text:
Libero Katowice już fertich. Czas na wielke ôtwarcie! [filmy, fotografije]
Libero, to znaczy nojnowszy kōmpleks handlowo-rozrywkowy na Ślōnsku, zaprŏszŏ piyrszych klijyntōw w samo połednie we sztwŏrtek, 15 listopada. Na tã przileżytość na gości czekać bydōm liczne prōmocyje jak tyż atrakcyje, take jak m.in.: warsztaty kulinarne, modowe metamorfozy, dorady makijażystek i golacza, tref z fuzbalŏrkami GKS-u Katowice, a dlŏ nojmodszych – kreatywne warsztaty, graczki i kōnkursy z nadgrodami. Tego dnia wystartuje tyż wielkŏ loteryjŏ Libero z pulōm nadgrōd wert powyżyj 200 tys. złotych, co w nij nojważniyjszŏ nadgroda to je SUV Hyundai Tucson. Fajrowanie ôtwarciŏ bydzie miało kulminacyjõ w Wikynd z Gwiŏzdami, co je zaplanowany we dniach 30 listopada – 2 grudnia.
„Ludzie chcōm jeść”, „Ludzie chcōm sie bawić” i „Ludzie chcōm wyglōndać” – pod tymi hasłami bydzie sie prawie dziŏć we Libero. – Prziwitōmy sie z miyszkańcami Katowic w wyjōntkowy spusōb. Na ôtwarciu Libero ô podniebiynia piyrszych gości w czasie warsztatōw i pokazōw warzyniŏ na żywo zadbŏ Aneta Zabiegała, twōrczyni manufaktury smaku Cook for You, a fotografistka Iwona Kowalska pokŏże, jak smartfōnym i fotografijōm kulinarnōm zawojować Instagram. W czynści poświyncōnyj szpasowi narychtowalimy m.in.: warsztaty DJ-skie, spōlny tryning z instruktorami z Fabryki Formy i tref z fuzbalŏrkami byniaminka Ekstraligi z katowskigo GKS-u. – gŏdŏ Grzegorz Filipczyk, dyrechtōr Libero Katowice.
Dyrechtōr nowo wybudowanego cyntrum przidŏwŏ, iże sztwŏrtkowŏ inauguracyjŏ spodobŏ sie tyż tym, dlŏ kerych liczy sie moda i sznit, pōniywŏż Libero zaprosi na tref ze znanōm stylistkōm Agnieszkōm Krajewskōm z Pokokarde Sztudio. Postrzōd atrakcyji ôtwarciŏ znŏdło sie tyż zaproszynie do świata urody i pielyngnacyje: panowie bydōm mogli darmo zadbać ô brodã u profesjōnalnego golacza, a panie – użyć dorad ôd makijażystek i manicurzystek. Tego dnia mocka niyspodzianek czekać bydzie tyż na nojmodszych. Z myślōm ô nich zaplanowanŏ ôstała zaczarowanŏ krajina, w keryj dzieci bydōm mogły sie pobawić i wziōńć udzioł w kōnkursach jak tyż warsztatach rynkodzieła.
Libero to nojmoderniyjszy wielofunkcyjny kōmpleks handlowo-rozrywkowy na Ślōnsku ô powiyrchni 45 000 mkw. GLA, kerego posiedzicielym i deweloperym je Echo Investment. W przijaznyj i kōmfortowyj przestrzyni 3-kōndygnacyjny ôbiekt pōmieści bez 150 sklepōw i pōnktōw usugowych, liczne restauracyje i kafyje, nojnowszy w tyj czynści krŏju multipleks, klub fitness i cyntrum medyczne. Położōne na połedniu Katowic przi sztrece DK81, Libero posiadŏ certyfikacyjõ ekologicznõ BREEAM. Autorym projektu architektōnicznego je pracownia MOFO Architekciŏ.


c: text/html

text:
Kaj je nasze Kyoto, kaj je naszo Nara?
Z mojih ukohanych Uogewnik S'loonskih niyrod sie ruszoom.
Tukej moom wszystko, co mi trza.
Tukej jest moja blirzszo i dalszo Rodzina, Przijociele, Kamraty i dobre Soomsiady.
Tukej stoji mooj stary Familok, kery jak i inksze hciou by poznac’ profesor Wiktor Zin, bo uo
takym rodzaju pomjyszkanio mauo wjy. Wjy jednak uo tym, irze w Niym tworzy sie patrijotyczno spouecznos’c’,
warzno dlo historije s’loonskij Ziymje. W kerym rzycie boouo niyleke, ale bardzo moralne i uoparte uo trwaue
zasady.
Kaj tyrz Jo rzeh sie urodzioou.
Tukej jest mooj Plac, po kerym lotou rzeh za bajtla.
Tu moom uogroodek, kaj uodpoczywoom po robocie, abo kaj moga regynerowac' sie w ciynrzkyj fizycznyj
robocie, jak mje zmyncoom mys'li.
Tu jest moja Parafjo uod s'wiyntego Jana Nepomucyna i tukej jest Smyntorz z kos'ciami Uojcoow, Bracika,
Ooumoow, Ooupoow i Pszocielstwa.
Kaj mi uciekac'? Po co darymnie rajzowac'?
Noo, hyba rze hodzi uo tak warzno dlo korzdego S'loonzoka sprawa, jak na tyn przykuod, pielgrzymka na Annaberg abo do
Pjekor.
Zresztoom do tyh uostatnih, co to za wyprawa? Ledwo pora kilometroow.
Po niyszporach soom My jurz s’nih roz dwa nazod w dooma, witane kwiotkami przez nasze Kobjyty.
To rze niy jest to wjelgo mitrynga dlo rzodnego Uogewczana, moge pos'wjadczyc' i to, irze nawet biskup poomocniczy
Gerard, idzie korzdego roku z Nami.
Majoom sie cym asic’ moje Uogewnik i nasze pjelgrzimy.
Hoonoru tego dostympujymy skirz tego, rze z katowickih parafjoow, uogewnicko lerzy hyba uod Pjekor
nojblirzyj. Tyn przikuod pokazuje irze we rzyciu wszystko co moge, przijmuje stan "minimum energetycznego".
Noo, bo i po co sie poonad mjara myncyc'? I po co szukac' dalekih rajzoow?
W tym roku, coby tradycji stauo sie zados'c', tysz sie "wypuszcza" do Pjekor.
A hca Woom pedziec', rze rod tam ida z wjela powodoow.
Po pjyrsze, rzeby uszanowac' pamjyn’c' ksiyndza Jana Nepomucena Alojzego Ficka, imjynnika naszego
uogewnickego Patroona. Coby podziynkowac' Mu za sanktuarijum, kere Uoon zaczoon budowac' i dziynki kerymu Pjekary mooguy
sie stac' duhowom stolicoom robotniczego S'loonska.
Po drugie, coby przipoomniec' sie i inkszym, irze Matka Bosko Pjekarsko wielokroc' powstrzymywaua zarazy,
kere nawjedzauy s'loonski lud. Jak by trza boouo wyproszac' zas' uohroona i uobroona przed wspoouczesnymi zarazami, na
kere nararzony moge zas’ uostac’ s'loonski Norood, to Uoona jest w tyj mjerze nojleoszoom uopjekunkoom i
uobroon'czynioom.
Doo Niyj poon'dymy, jak by niy dej Borze, boouo trza prosic' uo powstrzimanie kolejnyj jakiyjs' zarazy.
A zapowjadanyh je jurz ih pora.
Za czasoow ks. Ficka poomoogua Uoona wjelu pociepnoon’c’ nauoog pijan'stwa i uhrooniooua przed zarazoom
uorzarstwa.
Po trzecie, coby sie zastanowic', czy jurz nie czas zrobic' dalszo sztreka, do uorginalnego uobraza Matki Boskiyj
Pjekarskiyj, kery jest uod XVII wjeku we Uopooulu, naszyj staryj stolicy S'loonska.
Przeca niy boouo by to take gupje, coby ros za jaki cos, wybrac' sie tam z pjelgrzimkoom.
Hoc' trza by wtynczos zrobic' pora kilometroow wjyncyj. Wtedy tyrz, mjeli by My morzno uokazjo, usuyszec'
wjyncyj moondryh suowoow uod arcybiskupa Alfonsa Nossola, bo boou by Uoon Gospodorzym, u siebje, Dooma.
Pragnoou by`h tego z coukego serca, po tym, co mi boouo dane uod Niego usuyszec' keregos’ roku
w Pjekarach na pjelgrzimce mynrzoow i muodziyn'coow, w czasie Niyszporoow.
Trasa do Uopooula nie booua by tako straszno, kej przeca szuo by po droodze zawitac' na Goora S'wjyntyj Anny. Tak jak to
robjoouy liczne procesje, kere hodzioouy do kos’cioua na Goorze uod 1776 roku. Z kroonikoow wjadoomo irze
hodzioouy tam wtynczos pjelgrzimki ze niydalekego Radzioonkowa, a po 1869 roku ze pobliskego Rozbarku, Horzowa, Rudy
S’loonskij i Siymjanowic.
I kaj uodpustowym kaznodziejoom w latah 1872 – 1887 boou mjyndzy inkszymi ksioondz Norbert
Boon’czyk z Bytoomja.
A tak po prowdzie, nie moom sie co boc' tyj trasy i starac' sie za wczasu, bo moom na swojym kooncie flugi durzo dalsze,
bo arz do samyj Japonije.
Dalij uod nos jurz hyba nie idzie rajzowac'.
Podgloondou rzech tyn cud gospodarczy i spoueczny dugo przed tym, jak "elektrykorz ze Gdan'ska " zauroczoony
tym co tam uoboczoou, zaczoon marzyc' i s’nic’ uo tym, coby zbudowac' "drugo Japoonijo" u siebie.
Ale niy zbudowou, bo zapoomniou uo myntalnos'ci swojego Narodu, coukym inkszyj ni�’li japoon'sko
czy nasza - s'loonsko.
Tam trefjoou rzech do wspouczestyj stolicy - Tokjo, kero mje uoszouoomjooua i wprawjooua w zahwyt. Tradycjo uosobjo tam
cesarski pauac. Ale syntymynt cioongnie japoon'czykoow ku starszyj stolicy - Kyoto, kaj widac' wpuywy wjelkigo hin'skigo
soomsiada i jego kultury.
Jest to mjasto hin'sko-japoon'ske, cesarske mjasto spokoju Heian-kio, zbudowane we koon'cu VIII wjeku,
stolica hin'skij dynastje Tang. Mjasto we kerym jest downy pauac cesarski i w kerym uostauo 1600 s'wjoontyn'.
Jest s'wioontynia 1001 posoongoow Buddy - z XIII wjeku, z uogroomnym posoongym Buddy i 1000
myn’szych. Za mjastym - suynny Zuoty Pawiloon, s'wjoontynia Kinka-kudzi, kero mo byc' sioodmym cudym S'wjata.
Jy sie we hin'sko-japoon'skih restauracjah, kultywuje ceremoon’jau picio zieloonyj herbaty, muzyki
koto i ukuodanio kwjotkoow - ikebany.
Na siedym elementoow downyj muzyki - gagaku, sztyry elemynty przedstawjynio soom hin'ske, a trzi
japoon'ske.
Nojstarszoom stolicoom, w keryj stworzoone uostauy podstawy japoon'ski pan'stwowos'ci, na wzoor hin'ski, jest Nara.
W niyj to, we VII wjeku w imjyniu cesarzowyj Suiko, rzoondy sprawowou jeji syn, ksioonrze Siotoku.
Wtynczos, w VII wjeku, rozpoczoonua sie historio Japonije. Rzywo do dzisioj, nowoczesno.
Mody ksioonrze wykorzystou mocniejszo kultura hin'sko dlo zbudowanio wuosnyj.
To Uoon wysuou do Hinoow wjela modyh, moondryh ludzi z uobjetnicoom s'wjytnyj prziszuos'ci, jak sie
wyksztaucoom, wroocoom i stworzoom wuosno, lepszo kultura.
Zaproszoou na swooj dwoor, do Nary, hin'skih uczoonyh, dyploomatoow i hin'skih urzyndnikoow, coby
uorganizowali administracjo japoon'sko na wzoor hin'ski.
Zakuodou hin'ske klosztory buddyjske. A w 604 roku wydou edykt coukym na wzoor hin'ski, wprowodzajoonc
zasada bezwarunkowyj wjernos'ci: jak Cysorz godo, suga suho!
Skoond My to znoomy?
Poomimo wjelkigo uoddalynio w przestrzyni i kulturze, korzdy poradzi dojrzec’ wjela je analogije mjyndzy
Japoonijoom, a naszym S’loonskym.
Spytac' by sie ino trza boouo:
- skoond przin'doom doo noos wpuywy "hin'skyj" kultury?
- kaj moomy suac' swoje dzieci po nauka i fto Noom poomoge uorganizowac' naszo administracjo?
- fto bydzie naszym Siotoku?
i kaj ustanowjymy nasze Kyoto i nasza Nara?
Z tego co`h usuyszou na spotkaniu S’loonzokoow ze Szlyjzjerami, u Jorga we hotelu przi „Ruhu” we
Wjelkih Hajdukah, to we Brukseli przy Parlamyncie wszystke Myn’szos’ci reprezyntuje jurz i szkoli sie we
europyjskih procedurah Bartek.
A ze opinjoow socjologoow po uostatnih wyborah do Syjmiku, kere zamjes’cioou we grudniowym numerze
„Raport” wyniko, irze to Uoone uosioonguy nojwjynkszy sukces przi nojmyn’szyh kosztah.
I rze Uoone bydoom mjec’ nojwjynksze szanze na S’loonsku we nastympnyh wyborah, jak zas’
poon’doom doo nih razym.
Porzyjymy, uobocymy.
Antoni Respondek

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Andy
Andy (špański Cordillera de los Andes, kečwa Anti) su z dłujkosću wót 7.500 km nejdlejšy górski rjeśaz na Zemi a namakaju se podłu pobrjoha Śichego oceana w Pódpołdnjowej Americe, dokładnej we Venezuelje, Kolumbiskej, Ekuadorje, Peru, Boliwiskej, Chilskej a Argentinskej.
Z wětšego źěla wobstoje Andy z dweju paralelneju rjeśazowu. Nejwušy dypk wulkaniskich zropjonych górinow jo Aconcagua (6.962 m) pśi granicy mjaz Chilskeju a Argentinskeju, kenž jo nadobo nejwuša góra cełeje Ameriki. W Andach wužrědli se teke Amaconas, nejwětša rěka na swěśe.


text:
Najhusćišo předstajamy na wobalce Rozhlada aktualnu twórbu serbskich abo druhich łužiskich wuměłcow. Jako čitarjo maće tak składnosć, w běhu něhdźe dweju lět nimale dospołne pohladnjenčko do serbskeho wuměłskeho tworjenja dóstać. Po tym zo mějachmy spočatk lěta cyłostronskej wobrazaj, zahaja měrcowski Rozhlad zaso klasiske passepartoutowe wuhotowanje. Wobraz skedźbnja na interview z fotografku Yvonne Most, kiž je so w jednej ze swojich wobrazowych serijow z Łužicu zaběrała a kotraž tuchwilu w Drježdźanach wustaja.
Wudaće wěnuje so mjez druhim refleksijam wo rěči. Christiana Piniekowa rysuje njerjane zetkanja ze serbšćinu, za kotrymiž chowaja so stare ranjenja a kotrež wuskutkuja nowe ranjenja. Jeje prašenje za tym, kak móžemy na nje reagować, bjeztoho zo rozmołwu potłóčujemy, a kak móžemy tež wo pozitiwnych nazhonjenjach do rozmołwy přińć, hodźi so wulkotnje k tuchwilnej sakskej kampani „Sorbisch? Na klar.“ na dobro akceptancy a wćipnoty na serbsku rěč. Čitajće přinošk Christiany Piniekoweje a posrědkujće redakciji swoje mysle k prašenjam awtorki.
Wodorunje: 3 kraj w morju, 5 rostlina na łuce, 6 koparski klub w Madridźe, 7 čěska stolica, 10 něhdyši generalny sekretar UNO, 13 kónc modlitwy, 14 kraj swětowych mišterstwow w kopańcy 2022, 15 spěwarka a moderatorka
Padorunje: 1 krok, 2 pomocnica při porodźe, 3 sudobjo, 4 dźěl nohi, 8 dlěše powědančko, 9 Jank a ..., 11 los bjez dobyća, 12 Narr serbsce
Wodorunje: 3 dwanaće měsacow, 5 spodobna, 6 pomocnica při porodźe, 7 zežiwidło, 10 hara wo ničo, 13 dźěl bydlenja, 14 dźěl helikoptera, 15 Zehe serbsce
Padorunje: 1 połkupa Čorneho morja, 2 cyłk słowow, 3 chemiske pospytnišćo, 4 čěske město husitow, 8 Pocken serbsce, 9 stary muž, 11 přećiwo, 12 ratarsko-
Wodorunje: 3 horni dźěl hłowy, 5 nic mały, 6 štož je zakazane, 7 wjedźenje puća, 10 předstejićel klóštra, 13 jězdźidło, 14 přećiwnik, 15 přistaw jendźelsce
Padorunje: 1 wosoba kwasa, 2 kupa Italskeje, 3 abonent, 4 rěka w Němskej, 8 wjes pola Běłeje Wody, 9 ćěłozwučowanje, 11 stat USA, 12 póda


text:
Furlańsko godka
Furlańsko godka, frjulsko godka (fur. Lenghe furlane) - jydno s godek retorůmańskych, nojwjynkšo jeli uaźi uo ilość ńům godajůncych. Godo ńům přez půu miljůna ludźi, guůwńy Furlańe, nale tyž Italoki a Suowyńce. Dowńij uobšar godki uobejmowou Trjest a tajla Istryje, nale uostoua uůna wyparto s wybřeža Mořa Adrjatyckigo bez italski a suowyński a uobecńy jygo zaśyng uograńičo śe do historyčnych grańic rygjůnu Frjuli. We 1999 roku uostou uoficjalńy uznany bez państwo italske.
Roz na kedy furlańsko godka, godka ladyńsko a godka růmanš sům powažane kej tři rygjůnalne uodmjany godki retorůmańskij.


text:
Kōnkurs z Dzieciōntkiym!
Mōmy kōnkurs do wszyskich dziecek, co im je dwanoście abo mynij. Pokożcie nōm na ôbrozkach, fto przinosi gyszynki ślōnskim bajtlōm!
Narysujcie nōm Dzieciōntko: jak leży we żłōbku abo jak wandruje ôd chałpy do chałpy, z aniołkami abo bez, w ta jedna, szpecjalno, zimowo noc w roku. Ôbrozek może być malowany abo rysowany, wystrziżōny, z plasteliny abo jak ino Wōm sie widzi… bele by bōł fajny, z Dzieciōntkiym i z mockōm godnij launy.
Z Waszych ôbrozkōw zrychtujymy galeryjo we naszym serwisie. Wybierymy tyż trzi takie, za kere poślymy nagrody: bojka “Mały Princ” napisano pō naszymu!
Informacyje ô kōnkursie:
- na zdjyńcia ôbrozkōw czekōmy do 22 grudnia
- emaile ôd ôjcōw autorōw, ze zdjyńciym ôbrozka, a tyż mianym i wiekiym ôd autora, prziślijcie na adres redakcyjo@wachtyrz.eu
- przisłanie takigo maila ôbznoczo zgoda na publikacyjo ôbrozka (abo ôbrozkōw) w serwisie Wachtyrz.eu
- ôd jednego bajtla mogōm być 1-3 ôbrozki
- we Wilijo na Wachtyrzu pokoże sie galeryjo
- we galeryji pokożymy ôbrozki podpisane mianym autora i wiekiym (bez przikłod “Hania, 7”)
- do tych, co wygrali, napiszymy wiadōmość z prośbōm ô dane do wysyłki
- zaroz po Godach poślymy nagrody do trzech wybranych ôd redakcyje autorōw
- przisłanie emaila z ôbrozkiym do kōnkursu ôbznoczo zgoda na te prawidła


text: „Hory módre, ja was znaju, ja sym zaso w serbskim kraju ....“. To drje je witanski spěw wšitkich dowolnikow, hdyž so zaso domoj nawróćeja. Haj, lubi čitarjo, mamy połčas! Połčas prózdnin a snano tež połčas wažnych sportowych podawkow. Nimo su Europeada 2016, europske koparske mišterstwa kaž tež europske mišterstwa lochkoatletiki. Wšitke tele wjerški wotměchu so měrnje, bjez někajkich njeskutkow. Hačrunjež njebu fairnosć wšudźe dodźeržana, jako jara fairnu gestu mějach reakciju Francozow na přěhrate finale w kopańcy. Nic w barbach Francoskeje, ale w barbach dobyćerskeje Portugalskeje swěćeše so Eiffelowa wěža. Kompliment! Hač drje bychu to w druhich krajach tež tak činili? Mój přećel Jurij by nětko prajił: „Ně, dokelž nimaja w tamnych krajach Eiffelowu wěžu ...!“


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 15.12.2019
We czeskej lidze fusbalowej zagrali już latoś ôstatnie szpile, tōż poleku żegnōmy sie na pŏra tydni ze tym szportym. Gōrnoślōnske manszafty necbala i basketbala cisnōm fest we Europejskej Lidze Majstrōw. No i wygranŏ ze Legiōm Warszawa szmakuje we kożdym szporcie, a jeszcze po dogrywce to podwōjnie.
Fusbal
Liga czeskŏ chopōw
Banik Ôstrawa – Sparta Praga 0-0
Fastav Zlin – Slezsky Ôpawa 2-0
Slovan Liberec – MFK OKD Karwinŏ 3-0
Po 20 szpilach Banik Ôstrawa je 7, Slezsky Ôpawa 14, a MFK OKD Karwinŏ 15.
Liga polskŏ chopōw
Raków Czynstochowa – Górnik Zŏbrze 2-1
Piast Gliwice – ŁKS Łōdź 2-1
Po 19 szpilach Piast Gliwice je 5, a Górnik Zŏbrze 12.
Hokej
Liga polskŏ chopōw
JKH GKS Jastrzymbiy – Cracovia Krakōw 2-3 (po dogr.)
JKH GKS Jastrzymbiy – Naprzōd Janōw 14-0
Lotos Gdańsk – GKS Katowice 1-0
Zagłębie Sosnowiec – GKS Tychy 0-5
Naprzōd Janōw – GKS Tychy 0-7
KS Toruń – JKH GKS Jastrzymbiy 2-1
Unia Ôświyncim – GKS Katowice 5-3
Po 30 szpilach piyrszy je GKS Tychy, drugi JKH GKS Jastrzymbiy, piōnty GKS Katowice, a Naprzōd Janōw przedôstatni.
Necbal
Liga polskŏ chopōw
ZAKSA Kandzierzin-Kojźly – AZS Ôlsztyn 3-1
Jastrzębski Węgiel – GKS Katowice 3-2
Po 11 szpilach ZAKSA Kandzierzin-Kojźly je piyrszŏ, Jastrzębski Węgiel 3, a GKS Katowice 10.
Liga Majstrōw
Jastrzębski Węgiel – Haklbank Ankara 3-0
Knack Roeselare – ZAKSA Kandzierzin-Kojźly 0-3
Handbal
Liga polskŏ chopōw
SPR Tarnōw – Gwardia Ôpole 31-26
Górnik Zŏbrze – PGE Vive Kielce 27-34
PGE Vive Kielce – Gwardia Ôpole 38-21
Energa MKS Kalisz – Górnik Zŏbrze 17-28
Po 17 szpilach Górnik Zŏbrze je 3, a Gwardia Ôpole 6.
Liga czeskŏ chopōw
HK Kopřivnice – HC Banik Karwinŏ 30-34
Po 14 szpilach HC Banik Karwinŏ je 3 (mŏ jedyn szpil maniyj), a Pepino SKP Fridek-Mistek przedôstatni.
Basketbal
Liga polskŏ chopōw
GTK Gliwice – Legia Warszawa 95-94 (po dogr.)
Po 16 szpilach GTK Gliwice je 13.
Liga czeskŏ chopōw
BK Ôpawa – BK Děčín 87-70
Po 14 szpilach BK Ôpawa je drugŏ.
AldeAlpiaCup
Egis Körmend – BK Ôpawa 80-100
Po 5 szpilach BK Ôpawa je piyrszŏ i je zicher awansu do fazy pucharowej.


text:
Małksa
Małksa (němsce Malxe) je rěka w braniborskej Delnjej Łužicy, kotraž bě prěnjotnje 45 kilometrow dołha. Wona je wot 1980tych lět dla přepołoženja za brunicowu jamu Janšojce rozdwojena do hornjeho a delnjeho dźěla. Horni dźěl so blisko Baršća do Łužiskeje Nysy wuliwa a delni dźěl ćeče přez Błóta do Sprjewje.
W hamtskich kartach mjenuje so horni běh Małksy dźensa jako Nyso-Małksowy kanal.
BěhWobdźěłać
Rěčka wužórli so blisko Derbna pod Wysokej horu, najwyšej hórku Mužakowskeho wobłuka, wobstatka Łužiskeje wuhrody. Hižo w 19. lětstotku wobsteješe sewjernje Baršća, blisko wjeskow Bórow a Rjasnik, kumštny kanal, kotryž zwjazowaše Małksu z Nysu. Přez tutu hrjebju wotběži dźensa wša woda hornjeho běha do jenož štyri kilometry zdaleneje Nysy, čehoždla njesłuša horni běh hižo do přitočnišća Sewjerneho morja, ale Baltiskeho.
Mjeztym samostatny delni běh započina při zapadnej kromje Janšojskeje brunicoweje jamy blisko Mosta, ćeče přez Picnjo a zjednoći so w hornich Błótach pola Prjawoza z Goramśicu, pochadźacej z Choćebuza. Hromadźe tworitej wobě rěčce rěku Patšowinu.
Wot 2011 běža twarske dźěła za ponowjenje stareje Małksy na terenje bywšeje brunicoweje jamy. Horni a delni běh matej so hač do 2020tych lět znowa ze sobu zwjazać.


text:
Absacker
Wěsće wy, lubi słucharjo, što ma być zmotak? Kolegowka njedawno powědaše, zo je so tute słowo wutworiło na serbskich swójbnych swjedźenjach. Je wšak znate, zo Serbja rady swjeća a spěwaja a sej při tajkich składnosćach tež dobru kapku popřeja. Hdyž potom dobra nalada knježi, wězo nichtó domoj njecha. Husto so potom hišće škleńčka wuprózdni, hišće dalša a tak dale. W tutym zwisku jewi so w mnohich rěčach pomjenowanje za woprawdźe poslednju škleńčku, prjedy hač so potom domoj šmjataš. W němčinje wužiwa so za to „Absacker“. Sym čitała, zo je to w Awstriskej „Fluchtachterl“ – posłownje mały lunk, prjedy hač so domoj njepodaš. Serbsce móžemy tuž prajić, zo je to poslednja škleńčka abo tež škleńčka na božemje. Wotwodźenka zmotak je so wutworiła po słowjesu so motać, kotrejež němski ekwiwalent rěka tež „taumeln“ abo „torkeln“ a wopisuje bóle wašnje pohibowanja domoj.
Lubi słucharjo, přeju wam tuž, zo byšće so stajnje w prawym času domoj šmjatali a zo sčasom pytnjeće, hdy je prawy wokomik za poslednju škleńčku abo tež škleńčku na božemje. A wy lube dźěći, spěšnje zaso zabudźće, štož sym wam dźensa powědała.
J. Šołćina
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: substantiw, wotwodźenka
hesła: Absacker, Fluchtachterl, zmotak, palenc


text: Budyšin (CS/SN). W Budyskej měšćanskej štwórći Strowotna studnja su dźěłowu skupinu hrajkanišća wutworili, kotrejž tuchwilu sydom čłonow přisłuša. Wjetši dźěl z nich ma dźěći. Tohodla je jim wutrobna naležnosć, zo móža holcy a hólcy na čistych hrajkanišćach přebywać. Minjenu njedźelu namołwjachu woni tuž k akciji, zo bychu najprjedy raz na wulkim dyrdomdejskim hrajkanišću na Einsteinowej njerjad rumowali. Čłonam dźěłoweje skupiny so hišće raz telko wobydlerjow přidruži. Do wotpadkowych titow zběrachu hłownje zbytki cigaretow a črjopy. Aktiwistam je njezrozumliwe, zo ludźo runje na hrajkanišćach swój njerjad ležo wostajeja. Za to dźě je dosć papjernikow. Čłonojo dźěłoweje skupiny běchu tykanc napjekli a za horcy lětni dźeń chłódne napoje přihotowali, za dźěći wosebity hrajkanski kašćik.


text:
Ze modym ciynżko sie dogodać
Moja kamratka Irma porzad robi we tyj samej firmie, co my w ni kejś łobie robiły. Łostało i jeszcze dwa lata do pynzyje. Nikedy sie jednako na ta swoja robota uskarguje! Niby ni mo ciynżko, bo kadrowo je, ale łostatnio łopedziała mi taki jedyn przipadek, co jom strasznie znerwowoł.
Były przijyncia do roboty we biurze, miejsce było yno jedne, a ludzi kupa. Łona miała wybrać tego istnego, co tam bydzie robił. Irma jednako robi to łogromnie niyrada, boby niy chciała kerymu krzywdy zrobić! I tak, choć niyrada poruch zaroz na poczontku posłała do dom. Bo bo sie i zdali frechowni. Potym była jedna dziołcha, co sie yno porzad pytała wiela zarobi. Tyj tyż niy przijyna, bo podle Irmy ta frela ni miała we gowie roboty yno kasa. Na koniec prziszoł taki mody synek zaroz po studiach i zdoł sie cołkiym do rzeczy.
Łona sie go musiała jeszcze ło wiela rzeczy wypytać, choć sie i to gupie zdało.
– Jaki mo pan zainteresowania?
– zaczyna słodziuśko, a pomyślała se, że i karlus jakiś gupot na nos nawiyszo, jako to dycki było.
– No mam trochę zainteresowań…wiem ,lubię czytać książki historyczne! – zaczon cosikej niypewnie.
– No, a jakie? – spytała sie, choć przipuszczała, że synek zaroz wyjedzie ze Siynkiewiczym abo ze Mickiewiczym…
– No, takie o wojnie… – wystynkoł tyn boroczek.
To był praje taki tymat, co sie Irma na nim niy znała, bezto nic na to niy odpedziała, yno pytała sie dali, co synek robi jak mo frajny czas.
– Czasem jakiś film obejrzę, ale wartościowy, telenowele mnie nie interesują, to dobre dla babć… (i tu se nagrabił!), czasem zagram w szachy na kurniku…
Tego już Irma niy zdzierżyła, bo se pomyślała, że tymu synkowi łod tyj nauki, coś sie we gowie pomiyszało. Bezto, coby go niy znerwować, padała, że tego wypytywanio styknie na dzisio, a jak bydzie przijynty, to do niego zadzwoniom!
Ale tyn „kurnik” niy doł i pokoj, bo coby to miało znaczyć? A jo tyż ło takim czymś niy słyszała. Prziszoł do dom moj synek i łon nos łobie łobjaśnił, że to je taki portal na internecie, kaj idzie pograć we szachy, abo inksze gry.
Jako widać my starsi porzad jeszcze mało wiymy i jak tu sie potym momy ze modymi dogodać?
Grymlino.
Jeśli podobało Ci się opowiadanie “Ze modym ciynżko sie dogodać” to zapraszam do czytania innych z cyklu po naszymu
Koniecznie zajrzycie na mój profil na Facebook.


text:
12. januara 2020 “Pućowanje přez modowe doby” – swójbne popołdnjo wot 13 hodź. do 18 hodź.
přehladka
- wot 13-18 hodź. kreatiwne paslenje za wšě starobne skupiny
- 14 hodź. wjedźenje po wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w serbskej rěči
- 15 hodź. “Mode(rne) časy”, historiska drastowa pokazka za sobuskutkowanje z Anju Köhler, Šlesko-Hornjołužiski muzejowy zwjazk t.z.w.r.
- 16 hodź. wjedźenje po wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w němskej rěči
- 17 hodź. “Petticoat a SORBIAN STREET STYLE”, łužiska moda něhdy a dźensa


text: Budyšin (SN/MWj). Wot minjeneje wutory po wšej Němskej na awtodróhach a zwjazkowych dróhach zaso wobchad liča. Kóžde pjeć lět na te wašnje zwěsćeja, kak so wobchad wuwiwa a kelko jězdźidłow je po puću. Zwjazkowe kraje runočasnje tajke ličenje na swojich statnych resp. krajnych dróhach přewjeduja. Po prěnim ličenskim dnju předwčerawšim slěduja hač do oktobra dalše tajke dny. Poprawom by ličenje hižo loni na rjedźe było, bu pak korony dla přestorčene. Kaž Jens Jungmann ze sakskeho ministerstwa za hospodarstwo, dźěło a wobchad zdźěli, wunjese wobchadne ličenje dopóznaća wo wuwiću wobchada a je zakład wobchadnych planowanjow.


text:
Wadecy
Wadecy (němsce Waditz) su hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin a přisłušeja gmejnje Kubšicy. Maja 50 wobydlerjow.[2]
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjeska nadeńdźe so w Hornjołužiskich honach něhdźe wósom kilometrow wuchodnje Budyšina, dwaj kilometraj wuchodnje Kubšic a tři kilometry sewjerozapadnje Bukec. Južnje Wadec běži zwjazkowa dróha 6 a sewjernje železniska čara Drježdźany–Zhorjelc. Najbliše dwórnišćo je w Kubšicach.
Susodne wsy su Konjecy na sewjeru, Droždźij na sewjerowuchodźe, Pomorcy na wuchodźe, Trjebjeńca na juhowuchodźe, Šekecy na juhozapadźe a Kubšicy na zapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kulowc Wadecy naspomni so prěni raz w lěće 1250 jako sydło knjeza Heinricus de Wadewicz. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska rada (1547 a 1777), kotraž měješe tule wićežne kubło.[3]
Po statistice Arnošta Muki mějachu Wadecy we 1880tych lětach cyłkownje 130 wobydlerjow, z nich 116 Serbow (89 %) a 14 Němcow.[4] Přewažnje ewangelske wobydlerstwo přisłušeše ze starodawna Bukečanskej wosadźe.
Hač do lěta 1936 běchu Wadecy samostatna gmejna a potom hač do lěta 1974 gmejnski dźěl Trjebjeńcy. Hromadźe z tutej buchu w tym lěće zagmejnowane do Bukec a pozdźišo do Kubšiskeje gmejny přerjadowane.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ Wadecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 61. → wšě wjeski
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Přehlad Wadečanskich stawiznow na waditz.de (němsce)


text:
Zŏbrze: ôdzyskane koło
Policyjōny z I kōmisariatu w cyntrum Zŏbrzŏ zastawiyli złodzieja koła. Koło ôstało porwane z terynu Mikulczyc. Podyjzdrzany bōł już wczaśnij chytany za podane przestympstwa. Chopowi grozi do 5 lŏt heresztu.
Policyjōny z I kōmisariatu w czasie patrolu dozdrzeli chopa na kole, co moc razy bōł zastawiany za rauby. Mōndurowi podyjzdrzywali, iże tym razym koło może być tyż kradziōne. 18-latek w niy potrefiōł wytuplikować skōnd mŏ jednoślad. Jak ôbsztalowali policyjōny koło ôstało ukradziōne pŏrã dni wczaśnij z terynu Mikulczyc. Koło ôstało zabezpieczōne za to raubiyrz trefiōł do policyjnego heresztu. Za raub grozi mu kŏra do 5 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KMP Zŏbrze


text:
Bytōm: Chycōny diler
Kryminalni z bytōmskij kōmyndy chyciyli 21 lŏt starego dilera i przejōnli bezma 40 dŏwki narkotykōw. Bytōmiōn wpŏd w pōmiyszkaniu przi ulicy Musialika. Za handel narkotykami grozi mu do 10 lŏt heresztu.
Kryminalni z bytōmskij kōmyndy kludziyli działania przeciwko przestympczości narkotykowyj. Wynikym roboty grupy policyjōnōw, co zajmujōm sie dziynnie zwalczaniym przestympczości narkotykowyj było zastawiynie 21 lŏt starego dilera. Mody chop wpŏd w rynce kryminalnych w pōmiyszkaniu przi ulicy Musialika. Wachtyrze prawa przejōnli bezma 40 gramōw marihuany. Zastawiōny trefiōł do policyjnego heresztu. Śledczy dowiedli, iże handlyrzōł narkotykami. Bytōmiōn usłyszoł już ôbskarżynia. Prokuratōr ôbjōn dilera policyjnym dozorym. Grozi mu terŏz do 10 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KMP Bytōm


text:
Nimo wulkich nadregionalnych a w medijach prezentnych serbskich towarstwow mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak přewjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa Slepjanske towarstwo Kólesko (18).
W decembrje 2012 je dwanaće zajimcow towarstwo Kólesko załožiło. Za předsydu wuzwolichu Hartmuta Hanča. Agilnemu cyłkej přisłuša dźensa 18 čłonow. Woni chcedźa kulturne herbstwo hajić, zachować a zjawnosći widźomnje předstajeć. Jako dalše ćežišća skutkowanja sej zapisachu, dokumentować a publikować slepjanšćinu. Tež drastu tamnišeho regiona k najwšelakorišim składnosćam w zjawnosći pokazać. Hajić a zachować bohatosć ludowych spěwow a tradicionalneje typiskeje hudźby je towarstwu runje tak wažne kaž pěstować nałožki a tradicije. Nimo toho dokumentuja kulturne stawizny a baje spřistupnja zjawnosći bajki, přisłowa a powědki.


text:
Z Hochoze/Drachhuasen. Lizka Widnaric, z domu Kaina, jo se naroźiła 18. nowembra 1938 w Hochozy na Hugonje. Doma njejsu hygnac ako serbske powědali. Nan jo chójźił do góle a mama jo źěłała na burskem. Styrilětna jo zgubiła mamu a pón stej z bratšom bydliłej pla mamineje sotšy. Jo juž ak góle póznała burske źěło. W gumnje, na roli, w góli, w groźi. Teke pśěsć a tkaś jo nawuknuła. A nalěto, gaž jo było natkane, pón stej z bratšom do gumna na tšawu šlinki nosyłej a z wódu woblewałej.
Jěsno jo chopiła se zaběraś z wušywanim, k tomu jo ju pśirodna mama (Stiefmutter) wabiła. Wóna jo šyła žeńskim jopki a šorce. Pśecej njeźelu jo Lizka k njej šła. Ta jo jej namólowała z wuglom struski na lapkach a Lizka jo je wušywała. Pózdźej jo dostała sukno. Teke gaž jo dejała za gusami wupasowaś, pśecej jo měła wušywanje sobu. Ze źaseś lětami jo pšawje z wušywanim zachopiła a jo cełe žywjenje pśi tom wóstała.


text: Kiejsi to co gaździno miała w kuchyni kupowało sie w obchodzie, na torgu, u tych co robili rostomajte rzeczy, lebo sie to robiło samymu s oceli, zielaza, drzewa, wilkiny, lebo s korzyni. Garców s plechu, oceli, fajansu, lebo porcelany kiejsi na dziedzinie nie było, a dziepro na poczóntku dwacatego wieku zaczli jich kupować hawiyrze, kierzi robili na szachtach a a we werkach kole Karwinej a potym nieskorzi w inkszych dziedzinach a w goraliji. Aspóń tak prawili starzi ludzie. Wode do warzynio jodła sie cióngło ze studni, kiero była na pole kole chałupy, abo na zogrodzie. Wode sie cióngło amprym powieszónym na rzetozie kiery był nawinióny na rympole, lebo żurawiym. Ampry do studni, do kierych wlazowało wiyncyj jak dziesiynć litrów wody robili po dziedzinach bednorze s porzóndnych klepek dymbowych, coby dlugo wydzierżały fort zamoczóne we wodzie. Wode s amprów sie przelywało czyrpokami do putni, lebo do kónewek, a niósło sie do chałupy. Ze studni, kiere nie były moc głymboki czyrpało sie wode putniami, kiere były na klukach. Kluki to były taki żeleźne hoki, kiere były przimocowane do żerdki. Jak studnia była daleko od chałupy, to sie wode nosiło w takich klukach. Wode kieróm sie prziniósło do chałupy w putniach postawiło sie do siyni, lebo wlywało sie do wiynkszych drzewianych kadzi, abo szaflików. Lecy kandy wode sie wlywało do drzywek – takich sudków, abo glinioków – plucarów. Na wszecki ty garce na wode sie prawiło bónty, a przikrywało dynkami, coby do wody sie nie dostało nic szpatnego. Hań downij w gorolskich chałupach jodło sie warziło rynniki, pónewki a zieleźnioki. Robiło sie jich s lotego zielaza, a w postrzodku były polote. Do rynników wlazowalo kupa jodła, miały drajfus, a rynke, za kieróm sie jich dzierżało. Pónewki były podobne do rynników, ale wlazowalo do nich miyni jodła. Warziło sie w nich wodniste jodło, robiło sie zaprażke, lebo smażiło szpyrke. Zieleźnioki ni miały nóg, yny dwa ucha. Wszecki ty garce sie stawiało dokoła fajera na nolepie. Gaździny styrkały pod rynniki, a pónewki połómane patyki, coby jodło sie w nich warciejszy uwarziło. Dycki sie dowało pozór coby nie słómać nogi, ale czasym sie łómała. Wtynczas szporobliwo gaździno dowała kamiyń miasto nogi a zajś szło w takim garcu warzić. W ponikierych chałupach warziło sie w miedzianych abo zieleźnych kotłach, kiere były powieszóne na klukach nad fajerym, kiery goroł na nolepie. Kluka była przimocowano do polyni – belki nad powołym. Potym nieskorzi, kiej miasto kurloków – fajerów s nolepóm zaczło sie stawiać piece s cegieł s blachóm, to w rynnikach pónewkach sie uż nie warziło. Miasto nich gaździny zaczły warzić w garcach s gliny, polywane s obu strón, na kiere sie prawiło póncloki, bóncloki, gliniocze, abo glinioki. We wiynkszych zieleźniokach sie warziło żrani dlo bydła. W mniyjszych zieleźniocznkach sie warziło gor miynso, a ziymioki, a w tych ganc małych – smażoczkach, zasmoszczoczkach smażiło sie szpyrki, wajecznice, abo rychtowało zasmożke. Garce plechowe, emalijowane s obu strón, róndle, a patelnie sie na Cieszyńskij Ziymi zaczło używać ganc niedowno, bo w obchodach jich tak eszcze nie było. Glinioki szło kupić dycki, bo robili jich gańczorze po dziedzinach, a taki blachocze, lebo emalijowane garce robili we werkach w miastach. Kiejsi w kuchynie nie było moc rzeczy do robiynio jodła. Dycki w kuchyni musiol być nóż, kiery sie kroło chlyb, miynso, szpyrke, kapuste, a inksze jodło. Ziymnioki sie szkrobało szkrobaczkóm, lebo składoczkóm. Trziło sie jich na tarle, lebo na tarluszce. Ogórki sie kroło strużkóm. Cedzitkiym, lebo sitkiym sie cedziło, siekoczym, abo cieśliczkóm sie rosbijało głowy cukru na małe kónszczki, a rogulkóm, lebo warzeszkóm sie miyszało moczki a polywki. Był tam eszcze moździyrz lebo stympka do puczynio skurzicy, pieprzu, lebo cukru a soli na mónczke. Cedzokiym sie cedziło kluski, nugle a ziymioki jak uż były uwarzóne. Cedzok to była tako kulato deszczółka s twardego drzewa, a miała nawiertanych kupa dziur. Szpyrke sie krolo podobnóm deszczółkóm, ale bes dziur a nie musiała óna być kulato. Hańdownij na cieszynskij dziedzinie wszyjscy w chałupie– pastyrz, dziywka, pachołek, gazda, gaździno, a dziecka jodali s jednego garca. Przeważnie to była tako wielkucno misa s gliny, kieróm sie stawiało na postrzodku stoła. Na kożdo a w niedziele na stole nie było obrusa. Yny na Godni Świynta, a gor we Wilije gaździno dowała na stół dzichetke, w kierej gazda mioł dycki obili na sioci. Han downij sie jodało łyżkam s drzewa jaworowego, kiere wyrobiali łyżkorz, a potym nieskorzi uż były łyżki ocelowe, kiere sie kupowało w magacynie. Łyżki do jedzynio, rogulki, a warzeszki sie styrkało do osdobiónych bukowych łyżników, a do warzeszników, kiere były powieszóne na ścianie kole pieca w kuchyni. Łyżnik mioł dwie czynści – jedna była półkolisto s dziurami, kany sie styrkało łyżki, a drugo to była ta, za kieróm sie go wieszało na ścianie. Stare łyżki gaździno miała jako nabiyraczki do szpyrek, soli, lebo mółki, abo sie nimi aji obiyrało ziymioki. Nozym ani widelcym sie nie jodało – yny gaździno jak cosi chciała ukroć to jich używała. W bogatszych chałupach na Cieszyńskim na półkach były talyrze s fajansu, kiere były sztrajchowane. Nie jodało sie ś nich na kożdo, ale to była tako osdoba w kuchyni, a gaździno sie mógła nimi aji pochwolić. Taki talyrze dowało sie na rechle pod powołym. Yny we świynta taki talyrze sie ściepowało, a sie ś nich jodało. Jak we familiji był eszcze jaki mały żgol, to wtynczas mu matka dowała jejśc w cypku, gor jak uż mu przestała dować cycek. Cypek to był taki mały glinioczek, w kierym sie dowało żgolowi kapke mlyka, lebo inksze pici. Jak uż małe dziecko zwykło pić s cypka, to sie hneda ś niego nagruchało, a uż potym nie chciało cyckać. Kawe sie kiejsi warziło yny na niedziele na śniodani, a we świynta. Piło sie kawe reżnóm, s mlykiym, ale yny w bogatszych chałupach. Gaździno postawiła dycki wielkucny żbónek, kiery móg być s gliny, a mioł ajnfachowe osdoby w kwiotki. Robili jich gańczorze na całej Cieszyńskij Ziymi, ale gor w Jabłónkowie. Tam stela były aji strokate gorneczki s kwioteczkami, kiere sie mianowały czymploczkami, do kierych gaździno nalywała kawe ze źbónka dzieckóm a całej familiji. Porcylanoczki a blachoczki, na kiere sie prawiło aji plechoczki, lebo pulaczki, kiere sie zaczło używać dziepro nieskorzi. W źbónkach gaździno nosiła kopoczkóm swaczyny na zogón. Kroła wielkucne kónski reżnego chleba, kiere sie hrubo smarowalo masłym, nawarziła kawy, abo narychtowała mlyka, lebo maślónki. Kiej gaździno szła s nowiydzkóm, to dycki brała żbónek wóniawej kawy ze śmietónkóm. Każdo dobro gaździno miała dycki jodła na forot. Ziymioki się chowało do grudzy, kiero była w kuchyni pod dłaszkóm, w piwnicy, abo w kumorze. Mółke sie chwało we fachówce w miechu na wyrchu. Podle tego wiela ji gaździno potrzebowała brała ji kapke do malego miyszka, paczka, abo do mierziczki a chowała do łolmaryje, pólice, abo szpajski, kiero była w siyni kole dwiyrzi do kuchynie. Chowała tam aji inksze jodło, a rostomajte garce, łyżki a noże. Jakisi garce, łyżki a noże były aji w bindfelu – takij dziurze we ścianie w kuchyni abo w siyni. Kapuste sie dycki kisiło, a dowało do wielkucnych sudów, kiere sie robiło s twardego drzewa. Na jesiyń sie kapuste pokrónżało na takich nożach, a podeptało opucowanymi nogami, abo porzóndnie ubiło. Deptani kapusty to było dycki taki świynto we familiji, bo wszyjscy cosi pómógali. Gaździno s nejstarszymi dzieckami krónżała kapuste, młodsze dziecka jóm nosiły we szkopku do suda, kany gazda jóm ubijoł drzewianym tłóczkiym, abo deptoł nogami. Na wyrchu, we szpyrniku, abo szpyrczoku gaździno miała schowanóm szpyrke ze zabijaczki, a wyndzóne miynso s babucia. Miynso owiynzi sie peklowało a dowało potym do sudu, a świyżóm szpyrke dowało sie do sóndka. Sól każdo gaździno miala w solniczkach. Kiejsi hań downij sól sie kupowało w takich wielkucnych kónskach, kieróm sie kupowalo od gazdów, kierzi jechali po nóm do Wieliczki, jak uż mieli na wiosne wszecko porobióne na zogónach. To jechali do świata a prziwożali sól kónskowóm. Rosbijało sie jóm potym tylcami cieślic na miyńsze kónszczki, kiere sie potym puczyło w moździyrzach, lebo mleło na żarnach a suło do solniczek. Nejstarsze solniczki sie robiło s owalnych kadłubków, do kierych sie dorobiało dno. Wieszadło wyrzazane s kadłubka to była jedna czynść s tóm czynścióm, kany sie suło sól. Potym nieskorzi sie robiło solniczki półkulate s wygiyntej deszczułki s buka, kieróm sie mocowało do wyrzazanego s lajśni wieszadła. Na kóniec solniczki sie kupowało, a to były taki szkatułki s wieszadłym, kiere tyrczało ku wyrchu. We wszeckich chałupach na Cieszyńskij Ziymi były kiejsi garce rostomajte rzeczy na mlyko, syry, a masło – podle tego wiela gazda mioł kónsków bydła. Mlyko sie dojiło do szkopców, kiere były kiejsi drzewiane, a potym nieskorzi uż do grotków s plechu ocynkowanego. Podojóne mlyko cedziło się do wielkigo gorka glinianego polywanego s obu strón, przes sitko, do kierego sie wraziło czystóm lnianóm chandre – powónzke. S tego bóncloka gaździno potym loła mlyko do inkszych garców. Jak mlyko miało zustać dóma to sie go rosloło do miyńszych a wiynkszych bóncloków s gliny. Jak mlyko odstoło a kapke sie skiszczyło, to gaździno dycki sbiyrała s wyrchu śmietónke, s kierej się potym robiło masło. Jak gaździno chciała słodkóm śmietónke, to mlyko dojiła do łotki, abo do czepnika. Był to taki wielkucny garniec – gliniok, podobny do miski, kiery mioł na dole dziure, w kierym był szpónt, owinióny czystóm, biołóm chandróm. Podobny był śmietanik – taki wielkucny gliniany baniok s dwóma uchami, kiery mioł szpónt na dole, w kierym był styrczóny szpónt. Jak na mlyku sie uż srobiła śmietónka, a było ji chrubo, wtynczas gaździno stawiała ty garce kansik na wyrchu a wycióngało sie szpónt. Mlyko ściykło przes dziure do garca, kiery gaździno podstawiła na spodek, a śmietónke, kiero zustała w garcu sie slywało do uchocza – wielkigo garca s dwóma uchami, a s niego sie tóm śmietónke brało do jedzynio, abo do robiynio masła. Garce ma mlyko a na śmietónke stoły dycki na schodach do piwnice, abo w piwnicy, kany był chłódek. Gor w lecie to było dobre, bo w chłódku w piwnicy mlyko a śmietónka sie tak warto nie zespuła, a lodówek kiejsi ludzie po chałupach ni mieli. Masło sie robiło w maśniczce. Był óna srobióno s klepek, a miała dwie czynści. Śmietónke sie wlywało do wiynkszej czynści dołu, kieróm sie zawiyrało miyńszóm czynscióm s wyrchu. Przedtym jednako było trzeja wrazić do maśniczki toporke – taki kij, kiery mioł dołu, na kóńcu deszczółke s dziurami, na kieróm lecy kandy sie prawiło cioszczek. Na toporke sie dowało wyrszczek s drzewa s dziuróm, coby śmietonka nie gichała, jak sie robiło masło. Tyn wyrszczek to był piesek, abo wyrchniczek. Gotowy kónsek masła się dowało do zimnej wody, a porzóndnie płukało, coby ś niego wylazły resztki maslónki. Potym masło sie kidło na miske, kieróm sie przikrywało dynkiym, a dowało do szpajski. Masło na sprzedój się tajlowało na kónski. Hań downij sie go dowało do zydlików, a w kwortach, kiere były kulate, wystrugane s drzewa. Do żydlika wlazowało pół kila masła, a do kworty ros tela. Masło trzeja było w nich porzóndnie popuczyć, a potym sie buchało do żydlika, abo do kworty, a na miske spadowała tako szumno gruda, kieróm sie dowalo na ryncznóm woge, a potym sie jóm zawijało do swiyżych wypucowanych liści chrzanu, s buraków, abo s kapusty. Potym sie to wraziło kosza na masło s wikliny a przedowało na torgu. Jak gaździno ni miała liści, to masło sie zawijało do płachetek s lnu, kieróm sie nejprzód moczało w zimnej wodzie a puczyło. Jak gdosi chcioł yny sztwierć kilo masła, to goździno kroła żydlik na poły. Potym nieskorzi gaździny zaczły dować masło do małych drzewianych forymek – do sztwiertek. Lecy kandy masło sie dowało aji do dwusztwiertówek, do kierych wlazowało pół kilo masła. Strugali jich snycerze s drzewa s topole, s brzozy, abo s gruszki, a przedowali jich na torgach. Lecy kandy, kany był szykowny gazda, to se poradziuł takóm sztwiertke wystrugać sóm, jak uwidzioł jako sie to robi. Forymki na masło, kiere sie strugało s jednego kónska drzewa to były taki korytka, a wszecki ściany w postrzodku były osdobióne takimi wystruganymi poskami jak żeberka. Strugało sie jich dłutkiym snycerskim. Spodek forymki był osdobióny wystruganymi kwiotkami, listkami, abo inkszymi zielinami. Ci co strugali taki forymki w drzewie robili ty osdoby taki ganc ajnfachowe. Yny lecy kandy były po chałupach forymki kulate. Osdobióne były zielinami, kwiotkami a liściami, a czasym aji rozetóm. Ponikierzi gazdowie, do kierych po masło chodziło kupa ludzi a fórt ci sami, mieli taki swoji znaki kiere strugali na forymkach. Baji w Piosku kole Jabłónkowa miasto osdoby w kwiotki na forymce była wystrugano krowa, a jakisi znak gazdy, od kierego sie brało masło. Za taki masło gazda broł aji wiyncyj grejcarów, bo óno było fakt dobre, a kupa ludzi go kupowało. Każdo szykowno gaździno musiała umieć pieknie upuczyć maslo we sztwiertce, bo jak to masło było pieknie srobióne, o potym aji lepszy ludzióm szmakowało. Piekne sztwiertki masła sie ai lepszy przedowały. Starsze gaździny prawiły, że to, jaki je masło, zoleży od drzewa s jakigo była sztwiertka srobióno, a aji gdo jóm strugoł. S jednej wylazowały gaździnej sztwiertki samo radojść, a s inkszych taki annielski, że lokrystaboga. Isto tymu jak dziołucha sie wydowała, a szła miyszkać ku chłopu, to we wianie se brała swojóm nejlepszóm sztwiertke na masło. Jak sie srobiło masło w maśniczce, to zustała maślónka, kierom sie slywało do banioków, a wynoszało do chłódku do piwnice. Bioły syr sie robiło s kiszki, kieróm sie kapke grzoło, a potym loło do płóciynnego miyszka, kiery sie wieszało nad garcym. Jak uż kapołka skapała, to sie dowało miyszek ze syrym miyndzy dwie deszczółki, na kiere sie dowało wielkucny kamiyń, coby jich ścis. Jak syra było tak kupa, że go nie lza było sjejść, wtynczas gaździno go nacisła do sóndeczka, lebo do faski, porzóndnie posoliła, dała tam pore kapek szpyrytusu, coby syr nie spleśnioł, a dała do chłódka. Baczowie a juhasi kierzi byli na szałasie w Ślónskich Beskidach też mieli rostomajte garce a grotki, kiere były ganc podobne, jako ty kiere sie używało po cieszyńskich dziedzinach. Owce sie dojiło do niskich gielat, a krowy do wyższych szkopców. Wydojóne mlyko sie slywało do wielkucnych kónewek s jednym uchym. Wszecki ty garce a grotki były drzewiane. Coby krowy stoły a nie dorobiały przi dojyniu dowało sie jim w lizoku – takim małym drzewianym pudełku – kapke soli do lizanio. Kónewki potym sie dowało do kumorki – takij kolyby pasterskij, kany na drzewianej półce stoły koryta srobióne s ocynkowanego plechu. Mlyko s kónewek sie loło do korytek przes powónzke – czystóm, biołóm, lnianóm, chandre. Za dwanost godzin na wyrchu mlyka w każdym korytku sie srobiła śmietónka, a było ji czasym chrubo. Potym sie odetkało szpónt na spodku korytka, a chude mlyko wyciykło przes dziure do putyry keróm sie postawiło pod korytko. Putyra to był taki wielkucny garniec srobióny s drzewianych klepek. Śmietónke, kiero sbyła w korytku sie loło zajś przes dziure do obłónki, kieróm gazda niós do chałupy, a potym s tej śmietónki sie robiło masło. Chude mlyko sie wylywało s putyry do kotlika s miedzi, a wieszało sie go nad fajerym, na kluce, a grzoło sie tak długo aż mlyko było tak ciepłe, jako po dojyniu. Potym ciepłe mlyko sie loło zajś spadki do putyry, a dowało sie do niego s łyżke klogu ze żołóndka s cieloka. Po sztwierć godzinie sie to mlyko rosfyrtało cioszczkiym, a potym opucowanymi rynkami sie to puczyło aż sie srobiła wielkucno gruda. Pod nióm w putyrze sie dowało wypranóm buzarke s troczkami – takóm wielkucnóm chuste s taśmami na sztyrech rogach. Potym ty taśmy sie wiónzało na wynzeł, a syr sie wieszało nad próznym szafliczkiym coby siwula okapała. Surowóm żyntyce, kiero sbyła w putyrze pómału sie grzoło w kotliku, aż sie na nij srobił chruby kożuch. Tyn kożuch sie potym sebrało sbiyraczkóm – wielkóm drzewianóm łyżkóm – spadki do putyry, rosfyrtało cioszczkiym a posoliło. Tak sie robiło żyntyce, lebo mulke, kieróm sie jodało s reżnym chlebym gor na szałasie. Żyntyce sie piło s czyrpoków. Czyrpoki se robili pastyrze sami, ale strugali jich aji ponikierzi srynczni chłopi na dziedzinie s kadłubków ze smreka, lebo s jedli, do kierych dowali eszcze dno, a ucho, coby szło czyrpok dzierżeć w rynce. Taki ucha były bogato sdobióne, bo czyrpkorze chcieli, coby każdy czyrpok był inakszy a szumniejszy od inkszych. Na beskidzkich czyrpokach tymu je tela osdób, a óny sóm taki szumne. Przeogrómnie ważne w każdej chałupie było pieczyni chleba. Chlyb piykły gor gaździny. Ros w tydniu sie piykło sie tela kónsków reżnego chleba, wiela bylo trzeja, coby wykormić całóm familije. Wieczór, dziyń przed pieczynim, gaździno robiła kwosek. Do dziyżki wsuła słómiónke osiotej na rzeszótku reżnej trziczki, lebo krupice (drobno zemlety reż na żarnach), a do tego podrobiła eszcze nociastke – mały kónsek ciasta chlebowego kiery gaździno niechała w dzieży od ostatnigo pieczynio. Potym zaloła to wszecko wodóm, wymiyszała, przikryła czystóm płachetkóm, a niechała tak leżeć przes całóm noc. Rano do wyruszanego kwosku wsuła tela słómiónek reżnej mółki, wiela kónsków chleba chciała upiyc. Potym wsuła do tego eszcze kapke soli, a kminu, wymiyszała to wszecko kopyścióm, abo warzechóm, przikryła, a niechała tak długo aż ciasto urosło. Jak ciasto sie ruszało to gaździno porzóndnie zachajcowała drzewym w piekarszczoku. Jak uż ciasto sie wyruszało to gaździno go nabrała kakpe s dzieży na jedyn kónsek, porzóndnie to wywolała na nieckach, abo na stole, posuła reżnóm mółkóm a wraziła do kulatej słómiónki. Jak uż ciasto na słómiankach sie ruszało, to gaździno narychtowała piekarszczok do sodzanio chleba. S pieca wybrała cioskiym wrzawe niedogorane kónski a wypucowała popiół s pieca pomietłym – takóm wiechecióm na żerdce. Potym wycióngała wyruszane kónski ze słómianek na łopate, przeżegnała jich, a wraziła do pieca. Jak sie uz chlyb upiyk to go wycióngała tóm samóm łopatóm, kieróm go tam wraziła, ale terazy to uż były taki szumne pecynki, kiere gaździno polywała czystóm wodóm a dowała na stół. Jak chlyb ochłódnył to go wyniósła do szpajski, kany eszcze długo wónioł. Tak sie robiło w każdej chałupie dycki ros za tydziyń, a na kóniec eszcze gaździno wyszkrobała s dzieży zbytki chleba. S tych zbytków gaździno robiła mały pecyneczek świyżej nociastki, s kierej zajś potym robiła zaczyn do pieczynio reżnego chleba za tydziyń. Łopata do pieczynio chleba to nie była tako łopata ganc ajnfachowo, ale magiczno. Przeganiało sie nióm krupy, jak miały padać. Trzeja było jóm postawić na pole jak szła burza a chmory s krupami, to wtynczas ta łopata jich przeganiała. Czasym łopaty kradły czarownice, coby na nich lotać na sabaty. Coby czarownice nie kradły łopat to sie na nich robiło znak krziża na leżmo (x). Buchty na Wielkanoc gaździny piykły w glinianych formach – babówkach, lebo w barónkach. Szumnie wypieczóny a ustrojóny barónek musioł być w każdej chałupie, kany była gaździno do porzóndku. Nie wszyjstki baby na dziedzinie jenako miały taki formy, tóż se jich pojczowały jedna od drugij – od familije, lebo od kamratek. Na Godni Świynta gaździny zajś piykły zozworki – ciastka ze zorworu. Wykrowały jich forymkami s wykulanego kulokiym kónska ciasta. Taki forymki robili s nierzownego plechu blachorze po dziedzinach. Upieczóne zozworki miały rostomajte kształty – gwiozdek, zwónków, pierściónków, kwiotków, lebo ptoszków. Zozworki dziecka dycki wieszały na strómek przed Wilijóm. Nie było by Wilije, dyby nie było na nij opłatków. Piykli jich farorze wanieliccy, a katoliccy. Piykło sie jich s ciasta s pszynice w forymkach klyszczowych, ze zielaza, kiere robili kowole po dziedzinach. Ty forymki były sdobióne napisami, lebo wzorkami, mialy pore dziesióntków roków, a dycki jich dostowoł synek po ojcu. Snoci nejstarszóm forymke do pieczynio opłatków na Cieszyńskij Ziymi mioł kojścielny w Cierlicku – Teofil Hrabiec. Ta forymka była snoci kiejsi we familiji Świyntego Jyndrysa Boboli, a srobiuł jóm Cristof Veigl w roku 1549, bo to tam je na nij napisane. Kiejsi oblyczki sie prało w rynkach. Lónty sie moczało we wielkucnym żberze. Do wody sie dowało kónsek zody, coby zamazane oblyczki lepszy sie pucowało. Potym sie brało każdóm oblyczke, mazało mydłym a prało w rynkach. Po praniu lónty sie warziło we wodzie. Kiejsi w chałupie nie było wielkucnych kotłów miedzianych, a zieleźnych, a warzyni w rynnikach abo w zieleźniokach to była dycki breweryja, tóź gaździno słożyła ogiyń w piekarszczoku, a wraziła do postrzodka pore kamiyni s granitu, abo s kwarcu, kiere prziniósła ze rzyki, abo s pioskowiny. Potym w rynniku uwarziła wode, a jak uż była wrzawo, to jóm wloła do żbera a wraziły do nij oblyczki, kiere chciala uwarzić. Wycióngła kamiynie s pieca a wciepała jich do wody we żberze, a woda sie w nim warziła kole sztwierć godziny. Jak woda ochłódła, to wyciepała s nij kamiynie, a żber s oblyczkami do pranio zaniósła nad potok, kany sie jich dali pucowało. Każdo gaździno miała w potoku swój piyracy kamiyń a żblodek – takóm dziure na dnie potoka. Każdy kónsek roskłodała na kamiyniu, mazała mydłym a waliła w niego kijónkóm. Potym każdóm oblyczke porzóndnie wyszluchała w żblodku, wykrynciła a wraziła jóm do próznego żberka. Oblyczki lniane – cychy, chłopski koszule s podłogami – kartónowymi podbiciami, trzeja było porzóndnie wykrynić, ale to sie robiło pospołu s kimsik drugim, bo sama baba by se nie dała rady. Lniane płótno jak było mokre, to było twarde jako skóra. Potym nieskorzi gaździny zaczły prać w piyracej maszynie. To był taki ocynkowany, karbowany plech w drzewianym rómku. Gaździno brała zmazane lónty, moczała we wrzawej wodzie, mydliła a trziła jich o plech. Wyprane oblyczki schły na żerdziach, abo na sznórach. Po ususzyniu każdy kónsek prodła sie wykulało wolkym a walkownicóm na stolicy. Wolek to je taki hruby kulok s rynkojejścióm na jednym kóńcu, a walkownica to była lajśnia długo na meter. Gaździno nawijała na wolek jakómsikej oblyczke, dała na stolice a potym to kulała walkownicóm tak długo, aż prodło było porzóndnie wybiglowane. Gaździny biglowały korónkowe czepce szklónkóm. Na stół dały jakisikej czysty szrótek pod czepiec a też go potym poradziły szklónkóm wyglancować – to sie poty cały aż blyszczoł. Kiejsi hań downij nie było zielozek, a zielozka s cegliczkami – zielaznymi duszami szło kupić dziepro nieskorzi. Było eszcze hań downij na Cieszyńskij Ziymi po chałupach kupa inkszych rzeczym kiere sie używało na każdo. Kurzocy – ci kierzi kurzili falfke chowali tytóń abo w osdobiónych pudełkach, abo w pacharzinach. Pacharzina to był bachor s babucia, abo s cieloka, kiery sie po zabijaczce ususzyło. Ci, kierzi sznupali sznupaczke, to se robili na nióm małe pudełeczka s krowskigo roga. Urzło sie kółko s roga, a potym sie srobiło spodek pudełka s deszczułki, a małe dynko na wyrchu, coby to szło otwiyrać. Coby sie to lepszy otwiyrało, to w dynku była dziurak, przes kieróm był przecióngnióny porwozek, swiónzany na wynzeł od postrzodka. Potym nieskorzi sie robiło taki pudełka s kory brzozowej. Brzitwie a inksze drogi rzeczy sie chowało w osdobiónym pudełku s dynkiym, kiere szło posuwać – podobne, do drzewianych piórników, kiere dziecka kiejsi nosiły do szkoły. Ponikierzi snycerze na dziedzinach robili s drzewa bukowego, lebo jaworowego taki ganc fajne starziki do orzechów. Jednako szło jich nónść yny ledzy kany, bo orzechy sie trzaskało przeważnie kładziwkiym. W izbie, kany miyszkali hań downij nasi starzicy, stoł aji świycok. Nejstarszy typ świycoka to był kuba. Kube sie robiło tak, że sie srobiło taki mały kopieczek s celiny a postawiło na piecu. Potym do tego kopieczka sie powciskało szczypy. Ty szczypy gorały, a dojść było od nich widno, a jak sgasły, to sie zajś dało nowe. Tyn kuba stoł na tym piecu tak długo aż sie rosbiuł – potym gazda musioł ulepić nowego kube. Po dziedzinach sie robiło aji inksze świycoki s drzewa, kiere miały na wyrchu taki ocelowe klyszcze do chytanio łuczywa. Lampki petryłolowe zaczło sie używać dziepro w szejdziesióntych rokach dewatnostego wieku. S poczóntku taki lampki sie zapolało yny jak było jaki świynto, krzciny, wiesieli, abo jaki inksze świynta we familiji. Ty wszyjstki rzeczy sie używalo kiejsi hań downij, a starzicy a starki, kierzi eszcze żyjóm to cosi mało wiela pamiyntajóm. Ledzy kany eszcze w starucnych chałupach sie cosi może poniewiyrać na wyrchu, miyndzy ździorbami. Ludzie dzisio majóm wszecko na eletryke, uż taki nowe a fajne, ale kiejsi Cieszyniocy se musieli poradzić sami, a byli tak chytrzi, że se godnie rzeczy poradzili ustrugać, lebo srobić sami, bo wiedzieli, że w obchodzie tego nie kupióm.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Swójba w Paradizu – što móhło rjeńšeho być! Paradiz, bajkojty kućik přirody, pjeć domow na kromje hole, je žiwjenske srjedźišćo swójby serbskeho twarskeho mištra Pawoła Šewca z třomi dźěćimi. Pola nich je wšo, kaž ma być, tak najmłódši z nich, Jan-Pawoł husto mysli. Ale je to woprawdźe? Čehodla Pawoł Šewc na kóncu swojeho žiwjenja konstatuje: Wšo wopak činił? Inflacija, serbstwo w hitlerskim času a po wójnje, z propagowanjom jeho bujneho rozkćěwa a jeho dóńt we wuchodnych kónčinach Budyskeho kraja, mjez holu a Čornobohom, z wiziju wo přichodźe su wažne mězniki w stawiznach swójby. Awtor podawa žiwy dohlad do žiwjenja Serbow w 20. lětstotka.


text:
Delnjołužiske Spěchowanske towarstwo za serbsku rěč w cyrkwi z.t. je rozesłało zjawny list nastupajo rozprawu wo ewaluaciji delnjoserbšćiny tule rěč wuwučowacym zakładnym šulam w Braniborskej. Milenka Rječcyna je so z předsydu towarstwa dr. Hartmutom Leipnerom rozmołwjała.
Z kotreje přičiny sće so jako towarstwo na tele wašnje z temu rozestajeli?
H. Leipner: Njejsmy fachowcy na kubłanskim polu, to je jasne. Mamy pak swoje ideje, što je trěbne za zjawne žiwjenje. W tym zmysle stejimy k dispoziciji jako moderator procesa, kotryž měł wšitkich potrjechenych za jedne blido zwjesć. Jako towarstwo smy tež čłon braniborskeje kubłanskeje syće. Tu mam jako prawu organizaciju, kotraž dyrbjała so wo problematiku starać a kotraž móhła něšto iniciěrować.
Sće prěnje towarstwo, kotrež je so zjawnje wuprajiło. Čehodla?


text:
Feliks Brojer narodźi so 1988 w Zhorjelcu a wotrosće w Budyšinje. Jako sydomlětny dósta swoje prěnje klawěrne hodźiny. Tym přizamknje so zakładne wukubłanje – teorija a klawěr – na Budyskej wokrjesnej hudźbnej šuli. Runočasnje dósta tež pišćelowu wučbu. Feliks Brojer studowše katólsku cyrkwinsku hudźbu, cembalo a pišćele na wysokej šuli cyrkwinskeje hudźby w Drježdźanach. Jeho docenća běchu m.d. prof. dr. dr. h.c. Christfried Brödel (dirigat), prof. Sabine Bräutigam (klawěr) a Rafael Alpermann (cembalo) kaž tež Merit Eichhorn, organist křižneje cyrkwje Holger Gehring a tachantski organist Dježdźanskeje katedraly Thomas Lennartz (pišćele, imorowizacija). 2011 skutkowaše Feliks Brojer jako praktikant cyrkwinskeje hudźby na hłownej katedrali w Paderbornje.
Wšelakore kursy a dalšu wučbu dóstanješe Feliks Brojer mjez druhim tež pola Gereona Krahforsta, Frédérica Championa, prof. Wolfganga Zerera a prof. Arvida Gasta.
Dotalnje skutkowaše Feliks Brojer m.d. jako organist w Budyšinje a Drježdźanach. 2014-2015 bě wón při tamnišej katedrali (dwórska cyrkej) organist (ad interim). Nahrawanje CDjow a pišćelowe koncerty po cyłej Němskej (m.d. w kathedrali „Swj. Jadwigi“ w Berlinje, w simultanej hłownej cyrkwi we Wetzlaru, we hłownej cyrkwi we Altenbergu a na mjezynarodnym pišćelowym lěću w Flensburgu) wudospołnja swoje hudźbne dźěło. Feliks Brojer dopokaza wulki repertoire pišćeloweje literatury; stara hudźba kaž tež interpretacija a zachowanje regionalnej literatury je jemu wosebite čežišćo. Tučasnje je Feliks Brojer swobodny skutkowacy cyrkwinski hudźbnik, m.d. jako pišćelowy wučer a organist w klóštrje Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje a cyrkwinski hudźbnik w měsćanskim dekanaće Münster (Westfalska).
Často koncertuje tež zhromadnje jako duo za sopran a ppišćele z programom „AVE - zynki z njebjes“, za akordeon a pišćele z programom „Hłósnosće powětra“ abo „a due“ za štyri ruki a štyri nohi.
Jako pišćelowy wučer, organist a nawjednik při wšelakorych chórowych projektach, skutkuje Feliks Brojer tež wosebje jako komponist, zwjetša duchowneje hudźby. 2012 wudoby sej při „2. serbskim kompozitoriskim wubědźowanju“ Zwjaska serbskich spěwarskich towarstwow z.t. 1. a 2. myto ze serbskimaj chórowymaj twórbomaj „Wuznaće“ a „Strowa sy, Marija“. Wuznamne běchu prapremjery m.d. pasionskeje kantaty (2015), „Stabat mater“ (2016), 10. nadawkoweje twórby Łužiskeho hudźbneho lěća „Modlitwa wo měr - triptychon za dwoje pišćele“ (2018) a duchowny oratorij "W połnocy Knjez załama" (2019). Z lěta 2017 dźěła prawidłownje hudźbne a kompozitorisce zhormadnje z Münster-Wobeckskim cyrwinskim hudźbnikom Thorstenom Schwarte.


text: Njeswačidło (JK/SN). Na žurli wjesneho hosćenca zetkachu so předwčerawšim Njeswačanscy gmejnscy radźićeljo k swojemu poslednjemu lětušemu posedźenju. Kaž wjesnjanosta Gerd Schuster (CDU) k zahajenju rjekny, njetrjebali so samo na sebi zetkać, dokelž wažnych wobzamknjenjow njeje. Po tym zo pak bě posedźenje w nowembrje wupadnyło, je tola hišće trjeba było wo někotrych naležnosćach gmejny rěčeć. Tak wutoru wječor přiwšěm k wjacorym wobzamknjenjam wuradźowachu, zakónčejo we wšěch wobłukach napjate lěto.


text:
Persišćina
Persišćina, fârsî - abo teke pârsî - jo indoeuropska rěc. Z darijšćinu, tádžikišćinu, pahlawšćinu, hazaragšćinu, dehwaršćinu, darwazšćinu, aimaqšćinu, džidšćinu, tatšćinu, bucharšćinu, luršćinu, kumzaršćinu a larišćinu słuša do krotkowjacorneje kupki irańskich rěcow. Jo jadnučka amtska rěc Iranskeje islamiskej republiki (pśez 66 milionow wobydlarjow) a jeje pódzajtšny dialekt, tj. daršćinu, powěda něźi dalšych 7 milionow wobydlarjow Afghanistana (5,6 mil.) - tu stej dwě drugej amtskej rěcy - a Pakistana (1 mil.). Źinsajšnej modernej persišćinje wjelgin pódobna jo teke tadźikišćina (jadnučka amtska rěc z něźi 6 mil. wobydlarjami Tadźikistana. Afghaniske a tadźikiske dialekty su archaiše a gramatiski bogatše nježli źinsajšna moderna irańska persišćina.
Gramatika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Persišćina ma dwa numerusa, ale njama žeden genus, na rozdźěl wót stareje persišćiny.


text:
Kōnkurs z Dzieciōntkiym – galeryjŏ ôbrŏzkōw
Kōnkurs z Dzieciōntkym za nami. Dostali my ôbrŏzki z ôpolskej i katowickej strōny Gōrnego Ślōnska, a jedyn prziszoł aże z Niymiec. Pod spodkym możecie je ôbejrzeć. Za wszystke fest dziynkujymy.
Paula, 8 lŏt i Thomas, 6 lŏt.
Skuli tego co ôbrŏzki prziszły ôd bajtli z trzech familijōw, to gynau styknie po jednym “Małym Princu” dlŏ kożdej. Bańdziymy sie z Wami kōntaktować prywatnie.
A nagrody naszykowało wydawnictwo Media Rodzina, kere je wydawcōm “Małego Princa”.


text: Mały Kólsk (JoS/SN). Kołowokoło stareje cyhelnicy w Małym Kólsku (Klein Kölzig) knježeše minjeny kónc tydźenja atmosfera ludoweho swjedźenja a wikow z hudźbu a mnohimi atrakcijemi. Hłowna přičina bě 10. róčnica přiwzaća mjezy přesahowaceho němsko-pólskeho geoparka Mužakowski zahórk do europskeje a globalneje syće geoparkow. Na nju zhladowachu minjeny pjatk z oficialnym swjedźenskim zarjadowanjom ze zastupnikami Braniborskeje, Sakskeje a Pólskeje. Běchu to partnerojo z komunalneje politiki, kotřiž hižo wjele lět hromadźe dźěłaja a so wo dalewuwiće objekta staraja.


text: Wo połojčnosćach Karl-Heinz Schütze nidźo njedźerži. „Hdyž so gratu přimaš, da porjadnje“, je dewiza 61lětneho Wojerowčana. Wot 2014 do 2019 bě wón poradźowacy wobydler we Wojerowskej přiradźe za serbske naležnosće. Na to chce nawjazać. Čornochołmčanski Krabatowy młyn ma dale rosć a wuprudźeć. Model Witaj w Němčanskej pěstowarni „Pumpot“, kotraž je w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa, dyrbi dale hić. Na to nawjazowacy koncept 2plus na Handrija Zejlerjowej zakładnej šuli ma so konsekwentnje dale zwoprawdźeć. To wšo jemu na wutrobje leži. „Trjebamy serbšćinu tež na přichodnej wyšej šuli. Po móžnosći měli tam tohorunja předmjety kaž zemjepis, biologiju a stawizny w serbskej rěči podawać. Personal zawěsćić měło kultusowe ministerstwo.“


text:
Ślōnzŏki na Euro 2020: po 1/4 finału
Na 1/4 finału skōńczōły sie szpile fusbalŏrzy ze Ślōnska. Grało jych jeszcze trzech we manszafcie Rep. Czeskej, kerŏ przegrała w sobota 1-2 ze Daniōm. Zagrali ôni po piōntym szpilu, ale żŏdnymu latoś nie udało sie strzelić tora. We sobota statystyki wyglōndały tak:
– 90 minut grali tera – Vaclik (Ôstrawa), Coufal (Ôstrawa),
– 80 minut groł – Sevcik (Jesioniki)
Statystyka po piynciu szpilach:
270 minut grali – Glik (Jastrzymbie-Zdōj)
265 minut groł – Zieliński (Zōmbkowice Ślōnske)
229 minuty groł – Sevcik (Jesionik)
151 minut groł – Puchacz (Sulechōw)
29 minut groł – Świerczok (Tychy)
Naszykowoł: Wojtek Banasiuk


text:
Wěstotne lacy nowačkam
Drježdźany. Załožba ADAC wudźěla lětsa šulskim nowačkam po cyłej Sakskej něhdźe 39 000 wěstotnych lacow. 75 nowačkam Zakładneje šule „Ernst Beyer“ w zapadosakskim Reinsdorfje chce ministerka za kultus Brunhild Kurth (CDU) pjatk lacy wosobinsce přepodać. Do toho maja woni w kwisu dopokazać, što hižo wo wobchadnej wěstoće wědźa.
„Módra mauritius“ za wšitkich
Praha. Předewzaće Čěski póst je na hłownym póstowym zarjedźe w Praze swjatočnje nowu listowu znamku jako filatelistisku chłóšćenku předstajiło. Jedna so wo přewzaty motiw jedneje z najdrohotnišich znamkow swěta, znateje pod mjenom „Módra mauritius“. Čěsku wersiju w hódnoće 16 krónow (něhdźe 60 centow) móže sej kóždy kupić.
Skedźbnjeja na połoženje
Drježdźany. Špatne dźěłowe wuměnjenja, wjele nadhodźin a pobrachowacy sobudźěłaćerjo su njedostatki, kotrež dźěło hladarjow chorych w Sakskej poćežuja. Z cyłozwjazkowym akciskim dnjom skedźbnja dźěłarnistwo ver.di dźensa na tuchwilne ćežke połoženje. Po wobličenjach trjebaja sakske kliniki jědnaće procentow wjac personala.


text:
Tójšto wuradźowanjow, poskitkow, wobzamknjenjow, wjele podpismow a hišće wjace dobreje wole běchu trěbne, prjedy hač móžachu sportowcy ST Marijineje hwězdy ze saněrowanjom sanitarnych rumnosćow w swojej hali započeć. Wězo jenož, kaž wot spočatka z gmejnskeho boka rěkaše, z pjenjezami a dźěłowej mocu towarstwa. Financielnu naležnosć jara wolóži, zo přizwoli na jednej stronje SAB spěchowanske srědki a na tamnej stronje pokaza jara wjele darićelow šćedriwu ruku. Wokomiknje je hišće něhdźe 3 600 eurow, kotrež maja so na te abo tamne wašnje nahromadźić, zo by cyłkowna potrjeba něhdźe 20 000 eurow zawěsćena była.
Twarske dźěła zahajichu so po jutrach. Dotal su wšitke stare sanitarne připrawy wutwarjene, špundowanja we woběmaj dušowarnjomaj ponowjene, wopłóčkowe roły wobnowjene, suchotwar a nowoinstalacija wodowodow w dušowarni mužow zwoprawdźenej. Tak móže Achim Kral ze Smjerdźaceje přichodny tydźeń kachlicy kłasć započeć.
Njedawno hakle rozprawjachu Serbske Nowiny wo njerjanych scenach w koparskim pokalnym finalu A-młodostnych mjez ST Radworjom/Wulkej Dubrawu a FC Łužicu Wojerecy. Tam běchu přiwisnicy přećiwnika na Radworskich koparjow najwótriše antiserbske parole bjakali. Zo pak tež nawopak dźe, dopokazuje tónle wobraz. Tu přeja koparjo druheho mustwa Biskopičanskeho towarstwa serbskemu sobuhrajerjej Antoniusej Škodźe z Wotrowa dobre polěpšenje. Byrnjež w mustwje ani jenički druhi Serb sobu njehrał, napisachu koparjo Antoniusej strowotniske přeća w serbskej rěči na plakat a pokazachu jón do poslednjeje hry přećiwo Wojerecam. Tale chwalbyhódna akcija je dopokaz, zo eksistuje tež akceptanca a sympatija serbskim hrajerjam a mustwam napřećo a zo nimaja antiserbske parole na našich łužiskich hrajnišćach žane městno.
Přichodnu sobotu, 18. julija, wotměje so we Worklecach 2. captainscup we volleyballu. Jurij Bjeńš měješe k tomu na hłowneho organizatora Maćija Šěna z Hrańcy někotre prašenja.
Maćijo, sobotu budźe we Worklecach zaso volleyballowy turněr z mjenom captainscup. Što tele mjeno poprawom woznamjenja?
M. Šěn: My we Worklecach pijemy rady dobry rum z mjenom Captain Morgan a z toho smy sej mjeno wotwodźili (so směje). Ale žadyn strach, tón njepijemy wosrjedź hrow, jeli, jenož po tym.
Kelko mustwow je so na lońšim captainscupje wobdźěliło?
M. Šěn: Na trawniku mějachmy dźesać mustwow, na beachvolleyballnišću dźewjeć dwójkow. Lětsa je jich hižo wosom beach-dwójkow, ale jeničce šěsć cyłkow za hry na trawniku.
To rěka, zo smědźa so mustwa hišće přizjewić?
Kónčna tabulka
mustwo hry/dypki/wrota
HZ Kubšicy/ Bukecy 4 8 5:2
Budissa Budyšin 4 7 4:3
Serb. koparska wubranka 4 1 2:6
Při ekstremnych temperaturach wotmě so njedawno w Kubšicach koparski cup młodźiny C, na kotrymž so tež Serbska koparska wubranka (SKW) wobdźěli. Dalšej mustwje běštej Budissa Budyšin a Hrajne zjednoćenstwo Kubšicy/Bukecy (HZ). Mustwje z Wulkeje Dubrawy a wubranka Hornjeho Kraja běštej bohužel wotprajiłoj. Organizatorojo so tuž dojednachu, zo kóždy přećiwo kóždemu 20 minutow w dwěmaj hromaj nastupi. To rěkaše, zo dyrbješe kóždy cyłk dohromady 80 mjeńšin za bulom honić, štož při tej horcoće runjewon jednore njebě. Přiwšěm SKW do swojeje prěnjeje hry přećiwo domjacym wulkotnje startowała. Po połojcy hrajneho časa poradźi so Fabianej Hejdušce (SJ Chrósćicy) 1:0. Dalše składnosće pak njejsu serbscy koparjo wužiwali. Hač do poslednjeje minuty móžachu woni snadne nawjedowanje dźeržeć, prjedy hač přećiwnik tola hišće wuruna. Škoda, tak zhubichu dypkaj.
Budissa Budyšin – FC Aseev 6:1 (4:1)
Za Budyšin zasadźeni: Große – Heppner, Kolan, Pfanne, Kral, Hausdorf, Hoßmang, Rosendo, Hausch, A. Jakubov, Salewski, Fröhlich, Walther, Barnickel, Reher, Čermák, Kunert, probowaj koparjej Klippel a Rupf
W Haselbachtalu hraješe Budissa sobotu přećiwo teamej z Brazilskeje. FC Aseev wojuje tam w třećej lize, měješe pak niwow krajneho ligista. Partija traješe jeničce 70 mjeńšin, dokelž běchu hosćo z ćahom přijěli, kotryž měješe zapozdźenje. Woni pak dyrbjachu zaso cyle dypkownje wotjěć, a tak bě hra krótša. Wot spočatka hač do kónca běchu Budyšenjo jasnje lěpši, trjebachu pak dohromady 15 mjeńšin, doniž njedocpě Rosendo 1:0. Z wulkotnej třělwu FC Assev jeno tři mjeńšiny na to wuruna. Dalše tři mjeńšiny pozdźišo pak Salewski na 2:1 zwyši. Jakubov a Pfanne postaraštaj so hišće do přestawki wo 4:1. Po tym zo bě so Barnicklej 5:1 poradźiło, Budissa wjacorych hrajerjow wuměni. Ćišć wosta dale wulki a Pfanne postara so hišće wo kónčne 6:1.
Hižo jutře, wutoru, přijědźe do Budyšina třeći ligist Dynamo Drježdźany. Zakop je we 18 hodź.Clemens Werner
FC Energija Choćebuz
– FSV Budissa Budyšin 1:0 (1:0)
Za Budyšin zasadźeni: J. Jakubov – Kolán, Fröhlich, Kral, Čermák, Reher, Walther, Hausch, Heineccius, Heppner, Hausdorf, Pfanne, Hoßmang, Kunert, Rosendo, Salewski, A. Jakubov, Barnickel a probowi hrajerjo Rupf, Klippel, Parlatz
Minjenu srjedu nastupištej FC Energija Choćebuz a Budissa Budyšin w Kulowje přećiwo sebi, zo byštej so wo tak mjenowany „łužiski cup“ wubědźowałoj. Hižo do toho hraještej Kulowska a Ralbičanska młodźina F přećiwo sebi. Ralbičenjo drje jasnje přěhrachu, wjeselachu pak so najebać poražku na wulki wokomik. Woni smědźachu po tym mjenujcy profijow Energije Choćebuz na kopanišćo přewodźeć. Před wjace hač 1 000 přihladowarjemi běše to za kóždeho z nich wosebity a njezapomnity wokomik.
Awtor dźensa
Toni Ryćer
Wotměja přihotowanske hry
Regionalny ligist Budissa Budyšin hraje sobotu, 11. julija, w 17 hodź. w Rychbachu přećiwo cyłkej z Brazilskeje, 14. julija we 18 hodź. na Budyskej Młynkec łuce přećiwo Dynamu Drježdźany a wot 15. do 19. julija pojědźe mustwo z trenarjom Tomašom Henčlom do treningoweho lěhwa w Bad Blankenburgu. Tam nastupi 18. julija w 14 hodź. přećiwo FC Čerwjeno-běłym Erfurt U 23 a 19. julija w 10.30 hodź. přećiwo Jednoće Rudolstadt.
Satkulabeach-terminy jasne
Radijo Satkula, młodźinski sćelak Serbskeho rozhłosa, budźe tež lětsa zaso wo přihotowanskich hrach za wulki beachvolleyballowy turněr w Miłoćicach rozprawjeć. Slědowace dny budu stajnje wot 18 hodź. hrać: 13. julija w Nuknicy, 20. julija w Konjecach, 27. julija w Kulowcu, 3. awgusta w Róžeńće a 10. awgusta w Hórkach. Finalne wurisanje wo pokal Radija Satkula budźe potom 17. awgusta wot 18 hodź. w Miłoćicach.
Jěchanski a skakanski turněr


text: Jako z dźensnišej rubriku WSN započach, dyrbjach na to myslić, kelko drje sym jich w běhu minjenych lětdźesatkow napisał. W NDRskim času běchu to w Nowej dobje dlěši čas zjimanja kónctydźenskeho sporta, předewšěm kopańcy we Łužicy a we wyšej lize NDR. Tež ličba komentatorow je wot tehdy přerěznje šesćoch na dźensa 13 rozrostła. A kóždy z nich ma swoju wosebitosć. Ći jedni wěnuja so přewažnje kopańcy, ći tamni volleyballej, dalši blidotenisej, konjacemu abo motorskemu sportej. Tajki miks stara so wo wotměnu a tak wo zajimawosć komentarow.


text:
Addis Abeba
Addis Abeba (teke Addis Ababa, amharski አዲስ ፡ አበባ - „nowa kwětka“) jo stolica a nejwětše město pódzajtšoafriskego kraja Etiopiskeje. Lažy w srjejźišću kraja we wusokosći wót 2.200 do 3.000 metrow nad głaźinu mórja pód góru Entoto a jo toś pó Quito (Ekwador) a Sucre (Boliwiska) tśeśe nejwuše lažeca stolica na swěśe. Addis Ababa ma wokoło 3,3 mio. wobydlarjow a jo politiske, góspodaŕske a zastojańske srjejźišćo Etiopiskeje kaž teke sedło centrale Afriskeje unije (AU).
Sedlišćo załožy se akle w nowembrje 1886 w bliskosći rezidency krala Menelika II., kótaregož głowne lěgwo jo stojało tegdy na górje Entoto. Tam dosć městna za załoženje noweje stolicy njejo było, tak až su ju w dolinje pód góru załožyli. W lěśe 1892 dósta město swójo mě. 1905 załožyjo se prědna banka, 1908 prědna šula, 1910 prědna chórownja a 1911 prědna śišćernja. Kino jo było w měsće južo wót lěta 1898.
Dla wusokosći a bliskosći k ekwatorej jo klima w etiopiskej stolicy powšykneje miła, z pśerěznymi maksimalnymi temperaturami mjaz 21 (julij, awgust) a 25 °C (měrc, apryl, maje) a minimalnymi temperaturami mjaz 5 (nowember, december) a 11 °C (julij, awgust). Wob lěto maju pśerěznje 123 dešćikojtych dnjow, pśedewšym mjaz aprylom a septembrom.
Addis Abeba ma mjazynarodne lětanišćo a wót lěta 1950 teke uniwersitu.
Partnerske města[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Be'er Scheva, Israel, wót 2004
- Peking, China
- Chuncheon, Pódpołdnjowa Koreja
- Lipsk, wót 2004


text:
Nowŏ partyjŏ na Ślōnsku
Niy ino Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ bydzie szukać sparciŏ ôd Ślōnzŏkōw we nojbliższym welōnku. Ôd pŏru dni zaregistrowanŏ je tyż partyjŏ Ślonzoki Razem.
– Ôd dzisiej mogymy działać ôficjalnie, z podniesiōnōm gowōm, majōnc ôsobowość prawnõ – pedzioł we ôświadczyniu wideo ôpublikowanym na Facebooku Lyjo Swaczyna, jedyn z liderōw nowyj partyje.
We wideo idzie tyż usłyszeć wezwanie do udziału we latosim Marszu Autōnōmije, co go ôrganizuje Ruch Autōnōmije Ślōnska.
– Niy dōmy sie ani zastraszyć, ani niy zgodzymy sie na to, żeby my niy mogli działać – padŏ Swaczyna.
Ślonzoki Razem chcōm przejmnōńć niykere funkcyje, co nimi pŏrało sie Stŏwarziszynie Ôsōb Nŏrodowości Ślōnskij. Terŏz trwŏ robota nad programym partyje.
Ôkrōm Swaczyny partyjõ ôrganizujōm tyz miyndzy inkszymi Dariusz Dyrda, wydŏwca i redachtōr naczelny comiesiyncznyj gazyty „Ślůnski Cajtůng” i Andrzej Roczniok, szef niyzaregistrowanego Zwiōnzku Ludności Nŏrodowości Ślōnskij i Nŏrodowyj Ôficyny Ślōnskij.
Fot.: Lyjo Swaczyna, Ślonzoki Razem


text:
Szosowe koło
Szosowe koło to je take koło kere je do jeżdżyńo po ceśće a kere je uůnaczůne tak, coby mjało nojmyńszy kej śe do aerodynamiczny uopůr. Je używane uod szosowygo kolarastwa, nale tyż do jeżdżyńo rekreacyjnygo. Je uůno czynsto leksze uode inkszych kołůw a mo szpecyjalno linsztanga, kero śe zwje gyńće abo baranek. Na to gyńće dowo śe szpecyjalno uowijka, coby ńy dźerzeć metalu. Pjyrwej růły bůły uůnaczůne ze uocyla, a terozki ze alůmińům abo wůnglowych włůkyn. Uobryncze majům nojczyńśći 650 abo 700 milimyjterůw strzedńice.


text:
Autor: ppatryk
Kiej fatry byli na szychcie, a elwry jeszcze legały, to w Bytomiu na plac wylazły same dziołszki i synki. Na wszystkich bajtli czekało kupa roztomajtych graczków i zabaw, dyć przeca był tedy Festiwal Zabawy. Jedni szpilali w bala, inne pierony zaś sztrajchowały mury, kartony aji gymby. Kiej matki wołały na łobiod, to żodyn z bajtli niy chcioł przyjś na zot do dom, tyla było frajdy.
Był tyż na placu cołki stary gizd co se śpiywoł pod nosym „Gryfne bajtle wylazły ze budy, zakurziyły cigarety, wyciepały flaszki…”, ale zaroz go tam jako frela klupła w glaca i mu nagodała, że to niy takie bajtle dzisiyj tu som! Po cołkim dniu, jak już sie tak wszyscy wyłonaczyli to mogli se dychnyć i łodstać w raji po bombony.
Autor: ppatryk
Najgryfniejsza praca


text:
Elizabeth II
Elizabeth II, po prowdźe: Elizabeth Alexandra Mary (rodz. 21 kwjetńa 1926 we Lůndyńe) – krůlowo Wjelgij Brytańiji ze dynastyji Windsorůw uod 6 lutygo 1952 (korůnowano 2 czyrwca 1953), cera George'a VI Windsora a Elizabeth Bowes-Lyon. Krům Wjelgij Brytańiji, za gowa państwa uznowo jům tyż 15 inkszych krejůw: Antigua a Barbuda, Australijo, Bahamy, Barbados, Belize, Grenada, Kanada, Jamajka, Nowo Zylandyjo, Papua-Nowo Gwinyjo, Saint Kitts a Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent a Grenadyny, Tuvalu a Wyspy Salůmůna.
Uod 9 wrześńa 2015 je nojdużyj we geszichće panujůncym władcům Wjelgij Brytańiji, a uod 13 paźdźerńika 2016 nojdużyj panujůncym władcům na cołkim śwjeće.


text:
Niyftorzi1, jak widzōm take miano2, zarŏzki3 sie chytajōm4 za gowa, ale jak fto je na diecie bezglutynowej, to dlo niego niy ma to wcale take dziwne. Je w tym chlebie mało wynglowodanōw i bez to wszyjske te ludzie, kere je ôgraniczajōm, majōm sam recept na zdrowe kalorie. Mōmy sam hawefloki5 i ône niby majōm kans wynglowodanōw, ale cojsik musi to wszyjsko zlepić cuzamyn6. Prōbowołech nawet narychtować chlyb taki prawie bez wynglowodanōw, ale sie potyn łozlecioł7 😉
Co potrza?
2 szklōnki haweflokōw
1 szklōnka pomelanych8 kōłkōsraszpli9 (niyftorzi na to gŏdajōm mōnka kokosowŏ 😉 )
1 szklōnka ziorek10 słōnecznika
1 szklōnka pomelanych mandli11
0,5 szklōnki sezamu
0,5 szklōnki ziorek lnu
0,5 szklōnki pomelanych orzechōw włoskich
2 łeżeczki czarnuszki
2 łeżeczki soli
6 łeżek oliwy
1 łeżka miodu
3 szklōnki wody
Kebyjście niy mieli jakego składnika, to sie gowy niy łōmcie12, yno dejcie czego inkszego- przeca niy idzie sie bŏć improwizacyji przi warzyniu 😉
Wciepcie13 wszyjske składniki do jaki miski, wymiyszejcie i przełōżcie do wyłożōnyj papiōrym do pieczynioł kyksōwki (abo jaki inkszy małyj formy).
Ôstowcie to na godzinka, żeby nōm sie to trocha powiōnzało, a potyn wrojście na godzina do bratruły14 łozgrzōnyj na 180 stopni. Keby po godzinie niy bōło to fajnie przibrōnołcōne15, to wyciōngcie tyn chlyb ze formy i wrojście na 10-15 minut nazōd16 do bratruły, ale łozhajcujcie17 jōm tera na 200 stopni. Niyskorzi musi sie tyn chlyb dobrze ochōdzić18 i mogecie sie brać za krajanie- yno pamiyntejcie, co by tego niy krŏć na za małe sznity, bo moge sie trocha łozlatywać19… niy ma glutynu, kery by to fajnie trzimoł 😉
Smacznego 🙂
1niektórzy
2nazwę
3zaraz
4łapią
5płatki owsiane
6razem
7rozpadł
8zmielonych
9wiórki kokosowe
10ziaren
11migdałów
12nie zawracajcie głowy
13wrzućcie
14piekarnika
15zrumienione
16z powrotem
17rozgrzejcie
18ostudzić
19rozpadać


text:
Stracōne ślōnske miasta: Hruszōw
Wele jednego ze ślōnskich trōjstykōw, tam, kaj Ôstrawica wpływŏ do Ôdry, kaj stykŏ sie Cieszyński Ślōnsk z Morawami i Prajskōm, czyli hulczyńskim krejym, jedynym kōnskym dŏwnych Prus, co przinoleży terŏzki ku Czechōm, leży Hruszōw abo jak prawiōm niykerzi Gruszōw. Czeski Hrušov, niymiecki Hruschau, polski Gruszów. Dzisiŏ sie na kożdyj strōnie tego trōjstyku roztopiyrzŏ Ôstrawa – „Wielgŏ Ôstrawa” złōnaczonŏ we dwadziestych latach, kerŏ sie z czasym tak rozrosła, iże siyngła do ôd razu trzech tajli Ślōnska i ôbjōna aji porzōndny kōns Moraw (chocia poprŏwdzie to niy mŏ takigo srogigo znaczyniŏ, bo jynzykowo i kulturowo tu wszyndy zawdy bōł jedyn pograniczny ślōnsko-morawski regijōn, co go zmianowali Laskŏ Ziymia, Lašsko). A na prawym brzegu ôbōch rzyk, we tyj tajli, co sie zaliczŏ do Cieszyńskigo Ślōnska, leży prawie Hruszōw. Abo akuratnij padano: leżoł.
Kej piszã tyn tekst we roku 2021 zbyło z miasta, w kerym kiejsi żyło bezma ôziym tysiyncy ludzi, ino jedynŏście dōmōw, kościōł ze farōm, dŏwnŏ szkoła, ratusz, kaj jedynym najymcōm je małŏ filijŏ poczty, ôpuszczōny banhof, porã garażōw, barakōw i inkszych budek a dŏwnŏ gruba Hubert, kaj sie wkludziyła francuskŏ firma Air Liquide, co działŏ w branży indusztryjalnych gazōw. Na wiynkszości topograficznych map znojdymy wiyncyj dōmōw, a na Google Earth idzie przewinyć do czasōw, kej ich jeszcze było wiyncyj jak dwadziścia. Hruszowskŏ “historyjŏ znikaniŏ” – niych tak nawiōnżã do sławnyj ksiōnżki Springera ô dolnoślōnskim Kupferbergu (Miedziance) – dzioła sie na naszych ôczach blank niydŏwno a jeszcze niyma ganc skōńczonŏ.
We pōłnocno-zachodnij gōrniczyj tajli Cieszyńskigo Ślōnska straciyło sie moc miast, dziedzin i bergmańskich kolōnij. Snodź nojbarzi znajōmŏ je gyszichta staryj Karwinyj, drzewij dwadziestotysiōncowego miasta, co ś niego sie ôstoł jyno krziwy kościōł pojstrzōd łōnk i ôdkaliszcz. Na kōńcu stycznia wyszoł prawie drugi part planowanyj trylogije Šikmý kostel ôd Karin Lednickij, co fabularnym spusobym ôpowiadŏ gyszichtã Karwinyj ôd indusztryjalnych ôbmian 19. stolyciŏ bez dwie światowe wojny po zanik miasta skuli podfedrowaniŏ we szejśdziesiōntych latach, a co jeji piyrszy part stoł sie we czeskich ksiyngarniach bestsellerym i przipōmnioł Czechōm o stracōnym mieście nad Ôlzōm. Miano Karwinyj ale żyje, bo je przejōn niedaleki Frysztat, kole kerego postawili zidlōngi, kaj miyszkańcōw Karwinyj przekludzili. Żyje tyż miano Ôrłowyj, chociŏż dzisiyjszŏ Ôrłowŏ je ôgrōmny zidlōng we Gōrnyj Lutyni, a stare cyntrum przipōminŏ pŏrãnŏście dōmōw, co sie ôpuszczōne „dzierżōm jyno na modlitwie” abo sōm zamiyszkane ôd Rōmōw, gryfny kubistyczny ratusz na rynku umiyniōnym we parkplac przi zjeździe z dwupasmowyj drōgi i mōnumyntalny neogotycki kościōł na skale, co ô nim jedynym wiadōmo, iże sie niymoże zarabować. Ani ślad w terynie ani miano na mapie niy zbyło za to po Solcy, dŏwnyj siedzibie rodu Larisch-Mönnich z neorynesansowym zōmkym, co jego strata boli Cieszyniŏkōw jak Ślōnzŏkōw z cyntrum strata Świyrklańca. Za ôfiarã podfedrowaniŏ i modernizacyjnych forsztelōnkōw powojennych dekad padła srogŏ tajla Polskij (Ślōnskij) Ôstrawy. Przi budowie Hawiyrzowa straciōł sie Szumbark. Straciyły sie i porzōnd sie stracajōm inksze miyńsze zidlōngi, kolōnije i ôsady we ôkolicy.
Hruszōw powstoł jako dziedzina już we strzedniowieczu, piyrszŏ zmianka ô villa Grussene sie ôbjawiŏ kole roku 1260 (historycy jã datujōm miyndzy 1256 i 1261) we umowie ô wyznaczyniu granice miyndzy ôpolsko-raciborskim hercogym Władzisławym I. a czeskim krōlym Przymysłym Ôtokarym II., porzōnd aktualnyj połedniowyj granice Ślōnska. Potym sie w dziedzinie nad Ôdrōm i Ôstrawicōm mało dzioło, jeji miano sie ôbjawio w Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis społym ze wszyjskimi wtynczos egzystujōncymi ślōnskimi dziedzinami, wiymy ô rōznych posiedzicielach Hruszowa zaczym w roku 1704 na dobro przipŏd grafōm Wilczkōm a ô historyji hruszowskigo kościoła, kery w 16. i 17. stolyciu przechodziōł ôd katolikōw do wanielikōw i zpatki. Piyrszŏ gruba tukej złōnaczyli w roku 1838, ô dziesiyńć lŏt niyskorzij przejechoł bez dziedzinã piyrszy cug po Kaiser-Ferdinand-Nordbahn, co skuplowała Wiedyń z Krakowym i była tajlōm nojkrōtszyj sztreki miyndzy stolicōm Austryje a Berlinym, a w roku 1851 ôdewrzōł Carl Christian Hochstetter Die Erste Österreichische Sodafabrik. Ta była doista piyrszŏ we austryjacko-wyngierskij mōnarchiji a aji nojwiynkszŏ.
Hruszōw stoł sie czynściōm indusztryjalnyj ôstrawsko-karwińskij aglōmeracyje i wartko sie rozwijoł. Jak w roku 1869 mioł 1278 miyszkańcōw, to w roku 1908 już bezma siedym i pōł tysiōnca i dostoł sztatus miasteczka (Marktgemeinde). Srogŏ tajla nowych miyszkańcōw, tak samo jak w Karwinyj, Trzińcu abo Polskij i Morawskij Ôstrawie, pochodziyła z Galicyje. Podug austryjackigo cynzusu z roku 1880 gŏdało 51,7 % Hruszowianōw pō niymiecku, 42 % po czesku, a 6,5 % po polsku. Po czesku znaczyło do cysorsko-krōlewskich urzyndnikōw tyż we laskim dyjalekcie ślōnsko-morawskigo pograniczŏ, kery bōł rdzynnōm gŏdkōm autochtōnōw. Hruszōw znojdowoł sie na przetniyńciu lingwistycznych granic, w niedalekim Rychwołdzie już wyrzōndzali cieszyńskōm ôdmianōm ślōnskij gŏdki, a Bogumin mioł jeszcze inkszõ gwarã ze wpływami cyntralnego Gōrnego Ślōnska. Przi cynzusie w roku 1910 zajś połowa (47,7 %) Hruszowianōw zadeklarowała niymieckõ Umgangssprache, nale już 32,4 % polskõ, a jyno 19,8 % czeskõ. Po piyrszej światowyj wojnie miasteczko przipadło Czechosłowacyji, ôstało sie w nij aji po polskij aneksyji takzwanego Zaôlziŏ w roku 1938 (ôd tyj chwile było gminōm granicznōm), a za drugij wojny leżało ganc na kraju Protektoratu Czechy i Morawy, kery ôbjōn tyż pŏrãnŏście ślōnskich gmin kole Frydku i Ôstrawy i wbijoł sie we tym miejscu ôstrym klinym miyndzy bezpostrzednie terytorjum Trzecij Rzesze. W roku 1941 stoł sie czynściōm „Wielgij Ôstrawy”.
Kōniec świetności Hruszowa prziszoł we szejśdziesiōntych latach. Cyntrum miasteczka, kere skuli położyniŏ miyndzy dwōma rzykami i ajzynbanōm nikej niy śloło sie urbanistycznie z inkszymi partami Ôstrawy, przerznyła dwupasmowŏ wylotowŏ drōga na Bogumin. Hruszowskij grubie Hubert umiynili nazwã na Stachanov, nomen omen wierzã, bo fedrowało sie telã, iże grunt zaczōn siadać, aż stopniowo zarabowoł sie pod poziōm Ôdry. Tym bōł na Hruszōw wydany rozsōndek. Corŏz gorszy sztand dōmōw i peryferyjnŏ lokalizacyjŏ wzglyndym nowyj Ôstrawy, kerŏ rozbudowowała sie w połedniowym rychtōnku, prziniōsły ubytek miyszkańcōw. Siedym tysiyncy dwiesta w roku 1960, sztyry siedymset we 1970, trzi szejśset we 1980. Ôd roku 1979 ustoły na hruszowskim banhofie stŏwać cugi. Prziszłościōm „ôcylowego serca republiki” miały być moderne panelowe zidlōngi na połedniu miasta i w Porubie, a Hruszōw, Muglinōw, Prziwōz szły podug planōw miasta na ôdpis, tōż kwaterowali tam jyno Rōmōw i problymowe ôsoby. Do dzisiŏ prawie w tych dwōch dzielnicach, kere z Hruszowym sōmsiadujōm, sōm nojwiynksze ôstrawske „ghetta”.
Ôstateczne wykōnanie rozsōndku prziszło w lipniu 1997. Powōdź tysiōnclyciŏ kōmpletnie zdewastowała dzielnicã, co skuli podfedrowaniŏ była cołkŏ niżyj jak sama rzyka. Uzdano było, iże ôdbudowa niy mŏ jakigokolwiek synsu. Naôpak, nowy plan regulacyjny przewidowoł miast miyszkalnyj dzielnice przestrzyń do logistyki, magazynōw i drobnyj industryje: cołki teryn ôbtoczōny ze zachodnij i pōłnocnyj strōny dwupasmowōm drōgōm na Bogumin i autobanōm, ze połedniowyj ajzynbanōm, a ze wschodnij składym ôdpodkōw, czyli połowa dŏwnego miasteczka, mioł stać sie Rozwojowōm Zonōm Hruszōw. Bezma dwadziścia lat trwało, zaczym miastu sie podarziło wykupić wszyjske grunta i zbulać dōmy, co tam po powodzi jeszcze stoły. Prawie tyn proces sie mogymy na Google Earth ôbejzdrzić, kej poklikōmy na satelitowe zdjyńcia miyndzy rokym 2006 i 2017.
Yntlich we wrześniu 2018 przedało miasto 35 hektarōw za 255 milijōnōw korōn (45 milijōnōw złotych) firmie Contera, kerŏ ô rok niyskorzij zaczōna piyrsze roboty przi budowaniu nowego indusztryjalnego parku, co mŏ być fertig w roku 2025. Aji dŏwnŏ Piyrszŏ Austryjackŏ Fabryka Sody, po wojnie Hruszowske Chemiczne Zakłady Dukla, zawartŏ w roku 1996 stała sie brownfieldym i firma GLP chce tam postawić nowõ indusztryjalnõ przestrzyń. Ôstatni elymynt staryj fabryki powŏżanyj za cynny przikłŏd ôstrawskij indusztryjalnyj architektury, dwa stumetrowe kōminy z połowy dwadziestego stolyciŏ, były zbulane łōńskigo roku w moju. Tajlōm hruszowskich ôbmian je tyż projekt Grawitacyjne ôdwodniynie Hruszowa, w kerego ramach mŏ być poziōm gruntu dźwigniynty ô sztyry i pōł metra, coby woda już niy była takōm groźbōm ani do indusztryjalnego parku Contery ani do tego, co po drugij strōnie dwupasmowyj drōgi sie z dŏwnego Hruszowa pozdel ulice Stará cesta (kiejsi Głōwnyj) ôstało a snodź i ôstanie jako jedynŏ pamiōntka po mieście Vlastimila Brodskigo i Marie Rottrovyj.
Fotografije pochodzōm ze września 2019, zrobiōne krōtko przed tym, co zaczōni stŏwiać nowy indusztryjalny park. Piyrsze piynć zdjyńć je z tego terynu, reszta miejsc wyglōndŏ do dzisiŏ miynij wiyncyj tak samo.


text:
Berlin (B/SN). Po słowach politikarja CDU dr. Heinera Geißlera měli so cyrkwje mócnarjam zemje spjećować. To rjekny něhdyši zwjazkowy minister w přiłoze nowiny Zeit „Christ & Welt“. Město toho „chwala cyrkwje Boha z pozawnami z wěžow swojich dale a prózdnišich Božich domow.“ W swěće kapitalizma, gigantiskeje financneje industrije ze swojimi towaršnostnymi „idealemi“ egoizmom, nahrabnosću, skuposću, konsumom a karjeru je „Jězus dospołne sćělesnjenje čłowjeskosće a miłosće“.
Schulz zasudźa namołwu AfD


text:
Kaliopi
Kaliopi abo Kaliopi Bukle (* 28. decembra 1966 w Ohridźe jako Kaliopi Bukleska, makedonsce Kaлиoпи Бykлe) je znata makedonska spěwarka, komponistka a tekstospisaćelka. W swojej domiznje rěka wona husto „Pop diwa“ abo „Kralowna makedonskeje pophudźby“. W krajach něhdyšeje Juhosłowjanskeje je wona tohorunja dosć derje znata.
Kaliopi narodźi so w Ochridźe a wotrosće w Kičewje. Jeje nan je aromunskeho, mać makedonskeho pochada. Kaliopi pak njemóže aromunsce rěčeć.
Skupina Kaliopi bě band, ke kotremuž słušeštej wona a jeje mandźelski Romeo Gril. W času najwjetšeje popularnosće woteńdźeštaj Kaliopi a Romeo do Šwicarskeje, z čim přińdźe do rozpada skupiny. Wot časa oficialneho rozpušćenja skupiny 1988 je Kaliopi jenož jedyn solokoncert zorganizowała.
K swojej solokarjerje wróći so Kaliopi 1996.


text:
Chop z Sosnowca jeździōł ôżarty autym po Mysłowicach
Policyjōny mysłowskij drogōwki chyciyli we czwŏrtek dalszego niyôdpedzialnego kerujōncego. 61-letni miyszkaniec Sosnowca kerowoł volkswagenym, jak mioł bez prōmil alkoholu w we krwi. Za jazdã na fleku grozi mu do 2 lŏt heresztu.
We czwŏrtek kole godz. 12.20 na ul. Miarki policyjōny zastawiyli auto. 61-letni miyszkaniec Sosnowca kerowoł volkswagenym, jak mioł bez prōmil alkoholu we krwi. Wachtyrze prawa zastawiyli chopowi prawo jazdy, a ô jego dalszym losie uzdŏ gyricht. Za jazdã na fleku, ôkrōm zakazu kludzyniŏ wozideł, grozi do 2 lŏt heresztu i wysokŏ sztrofa.
Zdrzōdło i foto: KMP Mysłowice


text:
Srjejźowěk
Srjejźowěk jo epocha w europskich stawiznach, kótaraž jo trała někak wót pětego do pěśnastego lětstotka. Ako zachopjeńk, tak teke kóńc toś teje epochy su pśedmjata wědomnostneje diskusije a se dosć njejadnako pśistajaju. Tradicionalnje za zachopjeńk srjejźowěka płaśi kóńc Pódwjacornoromskego mócnaŕstwa w lěśe 476. Tradicionalny kóńc srjejźowěka jo pak dobyśe Konstantinopela w lěśe 1453, pak wunamakanje Ameriki z Kolumbusom w lěśe 1492, pak zachopjeńk lutherskeje reformacije w lěśe 1517.
W ranem srjejźowěku (wót 6. stolěśa) za cas tak pomjenjonego śěganja ludow někotare serbske rody su wobsedlili źinsajšnu Dolnu Łužycu[1]. Ze 7. stolěśa jo znaty serbski wjerch Derwan, kótaryž jo wójował z germańskimi Frankami.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Peter Kunze, Serby w Dolnej Łužycy, pśełožk do dolnoserbšćiny Uwe Gutšmidt, Podstupim 2001 (Podstupimske pśinoski k Sorabistice, No 4), b. 9.


text: Budyšin (SN/bn). We wobłuku rjadu Serbskeho ludoweho ansambla „Zynki a linki“ su fletistka Marie-Luise Fryčowa, perkusionist Benedikt Sauber a na dźiwadźelnicu studowaca Božena Bjaršec wčera hudźbno-literarny wječor w Budyskej Röhrscheidtowej bašće wuhotowali. Mjez kompozicijemi Jana Pawoła Nagela, Igora Strawinskeho a Detlefa Kobjele recitowaše Bjaršec teksty Jana Larasa, kotremuž bě wječor składnostnje 100. posmjertnin wěnowany. Mjez druhim čitaše wona štyri kapitle prěnjeho dźěla powědančka „Wobwěšenca mzda“, jednoho z rědkich přikładow serbskeje fantastiskeje resp. hrózbneje (Grusel) literatury, štož pokazuje, zo je Edgar Allan Poe tež łužiskich awtorow wobwliwował.


text: „Jedenáctka, to je moje místo!“, rjekny mi njedawno přećelny rentnar z Českich Budějovic. Tuž hnydom stanych a so zamołwich. Wobaj smój mjenujcy načolnu hru druheje čěskeje koparskeje ligi mjez Dynamom České Budějovice a mustwom FK Ústí nad Labem wopytałoj a běchmoj mjez nimale 2 000 přiwisnikami. Běch tři tydźenje w stolicy južnych Čech a wobdźělich so tam na rěčnym kursu. Hnydom prěni tydźeń dóstach z Łužicy pokiw, zo wočakuje w koparskim stadionje Střelecký ostrov (kupa třělcow) třeći prěnjeho tabulki. Šansu, šlagrowu partiju widźeć, nochcych wězo zapasć.


text:
Benjamin Běgaŕ
Benjamin Běgaŕ (němsce Benjamin Bieger; * 20. februara 1873 w Janšojcach, † 26. septembra 1945 we Wětošowje) bě serbski farar, spisowaćel a kulturny prócowar z Delnjeje Łužicy.
Narodźi so w Janšojcach jako syn wučerja, wopyta gymnazij w Schleswigsko-Holsteinskej a studowaše ewangelsku teologiju w Greifswaldźe a Kielu. Wot 1902 do 1910 skutkowaše jako diakon w Picnju a wudawaše wot 1904 hromadźe z Janšojskim fararjom Hajnom Rizom serbski cyrkwinski časopis Wósadnik. Mjez 1910 a 1929 běše z fararjom zwonka Łužicy, najprjedy hač do lěta 1917 w Krummendeichu a potom hač do 1929 w Hennestedće (Schleswigsko-Holsteinska). Hakle 1929 nawróći so 56-lětny do Łužicy a běše hač do lěta 1941 archidiakon a zdobom posledni serbskorěčny farar we Wětošowje. Jako tajki bě jedyn z hłownych organizatorow wulkeho serbskeho swjedźenja lěta 1930 w měsće składnostnje 50-lětneho wobstaća delnjoserbskeho wotrjada Maćicy Serbskeje. 1941 poda so na wuměnk a bu po swojej smjerći na tyfusu nazymu 1945 na Wětošowskim cyrkwinskim kěrchowje pochowany. Row Běgarjec mandźelskeju ma wot lěta 2014 status čestneho rowa města Wětošowa.
Benjamin Běgaŕ bě wot lěta 1908 čłon Maśicy Serbskeje a wot 1919 jeje městopředsyda.
ŽórłoWobdźěłać
- Gerat Hančka: Běgaŕ, Benjamin. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 47


text:
Wudwor (Rólany)
Wudwor (němsce Guteborn) je wjes a gmejna w sewjerozapadnym dźělu Hornjeje Łužicy. Leži pjeć kilometrow juhowuchodnje Rólan a jenož tři kilometry sewjernje sakskeje hranicy w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Sydlerskostawiznisce je Wudwor z lěsom wobhrodźeny přidróžny nawsowc.
Gmejna je dźěl Rólanskeho hamta.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1349, hdyž Wudwor stawnemu knjejstwu Rólany přisłušeše. W lěće 1575 bu Wudworski hród prěni raz přispomnjeny. 13. nazymnika 1918 wotstupi sakski kral Bjedrich Awgust III. na tamnišim hrodźe. Po Druhej swětowej wójnje bu hród wottorhany. Mjez 1974 a 1990 bě Wudwor gmejnski dźěl Čorneje Wody, potom zaso samostatna gmejna.
Wot lěta 1906 ma Wudwor swójsku šulu. Hač do dźensnišeho eksistuje we wsy zakładna šula.
WotkazajWobdźěłać
Bronkow |
Bukow |
Čorna Woda |
Čorny Gózd |
Ćětowa |
Frauendorf |
Hermanecy |
Kalawa |
Kropnja |
Łuchow |
Łukajcyny doł |
Lipina |
Lubnjow |
Nowa Jazorina |
Nowe Wiki |
Rań |
Rólany |
Stara Darbnja |
Šejkow |
Wětošow |
Wjelike Chmjelny |
Wótrań |
Wudwor |
Zeleny Hózd |
Zły Komorow
Hamty:
Rólany | Stara Darbnja | Wótrań


text:
Medal 10-lecia Polski Ludowej
Odznaczeni: Aleksander Anasiewicz, Stanisław Blaschke, Tadeusz Antoni Bocheński, Witold Budryk, Wacław Bolesław Cybulski, Jan Józef Cząstka, Jerzy Kazimierz Gierula, Wiktor Głowacki, Stanisław Gołąb, Stanisław Gorczyca, Edward Görlich, Marian Ludwik Górkiewicz, Jerzy Grzymek, Stanisław Hajduk, Zbigniew Jaglarz, Kazimierz Janas, Platon Januszewicz, Mieczysław Jeżewski, Leopold Jurkiewicz, Jerzy Kolbe, Władysław Jan Kołek, Zygmunt Kowalczyk, Józef Kozielski, Ludwik Kozłowski, Marian Kozłowski, Aleksander Wacław Krupkowski, Tadeusz Aleksander Kubiczek, Wacław Lesiecki, Wacław Adam Leskiewicz, Władysław Łoskiewicz, Tadeusz Malkiewicz, Eugeniusz Matula, Stanisław Milbert, Władysław Wojciech Nowakowski, Feliks Olszak, Marian Olszewski, Tadeusz Piech, Antoni Piotrowski, Wacław Różański, Władysław Rubczyński-Prawdzic, Antoni Lambert Eligiusz Sałustowicz, Aleksander Schillak, Izydor Stella-Sawicki, Kazimierz Szablowski, Henryk Świdziński, Adam Tokarski, Julian Tokarski, Stanisław Wdowiarz, Zdzisław Karol Wilk, Józef Wojnar, Eugeniusz Wosiek, Tadeusz Wróblewski, Emil Zając, Andrzej Kazimierz Zalewski, Kiejstut Żemaitis


text:
Zhorjelc (SN/JaW). Přezcyłnje policija we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc kontroluje, hač so wobydlerjo po postajenjach wo škiće před koronawirusom maja. To wobkrući na naprašowanje medijowy rěčnik Zhorjelskeje policajskeje direkcije Kai Siebenäuger. „Kolegojo a koleginy dźiwaja při tym na komunikaciju, wabja wo akceptancu za naprawy a sensibilizuja ludźi za płaćiwe prawidła. Hakle w druhej kročeli wuprajeja chłostanja.“ Přiwšěm zastojnicy zwěsćeja, zo so wjetšina po postajenjach ma.
W serbskich a dwurěčnych gmejnach a městach su wot spočatka decembra wjac hač 120 přeńdźenjow přećiwo škitnym naprawam koronawirusa dla zwěsćili. Najwjace z nimale sto bě jich we Wojerecach, w Rakecach wjac hač dźesać, w Njeswačidle nimale dwaceći a w Ralbičansko-Róžeńčanskej gmejnje znajmjeńša jedyn pad. „Detaile njemóžemy podać. W dalšich dwurěčnych gmejnach njejsmy dotal žane přeńdźenja zwěsćili. To pak awtomatisce njerěka, zo so wšitcy wobydlerjo po přepisach maja, ale zo dotal ničo zwěsćili njejsmy“, Kai Siebenäuger rozłoži.


text:
(Najstarši pisomny dokład serbskeje rěče.)
Ja přisaham Bohu a našemu nejgnadnjejšemu knjezu, knjezu ........., krali čěskem a jeho gnadźe dźědźicóm a wšicknym potomnym kralóm čěskim, burgermajstru a radźe toho města Budyšina wěrny, posłužny a podany być we dnje a w nocy, hdyž ja wot nich napominan budu, a při radźe stać w wšicknych wěcach, kotare woni za lěpše poznaju, jich lěpše pytać, a jich hórše wobwarnować; tak jak mi Bóh pomoz a jeho swjate słowo.
Časopis Mać. Serb. 1875.
zpět na obsah Další: Wo nastaću serbskich městnostnych mjenow z mjenow rěkow


text:
Miroslav Klose ôdebroł honorowe ôbywatelstwo Ôpolŏ
Miroslav Klose ôdwiedzioł 28 lutego 2018 Ôpole, kaj ôdebroł honorowe ôbywatelstwo miasta. Miasto prziznało mu je trzi lata tymu, ale do tej pory nie bōło sposobności, coby je formalnie przekōzać.
Miroslav Klose narodziōł sie we Ôpolu i zdobōł dlŏ niymieckiego manszaftu 71 torōw we 131 szpilach. Strzelōł też 16 torōw na Mistrzostwach Świata. Je to nŏlepszy dorobek i w niymieckim manszafcie i we Mistrzostwach Świata.
Po gali we Ôpolu Miroslav Klose udoł sie do szkōłki swojego miana we Chrōnstach, kaj trefiōł sie ze modymi fusbalorzōma.
Fotografijŏ głōwnŏ: Agencia Brasil


text:
Njeličomnje wjele rybow je w awgusće w Slěbornym jězorje zahinyło. Wjedli běchu k tomu tydźenje trajaca horcota a suchota, mało wětřika, njepřihódne worštowanje wody w jězoru a pobrachowacy přitok čerstweje wody. Wo wuskutkach a wuhladach do přichoda je so Andreas Kirschke z wobhospodarjerjom campingownišća Falkom Nowotnickom rozmołwjał.
Kak sće wo mrěću rybow zhonił?
F. Nowotnick: Trajni camperojo su mje 2. awgusta zawołali, rozprawjejo wo wjele mortwych rybach, připławjenych na južny přibrjóh Slěborneho jězora. Nichtó njemóžeše to přirjadować, a starosćachmy so. Temperatura wody blisko přibrjoha wučinješe w awgusće 28 stopnjow nad nulu. Bliska Sprjewja měješe lědma wodu, a tak njebě wottam žanoho přitoka.
Kak sće na campingownišću reagował?
F. Nowotnick: Naši sobudźěłaćerjo, někotři dowolnicy a wudźerjo su mortwe ryby zezběrali. Wudźerski zwjazk Elbflorenz je na městnje kontejner nastajić dał. Dokelž pak bu tón hakle po něšto dnjach wuprózdnjeny, bě smjerd wobćežowacy.
Kajke běchu reakcije zarjadow?


text:
Minjeny kónc tydźenja bě po dlěšim času prěni raz, zo smědźachu wobydlerjo Chróšćanskeho Domu swj. Ludmile zaso wopyt přijimać. Kak su to organizowali a kajki bě wothłós, wo tym je so Marian Wjeńka z nawodnicu starownje Móniku Wenclowej rozmołwjał.
Knjeni Wenclowa, kak to bě, jako smědźachu ludźo zaso swojich přiwuznych w starowni wopytać?
M. Wenclowa: Jako bu znate, zo budźe to we wobmjezowanej měrje zaso móžno, smy so najprjedy raz z našim nošerjom dorěčeli, kak to najlěpje organizować. Po dorěčenju z hamtskej lěkarku móža ludźo nětko našich wobydlerjow wot farskeje zahrody na terasy widźeć a z nimi we wěstym wotstawku rěčeć. Za to njetrjebaja woni na našu ležownosć, tež naše sotry njetrjebaja stajnje pódla stać a na wotstawk kedźbować.
Štwórtk a pjatk rano bu to w zjawnosći wozjewjene. Kajki bě wothłós na to?