text:
U ciotki mieli okropnie złego barana. Już niejednymu nażduchoł do rzyci. Był lepszy od psa, kiery przeważnie drzymoł na słońcu kole budy. Baran za to kronżoł po placu, ale jyno wtedy jak spuścioł się z kolika, urwoł łańcuch, abo wyprościoł się kneblik. Czasym na złość spuścioł go z kolika kieryś somsiad. Baran mioł pozakryncane rogi, beztoż boł fest niebezpieczny.
Jak my gonili po placu z łebkami od somsiadów, żodyn nie dowoł pozor na barana, kiery przybity boł na ługorze. My bawili sie w ciuciubabka.Prawie joch liczoł do dwacet, a bez tyn czas insi sie kryli. Abyło tela roztomańtych kryjówek, że trza było mieć szczyńsci znojść piyrszego. Nie wiadomo, jak na placu znodł sie baran bez lańcucha, ze samym obujkiym. Kuzyny zaroski wymloły bez płot do ciotki, a jo o niczym nie wiedzioł. Jak żech dorachowoł do dwacet, otworzoł żech oczy, obrocioł sie, a tu konsek przedy mnom stoł z pochylonym łepym baran, kiery szykowoł sie już do ataku. Pochyloł łeb jeszcze bardzi i wio na mie. Nie wiym jakim cudym udało sie wyskoczyć na płot, a ś niego po pniu włoskigo orzecha na haziel. A tyn baran tak zażarcie bodł zakrynconymi rogami w dwiyrka haźla, że cały trzeszczoł i trzons sie jakby wiatrzysko olszom kiwało. Musiołech z tego haźla przelyźć nazod na strom i żech tam siedzioł na gałyńzi i wrzeszczoł o retonek. Taty nie było w chałpie, mama była kańś w polu. Kuzyny z okna zaglondali i śmioli sie na całe pyski, a mie ze strachu bachorz zacznoł boleć, a jako teraz z tego orzecha wlyźć do haźla, ni miołech zielonego pojyńcio. Na te bogi, wrzaski usłyszała mama i prziszła sie podziwać, co sie to wyprawio kole chałpy. Ujrzała barana, kiery szturmowoł haziel jak Tatary Zbaraż w ksionżce kuzynki i była gotowo walczyć z tym tatarskim chanym, ale ni miała pod rynkom żodnej broni. Wołała na siostra, kiero w chałpie ogiyń robiła pod blachom, by ji przyniosła z chlywa taki basamski zieleźny, sztyrograniaty kolik, kuty u kowola. Niż siostra usłyszała, twało to chwila. Ale jak w końcu z tym kolikiym wylazła na plac, baran jom zaatakowoł. Siostra sie wściekła. Rozfechtowała sie kolikiem i jak nie rzaźnie barana w łeb. Baran podskoczoł i podł na kolana przednimi szłapami. To mu jeszcze poprawiła. Jak łupło aż zadudniło, a po chwili ze zrażonego rogu ukapło pora kropli kwie.
Baran trocha sie zatoczoł i mama zdonżyła mu zapnoć lańcuch na kark i zasmyczyła go na ługor, kaj przibiła go na koliku w ciyniu pod wiśniom. Jo, zdonżoł bez tyn czas slyźć z orzecha, a kuzyny też już byli na placu i zaczli mi dożyrać na całego.
Mama jak prziszła z ługora, przywołała nas ku sobie.
– Tyn baran sie som nie spuścioł z kolika. Kiery s was mu w tym pomogł? - spytała troszka znerwowano.
– Skond momy wiedzieć. Lotali my po placu – tłomaczoł Fridek za nas wszystkich.
– I nic żeście nie widzieli, jak dycko?
– Szoł bez plac jakisi chłop – przipomnioł se Bercik. – Chyba to bol tyn chłop, co sie sprzongo z gospodorzym kole nas, Franckiym.
To było cygaństwo, ale na kogoś trza było sfalić wina. Przeca nie pojdzie sie pytać.
– Szop? - przipytała sie mama.
– Nie wiym, jako sie nazywo, ale mo tako mynszo rynka.
– Mynszo rynka? Ni ma tu takigo Szopa z krotszom ani z dłogszom rynkom. Ale sie popytom.
Rychtyk to we wsi nigdy nie było Szopa z mynszom rynkom.
– Wiysz – prawioł Bercik – jo tego chłopa z mynszom rynkom wymysloł, by nom ciotka dała pokoj, bo możnek my tego barana rozsierdzili tym lotanim kole niego i sie som spuścioł z kolika.
Na drugi dziyń Szop szoł kole naszej zogrody, a mama przi drodze zbiyrała do zopaski pospadowane szwestki. Pozdrowioł mama, a ôna sie mu prziglondo i prziglondo.
– Ni mocie gospodorzu jednej mynszej rynki, bo tak jakośi jom w rynkowie chowiecie?
– Bo niesa Franckowi flaszka, by jego baba nie widziała.
– A dziecka co tu lotali po placu, prawili, że widzieli chłopa z mynszom rynkom. Pomyślałach, żeście w ta rynka se coś zrobili.
– A kać tam! Downo żech u Francka nie boł.
Chcioł pokozać, że mo obie rynce normalne i jak wyciongoł ta z rynkowa, flaszka upadła mu na kamiynie i sie roztrzaskała.
– No i dali moga iść z wyciongnionom rynkom z rynkowa. A wy nie musieliście sie ô tako gupota pytać starego Szopa.
Mama wkurziła sie na nas. Ale prawiła chłopu, że mo wlyźć na chwila, a za ta strzaskano flaszka gorzołki do mu inszo swojskigo wina.
– Wiysz, dziołcho, mi nie wypodo, ale do Francka iść bez flaszki jeszcze bardzi. Dyć wina też sie napije. Ale lepszy ô tej potrzaskanej flaszce żodnymu nie rzondź, by sie moja nie dowiedziała!
Matka se porzondnie s nami wszyskimi porzondziła skyrs tego cygaństwa.
– Wypadłach na gupka z tym Szopym. A ty baranie z haźla i reszta was nie pokazujcie sie mi wiyncy sie na oczy!


c: text/html

text:
Dj Na Rok Diye Remix Dj Sanjay Meena Mp3 Song Download
Dj Na Rok Diye Remix Mp3 Song Download, Dj Na Rok Diye Remix Full Song Download, Dj Na Rok Diye Remix Dj Sanjay Meena 320 kbps Mp3 Download, Dj Na Rok Diye Remix Full Mp3 Pagalworld, Dj Na Rok Diye Remix Mp3 Download, .
Dj Na Rok Diye Remix Mp3 Song Download, Dj Na Rok Diye Remix Song Download, Dj Na Rok Diye Remix Mp3, Dj Na Rok Diye Remix 320 Kbps, Dj Na Rok Diye Remix Mp3 Mr-jatt, Dj Na Rok Diye Remix Pagalworld song download mp3, Dj Na Rok Diye Remix Download, Dj Na Rok Diye Remix ringtone, Dj Na Rok Diye Remix lyrics, Dj Na Rok Diye Remix dj remix, Dj Na Rok Diye Remix mp3tau, Dj Na Rok Diye Remix mrjatt, 320 kbps download, Dj Na Rok Diye Remix free download, Dj Na Rok Diye Remix Mp3 Song Download

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pjatk, dnja 29.4.2022, zetka so čěšćina-skupina 7. lětnika Serbskeho gymnazija Budyšin rano na dwórnišću w Budyšinje. Wottam chcychmy z ćahom přez Biskopicy do Liberec jěć. Hdyž smy so zetkali smy widźeli, zo naš ćah do Biskopic problemow dla wupadnje. Dla toho stej so našej wučerce hnydom wo hinaši ćah prócowałoj. Tak smy 30 mjeńšinow pozdźišo w Biskopicach byli. Ćah do Liberec je pak tam na nas dźesać mjeńšinow čakał, tak zo njejsmy trjebali na dalši ćah čakać. Hdyž dojědźechmy do Liberec, jědźechmy ze starej, pyšnej tramwajku přez město do zwěrjenca. W zwěrjencu tworjachmy małe skupiny, při čimž dósta kóžda skupina nadawk. Dyrbjachmy na karće zwěrjenca čěske mjena zwěrjatow zapisać. Přez to, zo je zwěrjenc jara wulki, ma wjele rozdźělnych městnow za wšelake zwěrjata: někotre na łukach, někotre w chěžkach. Po wopyće w zwěrjencu jědźechmy z tramwajku k radnicy. Tuta je rjenje wupyšena a jara impozantna. Po cyłym měsće widźachmy młodostnych, kotrež su runje šulu wotzamknyli a so na maturu přihotuja. Zdźěla běchu woni tež předrasćeni. Běžachmy dale přez město k wulkemu nakupowanišću, hdźež móžeše sej kóždy něšto k jědźi kupić, ale tež słódkosće. Potom jědźechmy z tramwajku wróćo k dwórnišću. Po někotrych mjeńšich problemach z ćahom smy skónčnje zaso do Budyšina dojěli. Tam zakónči so naš rjany wulět do Liberec.
Frido Malink a Matej Čornak, 7-1


text:
Ledwo zakończōła sie runda, a juz wiela sie gŏdo ło tym, fto odlyzie ze Ruchu, a fto do nŏs przidzie. Poniżyj trocha informacji:
Mariusz Idzik znalŏz sie ponoć na celownikach drużin I Ligi. Świetnŏ runda jesiennŏ niy pozostawiŏ złudzyń, że tyn chop bydzie miŏł pora ofert do wyboru. Niy mnij, jednak chciŏłby łostać we Chorzowie – ” Chcymy przedłużić kontrakt ze Mariuszem, a łon chce u nŏs łostać. Somy juz po godce, a Ruch dziynki zapisom we umowie sŏm może ja przedłużić. Jak jednak pojawi sie klub, kiery wyłoży kwota odstympnygo zawarto w kontrakcie, to niy bydymy we sztandzie go tutkej zatrzimać. Moga zdradzić, że wylŏzłech tyż ze propozycjom renygocjacji umowy, co bōłoby in plus do klubu jak i do Mariusza” – gŏdŏł prezes Ruchu, Seweryn Siemianowski we wywiadzie ze portalem Niebiescy.pl. Jak sie potoczy ta sytuacjŏ? Zobŏczymy niybawym.
Łukasz Janoszka znalŏz sie na liście transfyrowyj Stali Mielec. Sŏm Ecik ło to prosiōł bo zamierzŏ wrôcić na Ślōnsk. Prezes Ruchu pedziŏł, że bydŏm prowadzone rozmowy coby wrôciōł do Ruchu. Tukej jednak Ecik niy bydzie mōg liczyć na fest srogie zarobki, ale synek zawsze gŏdŏł, że jesce tu wrôci.
Wiyncyj informacji na tymaty transferów juz niybawym!
własne / Niebiescy.pl


text:
„Varnsdorfer Zeiten”/ „Varnsdorfske case“. Česko-serbski šulski projekt pó drugej swětowej wójnje 1945–1950
Wót kóńca 1945 su dostali źiśi z Górneje Łužyce šulske kubłanje až k abiturje w Českosłowakskej, a to w Českej Lipje, Varnsdorfje a Liberecu. W cełku jo jich zazdaśim było 800. Wětšyna jo 1949 do Łužyce slědk pśišła, slědne gymnasiasty lěto pózdźej. Mjazy ceptarjami su byli teke wěcej ako źaseś z Łužyce, wšykne wjelgin nazgónite we wuwucowanju. Tak su wukniki a wuknice nic jano dobre wukubłanje, ale teke česku, serbsku a dalšne rěcy nawuknuli. To jo jim wěstu lěpšynu pśinjasło, ako su zasej do Łužyce slědk pśišli a se nadalej wukubłali. Wjele z nich su nowu elitu mjazy Serbami twórili. Dopomnjeńska kultura tomu wóznamoju akle pó politiskem pśewrośenju 1989/90 półnje wótpowědujo.Wjednistwo projekta: Jana Piňosová
Na projekśe wobźělone: Pětš Šurman, Jana Šołćina, Thomas Menzel


text:
Budyšin (CS/SN). „Wuměłstwo z kneflemi“ rěka nowa wustajeńca, kotraž budźe wot jutřišeho hač do meje 2022 w Budyskej měšćanskej bibliotece widźeć. Michael Voigt z Nowosólca-Hródka (Neusalza-Spremberg) pokaza tam na jednym boku swoju zběrku kneflow, ale tež wuměłske twórby, kotrež su jeničce z kneflow zhotowjene. Wuslědki su jónkrótne, kaž móža so wopytowarjo přeswědčić.
Swojeje zahoritosće za historiske knefle dla je Voigt na čaporowych wikach nimo jednotliwych eksemplarow tež wjetše mnóstwa kneflow našoł. Z toho zrodźi před dźesać lětami ideju, z nimi wuměłske twórby zhotowić. Ze swojimi wobrazami a dalšimi dźěłami je wón mjeztym wjacore zajimawe wustajeńcy wuhotował, mjez druhim w Njeswačanskim baroknym hrodźe. Žana přehladka pak so druhej njeruna, dokelž stajnje nowe twórby nastawaja. Tak su tež te w Budyšinje wustajene cyle nowe. Zběrka w měšćanskej bibliotece rozpřestrěwa so po třoch rumnosćach a wopřijima portrety runje tak kaž krajiny a křesćanske motiwy.


text:
Jutře před 200 lětami, 5. meje 1818, narodźi so w Trieru Karl Marx, politiski žurnalist, duchowny inspirator a njesprócniwy organizator dźěłaćerskeho hibanja, kotrež so pozdźišo z jeho mjenom woznamjeni. Po Marxowej woli to njebě. Wozjewi dźě sam: „Wěm jeničce tole, zo žadyn Marxist njejsym.“
Po woli staršeju a přiwuznistwa so njeměješe, wuzwoliwši sej powołanje. Nic jurist, ale filozof być, za to so na swoje žiwjenje rozsudźi. Filozof pak noweho typa, kaž tole w znatej 11. tezy wo Feuerbachu postulowaše: „Filozofojo su swět jeno wšelako interpretowali, dźe pak wo to, jón změnić.“
Jeho prěnje wusahowace dźěło je hromadźe z přećelom na čas žiwjenja Friedrichom Engelsom 1847/1848 napisał. Wony „Manifest Komunistiskeje strony“ mějachu Serbja w lěće 1956 tež w swojej maćeršćinje w ruce. 1969 wuńdźe třeće, wot Pawoła Nowotneho do serbšćiny přełožene wudaće. Druhe bytostne dźěło Karla Marxa, zakónčeny prěni dźěl „Kapitala“, do wšěch spisownych rěčow přenjesene, serbsce njepředleži. Štó by sej zwěrił, tutu wobšěrnu knihu zeserbšćić?


text: Peking (JBo/SN). Spěšnosankowar Johannes Ludwig, pochadźacy z durinskeho Suhla, je sej wčera prěnju złotu medalju za Němsku pola Olympiskich zymskich hrow w Pekingu zdobył. Z kónčnym časom 3:48:735 min. bě Ludwig cyłkownje 0,16 sekundow spěšniši hač Awstričan Wolfgang Kindl a 0,951 sekundow hač Italčan Dominik Fischnaller. Dalši němski wubědźowar Felix Loch bu štwórty. W sněhakowarskim skakanju muži wudoby sebi Japančan Ryoyju Kobayashi ze skokami 104,5 a 99,5 metrami złoto. Najlěpši Němc běše Constantin Schmid na jědnatym městnje. Na distancy 5 000 metrow nastaji spěšnosněhakowar Nils van der Poel wčera nowy olympiski rekord. Šweda bě po 6:08:840 min. cilowu liniju překročił. Rusa Alexander Bolšunow wudoby sebi prěnje městno w skiatlonje na čarje 30 km, z časom 1:16:09,8 hodź. W disciplinje ski-freestyla běše 23lětna Awstralčanka Jakara Anthony najlěpša.


text:
… abo rozgrono wó bomach
Som se pśedewzeł, nic njenapisaś wó mrětwje. Kak jo to pak móžno w tych casach, gaž problemy wjelikego swěta su se zasej derili do Serbow? Nadalej jano powědaś wó narodnych drastwach, wó rewitalizaciji mamineje rěcy?
„Napšawdu, som žywy w śamnych casach!
Dowěrliwe słowo jo głupe. Coło bźez ropow
pokazujo na njecuśniwosć. Smjejaŕ
tšašnu powěsć hyšći njeznajo.
Kake casy to su, gaž
rozgrono wó bomach jo pśisamem z grěchom,
dla togo až mjelcanje k wjele njestatkam na se ma!
Ten, kenž w měrje pśez drogu źo,
drje njejo k dostaśu za pśijaśelow,
kótarež w nuzy su.”
Tak jo zbasnił Bertolt Brecht „Na pótomstwo”. Jo to tak? Kněz BB hyšći njejo wěźeł, až rozgrono wó bomach źinsa wopśimjejo wšykne problemy swěta. Kak móžomy našu rěc woplěwaś, gaž se njesmějomy zejś pód lipami? Gaž lipy a druge bomy su zeschnuli? No, derje, zachopmy powědaś wó bomach. To buźo rozgrono wó tom, kak buźomy w pśichoźe žywe. Nadpismo togo komentara jo pśedstajony titel knigłow kolumbiskego awtora Gabriela G. Márqueza „El amor en los tiempos del cólera”. Špańske słowo „cólera“ njejo jano ta chórosć cholera, ale ma pśedewšym drugi wuznam: „rozgórjonosć, gniw”.
Něntejšna strowotniska kriza se zminjo, ale nadalej zawóstanu druge krize: globalizacija, klimowa katastrofa, nowy pšawicaŕski radikalizm, europska politiska kriza, socialna njerownowaga. Wšykno zwisujo ze wšyknym. Ta šwedska Gretka jo groniła: „Ja cu, až wy pśiźośo do paniki.” To njejo dobra rada; panika nikula njewjeźo k dobremu rozwězanju problemow. Panika a gniw njamóžotej pśewinuś něntejšnu zajěźonu situaciju na swěśe. Derje pak jo, až młoda generacija jo wócuśeła. To jo za mnjo pśikład rojoweje inteligentnosći.
Kak něnto dalej, gaž k wšyknym drugim hyšći pśiźo pandemija? Ta płucowa chórosć njejo daniž carna mrětwa daniž cholera. Njebuźo wutamaś serbski lud abo cełu ciwilizaciju. Njedejali se zaźaržaś paniski ako by śerpjeli pód egyptojskimi plogami. Hygiena a wótstawk za wětšy źěl dosegatej. K tomu pśiźo wobglědniwosć. Moderna rěc jo wunamakała wuraz „socialne kontakty”, kenž jo był dotychměst wósebnje popularny mjazy młodymi luźimi. Wšuźi něnto cytamy, až mamy wobgranicowaś naše „socialne kontakty”. Ale nichten njamóžo sam žywe byś. Źo jano wó to, až jano chylku njedejali sejźeś we wjelikich stadijach a w nabite połnych kjarcmach. Weto móžomy naše socialne zwiski w casu gniwa a chórosći derje zdźaržaś. Dłujcko njejsom tak cesto telefoněrował ze swójeju źowku w Šotiskej ako slědny tyźeń.
Gaž pandemija buźo raz mimo, naźejam se, až móžomy to rozgrono wó bomach dokóńcyś a se do źěła daś w našom globalizěrowanem swěśe.
Skrocona werzija wózjawjona ako komentar na cerkwinem boce Nowego casnika, měrc 2020.


text:
Coby nasza godka niy umarła
Ślōnsko godka – myńszościowo, niy uznowano ôd regiyrōnkōw i państwa, bez systymowego sparcio i ze czornymi chmōrami nad prziszłościōm – to niy ma jedna tako godka na świecie. Po prowdzie – je ich moc.
Mōmy przileżytość wejzdrzeć, jak sytuacyjo sycylijskij godki widzōm ludzie, co prōbujōm jōm retować:
Co dwa tydnie umiyro jako godka. Tydziyń za tydniym – coroz bliżyj je tyż do śmierci sycylijskij godki. Przewidowanie złożōnych rzeczy, takich jak to, wiela czasu trza, coby umarła godka, je ciynżkie. Ale mogymy sprōbować.
Godka może umrzić w jedyn dziyń abo w pora dni (tak je przi eksterminacyji cołkij populacyje, co niōm godo). Może umiyrać pora miesiyncy abo lot (tak je, jak populacyjo umiyro skuli epidymije). Abo może to trwać dłużyj. Sycylijsko godka zaczła już umiyrać i trwo to dość dugo. Niy rozchodzi sie ô to, że już niy ma żywo, ale jeji spodek już sie zaczōn. Coby leko spokopić, wiela to może potwać, mogymy rachować gyneracyjami – kożdo po 25 lot.
Ludzie rodzōne miyndzy 1970 a 1995 rokiym czynsto i godajōm, i poradzōm spokopić sycylijsko godka.
Te rodzōne miyndzy 1995 a 2020 czynsto poradzōm jōm spokopić, ale niy zawdy godajōm po sycylijsku. To już je ta krytyczno gyneracyjo, co prawie zaczyno budować familije i mieć dziecka. Jak ôni niy przekażōm godki swojim bajtlōm, to sytuacyjo sie fest pogorszy. Przi tych, co urodziyli sie i bydōm sie rodzić miyndzy 2020 a 2045, może sie pokozać, że bydōm rozumieć sycylijsko godka, ale bezmała żodyn roz niy bydōm niōm godać. To bydzie piyrszo gyneracyjo ôd stoleci, co niy bydzie znać, jak godać po sycylijsku. Za tyn czos zacznōm tyż umiyrać stare użytkowniki godki, a ś nimi ich doświadczynie.
Jak pōdymy dalij, te rodzōne miyndzy 2070 a 2095 żodyn roz niy usłyszōm żodnego na żywo godać po sycylijsku. We italijańskij godce, co bydzie używano na Sycyliji, ôstanie pō nij trocha jynzykowych skamiyniałości – i żodyn niy bydzie wiedziōł, skōnd sie wziyny (podwiela niy zacznie ich sztudiyrować). Możno tyż trocha wiyncyj sycylianizmōw jak dzisio bydzie powkludzanych do italijańskij godki.
Te rodzōne miyndzy 2095 a 2120 poradzōm ino poczytać ksiōnżki po sycylijsku. Na tym etapie niywiela ludzi bydzie mogło usłyszeć ta godka ôd starszych ludzi. Ale godka umiyro, jak żodyn już sie jij niy uczy – pryndzyj jak ôstatnie ludzie, co niōm godajōm.
Sprōbowalimy zmiarkować, jako może być prziszłość sycylijskij godki, jak wszyscy teroz czego ś niōm niy zrobiymy. Rozwiōnzanie je tukej: społym jōm sztudiyrować, uczyć sie jij, godać niōm, przoć jij. To je to, co mogymy robić, bo durch mōmy do tego narzyńdzia. Ale muszymy to zrobić wszyscy, społym.
Co dwa tydnie umiyro jako godka. Kożdy rok umiyro 26 godek. Ôd teroz do 2095 straci sie ich przinojmnij 1910. Naprowda chcymy, coby sycylijsko godka umarła ze 1909 inkszymi?
Autory tekstu: Cademia Siciliana (Sycylijsko akadymijo). Przełożōł Rafał Szyma


text:
Łukawska, Barbara ; Łukawski, Grzegorz ; Sapiecha, Krzysztof
Artykuł z : Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio AI, Informatica, Vol. 10, 1 (2010), s. 15-27
Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio AI, Informatica. Vol. 10,1 (2010)
Biblioteka Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Jun 20, 2016
Oct 15, 2014
80
80
http://bc.umcs.pl/publication/18331
Łukawska, Barbara Łukawski, Grzegorz Sapiecha, Krzysztof Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Łukawski, Grzegorz Sapiecha, Krzysztof Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Łukawski, Grzegorz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Łukawska, Barbara Bedla, Mariusz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Łukawska, Barbara Bedla, Mariusz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Łukawska, Barbara Paduch, Paweł Sapiecha, Krzysztof Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Łukawska, Barbara Paduch, Paweł Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Grela, Damian Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)


text:
Akcyjo Czysto Ôdra
We sobota 14 maja, skuli Akcyje Czysto Ôdra, ludzie ze Demokratyczno Unija Regijonalistōw Ślōnski a Młodzi Regionaliści Ślōnscy wychraniali ranty a brzegi przi rzyce Ôdrze we gminie Lubōmia. Abfale, co ich ślōnscy regijōnalisty znodli zdłōż brzega ze Ôdry, trza było pozortować, bo była tam niy yno niyporachowano mocka roztomańtych flaszek za szkła a plastyku, ale tyż plastykowe panele, wata szklanno, porcelanowy haziel, a zimowe mantle do kōłek z auta.
– „Regijōnalizm, to je dbani ô tradycyjo, erbowizna historyczno, abo swōj jynzyk, ale tyż starani ô strzodowisko i landszaft naszego Hajmatu, coby my mōgli sie nim radować jak najdlōżyj, a tyż, coby mōgli my we jak najlepszym sztandzie przekozać to naszym bajtlōm” – pado ôrganizator sobotnij akcyje – Krzysztof Szweda.
Zebrane ôd regijōnalistōw abfale ôdebrały potym gminne słōżby. Akcyjo Czysto Ôdra ôbjyna cołko zachodnio Polsko. Do wychranianio rzyki już zgłosiyło sie 150 lokalnych grupōw a wyncyj jak 10 tysiōncōw ludzi dobrej wole.
Foto: Damian Bizoń


text:
Desfile de corazones
Parada serc
Una mujer que le tiene miedo a los perros viaja a Cracovia para salvar su trabajo. Allí conoce a un encantador viudo, a su hijo… y a su mejor amigo de cuatro patas.
- Director: Filip Zylber
- Genero: Comedia Romance
- Actores: Anna Próchniak, Dorota Pomykała, Grzegorz Warchoł, Ina Sobala, Iwo Rajski, Jakub Gąsowski, Jakub Rutkowski, Kamil Studnicki, Kamil Szeptycki, Katarzyna Zielińska, Leszek Piskorz, Maria Czerepinska, Matt Malecki, Michał Czernecki, Mikolaj Bogusz, Monika Krzywkowska, Piotr Rogucki, Robert Gulaczyk, Tobiasz Wiercichowski, Tomasz Drabek, Tomasz Schimscheiner, Wasyl Wasylik


text:
Gmejnska rada za Rakečansku šulu tójšto spomóžneho zeskutkowniła
Rakecy (JK/SN). Po lěćnej přestawce witaše Rakečanski wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU) swojich radźićelow zaso wróćo do wšědneho komunalneho dźěła a tak do poslednjeho lětušeho koła posedźenjow.
Hnydom na spočatku mějachu so radźićeljo gmejny z problemom wobydlerjow susodneje Stróže (Wartha) rozestajeć, hdźež mějachu njedawno přez cyły dźeń mazanu pitnu wodu. Wohnjowa wobora bě tankowe awto napjelniła, při čimž je so wulkeho ćišća we wodowodźe dla zerzawc pušćił a w někotrych domjacnosćach škody na płokawach a šatach zawinował. W přichodźe hižo k tajkim panam dóńc njesmě, a wohnjowa wobora budźe swoje tanki na přemysłownišću při Jitkowskim puću pjelnić.


text:
Towarstwo Perspektiwa Hamor wuspěšne we wubědźowanju „Čiń sobu“
Hamor (AK/SN). Towarstwo Perspektiwa Hamor Hornja Łužica je so z projektom „Přirodowe a regionalne wiki“ wuspěšnje na sakskim wubědźowanju „Čiń sobu“ wobdźěliła. Tole zdźěli předsydka Romy Ganer. „Zaměr je, na wsach wiki znowa wotkryć a wožiwić. Dźe wo prawidłowne tydźenske wiki, nic jenož za sad a zeleninu, ale tež z wosebitymi temami. Stajnje jónu wob měsac móhli so wiki we wjetšich wsach gmejny wotměć, na přikład na Hamorskim torhošću, na Bjerwałdskej nawsy, w Klětnom, we Wochozach před cyrkwju, při Rychwałdskim byrgarskim domje a w Delnim Wujězdźe při cyrkwi“, rjekny předsydka.
Nimo wozrodźenja wikow chce towarstwo tež wuměnu nazhonjenjow mjez wobydlerjemi přisporjeć. Jako temy móhli sej organizatorojo předstajić regionalne rjećazy wikowanja, naslědnosć, pčołarstwo a wurězanje štomow.


text:
Geografiske koordinaty
Z geografiskimi koordinatami (geografiska šyrina a geografiska dlinina) dajo se połoženje dypka na zemi wopisaś. Zemja rozdźělujo se pśi tom do 360 stopnjow dlininy a 180 stopnjow šyriny. Stopnje dlininy běže pśez pódpołnocny a pódpołdnjowy pol, stopnje šyriny paralelnje k ekwatoroju.
Koordinatowy system[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Stopnjowa seś zemje jo myslony koordinatowy system na pówjerchu zemje z pšawokutnje prěcecymi se stopnjami dlininy a stopnjami šyriny. Słužy geografiskemu póstajenjeju pozicije, to groni, póstajenjeju swójskego stojnišća. Stopnje šyriny lice se pśi tom wót ekwatora sem, pola lažytej pla 90° pódpołnocneje resp. pódpołdnjoweje šyriny, stopnje dlininy lice se wót pśipadnego nulowego meridiana na pódzajtšo a pódwjacor, až do pó 180°. Póstajenje kutow jo napśeśiwo systemoju kulowych koordinatow zwuconemu w matematice.
Do zachopjeńka 20. stolěśa su w rozdźělnych krajach rozdźělne nulowe meridiany nałog byli (na pś. Ferro-Meridian wót El Hierro a Parisowy meridian), źinsa wužywa se swětodaloko Greenwichowy meridian (gwězdarnja w Londonje).
Pśi dokradnem póstajenju pozicije dej se na to źiwaś, až zemja njejo kula, ale pśibližnje elipsoid, což by mógło pśesunjenja městnow wó až k 20 km wustatkowaś. Teke mógu geografiske koordinaty, pó kraju, rozdźělne póśěgowe systemy měś, kótarychž referencne elipsoidy su regionalnemu póloju śěžnosći (Geoid) pśiměrjone. Mjazynarodnje wužywa se źinsa zwětšego World Geodetic System 1984 (WGS84).
Kórty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W 18. a 19. stolěśu su geodety wětše regionalne wótchylenja zemskeje pódoby wót idealnego elipsoida pśez to wurownowali, až wóne su we wótpowědnych stronach nejlěpjej pśizamknjecy se elipsoid wulicyli, aby se derje na pówjerch zemje we wótpowědnych stronach "zlagnuł". Srjejźišćo takego elipsoida njejo se z masowym srjejźišćom zemje kšyło, wobwjertna wós wšak jo paralelnje k zemskej wósy. Koordinatowy system jo w pśirownanju k drugim takim elipsoidam "pśesunjony" a "zekśiwjony". Tak su źasetki geodetiskich systemow (póśěgowych systemow za kórty) nastali. Z wuwijanim satelitoweje nawigacije jo se dejał swětodaloko jadnotny system napóraś, něntejšny WGS84.
W zemskich abo mórskich kórtach, kótarež bazěruju skoro pśecej na pjerwjejšnych systemach, by mógło pódaśe we wopacnem póśěgowem systemje (na pś. zapisowanje GPS-pozicije) zmólku wjele stow metrow zawinowaś, jolic referencny elipsoid (teke kórtowy datum, póśěgowy system) pódaśa njejo ten samki ako ten kórty. Togodla ma se pśi dokradnych koordinatowych pódaśach (zaspomnjeńka: lěpše ako 1 km abo lěpše ako 1 wobłukowa minuta) póśěgowy system pśidaś.
Koordinaty daju se z pomocu gódneje transformaciskeje softwary z jadnogo systema do drugego pśelicyś. Taka softwara musy parametry wopśimjeś, kótarež definěruju wótchylenje póśěgowych systemow jadnogo wót drugego resp. wót WGS84 z tak wusokeju kaž móžno dokradnosću.
Lětarstwo a nawtika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dokradnjejše poziciske pódaśa su trjebne w lětarstwje a nawtice. How pódawaju geografisku šyrinu a dlininu w stopnjach a wobłukowych minutach, na pś. Zugspitze Lat = 47° 25’ N abo pódpołnocneje šyriny, Lon = 010° 59’ E abo pódzajtšneje dlininy.
- Wobłukowe minuty rozrěduju se decimalnje dalej.
- Pó DIN 13312, płaśiwy za lětarstwo a namórnistwo, skrotcujo se geografiska šyrina z Lat abo staršej z φ, geografiska dlinina z Lon abo λ. B a L njewótpowědujotej normje.
- Šyrinowa minuta wótpowědujo na pówjerchu zemje cerje wót 1,852 km a definěrujo dłujkosć mórskeje mile.
- Cera, kótaraž wótpowědujo dlininowej minuśe, jo na ekwatorje teke 1,852 km, pómjeńšujo se wšak do pola z kosinusom geografiskeje šyriny až na nul. Wóna jo pótakem wót šyriny wótwisna. W Europje lažy cera mjazy 1,0 km a 1,5 km (glědaj teke wótšyrjenje[1]).
Rozměrjenje kraja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W rozměrjenju kraja su dokradnosći na centimetry póžědane – togodla njedosega pódaśe we wobłukowych sekundach, dokulaž jadna wobłukowa sekunda (1″) wótpowědujo pśibližnje 31 m (šyrinowe pódaśe) resp. 20 m (dlininowe pódaśe w Europje). W Nimskej jo se dotychměst połoženje kšutych dypkow na milimetry dokradne ako koordinata Gauß-Krüger, póśěgowane na Besselowy elipsoid pódało, resp. na stronach NDR, wót 1950ych lět, póśěgowane na elipsoid Krassowski. Wót 1990ych lět pśewjeźo se pśestajenje na UTM-koordinaty w ETRS89-systemje, póśěgowane na GRS80-elipsoid.
Pśirodne, astronomiske, elipsoidiske, geodetiske koordinaty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pśirodne koordinaty (astronomiska šyrokosć φ a astronomiska dłujkosć λ) daju se pśez astronomiske póstajenje pozicije zwěsćiś. Póśěguju se na napšawdny lotowy směr pśi měrjeńskem dypku. Elipsoidiske koordinaty (B, L – teke geodetiske koordinaty pomjenjone) póśěguju se na směr normale wužywanego referencnego elipsoida. Diferenca mjazy lotowym směrom a elipsoidoweju normalu jo zwětšego mjeńša ako 10″ a groni se lotowe wótchylenje. Zwětšego njeběžy daniž lotowy směr daniž elipsoidowa normala pśez srjejźišćo zemje.
Jolic stajaju se jano snadne wupominanja na dokradnosć, na pś. pśi zwobraznjenjach kórtow we wjelgin małych měritkach, pśibližujo se zemske śěleso za zjadnorjenje pśez kulu. W toś tom paźe wótpowědujotej geografiska šyrina a dlinina kulowym koordinatam. Jano pótom jo šyrina kutow w srjejźišću zemje mjazy ekwatorom a pytanym dypkom.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rozdźělenje do stopnjow ako rozdźělenje połnokuta krejza do 360° źo na astronoma Hypsiklesa z Alexandrije („Anaphorikos“, 170 př.Chr.n.) a Hipparcha z Nikaia (190–120 př.Ch.n.) slědk.
Južo Claudius Ptolemeus jo w swójom źěle Geographike Hyphegesis wokoło 150 pó Chr.n. stopnjowu seś ze stopnjami dlininy a stopnjami šyriny wužył. Jogo nulowy meridian jo był až do 19. stolěśa zwětšego wužyty Ferro-Meridian pśez nejpódwjacornjejšy zemski dypk, kótaryž jo tegdy znaty był. Dla wjele pśemałeje kalkulacije zemskeje wobměry (neźi 30.000 km město 40.000 km) njewótchylaju jogo pódaśa ku geografiskej dlininje wó 18°3', ale w srjejźnej Europje wó wěcej ako 24° wót togo, kótaryž póśěgujo se na Greenwich. Jogo pódaśa wó šyrinje laže z njejasnych pśicynow nad korektnymi.[2] Na jadnom boce pasujo k pśemałemu zemskemu pśerězkoju Ptolemeusa, na drugem boce by dejało, pśi jogo pśemało wuliconem wótstawku mjazy słyńcom a zemju, 1210 zemskich radiusow ze stawa słyńca, na pśemały stopnjowy wótstawk wót ekwatora suźiś.
Pó zasejnamakanju jogo źěła Geographike Hyphegesis a jogo pśełožka do łatyńšćiny w ranem 15. stolěśu jo se stopnjowy system Ptolemeusa malsnje pśesajźił. [3]
Duarte Pacheco Pereira (1469–1533) jo pólěpšył antikne měrjeńske metody za globalnu nawigaciju zakokulonu w Acorach. Z rozdźělenim zemskeje kule do špańskeje a portugiziskeje hemisfery w dogronje wót Tordesillasa z lěta 1494 jo zasej etablěrowana stopnjowa seś politiski wuznam zdobyła.
W lěśe 1634 jo se na El Hierro ako nejpódwjacornjejša z Kanariskich kupow nulowy meridian pśez Faro de Orchilla póstajiło a akle wót lěta 1884 jo se meridian wót Greenwicha zwucony wót lěta 1738 w Engelskej pśeśiwo drugim narodnym nulowym meridianam pśesajźił.
Nouvelle Triangulation de la France, kótaraž źo na měrjenja wót Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z casa do 1793 slědk, jo se w běgu metrifikacije (pśestajenje wšych relewantnych měrow na meter ako standard) wotměła. Nulowy meridian běžy pśez Paris, tak až „Old Royal Observatory“ w Greenwichu lažy pla 2° 20′ 14,025″ W (NTF), pódany w nowostopnjach. To wopśimujo teke decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), źinsa pó kazni ako Gon (1 połnokut = 400 nowostopnjow).
Mjaztym až meridian w Greenwichu jo se pśesajźił, jo se kutowa měra Gon a rozdźělenje do 400° ku geodetiskemu standardoju w srjejźnej Europje wuwiła. Krejzne rozdźělenje do 360° rozmějo se źinsa cesto jano wobgranicowane ako terestristiske stopnjowe rozdźělenje (stopnjowa seś).
Dokłady[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Pśełožowańske naraźenje, glědaj nimski terminus Abweitung
- ↑ Claudios Ptolemaios: Geographike Hyphegesis, kap. 10. Germania Magna (Pśirownaj stopnjowe pódaśa z tych źinsajšnych kórtow)
- ↑ An alternative route to mapping history


text:
wubjeŕ se rěc / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
wopisanje
Pśi goźbje 150. narodnego dnja Mata Kosyka w juniju 2003 jo se wotměła w jogo rodnej jsy Wjerbnje prědna jomu posćona wědomnostna konferenca. Na njej jo se wobźěliło dwaźasća wědomnostnikow z Nimskeje, Polskeje, Wjelikeje Britaniskeje, USA a Ukrainy. W pśedlažecem zběrniku »Mato Kosyk 1853–1940« jo wudawaŕ Roland Marti zjadnośił jich pśinoski k žywjenju Mata Kosyka, k literarnej, kulturnej, nabožnej, etniskej, socialnej a politiskej slězynje jogo tworjenja ako teke k recepciji jogo lyriki w słowjańskich krajach. Z tym jo wědomnosć we wuzbadanju a interpretaciji Kosykowego tworjenja bejnje doprědka pśišła a wuznamne impulse do dalšnego slěźenja dostała. Zběrnik jo w LND wujšeł ako 40. zwězk Spisow Serbskego instituta.


text:
Dzisio se bydziecie mógli poczytać jako to bydzie prawił ło sobie po naszymu, jedyn uż posunióny w rokach szykowny panoczek tu stela.
Pan Jan Herma – najstarszy w Cieszynie czynny zawodowo mistrz fryzjerstwa damsko-męskiego, zapalony kibic piłki nożnej, a także w przeszłości organizator spotkań piłkarskich ligi wiejskiej w Dzięgielowie i do czasu poważnej kontuzji nogi także czynny zawodnik w tejże dyscyplinie
Fryderyk Dral: Panie Herma słyszelimy, że Waszym koniczkym poza golynim i strziganim wszelijakich babskich i chłopskich czepani je szport. Chciołbych też s Wami porzondzić ło tym jako żeście sie snaszli w Cieszynie, kim żeście sóm i jaki je tyn Wasz szportowy kóniczek, coście robili przez całe swoji żywobyci i aji co robicie dzisio. Chciołbych cobyście to wszecko co se pospóminocie rzekli czytelnikóm Tramwaju, ale po naszymu
Pan Herma: Tóż jak uż tam panoczku chcecie to rzeknym to po naszymu:
Rodzóny żech je w Biylsku w kierym miyszkalimy s całóm familijóm za drugi wojny światowej. Nie wiym czy byłech rodzóny dóma czy we szpitolu, bo przez te wojne kansi sie wszecko potraciło. Moc s tego nie pamiyntóm boch był małym klukym, ale uż po wojnie jak prziszli Rusi s Polokami to nas wszeckich pozawiyrali do lagru. Nejprzód w Biylsku, a nieskorzij w Jaworzu. Dłógoch tam nie był, bo s tego co pamiyntóm to dziecka w tym lagrze robiły krawal i nas wartko do chałupy puścili, a wszeckich chłopów skantrzili i mojigo fotra też. Łod choroby i głodu umrziła też wtynwczas moja mama i skyrs tego zustołech sóm na świecie. Je mi luto jak se spómnym na ty ciynżki czasy, ale jakosi to wartko śmigło i podarziło mi sie skóńczyć podstawówke w Dzingielowie, a zawodówke w Cieszynie. Uż dzisio se ni mogym ganc genał spómnieć, kiery mie nachósowoł coby sie kształcić na fryzyjera, ale sie mi zdo, że był to kierownik domu dziecka pón Szczuka. Tyn fach fryzjerski przidoł sie mi ku tymu, coby eszcze przez dłógi roki miyszkać i strzigać mojich kamratów w dómu dziecka. W tamtych rokach dołech sie też w Dzingielowie do granio we fusbal, a w zimie aji do hokeja na polotym wodóm placu. Jak ynych móg i miołech kapke pinyndzy na zbyciu toch eszcze dłógi roki pumogoł młodym klukóm s Dzingielowa, coby mógli grać we fusbal w pieknych trynirkach i porzóndnych trepach. Tyn kóniczek do fusbalu dzierży mie do dzisia i jak se spómnym jako to kejsi fryzjerzi poradzili wystawić swój mańszaft do granio w Cieszynie s inkszymi werkami to mi się łoczy robióm mokre. Dycki żech wiedzioł, że szport dlo młodzioków to je to, co dobrze wszeckich do kupy kamraci. Coby eszcze połopowiadać o srandzie na jakóm żech trefił we swoim żywobyciu i we swoji robcie bydym musioł przidać kapke szwungu do tej moji rzeczy. Podarziło mi sie też trefić w sześdziesióntym sztwortym roku na szykownóm dziełuche, kiero do dzisia sy mnóm wydzierzała. Wartko rzeknym też, że podarziło mi sie pajtać i strzigać w poru fryzjerniach w Cieszynie, ale nejdelij to było na Zamkowej genau tego było siedymnos roków, a do dzisia na Sejmowej uż w moji prywatnej fryzjerni aże do kupy dwacet szejść roków. Przez ty wszecki roki nadziwołech się na przerozmajte uczesy, łod dłógich szkutów na bikiniorza do wygolónych łepetyn na glace. Dziynnie przez tela roków szło się też nadziwać na rozmajtych cudoków, kierych też trzeja było łopajtać. Za socjalizmu mielimy tela roboty, że robilimy aże na dwie zmiany. Nejwiyncyj tusteloków i werbusów strzigało sie w siedymdziesióntych rokach isto tymu, że fórt jakosi ich przibywało, a fryzjerów fórt było mało. Były aji taki czasy jak żech robił pod laubami na Rynku to my strzigali chłopów z kamratami na przedbiyżki. S chłopami, kierzi mieli dłógi szkuty było dycki moc roboty i nie szło tego chłopa tak wartko ostrzigać, tóż też ci starzi fryzjerzi nóm młodym ich pociskali. Moc też łostudy mielimy s chłopami kierzi do Cieszyna przijyżdżali s goralije i chodzili sie do nas strzigać. Na czepaniach i kaj yno indziyj pełno na nich było błech. Spóminóm se taki dni, że ku wieczoru miołech całe czyrwióne klepeta zgryzióne łod błech. Dziepro jak my prziszli na to, że trzeja oblykać szyroki galaty to błechy s tym miały ostude i nie lazły uż nóm na wyrch po nogach. S tam tych roków też pamiyntóm to, że we fryzyjerni wisioł na ścianie kołchoźnik z kierego waliła fórt ta samo muzyka i jesi dobrze se spóminóm to grała orkiestra Rachónia, abo kierysi pinkoł na pianinie Chopina. Dzisio se gróm to co sie mje i mojim klijyntóm podobo i skyrs tego każdy dziyń mi lekczyj sleci. Mieli my też ostude s golynim, bo to kiejsi kosztowało yno 4,80-zł i żodyn tego nie chcioł robić, bo woloł chłopa ostrzigać za 5,20-zł za połówke czasu. A te brzitwe do golynio każdy se musioł sóm nabrusić, a nie szło to snadno, ani wartko, bo na to trzeja było nejmjynij zmitrynżyć aji czasami całóm godzinem. Na wszecki strzigania były s wyrchu wyszpekulyrowane cyny przez jakichsi móndroków, kierzi nigdy łod roboty sie nie zmazali. Dzisio je ganc inakszyj, bo je kónkuryncyja, kiero sama łod siebie cyny na strzigani nóm rychtuje. Roz żech też porachował jak miołech kapke czasu wiela to uż za mojich czasów naszo zawodówka na Frysztacki wykształciła fryzyjerów. Przedstowcie se ludzie, że je uż tego przez łostatnich dwacet roków 800 chłapców i dziełuch do kupy. Eszcze dzisio nie downo kierysi mi prawił, że we „frysztoku” na fryzyjera ksztalci się zaś trzicet osim dziełuch. Kaj óne znóndóm robote tego nie wiym, ale isto na zicher ni w Cieszynie, bo w każdej fryzjerni aż ludzi przebiyro. Jo uż móm swji roki i sie za jakisi czas bydym musioł brać z tego świata, tóż rzeknym na kóniec, że je mi ogrómnie luto tych wszeckich młodych dziełuch i chłapców, kierzi sie wykształcili na fryzyjerów, a nie znóndóm nikaj roboty.


text:
Beschreibung
Zaměrnje a z wulkej přichilnosću je awtor ze swojimi njeličomnymi přinoškami, powědkami a basnjemi w běhu lětdźesatkow Delanam w serbskim pismowstwje trajny pomnik stajił. Hač wopisuje domjace pječenje w Sernjanach, je na křižerjach w Ralbicach, pućuje podłu Klóšterskeje wody abo rozprawja wo zabawnych rejach w fabrikskej hospodźe w Šunowje – we wšěch jeho twórbach wotbłyšćuje so duša serbskeho wjesneho luda. W swojich nastawkach čerpa z regionalnych stawiznow, kotrež wě zajimawje a nazornje předstajić.
Wuběr nastawkow wudospołnja w předležacej zběrce jeho fota. Wšo dohromady wobswětla spomóžne skutkowanje rodźeneho Sernjančana.


text:
Jaki je spōłczesny Ślōnzok? Co je w nos inkszego, jak we naszych prôjcach? Wszyjskich nos zmiynił czos – na lepsze abo na gorsze? Pōdźcie kuknymy jako to richtich je, ôd A do Z.
Tyn tekst niy ma naukowōm robotōm ze poruletnimi statystykami, a yno zbiyraninōm luźnych ôbserwacyji ślōnskigo świata nowoczesnego, ôdnosi sie do umownie przijmniyntej wiynkszości spōłczesnych Ślōnzokōw. “Downij” we artiklu znaczy za starego piyrwy, za naszych praōpōw i ōmōw, a niy za naszych fatrōw i mutrōw.
A: Auslynder
- Downij: Ludzie ganc cudzi, totalnie inksi jak my. Ô ôd nich landach wiedzielimy niywiela – głōwnie skirz chybu dostympu do źdrzōdeł, ale i skuli tego, że niy mielimy za wiela czasu i szkrabki ku interesowaniu sie żywotym we dalekich krainach. Zawarte granice, ekōnōmijo i sytuacyjo polityczno zniymożebniały wiynkszej tajli Ślōnzokōw zwolne rajzowanie i poznowanie cudzych kultur. Krōm cołkij naszej ôtwartości, do auslyndrōw podłazilimy zawdy se srogim dystansym.
- Terozki: Bodej kożdy z nos mo chocioż jednego auslyndra za kamrata, masa z nos sztyjc mo kōntakt ze ludziami ze inkszych landōw. Dziynki internecy, ôdewrzitym granicōm i rozkulaniu tōnigo transportu poznowōmy inksze kultury, miasta, godki i prziwyki. Niyroz wiymy ô świecie wiyncyj, jak ô swojij ôkolicy. Sōm my coroz bardzij ôdewrzici na ludzi ze cołkigo świata, chytōmy miyndzynarodowe kamractwa, formuje sie coroz wiyncyj “ślōnsko-auslynderskich” familiji.
B: Baba
- Downij: Na mus we chałpie, przi bajtlach. Mōgła za zakupy, schranianie, pucowanie i rychtowanie jodła na przijście chopa nazod ze roboty. Sama robiła yno wtynczos, jak we chałpie bōła ciynżko sytuacyjo finansowo.
- Terozki: Ślōnskie baby robiōm i sōm przi tymu znocznymi szpecami. Czynsto majōm srogie stanowiska. Mōmy ślōnskie baby za prezydyntōw i dyrektorōw. Sztyjc epno tajla spostrzōd nich staro sie ô chałpa i szumnie warzy. Cołki czos niychyźnie ajnsztelujōm kogo ku schranianiu abo ku wachowaniu bajtli.
C: Chop
- Downij: Głōwnym zadaniym i cylym żywota Ślōnzoka bōłu fołdrowanie familije. Mustrym sukcesu byli grubiorze – zicher robota, dobre pijōndze, “barbōrka” i “szternostka”. We chałpie ślōnski chop mioł se dychnyć i dobrze pojeś. Broł na sia sprowianie banotōw i rozmaite rymōnty. Bez weekyndy łaził na mecze Grubiorza, Ruchu abo A-klasowej ferajny ze swojij ôkolicy i szpiloł we szkata ze kamratami.
- Terozki: Ôbowiōnzki dōmowe i bildowanie bajtli tajluje jednako miyndzy siebie a baba. Co drugi umi warzyć, a co szworty biglować. Co szōsty narychtuje ciyczōncy kokotek abo niyfōngujōnce radyjo. Szpachli i pyndzla chyto sie niychyźnie, radzij zabuli fachmōnowi. Bez weekyndy idzie uwidzieć dzielynie – pōłek ślōnskich chopōw ôstowo w dōma i dziwo sie na fusbal, skoki NARCIARSKIE abo Formuła 1 we telewizorze, a drugi pōłek poznowo nowe sztele, ciśnie kajś na kole abo łazi po gōrach.
D: Dzieciōntko
- Downij: Rodziło sie we Gody i nawiydzało z gyszynkami chałpy posłusznych bajtli zaro po familijnym kōncercie kolynd. Ôstowiało pod kristbaumōm szekulady, bōmbōny, a jak miało lepszy rok, to i galoty abo zygorek.
- Terozki: Prziłazi bez nocka 24. grudnia, po tym jak dōmownicy pozaglōndajōm już na “Kevina samego we chałpie”. Przitarguje nafolowane po kraj tasze. Czasym we plac Dzieciōntka prziłazi Mikołoj abo – ô jerōnie! – Anieliczek abo Gwiazdor. Do polegniyntych pod gojikiym laptopōw, tabletōw i mobilniokōw przilepio niyuwidzialne szkartki: “za to, że niy bōło czasu we weekyndowe wieczory” i “tak, coby inksze bajtle zowiściły”.
E: Europa
- Downij: Wszyjskie landy na zachōd ôd nos. Wszyjskie landy, we kerych “lepij sie żyje”. Lepszy świot, w kerym dostowo sie masa pijyndzy za nic. Teryn, do kerego przinoleżymy yno terytorialnie, skirz tego, że sōm my na tej samej tajli lōndu. Myntalnie, kulturowo i ekōnōmicznie – inkszo, blank cudzo kraina.
- Terozki: My i landy naôbkoło. Mocny kōntynynt, roztosetliczny, kery mo tyż masa swoich problymōw. Niy ma tukej już ziym ôbiecanych, rajōw finansowych. Masa modych Ślōnzokōw godo ô Europie jako ô swoim hajmacie, coroz czynścij sie słyszy “jeżech ajnfach Europejczykiym”.
F: Familijo
- Downij: Baba i chop hajtali sie jak mieli 18-22 lata. Po roku wszyjscy wyglōndali już ôd nich potōmnych. Tak “sie zdało”. Fajrowanie trzecij rocznicy żyniaczki bōło nojlepij widziane we minimum sztyropersōnowej ferajnie. Fōngowali gynau jak we podpunktach “B” i “C”.
- Terozki: Baba i chop wiōnżōm sie ze sobōm czynsto “bez ôbiycek”. Ewyntualne śluby bierōm krōtko przed abo zaro po 30. gyburtstagu. Na bajtle uznowujōm sie coroz rzodzij abo planujōm je “na niyskorzyj”. Skuli kwestyji religijnych i sztyjc fest kōnserwatywnych poglōndōw Ślōnzokōw, zwiōnzki babsko-babskie i chopsko-chopskie fōngujōm, ale yno w tajymnicy abo na emigracyji.
G1: Gruba
- Downij: Mokry śniczek kożdego ślōnskigo karlusa. Gwarancyjo powodzynio i dosadnego żywota we prziszłości. Synōnim zicher zatrudniynio, jednakich pijyndzy i atrakcyjnych przidowkōw dlo cołkij familije. Retunek ôd ôbowiōnzkowego wojska.
- Terozki: Pōmału zemiyrajōnce tajle srogij indtustryji. Skirz wieloletnich działań, niytrefiōnych decyzyji i chybu inwestycyji, bergmōnkōw na grubach je ze roku na rok je coroz mynij. Modzi Ślōnzocy zoziyrajōm na gruby z uśmiychym jak na historyczny symbol regiōnu, ale ôdwyrtujōm ôd nich łep jak sznupiōm za robotōm.
G2: Gorol
- Downij: Wszyjscy ludzie, kerzy sie niy narodzili i niy dorōśli na Ślōnsku. Cudzi prziwandrowalcy, kerzi robili na paskuda naszymu regiōnowi. Podle masy Ślōnzokōw, Gorole to bōła gorszo zorta ludzi i żodyn niy śmioł im zatrufać.
- Terozki:
Wszyjscy ludzie, kerzy sie niy narodzili i niy dorōśli na Ślōnsku. Cudzi prziwandrowalcy, kerzi robiōm na paskuda naszymu regiōnowi. Podle masy Ślōnzokōw, Gorole to je gorszo zorta ludzi i żodyn niy śmi im zatrufać.Mocka Ślōnzokōw sztyjc kuko na Goroli z dystansym. Ale tak po prowdzie to srogo tajla z nos mo masa kamratōw postrzōd ludzi spoza Ślōnska, wiōnżymy sie z persōnami, kere rōsły poza naszym hajmatym. Społym bywōmy, robiymy i fajrujymy. Nasze tradycyje i prziwyki sie wzajymnie przenikajōm i dopełniajōm.
H: Hajmat
- Downij: Fest wyraźny tajlōng postrzōd ludzi, kerzi miyszkali na Ślōnsku na tych, kerzi czuli sie yno Ślōnzokami, yno Polokami abo yno Nimcami. Skuli zmuszanio Ślōnzokōw do poprawnych wtynczos politycznie deklaracyji, masa naszych landsmanōw niyskorzyj automatycznie deklarowało sie jako Poloki, chocioż niy czuli sie tajlōm tego narodu.
- Terozki: Dziynki wiynkszym ôpcyjōm ku deklaracyji narodowości, ofyn godōmy, że sōm my Ślōnzokami. Ale i tak dlo masy spostrzôd nos hajmat je czynsto ciynżki do ôkryślynio. Sōm my i Ślōnzokami, i Polokami. Ślōnzokami i Nimcami. I Czechami. Yno Polokami. Yno Ślōnzokami. Trefio sie, że tak ciynżko je nōm znojś swōj hajmat na karcie świata, że we polu “hajmat” wpisujymy miasto abo bai dziylnica abo ôsiedle, coby jak nojbardzij zawynzić teryn sznupanio.
I: Interneca
- Downij: Jako interneca?
- Terozki: Drugi, rōwnoległy świot, w kerym sztyjc fōngujymy i spyndzōmy srogszo tajla swojigo fraj czasu. Dźwiyrze ku informacyjōm i kōntaktōm. Pierōnowo wożny dlo Ślōnskości, dlo kerej je epnōm szansōm na przebicie sie do szyrszej świadōmości i dōnście do wiynkszej tajli ôdbiyroczy. Moc ôpcyji na flyjgowani i propagowani naszej godki, tradycyji i kultury.
J: Jynzyk
- Downij: Ślōnsko godka bōła naturalnym, piyrszym jynzykiym, jaki poznował we chałpie ślōnski bajtel. Polskigo, niymieckigo eli ruskigo uczyło sie dziepiyro we szuli abo krōtko zaczym do nij poszło.
- Kapka niyskorzyj: Niykere Ślōnzoki – nasze starziki abo i ôjce – dali se pedzieć, że godka to je wsiowy dialekt i bitowali bajtlikōm chyndogo polszczyzna.
- Terozki: Duma skuli ślōnskij godki je nazod. Je ôna sztyjc bardzij i bardzij “modno”, dobrze widziano i lepij ôdbiyrano i spokopiano. Je tyż bardzij medialno i chutnij używano we codziynnych rylacyjach.
Alfabety spōłczesnego Ślōnzoka niy idzie ôdniyść do kożdego z nos. Po prowdzie to we stu procyntach niy idzie jij ôdniyść do żodnego. Ale na isto kożdy z nos znojdzie w nij cosik ô siebie. Ściołbych, coby ta lista bōła takōm spōminajkōm. Zdrzadłym i wegwajzerym dlo nos wszyjskich. Cobymy szli z duchym czasu, niy rozpōminali do przesady przeszłości, niy dropali bolokōw, ale i cobymy nikyj niy przepōmnieli, fto my sōm. Jo głymboko dufōm, że gynau tak trza żyć – lecieć gibcyj, jak sie werci i pedzieć se “halt”, jak lotać już niy trza.
Na drugo tajla alfabety prosza we strzoda. A już terozki prosza do szrajbniyńcio co myślicie ô tym tekście i co mocie do pedzynio ô ślōnskości na naszej zajcie na Facebooku, pod linkiym do tego wpisu. Kożdy kōmyntorz, przajka i podowanie dalij naszych artikli zwolo nōm dōnś do szyrszego grōna ôdbiyroczy i zezwolo na przekozywanie informacyji na tymat Ślōnska i ôd niego inkszości do wiynkszej liczby ludzi.


text:
Cołkowańy bez tajle
Cołkowańy bez tajle – jedyn ze kńifůw rachowańo zawartych form cołek postoći:
Eli poradzymy wysznupać take , co , to mogemy przełonaczyć ta cołka do postaći:
Lo uoznoczůnych cołek grańice cołkowańo uwzglyndńo śe tyż we tajli růwnańo uostajůncej do cołki mino:
Kńif cołkowańo bez tajle bjere śe ze mustra na pochodno iloczynu:
Bajszpil zastosowańo kńifu cołkowańa bez tajle:
Cołki zwrotneEdytuj
Lo cołki ze iloczynu funkcyji, kerych kolyjne pochodne powtorzajům śe nazod a nazod, momy tmj. cołka zwrotno, lb.:
Cołka we wyrażyńu po prawej zajće růwna śe cołce po lewej zajće, wjync


text:
Google je wulke internetowe předewzaće, kotrež je wosebje znate přez swoju pytawu (pytansku mašinu). Předewzaće financěruje so hłownje přez wabjenje. Wažnu rolu hraje při tym rjadowanje wotkazow na strony, w kotrychž so wot wužiwarja pytane słowa namakaja. Hłowne sydło Google je w Mountain Viewje w Kaliforniskej. Załožiło je so předewzaće 7. septembra 1998 wot Larryja Paga a Sergeyja Brina. Hišće samsny dźeń stej přinjesłej prěnju testowu wersiju programa na wiki a samsne lěto je šła pytawa oficialnje do syće.
Zur Navigation springen Zur Suche springen


text:
Wotměja přihotowanske hry
Regionalny ligist Budissa Budyšin hraje sobotu, 11. julija, w 17 hodź. w Rychbachu přećiwo cyłkej z Brazilskeje, 14. julija we 18 hodź. na Budyskej Młynkec łuce přećiwo Dynamu Drježdźany a wot 15. do 19. julija pojědźe mustwo z trenarjom Tomašom Henčlom do treningoweho lěhwa w Bad Blankenburgu. Tam nastupi 18. julija w 14 hodź. přećiwo FC Čerwjeno-běłym Erfurt U 23 a 19. julija w 10.30 hodź. přećiwo Jednoće Rudolstadt.
Satkulabeach-terminy jasne
Radijo Satkula, młodźinski sćelak Serbskeho rozhłosa, budźe tež lětsa zaso wo přihotowanskich hrach za wulki beachvolleyballowy turněr w Miłoćicach rozprawjeć. Slědowace dny budu stajnje wot 18 hodź. hrać: 13. julija w Nuknicy, 20. julija w Konjecach, 27. julija w Kulowcu, 3. awgusta w Róžeńće a 10. awgusta w Hórkach. Finalne wurisanje wo pokal Radija Satkula budźe potom 17. awgusta wot 18 hodź. w Miłoćicach.
Jěchanski a skakanski turněr
Tradicionalnje Nowowješćenjo a jich hosćo k wjesnemu swjedźenjej tež sportuja. Tak je z wašnjom, zo wubědźuja so wokolne wjesne mustwa na koparskim turněrje. Wone drje su so sobotu tež zetkali, kopańcu hrali pak njejsu. Polo, na kotrymž měli poprawom za bulom honić, njemóža ratarskich přičin hač do kónca julija wužiwać. Tak su město toho volleyball hrali. Z pjeć mustwow přesadźi so na kóncu młody cyłk z Chrósćic.
Zapadołužiski koparski zwjazk (WFV) je w běhu tydźenja nowu zestawu staflow na wokrjesnej runinje předstajił. Při tym napadnje we wokrjesnej wyše lize ličba mustwow. Město 16 hraje tam 17. Přičina: Koparjo TSV Wachauwa su za zelenym blidom sportoweho sudnistwa WFV wuspěšnje skoržili. W oficialnej tabulce běštej přez cyłu hrajnu dobu jenož 15. a 16. městno z čerwjenej-zestupnej barbu woznamjenjenej. Wachauske mustwo bě na kóncu štyrnate, dyrbješe pak tohorunja zestupić. Po jeho wuspěšnej skóržbje změje tuž wokrjesna wyša liga wot awgusta 17 zastupnistwow.
Wuskutkować budźe so njeruna ličba tež na ličbu hrajnych dnjow. Tak dyrbi staflowy nawoda dalšej hrajnej dnjej zaplanować. Jedyn z přidatneju je hrajny wuběrk na kónc tydźenja 8./9. awgusta 2015 połožił, dalši na 25./26. junij 2016. Wjacore koparske towarstwa pak su hižo protestowali, dokelž maja za datum w awgusće 2015 treningowe lěhwo knihowane.
Jutře wot 18.30 hodź. wubědźuja so wohnjowi wobornicy zaso we Worklecach. Domjacy hašerjo budu znowa spytać načolnu poziciju w boju wo pokal zarjadniskeho zwjazka při Klóšterskej wodźe zakitować. Po dwěmaj přeběhomaj, kotrejž su dobyli, steja woni mjenujcy na čole tabulki.
Tabulka po 1. a 2. přeběhu: 1. Worklecy (36 dypkow), 2. Konjecy- Šunow (33), 3. Róžant-Sernjany (32), 4. Ralbicy-Róžant (30), 5. Wotrow (29), 6. Pěskecy (26)
Wopačna ličba
W rozprawje Bjarnata Deleńka zawčerawšim wo wuměnje ze sportowymi přećelemi čěskeho towarstwa Sokol Roztoky měješe prawje rěkać, zo je so wuměna lětsa 47. raz přewjedła. 1968 su Njebjelčanscy sportowcy přećelske styki nawjazali. Jedne lěto žaneje wuměny njebě.
Pod tymle nadpismom wobroća so starosta Serbskeho Sokoła Milan Funka na trenarjow a wšitkich sportowcow dorostowych wubrankow:Lubi serbscy Sokoljo dorostowych koparskich wubrankow młodźinow E, D a C, lubi starši, lubi trenarjo Franko Šnajdro, Mariano Žuro, Tomašo Bjeńšo, Křesćano Bejmako a Fabiano Pöpelo! Wam wšěm słuša wulki sokołski dźak za wulkotny angažement w zašłych tydźenjach nastupajo serbske dorostowe koparske wubranki. Wutworiwši tři wubranki a wobdźělejo so na třoch turněrach smy njesměrnje wulki krok w dorostowym dźěle Serbskeho Sokoła docpěli. Wosebje wulki zaćišć zawostaja we mni waša zwólniwosć, za tute projekty so zasadźeć. Hladajo na dobre wotrěznjenje w Kubšicach, Bukecach a Liegauwje-Augustusbadźe sće so we wobłuku Zapadołužiskeho koparskeho zwjazka kaž tež za jeho mjezami wo dalše pozitiwne zwobraznjenje serbskich sportowcow starali. Za to wam wšitkim wulke připóznaće.
SV Haselbachtal
– ST Marijina hwězda 3:1 (2:1)
Zestawa hosći: Vacek – Lipič, Sbjeznie, Łušćanski, T. Jurš, Wróbl, Bělk, D. Jurš, Rab, Winkler (58. Škoda), Peschmann (46. Schmidt)
48. volleyballowe mišterstwa wučerskich mustwow zakónčene
Konstelacija do poslednjeho hrajneho dnja volleyballowych mišterstwow wučerskich mustwow tydźenja w Lubiju bě njesměrnje brizantna, dokelž mějachu hišće tři cyłki teoretisku šansu na cyłkowne dobyće. Mjez nimi běštej to amtěrowacy wokrjesny mišter, kombinowane mustwo Serbskeho šulskeho a zetkawanskeho centruma Budyšin (SŠZC) a třeći minjeneje sezony, pedagogojo Serbskeho gymnazija Budyšin (SGB). Ale tež volleyballisća 5. SŠ-eks/Melanchthonoweho gymnazija Budyšin běchu móžny kandidat na złoto. Wuměnjenje na titul bě jasne dobyće 2:0 we wječornym rozestajenju serbskeju cyłkow.
Serbski gymnazij Budyšin – SŠZC 2:1 (25:20, 22:25, 21:19)
Posledni kónc tydźenja w juniju zarjadowa sej Sportowa jednotka Njebjelčicy mały swjedźeń. Na njón je tež wjelelětnych přećelow zjednoćenstwa Sokol Roztoky witała.
Dypkownje su čěscy přećeljo sobotu dojěli, a to k zhromadnemu wobjedej. Po planje běžachu tež přihoty za dorostowu kopańcu. Zapřijate běchu cyłki štyrjoch starobnych klasow, hrajace na małym polu. Mustwo bambinijow bě sej koparjow ze susodnych Němskich Pazlic přeprosyło, młodźina F měrješe mocy z Ralbičanskimi Sokołami a młodźina E z koparjemi z Hlinowca. Młodźina D zaběraše so mjez sobu ze wšelakimi hrajnymi formami, dokelž bě jich partner krótkodobnje wotprajił.


text:
Ludmila Mětškowa
Ludmila Mětškowa (rodź. Holanec; * 21. měrca 1923 w Budyšinku, † 21. februara 1999 w Budyšinje) bě serbska wučerka, awtorka a redaktorka časopisa „Serbska šula“.
Narodźi so jako prěnje ze štyrjoch dźěći wučerja Arnošta Holana w Budyšinku, hdźež bu wot fararja Božidara Dobruckeho křćena. Jeje młódša sotra bě Lubina Holanec, z kotrejž přińdźe w lěće 1948 do Prahi, hdźež studowaše na Karlowej uniwersiće knihownistwo. Hromadźe z mandźelskim Fridom Mětškom měještaj dwě dźěsći, Jura a Wandu. Po tym zo běštej wonej dorosćenej, nawjedowaše Mětškowa něhdźe 13 lět hudźbny wotrjad w Domje serbskeho ludoweho wumělstwa.
Wona bu dnja 12. měrca 1999 na Budyskim Tuchorskim kěrchowje pochowana.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Ludmila Mětškowa Holanec, Osobní zprávy, Česko-lužický věstník, červen 99 - Společnost přátel Lužice


text:
True Jesus Church
"True Jesus Church" je njewotwisna cyrkej, kiž bu załožena w Pekingu (Chinska) w lěće 1917. Dźensa ma něhdze 1,5 milionow čłonow w 45 krajach a na šěsć kontinentach. Cyrkej słuša k Swjatkownej hałzy Křesćanstwa, kiž je w zažnym 20-tym lětstotku nastała. Jich zaměr je, wšitkim ludam Swjate sćenje prědować, prjedy hač přińdźe Jězus druhi raz na zemju. Dźesać hłownych elementow wěry tuteje cyrkwje su:
- Swjaty duch
- wukřćenje dorostłych
- wumywanje nohow
- swjate woprawjenje
- sabat
- Jězus Chrystus
- wumóženje
- cyrkej
- sudny dźeń


text:
Južny Tirol
Južny Tirol (němsce Südtirol, italsce Alto Adige, Sudtirolo, hamtsce Autonome Provinz Bozen – Südtirol) je najsewjerniša prowinca Italskeje a twori hromadźe z prowincu Trient awtonomny region Trentino-Južny Tirol. Wot lěta 1972 ma Južny Tirol daloko sahace prawa samozarjadnistwa. W Alpach ležacy kraj ma něhdźe 520.000 wobydlerjow; hłowne město je Bozen (Bolzano). Hač do lěta 1920 słušeše Južny Tirol jako južna połojca tirolskeho hrabjanstwa k Rakuskej.
Wobydlerstwo zestaji so z 62 % němskorěčnych a 23 % italskorěčnych Južnotirolčanow. Něhdźe 4 % wobydlerjow su Ladinojo – hłownje w Dolomitach. Južny Tirol ma přestrjeń 7.400 kwadratnych kilometrow, štož wotpowěduje poł přestrjeni Łužicy.
Južny Tirol słuša k najbohatšim regionam Italskeje a cyłeje Europskeje unije. Přez kraj wjedźe europska transitowa ruta přez Brennerowy přesmyk, jedyn z najwažnišich přechodow přez Alpy, kotryž zwjazuje Němsku a Awstrisku z Italskej.
Gmejny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Južny Tirol wobsteji ze 116 gmejnow, z kotrychž maja wósom status města. Jeničke wulkoměsto je Bozen. Po ličbje wobydlerstwa najwjetše gmejny su:
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Etschowy doł pola Merana


text:
Centralny referat weryfikacyjny KOT informuje, że w 2018 r. najwyższe stopnie odznak turystyki kolarskiej PTTK zdobyli:
KOT duży złoty: 1133 Bogusław Iwaniuk, Knurów; 1134 Krzysztof Sokołowski, Katowice; 1135 Jan Imiełowski, Myszków; 1136 Piotr Kalinowski, Gliwice; 1137 Tadeusz Piekarz, Bytom; 1138 Marek Krzemień, Pszów; 1139 Leszek Nowak, Cieszyn; 1140 Krzysztof Kulhawiec, Mielnik; 1141 Zbigniew Pohl, Ostrów Wlkp.; 1142 Witold Czempiel, Gliwice; 1143 Jarosław Szerszeń, Gliwice, V raz; 1144 Krzysztof Lis, Ostrów Wielkopolski; 1145 Roman Paradowski, Sochaczew; 1146 Ewa Peroń, Wrocław; 1147 Andrzej Trybuła, Wrocław; 1148 Henryk Kulczyk, Wrocław; 1149 Leokadia Baranowska, Kętrzyn; 1150 Mieczysław Szelągowski, Bydgoszcz; 1151 Andrzej Chełmiński, Jastrzębie-Zdrój; 1152 Ryszard Wojtal, Katowice; 1153 Bernard Milewski, Płock; 1154 Mieczysław Szocik, Świrzyno; 1155 Andrzej Genstwa, Kalisz; 1156 Ryszard Konopka, Myszków; 1157 Edmund Kowalski, Inowrocław; 1158 Jadwiga Walczyk, Łódź; 1159 Bronisław Kałuża, Katowice; 1160 Adam Czerniawski, Gliwice; 1161 Cezary Sawicki, Tychy; 1162 Tadeusz Piekarz, Bytom; 1163 Czesław Wodecki, Wodzisław Śląski; 1164 Jan Zabrzeński, Knurów; 1165 Tadeusz Lorent, Rybnik; 1166 Zenon Kaszowicz, Katowice; 1167 Kacper Kuberek, Tarnowskie Góry; 1168 Daniel Kowalczyk, Tychy; 1169 Mariola Kuczera, Rydułtowy; 1170 Antonina Mazurek, Tychy; 1171 Piotr Wicher, Kalety; 1172 Andrzej Majchrzak, Racibórz;
KOT za wytrwałość: 524 Marek Glapiński, Kalisz; 525 Joanna Glapińska, Kalisz; 526 Krystyna Glapińska, Kalisz; 527 Łukasz Kortas, Myszków; 528 Paweł Nowacki, Kraków; 529 Antoni Warmuła, Rybnik; 530 Andrzej Nowak, Cieszyn; 531 Paweł Grabczewski, Włocławek; 532 Janusz Melianiec, Police; 533 Antoni Fudali, Gubin; 534 Bogusław Mielniczuk, Giżycko; 535 Włodzimierz Popielas, Kłodzko; 536 Barbara Chlebosz, Bydgoszcz, 537 Jacek Chlebosz, Bydgoszcz; 538 Ryszard Smoter, Bydgoszcz; 539 Małgorzata Radomska, Gliwice; 540 Piotr Frydrych, Tychy; 541 Zdzisław Górecki, Rybnik; 542 Tomasz Tytko, Czernica; 543 Ryszard Głowacki, Radlin; 544 Jan Stolarz, Radlin; 545 Adolf Gwoździk, Rydułtowy; 546 Grzegorz Kuczera, Rydułtowy;
Szlakami zamków w Polsce – srebrna: 336 Jerzy Celmer, Wielgie; 337 Michał Lorek, Pszów; 338 Marta Świetlicka, Cieszyn; 339 Leokadia Baranowska, Kętrzyn; 340 Jan Zabrzeński, Knurów; 341 Piotr Babula, Gdańsk; 342 Elżbieta Zawadzińska, Kościerzyna; 343 Jakub Kaczyński, Gdańsk;
Szlakami zamków w Polsce – złota: 114 Lucyna Oskarbska, Gdańsk; 115 Grzegorz Oskarbski, Gdańsk; 116 Halina Ślęzak, Częstochowa; 117 Lucjan Ślęzak, Częstochowa; 118 Zygmunt Kokoszka, Siemianowice Śląskie; 119 Krzysztof Kokoszka, Siemianowice Śląskie; 120 Kazimierz Matuszak, Szczecin;
Mały rajd kolarski dookoła Polski: 609 Bogusław Iwaniuk, Knurów; 610 Jarosław Szczęsny, Kędzierzyn Koźle; 611 Robert Krawenda, Płaza, woj. małopolskie; 612 Marcin Wójtowicz, Zagnańsk; 613 Leszek Mazurek, Ruda Śląska; 614 Krzysztof Adamek, Gogołowa; 615 Stanisław Przybysz, Prudnik; 616 Mieczysław Madajczyk, Racibórz; 617 Bolesław Szymiczek, Lubomia; 618 Grzegorz Kuczera, Rydułtowy; 619 Kazimierz Szewczyk, Kostkowice; 620 Krzysztof Kulhawiec, Mielnik; 621 Andrzej Głombikowski, Nysa; 622 Antoni Warmuła, Rybnik; 623 Leszek Szurman, Cieszyn;
Duży rajd kolarski dookoła Polski: 581 Jakub Rączy, Wólka Podleśna; 582 Dorota Glonek, Gdynia; 583 Stanisław Stasiński, Gdańsk; 584 Jan Imiełowski, Myszków; 585 Marcin Homik, Warszawa; 586 Marcin Twardowski, Chotomów; 587 Andrzej Majchrzak, Racibórz; 588 Mariusz Gierczak, Racibórz; 589 Marian Hampel, Racibórz; 590 Piotr Gola, Łambinowice; 591 Małgorzata Holisz, Zebrzydowice; 592 Kazimierz Holisz, Zebrzydowice; 593 Marek Krzemień, Pszów; 594 Jan Kruszewski, Gdańsk;
Rajd Szlakiem Wielkiej Wojny 1409-1411: 385 Bogusław Iwaniuk, Knurów; 386 Jacek Witkowski, Płock; 387 Grzegorz Piotr Pietrzak, Kłodawa; 388 Tomasz Idczak, Koło; 389 Jarosław Pałczyński, Izbica Kujawska; 390 Rafał Faryński, Przedecz; 391 Piotr Sebastianowicz, Płock;
Ogólnopolska odznaka kolarska PTTK Wiślana Trasa Rowerowa: 127 Jarosław Szczęsny, Kędzierzyn Koźle; 128 Leokadia Baranowska, Kętrzyn; 129 Marek Lancman, Strzelce Wlk.; 130 Witold Fiączyk, Radomsko; 131 Anna Ostrowska; 132 Lesław Urbankiewicz, Włocławek, 133 Jan Imiełowski, Myszków; 134 Krzysztof Mieczkowski, Pasłęk; 135 Ryszard Konopka, Myszków; 136 Jacek Antonowicz, Rybnik, 137 Antoni Warmuła, Rybnik; 138 Tadeusz Lorenz, Rybnik; 139 Stanisław Stasiński, Gdańsk; 140 Dorota Glonek, Gdańsk.
Kierownik CRW KTKol. ZG PTTK
dr Marian KOT-Kotarski


text:
Jako publikacija Šleskeho instituta w Opolu wuńdźe loni kniha wo žiwjenju a skutkowanju serbsko-pólskeho archeologa Wójćecha Kóčki (1911–1965). Jeje awtor je w Serbach derje a zdawna znaty historikar Piotr Pałys (*1961), profesor a wotrjadnik za stawizny w mjenowanym statnym slědźenišću. Na zakładźe wobšěrnych rešeršow je wón nětko w nakładźe 150 eksemplarow nimale dospołnu zběrku dokumentow wozjewił, kotraž hłuboki angažement we Wownjowje narodźeneho slědźerja a jeho »rólu při wuhotowanju pólsko-serbskich kontaktow w prěnich pjeć lětach po Druhej swětowej wójnje« (s. 7) nazornje wobswětla. Zastupny dźěl − něhdźe třećina 143stronskeho wudaća − wobsahuje chronologiske předstajenje aktiwitow Kóčki jako narodny prócowar w krótkej dobje do załoženja NDR.Piotr Pałys, Wojciech Kóčka w serbołużyckim ruchu narodowym (1945–1950), 143 s., ISBN 978-83-7126-346-0, 19 ZlJadro knižki tworja 52 pólsko- a serbskorěčnych dokumentow ze sydom archiwow w Pólskej a we Łužicy (wosebje ze Serbskeho kulturneho archiwa) kaž tež bohata korespondenca z wosobinskeho zawostajenstwa pra- a zažnostawiznarja, kotryž wuwučowaše pozdźišo jako nimorjadny profesor we Wrócławju a w Poznanju. Z tutych prěni raz přistupnych žórłow wujewi so překwapjaca panorama tehdomnišich politiskich a wědomostnych pospytow a přesłapjenjow po woběmaj stronomaj Nysy, předewšěm mjez pólskimi ministerstwami a wjednistwom Domowiny wokoło Pawoła Neda, Pawoła Nowotneho a Jana Šołty. Knihu wotzamknjetej bibliografija fachowych dźěłow Kóčki a historiskich studijow wo nim, kiž wuńdźechu w Pólskej a Němskej hač do přitomnosće, kaž tež indeks wulkeje ličby naspomnjenych geografiskich a wosobowych mjenow.
DIETRICH ŠOŁTA
▶ Festiwal šesćiměstow
Na 3. hudźbnym festiwalu »Přińć a woteńć«, pod patronatom sakskeje ministerki za kulturu a turizm Barbary Klepsch (CDU) organizowaneho wot spěchowanskeho towarstwa samsneho mjena, wustupichu z młodźinskim wokalnym ansamblom Studnja, swingband Kula Bula a wirtuozku na tereminje Carolinu Eyckec tež serbscy wuměłcy. Nimo toho postarachu so wot 10. do 22. awgusta w Budyšinje, Kamjencu, Zhorjelcu, Žitawje a Lubiju kaž tež w Hrodźišću, Rychbachu, Wósporku a Warnoćicach mjez druhim Kai Schumacher, duwo OMG Schubert, Konstantin Dupelius, Jerzy Owczarc, Luise Enzian a skupina Tango Misterio wo najwšelakoriše zynki wot eksperimentelneje elektroniki přez folkloru hač k rejowanskej hudźbje. Dalše programowe dypki běchu na přikład reje, performance, »muzikaliski rozmołwny salon« a čitanje ze znatym čěskim spisowaćelom Jaroslavom Rudišom. Njewěsteje situacije w zwisku z koronapandemiju dla běchu zarjadowarjo paralelnje planowali, tak zo mějachu zajimcy prěni raz składnosć, festiwal z pomocu livestreama sćěhować.
▶ Prapremjerje w Podstupimje
Braniborske towarstwo Nowa hudźba je wot 20. do 24. awgusta jubilejny 20. swjedźeń »Intersonancy« wuhotowało. W kulturnym domje «Sans titre» kaž tež pod hołym njebjom po zwukowej čarje w Podstupimskim nutřkownym měsće prezentowachu mjezynarodni komponisća swoje najnowše twórby. Mjez druhim zaklinčachu tež prapremjerje Jana Cyža a Sebastiana Elikowskeho-Winklera kaž tež rědko hraty kruch Ulricha Pogody. Nimo koncertow – jedyn z wjerškow bě naročna rekapitulacija sławneho rumo-akustiskeho eksperimenta Alvina Luciera »I am sitting in a room« – wopřijimaše festiwalowy program diskusije, stawizniski sympozij kaž tež wuměłske dźěłarnički, kotrychž wuslědki chcedźa we wobłuku lětušeje »Choćebuskeje hudźbneje nazymy« předstajić.
Sakske ministerstwo za kulturu a turizm je štwórty raz Myto Zejlerja spožčiło. Z 5 000 eurami dotěrowane wuznamjenjenje přizna lětsa publicistce, muzikologowce a cyrkwinskej hudźbnicy Chrysće Meškankowej.
»Je mi wulka česć a zdobom radosć, zo spožča mi ze stron Swobodneho stata Sakskeje Myto Zejlerja 2020 za mój angažement na polu serbskeje rěče. Myto nima hišće dołhu tradiciju. Sakske knježerstwo z tajkim počesćenjom signalizuje, zo wobhladuje serbski lud jako awtochtony narod z prawom na runoprawosć. Skutkowanje serbskeje ciwilneje towaršnosće njepřewostaja swobodny stat tuž samoběhej, ale je spěchuje a samo hódnoći.
Widźu so dźensa tu jako zastupjerka mnohich aktiwnych w zašłosći, w dźensnišej demokratiskej dobje a zdobom jako impuls dawaca přichodnym generacijam. To rěka: dźěłać za towaršnosć tam, hdźež je trjeba a dołhož mocy dosahaja; wědomje a sebjewědomje prócu nałožić na dobro serbskeho ludu. A dokelž wučinja našu identitu po mojim měnjenju w prěnim rjedźe rěč, ma kóždy z nas swoje činić, zo ju přikładnje nałožuje a njeskomoli.
Handrij Zejler, po kotrymž bu tele myto sakskeho ministerstwa za kulturu pomjenowane, je swój čas jasnje spóznał, zo ma so serbska rěč jako srědk komunikacije dale rozwiwać. Wón sta so w dobje narodneho wozrodźenja ze załožerjom serbskeje literarneje rěče. Jeho tekst serbskeje narodneje hymny njejsu ženje změnić trjebali, a wón hodźi so z prawom jako bjezčasny wobhladować. Jeho poezija wuprudźa wonu lubosć k serbskej rěči, kotrejež nałožowanje ma so wot małosće zwučować a njesmě so tež po tym zanjechać.
Lětsa 15. septembra bě tomu 20 lět, zo zemrě w Praze horliwy a jara aktiwny přećel Serbow Bohumil Malotín. Zeznach jeho w lěće 1958 w Praze. Studowach tehdy na filologiskej fakulće Karloweje uniwersity, jako wón wo mni zhoni. Bórze smój so spřećeliłoj. Jeho zajimowaše wšo we Łužicy. Wosebje horliwje lubowaše Delnju Łužicu, delnjoserbski narod a jeho rěč. Tutu rěč sam nawukny. Zawěsće pohonjowachu k tomu tež styki z fararjom Herbertom Nowakom a jeho dźěćimi, kotrež přebywachu husćišo pola njeho na Nerudowej w Praze. Bohumil Malotín njewotpokaza ženje Serba, kotryž w Praze nóclěh pytaše, hačrunjež měješe na Małej Stronje jenož małe bydlenčko pod třěchu. Naju přećelstwo so ani po studiju slawistiki w Praze njepřetorhny. Často sym jeho z mandźelskej do Łužicy přeprosył. Tu zeznajomi so tež z druhimi Serbami kaž z Jurjom Młynkom, Janom Rawpom, Janom Pawołom Nagelom a dalšimi w Delnjej Łužicy.
Jako horliwy přećel Serbow hromadźeše wšo, štož ze serbskej rěču zwisowaše. Tak móžeše hač do lěta 2000 někak 1.170 serbsce spisanych eksemplarow knižkow, brošurkow a dokumentow ze swojeho zawostajenstwa měšćanskemu muzejej w Čěskej Lípje přewostajić, wšako běše tuta institucija po přewróće jeho najwažniše skutkowanišćo. Tak je tójšto skupinow Serbow, dźěći z prózdninskich lěhwow w Kytlicach, wučerske kolektiwy abo kulturne skupiny po Praze přewodźał a jim rozkładował a pokazał historisce sławne Praske pomniki a městna. Je so nimale na wšěch zarjadowanjach Towaršnosće přećelow Serbow we hłownym měsće wobdźělił. W 1990tych lětach dopisowaše tež pilnje do »Čěsko-lužického věstnika«, wosebje wo Delnjej Łužicy.
Hanka Šěnec – Ignac Wjesela je so 22. awgusta 2020 z Anna-Rosinu Selmer z Łaza (Laasow) zmandźelił. Njewšědny bě swjatk, dokelž běchu na nim serbske narodne drasty Hornjeje a Delnjeje Łužicy widźeć. Njewjesćinsku drastu Łaza – ze wsy njedaloko Wětošowa (Vetschau) – bě sej Anna-Rosina Selmer po fotach a zdźěla hišće po originalach znowa zešić dała.
› Serby w casu korona-krize
› Wuskutki korona-krizy na NSLDź
› Nowa generacija młodych serbskich hudźbnikow
› Wjelči wědomostnik Pawl Lipič
› Interview z Gabrielu Mariju Šmajdźinej
› Woglěd błośańskeje jsy Dešno
› Farar Jan Malink rozžohnowany
› Nowy zwón za texaski Serbin
› Měrliwa rewolucija w Serbach
Lěta trajace njesprócniwe dźěło bywšeho lektora Ludoweho nakładnistwa Domowina Jana Krala je wunjesło nětko w LND předležacu knihu z titulom »Zelena radosć«. W njej poda so awtor na slědy přirodospytnikow. Přiroda před durjemi wabješe a pohonjowaše na přirodowědnym polu skutkowacych Serbow Hadama Bohuchwała Šěracha, Michała Rostoka, Jana Bohuwěra Mučinka, Michała Awgusta Krala, Jana Larasa, Korlu Bohuwěra Šěcu, Jakuba Nowaka-Horjanskeho, Měrćina Krala, Jakuba Lorenca-Zalěskeho a Juliusa Korlu Emila Rioty čas žiwjenja. Jan Kral je čitarstwu zbliži. Podawa žiwjenjoběhi a originalny tekst z jich pjera. K tomu přidruža so swójske zhladowanja na přirodne zjawy, kiž je jako wjesny hólčec, student biologije a zahorjeny zahrodnik sam nazhonił a wobkedźbował.Jan Kral, Zelena radosć. Na slědach serbskich přirodospytnikow, 232 s., wobrazy, kruta wjazba, ISBN 978-3-7420-1901-1, 19,90 €
Berlinski hudźbny label takatak records je loni digitalnje wozjewjenu EP »Halfway reveries« duwa Hara Crash nětko tež jako winylowy zynkonošak wudał. Tačel wopřijima dohromady štyri spěwy, dwaj jendźelskej a dwaj serbskej. Hudźba a teksty su z pjera spěwaceje a na keyboardźe hrajaceje Uty Šwejdźic a Mirtcha Mirschinskeho, zamołwiteho za synthesizery a programowanje rytmow. Wuwzaće je titul »Bali«, kotrehož lyriski zakład twori baseń Maksymiliana M. Nawki »Mój Bali«.Hara Crash, EP Halfway reveries, takatak records, 12,00 €
Estetisce dopominaja twórby Hara Crash nic jenož markantneho hłosa dla na dotal poslednju CD »Ćeknjenaj« skupiny Berlinska dróha. Přiwšěm wuwiwataj wuměłcaj cyle swójsku notu a dawataj swojej hudźbje dychać. Minimalny techno runje tak lochce zaplećetaj kaž opulentnje aranžowane fragmenty goth rocka resp. post-punka, decentnje jewitej so nimo toho eksperimentalna musique concrète, hypnotiski dub (žanr). Rezultat hodźał so najlěpje z hesłom indietronica wopisać. Limitěrowana tačel inkluziwnje koda za download je mjez druhim w Budyskej Smolerjec kniharni na předań.
▶ Spěchowańske myto Bogumiła Šwjele
W slědnem wudaśu Rozhlada rozpšawichmy wó pósćenju Maśicnych mytow. Smy pak zabyli na wuznamjenjoneju spěchowańskego myta Bogumiła Šwjele pokazaś. Z nim wuznamjeništej se Jennifer Kretschmar za źěło »Das Leben und Wirken Mato Kosyks in Deutschland und Amerika« a Fritz-Erich Schewelis za źěło »Šanse za WITAJ-góle w towarišnosći«.
▶ Mjezynarodny wuměłski projekt
»Czytelnia Szkicowników« rěka wuměłski projekt, kotryž wobhladuje skicy a skicowe knihi jako wažny dźěl wuměłstwa. K tomu su so wot 2015 wustajeńcy a akcije w Krakowje, Częstochowje, Lublinje, Zakopane, Opole a Rzeszówje přewjedli. Nětko pytataj iniciatoraj wuměłcow z Pólskeje, ze Słowakskeje, z Čěskeje a Łužicy, kotřiž bychu pod hesłom »Jedne lěto w žiwjenju« přez cyłe lěto 2021 skicy zhotowili. K tomu je 2022 wustajeńca w Krakowje planowana. Akcija ma tomu słužić mjezynarodne kontakty mjez wuměłcami nawjazać a wudźeržować. Zajimcy móža so pola Adama Rokowskeho (http://www.artpower.pl/adam-rokowski/a60/) abo Szymona Wiatra (https://szymonwiatr.pl/) přizjewić. Dalše informacije k wuměłskemu projektej nańdźeće tež pod https://www.facebook.com/CzytelniaSzkicownikow/.
Maćica Serbska dyrbješe koronapandemije dla swoju za 21. měrca 2020 planowanu hłownu a wólbnu zhromadźiznu krótkodobnje wotprajić. Předwidźane je, ju sobotu, 26. septembra 2020, ze skrótšenym programom nachwatać. Předsydstwo je rozsudźiło, zo matej so jenož rozprawa předsydy a financna rozprawa na zhromadźiznje čitać. Rozprawy sekcijow wozjewja so tohodla lětsa wuwzaćnje w Rozhledźe.
29.5.2019 jo se wótměła głowna zgromaźina Maśice Serbskeje w Serbskem domje w Chóśebuzu. Pśednosował jo René Šusteŕ k temje »Kóńc brunice we Łužycy – aktualne tšojenja a perspektiwa«. Pó žywej a teke mjazy Serbami kontrowersnej diskusiji su se dalšne pśedewześa tematizěrowali, ako na pś. wobnowjenje rowa dolnoserbskego literata a ceptarja Frycha Rochy. Cesne zarědowanje na połdnjowem kjarchobje jo było 30. septembra 2019 w zagronitosći pomnikoweje kupki pśi měsće Chóśebuz. Maćica Serbska jo to financielnje pódpěrała.
Někotare z našych cłonkow su pomagali pśi knigłowem projekśe k žywjenju a statkowanju něgajšnego ceptarja Kita Šwjele. Chronikaŕ w Skjarbošcu (Schorbus) a cłonk tamnjejšego domowniskego towaristwa, kněz Dietmar Schulze, jo woluminozne knigły 27. februara 2020 w Serbskem domje w měsće prezentěrował. Wón jo teke wjeliki późěl na tom měł, až jo se stela za něgajšnego redaktora »Bramborskego Serbskego Casnika« a serbskego kantora w tej jsy nastajił. Teke how su cłonki Maśice pśi spisanju dolnoserbskego teksta wobradowali.
Skóro (8. septembra) móžo prof. dr. sc. phil. Dietrich Scholze-Šołta, wót septembra 1992 do januara 2016 dłujkolětny direktor Serbskego instituta, swěśiś swój 70. narodny źeń. Z toś tym jubilejom glěda wón rownocasnje slědk na pśisamem pěś lět na wuměńku. W tom casu jo literarny wědomnostnik, pśestajaŕ a lektor dalej kradu aktiwny był na swójom fachowem pólu.
1950 w Budyšynje naroźony Dietrich Scholze njepóchada ze serbskeje familije a jo pó abiturje nejpjerwjej pśełožowanje (Sprachmittler Polnisch/Russisch) w Barlinju studěrował. Pó rěcywědnem a polonistiskem diplomowem źěle jo se wósebnje z pólskeju literaturu zaběrał. Na toś tom pólu, lěcrownož něnt ze stawizniskim wusměrjenim, jo nastała jogo disertacija (1980). Teke z habilitaciju w lěśe 1988 jo wóstał tomu śěžyšćoju zwěrny: »Polnische Dramatik im 20 Jahrhundert: Traditionen – Poetiken – Wirkung« (wěcej k tomu gl. Franz Schön: Dietrich Scholze-Šołta zum 65. Geburtstag, w: Lětopis 62 (2015) 2, b. 163– 166).
Za dłujkolětnu polonistisku źěłabnosć jo D. Šołta 1999 wusoke statne cesćenje, ryśaŕsku kśicu Zasłužbowego rěda Pólskeje republiki, dostał.
Serbskej rěcy a tematice jo Dietrich Scholze-Šołta se pśiwobrośił wót 1980tych lět. Južo 1986 jo chopił statkowaś ako redaktor sorabistiskego casopisa Lětopisa (tegdy za rěd D: Kultura a wuměłstwo). Pózdźej – wót drugego zešywka 1993 až do 2015 – jo był jogo šefredaktor. W tom lětźasetku jo załožył swój pśiběrajucy sorabistiski profil. Toś jo se mógał 1991 wuspěšnje procowaś wó pśistajenje w nowem (k prědnemu septembroju nowo załožonem) Serbskem instituśe, pópšawem ako wjednik tegdejšego wótźělenja »Kulturne a socialne stawizy«, ale skóńcnje ned teke ako institutny direktor. 1997 su jogo dodatnje za honorarowego profesora za sorabistiku na Lipšćańskej uniwersiśe pówołali.
Alfons Wićaz, diplomowy slawist a žurnalist, kulturnik-organizator a iniciator wjesneho a profesionalneho kulturneho žiwjenja je pjatk, 24. julija, swoje 75. narodniny woswjećił.
Wot 1964 hač do 1969 studowaše w Lipsku slawistiku, angažujo so hižo jako student za serbsku kulturu. Foto z Noweje doby w mojej ruce pokazuje jeho jako dirigenta studentskeho chora. Žadyn dźiw, Alfons Wićaz běše wšak wot 1956 štyri lěta spěwar pola kapałnikow w Drježdźanach, Jurij Winar bě so wo to postarał. Dokelž njebě w Drježdźanach serbšćinu wuknyć móhł, jeho do Choćebuza na tamnišu Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu pósłachu. Spěwaše smjerć rady dale, ale započa jako šulerski korespondent Noweho Casnika tež pisać a załoži měsačnu stronu »Ze SRWŠ Chóśebuz«. Z jednej nohu bě so do nowinarstwa zwažił.
Čłowjek móhł sej myslić, njeznajo tehdyše tež w Serbach rozšěrjene politiske wašnička, zo nadeńdźe z tajkim pozadkom po Lipšćanskim studiju lochce dźěłowe městno we Łužicy. Hdy njeby Alfons Alfons był, da haj, ale wón so rady ze słowom a dušu do naležnosćow tykaše, kotrež so mnohim njelubjachu. A byrnjež corpus delicti jeno trochu selena serbska spěwana kołbasa była, něhdy indic žiweho kritiskeho studentstwa. Pokuta za tajke njesłyšane lózystwo dyrbi być, sej zastojnicy w Budyšinje prajachu. Alfons wosta poł lěta bjez přistajenja, z lubej nuzu w piwarni dźěłajo abo jako korektor w serbskej ćišćerni teksty korigujo.
DIETRICH ŠOŁTA


text:
»Mój swět we wobrazach« − něnto pśedlaže nowe dolnoserbske knigły za BOOKii-pisak z LND pó měritkach moderneje pedagogiki a modernych digitalnych standardach.Daniela Heelemannowa, Mój swět we wobrazach, redakcija a projektowe nawjedowanje Madlena Norberg, ilustrowała Gudrun Lenz, 124 b., barw. il., kšuta wězbaK šesć temowym wobceŕkam, ako su rozrědowane do dalšnych pódtemow, ako na pś. wšedny źeń, hobbyje, źěło w domacnosći a gumnje, lětne case, małke dyrdakojstwa w pśiroźe abo nałogi a tradicije, jo zestajony nejwažnjejšy słowoskład za pśedšulske a šulske źiśi ako teke za rěc wuknjecych. Pśez kombinaciju: wobraz – słowo, scena – dialog jo móžno, lažko a grajucy wuknuś. Knigły funkcioněruju z BOOKii-pisakom, dogromady jo słyšaś 1270 słownych jadnotkow, sadow, dialogow, wšakich zukow, špruchow a spiwow. 36 wósobow – źiśi, młodostne a starše luźe – su teksty powědali do mikrofona. Register wšyknych wokablow ako teke pokazki za pšawe wugronjenje su namakaś slězy w knigłach. Ilustracije su wót Gudrun Lenz.
Njeźelske zajtšo
Pózlažka, skšajźicku pada sněg
na kšomje města
Šery dym padorowny
Škjarcanje srokow
z běłych bomowych wjeraškow
A wukśik karwony
Zdalone škrabanje
sněgowych suwakow
Škripanje pód pódašwju
pśechójźowarki w módrem płašću
Stopy za njeju
se błyšćece na słyńcu
kenž něnto se jawi
Skšajźicku
Njeźelu zajtša
INGRID HUSTETOWA
Rowno w adwenśe, w tom casu pśichoda, jo wujšła nowa zběrka źiśecych basnjow »Rybkow połne kupadło« Dorotheje Šołćineje. W njej dopokazujo górnoserbska basnikaŕka, až wobkněžy swójo rucnikaŕstwo samo w dolnoserbskej rěcy. Wšako se rym a rytmus z jeje pjera perfektnje makatej. Toś buźo źiśam wót 8 lět radosć, wó pócynkach a njepócynkach nejwšakorakšych ptaškow a žrackow cytaś abo słyšaś. Basni pśewóźuju serbsko-nimske rěcne pomocy na kuždem boce. W tych pśisamem 30 basnjach graju zwěrjeta tu głownu rolu, lěc pólewankowa kokoš, wobuzna wójca, hajtka Majka abo 27 pjerkatych towarišow w ptaškowem abejceju. Rowno tak šybałe su rymowane tšojeńka. Tak drogujo běły mjadwjedk Knut do Łužyce, pinguin póžeda za ptaškoweju swajźbu, psyck Sherry wumějo cirkusowe kumšty a njeplek Hano handa same njerodnistwa.Dorothea Šołćina, Rybkow połne kupadło, ilustrěrowała Barbara Schumann, Budyšyn: LND 2020
Wót załoženja spěchowańskego towaristwa stawiznow domownje »Stog« w lěśe 2004 słuša k tradiciji, až se prědny eksemplar lětnego domowniskego lětopisa »Stog« pśepódajo direktoroju bórkojskego amta. W lěśe 2020 jo Christoph Neumann, zastupujucy amtski direktor, rowno wuśišćany prědny eksemplar »Stoga« wót Ralfa Radochle, pśedsedarja spěchowańskego towaristwa, kenž jo dla korony pśedpisany wótstawk doźaržał, dostał w listowej wobalce. Aplaws pśibytnych njejo mjenjej wutšobny był.
»Domowniski lětopis ›Stog‹ słuša mjaztym k fachowej literaturje za lěpše znaśe a cesćenje domowniskich stawiznow našogo regiona«, jo gronił Christof Neumann, kótaryž co se skóro sam ako awtor pokazaś. Z tysac wuśišćanymi eksemplarami jo »Stog« nejwuznamnjejšy kalender regiona Górne Błota. Ten nowy »Stog« 2021 jo 41 awtorow, mólarjow, basnikarjow a fotografow »nakładło«, gaby to pśirownowali ze składanim stogow.
12 kalenderowych łopjenow za lěto 2021 pśiwobrośujo se stawizniskim a aktualnym wětšnikam a wódnym młynam regiona z wjele stawizniskimi informacijami a detailami. Slědkoju móžo region ze stawiznisko-techniskeju wósebnosću słužyś. W Myšynje blisko Wětošowa źěła hyšći z »Paulicks Mühle« jadnučki wódny młyn w kraju Bramborska. K tomu pasujo baseń w dolnoserbskej rěcy »Źož se wjerśi« Jill-Francis Ketlicojc z Chóśebuza, kótaraž spódobnje tu głownu lětnu temu pódkłaźo.
Pśed krotkim jo Norbert Christoph Eckstein ze Schnaittacha w Bayerskej na woglěźe w Budyšynje był. Katrin Čornakec jo se ze za serbsku rěc se górjecym rozgranjała.Móžośo se našym cytarjam skrotka pśedstajiś?
Dobry źeń! Mě se groni Norbert Christoph Eckstein. Bydlim něźi pěśnasćo lět w małej wjasce blisko Nürnberga a źěłam na wušem krajnem sudnistwje. Lěcrownož som se w Pólskej naroźił, lažy mója domownja wšak w měsće Regensburg, źož som swójo źiśetstwo a młoźinski cas pśežywił.Wobkněžyśo źaseś rěcow a cośo dalšne dwaźasća nawuknuś. Wótkul pśiźotej Waš zajm a Waš talent za rěcy? Kak resp. z kótarymi srědkami rěcy wuknjośo?
Haha! Něnto sćo tšochu spśegnawali, ale źěkuju se Wam za kompliment. W běgu žywjenja som młoge metody wopytał. Gramatiku dejm faktiski zaměrnje wuknuś, ale słowa mógu sebje nejlěpjej markowaś, gaž cytam kniglicki a casopise za źiśi. Z barwojtymi a wjasołymi wobrazkami mógu wjelgin spěšnje a efektiwnje asociacije twóriś. W rěcach som južo pśecej dobry był, som pak matematiski njewobdarjony. Licby a licenje su za mnjo pšawy horor! Matematiki dla njamam abituru. Som se pótakem rozsuźił za wukubłanje ako korespondent za engelšćinu a francojšćinu. Tegdy jo to za mnjo jadnučka alternatiwa była.
Jill-Francis Ketlicojc abo Źilka jo ta nejmłodša dolnoserbska spisowaśelka a casnikaŕka, znata južo cytajucym serbskich medijow a tejerownosći teke źiśam. Serbska princesna śmojteje romantiki, nutśi kótarejež hyšći jo wóstała góle a to góle póžeda za tšojeńkami!
Wóna jo z rodom wót Města, jo wótrosła w Žylowje a tencas bydli w Nowem Chmjelowje. W bachelorje jo Jill studowała sorabistiku na lipšćańskej uniwersiśe, ako master wóna jo studěrowała pśirownujucu literarnu wědomnosć a interdisciplinarne pólske studije w Halle nad Solawu. Jo južo pśed lětami a něnto zasej łoni se wobźělowała na literarnem wuběźowanju Ludowego nakładnistwa Domowina a Załožby za serbski lud, źož jo dobydnuła dwě 3. myśe ako basnikaŕka a awtorka krotkeje proze.Jill-Francic Ketlicojc, Wuchack głupack a druge tšojeńka, il. Thomas Binder, Budyšyn: LND 2020, 64 b.
»Wuchack głupack a druge tšojeńka« su jeje prědne wózjawjone kniglicki, je jo Ludowe nakładnistwo Domowina lětosa wudało, ilustrěrował »Wuchacka« jo Thomas Binder. To su te prědne źiśece kniglicki w slědnych lětach, napisane w dolnoserbskej rěcy a nic pśestajone z drugich rěcow (jano tšojeńko »Kak jo kobołk swóju smjerźinu dostał« jo było pjerwjej w nimskej rěcy napisane, ale pótom awtorka jo sama napisała serbsku wersiju, wěcnje wobźěłanu a wudopołnjonu). Kniglicki se pórucuju za źiśi w starstwje wót wósymich lět, kuždy bok ma wukludny wobrazk a serbsko-nimski špikowański cedlik dołojce.
Pó wobšyrnych twaŕskich źěłach we wustajaŕnjach jo se Słowjańske groźišćo Raduš kóńc awgusta 2020 nowo wótwóriło. Archeologowka Katharina Schmeiduch jo wót julija wědomnostna sobuźěłaśeŕka w muzeumje, kótaryž do města Wětošowa słuša. Katrin Čornakec jo se z njeju rozgranjała wó jeje wuwiśu, wó archeologiji a nadawkach na jeje nowem měsće statkowanja.Kak jo se Waša zagórjetosć za archeologiju zbuźiła?
Mójej starjejšej w Barlinju stej měłej stare wěcy a meble. Z nima som teke pśecej rada do muzejow šła, wónej pak njejstej žednogo archeologiju-spleena měłej. Weto smy byli na pśikład w Prignicy, aby sebje woglědali ten kralojski row wót Seddina. Abo dopomnjejom se na bagnowe śěła w Dolnosakskem krajnem muzeju w Hannoverje. Mimo togo som z nima cesćej była na srjejźowěkowych markach a stakim pśistup do toś teje sceny dostała. Mój zajm za starodawne wěcy njejo žednje pópušćił. Togodla som se rozsuźiła za studium archeologije na Lichej uniwersiśe w Barlinju. Pópšawem som kśěła pśecej wence źěłaś, sama pytaś za namakankami a je na swětło pśinjasć, dokumentěrowaś a wó tom pśemyslowaś. A pśez wurywanja za cas mójogo studiuma, źož som źěłała we wuglowych jamach a we wobceŕku nastawajuceje trase za płun OPAL a Łužycu bližej zeznawała, som starcyła na temu zukowe šćerkotawy (Tonrasseln). Wóni su byli pón teke tema mójogo magisterskego a mójogo doktorskego źěła, kótarež něnto pišom.
Toś ten dopis se póśěgujo na pśinosk Christiany Piniekoweje wó njelubosnych a ranjecych tšojeńkach w zwisku z pšašanjami serbskeje (wendisch) identity a jeje wótgódnośenja (R 03/2020). Pó cytanju togo artikla som se teke ja zasej jasnjej na take tšojeńko spomnjeła, nejpjerwjej krotko a zwjeršnje, ale jo mě pón cesćej zasej do wědobnja stupało.
Som pśed žednymi lětami była pla gójca za ortopediju (w Chóśebuzu), bóžko som jogo mě zabyła. Wón jo mójej noze pśepytował a pón naraz na »humoristiski« part wugronił: Da haben wir ja einen klassischen wend´schen Plattfuß! Ja som była kaž derjona. Kak móžo taki kubłany luź take něco groniś! Njejsom mógła nic k tomu pśispomnjeś. Mě jo se rěc zatykała a rownocasnje jo mě někaka njedobra zacuwatosć do brjucha stupała. Lěta su pśejšli, som tu wěcku někak zabyła, abo lěpjej gronjone zagnała. Ale kaž rowno dožywijom, jo hyšći »žywa«. To groni: Pódwědobnje jo mócne a nic njezabydnjo. A wóstanjo pśecej zasej pšašanje: Co jan su nam (wšyknym, nimskim, serbskim, drugim ...) historija, politika a kultura, myslenje, cłowjeske byśe a eksistenca ako taka napórali a nadalej (wšuźi na swěśe) napóraju, mimo tych »wjelikich« wójnow?
Skóro (8. septembra) móžo prof. dr. sc. phil. Dietrich Scholze-Šołta, wót septembra 1992 do januara 2016 dłujkolětny direktor Serbskego instituta, swěśiś swój 70. narodny źeń. Z toś tym jubilejom glěda wón rownocasnje slědk na pśisamem pěś lět na wuměńku. W tom casu jo literarny wědomnostnik, pśestajaŕ a lektor dalej kradu aktiwny był na swójom fachowem pólu.
1950 w Budyšynje naroźony Dietrich Scholze njepóchada ze serbskeje familije a jo pó abiturje nejpjerwjej pśełožowanje (Sprachmittler Polnisch/Russisch) w Barlinju studěrował. Pó rěcywědnem a polonistiskem diplomowem źěle jo se wósebnje z pólskeju literaturu zaběrał. Na toś tom pólu, lěcrownož něnt ze stawizniskim wusměrjenim, jo nastała jogo disertacija (1980). Teke z habilitaciju w lěśe 1988 jo wóstał tomu śěžyšćoju zwěrny: »Polnische Dramatik im 20 Jahrhundert: Traditionen – Poetiken – Wirkung« (wěcej k tomu gl. Franz Schön: Dietrich Scholze-Šołta zum 65. Geburtstag, w: Lětopis 62 (2015) 2, b. 163– 166).
Za dłujkolětnu polonistisku źěłabnosć jo D. Šołta 1999 wusoke statne cesćenje, ryśaŕsku kśicu Zasłužbowego rěda Pólskeje republiki, dostał.
Serbskej rěcy a tematice jo Dietrich Scholze-Šołta se pśiwobrośił wót 1980tych lět. Južo 1986 jo chopił statkowaś ako redaktor sorabistiskego casopisa Lětopisa (tegdy za rěd D: Kultura a wuměłstwo). Pózdźej – wót drugego zešywka 1993 až do 2015 – jo był jogo šefredaktor. W tom lětźasetku jo załožył swój pśiběrajucy sorabistiski profil. Toś jo se mógał 1991 wuspěšnje procowaś wó pśistajenje w nowem (k prědnemu septembroju nowo załožonem) Serbskem instituśe, pópšawem ako wjednik tegdejšego wótźělenja »Kulturne a socialne stawizy«, ale skóńcnje ned teke ako institutny direktor. 1997 su jogo dodatnje za honorarowego profesora za sorabistiku na Lipšćańskej uniwersiśe pówołali.


text:
Zmiany we linkowanych
Wkludź miano strōny, żeby ôbejzdrzeć zmiany na strōnach linkowanych do nij abo co dō nij linkujōm. (Żeby ôbejzdrzeć strōny z kategoryje, wkludź Kategoryjo:Miano kategoryje). Strōny ze Ôbserwowanych sōm porubiōne.
- d
- Edycyjŏ Wikidane
- N
- Ta edycyjŏ stworziła nowõ strōnã (ôbejzdrzij tyż listã nowych strōn)
- m
- To je małŏ zmiana
- b
- To je zmiana zrobiōnŏ ôd bota
- (±123)
- Strōna zmiyniyła srogość ô tela bajtōw
- Tymczasowo obserwowana strona
22 wrz 2022
- Kaszubsko godka 14:08 +114 Krol111 dyskusyjŏ wkłŏd (roztomajte)


text:
Mjyndzynorodowy Dźyń Rodńij Godki
Mjyndzynorodowy Dźyń Rodńij Godki (Dźyń Rodńij Mowy[1]) to je fajer, co przipodo 21 lutego a bůł ustanowjůny uod UNESCO 17 listopada 1999. Jego data upamjyntńo wydarzyńa we Bangladeszu, kaj poginůło 5 sztudyntůw, co domagali śe, coby byngalskij godce dać sztatus urzyndowyj godki. Podug UNESCO bezma połowa ze 6 tyś. godek śwjata je zagrożůnych wymarćym za 2-3 pokolyńa. Mjyndzynorodowy Dźyń Rodńi Godki mo dopůmagać we jejich chrůńyńu jako godkowyj erbizny.
Necowe uodwołańa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Neczajta uo śwjyńće we serwiśe UNESCO
- Gŏdać niy jyno ôd świynta — "Dziyń Rodnij Mowy" - co ô tym padŏ Rada Gōrnoślōnskŏ
- Marek Plura apeluje do Ślązaków 21-02-2012 InSilesia.pl[1]


text:
Wschodńi Timůr
Wschodńi Timůr, Dymokratyczno Republika Wschodńigo Timoru (tetům: Repúblika Demokrátika Timór Loro Sa'e, portugalsko: República Democrática de Timor-Leste) je wyspjarske państwo we Azyji połedńowo-wschodńij. Bůło to pjyrsze państwo, kere usamostanowjyło śe we XXI stoleću. Jedźino lůndowo grańica Wschodńi Timůr mo ze Indůnezyjům. Wschodńi Timůr, kej godo same mjano, je rozlygowane we wschodńij tajli wyspy Timůr.
Jygo uodrymbność wźůna śe uod tygo, co bez dugi czas bůła to kolůńijo Portugalije, a skiż tygo sam wjynkszość ludźi je katolikůma, a ńy muzułmanůma kej we sůmśedńij Indůnezyji. We 1975 Portugalczyki uopuśćůły Wschodńi Timůr, nale anektowała go Indůnezyjo. Bez dugi czas mjyszkańcy dopůminali śe uo samostanowjyńy. Dźepjyro we 1999 doszło do absztimůngu, we kerym 78,5% mjyszkańcůw welowało za samostanowjyńym.


text:
Serbski muzej Choćebuz
Serbski muzej w Choćebuzu bu w lěće 1994 wotewrjeny. Wón ma w sydlenskim rumje Delnjoserbow w Braniborskej wosebitu a centralnu funkciju při předstajenju serbskich kulturnych stawiznow. Trajna wustajeńca, w kotrejež srjedźišću steji Delnja Łužica, skića dohlad do połdra lěttysaca serbskich stawiznow. Tutu přehladku k serbskej rěči, pismowstwu, nałožkam, drastam, hudźbje a spěwnemu herbstwu, tworjacemu wuměłstwu a ludowej kulturje wudospołnjeja měnjace so wosebite wustajeńcy, přednoški a zarjadowanja.
Serbski muzej je w nošerstwje města Choćebuz a so wot Załožby za serbski lud spěchuje.


text:
Slepo. Ewangelska wosada w Slepom přeproša na koncert ze skupinu Kupazukow z Lipska, kaž zdźěli rěčnik wosady Werner Karg. Koncert wotměje so 29. meje wot 19 hodź. na zahrodźe Slepjanskeho farskeho domu na Měrowej 68. Spěwarjo a hudźbnicy přihotuja program ze starymi serbskimi spěwami, Slepjanskimi rejwanskimi melodije a štučkami ze Šotiskeje, Irskeje a Israela. Při tym hudźa na rědko wužiwanych instrumentach. Zastup je darmotny, pjenježny dar pak witany. Wopytowarjo maja žadane škitne naprawy wobkedźbować.
Online-talk čisło dwaj


text:
Vatikan (B/SN). Bamž Franciskus wuzběhny na wotewrjenju swětoweje synody, zo njeje wona žane naprašowanje ludnosće. „Štóž sej mysli, zo ma wšitko wostać, kaž je stajnje było, čas, w kotrymž smy žiwi, chutnje njebjerje. Bjez Swjateho Ducha žana synoda njebudźe.“ Na spočatku je Franciskus cyrkej k jednoće, zmužitosći a angažementej namołwjał. „Mamy drje postupy we wobłuku participacije, njemóžemy pak njespokojnosć a bědu mnohich pastoralnych sobudźěłaćerjow, wosebje žonow, a dalšich organow w biskopstwach a wosadach přewidźeć.“ Poradźić so ma, zo cyrkej a duchowni zaso wjetšu mjezsobnosć z wěriwymi haja.
Kanclerka Merkel pola bamža


text:
Na internetnej stronje Instituta za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity je přistupny nowy material za wuknjacych a wučacych. Milenka Rječcyna je so z jednaćelskim direktorom instituta prof. Edwardom Wornarjom rozmołwjała.
Wo čo w poskitku dźe?
E. Wornar: Wozjewili smy słownu lisćinu z fonetiskej transkripciju jako krok k normowanju wurjekowanja. Ta ma přidźěło k prawopisnemu słownikej być.
Čehodla bě tajki poskitk trěbny?
E. Wornar: Mamy hižo mnohe lěta powšitkowny problem, zo njeje wurjekowanje normowane. To rěka, rodźeny Serb njeje wěsty, kak ma wurjekować, hdyž před publikumom steji. Rozsudźić dyrbi so to praktisce. Studentska pomoc Juliana Rječkec je tuž hižo publikowane wěcy zjała a trochu zjednotniła. Jeje dźěło bazuje tež na slědźenjach mojeho doktoranda a habilitanta Lechosława Jocza, kiž je mjeztym profesor w Pólskej.
Je lisćina słowow hižo hotowa?


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
Za serbsku widejowu hru wjace hač 10.000 downloadow zličili
Budyšin,
Kompjuterowu hru "Krabat a potajnstwo serbskeho krala", kotraž je wot 2018 online přistupna, su sej zajimcy po wšěm swěće wjace hač 10.000 króć pola Apple, Google a Microsoft downloadowali.
Tuta dyrdomdejska serbska hra, kotraž ma tež němsku a jendźelsku wersiju, ma swojich kupcow samo w USA, Brazilskej, Israelu, Južnej Africe, na Filipinach a we Vietnamje. Jörg Hübner, nawoda skupiny RAPAKI, kotraž je hru wuwiła: "Smy naš zaměr docpěli a tež w mjezynarodnym publikumje zbudźili zajim za serbsku rěč, kulturu a za našu Łužicu z jeje (!) wobkuzłacym swětom mytow. To widźimy na downloadach a kupcach po wšěm swěće kaž tež na kopicy pozitiwnych wothłosow wužiwarjow."
Pozadki hry a jeje wuwića:
"Krabat a potajnstwo serbskeho krala" je projektna skupina RAPAKI w nadawku Załožby za serbski lud wuwiła. Nadawk, produkować serbsku hru za kompjuter, je wobstatk ofensiwy załožby, serbšćinu na šěrokim polu tak mjenowanych nowych medijow prezentnišu sčinić. Hra wotkrywa wužiwarjej na digitalne wašnje Łužicu w zažnym 18. lětstotku a bě prěni raz za PC Windows w lěće 2015 wušła. W aprylu 2018 přiměri ju skupina aktualnym systemam, wosebje za smartfon a tablet kaž tež za Windows 10. W awgusće 2019 bu hra z wersiju w jendźelšćinje wudospołnjena. Z tym je "Krabat a potajnstwo serbskeho krala" prěnja serbska kompjuterowa hra za mobilne digitalne nastroje kaž tež prěnja w jendźelšćinje.
Rjek tuteje stawizny je Krabat ze serbskeje powěsće, kotryž bu mjez druhim přez literarne adapcije Jurja Brězana a Otfrieda Preußlera w Němskej a druhdźe na swěće znaty. Zakładny koncept hry so na to měri, zo móže wužiwar - nimo dyrdomdejskeje zabawy - hrajkajo serbšćinu wuknyć a sej našu kulturu wotkrywać. Přetož fiktiwne jednanje wopřija tójšto kulturno- a regionalnohistoriskich aspektow a hraje na wšelakich městnach w Hornjej a Delnjej Łužicy, mjez druhim w Budyšinje a w Błótach.
"Krabat a potajnstwo serbskeho krala" móžeš bjezpłatnje za iPhone a iPad, pola Google Play a w Microsoft Store za Windows 10 downloadować. Za hraće kompletneje hry wšak dyrbi sej wužiwar, prěni kapitl hry wuspěšnje dokónčiwši, in-app kupić, kotraž płaći w kóždej platformje 5,99 €.
dalše informacije: www.rapaki.de
kontakt za medije:
Załožba za serbski lud
Hanka Budarjowa, h.buder-stiftung@sorben.com, tel.: 03591 550 330
RAPAKI:
Jörg Hübner, joerg@rapaki.de, Tel.: 0178 356 376 5


text:
Znajemy wšelake městna w Němskej a Awstriskej, hdźež Jězusowe ćerpjenje na jewišću předstajeja. K tomu słušeja Oberammergau, Arl a Thiersee. Wězo so pasion w Serbach w tajkich wulkich rozměrach předstajeć njemóžeše a tež njemóže.
Tola, zo su so tež w Serbach z myslu nosyli, pasion hrać, dopokazuje knižka "Dźiwadło Chrystusowa smjerć – struchłohra we 18 jednanjach, po wšelakich spisach za serbske jewišćo wobdźěłana". Knižka bu w lěće 1914 wot Smolerjec knihićišćernje w Budyšinje wudata. Prěnju hru serbskeho lajskeho dźiwadła je 2. septembra 1877 Chróšćanska Jednota w Lejnje předstajiła. Hač je so w 19. lětstotku tež pasion serbsce hrał, njeje znate. Ale wěmy, zo je so pasionska hra w lěće 1936 na Wjenkec žurli w Chrósćicach a 1933 we wosadnej cyrkwi předstajiła. Režiju měješe Pawoł Kmjeć.
Po Druhej swětowej wójnje hrajachu lajkojo lěta 1947 pasion w farskej cyrkwi. Sobu skutkowało je 70 wosobow. Hakle po politiskim přewróće bě móžno, w Chrósćicach zaso pasionsku hru předstajić. Prěni króć bě to pod režiju Jana Mahra 1995 w cyrkwi. Dźesać lět pozdźišo su to lajscy dźiwadźelnicy pod samsnym režiserom prěni króć pod hołym njebjom na farskej łuce w Chrósćicach zwoprawdźili. W tutym dźesaćlětnym turnusu bu pasionska hra tež 2015 předstajena.
Jurij Špitank w brošurce k pasionskej hrě 2015 "Wy sće swětło swěta"
Kontakt
Roman Mark
Lěto załoženja: 2017
Chróšćanske pasionske zjednoćenstwo je sekcija Towarstwa Cyrila a Metoda.
Přistup k Europasionej: 2017 w Kecskeméće/Madźarska
Přichodne předstajenje: 2025 – ze zetkanjom Europasiona w Chrósćicach


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Fórt je moc wert
Niedowno było ło tym co to je naswol i zdało mi sie, że uż nie ciepnie mi sie na łoczy nic takigo, ale to sie mi yno tak zdało. Kiejsi, a nie było to zaś tak aż downo, na chodniku pod zómkym jak sie idzie ku granicy, stoły dwie czy możne aji trzi ławki. Na nich fórt szło uwidzieć jakichsi ludzi, kierzi se tam spoczywali i widać było, że rychtujóm sie do przelazowanio przez most Przyjaźni. Dycki wedla nich szło uwidzieć pełno pinkli i rozmajtych inszych taszek, bo na iste byli to Czesi, kierzi zrobili se u nas “nakup”. Kómu ty ławki zawadzały tego nie wiym, ale możne, że zrobił to kierysi naswol, bo isto chcioł, coby łoni wartko poszli do swojich chałup i eszcze roz tego samego dnia prziszli spadki cosi se u nas kupić. Spóminóm se na ty czasy jak eszcze na moście były kóntrole i ty ławki fórt były pełne ludzi, kierzi na nich spoczywali, bo na kóntrole czakoło sie dycki strasznie dłógo. Każdy cosi przeca chcioł przez granicem przeniyś, a Czechóm wubec sie to nie podobało. Było to isto skyrs tego, że w jejich “podnikach” nie było żodnych ludzi do kupowanio i na iste mieli to we starości. Dzisio to dziepro majóm ty swoji podniki ganc puste, bo jejich koróna fórt je moc wert i ni ma takigo “zbożo”, kiere by sie im nie ryntowoło u nas kupić. Moc tustelokóm uż to idzie na nerwy, bo skyrs tego trzeja fórt delij stoć w rajach we wszeckich cieszyńskich sklepach. Nejwiyncyj nasrowo to ludzi jak idóm se kupić yno jednóm wiec, a muszóm stoć za kimsi takim, kiery naburził toworu pełny wózek. Kiedy to sie skóńczy tego nie wiym, ale na razie ni ma na to żodnego widoku.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
naswol - naumyślnie, ciepnie - rzuci, kiejsi - kiedyś, czy możne - czy możliwe, fórt - ciągle, spoczywali - odpoczywali, rychtujóm sie - przygotowują się, do przelazowanio - do przejścia, dycki - zawsze, wedla - obok, szło uwidzieć - można zobaczyć, pinkle - toboły, taszki - torby, na iste - na pewno, wartko - szybko, spadki - z powrotem, wubec - ciągle, skyrs - z powodu, na iste - na pewno, we starości - w zainteresowaniu, dziepro - dopiero, ganc - całkiem, nie ryntowoł - nie opłacał, delij - dłużej, w rajach - w kolejkach, nasrowo - gniewa, naburził - nawalił.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Pólska z nowym kanalom při Baltiskim morju nětko njewotwisna
Waršawa. Z hoberskim statnym aktom su minjenu sobotu na brjoze Baltiskeho morja w Pólskej projekt poswjećili, kotryž ma knježerstwo za „strategiske“: nowy Kanal přez kosu Wisły (Kanał przez Mierzeję Wiślaną). Mjez wobdźělnikami zarjadowanja běchu statny prezident Andrzej Duda, ministerski prezident Mateusz Morawiecki, předsyda knježaceje strony PiS Jarosław Kaczyński kaž tež zastupnicy cyrkwinskeje wyšnosće a dalši wobdźělnicy.
Nowy kanal wotstroni wjelelětnu wotwisnosć Pólskeje wot Ruskeje. Dotal dyrbjachu Polacy Rusku wo dowolnosć prosyć, zo smědźa łódźe połkupu na ruskim boku njedaloko Kaliningrada wobjěć, zo bychu pólski přistaw Elbląg docpěli. Wuski přejězd leži 50 kilometrow sewjernje.


text:
Ńil
Ńil to je nojdugszo rzyka we Africe, podug ńykerych zdrzůdłůw je tyż nojdugszo na Źymji (podug inkszych dugszo je Amazůnka). Płyńe bez Burůndi, Ruanda, Tanzańijo, Uganda, Sudůn a Egipt. Je 6695 kilomyjtrůw dugo a wjyrch jeji dorzyczo mo 2 870 000 km². Zdrzůdła Ńilu průgowali nolyź już za czasůw Nerůna (54-68 n.e.), nale noloz je dźepjyro Henry Morton Stanley we XIX stoleću. Za zdrzůdłowo rzyka lo Ńilu je powożano Kagera. Wele dolnygo bjygu Ńilu rozwijała śe egipsko ciwilizacyjo. Ńil mo deltowe ujśće do Strzůdźymnygo Morzo.


text:
Saint-Louis-du-Ha! Ha!
Spůłrzyndne: 47°40' N 68°59' W
Saint-Louis-du-Ha! Ha! to je mjastečko (ang.: civil parish) we Kanadźe, we prowincyji Quebec, ńydolyko uod Řyki Śwjyntygo Wawřińca, kere pomjyškuje ůng. 1500 ludźi. Podug powjarki, "Ha! Ha!" we jygo mjańe mo uodńyśyńy do jeźora Témiscouata, kole kerygo końčyua śe cesta, a "Ha! Ha!" we starofrancuski godce wyrožouo zaskočyńe skiž noguygo końca drůgi. Take wyjośńyńy přijyna Kůmisyjo Topůńimije při řůndźe Prowincyje Quebec[1]. Je to jydne s dwůch mjast na śwjeće ze wykřikńikym we mjańe, kole angelskigo Westward Ho!.