapisać, a że tego nie zrobiła, to jōm trzeba postawić do kapusty.
Ulitzka jest gryfny ze zadku i nie bydzie mōgł głosować, bo pochodzi z Moraw. Ale ôn by chcioł przi plebiscycie ôddać głos za wszystke strōny. W Bytōmiu Francuzi mieli radość, bo zabrali Niymcōm cały wagōn gwerōw i granatōw a Quester zachorowoł, bo go tak śmigło, ża ô mało nie ôsiwioł i zaroz pojechoł do „doktora” (VI A. K.) do Brzegu i Wrocławia.
Nasza Klachula jest roz dobro baba. Ta gościna u niej była tako fajno, ża ani Wiluś za dobrych czasōw tak nie jodoł. Był sōm szmalec i krupnioki. A jej dziouchy jeszcze fajniejsze. Z tōm jednōm to bych sie i ôżynił, ale kedy nie mōm łōżka i szranku, a jak ône poradzm tańczyć! Dyć wiesz, boś też spuszczoł kreple i szczyrziłeś sie do klachuli, ale żeś jyno trojoka z niōm tańćzył, to ci mōm za złe. Joch fyrtoł cało noc a dziouchy jeszcze nie miały dość. Za mojego staroszka to sie śpiewało „Kej ôstatki to ôstatki, niech sie trzynsōm wszystke zadki” – a ty i KArlik toście nogami zagmyrdali jyno wolnego i trojoka. Jak Gustlik groł:
Miała baba czorno kura
Miała baba tulitumfajtum tulitumfajtum
Czorno kura
A ta kura młode miała,
A ta kura tulitumfajtum tulitumfajtum
Młode miała –
to dziouchy Pyscycki chchiały sie przeluftować, ale Karlik, jak zawsze znojdł sie tam kaj go nie potrzeba i zaczōn je malować. – Ôj były to ôstatki! Byda ich pamiyntoł długo, bo z tydziyń byda po nich ôdpoczywoł.
Iżech nie wszystke moje libsty wytańczył na ôstatki, to już nie moja wina. Z jednōm głowōm nie moga być na wszystkich weselach. Czasu nie mōm, bo trzeba chytać fałszywe kartki legitymacyjne. Jużech chycił piyńć i polski Kmisaryat do mi nagroda. Teroz sie kryncōm Niymki kola mie, a cōż, kedy berdye chcōm zaroz take boa, żeby sie przikryć ajnsznyt do bluzy. Z piyńciu Niymkami zrobiłynch weta, iże ich szacōw dostana w zymby za fałszywe legitymacye i jużech trzi wety wygroł i to trzi flaszki ajerkōniaku. Zabier Pyscycka ale z dziouchami i Karlika do mie, to se te ôstatki jeszcze ôblejymy.
Francek Fyrtok.


text:
Prašyjca
Prašyjca (němsce Schönheide) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do Grodka. Do toho bě hižo wot 1974 gmejnski dźěl Syjka. Leži wuchodnje Grodkowskeho centruma při Mužakowskej krajnej dróze (B156), jenož połdra kilometra wot sakskeje hranicy a ma něhdźe sto wobydlerjow.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 131 wobydlerjow, z nich 127 Serbow (97 %) a štyrjo Němcy.[2] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 4 %.[3]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2019; Ortsteile der Stadt Spremberg na oficielnej webstronje Grodka (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 125. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 264. [173 wobydlerjow, z nich 5 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 2 z pasiwnymi, 0 serbskich dźěći a młodostnych, 166 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Prašyjca w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)


text:
Berlin (B/SN). Posołka reformacije Margot Käßmann žada sej hladajo na ekumeniske přibliženje wuznaće k trajnym rozdźělam ke katolskej cyrkwi. „W konfesionelnych rozdźělach chowa so tež kreatiwna móc“, rjekny 58lětna teologowka. „Zjednoćena cyrkej by runje tak wostudła była kaž zjednoćena strona.“ Něhdyša biskopka a předsydka rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej mjenowaše na přikład bamžowstwo, česćowanje swj. Marije kaž tež zrozumjenje cyrkwje a eucharistije jako trajne diferency.
Křesćenjo maja so dźeń a ćešo