text:
Sejarah Sunda
Kecap Sunda hartina Alus/ Alus/ Bodas/ Bersih/ Cemerlang, sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan, urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur), bageur (alus), bener (bener), singer (mawas diri), sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus aya saprak jaman Salaka Nagara warsih 150 nepi ka ka Sumedang Larang Abad ka- 17, geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih. Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. Minangka hiji suku, bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara, di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia, nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara nepi ka ka Galuh, Pakuan Pajajaran, sarta Sumedang Larang. Karajaan Sunda mangrupa karajaan anu asih tengtrem, salila pamaréntahanana henteu ngalakonan ekspansi pikeun memperluas wewengkon kakawasaanana. Turunan Karajaan Sunda geus ngababarkeun karajaan- karajaan badag di Nusantara diantarana Karajaan Sriwijaya, Karajaan Majapahit, Karajaan Mataram, Karajaan Cirebon, Karajaan Banten, jeung sajabana.
Kronologi Sajarah Karajaan Sunda
Karajaan Sunda (669-1579 M), nurutkeun naskah Wangsakerta mangrupa karajaan anu nangtung ngagantikeun karajaan Tarumanagara. Karajaan Sunda didirikan ku Tarusbawa dina warsih 591 Caka Sunda (669 M). Nurutkeun asal sajarah primer anu asalna ti abad ke-16, karajaan ieu mangrupa hiji karajaan anu ngawengku wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Banten, Jakarta, Propinsi Jawa Kulon , sarta bagian kulon Propinsi Jawa Tengah.
Dumasar naskah kuna primer Bujangga Manik (anu menceriterakan lalampahan Bujangga Manik, saurang pendeta Hindu Sunda anu ngadatangan tempat-tempat suci ageman Hindu di Pulo Jawa sarta Bali dina mimiti abad ke-16), anu ayeuna ditunda dina Perpustakaan Boedlian, Oxford University, Inggris saprak warsih 1627), wates Karajaan Sunda di palebah wétan nyaéta Ci Pamali ("Walungan Pamali", ayeuna disebut minangka Kali Brebes) sarta Ci Serayu (anu ayeuna disebut Kali Serayu) di Propinsi Jawa Tengah. Tome Pires (1513) dina catetan lalampahanana, Suma Oriental (1513 – 1515), nyebutkeun wates wewengkon Karajaan Sunda di palebah wétan kieu: “Samentara jelema negeskeun yén karajaan Sunda ngawengku satengah pulo Jawa. Sawaréh urang séjénna ngomong yén Karajaan Sunda ngawengku sepertiga Pulo Jawa ditambah seperdelapannya deui. Cenah, kuriling Pulo Sunda tilu ratus legoa. Tungtungna nyaéta Ci Manuk.' Nurutkeun Naskah Wangsakerta, wewengkon Karajaan Sunda ngawengku ogé wewengkon anu ayeuna jadi Propinsi Lampung ngaliwatan pernikahan antara kulawarga Karajaan Sunda sarta Lampung. Lampung dipisahkan ti bagian séjén karajaan Sunda ku Gupitan Sunda.
Hubungan Karajaan Sunda jeung Éropa Karajaan Sunda geus lila menjalin hubungan dagang jeung bangsa Éropa kawas Inggris, Perancis sarta Portugis. Karajaan Sunda kalahka kungsi menjalin hubungan pulitik jeung bangsa Portugis. Dina warsih 1522, Karajaan Sunda nandatanganan Jangji-pasini Sundaportugis anu membolehkan urang Portugis ngawangun benteng sarta gudang di palabuhan Sunda Kalapa. Minangka imbalannya, Portugis diharuskan méré bantuan militer ka Karajaan Sunda dina nyanghareupan serangan ti Demak sarta Cirebon (anu misahkeun diri ti Karajaan Sunda). Sajarah Saméméh nangtung minangka karajaan anu teuneung, Sunda mangrupa bagian ti Tarumanagara. Raja Tarumanagara anu pamungkas, Sri Maharaja Linggawarman Atmahariwangsa Panunggalan Tirthabumi (maréntah ngan salila tilu warsih, 666-669 M), nikah kalayan DÉWI Ganggasari ti Indraprahasta. Ti Ganggasari, anjeunna ngabogaan dua anak, anu duanana awéwé. DÉWI Manasih, putri cikalna, nikah jeung Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun anu kadua, Sobakancana, nikah jeung Dapuntahyang Sri Janayasa, anu saterusna ngadegkeun karajaan Sriwijaya. Sanggeus Linggawarman maot, kakawasaan Tarumanagara turun ka minantuna, Tarusbawa. Hal ieu ngabalukarkeun pangawasa Galuh, Wretikandayun (612-702) memberontak, ngalaan diri ti Tarumanagara, sarta ngadegkeun Galuh anu teuneung. ti pihak Tarumanagara sorangan, Tarusbawa ogé hayangeun nuluykeun karajaan Tarumanagara. Tarusbawa saterusna mindahkeun kakawasaanana ka Sunda, di hulu
nyaéta Rarkyan Panangkaran / Rakai Panangkaran. puseur Karajaan Sunda. kakawasaan Sunda sarta Galuh aya di leungeun Sanjaya. di Jepara. réncang deukeut Tarusbawa. Karajaan kembar Putera Tarusbawa anu pangbadagna. Waktu Tarusbawa maot (warsih 723). jeung wates kerajaanya nyaéta walungan Citarum (Sunda di palebah kulon. Raja Galuh katilu. anu saterusna digantian ku puteranya ti DÉWI Sudiwara. Sena nyaéta incu Wretikandayun ti putera bungsuna. incu Ratu Shima ti Kalingga. narajang Galuh. Sanjaya nyekel kakawasaan salila 22 warsih (732-754). Sang Banga (Prabhu Kertabhuwana Yasawiguna Hajimulya) jadi raja salila 27 warsih (739766). Sunda sarta Galuh ieu berbatasan. Di leungeun Sanjaya. Di Kalingga. sarta ménta pertolongan dina Tarusbawa. bulan Yista. warsih 519 Saka (kira-kira 18 Méi 669 M). Sena sarta kulawargana nyalametkeun diri ka Pakuan. tapi ngan ngawasa Sunda ti warsih 759. turunan Demunawan ti Saunggalah. Sena di warsih 716 M dikudéta ti tahta Galuh ku PURBASORA.walungan Cipakancilan di mana di wewengkon kasebut walungan Ciliwung sarta walungan Cisadane padeukeut sarta berjajar. nepi ka miboga saurang putera. 9 Suklapaksa. ninggalkeun saurang anak awéwé. Purbasora sarta Sena sabenerna nyaéta baraya hiji ibu. tapi séjén ayah. wafat waktu masih ngora. Tamperan / Rarkyan Panaraban. Wretikandayun. Sedengkeun Tarumanagara dirobah jadi bawahannya. aki Sena. tuluy ngabagi kakawasaan dina dua puteranya: Sang Manarah (dina carita rahayat disebut Ciung Wanara) di Galuh sarta Sang Banga (Hariang Banga) di Sunda. Anjeunna dinobatkan minangka raja Sunda dina poé Radite Pon. Sunda sarta Galuh ngahiji balik. Nay Sekarkancana. pikeun melengserkan Purbasora. Galuh di palebah wétan). Mandiminyak. Sang Banga miboga putera. Ibu ti Sanjaya nyaéta SANAHA. ngaranna Rarkyan Medang. raja Galuh kadua (702-709 M). Incu Tarusbawa ieu saterusna dinikahi ku Rahyang Sanjaya ti Galuh. anu saterusna neruskeun kekuasaanya di Sunda salila 17 warsih (766-783) jeung gelar Prabhu Hulukujang. Ayah ti Sanjaya nyaéta Bratasenawa / SENA / SANNA. Rahyang Tamperan / RARKYAN PANARABAN ngawasa di Sunda-galuh salila tujuh warsih (732-739). Rahyang Tamperan. Ti DÉWI Kancanasari. Rarkyan Sundasambawa. Disaterusna poé. saméméhna nungtut Tarusbawa pikeun misahkeun Karajaan Galuh ti Tarumanegara / Karajaan Sunda.
. jeung bantuan Tarusbawa. Warsih 732 Sanjaya mikeun kakawasaan Sunda-galuh ka puteranya. Ironis sakali memang. Sanjaya anu mangrupa penerus Karajaan Galuh anu sah. Kurang leuwih nyaéta Kotamadya Bogor ayeuna.
kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ku putera cikalna. Prabhu Dharmakusuma (11561175). Rakryan Sundasambawa (964-973). Rakryan Jayagiri ngawariskeun kakawasaanana ka puteranya. kakawasaan Sunda murag ka puteranya. RAKRYAN KAMUNINGGADING ngawasa Sunda-galuh ngan tilu warsih. Rakryan Jayagiri (973-989). Alatan henteu miboga putera ti Sundasambawa. Rakryan Wuwus. Prabhu Guru Dharmasiksa.
. sabab saterusna direbut ku adina. Rakryan Kamuninggading (913). Sang Prabhu Linggabhumi (813-842). kakawasaan diwariskan ka putrana. Rakryan Hujungkulon atawa Prabhu Gilingwesi (ti Galuh. dituluykeun ku incuna. Rakryan Jayagiri (916). kakawasaan Sunda-galuh diwariskan ka putrana. anu maréntah salila 122 warsih (1175-1297). RAKRYAN JAYAGIRI ngawasa salila 28 warsih. Sang Limburkancana (954-964). Ti Rakryan Diwus. Prabu Langlangbhumi dituluykeun ku putrana. anu nikah kalayan putera ti Sang Welengan (raja Galuh. balik deui ka tempat mimiti moyangnya (Tarusbawa) mingpin karajaan Sunda. Kakawasaan Galuh ogé murag pikeun manéhna waktu baraya iparnya. Ti Sri Jayabhupati. Sri Jayabhupati nyaéta minantu ti Dharmawangsa Teguh ti Jawa Wétan. saterusna ku incuna. Ti DÉWASANGHYANG. 806-813). alatan henteu disukai ku para pembesar ti Sunda. Kakawasaan Sunda-galuh dicekel ku RAKRYAN WUWUS (jeung gelar Prabhu Gajahkulon) nepi ka manéhna wafat warsih 891. Sri Jayabhupati (1030-1042). Kakawasaan ieu saterusna diturunkeun dina putera cikalna. Ngan waé. Rakryan Medang ngawariskeun kekuasaanya ka minantuna. warsih 942. kakawasaan diwariskan ka puteranya. Alatan Rakryan Hujungkulon inipun ngan miboga anak awéwé. Rakryan Watuagung. sedengkeun kakawasaanana diturunkeun ka putrana. Dharmaraja (1042-1064). Ti Prabu Dharmakusuma. Ti Limburkancana. tuluy ka incu minantuna. mitoha raja Erlangga (1019-1042). Prabhu Langlangbhumi ((1064-1154). Rakryan Watuagung direbut kakawasaanana ku alona (putera Kamuninggading). manéhna dibunuh warsih 895. Rakryan Jayagiri (1154-1156). tuluy ka incuna anu nyieun prasasti Cibadak. Dharmasiksa mingpin Sunda-galuh ti Saunggalah salila 12 warsih. Arya Kadatwan. maot. Rakryan Windusakti. kakawasaan kasebut murag ka adi iparnya. Prabhu DÉWASANGHYANG (1012-1019). saterusna diwariskan ka minantuna. kakawasaan Sunda-galuh murag ka adi iparnya ti Galuh. anu ngawasa Sunda salila 12 warsih (783-795).Alatan anakna awéwé. mangka kakawasaan Sunda saterusna murag ka minantuna. Rakryan Kendang (989-1012). Rakryan Diwus (jeung gelar Prabu Pucukbhumi Dharmeswara) anu ngawasa salila 24 warsih (795-819). tapi saterusna mindahkeun puseur pamaréntahan ka Pakuan Pajajaran. Nuluykeun dendam kolotna. Sepeninggal Rakryan Wuwus. putera Sang Mansiri).
Prabu Suryakancana ieu mangrupa pamingpin karajaan Sundagaluh anu pamungkas. anu ngawasa salila genep warsih (1297-1303). Niskalawastukancana. Prabhu Ragasuci saterusna digantian ku putrana. Sapeninggal Prabu Bunisora. manéhna miboga putera Ningratkancana (Prabu DÉWANISKALA). kakawasaan Sunda samentara dicekel ku Patih Mangkubumi Sang Prabu Bunisora (1357-1371). Ti Nay Ratna Mayangsari. Anu kahiji nyaéta
. anu saterusna mingpin salila 104 warsih (1371-1475). Kawali. saterusna Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543). anu didirikan ku Prabu Geusan Ulun Aji Bodas luhur paréntah Prabu Suryadewata saméméh Keraton Galuh dipindahkan ka Pajajaran. Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (1350-1357). pamajikanana anu kadua. anu ngawasa salila dalapan warsih(1303-1311). sarta Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579). anu di tungtung kakawasaanana gugur di Bubat (baca Perang Bubat). Sapeninggal Jayadéwata. Linggadéwata nurunkeun kakawasaanana ka minantuna. Pamaréntahanana kawilang lila (1382-1482). Alatan ngan miboga anak awéwé. Warsih 1482. ngawangun puseur pamaréntahan ieu kalayan ngadegkeun keraton Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana.leutik kénéh. Rakryan Saunggalah (Prabhu Ragasuci). Prabu Susuktunggal anu ngawasa ti Pakuan Pajajaran. anu mengalibatkan kakawasaan Prabu Surya Kancana sarta Karajaan Pajajaran runtuh. Bogor. Ti Prabu Ragamulya. Saméméh Karajaan Pajajaran runtuh Prabu Surya Kancana maréntahkeun ka opat patihnya pikeun mawa makuta karajaan reujeung anggota karajaan ka Sumedang Larang anu saruasarua mangrupa turunan Karajaan Sunda pikeun neruskeun pamaréntahan. anu dibéré kakawasaan bawahan di wewengkon palebah kulon Citarum (wewengkon asal Sunda). putrana -. saterusna ka Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350). Alatan waktu kajadian di Bubat. Prasasti Kawali di Kabuyutan Astana Gedé. Prabu Nilakéndra (1551-1567).Sepeninggal Dharmasiksa. Seiring kalayan parobahan jaman sarta kapamingpinan. kakawasaan balik deui ka putra Linggabuana. Susuktunggal sarta Ningratkancana menyatukan ahli warisnya kalayan menikahkan Jayadéwata (putra Ningratkancana) jeung Ambetkasih (putra Susuktunggal). Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340). Nay Ratna Sarkati. di warsih 1579. kakawasaan Sunda sarta Galuh dihijikeun deui ku Jayadéwata (anu boga gelar Sri Baduga Maharaja). Ciamis. sabab geus dimimitian waktu bapana masih ngawasa di wewengkon wétan.Niskalawastukancana -. manéhna miboga putera Sang Haliwungan (Prabu Susuktunggal). Prabu Linggadéwata (1311-1333). karajaan Sunda séjénna. Karajaan Sumedang Larang asalna ti pecahan karajaan Sunda-galuh anu ngagem agama Hindu. Prabu Surawisésa (1521-1535). ngaran Sumedang ngalaman sawatara parobahan. saterusna ku turunanana deui. Prabu Sakti (1543-1551). kakawasaan diwariskan ka putrana. sabab sanggeus sawatara kali diserang ku pasukan Maulana Yusuf ti Kesultanan Banten. Ti pamajikan kahiji. anu neruskeun kakawasaan bapana di wewengkon Galuh (14751482). Prabhu Citraganda. kakawasaan Sunda-galuh turun ka putrana anu pangbadagna.
Insun madangan”. Sanggeus Prabu Gajah Agung jadi raja mangka karajaan dipindahkan ka Ciguling. anu hiji jadi raja sarta anu séjén jadi wawakilna (patih). Kecap Sumedang dicokot ti kecap Insun Madangan anu robah pengucapannya jadi Sun Madang anu saterusna jadi Sumedang. Prabu Tajimalela kungsi ngomong “Insun medal. incu Prabu Siliwangi (Prabu Ratu Dewata). Karawang. Dina mimiti nangtung ngaranna Karajaan Tembong Agung kalayan ibukota di Leuwihideung (ayeuna Kacamatan Darmaraja). Prabu Lembu Agung sarta béar turunanana tetep aya di Darmaraja. Manéhna miboga dua urang putra. jadi raja samentara anu dawam disebut ogé Prabu Lembu Peteng Aji pikeun saukur minuhan wasiat Prabu Tajimalela. digantian jadi Himbar Buana. Hartina Kuring dilahirkan. Sanggeus Sunan Guling maot saterusna dituluykeun ku putra tunggalna nyaéta Sunan Tuakan. Sedengkeun Sunan Geusan Ulun sarta turunanana sumebar di Limbangan. Ku alatan éta. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga saurang putri ngaranna Nyi
. putra Sunan Parung. nempokeun ka Agungan Anu Maha Kawasa) dipingpin ku Prabu Guru Aji Bodas dina abad ka XII. Tapi duanana henteu daék jadi raja. Kuring menerangi. Kadua Sunan Guling. Anjeunna boga tilu putra nyaéta Prabu Lembu Agung. anu hartosna menerangi alam. Tapi. Dumasar Layang Darmaraja. Manéhna dimakamkan di Cicanting Kacamatan Darmaraja. Sanggeus éta karajaan dipingpin ku putrinya nyaéta Nyi Mas Ratu Patuakan. Duanana dibéré paréntah kudu ngajaga sebilah pedang sarta kalapa ngora (duwegan/degan). sarta Brebes. Prabu Tajimalela méré ujian ka kadua putrana lamun éléh kudu jadi raja. Sedengkeun Prabu Lembu Agung tetep di Leuwihideung. anu nuluykeun jadi raja di Karajaan Sumedang Larang. Aya ogé anu boga pamadegan asalna ti kecap Insun Medal anu robah pengucapannya jadi Sumedang sarta Larang hartosna hiji hal anu euweuh tandingnya. Prabu Gajah Agung. kahiji Ratu Pamajikan Rajamantri.
Prabu Agung Resi Cakrabuana (950 M) Prabu Agung Resi Cakrabuana atawa leuwih dipikawanoh Prabu Tajimalela dianggap minangka poko nangtungna Karajaan Sumedang. Kadua putrana diperintahkan indit ka Gunung Nurmala (ayeuna Gunung Sangkanjaya). Sanggeus éta Karajaan Sumedang Larang dibikeun ka Prabu Gajah Agung sarta Prabu Lembu Agung jadi resi. sarta Sunan Geusan Ulun. nikah jeung Prabu Siliwangi sarta nuturkeun salakina pindah ka Pakuan Pajajaran. Prabu Gajah Agung alatan pohara kehausan anjeunna membelah sarta nginum cai kalapa ngora kasebut ku kituna anjeunna dinyatakeun éléh sarta kudu jadi raja Karajaan Sumedang Larang tapi wewengkon puseur dayeuh kudu néangan sorangan.Karajaan Tembong Agung anu berlokasi di Désa Cipaku Kacamatan Darmaraja (Tembong hartina nampak sarta Agung hartina luhur. Nyi Mas Ratu Patuakan miboga salaki nyaéta Sunan Corenda. Prabu Tajimalela méré paréntah ka kadua putrana (Prabu Lembu Agung sarta Prabu Gajah Agung). Prabu Guru Aji Bodas ngabogaan putra anu ngaranna Prabu Tajimalela sarta saterusna dina mangsa jaman Prabu Tajimalela.
Bandung. saurang ajengan turunan Arab Hadramaut anu asalna ti Mekkah sarta nyebarkeun ageman Islam di sagala rupa penjuru wewengkon di karajaan Sunda. landian Pangeran Santri alatan asalna anu ti pasantrén sarta laku-lampahna anu pohara alim. tampekan. ageman.
. Kandaga Lante kasebut mikeun makuta emas simbol kakawasaan Raja Pajajaran. Pangeran Rangga Gempol Kusumadinata atawa Rangga Gempol I. siger. Prabu Siliwangi saméméh ninggalkeun Keraton anjeunna ngutus opat soldadu pilihan leungeun katuhu Prabu Siliwangi pikeun indit ka Karajaan Sumedang jeung rahayat Pajajaran pikeun néangan panangtayungan anu disebut Kandaga Lante. Dina waktu-waktu kaéléh Karajaan Pajajaran. Dina mangsa Ratu Pucuk Umun. Pernikahan Pangeran Santri sarta Ratu Pucuk Umun ieu ngababarkeun Prabu Geusan Ulun atawa dipikawanoh jeung Prabu Angkawijaya. nikah ka Pangeran Santri (1505-1579 M) anu boga gelar Ki Gedeng Sumedang sarta maréntah Sumedang Larang babarengan sarta nyebarkeun ajaran Islam di wewengkon kasebut.Mas Ratu Inten Dewata (1530-1578). Dina mangsa mimiti pamaréntahan Prabu Geusan Ulun. Karajaan Sumedang dina mangsa Prabu Geusan Ulun ngalaman kamajuan anu pesat di widang sosial. Pangeran Santri. kongkorong bersusun dua sarta tilu. sarta perhiasan séjénna kawas benten. Ratu Pucuk Umun. Ratu Pucuk Umun nikah jeung Pangeran Santri. putera angkatnya. Ratu Pucuk Umun sarta Pangeran Santri Dina pertengahan abad ke-16. sarta kilat bahu (pusaka kasebut masih tersimpan di Musieum Prabu Geusan Ulun si Sumedang). anu tempatna di bagian Kulon dayeuh. Wewengkon kakawasaanana ngawengku Kuningan. Ku alatan penyerangan éta Karajaan Pajajaran ancur. budaya. Saprak éta pisan mimitian menyebarnya ageman Islam di wewengkon Sumedang Larang. Garut. Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan keur dina mangsa kehancurannya alatan diserang ku Karajaan Banten anu dipingpin Sultan Maulana Yusuf dina raraga nyebarkeun Ageman Islam. mimitian corak ageman Islam ngawarnaan perkembangan Sumedang Larang. Batara Dipati Wiradijaya atawa Embah Nangganan. Sukabumi (Parahiangan) kajaba Galuh (Ciamis). Tasik. anu dipikawanoh kalayan ngaran Raden Aria Suradiwangsa ngagantikeun kapamingpinanana. Sanghyang Kondanghapa. Sanggeus wafat dina warsih 1608. Pangeran Santri nyaéta incu ti Syekh Maulana Abdurahman (Sunan Panjunan) sarta cicit ti Syekh Datuk Kahfi. anu sanggeus manéhna maot ngagantikeunana jadi ratu jeung gelar Ratu Pucuk Umun. saurang wanoja turunan raja-raja Sumedang kuna anu mangrupa saurang Sunda muslimah. Kalayan pernikahan kasebut berakhirlah mangsa karajaan Hindu di Sumedang Larang. ibukota Karajaan Sumedang Larang dipindahkan ti Ciguling ka Kutamaya. Kandaga Lante anu mikeun kasebut opat urang nyaéta Sanghyang Hawu atawa Embah Jayaperkosa. Prabu Geusan Ulun Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M) dinobatkan pikeun ngagantikeun kakawasaan bapana. Anjeunna netepkeun Kutamaya minangka ibukota karajaan Sumedang Larang. sarta Batara Pancar Buana atawa Embah Terong Peot. militer sarta pulitik pamaréntahan.
Prabu Geusan Ulun mangrupa raja pamungkas Karajaan Sumedang Larang.
Sacara pulitik Karajaan Sumedang Larang didesek ku tilu satru: nyaéta Karajaan Banten anu ngarasa terhina sarta henteu narima kalayan pengangkatan Prabu Geusan Ulun minangka gaganti Prabu Siliwangi. 382-395 3. wates wewengkon wétanana Walungan Cipamali (kajaba Cirebon sarta Jayakarta). Candrawarman. 0. Raja-raja Karajaan Sunda ti Salaka Nagara s/d Sumedang Larang Di handapeun ieu deretan raja-raja anu kungsi mingpin Karajaan Sunda nurutkeun naskah Pangéran Wangsakerta (wayah ngawasa dina warsih Masehi): Période Salaka Nagara sarta Taruma Nagara (Dewawarman .VIII. 561-628
. Indrawarman. 395-434 4.669). Wisnuwarman. Kalayan dibikeunana makuta kasebut ka Prabu Geusan Ulun. 515-535 7. alatan saterusna jadi bagian Mataram sarta pangkat raja turun jadi adipati (bupati). sarta Kesultanan Cirebon anu ditakutkan ngagabung jeung Kesultanan Banten. Dewawarman I . 455-515 6. Jeung tujuan pulitik ogé pamustunganana Prabu Geusan Ulun nyatakeun ngagabung jeung Kesultanan Mataram. pasukan VOC di Jayakarta anu sok ngaréwong rahayat. loba karajaan-karajaan leutik di Nusantara anu nyatakeun ngagabung ka Mataram. Dina mangsa éta Kesultanan Mataram keur dina mangsa kejayaannya. ku kituna wewengkon Karajaan Sumedang Larang jadi lega. 150 . 150 – 362 1. 535-561 8. wates palebah kalérna Sagara Jawa.Sanajan dina wayah éta tempat penobatan raja direbut ku pasukan Banten (wadyabala Banten) tapi makuta karajaan terselamatkan. Kertawarman. Jayasingawarman. sarta wates palebah kidulna Samudera Hindia. Dharmayawarman. Suryawarman. 358-382 2. 434-455 5. Purnawarman. mangka bisa dianggap yén Karajaan Pajajaran Galuh Pakuan jadi bagian Karajaan Sumedang Larang.Linggawarman. Wates wewengkon kulonna Walungan Cisadane.
Darmaraja (Sang Mokténg Winduraja.739) 4.989) 17. Rakeyan Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 . atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa. Prabu Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang. Rakeyan Banga (739 . Rakeyan Medang Prabu Hulukujang (766 . 1065 . Sanghyang Ageng (1019 .795) 7.1030) 20. Rakeyan Wulung Gadung (973 . Tamperan Barmawijaya (732 .942) 13. Sri Jayabupati (Detya Maharaja.9. Windusakti Prabu DÉWAGENG (895 . Linggawarman.954) 14.973) 16. 640-666 12. 783 . Atmayadarma Hariwangsa (942 . 639-640 11. Brajawisésa (989 .Pajajaran .1019) 19. Sudhawarman. 891 . Limbur Kancana (putera Rakeyan Kamuning Gading.1012) 18.895) 10. Langlangbumi (Sang Mokténg Kerta. 916 . Prabu Darmaraksa (adi ipar Rakeyan Wuwus. 1042 .723) 2. Rakeyan Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading.913) 11. Nagajayawarman. 1030 .Pakuan . 795 . 669 . 666-669 Période Karajaan Galuh . 954 .1155)
.766) 5.891) 9.1042) 21.783) 6.1065) 22.916) 12. Hariwangsawarman. Rakeyan Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 .732) 3. Tarusbawa (minantu Linggawarman. Pucukbumi Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi.819) 8. 628-639 10. 723 .Sumedang Larang 1. Harisdarma.964) 15. Munding Ganawirya (964 . DÉWA Sanghyang (1012 .
Citraganda (Sang Mokténg Ujung.1157) 24. Prabu Surawisésa (1521-1535) 37. Prabu Geusan Ulun (1580-1608 M)
.1303) 27. Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579) 41. Prabu Nilakéndra (1551-1567) 40. Prabu Sakti (1543-1551) 39. 1303 . Prabu Susuktunggal (1475-1482) 35.1175) 25. 1297 . Prabu Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350) 31. Prabu Jayadéwata (Sri Baduga Maharaja.1297) 26. Prabu Maharaja Linggabuanawisésa (anu gugur dina Perang Bubat.1311) 28. Rakeyan Jayagiri Prabu MÉNAKLUHUR (1155 . Prabu Linggadéwata (1311-1333) 29. 1482-1521) 36. 1157 . Prabu Niskalawastukancana (1371-1475) 34. Ragasuci (Sang Mokténg Taman. Prabu Ajiguna Linggawisésa (1333-1340) 30. Prabu Bunisora (1357-1371) 33.23. Prabu DÉWATABUANAWISÉSA (1535-1543) 38. Darmakusuma (Sang Mokténg Winduraja. 1350-1357) 32. Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu (1175 .
Dina kabudayaan sunda keseimbangan magis di béla ku cara ngalakonan upacaraupacara adat sedengkeun keseimbangan sosial masarakat sunda ngalakonan gotong royong pikeun ngabélana. silih mempertajam diri sarta silih malindungi. mindeng dipikawanoh kalayan masarakat religius. Secaraumum masarakat Jawa Kulon atawa Tatar sunda .permainan anak leutik anu has.Budaya Sunda
Budaya Sunda dipikawanoh jeung budaya anu pohara menjujung luhur sopan santun. Aya sawatara watka dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup. Ampir kabéh masarakat sunda ngagem agama Islam tapi aya sawatara anu lain ngagem agama islam. diantarana nyaéta kasenian sisngaan.alat musik sunda anu bisana dipaké dina pagelaran kasenian. wayang golek. murah senyum.bageur. tarian has sunda. Wayang golek nyaéta boneka kai anu dicoo dumasar sipat nu tangtu dina hiji carita perwayangan. silih mengasihi.
. Di jero basa Sunda diajarkan kumaha ngagunakeun basa lemes pikeun kolot.kabudayaan sunda anu idéal saterusna mindeng dikaitkeun minangka kebbudayaan raja – raja sunda.Kecenderungan ieu kasampak sakumaha dina pameo “ silih asih. Tarian Ketuk Tilu . silih asah sarta silih asuh.Sajaba ti éta Sunda ogé ngabogaan sajumlah budaya séjén anu has kawas kesopanan. Umumna sipat masarakat sunda.Etos sarta watek Sunda éta téh cageur.rendah haté ka sasama. lemah lembut. luyu kalayan ngaranna Tarian ketuk tilu asalna ti ngaran hiji instrumen atawa pakakas musik tradisional anu disebut ketuk sajumlah 3 buah. kabudayaan sunda kaasup kabudayaan pangkolotna. ka anu leuwih kolot sarta menyayangi ka anu leuwih leutik. Jaipongan nyaéta pengembangan sarta akar ti tarian klasik. kawas dina acra khitanan. Wayang diamainkan ku saurang dalang anu ngawasa sagala rupa sipat atawa sora inohong anu di mainkan. sarta pohara ngahormatan kolot.singer sarta pinter. Kabudayaan sunda ogé mangrupa salah sahiji kabudayaan anu jadi asal kakayaan pikeun bangsa Indonésia anu dina perkembangannya perludilestarikan. Kawas dina kabudayaan sunda. sanajan berebeda tapi dina dasarna sakumna kahirupan di tujukan pikeun alam semesta. Kabudayaan sunda ngabogaan ciri has nu tangtu anu ngabédakeunana ti kabudayaan – kabudayaan séjén. Budaya sunda ngabogaan loba kasenian . soméah tamah (someah). Sisingaan nyaéta kasenian has sunda anu mintonkeun 2 – 4 boneka singa anu dipunggu ku para pamaénna bari menari sisingaan mindeng dipaké dina acara nu tangtu. Éta pisan eunteung budaya sarta kultur masarakat sunda.
Sunda mangrupa kabudayaan masarakat anu cicing di wewengkon kulon pulo Jawa tapi kalayan leumpangna wayah geus sumebar ka sagala rupa penjuru dunya. budaya Sunda kabentuk minangka hiji budaya luhur di Indonésia. tapi ogé didalami dina haté. singer (mawas diri). Harti kecap Sunda pohara luhur. Éta pisan anu perlu dipahaman lamun mitresna. komo
. cemerlang. Alatan beranggapan. Loba petuah bijak sarta hasanah kedalan nini moyang jadi berkarat. Pangabisa ngawasa kasenian tradisional dianggap teu méré mangpaat. aya alusna urang ngaléngkah ka tukang tiheula. bener (bener). yén etos sarta kultur budaya ngabogaan kaleuwihan.kecapi. Minangka hiji suku. bangsa Sunda mangrupa cikal bakal nangtungna peradaban di Nusantara. nyaéta Karajaan Salakanagara sarta Tarumanegara. sarta budaya anu béda. atawa bersih. modernisasi sarta asupna budaya luar laun laun mengikis keluhuran budaya Sunda. Rasa bangsa beuki terkikis. Kaayaan memprihatinkan ieu ogé lumangsung dina budaya Sunda. anu nyieun etos sarta watek manusa Sunda. Watak Budaya Sunda Sunda asalna ti kecap Su = Alus/ Alus. sarta ngumpulkeun keusik mutiara anu ambacak salila ieu. Diajar. urang Sunda diyakini ngabogaan etos/ watek/ sipat Kasundaan minangka jalan nuju keutamaan hirup. alatan henteu kungsi tersentuh nu bogana. Kecenderungan ieu kasampak dina etos sarta kultur budaya bangsa urang. Pikeun nyanghareupan keterpurukan kabudayaan Sunda. rampak kendang. Watek / sipat Sunda anu dimaksud nyaéta cageur (cageur). alatan budaya bangsa séjén leuwih kasampak menyilaukan. ngeunah didéngé angklung ogé geus jadi salah sahiji warisan kabudayaan Indonésia. ku kituna urang Sunda kaleungitan jati dirina. Saban bangsa ngabogaan etos. Komo nurutkeun Stephen Openheimer dina bukuna dijudulan Sundaland. alatan dina sawatara dékadeu geus kahébos ku budaya bangsa séjén. Angklung nyaéta instrumen musik anu dijieun ti awi . anu unik . sagala hiji hal anu ngandung unsur kebaikan. Tapi. bodas. sakaligus reueus ka budaya Sunda anu dipibogana. Arus modernisasi menggempur budaya nasional anu jadi jati diri bangsa. kultur.gong. Rampak kendang nyaéta salah sahiji instrumen musik tradisional anu di mainkan bersamma – sarua instrumen séjénna. di mimitian kalayan nangtungna karajaan pangkolotna di Indonésia. Hal ieu disebabkan kahoréam pikeun diajar kalayan seksama. geus mawa kamakmuran sarta karaharjaan leuwih ti 1000 warsih.calung.Pakakas musik has sunda nyaéta. suling. Tatar Sunda/ Paparan Sunda (Sundaland) mangrupa puseur peradaban di dunya. komo aya generasi ngora anu éra diajarna. sarta pinter (pandai/ calakan) anu geus dijalankeun saprak jaman Salaka Nagara nepi ka ka Pakuan Pajajaran. angklung . nyaéta cahya. Budaya nasional kiwari kasampak pohara kuna. Harti kecap Sunda éta henteu ngan dipidangkeun dina penampilan. Alatan éta. Tapi teu pisan-pisan heran lamun aya bangsa anu boga hasrat menanamkan etos budayana ka bangsa séjén. bageur (alus). urang Sunda anu 'nyunda' perlu ngabogaan haté anu luhur ogé. Saprak ti mimiti nepi ka kiwari.
nyaéta kabaya. sarta pinter anu geus lahir kira-kira jaman Salakanagara sarta Tarumanagara. nyaéta kudu cageur jasmani sarta rohani. bener dina mingpin. pandai ngahargaan pamadegan anu séjén. lega hontalan élmu dunya sarta ahérat cacak béda kayakinan. nyaah ka sasama. cageur boga pamadegan. kaasup para pamingpin bangsa. Bageur nyaéta boh haté. Alatan éta. sarta henteu ngarasa singer sorangan bari menyudutkan batur. Kabaya mangrupa pakéan has Jawa Kulon anu pohara kaceluk. 2. Bener nyaéta henteu bohong. Kabéh ieu minangka dasar utama urang Sunda anu hirupna kudu 'nyunda'. penolong sarta ikhlas ngajalankeun sarta mengamalkan. cageur lahir sarta batin. etos sarta watek Sunda ogé bisa jadi bekel kasalametan dina ngambah kahirupan di dunya ieu. sabenerna pancaran étika moral Sunda ngabogaan hasanah hikmah anu rongkah. nyaéta pandai élmu dunya sarta ahérat. henteu pelit. pandai mengemukakan sarta membereskan masalah pelik kalayan wijaksana. mendahulukan batur saméméh pribadi. henteu asal-asalan dina mengerjakan pancén pakasaban. Cageur. boh haté. henteu émosional. pandai menyesuaikan diri jeung sasama. lempeng ngajalankeun ageman. Sajaba ti éta. sarta henteu ngarusak alam. bener. sarta menguak sawatara butir titilar nini moyang Sunda anu ampir. cageur migawé sarta bertindak. nyaéta cageur. berdagang. cageur mikir. loba méré pamadegan sarta kaidah moril terpuji atawa materi. Wayang Golek Wayang Golek mangrupa kasenian tradisional ti Jawa Kulon nyaéta kasenian anu menapilkan sarta membawakan alur hiji carita anu bersejarah. Cara meresapinya kalayan nyurtian hartina. pinuh kaasih nyaah. Hal éta terproyeksikan liwat talarina. lain ngan dibaca boh diucapkan waé. cageur berprasangka atawa menjauhkan sipat suudzonisme. Aya wangun séjén kedalan sasipuh Sunda anu lahir dina abad kasebut. henteu memalsu atawa ngurangan timbangan. Pakéan Adat/Khas jawa Kulon Suku sunda miboga pakéan adat/tradisional anu pohara kaceluk. Wayang Golek ieu mintonkeun golek nyaéta sarupaning boneka anu dijieun ti kai anu memerankan inohong nu tangtu dina carita
. amanat. cageur moral. Lima kecap éta diyakini sanggup nyanghareupan keterpurukan alatan pangjajahan dina jaman éta. Singer. Éta mangrupa hiji bukti yén kabudayaan wewengkon mangrupa bagian ti kabudayaan nasional. henteu gancang ambek lamun dikritik tapi diresapi harti esensinya. Lamun dipelajari. Kasenian Has Jawa Kulon a. Macem macem seni sarta budaya masarakat Sunda. Jawa Kulon: 1. ku kituna kiwari kabaya lain ngan jadi pakéan has sunda waé tapi geus jadi pakéan adat nasinal. Pinter. Coba urang resapi pelita kahirupan liwat lima kecap éta.maranéhanana beranggapan tinggaleun jaman. mengerti élmu ageman nepi ka ka dasarna. Etos sarta watek Sunda éta aya lima. nyaéta pinuh mawas diri lain was-was. marilah urang kenali balik. bageur. singer. mengerti dina saban pancén. Aya sawatara etos atawa watek dina budaya Sunda ngeunaan hiji jalan nuju keutamaan hirup.
rebab. f. saron. b. kempul. Kasenian degung ieu dipaké minangka musik pengiring/pengantar. calung ieu téh kasenian anu dibawakan ku cara nakol/mengetuk awi anu geus dipotong sarta dijieun sakitu rupa jeung paneunggeul/pentungan leutik ku kituna ngahasilkeun nada-nada anu has. sarta dipirig musik tradisional Jawa Bart anu disebut Musik Jaipong. sarta sajabana. Jaipong Jaipong mangrupa tarian tradisional ti Jawa Kulon. Rampak Kendang ieu téh pemainan nabeuh kendang sacara babarengan kalayan ngagunakeun wirahma nu tangtu sarta ngagunakeun cara-cara nu tangtu pikeun ngalakonanana. suling. Degung mangrupa salah-satu kasenian anu pangpopulérna di Jawa Kulon. Degung Degung mangrupa hiji kasenian sunda anu biasany dicoo dina acara hajatan. Jaipong ieu biasana dicoo ku hiji urang atawa sajumplukan penari anu menarikan berakan – gerakan has tari jaipong. Rampak Kendang Rampak Kendang mangrupa kasenian anu asalna ti Jawa Kulon. Biasana rampak kendang ieu diayakeun dina acara pesta atawa dina acara ritual. anu biasana mintonkeun penari kalayan ngagunakeun pakéan has Jawa Kulon anu disebut kabaya. kendang. Degung ieu mangrupa gabungan ti parabot musik has Jawa Kulon nyaéta. Dina awalna pencak Silat ieu mangrupa tarian anu ngagunakeun gerakan nu tangtu anu gerakannya éta jiga kalayan gerakan bela diri.pawayangan sarta dicoo ku saurang Dalang sarta dipirig ku nyanyian sarta iringan musik tradisional Jawa Kulon anu disebut kalayan degung. anu kiwari geus jadi kasenian Nasional. Pencak Silat Pencak silat mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. e. c. sajaba ti éta musik degung ogé dipaké sebgai musik pengiring ampir dina saban pintonan seni tradisional Jawa Kulon séjénna. umumna dicoo ku leuwih ti opat urang anu geus miboga keahlian husus dina nabeuh kendang. bonang. Calung Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Calung. Umumna pencak silat ieu dibawakan ku dua
. goong. Biasana calung ieu dipidangkeun kalayan dibawakan ku 5 jelema atawa leuwih. Calung ieu biasana dipaké minangka pengiring nyanyian sunda atawa pengiring dina lawakan. d. alatan iringan musik degung ieu sok dipaké dina saban acara hajatan anu masih ngagem adat tradisional. kacapi.
Kaanéhan kasenian ieu téh jelema anu memerankannya baris sanggup ngadahar kaca sarta jukut. Sisingaan Sisingaan mangrupa kasenian anu asalna ti wewengkon Subang Jawa kulon.urang atawa leuwih. Kasenian ieu biasana dipidangkeun dina acara peringatan poé-poé bersejarah. sarta maké ikat sirah ti bahan lawon anu jelema sunda nyebutkeunana Iket. i. Biasana kasenian ieu dipingpin ku saurang pawang. nyaéta musik pengiring anu pakakas musikna ngagunakeun kendang sarta terompet. Saron. ngagunakeun ikat cangkéng ti bahan lawon anu diikatkan dicangkéng. Kuda Lumping Kuda Lumping mangrupa kasenian anu béda ti anu séjén. Cianjuran Cianjuran mangrupa kasenian has Jawa Kulon.
. lagu anu dibawakannya ogé mangrupa lagu has Jawa Kulon. Bonang. Kasenian ieu mintonkeun nyanyian anu dibawakan ku saurang penyanyi. Rebab. Goong. Kasenian ieu dipidangkeun ku cara ngagotong patung anu ngawangun kawas singa anu ditunggangi ku anak leutik sarta digotong ku opat urang sarta dipirig ku tabuhan kendang sarta terompet. Umumna kasenian pencaksilat ieu dipidangkeun kalayan dipirig ku musik anu disebut kendang penca. Bajidoran Bajidoran mangrupa hiji kasenian anu dina memainkannya ampir sarua jeung kaulinan musik modern. j. Kasenian ieu dicoo ku cara jelema anu geus kesurupan éta menunggangi kai anu dijieun kawas kuda sarta diringi kalayan tabuhan kendang sarta terompet. Masarakat Jawa Kulon méré ngaran séjén pikeun nyanyian Cianjuran ieu nyaéta Mamaos anu hartina bernyanyi. kalayan maké pakéan anu sarwa hideung. Bajidoran ieu biasana dipidangkeun dina hiji panggung dina acara pementasan atawa acara pesta. Kacapi. Sajaba ti éta jelema anu memerankannya baris dipecut kawas halna menyambuk kuda. Jenglong sarta Terompet. g. ngan lagu anu dialunkan mangrupa lagu tradisional atawa lagu wewengkon Jawa Kulon sarta pakakas-pakakas musik anu dipakéna nyaéta pakakas-pakakas musik tradisional Jawa Kulon kawas Kendang. h. alatan dicoo ku cara ngondang roh lemes ku kituna jelema anu baris memainkannya kawas kesurupan. alatan mangrupa kasenian anu cukup picilakaeun. Kasenian ieu mangrupa kasenian anu dina memainkannya merlukeun keahlian anu pohara husus.
k. tilu urang kokolot. nikah.Wangun désa Désa di Sunda dawam disebut kalayan “kampung” atawa sebutan “lembur”. sarta sabalikna. anu hartosna unggal désa memilikiadat istiadat-kebiasaan pangsoranganna (Edi S. "ciri sabumi. ngurus palanggaran sarta mem¬bantu pembina wewengkon sarta sirah desadalam hal kaamanan. Kasenian ieu biasana dicoo ku sawatara urang anu miboga bakat melawak sarta berbakat seni. daptar hak milik rahayat. Kacapi Suling Kacapi suling nyaéta kasenian anu asalna ti wewengkon Jawa Kulon. Kacapi suling ieu biasana dipaké pikeun mengiringi nyanyian sunda anu umumna nyanyian atawa kawihna dibawakan ku saurang penyanyi awéwé. ngedalkeun do's dina selamatan.seorang amil sarta tilu urang pembina désa (saurang ti angkatan Kapulisian sarta duaorang ti Angkatan Darat). kokolot ogé nepikeun laporan sarta pengaduan ti pihak nu nyicingan ka pamong désa. Amil berkewajiban ngurus pendaftaran kalahiran. Kabudayaan Sunda (1). ngurus pakasaban umum kawas jalan. aya ayana bale désa anu berfungsisebagai wahana masarakat nungtut hak-haknya minangka rahayat anu
.mengurus masjid sarta langgar. Kasenian ieu dipidangkeun kalayan membawakan hiji alur carita anu lolobana carita anu dibawakan nyaéta carita lucu atawa lelucon. 2005). kuwudidampingi ku saurang jurutulis. sarta kamalir. Namunsistem pamaréntahan anu aya dina gurat badagna sarua. Wangun désa anu sumebar di sakumna pelosok tatar Sunda ngabogaan ciri anu berbeda-beda. Dina ngajalankeun pancénna. rujuk. sarta dipirig jeung musik tradisional anu disebut Calung. Ulu-ulu miboga togas ngurus pembagian cai sarta meme-lihara kamalir-kamalir. Reog Di wewengkon Jawa Kulon aya kasenian anu disebut Reog. 3. anu bertempat cicing di Rukun Kampung yangdipimpinnya.Sedengkeun kuwu berkewajiban ngurus laki-rabi désa. sarta ngurus harta bendadesa. talak. anu dina basa sunda disebut Sinden. pati. cara sadesa". nyaéta kaulinan pakakas musik tradisional anu ngan ngagunakeun Kacapi sarta Suling. Ekadjati. Kokolot berkewajiban nepikeun paréntah sarta béja ti pihak pamong désa ka warga désa. l. saurang kulisi. Kulisi berkewajiban memeliharakeamanan. Hiji désa dikepalai olehseorang “kuwu” anu dipilih ku rahayatna. mengadakanmusyawarah jeung warga désa ngeunaan hal-hal anu ngait kapentingan wargadesa.Dina kahirupan masarakat désa. kasenian ieu umumna dipidangkeun kalayan bodoran. Dina widang kaamanan ieu dimilu sertakan ogé anggota Hansip. pajeg sarta sajabana. Juru tulis berkewajiban ngurus administrasi désa arsip. sarta miara kuburan. saurang ulu-ulu. hal itutercermin dina hiji paribasa.
Penelusuran gurat turunan (sakeseler) dina hasanah kesundaan diistilahkandengan "pancakaki". henteu ka ruangtamu. Di jero imah Sundadikenal ayana pembedaan rohang pikeun fungsi sarta pamaké. mangka hésé kirana pikeun misahkeun mana adat sarta mana ageman. kamar saré kolot diletakkan di tukang kamar anak jeung maksud ambéh barudak bisa terawasi kolot anu satia jeung titilar arsitektur warisan karuhun anu hiji paket kalayan peunteun-peunteun séjén minangka tetempoan hirup. Pembedaan rohang iniditentukan ku peunteun anu berlalu kaasup perbadaan peran penghuni anu sacara alamidibedakan nurutkeun jender. aki.Nurutkeun Edi S Ekadjati (Kabudayaan Sunda. kapiadi. incu. suan. kapiadi. sarta sajabana. nini ti gigir. kapilanceuk. Kahiji. antara ibu (awéwé) sarta lalaki (ayah). buyut. emang. Rohang-rohang umumseperti rohang keur boga sipat netral alatan mangrupa rohang tempat ngariung kulawarga. bibi. kaayaan pembagian ruangini masih kasampak di désa ibu-ibu-ibu tatangga condong natamu ka pawon. 2005) urang Sunda memperhitungkandan ngaku kekerabatan bilateral.Padumukan di tatar Sunda miboga gaya has pangsoranganna.Urang pasti mikawanoh istilah kekerabatan kawas indung.Wewengkon hareup kawas tepas ( tepas sarta rohang sémah) nyaéta wewengkon lalaki keur pawon (pawon) sarta goah (gudang gabah) nyaéta wewengkon awéwé. mengartikan "pancakaki" dengandua pengertian. Dina sistemkekerabatan urang Sunda diaku ogé gurat baraya (nasab) ti bapa sarta ibu kawas bibi. Kedekatan antar-ruang diatur nurutkeun fungsinya.Sanajan lumangsung parobahan dina wangun sarta material wangunan. dipigawé boh sacara adat. kapilanceuk. aki ti gigir. boh ti gurat bapa boh ibu.anak. nini. "pancakaki" némbongkeun hubungan hiji jalma dina gariskeluarga (perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa kaasup baraya keneh). boh sacara agamaislam. aki ti gigir. bapa. alo. Kawas goah padeukeut dengandapur. Sistem kekerabatan Sistem kekerabatan jelema sunda dipangaruhan ku adat anu diteruskeun secaraturun temurun sarta ku ageman Islam. Alatan ageman Islam geus lila dikeukeup ku orangsunda.Istilah-istilah di luhur mangrupa sistem kekerabatan masarakat Sunda yangdidasarkan dina hubungan hiji jalma dina hiji komunitas kulawarga. Kamus Umum Basa Sunda (1993). nini ti gigir. nyaéta ngan memperhitungkan gurat
.emang.Perkawinan di taneuh sunda contona. sarta biasanyakedua unsur éta terjalin pageuh jadi adat kabiasaan sarta kabudayaan urang Sunda. Euceu. mangka kasampak sakali yén didina upacara-upacara anu pangpentingna ieu aya unsur ageman sarta adat. Sabot upacara akad nikah atawa ijab-qabul dipigawé. Béda dengansistem kekerabatan urang Minang sarta Batak anu ngagem sistem kekerabatanmatrianeal sarta patrineal.kudu nampa perlakuan anu adil ti pemegang kawijakan ngaliwatan rapet désa.
karenaselain ngagambarkeun sipat-sipat urang Sunda anu hayang sok bersilaturahim. diproduksi olehkaruhun Ki Sunda pikeun nyiptakeun relasi sosial sarta komunikasi interpersonal yangharmonis dina komunitas. puseur kegiatanmasyarakat pindah ti basisir ka wewengkon pegunungan ku kituna masarakat
.Sacara empiris. puseur kagiatan masarakat aya di sapanjang wewengkon basisir ku kituna kagiatan anu pang ngarojong perekonomian waktu éta téh perniagaan.Nurutkeun catetan Tome Pires. menjajar ti wétan nyaéta Banten. Antara kuring sarta anjeun – meureun lamun ber. Karawang. tapikita mencla-mencle nyarita teu sopan Sistem kamasarakatan Saméméh karajaan Tarumanagara peupeus jadi dua.hal ieu lumangsung sabot hiji jalma nganjang ka hiji wewengkon sarta di ditu manéhna manggihan bahwaantara si nu boga imah sarta manéhna tétéla aya ikatan persaudaraan. salah sahijina ajen-inajen berbahasa.pancakaki – tétéla dulur! Saeutiknana sadulur laér. sabot urang menganjangi hiji wewengkon. anu mastikeun ayana tali turunan atawa persaudaraan.Sanggeus peupeus jadi Karajaan Sunda sarta Karajaan Galuh.Pontang. Komoditi anu diperdagangakan nyaéta emas. Sedengkeun di basisir utarakerajaan Galuh aya palabuhan Cirebon sarta Japura. jadi adat-istiadat-kebiasaan anu penting dina hirup urang Sunda. "pancakaki" bisa diartikeun minangka hiji prosés penelusuran hubungan hiji jalma dina jalur kekerabatan (mapay perenahna kabarayaan).Nurutkeun Ajip Rosidi (1996) "pancakaki" ngabogaan pengertian hiji hubunganseseorang kalayan hiji jalma. jikakita weruh si A atawa si B éta ngabogaan hubungan kekerabatan jeung urang. "pancakaki" minangka produk kabudayaan Sunda. Sunda Kalapa. Asia kulon danasia wétan. aya pribahasa yén dunya éta henteu sarubak daun kelor. "pancakaki" dina pengertian kadua nyaéta hiji prosés pengorekaninformasi turunan pikeun manggihan gurat kekerabatan anu sempet pegat.Sedengkeun dina pengertian kadua.Naha? Sabab. Mangka. saurang penjelah portugis warsih 1513. rempah-rempah. aya genep dayeuh palabuhan sapanjang basisir kalér karajaan sunda. lawon sarta béas. leuwih akrab atauwanoh ka semah guna mendobrak kekikukan dina berinteraksi. Tapi. ku kituna sohibulbet atawa pribumi. sarta Cimanuk. Mangka. jeung putra saha?". Ieu dipigawé pikeun nyaho asal-usul turunan sémah. jugamerupakan kaperluan pikeun nangtukeun sebutan unggal pihak dalammenggunakan basa Sunda. mangka pihak anu dianjangi akanmembuka percakapan: "Ujang téh timana. Cikande. Wewengkon basisir kalér jadi jalur perdaganganinternasional anu nyambungkeun wewengkon nusantara jeung Asia kidul.ibu waé sarta gurat turunan bapa. Mustahil pan. sarta leuwih kolot. Biasana.
sarta rempah-rempah séjénna ti tatar sunda kalaitu geus dipikawanoh ku dunya internasional sarta geus diperdagangakan nepi ka ka wilayaheropa. Aya ogé raja-raja di wewengkon anu memegangkekuasaan di wewengkonwewengkon (Pangwereg). Aya raja pamaréntahan puseur anu berdiam di wewengkon pagawéan (Pamwatan) anu berlokasi di puseur nagara. lamun kalungguhan raja di puseur kosong. Raja wewengkon diidinan pikeun naék pangkat jadi maharaja. akar seungit. tangga (urusan wewengkon).Pamaréntahan karajaan Sunda sarta karajaan Galuh disusun kalayan kerangkafederasi. saméméh manjabat prabu di Pakuan. hulujurit (panglima perang). anu berpandangan yén rajasebagai wawakil déwa di bumi. Bertanam di lahan anu luhur bisa maranéhanana pigawé alatan taneuh di wewengkon sunda relatif subur alatan loba anu asalna ti debu urut letusan gunung seuneuan. Anu kahiji nyaéta putra cikal raja ti permaisuri. Di kira-kira raja aya pajabat-pajabat anu boga fungsi séwang-séwangan. kawas pangurang dasa
.Lilana saurang raja maréntah henteu diwatesan. saméméhna nyekel kalungguhan raja daerahsaunggalah leuwih tiheula. tuluy saterusna turun ka putra cikal rajadari selir.Hasil-hasil tatanén tatar sunda lain saukur pikeun mencukupi kebutuhanmasyarakat sapopoé. mangka hak waris bisa ogé diturunkeun ka saurang putri. komo disembah-sembah ku rahayat meujeuhnana déwa. Hiji aturan anu nangtukeun daptar prioritas hak waris dumasar dina tingkat kedekatan hubungan getih raja kalayan si calon raja. cengkeh. leuwih ti éta pikeun dijual ka karajaan komo belahan dunya séjén. mangkubumi (urusan taneuh). Lamun miboga putra.mulaimeninggalkan perniagaan sarta leuwih ngutamakeun kahirupan bercocok pelak. loba mecenghul cinyusu di sana-sini ku kituna kiriman cai pikeun tatanén sangatmelimpah.Karajaan diparéntah olehraja. kawas patih(urusan pamaréntahan sapopoé). Jaman baheula kedudukanraja dumasar dina konsepkultus dewaraja.Alatan éta raja kitu dipihormat. murag hak warisna ka saudarasedarah.Jelema sunda dina wayah éta ngagunakeun sistem cocog pelak berladang di lahan-lahan pegunungan anu luhur. lengser (pembantu pribadiraja).Alatan pedes. wado (pajabat puseur di wewengkon). lain di sérang anu pendék atawa ranca. Ti letusan seuneuan éta pulalah. biasana nepi ka sang raja wafat atautelah ngarasa kolot teuing. pala. Raja anu henteu miboga putra maupuan putri. gelarna maharaja. Contona Rakeyandarmasiksa. Umumna raja di wewengkon masih bertalian baraya(getih atawa pernikahan) jeung raja di puseur.Raja nyekel kakawasaan mutlak sarta hak turun-temurun menduduki tahta karajaan. Kitu ogé di kira-kira rajadaerah aya pajabat-pajabat anu mantuan raja wewengkon.dan jurubasa darmamurcaya (penterjemah sagala rupa basa).Aya hiji aturan anu mengatur penentuan saurang gaganti raja anu wafatatau mundurkeun diri.
padagang sarta pangusaha. Undang-undang anu kahiji nyaéta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta Rimedangjati kira-kira dina abag ke-7. masarakat désa diindonesia dina urnumnya sarta di Jawa Kulon dina hususna.ialah kaum patani. Aturan-aturdan kasebut dumasar dua asal hukum. Saterusna undang-undang kasebut dilengkepan terussecara periodik. geus ngalaman loba parobahan.komunikasi. Sebagaian ti pajeg kasebut dipaké pikeun ngajalankeun pamaréntahan di wewengkon.Masarakat tatar sunda kitu nengetan aturan hukum. sawaréh deui disetor ka pamaréntah puseur. pagawé-pagawé jawatan. Raja wewengkon boga hak pikeun memungut pajeg ka rahayat. nyaéta ajaran agama (Hindu. miboga hubungan kalayan tengkulak-tengkulak sarta padagangpadagang badag di dayeuh. Purbastiti. anu jumlahna badag. para guru. atikan geus ngabalukarkeun hiji lapisan luhur. sarta kahirupan rahayat sakabéh(Manusasasana). Bisa ogé disebutkeun yén dina lapisanatasan désa ieu pisan pangpuseurna sagala kakawasaan ékonomi désa. Jelema lapisan luhur miboga kecakapan berekonomi dumasar prinsip néangan untung. nepi ka tersusunlah undang-undang anu mengatur kagiatan ngagem agama(Dewasasana). anu diwangun ti pamongdesa. Budha. Pamaréntahan diatur ku sagala rupa undang-undang (Papagon) anu berbeda-beda dina unggal generasi. soldadu. Purbajati). Sabalikna aya hiji lapisan handap. Sabalikna. raja wewengkon ngabogaan kawajiban pikeun datang ka wewengkon puseur minangka tanda satia ka maharaja bari mikeun pajeg sarta upeti yangmerupakan hasil bumi ti wewengkon kasebut. pelajar. sarta umumna ikatangolongan luhur sarta handap éta ngawangun hutang atawa kontrak-kontrak anu henteu nguntungkeun lapisan handap anu lemah ékonomina
. anu lolobana masih butahuruf sarta yangdalam cara hirupna masih tradisionil. anu kabéh miboga orientasi kaluar. pamaréntahan (Rajasasana). Ékonomi. juru penerang. administrasi pamaréntahan. Isolasi. pulitik sarta idéologi modém. Jatisunda) sarta ajaran karuhun (Patikrama.Sageus Perang Dunya ke-ii sarta sageus Jaman Revolusi.calagara(penagih pajeg). keseimbangan sarta ketenangan sabenerna geus ditrobos ku pangaruh.pangaruh anyar ti luar.


c: text/html

text:
Buryatia
Buryatia nyaéta ngaran Subjék Féderal Rusia. Subjék ieu miboga luas wewengkon 351.300 km². Populasi di républik ieu nyaéta 981.238 jiwa (2002). Kalawan kapadetan 2,8 jiwa/km². Ibu kotana nyaéta Ulan-Ude.
Sajarah[édit | édit sumber]
Buryatia dijajah kahiji kalina dina taun 1600 pikeun kamakmuran, emas, jeung tambang lian. Dina 1923, Buryat-Mongol ASSR diwangun minangka hasil panggabungan Buryat-Mongol jeung Mongol-Buryat Oblasts. Dina 1937, Aga Buryatia jeung Ust-Orda Buryatia dipeupeus ti Buryat-Mongolian ASSR jeung digabung sareng Chita jeung Irkutsk Oblasts, tumurut. Saliaan ti éta, Distrik Olkhonsky ditransfer ti Buryat-Mongolina ASSR ka Irkutsk Oblast.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Isa angkat ka tempat ibadah deui. Harita, di dinya teh aya nu kempreng. 2Nu araya di dinya, aya nu hayang bisa nyalahkeun ka Isa. Kitu, nu matak sagala gerak-gerik Anjeunna, kacida diawaskeunana; sugan-sugan, Anjeunna, kagungan niat nyageurkeun dina poe Sabat. 3Isa nimbalan ka eta nu kempreng teh, saur-Na, “Coba ka dieu ka hareup!” 4Ti dinya, Anjeunna mariksa ka nu kumpul, “Naon anu ku Toret diidinan dipigawe dina poe Sabat? Kudu nulung atawa kudu nyilakakeun? Kudu numbu umur atawa megatkeun nyawa batur?” Nu kumpulan ngabaretem. 5Mayunan anu baredegong kitu, manah-Na ngerik. Anu kumpul dipapay diteuteup bari bendu. Tuluy ngalahir ka nu kempreng tea, “Cik, jungjungkeun eta leungeun!” Barang dijungjungkeun, wet terus cageur. 6Urang Parisi tinglaleos, medal sila, ti eta tempat ibadah. Langsung bae maranehna ngayakeun babadamian jeung parteyna Raja Herodes, neangan jalan pikeun nelasan Jungjunan. 7Isa katut murid-murid jengkar ka Talaga Galilea, diiring balarea. 8Aya nu ti Galilea, ti Yudea, ti Yerusalem, ti wewengkon Idumea, ti wewengkon peuntaseun Ciyordan, ti wewengkon nagri Tirus, jeung ti Sidon. Eta jelema rea naluturkeun teh lantaran maranehna panasan ku beja. 9Sanggeus eta jelema-jelema ngumpul; jadi pohara lobana. Isa mundut ka murid-murid, supaya disayagikeun parahu, malar henteu kasedekkeun. 10Pasedek-sedek teh lantaran Anjeunna sok nyageur-nyageurkeun tea. Atuh nu garering teh parebut paheula-heula nyabak Anjeunna. 11Ari anu kasurupan roh jahat mah, barang ret ka Anjeunna teh tingrumpuyuk bari ngagero, “Anjeun teh Putra Allah!” 12Tapi Isa ngalarang pisan, ka eta roh-roh jahat, nyaritakeun saha Anjeunna teh. 13Geus kitu, Isa unggah ka pasir. Anjeunna nyauran sawatara urang anu cop kana manah-Na. 14Sanggeusna kumpul, ku Anjeunna dipilih dua welas urang. Eta nu kapilih teh, disebatna Rasul. “Maraneh ku Kami dipilih, supaya marengan Kami salilana,” dawuhana-Na. 15“Engke, maraneh, ku Kami diutus nepikeun Injil jeung dibere kakawasaan pikeun ngusir setan-setan.” 16Ngaran-ngaran nu kapilih, nya eta: Simon anu katelah Petrus; Yakobus bin Sebedeus jeung Yahya, dulurna. 17Ieu nu duaan ku Anjeunna disebatna “Boanerges,” hartina “Anakna guludug.” 18Tuluyna: Andreas, Pilipus, Bartolomeus, Mateus, Tomas, Yakobus bin Alpius, Tadeus, Simon Selotes, 19jeung Yudas Iskariot anu engkena ngahianat ka Jungjunanna. 20Ti dinya, Isa lebet ka hiji imah. Breg deui jelema-jelema, nepi ka Anjeunna katut murid-murid teu kabujeng tuang-tuang acan. 21Barang wargi-wargi-Na meunang beja, buru-buru nyarusulan rek dicandak mulih. Lantaran aya beja, cenah, Anjeunna teh geus kirang emutan. 22Ari cek ahli-ahli Kitab mah, anu daratang ti Yerusalem, majar teh, “Kaasupan Beelsebul!” Jeung, “Bisaeun ngusir setan-setan teh lantaran ku kapala setan.” 23Maranehna, ku Anjeunna sina kumpul; lajeng Anjeunna nyarios ku ibarat-ibarat, saur-Na, “Naha bisana Iblis ngusir Iblis? 24Nagara anu pecah-belah tangtu moal tahan: 25Rumah tangga anu pecah-belah tangtu baruntak. 26Kitu keneh, lamun iblis pada iblis bentrok sarta pecah, karajaanana baris tamat. 27Sabalikna, ka jelema gagah mah, saurang ge moal aya nu bisa asup ka imahna pikeun ngaringkid barang-barangna; lamun jelemana henteu dibarogod heula. 28Tengetkeun ieu ucap Kami: Dosa per dosa manusa, katut omongan-omongan kotorna anu doraka, aya hampuraeunana. 29Tapi jelema anu nganistakeun Ruh Allah mah, geus teu bisa dihampura sama sakali. Sabab dosana teh, geus jadi dosa anu langgeng.” 30Jungjunan ngadawuh kitu teh, ka jelema-jelema anu nyebutkeun yen Anjeunna kaasupan roh jahat. 31Ibu jeung saderek Isa, anu nyarusulan tea, geus tararepi. Tapi di laluar bae, teu bisa asup; jadi, ngan talatah supaya Anjeunna kaluar. 32Ku nu dareukeut diukna ka Isa diunjukkeun, “Tuang ibu sumping sareng saderek-saderek, saurna hoyong nepangan.” 33Isa ngawaler, “Saha kitu nu jadi indung jeung dulur-dulur Kami teh?” 34Sasaurana-Na bari mencrong ka nu ngariung. Saur-Na deui, “Ieu indung jeung dulur-dulur Kami mah! 35Nya eta, sing saha bae anu ta'at kana timbalan Allah. Tah, nu kitu indung Kami mah; nu kitu dulur-dulur Kami mah, boh awewe, boh lalaki.”
Copyright
Learn More


text:
+628128335xxxx Didit sukabumi Punten kang anu kasep anu bager ah pko na mah pang bagerna,abdi teh gaduh hp warisan nokia 3530 jadul tp pan nyaah lumayan,tp kie lamun nlp tawa di tlp sok mati tiba2 weh kang,kunaon'x kang?atur nuhun kang di antos blz san na
Jawab : Didit Sukabumi, ari ningali type jadul sekelas 3530 dipake nelphone ujug ujug pareum mah moal jauh? moal bireuk 100% kudu genti battere? Ngan hanjakal teuing, hese bin susah neangan battere hape type 3310, 3330, 3510, 3530 anu
cespleng, lalobana bebarian ngedrop, bebarian kembung. Cepet rusak, gancang tekor. Hargana marurah kualitasna oge murahan. Hiji hijina jalan, hurungkeun hape bari di charger, tong dileupas, moal matak kukumaha. Alesanana, pada saat nelphone, ngirim sms atawa maen game, arus anu digunakeun tina charger, lain tina battere. Fungsi battere ngan saukur ngahurungkeun hape, ari kaditu keun mah urusan charger.
+628131301xxxx Ridwan tambak mekar subang punteun bang abdi kan gduh hp nokia2310 panyakit na bang sok pareum sorangan pdhl battrey full,apa hp na bang atow bttrey na.?hatur nhun bang rocker 'grèén force'¤
Jawab : Ridwan ari hp sok sering pareum sorangan mah aya kamungkinan batterena logor, atawa kembung bisa wae...atawa kekoneng anu aya di battere kotor oge bisa
nyebabkeun hape pareum teu pupuguh, matakna coba bersihan heula connectorna, bisi aya kotoran atawa karat anu napel, bersihan oge kekoneng dina battere.
Tah lamun cara2 tadi si hape masih keneh sok pareum teu pupuguh? coba format ulang, di upgrade atawa di flah ulang. Kusabab type 2310 sakelang teu wawuh jeung virus tapi emang sering bermasalah dina system atawa software-na
+628128335xxxx Didit sukabumi Punten kang anu kasep anu bager ah pko na mah pang bagerna,abdi teh gaduh hp warisan nokia 3530 jadul tp pan nyaah lumayan,tp kie lamun nlp tawa di tlp sok mati tiba2 weh kang,kunaon'x kang?atur nuhun kang di antos blz san na


text:
Wayang Golek Bobodoran Asep Sunandar Sunarya - Cepot Cawokah MP3
Wayang Golek Bobodoran Ki Dalang Asep Sunandar Sunarya, dina lalakon "Cepot Cawokah" Kesenian sunda ini harus dirawat dailestarikan dan diabadikan ...
Bodor Sunda Wayang Golek Cepot, Ohang, Jenong dan Bule FULL MP3
Bodor Sunda Wayang Golek Cepot, Ohang, Jenong dan Bule FULL Bodor Sunda Wayang Golek Cepot, Ohang, Jenong dan Bule FULL. Jangan lupa Like dan ...
wayang golek bobodoran cepot asep sunandar (terbaru)FULL part 1 MP3
bobodoran wayang golek bobodoran wayang golek bobodoran wayang golek bobodoran wayang golek bobodoran si cepot bobodoran asep sunandar wayang ...
Wayang Golek Bobodoran Asep Sunandar Sunarya Bima Murka Full #1 MP3
Wayang Golek Bobodoran Asep Sunandar Sunarya Bima Murka Full Part 1 Part 2: http://youtu.be/VNXT6Y1IxfY Part 3: http://youtu.be/Wsf7p5FSTm0 Part 4: ...
Video Bodor Bobodoran Sunda wayang Golek - Cepot Ngahereyan Buta Lucu Pisanlah MP3
Video Bodor Bobodoran Sunda wayang Golek - Cepot Ngahereyan Buta Lucu Pisanlah Video Bodor Bobodoran Sunda wayang Golek - Cepot Ngahereyan ...
Wayang Golek Bobodoran Asep Sunandar Sunarya - Cepot insyaf Bag I MP3
Wayang Golek Bobodoran Asep Sunandar Sunarya Cepot Sareng Rama na nyaeta Semar debat ngeunaan heula mana nabi adam jeung semar muncul di ...
Wayang Golek Asep Sunandar Sunarya - Cepot Rarabi Full MP3
Kisah Wayang Golek Cepot Rarabi Shangyang Tunggal Wibawa ini Menceritakan tentang Cepot yang bermimpi bertemu dengan wanita yang sangat cantik, ...
Bodor Bobodoran Sunda Wayang Golek - Carita Polisi si Cepot Lucu Pisanlah MP3
Bodor Bobodoran Sunda Wayang Golek - Carita Polisi si Cepot Lucu Pisanlah Bodor Bobodoran Sunda Wayang Golek - Carita Polisi si Cepot Lucu Pisanlah.
Wayang Golek Bobodoran - Cepot Dakwah Lucu MP3
Asep Sunandar Sunarya - Wayang Golek Bobodoran - Cepot Dakwah Lucu.
Wayang Golek Bobodoran - Cepot sareng Ohang dan Jenong I MP3
Wayang Golek Bobodoran - Asep sunandar sunarya Cepot,Ohang dan Jenong Giri Harja 3.
Wayang Golek Asep Sunandar - CEPOT KEMBAR Full MP3
Wayang Golek Asep Sunandar Sunarya Cepot Kembar Full tags:: wayang golek asep sunandar sunarya, wayang golek bobodoran, wayang golek asep ...
WAYANG GOLEK CEPOT GOES TO CAMPUS PENDOPO BUDPAR KARAWANG MP3
Wayang Golek Giri Komara Dalang Apep A.S. Hudaya S.Sos. GIRI KOMARA MANAGEMENT : ANGGA INDRA LESMANA 085222194623 Video Wayang Golek ...
Wayang Golek Bobodoran Asep Sunandar Sunarya - Cepot Insyaf Bag IV MP3
Wayang Golek Bobodoran Asep Sunandar Sunarya Cepot Sareng Rama na nyaeta Semar debat ngeunaan heula mana nabi adam jeung semar muncul di ...
Bobodoran Sunda #14 - Kang Ibing Bi Ijem Cepot | Eps.Ngalamar MP3
Bobodoran Sunda Si Ijem Episode Cepot Ngalamar full wayang golek asep sunandar sunarya | Bobodoran Sunda Lucu.
Wayang Golek Bodor - Cepot Tatarucingan MP3
Pidio diedit tina akun saderek Onyon. Hatur nuhun.
Wayang Golek Bobodoran - Cepot Ngibing Cunihin 2 MP3
Ki Asep Sunandar Sunarya | Wayang Golek Bobodoran - Cepot Ngibing Cunihin 2.
Wayang Golek Bobodoran - Cepot Ngibing Cunihin 1 MP3
Ki Asep Sunandar Sunarya | Wayang Golek Bobodoran - Cepot Ngibing Cunihin 1.
Wayang Golek Bobodoran Cepot Goes to Campus Terbaru MP3
Wayang Golek Bobodoran Cepot Goes to Campus Terbaru Video Wayang Golek Lainnya : http://youtu.be/qtdQAVh7eZM http://youtu.be/BLijRhngy7Q ...
wayang golek bobodoran babad magada apep as hudaya Giri Komara part 17 MP3
Wayang Golek Giri Komara Dalang Apep A.S. Hudaya S.Sos. GIRI KOMARA MANAGEMENT : ANGGA INDRA LESMANA 085222194623 Video Wayang Golek ...
Wayang Golek Bobodoran - Cepot sareng Ohang dan Jenong II MP3
Wayang Golek Bobodoran - Asep sunandar sunarya Cepot,Ohang dan Jenong Giri Harja 3.


text:
HIDUP SATU PERJUANGAN (291) BERSANGKA BAIKLAH PADAKU
silahkan di ((SHARE)) ya..
Desde 1936 al Servicio de la Comunidad
KAHATUR KALUHURAN PANGAGUNGNYA
Laju turunan urang aya nu lilir.tapi lilima cara nu hudang tina ngimpi.Ti nu laleungit.tambah loba nu kapanggih,tambah loba nu manggihan.tapi loba nu pahili aya kabawa nu lain kudu di ala!turunan urang loba nu heunteu eungeuh,yen jaman ganti lalakon!
Ti dinya gehger sanagara panto nutup di buburak kunu ngalanteur pamuka jalan.tapi di jalan nu pasingsal.Nu tutunjuk nyumput jauh,Alun-alun jadi sawung,kebo bule kalalabur;Laju sampalan nu di Rajah Monyet!Turunan urang ngareunah seuri,tapi seuri heunteu anggeus.sabab kaburu warung beak ku Monyet.Leuk beak ku monyet cawane rareuneh ku monyet.Segala gala di Rajah Monyet.Turunan urang sieun kunu niru niru monyet
.Panarat dicekel monyet bari diuk dina bubuntut.Wulukna ditarik ku turunan urang kabeh.Loba nu praraeh kalaparan.Ti dinya loba nu ngarep-ngarep pelak jagong sabari nyanyahoanan paresek caturangga.Henteu areungeuh yen jaman geus ganti lalakon.Laju ti hawar-hawar.titungtung sagara kaler ngaguruh ngagaludra megarkeun endog.Genjlong saamparan jagat!Ari di Urang?
Rame kunu mangpring prang-pring sabulu -bulu gading.Monyet ngumpul ting rumpuyuk.Laju ngamuk turunan urang,Ngamukna teu jeung aturan.Loba pararaeh teu boga dosa.Puguh musuh jieun batur.puguh disebut musuh,Ngadak ngadak loba nu pangkat marentah cara nu edan,nu bingung tambah baringung.Barudak satepak jaradi bapa.
Nu ngaramuk tambah ra ngamuknateu pilih bulu.Nu barodas di buburak,nu harideung di sieuh -sieuh mani saheng buana urang,sabab nu ngaramuk heunteu beda ti tawon,di palengpeng keuna sayangna.Sanusa dijieun jagal.tapi kaburu aya nu nyapih,Nu nyapiha urang sabrang.Laju ngadeg deui raja asalnya jalma biasa.tapi memang titisan Raja.Titisna Raja baheula jeung biangna hiji putri dewata da puguh titisan Raja,Raja Anyar hese apes kuroga hala!Ti harita ganti deui jaman,ganti jaman lalakon!IRAHA?Wassalam
aku ternanti-nanti
hadir kau dalam mimpi
ku bersama mu lagi.
aku tercari-cari
wajahmu yang sepi
bersama rindumu lagi...
aku termimpi-mimpi
di manakah hati
yang di bawa pergi
buatku terlari-lari
dalam gelap dan sunyi...
dari, Lezaihasra Lm...
Besut, Terengganu.
September 3, 2012
2.00 pagi...
kamar masih suram belum terfajar
suara itu suara lalu
menyeru daku nama lama
dicelah-celah gelegar lantai
terlontar menusuk telinga mencari arah.
malam sudah tua
cahaya bulan masih terasa
suara itu suara lama angin
terselit didahan-dahan pilu.
menyanyi lagu sendu di sebalik hati
hatiku sayu jiwaku hiba
itulah suara melatiku
dirimbun cemara terus menanti...
Lezaihasra Lm...
Besut, Terengganu.
Isnin..September 03, 2012


text:
Sastra Sunda • Éséy • Kemis, 12 Juli 2012 19:34
Carita bacaaeun barudak téh penting, lantaran jadi pamiangan pikeun barudak diajar maca jeung ngarti kana eusi hiji karangan. Malah bisa jadi, nya carita nu dibaca waktu keur budak nu sakapeung terus napel téh. Geuning réa kolot nu masih kénéh manteng kana buku Roesdi jeung Misnem atawa Taman Pamekar, nu dibaca waktu aranjeunna keur budak.
Dina basa Sunda, buku carita barudak téh kaitung langka. Hadiah Samsudi pikeun buku bacaeun barudak nu mayeng dipasrahkeun ku Yayasan Rancagé, kungsi sababraha kali copong lantaran taya karya nu merenah diajén.
Mun dipasing-pasing mah, aya dua rupa nu disebut carita barudak téh. Kahiji, karangan nu dijeun ku barudak. Kadua, karangan nu diajangkeun keur barudak tapi ditulisna ku nu geus sawawa. Nu rék dicaritakeun dina ieu tulisan mah nu kadua.
Ngarang carita barudak, sabréhan mah siga nu énténg. Pira gé keur barudak, naon héséna. Tapi dina prakna mah bisa jadi réa bangbaluhna. Nu hésé téh, lebah ngiker-ngiker naha karangan nu dijieun téh cocog keur barudak? Boh basana, boh eusina.
Cenah nyieun carita barudak mah leuwih hésé manan nyieun karangan nu diajangkeun keur nu geus sawawa. Dina basa Indonésia, komo dina basa Sunda mah, pangarang nu husus nulis carita barudak mah henteu réa.
Keur nu ngarang dina basa Sunda, nyieun caria barudak téh leuwih réa barébédanana. Tina eusining carita, tinggaleun ku urang deungeun mah. Geura wéh mun nganjang ka toko buku, réréana buku carita barudak téh tarjamahan tina karya di nagara batur.
Tilu patokan
Saréréa gé tangtu ngalaman mangsa keur budak, tur geus papada terang yén nu disebut barudak téh "siga kitu". Tapi lantaran alam pipikiran geus robah, tangtu baé milu mangaruhan kana karangan. Nya perlu ngawayahnakeun sangkan ulah "mawa karep sorangan".
Méméh prakna nulis téh, urang perelu heula nyieun watesan-watesanana. Upamana, carita nu rék ditulis téh keur umur sabaraha taun, kumaha pilihan kekecapanana, kumaha biasana paripolah barudak umur sakitu taun téh. Malah mun katibang perelu mah, urang bisa ngarekam atawa nyatet omonganana, keur babandingan. Paripolah jeung kabiasaan barudak, umumna robah ti mangsa ka mangsa, nuturkeun kaayaan jaman.
Mimindengna, bangbaluh nulis carita barudak téh pakaitna jeung psikologi. Sakapeung nu nulis carita barudak ngarasa gagal lantaran sabada dibaca deui karangan téh "beurat" teuing keur barudak mah. Paling copél aya tilu patokan nu kudu disanghareupan ku nu rék nulis carita barudak téh.
Kahiji, diksi atawa pilihan kecap. Bisa jadi keur carita dina basa Sunda mah keuwih hésé, lantaran urang kudu terang kumaha ari basa Sunda barudak ayeuna. Tangtuna gé lain hartina kudu tukuh kana kekecapan barudak ayeuna, tapi sahanteuna meunang babandingan.
Kadua, dialog. Wangkongan barudak ayeuna, geus béda jeung buku Kabandang ku Kuda Lumping, upamana, da éta buku mah ditulisna gé taun 1970-an. Dunya barudak mah pinuh kagumbiraan, atuh dialog nu "seger" jeung "spontan" téh perelu pisan.
Katilu milih jejer. Sakapeung sok aya nu bingung, siga kumaha jejer carita nu cocog keur barudak téh. Idé mah moal aya saatna, tapi nu hésé téh nangtukeun pilihan jejer nu cocog keur barudak.
Jejer carita bisa dimimitian tina konflik, salah sahiji trik keur ngahudangkeun kapanasaran. Upamana, aya carita nu dimimitian ku kalimah kieu:"Éta budak téh ngahuleng sorangan dina bangku, di jero kelas. Maké kénéh saragam. Ti kajauhan kadéngé sora adan Isa."
Tapi da bahan carita mah réa naker. Urang bisa ngimeutan barang nu dipaké ku barudak, nepi upamana nyieun judul "Misteri Bros Beureum". Bisa ngaréka tina dongéng nu geus nyampak, tina sasakala, carita ngeunaan sasatoan, atawa carita ngeunaan kajadian ahéng luareun dunya siga planét. Réa carita barudak nu teu asup akal, matak kerung, nepi ka nu maca nyebut "euleuh". Nu penting mah jejer nu dipilih ku urang téh nyambung keur barudak,boh caritana, boh logikana.*** (Dadan Sutisna)
Jumaah, 05 Désémber 2014 02:44
Kemis, 04 Séptémber 2014 09:19
Jumaah, 18 Juli 2014 02:37
Rebo, 28 Méi 2014 01:32
Rebo, 28 Méi 2014 01:09


text:
Gunung Krakatau
Krakatau nya éta ngaran gunung nu perenahna aya di selat Sunda. Ieu gunung téh kawentar ka sakuliah dunya alatan sajarah bituna anu kaasup bencana anu kacida rohakana. Ieu gunung bitu dina poé Senén, 27 Agustus 1883. Bituna kalintang rohakana, nepi ka ngabalukarkeun leuwih ti 36.000 urang palastra. Dina sajarah géologi saalam dunya, bituna gunung Krakatau kagolong gunung anu pangrohakana kalima. Gunung Krakatau jangkungna 2000 métér ti luhur bengeut laut kalayan sabudeureun basisir kawilang 11 Km jeung radius 9 km, tapi sabada bitu, gunung Krakatau ngancurkeun nepi ka tilu parapat awak gunung anu ngan nyésakeun tilu pulo badag, nya éta Pulo sertung, Pulo Rakata jeung Pulo Panjang sarta ngawangun kaldera di tengah-tengah antara éta tilu pulo.[1]
Saméméh taun 1883 aya dua gugusan gunung nu dibéré ngaran Gunung Danan jeung Gunung Perbuatan anu lila kalilaan ngahiji jeung pulo Rakata anu kiwari disebut Gunung Krakatau. [1] Dina taun 1880 anu disebut jaman strombolian, aktifitas gunung lumangsung salila sababaraha bulan jeung Gunung Perbuatan anu aktip ngaluarkeun lahar. [1] Sabada période éta euweuh aktivitas nepi ka kajadian bitu dina bulan Mei 1883 anu ngajadikeun bituna gunung ping 27 Agustus 1883. [1] Numutkeun sajarah bituna gunung krakatau ngajadikeun bencana di sababaraha daérah.[1] Saperti ngajadikeun tsunami anu ngarémbét nepi ka hawai, basisir kulon Amerika jeung semenanjung Arabia. [2] Bituna gunung krakatau ngaluarkeun batu badag anu ngajadikeun rusakna alam harita, batu jeung materialna nepi ka Sri lanka, India, Pakistan, Australia jeung Selandia Baru.[2]
Kebul anu dihasilkeun sabada bituna gunung nutupan panonpoé nepi ka dua poé, nu ngajadikeun parobahan iklim global.[2] 40 taun sabada bituna gunung Krakatau, kira kira taun 1927 para Pamayang nu keur ngala lauk di Selat Sunda nimu kumpulan haseup anu kandel diantara tilu pulo hasil tina bituna gunung krakatau, tuluy dina ping 29 Désember 1929 kapanggih deui témbok kawah anu mencenghul ka dasar sagara minangka sumber erupsi anu nepi kiwari disebut Gunung Anak Krakatau.[1] Gunung Anak Krakatau saméméhna mah ngan sababaraha métér tapi kiwari geus miboga jangkung nepi ka 230 métér ti dasar sagara ti mimitina aya taun 1927.[1]


text:
Ku MAMAT SASMITA
Pangna kuring buru-buru kawin gé kulantaran meunang béja kuring rék dipindahkeun ka Fakfak Irian Jaya, ayeuna mah ngaran Irian téh geus diganti ku Papua, satuluyna mah rék disebut Fakfak wé.
Enya atuda ningali dina peta Indonésia, Fakfak téh ayana dina beuheungna pulo Papua, lamun Papua diibaratkeun manuk téa mah, jauh melamelu, sedengkeun harita kuring keur dines téh di Jambi Sumatra. Ari ieu kudu pindah ti beulah kulon ka wetan anu sakitu jauhna.
Miang ti Bandung, dianteur ku kulawarga mertua, kana mobil ka bandara Halim Perdanakusumah, da harita mah bandara Sukarno Hatta can aya. Perjalanan téh teu langsung ka Fakfak, tapi ka Jayapura heula, da kudu lapor ka kantor wilayah.
Nepi ka airport Sentani téh pasosoré, kira-kira tabuh opat, pungak pinguk, mikiran kudu ka mana nya jung, kuring tungtungna diuk heula dina babantar gedong, pamajikan mah ngajengjen wé nangtung gigireun. Keur kitu aya nu nyampeurkeun pokna ;” Bapa harus naik taksi sekarang, kalau tidak habis taksinya…!”. Kuring teu bisa majar kumaha, naék we kana mobil manéhna, tadina mah sugan téh heueuh we taksi siga di urang, ari pék mobil anu ngompréng téh disebutna taksi.
Rada hemar hemir, éta tuda nu nyupir teh jangkung badag urang dinya, tapi geuning sanggeus diajak ngobrol mah hih galecok wé kacida bageurna, kuring dianteur ka Stasiun Bumi Satelit di Jayapura, perenahna di mumunggang disebutna daerah Bhayangkara.
Perjalanan Sentani ka Jayapura téh rada lila, jauhna aya kana 40 km mah. Rada kesel teu népi bae. Liwat Magrib kakara nepi ka komplek Stasiun Bumi Satelit di Bhayangkara. Kuring manggihan salah saurang pagawe didinya, maksud téh rék tatanya nu rada pantes keur meuting, ari pék kalah diaku di imahna, atuh asa mobok manggih gorowong. Anu ngaku téh kang Dendi sakulawarga urang Sumedang, boga budak dua laleutik kénéh.
Kurang leuwih saminggu di Jayapura téh, ari laporna mah ukur sapoé, tapi nu mawa lila téh jadwal penerbangan ka Fakfak, da saminggu sakali, kitu gé teu langsung ka Fakfak, tapi hiber heula ka Manokwari jeung ka Sorong, kalan-kalan transit heula di Biak.
Transit di Sorong, lain di kota Sorong, da Sorong mah aya di mainland (daratan gede), ari airportna di Jeffman, di hiji pulo anu mandiri, raména pédah aya lapang udara. Lapangan udara Jeffman kaitung gedé da bisa dipaké mendarat ku Hercules, cenah mah éta nu nyieun téh Mc Arthur, panglima tentara sekutu jaman keur perang dunya kadua.
Kulantaran jadwal hiber ka Fakfak kakara aya isukna, nya kapaksa kudu meuting di Jeffman, ari penginepan mah aya jeung langsung nyadiakeun restoranana. Genah sabenerna mah ngan euweuh tingalieun, ngan sora lambak wé séah. Ma’lum da di pulo anu ngan ukur aya lapangan udara, nu meuting didinya ge ukur sababaraha jelema anu rék bareng miang ka Fakfak.
Lamun rék ulin ka kota Sorong, kudu meuntas laut maké parahu speedboat atawa ngadagoan kapal fery, harita mah ngaran fery téh Mangimangi. Teu wudu meuntas laut téh rada lila nya aya kana sa-jam-na. keur kuring nu teu bisa ngojay, ningali laut anu umpal-umpalan téh sok kukurayeun. Kungsi éta gé maksakeun meuntas da aya kaperluan dines ka Sorong, meneran keur usum angin gedé, atuh laut ngélépék semu bodas ku budah. Meuntas da kudu buru-buru nepi, teu ngadagoan kapal fery, naék téh maké speedboat, beungeut laut ukur sajeungkal, kapal nyemprung ngalawan ombak, sanajan diteger-teger gé haté mah teu weléh degdegan.
Poe éta munggaran nincak taneuh Fakfak, bulan Juni 1981, poe naon jeung tanggal sabarahana mah poho deui. Kapal udara nepi pabeubeurang ka airport Toréa, airport kota Fakfak. Alhamdulillah geus aya nu ngajemput. Mobil aya geus ngabagug, sanggeus nungguan barang, terus ngadius mudun, tapi teu lila reg eureun di sisi laut. Sugan téh eureun téh rék aya nu didagoan, simanahoréng didinya kudu turun ganti ku parahu. Beu, kana parahu téh haroréam, tapi kumaha mun mugen embung téh era, siga nu euweuh kawani. Tapi ti Toréa ka kota Fakfak mah teu lila ngan ukur saparapat jam, jeung deuih nyisi, teu ka tengah laut.
Di kota Fakfak geus disadiakeun tempat reureuh jeung keur meuting, nyéwa imah saheulaanan, saméméh imah dines kosong.
Kota Fakfak perenahna di sisi laut, kotana méh nyéngkéd, nanjak beuki ka luhur, lamun ditingali tipeuting ti tengah laut, da ngempur siga kota gedé, éndah. Meureun gedéna mun di urang mah sarua jeung Banjaran, da lamun diubek maké mobil teu leuwih ti satengah jam geus kakurilingan.
Pangeusina loba nu ngagem agama Islam, sabab aya pangaruh ti Ternaté, malah aya katurunan raja raja Ternaté, saperti Raja Atiati, Raja Rumbati, Raja Fatagar. Ceuk urang dinya, Fakfak mah serambi Mekahna Papua.
Sugan téh euweuh urang Sunda anu séjén, ari béhna mah aya, malah loba anu jeneng di pamaréntahan. Atuh anu sakantor gé aya, duaan. Kuring ditugaskeun téh nyekel kalungguhan sabagé Kepala Stasiun Bumi Transmisi Satelit. Leutik leutik gé jadi hulu sireum, aya kawenangan jeung boga otoritas, tibatan jadi buntut gajah ngan sakadar nutur nutur bujur batur.
Sanggeus rada lila di Fakfak kanyahoan geuning jalan ka Torea téh keur dijieun, supaya lamun rék ka airport teu kudu liwat laut. Ceuk béja harita, jalan téh kudu anggeus saméméh pemilu 1982.
Sababaraha bulan ti harita rék nyanghareupan bulan puasa, nu rada karunya ka pamajikan da kakara jauh ti kolotna, dibawa anclang-anclangan ku kuring, salakina. Tapi geuning suasana puasa di Fakfak raména teu jauh ti di urang, lamun waktuna saur ramé barudak ngora taratakolan nguriling ngahudangkeun nu rék saur. Di Fakfak sakitu kota leutik aya dua masjid anu kaitung gedé. Nu hiji di tonggoh deukeut ka kantor kuring, hiji deui di sisi laut, nu di sisi laut anu kasebut pangkolotna, ceuk beja masjid munggaran di Papua.
Palebah rék lebaran, barudak Remaja Masjid sok nguriling ka unggal kulawarga muslim nanyakeun naha rék meuli daging sapi atawa moal, lamun rék meuli kudu disebutkeun sabaraha kilo. Mimitina mah rada hémeng naha kudu ditanyakeun sagala, ari pék téh lamun anu pesen nyukupan meuncit sapi hiji, nya kakara meuncit, lamun henteu mah nya teu tulus, da bisi sésana teu kajual. Pangna kitu urang dinya kana daging teu sabaraha, da kabeukina kana lauk laut.
Sapopoé lamun hayang daging, éta ge sok aya tapi daging embé atawa daging uncal (menjangan). Uncalna beunang moro ti leuweung, sakapeung mah sok kawénéhan aya daging kasuari, lamun aya daging kasuari atawa daging uncal di pasar Tambaruni, sok silih béjaan, atawa silih titip. Ari nu unggal poe aya mah lauk laut, lauk anu seger keneh. Lauk laut ngeunahna di beuleum, “ikan bakar” téa, dibeuleumna dina ruhay batok buah pala, seungitna mani melenghir, komo mun diulas alés ku mantéga. Bumbuna disebut colo-colo, nyieunna mah gampang pisan, ukur kécap dicampur tomat beunang nyiksik, bawang beureum, cengek, jeruk nipis, lamun hayang leuwih seger ditambahan ku jahé disiksikan. Laukna anu ngeunah, dagingna pulen, lauk maubara atawa kakap beureum. Ngadaharna, sanguna mah saeutik we, laukna dicocolkeun kana colo-colo. Komo lamun daharna bari ngariung dibasisir, uyahna cukup ku nyiuk cai laut, pedo kabina-bina. Keur kitu mah poho wé hayang balik ka Bandung téh.
Néangan batok buah pala di Desa Werba, di sisi basisir, di Werba mah masyarakatna loba nu nyieun manisan pala, katonggohnakeun kebon pala upluk aplak. Sihoreng buah pala anu mahalna teh lain dagingna lain sikina tapi kulumud antara batok jeung siki. Warnana semu beureum, batokna di pekprek, kulumudna diturih, ngagolomong, dipisahkeun tina sikina.
Geus ka sababaraha tempat ditugaskeun téh, kabeneranana di unggal daerah teh sok disebut gudangna kadu, buah durian téa. Mimiti dines di Pontianak, tuluy Jambi, tuluy Fakfak, di Pontianak jeung di Jambi, lamun keur usum kadu, loba pisan, murah deuih, padu hayang, masing rék béak sabaraha hulu ge asal kuat we ukur beak rerebuan jaman harita mah.
Nu teu nyangka di Fakfak geuning loba tangkal kadu, tapi di desa Danawiria. Ti Fakfak kudu meuntas laut heula saeutik, ukur maké parahu leutik nu diwelah, pamajikan anu merenyeng hayang ulin ka Danawiria téh. Enya we di Danawiria kadu geus mayak da keur panén, ngadaharna mah béak sahulu ge geus eungap, pulen jeung amis.
Sabenerna hirup di Fakfak téh pikabetaheun, masyarakatna akuan, babari wawuh. Ngan éta asa jauh pisan ti lembur, sakalieun hayang mulang téh kudu bebekelan kacida gedéna, utamana keur ongkos. Transportasi ukur jalan laut jeung ngapung, da ari jalan darat mah pimanaeun, éta wé jalan ka airport gé apan kakara aya, padahal teu jauh teuing. Piknik téh ukur ka laut atawa ka leuweung. Hiburan anu sejen euweuh pisan, harita mah hiburan téh ukur ngadéngékeun radio RRI da TV can aya, kakara aya taun 1982 akhir. Kungsi kuring gé ngaprak ka leuweung, pamajikan gé ngilu. Ngabubuhan jeung nu sejen, tujuan téh rék ulin ka base camp-na anu boga HPH (Hak Pengelolaan Hutan). Miang teh isuk-isuk kénéh antara tabuh tujuh, hawana seger, bebekelan teu loba da cenah ari keur dahar mah di tempat tujuan gé geus disadiakeun, ukur mawa cai wé inumeun di jalan. Miang téh leumpang, da jalan ukur jalan satapak. Abus ka leuweung, anu kabayangkeun téh geueuman, pikakeueungeun, tapi anéhna ceuk rarasaan leuweung téh euweuh kesan mistis, béda deui jeung rarasaan basa ngasruk mapay-mapay leuweung di Sancang taun 70an. Padahal waktu di Sancang gé teu asup ka jero leuweungna ukur disisi.
Leumpang bari ngobrol, kalan kalan gogonjakan, teu karasa geus méh opat jam can tepi kénéh, ceuk anu mawa paling gé sa-jam deui ogé nepi. Bréhna geus méh jam satu beurang can nepi kénéh ka anu dituju. Kuring mimiti hemar hemir, kuring nanya ka pamajikan, naha rék terus atawa rék balik deui. Anu kabayangkeun téh kumaha balikna, jam satu can tepi, lamun tepi sajam deui terus lila ditempat, balikna pasti kapeutingan. Sedengkeun lamun kudu meuting matak barabé, utamana keur pamajikan, da ngan manéhna sorangan awéwéna mah. Tungtungna kuring mutuskeun balik deui baé, teu tulus ka base camp.
Kabeneran aya nu hayangeun balik, asana mah ngaranna téh Om Hans urang Manado. Pangna manéhna hayang balik deui cenah mah lantaran keur bisul dina pengpelangan, bisul beunyeur tea meureun.
Balik téh ngan tiluan, katilu jeung pamajikan. Leumpang rada gagancangan ngan orokaya Om Hans rada tinggaleun, atuh kuring ngendoran manéh.
Keur kitu kadéng aya anu gogorobasan, na ari kurunyung téh aya jelema hideung, ti sisi jalan ngurumuy ti leuweung, awakna ngaliglag teu maké baju ukur maké calana pondok, ari beungeutna siga diwedak bodas makplak. Rada ngalenyap reuwas, kuring téh teu pati ngawas-ngawas, api-api téa. Éta jelema, budak ngora, jangkung, leumpangna ditukangeun, dititah di hareup téh embungeun, tadina mah sina miheulaan, bisi keur rurusuhan.“Ade,….ayo jalan dimuka…”
ceuk kuring bari rada kasisi méré jalan.“Tidak bapak….saya dibelakang saja..”
tembalna.
Tungtungna kuring leumpang deui, manéhna keukeuh ditukang, enya aya kasieun, sieun aya niat goreng heug ngabongohan ti tukang. Saterusna mah ku kuring diajak ngobrol, ari pék téh manéhna rék indit ka kota, rék meuli obat nyamuk olés jeung dahareun, cenah mah dititah ku bos-na. Ceuk manéhna deui, aya sababaraha jelema di leuweung keur moro, béakeun dahareun.
Ceuk kuring téh ari éta beungeut naha diwedak bodas kitu, jawabna ambih teu ku reungit cenah, jeung ambih teu tiris. Ceuk kuring deui ambih teu tiris mah diharudum lain bubuligiran kitu, manéhna ukur ngahéhéh seuri. Biasa nu moro téh sok ngabubuhan, moro menjangan, atawa kasuari atawa babi.
Tungtungna mah leumpang téh rinéh wé da asa nambahan batur, geus asup ka kota misah jeung éta budak ngora téh, nepi ka imah méh tabuh genep soré.
Aya balad batur sakantor, ngaranna Yusuf Kilian, urang Kokas, agamana Islam, leket pisan, ceuk dongéng manéhna di daérah Kokas mah loba kénéh ruruntuk kapal laut, kapal laut sekutu urut perang dunya kadua, malah aya kénéh anu ngabagug teu jauh ti basisir. Kuring teu apal bener atawa henteu-na mah, da teu kabiruyungan ulin ka Kokas, harita jalan darat can aya, kudu ka laut maké parahu. Asa horoream ari kudu ngangkleung di laut téh, malum apan kuring mah urang Bandung, urang gunung, teu pati wanoh ka laut, asa sieun baé. Komo lamun ningali caina motah mah, tapi asa leuwih keueung lamun ningali cai laut nu ngagalimbeng, cai laut nu teu motah, warnana siga nu kulawu semu hideung, pantesna jero.
Éta bangké kapal laut téh jadi rumpon, mun nguseup didinya sok meunang lauk anu gedé jeung bangénan deuih. Ceuk béja, ayeuna mah ka Kokas téh geus aya jalan darat, malah apan aya béja dina bulan Juli 2007 kungsi aya dokter awewe nu asalna ti Bandung meunang kacilakaan di jalan, tigebrus kana jungkrang nepi ka hanteuna.
Ceuk dongéng Yusuf kénéh, méméh manéhna digawé di Telkom, manéha kungsi jadi pamayang, tukang ngala lauk hiu, nu dialana ukur buntut jeung siripna, da eta anu mahalna. Asa watir ngadéngéna, lauk hiu anu sakitu gedéna ukur diala siripna, awakna mah sok terus dipiceun deui ka laut bari gugurinjalan kénéh.
Keur mimiti di Fakfak sok héran ari ningali masyarakat didinya, lamun leumpang tipeuting tara di sisi jalan, tapi di tengah jalan, manghariwangkeun bisi kasabet mobil, sanajan balawirina mobil henteu ramé, tapi paur mah aya wé. Sanggeus ngarti mah kuring gé malah sok nurutan leumpang téh tara di sisi jalan, tapi di tengah jalan, komo tipeuting mah. Lantaran lamun leumpang di sisi jalan, bisi dipacok ku sowa-sowa, lain dipacok meureun tapi digégél. Sowa-sowa (hydrosaurus amboinensis) téh sabangsaning kadal gedé, ku urang dinya mah sok disebut ular kaki émpat. Ditingali sarérétan mah siga kadal, tapi luewih gedé, jeung wangun huluna leuwih segi tilu, seukeut ka hareup.
Liarna sok tipeuting, nyumputna dina nu bala ku jukut, bakal bahaya lamun digégél ku sowa-sowa geus ngahakan bangké, tapi kapan urang teu nyaho naha éta sowa-sowa téh geus ngahakan bangké atawa acan.
Kungsi kuring gé nangénankeun sowa sowa, pasosoré asup ka imah, keur kekelentengan wé di tengah imah, pamajikan mah barang ningali gé gégéréwékan bari naék kana korsi. Kuring ngarawél sapu, dibabuk ku sapu téh kalah malikan, kuring mundur bari jeung rada muriding deuih. Na sia téh, dibabuk satakerna, ku gagang sapu, na atuh belenyeng téh gagang sapuna nu luncat, kuring hareugeueun, gagang sapu negtog kana korsi ngabeletrak sorana tarik. Biricit si sowa-sowa lumpat blus ka kamar barudak bujang, kuring kakara eungeuh, sowa-sowa téh meureun lain sieun ku diamang-amang paneunggeul, tapi ku sora anu tarik ngaguluprakna gagang sapu, tayohna kitu. Panto kamar dipeundeutkeun, bisi kaburu balik deui, tapi kumaha mun barudak pagawé nu bujangan daratang heug teu nyahoeun aya sakadang sowa-sowa di kamarna. Rék dibeledig ku sorangan hororéam bari jeung rada sieun, tungtungna mah nyieun we tulisan dina keretas salambar diteundeun handapeun panto “Hati hati ada ular kaki empat masuk..!”. Enya wé isuk isuk barudak raribut, ribut isuk-isuk téh pédah we peutingna teu baralik, tayohna meuting di kantor. Cenah sakadang sowa-sowa téh teu kapanggih, tapi barang rék rap make baju aya nu ngajleng tina gantungan baju, sigana éta sakadang sowa-sowa téh nyumput dina baju anu digantungkeun. Teuing kumaha bet bisa kitu.
Sigana barudak marondok di kantor ngadon maén pingpong atawa siaran pédah éta aya radio pemancar. Geus disebutkeun diluhur di Fakfak euweuh deui hiburan salian ti ngadéngékeun RRI, da TVRI acan aya, harita téh keur dibangun kénéh.
Di tempat kuring gawé aya gudang eusina teu pararuguh, loba alat-alat pemancar titinggal Belanda, geus bulukan, tapi teu bisa dipiceun da aya kénéh catetanana, kaasup barang inventaris, asét pausahaan. Lamun rék dipiceun kudu puguh administrasina, tah palebah dieu héséna mun teu salah harita mah usulan “pemusnahan” barang inventaris téh kudu disatujuan ku Menteri.
Tungtungna barang-barang téh numpuk digudang jadi barang rongsokan. Kasebutna kuring kungsi ngilu pendidikan jurusan radio, nya nyobaan ngutak ngatik radio pemancar, ngoméan sugan bisa dipaké deui. Kabeneranana deuih bet aya nu alus kénéh, masih kénéh bisa hirup kalawan daya pancarna alus kénéh, frekuénsina pas aya dina gelombang AM. Antena radio kabeneran aya nu nganggur di hareupeun kantor, ngan rada jauh, tapi da feeder-na aya tur cukup kénéh, make kabel coaxial. Atuh der wé siaran hiburan ngirim-ngirim lagu, mimitina kitu wé ka papada pagawé, keur muterkeun lagu make cassété. Tungtungna jadi kawentar, loba ti nu séjén menta lagu kirim-kirim ka baladna deui. Malah aya nu ménta lagu jam tilu peuting méh subuh, bari cenah manéhna téh keur dina kapal di laut, keur nguseup lauk, ngahaja ka pelabuhan heula nginjeum telepon keur ménta lagu.
Balad balad di kantor jadi resep ulin di kantor, ngadon siaran. Di Fakfak téh kuring jadi Kepala Stasiun Bumi Sedang, stasiun transmisi satelit, disebut sedang pédah transmisi boh incoming boh outgoing teu loba teuing, jumlahna ukur 12 kanal, make sistem SCPC (Single Channel Per Carrier). Lamun gawé di trasnmisi aya kacapangan lamun euweuh gawé, gawena ngan ukur ngobrol atawa maca buku éta hartina gawé alus, hartina sakabeh sistem transmisi keur normal, euweuh karuksakan. Tapi sabalikna lamun aya karuksakan teu nyaho diwaktu kudu singkil saharita sanajan keur tengah peuting, sanajan keur dordar gelap, kudu der digawe, jaba kudu bisa ngungkulan karusakan. Sistemna ngadukung sabab aya nu disebut sistem redundant, aya hot line jeung cool line, hot line hartina keur dipaké, ari cool line hartina keur standby sakabeh daya pancar asup kana dummy load.
Jadi lamun pagawé ngan saukur ngariung bari ngawadul, ngobrol kaditu kadieu, atawa kalan-kalan maén gapléh, lain hartina goréng gawé.
Siaran téh teu lila, ngan ukur sababaraha bulan, da rumasa éta ngarempak aturan, kapan teu meunang sagawayah ngagunakeun frekuensi radio, komo deui dipake siaran keur umum, kudu aya ijin. Euweuh ari nu ngalarang mah, da ka Stasiun Bumi teh sok jul jol patugas séjén ngadon ulin, malah aya nu togmol gegedén di Fakfak harita ngahucuhkeun majarkeun teu nanaon siaran diteruskeun gé, tapi kuringna wé nu éra, kapan kuring téh nyaho aturan tapi kuring nu ngarempak.
Salah sahiji hiburan séjén nyaéta “ngebrik”, maké alat radio Transciever CB (Citizen Band Transmitter Receiver), ngebrikna biasana tipeuting, da daya pancarna sok leuwih alus, jeung deuih sok leuwih ramé, nu ngebrik téh lain baé jeung nu aya di Fakfak, tapi osok nembus nepi ka pulo Jawa. Pamajikan ge sok ngiluan ngebrik, malah kungsi aya kawawuhan jeung urang Sumedang nu ngirim kere belut ka Fakfak. Da sigana jaman harita mah kakara aya awéwé nu ngebrik dina CB ti Fakfak, jadi mun manehna on line téh jadi sok ramé dina jalur éta. Kuring ge kungsi wawawuhan jeung breaker anu ti Australi, mimiti wawuhna mah pedah eta nyaritakeun nyieun antena tina batangan aluminium siku anu aya di toko beusi, keur matching impedansi make capasitor variable nu tina logam. Ngobrol teh keur kuring mah leuwih loba hal teknis kana nyieun antena, malah aya nu menta gambarna lengkep jeung ukuranana, antena anu dijieun teh make wanda antena Yagi.
Pamajikan kawilang aktip salila di Fakfak mah, malah kungsi jadi Sekretaris Dharma Wanita Kabupatén Fakfak. Rada dititah kudu aktip babarengan jeung ibu-ibu anu séjén, alesanana mah ambih teu nguluwut aya di lembur batur.
Hiji waktu pamajikan meunang tugas ti Kabupaten supaya indit ka Jayapura ka Dharma Wanita propinsi, bareng jeung ibu-ibu séjén urang Fakfak, teu lobaan ngan ukur tiluan kaasup pamajikan.
Poé harita kénéh pasosoré nampa télépon pamajikan geus nepi ka Jayapura, kagiatanana sababaraha poé, poé kaopat isuk-isuk nampa deui télépon yén pamajikan teu bisa mulang poé harita lantaran pesawat udara dikénsel, tah ti poe éta pleng euweuh béja. Atuda jaman harita mah telepon téh hésé kénéh, tong boro aya HP siga ayeuna, di Fakfak gé téléponna can otomat tapi masih keneh CB (Central Battery).
Poé katilu sanggeus kalingeutan, kakara aya telepon ti Sorong, ti balad kénéh anu dines di Sorong, pokna “ Kaleungitan pamajikan euy…?”, kuring ngaheueuhkeun, ceuk manehna “Aya didieu jeung nu bosongot duaan….”, kuring seuri nyebut aya nu bosongot marengan téh da geus nyaho eta teh ibu-ibu ti Fakfak. Kuring ngobrol jeung pamajikan dina telepon, cenah kakara bisa ka Fakfak poe isuk lantaran tiket kakara keur diusahakeun, pimeunangeunana keur poe isuk. Peutingna rek meuting di Jeffman ambih babari kana pesawat.
Ceuk pamajikan salila tilu poe teh ngandon ulin ka Camat Sentani di Jayapura, bari ngadagoan aya pesawat, malah kungsi ulin ka tugu Mc Arthur. Tugu Mc Arthur téh tugu peringetan yén didinya kungsi kasaba ku Mc Arthur panglima tentara sekutu Asia Pasifik waktu perang dunya kadua. Pamajikan nyarita teu bisa nelepon da aya di pasisian, telepon can aya.
Enya ari kituna mah pamajikan téh rada gedé kawani, geura we kungsi aya kajadian di imah keur ngalobrol jeung ibu-ibu nu sejen, ditukangeun imah luareun pager kawat duri, aya lalaki urang Fakfak teu eucreug make jeung nembong-nembong bebegug bobogaanana. Pamajikan mah langsung nyirintil bari ngamang ngamang bedog,
“Sini kau…biar aku potong punyamu itu….” ceuk manehna, éta lalaki ngabiricit lumpat, tayohna teu nyangkaeun aya awéwé “rambut lurus” wanian. Kajadianana pabeubeurang mangsa keur lalaki aya di kantor, nu aya di imah téh ngan ibu-ibu wungkul keur ngararujak. Istilah rambut lurus téh keur pendatang utamana ti pulo Jawa.
Nyanyabaan ti Fakfak ka kota séjén nu aya di Papua rada mindeng, ari nu utamana mah ka Jayapura, ka kantor wilayah, pamajikan gé sok ngilu. Kitu wé indit-inditan téh bari dines ti kantor. Kabeneran ampir sakabeh kepala Stasiun Bumi teh babaturan saangkatan jeung ampir kabéh ti Bandung.
Ari balik ti Jayapura bisa liwat Biak terus ka Sorong, atawa liwat Manokwari, Nabire, malah kungsi liwat Kaimana. Tujuan ka Fakfak pesawatna leutik, jadi hiberna teu luhur teuing, kalan-kalan siga ngan ukur aya dina luhureun tatangkalan. Kaayaan leuweung bisa katingali. Enyaan Papua mah leuweungna geledegan kénéh, jeung deui kontur tanahna ambuing ningalina matak kukurayeun, loba jungkrang.
Dines di Fakfak teh salila opat taun, ti taun 1981 nepi ka taun 1985, dina bulan Juni taun 1985 kuring nampa tugas kudu pindah ka Mataram Lombok. Ninggalkeun Fakfak teh rada sedih, eta tuda jeung balad-balad geus kompak pisan, boh dina pagawean boh hirup kumbuh sapopoé. Ngumbara salila opat taun di tanah papua, loba pangalaman anu teu bisa dipopohokeun, sok sanajan teu bisa ari disebut ngumbara mah, komo lamun harti ngumbara tarjamah tina merantau, da sabenerna kuring ka Fakfak teh lain ngumbara tapi ngan sakadar ngajalankeun parentah ti pausahaan.
Sagala keur kahirupan geus dicukupan, imah geus aya, tinggal betahna. Kapan ari disebut merantau mah lain kitu, merantau mah ngajugjug ka hiji daerah anyar bari jeung can karuhan naon pagawean, dimana panganjrekan, didinya aya sumanget berjuang, survive. Tapi ketah sugan we aya mangfaatna keur pieunteungeun nu ngarora, kasebut meunang tugas kamana bae ge kudu daék, da sabenerna dimana baé gé jelema mah balageur tinggal kumaha urangna dina mawa diri, kapan aya paribasa pindah cai pindah tampian teu beda jeung paribasa urang Minang anu unina dimana bumi dipijak disitu langit dijunjung.
Mamat Sasmita
Pangsiunan Pagawe Telkom, kungsi dines di Fakafak ti taun 1981 - 1985