text:
Lebah jalan cagak, lengkah Isah ngarandeg. Panonna sajongjongan neuteup budak nu aya dina aisanana. Katempo rada pias, bangun nu gering. Gap tarangna dirampa, karasa rada panas. Curucud cipanonna ngalembereh. Batinna ngageuri, atina lir katurih ku hinis kapeurih. Raga lir keuna ku kawisaya alatan nu jadi salaki keur aya dina tega, kabengbat ku cinta nu bahe ti awewe urang Cihonje.
Lalakon imah-imahna jeung lalaki pangreremo indung bapana bet pukah kapegat ku gogoda. Dirina nepi ka ditundung ku nu jadi salaki. Deudeuh anaking, gerendeng atina bari ngusapan sirah budakna. Sing sabar Nyai, hidep keur keuna ku prihatin alatan nu ngayuga hidep keur aya dina jalan nu sasar....
Lalaunan sukuna ngalengkah deui. Lelembutanana kumalayang ka mangsa nu pinuh ku bagja. Enya mangsa bagja, najan kasebutna kapaksa, lila-lila mah teu burung aya rasa cinta, lalaunan asih weningna tamplok ka lalaki nu geus ikrar jadi salaki. Rasa bagja mimiti nyaliara, ngarandakah ngiuhan palataran raga katresna. Hanjakal, rasa bagja teh ngan sakolepatan, lir kilat nu ngenyay sajorelat. Nu kari ayeuna ngan ukur reueukna. Teu kasawang naha reueuk teh bakal nyingray atawa bakal terus jadi geblegan poek. Lalaunan leungeunna ngusap cimatana.
"Badak! Badak!"
Gebeg. Gigireun angkot Cibadakeun eureun.
"Cibadak, Bu?" tanya kenekna.
Manehna unggeuk. Kalacat naek. Gek diuk gigireun lalaki. Leungeunna deui-deui ngusapan tarang budakna.
"Har..., geuning Isah ieu teh...."
Gebeg. Direret, beuki ngagebeg.
"Eu... geuning Kang Asep...," tembalna rada peura, bari semu aga-eugeu kawas nu manggih kareuwas.
"Bade angkat ka mana?"
"Euh..., manawi bade ngalongok Embu..." tembalna. Bangun nu rada asa-asa rek ngajawabna teh.
"Euh..., ku kaleresan nya, na da Kang Asep ge bade ngalongok sepuh, tos lami puguh tara dilongok...."
"Euh... ari kitu Kang Asep ayeuna teh di mana?" pokna, bangun nu rada asa-asa keneh.
"Saprak Isah nikah ge Kang Asep mah terus ngumbara ka Bandung."
Manehna ngarenghap. Lelembutanana ngadadak kumalayang ka mangsa keur lalagasan. Inget keneh kumaha pasini jangjina jeung lalaki panyileukanana nu ayeuna aya gigireunana. Hanjakal pasini jangjina teh teu ngajadi alatan dirina direremokeun ku indung bapana ka lalaki anak jugala. Alatan kabongroy ku dunya, indung bapana tega megatkeun duriat nu jadi anakna. Teu bisa pajar kumaha, manehna kapaksa nurut kana kahayang nu jadi kolotna.
"Putra?" ceuk Asep, bari neuteup budak na aisan.
"Muhun!" tembalna laun, kawas samar polah.
"Bangun teu damang?"
"Numawi..., rada panas...," pokna, bari nyagap tarang budakna.
"Euh..., naha atuh angkat teh bet nyalira, ari tuang raka ka mana?"
"Eu... manawi..., maksad teh nuju dines ka luar kota...." Tembalna, ngabohong. Luk tungkul. Panonna neuteup budakna nu pias, dirina beuki samar polah.
"Euh..., tos sabaraha hiji bati teh?"
"Nembe ge hiji...."
"Har... geuning ancin...." ceuk Asep bari seuri.
Isah ngan ukur seuri, seuri maur. Aya niat rek wakca balaka, naon nu keur karandapan ku dirina, susuganan ari budal mah kanyeri kapeurihna bisa rada ngurangan. Tapi eta niat teh teu bisa kedal. Letahna asa beurat. Beurat ku itu ku ieu. Luk tungkul, jiga nu nyumputkeun jerit atina. Nyumputkeun ulat alum nu pinuh ku ngungun wuyung. Najan enya dirina geus ditundung, dirina masih keneh sah pamajikan lalaki nu ngarana Dudung. Hade goreng ge salaki, dirina kudu tetep gumusti, kudu tetep pengkuh sumujud, kudu tetep ngajaga kahormatan nu jadi salaki.
Enya, naon mangpaatna rusiah rumah tanggana diucah-aceh. Najan enya, lalaki nu aya gigireun dirina kungsi mikanyaah jeung dipikanyaah, tetep we ayeuna mah geus lain-lainna deu. Dina dibejakeunana ge boa matak seuri ngera-ngera. Najan enya lain kahayangna, lalaki nu aya gigireunana teh kungsi dinyenyeri, boa kanyerina teh manjang alatan terus nyayang.
"Ku naon, bet sapertos nu teu damang Isah mah?"
"Eu..., numawi rada rieut..."
"Euh..., biasana, upami putra teu damang, ibuna ge sok ngiring teu damang...."
Deui-deui manehna ngarenghap, beuki alum, beuki nguyung. Deudeuh anaking..., batinna beuki ngageuri. Ku naon atuh bapa hidep teh bet ngumbar napsu... Gusti... horeng, Kang Dudung teh mung saukur meredih amisna asih jisim abdi. Ikrar mangsa dirapalan teh ngan saukur lalambe. Duh Gusti... mugi Anjeun masihan kakiatan ka jisim abdi..., mugi Kang Dudung sing enggal sadar tina laku lampahna.... Lalaunan leungeunna ngusap deui cimatana bari terus ngusapan tarang anakna nu nyebret panas.
"Eu.... Ku naon bet nangis?"
"Eu... ieu manawi, teu kiat ku rieut...," tembalna laun bari terus mencetan taarna.
"Euh..., Pir!" ceuk Asep bari ngageroan ki Supir.
"Aya naon, manawi?" tembal Ki Supir bari angger neuteup ka hareup.
"Daek teu nganteurkeun ka Lembur Cisompet..., aeh di Cisompet keneh ibu rama Isah teh?"
"Eu..., sawios atuh Kang!"
"Hih ari Isah, ti Cibadak ka Cisompet teh tebih, kana ojeg mah kuriak ragrag, hawatos ka putra..." ceuk Asep, daria pisan. "Ke sabaraha Pir?"
"Pasihan we atuh dua puluh lima mah...!"
"Enya, asal nepi ka hareupeun imah we...!"
"Ih atuh kantenan we, Pa...!" tembal Ki Supir bari seuri.
Isah ngarenghap. Reup peureum. Lelembutanana kumalayang ka mangsa bihari, ngadon nyukcruk lalakon nu geus lawas, ngadongkang jirim asih nu teu ngabukti. Inget keneh basa dirina wakca balaka alatan indung bapana ngareremokeun ka lalaki anak nu jugala, nu ayeuna keur kapengpeongan ku awewe urang Cihonje, nepi ka luas nolas nundung dirina.
"Kumaha atuh Kang?" pokna dareuda.
"Muhun, kedah kumaha deui atuh..." tembal Asep rada ngageter. "Kasebatna ge sepuh, hade goreng ge sepuh, moal aya sepuh nyilakakeun putrana. Matak kitu ge panginten tos katoong bagja dunya aheratna upami Isah ngajodo sareng pameget pilihanana... Leres, rupina parantos katoong, upami Isah ngajodo ka Kang Asep moal nyandak bagja ka sadayana...."
Luk manehna tungkul. Naon nu dikedalkeun ku Asep bieu, bet kawas nu ngajejeleh dirina, Kawas nu ngajejeleh indung bapana. Enya, ku naon atuh indung bapana teh bet pidunya pisan. Sagala rupana teu weleh diukur ku baranyayna dunya.
Seuneu asih nu kungsi ditiupan nepi ka hurung, bet ngadadak kakalicesan katebak ku heabna dunya. Nu disawang asih teh baris langgeng dina ati, behna mah ngan saukur ngalalar bari ninggalkeun panineungan. Lamunan bagja teh ngan saukur implengan, alatan kandeg, kasapih ku kahayang nu jadi indung bapana. Asih wening nu diimpleng bisa ngadalitkeun dua jirim pikeun ngambah sagara rumah tangga bari dibarengan ku jangji sapapait samamanis teh, antukna bolay alatan dirina kapaksa kudu cidra subaya, cidra alatan kapaksa nurut ka nu jadi indung bapana.
Pruk jeung Dudung, lalaki pilihan indung bapana. Sataun dua taun mah ngawayahnakeun maneh, najan taya tresna, tapi ku dilalanyahan, teu burung aya rasa nyaah. Komo sanggeus salakina nempokeun kasabaranana mah. Rasa cua saeutik-saeutik kalindih ku rasa welas, nu antukna ngeclakeun rasa nyaah. Kembang-kembang asih, ngajadi buah nu mawa nyaah, najan teu meuhpeuy, tapi saeutik-saeutik geus bisa nitis galih sanubarina.
Lalakon rumah tanggana geus mimiti nyaynyayan, nyaangan jalan kahirupan jeung nu jadi salaki pangreremo indung bapana. Mapay-mapay asih bari mipir-mipir ngeumbing tali wanci, ngotektak kanyaah bari mapay muntang tambang mangsa, teu burung tumuwuh dina raga nu sadrah sumerah bari dibarengan ku sumungkem masrahkeun diri. Dua jirim mimiti ngahiji, gumulung nu antukna ngagelarkeun turunan, dina wujud jimat pangangreud imah-imahna.
Hanjakal, sanggeus turunan gelar ngaramekeun rumah tanggana, kaasih nu dibarengan ku kanyaah, nu hese meunang hese beleke naratas, ayeuna peunggas alatan tangkayan nu geus jadi nyawana, kagembang ku kembang dodoja, bari ninggalkeun pisin gede nu pinuh ku liwung wuyung marengan ati nu ngageuri.
"Sah...!"
Gebeg.
"Tos dugi...!"
"Euh..." pokna bari ngalieuk ka palebah imah indung bapana. Bari menerkeun aisan anakna, manehna cengkat nuturkeun Asep nu geus turun tiheula.
"Euh... Cobi eta tasna ku Akang..." ceuk Asep.
"Lah, sawios... da teu abot..." ceuk Isah bari ngalengkahkeun sukuna. "Aeh, leres, calik heula, Kang!"
"Euh..., lah sawios..."
"Calik heula, cai-cai heula..., piraku teh bilih..."
"Bilih Abah sareng Embu bendu...?"
Asep unggeuk bari seuri.
"Moal, moal bendu..." tembal Isah bari imut nyumputkeun kanalangsana. "Aeh, na bet janten ngobrol di sisi jalan, calik heula, Kang, moal-moal bendu Abah sareng Embu mah..."
Isah ngarenghap bari ngalengkahkeun sukuna dituturkeun ku Asep.
***
"Nuhun Jang Asep, parantos kersa ngajajapkeun pun anak...." ceuk Bah Anin, daria pisan.
"Euh..., sanes ngahaja jajap, mung kaleresan we tepang dina mobil, katingal bet sapertos nu teu damang." tembal Asep.
"Sanes sapertos deui, da memang leres nuju udur Isah teh, gering lahir gering batin."
"Maksad Abah?" ceuk Asep, bari kerung.
"Lah, nyaeta atuh, Abah nu salah mah.... Tadina mah hayang nempo nu jadi anak bagja, ari heg bet kalah dinyenyeri...."
"Eu..., ke bet janten teu ngartos abdi mah." tembal Asep, beuki kerung.
"Kieu saleresna mah, Jang, Abah rumasa salah, salah pisan, ngareremokeun nu jadi anak, satadina mah hayang nempo nu jadi anak pinanggih bagja, ari heg bet pinanggih sangsara, lahir sangsara batin..." ceuk Bah Anin, bari ngarenghap panjang.
"Maksad Abah?" Asep beuki kerung.
"Horeng, bagja teh lain ku dunya barana...." ceuk Bah Anin, bari ngarenghap panjang. "Aeh, ari bojo Jang Asep urang mana?"
"Bojo?" tembal Asep bari seuri.
"Har na kalah gumujeng..."
"Numawi Bah, abdi mah teu pajeng, saprak Isah nikah ge abdi mah teras ngumbara ka Bandung, eta ge aya ari kahoyong mah, maksad teh kahoyong rarabi, namung nyaeta atuh, ginggiapeun keneh..."
"Ginggiapeun kumaha ari Jang Asep?"
"Numawi sok sieun dinyenyeri deui...."
"Eum ah, ari tos nyindiran teh." tembal Bah Anin, seuri maur.
"Sanes nyindiran, abdi mah nyarios saleresna," tembal Asep, daria pisan. "Aeh, leres, kumaha nu saleresna rumah tangga Isah teh, Bah?"
"Lah, numawi Jang, Abah teh keuna kana paribasa, moro julang ngaleupaskeun peusing... Abah asa dosa ka Jang Asep teh, megatkeun duriat nu jadi anak, ngudag-ngudag dunya, ari geus laksana bet kalah nu jadi anak sangsara...."
"Maksad Abah?"
"Nyaeta salakina Isah teh nyolowedor, nyeleweng ka nu sanes."
"Euh...."
"Bieu ge diguliksek, cenah ditundung...."
"Ditundung?" tembal Asep, bangun nu reuwas.
Bah Anin unggeuk.
"Na da ka abdi mah nyariosna carogena teh nuju dines ka luar kota."
"Lah, nyaeta atuh, bieu ge mun teu dipaksa wakca mah nutupan we kana kasalahan nu jadi salakina. Lah nyaeta atuh, dosa Abah teh." ceuk Bah Anin ,bari ngarenghap panjang, kawas nu ngaleupaskeun bangbaluhna.
"Masya Alloah...,"
"Nu matak, abah mah geus gilig, sina diserahkeun we anak Abah teh, hade goreng ge anak Abah, ari dikakaya mah Abah teh teu suka...."
"Bawiraos pangemut abdi mah, Bah, sateuacan nyandak kaputusan kitu, langkung sae geuing heula nu janten carogena teh, mamanawian tiasa keneh salamet rumah tanggana."
"Ari Jang Asep, digeuing mah kurang kumaha, tapi nyaeta atuh... nu kapengpeongan ku awewe tea, sok noyod."
"Euh..."
"Nu matak, hampura Abah jeung Embu, rumasa Abah dosa, geus megatkeun duriat Jang Asep."
"Ari Abah, sawangsulna abdi, ulah nya kirang-kirang ngahapunten..."
Bah Anin ngarenghap.
Jang Asep ngarenghap. Teu nyangka mun urut bebenena bakal nandang tunggara. Dibabade bakal meunang bagja bet kalah meunang sangsara. Dibabade bakal senang bari ngahenang ngahening, behna mah lalaki pilihan indung bapana aya nu maling.
Horeng hirup teh teu beda ti ngudag-ngudag kalangkang heulang, lir ngimpi nu teu ngabukti. Neang bagja alatan dunya barana, nu kapanggih ngan saukur wewengkon poek mongkleng alatan manusa babari katambias kana jalan nu sasar.
Cara salaki urut bebenena, nu sakuduna jadi pananggeuhan tangtung kujur, bet poho kana kujur. Poho kana purwadaksina, poho kumaha wiwitannana. Dunya barana nu jadi pananggeuhanana, bet kalah mawa kana jalan nu sasar.
Horeng dunya barana mah mun teu bisa mawa jeung ngamangpaatkeunana, ngan saukur lambang kaadigungan manusa, nu bisa mawa kana kasarakahan, antukna lengkahna katambias, linglung teu puguh juntrung.
Asep ngarenghap panjang. Panonna neuteup Bah Anin. Deui-deui Asep ngarenghap. Ras ka Isah, hatena ngahelas. Teu nyangka mun urut bebenena, nu ceuk manehna geulis luar jerona, geulis lahir batinna, bet kudu nandang kanyeri ti lalaki nu leumpeuh yuni.
Gusti..., mugi Anjeun masihan kakiatan..., gerentes Asep bari ngarenghap panjang.
***


c: text/html

text:
Riyadh
- Pikeun kagunaan séjén tina Riyadh, tempo Riyadh (disambiguasi).
Riyadh (Basa Arab: الرياض dialihaksarakeun Ar Riyāḍ dilapalkeun [ʔɑrːiˈjɑːdˤ]) nyaéta ibu kota jeung kota panggedéna di Saudi Arabia. Riyadh ogé nyaéta ibu kota ti Propinsi Riyadh, sarta kaasup kana wewengkon baheula Najd jeung Al-Yamama. Kota ieu aya di bagian tengah Semenanjung Arab dina hiji plato nu gedé, sarta miboga populasi kira-kira 5.254.560 jiwa. Kota ieu dibagi kana 15 distrik kota (~kacamatan), di handapeun Kotamadya Riyadh nu diluluguan ku Walikota Riyadh, sarta Otoritas Pamekaran Riyadh, nu diluluguan ku Gubernur Propinsi Riyadh. Riyadh miboga universitas putri nu panggedéna sadunya, Universitas Putri Nora binti Abdurrahman.[1].
Daptar eusi
Angkutan[édit | édit sumber]
Bandar Udara[édit | édit sumber]
Bandar Udara Internasional Raja Khalid (IATA: RUH), mangrupa bandar udara utama Riyadh, aya kirang langkung 35 kilométer kaléreun puseur kota.
Jalan[édit | édit sumber]
Riyadh miboga sistem jalan modéren. Jalan Lingkar Wétan ngahubungkeun bagian kidul jeung kalér Riyadh, samentawis Jalan Lingkar Kalér ngahubungkeun bagian wétan jeung kulon. Jalan Raja Fahd ngaliwatan puseur kota ti kalér ka kidul, sajajar jeung Jalan Lingkar Wétan. Jalan Makkah, ngaliwatan puseur kota ti wétan ka kulon.
Karéta[édit | édit sumber]
Badan Karéta Api Saudi Arabia ngoperasikeun 2 rupa jalur nu béda pikeun karéta panumpang jeung karéta barang antara Riyadh jeung Dammam liwat Hofuf, jeung Haradh.
Angkutan umum[édit | édit sumber]
PT Saudi Arabian Public Transport (SAPTCO), jaringan beus nasional, ngoperasikeun angkutan panumpang ka sababaraha kota jeung nagara tatangga.
Hiji rancangan jaringan métro kalawan 6 jalur enggeus disatujuan.[2]
Tingali ogé[édit | édit sumber]
Catetan jeung rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ MILLER, DAVID. "Saudi Arabia opens world's largest women's university". Diakses pada 17 Januari 2012.
- ↑ "Four consortia prequalify for Riyadh metro contract", Railway Gazette International, 3 August 2012.
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
Tingali ogé Riyadh di Wikivoyage
- Arriyadh.com, loka resmi. Warta, sajarah, poto
- Riyadh Map, peta resmi Riyadh (Basa Arab)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Carita Pantung Ngahiangna Pajajaran Pun, sapun kula jurungkeun Mukakeun turub mandepun Nyampeur nu dihandeuleumkeun Teundeun poho
nu baréto Nu mangkuk di saung butut Ukireun dina lalangit Tataheun di jero iga! UGA WANGSIT SILIWANGI Saur Prabu Siliwangi ka balad Pajajaran anu milu mundur dina sateuacana ngahiang: Lalakon urang ngan nepi ka poé ieu, najan dia kabéhan ka ngaing pada satia! Tapi ngaing henteu meunang mawa dia pipilueun, ngilu hirup jadi balangsak, ngilu rudin bari lapar. Dia mudu marilih, pikeun hirup ka hareupna, supaya engké jagana, jembar senang sugih mukti, bisa ngadegkeun deui Pajajaran! Lain Pajajaran nu kiwari, tapi Pajajaran anu anyar, nu ngadegna digeuingkeun ku obah jaman! Pilih! ngaing moal ngahalang-halang. Sabab pikeun ngaing, hanteu pantes jadi Raja, anu somah sakabéhna, lapar baé jeung balangsak. Daréngékeun! Nu dék tetep ngilu jeung ngaing, geura misah ka beulah kidul! Anu hayang balik deui ka dayeuh nu ditinggalkeun, geura misah ka beulah kalér! Anu dék kumawula ka nu keur jaya, geura misah ka beulah wétan! Anu moal milu ka saha-saha, geura misah ka beulah kulon! Daréngékeun! Dia nu di beulah wétan, masing nyaraho: Kajayaan milu jeung dia! Nya turunan dia nu engkéna bakal maréntah ka dulur jeung ka batur. Tapi masing nyaraho, arinyana bakal kamalinaan. Engkéna bakal aya babalesna. Jig geura narindak! Dia nu di beulah kulon! Papay ku dia lacak Ki Santang! Sabab engkéna, turunan dia jadi panggeuing ka dulur jeung ka batur. Ka batur urut salembur, ka dulur anu nyorang saayunan ka sakabéh nu rancagé di haténa. Engké jaga, mun tengah peuting, ti gunung Halimun kadéngé sora tutunggulan, tah éta tandana; saturunan dia disambat ku nu dék kawin di Lebak Cawéné. Ulah sina talangké, sabab talaga bakal bedah! Jig geura narindak! Tapi ulah ngalieuk ka tukang! Dia nu marisah ka beulah kalér, daréngékeun! Dayeuh ku dia moal kasampak. Nu ka sampak ngan ukur tegal baladaheun. Turunan dia, lolobana bakal jadi somah. Mun aya nu jadi pangkat, tapi moal boga kakawasaan. Arinyana engké jaga, bakal ka seundeuhan batur. Loba batur ti nu anggang, tapi batur anu nyusahkeun. Sing waspada! Sakabéh turunan dia ku ngaing bakal dilanglang. Tapi, ngan di waktu anu perelu. Ngaing bakal datang deui, nulungan nu barutuh, mantuan anu sarusah, tapi ngan nu hadé laku-lampahna. Mun
ngaing datang moal kadeuleu; mun ngaing nyarita moal kadéngé. Mémang ngaing bakal datang. Tapi ngan ka nu rancagé haténa, ka nu weruh di semu anu saéstu, anu ngarti kana wangi anu sajati jeung nu surti lantip pikirna, nu hadé laku lampahna. Mun ngaing datang; teu ngarupa teu nyawara, tapi méré céré ku wawangi. Ti mimiti poé ieu, Pajajaran leungit ti alam hirup. Leungit dayeuhna, leungit nagarana. Pajajaran moal ninggalkeun tapak, jaba ti ngaran pikeun nu mapay. Sabab bukti anu kari, bakal réa nu malungkir! Tapi engké jaga bakal aya nu nyoba-nyoba, supaya anu laleungit kapanggih deui. Nya bisa, ngan mapayna kudu maké amparan. Tapi anu marapayna loba nu arieu-aing pang pinterna. Mudu arédan heula. Engké bakal réa nu kapanggih, sabagian-sabagian. Sabab kaburu dilarang ku nu disebut Raja Panyelang! Aya nu wani ngoréhan terus terus, teu ngahiding ka panglarang; ngoréhan bari ngalawan, ngalawan sabari seuri. Nyaéta budak angon; imahna di birit leuwi, pantona batu satangtungeun, kahieuman ku handeuleum, karimbunan ku hanjuang. Ari ngangonna? Lain kebo lain embé, lain méong lain banténg, tapi kalakay jeung tutunggul. Inyana jongjon ngorehan, ngumpulkeun anu kapanggih. Sabagian disumputkeun, sabab acan wayah ngalalakonkeun. Engke mun geus wayah jeung mangsana, baris loba nu kabuka jeung raréang ménta dilalakonkeun. Tapi, mudu ngalaman loba lalakon, anggeus nyorang: undur jaman datang jaman, saban jaman mawa lalakon. Lilana saban jaman, sarua jeung waktuna nyukma, ngusumah jeung nitis, laju nitis dipinda sukma. Daréngékeun! Nu kiwari ngamusuhan urang, jaradi rajana ngan bakal nepi mangsa: tanah bugel sisi Cibantaeun dijieun kandang kebo dongkol. Tah di dinya, sanagara bakal jadi sampalan, sampalan kebo barulé, nu diangon ku jalma jangkung nu tutunjuk di alun-alun. Ti harita, raja-raja dibelenggu. Kebo bulé nyekel bubuntut, turunan urang narik waluku, ngan narikna henteu karasa, sabab murah jaman seubeuh hakan. Ti dinya, waluku ditumpakan kunyuk; laju turunan urang aya nu lilir, tapi lilirna cara nu kara hudang tina ngimpi. Ti nu laleungit, tambah loba nu manggihna. Tapi loba nu pahili, aya kabawa nu lain mudu diala! Turunan urang loba nu hanteu engeuh, yén jaman ganti lalakon ! Ti dinya gehger sanagara. Panto nutup di buburak ku nu ngaranteur pamuka jalan; tapi jalan nu pasingsal! Nu tutunjuk nyumput jauh; alun-alun jadi suwung, kebo bulé kalalabur; laju sampalan nu diranjah monyét! Turunan urang ngareunah seuri, tapi seuri teu anggeus, sabab kaburu: warung béak ku monyét, sawah béak ku monyét, leuit béak ku monyét, kebon béak ku monyét, sawah béak ku monyét, cawéné rareuneuh ku monyét. Sagala-gala diranjah ku monyét. Turunan urang sieun ku nu niru-niru monyét. Panarat dicekel ku monyet bari diuk dina bubuntut. Walukuna ditarik ku turunan urang keneh. Loba nu paraeh kalaparan. ti dinya, turunan urang ngarep-ngarep pelak jagong, sabari nyanyahoanan maresék caturangga. Hanteu arengeuh, yén jaman geus ganti deui lalakon. Laju hawar-hawar, ti tungtung sagara kalér ngaguruh ngagulugur, galudra megarkeun endog.
Génjlong saamparan jagat! Ari di urang ? Ramé ku nu mangpring. Pangpring sabuluh-buluh gading. Monyét ngumpul ting rumpuyuk. Laju ngamuk turunan urang; ngamukna teu jeung aturan. loba nu paraéh teu boga dosa. Puguh musuh, dijieun batur; puguh batur disebut musuh. Ngadak-ngadak loba nu pangkat nu maréntah cara nu édan, nu bingung tambah baringung; barudak satepak jaradi bapa. nu ngaramuk tambah rosa; ngamukna teu ngilik bulu. Nu barodas dibuburak, nu harideung disieuh-sieuh. Mani sahéng buana urang, sabab nu ngaramuk, henteu beda tina tawon, dipaléngpéng keuna sayangna. Sanusa dijieun jagal. Tapi, kaburu aya nu nyapih; nu nyapihna urang sabrang. Laju ngadeg deui raja, asalna jalma biasa. Tapi mémang titisan raja. Titisan raja baheula jeung biangna hiji putri pulo Dewata. da puguh titisan raja; raja anyar hésé apes ku rogahala! Ti harita, ganti deui jaman. Ganti jaman ganti lakon! Iraha? Hanteu lila, anggeus témbong bulan ti beurang, disusul kaliwatan ku béntang caang ngagenclang. Di urut nagara urang, ngadeg deui karajaan. Karajaan di jeroeun karajaan jeung rajana lain teureuh Pajajaran. Laju aya deui raja, tapi raja, raja buta nu ngadegkeun lawang teu beunang dibuka, nangtungkeun panto teu beunang ditutup; nyieun pancuran di tengah jalan, miara heulang dina caringin, da raja buta! Lain buta duruwiksa, tapi buta henteu neuleu, buaya eujeung ajag, ucing garong eujeung monyét ngarowotan somah nu susah. Sakalina aya nu wani ngageuing; nu diporog mah lain satona, tapi jelema anu ngélingan. Mingkin hareup mingkin hareup, loba buta nu baruta, naritah deui nyembah berhala. Laju bubuntut salah nu ngatur, panarat pabeulit dina cacadan; da nu ngawalukuna lain jalma tukang tani. Nya karuhan: taraté hépé sawaréh, kembang kapas hapa buahna; buah paré loba nu teu asup kana aseupan............................. Da bonganan, nu ngebonna tukang barohong; nu tanina ngan wungkul jangji; nu palinter loba teuing, ngan pinterna kabalinger. Ti dinya datang budak janggotan. Datangna sajamang hideung bari nyorén kanéron butut, ngageuingkeun nu keur sasar, ngélingan nu keur paroho. Tapi henteu diwararo! Da pinterna kabalinger, hayang meunang sorangan. Arinyana teu areungeuh, langit anggeus semu beureum, haseup ngebul tina pirunan. Boro-boro dék ngawaro, malah budak nu janggotan, ku arinyana ditéwak diasupkeun ka pangbérokan. Laju arinyana ngawut-ngawut dapur batur, majarkeun néangan musuh; padahal arinyana nyiar-nyiar pimusuheun. Sing waspada! Sabab engké arinyana, bakal nyaram Pajajaran didongéngkeun. Sabab sarieuneun kanyahoan, saenyana arinyana anu jadi gara-gara sagala jadi dangdarat. Buta-buta nu baruta; mingkin hareup mingkin bedegong, ngaleuwihan kebo bulé. Arinyana teu nyaraho, jaman manusa dikawasaan ku sato! Jayana buta-buta, hanteu pati lila; tapi, bongan kacarida teuing nyangsara ka somah anu pada ngarep-ngarep caringin reuntas di alun-alun. Buta bakal jaradi wadal, wadal pamolahna sorangan. Iraha mangsana? Engké, mun geus témbong budak angon! Ti dinya loba nu ribut, ti
dapur laju salembur, ti lembur jadi sanagara! Nu barodo jaradi gélo marantuan nu garelut, dikokolotan ku budak buncireung! Matakna garelut? Marebutkeun warisan. Nu hawek hayang loba; nu boga hak marénta bagianana. Ngan nu aréling caricing. Arinyana mah ngalalajoan. Tapi kabarérang. Nu garelut laju rareureuh; laju kakara arengeuh; kabéh gé taya nu meunang bagian. Sabab warisan sakabéh béak, béakna ku nu nyarekel gadéan. Buta-buta laju nyarusup, nu garelut jadi kareueung, sarieuneun ditempuhkeun leungitna nagara. Laju naréangan budak angon, nu saungna di birit leuwi nu pantona batu satangtung, nu dihateup ku handeuleum ditihangan ku hanjuang. Naréanganana budak tumbal. sejana dék marénta tumbal. Tapi, budak angon enggeus euweuh, geus narindak babarengan jeung budak anu janggotan; geus mariang pindah ngababakan, parindah ka Lebak Cawéné! Nu kasampak ngan kari gagak, keur ngelak dina tutunggul. Daréngékeun! Jaman bakal ganti deui. tapi engké, lamun Gunung Gedé anggeus bitu, disusul ku tujuh gunung. Génjlong deui sajajagat. Urang Sunda disarambat; urang Sunda ngahampura. Hadé deui sakabéhanana. Sanagara sahiji deui. Nusa Jaya, jaya deui; sabab ngadeg ratu adil; ratu adil nu sajati. Tapi ratu saha? Ti mana asalna éta ratu? Engké ogé dia nyaraho. Ayeuna mah, siar ku dia éta budak angon! Jig geura narindak! Tapi, ulah ngalieuk ka tukang!
"PANGAPUNGAN" Sangkakala Padjadjaran
Watu gilang Padjadjaran Watu gilang sang Niskala baheula Baheula sabale gandrung, sa Sunda sa Siliwangi Gemah ripah kerta mukti....Raden Naha atuh kiwari geuningan sagala gati.....deuh Bongana pahiri-hiri, Parebut dipayung tangtung Pagirang-girang tampian, Calik girang gede ajang Naha alok henteu nyaho, Somah nu lara balangsak Geuning duh kaniaya Nya urang papantunan, kumelendang jeung kalangkang Baheula sa Padjadjaran, sa Prabu, sa Balegandrung Nu gandrung ka Sunda tandang....duh Urang mindeng jejemplangan, Ngajemplang jemplingkeun diri....Raden Ulah rek kabareurangan si Pelung ngalingkung lembur, hudang urang rarancagan Rancag batan kuda lumpat, tarikna ku dedegungan Kebat ka Bale Rancage, hayu di ditu gebur gumebyar. Reungeukeun tuh sangkakala, Sangkakala Padjadjaran tangara Mangsa mapag jaman anyar, Mangsana ki Sunda Tandang Rempug jukung sauyunan....duh Tembongkeun ajen wewesen, Satria nu Pinandita....Raden Teuas peureup lemes usap, Pageuh keupeul lega awur Silih asah silih asih, Bari adil paramarta
Sinatria pilih tanding, Raden tedak Pasundan
NasH Bujangga Manik Anu nulis naskah buhun ieu téh nyaéta Prabu Jaya Pakuan, bisa ditempo dina rumpaka ka 14. Pangeran Jaya Pakuan boga landihan Bujangga Manik, anu bisa kapanggih munggaran dina
rumpaka ka 456. Dina rumpaka 15-20 dicaritakeun yén anjeunna baris ninggalkeun ambuna pikeun ngumbara ka arah wétan. Anjeunna pohara taliti dina nyaritakeun lalampahanana. Bujangga Manik mitembeyan lalampahan kahijina ngaliwatan wewengkon Puncak. Waktu Bujangga Manik leumpang nanjak ka wewengkon Puncak, anjeuna reureuh heula, diuk, ngipasan awak sarta nempokeun kaéndahan alam hususna Gunung Gedé anu dina rumpaka ka 59 nepi ka 64, disebut ku anjeunna sabagé titik pangluhurna nu aya di dayeuh Pakuan (ibukota Karajaan Sunda). Ti Puncak, anjeunna neruskeun lalampahan nepi ka meuntas Cipamali (ayeuna mindeng disebut Kali Brebes ) pikeun asup ka wewengkon Jawa. Di wewengkon Jawa anjeunna mapay-mapay patempatan anu kawengku ku Majapait. Patempatan anu kawengku ku karajaan Demak (alas Demak) ogé kaliwatan. Sadatang di Pamalang, Bujangga Manik nineung ka ambuna (rumpaka 89) sarta buleud haté pikeun balik. Tapi dina mangsa ieu, anjeunna leuwih milih jalan laut nyaéta naék kapal anu datang ti Malaka. Kasultanan Malaka mimiti pertengahan abad ke-15 nepi ka ditalukkeunna ku Portugis ngawasa perdagangan di laut. Miangna kapal ti darmaga digambarkeun kawas upacara pésta (rumpaka 96-120): bedil ditémbakkeun tujuh kali, pakakas musik ditabeuh, sawatara lagu ditembangkeun kalayan tarik ku awak kapal; bahan-bahan anu nyusun kapal ogé diwincik ku Bujangga Manik; aya awi gombong jeung awi nyowana. Bahan tina hoé ogé aya rupa-rupa, hoé muka, hoé omas jeung hoé walatung. Tihang kapal dijieun tina kai laka. Bujangga Manik ogé helok ningali awak kapal anu asalna ti réa sélér. Lalampahan ti Pamalang ka Sunda Kalapa, palabuhan Karajaan Sunda, dilayaran sajero waktu satengah bulan. (rumpaka 121), anu méré gambaran yén kapal anu ditumpakan téh nyimpang ka sababaraha patempatan nu aya diantara Pamalang jeung Kalapa. Tina palayaran kasebut, Bujangga Manik nyieun ngaran landihan séjénna nyaéta Ameng Layaran. Ti Sunda Kalapa, Bujangga Manik ngaliwatan Pabéyaan sarta neruskeun lalampahan ka karaton di Pakuan, di bagian kidul dayeuh Bogor kiwari (Noorduyn 1982:419). Bujangga Manik asup ka Pakancilan (rumpaka 145), terus asup ka balé réncéng (paviliun) anu diréka-réka (didekorasi) sarta tuluy diuk di dinya. Bujanga Manik nempo ambuna keur ninun (cara ninunna dijelaskeun dina rumpaka 160-164). Ambuna kagét jeung bungah nempo anakna mulang. Anjeunna geuragiru ninggalkeun pagawéan ninunna sarta asup ka imah nyingkabkeun sawatara kasang carita (hordéng) nu aya rarawisanna, sarta unggah kana ranjang. Ambuna Bujangga Manik nyiapkeun pangbagéa ka anakna, nyokot sabaki seupaheun, mérésan rambut, sarta maké kaén mahal. Anjeunna terus turun tina ranjang, kaluar ti imah, nuju ka balé réncéng sarta ngabagéakeun anakna. Bujangga Manik nampa seupaheun anu disuguhkeun ku ambuna. Dina bagian saterusna, dicaritakeun ngeunaan putri Ajung Larang Sakéan Kilat Bancana. Emban
Jompong Larang ninggalkeun kadaton, meuntasan Cipakancilan sarta datang ka karaton Bujangga Manik. Di karaton kasebut Jompong Larang paamprok jeung Bujangga Manik. Jompong Larang kataji pisan ku Bujangga Manik (rumpaka 267-273). Samulangna ka kadaton, Jompong Larang manggihan putri Ajung Larang anu pareng keur riweuh ninun. Sang putri ngabogaan ebun Cina beunang ngimpor ti mancanagara (rumpaka 284290), nempo Jompong Larang anu geura-giru, naék ka manggung sarta saterusna diuk di gigireun sang putri. Putri nanyakeun talatah naon anu dibawana; Jompong Larang ngomong yén manéhna nempo lalaki anu pohara kasép, sabanding pikeun putri Ajung Larang. Manéhna nyaritakeun yén Ameng Layaran leuwih kasép batan Banyak Catra atawa Silih Wangi, atawa ponakan sang putri (rumpaka 321), atawa saha waé. Leuwih ti éta, lalaki éta singer nyieun karya sastra dina daun nipah sarta bisa basa Jawa (rumpaka 327). Putri Ajung Larang langsung ngarasa kapentang asmara. Anjeunna saterusna ngeureunkeun pagawéan ninunna sarta asup ka imah nyiapkeun hadiah pikeun Bujangga Manik ti mimiti seupaheun jeung perhiasan sarta barang nu éndah lianna kalayan ati-ati. Putri ogé ngahadiahkeun rupa-rupa parfum ti mancanagara anu pohara mahalna, baju katut keris anu éndah. Ambuna Bujangga Manik ngadesek anakna pikeun nampa hadiah ti putri Ajung Larang, saterusna ngagambarkeun kageulisan putri sarta pujian séjénna. Ambuna Bujangga Manik ogé nyarita yén putri bakal sumerah diri ka Bujangga Manik. Saterusna anjeunna ngedalkeun kecapkecap anu henteu kungsi ditepikeun ku putri Ajung Larang “Kuring baris sumerah diri. Kuring baris nyamber kawas heulang, ngerekeb kawas maung, ménta ditarima jadi kikindeuwan” (rumpaka 530-534). Ameng Layaran reuwas ngadéngé uucapan ambuna sarta nyebutkeun yén éta téh ucapan larangan (carek larangan) sarta buleud haté pikeun nampik hadiah kasebut (rumpaka 548-650). Manéhna ménta ambuna marengan Jompong Larang pikeun mulangkeun hadiah kasebut sarta ngupahan ka putri Ajung Larang. Manéhna leuwih resep hirup nyorangan sarta ngajaga ajaran anu katarima salila lalampahanana ka Jawa, di hiji pasantrén di lamping Gunung Merbabu (anu ku manéhna disebut Gunung Damalung sarta Pamrihan). Pikeun éta pisan Bujangga Manik kapaksa kudu ninggalkeun deui ambuna. (jajar 649-650). Bujangga Manik nyokot kantong anu eusina buku gedé (apus ageung) sarta siksaguru, ogé iteuk hoé sarta pecut. Manéhna saterusna ngomong yén baris indit deui ka wétan, ka tungtung wétan pulo Jawa pikeun néangan patempatan pikeun jaga manéhna dikuburkan, pikeun néangan “laut pikeun palid, hiji tempat pikeun pupusna, hiji tempat pikeun ngagolérkeun awakna” (663-666).


text:
Friday, September 22, 2006
Thursday, September 21, 2006
Basa Sunda Doel Sumbang
pameget mah cararunih..
cunihin ge kararasep
Aturanana, lamun kecap cunihin make rarangken 'ar' di tengah anu nuduhkeun plural atawa jamak alias leuwih ti hiji, kuduna teh jadi carunihin, sabab lamun jadi cararunih mah tangtu kecap asalna lain cunihin, tapi cunih. Padahal sakanyaho kuring mah, dina basa Sunda euweuh kecap cunih.
buad baeud ih meni geuleuh..
Eneng mani somse, sombong sekali..
Basa 'gaul': Lu kok gitu banget sih sama gue..
Monday, September 18, 2006
Munapek
- Wasta: Anu, plus gelar aya kana sadeupana
- Pagawean: Koruptor
- Hobi: Pejabat
Thursday, September 14, 2006
Milangkala
Wednesday, September 13, 2006
Basa Sunda Feodal?
- Ka Presiden: "Jika Bapak Presiden berkenan, saya mohon ijin untuk mengundang Bapak singgah ke rumah saya."
- Ka Tukang Runtah: "Pak, nanti mampir ke rumah ya!"
- Ka Ratu: "I should have been very glad if Her Majesty would spend a little of your valuable time to reply my letter."
- Ka Tukang runtah: "Please reply my letter."
- Teu dibiasakeun ku kolotna pikeun ngagunakeun basa Sunda anu bener undak usukna. Ieu teh bakal turun tumurun ka anakna, incuna, buyutna, jst. Akibatna, muncul generasi nu 'ngarasa lieur' mun geus urusan jeung undak usuk basa.
- Mumul diajar. Najan ku kolot teu dididik sangkan bisa ngalarapkeun undak usuk basa, tapi lamun aya kahayang pikeun diajar mah pan bisa oge mulungan elmu ti nu sejen. Loba keneh urang Sunda nu ngarti tur paham sual undak usuk basa.
- Pangajaran basa Sunda di sakola waktuna kacida samporet tur disungkeret. Komo deuih lamun guru nu ngajarna teh sarua teu bisa. Ancur pisan ieu mah. Dijamin, barudak sakola teh beuki ngacapruk bas Sundana.
- Najan mindeng teu diaku, sabenerna loba urang Sunda anu ngarasa turun gengsi lamun ngobrol make basa Sunda. Bisa jadi ieu teh mangrupa akumulasi tina kahengkeran seler Sunda, nepi ka muncul sikep inferiority complex alias minder jadi urang Sunda. Kahengkeran nu dimaksud teh diantarana, urang Sunda mah mun geus 'jeneng' biasana gumede jeung aing-aingan, beda jeung seler sejen. Hiji deui, kalolobaanana, lamun urang Sunda geus beunghar, ngomongna ganti 'frekuensi' jadi basa Indonesia. Masing teu diaku ge, da kanyataanana memang kitu.
Monday, September 11, 2006
Tukang Renten
Friday, September 08, 2006
Padu Heuay!
Tuesday, September 05, 2006
Ambek Sunda
Monday, September 04, 2006
Banner Blog Urang Sunda
Tetela sanggeus dikorehan mah loba geuning urang Sunda nu nge-blog teh. Basa nu dipakena rupa-rupa, aya nu make basa Indonesia, basa Inggris, basa Sunda, malah aya oge nu direumbeuy, tiluanana dipake.
Asa reugreug nempo kitu mah. Tetela urang Sunda teh henteu tinggaleun-tinggaleun teuing, najan tacan walatra oge. Enya da memang can kabeh urang Sunda bisa akses internet. Susuganan ka hareup mah (duka iraha!) pamarentah "mampuh jeung niat" nyadiakeun sarana katut prasarana sangkan internet bisa murah, fasilitasna teu hese, tur kahontal ku sarerea.
Najan balatak blog bogana urang Sunda, tapi rada hese rek neguhna, iwal mun geus pancakaki atawa wawanohan. Naon sababna? Da euweuh cirina atuh. Tah, ku sabab kitu, ieu mah usul ka sadaya nu maca, kumaha lamun blog urang Sunda teh urang cirian make banner leutik. Keur sementara, kuring nyieun banner ukuran 120x60 pixel, bisa disimpen dina side bar, jadi moal matak hareurin.
Ieu mah sementara we, pami aya nu langkung sae mah gentos we ku nu sae, nu penting mah aya cirina. Jadi moal hese neguh, yakin, da make ciri atawa tetengger tea.
Tapi ampun paralun, ieu teh lain rek ngagung-ngagung chauvinisme atawa sumanget kadaerahan nu heureut. Maksudna ge ieu mah manjangkeun tali mimitran di antara urang Sunda nu nge-blog di Internet. Maenya ari batur meunang reueus kana sarakan, ari urang Sunda teu meunang reueus?
Saha cenah anu meunang masang banner Blog Urang Sunda teh? Ah saha we nu ngarasa urang Sunda, nu ngarasa nyaah ka ki Sunda. Rek bisa basa Sunda, rek henteu. Rek blogna ditulis dina basa Indonesia, dina basa Inggris, komo nu make basa Sunda mah, dianjurkeun pisan.
Tapi eta ge upami kamanah, pami henteu mah sawios ah. Rek tuang jinis we, dipasang dina blog nu kuring. Reueus sosoranganan? He..he..sawios ah.. Nu bade nganggo, script-na aya di handap. Kantun di copy paste, beres.
Nyanggakeun.
Script Banner Blog Urang Sunda
Sunday, September 03, 2006
Filosofi si Kabayan
Saturday, September 02, 2006
Ebook Sunda Munggaran Sa-Alam Dunya
- Mun ebook nu ngagunakeun basa Inggris jeung basa Indonesia aya di internet, kunaon ari nu ngagunakeun basa Sunda bet suwung? Pikiran kieu teh teu weleh gumulung jeroeun uteuk. Mun teu dilaksanakeun, jigana kuring terus-teruan dikukuntit ku pikiran samodel kieu. Lian ti eta, mun teu dimimitian ti ayeuna rek iraha deui atuh?
- Kuduna mah ieu nu kahiji: Penerbit buku konvensional can tangtu (pasti moal)aya nu daekeun medalkeun tulisan-tulisan kuring.
- Lian ti murah, nyieun ebook mah bisa ku sorangan, teu kudu muruhkeun, teu kudu icil duit, teu kudu kaluar modal rohaka.
- Nyieunna cukup sakali, tapi diundeurna bisa ku sarayak-rayak, rek sarebu urang, rek saratus rebu urang jst., nyieun ebookna mah cukup sasiki.
- Mun geus aya nu ngamimitian mah, sugan we engkena jadi loba ebook nu ngagunakeun basa Sunda. Ka hareupna, saha nu apal, sugan we aya penulis kawentar nu daek medalkeun karyana dina wangun ebook, komo bari jeung gratis mah, pedo! Pan urang-urang (urang Sunda) tah nu untungna..
Inferiority Complex Urang Kampung


text:
ANTARA taun 1820-an, pangwangunan jalan ka Ciherang diteruskeun, nu nalingakeunana Bupati ku anjeun. Pangeran Kornel nalingakeun pangwangunan jalan Cadas Pangeran antara tanggal 21 Nopember 1821 dugi ka 12 Maret 1822. Sabada rengse jalan anyar teh dicoba dilangkungan ku Pangeran Kornel nyarengan Gupemur Jendral Van der Capellen 22 Juli 1822. Bupati Sumedang kadua anu ageung jasana ka rayat katut pangwangunan daerah Sumedang, Pangeran Aria Suria Atmadja anu langkung mashur jujulukna Pangeran Mekah. Ditelah Pangeran Mekah, sabada Kangjeng Dalem wafat di Mekah nuju nutaskeun Rukun Islam anu kalima Munggah Haji. Pangeran Aria Suria Amaja dibabarkeun 11 Januri 1851 di Sumedang. Ari ramana Pangeran Suria Kusumah Adinata atawa jenengan anu sohorna mah Pangeran Sugih tea. ibuna mah Raden Ayu Ratnaningrat, putri Demang Somawilaga Jaksa Sumedang. Bupati anu keur murangkalihna disebat Aom Sadeli teh ngewitan sakola dina yuswa 8 taun, saterusna diajar Basa Walanda dugi ka ngolotok. Yuswa 14 taun magang bari diajar basa Inggris jeung Perancis bari henteu lali ngulik bab elmu kaagamaan, kalebet ngaos. Al Qur’anul Karim. Ti Raden Ayu Ratnaningrum Pangeran Mekah kagungan putra istri hiji-hijina anu dipaparin jenengan Raden Ayu Yogjainten anu nikah sareng Raden Rangga Wirahadisurya. Yogjainten ti Raden Rangga kagungan putra jenengan Raden Achmad Basari, pupus taun 1917. Ku kituna, Pangeran Mekah henteu kagungan rundayan langsung anu manjangkeun lalakon. Pangeran Mekah benten ti ramana anu sok disalindir Pangeran Sugih ku istri, anjeunna mah geureuhana mung hiji-hiji-na Raden Ayu Ratnaningrum terahing menak Garut.
Tapi sok sanajan kitu, ari jasa Sang pangeran kana ngawangun daerahna mah tan wilangan. Dina jamanna pangwangunan ngageder ampir taya ngasona. Nya ti harita Sumedang ngudag ajen inajen hudang dangiang teh. Ti harita oge kuduna make SULUK “Nyandang Kahayang”, da ayeuna mah ngan tinggal lajuning lakuna. Pangwangunan anu pangdiutamakeu-na, pertanian, tug tepi ka ayeuna mashur pertanian di wewengkon Sumedang teh. Aya lajuning lakuna, malah manjang. Sumedang boga tangkil, jeruk Cikoneng, taleus Ganeas, boled Cilembu, jeruk Tanjungsari, Tacan bubuahan, di Tanjungsari aya perkebunan jeruk kajeun Jepang nu bogana, Buahdua jeung Conggeang boga salak jeung sajabana…jeung sajabana. tanah anu umumna lamping gunung atawa pasir anu nangtawing. Sang Pangeran henteu seepeun akal enggoning nuyun rayatna, tanah lamping nu sakumaha nangtawingna teh heug, disengked, ditangga-tangga anu sohor disebut Terasiring tea dina elmu tatanen anu moderen mah. tepi ka ahima tanah dengdek teh bisa dibebenah jadi sawah nu ngahasilkeun pare turta kualitas parena oge sohor tepi ka kiwari. Mun geus jadi beas disebutna “Beas Sumedang”. Hasilna mucekil saban panen teh sanajan sewahna. tadah hujan, saukur dicaian ku sih piwelasna hujan. Lian ti pare, Bupati. oge cumeluk sangkan patani marelak patawija, bibinihanana didatangkeun ti Indramayu, kalapa mah binihna ti Jawa jeung Bali. Bupati oge nyadiakeun bantuan modal keur petemakan, elmuna, “. padika diajar tatanen mangrupa anu dijudulan ” Mitra Noe Tani” karya K.F Holle.
Pangeran Mekah oge dina jamanna, ngawangun irigasi di Ujung keur ngaduum cai ka pasawahan Kebon awi di Cijambu jeung ‘Gunung Simpay dilegaan, tanah anger jeung tegal eurih dibukbak dijadikeun kentang jeung sayuran. Ari peternakan, kuda, sapi jeung munding usahana leuwih ditingkatkeun deui kawilang topek jeung ahli kana peternakan di Sumedang jaman hannah, 1903 peresisna, Naib Tanjungsari, Raden Haji Muhamad Usman jeung raina, Raden Muhamad Pesta, ku Bupati dijurung ngulik elmuning peternakan kuda ka Sumba jeung Sumbawa, marulangna dipentes mawa kuda jalu pejantan (Pamacek) anu hade.
Sapi mah taun 1908 ngadatangkeun ti Madura enggon sapi anu kualitasna hade. Mun ayeuna aya Sapi Banpres (Bantuan Presiden), jaman baheula jaman Pangeran Mekah aya Sapi Banbup atawa Sapi Bantuan Bupati. Pangeran Mekah ngabagikeun sapi Benggala ka patani, naurna dicicil, jiga jaman ayeuna we. Eta kawijakan tetela geus dipetakeun ti baheula di Sumedang. Malah aya Dokter Hewan anu husus dipapancenan milu mariksa jeung nalingakeun kasehatan ingon-ingon milik patani. Pikeun ngajurung ludeung jeung mere sumanget gawe ka rayat, Bupati ngahaja sacara mayeng ngagelar lomba temak rayat, hadiahna ti Pangeran Mekah mangrupa premi-remi jeung layang pangajen anu eusina diimplik-implikan ku nasehat-nasehat mangpaat keur bekel ludeung para patani. Taun 1898 Pangeran Mekah ngagaleuh 40 hektar tanah gundul mangrupa lamping-lamping nangtawing anu saterusna disengked-sengked mun disawang ti kaanggangan jiga tangga-tangga meulitan pasir, leuwih endah sabada cia sengkedan-sengkedan geus jadi pasawahan anu hejo ngemploh. Wewengkon anu ku rayat diculjeunieun lantaran diaranggap enggon memedi; siluman siluman jeung dedemit oge der weh ku Kangjeng Mekah mah disangling jadi pasawahan anu lendo jeung produktip.
Sakola Pertanian Tanjungsari
Sang Pangeran anu henteu tiasa tibra kulem awahing ku melang ka rayat teh ngemut anu langkung panjang deui, banget palay ningkatkeun elmu pangeweruh rayatna husus dina hal tatanen. Elmu teh penting keur ningkatkeun kualitas produksi jeung jumlah produksina. Ari elmu ayana ngan di sakola. Jorojoy we kagungan emutan anu ahirna jadi kawijakan jeung putusan, ngadegkeun Sakola Pertanian di Tanjungsari lembur anu subur tur lega padataranana. Nganggo modal pribadi anu ageungna 3.000 gulden keur waragad ngadegkeun sakola nu lawas dicita-citakeunana teh. Saenyana opat taun samemehna, dina raraga nataharkeun ngadegkeun sakola pertanian di Tanjungsari, Patih Sumedang Raden Rangga Wirahadisurya dijurung angkat ka Sakola Tani (Desa Lanbauwschootjes), di Ciparay, Soreang. Kumaha kira-kirana lamun di Tanjungsari diadegkeun sakola anu sarua. Tetela Tanjungsari jadi leuwih sohor jeung kajojo sabada sakola resmi dibuka turta narima murid ti mana-mendi.
Praktek gawe murid-muridna, rupaning hasil tatanen diborong ku Kangjeng Dalem. Saluyu jeung kamekaran sakola pertanian, lokasi sakolaan anu tadina legana ngan 6 bau teh dilegaan jadi 12 bau. Sakola-sakola anu sarua, husus keur rayat nu marangkuk di pasisian tepiswiring sisi lamping diadegkeun di sakuliah Kabupaten Sumedang. Tepi ka kawajiban diajar keur munggaran, dilarapkeun di Sumedang. Jadi mun ayeuna digembar-gemborkeun Wajib Belajar, bari jeung mahal teh waragadna, saenyana anu munggaran mah dilaksanakeun di wewengkon Kabupaten Sumedang dumasar kana kawijakan Bupati Sumedang Pangeran Mekah ti taun 1915 ti kata tepi ka desa-desa.
Taun 1915 di dayeuh Sumedang geus aye Hollandsch Inlandsche School. Kantor telepun dipasang di kamar Paseban beulah kaler keur leuwih lancarna komunikasi pamarentahan. Pikeun ningkatkeun karaharjaan masarakat, Pangeran Mekah ngawangun “Bank Prijaji” faun 1901 tukangeun kantor Jaksa Sumedang. Taun 1910 malah geus boga gedong sorangan Bank Priyayi teh, ngaranna ge diganti jadi “Soemedangsche Afdeeling Bank”. Taun 1915 5 Kangjeng Mekah ngadegkeun Bank desa di tiap desa, husus we eta mah peur nulung bantu rayat di padesaan. Henteu kapameng toweksa jung palamarta, Kangjeng Mekah boh ka para priyayi boh ka rayat. Emut kana pangabaktina para Kapala Onderdistrik nu pancen gawe di lembur-lembur, Bupati ngadamel perumahan husus keur para Kapala OndercEitnk, waragadna ti pribadi Kanjeng Dalem ku anjeun. Keur rayat leutik dibangun leuit miskin anu saterusna diganti jadi Leuit Desa. Lian ti kitu, diadegkeun oge Bale pangobatan gratis keur rayat anu teu marampuh. Taun 1897 burudul daratang sarombongan rayat Indramayu nu kalaparan. Ku Kangjeng Dalem diangken dihiap-hiap malah dibere laban garapan mangrupa pasawahan di Desa Sampora Distrik Tomo. Keur jagabaya, aya Siskamling anu ronda malem saban peuting sacara bagilir. Pikeun lancarna Siskamling nya diadegkeun garduh-garduh ronda di kata tepi ka kampung jeung desa-desa, kacamatan katut kawadanan.
Dumasar kana jasa-jasana eng-goning ngawangun Sumedang boh pisik boh manusana, Kanjeng Dalem Sumedang Pangeran Aria Suria Atmaja atawa Dalem Mekah tea dileler layang pangajan, Bentang Oranyeu jeung pajeng Kuning. Taun 1891 dileler Groot Goulden Ster, Taun 1903 Bintang Officier der Orde van Oranye Nassaum terus Bintang Agung Ridder der Orde van Nederhandschge Leeuw nu ku urang Sumedang mah disebutna teh Bentang Leo. Taun 1898 dileler gelar Adipati. Taun 1906 dileler gelar :ARIA”, Taun 1910 gelar “Pangeran sareng Pajeng Gilap” (Pangheran met de vergulde Pajong). Sabada pangsiun Pangeran Mekah munggah haji ka Tanah Suci Mekah, tapi nu mulih ukur jenengan margi Kangjeng Dalem anu rancage teh wapat di Tanah Suci ku sabab teu damang. Jasadna dipendem di Ma’la Mekah 1 Juni 1921. Sohor ditarelah Pangeran Sampuma Mekah. Pikeun mieling jasa-jasa Pangeran Mekah anu tan wilangan, April 1922 di tengah-tengah alun-alun kota Sumedang diadegkeun Monumen mangrupa Lingga oge Gupemur Jendral D.Fock disaksian ku para Bupati, Residen sa Tatar Priangan. Pangeran Mekah disebat Bupati anu pernah, henteu kagungan ambisi tapi loyalitasna luhur pisan, tepi ka dina jaman pamarentahanna henteu aya hiji oge Partey Pulitik anu bisa asup ka Sumedang. Kangjeng dalem Mekah memang anti Komunis, antipasi ka sawatara Partey, tepi ka anjeunna mah disebat “Bupati anu henteu berpulitik”.


text:
Lumayanlah bisa kawakilan kasono. Untung pa Tatang masih inget keneh. Teu inget kumaha da baheula nu sok ngabsen ka kelas teh pa Tatang, urang nu bagean ngabejaan saha wae nu teu sakola. Jeung pernah kuring nginjem pentungan keur kaperluan properi drama di 2-1.Loba nu robah,ngaran sakola ganti,gedong kelasna nambahan.Sok lah lanjut
Wilujeng Sumping di Blog Simkuring ASK Tea !! Jaya di Buwana, Bagja di Aherat silih asah, asih, asuh
Sabtu, 28 Januari 2012
Tandang Ka Sakola
Lumayanlah bisa kawakilan kasono. Untung pa Tatang masih inget keneh. Teu inget kumaha da baheula nu sok ngabsen ka kelas teh pa Tatang, urang nu bagean ngabejaan saha wae nu teu sakola. Jeung pernah kuring nginjem pentungan keur kaperluan properi drama di 2-1.Loba nu robah,ngaran sakola ganti,gedong kelasna nambahan.Sok lah lanjut


text:
Upload presentasi
Presentasi sedang didownload. Silahkan tunggu
Diterbitkan olehMardian Tunggal Hidayat Telah diubah 6 bulan yang lalu
1
ASAL-USUL SARTA NILAI-NILAI DINA RUMPAKA TEMBANG CIANJURAN Ku: Mardian Tunggal Sena Hidayat NPM
2
ASAL-USUL TEMBANG CIANJURAN Kasenian tembang Cianjuran teh atos aya saprak jaman kolonialisme anu dongkap ka Nusantara. Dina tempat kalahiranna Cianjur, saleresna wasta kasenian ieu teh mamaos. Mamaos kabentuk dina mangsa pamarentahan bupati Cianjur RAA. Kusumaningrat (1834—1864). Bahan mamaos asalna ti sagala rupa seni soanten sunda, sepertos pantun, beluk (mamaca), degung, sarta lagu macapat Jawa, nyaeta pupuh. Dina mangsa mimiti panyiptaan na, Cianjuran mangrupa revitalisasi tina seni pantun. Dina mangsa pamarentahan bupati RAA. Prawiradiredja II (1864—1910) kasenian mamaos mimiti nyebar ka wewengkon sanes. Rd. Etje Madjid Natawiredja (1853— 1928) nyaeta di antawis inohong mamaos anu merankeun dina sumebarna ieu.
3
PAMAEN SARTA BUSANA TEMBANG CIANJURAN Pamaen kasenian anu disebut minangka tembang Cianjuran diwangun ku: 1.Saurang pamaen kacapi indung. 2.Hiji atawa dua jalmi pamaen kacapi rincik. 3.Surang pamaen suling. 4.Penembang.
4
Busana anu dikeunakeun ku pamaen pamegetna nyaeta: 1.Acuk taqwa 2.Sinjang (dodot) 3.Benggol minangka aksesorisna Sedengkeun baju anu dikeunakeun ku para pamaen wanoja na nyaeta: 1.Kabaya 2.Sinjang 3.Karembong
5
PARABOT MUSIK TEMBANG CIANJURAN Parabot musik anu dipake dina tembang cianjuran nyaeta: 1.Kacapi 2.Suling 3.Rebab
6
PINTONAN TEMBANG CIANJURAN Saleresna istilah mamaos ngan nembongkeun dina lagu- lagu anu miboga pola pupuh (tembang), margi istilah mamaos mangrupa panghalusan tina sanggem mamaca, nyaeta seni maca buku carita wawacan ku cara dinyanyikeun. Buku wawacan anu ngagunakeun aturan pupuh ieu aya anu dilagukeun kalawan teknik lagu rancag sarta teknik beluk. Lagu-lagu mamaos miboga laras pelog (degung), sorog (nyorog; madenda), salendro, sarta mandalungan.
7
FUNGSI SARTA NILAI DINA TEMBANG CIANJURAN Dina awalna kasenian tembang Cianjuran miboga fungsi minangka musik hiburan pakakas silaturahmi di antawis kaum menak. Nanging tembang Cianjuran ayeuna di sinjang sepertos keneh fungsi asal mulana, oge atos barobah kaayaan seni hiburan anu miboga sipat profit ku para seniman na sepertos kasenian. Tembang Cianjuran ieu ayeuna sering dianggo dina hiburan hajatan perkawinan, khitanan, sarta sagala rupa kaperluan hiburan atawa acara adat. Nilai anu kaeusi di jerona henteu ngan saukur estetika semata, nanging oge kerjasama sarta kreativitas. Nilai kerjasama tercermin dina hiji pementasan.
8
NILAI-NILAI DINA RUMPAKA TEMBANG CIANJURAN Dina rumpaka tembang Cianjuran eusina nilai-nilai sepertos papatah sarta du’a. Papatah sarta du’a ieu ditingali tina sudut komunikasi miboga kamiripan nyaeta ayana tujuan pangungkapan anu ditepikeun dina pirsawan. Rumpaka digubah ku saurang panggubah, salajengna dilagukeun ku sajumlah penembang/juru mamaos/juru tembang. Ditingali tina sagi historis, unsur papatah sarta du’a anu aya dina wilayah religius miboga kalungguhan peryogi dina rumpaka tembang cianjuran. Sateuacan warsih genep-puluhan tembang cianjuran ngusung ngeunaan perkawis kateladanan. Buktos-buktos eta tersirat deui dina hiji pupuh nyaeta sinom liwung anu ditarima ku R. Bakang Abubakar ti guru na dina warsih 1949 minangka katut:
9
PUPUH SINOM LIWUNG Sinom pamekaring rasa Rasa suci kang diwincik Racikan ungkara basa Basa pamekaring budi Budi daya nastiti Nutur galuring luluhur Babaran kaelingan Digending dirakit dangding Komaraning daya sastra kasundaan Sinom pemekar rasa Anu dibahas rasa suci Jalinan basa Basa pemekar budi Budi anu tangguh margi kehati-hatian Ngiring tapak karuhun Ngeunaan kaimanan Dijadikeun lagu digubah dangding Kawibawaan ti kakiatan sastra kasundaan
10
Rumpaka tadi mangrupa salah sahiji conto tina tembang cianjuran anu sok miboga intisari kebajikan, papatah, du’a, sarta ngajak jalmi kanggo ngahontal kemuliaan. Atos tiasa dipastikeun yen tembang Cianjuran ngarah pisan sarta ngajarkeun jalmi minangka mahkluk anu miboga moral. Ngabingbing ka kaalusan, silih ngadu’akeun sasama, ngajagi kalestarian alam, sarta pamohonan ka Sang Panyipta.
11
Kacindekan Tembang Cianjuran atos aya saprak mangsa pamarentahan dina jaman pangjajahan. Kasenian ieu teh karya orsinil ti balarea Indonesia hususna masarakat Sunda. Tembang Cianjuran mangrupa karya seni anu patula-patali reukeut kalawan pakem karawitan sunda. Rumpaka atawa teks lagu dina tembang Cianjuran eusina papatah, do’a, sarta saniskanten hiji hal anu ngajak jalmi dina hirup di dunya sok aya di jalan anu lempeng nyaeta jalan anu di ridhai pangeran sang panyipta. Nanging sawawa ieu tembang Cianjuran anu tipayun fenomenal pisan dikalangan bangsawan atos mimiti tergerus ku arus globalisasi sarta generasi anom anu beuki kirang hoyong sarta paduli kanggo ngamumule sarta ngalestarikeun salah sahiji kakayaan bangsa Indonesia ieu.
12
WASSALAMU’ALAIKUM WR.WB. SALAM BUDAYA SUNDA
Presentasi serupa
© 2017 SlidePlayer.info Inc.
All rights reserved.


text:
Varian
Artikel ieu ngeunaan matematik. Tempo oge variance (land use).
Dina tiori probabiliti sarta statistik, varian tina variabel acak ngarupakeun ukuran tina statistical dispersion, nu nembongkeun sabaraha jauh tina nilai ekspektasi nu dijelaskeun di dieu. Varian nilai-real variabel acak ngarupakeun momen mean nu kadua, oge cumulant nu kadua (cumulants beda jeung central moments ngan dina tingkat 4 atawa saluhureunna).
Daptar eusi
Harti[édit | édit sumber]
Lamun u = E(X) ngarupakeun nilai ekspektasi tina variabel acak X, mangka varian nyaeta
contona, varian ngarupakeun nilai ekspektasi kuadrat simpangan X tina mean-na sorangan. Jadi varian ngarupakeun simpangan mean kuadrat. Varian variabel randomX dituliskeun minangka var(X).
Catetan loba sebaran, saperti sebaran Cauchy, teu ngabogaan varian sabab nyimpang tina integral. Dina hal sejen, lamun sebaran teu ngabogaan nilai ekspektasi, mangka teu ngabogaan varian oge. Hal nu teu bener: sebaran ngabogaan nilai ekspektasi tapi teu ngabogaan varian.
Sipat[édit | édit sumber]
Lamun varian dihartikeun, bisa disimpulkeun yen varian teu pernah negatip sabab kuadrat bakal positip atawa nol. Lamun metoda keur ngitung varian hasilna negatip, geus tangtu aya kasalahan, ilaharna dina nangtukeun algoritma. Satuan varian nyaeta kuadrat tina satuan sebaran. Mangka, varian tina susunan ukuran jangkung dina sentimeter nyaeta sentimeter kuadrat. Kanyataan ieu kurang merenah sarta statistikawan leuwih ilahar ngagunakeun akar varian, simpangan baku sarta ngagunakeun ieu nilai minangka kasimpulan dispersi.
Ieu bisa dibuktikeun sacara gampang tina harti yen varian moal gumantung kana nilai mean . Dina hal ieu, lamun variabel "disimpen" antara b jadi X+b, varian hasil variabel random beulah kenca teu kacekel. Sacara jelas, lamun variabel dikalikeun ku faktor skala a, varian ngarupakeun hasil kali nyaeta a2. Sacara resmi, lamun a jeung b ngarupakeun konstanta riil sarta X ngarupakeun variabel acak mangka varian dihartikeun ku,
Formula sejen keur varian saperti dina garis lurus nu dumasar kana harti di luhur nyaeta:
Ieu ngarupakeun rumus nu geus ilahar dipake keur ngitung varian dina kaperluan praktis.
Salah sahiji alesan varian leuwih sering dipake tinimbang ukuran dispersi sejenna nyaeta yen varian jumlah variabel acak bebas sarua jeung jumlah varian-na. (Kaayaan nu leuwih lemah tinimbang bebas, disebutna "uncorrelatedness" atawa taya hubungan). Sacara umum,
Di dieu nyaeta kovarian, sarua jeung nol keur variabel nu taya hubungan.
Populasi varian jeung sampel varian[édit | édit sumber]
Dina statistik, konsep varian oge digunakeun keur ngajelaskeun susunan data. Waktu susunan data ngarupakeun populasi, mangka disebut populasi varian. Waktu susunan data ngarupakeun sample, mangka disebutna sampel varian.
Populasi varian tina populasi yi dimana i = 1, 2, ..., N dirumuskeun ku
dimana ngarupakeun populasi mean. Dina praktek, waktu kaayaan populasi gede, geus ilahar yen teu mungkin manggihkeun nilai populasi varian nu pasti, sabab kawengku ku waktu, beaya jeung sumber sejenna.
Metoda nu geus ilahar dipake keur estimasi populasi varian nyaeta sampling. Waktu estimasi populasi varian ngagunakeun n random samples xi dimana i = 1, 2, ..., n, nuturkeun rumus di handap ieu ngarupakeun unbiased estimator:
dimana ngarupakeun sampel mean.
Catetan yen n-1 dina pembagi diluhur jelas beda jeung persamaan keur ngitung populasi varian. Sumber nu geus ilahar ngabingungkeun nyaeta watesan sampel varian jeung notasi s2 bisa jadi nempo kana unbiased estimator sejen tina populasi varian nu dirumuskeun di luhur, sarta kumaha cara mastikeun varian tina sampel, diitung ku n tinimbang n-1.
Sacara rasa, ngitung varian ku ngabagi make n tinimbang n-1 mere hasil populasi varian underestimate. Hal ieu sabab urang ngagunakeun sampel mean keur estimasu populasi mean , nu teu dipikanyaho. Dina prakten, keur n nu gede, bedana salawasna kurang ti hiji.
Tempo oge algoritma keur ngitung varian.
Generalisasi[édit | édit sumber]
Lamun X ngarupakeun nilai-vector- variabel random, nu mibanda nilai dinaRn, sarta dipinkanyaho minangka vektor kolom, mangka generalisasi sacara alami tina varian nyaeta E((X − u)(X − u)′), numana u = E(X) sarta X ′ ngarupakeun transpos X, sarta jadi vektor baris. Varian ieu ngarupakeun nonnegative-definite matriks kuadrat, umumna dianggap minangka covariance matrix.
Lamun X ngarupakeun nilai-kompleks variabel random, mangka varian nyaeta E((X − u)(X − u)*), numana X* ngarupakeun complex conjugate X. Varian ieu ngarupakeun angka riil nonnegative.
Sajarah[édit | édit sumber]
Watesan varian mimiti dikenalkeun ku Ronald Fisher taun 1918 dina paper-na The Correlation Between Relatives on the Supposition of Mendelian Inheritance
Tempo oge[édit | édit sumber]
- an inequality on location and scale parameters
- nilai ekspektasi
- kurtosis
- law of total variance
- skewness
- semivariance
- simpangan baku
- statistical dispersion
- true variance
Rujukan[édit | édit sumber]
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- Fisher's original paper (pdf format)


text:
Hindia-Walanda
Hindia-Walanda (Basa Walanda: Nederlands-Indië) nyaeta hiji wilayah jajahan Walanda nu diakui ku hukum de jure jeung sacara kanyataannade facto. Pamingpin nagara Hindia-Walanda nyaeta Ratu/Raja Walanda, nu pancen gawena dicekel sapinuhna ku saurang Gubernur-Jendral.
Wates Hindia-Walanda jeung nagara sabudeureunna ditangtukeun ku sababaraha kasapanujuan anu soheh. Pihak-pihak anu miluan kasapanujuan eta di antawisna: Karajaan Walanda, Karajaan Sarawak (protektorat Inggris di handapeun wangsa Brooke "the White Rajah"), Borneo Kalér Britania (Sabah), Karajaan Portugis (Timor Portugis), Kakaisaran Jerman (Papua Nugini Kalér), Karajaan Inggris (Papua Nugini Kidul).
Hindia-Walanda oge mangrupa wilayah nu kacutat dina jero Undang-Undang Karajaan Walanda taun 1814 nyaeta wilayah kadaulatan Karajaan Belanda, nu dirombak dina taun 1848, 1872, jeung 1922 numutkeun paobahan nu lumangsung di wilayah Hindia-Walanda.
Hindia-Walanda baheulana nyaeta hiji jajahan Walanda, nu ayeuna disebut Indonesia. Jajahan Walanda ieu mimitina mangrupa wilayah nu dipimilik ku Vereenigde Oostindische Compagnie (atawa VOC) nu sababarahana nyaeta Jawa jeung Maluku ogé sababaraha wewengkon sejenna ti mimiti abad ka-17. Sanggeus VOC dibubarkeun dina taun 1798, kabéh wilayah milik VOC ngageser jadi milik pamaréntah Républik Batavia.
Dina taun 1900 ngan pulo Jawa nu sakabehna milik Walanda. Tuluy, dina taun-taun sanggeusna kabeh wewengkon séjén di Nusantara ditaklukkeun atawa “dipasifikasi” (didaméykeun). Dina puncakna, taun 1942, Hindia-Walanda mipiboga kabéh wewengkon Indonésia jaman kiwari. Timor Wétan teu kungsi dipimilik ku Walanda. Salain ti éta, dayeuh Malaka, Taiwan, Sri Lanka kungsi dipimilik ku VOC jeung pamaréntah Walanda.
Dina kaping 17 Agustus 1945, kamerdékaan Indonésia dibéwarakeun. Walanda teu panuju jeung merangan para pajoang kamerdékaan. Tuluy, dina kaping 27 Désémber 1949, kadaulatan Indonésia karék dipanujuan ku Walanda. Papua kulon (ayeuna provinsi Papua jeung Papua Kulon) masih kénéh dicekel ku Walanda nepi ka taun 1961.
Ditarjamahkeun tina [1].


text:
Biantara Sunda
Kamis, 18 Maret 2010
BIANTARA
Pedaran
Biantara atawa pidato nyaeta nyarita dihareupeun balarea pikeun hiji perkara ti hiji hiji jalma atawa intansi secara lisan. Disawang tina sipatna, biantara the kaasup komunikasi saarah lantaran panyatruna aktif sedangkeun pamilon/ pamirsa mah pasif (teu aya hubungan timbal balik). Cara nepikeun biantara the rupa-rupa, aya nu cara maca naskah atawa teks, ku cara ngapalkeun naskah, ku cara langsung/ teu make naskah tapi nyatet gurat gadag nu rek ditepikeun (ekstemporan), jeung ku cara dadakan (impromptu).
Selengkapanya donload di SINI
Pasword : kemplud


text:
generasi anyar (737NG) dilengkepan CFM56-7B jeung kabina ultra-modern sadaya-digital. Geus leuwih ti 1200 unit generasi ieu anu dihasilkeun.
Warna tina Alaska Airlines, hiji maskapai AS. Ieu ngoperasikeun penerbangan domestik jeung internasional di Amérika Kalér ti hub anak di Airport International Airport Seattle-Tacoma International, Anchorage Ted Stevens, nu Airport International Portland jeung Airport International Los Angeles. Hal ieu dumasar di Seattle, Washington, Amérika Sarikat.
Ngawengku sora éndah, pangaruh, FSX 737 standar kabina virtual jeung perbaikan. Nguji eta!


text:
Hasil Pencarian
Hasil pencarian untuk kata kunci ngelingan (1)
- NADOMAN NURUL HIKMAH, DARAS 30 (bagian 2)Tina Surat AN NAZIAAT (Malaikat anu Ngadudut Roh) - Surat Katujuhpuluh salapan - ayat 1 d/k 46
20 Dec 2004 - 12:33 pm
15. SAKARATNA JELEMA ANU KAPIR KACIDA PIKAWATIREUNANA (:79/1) - rhs, 17 Jumadilahir 1428 H
- Sakaratna jalma kapir, estuning ku matak watir,
ku Ijroil digebugan, anu kapir diteunggeulan.
- Digebugan sahabekna, sangkan ka luar nyawana,
nyawana mugen embungeun, sieun dika-narakakeun.
- Si nyawa didudut tarik, nyawa teh ngajerit ceurik,
tingkoceak sosongkolan, sakaratna nu teu iman.
- Naha atuh maneh kapir, teu inget engke di ahir,
bakal pinanggih jeung maot, dipapag malakal maot.
- Sanajan ampun-ampunan, enggeus euweuh kasempetan,
tobatna geus elat teuing, naha baheula teu eling.
- Tarima bae buktina, sabab teu iman teu takwa,
marukan teh bakal lana, langgeng rek hirup di dunya.
- Na naon nu diteangan, ngumbar napsu tetemenan,
terang-terang geus lekasan, malakalmaot nungguan.
- Sakaratna jalma kapir, estuning ku matak watir,


text:
Boyot = leumpang kendor bangun bareurat awak, mindeng katinggaleun batur
Deog/ pengkor = leumpang dingdet lantaran suku nu sabeulah rada pondok
Dohot-dohot = leumpang lalaunan bari semu dodongkoan cara peta nu ngadodoho
Egang/ egol = leumpang jiga budak nu anyar disunatan lantaran bisul dina palangkakan, jste.)
Gonjleng = leumpang awewe bari ngobah-ngobahkeun awak, haying narik perhatian lalaki
Ingkud-ingkudan/ jingkrung = leumpang teu bener lantaran nyeri suku, jste.
Jarigjeug/ jumarigijeug = leumpang bari semu rek labuh, biasana jalma nu geus kurang tanaga atawa nu kakara hudang gering.
Jingjet = leumpang semu hese ngalengkah lantaran cacad suku atawa make samping nu heureut teuing
Kepoh = leumpang teu bener lantaran tuur rada paadu (kawas aksara X)
Kukurubutan = leumpang rada dodongkoan dinu bala atawa dinu remet kakayon
Moyongkod/ mongkoy = leumpang anca rada dongko, nembongkeun ulat sieun atawa era
Narabas = leumpang di nu bala atawa din u remet kalawan teu midul cucuk, jsb.
Neker = leumpang di tempat nu nanjak pisan (netek)
Nelenden = leumpang budak, anca, pikalucueun
Niliktik = leumpang budak nu kakara bias leumpang gancang, titiliktikan ka ditu ka dieu
Nolog = lempang talag-tolog (lantaran teu awas) di nu poek
Noyod = leumpang nurutkeun karep sorangan, teu malire ka nu nyaram
Ngabadaus = leumpang semu gancang, teu luak lieuk
Ngabengbeos/ mengpeos = leumpang teu luak lieuk, biasana lantaran aya kakeuheul, kateusugema, jste.
Ngabring = leumpang babarengan (lobaan)
Ngabrul = kaluar atawa indit babarengan
Ngaburudul = kaluar lobaan ti tempat
Ngadaligdeug/ dalugdag-daligdeug = leumpang kawas nu mabok, kawas nu rek titotolonjong, jarugjag-jarigjeug
Ngadedod = (awewe) nu leumpang anca, sarta biritna ka kenca ka katuhu
Ngadigdig = leumpang gancang sarta segut
Ngadigleu = leumpang kendor, semu bareurat ngalengkah
Ngadudud = leumpang gancang teu luak-lieuk
Ngagandeuang = leumpang bari dada ajeg, bari keupat laun
Ngageang =leumpang semu egang
Ngageblay = leumpang awewe, anca, bari keupat laun, geblay-geblay
Ngageblig = leumpang bari neundeut-neundeutkeun suku tepi kadenge sora blig, blig, blig, sabalikna tina keketeyepan.
Ngageboy = leumpang awewe nu rada lintuh, awakna semu leuleus
Ngagegag = leumpang kendor semu bareurat awak
Ngageyot/ ngagiyet = leumpang awewe bari semu ngobah-ngobahkeun bujur
Ngageuyeunggeung = leumpang laun nu keur gering atawa nu kakara hudang gering
Ngagidig/ ngagedig = leumpang gancang sarta segut (sarua jeung ngadigdig)
Ngagigeug = leumpang semu beurat ku awak, oyag ka kenca ka katuhu.
Ngagilincing = sesebutan nu keur leumpang teu mawa naon-naon
Ngagiplek = leumpang awewe bari semu ngagutak-gitek bujur
Ngalanggeor = leumpang awewe, biasana nu lenggik, nu alus katempona
Ngalejeg/ lajag-lejeg = leuleumpangan dihareupeun batur bari ambek
Ngalenghoy = leumpang alon lantaran cape
Ngaleut = leumpang babarengan (jalma na leuwih loba tibatan ngabring)
Ngaleyad = leumpang anca diaplen
Ngantay = sarua jeung ngaleut
Ngeungkeuy = saharti jeung ngaleut
Ngeteyep = leumpang laun (biasana nu keur ngintip) sieun kadenge/ katempo ku batur
Ngincid = leumpang gancang sorangan
Ngingkig = leumpang ganjang teu luak-lieuk
Ngiciprit = leumpang keur waktu hujan atawa loba keneh cileuncang
Nyelenceng = leumpang gancang sosoranganan, miheulaan batur
Ngungkug = leumpang gancang teu luak-lieuk
Nyerenteng/ nyirinting = leumpang semu lumpat nyampeurkeun batur (bari ambek)
Rarampeolan = leumpang semu leuleus (nu keur mabok, jste.)
Rincug = leumpang teu bener lantaran nyeri dampal suku, atawa leumpang di nu bala sieun kacugak lantaran teu make sandal/ sapatu
Sasampoyongan = leumpang gagaleongan (nu keur mabok, jste.)
Seseleket = leumpang di antara jelema loba
Seselendep = sarua jeung seseleket
Singkang = leumpang semu jegar lantaran sukuna (ti lebah tuur ka handap) semu kaluar, sabalikna tina kepoh)
Tonggoy = lumping teu luak lieuk, bari tungkul, teu mirosea ka nu ngageroan
Totolonjongan = leumpang kawas nu rek tijongjolong
Turugtug, nurugtug = leumpang gancang di nu mudun
Tuturubun = leumpang turun rurusuhan, buru-buru
https://manuskripkesunyian.wordpress.com/2008/07/04/rupa-rupa-leumpang/


text:
1. “Para pamiarsa kaom dangu anu mulya “.
Wilujeng tepang deui diana acara, tembang pasundan, anu dipadangkeun ku radio Swara Sunda, kalayan gelombang 105,3 FM di Bandung, sarta biasa midang ti tabuh 10.00 enjing-enjing dugi ka tabuh 11.00.
Wacana diluhur teh mangrupa…
a. Salam pambuka dina siaran c. Acara dina siaran e. Salam panutup dina siaran
b. Bubuka dina siaran d. Panutup siaran
2. “Tembang Pasundan” kecap pasundan asalna tina…
A. Pasundan c. Sundaan e. Sunda-an
B. Sunda d. Pa-sunda-an
3. Dina “Tembang Pasundan” nu diputerkeun teh lagu-lagu…
a. Daerah c. Jawa e. Nasional
b. Sunda d. Kadaerahan
4. “ieu acara teh di asuh ku teh Lilis sareng kang Dadang. Salaku maha biasana, ieu acara teh mangrupa pidangan lagu-lagu POP sunda kiwari. Mangga ka…….
Kang Dadang jeung Teh Lilis disebut…
a. Wartawan c. Penyiar e. Penyair
b. Reporter d. Penyanyi
5. ‘ieu acara teh mangrupa pidangan lagu-lagu POP sunda”.
Lagu-lagu dina kalimah diluhur kaasup kecap rajekan, anu kaasup kana kecap rajekan dwipurwa nyaeta…
a. Dwi murni c. Dwi sasana e. Trilingga
b. Dwi reka d. Dwi purwa
6. Nurutkeun conto dihandap aya sababaraha kecap rejekan, anu kaasup kana kecap rajekan dwipurwa nya eta…
a. Dar-der-dor c. Bobogohan, babarengan e. Punta-penta
b. Cukat-cokot d. Lugas-leungis
7. Ari cengeng mah leutik-leutik oge lada.
Leutik-leutik kaasup kecap rajekan dwimurni nu hartina…
a. Sanajan leutik c. masih leutik e. mani lada
b. Laleutik d. leutik keneh
8. Sakur kecap anu teu acan disopea unsur pangwanguna, disebut…
a. Kecap memet c. Kecap rajekan e. Kontetan
b. Kecap asal d. Kecap rundayan
9. Karangan anu eusina nyaritakeun pangalaman, bisa digolongkeun kana jenis karangan…
a. Deskripsi c. Narasi e. Dongeng
b. Argumentasi d. Eksposisi
10. Carita babad kaasup kana karya sastra wangun…
a. Ugeran c. carita drama e. Farabel
b. Puisi d. Lancaran
11. Carita anu pamohalan, fiktif tur sumberna ku jalan tatalepa disebut…
a. Novel c. Biografi e. Dongeng
b. Carpon d. Otobiografi
12. Dongeng anu nyaritakeun asal-usul kajadian tempat, barang, sasatoan jeung tutuusuhan disebut dongeng…
a. Sasakala c. Fabel e. Legenda
b. Mitos d. Farabel
13. Dua kecap atawa leuwih dihijikeun sarta meiboga harti anu mandiri disebut…
a. Kecap wancahan c. Kecap rajekan e. Kecap rundayan
b. Kecap kantetan d. Kecap asal
14. Dua kecap anu teu bisa dipisahkeun atawa diselapan kecap-kecap sejen disebut…
a. Aneksi c. rakitan anggang e. Satata
b. Compositum d. Babasan
15. Dihandap ieu kaasup kana conto kecap kantetan rakitan dalit, iwal…
a. Rajapati c. Sangu poe e. Panonpoe
b. Gondawesi d. Kacapiring
16. Kecap kantetan anu teu kaasup kana kecap kantetan rakitan anggang (aneksi) nya eta…
a. Sangu poe c. Rajapati e. Bodo alewoh
b. Dahar isuk d. Wajit Cililin
17. Jang Ahmad mah budak ngora keneh tacan oge opat puluh taun buukna geus silalatuan. Silalatuan kecap asalna silalatu anu hartina sarua jeung…
a. Huis c. Kutu e. Sirah
b. Rambut d. Lisa
18. Wangunan anu aya disisi leuweung paragi ngintip sato boroan, bisa oge dipake paniisan, disebut…
a. Pawon c. Karapyak e. Gedogan
b. Karangkeng d. Palalangon
19. Perak : 10 sen, ringgit : 250 sen, satengah : 50 sen.
Jaman baheula mah kuring meuli kurupuk teh kur saringgit hijina teh..… na ari ayeuna robah hargana jadi 200 perak. Saringgit diluhur sarua hartina jeung...
a. 2 perak satengah c. 25 sen e. satelen
b. 250 perak d. 5 sen
20. Si budi keur lalajo ronggeng monyet di alun-alun, teu kanyahoan keur langah, na ari gep teh digegel sukuna ku anak monyet nepi ka geutihan. Anak monyet teh disebutna
a. Pedet c. Menel e. Begog
b. Eneng d. Nanahaon
21. Saprak aya sunami, para pamayang loba nu jadi kuli bangunan ka kota pajar teh sieun aya sunami deui. Kecap pamayang hartina…
a. Juru laden c. Tukang tembok e. tukang kuli di pasar
b. Tukang kuli bangunan d. Tukang ngala laut dilaut
22. Riwayat atawa lalakon hirup hiji jalma dina wangun tulisan nu ditulis ku batur, disebut…
a. Dongeng c. Biografi e. Riwayat hirup
b. Oto Biografi d. Biologi
23. Riwaya thirup anu ditulis ku dirina sorangan tur nyaritakeun kahirupan pribadina, disebut…
a. Sasakala c. Babad e. Biografi
b. Biografi d. Oto Biografi
24. Jejer atawa poko nu dijieun dangding disebut…
a. Guguritan c. Dangding e. Guru wilangan
b. Pupuh d. Guru lagu
25. Sora panungtung diunggal padalisan nu aya dina pupuh, disebut…
a. Pupuh c. Guru lagu e. Gending
b. Dangding d. Guru wilangan
26. Jumlah engang / suku kata dina unggal padalisan disebut…
a. Guru lagu c. Guru wilangan e. Rumpaka lagu
b. Dangding d. Guguritan
27. Pupuh nu lagolong kana pupuh sekar agung, nya eta…
a. Sinom, Dangdanggula, Maskumambang
b. Mijil, Pangkur, Pucung, Wirangrong, Dangdanggula
c. Maskumambang, Sinom, Magatru, Gurisa
d. Kinanti, Sinom, Maskumambang, Durma
e. Kinanti, Sinom, Asmarandana, Dangdanggula
28. Di handap ieu mangrupa pupuh anu kaasup kana pupuh sekar alit, nya eta…
a. Kinanti c. Asmarandana e. Dangdanggula
b. Sinom d. Balakbak
29. Perhatikeun pupuh ieu di handap!
Mun jeung baturna papanggih
Eraeun lamun keur kumpul
Da puguh batur mah rajin
Sabab daria diajar
Pupuh diluhur dina pada lisan kahiji, guru wilangan jeung guru laguna, nya eta…
a. 7 i c. 8 a e. 8 u
b. 8 i d. 8 e
30. Ngomong henteu togmol tapi kujalan tapi kujalan dibalibirkeun disebut…
a. dongeng c. sisindiran e. babasan
b. babasan d. sindir
31. Hiji wangenan sisindiran nu diwangun ku cangkang jeung eusi sastra distukangeun eusi mangrupa tatrucingan (tetbakan) nya eta…
a. Wawangsalan c. Rarkitan e. Rarahulan
b. Paparikan d. Kakawihan
32. Wawangsalan nu teu ka uger ku patokan pupuh nya eta…
a. Bangbalikan lanjaran c. paparikan e. rarakitan
b. Bangbalikan dangding d. guguritan
33. Perhatoskeun wawangsalan dihandap ieu !
1. Teu puguh monyet hideungna
Teu puguh tungtungna
2. Tepi ka leor hejona
Tepi ka antukna
3. Teu beunang ditiru leuweung
Teu beunang dipikasono
4. Teu beunang di mirang sawah
Teu beunang dipika meumeut
Wawangsalan nu kahiji eusina nya eta…
a. Katuk c. Kejo e. Lutung
b. Kaso d. Simeut
34. Wawangsalan nu kahiji jeung katilu nya eta…
a. Lutung jeung simeut c. Katuk jeung simeut e. Katuk jeung kaso
b. Lutung jeung kaso d. Katuk jeung kejo
35. Titenan bagean surat dihandap.
“Sareng Hormat”
Eta bagean teh mangrupakeun…
a. Titimangsa c. Nomer surat e. Kop surat
b. Salam bubuka d. Ngaran alamat
36. Surat teh mangrupakeun alat…
a. Akomodasi c. Komunikasi e. Alat pameungkeut
b. Birokrasi d. Transportasi
37. Perkara nu teu nyampak dina surat pribadi nya eta…
a. Alamat nu dituju c. salam bubuka e. nomor surat
b. Titimangsa d. ngaran nu ngirim surat
38. Rarangken anu ditulis diluhureun lambang aksara dasar, nya eta…
a. Panghulu, pamemet, paneuleung, panglayar, panyekek
b. Panyulu, panyakra, panyilu
c. Paneleng, panolong, paneuleung
d. Panyuku, panglayar, pameleng, panolong
e. Panghulu, paneleng, panolong, paneuleung
39. Aksara sunda ngalagena “ ka, ca, na “ nya eta...
a. ……. c. ……….. e. ……….
b. ……. d. ……….
40. Aksara vokal sunda “ a, i, u “ nya eta….
a. ……. c. ……….. e. ……….
b. ……. d. ……….
I. Jawab kujawaban anu singket tur jelas, kalawan bener !
1. Tarjemahkeun pribahasa dihandap ieu tina basa sunda kana basa Indonesia !
a. Kawas cai dina daun taleus.
b. Cikaracak ninggang batu, laun-laun jadi legok.
2. Jelaskeun kecap kontetan !
a. Rakit dalit (compositum)
b. Rakit anggang (aneksi)
Masing-masing jeung contona.
3. Tulis aksara sunda.
Aksara suara / aksara hirup nu disebut hurup vokal sunda !
4. Naon bedana nyaritakeun pangalaman jeung nyaritakeun dongeng, cek pamahaman hidep !
5. Tulis minimal 10 aksara sunda ngalagena cacakan sunda asli !


text:
Kategori Biografi Sastrawan Sunda
PAMATUHAN Akub perenahna di Kampung Andir, Desa Gudang Kahuripan, Lémbang. Di sisi jalan gedé, aya gang heureut, pungkal-péngkol mangrupa labirin. Lebah tanjakan, di sisi jalan liliwatan pisan, matuhna téh. Imah nomer 81, nu dina témbokna aya réklame nu n&ea ...
Aam Amilia téh salah sahiji pangarang wanoja Sunda nu kawilang produktif tur penting dina Sastra Sunda. Mimiti ngarang ti taun 1960-an, nepi ka 2006 ratusan carpon jeung puluhan buku nu geus ditulis.
Karangan Aam Amilia réréana mah ngagambarkeun kahirupan di pakotaan. Aya deuih ...
Unggal aya acara PPSS di Padépokan Seni Jawa Barat, Ruhaliah mah tara kungsi absén. Éta deuih, nu matak bungah saréréa (pangpangna pikeun nu karumisan), Ibu Dosén téh sok bari ngagiringkeun nu ditariung. Mahasiswa-mahasiswi dikeprik sina nyaksé ...
Lahir di Tasikmalaya, 28 Februari 1960. Penyair dalam bahasa Indonesia dan Sunda, pelukis. Anak tokoh Nahdhatul Ulama Moh. Ilyas Ruhiat ini, lahir dan besar di Pesantren Cipasung Tasikmalaya. Tapi setelah menamatkan SMA, ia melanjutkan pelajaran ke Fakultas Senirupa dan Desain ITB (1980-1987), dan k ...
Tina panineungan pribadi Ajip Rosidi
Ki Umbara téh sandiasmana H. Wiredja Ranusulaksana, dibabarkeun di désa Bendungan, kacamatan Lebakwangi, kawadanan Luragung, kabupatén Kuningan dina ping 10 Juli 1914.
Samulihna ti munggah haji, pita sorana reksak, jadi ari sasauran hent ...


text:
Sungsum tulang
Sungsum tulang atawa sungsum ("medulla ossea") mangrupakeun jaringan anu ngeusi solobong na tulang-tulang badag. Sungsum téh tempat dijieunna sél-sél getih. Sungsum tulang ngandung dua tipe sél stém: hémopoiétik (nu bida ngahasilkeun sél-sél getih) jeung stromal (nu bisa ngahasilkeun lemak, kartilage jeung tulang). Sél stém stromal bisa robah jadi rupa-rupa jaringan, misalna jaringan saraf. Sél stém hématopoiétik ngahasilkeun tilu kelas sél getih nu aya dina sirkulasi: leukosit, sél getih beureum (éritrosit), jeung platélét (trombosit).
Jaringan sungsum, tempat dibentukna sél stém pluripoténsial hémopoiétik, disebut "jaringan myéloid".
Daptar eusi
Salaku dahareun[édit | édit sumber]
Sungsum ogé mangrupakeun bahan pangan, boh dituang salaku campuran dina gulé, ogé pikeun ngabeungharan rasa sop. Sungsum ngandung protéin sarta beunghar ku lemak teu jenuh nu bisa nurunkeun kadar koléstérol LDL, sahingga dianggap bisa ngurangan résiko katarajang panyakit jantung koronér. Najan kitu, pangaruh kana kaséhatan anu sabenerna mah can kanyahoan.
Baca ogé[édit | édit sumber]
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
Sumber rujukan[édit | édit sumber]
- Bone marrow, Wikipédia édisi basa Inggris per 19 Nopémber 2005


text:
Bonténg
Bonténg nyaéta ngaran salah sahiji pepelakan nu kaasup palawija, wangunna lonyod sarta eusina ngandung cai, didaharna bisa ditambul atah-atah, diacar, aya ogé anu sok diangeun.[1] Direuceuh, nu gedé pisan sok disebut catang; Suri bonténg gedé nu kulitna saperti samangka gurat-gurat, mun geus asak pisan eusina sok ledok, sok disebut ogé puan. Suri ngeunahna dirujak seperti alpuket, baligo, jeung samangka.[1]
Bontèng (Cucumis sativus L) ogé, mangrupa pepelakan sausum anu sipatna ngareuy.[2] Habitus bonténg mangrupa pepelakan herba lemah atawa satengah ngarambat sarta mangrupa pepelakan sausum: sanggeus kembangan sarta buahan pepelakan paèh.[2] Kembangna miboga imah hiji (monoecious) jeung tipe kembang jalu sarta kembang hèrmafrodit banci.[2] Kembang kahiji anu dihasilkeun, biasana dina umur 4-5 minggu, nyaéta kembang jalu.[2] Kembang-kembang saterusna nyaéta kembang banci lamun tangkalna alus.[2] Hiji tangkalna bisa ngahasilkeun 20 buah, tapi dina budidaya biasana jumlah buah diwatesan pikeun ngahasilkeun ukuran buah anu alus. [2]
Bontèng buahna aya nu warnana héjo. Bontèng ngandung vitamin A, vitamin B, vitamin C, fosfor, kalium, kalsium, seng, magnesium sarta zat beusi. Pikeun kandungan gijina bisa dipaké pikeun dièt sarta produk kacantikan. Aya loba mangpaat kaséhatan ti buah bontèng. Ieu bisa mantuan sèkrèsi dina urin sarta ku kituna minangka diuretik alami. Méré mangpaat alus ogé pikeun ginjal, kandung kemih, haté, pencernaan protèin, tekanan darah sarta panyakit pankrèas. Nyampurkeun bontèng kalayan juswortel alus pikeun kaayaan rèmatik anu disebabkan alatan kanaékan konsèntrasi asam urat dina awak sarta campuran jus bontèng kalayan wortel, bayem sarta jus salada anu alus pikeun pertumbuhan buuk. Jus bontèng pohara alus pikeun panyakit biwir, panyakit gusi sarta huntu. Hal ieu alus pikeun kulit sarta masalah kaasaman lambung patali kawas seueul, gastritis sarta borok lambung Kandungan cairan anu luhur hidrat awak sarta nyieun kulit kasampak caang. Bontèng Reguler anu alus pikeun arthritis, asam urat sarta èksim. Bontèng anu alus bisa ngadalikeun diabètes. Méré potongan bontèng dina panon ngabogaan éfék nenangkeun.[3] Bontèng mangrupa sayuran buah anu kawèntar jeung dipikaresep ku sakumna masarakat.[4] Prospèk budidaya bontèng sacara komersil jeung dikokolakeun dina skala agribisnis nu beuki cerah ku sabab pamasaran hasilna geus ka pasar internasional.[5]
Daptar eusi
- 1 Sajarah singget Bontèng
- 2 Hasiat Bontèng bisa ku dua cara
- 3 Kapunjulan Bontèng jang Kasèhatan
- 4 Hasil olahan tina bontèng
- 5 Kandungan Giji dina Bonténg
- 6 Tèhnik Budidaya Bontèng
- 7 Rujukan
Sajarah singget Bontèng[édit | édit sumber]
Bontèng dipercaya asli ti India, bukti-buktina nunjukeun yèn geus dibudidayakeun di Asia kulon 3000 taun.[6] Di India nyebar ka Yunani jeung Italia, ku sabab di Romawi resep pisan kana tutuwuhan, terus ka Cina.[7] Ieu nu jadi sabab Yunani ngawanokeun ka bagian Eropa nu sèjèna, jeung catatan budidaya bontèng mimiti di pikawanoh di perancis abad ka -9, inggris abad ka -14, jeung amerika utara abad pertengahan 16.[8]
Bontèng lolobana idèntik kaum wanoja ku sabab kaampuhanana sabagè kosmètik alami pikeun kacantikan wajah.[9] Potongan bontèng bisa dipakè masker pikeun nyegerkeun jeung ngalembutkeun kulit.[9]
Hasiat Bontèng bisa ku dua cara[édit | édit sumber]
Dipakè diluar[édit | édit sumber]
Bisa didahar langsung[édit | édit sumber]
Kapunjulan Bontèng jang Kasèhatan[édit | édit sumber]
- Ngarawat kulit
Bontèng ngabogaan sipat diurétik, éfék tiis, sarta pikeun pembersih anu méré mangpaat jang kulit. Kandungan cai anu luhur; vitamin A, B, sarta C; sarta mineral, kawas magnesium, kalium, mangan, sarta silika; ieu nu ngajadikeun bontèng jadi bagian penting dina perawatan kulit. Masker beungeut anu ngandung sari bontèng dipaké pikeun ngencangkeun kulit. Asam askorbat sarta asam caffeic anu aya dina bontèng bisa nurunkeun tingkat réténsi cai, anu dina giliranna ngurangan pembengkakan dina panon.
- Pungsi Pencernaan
Masalah pencernaan, kawas mag, gastritis kaasaman, sarta komo tukak, bisa dicageurkeun kalayan ngonsumsi jus bonténg seger saban poé. Kandungan serat kadaharan dina bonténg bisa ngusir racun tina sistem pencernaan ku kituna ningkatkeun prosés pencernaan. Komo, ngonsumsi bonténg saban poé dipeunteun pohara ampuh minangka ubar sembelit.
- Kasèhatan Tulang
Dina bonténg kaeusi silika anu bisa ngapromosikeun kaséhatan sendi anjeun kalayan nguatkeun jaringan ikat.
- Pencernaan Protein
Bontèng ngandung Ènzim èrèpsin anu bisa ngabantuan dina pencernaan protèin
- Tekanan Darah
Potasium, magnèsium, jeung serat aya dina bontèng bisa ngabantu ngajaga tekanan darah supaya normal.
- Ngubaran panyakit Cacingan
Siki bontèng bisa di pakè ubar alami pikeun ngusir panyakit cacingeun di saluran peujit (usus). Komo, siki bontèng ogé dipikawanoh méré mangpaat minangka anti inflamasi sarta èfèktif dina ngobatan pembengkakan selaput lendir (irung) sarta genggerong.
- Ngarawat Kuku
Bontèng beunghar baris kandungan silika, bisa nyegah peupeus sarta garahna kuku-kuku di ramo suku sarta leungeun.
- Ngubaran Èncok
Jus bontèng diperkaya kandungan vitamin A, B1, B6, C, sarta D sarta folat, magnesium, sarta kalsium sabot dicampur kalayan jus wortel bisa mantuan pasièn anu ngalaman nyeri sendi ku cara nurunkeun asam urat.
- Ngubaran nyeuri huntu
Panyakit sungut dina huntu sarta gusi, hususna pyorrhéa, bisa diobatan sacara èfèktif kalayan jus bontèng. Ngonsumsi bontèng atah ogé bisa ngaronjatkeun cai acay sarta boga pungsi nganètralisasi asam sarta basa di jero rongga sungut.
Jus bontèng dipikawanoh bisa mantuan kaséhatan pasièn diabètes. Kandungan mineral mangan méré mangpaat dina sintèsis insulin alami di jero awak.
- Pikeun ngarawat Ginjal
Bontèng némbongkeun mangpaat dina mantuan ngaringankeun masalah kandung kemih sarta ginjal. Cai anu kaeusi dina bontèng mantuan pungsi ginjal kalayan ngalancarkeun prosés urinasi. Paktana, bontèng mangrupa diurètik alami pangalusna.
- Nyuburkeun Buuk
Bontèng ngandung silika. Jus bontèng anu dicampur kalayan wortel, bayem, sarta salada baris mantuan kasuburan buuk. Silika aya dina raramat ikat di jero awak. Sanyawa ieu mantuan kasuburan buuk, ku kituna lamun getol ngadahar kadaharan ngandung silika, Anjeun baris ngabogaan buuk anu alus sarta tulang anu cageur. [10]
Hasil olahan tina bontèng[édit | édit sumber]
- Salada Udang Bontèng [11]
- Salad padang [12]
- Mie goreng aroma wijen [13]
- Ès Selasih Bontèng Nata de Coco
Bahan: 2 sdm selasih garing, keueum nepi ka ngembang 500 g nata de coco 1 buah bontèng, belahan, serut garihal 200 ml sirup cocopandan 20 sdm susu kentel amis es serut sacukupna
Cara nyieun: Siapkeun mangkok, béré 3 sdm nata de coco, 3 sdm bontèng serut, sarta 2 sdm selasih. 2. Béré es serut [14]
- Bontèng Eusi Daging
Bahan: 200 gram daging kotok; 100 gram hurang; 3 buah bontèng; 3 siung bawang bodas; 2 batang daun bawang; ½ séndok téh uyah; ¼ séndok téh mècin; ½ séndok téh pedes bubuk.
Cara nyieun: Bersihkeun, cincangan daging hayam sarta hurang nepi ka lemes. pisahkeun; Bersihkeun kulit bontèng, piceun kadua tungtungna, potong jadi 2 atawa 3 bagian sarta keruk sikina; Bersihkeun bawang bodas, cincang lemes; Bersihkeun daun bawang, potongan ipis; Campur daging hayam, hurang,uyah, mècin, pedes bubuk, bawang bodas sarta daun bawang. Aduk nepi ka rata; Eusi saban liang bontèng tadi jeung campuran bahan no. 5 nepi ka kabéh bahan béak; Sepan salila kurang leuwih 15 menit atawa nepi ka asak. Angkat; Sajikeun.[15]
- Karebo Bontèng
Bahan: 6 butir bawang beureum, belah, potongan sing ipis; 3 sdm cai jeruk nipis; 1/4 sdt uyah; 1 sdm gula bodas; 250 g bontèng, belah, piceun sikina, potongan ukurana 6 x 2 x 1/2 cm; 1 sdm ebi, keueum cai panas nepi ka beyé, tiriskeun, tumbuk garihal.
Samara, haluskeun: 1 sdm tarasi, goréng; 3 buah cabé beureum badag.
Cara nyieun: Campur bawang beureum, cai jeruk nipis, sarta samara lemes. Adukeun sing rata; Tambahkeun uyah sarta gula, aduk balik nepi ka rata; Asupkeun bontèng sarta ebi. Adukeun sing rata; Sajikeun.[16]
Kandungan Giji dina Bonténg[édit | édit sumber]
Bonténg ngabogaan kandungan 0,65 % protein, 0,1 % lemak sarta karbohidrat saloba 2,2 %. Ogé ngandung kalsium, zat beusi, magnèsium, fosforus, vitamin A, vitamin B1, vitamin B2 sarta vitamin C.
Bonténg disebutkeun ogé ngandung 35.100 – 486.700 ppm asam linoléat minangka suku cucurbitacéae anu biasana ngandung kukurbitasin, bontèng kamungkinan ogé ngandung sanyawa èta. Kukurbitasin mangrupa sanyawa anu miboga aktivitas minangka anti tumor.[17]
Tèhnik Budidaya Bontèng[édit | édit sumber]
I. Ngolah Taneuh[édit | édit sumber]
- Taneuh dikokolakeun nepi ka gembur (subur), misal ku pacul atawa di bajak sing jero kurang leuwih 20 cm
- Di jieun bedengan ukuran 80 X 300 cm
- Jarak antara bedengan 20 cm
- Di jieun parit jerona 3 cm
- Melak
- Melak ku cara di tugal
- Jerona liang tugalan 5–7 cm sarta jarak antara liang (jarak pelak) 40x40 cm
- Saban liang tugalan dieusi kalayan 2-3 siki, tuluy di tutup jeung taneuh (tapi ulah di padetkeun) atawa di tutup kalayan lebu sekam
- Penanaman di laksanakan dina ahir usum hujan
II. Pamakéan Bibit Punjul[édit | édit sumber]
Sarat binih anu rèk di pelak;
- Bernas (boga warna mengkilap)
- Leupas ti serangan hama sarta panyakit
- Henteu kérod sarta baseuh
- Bersih ( henteu tercampur jeung siki jujukutan boh kokotor séjén
- Daya tumuwuhna leuwih ti 90%
- Kacepatan tumuwuhna alus
- Kadar cai 13-14%
III. Pamupukan[édit | édit sumber]
- Bérak anu di paké mangrupa bérak alami (kandang atawa kompos), lamun aya bisa ogé jeung bérak jieunan (Uréa, TSP sarta KCL)
- Bérak alami di bikeun sacara merata dina waktu pengolahan taneuh
- Bérak Urèa saloba 75 Kg/ha, di mana 25 – 35 Kg dibikeun dina waktu pelak sarta sésana di bikeun sanggeus penyiangan kahiji (15-20 poé)
- Upuk TSP saloba 40 Kg/ha di bikeun dina waktu pelak anu di sebar sacara rata
- Bérak KCL 20 kg/ha dibikeun dina waktu melak
IV. Pengairan atawa irigasi[édit | édit sumber]
- Lamun kaayaan taneuhna kurang beueus, taneuh kudu dicaian, irigasina saukur ngabaseuhan taneuh
- Cara irigasina bisa ku cara di leb [[[mengari petakan sebentar]]] atawa ngasupkeun cai dina saluran / parit nepi ka taneuh cukup beueus
- Waktu pemberian cai di pigawé kalayan sawaktu:
- Berkecambah umur (0-4 poé)
- Mimiti pertumbuhan Vègètatif (pertumbuhan batang sarta daun) kurang leuwih umur 15-20 poé
- Dicaian 3 poé sakali
V. Pemberantasan gulma, hama sarta panyakit[édit | édit sumber]
a. Gulma
Pemberantasan gulma di semprot kalayan Pèstisida Roundup (pikeun numpes siki jukut / jukut) di pigawé dina waktu anyar melak sarta waktu kembangan
b. Hama
1. Laleur Bilit
- Pergiliran pelak jeung pepelakan lain mentimun
- Nutupan liang pepelakan kalayan mulsa atawa taneuh
- Siki bontèng di campur kalayan insèktisida (lamun aya) misal jeung Furodan 36 atawa Curatte 36 saloba 200 gram pikeun saban 1 Kg binih
- Carana; siki bontèng langsung di campur sarta di aduk rata kalayan insèktisida
- Nyemprotkeun insèktisida dina waktu pepelakan umur 7-8 poé sanggeus pelak, misal jeung Baycarb
2. Kepik Héjo
- Pergiliran pepelakan jeung pepelakan salian ti Bontèng
- Musnahkeun endog atawa kepongpongna
- Disemprot kalayan insèktisida contona jeung Dursban 20 EC, Surecida 20 EC, Thiodan 35 EC, atawa jeung Azodrin 15 WCS anu di pigawé dina waktu pepelakan berumur 20 poé sanggeus pelak
- Panyakit
1. Karat daun
- Gejala
- Dina daun kahiji aya bintik –bintik leutik, bintik – bintik baris ngahiji jadi bercak – bercak
- Bercak baris ngembang / tépa ka bagian daun luhurna luyu nambahanana umur pepelakan
- Bercak utamana loba aya di bagian handap daun sarta kelir bercak coklat (saperti karat)
- Pengendalian
- Pepelakan anu kaserang panyakit di cabut, saterusna di beuleum
- Nyemprotkeun pungisida Dithane M-45 anu di pigawé mimitian umur 20 poé kalayan selang wayah 7 poé nepi ka pepelakan umur 30 poé terus pergiliran pepelakan
Rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ a b RA,Danadibrata.2006.Kamus Basa Sunda. Bandung:Gawé bareng PT Kiblat Buku Utama jeung Universitas Padjadjaran.Kaca 102
- ↑ a b c d e f (id)[1](diakses tanggal 22 september 2011)
- ↑ (id)[2](diakses tanggal 6 oktober 2011)
- ↑ (id)Budidaya Mentimun (diakses tanggal 20 sepetember 2011)
- ↑ (id)Budidaya Mentimun (diakses tanggal 20 sepetember 2011)
- ↑ (id)[3](diakses tanggal 2 oktober 2011)
- ↑ (id)[4](diakses tanggal 2 oktober 2011)
- ↑ (id)[5](diakses tanggal 2 oktober 2011)
- ↑ a b (id)Khasiat Mentimun(diakses pada tanggal 22 september 2011)
- ↑ (id)[6] (diakses pada tanggal 8 oktober 2011)
- ↑ (id)[7] (diakses pada tanggal 8 oktober 2011)
- ↑ (id)[8] (diakses pada tanggal 8 oktober 2011)
- ↑ (id)[9] (diakses pada tanggal 8 oktober 2011)
- ↑ (id)[10](diakses tanggal 12 oktober 2011)
- ↑ (id)[11](diakses tanggal 12 oktober 2011)
- ↑ (id)[12](diakses tanggal 12 oktober 2011)
- ↑ (id)[13] (diakses pada tanggal 8 oktober 2011)
- ↑ (id)[14] (diakses pada tanggal 10 oktober 2011)


text:
Ku MAMAT SASMITA
Lisung teh hiji alat pikeun nutu pare, lisung sok dipapasangankeun jeung halu. Lisung dijieunna tina tangkal kai gede anu kuat, saterusna dipapras meh ampir jadi masagi tur manjang bari dijieun hiji rohang pikeun tempat pare ditutu, ditilik mah wangunna siga parahu. Ukuran panjangna teu tangtu aya nu nepika 2,5 m ti tungtung ka tungtung, aya oge nu ngan 1,5 m, lebarna kurang leuwih 40 cm.
Sakapeung dina tungtungna sok aya paranti nyosoh beas, wanguna liang meh siga aseupan, atuh dina tungtung lisung sok dihias ku gegelungan.
Di masyarakat Baduy, ngujurna imah nyanghareup ka kidul sabab di kiduleunana aya anu disebut Arca Domas, tempat ayana Arca Domas dianggap tempat anu karamat, tempat anu suci. Saung lisung ngujurna wetan ngulon, jadi tujuanana bisa bae pikeun anu nutu kudu nyanghareup ka kidul, lain ka kaler sabab lamun nutu nyangharup ka kaler hartina nukangan ka beulah kidul, hal ieu dipahing pisan ulah nepi ka nukangan tempat karamat.
Di masarakat sejen diluareun Baduy, lisung sarua dipake, sarua ngabogaan saung lisung. Nu bogana saung lisung lain sosoranganan tapi biasana masyarakat kampung, lobana saung lisung gumantung kana legana kampung jeung lobana anu dumuk didinya. Ngujurna saung lisung euweuh patokanana, kamana bae disaluyukeun jeung kaayaan patempatanana. Unggal warga kampung eta bisa make lisung. Saung lisung lain bae tempat nutu pare tapi jadi tempat sosialisasi, tempat hirup kumbuh papada tatangga. Ngobrol bari jeung silih pikawanoh, boh lanjang boh anu geus kulawargaan, nyaritakeun gosip-gosip sakampung anu gampang nerekab. Papanggihna papada warga kampung diantarana nya disaung lisung. Anu nutu biasana lain lalaki tapi awewe, teu kahalangan sok sanajan bari ngais budak, atawa sakalian mawa ulin budak anu laleutik keneh.
Tempatna saung lisung biasana di sisi kampung, di sisi sawah atawa di sisi balong. Saung lisung sok jadi tempat pangulinan barudak, biasana barudak nu geus hideng tapi encan rumaja, arulin bari nyieun cocooan tina bahan anu aya sabudeureunana, utamana tina tangkal pare sesa dibuat saperti nyieun empet-empetan.
Saung lisung kalan-kalan jadi tempat papanggihna kaum rumaja lalaki jeung awewe nu keur sengserang panon, anu kakara beger, gogonjakan jeung silih keletan, aya kacapangan “moal sieun beakeun pipamajikaneun salila masih keneh trang-tring-trung lisung mah”.
Lisung hiji alat pangahirna (end position) tina siklus hadirna pare tina lalakon panjang anu dimimitian ti tebar binih di pabinihan dina melak pare nyawah saterusna tandur, ngarambet, tunggu, dibuat, nepi ka nyimpen pare dina leuit atawa nyimpen pare dina peti di goah. Kaluarna pare tina lisung geus jadi beas.
Dina prosesi ngalaksanakeun nutu atawa nyosoh alatna lain bae ngan sakadar lisung jeung halu, tapi oge aya nyiru pikeun napi misahkeun antara huut jeung beas, saterusna ngesoh (ngagesoh), misahkeun serah (pare keneh ngan jumhlahna hiji dua) jeung beas. Nyikcrik misahkeun antara beas jeung beunyeur (beas anu bubuk akibat tina ditutu). Prosesi nutu kabiasaannana sakabehna dilaksanakeun ku awewe. Sakali nutu tara loba paling oge keur nyadiakeun beas supaya kapake sapoe atawa dua poe
Jadi lolobana anu datang ka saung lisung teh awewe, saung lisung tempat pikeun sosialisasi awewe, obrolan di saung lisung leuwih nyoko kana obrolan dunya awewe..
Aya tafsiran dina kosmologi Sunda anu nyebutkeun posisi leuit teh dunya awewe sabab sifatna anu leuwih “tertutup”, sedengkeun saung lisung teh dunya lalaki kulantaran leuwih “terbuka”. Dina prakprakan kanyataannana leuit leuwih didominasi ku lalaki, ti mimiti ngunjal pare ti sawah tug nepi ka nyimpen pare dina leuit, malah aya anu nyebutkeun awewe dipantrang pisan asup kana leuit.
Sedengkeun awewe leuwih loba aya di saung lisung, prosesi nutu leuwih didominasi ku awewe, malah asa teu pantes lamun aya lalaki nutu. Nya didieu meureun anu disebut paradok pikeun ngahasilkeun harmoni antara dunya lalaki jeung dunya awewe salaku simbol kasuburan. Hal ieu teu leupas tina sikep primordial urang Sunda anu nganggap pare teh janggelekna Nyi Pohaci Sanghyang Asri (Dewi Sri).
Lamun nilik kadinya sakabeh prakprakan ti mimiti melak pare boh ngahuma atawa nyawah nepi ka nyimpen pare teu leupas tina upacara panghormatan ka Dewi Sri anu dianggap Dewi Pare. Geura we urang tataan hiji-hiji ngaran ngaran Pohaci anu ngaping dina mangsa pare keur dipelak :
Pohaci Terus Rarang nu ngaping pare keur sumihung
Pohaci Rambat Rarang nu ngaping pare keur bijil akar
Pohaci Lencop Herang nu ngaping pare keur jumarum
Pohaci Lenggang Herang nu ngaping pare keur cumanggah
Pohaci Pencar Hurip nu ngaping pare memeh reuneuh
Pohaci Jayang Gini nu ngaping pare keur tungkul ngeusi
Pohaci Tenjo Maya nu ngaping pare keur beuneur hejo
Pohaci Lenggok Kuning nu ngaping pare keur konengna.
Kitu deui dina prakna rek dibuat aya upacarana (Jakob Sumardjo, Simbol-simbol Artefak Budaya Sunda,2003)
Dina mangsa kiwari lisung geus ampir teu dipake, diganti ku mesin heler. Mesin heler nyaeta alat pikeun mesek pare sangkan jadi beas anu digerakeun ku mesin motor make bahan bakar minyak solar atawa bengsin. Pagawean nutu pare ku ayana mesin heler jadi gampang, teu kudu cape luut leet kesang, waktuna singget ngan ukur memenitan. Awewe ninggalkeun imah teu kudu lila, ngan lamun nutu mah teu kudu mayar, ari ka heler kudu mayar, boh ku duit boh ku beas deui. Teknologi ngaganti alat tradisional. Hadirna teknologi tangtu mawa akibat kana kahirupan masyarakatna. Teknologi teu bisa dipungkir tujuanana keur ngagampangkeun pagawean, ngabantuan ngungkulan kahengher fisik manusa, tapi kalan kalan akibat sosialna hese diteguh bakal kamana loyogna.
Ku ayana mesin heler (pagawe mesin heler lolobana lalaki) anu geus ngaganti lisung, kaum awewe anu tadina biasa kumpul tur ngobrol di saung lisung bari jeung teu ngarasa kaganggu ku kaum lalaki, di heleran (tempat heler) kudu pagilinggisik jeung lalaki, ngobrol papada awewe jadi teu laluasa, gosip dunya awewe lir kapendet sungapanana. Saung lisung anu tadina tempat pangulinan barudak jadi di-lurjeun-keun. Barudak leutik leuwih loba cicing diimah dibaturan ku indungna, lahan pikeun hirup sasama barudak geus ilang dangiang, Kaulinan barudak ( Inggris : Games ) anu dilakukeun ku lobaan bari jeung aya sifat kompetisi, diganti ku cocooan ( Inggris : Toys ) anu sifatna leuwih individual.
Teknologi kalawan teu sadar geus ngarobah pola tatanan hirup kumbuh komunitas, ngarobah beungkeutan sosial kultural anu tadina kuat.
Saung lisung anu tadina rame ngelentrung, ayeuna jadi tiiseun. Lisungna ukur cinutrung nungguan waktu, ngantos dawuh iraha bakal burakrak. Halu ukur pasolengkrah arang langka dampal leungeun lanjang nu ngusapan. Nyiru ngalumbruk dijuru arang langka aya nu ngajak cikcrik ngageang sawirahma gitekna cangkeng awewe. Dewi Sri geus tara ngalongokan deui.
Lisung jeung halu ayeuna ngan ukur aya dina kasenian Gondang atawa Tutunggulan, dipakena can tangtu sataun sakali, lisung jeung halu geus robah fungsi ngan ukur jadi tongtonan. Sakapeung ngabagug di gedong sigrong, lisung geus robah fungsi ngan ukur jadi papaes patamanan.
Carita lisung jeung heler, carita parabel modernitas anu mere tangara robahna hiji tatanan sosial ku ayana intervensi teknologi. Ana kitu ari babasan “urang kampung bau lisung”, naha ayeuna dipake keneh..?
Cag.
Mamat Sasmita
email : matsasmita@telkom.net
Nganjrek di Bandung, pamilon Kursus Kabudayaan Sunda I
nu diayakeun ku Majalah Mangle jeung Pusat Kebudayaan Sunda Unpad.
(Dimuat dina Majalah Mangle No.2124, 28 Juni-4 Juli 2007 dina rubrik Dangiang.)
==============================================
Mamat Sasmita
RUMAH BACA BUKU SUNDA
Perumahan Margawangi
JL Margawangi VII No.5
Margacinta Bandung 40287
Tlp 022-7511914
email : matsasmita@telkom.net