text:
Do you like this story?
LUTUNG KASARUNG
Kacaturkeun
di nagara Pasir Batang, Prabu Tapa Ageung ti praméswari Niti Suwari kagungan
putra tujuh, istri wungkul. Nu kahiji kakasihna Purbararang, nu kadua
Purbaéndah, nu katilu Purbadéwata, nu kaopat Purbakancana, nu kalima Purbamanik,
nu kagenep Purbaleuwih jeung nu katujuh Purbasari.
Ngaraos
parantos sepuh, Prabu Tapa Ageung ngersakeun ngabagawan, badé tatapa di
leuweung.
Nu
dicadangkeun ngagentos ngeuyeuk dayeuh ngolah nagara téh lain Purbararang putra
cikal, tapi bet Purbasari, putra bungsu.
Atuh
munasabah baé, Purbararang asa kaunghak. Amarahna teu katahan, asa dihina asa
ditincak hulu. Purbasari diusir ti dayeuh dibuang ka Gunung Cupu.
Kacaturkeun
di Kahiangan, Guruminda, putra déwata cikalna, titisan Guriang Tunggal, ngimpén
gaduh garwa anu sarupa jeung Sunan Ambu. Saur Sunan Ambu, “Jung, geura boro
pijodoeun hidep. Aya nu sakarupa jeung Ambu. Tapi…ulah torojogan, anggo heula
ieu raksukan…lutung!”
Janggélék
Guruminda minda rupa jadi lutung, katelah Lutung Kasarung.
Kocap
deui di nagara Pasir Batang. Prabu Tapa Ageung ngersakeun hayang tuang daging
lutung. Nya nimbalan Léngsér kudu mentés Aki Panyumpit ngala lutung ka
leuweung.
Aki
Panyumpit gasik ngasruk leuweung néangan lutung. Tapi dadak sakala, leuweung
jadi sepi taya sasatoan. Bororaah sato kayaning peucang jeung lutung, sireum
ogé taya nu ngarayap cék wiwilanganana mah.
Aki
Panyumpit téh méh pegat pangharepan. Barang rék mulang, dina tangkal peundeuy
bet kabeneran manggih lutung keur guguntayangan. Ari rék disumpit, celengkeung
téh lutung nyoara: “Éh, Aki, bet kaniaya. Ulah disumpit! Kuring téh rék ngaku
bapa pulung ka Aki. Hayang betah di dunya, hayang nyaho anu dingaranan
karaton.”
“Sukur
atuh, sok geura turun,” walon Aki Panumpit bengong, aya lutung bisa ngomong.
Singhoréng Lutung Kasarung téa. Déwata minda rupa turun ka dunya.
Lutung
Kasarung dibawa ku Aki Panyumpit, dihaturkeun ka karaton. Tapi barang rék
dipeuncit, taya pakarang nu teurak. Sang Lutung teu bisa dirogahala. Tungtungna
mah, saur Ratu, “Léngsér pasrahkeun baé ka anak kami, sugan butuh keur
pibujangeun.”
Nya
atuh ku Léngsér dipasrahkeun ka Purbararang. Ari walonna téh bet: “Daék sotéh
ngabujangkeun, lamun jalma nu utama. Mun lalaki turunan mantri, ari lutung mah
sangeuk teuing!” Deregdeg léngsér ka putra nu kadua, teu ditampa. Ka anu
katilu, nya kitu kénéh. Pajarkeun téh, lain teu hayang nampa, ngan sieun ku Si
Tétéh.
Léngsér
mulang deui ka Purbararang, pokna téh,” Nya sok baé atuh, bisi pajar nampik
pasihan rama.”
Lutung
kasarung tetep di karaton. Belenyeng lumpat ngintip para mojang nu lalenjang
keur ngagembrang ninun.
Keur
jarongjong ninun, ari koloprak téh taropong Purbararang moncor ka kolong balé.
“Cing
Adi, pangnyokotkeun taropong!”
“Ih,
Tétéh, apan boga bujang lutung,” Cék Purbaleuwih.
“Cing
lutung pangyokotkeun taropong di kolong balé!”
Deregdeg
lutung lumpat. Ulang-ileng, top taropong dicokot. Ari béréwék téh dibébékkeun
mani jadi lima, sor disodorkeun!
“Jurig
lutung, taropong aing sabogoh-bogoh dibébékkeun! Léngsér! Teu sudi kami mah,
anteurkeun Si Lutung ka Si Purbasari di leuweung!”
Jut
Léngsér turun, Lutung unggeuk, tuluy nuturkeun. Lutung Kasarung ditampa ku
Purbasari.
de“Éh
Mama Léngsér, geunig Si Tétéh aya kénéh adilna. Kajeun lutung, tamba suwung.
Kajeun hideung, tamba keueung nu di leuweung. Kajeun goréng, tamba jempé nu
nyorangan. Hatur nuhun béjakeun ka Si Tétéh.”
Tutas
haturan, Léngsér mulang ka karaton.
Caturkeun
di sisi leuweung. Purbasari ngagolér dina palupuh sabébék, di hateup welit
sajalon. Lutung kasarung ngangres ningal kaayaan putri. Rep Sang Putri disirep.
“Utun,
urang saré jeung kaula. Kula mah banget ku tunduh!”
“Oaah,
Sang Putri, lutung mah tara saré jeung manusa, bisi geuleuheun!”
Reup
Putri Purbasari kulem tibra pisan.
“Éh,
deudeuh teuing. Putri téh nalangsa pisan. Aing rék nénéda ka Sunan Ambu, neda
sapaat para bujangga, niat misalin Sang Putri meungpeung saré,” gerentes Lutung
Kasarung, Guruminda mamalihan.
Raksukan
digédogkeun, bray baranang siga béntang, kakasépan Guruminda kahiangan.
Panejana tinekanan, sajiadna katurutan. Jleg ngajenggléng karatonna, leuwih
agréng ti nagara. Purbasari dipangku, diébogkeun dina kasur tujuh tumpang,
disimbut sutra banggala, disumpal ku benang emas. Janggélék Gurumiinda jadi
lutung deui, tapakur di sisi balé kancana.
Kabeungharan
jeung kamulyaan Purbasari di gunung kasampir-sampir ka nagara. Purbararang, nu
goréng budi ti leuleutik, nu goréng lampah ti bubudak, beuki tambah sirik,
beuki tambah ceuceub. Rupa-rupa akal dikotéktak, sangkan aya alesan keur ngarah
pati Purbasari.
Mimitna
Purbasari diperih pati, kudu bisa mendet parakan Baranangsiang, leuwi
Sipatahunan. Mangka saat sapeuting. Mun teu bukti teukteuk beuheung keur
tandonna.
Ku
pitulung Lutung Kasarung, dibantu Sunan Ambu jeung para bujangga, ieu tanjakan
téh laksana.
Tuluy
Purbasari dititah ngala banténg ti leuweung. Ku kasaktén Lutung Kasarung,
banténg téh katungtun ku Purbasari ka nagara.
Purbasari
dipentés nyieun pakarang tatanén étém bingkeng jeung jarum potong, jeung
ditangtang pahadé-hadé ngahuma. Geus tangtu Purbasari dibéré pasir anu
pangangar-angarna, ari Purbararang mah di tempat nu hadé. Tapi Purbasari unggul
kénéh.
Rupa-rupa
ékol Purbararang, antukna Purbasari diajak pangeunah-ngeunah olahan,
paloba-loba samping, papanjang-panjang buuk, pageulis-geulis rupa. Tapi rayat
jeung jaksa nagara mutus teu weléh Purbasari anu unggul.
Tungtungna
Purbararang pinuh ku haté dir jeung ujub, ngajak pakasép-kasép beubeureuh,
Sagoréng-goréngna beubeureuh manéhna, da pubuh manusa, kakasih Indrajaya.
Sakasép-kasépna beubeureuh Purbasari, lutung. Purbasari éléh, tenggekna kari
saketokkeun diteukteuk.
Cunduk
kana waktuna, Lutung Kasarung manggih putri panyileukanana. Putri nu sasorot
jeung Sunan Ambu, Purbasari. Lutung Kasarung ngagédogkeun raksukanana, baranyay
hurung, janggélék jadi Guruminda deui. Indrajaya ngamuk, tapi teu bisa majar
kumaha, kaungkulan kadigjayaanana.
Purbasari
ngadeg ratu di Pasirbatang, jadi praméswari Guruminda. Ari Purbararang jeung
sadérékna nu opat deui, dihukum kudu jadi pangangon. Indrajaya mah dihukum jadi
pangarit, dibekelan arit timah. Ngan anu pangais bungsu, Purbaleuwih, anu
welasan ti baheula ka Purbasari, ditikahkeun ka Ki Bagus Lembu Halang,
ciciptaan tina raksukan Lutung Kasarung jadi papatih di Pasir Batang.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Contoh
Carpon Bahasa / Basa Sunda Anu Judulna Onyet.
Carpon
:
ONYET
Rumasa rada tambélar. Rumasa indit poék
datang poék. Kitu téh pedah hayang gawé suhud. Kang Sabri ngahuleng, diuk dina
korsi di hareupeun imah, bari ngararasakeun hawa tiis isuk-isuk.
Jol
pamajikanana, diuk gigireunana.
“Kang,
tong diemutan teuing atuh, namina gé budak, can gaduh wiwaha”.
Kang
Sabri ukur ngarérét ka pamajikanana, terus neuteup ka jauhna. Jung nangtung,
babatek awak.Kang Sabri nitah pamajikanana nyokot sapatu olah raga.
Kang
Sabri ngajigjirg, olah raga lulumputan di jalan komplék imahna. Bari lumpat
lalaunan pikiranana uleng. Enya da lain teu ngarti ka budak, bener budak mah
can boga wiwaha, komo ieu kakara umur tilu taun jalan ka opat taun, balita
kasebutna gé.
Kabisana
kakara diajar ngomong capétang, lulumpatan di imah, ruwal rawél kana naon baé
nu bisa dirawél. Ngarti, ngarti pisan, budak mah can boga wiwaha.Moal kitu mun
diomongan ku bi Amah?. Atawa disingsieunan ku bi Amah?
Asa
mustahil mun nepi ka kitu. Najan enya bi Amah téh ukur badega di imahna, asa
pamohalan nepi ka kudu ngomongan budak nu teu pararuguh mah, jeung ongkoh pan
budak mah can boga wiwaha.
Kang
Sabri téh boga budak tilu, cikal mah awéwé geus kelas dua SMP, pangais bungsu
gé awéwé, kakara kelas lima SD. Nu bungsu lalaki, umurna kakara opat taun
jalan. Tadina mah ngarasa cukup boga anak dua téh, ngan hayang lalaki,
kahayangna téh diparengkeun, borojol nu bungsu, matak umurna gé rada ganjor
jeung lanceukna.
Karasa
bagja hirup téh, karir di pagawéan nérékél najan kakara kasubdin di
pamaréntahan, pamajikan bageur, barudak séhat. Ngarasa tanggung jawab ka
kulawarga, nepi ka gawé toh-tohan, indit subuh datang peuting téh enyaan.
Urusan rumah tangga mah sagemblengna ku pamajikanana da teu digawé kantoran.
Aya kagiatan mah, kitu wé kagiatan jeung tatangga sa-RT atawa sa-RW, osok
rajeun ngilu kagiatan ibu-ibu di kantor kang Sabri. Lantaran boga si bungsu nu
leutik kénéh, nya néangan nu babantu, nu kapeto téh bi Amah, urang Ciawi Tasik
wedalan pasantren ti Sukapancar. Awéwé tengah tuwuh, sagala bisa jeung rapékan.
Pamajikan kang Sabri mah kacida nyaaheunana ka bi Amah téh, malah geus teu
dianggap badéga, tapi dianggap kolotna, nepi ka barudak ge dititah nyebut Enin,
nenehna tina nini.
Kang
Sabri ngemprid lumpat, ngurilingan taman di komplék imahna. Mimiti mah diajam
hayang bari ngasuh si bungsu lulumpatan téh. Tapi budak magol, embungeun,
dipaksa ge kalah ceurik bari montel ka indungna. Haté kang Sabri asa digerihan.
Rumasa ari kituna mah, tambélar ka budak. Budak téh tara pisan nyebut ayah, da
kitu dibasakeunana di kulawargana, ka bapa nyebut ayah ari ka indung nyebut
ibu. Can kungsi kang Sabri digeroan ayah ku nu bungsu ti saprak budak diajar
ngomong, Tong boro digeroan, dalah dideukeutan gé budak téh ngadon murengked,
siga nu sieun. Pan ari batur mah budak lalaki jeung bapa teh sakitu sok
ruketna, gegelutan téa, silih kélékéték téa. Ieu mah éstu siga nu embung wawuh.
Tapi ari ka batur mah teu bauan, malah ku batur mah sok disebut wanter. Atuh
jeung lanceuk lanceukna sakitu ruketna, lucu mun geus nyebut tétéh, bari rada
cadél téa. Ka lanceuk nu panggedéna sok ménta dipanggambarkeun lauk emas atawa
guramé, da karesepna kana lauk cai. Mun dahar jeung lauk emas atawa guramé sok
cacamuilan siga nu ni’mat.
Sadar
kana karumasaan sok tambélar ka kulawarga, kang Sabri ngarobah diri, unggal poé
peré sok ngusahakeun aya diimah, ambih bisa babarengan jeung anak-anakna.
Ngarobah kitu teh geus aya sababaraha bulan kaliwat, ngan can kaciri aya
hasilna utamana ka budak nu bungsu.. Cara poé Saptu ayeuna. Bagja temen mun
bisa olah raga bareng sakulawarga, nungtun budak, meuli surabi sisi jalan atawa
meuli bubur hayam, dahar cacaleuhakan bari gogonjakan, sakalian mépés késang.
Keur
kang Sabri nyigcrig leumpang gancang, bari rada ngahégak, hapéna disada, tuluy
ditembalan. Tong boro keur olah raga, dalah keur mandi gé hapé téh kudu wé
deukeut manéhna.“Pa, kadu tos dikintun opat puluh kilo, biasa ka jalan Buah
Batu” cék nu nelepon.
“Nuhun,
tong maké istilah kadu atuh bisi KPK apaleun, ganti ku istilah guramé”
“Siap
pa, asal proyékna nu sanés kénging deui ku abdi”
“Bisa
diatur, tos nya, nuhun” cék kang Sabri bari nutup hapéna.
Kang
Sabri leumpangna beuki gancang, aya rasa bungangang, bari nyusut késang nu
mimiti renung dina tarangna. Aya dua kuriling deui mah, ngurilingan taman,
terus mulang.Di hareupeun imahna leumpang rerencepan da kadéngé budak nu bungsu
ceuceuleukeuteukan, sigana keur diheureuyan ku lanceukna. Enyaan budak téh
hégar, enyaan budak téh capétang, enyaan budak téh sonagar.
Kang
Sabri teu kaampeuh hayang ngiluan ka nu keur heureuy, panto dibuka disakalikeun
bari nyebut “Baaa…”. Angkanan mah budak téh rék tambah nyeuleukeuteuk, tapi
kalah ngagoak tarik bari nyebut “Onyééét…” tuluy ngagbrug ka lanceukna, siga nu
sieun. Kang Sabri ngarengkog, nu tadina hayang heureuy jeung budak téh jadi
ceuleumeut. Jep imah jempling, nu bungsu ngingsreuk. Torojol pamajikan kang
Sabri ti dapur “Aya naon?” cenah. Euweuh nu ngajawab, ngan budak wé nelenjeng
ngagabrug ka indungna.
Kang
Sabri ngaléos, ucul-ucul baju olah ragana, gebrus mandi. Bérés mandi tuluy
saged, ngaluarkeun mobil, ngaguluyur teuing kamana. Dina pikir kang Sabri naha
budak téh nyebut onyét ka dirina, naon atuh onyét téh.
Ampir
tabuh lima soré kang Sabri kakara mulang bari rébo ku babawaan aya bubuahan,
aya lauk guramé, aya kuéh jeung cocooan.
Di
imahna kasampak Bi Amah keur ngajar ngaji ka barudak, kitu wé maca Qur’an, nu
bungsu ge milu sila andekak deukeut bi Amah, maké sarung leutik jeung dipéci
bodas. Pantes budak téh jeung kasép deuih.
Kang
Sabri gé ngilu diuk deukeut pamajikanana, babawaanana mah cul wé nambru di
tengah imah.
Bi
Amah geus biasa ngajar ngaji, atuh kana maca buku umum gé dokoh, pokna gé “Maca
mah naon wé, nu saé kanggo picontoeun, nu awon kanggo pieunteungeun”. Jeung
ongkoh deuih ku pamajikan kang Sabri dipupujuhkeun pisan, supaya barudak diajar
ngaji bari ngadagoan waktuna magrib.
Geus
kabiasaan mun bérés ngajar ngaji, bi Amah sok terus ngadongéng, tara lila
paling gé saparapat jam. Mimindengna nu didongéngkeun téh monyét jeung kuya.
Barang ngadéngé rék ngadongéng téh budak mani émprak, atoh sigana. Harita gé Bi
Amah ngadongéng monyét jeung kuya, monyét nginjeum suling tulang maung nu kuya,
tapi teu dibikeun deui.
Cék
Bi Amah “Tah urang mah teu kénging siga onyét, teu kenging hawek, teu kenging
cilimit, teu kenging makmak mekmek, teu kenging ngaku barang nu batur, saur
jaman ayeuna mah teu kénging korupsi, margi éta téh haram, komo upami mésér
tuangeun tina artos korupsi mah dipahing pisan”.
Celengkeung
téh budak nu bungsu ngomong “Hi hi onyét…” bari nunjuk ka kang Sabri, terus
budak téh maléngos bari ngajebian ka lanceukna.
Lanceuk-lanceukna
sareuri, ari Bi Amah jeung indungna mah ngabetem wé, kang Sabri seuri maur.
Peutingna
sanggeus barudak sararé, kadéngé tinggerendeng obrolan salaki pamajikan, nu
kadéngé téh omongan pamajikanana.
“Kang
urang candak hikmahna wé, da murangkalih mah suci bersih kénéh, boa urang nu
kirang wiwaha, bilih urang kantos gaduh kalepatan boh saur agama boh darigama”.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
GIRIMIS TEU BAÉ RAAT
Asa geus
peuting pisan. Girimis can baé raat. Basa lilir téh, karérét adi kuring keur
ngajanteng deukeut jandéla. Hordéngna bangun ngahaja disingraykeun. Meureun
ngarah laluasa nyawang ka luar. Leungeun katuhuna baé nyampay kana sarigsig.
Najan teu pati caang, cahaya lampu ti tebéh buruan wasa nétélakeun yén adi
kuring keur alum ngungun.
Ti
peuting kamari kénéh, adi kuring puguh bangun meunang pangabetah dina peta nu
kawas kitu. Utamana mun mangsa peuting lantis ku girimis cara ayeuna, manéhna
sok ngajanteng deukeut jandéla, nyawang ka luar. Kituna téh sok bari ngembeng
cimata.
Hiji
mangsa mah kungsi dideukeutan, laju ditanya naha ku naon. Jawabna téh majar
keur ningali Apa.
“Hawatos
Apa kahujanan di buruan,” omongna.
Emh.
Diteuteup
deui, manéhna bangun enya nu keur betah nyawang ka buruan nu majar Apa keur
ngajanteng lebah dinya. Sok lila kituna téh. Éta baé, méméh girimis raat mah,
bangunna cadu teuing kudu gancang lugay tina deukeut jandéla geusan muru
pangsaréan.
Ari
peuting ayeuna, adi kuring geus ngajanteng deui deukeut jandéla. Lebah pipina
katémbong baé aya nu ngagurilap sésa cimata nu ngamalir taya reureuhna.
Girimis
di luar can kénéh baé raat.
Pirajeuneun
kuring turun tina pangsaréan. Tuluy ngadeukeutan muru manéhna. Sarérétan gé
laju katangén, lebah juru panonna aya kénéh sésa cimata, ngeyembeng bangun nu
ngadago limpas.
Ti
mangkukna mula, teu kalis ku dibeberah jeung dililipur, ngungunna téh bangun nu
taya anggeusna. Tuda enya, saréréa gé taya nu teu ngarasa duheulang basa Apa
nilar téh. Teu gering teu lungsé ieuh, Apa bangun léah dipundut ku Nu Kagungan.
Bari calik keur ngariung balakécrakan
satutas sambéang Magrib, Apa rubuh ngarumpuyuk. Kungsi neuteup ka
saréréa méméh enya nilar sabada ngucapkeun lapad Alloh.
Lah!
Diteuteup
deui téh, adi kuring anteng baé mencrong ka buruan. Ti tatadi gé da teu sing
aya sasaha ari lain tangkal jambu jeung pager beusi mah. Tuh, najan enya lampu
ti tebéh buruan teu caang teuing gé, puguh sidik taya sasaha atawa sugan aya nu
ngadon ngulampreng rumingkang.
“Hawatos
Apa kahujanan di buruan…,” omongna deui.
Ema
nu kitu téh deuih. Ti saprak Apa mulih téa, Ema mah taya pisan kabéragan. Méh
saban waktu Ema kudu waé bedah cimata. Tuga gé Apa ngerelekna dina lahunan
anjeunnna pisan. Malahan Ema ku anjeun bangun enya ngiring ngedalkeun lapad
Alloh. “Lailahaillalloh…”
Bet
temahna, Ema
Sok rajeun katémbong numpi ngalangeu di
kamarna. Ana pareng dilongokan mangsa usum dahar, walonna téh can hararayang
atawa malik mariksakeun naha kuring jeung adi kuring geus dalahar atawa acan?
Leuh!
Di
luar, girimis kalah asa beuki kerep. Sawaréh mah sawér pisan kana kaca jandéla.
Sora séahna bet sada-sada talatah Apa ti kaanggangan, “Masing leket bebekelan
ibadah keur bawaeun mulang…”
Ari
dirérét, adi kuring kalah ka enya ngagukguk, cimatana limpas cara cihujan di
luar nu murubut sanggeus bahé ti luhur langit.
“Ku
naon Apa teu keresaeun lebet ka bumi…?” cenahna téh.
Disérangkeun
ka buruan, cara tadi da puguh taya sasaha.
Kalah
girimis beuki lila beuki kerep waé. Adi kuring anteng kénéh ngajanteng deukeut
jandéla. Leugeunna beuki pageuh ngaranggeuman sarigsig. Tur kapireng deui
inghakna beuki rosa waé. Sakapeung témbong obah taktakna tina nahan piceurikeun
nu boa pohara kacida.
Teu
lila tina kituna, manéhna malik neuteup ka kuring. Mencrong salila-lila.
“Ku
naon Apa teu disina lebet?” tuluyna téh.
Kari
kuring nu bati hémeng. Disérangkeun deui ka buruan, angger taya sasaha.
Sanggeus ngaleupaskeun leungeunna tina sarigsig, ngan deregdeg baé manéhna
ngejat ka luar ti kamar bari tuluy nelenyeng muru panto hareup.
Basa
dituturkeun gagancangan, bet srog téh horéng Ema geus ngajanteng lebah dinya.
Boa geus ti tatadi Ema ngajantengna téh. Pannona témbong semu carindul.
Cimatana baé gugurilapan katojo ku cahaya lampu ti tebéh buruan.
Sajongjongan
mah anteng baé neuteup ka kuring.
“Pangnyandakeun
paying di pengker kanggo Apa…,” tuluyna téh semu dareuda.
Basa
diteuteup deui, Ema lir nu teu wasa ngabedahkeun deui cimatana. Geus kitu mah,
ngan segruk waé Ema muru korsi di rohangan tengah tuluy nyaluuh bari nginghak.
Harita
pisan deuih adi kuring ceurikna bedah sapisan. Girimis mah duka iraha raatna.
(Dicutat
tina kumpulan Carpon Mini Sunda: “Ti Pulpen tepi ka Pajaratan Cinta”,
diterbitkeun ku Lembaga Kabudayaan Mekar
Parahyangan, Klub Pecinta Sastra Bandung, jeung PT Kiblat Buku Utama, 2002)
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Contoh
Carpon Bahasa / Basa Sunda Ku Mamat Sasmita
CARPON
:
NGUSEUP
Ku :
MAMAT SASMITA
Kang
Sabri ngingkig indit ka kidulkeun. Tuturubun ka handapeun jambatan di sisi
walungan. Alak ilik, néangan tempat nu merenah keur nguseup. Maju ka beulah
kulon, néangan tempat nu liuh. Deukeut rungkun sadagori eureun, didinya caina
rada ngajumbleng teu nyéot teuing. Siga leuwi. Tuluy bebenah. Tali kenur nu
rada kusut dibébérés, dipasangkeun kana jeujeur weregu. Useup dieupanan ku
cacing kalung. Lung useup dialungkeun kana cai nu ngajumbleng. Diuk andéprak
dina jukut nu semu reumisan. Tabuh salapan isuk-isuk keur meujeuhna haneut
moyan. Langit lénglang. Angin ngahiliwir. Nyaksrak haneut matapoé kana tonggong,
diusapan ku angin ngahiliwir, genah karasana.
Poé
ieu rék nguseup, rék mopohokeun karudet sapopoé. Mata dipaké manco kana
tungtung jeujeur, mata manco kana kanur, mata manco kana kukumbul. Sakapeung
panon lalajo budah cai nu silih udag, sakapeung panon lalajo runtah nu palid,
sakapeung panon lalajo tungtung daun nu kaoyagkeun angin. Pikiran museur hayang
meunang lauk gedé.
Ngalelentuk
nyekel jeujeur, karasa cangkeul. Jeujeur digolérkeun dina jukut, didempét ku
keuneung, bisi jeujeur kagusur mun aya nu nyanggut. Muka kantong nu
disoléndangkeun. Ngaluarkeun bebekelan, kulub sampeu jeung cai haneut dina
termos leutik. Lemper dua siki jeung leupeut dua siki. Meunang meuli ti warung
Ceu Enyi basa rék indit. Karasa ni’mat ngagayem kulub sampeu diguguntur ku cai
haneut. Ditambah ku ngagayem leupeut hiji, pédah tadi isuk can sasarap.
Séak
jeujeur aya nu metot. Ngajol. Méh-méhan teu karawél. Jeujeur weregu melentung
da ditahan terus semu dikenyedkeun, tuluy digolosor bari kenur ditarik,
digolongan. Tah didieu ni’matna nguseup téh keur pabetot-betot jeung lauk, mun
teu tapis ngulur jeung narik, lauk bisa leupas deui atawa kenur pegat.
Gudibegna
lauk kaciri dina cai nu rada ngambul mulek, meunang bibit yeuh.
Lauk
béak tanaga, nyanghap kaluhur, biwirna katiir ruruhit useup. Lauk engap-engapan
ngahégak capé. Pasrah, kokoléaban dina beungeut cai.
Enyaan
bibit, mun ditimbang mah kira-kira aya sakiloeun, kitu gerentes kang Sabri.
Kang
Sabri muru ka sisi walungan, nu dicekel lain jeujeur deui tapi kenurna, dipulut
ku leungeun. Lauk ngambang engap-engapan. Barang rék kep dicekel pisan, lauk
ngagudibeg, cai muncrat kana beungeut kang Sabri. Bis baé leupas.
Lauk
ngoléab deui. Kek ditéwak, beunang. Dibawa ka darat. Lauk teh buncir, siga keur
endogan, boa-boa tereh megar.
Kang Sabri
neuteup lauk, lauk neuteup kang Sabri.
Biwir
lauk engap-engapan. Kang Sabri ngahuleng, engapna lauk siga nu ngajak ngomong.
Lila-lila lauk limpeu, ku kang Sabri diwadahan kana koja bekelna, tuluy di kana
caikeun..
Lauk
buncir hayang leupas, koja dicangreudkeun kana sadagori. Lauk buncir
ngagudibeg, koja jadi panjara.
Kang
Sabri ngalungkeun deui useup ka leuwi, dikenyed-kenyed sangkan kenurna merenah,
panon manco ka tungtung kenur, kana jeujeur weregu.
Lauk
dina koja ngagudibeg, kang Sabri ngarérét. Enya buncir lauk téh, keur endogan,
téréh megar.
Mun
ieu lauk diala, digoréng, dicobék make sambel jahé atawa dipésmol, endogna
pasti pungkil jeung girinyih. Didahar sosoranganan bari sila andekak, nyetrok
céngék, seuhah, ni’mat kabina-bina.
Tapi
saha nu rék masakna?, di imah ngan sosoranganan, imah gé ukur kamar kontrakan.
Sabenerna gampil nu masak mah, tinggal dibikeun ka ceu Enyi, nu boga warung
hareupeun kamar kontrakanana. Moal burung diasakan sapaménta. Bageur Ceu Enyi
mah, mindeng ngirim deungeun sangu, mindeng méré nganjuk mun keur teu boga duit
keur meuli deungeun sangu.
Kang
Sabri, lalagasan kénéh, gawé jadi guru sakola dasar, kakara dua taun diangkat
jadi pagawé nagri. Mun pasosoré ka kamar kontrakanana, rajeun sok datang anak
ceu Enyi, nu kakara kelas lima sakola dasar ngadon nanyakeun PR ti sakolana.
Wekel budak téh, teu risi tatanya, pinter budak téh da teu weléh réngking di
sakolana. Éta meureun pangna ceu Enyi jadi bageur. Keur kang Sabri mah resep wé
ngajar ka barudak téh, da éta mah geus tugasna, prédikat guru téh teu leupas
najan teu keur di sakola, dimana baé gé kudu tetep méré conto ka barudak.
Ayeuna
gé nguseup téh pédah wé keur poé peré, rék balik ka lemburna rada hororéam
ma’lum ahir bulan, boga bekel téh ukur cukup keur dahar.
Lauk
kokoléaban dina koja, enya gedé lauk téh, mun dijual bakal payu meureun dua
puluh rébu mah, cukup keur ngabanjel dahar dua poéeun. Lauk diteuteup, buncir
pisan.
Endogna
pasti loba, mun megar pasti ngarébu atawa saeutikna ngaratus burayak, anak
lauk.
Lauk
engap-engapan, kang Sabri neuteup ka jauhna, kana budah cai nu kabawa palid,
kana tungtung jeujeur, kana kenur nu keur manteng. Mun lauk digoréng, didahar
jeung sambel jahé, ukur ni’mat saharita. Mun lauk dileupaskeun tuluy endogna
megar, meureun bakal baranahan, lauk nu galedé bakal nambahan di ieu walungan.
Kang Sabri inget ari keur méré pelajaran lingkungan hidup ka barudak. Sok
nganaha-naha ka nu ngala lauk make sétrum. Sok nganaha-naha ka nu ngala lauk
maké tuak. Sok nganaha-naha ka nu miceun runtah sahayuna. Sok nganaha-naha ka
pabrik nu miceun cai kotor sahayuna. Sok nganaha-naha ka nu ngaranjah leuweung
sahayuna.
Jeujeur
nu dicekel diselapkeun jeung kenurna dicangreudkeun kana tangkal sadagori, Kang
Sabri ngadeukeutan kana koja, pikiranana sabil leupaskeun atawa entong. Mun
digoréng garing dicocolkeun kana sambel jahé, bakal ni’mat didaharna, mun
dileupaskeun, endogna bakal megar jadi burayak sakitu lobana. Kang Sabri
panceg, mending dileupaskeun. Kang Sabri inget ka kapiadina nu keur bureuyeung
bulan alaeun, mun leumpang siga nu ngagégag, teu weléh nyekel beuteung. Kang
Sabri inget kumaha cakah cikihna kulawarga waktu kapiadina brol ngajuru. Kang
Sabri ngadéngé kumaha ngahégakna nu ngajuru. Kang Sabri milu ngarasakeun kumaha
bagjana nu ngajuru kalawan salamet, orok diadanan, orok dimandian, orok
dibagéakeun. Indung jadi papayung, indung tempat panyalindungan, kanyaah indung
moal laas ku jaman.
Koja
dibuka, lauk disorong sina ngoloyong ka walungan bari pok ngomong lalaunan
“Leungli jung geura ngajuru, sing baranahan, anak manéh sing loba minuhan ieu
walungan, geura aping anak manéh nepi ka gedé. Bulan hareup uing rék nguseup
deui didieu, meureun bulan hareup mah manéh téh kawajiban ngaping anak geus
lekasan, manéh kudu nyantok deui eupan kami” kang Sabri nyebut leungli téh
pédah inget kana dongéng Si Leungli, lauk nu sosobatan jeung budak awéwé
lanjang.
Keur
kitu aya nu ngomong tukangeunana, teu kanyahoan ti mana jolna “Naha
dileupaskeun jang guru?”.
Ari
dilieuk sihoréng mang Kanta, tukang béca nu sok mangkal di hareupeun sakola
tempat kang Sabri ngajar.
“Eu..sumuhun
mang, karunya nuju buncir endogan”.
“Lah
jang guru mah, ari ka emang teu karunya kitu?. Mun di ka emangkeun mah cekap
kanggo ngalironan beas tilu kiloeun”.
Kang
Sabri teu ngomong, ukur ceuleumeut bari sibanyo terus mérésan koja. Kang Sabri
teu mikir nepi ka dinya, teu mikir lauk kudu dibikeun ka mang Kanta.
“Muhun
mang, engké upami kénging deui” ukur kitu omong kang Sabri.
“Leres
jang guru, da panginten urang mah benten paniatan nguseup téh. Éta emang mah
sakapeung sok nongton nu nguseup di laut dina télévisi, geuning upami tos
kénging téh laukna sok teras dileupaskeun deui”
“Bénten
paniatan kumaha mang?”
“Ari
emang mah nguseup téh teu bénten sareng usaha numbu umur, hasil tina nguseup
téh kanggo barangdahar barudak, selang-selang tina ngabeca. Upami hasilna
seueur tiasa digentoskeun kana béas, upami hasilna sakedik nya sok digoréng wé
kanggo réncang sangu. Ari niat jang guru mah panginten nguseup téh mung sakadar
kalangenan, mung resep nuju disanggutna, hasil laukna sanés udagan. Suka bungah
téh nuju pabenyeng-benyeng kenur, melengkungna jeujeur, gudibegna lauk. Ari
kanggo emang mah suka bungah téh ningali anak tiasa barang dahar, balakécrakan
dahar lauk”.
Kang
Sabri unggut-unggutan, kang Sabri mulut kenur, kang Sabri memeres jeujeur.
Mang
Kanta ngajogo nungguan useup disanggut. Kang Sabri amitan mulang tiheula.
Sabulan
ti harita dina mangsa poé peré, kang Sabri keur ngajogo sisi walungan, tempatna
urut nguseup bulan kamari. Jeujeur weregu di lelempeng, tali kenur dibébérés,
ruruhit useup make eupan cacing kalung. Niat nguseupna hayang meunang lauk
gedé, mun meunang, laukna rék dibikeun ka mang Kanta.
Useup
dialungkeun kana cai nu liuh, nu caina semu muih lalaunan.
Anteng
manteng, neuteup tungtung jeujeur, anteng neuteup tungtung kenur, anteng
neuteup budah cai.
Cék
sawaréh nguseup téh pagawéan tambuh laku, ngajejentul moé manéh. Cék sawaréh
nguseup téh neundeun harepan, apan rijki mah tara pahiri-hiri. Kang Sabri
salila-lila ngelelentuk neundeun harepan, hayang ningali barudak mang Kanta
balakécrakan.
Méh
tengah poé, jedud useupna aya nu nyantok, gulusur kenur kadudut, jeujeur geuwat
dikenyang ngagentak. Lauk karasa nyoloyong ngilu kana kenur nu dipulut, euweuh
gudibeg, euweuh pabenyéng-benyéng kenur.
Kaciri
lauk badag, nyoloyong nuturkeun kenur. Kang Sabri olohok, di tukangeun lauk
badag ting gurilap lauk leutik siga nu ngiringkeun, loba, loba pisan, ngaratus
boa ngarebu. Laleutik kénéh sagedé-gedé cinggir budak.
Lauk
badag beuki nyoloyong nampeu kana biwir cai hareupeun kang Sabri.
Subhanalloh
cék kang Sabri. Kang Sabri turun ngadeukeutan lauk tuluy dirampa dihanjatkeun
ka darat lalaunan, diangkat ku dua dampal leungeun. Lauk cicing, lauk ukur
engap-engapan.
“Ieu
téh manéh leungli?” kang Sabri ngomong semu ngaharewos. Lauk ngagibeg lalaunan.
Dina
biwir cai anak lauk beuki ngaronyok, siga hayang ngajol ngadeukeutan ka lauk
badag, ka indungna.
Kagambar
beungeut Mang Kanta nganaha-naha basa lauk dileupaskeun deui, kagambar barudak
mang Kanta balakecrakan ngadahar goréng lauk.
Lauk
badag diusapan, lauk badag dirawu di ka caikeun deui.
“Leungli
kuring nganuhunkeun, anjeun geus nohonan jangji, anjeun tigin kana jangji. Jung
geura aping anak manéh, sina galedé, sina ngabeungharan ieu walungan” kang
Sabri ngaharéwos bari nepak cai, tuluy sibanyo meresihan ramo. Lauk ngoléab,
nyoloyong ka tengah cai nu ngajumbleng, ngagedebeg rosa, cai muncrat kana
beungeut kang Sabri. Kang Sabri seuri bari ngusap beungeut nu baseuh ku cai
walungan. Lauk teuleum dituturkeun ku anakna nu laleutik kénéh.
Kang
Sabri bébérés, kenur digolongan, eupan diawurkeun ka walungan. Kang Sabri
ngagedig ngingkig balik.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Carpon Sunda :
"KERETEG HATE"
Cahaya bentang pating
gurilap, bulan imut ngagelenyu ninggali kuring keur diuk di jandela kamar bari
ngainghak ceurik, angina ngahiliwir karasa tiis, peuting ieu bet meuni asa
endah katempona, tapi kunaon hate kuring bet meuni asa ripuh, rasa kaambek geus
pinuh na ubun-ubun, kuring haying ngambek tapi teu bias, meureun kusabab kuring
awewe jadi naluri kuring leuwih gede tibatan rasa amarah. Sarebu tanya minuhan
pikiran kuring, naha bet ibu sareng bapa jadi teu ngawidian kuring ngilu
pasanggiri eta, teu pira ngan saukur nulis jeung mikir, asa ku araraneh.
Leuheung lamun diulahkeunnana the mun kuring
ngilu pasanggiri model anu gutak gitek di catwalk, kuring ge rada kaharti mun
kitu mah, mung ieu mah aduh… ah pararusing, dug sek kuring ngarungkup dina
simut.
Kongkorongooook….
Tok,tok,tok….
“Teh
gugah atos siang” kadenge sora indung
kuring ngagero bari ngetrokan panto, kuring ngaleret kana jam, “Aduh jam 05.00” kuring reuwas,
henteu biasana kuring hudang sabeurang kieu kuring nangtung tur muka panto bari
wegah mun kuring keur teu solat jeung
sakola mah mereun kuring moal kaluar ti kamar sapopoe, arek jadi nyi komar we
ha,ha. Kuring kaluar ti kamar tungkul bari jamedud, “Cu, kunaon bageur meuni
jamedud kitu?” pok bapa kuring nanya, kuring ngan saukur imut ngagelenyu bari
wegah, “Neng geulis, ibu mah teu ngawidian teh lain ulah tapi ibu nyaah sieun
Neng kunanaon, apan Neng teh anak nu dipika deudeuh ku ibu sareng bapa jadi
mataksieun lamun aya nanaon mangkaning Jogjakarta teh lain tempat anu deukeut”.
Indung kuring ngadeukeutan bari ramisak ceurik, hal anu teu bias ku kuring
ditempo teh nyaeta nempo ibu jeung bapa kuring ngaluarkeun cimata. Kuring
nangkeup indung kuring tur pok ngomong “Ibu, Neng moal ngiring upami ibu sareng
bapa teu ngawidian mah, hampura Neng tos salah paham ka ibu sareng bapa”.
Kuring ngilu ceurik nginghak “Jung cu, jung bapa sareng ibu ngawidian demi
kasuksesan Neng, doa ibu sareng bapa aya dina tiap langkah Neng”. Kuring
bingah, kuring jangji moal ngecewakeun ibu sareng bapa, kuring pasti berjuang.
*
* *
Braaaak…
kadenge aya nu ngebragkeun meja “Nisaaaaa….kerjakeun soal dihareup, ngalamun
wae” kuring reuwas, katempo dosen kuring geus nangtung hareupeun kuring bari
melak cangkeng, kuring karek nyadar yen tadi kuring keur ulin ka hayalan jaman
baheula basa kuring SMA, ayeuna kuring geus jadi panulis, 3 novel jeung 1 kumpulan
carpon kuring geus di publikasikeun jeung meunang respon anu alus ti masarakat.
Kuring Annisa, umur kuring ayeuna 20 taun, kuring kuliah di salah sahiji
universitas di kota Bandung jurusan Sastra jeung Bahasa semester 4. “Nisaaa
hayoh kahareup cicing wae !” dosen kuring ngambek, kuring buru-buru ngajawab
bari tungkul sieun “Tapi pa, kuring teu acan paham” ayeuna dosen kuring
ngaleret ka sakabeh murid nu aya di kelas “Sok, saha anu arek ngabantuan Nisa
ngerjakeun soal di hareup?” tantang dosen eta, jep sakabeh murid jempling
“Kuring Pa” ceuk hiji sora ti tukang, kuring ngaleret ka tukang wahh… saha
eta anu arek ngabela kuring, aya rasa
atoh dina hate kuring sabab kuring aya nu ngabela. Sangges kajadian eta kuring
jadi deukeut jeung jalma anu ngabelaan kuring kamari, jalma eta teh ngarana
Sam, biasa di sebut kitu tapi ngaran aslina mah Samuel cenah.
Jadwal kuliah geus beres, kuring
buru-buru rek balik tapi pas rek kaluar gerbang kampus, breeeetttt,, hujan gede
jadi kapaksa kuring ngiuhan heula, muga we hujanna sakeudueng, “Nisa…” kuring
reuwas, aya anu nepak taktak kuring, “Eh” kuring ngereret “Ah, Sam geuning, aya
naon?” kuring bingung nempo manehna aya didieu oge, “Gak apa-apa ko Sa he,he”
manehna imut, aduh meuni lucu katinggalina, aduh kuring mikir naon sih, entong
kitu Nisa hayoh istigfar. Sam lain asli urang Sunda, manehna katurunan Tionghoa
jadi teu aneh lamun panonna rada sipit tur kulitna bodas, manehna can rada
bentes ngomong sunda jadi bahasana sakapeung campuran, Indonesia jeung sunda.
Kadenge sora adan ngumandang kuring niat arek solat heula bari nungguan hujan,
“Eh Sam, punten Nisa bade awoh ashar heula nya ka masjid” kuring ngaleos
ninggalkeun Sam anu katempona rada bingung ngartikeun omongan kuring bieu.
Di
mesjid kampus
“Assalamualaikum
wr.wb” astagfirullah, kuring ngajenghak reuwas pas salam kadua tanda beres
solat pameunteu kuring pasangrok jeung pameunteuna Sam, aduh ti iraha budak ieu
di dieu, ;’Haaah, Sam ngareureuwas” kuring ngagebug leungeunna “Sam terang
timana Nisa aya di dieu? aduh make kadieu sih ieu budak pan ieu mah tempat
khusus akhwat” kuring ngomong bari nyiwit pipina “Aduh Nisa sakit” ceuk manehna
bari ngusap pipina nau di ciwit bieu ku kuring, kuring ngan bisa seuseurian
nempo manehna nyerieun, ha,ha.. “Nisaa kamu lagi apa tadi? Ko pake baju putih
kaya pocong aja, hi,hi” manehna nanya bari ngeleg “Ih Sam, (kuring jamedud)
tadi kuring solat, solat teh ibadah anu wajib di laksanakeun ku sakabeh umat
muslim, kin cerita lengkepna di jalan we nya isin di dieu mah seueur jalmi”
kuring jeung Sam tuluy indit kaluar. Loba pisan pertanyaan anu di ajukeun ku
manehna ka kuring soal agama, kuring malum da kuring jeung manehna mah beda
agama, agama manehna mah keristen.
Lila beuki lila kuring jadi deukeut
jeung manehna, aya rasa anu beda dina hate Lmun kuring ninggali raray na,
kuring bingung rasa naon eta, nu jelas rasa ieu hoyang pisan lamun nempo
manehna bagja. Kuring leumpang ka kelas bari ngabogaan rasa bagja, sabab rek
papanggih jeung pujaan hate anu dipikaheman geus saminggu kuring teu papanggih
jeung manehna, sugan we poe ieu mah aya. Satepina di kelas, kuring lurat-leret
ka sakuriling kelas tapi teu katempo anu di tutungguan teh, ah meureun can
datang hate kuring ngabatin. Bet aya rasa karingrang ngarungkupan. Kaluar ti
kelas, kuring buru-buru ka kost an, jarak ti tempat kuliah ka kost an kuring
teh deukeut. Jadi, bisa kalampah ngan saukur ku leumpang. Rencana na ti kost an
kuring rek neang Sam ka imah na, sieun aya kajadian nu teu dipikahayang nimpa
ka manehna, das sms kuring teu di bales, telepon oge teu di angkat.
Tok,tok,tok…“Punten” kuring ngetrok
panto bari ngagero, kadenge panto dibuka “Iya, eh ini Neng Nisa ya? mari masuk”
ceuk nu muka panto ramah, haaaah kuring reuwas, naha anjeunna nyaho yen kuring
teh Nisa apan kuring teu acan pernah kadie, nyaho imahna ge karek bieu ti babaturan kuring. “Oh muhun”
kuring ngan saukur bisa imut tapi hate mah ringrang maratan langit, tuluy
kuring asup bari olohok waah.. bener ieu teh imah Sam aduh gede pisan
subhanallah kawas istana, “Neng Nisa silahkan duduk, sebentar bibi panggilkan
dulu ibunya” oh jadi eta pembantuna, tapi dangdananna keren kos lain pembantu,
tuluy pembantu eta indit. Teu kungsi lila, “Assalamualaikum” katinggali aya
awewe saumuran indung kuring nangtung di hareupeun kuring “Waalaikumsalam”
buru-buru kuring ngajawab “Oh ini Nisa ya? Samuel sering cerita tentang Nisa,
katanya Nisa baik,cantik, keliatannya Sam sayang sekali sama Nisa, kalau Nisa
gimana sama Sam?” kuring reuwas maratan langit, ieu indungna Sam? Haah.. naha
make kerudung apan keluargana Sam agamana keristen, kuring masih keneh bingung
tur ngajawab “Muhun ibu, Nis age nyaah (jawab kuring bari lingsem) ehm, punten
ibu upami Sam kamana atos 7 dinten teu lebet ka kuliah?” ngadenge pertanyaan
eta indungna Sam cicing, wah aya naon ieu kuring sieun,rasa ringrang balik
ngarungkupan kuring, aya naon? Sarebu tanya jeung kasieun minuhan pikiran
kuring. “Nisa ayo ikut ibu, ada sesuatu yang mau ibu tunjukkan tapi ibu gak
bias bilang sekarang” indung Sam langsung nangkeup kuring, kuring teu ngarti
naon maksudna tuluy indungna pok ngomong “Terimakasih ya sayang” cimata
langsung ngucur ti mata indung Sam. Sam? kamana anjeun?
Sapaparat jalan kuring ngan bisa
tungkul sabari maca kalimah kalimah zikir, sakapeung indungna Sam nyekel
leungeun kuring tanda nenangkeun. “Nisa kita sudah sampai” kuring beunta tuluy
luak lieuk kasakuriling tempat eta, naha indung Sam ngajak kuring ka pasantren
kieu, kuring leumpang nuturkeun indungna Sam, indungna Sam ngetrok ka hiji
panto, bray panto eta di buka, kuring olohok kasengsem “Sam” bener anu diuk eta
Sam? subhanallah kasep pisan, manehna make gamis jeung peci bodas meuni rapih
katinggalna, “Nisa” indungna Sam ngagupayan ngajak diuk ka kuring tuluy indungna
Sam nyaritakeun naha Sam bet aya di dieu, manehna jeung kulawargana ayeuna geus
islam, subhanallah kuring bingah kabina bina, saurna Sam berubah gara-gara
kuring, Sam nyaah pisan ka kuring, kulawargana ge teu nentang basa Sam
mutuskeun rek asup islam malah kulawargana ngilu asup islam.
Di taman kawasan pasantren eta kuring
leuleumpangan jeung Sam, aduh kuring teu kiceup kiceup nempo dirina subhanallah
sababaraha kali kuring ngucap kalimah eta (aduh kuring meuni sungguh terlalu
ha,ha) di tengah tengan jalan Sam
ngeureunkeun leumpangna tuluy malik neteup kuring, kuring asa risih di
kitukeun ku manehna “Nisa ayeuna urang tos saagama, Nisa hoyong teu jadi
bidadari anu maturan hirup Sam salilana dunia sarta aherat?” kuring lingsem
tanda satuju.
Written By Pudji Anisya (Jisya Rasyid)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
B A T U
Rendy
B. Junior
Balé Désa Sukaramé,
angin ngahiliwir, motor lalar-lilir lalaunan dina jalanna nu can diaspal, tina
taneuh jeung batu kénéh. Di balé, keur
diayakeun musyawarah antara kapala désa jeung warga. Ngamusyawarahkeun
duit anu disumbangkeun ku pamaréntah ka Désa Sukaramé.
“Assalamu’alaikum
wr.wb. Ayeuna urang saréréa ngariung didieu pikeun mutuskeun badé dikumahakeun
sumbangan 100 juta ti pamaréntah. Saur Pa Camat, saéna mah ieu sumbangan téh dianggé
pikeun ngabangun ieu désa. Masalahna, naon nu rék dibangun kuurang? Aya nu badé
ngaluarkeun pamadegan?”, Pa Kadés muka musayawarah.
Pa
Dudin sumanget langsung ngacung.
“Pa
Kadés, kumaha lamun urang ngabangun mesjid deui?”
“Maenya
mesjid deui, apan karak kamari ngabangun mesjid téh?”, ceuk Pa Tono rada sinis.
“Muhun
Pa Dudi, leres saur Pa Tono. Saéna mah ieu sumbangan urang anggé kanggo
keperluan anu penting pisan”, saur Pa Kadés.
“Pa
Kadés, kumaha lamun urang lereskeun pasar wé atuh, renovasi...”, saur Hj. Enok,
juragan jengkol Pasar Sukaramé.
“Ah,
éta mah ngeunah teuing didinya, nu boga jongko. Pa Kadés, kumaha lamun urang
ratakeun jalan désa, tos teu aya bentukan jalan teh, ngagarinjul batu wungkul,
matak paur ka nu nyandak motor. Jeung deuih batu-batu na paur ngabetrik ka nu
lalar-lilir di jalan. Mun tiasa mah di cor”, ceuk Mang Ujang.
“Saé
tah Kang Ujang, kumaha nu sanés? Satuju teu?”
“Satuju...”,
ceuk warga nu séjén babarengan.
Singget
carita, dina éta musyawarah kénéh, dibentuk hiji tim proyék pikeun ngaratakeun
jalan désa. Anggota éta tim nyaéta Mang Asép, Mang Dudi, jeung Mang Suha.
Tiluan éta téh katelah tukang bangunan nu pangjagona di Désa Sukaramé.
Isukna,
éta tim ngayakeun survei lapangan, pikeun ngadata naon waé nu diperlukeun jang
éta proyék.
“Sok,
ayeuna mah urang ukur heula jalanna, supados gampil ngitung bahanna”, ceuk Mang
Asép.
Der
éta jalan diukur maké méteran nu sok aya di tukang jait.
Saméter...
Dua méter... Tilu méter...
.......
Salapan
puluh lima meter... Salapan puluh genep meter...
“Wah,
Mang Suha, Mang Asép, gawat ieu mah. Aya batu!”, Mang Dudi manggihan batu nu
gedé na kacida
“Kudu
diangkat ieu mah, pan rek diratakeun heula saacan dicor”, ceuk Mang Suha.
“Kumaha
ngangkatna coba, gedé kieu. Kudu diancurkeun heula ieu mah”, témbal Mang Asép.
“Maké
naon ngancurkeuna? Gedé kieu batuna, tuh panjangna gé meni sameter satengah”,
Mang Suha bingung.
“Maenya
kudu ku bor??? Tukang sumur bor di lembur urang téa, mahalna kacida”, ceuk Mang
Dudi.
“Ah
moal neurak ku bor mah, bangun kandel batuna gé, kumaha atuh?”
“Nya
kumaha deui atuh, kudu nyéwa buldoser???”
“Ayeuna
mah urang ka Pa Kadés wé, bisi salah”
Tepi
di balé désa, Mang Suha langsung nyaritakeun masalah éta batu.
“Urang
nyéwa buldoser wé lah ari kitu mah, ari tos ancur mah pan gampang diangkat na
gé”, ceuk Pa Kadés.
Der
buldoser disewa, aya kana 10 juta kaanggo. Isukna buldoser nu disewa datang.
“Mana
batuna?”, ceuk tukang buldoserna.
“Ieu
tah”, témbal Mang Asép bari nénjrag éta batu, nincakna ditanagaan.
Kreeekkreekrekk...
KREETEK...
Can
dibuldoser, can dikumaha batu téh. Sanggeus ditincak ku Mang Asép éta batu
langsung potong, raretak.
“Hor,
naha ancur tiheula batu téh???”, Mang Asép bingung.
Tuluy
ditempo, ditilikan éta batu téh ku tiluan.
“Ah!
Paingan, badag wungkul batu téh!!! Kandelna mah ngan sasenti!!! Ditincak gé
potong sakieu kandelna mah!”
“Boro
mah geus nyéwa buldoser!!! Lapur aing mah...”, Mang Dudi keuheul.
”
Kumaha laporna ka Pa Kadés???”, tiluan baringung.
“Mantakna,
mun ningali masalah téh tong sok langsung ngarasa hésé, cobaan wé heula, bisi
wé bisa urang pecahkeun masalahna...”, ceuk tukang buldoser tenang, da geus
dibayar...
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------
SI KABAYAN MORO UNCAL
Isuk
kénéh Si Kabayan jeung mitohana geus harudang, lantaran poé éta rayahat rék
moro uncal.
Urang
kampung geus saraged, maké calana sontog, samping dibeubeurkeun kana cangkéng,
bedog panjang nyolégréng. Sawaréh marawa tumbak. Anjing ragég geus hayangeun
geura ngudag boroan ka leuweung.
Nénjo
batur saraged téh Si Kabayan mah teu ieuh kapangaruhan. Manéhna mah ngaléléké,
maké sarung dikongkoyangkeun. Batur-batur marawa bedog, manéhna mah kalah mawa
péso raut.
“Keur
naon mawa péso raut, Kabayan?” tatanggana nanya.
“Keur
nyisit uncal,” jawabna.
Nu
rék moro laju indit. Tepi ka leuweung, der ngasruk. Anjing ragég ti kulon, ti
kalér, ti wétan. Jalma-jalma pating corowok. Nu megat ayana di beulah kidul,
lebah bubulak.
Ari
Si Kabayan misahkeun manéh. Manéhna mah nangtung handapeun tangkal jambu batu
bari tatanggahan, néangan jambu asak.
Keur
tatanggahan, gorowok nu ngagero, “Pegaat…!”
Si
Kabayan ngalieuk. Ari torojol téh ti jero rungkun, uncal jaluna. Tandukna
ranggah.
Si
Kabayan can nyahoeun uncal. Cék pangirana uncal téh sagedé anak embé. Nu matak
barang nénjo sato nu siga kuda bari tandukan téh, ngan térékél wé manéhna naék
kana tangkal jambu. Teu bisa luhur naékna téh da kagok ku sarung. Manéhna
nangkod kana dahan panghandapna, sarungna ngoyondon.
Kabeneran
uncal téh lumpat ka handapeunana pisan. Si Kabayan peureum, sieuneun kaparud ku
tanduk uncal nu sakitu ranggahna.
Si
kabayan teu kira-kira reuwaseunana barang karasa aya nu ngabedol ti handap. Ari
diténjo horéng tanduk uncal téh meulit kana sarungna. Uncal ngarengkog, tuluy
babadug hayang ngalésotkeun tandukna. Kadéngé ambekanan hos-hosan. Si Kabayan
beuki pageuh muntangna, uncal beuki rosa ngamukna, tapi tandukna kalah beuki
pageuh kabeulit ku sarung. Si Kabayan beuki geumpeur, sepa taya getihan.
“Tuluuuuung….tuluuunngg….,
ieu aing ditubruk uncal…!” Si Kabayan gegeroan ménta tulung.
Teu
lila burudul nu moro nyalampeurkeun. Nénjo uncal abrug-abrugahn téh, teu
antaparah deui belewer wé ditumbak. Uncal ngajéngjéhé. Jekok-jekok pada
ngadékan tepi ka rubuhna. Uncal ngajoprak. Si Kabayan gé ngalungsar gigireunana
bari rénghap ranjug.
Nu
ngariung uncal hélokeun.
“Kumaha
ditéwakna ucal sakieu badagna, Kabayan?”
Si
Kabayan nangtung lalaunan bari cungar-cengir., “Ah gampang. Uncal mengpengan ka
handapeun tangkal jambu, ku kuring dipegat. Barang geus deukeut, dirungkup wéh
tandukna ku sarung . Tuh geuning sarungna ogé tepi ka rangsak saroéh. Geus
karungkup mah teu hésé, kari marieuskeun wé tandukna.”
Saréréa
gogodeg. Ari Si Kabayan padamuji téh nyéréngéh wé bari ngusapan tuurna nu
barared.
Uncal
pada ngarecah. Si Kabayan ngajingjing pingping uncal bari heheotan.
(Tina
Gapura Basa Jilid 2, Karya Drs. Hidayat Suryalaga, spk.)


c: text/html

text:
Garut pikeun kuring hiji jugjugan nu taya wangenan. Teu kitu kumaha, unggal miang ka hiji tempat di Garut, salawasna dipapandekeun kaendahanana jeung kaendahan Garut dina karya sastra. Enya, wanoh ka Garut teh mimitina tina karya sastra, puisi-puisi Kang Haji tah nu dibaca ku kuring kelas 2 SMP, utamana sajak PENGKOLAN JALAN CIKAJANG dina bukuna NU LUNTA JAUH. Apal bae pada kahijina teh kieu.
Pengkolan jalan Cikajang
Pengkolan katineung urang
Anu langitna biru
Pasirna pinuh kukupu
…
(upami aya nu lepat lereskeun nya, Kang Haji Usep Romli HM).
Kaendahan puitis liris romantis dina sajak-sajak Kang Haji nu settingna Garut nepi kana hate kuring. Ti dinya tumuwuh anggapan yen Garut teh wewengkon nu endah. Eta nu kahiji.
Nu kadua, kuring maca novel tarjamahan GADIS GARUT (FATAT GARUT). Eta novel teh nyaritakeun hiji parawan Garut ngaranna Neng nu geulis, bageur, pinter, cerdas nu dipikaresep ku Abdullah pamuda kasep urang Arab.
Setting eta novel multietnik dina basa Arab teh lolobana di Garut dina ahir abad ka-19.
Dina eta novel, dicaritakeun yen Garut jadi puseur pangirutan wisatawan mancanagara, utamana ti timur tengah, sanggeus Bandung nu katelah Parisj van Java di kalangan kaum kolonial. Di dinya dicaritakeun oge yen Garut bener-bener inten di west java. Pamandian cipanas geus aya, tata kota jeung agraria nu sakurilingna dilingkung gunung: guntur, papandayan, cikuray, endah merenah nu ngajadikeun Garut geulis sacara fisik. Atuh jalma-jalmana someh, balageur tulung-tinulungan, jeung toat kana agama (Islam). Di sagigireun ti eta, basa Sundana lemes jeung ‘merdu’ ngalagena lir lagu nu kabawa angin, angin-anginan.
Tah kaendahan-kaendahan Garut tina karya sastra namper na hate kuring, nepi ka unggal ka Garut kuring neangan gambaran2 kaendaan dina juru-juru tempat nu didatangan. Nya sesa-sesana mah aya keneh, saperti pamandangan alam nu ngubaran kakangen kana imaji sastra (Nu pamohalan miwujud sampurna jadi lukisan gembleng kaendahan, jeung kapan kaendahan seniman mah leuwih endah batan aslina. Diimajinasikeun (bahan) jeung dikreasikeunana (pengolahan) ngaliwatan rasa nu manglapis-lapis kaendahanana). Tapi eta oge nu ngalantarankeun kuring tuluy-tumuluy ‘mitineung’ jeung ‘mikangen’ Garut. Antara kuciwa jeung harepan jadi kondisi nu pulut-ulur sacara psikologis, tapi justru eta nu ngahirupkeun imaji kuring ka Garut.
Eta oge nu ahirna mawa kuring ka Garut dua poe, Saptu-Minggu ieu. Kahiji pikeun silaturahmi ka nu ngondang kuring. Kadua pikeun nyangking kaendahan jeung kanikmatan ti Gusti Allah kana alam Garut jeung budayana.
Miang teh Jumaah peuting ka Sukasenang Samarang Garut, nepi jam 11 peuting. Sanggeus dijamu dahar kuring, salaki, budak tilu katut supir, sare dina tangkeupan alam pasawahan Samarang. Tingtrim jeung endah dipirig ku sora bangkong nu kapeung-kapeungeun disada ngawirahmaan angin nu niup nyai pohaci nu kakara lilir jeung sora cisusukan nu halimpu halon ngamalir.
Isukna, subhanallah, tetenjoan plung-plong ka pasawahan. Barudak patarema jeung alam sabudeureunana, leuleumpangan dina galengan, popotoan, aranteng. Jam 10 tamada ka pribumi rek nuluykeun lalampahan, ka Darajat. Darajat teh hiji pamandian cipanas anyar nu lokasina di pencelut, beda jeung Cipanas nu lokasina di budeureun kota, gampang kapanggihna.
Sanggeus cape kokojayan, bada lohor miang deui seja ngajugjug Gordah di Kota, nepungan dulur misan-putra Ua Haji almarhum -lanceukna indung kuring. Disuguhan goreng hayam kampung jeung goreng bebek di kedaina KEDAI EGHI. Rengse dahar disuguhan karokean laguna lagu2 lawas keur kuring SMP-SMA. Jam opat laju miang deui seja ka Cigangsa Salawu wates Garut-Tasik, nyumponan pangogan mahasiswi nu memang deukeut jeung kuring. Ti tingkat dua keneh ngahayu-hayu hoyong kaanjangan, parengna kakara ayeuna. Jam satengah genep nepi. Bada Isa sor tuangeun. Bakar ikan nila jeung emas emhh matak cumiduh. Nya teu diengkekeun deui atuh tuluy bae dalahar. Nikmat temen Ene, nuhun pisan.
Pangaruh lauk, cape tas ngojay, jeung hawa nu luar biasa tirisna, nyababkeun kuring jeung barudak geuwat kana ranjang. Teu dipalire salaki jeung supir nu rame lalajo mengbal Timnas jeung Korsel nu cenah ‘seru’. Angob, lep asup ka pangimpian…
Jam lima isuk nyumponan kawajiban. Brrr eta cai nu herang ngagenclang tur ngocor ngagolontor teu saat-saat, tiis naker, nyenyep kawas es…
Sanggeus sarapan, laju persiapan ka Kampung Naga nu ukur 20 menit ti Cigangsa. Jam salapan, hujan murupuy ngabagea di Kampung Naga. Alhamdulillah abdi tiasa ka dieu, Gusti. Najan dirarancangna ti keur jaman mahasiswa S1 keneh, ning kalaksanana ayeuna. Skenario Gusti mah nu pangendahna, da ning kuring ka dieu dina kondisi nu ngalagena bari jeung dibaturan ku anak jeung salaki. Lengkep. Salian ti eta, pasambung silaturahmi kateang jeung kalaksana. Nambahan dulur-baraya.
Kampung Naga, I’m coming. Teu seubeuh-seubeuh panon dikencarkeun sangkan ‘neureuy’ performa budaya di hareupeun. Basajan, unik, tradisional. Kaendahan nu teu wareg-wareg najan diabadikeun ku kamera ge. Hanjakalna lembur sababakan teh baribin ku nu datang (kaasup kuring meureun nya?), nu beuki beurang beuki loba jeung beuki baribin wae ku sora-sora asing patumpang jeung karinehan alam Kampung Naga.
Jam dualas, mulang ti Kampung Naga, transit heula deui di imah mahasiswi tea. Tuang siang disuguhan semur ‘ati maung’, masyaallah jadi kabita berbau-ria. Eta aya ku pulen semurna.
Jam opat, miang ninggalkeun kaendahan Garut kiwari. Di Leles macet aya kana sajamna. Bari kesel nya ieu karangan deskriptif teh ditulis jeung diapungkeun.
Garut – Tol Cileunyi, 13 Okt 13

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“mengapa rasa percaya diri (self confidence) begitu penting dalam-kehidupan individu, lalu apakah kurangnya rasa percaya diri diperbaiki sehingga tidak menghambat perkembangan individu dalam menjalankan tugas sehari-hari maupun dalam hubungan interpersonal. Jika memang rasa kurang pencaya diri dapat diperbaiki, maka langkah-langkah apa yang harus dilakukan.”
Rabu, 29 September 2010
Sisindiran téh asalna tina kecap sindir. Istilah sindir digunakeun ku M.A.Salmun (1963:19,23) pikeun salahsahiji golongan basa janget (plastisita basa) hartina malibirkeun maksud, henteu togmol atawa poksang ceplak Pahang. Sindir, kecap atawa omongan anu hartina henteu sacéréwélna. Sisindiran nya eta kasenian ngareka basa anu diwangun ku cangkang jeung eusi pikeun ngedalkeun maksud anu henteu saceplakna bari dipamrih karesmianana (Salmun, 1958:51).
Sisindiran kaasup wangun sastra lisan Sunda nu kaitung lana. Dina naskah Sanghyang Siksa Kandang Karesian, nu rengse ditulis dina taun 1518, tina eta naskah kapanggih yen dina mangsa harita oge sisindiran teh geus hirup, kaasupna kana kelompok kawih, kelompok seni sora lain kelompok sastra. Ku kituna, dina Wibisana dkk (2000:431-493), sisindiran kaasup kelompok sastra lagu.
Sisindiran kaasup kana wangun sastra lisan, ku kituna gancang pisan robahna ti waktu ka waktu teh, luyu jeung kahirupan masarakat Sunda nu makena. Salian ti gelar wangun lisan, aya oge sisindiran nu ngahaja ditulis ku urang Sunda, diantarana sisindiran karangan haji Hasan Mustapa.
Wangun Sisindiran
Rarakitan
Rarakitan asal kecapna tina rakit. Ari rakit ngabogaan harti sabage alat patalimarga di cai, biasana dijieun tina awi atawa kai. Puhuna ngahaja sina papak, ngarah alus katempona. Ari tungtungna mah sok recol teu puguh. Nu dimaksud rarakitan dina karya sastra oge hartina meh ngaharib-harib kana harti rakit anu ilahar kapanggih di cai, nya eta mangrupa karangan ugeran anu padalisanana papak di puhuna.
Dina Kamus Istilah Sastra, nurutkeun M.A. salmun (1963:61-62), disebut rarakitan teh pedah awal dina padalisan-padalisan cangkang dipake deui atawa dibaliken deui dina padalisan eusi, nepi ka siga masang ngarakit. R. Satjadibrata (1954) netelakeun dumasar kana dipakena, rarakitan teh nya eta sisindiran anu biasa dikawihkeun ku bodor reog.
Rarakitan, nya eta salah sahiji bangun sisindiran anu mentingkeun papak atawa saruana kecap anu aya dina puhu jajaran cangkang jeung eusi. Salianti eta, antara cangkang jeung eusi teu pada papak di puhuna (mindoan kawit). Salianti eta, antara cangkang jeung eusi teh kudu sasora sarta murwakanti engang panungtungan dina unggal padalisan (laraswekas). Jumlah engangna dina unggal padalisan aya 8 (dalapan) engang. Jumlah padalisan dina sapadana mangrupa bilangan jangkep; satengahna cangkang jeung satengahna eusi. Kiwari anu populer teh rarakitan anu sapadana diwangun ku opat padalisan; dua cangkang jeung dua deui eusi.
Disawang tina eusina, rarakitan teh bisa dipasing-pasing deui jadi tilu golongan, nya eta:
1. Rarakitan anu sifatna silih asih.
Contona;
Sapanjang jalan Soreang
Moal weleh diaspalan
Sapanjang tacan kasorang
Moal welwh diakalan
2. Rarakitan anu sifatna piwuruk.
Contona;
Sing getol nginum jajamu
Nu guna nguatkeun urat
Sing getol neangan elmu
Nu guna dunya aherat
3. Rarakitan anu sifatna sesebred (guguyon).
Contona;
Majar maneh cengkeh koneng
Kulit peuteuy dina nyiru
Majar maneh lengkeh koneng
Kulit beuteung mani nambru
Paparikan
Paparikan asal kecapna tina parek, hartina deukeut. Nu dimaksud deukeut di dinya nya eta deukeut sora vokalna, utamana sora vocal dina engang panungtung. Sarua jeung rarakitan, disawang tina eusina paparikan oge bisa dipasing-pasing jadi tilu golongan, nya eta:
1. Paparikan anu sifatna silih asih.
Contona;
Pucuk tiwu akar bangban
Amis mata di susukan
Mun rek milu geuwat dangdan
Cimata geura susutan
2. Paparikan anu sifatna silih piwuruk.
Contona;
Ka kulah nyair kapiting
Ngocok lobak bobodasna
Ulah sok liar tipeuting
Osok loba gogodana
3. Paparikan anu sifatna sesebred (guguyon).
Contona;
Poe Saptu poe Kemis
Salasa beuleut-beuleutan
Saha itu muril kumis
Leumpangna eundeuk-eundeukan
Wawangsalan
Wawangsalan nyaeta karangan anu diwangun ku sindir jeung eusi. Dina sindir diwangun deui ku cangkang jeung wangsal. Anu dijieun wangsalna teh tara ditetelakeun. Kudu diteangan tina bagian eusi. Wangsal teh sok murwakanti jeung salahsahiji kecap anu aya dina bagian eusi tea. Umumna eusi wawangsalan teh mangrupa silihasih, cinta batawa birahi.
Nilik kana wangunna, wawangsalan teh diwangun ku dua padalisan: sapadalisan sindir sapadalisan deui eusi. Jumlah engang dina unggal padalisan nyaeta 8 engang.
Conto wawangsalan:
Belut sisit saba darat,
kapiraray siang wengi. (oray)
Wangun sisindiran
Salah sahiji carita nu dibalibirkeun téh nya éta ngaliwatan sindir, aya nu nyebutkeun sindir sampir aya ogé nu nyebutkeun Sisindiran. Ari maksudna mah sarua, sabada jalma nu diajak nyarita disindiran, dipiharep manéhna surti kana naon nu diucapkeun ku nu mere sindiran éta.
Sindir sampir wangunna mangrupa ungkara kalimah. Upamana baé mun aya jalma nu datangna kabeurangan tapi disindiran “Meuni isuk teuing dating téh”.
Beda jeug sindir sampir, wangun sisindiran mah ngahaja diatur sina merenah guru wilanganna jeung guru laguna. Umumna sisindiran diwangun ku opat padalisan. Padalisan kahiji jeung padalisan ka dua mangrupa cangkangna, sarta padalisan katilu jeung padalisan kaopat
DAFTAR PABUKON
Ruhaliah. 2002. Diktat Kuliah Sajarah Sastra Sunda. Ruhaliah: Bandung.
Salmun, M.A. 1958. Kandaga Kasusastraan. Ganaco: Djakarta.
Tamsyah, Budi Rahayu. 1994. Pangajaran sastra Sunda Pikeun SD, SLTP, SMU, jeung Umum. Pustaka Setia: Bandung.
Hadi, Ahmad. 1991. Peperenian (kandaga Unak-anik Rusiah Basa Sunda). Geger Sunten: Bandung.
Iskandarwassid. 1996. Kamuus Istilah Sastra. Geger Sunten: Bandung.
Faturohman, Taufik. 1983. Djatnika: Bandung.
Rusyana, Yus. 1982. Panyungsi Sastra. Gunung larang: Bandung.


text:
..Kamus Sunda...
Kamus Sunda
- BABAKAN, lembur anyar, ngababakan nyieun lembur anyar
- HINGKIK, heulang gede bulu na semu beureum, sok liar ti peuting
- JANGKAR, akar nu tembong luhureun taneuh, saperti akar pandan nu gede
- JEG, jiga, siga,
- KOREAK, sarupaning manuk peuting nu disadana"kokoreakan"
- LIR, kawas,saperti
- MANUK CUHCUR, manuk nu sok liar peuting, sora na sadanu nyebut "cuhcur"
- MESUM, paroman nu keur susah
- NYINGKIRAN, nyingkahkeun
- RAMANG RAMANG, remeng-remeng, ukur katenjo meueusan,lantaran rada poek, heunteu atra
- SAMPALAN, tegal di tengah leuweung tempat nyatuan sato jarah
- SUREM, heunteu cekas, kurang caang
siska budiman keur KUSnet


text:
Situs Gunung Padang
Situs Gunung Padang nyaéta situs mégalitikum (mega=gedé, litho=batu) nu geus aya ti [rujukan?] taun ka tukang. Perenahna di Kampung Gunung Padang jeung Kampung Panggulan, Desa Karyamukti, Kacamatan Campaka, Kabupatén Cianjur, mangrupa situs wangunan megalitik punden berundak panggedena di Asia Tenggara. Lega wangunan purbakalana kurang leuwih 900 m² kalayan lega areal situsna sorangan kurang leuwih 3 ha.
Laporan munggaran ngeunaan ayana ieu situs téh dicutat dina Rapporten van de Oudheidkundige Dienst (ROD, "Buletin Dinas Kepurbakalaan") taun 1914. Sajarawan Walanda, N. J. Krom geus yabit-nyabit ngeunaan ieu situs téh taun 1949. Ti harita, ieu situs téh pareumeun obor nepika sakali mangsa aya tilu urang penduduk dinya nya éta Endi, Soma, dan Abidin manggihn deui ieu situs tuluy dilaporkeun ka Edi, Penilik Kebudayaan Kecamatan Campaka, ngeunaan ayana batu-batu gedé pasagi nu yusun di hji tempat nu ngundak ngarah ka Gunung Gede[1].
Numutkeun mitos, Situs Gunung Padang mangrupa tempat patepungna para kuwu ti tatar Sunda buhun anu waktuna ditangtukeun saban taun.
Daptar eusi
Déskripsi Wangunan[édit | édit sumber]
Téras 1[édit | édit sumber]
Ieu téras wangunna pasagi nu nyaghareup ka kulon-ngalér jeung wétan-ngidul jeung ukuranana béda. Ukuran masing-masing ieu téras téh: sisi lebah kulon-ngalér panjangna 40 m, sisi lebah wétan-ngidul panjangna 36 m, ari dua sisi nu séjénna mah ukuranana 28 m.
Téras 2[édit | édit sumber]
Wangun téras ka 2 leuwih leutik tibatan téras ka 1. Ieu téras téh ukuranna: sisi kulon-ngalér (hareup) panjang 22,30 m, sisi kidul-ngulon (sisi kénca) panjang 25 m, sisi kulon-ngalér (sisi katuhu) panjang 24 m, sisi wétan-ngidul (tukang) panjang 18,5 m. Dina wangunan téras nu rata ieu téh aya wangunan-wangunan gedé jeung leutik, kira-kira jumlahna aya 6 wangunan. Iwal ti éta, sigana aya kénéh wangunan leutik lianna tapi wangunna geus teu bisa katingal, sabab susunan batu wangunan-wangunan nu lianna geus teu pati katingali deui. Dina téras ka-2 ieu ogé aya batu-batu nu nanjeur (ajeg) nu ukuranna leuwih gedé tibatan batu-batu séjénna.
Téras 3[édit | édit sumber]
Téras 3 ukuranna leuwih leutik tibatan téras 2. Ukuran sisi-sisi téras ieu nya éta: kidul-ngulon 18,5 m, wétan-ngulon, kalér-ngétan 18 m, kulon-ngalér 18 m. Dina téras 3 kapanggih 4 wangunan nu ampir sakabéhna mangrupa kelompok-kelompok batu ajeg boh nu ajeg (nanjeur) kénéh boh nu geur rebah. Sababaraha wangunan disusun dina wangun pasagi atawa buleud. Masing-masing wangunan marisah teu katangén aya jalan atawa pondasi (tatapakan) nu nyambungkeun antara wangunan nu hiji jeung nu lianna. Rupana wangunan-wangunan ieu pisan anu dikira-kira minangka kuburan ku Krom (N.J. Krom 1914) téh. Data pamungkas nu beunang hasil ékskavasi D.D Binarti, taun 1982 ngabuktikeun yén di sababaraha wangunan taya tanda urut kuburan, iwal nu kapanggih téh ngan semplékan gerabah (kendi) polos hungkul nu jumlahna kawatesanan.
Téras 4[édit | édit sumber]
Ukuran téras 4 nya éta: wétan 18 m, kulon 18 m,kalér 18 m, kidul 19 m. Dina téras ieu aya 3 wangunan, anu sakabéhna pernahna di lebah kalér-ngétaneun téras 3. Bagian lebah kidul-ngulon téras ka 4 teu kapanggih sésa-sésa wangunan, iwal ti lahan taneuh kosong anu mungkin dipaké pikeun upacara nu butuh tempat lega.
Téras 5[édit | édit sumber]
Ieu téras téh perenahna di bagian pangtungtungna lebah wétan-ngidul jeung mangrupa téras nu pangluhurna. Ukuranana nya éta: panjang sisi kulon-ngalér 17,5 m, sisi kalér-ngétan 19 m, sisi wétan-ngulon 16 m jeung sisi kidul-ngulon 19 m. Kamungkinan ieu téras téh nu dianggap paling suci, tempat ngayakeun upacara-upacara anu paling sakral. Dina téras ieu kapanggih wangunan-wangunan leutik mangrupa gunclukan-gunclukan monolit anu ku N.J. Krom mah dikira-kira mainangka kuburan. Dina téras ieu aya lima wangunan. Iwal ti éta ogé aya mangpuluh-puluh balok batu tapi geus hésé pikeun diidéntifikasi minangka wangunan.
Sumber Rujukan[édit | édit sumber]
- Disbudpar Jawa Barat.2007. Profil Peninggalan Sejarah dan Purbakala di Jawa Barat dalam Khasanah Sejarah dan Budaya. Bandung:Disbudpar Jawa Barat.
- Haris Sukendar. 2001. Peninggalan Tradisi Megalitik di Daerah Cianjur, Jawa Barat. Jakarta: Puslit Arkenas.
- Loka Situs Gunung padang di cianjur.go.id


text:
Sabtu, 31 Oktober 2009
BIOGRAFI BAHASA SUNDA
DITERJEMAHKAN KE DALAM BAHASA SUNDA BY: YIYIN N HEART
Kahirupan Awal
Cut Nyak Dhien dibabarkeun di kulawarga bangsawan nu taat kana agama di Lamdinang, wilayah VI Mukim dina tahun 1848. Ramana nu namina Teuku Nanta Setia, mangrupi uleebalang VI Mukim, tur katurunan Machmoed Sati, nu ngumbara ti Sumatera Barat. Machmoed Sati kamungkinan dongkap ka Aceh dina abad ke 18 waktos kesultanan Aceh diparentah ku Sultan Jamalul Badrul Munir. kumargi eta, Ramana Cut Nyak Dhien ngagaduhan darah ti Minangkabau[4][2]. Ibu Cut Nyak Dhien nyaeta putri uleebalang Lampagar.
Waktos alitna, Cut Nyak Dhien mangrupi gadis nu kakoncara kageulisanna.[2] Anjeunna kenging atikan dina widang agama (nu dididik ku sepuhna atanapi guru agama) sareng lingkungan kulawargana nbgagaduhan kabiasaan ngatik budak gadis pikeun: masak, ngalayanan caroge, tur taat kana atikan). Seueur pameget nu kapincut ku Cut Nyak Dhien sareng pada ngalamar.
Dina yuswa 12 tahun, anjeunna tos dinikahkeun ku sepuhna, nyaeta taun 1862 sareng Teuku Cek Ibrahim Lamnga[4][2], putra ti uleebalang Lamnga XIII. Aranjeunna ngaggaduhan hiji-hijina putera pameget.
Teuku Umar, salah sahiji tokoh nu melawan Belanda, ngalamar Cut Nyak Dhien. Kawitna Cut Nyak Dhien nolak, tapi kumargi Teuku Umar ngawidian pikeun ulubiung di medan perang, Cut Nyak Dhien satuju pikeun rimbitan sareng anjeunna dina tahun 1880 nu nyababkeun ngahudangkeun moral pasukan perlawanan Aceh. Aranjeunna dipaparin budak isteri nu dipasihan nami Cut Gambang.[1]
Saatos rimbitan sareng Teuku Umar, anjeunna sareng Teuku Umar tempur ngalawan Belanda. Mung, Teuku Umar gugur waktos nyerang Meulaboh dina tanggal 11 Februari 1899, nu nyababkeun anjeunna berjuang nyalira di pedalaman Meulaboh sareng pasukan alit.
Cut Nyak Dien waktos eta tos sepuh tur ngaggaduhan panyakit encok sareng rabun, numawi pasukanna nu namina Pang Laot ngalaporkeun kaayaan anjeunna, alatan ngaraos iba.[2][3] anjeunna akhirna ditangkep tur dicandak ka Banda Aceh. Ti dinya, anjeunna dirawat sareng panyawatna mulai damang. Kaayaan anjeunna ngahudangkeun sumanget perlawanan rakyat Aceh tur kalayan bubunian masih hubungan sareng pejuang Aceh nu teu acan katangkep, alatan hal eta, anjeunna dialihkeun ka Sumedang. Tjoet Nyak Dhien pupus dina tanggal 6 November 1908 kalayan dimakamkeun di Gunung Puyuh, Sumedang.
Cut Nyak Dhien (Lamdinang, Kerajaan Aceh, 1848 – Sumedang, Jawa Barat, 6 November 1908; dimakamkeun di Gunung Puyuh, Sumedang) nyaeta Pahlawan Nasional Indonesia ti Aceh nu berjuang ngalawan Walanda dina waktos Perang Aceh. Waktos wilayah VI Mukim diserang, anjeunna ngungsi, sementawis carogena Ibrahim Lamnga tempur ngalawan Belanda. Ibrahim Lamnga pupus di Gle Tarum tanggal 29 Juni 1878 nu nyababkeun Cut Nyak Dhien janten ambek tur sumpah bade ngahancurkeun Belanda.
6 komentar:
makasih atas postingannya, sangat membantu tugas bahasa sunda saya di sekolah, salam kenal.BalasHapus
--->JunXp_
terimakasih bantuannya heheBalasHapus
izin CoPas untuk tugas bahasa sunda 8-]BalasHapus
makasih yaaa saya mau copas buat tugas habisnya pusing hheBalasHapus
wah thx banget nolong saya ngerjain tugas dari guru saya yg bawel :oBalasHapus
makasih banget! posting nya nolong bangetBalasHapus
xD
besok ada tugas sih, tenggat waktuuuuuu -__-"


text:
Spoon Sports
Spoon Sports nyaéta hiji pausahaan Jepang anu diadegkeun taun 1988. . Ieu téh tuner mesin sarta produsén suku cadang anu ngahususkeun diri dina mobil anu dijieun ku Honda. Konsép maranéhanana nyaéta pikeun nyiptakeun mobil anu nyadiakeun " téknologi total " sarta " kanyamanan nyata ". Logo pausahaan Spoon Sports nyaéta kaulinan kecap dina ngaran Ichishima. Ngaran kahiji Ichishima nyaéta Tatsuru, sarta ngaran Jepang pikeun manuk bango nyaéta Tsuru, mangka logo manuk bango. "Ngaran pausahaan Spoon asalna ti kubu anu teu kaéléhkeun ti hiji tikungan di Sirkuit Suzuka taun katukang."
Pausahaan nyetél (tuner) sarta balap mobil Honda disagala rupa balapan katahanan, sarta, sajaba ti éta ngajual bagian aftermarket pikeun panggemar otomotif. Spoon Sports loba nyadiakeun bagian aftermarket pikeun mobil Honda. Ieu kaasup powertrain, suspensi, bagian-aero, kikiping, drivetrain, sistem pangeréman, sistem pendingin, jeung sajabana.
Some of the races Spoon has competed in include:
- All Japan GT Championship
- Tsukuba 9 Hours Endurance Race
- 24 Hours Nürburgring
- 25 Hours of Thunderhill
- USTCC (United States Touring Car Championship)
Sajarah Pausahaan[édit | édit sumber]
Pangadegna, Ichishima Tatsuru awalna saurang tukang balap. Jadi sarua kawas Honda sorangan, getih balap ngancik dina Spoon Sport. Mobil munggaran anu dipaké balap Ichishima nyaéta Honda Civic.
Spoon diadegkeun pikeun ngahususkeun diri dina nyetél mesin Honda di Takaido, Suginami, Tokyo sapanjag jalan raya Kōshū Kaidō. Dina taun 1988, Spoon mitembeyan mekarkeun imah computer balap pikeun dipaké dina mobil Honda. Spoon ngadesain sarta ngawangun kadua komponén mayor sarta minor pikeun mesin Honda pikeun dipaké dina mobil balap Spoon Sports sarta pikeun dijual kamasarakat umum.
Dina taun 1996, Spoon mimitian ngajual rakitan Honda B engine kalayan presisi Spoon sarta nyitak blueprints pikeun ngajamin kinerja anu optimal salila balap katahanan. Saprak harita, Spoon Sports geus ngahanca pikeun nyampurnakeun mesin Honda séjénna kawas K20A ti Civic / Integra sarta L15A ti Honda Fit / Jazz.
Dina taun 1997, Spoon pindah ka gedong anyar di Ogikubo, Suginami. Maranéhanana ogé mimitian nyadiakeun "Kuliah Mesin" minangka bagéan ti program layanan ka langganan maranéhanana.
Dina taun 2001, Spoonmuka "Speed Shop Type-One" dipeuntas jalan ti markas Spoon. Toko ieu ngahususkeun diri dina modifikasi Honda "Type-R" sarta mobil séjénna anu orientasina kinerja Honda anu ngawengku Civic Type-R, Integra Type-R, Accord Euro-R and NSX-R. However, Tapi, Spoon ogé geus ngamodifikasi mobil non-R kawas Civic SiR, Honda S2000, Honda Legend sarta Honda Fit/Jazz. Vérsi balap ti S2000 taun 2001 sarta Honda Fit taun 2003 (duanana Spoon biru-konéng) anu dipidangkeun di Gran Turismo 4.
Type-One nyaéta visi Ichishima ngeunaan kumaha Spoon Sports kudu jadi agén. Sarta visi éta téh tawaran "mobil disetél pepek, lain ngan bagian suku cadang individu tanpa tinimbangan naha maranéhanana baris digawé dina harmoni atawa ngan ngaréwong anu séjén. "Ogé, Ichishima hayang nyieun tokona ieu dipikawanoh henteu ngan pikeun ngajual baian-bagian, tapi pikeun nyadiakeun langganan sarta pangabisa instalasi Type-One sarta pangabisa ti produk Spoon..
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- Spoon Sports Official Site
- TYPE ONE Spoon's Original Tuning Shop Official Site
- Spoon Sports Official Distributor of UK Site
- Spoon Sports Official Distributor of Canada
- Spoon Sports Official Distributor of U.S.A.
- Spoon Sports Official Distributor of Hong Kong ・China・Macau
- Temple of VTEC ASIA visits Spoon Sports
- Spoon Sports Official Distributor of Australia - Proconcept, Sydney, Australia


text:
Sawer Panganten Prolog : Assalamu¶alaikum Wr.
Wb Hadirin nu dimulyakeun ku Alloh, nitih wanci nu mustari ninggang mangsa nu utama, cunduk waktuna, sabada dirapalan, Ema jeung Bapa seja nembrakeun kabungah ku mangrupa papatah ka hidep ««««««««««««««(+) ««««««««««.. (-) reunyepkeun ku hidep duaan hariring Ema dina : Pangapungan (Istri) Run turun panganten sakalih, diaping diginding nya lungsur, nya rampes bari kumeumeut bagja lengkah tumaninah, sukagalih suka wening endah dipayungan emas, kuring diaping, dipirig gending, deuh ditawur kembang malati nyambuang sa patamanan. Kembang hidep kembang siang, bentang hidep bentang siang, sing terang salalamina. Jalan anu rek di sorang hayu ayeuna ulah ka palang, ayeuna cunduk waktuning nitih wanci ngararabi Neng ««««««« miwah Cep «««««««« Hamo beunang dihalangan Takdir ti Gusti yang widi Qodar ti nu Maha kawasa. Pameget : mulunggung jalan rahayu Ngembat jalan ngararabi Awalna nya tepung rasa Masket asih lahir batin Dipatri ku akad nikah Tingtrim asih laki-rabi Prolog : Neng ««««««««.. miwah Cep ««««««. Hidep bakal jadi jadi indung Boga anak tur kudu jadi picontoeun Cep «««««««. Hidep bakal jadi bapa Jadi kapala rumah tangga Kudu bisa ngajaga tur ngariksa Silih titipkeun nya diri«« Regepkeun ku hidep dina kidung. (Istri ) Ayeuna nya nawaetu Ku asmana illahi Bissmillah mah jait jalan Rohman Rohim nu dipamrih
min sania watil wa¶da «..Ngambah hirup rumah tangga Kenging rahmat di yang widi Tumut ka papagah sepuh Tawis mah hidep mupusti Konci gedong kabagjaan Aya di sepuh utami Mundut mah anggur do¶ana Sangkan mulus raki rabi Amiin Ya Robbal Alamin Mugi Gusti nangtayungan Kidung Bunga ± Jemplang Karang Malati ngajakan seuri Kembang wera ngera-ngera Kembang eros tumaros Kamana ari dunungan Dunungan anu miheman Sasarina sok ngalangkung Ka sim abdi ngalanglang Prolog : Sumangga acara kalung bunga dilaksanakeun Solawat Sallaloh ala wassalam Sallaloh ala muhammad Sallaloh alaihi wassalam (Secukupnya) Tolaal badru alaina. Istri (Sinom Degung) (ketok 3x) Na tuh eta teh saha Ngetrok panto lain wanci Rek nyemah di lain wayah Inggis teuing diri abdi Istri (Sinom Degung) (ketok 3x) Na tuh eta teh saha Ngetrok panto lain wanci Rek nyemah di lain wayah Inggis teuing diri abdi Istri (Sinom Degung) (ketok 3x) Na tuh eta teh saha Ngetrok panto lain wanci Rek nyemah di lain wayah Inggis teuing diri abdi Istri (Sinom Degung) (ketok 3x)
.
Na tuh eta teh saha Ngetrok panto lain wanci Rek nyemah di lain wayah Inggis teuing diri abdi Bubuka Pintu Istri (Sinom Degung) (ketok 3x) Na tuh eta teh saha Ngetrok panto lain wanci Rek nyemah di lain wayah Inggis teuing diri abdi Pameget (Sinom Degung) Nu geulis bet lali deui Kapan urang tadi lawung Dirapalan di istrenan Maheutkeun pasini jangji Istri Naha leres naha leres Engkang teh panutan rasa Pameget Piraku engkang rek cidra Garoh bohong kanu geulis Istri Duh engkang hapunten teuing Sanes abdi bade nundung Mun leres engkang satia Ucapkeun kalimah kalih Dibarung pangjurung laku Dipayuneun sadayana Sumangga engkang sumangga Panto dibuka Prolog Bral anaking Enggeus ditampi Geura ucapkeun 2 kalimah sahadah Bissmillahirahmaniirahiim Ashadu Alla illaha iLillah Dst
.
Sungkem Prolog Pameget Sora bapa lagu indung gumulung Dina hariring Dua bapa restu Indung gumulung Ka bale nyuncung Istri Bral anaking bral anaking Mangka bagja salawasna Jung anaking jung anaking Patepung Hirup najung (Panganten masing-masing ka pangkonan ibu) (Papatah) Ibu abdi hapunten Duh ibu anu ngakandung Rumaos abdi teh laip Kirang tata kirang titi Kirang duduga peryoga Ti kawit abdi dikandung Mung nyesahkeun Ibu bae« Mugi ageung pangampura PROLOG (Panganten ngalih ka pangkonan Bapa) PROLOG : Duh bapa nu bijaksana Sim abdi mundut pituduh Bekel hirup lahir bathin Didunya tur diakherat Mugia abdi duaan Kenging hirup kabagjaan Bapa « Hapunten teuing jembar manah Pangampura (teras ngalih ka Bapa + Ibu Mertua) Ayun Ambing Prolog : Istri Ari ari ayun diayun ambing Di ayun ayun ku samping Nelengnengkung nelengnengkung Duh bapa asih indung Nelengnengkung ayeuna Ka bale nyuncung Pameget Ari ari ayun diayun ayun ambing kusamping
.
Ema ieu abdi.. moal arek luntur ku
. Nampa kadatangan hidep.Ema. kalayan ku abdi katampi disuhun dua. anak ema asal hiji jadi dua.. poe ieu Ema munajat ka Allah Subhanawataala Tumamprak ku dua dampal leungeun.geulis yap ka dieu nu geulis pupunden ati Sasarenga Ayun ayun ambing Diayun ayun ku samping Katresna nu wening ti indung Nu tetep ngaping Poma ulah rungsing Sing janglar beurang jeung peuting Prolog Sungkem : . putra mantu ema . PROLOG : (Ngalih ka Ibu Mertua) .. + «««««.Bral anaking « geura miang Geura jengkat pikanyaah ku hidep Bojo hirup (Salaki hidep) Dua ema kalayan bapa marengan ka hidep duaan.ngalih kanu janten rama «« Kasep «««««« geulis «««««« .Baeu (+) «««««««« anaking ku ema Hamo disaha-saha. Abdi (-) ««««««. nyaah Anu moal daek laos. Embun-embunan kanyaah bapa Atikan bapa ka diri abdi oge Mugia Alloh nyubadanan sakumaha Pamaksadan abdi bapa . Sing ginurur karahayuan « . Sabada dirapalan seja neda do¶a Ti ema reujeung ti bapa mugia Dina raraga rumah tangga ginurur Rahayu aya dina kabagjaan + Bral anaking ! beber layang tarik jangkar Ema ngado¶akeun.. baeu bangken Hidep anu dipikameumeut. Baeu (-) hamo di nahaNaha.Bapa abdi «««««««« + «««««««« Abdi ti kawit abi leubeut ku nyusahkeun Bapa««««. abdi (+)«««. ya allah Mugia pun anak ««««««.
dipangku ku ibu rama nuju ka tempat pangrereban Diibakan Ti kawit embun-embunan dugi ka sampean ku Ibu Rama ngangge cai kembang tina gentong kalayan disiuk ku gayung emas . baeu anaking baeu anaking«.Waktu. aki.abdi « putra mantu « Ieu aya kajabi sabada abdi rengse Akad pertikahan seja sujud mundut do¶a kalayan rido di salira + Bral anaking. (ngalih kanu janten rama mertua) . Sesa cai dibanjurkeun ka panganten dugi ka seep Dipangku ku ibu rama nuju ka kamar (digentos anggoan)
.Bapa «. Ya Allah Mugia pun anak aya dina ayem tentrem Repeh rapih cageur bageur lahir bathin Sareundeuk saigel. mudah-mudahan Jodo hidep duaan aya dina rido Gusti Bapa ngajurung du¶a. bibi dst. Bibi dst .Anggean panganten ku kembang sareng sinjang kebat Di rawu. ua.diteraskeun ngibakan ku nini.Sungkem ka Rama .Ka Ua. sabobot sapakayonan Aya dina panangtayungan anjeun ya Allah Bral anaking « Do¶a bapa marengan hidep Robbana atina pidunya hasanah Wabilakhiroti hasanah wakina adza bannar Subhana robbul izzati ama ya sipun Wassalamalal mursalin walhamdulillahirrobbil alamin
Susunan Acara Siraman Pernikahan Solawat (Allohumasolli dst) (Ibu rama calik dina korsi panganten diapit ku keluarga jalan diamparan sinjang) Sungkem ka Ibu teras ngumbah dua dampal sampean indung .
Bismillah abdi ngawitan # nyebat jenengan pangeran Anu kagungan urusan # kana sadayana alam Alhamdulillah syukuran # ka allah nu sifat rohman Parantos resmi tikahan # aya dina kalancaran Samemeh bubar ± bubaran # urang teraskeun saweran Sanes abdi titiasaan # etang sukur ka pangeran Nyawer kanu nembe nikah # eusina wungkul papatah Pibatureun imah ± imah # sangkan rantut tumaninah Lulus banglus lakirabi # cara rumah tangga nabi Jauh ti bala cocobi # deukeut kana rohmat illahi Panganten pameget heula # heug regepkeun masing rela Ulah bari ngarasula # wayah na da moal lila Ujang ulah gegelendeng # da nyawer teh tara mindeng Bet moal sapoe campleng # moal datang kalelendeng Anaking cik keneh pisan # kupanaib dirapalan Ijab qobul pertikahan # jeung ngedalkeun patalekan Ku aya na ijab Qobul # ujang halal campur gaul Jeung istri anu ngajentul # digigireun ujang tungkul Tah istri teh bojo ujang # pibatureun wengi siang Jang batur hirup berjuang # dunia jeung ka akheratan Ti waktu ayeuna pisan # ujang boga pamajikan Sarta boga kawajiban # anu kudu di cumponan Ujang kudu ikhlas niat # pan kawin teh seja taat Reujeung seja nyiar rohmat # lain rek ngalajur sahwat Anaking ujang sing ngarti # bojo teh amanah ti gusti Sakitu cukup piwejang # di tujukeun ka si ujang Tinggal si nyai nu lanjang # urang sodoran piwejang Timimiti ieu waktu # nyai teh jadi minantu Gaduh panutan nu estu # putra mertua anu tangtu Caroge nyai teh nyantri # bageur pinter suci ati Keur kasep teh jeung raspati # ka nyai tangtu nu pasti Nyai kudu age ± age # ngaladosan kacaroge Budi pangarti sing hade # sing tiasa ngalap hate Nyai sing gaduh duduga # jeung budi anu peryoga Pikeun ngatur rumah tangga # teu cukup wungkul ku laga Nyai ngaleos jeung dangdan # lain keur midang ka jalan Tapi keur caroge pisan # ngarah hate na katawan Dina nalika tiiseun # nyai ulah sok cicingeun Anggur mah sing daek leukeun # kupat kaput juan jieun Sateras na seueur keneh # nu perlu di ulangi teh
.
Sawer urang tutup bae # mugi akibat na sae Panganten lalaki awewe # mugi rarapih harade Aamiin ya allah aamiin ya allah # aamiin ya robal alamin Waya mujibas saailin # waya mujiibal mukhdorin
.


text:
dina amparan sajadah abdi sumujud pasrah
diri nu lamokot ku dosa nyanggakeun sadaya-daya
dina amparan sajadah abdi sumujud pasrah
mungut pangampura gusti ya allah rabbul ’izzati
rumasa kuring rumasa, hirup di nunia pinuh ku dosa
laku lampah saka hayang, teu nyaho halal jeung haram
nu peunting ngeunah kabawakeun ku sakagawayah
teu nyaho wayah, goreng hate-goreng hate laku lampah
pi omongeun wae, poho kawajiban-poho kawajiban, poho akherat
gawe kuring ngan ukur maksiat, mun dielingan poho deui, mun dielingan
poho deui mun dielingan ya allah rabbul ’izzati hapunten abdi.
dina amparan sajadah (abdi seja manjatkeun du’a)
abdi sumujud pasrah (eui abdi kenging pangampura tinu kawasa)
diri nu lamokot ku dosa nyanggakeun sadaya-daya (nya nya)
insya allah ayeunamah abdi tos kenging hidayah
mugia abdi tiasa janten jalmi istiqomah
ngalereskeun laku lampah, sejak tobatan nasuha, alhamdulillah
nyanggakeun tobat abdi, mugi janten tobat nu sajati
dosa-dosa nu tos kalangkung mugi janten dosa panuntung
jembarkeun hate, abdi hoyong janten jalmi nu sae
manfaat kangge sayada, agama, kulawarga nagara
nun gusti abdi nyanggakeun du�a
taya deui palumpatan taya deui pamuntangan
nun allah pangeran abdi pangeran anu sajati
dina amparan sajadah (abdi seja manjatkeun du’a)
abdi sumujud pasrah (eui abdi kenging pangampura tinu kawasa)
mungut pangampura gusti ya allah rabbul ’izzati
munggut pangampura gusti ya allah rabbul ’izzati
hirup urang bobolokot ku dosa
jeung sajaba nyanggakeun sadaya-daya
hirup urang bobolokot ku dosa
jeung sajaba nyanggakeun sadaya-daya
hirup urang bobolokot ku dosa
jeung sajaba nyanggakeun sadaya-daya
hirup urang bobolokot ku dosa
jeung sajaba nyanggakeun sadaya-daya


text:
Bélarus
Républik Bélarus atawa Bélarusia mangrupa hiji nagara di Éropa Wétan eujeung ibu kotana Minsk. Nagara ieu administratifna kabagi kana 6 provinsi (voblast) jeung hiji kota husus.
Administratif[édit | édit sumber]
Bélarus diwangun ti 6 provinsi ("voblast"), dingaranan dumasar kana kota-kota nu jadi pusat administrasina. Kota Minsk, aya di provinsi Minsk, miboga status husus salaku salah sahiji bawahan nasional sabab teu diasupkeun kana voblast naon waé. Subdivisi dina voblast diwarisan ti masa Soviét. Voblast-voblast éta dibagi deui kana raion (biasa ditarjamahkeun kana "distrik" atawa "wewengkon"). Otoritas législatif satempat (raisovet, "déwan raion") dipilih ku warga raion; otoritas éksekutif satempat (administrasi raion) diangkat ku otoritas éksekutif nu leuwih luhur. Ku cara nu sarua, kabéh voblast miboga otoritas législatifnya sorangan (oblsovet), dipilih ku warga, jeung otoritas éksekutif (administrasi voblast), nu pamingpinna dipilih ku présidén.
(Ibu kota voblast dina kurung.)
- Minsk (ibukota)
- Provinsi Brest (Brest)
- Provinsi Homyel (Homyel')
- Provinsi Hrodna (Hrodna)
- Provinsi Mahilyow (Mahilyow)
- Provinsi Minsk (Minsk)
- Provinsi Vitsebsk (Vitsebsk)
Tempo ogé[édit | édit sumber]
Tumbu luar[édit | édit sumber]
Tingali ogé Bélarus di Wikivoyage
- (en) Situs resmi
- (en) Situs Kaprésidénan
Arménia · Azerbaijan · Bélarus · Kazakhstan · Kirgizstan · Moldova · Rusia · Tajikistan · Uzbékistan
Bélarus · Kazakhstan · Kyrgyzstan · Rusia · Tajikistan · Uzbékistan


text:
Bangkong
Bangkong mangrupa ngaran umum pikeun ampibi ordo Anura. Bangkong sawawa dicirikeun ku suku tukangna nu panjang, awakna pondok, ramo selaputan, sarta panonna nolol. lolobana bangkong biasa hirup di dua alam, semi-akuatik, tapi lincah di darat ku cara ngaclog jeung nérékél. Biasana ngendog dina balong, situ, ranca, ku sabab larvana, buruy, tumuwuh dina cai. Bangkong sawawa hirupna karnivora, utamana ngahakan artropoda, annelida, jeung Gastropoda. Paling gampang kanyahoan mun disada, utamana dina mangsa jalangan.
Bangkong sumebar ti wewengkon tropis nepi ka subantartika, tapi lolobana mah aya di leuweung hujan tropis. Bangkong mangrupa golongan vertebrata nu panglobana, kabagi kana sahanteuna 5000 spésiés. Najan kitu, populasina kiwari beuki ngurangan.
Daptar eusi
Taksonomi[édit | édit sumber]
Ordo Anura ngawengku 5.250-an spésiés dina 33 famili, di antarana Leptodactylidae (1100 spp.), Hylidae (800 spp.) jeung Ranidae (750 spp.). Leuwih ti 80% spésiés ampibi téh kaasup kana golongan bangkong.
Tina jihat taksonomi, sakabéh anggota ordo Anura téh disebutna bangkong, sedengkeun sapopoé mah nu disebut bangkong téh leuwih nujul ka "bangkong korodok", anggota famili Bufonidae, nu leuwih loba hirup di darat, teu kaasup bancét (nu loba hirup na cai) jeung cakung (hirup na tatangkalan).
Bangkong dibagi kana tilu subordo: Archaeobatrachia (nu ngawengku opat famili bangkong primitip), Mesobatrachia (nu ngawengku lima famili bangkong évolusionér panengah), jeung Neobatrachia (golongan panggedéna nu ngandung 24 famili bangkong "modéren"). Néobatrachia salajengna dibagi kana Hyloidéa jeung Ranoidéa[1]. Klasifikasi ieu dumasar kana fitur morfologis kayaning jumlah vertebrae, struktur pectoral girdle, jeung morfologi buyur. Najan klasifikasi ieu sacara umum ditarima, pancakaki antar familina mah masih diaduregengkeun. Studi genetika molekulér salajengna dipiharep bisa méré jalan pikeun nangtukeun pancakaki famili-famili bangkong ieu[2].
Sababaraha spésiés bangkong bisa ngalaman hibridisasi. Misalna, Rana esculenta mangrupa hibrid R. lessonae jeung R. ridibunda.
Morfologi jeung fisiologi[édit | édit sumber]
Salaku ampibi, morpologi bangkong mah kaasup ahéng. Mun dibandingkeun jeung ampibi lianna, misalna salamander jeung caecilia, bangkong béda ku sabab teu buntutan mun geus sawawa sarta sukuna leuwih cocog pikeun ngaclog batan leumpang. Pisiologi bangkong sacara umum mah sarupa jeung ampibi séjén (sarta béda ti vertebrata darat lianna) sabab oksigén bisa nembus kulitna nu perméabel pisan. Fitur ahéng ieu jadi pakarang bangkong pikeun "ngarénghap" ngaliwatan kulit. ku sabab oksigén leyur dina lapisan cai dina kulitna sarta lajeng nembus kana getihna, kulit bangkong téh salawasna kudu baseuh/lembab; balukarna, bangkong jadi gampang karacunan ku lingkunganana, nu bisa baé milu leyur dina cairan na kulitna lajeng asup kana aliran getih.
Biologi[édit | édit sumber]
Daur hirup bangkong, sakumaha ilaharna ampibi, diwangun ku opat hambalan: endog, buyur, métamorfosis, jeung sawawa. Nalika geus manggih pitempateun melak endog, bangkong jalu biasana disada pikeun ngirut bikangna kangkan datang ka éta tempat. Aya sababaraha spésiés bangkong nu sok ngajaga endogna, malah nepi ka geus jadi buyur.
Ti endog nepi ka sawawa[édit | édit sumber]
Daur hirup bangkong dimimitian tina endog. Lolobana mah ieu endog téh dipelak dina cai, sakalina bisa ngandung rébuan endog. Mangsa ngendog téh biasana mah bareng, sahingga mun dihakan prédator gé, sahanteuna bakal nyésa, da kaburu wareg; buyurna ogé loba kénéh nu ngadodoho, tapi sahanteuna geus bisa ngojay pikeun nyalametkeun manéh. Aya ogé bangkong nu ngendog dina dangdaunan luhureun cai, naplok, sahingga mun geus megar, buyurna langsung murag kana cai. Spésiés bangkong séjénna, nu ngendog di darat, bisa ngarasakeun geleserna prédator (misalna oray), sarta megar saméméh waktuna pikeun ngejat tina pamangsa[3]. Bufo marinus mah béda deui, ieu bangkong ngaluarkeun endog nu ngandung racun. Najan hambalan endog ieu rupa-rupa gumantung spésiés jeung lingkunganana, endog bangkong cai mah ilaharna megar dina jangka saminggu.
Samegarna tina endog, buruy téh hirup na cai, tanpa suku, tapi boga buntut nu dipaké pikeun ngojay. Buruy mah hérbivora, utamana ngahakan ganggang, kaasup diatom nu disaring tina cai ngaliwatan insangna, tapi aya ogé nu karnivora, ngahakan serangga atawa buruy jeung lauk nu leuwih leutik. Buruy kudu bajoang antara silih hakan jeung dimangsa prédator lianna. Buruy aya ogé nu ngandung racun. Lilana jadi buruy téh rupa-rupa, ti saminggu nepi ka sataun, sabab métamorfosisna kapegat ku usum tiris.
Dina panungtung hambalan, buruy ngalaman métamorfosis, transisi ka bentuk sawawa. Métamorfosis ngawengku parobahan morpologi jeung pisiologi, nyaéta tumuwuhna suku tukang, suku hareup, leungitna insang, sarta mekarna bayah. Peujitna mondokan sabab ngised tina hérbivora jadi karnivora, panonna ngised sacara rostral jeung dorsal, sahingga tetempoanana jadi binokulér. Parobahan posisi panon bangkong nunjukkeun parobahan tina mangsa jadi pamangsa. Salajengna, hambalan ahir kamekaran bangkong ngawengku apoptosis (program paéh sél) jeung ngelokna buntut.
Sanggeus métamorposis, bangkong ngora aya nu nyebar di habitat darat ninggalkeun cai, aya ogé nu tetep cicing di habitat cai. Ampir sakabéh spésiés bangkong karnivora, ngahakan invertebrata kayaning artropoda, annelida, jeung gastropoda. Sababaraha spésiés nu badag kadang ngahakan mamalia leutik, lauk, jeung bangkong nu leuwih leutik. Aya nu ngamangsa maké létahna nu cepel pikeun néwak mangsa nu gesit, aya ogé nu maké 'leungeun'na pikeun nyamualkeun mangsa kana sungutna. Lian ti ngamangsa, aya ogé bangkong nu kahakanan utamana tutuwuhan[4].
Bangkong mangrupa mangsa manuk, lauk badag, oray, careuh, jeung sato lianna. Manusa ogé aya nu beuki bangkong (ukur sababaraha spésiés bangkong, baca bab tatanén di handap).
Baranahan[édit | édit sumber]
Nalika nincak sawawa, biasana mah bangkong téh sok balik deui ka tempat megarna, sahingga bisa jadi migrasi taunan rébuan bangkong.
Mun geus aya di tempat kawin, bangkong jalu disada pikeun ngirut bikangna.
Sebaran jeung status konservasi[édit | édit sumber]
Bangkong téh aya di mana-mana, iwal di Antartika jeung pulo-pulo tengah sagara; panglobana mah di wewengkon tropis, sabab cocog jeung kaayaan kulitna nu butuh loba cai. Aya éta ogé bangkong nu hirup dina keusik nu carang caina, tapi ieu mah geus adaptasi sacara husus. Genus Australia Cyclorana jeung Amérika Pternohyla bakal ngubur manéh dina taneuh, nyieun kepongpong nu teu tembus cai, sarta hibernasi salila halodo. Mun geus hujan, sakadang bangkong kakara kaluar, terus néang situ/balong pikeun kawin/baranahan. Kamekaran endog jeung buyurna gancang pisan dibanding bangkong lianna, sahingga pas halodo deui téh geus sawawa. Aya sababaraha bangkong nu bisa hirup di nu tiis, kayaning Bangkong Kai nu hirup di wewengkon Kutub, nu ngubur manéh dina taneuh nalika usum tiris dina kaayaan méh sakujur awakna beku.
Rujukan nu disebut[édit | édit sumber]
- ^ Emerson, S.B., Diehl, D. (1980). "Toe pad morphology and mechanisms of sticking in frogs". Biol. J. Linn. Soc. 13 (3): 199-216.
- ^ (2002). "New and poorly known parachuting frogs (Rhacophoridae : Rhacophorus) from Sumatra and Java". Herpetological Monographs 16: 46-92.
- ^ Saporito, R.A., H.M. Garraffo, M.A. Donnelly, A.L. Edwards, J.T. Longino, and J.W. Daly (2004). "Formicine ants: An arthropod source for the pumiliotoxin alkaloids of dendrobatid poison frogs". Proceedings of the National Academy of Science 101: 8045-8050.
- ^ Smith, B. P., Tyler M. J., Kaneko T., Garraffo H. M., Spande T. F., Daly J. W. (2002). "Evidence for biosynthesis of pseudophrynamine alkaloids by an Australian myobatrachid frog (pseudophryne) and for sequestration of dietary pumiliotoxins". J Nat Prod 65 (4): 439-47.
- ^ Myers, C.W., J.W. Daly (1983). "Dart-poison frogs". Scientific American 248: 120-133.
- ^ Savage, J. M. (2002). The Amphibians and Reptiles of Costa Rica. University of Chicago Press, Chicago.
- ^ Duellman, W. E. (1978). "The Biology of an Equatorial Herpetofauna in Amazonian Ecuador". University of Kansas Museum of Natural History Miscellaneous Publication 65: 1-352.
- ^ VanCompernolle, S. E., R. J. Taylor, K. Oswald-Richter, J. Jiang, B. E. Youree, J. H. Bowie, M. J. Tyler, M. Conlon, D. Wade, C. Aiken, and T. S. Dermody (2005). "Antimicrobial peptides from amphibian skin potently inhibit Human Immunodeficiency Virus infection and transfer of virus from dendritic cells to T cells". Journal of Virology 79: 11598-11606.
- ^ Warkentin, K.M. (1995). "Adaptive plasticity in hatching age: a response to predation risk trade-offs". Proceedings of the National Academy of Sciences 92: 3507-3510.
- ^ Silva, H. R., Britto-Pereira M. C., & Caramaschi U. (1989). "Frugivory and Seed Dispersal by Hyla truncata, a Neotropical Treefrog". Copeia 1989(3): 781–783.
- ^ Phillipe, G., Angenot L. (2005). "Recent developments in the field of arrow and dart poisons". J Ethnopharmacol 100(1-2): 85-91.
- ^ Crump, M.L. (1996). "Parental care among the Amphibia". Advances in the Study of Behavior 25: 109-144.
- ^ Stuart, S.N., J.S. Chanson, N.A. Cox, B.E. Young, A.S.L. Rodrigues, D.L. Fischman, and R.W. Waller (2004). "Status and trends of amphibian declines and extinctions worldwide". Science 306: 1783-1786.
- ^ Phillips, Kathryn (1994). Tracking the Vanishing Frogs. New York: Penguin Books. ISBN 0-14-024646-0.
- ^ Roy, Debjani (1997). "Communication signals and sexual selection in amphibians". Current Science 72: 923-927.
- ^ Ford, L.S., D.C. Cannatella (1993). "The major clades of frogs". Herpetological Monographs 7: 94-117.
- ^ Faivovich, J., C.F.B. Haddad, P.C.A. Garcia, D.R. Frost, J.A. Campbell, and W.C. Wheeler. "Systematic review of the frog family Hylidae, with special reference to Hylinae: Phylogenetic analysis and taxonomic revision". Bulletin of the American Museum of Natural History 294: 1-240.
- ^ http://newton.nap.edu/html/biomems/rbriggs.html
- ^ "Developing the potential of Xenopus tropicalis as a genetic model" (HTML). Diakses pada 9 Maret 2006.
- ^ "Joint Genome Institute - Xenopus tropicalis Home" (HTML). Diakses pada 3 Maret 2006.
Rujukan[édit | édit sumber]
- Frog, Wikipédia édisi basa Inggris (27 Maret 2006)
- Cogger, H.G.; R.G. Zweifel, and D. Kirschner (2004). Encyclopedia of Reptiles & Amphibians Second Edition. Fog City Press. ISBN 1-877019-69-0.
- Estes, R., and O. A. Reig. (1973). "The early fossil record of frogs: a review of the evidence." pp. 11–63 In J. L. Vial (Ed.), Evolutionary Biology of the Anurans: Contemporary Research on Major Problems. University of Missouri Press, Columbia.
- Holman, J. A (2004). Fossil Frogs and Toads of North America. Indiana University Press. ISBN 0-253-34280-5.
- Tyler, M. J. (1994). Australian Frogs A Natural History. Reed Books. ISBN 0-7301-0468-0.
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- The Whole Frog Project - Bangkong: bedah jeung anatomi maya
- Disappearance of toads, frogs has some scientists worried - San Francisco Chronicle, 20 April 1992
- Xenbase - Sumberdaya Ramat Xenopus laevis jeung tropicalis
- Tree of Life (Salientia)
- Amphibia Web
- Time-lapse video showing the egg's development until hatching
- Whole Frog Vidéo Quicktime ngeunaan anatomi bangkong
- Try an on-line "virtual frog dissection" here.
- Frog calls - short vidéo clips of calling frogs and interviews with scientists about frog issues, including declining and malformed frog causes
- Dart Den - Dart frog resource and forums
- Record UK Frogspawn sightings here - Springwatch 2006
- Frogwatch USA volunteer frog and toad monitoring program by National Wildlife Federation and USGS, includes links to frog calls of the United States
- Amphibian photo gallery by scientific name - féatures many unusual frogs


text:
Solat
Solat (atawa mindeng ditulis salat, solat, sholat) ngarujuk kana salah sahiji ritual ibadah pangagem ageman Islam. Sacara basa solat asalna tina basa Arab anu ngabogaan harti: do'a. Sedengkeun nurutkeun istilah solat boga harti sauntuyan kagiatan ibadah husus atawa nu tangtu anu dimimitian ku takbiratul ihram sarta dipungkas ku salam. Prakték solat kudu luyu jeung sagala pituduh tata cara Rasulullah SAW minangka figur pengejawantah paréntah Alloh SWT. Rasulullah SAW bersabda, Geura sarola maranéh sakumaha maranéh nempo kuring mraktékeunana. (HR Bukhari-muslim).


text:
Hiji gawir di Lembur Cibunarhilir,Desa Cibunar,Kacamatan Tarogongkidul, urug ,Senen (23/2). Balukarna, jalan anu ngahubungkeun antardesa sapanjang 200 meter katuruban sarta raramat cai bersih PDAM ruksak.
Pajabat Samentara (Pjs) pupuhu Desa Cibunar,Idad Burhadudin,nyarios urugna anyar dipikanyaho wargi sanggeus sabaraha murid SD anu bade mios ka sakola henteu tiasa ngaliwatan jalan eta ku lantaran kaurugan.
“salain siswa,aktifitas wargi anu bade mios damel oge kaganggu. Maranehanana ngabolaykeun niat na kanggo didamel atawa icalan margi jalan henteu tiasa diliwatan. Ampir sapanjang 200 meter jalan katutup urug, ” sanggem Idad.
saurna,liwat jalan, siswa atawa padamel ngan ngaluarkeun ongkos Rp 2.000 nganggo kandaraan umum. Nanging,kaayaan ieu ngudukeun maranehanana ngaliwatan jalan padumukan Cibunar jeung ongkos langkung ti Rp 10.000,ditambih jarakna cekap tebih.
“Jalan ieu nyambungkeun ka Jalan Bayongbong jelasna di Lembur Gandasari,Desa Mangkurakyat. kulantaran katutup na akses jalan eta, pipa kaduh PDAM oge ngiring kaurug ku taneuh, ku kituna kintunan cai kanggo Desa Cibunar,Sukakarya,sarta Sukapadang barobah kaayaan hese, ” sanggemna.
“Jalan ieu nyambungkeun ka Jalan Bayongbong benerna di Lembur Gandasari,Desa Mangkurakyat. Alatan ti katutup na akses jalan kasebat,pipa kaduh PDAM oge ngiring tergerus ku material urug,ku kituna kiriman cai kanggo Desa Cibunar,Sukakarya,sarta Sukapadang barobah kaayaan kagamah , ” sanggem.
Idad nambihan pihakna atos koordinasi jeung PDAM Tirta Intan Garut patali kajadian eta. Hasilna,PDAM bade nyegah na kalawan memasok cai bersih ngagunakeun mobil tanki dugi perbaikian rengse,kira-kira 3 dinten deui.
Akses jalan eta tiasa dipake balik nyanghareupan sonten sanggeus ratusan wargi dibantuan ku puluhan anggota TNI ti Koramil 11 Tarogong ngabereskeun taneuh anu nutupan jalan eta.
Dandim 0611 Garut,Letkol Inf Tungkus Hadi Suseno, nyarioskeun teu aya korban jiwa kulantaran urug eta . Pihakna atos nurunkeun puluhan personil kanggo mindahkeun (evakuasi) lokasi urug.
“Kami atos menggelar karya baktos di lokasi,bergotong royong kalawan wargi kanggo ngaberesan akses jalan balik. Wargi di engitkeun kanggo sok waspaos ku musibah,utamana dina waktos hujan turun di wewengkon taneuh anu miring , ” sanggemna.