text:
Teroźny Ślonsk je krajŷm, we kierym jego autochtony som coroz barżyj gorszym zortŷm obywateli. Ani we jego polskij, ani we czeskij tajle niŷ majom nos w zocy. Ślonskij kultury, samoidentyfikacje, gyszichty. A tym barżyj blank inakszego ȏd polskigo mustra regiyrowanio a administrowanio.
Partia Ślonzoki Razem je ȏdpowiedziom na ta sytuacyjo! Partia Ślonzoki Razem włazi do polityki skirz tego, coby na kożdym jej poziomie mieć starość o te, fundamentalne do nos, gyszefty:
Samomianowani
Gyszichta a kultura
Ślonsko godka (kiero jedni mianujom włosnom godkom a insi ino dialektym)
Edukacjo regionalno
Województwo richtig ślonski.
Juże godnij, jak 20 lot Ślonzoki majom starość o uznanie nos jako grupa etniczno, nacyjo, etniczno myńszość. Bez te roki zrychtowali my pora organizacyj ślonskij nacyje, narychtowali zmiany we polskich zakonach, sebrali pode tymi projektami 140 000 unterszriftow. Psinco to dało! Tera czas, coby ze postulatami tymi iś do polityki. I godać wyraźnie: bydymy społupracować ze kożdym, fto pomoże nom ta sprawa ciś do przodku. Ze tym, fto we tym pomogoł nom niŷ bydzie, we inszych geszeftach tyż społupracować niŷ bydymy.
Gyszichta. Dali my sie Polokom spodobać, co naszo gyszichta je jednako ze polskom. Ślonzokom a Polokom trzeja durś spominać, co to niy je prowda. Od XII do XX storoczo niy mieli my ze Polskom nic spulnego krom wojyn, kiere my ze Polskom wiedli. Bez 800 lot naszo kultura rodziła sie a rozwijała blank inakszyj jak Polsko. Baji tako autonomio – niy je prowdom, co chcymy autonomie skirz tego, co mieli my jom za Saryj Polski, we rokach 1922-1939. Chcymy jom skuli tego, co chneda cołko nasza geszichta, to geszichta Ślonska autonomicznego, we państwie czeskim, austriackim. Od XV do XVIII storoczo mieli my autonomio ze Sejmym Ślonskim. Wziyni nom ja dziepiyro Prusoki.
Nacyjo, kiero przepomni swojij geszichty, traci tyż włosne samomianowani, autoidentyfikacjo. Bestuż naszo partyjo idzie do polityki, coby muc społudecydować o standardach polityki historycznŷj na Wiyrchnim Ślonsku.
Godka – jednom ze nojważniejszych tajli samomianowanio je godka. Kiej przepomnisz swoji godki, przepomnisz tyż, kim eś je! Som my piyrszom politycznom ogranizacjom na Ślonsku, kiero niy ino godo o chroniyniu godki – ale tyż sama rychtuje we nij swoji dokumenty, kiero we ni rajcuje. Skuli tegom co my som jedynom partiom ślonskom a niy polskom na Ślonsku.
Deklarujymy, co wdycki we polityce bydymy godać po ślonsku! Coby pokozać, iże to niy je, jakby nom chcieli wciś, godka domowo, godka prywatno – ino rychtyczno godka autochtonów Wierchnigo Ślonska. My się jij niy wyrzekomy, my jom richtig momy we zocy, pszajemy jij.
I jak ze geszichtom – idymy do polityki, coby naszyj godce nadać we regionie tako ranga, jako sam winna mieć. Kiej we Warszawie oboczom, co sam we amtach rychtuje się po ślonsku dokumenty, co sam godka odżywo – uwdy bydom yntliś musieli jom uznać!
Edukacje regionalnyj. Coby śląskie bajtle wiedziały – jak to pedziała polsko poetka – „skąd nasz ród”. Nale naszo wizja edukacje regionalnyj to niy je jedna abo dwie lekcje we tydniu. My chcymy takigo mustra, co o regionie godo się na kożdyj lekcje. Na biologie, matematyce, fizyce, chemie. Zawdy idzie choby spomnieć, co chop, kiery wynod taki abo inakszy dinks boł samstond. Uwdy bajtle oboczom, jaki srogi je nasz udział we europejskij cywilizacje. Poranoście Ślonzoków, kierzy nafasowali Prymio Nobla – to ino maluśki koncek tego naszego udziału.
Niy trzeja ani godać, co ni mo sie nic do godki we materie edukacje regionalnyj – i tyż skuli tego idymy do polityki!
Teroźne województwo ślonski je takie ino ze miana. 52% jego terytorium to niy je żodyn Ślonsk ino Małopolska. Ze wtoryj zajty – ni ma we nim Opolo, stolicy Wiyrchnigo Ślonska.Ni ma cołkij zachodnij tajle, kiero tera je we województwie opolskim. Do nos ni ma województwa ślonskigo bez Opolo a ze Sosnowcem, Częstochową, Żywcem. Bydymy korzystać ze kożdyj okazje, coby spomogać tych, kierzy niy som Ślonskiym a bydom chcieli iś od nos weg. Bydymy korzystać tyż ze kożdyj przileżytości, coby sebrać do kupy wszyjski górnośląski ziymie. To pionte ze przikazań naszyj partie.
My niy chcymy osprawiać, co nasz program to innowacyjność, godnij geltu do Ślonska a inaksze fizymatynta. Kożdy przeca chce być innowacyjny a mieć godnij geltu do sia a do swojigo hajmatu! I kożdo tako inicjatywa wdycki poprymy. My godomy, co je do nos nojważniejsze. Do nos, niy mieszkańców województwa śląskiego ino Ślonzokow. Autochtonów, kierzy bez storocza zbudowali ta bogato kraina a tera muszom paczeć, jak ona ze kożdym rokiym je coroz barżyj biydnom prowincjom.
Kiej ta tendyncjo juże bydzie się zwyrtać, uwdy upomnymy się tyż o autonomio. Ale dziepiyro uwdy, kiej kożdy, fto sam przijedzie, oboczy, co sam na sztrekach je inszo godka, co sam sie mo inszych bohaterow, co sam Polok poczuje się choć trocha, jakby pojechoł za grenica. Ino uwdy Polok spokopi czamu trzeja nom autonomio dać.
Dugo cesta przed nami. Ale erbli my trocha ze rostomaitych kultur. Zacytowali my sam już polsko poetka, tuż na koniec ze inakszy, a tyż bliskij nom, kultury. Niymce padajom: Langsam aber sicher!”. I tak tyż po tyj ceście ku ślonskimu rozbudzyniu pudymy.
Sto rokuw nazod cesta ta wskozali nom wielgi ślonski patrioty, kierzy chcieli suwerennego ślonskigo państwa: Kożdoń,. Latacz a inaksi. My dzisio o secesje od Polski niy myślymy, bo przeca Poloków je sam u nos już godnij jak nos. Tera Ślonsk to tyż hajmat tych Przybycinów ze cołkij Polski. I my som ich radzi – jednako eli mo to być spulny hajmat, oni muszom uwożać tyż nos.
A bydom uwożać, eli Ślonzoki sam u sia bydom welować na partie ślonski a niy polski. Bo ino richtig śląsko partia poradzi mieć starość o ślonski gyszefty.


c: text/html

text:
Kilimandżaro
Spůłrzyndne: 03°04' S 37°21' E
Kilimandżaro to je gůra we Tanzańiji, przi grańicy ze Kyńijům. Je to nojwyższo gůra we Africe. Mo trzi wjyrchy, kożdy ś ńich to je downy wulkůn:
- Uhuru na wulkůńe Kibo, wysoki na 5895 m n.p.m.
- Mawenzi - 5150 m n.p.m.
- Shira - 3940 m n.p.m.
Pjyrszy roz zdobyto we 1889 roku uod Hansa Meyera a Ludwiga Purtschellera. We 1921 utworzůno sam rezerwat przirody, a uod 1973 Narůdowy Park - Kilimanjaro National Park, kery mo 753 km² wjyrchu. Uod 1987 je uůn wpisany na Lista śwjatowygo dźedźictwa uod UNESCO.
Przi samym wjyrchu na wjyrchu ůng. 4 km² zalygo śńyg.
Mimo aże Kilimandżaro je we Tanzańiji, bezma cołke dochody ze turystyki dostowo Kyńijo, bez cůż prziszło pora razůw do kůnfliktu mjyndzy tymi państwůma.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
»Kaž kóždy z nas wšědnje swoje puće chodźi a wróćo zhladujo z pomjatka swojich žiwjenskich wobstejnosćow čerpa, tak wobsedźi kóždy lud swoju topografiju. Tajka karta je žiwa z jeho zhromadneho pomjatka.« Tole napisa Alfons Frencl w předsłowje swojeje knihi »Daloko preč a cyle blisko« (2004). Na rysowanju a wudospołnjenju tajkeje serbskeje a zdobom łužiskeje karty je čas žiwjenja dźěłał. Lětsa by 14. decembra woswjećił swoje 75. narodniny.
Alfons Frencl narodźi so 1946 w Róžeńće. Nan měješe ratarstwo a rěznistwo, mać zastarowaše domjacnosć a korčmičku. Wón maturowaše na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje a studowaše w Lipsku slawistiku a pedagogiku. Wot lěta 1970 skutkowaše jako wučer w Ralbicach. Spočatk lěta 2007 poda so na wuměnk. Wjele lět njebě jemu hižo popřate. Wón zemrě 27. nazymnika 2015 w Drježdźanach.
W domjacym Róžeńće njebě za njeho swět ke kóncej. Nawopak, přeco zaso ćehnješe jeho do swěta won. Poby na nimale wšěch kontinentach. Zwěrju sej prajić, zo bě krute zakorjenjenje w domjacym swěće wuchadźišćo žedźby za dalokim swětom. Ale to njedosaha. Je chcył serbskemu čitarjej přewodnik do ruki dać, kiž móhł wobohaćić jeho stawizniske wědomje a wědu wo skutkach a slědach serbskich a łužiskich krajanow. Takle je pisał na topografiji serbskeho luda geografisce: »Derje je wědźeć, na kotrej zemi a w kotrym susodstwje generacijow smy žiwi. Nic mjenje nam a druhim tyje wědźenje wo wšelakorych splećenjach z dalšim swětom. A tón započina so hnydom wokoło róžka.« A stawiznisce: Wona karta »je woznamjenjena přez wosebite podawki, kiž wučinjeja poćahi kraja a jeho ludźi ze zašłosće do přitomnosće.« Ze swojimi knihami, přednoškami, rozhłosowymi a nowinskimi přinoškami je swoju wědu a swoje dopóznaća dale dawał tym mnohim, kiž wo nje rodźachu.


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
CD Kikerahi 2 wušła
Spěwnik z CD "Kikerahi, biło je tři" wuńdźe hižo lěta 2004, tola tež dźensa hišće so rady kupuje. Nětko je Leńka Thomasowa dalšich 33 titlow spěwnika za druhu cejdejku zestajiła, z kotrychž so 18 spěwčkow instrumentalnje wobdźěła a nowo nahrawa.
Na tym sobu skutkowali su dźěći serbskich pěstowarnjow z Budyšina, Chrósćic, Malešec, Rownoho a Worklec kaž tež šulerjo SZŠ Budyšin a horta Pančicy-Kukow. Nowum je, zo su so přidali wšitke 33 playbackow prěnjeje a druheje cejdejki, kotrež su z pomocu Załožby za serbski lud nowe nastali. Dźěćom, wosebje předšulskim, ale tež staršim a kubłarkam předleži z tym spodobny a wšelako wužiwajomny zynkonošak.
wudawaćelej: Załožba za serbski lud a Rěčny centrum WITAJ
płaćizna:12,00 €


text:
Kónc awgusta skónči so doba 9eurowskeho tiketa za wužiwanje regionalnych busow a ćahow po cyłej Němskej. Kak posudźujeće tutu móžnosć? Naši redaktorojo su so k temje naprašowali.
Michał Donat z Chrósćic: Lipšćanscy studenća płaća kóždy semester přinošk za wužiwanje regionalneho wobchada w měsće a kołowokoło njeho. Spočatk junija bu płaćiwosć studentskeho tiketa na cyłu Němsku rozšěrjena. Tuž njetrjebach sej tiket ani kupić. W zašłych třoch měsacach sym husćišo hač hewak z ćahom jězdźił.
Weronika Žurowa z Lejna: Na tajki poskitk sym hižo dołho čakała, a to wosebje, dokelž leži mi škit klimy na wutrobje. Wobstaranje a wužiwanje tiketa bě bjez problemow. Busy njeběchu přepjelnjene, wšo je derje fungowało, znajmjeńša na mojej čarje. Po mojim zdaću su tajke poskitki dobry puć, mnóstwo awtow na pućach a tak škódne wotpłuny redukować.


text:
Pó wobšyrnych twaŕskich źěłach we wustajaŕnjach jo se Słowjańske groźišćo Raduš kóńc awgusta 2020 nowo wótwóriło. Archeologowka Katharina Schmeiduch jo wót julija wědomnostna sobuźěłaśeŕka w muzeumje, kótaryž do města Wětošowa słuša. Katrin Čornakec jo se z njeju rozgranjała wó jeje wuwiśu, wó archeologiji a nadawkach na jeje nowem měsće statkowanja.Kak jo se Waša zagórjetosć za archeologiju zbuźiła?
Mójej starjejšej w Barlinju stej měłej stare wěcy a meble. Z nima som teke pśecej rada do muzejow šła, wónej pak njejstej žednogo archeologiju-spleena měłej. Weto smy byli na pśikład w Prignicy, aby sebje woglědali ten kralojski row wót Seddina. Abo dopomnjejom se na bagnowe śěła w Dolnosakskem krajnem muzeju w Hannoverje. Mimo togo som z nima cesćej była na srjejźowěkowych markach a stakim pśistup do toś teje sceny dostała. Mój zajm za starodawne wěcy njejo žednje pópušćił. Togodla som se rozsuźiła za studium archeologije na Lichej uniwersiśe w Barlinju. Pópšawem som kśěła pśecej wence źěłaś, sama pytaś za namakankami a je na swětło pśinjasć, dokumentěrowaś a wó tom pśemyslowaś. A pśez wurywanja za cas mójogo studiuma, źož som źěłała we wuglowych jamach a we wobceŕku nastawajuceje trase za płun OPAL a Łužycu bližej zeznawała, som starcyła na temu zukowe šćerkotawy (Tonrasseln). Wóni su byli pón teke tema mójogo magisterskego a mójogo doktorskego źěła, kótarež něnto pišom.


text:
Kubłanske wužadanja rozjimali
Kiel. Čłonojo Mjeńšinoweje rada štyrjoch awtochtonych mjeńšin w Němskej su so na swojim posedźenju wčera w Kielu mjez druhim ze społnomócnjenym za mjeńšiny w najsewjernišim kraju Němskeje Johannesom Callsenom rozmołwjeli, kaž jednaćelka Domowiny Judith Šołćina zdźěli. Wužadanja na polu kubłanja tam bydlacych Sewjernych Frizow bě we wuměnje myslow dominowaca tema.
Interkulturne tydźenje
Budyšin. Wot jutřišeho hač do 9. oktobra wotměja so w Budyskim wokrjesu znowa Interkulturne tydźenje. Ze Swjedźenjom zetkawanja chcedźa je jutře na Budyskich Žitnych wikach oficialnje zahajić. Wšitcy wobydlerjo su ze swojimi wšelakorymi kulturami, rěčemi, nabožinami a identitami přeprošeni, při mnohich blidach do rozmołwy přińć.
Rusojo w Čěskej přećiwo Putinej


text:
Rozrost katolskeje cyrkwje w Sakskej mjez industrializaciju, imigraciju a antislawizmom na přikładźe Michała HórnikaCyrkej w Hajnicach Foto: Serbski kulturny archiwW druhej połojcy 19. lětstotka wuwi so Sakska w běhu mało lětdźesatkow k wysoko industrializowanemu krajej. Tole njeby móžno było bjez tysacorych wukrajnych dźěłaćerjow a dźěłaćerkow, kiž w ratarstwje, rjemjesle a hórnistwje, w fabrikach a škleńčernjach abo při twarje železnicy dźěłachu. Někotři z přićehnjenych dźěłaćerjow běchu kwalifikowani fachowcy a derje zasłužichu, wjetšina pak měješe sej swój wšědny chlěb ćežko zasłužić. Dźěłaćerjo pochadźachu přewažnje z dźensnišeje Pólskeje a Čěskeje, wšelcy tež z Italskeje abo Francoskeje. Někotři z nich so trajnje w Sakskej zasydlichu, druzy pak jeno (wospjet) na wobmjezowany čas na dźěło přichadźachu. Znata je we Łužicy Porakowa předźernja w Hajnicach, hdźež hłownje Češa přistajeni běchu. Pokazać móhło so pak tež na wsy wokoło Lubija, hdźež stotki Polakow w ratarstwje słužachu abo na kónčinu mjez Njedźichowom a Rólanami, hdźež pólske a čěske kolonije industrijowych dźěłaćerjow nastachu. Jeničce mjez Radworjom a Zdźěrju zličichu w lěće 1912 wokoło 350 pólskich sezonowych dźěłaćerjow w ratarstwje a w kaolinowych jamach wokoło Chrósta dźěłaše wokoło 200 dźěłaćerjow ze susodneju krajow. Situaciju w Rudnych horach abo we wulkoměstach kaž Kamjenicy, Šwikawje, Lipsku abo Drježdźanach móžemy sej podobnje předstajić. Wjetšina tysacorych imigrantow-dźěłaćerjow w Sakskej bě katolskeho wěrywuznaća a ma wulki podźěl na rozwiću katolskich cyrkwinskich strukturow kónc 19. lětstotka.1 Bě katolske žiwjenje w ewangelskej Sakskej hač dotal přewažnje na Drježdźanski dwór a łužiske wosady wobmjezowane, załožichu so w druhej połojcy 19. lětstotka po cyłej Sakskej nowe wosadne struktury a twarjachu so kapały, cyrkwje, fary a šule.
Wulki dźěl serbskich katolskich duchownych, kiž běchu so za čas studija w Praze (wšo)słowjanskeho ducha nasrěbali, so samozrozumliwje słowjanskim dźěłaćerjam w jich maćeršćinje přiwobroći a spyta jim tak čwak domizny w cuzbje stworić: hač bě to přećelne słowo po kemšach, pomoc při wobchadźe z němskimi zarjadami, słuchanje spowědźe abo swjećenje kemšow w pólskej a čěskej abo tež italskej (Michał Hórnik) a francoskej (Jakub Buk) rěči. Někotři duchowni, tak na přikład Hórnik, Jakub Bart-Ćišinski abo Jakub Šewčik, tež prawidłownje před sudnistwom jako tołmačerjo skutkowachu. Tak přełožowaše Hórnik z čěšćiny, pólšćiny, francošćiny a italšćiny.2 Jako w Budyšinje tež tołmačerja za madźaršćinu pytachu, prócowaše so Hórnik tež tutu rěč nawuknyć.3
Tekst a kontekst serbskeho pokěrluša
Z Koćiny
Jěł je Bóh wjeršeń do městačka
na swojim zelenym wozyčku,
... haj, wozyčku.
Do pół je městačka njepřišoł,
wosrjedźa městačka pozastał,
... haj, pozastał.
Nichtón tam k njemu won njepřińdźe,
štož jenož jedyn stary měšnik,
... haj, stary měšnik.
»Čohodla płačeš, ty syno Boži?«
»Kaha ja płakaći njedyrbju,
... haj, njedyrbju?
Wóše tóh’ městačka wulke znamjo,
wulke mi znamjo, haj, krawy mječ,
... haj, krawy mječ.
Na jednym boku je krawy mječ,
na druhim boku je čorny křiž,
... haj, čorny křiž.«
»Na čo tón krawy mječ pokazuje?«
»Pokaže, pokaže wulku wójnu,
haj, wulku wójnu.«
»Na čo tón čorny křiž pokazuje?«
»Pokaže, pokaže wulki mór,
haj, wulki hłód.
Zo budźa maćerje dźěći jěsć,
hišćen je njebudźa we měri jěsć,
... haj, we měri jěsć.
Budźe so zebrać tón mały knajb,
hišćen je budźe jim z rukow wudrěć,
... haj, z rukow wudrěć.«
Nimo tam ćehnjechu wojacy,
z cuzeho kraja mi wojacy,
... haj, wojacy.
Hdyž so pak za městačkom wohladnychu,
ničo tam wjace njesłyšachu,
... haj, njesłyšachu,
štož starych ludźi wulki hołk,
małych tych dźěći wulki křik,
... haj, wulki křik.
Nimo tam jědźichu fórmani,
z cuzeho kraja mi fórmani,
Ličba Serbow bu po kóncu Druheje swětoweje wójny na něhdźe 100.000 přisłušnikow trochowana, mjez nimi něhdźe 12–15.000 katolikow. Mjeztym zo w slědowacych lětdźesatkach mjez ewangelskimi Serbami ličba serbsce rěčacych sylnje woteběraše, suma katolskich Serbow jenož poměrnje snadnje spadowaše. Cyłkownje dźewjeć serbskich katolskich parochijow bě z wuwzaćom Kulowskeje wosady (dieceza Zhorjelc) biskopstwu Mišno resp. wot 1980 Drježdźany-Mišno přirjadowanych. K nim słušachu wosady w Budyšinje (wosada Našeje lubeje knjenje), Chrósćicach, Njebjelčicach, Wotrowje, Radworju, Ralbicach, Zdźěri (1923–2005 samostatna), Baćonju a ta w Kulowje.
Tola tež w katolskej kónčinje dóńdźe po 1945 přez zasydlenje němskorěčnych wuhnatych k sylnišemu etniskemu změšenju. Hinak hač w ewangelskim sydlenskim rumje nawukny wjetšina němskich wuhnatych młódšeje generacije, tež dźakowano serbskorěčnej wučbje a prawidłownym serbskim Božim słužbam, aktiwnje serbsku rěč. Ze stron Mišnjanskeho biskopstwoweho wjednistwa bu hižo krótko po kóncu wójny wobzamknjene, dwurěčne fary 1940 namócnje přesadźenym serbskim duchownym wróćo dać. Wróćopřesadźenje, zdźěla tež nowowobsadźenje farskich městnow ze serbskimi duchownymi so skónčnje jara zasobu w lěću a nazymje 1945 přewjedźe.2 Z tym běchu serbske dušepastyrstwo, serbske Bože słužby a cyrkwinska wučba za młódšu generaciju zaručene. Nabožna wučba bě zaso w serbskej rěči a tež dźěćace a šulerske kemše wotměwachu so zaso w maćernej rěči.3
Wjace hač 60 Serbowkow a Serbow poda so w słužbje Ochranowskeje bratrowskeje jednoty na misionsku słužbu. Mało z nich wosta tak z Łužicu a serbskim zjawnym žiwjenjom zwjazany kaž tibetski misionar August Hermann Francke. Přez lětdźesatki bě ze swěrnym čłonom Maćicy a wospjet přewostaji Serbskemu muzejej wjetšu ličbu tibetskich pismow a objektow. Mjez tibetologami a w bratrowskej jednoće so mjeno Augusta Herrmanna Francki hač do dźensnišeho česći. Jeho dźěło je mnohim zakład a wuchadźišćo dalšich slědźenjow. Serbski swět pak prominentneho Maćicarja a spěchowarja Serbskeho muzeja bórze zabywaše. Tak njejewi so w serbskich medijach ani noticka wo jeho smjerći. W tutym nastawku chcu žiwjenski puć mało znateho Maćicarja rysować a tibetsku zběrku předstajić, kiž je k wurjadnym drohoćinkam Serbskeho muzeja słušała.Portret Augusta Hermanna Francki Reprodukcija: Lubina Malinkowa
August Hermann Francke narodźi so 5. nowembra 1870 w městačku Gnadenfrei, dźensa Piława Górna w Pólskej. Městačko słušeše k šleziskim sydlišćam bratrowskeje jednoty a tež swójba Francke bě sobustaw tuteje swobodneje cyrkwje. Nan wobsedźeše w Gnadenfreiu wuspěšnu barbjernju tekstilijow. Pućowansko-misionarsku žiłku bě August Hermann wot dźěda Christiana Friedricha zdźědźił, kiž bě jako misionar w Južnej Africe skutkował. Byrnjež mjeno to sugerowało, njebě misionar Francke z Augustom Hermannom Francku (1663–1727), załožićelom Franckowych wustawow w Halle nad Solawu, přiwuzny. Pietizmej a misionskemu hibanju pak bě runje tak kaž wony přichileny. Po wuchodźenju šule wopyta Francke wučerski a misionski wustaw w Niskej, hdźež so na słužbu w bratrowskej jednoće přihotowa.
Njewěm, hač běchu blisko delanskeje wsy Sernjany něhdy wosebje wjele sornow (sernow). Ale nětko wěm, zo znajmjeńša jedyn Sernjančan wěri, zo mjeno wsy ze słowom sorna ničo zhromadneho nima.1 Pawoł Rota kritizuje znateho ludowědnika a rěčespytnika Arnošta Muku, zo njepytaše w Pfulowym słowniku dale, jako je słowo serna našoł. Jemu a tež »mjenowědnikam« wumjetuje, zo pječa njepřirunowachu dosć z mjenami druhich rěčow a zo tohodla njejsu na to přišli, zo je mjeno Sernjany, z historiskimi dokładami Czscherna a Zerna wotwodźene wot ćerń. Awtor tuž derje wě, kak wažne je přirunowanje za mjenowědnikow.
Haj, jelizo dźe w mjenowědźe wo rěčespytne hladanišćo, je to předewšěm wěc t. mj. historisce přirunowaceho rěčespyta. Ale – přirunować je móhłrjec trjeba prěki a podłu! Čehodla na př. wobkedźbować z móžnych čěskich přirunowanskich městnostnych mjenow jenož Trní, wotwodźene wot trn = ćerń, a nic tež Srní, wot srna = sorna (serna)? Runje tole činja »mjenowědnicy« w našim padźe.2
Njedopokazuja pak jasnje dokłady 1419 Czscherna a 1551 Zerna, zo so wo korjeń ćerń jedna? Tu je móžno předewšěm poručeć přirunowanje z mjenom hornjołužiskeje wsy Sobołsk (němsce Zoblitz), Zebulusk, 1533 Zoboleß, štož bjezdwěla wujasnjujemy prawje kaž staroserbske *Seběłusky/*Soběłusky. Derje znate je, zo njeměješe němska rěč něhdy zwuk [s], kajkiž tči na př. w nazwuku mjenow *Soběłusky a Sernjany, a staješe w mjenach město słowjanskeho [s] prawidłownje [ts].3 Pisarjo pisachu z abo zc abo druhdy hišće hinak. Zerna hodźi so potajkim nastupajo nazwuka jara derje k serna.
Před 75 lětami, po zakónčenju Druheje swětoweje wójny, běše Trjebin hišće ryzy serbska wjeska. Swójby běchu hač na małe wuwzaća serbske, hdźež so serbsce rěčeše. Po socialnym stawje běchu wobydlerjo ratarjo, zwjetša małoratarjo. A tež swójbne mjena w Trjebinje běchu hač do lěta 1945 serbske. Po wójnje su so do Trjebina tež cuzy wuhnaći zasydlili a su tež měšane němsko-serbske mandźelstwa nastali. Tak su so serbskim swójbnym mjenam němske přidružili.
Wjesny wobraz njeje so lěta dołho změnił. Nastaće prodrustwa přiwabi wjele nowych němskich dźěłaćerjow a z tym tež nowe, nic serbske swójbne mjena. Najhórje pak bě, zo so dźěle Trjebina zhubichu a so dźensa hišće »čorneho złota« dla zhubja. Tuž je najwjetši čas, zo so swójbne mjena zachowaja.
Swójbne mjeno je dźěl mjena kóždeho čłowjeka. Wone wudospołnja předmjeno a zwuraznja přisłušnosć nošerja k wěstej swójbje. Tysacy lět mějachu ludźo jenož jedne mjeno. Nastaće a přesadźenje tak mjenowaneje »dwumjenowosće« (Zweinamigkeit) njesta so připadnje a bjez přičiny. W času wokoło lěta 1000 po Chrystusu załožichu so mnohe města. Ličba wobydlerjow razantnje stupaše. Nětko bě trjeba, ludźom dalše, swójbne mjeno přidać, zo bychu so mjez sobu rozeznawali. To njebě kaž dotal jenož z předmjenom móžne. Mjez 1000 a 1500 wuwichu so kriterije, kak maja so nowe swójbne mjena tworić. Wukristalizowachu so pjeć kriterijow za tworjenje swójbnych mjenow: swójbne mjena z předmjena, swójbne mjena po pochadźe (městnosć, lud z kotrehož wosoba pochadźeše), swójbne mjena po bydlenskej městnosći (pokazuja na městnosć, hdźež wosoba bydli), swójbne mjena z pomjenowanja powołanja (pokazuja na powołanja abo činitosć wosoby) a swójbne mjena, kiž pokazuja na wěste napadne kajkosće wosoby a kotrež jich jasnje wot druhich ludźi rozeznawaja.
Stawizny kóždeho naroda su połne wojowanja wo přežiwjenje a swobodu. W stawiznach kóždeho naroda je wjele rjekow było, kotrychž su sej ludźi česćowali a woswjećili, ale jenož někotři z nich su so z legendu stali. Jedna z legendow łužiskoserbskich stawiznow a literatury běše Krabat, móžemy snadź rjec – łužiskoserbski Kraljević Marko, kotrehož woblubowanosć je přešła ramik serbskeje kultury do literatury druhich narodow, kiž su w kontakće ze Serbami.
Štó je był Krabat? Je wón historisce woprawdźe eksistował? Kotre legendy so wo nim powědaja? Čehodla je so (jenož) Krabat z legendu stał? Kajke su podobnosće mjez Krabatom a Markom Kraljevićom? To su někotre prašenja, z kotrymiž chcu so tu zaběrać.
Krabat jako historiska wosoba je so w lěće 1624 w Rakusko-Wuherskej jako Janko Šajatović narodźił. Wón běše wojak a jězdny a dźěłaše w škitnej gardźe kurwjercha w Drježdźanach. Hromadźe z Uskokami je přećiwo Turkam wojował. Jako dźak za swoju swěrnu słužbu da jemu sakski kurwjerch wudwor we Wulkich Ždźarach. Janko Šajatović pochadźeše z Chorwatskeje a rěka, zo je mjeno Krabat nastało wot słowa Chorwat.
Zo bě so w lěće 1920 Serbski Sokoł załožił, na tym mějachu čěske zjednoćenstwa a wosobiny wuznamny podźěl. A zo bratrowska pomoc hač do wot nacionalsocialistow nanuzowaneho rozpušćenja serbskeho sportoweho towarstwa w lěće 1933 traješe, wo tym swědča mnohe přikłady. Wo někotrych »kmótřiskich darach« w slědowacym pisam.
Mjeztym zo ze serbskeje strony wosebje Marko Smoler w nowinach a časopisach po 1918 za załoženje serbskeho ćěłozwučowanskeho towarstwa wabješe, podpěraše jeho z čěskeje strony předewšěm Josef Páta. Za VI. wšosokołski zlět 1907 w Praze spyta wobdźělnikow dobyć. Napisa tohodla do časopisa Łužica nastawk »Lětuše słowjanske swjedźenje w čěskej Prazy«. W rukopisnym dodawku k swojej knižce »Sokolstvo a Slovanstvo« (Sokołstwo a Słowjanstwo) k tomu doda: »Hižo w lěće 1911 sym sčinił pospyt, zo by so sokołska myslička k Łužiskim Serbam dóstała, napisał sym tehdy tež nastawk ›Łužiscy Serbja a sokołska ideja‹ ... ale bjez wuspěcha.«1
»W lětomaj 1919/1920 přeswědči Josef Páta Hermana Šlecu (z Droždźija), Jana Cyža (ze Žuric), Jurja Wićaza (ze Špitla) a Hańžu Kubašec (z Chasowa) w Sokole zwučować«.2
Tule podaty přinošk bazuje na přednošku składnostnje hłowneje zhromadźizny Maćicy Serbskeje 26. septembra 2020 a bu za wozjewjenje wobdźěłany.
»By tohodla jara wužitna wěc za wědomosć była, hdy bychu so raz wučeni Serbjo zebrali, cyłe mjezy wobeju Łužicow wobpućowali a awtentisku kartu a statistiku zhotowili ...«1
Tute linki napisa w lěće 1876 młody Lipšćanski student slawistiki a serbski aktiwist Arnošt Muka w swojej pućowanskej rozprawje wo Delnjej Łužicy »Pućowanje po Delnjej Łužicy«. Šěsćdźělnu rozprawu wozjewi Muka hromadźe z přećelom a komilitonom Janom Arnoštom Holanom w časopisu Łužica. Holan běše tež přewodnik Muki na jězbje. Na zakładźe swojeho slědźenja kritizowaše Muka tehdy eksistowace karty serbskeho rěčneho ruma we Łužicy. Jemu so zdaše, zo běchu podobnje tež oficielne ličby serbskorěčneje ludnosće wopačne. A zo by wěstosć docpěł, bu Muka sam aktiwny. 1884 předpołoži prěni dźěl swojeje »Statistiki łužiskich Serbow« wo Delnjej Łužicy w Časopisu Maćicy Serbskeje, 1885 slědowaše druhi dźěl wo pruskej a 1886 třeći dźěl wo sakskej Hornjej Łužicy. Młody třiadwacećilětny ze swójby zamóžiteho serbskeho ryćerkublerja we Wulkim Wosyku pochadźacy student naćisny 1876 w dwěmaj linkomaj kompletny slědźerski projekt. Zbytk su dźensa serbske wědomostne stawizny.
Wo dóńće katolskeho fararja w Pólskej
Před 75 lětami wotměwachu so prěnje a wobsažne wuhnaća němskeho wobydlerstwa z mjezow dźensnišich hranicow Čěskeje, Słowakskeje a Pólskeje republiki. Za Hornju Łužicu potrjechi to dźěl Žitawskeho hejtmanstwa, kotryž ležeše wuchodnje Nysy. Po wobsadźenju kraja přez pólske a sowjetske wójsko a sćěhowacym poněčimnym dwójnym knjejstwje wobeju frakcijow wuhnachu so wobydlerjo tutoho pasma 22. junija 1945. Stawizny wuhnaća, sćěhi za potrjechenych a dóńt wuhnatych po tym wopisujetaj Lars-Arne Dannenberg a Matthias Donath w knize »Do hoan uns die Polen nausgetriebm«, kotraž je loni wušła.1
Mjez tutymi wuhnatymi běše tež Jurij Brusk, wot lěta 1940 farar w Königshainje, pozdźišim Działoszynje. Tež wón bu, byrnjež na swoju serbsku narodnosć pokazał, wuhnaty a nawróći so hakle 29. januara 1946. W mjenowanej knize rozestaja so awtorstwo kritisce z njepřitomnosću Bruska. Předležacy list Bruska na Wójćecha Kóčku wot 17. februara 1947 je w tutym zwisku zajimawy, dokelž so z nim situacija Bruska lěto po swojim nawróće a hižo połdra lěta po wuhnaću rysuje a někotre wotewrjene prašenja znajmjeńša podźělnje (tendencielnje) rozrisaja.2
Wuměłc-architekt Arnold von Westfalen jako inowatiwny gotiski twarski mišter hroda Albrechtsburg a jeho architektoniske herbstwo
Za architekturu je 15. lětstotk wosebity čas, dokelž hodźi so jara zajimawe wuwiće wobkedźbować, kotrež wustupuje po cyłej Europje, wosebje tež w Sakskej a we Łužicy. Jako w Italskej dawno hižo renesansowy stil z cyle hinašimi konceptami a strukturami knježeše a swójba Medici Florenz k wuměłskemu centrumej wutwari, jako Leonardo da Vinci swoju Mona Lisu molowaše a Michelangelo jasne klasiske formy w architekturje naćisny, wuwi so w krajach sewjernje Alpow wosebje wirtuozna forma pózdnjeje gotiki.
Tuta wirtuozna formowa rěč gotiskich strukturow a ornamentow je so wosebje we wuchodnych regionach hač do dźensnišeho zdźeržała. Najjasniši přikład za to namaka so w njedaloko wot Drježdźan na skale ležacym hrodźe Albrechtsburg. Hižo zdaloka wuhladaš wysoko nad Łobjom trónowacy hród w Mišnu. Horjeka na hrodowej horje wita će jako prěnje gotiska katedrala, kotruž mnozy ze swjatym Benom zwjazuja, kiž je tam pohrjebany.Wid na dwórsku fasadu hroda w Mišnu z wonkownym schodźišćom, kiž so tež »Wendelstein« mjenuje. Schodowa wěža twori wertikalny akcent k zbytnej fasadźe.
Na lěwym boku cyrkwje, směr sewjer, přizamknje so hród z jeho sławnym a charakteristiskim witym schodom. Twarski mišter Arnold von Westfalen započa 1471 z twarom hroda, kotryž běše prěnjotnje jako rezidenca za Wettinskeju bratrow kurwjercha Ernsta a wójwody Albrechta mysleny.
9. nowembra 1920 bu w Budyšinje prěnja jednota Serbskeho Sokoła załožena. Hač do lěta 1930 nasta cyłkownje 21 jednotow. Po nastupje nacijow dyrbješe sportowe towarstwo 9. apryla 1933 swoju dosć wuspěšnu dźěławosć skónčić. Po Druhej swětowej wójnje wožiwjenje móžne njebě, to poradźi so hakle po znowazjednoćenju Němskeje. 27. decembra 1993 bu w Hórkach Serbski Sokoł znowa załoženy. Někotre přičiny dołheho přihota w slědowacym podam.
16. februara 1862 bu w Praze prěnja jednota Sokoła w Čěskej załožena: W přitomnosći 75 wosobow bu dr. Jindřich Fügner za starostu wuzwoleny, Miroslav Tyrš za městostarostu. Pod hesłom »Tužme se!« (Krućmy so!) dźěše wo to, w času narodneho wozrodźenja ćělne a duchowne mocy młodych ludźi rozwiwać, złožujo so na hesło starych Grjekow »W strowym ćěle strowy duch«. W meji 1862 přewza Miroslav Tyrš načolnistwo jednoty, kotraž nošeše oficialnje mjeno »Sokol – Pražská tělocvičná jednota«. W běhu lěta nastachu w dalšich dźewjeć čěskich městach jednoty Sokoła. Miroslav Tyrš spisa w lěće 1870 wuznamny program »Náš úkol, směr a cíl« (Naš nadawk, směr a zaměr), kotryž bu potom lěto pozdźišo jako zawodny nastawk w prěnim čisle časopisa »Sokol« wozjewjeny. Sokołska myslička rozšěri so po čěskim nastorku tež w druhich słowjanskich ludach – najprjedy w lěće 1863 w Słowjenskej. Prěni hłós k nastaću sokołskich jednotow tež pola nas w Serbach pochadźa z lěta 1882, jako přewjedźe so prěni zlět čěskeho Sokoła w Praze. Zarjadowanje dožiwi serbski student Jan Ćěsla. Bě wot wobsaha zarjadowanja tak zahorjeny, zo wozjewi w časopisu Łužica namjet, »tež tajke towarstwo zawjesć, zo snadź bychu klětu tež serbske młode Sokoły wulětowałe a serbsku rěč a narodnosć mjez sobu hajiłe a posylniłe».1 (W Nowych Boranecach w lěće 1840 rodźeny Jan Ćěsla studowaše pozdźišo w Praze a skutkowaše wot 1871 jako lěkar w Neveklovje blisko stolicy. Tam zemrě w lěće 1915.)
Prócowanja Jana Bjedricha Tešnarja wo zjawnu prezencu delnjoserbšćiny
Njedźelu, 28. oktobra 1860, poswjećichu w Chmjelowje pola Choćebuza nowe šulske twarjenje. Jeho wosebitosć bě, zo bě nad zachodom připrawjeny serbski napis, wuwjedźeny w tehdyšim frakturnym pismje: »Dajſcho tym Żiſchetkam ku Mn˙o pſchiſch a n˙ehoborajſcho˙ jim, pſchėto takich jo to Kralejſtwo Boże. Markus 10,14.« Wo natwarje noweje šule a wo poswjećenskim zarjadowanju Bramborski Serski Casnik 21. nowembra nadrobnje rozprawješe:
Dokelž bě jich dotalna šula přemała a dodźeržana, běchu Chmjelowčenjo w lěće 1857 twar noweho šulskeho doma wobzamknyli. Na to kupi gmejna kóžde lěto něšto drjewa a kamjenjow, zo by financielnu ćežu rozdźěliła. Nalěto 1860 stary šulski dom srjedź wsy wottorhachu a nowy murjowany twarić započachu. Hdyž bě nazymu »nowa, rědna, pyšna šula« dotwarjena, ju na 21. njedźeli po swjatej Trojicy, potajkim 28. oktobra, poswjećichu. Na swjatočnosć zeńdźechu so wjesnjenjo we wupyšenej šuli. Po zhromadnym kěrlušu měješe niši farar Choćebuskeje serbskeje wosady Jan Bjedrich Tešnaŕ prědowanje wo 103. psalmje, w kotrymž so Bohu za dokónčeny twar dźakowaše a wo žohnowanje za dźěło wučerja prošeše. Staršich napominaše, dźěći nic wot wučby wotdźeržować, ale je swěru do šule słać. Tež měli sej wučerja wažić a jeho podpěrować, dokelž je jeho dźěło »na roli tych hutšobow« hišće ćeše a sprócniwiše hač dźěło bura na polu. Napominanje indirektnje pokaza, z kotrymi ćežemi mějachu so wučerjo na serbskich wsach tehdy bědźić. Po požohnowanju twara přepoda Tešnaŕ najlěpšim šulerjam – třom hólcam a třom holcam – serbske knihi. Najlěpšej dóstaštaj Nowy testament, tamni štyrjo pak knižku »Pojż k’Jeſußu!«. Po tym zo běchu šulske dźěći pod nawodom wučerja Hänicke kěrluš zanjesli, so swjatočnosć ze zhromadnym kěrlušom skónči.
Wurědna publikacija wó žywjenju dolnoserbskego procowarja
Skóńcnje som je docytał: Tłuste, ale mimo měry zajmawe knigły »Christian Schwela. Wendischer Lehrer, Kantor und Redakteur. Eine Biografie« z rownogódnym serbskim titlom »Kito Šwjela. Serbski šulaŕ, kantor a redaktor. Biografija«. Mógu napšawdu wjelgin pórucyś, wósebnje wšak wucabnikam, duchownym, žurnalistam, stawiznarjam, což jo z Kamjenice póchadajucy nimski publicist Dietmar Schulze (*1947) na 540 bokach z wěcywuznaśim, ze sympatiju za Serbow a tež howacej derje naźěłał. Knigły se daju derje cytaś. Wón staja žywjenje a statkowanje Kita Šwjele (1836–1922) do zwiska z regionalnymi wobstojnosćami kaž tež z nimskimi a tam a zas ze swětowymi stawiznami, źož lěpšemu rozměśu słužy.
Pó tom, až su wósadne w Skjarbošcu w lěśe 2018 – z naglědneju pódpěru dalšnych luźi, zastojnstwow a towaristwow – swójomu kantoroju a wucabnikoju stajili z betonowego kamjenja stwórjony pomnik z jogo bistu (tśasaŕ Hans-Georg Wagner z Chóśebuza, *1962), su nastali knigły, kótarež su pśisamem něco kaž serbski stawizniski roman w nimskej rěcy. Kaka gluka, až su se dnjownikowe zapiski Kita Šwjele a jogo syna Bogumiła (1873–1948) zachowali, z kótarychž jo awtor mógał teliko awtentiskich faktow póceraś. Pśez to cytaju se žedne wótrězki, kaž by tej łužyskej procowarja žedne tšojenja tomu biografoju samej do pisańskeje mašiny wulicowałej.
Jako młody student a wědomy Serb je (pozdźiši prof. dr.) Arnošt Muka (1854–1932) po Hornjej a Delnjej Łužicy pućujo wšo serbske zapisował. Měješe nadobny zaměr, móhłrjec cyłemu swětej dopokazać wulkosć serbskeho naroda a kraja a bohatosć serbskeje rěče. Wšě připóznaća, kotrež so jemu w Serbach a druhdźe za to dawaja, su tuž woprawnjene.
Tola žadyn čłowjek njeje njezmylny kaž žadyn ćerń bjez kałača. Z dwěmaj přikładomaj je so serbski ludowědnik a rěčespytnik Muka mylił. To stej ležownostne mjeno »Kobjel« w Sernjanach a wjesne mjeno »Sernjany« same. Z ležownostnym mjenom »Kobjele« sym so před lětami w delanskej Gmejnskej nowinje rozestajał. Tule wěnuju so našemu wjesnemu mjenu.
Jan Meškank-Kanečanski (1905–1972) bě po Druhej swětowej wójnje znaty a připóznaty serbski domiznowědnik mjez Wotrowom a Konjecami. Hdźež je móhł, je Meškank wězo na Muku nawjazował. Na Mukowym wułožowanju mjena Sernjany je wón dwělował. Ale Meškank njebě powołanski wědomostnik a slědźer. Tež dźensa znate wědomostne žórła jemu tehdy hišće přistupne njeběchu.
Wjacori, w słowjanskich rěčach derje wukubłani němscy mjenowědnicy su so po skónčenju Druheje swětoweje wójny wobšěrnje a dokładnje ze słowjanskimi mjenami w srjedźnej a na wuchodnej Němskej zaběrali. Su woznam mjenow přepytowali a ze susodnymi słowjanskimi rěčemi přirunowali.


text:
1 styczńa
1 styczńa – pjyrszy dźyń styczyńa a roku we używanym na ślůnsku kalyndorzu grygůrjańskim
ŚwjyntaEdytuj
Wydarzyńa na śwjećeEdytuj
- 1837 - trzynśeńe źymji we Galileji, umrziło co najmnij 6 tyś. ludźi
- 1876 - szwydzki chymik Alfred Nobel wynoloz dynůmit
- 1951 - powstańe Bjylsko-Bjołyj bez skuplowańe ślůnsko ćeszyńskego mjasta - Blyjska, a małopolskego mjasta - Bjołyj
- 2002 - wprowadzono nowo waluta lo sporej zorty człůnkůw OU - ojro
Rodźili śeEdytuj
- 1909 - Stepan Bandera - ukrajiński politiker nacyjonalistyczny
- 1941 - Sir Martin Evans - brytańijski bjolog, zdobůł Nadgroda Nobla we 2007


text:
Walizišćina
Walizišćina (tež kymrišćina[1], walizisce Cymraeg abo y Gymraeg) je keltiska rěč, kotraž so we Waliziskej, w Jendźelskej při hranicy z Waliziskej a w enklawach po cyłym swěće rěči. Walizišćina je dźensa najbóle wužiwana keltiska rěč na swěće a rěči so wot wokoło 750 tysac ludźi.
Byrnjež wuznam walizišćiny wot něšto lětdźesatkow woteběrał, je so w lěće 1993 jeje oficielne wozrodźenje stało, hdyž ju Britiski parlament na samsnu runinu z jendźelšćinu za wužiwanje w běžnym zjawnym žiwjenju staji.
Na rozdźěl wot bretonšćiny je walizišćina hišće jara witalna, dokelž bu přeco hišće wot wjele dźěći jako maćeršćinu nawuknjena a so wot wšěch towaršnostnych worštow rěka. Wuhlady, rěč wobchować, su tohodla relatiwnje dobre, dokelž zo walizišćina hišće nad zwisowacym rěčnym teritorijom disponuje; w někotrych krajnych dźělach, wosebje w sewjerje, staja waliziskorěčnicy tež dźensa hišće wjetšinu, z podźělom wot hač do 70 %. Za čas poslednich dźesać lět je procentualny podźěl rěčnikow konstantnje wostaja, mjeztym zo do toho pomału, ale njepřestawajcy wotewza; absolutna ličba rěčnikow je so samo zaso zwyšiła. Wot załoženja swójskeho waliziskeho parlamenta, National Assembly for Wales / Cynulliad Cenedlaethol Cymru, buchu naprawy k spěchowanju walizišćiny hišće intensiwniše. Nimo toho je walizišćina hordosć a identitu wuskutkowacy element wjele Walizičanow, samo jeli ju sam wjace njewobknježa.
Po ludličenju wot lěta 2001 rěči wokoło 21 % Walizičanow rěč. Wobmjezowane znajomosće walizišćiny (na př. jenož čitanske znajomosće) maja něhdźe 8 % wobydlerstwa. Zo su wuhlady na wobchowanje rěče přiwšěm dobre, zwisuje předewšěm z tym, zo koncentruje so jendźelšćina w měšćanskich regionach Waliziskeje, mjeztym zo su nakrajne regiony, hdźež poměrnje mało ludźi bydli, často hišće přewažnje waliziskorěčne.
Wurjekowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Waliziski alfabet wobsahuje slědowace pismiki:
a b c ch d dd e f ff g ng h i j l ll m n o p ph r rh s t th u w y
ch, dd, ff, ng, ll, ph, rh und th liča so jako swójske pismiki a wobjednawaja so tež při zrjadowanju w słownikach jako tajke.
k, q, v, x a z njewustupuja we waliziskich słowach; j jewi so jeničce w jendźelskich požčonkach.
- a: a (krótki abo dołhi).
- ae: něhdźe kaž němske ei.
- b: b.
- c: k.
- ch: kaž němski ch w Buch (ženje kaž w ich).
- d: d.
- dd: spěwny th kaž w jendźelskim this.
- e: e, ä (krótki abo dołhi).
- f: kaž w w němčinje.
- ff: kaž f w němčinje.
- g: g.
- ng: nimale přeco kaž ng w Ding, jenož wuwzaćnje kaž w Bingo.
- ngh: ng ze słyšomnym h.
- h: h.
- i: kaž i (krótki abo dołhi) resp. před wokalemi kaž němske j.
- j: kaž jendźelske j.
- l: l.
- ll: njespěwny frikatiwny l. (nastanje, jeli so l a h runočasnje wurjekujetej; wot rěčnikow jendźelšćiny so často jako thl abo khl wurjekuje.)
- m: m.
- mh: mh ze slědowacym h.
- n: n.
- nh: n ze slědowacym h.
- o: o (krótki abo dołhi).
- oe: něhdźe kaž němski eu.
- p: p.
- ph: kaž f w němčinje.
- r: sylnje jazykowy spěwny r kaž w španišćinje.
- rh: sylnje jazykowy njespěwny r z runočasnje wurjekowanym, jasnje słyšomnym h.
- s: njespěwny s.
- si: š.
- t: t.
- th: njespěwny th kaž w jendźelskim thing.
- u: W južnej Waliziskej kaž i; w sewjernym Waliziskej mjenje abo bóle kaž y w němskim Pyramide (krótki abo dołhi; = IPA [
i]).
- w: kaž němski u (krótki abo dołhi) resp. před wokalemi kaž jendźelski w.
- wy: pak kaž ui pak kaž jendźelski wi w wit abo kaž (britisko-)jendźelski wer w follower.
- y: (1) W jednozłóžkowych słowach a w poslednjej złóžce wot wjacezłóžkowych słowow kaž waliziski u (hlej horjeka). (2) Hewak kaž njepřizwučny němski e w bitte. – Cymry = „Walizičenjo“ (plural) so praji něhdźe kaž kömri.
Wokale móžeja krótke abo dołhe być:
- krótke su
- wšě njepřizwučne wokale ale tež
- přizwučne wokale před konsonantowymi skupami (ch, dd, ff, th su pak kóždy króć jednotliwe konsonanty!) a před p, t, c, m, ng; nimo toho jeli buchu z grawisom markěrowane (à, è atd.).
- dołhe su přizwučne wokale před b, ch, d, dd, f, ff, g, s, th, jednorym n, jednorym r; nimo toho jeli buchu z cirkumfleksom markěrowane (â, ê atd.).
Přizwukowanje leži, wot mało wuwzaćow wothladane, na druhej poslednjej złóžce: brénin = „kral“, brenhínes = „kralowka“, breninésau = „kralowki“. Jedne mało wuwzaćow je Cymráeg = „waliziski“.
Nota[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Němsko-hornjoserbski słownik noweje leksiki, ISBN 978-3-7420-2012-3, strona 93 při hesle "Kymrisch"
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Britta Schulze-Thulin: Walisisch – Wort für Wort, 192 stronow, Reise Know-How Verlag, ISBN 3-89416-571-5


text:
MILIKÓW Aj sóm dyrektór werku Jan Czudek prziniós na przedstawiyni do Milikowa flaszke. Nima sie co dziwić. Dyć ze swojóm babóm napisoł scenariusz.
A po premierze przedstawiynia „Flacha, czyli Jak to han downi było“ muszymy powiedzieć, że sie im podarził. Ludziska sie śmioli od samego poczóntku aż do kóńca. A choć sie akcja dzieje w rokach 70.-80., moc sytuacji by sie mógła stać aj dzisio.
Przedstawiyni wyreżyserowała Halina Wacławek. Na scenie grali starsi aji młodsi aktorzy z MK PZKO Milików-Centrum a wszystkim to szło jak w profesjonalnym teatrze. Grali: Dorota Hóta, Jolanta Mitręga, Urszula Mazur, Renata Staszowska, Kazimierz Sikora, Damian Sikora, Władysław Niesłanik, Andrzej Mazur, Jan Sikora, Józef Wacławek, Ryszard Staszowski.
Jak żeście nie zdónżyli zajechać na premiere, eszcze możecie sztuke widzieć prziszły tydziyń w niedziele, a potym eszcze dalszy tydziyń w sobote a niedziele, dycki o 16.


text:
Wulki Wosyk
Wulki Wosyk (němsce Großhänchen) je hornjołužiska wjes ze 150 wobydlerjemi[2] blisko Tuchorja, kotraž słuša ke gmejnje Porchow. Je ródna wjes serbskeho wědomostnika Arnošta Muki a měješe hač do zažneho 20. lětstotka serbskorěčnu wjetšinu, njesłuša pak dźensa hižo do oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes nadeńdźe so w hornjołužiskich honach sewjerozapadnje Tuchorskeho lěsa we wysokosći 230 m nad mórskej hładźinu. Susodne wjeski su Dobranecy na sewjerowuchodźe, Lutyjecy na juhowuchodźe, Horni Wujězd na sewjerozapadźe a Panecy na sewjeru.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje naspomnjenje wsy jako Maior Heynichin pochadźa ze 14. lětstotka. Hač do lěta 1923 wobsteješe wjeska z dweju politiskeju gmejnow, Mišnjanskeho boka a Hornjołužiskeho boka, dokelž běžeše hranica mjez woběmaj krajomaj hač do 17. lětstotka přez samu wjesku.[3]
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po Arnošta Mukowej Statistice Łužiskich Serbow měješe Wulki Wosyk we 1880tych lětach cyłkownje 222 wobydlerjow, z nich 182 Serbow (82 %) a 40 Němcow.[4] Arnošt Černik zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 10,7 %, mjez nimi štyrjo serbscy młodostni.[5] Posledni serbskorěčny wobydler zemrě w lěće 1983.[6]
Wulki Wosyk słuša wot 1830 k Hornjowujězdźanskej ewangelskej wosadźe. Prjedy běchu Wosčenjo do Hodźija zafarowani.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Porchowsku gmejnu
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Porchowsku gmejnu
- ↑ Wulki Wosyk w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 53. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 247. [363 wobydlerjow, z nich 30 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 5 z pasiwnymi, 4 serbske dźěći a młodostni, 324 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Lubina Šěrakec: Elegija na Wosyk. W Rozhledźe 42 (1992), čo. 10, str. 390sl.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bukowc (Bocka) | Horni Wujězd (Uhyst a. T.) | Jědlica (Jiedlitz) | Ledźborecy (Taschendorf) | Mały Wosyk (Kleinhänchen) z Njeradecami (Neraditz) | Nowy Dwór (Neuhof) | Panecy (Pannewitz) | Wučkecy (Auschkowitz) | Wulki Wosyk (Großhänchen)


text:
Wo wustajeńcy »Wukładne wokno II: Zapopadnjene wokomiki. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy«
W Sakskim zastupnistwje, w domje Łužiskeho seminara w Praze wotměwa so tuchwilu wustajeńca »Wukładne wokno II: Zapopadnjene wokomiki. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy«. Je to kooperacija z wuměłskim fondsom statneje wuměłskeje zběrki Sakskeje. Přehladka nawjazuje na w Zhorjelcu přewjedźenej wustajeńcy »We wokomiku. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy« z lětow 2017/2018. Kaž nawodnica wuměłskeho fondsa Silke Wagler zdźěli, je to dobra składnosć, někotre ze 36.000 objektow, kotryž fonds wobsedźi, pokazać a tak wuměłstwo zjawnje spřistupnjeć, wšako nimaja žane swójske rumnosće za wustajeńcy. Při tym leži ćežišćo w Praze pokazanych twórbow na fotografiji z powědacymi wobrazowymi sujetami a saha wot dokumentariskich fotow přez portrety hač k inscenowanej fotografiji.


text:
Projekt „Z TOBU – Bohu swjećene lěto“ je wšitkim zajimcam wotewrjeny, dźěćom, młodostnym a staršim ludźom
Na lětuši oktober cyłe swójby hižo z wulkej napjatosću čakaja. Wšako wotměje so w tym měsacu kulturny wjeršk: spěwohra „Z TOBU – Bohu swjećene lěto“ na jewišću Chróšćanskeje „Jednoty“. Milenka Rječcyna je so z iniciatoromaj Sabinu Lanzynej a Marcelom Hozu rozmołwjała.
Je Wamaj ideja za musical dlěje we hłowje chodźiła abo běše to skerje spontana mysl, zo dyrbi so na tutym polu zaso jónu něšto činić?


text:
Globasnica/Dobrla Vas (SN/JaW). Serbske mustwo je wčera w Globasnicy (Globasnitz) z dobyćom 4:0 přećiwo Cymbram z Italskeje fulminantnje do lětušeho 4. koparskeho turněra europskich narodnych mjeńšin europeady startowało. (Čitajće wjace wo prěnjej hrě serbskich koparjow na 3. stronje.). Hižo dźensa popołdnju napoł třoch steješe za serbsku wubranku dalša hra přećiwo Pomakam z Bołharskeje w Šmihelu (St. Michael) na programje
Sobotu wječor bu 4. europeada we wsy Dobrla Vas (Stift Eberndorf) oficialnje zahajena. Kaž Domowinska delegacija w Korutanskej zdźěla, su Korutanscy Słowjency jako hosćićeljo europeady wšitkich swojich hosći z pisanym kulturnym programom witali. Mnozy domoródni so na wotewrjenu wobdźělichu a hosći z cyłeje Europy z mócnym přikleskom witachu. Mjeztym je tež serbska wubranka kompletna, posledni koparjo z Łužicy, kiž mějachu w swojich domjacych koparskich towarstwach hišće wažnu hru zmištrować, su mjeztym dojěli.


text:
kompetency (přisłušnosće)
Kompetency Sakskeho wustawoweho sudnistwa wuchadźeja hłownje z artikla 81 wotst. 1 wustawy Swobodneho stata Sakskeje.
Po tym rozsudźi sudnistwo
1. wo wułožowanju sakskeje wustawy při zwadach wo wobjimje prawow a winowatosćow wyšeho statneho organa abo dalšich wobdźělenych, kotrymž přiznawa so přez wustawu abo jednanski porjad krajneho sejma abo statneho knježerstwa swójska kompetenca, na próstwu wyšeho statneho organa abo dalšich wobdźělenych (čo. 1) – t. mj. jednanje wo zwadach organow;
2. při dwělach abo njepřezjednosći měnjenjow nastupajo zjednoćomnosće krajneho prawa ze sakskej wustawu na próstwu štwórćiny čłonow krajneho sejma abo na próstwu statneho knježerstwa (čo. 2) – t. mj. abstraktna kontrola normow;
3. wo zjednoćomnosći krajneho zakonja ze sakskej wustawu, po tym zo je sudnistwo jednanje wotpowědnje artiklej 100 wotst. 1 Zakładneho zakonja wusadźiło (čo. 3) – t. mj. konkretna kontrola normow;
4. wo wustawowych skóržbach, kotrež smědźa so wot kóždeje wosoby zapodać, kotraž čuje so w jednym ze swojich w sakskej wustawje zapisanych zakładnych prawow (artikle 4, 14 do 38, 41, 78, 91, 102, 105 a 107) přez zjawnu móc zranjena (čo. 4).
5. Wustawowe sudnistwo rozsudźi wyše toho w dalšich, jemu přez wustawu připokazanych naležnosćach (artikl 81 wotst. 1 čo. 5 sakskeje wustawy). K tomu słušeja rozsudy we wólbopruwowanskich jednanjach (artikl 45 wotst. 2 sakskeje wustawy) kaž tež jednanja nastupace dowolenje ludowych próstwow (artikl 71 wotst. 2 sakskeje wustawy) a změnow wustawy (artikl 74 wotst. 1 sakskeje wustawy), rozsudy wo próstwach komunalnych nošerjow samozarjadnistwa wo zwěsćenje, hač zrani zakoń postajenja artikla 82 wotst. 2 abo artikla 84 do 89 sakskeje wustawy (artikl 90 sakskeje wustawy – t. mj. kontrola normow na komunalnu próstwu), kaž tež wo próstwach wo woteznaće mandata abo zastojnstwa čłonam krajneho sejma abo statneho knježerstwa (artikl 118 sakskeje wustawy).
6. Skónčnje je Wustawowe sudnistwo k rozsudam wo dalšich, jemu přez zakoń připokazanych naležnosćach powołane. Tajke připokazanja namakamy mjez druhim w zakonju wo ludowej próstwje, ludowym požadanju a ludowym rozsudźe(hlej §§ 12, 23, 44).


text:
„Našeje serbskeje maćeršćiny“ dla. 50 dokumentow k stawiznam serbskeho cyrkwinskeho žiwjenja w Lubinje 1540-1791
Wobdźěłał Madlena Malinkowa
Předležeca edicija wobjimuje 50 dokumentow z wobłuka serbskeho cyrkwinskeho žiwjenja bjezwokrjesneho města Lubin w markhrabinstwje Delnja Łužica. Dokumenty pochadźeja z časa mjez 1540 a 1791 a pokazuja čas serbskeho ewangelsko-lutherskeho dušepastyrstwa w Lubinje. Editowane dokumenty pochadźeja ze zdźeržanych aktow Lubinskeje rady a Delnjołužiskeho konsistorija. Hłowny wuzwolenski kriterij za ediciju běše signifikantna wuprajiwosć wo wuwiću serbskeho cyrkwinskeho žiwjenja a, w tutym ramiku, serbskeje rěče. Zdobom je so spytało, na šěroki spektrum tekstowych družinow dźiwać.


text:
Hanafuda
Hanafuda (jap. 花札) - karty do szpilã japōńskegŏ pochodzyniyŏ użiwane do mocki szpilōw. Mianŏ beztuplikowŏć do sie jako "kwiŏtkowe karty".[1][2] Miano tyż moge ôznoczŏć szpilã we te karty.
Poza Japōniyjōm[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Hanafuda je szpilane czynsto na Hawajach a we Połedniyowej Koryje, nale we inkszym mianiy. Na Hawajach wystympuje Hawajskim Koi-Koi kery mianuje siy Sakura, Higobana, a czasym Hanafura. We Połedniyowej Koryje,karty sōm mianowane Hwatu (Kor: 화투, Hanja: 花鬪); kere miano je tuplikowane jako bitwŏ kwiotōw. Nŏjczynstszy szpil Hwatu je Go-stop (Kor: 고스톱)[3] abo Seotda (Kor: 섯다). Hwatu je nojczynsciyj szpilane we Chińskim Nowym Roku a Chuseok (추석). Szpilaniye we Go-stop ôstało siy tradycyjōm koryjańskich familijōw. Koreańsko zorta je ajnfachowo szpilanŏ we 3 perzōny, abo rzadziyj we 2.W Hanafude tyż siy szpila we Mikronezyje we sztyry perzōny.
Karty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We szpilu je 12 tajli. Kŏżdo je repryzyntowano bez kwiŏtek, a kożda tajla mo sztyry karty. We ajnfachowych szpilach każdŏ tajla mŏ dwie ajnfachowe karty a dwie szpecialne. Niy zowżdy siy liczy pōnkty, jako iże we wiynkszościy szpilōw badŏ siy ino na karciyane kombinacyja.
Zorty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
To sōm zorty szpilaniy o we karty Hanafuda.
- Koi-Koi
- Hachi-hachi (ôziym-ôziym)
- Hana Awase
- Mushi, popularne we Kansai
- Sudaoshi
- Tensho
- Hachi
- Hawajski Koi-Koi
- Go-Stop
Prawidła[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Te regle niy sōm ôficyjne: je mocka zorty szpila w Hanafuda.
Cyl[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Zdobydź wiyncyj pōnktōw niżeli oponent. Zwykle je ustalōne wiela pōnktōw je do zwyciynstwã, abo szpilo siy by posiydziyć jak najsrogszŏ wielość pōnktōw.
Prawidła szpilaniyŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Karty sōm tasowane a niyskoro położōne na kupka (mianowane tyż giełdōm). Ôziym kart je ustawiyōne do dołu. Eźli je wiyncyj szpilerōw, to wielość handã siy zmniyjszo.
Szpil[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Szpilery sztartujōm ôd rozdajōncegŏ a kōntynuujōm podle zygarã.[4] Szpiler biere karty rozdōne mu a prōbuje dopasowŏć je do kart na stole.Eźli niy mŏ karty kerōm moge dopasowoć to dŏje jednōm kartã na strzodek . Karta musiy być dano wiyrchym, a eźli je ta zorta na strzodku to szpiler biere te karty lo siyã, eźli niy mŏ to karty ôstajōm na strzodku.[5]
Szpil kōńczy siy kej niy mo na strzodku żŏdnych kart, abo kej szpiler niy mŏ już kart.
Eźli szpiler mŏ sztery pary abo dwa kōmpletne tajle, to tyn szpiler automatyczniy wygrywo. Pōnktowaniy we kożdej zorciy je inksze.
Hiki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Eźli na strzodku je numera kart s jednej tajli, a szpiler mŏ reszta kart s tej tajli to je mianowane hiki. Szpiler moge wziōnć wszyjske karty s tej tajli. Prōba wziyńciya kart s hiki bez karte sztormu je niylegalnym posuniyńciym. Eźli wszyjske karty s tajli sōm na strozdku to wszyjskie karty sōm przetasowywane.
Pōnktowaniy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Po kożdej rundziy, kożdy szpiler mŏ do ôbliczyniyo wartość posiydzōnych kart.
We niykerych zortach, 'zwyciynsca biere wszyjsko' eli zwyciynsca ôbliczo wszyjskie pōnkty s kart swoich a oponentōw we tej rundziy.
Pōnktowaniy moge być inksze we inkszych zortach.
Oya-gachi[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Eźli je remis to rozdajōncy wygrywo. Eźli rozdajōncy niy je w stōniy remisu to szpiler nojbliżej jego wygrywo.
Przipisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Games played with Flower Cards
- ↑ Pakarnian, John, "Game Boy: Glossary of Japanese Gambling Games", Metropolis, 22 styczyń 2010, zaj. 15.
- ↑ Rules of Go Stop
- ↑ Japōńskŏ publikacyjŏ (1970).
- ↑ Prawidła szpilaniyŏ w Hanafuda. digidemon.com


text:
Binůminalne mjanowańy
Binůminalne mjanowańy (uod łać. binomen - dwa mjana) to je systym mjanowańo wszyjskich zortůw żywych uorgańizmůw dwůma mjanami. Uopracowoł go szwedzki przirodńik Carl von Linné. We tym systymje kożdo zorta żywych uorgańizmůw mo dwa mjana łaćińske (abo postłaćinske), bez tyn przikłod Aquila chrysaetos - Aquila, adler, a chrysaetos - skolny. S anfanga dowo śe mjano zorty, a ńyskorzi mjano gatůnku. Skiż używańo łaćińskich mjanůw, s kerych kożde jednoznaczńy uokryślo gatůnek, idźe lekuśko go idyntyfikować uod używaczůw kożdyj godki.


text:
Syberian husky
Syberian husky je rasa psůw ze grupy szpicůw. Przinależům uůne do pjerwotnych psůw. Podug użytecznośći je to pjes zaprzyngowy.
Rasa pochodźi ze rejůnu Kołymy na Syberyji a bůła hodowano uod ludůw kere tam żyjům - Czukczůw, Korjakůw a inkszych. Husky okazoł śe fest przidatny skirz tygo, co poradźi ćůngnůńć sańe s klamotůma na 120 km bez 6 godźinůw. Idźe uůne tyż zaprzyngać po pora, poranośće lebo przez 20 do jednygo zaprzynga. Małowjela uůne jedzům, bezcůż sům ekonůmiczne.
Uůna rasa sprowadzůno tyż do Alaski a Kanady, kaj sztartowały we wyśćigach zaprzyngůw a czynsto wygrywoły.
Terozki syberian husky je dali trzimany jako poćůngowy pjes, nale tyż jako pjes do szpasu a familijny.
Husky je to pjes strzedńij srogośći. Czynsto trefjo śe, aże majům uůne modre ślypja (nale majům tyż ńykej mandlowyj farby, lebo jedne inaksze kej druge). Farby futra majům roztomajte, uobyczńe czorno- lebo śiwo- bjołe, ńykej ryszawo-bjołe abo podane na wilka.
Utropne we chowje skirz wrodzonyj ćekawośći a skłůnnośći do citańo, kopańo dźurów we źymji a stadnygo instynktu, skirz kerygo ńy majům rade zostować same a wuůnczas wyjům, larmujům a ńykej dymolujům chałpa.
Husky poradźi strzimać sroge źimno, przi - 30 °C moge spać na placu.
Mjano "husky" uoznaczo "uochrypły" a je dane skirz klangůw, kere psy tyj rasy wydowajům.


text:
Po tym zo dyrbjachu wolejbulisća wokrjesneje klasy wuchod wot oktobra přestawku korony dla zapołožić, móža woni wot kónca februara zaso trenować. Nachwatanja dypkowych hrow dla pak je hrajny plan klóšterskich muži chětro połny. Tak kiwaštej po jeničce třoch treningowych jednotkach hnydom dwě dypkowej hrě za sobu, a to přećiwo načolnikej tabulki.
Za ST Marijinu hwězdu we wšěch hrach zasadźeni běchu: Marko Kowar, Pedro Libš, Lukas Lubic, Marko Smoła, Pětr Bobka, Benedikt Smoła, Tobias Rätzela, Frank Šnajder, Jörg Reimann, Metod Šołta.
Hrě doma w Pančicach-Kukowje
ST Marijina hwězda – Šumbachske VV 2:0 (25:10, 25:22)
Jako prěni přećiwnik stejachu mužojo ze Šumbacha na parkeće Pančičanskeje hale. Tež hdyž su snano tróšku starši, maja woni wěstu rutinu. Domjacy pak běchu połni elana a chcychu skónčnje zaso pokazać, što w nich tči. Tak započa so hra tež z rjanej seriju nadaćow a nadběhow, na kotruž njemóžachu hosćo prawje reagować. Dypki za Pančanow jenož tak lětachu, a tak skónči so prěnja sadźba po mjezystawje 16:5 spěšnje z 25:10.
Turbina Drježdźany –
Sokoł Ralbicy/Hórki 2:3 (0:1)
Za hosći zasadźeni: Schöne – Šewc, Rawš, Wałda, Hrjehor, Gloxyn, Korjeńk, Janca, Šiman, Nuk, Šołta, Kocor, Budar, Matka, Bejma
Njedźelu podachu so koparjo Sokoła Ralbicy/Hórki do sakskeje krajneje stolicy, zo bychu tam z mustwom měšćanskeje wyšeje ligi testowu hru přewjedli. Bě to potajkim test mjez samsnymaj ligomaj na jenakej runinje. Na kumštnym trawniku drje njemóžeše trenar Chrystof Gloxyn z połneho čerpać, ale běše zwólniwy nowy system wuspytać.
Domjacy započachu sebjewědomje a wuhrachu sej na spočatku hnydom dwě wulkej šansy. Ralbičenjo bul přespěšnje zhubichu, a Turbina je skićace so rumy derje wužiła. Po róžku w 19. min. mějachu Sokoljo zbožo, jako hrajny nastroj wrota snadnje misny. Wrotar Willi Schöne měješe derje sobu hrać a wosta na přikład w 25. min. dobyćer přećiwo Drježdźanskemu nadběhowarjej. Poprawom dyrbjeli hosćićeljo hižo dawno nawjedować, ale před wrotami su jim kaž w 29. min. čuwy zaprajili. Tuž Ralbičenjo po poł hodźinje nawjedowachu. Dawid Šołta přesadźi so na lěwej stronje a nisko do dołheho kuta přetwori.
ST Hnašecy-Dobruša –
ST 1922 Radwor 2:2 (1:2)
Za hosći zasadźeni: Nuk – Šěrak, H. Hetaš, Wjacławk, Glücklich, Jendrewski, K. Hetaš, Krječmar, Paška, Wjeńka, Grubert, Grenzemann, Šnajder, Reinecke, Schulze
Po dołhej treningowej a hrajnej přestawce smědźachu so koparjo Radworskeho sportoweho towarstwa zaso jónu porjadnje na sportnišću wucychnować. Na Dobrušanskim kumštnym trawniku su z tamnišim cyłkom z wokrjesneje wyšeje ligi mocy měrili. Za hosći bě to prěni test w přihotach na zbytk sezony, kotruž wot 27. měrca dale wjedu.
Po prěnich planach koparskeho zwjazka budźe nětko tola jenož prěnja połserija lětušeje hrajneje doby dokónčena, ale tež pokalne koło. Jako načolnik wokrjesneje ligi maja Radworčenjo wulke wočakowanja spjelnić. Prěnja dypkowa hra budźe hnydom derby z Chróšćanskej rezerwu, potom sćěhujetej duelej přećiwo Njebjelčicam a Malešecam. Nimo napjatych partijow w lize wjesela so koparjo hižo nětko na 100. róčnicu wobstaća swojeho towarstwa. 3. julija změja jubilejnu hru na domjacym trawniku, přećiwnik je hišće wulke potajnstwo.
Kopańca, regionalna liga muži
Carl Zeiss Jena – Hertha BSC II 0:1 (0:1)
Borussia Berlin – Babelsberg 0:0 (0:0)
Fürstenwalde – Tasmania Berlin 2:1 (1:0)
Berlinski AK – Meuselwitz 0:1 (0:1)
Auerbach – Lichtenberg wupad
Lok Lipsk – Eilenburg 1:1 (1:0)
Altglienicke – Halberstadt 3:0 (0:0)
BFC Dynamo – Luckenwalde 2:0 (0:0)
Rathenow – Chemija Lipsk 0:0 (0:0)
Choćebuz – Kamjeničanski FC 0:1 (0:1)
wokrjesna liga, stafla 1
Arnsdorfske KT – Wjernarjecy 1:0 (0:0)
Bretnig-Hausw. – Huska/Hodźij 0:0 (0:0)
wokrjesna klasa, stafla 3
Porchow II – HZ Běła/Cunnersdorf/Němske Pazlicy III 1:3 (0:1)
Zestawa hosći: Králiček – F. Zahrodnik, F. Cyž, Sentivan, L. Zahrodnik (72. Wornar), Młynk (81. Handrik), Hawš, M. Zahrodnik, G. Zahrodnik, Krawc (78. Paška), Bogusz (87. Mark)
Po podlěšenej zymskej přestawce su koparjo Chróšćanskeje SJ zaso wo dypki wojowali. Sobotu nastupichu woni pola mustwa Sachsenwerk Drježdźany. Wobaj cyłkaj stejitej w delnim dźělu tabulki. Tak bě prěnja hra hnydom wažna přećiwo zestupej. Chróšćanski trenar Pavel Runt měješe nimale cyły kader k dispoziciji. Prěni króć startowaštaj nowopřichad, Pančičan Oskar Hawš (wot ST Marijineje hwězdy), kaž tež nawrótnik, Hórčan Michał Młynk (wot Rakečanskeho ST).
Clemens Mattick je koparski trenar bambinijow młodźiny D a wot lěta 2020 tež hišće koordinator dorosta pola DJK Módro-běłych Kulow. W awgusće 1994 we Wojerecach narodźeny je ze šěsć lětami do Kulowa přišoł a tam wotrostł. Mattick chodźeše w Kulowje do šule a dźěše pozdźišo na powołanskošulski centrum do Wojerec, hdźež je maturował. Započa na BSZ jako socialny asistent a absolwowaše wukubłanje ke kubłarjej. Nětko dźěła wón jako kubłar w Kulowskej pěstowarni CSB. Clemens ma swoje wukubłanje a dźěło za prawe powołanje: „Za mnje je to powołanje, w kotrymž móžu wjele dale dać a w kotrymž ženje dowuknył njejsy. Kóždy dźeń je napjaty a połny podawkow.“
Funino! To je słowo, kotrež budźemy w přichodźe husćišo słyšeć, znajmjeńša na polu kopańcy juniorow. Jendźelsko-španiski substantiw ryzy přełožene woznamjenja, zo ma dźěćo wjeselo ( „fun“ = wjeselo, „nino“ = dźěćo), hladajo na kopańcu pak je to wosebity modus, kotryž je mjez trenarjemi a hrajerjemi dale a woblubowaniši. Němski koparski zwjazk (DFB) je nětko samo postajił, zo ma funino wot sezony 2024/ 2025 po cyłej Němskej pola bambinijow kaž tež F- a E-młodostnych primarny hrajny modus postajeć. To rěka, zo njebudu młodźi koparjo hižo po zwučenym wašnju z jednym wrotarjom a šěsć hrajerjemi swójske wrota zakitować a tamne nadběhować. Pola funino-kopańcy je hrajne polo wo wjele mjeńše, wrotar žadyn wjac njeje a mustwo wobsteji z jeno třoch koparjow a jednoho za wuměnu. Zakitować maja so dwoje małe wrota, za to móžeš wězo přećiwniske nadběhować. Tež modus ze štyrjomi, pjeć, šěsć abo maksimalnje sydom hrajerjemi je móžny. Mustwo, kotrež je w běhu hry wrota docpěło, dyrbi hnydom noweho hrajerja zaměnić. To je skrótka rozjasnjeny modus funino-warianty.
Kopańca, krajna klasa
Ćisk – Žitawa 1:1 (0:0)
Rakečanske ST – Wódrjeńca wupad
Sachsenw. Drježdź. – Chrósćicy 0:0 (0:0)
Běła Woda – Ramnow 1:0 (0:0)
Rotacija Drježdźany – Sebnica 1:2 (0:1)
1. FSV Wódrjeńca 02 10 51 : 8 28
2. SV Wesenitzal 10 25 : 11 27
3. SC Borea Drježdźany 10 28 : 7 23
4. TSV Rotacija Drježdź. 10 17 : 10 20
5. VfB Běła Woda 1909 10 21 : 8 18
6. BSV 68 Sebnica 10 23 : 20 18
7. Rakečanske ST 9 20 : 15 14
8. VfB Žitawa 11 19 : 24 14
9. Drježdźanski SC 1898 10 16 : 16 13
10. SG Weixdorf 11 16 : 25 12
11. Drohotka Ramnow 10 13 : 26 9
12. SJ Chrósćicy 10 14 : 24 7
13. SV Sachsenwerk DD 10 5 : 27 6
14. ST Ćisk 11 11 : 37 5
15. FC Wocl Rěčicy-jězor 10 10 : 31 4
16. ST Trjebin (cofnyli) 0 0 : 0 0
Hraja přećiwo zestupej
Łužiske lodohokejowe liški hraja tučasnje w rytmusu dweju dnjow přećiwo zestupej z DEL2. Prěnju hru w modusu „best of seven“ su Běłowodźenjo srjedu w Bad Tölzu 6:3 dobyli. Dźensa hraja doma, njedźelu potom zaso w Bad Tölzu. Mustwo, kotrež je štyri ze sydom hrow dobyło, nastupi w dalšej seriji přećiwo přěhračkej duela Bayreuth Tigers – Selbske wjelki. Wšitke partije wusyłaja Sprade TV, Radio WSW a liveticker Liškow.
18.03. 19:30 Łužiske liški
– Tölzske lawy
20.03. 17:00 Tölzske lawy
– Łužiske liški
Kónctydźenska kopańca
Hra prěnjeho koparskeho mustwa Budissy Budyšin we wyšej lize njedźelu přećiwo teamej FC An der Fahner Höhe wupadnje. Přiwšěm so ličba dypkowych hrow wot jutřišeho zaso powjetši. Tak tež w krajnej lize a krajnej klasy a w dorosće nimale na wšitkich runinach zaso za bulom honja.
19.03. 14:00 Biskopičanske KT 08
– FC Jednota Wernigerode
19.03. 15:00 ST Sachsenwerk Drjež-
dźany – SJ Chrósćicy
20.03. 10:30 HZ Njebjelčicy/Pančicy
– HZ Ralbicy/Chrósćicy
(młodźina C,
w Njebjelčicach)
20.03. 16:00 FC Energija Choćebuz
– Kamjeničanski FC
Wolejbulowe partije


text:
Mekůng
Mekůng (chiń.: 瀾滄江, Láncāng Jiāng, taj.: Me Nam Khong, tybet.: Dza-cza, Me Kong, Me Nam Kong, wjet.: Mê Kông) – rzyka we połedńowo-wschodńij Azyji, nojdugszo na Indochińskim Půłwyspje, sztworto podug dugośći we Azyje a 9. na śwjeće. Je 4880 km dugo. Zdrzůdła mo na wyżce 5224 m n.p.m. na Tybetańskij Wyżce, uchodźi do Połedńowochińskigo Morzo. Jeji ujśće je deltowate. Przepływo bez 6 krajůw: Chiny, Birma, Tajlandyjo, Laos, Kambodża a Wjetnam. We jeji dolnyj tajli wahańa stanu wody poradzům dolyźć do 12 myjtrůw. Rzyka je żeglowno lo morskich statkůw uod ujśćo aże po stolica Kambodży, Phnom Penh. Mekůng je nojwożńijszům kůmůńikacyjnům cestům we Indochinach. Wele rzyki we dolińe uprowjo śe ryż.


text:
J
J abo j (při pismikowanju: jot) je dźesaty pismik moderneho łaćonskeho alfabeta a pjatnaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so J přez · − − −.
We łaćonskim alfabeće stej so I a J dołho jako warianće samsneho pismika wužiwałoj, bjez toho zo bě z nimaj zwukowy rozdźěl zwjazany. Paralelne wužiwanje bě tež w němčinje hišće hač do zažneho 20. lětstotka rozšěrjene.
J je mjezynarodna awtowa značka za Japansku. Při němskich awtach steji za město Jena.


text:
Do narychtowania1 tego dania zaispirowoł mie jedyn kuchołrz ze Piekar Ślōnskich2, kej3 mi ôsprawioł4 ô karczku we trzech mostrichach- miyszocie trzi roztomajte5 mostrichy (francuski, dijon i jakiś ajnfachowy6) i wciepujecie tam karczek na dwa dni i do bratruły7. Joł bych chyba niy bōł mnōm8, kej9 bym sam co niy pokōmbinowoł i tak mi wyszła szinka we mostrichu. Aromatyczno, miynkoł i… kołżdy10 poradzi takoł narychtować.
Co potrza?
1 kg szinki abo karczku
2 łeżki mostrichu francuskigo (to je tyn ze srogimi11 ziorkami)
2 łeżki jakegojś inkszego12– joł doł bawarski
2 łeżki whisky abo kōniaku
1 łeżka potrzaskanych ziorek jałowca
Mostrichy pomiyszejcie ze sznapsym13 i jałowcym. Szinka posmarujcie tōm marynatōm ze kołżdyj strōny i wrojście do lodōwki na noc. Na drugi dziyń rozgrzyjcie sie bratruła na 160 stopni i bez przikrycia piyczcie tam szinka bez14 1,5 godziny. Jak przyńdzie15 godzina, to mogecie jōm przewrōcić na drugoł strōna. Tera już nōm ôstało yno pokrajać16 ta szinka na mańsze kōnski17 i… smacznego 🙂
Joł żech jōm jołd18 ze sztamfowanym grochym ze batatym i bōła richtich19 dobroł.
Recept20 znojdziecie sam: http://chopwkuchni.pl/?p=741
1przygotowania
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3gdy
4opowiadał
5różne
6zwykły
7piekarnika
8sobą
9gdyby
10każdy
11dużymi
12innego
13alkoholem
14przez
15minie
16pokroić
17mniejsze kawałki
18jadłem
19naprawdę
20przepis


text:
Měli hnydom spytać někajke faški wočinić a film wěstemu žanrej kaž tež narodnosći přirjadować? Abo měli najprjedy raz spytać kóždy kućik přeslědźić, kotryž wuhladamy, so dźiwać a krok po kroku spóznawać, zo přiwšěm njewěmy, »kak da to funguje«, tele žiwjenje?
Zahajaca sekwenca filma dawa jasny pokiw, běły na pisanym: »Die Mittagsfrau erscheint überall auf dem Felde und in der Heide, wo sich Menschen in der Mittagszeit aufhalten; sie ist weiß gekleidet und mit einer Sichel bewaffnet. Sie schneidet denjenigen den Kopf ab, welche die Mittagsruhe nicht wahren. - Kolkwitz«
Třih na běłe jejo, kotremuž hłójčku wotbiwaja. Dźe potajkim wo pola, pokoj a jeja. A mamy JEHO a JU.
Zhonimy, zo su pola suche a starosć, zo wone tohodla ničo njewunošuja, žanohožkuli wokomika wotpočowanja njedowola. Jeja pak trjebaja pokojnosć, hdyž je kedźbliwje debiš, z wóskom pčołkow a ekstraktami kwětkow a zelow hole. Běhu lěta slědujo je tónle rjany nałožk tež symbol jutrowneho časa, časa nadźije. Debjenym jejkam přiznawaja magiske mocy, znajmjeńša powołamy-li so na ludowu wěru. Tuž žada sej WONA – ryzy optisce dopomina młoda žona nimale na legendarnu Astu Nielsen – wot swojeho partnera čas a chwile, so na swjaty dźeń, na dźeń pokoja přihotować a jejka woměrje wudebić móc. WÓN tomu pozdatnje wotpowěduje, dopominajo so na nutrniwu nóc; tola krej na łožowej płachće njeswědči wo knježnistwu, ale wo tym, zo njeje jejo wuslědk kuzła lubosće, ale runje tak njewužitne kaž suche pola. Połny njeměra koncentruje so WÓN na to, wunoški na wuschnytej roli stopnjować; WONA wostanje ze swojimi jejemi sama.


text:
Černjachowsk
Černjachowsk (rusce ЧepHяxoBck, litawsce Įsrūtis, pólsce Wystruć, němsce Insterburg) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Kaliningradskej oblasći. Ma něhdźe 37 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1336 jako hród Němskeho rjada na městnje staršeho pohanskeho hrodźišća při rěce Inster załožiło a słužeše rjadej jako wuchadźišćo wuprawow do Litawskeje. W lěće 1583 dósta měšćanske prawa. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše k němskemu krajej Wuchodna Pruska.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text: W Budyskim Serbskim muzeju přewjedźe so tuchwilu wosebita wustajeńca »machot časa – wot běłeho k čornemu« z twórbami Maje Nageloweje. Wustajene su rysowanki a grafiske łopjena předewšěm zašłych lět. Njedźelu, 18. julija 2021, je wuměłča sama zajimcow po wustajeńcy wodźiła. Kaž Nagelowa rozłoži, móžeše so za čas korony na wosebite wašnje na swoje tworjenje koncentrować. Tak nasta mjez druhim wobraz »Maria«, hdźež so składnostnje konferency, kotraž so lětsa přewjesć ma, z Marju Grólmusec rozestaja. Hewak wobjednawa wustajeńca to wšědne a njenapadne. Wo tym swědči tež 44 dnjow wopřijacy dźenik, nastaty w dobje pandemije, hdźež je w ramiku koronastipendija kóždy dźeń wšědnu wěc rysowała: najprjedy cyle realistisce, potom z tušu a skónčnje w swobodnej interpretaciji. Tute dźěła so prěni króć zjawnje prezentuja. Při tym je wašnje dźěłanja wuměłče jasnje spóznać: »Wuchadźišćo je pola mje stajnje rysowanka, štož widźu a z wočomaj zapřimnu a pozdźišo do swojeje formoweje rěče přełožuju. Za to sym swoje systemowe figury wutworiła, kotrež do rysowankow zapřijam. Při molowanju jako tajkim je pak tež gestika ruki wažna.«


text:
Susanne Hozyna, Madlena Malinkec, Friedrich Pollack (wud.): Reformation und Ethnizität. Sorben, Letten, Esten im 16. und 17. Jahrhundert. Budyšin: LND, 2019 (=Spisy Serbskeho instituta, 67), 260 str., 978-3-7420-2588-3, 29,90 €
Pačenje cyrkwje a wuwiće nowych křesćanskich konfesijow woznamjenješe tež za mjeńše ludy, kaž na přikładźe Serbow, Estow a Letow w knize wopisane, hłuboku cezuru a wjedźeše k sylnym socialnym a kulturnym změnam. Zběrnik wěnuje so dołhodobnym wuskutkam reformacije a wutworjenju konfesijow a wobswětli nabožny a žiwjenski wobswět małych ludow w 16. a 17. lětstotku. Cyłkownje 16 přinoškow ze stawizniskich, kulturnych, literarnych a rěčnych wědomosćow přepytuje na jednym boku łamki a dołhodobne wuwića w zwisku z reformaciju, praša pak so tež za kontinuitami wot před- do poreformaciskeho časa. Wobswětluje so literarne a rěčne wuwiće a konfesionalizacija ludoweje kultury.


text:
MKS Nysa Kłodzko - grupa 2006 i młodsi
12.11.2018 - Wrocław
MKS Nysa Kłodzko - WKS Śląsk I Wrocław
MKS Nysa Kłodzko - WKS Śląsk II Wrocław
15.12.2018 - Lubin
SMK Lubin - MKS Nysa Kłodzko
MKS Nysa Kłodzko - Górnik Trans.eu Wałbrzych
12.01.2019 - Wrocław
AZS AWF Wrocław - MKS Nysa Kłodzko
23.02.2019 - Zielona Góra
SKM Zastal Zielona Góra - MKS Nysa Kłodzko
MKS Nysa Kłodzko - Green Star BC Zielona Góra
06.04.2019 - Kłodzko
MKS Nysa Kłodzko - KS Turów S.A.
MKS Nysa Kłodzko - MKK Basket Gorzów Wielkopolski
14.04.2019 - Kłodzko
MKS Nysa Kłodzko - WKK I Wrocław
MKS Nysa Kłodzko - WKK II Wrocław
11.05.2019 - Żary
MKS Nysa Kłodzko - KS Sudety Jelenia Góra
MKS Nysa Kłodzko - UKS Chromik Żary
MKS Nysa I Kłodzko - grupa 2005 i młodsi
12.11.2017 - Kłodzko
MKS Nysa I Kłodzko - MKS Basket Szczawno Zdrój
MKS Nysa I Kłodzko - WKK I Wrocław
09.12.2017 - Wrocław
UKS Gimbasket Wrocław - MKS Nysa I Kłodzko
PGE Turów I Zgorzelec - MKS Nysa I Kłodzko
06.01.2018 - Legnica
KS Sparta Legnica - MKS Nysa I Kłodzko
SKM Zastal Zielona Góra - MKS Nysa I Kłodzko
10.02.2018 - Kłodzko
KS Sudety II Jelenia Góra - MKS Nysa I Kłodzko
MKS Nysa I Kłodzko - UKS Chromik Żary
14.04.2017 - Kłodzko
MKS Nysa I Kłodzko - WKS Śląsk I Wrocław
MKS Nysa I Kłodzko - KS Sudety I Jelenia Góra
21.04.2017 - Legnica
STORES SP 78 Wrocław - MKS Nysa I Kłodzko
MKS Nysa II Kłodzko - grupa 2006 i młodsi
18.11.2017 - Wrocław
WKS Śląsk II Wrocław - MKS Nysa II Kłodzko
WKK II Wrocław - MKS Nysa II Kłodzko
16.12.2017 - Wrocław
SSP 72 Gimbasket Wrocław - MKS Nysa II Kłodzko
PGE Turów II Zgorzelec - MKS Nysa II Kłodzko
03.02.2018 - Jelenia Góra
KS Sudety III Jelenia Góa - MKS Nysa II Kłodzko
UKS Chromik II Żary - MKS Nysa II Kłodzko
03.03.2018 - Wrocław
AZS AWF Wrocław - MKS Nysa II Kłodzko
PGE Turów II Zgorzelec - MKS Nysa II Kłodzko
17.03.2018 - Kłodzko
MKS Nysa II Kłodzko - WKS Śląsk III Wrocław
MKS Nysa II Kłodzko - UKS Draft Zgorzelec
24.03.2018 - Zgorzelec
UKS Draft Zgorzelec - MKS Nysa II Kłodzko
UKS Chromik II Żary - MKS Nysa II Kłodzko
12.05.2018 - Kłodzko
MKS Nysa II Kłodzko - KS Sudety III Jelenia Góra
MKS Nysa II Kłodzko - AZS AWF Wrocław
19.05.2018 - Kłodzko
MKS Nysa II Kłodzko - WKK II Wrocław
MKS Nysa II Kłodzko - SSP 72 Gimbasket Wrocław
« poprzednia 1 2 3 następna »


text:
Moskwa
Moskwa (rus. MockBa) jo nejwětše město a stolica Rusojskeje. Z něźi 10,5 milion wobydlarjami na 1.081 km² jo wóni na wobydlarjow nejbogatše město Europy. Moskwa jo kulturelne a ekonomiske srjejźišćo kraja. Pśez Moskwu běžy rěka Moskwa.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prědny raz jo se spomnjeła město w lěśe 1147. Mjaz 1328 a 1712 město jo była ruska stolica. Mjaz 1922 a 1991 Moskwa jo była głowne město Sowjetskego zwězka. Wót 1991 město jo stolica Rusojskeje. Wažny twarski pomnik w Moskwje jo sedło rusojskich carow a prezidentow Kreml.
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]


text:
Donat Józef Ćěsla
Donat Józef Ćěsla (pseudonym Fabricius; * 1614 w Chrósćicach, † 24. septembra 1690 w Budyšinje) bě serbski katolski duchowny a spisaćel.
Po zakónčenju studija teologije skutkowaše syn Chróšćanskeho roboćana wot 1650 w čěskim Mutěnínje jako farar. W lěće 1676 přińdźe na Njebjelčansku faru a wuzwoli so jako kanonik. 1679 bu do Budyšina powołany, hdźež bě wot 1681 do 1690 ze seniorom tachantstwa.
Wuznamny za regionalnu stawiznowědu je jeho wopis połoženja Njebjelčanskeje wosady po Třicećilětnej wójnje z lěta 1678.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk: Ćěsla, Donat Józef. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 577


text:
Kamela
Kamela (Camelus) – zorta wjelgich cyckočůw pařistokopytnych s familije kamelowatych. Přinoležům do nojwjynkšych ssakůw kopytnych. Fizjolůgičńy sům uůne přistosowane do žyćo we warůnkach suchygo a gorkigo klimatu, sům čynsto wykořistywane kej zwjyřynta užytkowe.
Gatůnki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We tyj zorće idźe wykozać dwa gatůnki:
- kamela dwupuklato (Camelus bactrianus syn. Camelus ferus – wystympuje tak we stańe dźikim (kamela dwupuklato dźiko C. ferus), kej a we chowje (kamela dwupuklato domowo, baktrjan C. bactrianus)
- kamela jydnopuklato (dromader*) (Camelus dromedarius) – wystympuje ino jako gadźina hodowlano
Mjano dromader to je feler naškryflany we yncyklopedyjach, richtik to śe mjanuje dromedar ze uać. jako stoji wyžyj[zdrzůdło?].


text:
Informatyka
Reprezentanci: Janusz Andrzej Adamowski, Bogusław Kazimierz Bieda, Krzysztof Boryczko, Bogusław Wojciech Bożek, Witold Andrzej Byrski, Krzysztof Cetnarowicz, Bogdan Cianciara, Bogusław Cyganek, Jan Tadeusz Duda, Ewa Krystyna Dudek-Dyduch, Piotr Faliszewski, Włodzimierz Mikołaj Figiel, Bogusław Paweł Filipowicz, Zygfryd Głowacz, Marek Gorgoń, Ryszard Jakubowski, Tadeusz Kaczorek, Zbigniew Kasina, Ryszard Klempka, Jerzy Kordylewski, Jarosław Jan Koźlak, Jan Marek Kusiak, Artur Lasoń, Andrzej Leśniak, Antoni Robert Ligęza, Janusz Antoni Majewski, Władysław Kazimierz Mierzwa, Jacek Mościński, N. R. Narayana Murthy, Elon Musk, Edward Nawarecki, Marian Noga, Marek Romuald Ogiela, Maciej Paszyński, Tadeusz Pawlak, Maciej Pietrzyk, Edward Preweda, Stanisław Raczyński, Leszek Rutkowski, Tomasz Idzi Paweł Sulima-Samujłło, Tadeusz Syryjczyk, Andrzej Michał Szewczyk, Tomasz Bartłomiej Szmuc, Ryszard Tadeusiewicz, Wiesław Józef Wajs, Konrad Adam Wala, Jan Węglarz, Stefan Węgrzyn, Kazimierz Wiatr, Krzysztof Jan Zieliński, Małgorzata Maria Żabińska-Rakoczy


text: Je nimale lěto, zo je moja mandźelska Kathinka zemrěła, ale kóždy dźeń čuju znowa ból žarowanja. Přeco hišće dóstanu pisma sobužarowanja lubych kolegow, sobuwojowarjow a dołholětnych přećelow, kotřiž, podobnje mi, njewopřimnu, zo Kathinka wjac njeje a zrudnu powěsć zwjetša hakle z interneta zhonichu. Dla pandemije njeběše bohužel móžno žarowansku swjatočnosć přewjesć, kotraž by wšitkim tutym lubym čłowjekam móžnosć dała so z njej rozžohnować. Tež hdyž buchu dla pandemije, njezboža Kathinki a jeje dołheho přebywanja w chorowni čitanja k serbskej hudźbje spočatnje přetorhnjene, tak móžu dźensa rjec, zo móžemy na zbožo ze zarjadowanjemi pokročować. Předwidźane je, zo w přichodnym lěćnym semestrje pjećhodźinski čitanski cyklus přewjedu a wšitke moje prócowanje su na to wusměrjene, zo by so hudźbnoslědźerske zawostajenstwo mojeje mandźelskeje čestnje dale wjedło. Hižo w zymskim semestrje 2001/2002, potajkim runje před dwaceći lětami, je wona mje namołwjała, čitanja k serbskej hudźbje tež na Humboldtowej uniwersiće w Berlinje přewjesć, štož sym potom w zwisku kubłanskeho nadawka přewzał. Tak chcu ze wšitkimi čłonami krok po kroku akademiske dźěło Instituta za zapadosłowjanske hudźbne slědźenje z. t. w zmysle mojeje mandźelskeje zaso wožiwić a sym sej wěsty, zo z pomocu wjele zajimowanych nowe a dobre ideje nastanu.


text:
Konjecy. Dalše zjawne informaciske zarjadowanje wo Němskim centrumje za astrofyziku (DZA) wotměje so wutoru, 16. awgusta, wot 17.30 hodź. při Konječanskim towarstwowym domje. Tam chcedźa fachowcy ze zajimowanymi wobydlerjemi zhromadnje grilować, jim mjez druhim wuslědki proboweho točenja na kromje Konjec rozłožić a na prašenja wopytowarjow wotmołwjeć. Kónc septembra Zwjazk wo projekće rozsudźi.
Swjeća ekumenisku namšu
Zły Komorow. Dźěłowa skupina Serbska namša kaž tež Złokomorowska ewangelska a katolska wosada přeprošuja na serbsko-němsku ekumenisku namšu, kotraž budźe njedźelu, 14. awgusta, w 14 hodź. w Złokomorowskej Serbskej cyrkwi. Liturgiski nawod změjetaj fararjej Manfred Schwarz a Udo Jäckel. Čitaja Günter Pawliš, dr. Hartmut Leipner a dr. Madlena Norbergowa. Po namši budźe zhromadny kofej ze spěwnej skupinu Přěza.
Na dworowy swjedźeń


text:
Wotchad wuměłče Jěwy Wórše Lanzyneje, grafikarki, keramikarki a kulturnicy je wulka strata za serbsku kulturu. Wot časa studija w Praze zwjazowaše ju přećelstwo z Hilžu Bartákovej, kotraž dźěli z nami swoje dopomnjenki.
Jěwa Wórša Lanzyna rodźena Lorencec narodźi so 11. septembra 1928 w Delnjej Kinje pola Budyšina. Do studija na wysokej šuli da so w Zhorjelcu na keramikarku wukubłać. W lěće 1949 přińdźe do Prahi a studowaše na Akademiji tworjaceho wuměłstwa. Jako Łužiska Serbowka bydleše wona w Serbskim seminarje. Tule zeznajomichmoj so z Wóršu na zetkanju, kotrež wotmě so kóždu sobotu wječor za Serbow, bydlacych, dźěłacych abo studowacych w Praze. 1950 schori Wórša ćežko na suchoćinu. Po lěkowanju bydlach z njej w jednej stwě w Serbskim seminarje a spřećelichmoj so. Naju mnoholětne přećelstwo traješe cyłe žiwjenje, 71 lět přez statne hranicy.
Ze strowotnych přičin wróći so w lěće 1951 domoj do Łužicy, ja wostach w Praze. Wórša studowaše grafiku a kaligrafiju na Lipšćanskej Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo. Za čas studija w Lipsku zezna swojeho pozdźišeho mandźelskeho Steffena Langu, znateho ilustratora a grafikarja němskich a serbskich knihow, časopisow a Protyki.


text:
Chciołech moji cerze1 upiyc szokoladowe babeczki (te uwielbiōm: https://chopwkuchni.pl/?p=86 ), ale ôna sie uparła na ciasto marchewkowe… co bōło2 zrobić, musiołech wymyślić marchew we szokoladzie3 😉
5 jajec
100 g cukru (jŏ żech doł 75 g biołego i 25 g kokosowego), ale jak lubicie barzi słodke maszkyty4, to lepi dejcie 150 g (mogecie dać tyż brōnołtny5)
100 g gorzkyj szokolady
1 szklōnka startyj wyciśniyntyj marchwi
100 g płatkōw mandli6
100 g mōnki pszynnyj
100 g mōnki orkiszowyj (dołech takyj razowyj)
1 płaskŏ łeżeczka sody oczyszczonej
1 płaskŏ łeżeczka proszku do pieczyniŏ
pó szklōnki ôleju
trocha pudecukru7 do posucia po wiyrchu
Szokolada łozpuśćcie8 we jakyj małyj misce nad gorkym ze wrzōntkym. Jajca ubijcie ze biołym cukrym. Potyn wmiyszejcie tam pomału reszta składnikōw- jŏ żech to robiōł warzechōm.
Bratruła9 łozgrzyjcie na 180 stopni. Forma (jŏ żech mioł takŏ na abgeryjta10 ze dziurōm postrzodku11) posmarujcie masłym i posujcie12 tartōm bōłkōm. Ciasto do formy, forma na 45 minut do bratruły i fertich13. Na kōniec mogecie jeszcze je yno posuć ździebko14 pudecukrym. Smacznego 🙂
1córce
2było
3czekoladzie
4łakocie
5brązowy
6migdałów
7cukru pudru
8rozpuśćcie
9piekarnik
10babka
11pośrodku
12posypcie
13gotowe
14trochę


text:
Informacije
“Maminorěcna dolnoserbšćina”
W lětach wokoło 1950 jo se w Dolnej Łužycy dokóńcył proces, ako jo južo dawno do togo se zachopił: změna rěcy wót dolnoserbšćiny na nimšćinu ako rěc wšednego dnja w spócetnje serbskorěcnych familijach.
Pśez to su powědarje dolnoserbšćiny, kótarež su toś tu rěc nawuknuli hyšći we familiji ako prědnu rěc (maminu rěc), źinsa normalnje dojśpili starstwo nanejmjenjej 70 lět. Serbšćina toś teje generacije powědarjow rozeznawa se – wótglědajucy wót jadnotliwych wuwześow – bejnje wót wariantow młodšych powědarjow, kótarež su dolnoserbšćinu za wětšy źěl nawuknuli we wobłuku rěcneje wucby w šuli a toś primarnje ako »cuzu rěc«.
Toś ta specifiska rěcna situacija jo zakład za how wužywane wóznamjenjenje »maminorěcna dolnoserbšćina«. Toś to zapśimjeśe póśěgujo se na zgromadnosć rěcy górjejce pomjenjoneje nejstaršeje generacije powědarjow, kótaraž abstrahěrujo wót wšyknych tamnych rozdźělow: Nawuknjenje za wětšy part mócnje dialektalnje zabarwjoneje dolnoserbšćiny we familiji.
Projekt
We wobłuku spěchowańskeje iniciatiwy „Dokumentacija wobgrozonych rěcow“ jo załožba Volkswagen-Stiftung spěchowała wót oktobra 2010 do kóńca 2015 pśi Serbskem instituśe (wótnožka Chóśebuz) slěźarski projekt pód titelom „Tekstowy a awdijowy korpus maminorěcneje (dialektalneje) dolnoserbšćiny“.
W tom pśedewześu jo se nagrało w lětach 2012 do 2015 nagromadu wěcej ako sto góźin rozgronow z něźi sedymźaset powědarkami a powědarjami dialektalneje dolnoserbšćiny. Pśi tom jo se glědało na ceły rěcny teritorium – kórta městnosćow, źož jo se nagrawało, namakajo se pód dypkom „nagrawanja“.
Bejnje wužytne jo, až jo se za wšykne nagrawanja napórała dolnoserbska transkripcija a pśełožk do nimšćiny. Tak su zukowe dokumenty teke pśez pismo (dolnoserbski a nimski) pśistupne. Stakim twórje transkripcije, ako wopśimuju něźi 700 000 běžece słowne formy (tokeny), jadnorazowy korpus powědaneje dialektalneje dolnoserbšćiny, ako dopołnjujo korpus dolnoserbskeje pisneje rěcy.
Tekstowy a awdijowy korpus maminorěcneje (dialektalneje) dolnoserbšćiny, kótaryž se how pśistupni pód titelom „maminorěcna dolnoserbšćina“, ma wjeliku dokumentarisku gódnotu a twóri dobry zakład za dalšne slěźenja nic jano wó dialektach samych, ale glědajucy na pśirownowanje z dolnoserbskeju pisneju rěcu.
Projekt jo se w relatiwnje jěsnem stadiumje wopisał w:
Hauke Bartels & Kamil Thorquindt-Stumpf: Ein neues Ton- und Textarchiv des muttersprachlich-dialektalen Niedersorbischen. In: Lětopis 60 (2013) 1, S. 39-60.
Dalšna publikacija ze skóńcneju dokumentaciju projekta se planujo.
W Serbskem instituśe su se na pśedewześu wobźělili:
dr. Hauke Bartels (cełkowne nawjedowanje), Kamil Thorquint-Stumpf (sobuźěło a koordinacija do septembra 2013), Marcin Szczepański (technika a wobźěłowanje datow; koordinacija wót oktobra 2013), Jan Měškank, Colett Neumannojc (studentiska pomoc, pśełožk transkripcijow do nimšćiny).
Za mały źěl nagrawanjow stej se wušej togo napórałej pśełožk do engelšćiny (dr. Katherine Bird) a fonetiska transkripcija (dr. Leszek Jocz).
Nagrawanja su pśewjadli dalšne wósoby (eksploratory), bźez kótarychž njeby se mógało pśedewześe zrealizěrowaś: Marija Elikowska-Winklerowa, Gregor Wieczorek, Stefanie Krawcojc, Juliana Kaulfürstowa, Marcus Kóńcaŕ a Christina Klimowa. Źěkujomy se wšyknym informantam, ako su byli zwólne, w rozgronach wulicowaś ze swójogo žywjenja.
W transkriptach dajo se grono informantow pśez carnu barwu teksta rozeznawaś wót wugronjenjow eksploratorow (šere). Na toś ten wažny rozdźěl pó roli glěda se teke pśi pytanju.
Zapśimjeśe nagraśow ze srjejźneje Łužyce
Dokulaž jo serbšćina w srjejźnej Łužycy mócnje wobgrozona, su se wob cas projekta teke zapśimjeli nagraśa z togo regiona (głownje teksty ze slěpjańšćinu). Něźi źaseś procentow nagraśow póchada z togo regiona. Pśi pytanju mógu se toś te nagraśa/transkripcije wědobnje wuzwóliś abo pśejś.
Toś te daty njereprezentěruju dolnoserbšćinu. Kradu notne zdokumentěrowanje teke teje warietety serbšćiny pak njejo z našogo wiźenja jano wobpšawiła zapśimjeśe do projekta, ale teke prezentaciju datow na toś tom boce.
The Language Archive
Primarne składowanišćo nagraśow (teke w zmysle wěstego, trajnego archiwěrowanja) jo „The Language Archive“, źož su wóni pśistupne ako źěl archiwa DoBeS pód mjenim „Lower Sorbian“.


text:
Evelyn Richter w Düsseldorfu
Düsseldorf. Prěnje wobšěrne předstajenje tworjenja fotografki Evelyn Richter w zapadoněmskim muzeju je nětko w Düsseldorfskim Palasće za wuměłstwo widźeć. W Budyšinje rodźena a loni w oktobrje w starobje 91 lět zemrěta wuměłča je žiwjenje ludźi we wuchodźe kritisce kaž empatisce dokumentowała. Wustajeńca je hač do januara 2023 přistupna.
Wo Domowinje přednošował
Kosarzyn. Wo poćahach Domowiny do wukraja je jeje referent za kulturne naležnosće a wukraj Clemens Škoda wčera mjezynarodnym projektowym zamołwitym w Leaderowym regionje Sprjewja-Nysa-Bobr přednošował. W Kosarzynje blisko Gubina je Škoda mjez druhim čłonstwo Domowiny w mjezynarodnych organizacijach, asociěrowane towarstwa a partnerske komunow předstajił.
Christoph Schroth njeboh


text:
Něhdy bě w nimale kóždej wsy nakupowanišćo, hdźež poskićachu twory wšědneje potrjeby. Runočasnje běchu to socialne centrumy, hdźež so wjesnjenjo zetkawachu a rady pobjesadowachu. W našej lětnjej seriji na něhdyše wjesne wobchody dopominamy.
Dźensa: Smjerdźaca (7)
„Korčmu su zawrěli a tak móžachu so ludźo jenož hišće w swojej dobrej stwě doma abo na tehdyšim gmejnskim zarjedźe schadźować“, dopomina so něhdyša wjesnjanostka Smjerdźaceje a Łazka Marja Krawcowa na połoženje w Smjerdźacej spočatk 1960tych lět. Runočasnje wona tehdy wobžarowaše, zo njebě we wsy za ludnosć žana móžnosć, nakupować twory wšědneje potrjeby. Na jeje iniciatiwu sej tohodla w lětomaj 1962/1963 rjany kulturny dom ze žurlu a dalšimi mjeńšimi rumnosćemi natwarichu. Žurla bě zdobom nastork, załožić mjeztym we wjele krajach swěta znatu rejwansku skupinu. Nahladny objekt płaćeše tehdy 87 000 hriwnow. W dobrowólnym dźěle nadźěłachu z toho 45 000 hriwnow. Do domu zaměstnichu tohorunja konsumowu předawarnju.


text:
Świnoujśće
Spůłrzyndne: 53°55' N 14°15' E
Świnoujśće (pol.: Świnoujście, mjym.: Swinemünde, kaš.: Swina; we 1945 pol. Świnioujście) – mjasto, krys grodzki we Polsce, we wojewůdztwje zachodńopůmorskim. Ležy u ujśćo Świny do Mořa Boutyckigo, na wyspach Uznam, Wolin, Karśibůr a 44 mjyńšych wyspach. Je mjastym grańičnym nade grańicům s Ńymcůma. Industryjo stočńowo a obsuga ruchu turystyčnygo. Mjyndzy wyspůma Wolin a Uznam puywo darmowy prom. Promy kursujům tyž do Šwecyje (Ystad a Trelleborg), Dańije (Kopynhaga a Rønne na wyspje Bornholm), we sezońy tyž stotki bjouyj floty do Ńymjec. Fůnguje sam klub športowy Flota Świnoujśće, kerygo fusbalowy feerajn we sezońe 2008/09 gro we I lidze polskij we fusbalu.


text:
Silent Rebels
Symbolism in Poland around 1900
Artists:
Teodor Axentowicz, Olga Boznańska, Józef Chełmoński, Władysław Czachórski, Julian Fałat, Wojciech Gerson, Aleksander Gierymski, Gustaw Gwozdecki, Vlastimil Hofman, Władysław Jarocki, Konrad Krzyżanowski, Jacek Malczewski, Jan Matejko, Józef Mehoffer, Edward Okuń, Józef Pankiewicz, Władysław Podkowiński, Witold Pruszkowski, Ferdynand Ruszczyc, Kazimierz Sichulski,
Władysław Ślewiński, Kazimierz Stabrowski, Jan Stanisławski, Henryk Szczygliński, Włodzimierz Tetmajer, Wojciech Weiss, Stanisław Witkiewicz, Witold Wojtkiewicz, Leon Wyczółkowski, Stanisław Wyspiański
Recommend this:
Contributions by A. Bagińska, A. Godetzky, M. Haake, U. Kozakowska-Zaucha, A. Rosales Rodríguez, N. Santorius, A. Skalska300 pages, 219 colour illustrations
24 × 29 cm, Hardcover


text:
Tydźenje dołho doma sedźeć, po móžnosći bjez socialnych kontaktow, za to pak ze skerje njeskónčnej lisćinu přidatnych nadawkow.
Dźěći zastarać, šulske dźěći při nadawkach podpěrać, při tym po móžnosći dźěłać a produktiwny być. Wězo kóždy dźeń warić a domjacnosć žada sej wjace dźěła, hdyž su wšitcy doma. Naladu dźěći wotpopadnyć a při wšěch špatnych powěsćach měr wobchować. Lěto 2020 drje je wulke wužadanje za našu towaršnosć. Zo bychmy swójby podpěrali a jim znajmjeńša tróšku wšědny dźeń wolóžili, chcemy na tutej stronje běžnje přinoški wozjewić, kotrež so wšelakim problemam tutoho časa wěnuja. Njech pak wam tež pomhaja, izolaciju derje zmištrować.


text:
Jak żech zaczynała robota, toch jedyn rok robiyła na taki budowlanej bazie za ksiyngowo we magazynie. Robota ciynżko niy bōła, ale miałach tam yno samych kamratów, bo żodne dziołchy tam niy robiyły.
Te mode chopy, to mie ze poczōntku robiyli za błozna, a kożdy dziyń mi cosik wystrugali. Jo sie jednako na nich niy gorszyła, ynoch im padała, że jo ni ma tako gupio, na jako wyglōndōm! A to sie dziepiyro tłōmaczyli, że ôni mie niy zamiarowali ôbrazić, że to yno szpasy bōły! Za jakiś czos prziszli do nos do roboty dwa nowe karlusy. Te synczyska ôgromnie szpetnie przeklinali przy robocie.
Jak jo im padała, coby se dali pokōj ze takōm godkōm, to ôni naskwol przichodzili kożdy dziyń pod ôkno ze mojigo biura, a tōm łacinōm tak dali suli, że aże we uszy szczypiało! Proszyni na nic zdało i jo se padała, że jo ich załatwia tym samym. Jak już jedyn dziyń bōło tego zatela, wychyliłach sie bez ôkno, a zaczłach klōnć, aż sie kurziło! Na to prziszoł nasz kerownik i te synczyska ôba uciykli, ale potym miałach już ôd nich pokōj. Gorzi bōło wyjaśnić to naszymu kerownikowi! Tyn jedyn, jedyny roz podziwoł sie na mie ze prawym uznaniym, a padoł:
– Dziołcho, jo niy wiydzioł, że mosz tak czorno we pysku! Bydōm z ciebie ludzie i sam na bazie niy zginiesz!
A jo niy wiydziała, eli mōm sie śmioć abo beczeć?! Bo to, co ôn se teroz przestawioł to przeca niy bōła jo! Nojgorsze bōło to, że nasz szef dycki wiedzioł swoji. Pamiyntōm, jak godoł jednymu takimu Edkowi, co do mie „słodki ôczy robiył”, coby se doł sy mnōm pokōj, bo jobych go jynzorym zatrzaskała, a jeszcze ni mōg by sie sy mnōm miyndzy ludzi pokozać, bo jak bych gymbasie niy ôtwarła, tobych mu gańby narobiyła, bezto, że ôgromnie szpetnie przeklinōm! Skuli tego tyn synek chodziył za kamratami ze roboty, a dopytowoł się, eli je to prowda? A te pierziński gizdy padali mu, że wszyjstek to je nojszczyrszo prowda, a za jego plecami sie śmioli ś niego do rozpuku. Tego bōło już zatela, bezto padałach se, że sie zwolnia ze tyj bazy przi bele prziwiliji i tak żech zrobiyła! Dziepiyro wtynczos sie moje kamraty pobudziyli, a przeproszali mie za to, że s tymi szpasami troszka przesolili, ale jo już miała inksze plany. Na moji miejsce prziszła jedna starszo paniczka, ale ôna im utrefiła, bo se niy dała po gowie skokać, a robiyła tam bez dziesiynć lot ,aż do penzyje!