text:
skip to main |
skip to sidebar
Peribahasa Sunda
Tag
Paribahasa SundaA
- Abang-abang lambe Ukur ngagenahkeun batur wungkul.
- Abong biwir teu diwengku, abong letah teu tulangan Ngomong henteu dipikir heula, tungtungna matak pikanyerieun batur.
- Adam lali (ing) tapel Jelema nu geus poho ka baraya jeung poho ka lemah caina sorangan.
- Adat kakurung ku iga Laku lampah kurang hade ami hese di-leungitkeunana.
- Adean ku kuda beureum Ginding ku papakean/barang beunangnginjeum, atawa agul ku banda batur.
- Adep-hidep Kumawula (ka salaki).
- Adigung-adiguna Gede hulu, boga rasa leuwih punjul ti batur,kaciri dina laku lampah jeung omonganana.
- Adil palamarta Kacida adilna.
- Adu telu ampar tiga Nu aya perkara diriungkeun atawa nu jual-beuli.
- Agul ku payung butut Jalma nu sok agul nyaritakeun yen manehna turunan menak baheula, sanajan ayeuna hirupna taya kaboga.
- Ahli leleb Tukang baranghakan.
- Ajak jawa Ngajak bari ukur tamba, lain saenyana, dapon ngeunaheun batur.
- Akal bulus Akal licik, akal jahat,
- Akal koja Pinter dina kagorengan.
- Aki-aki tujuh mulud Geus kolot pisan.
- Aku-aku angga Ngan saukur ngaku ngarasa nu boga, padahal saenyana mah milik batur.
- Alak paul Kacida jauhna.
- Alak-alak cumampaka Niru-niru atawa hayang nyaruaan saluhureun; pupujieun; ieu aing.
- Allah mah tara nanggeuy ti bongkokna Allah moal mihak ka jalma nu boga dosa.
- Along-along bagja Teu tulus meunang bagja.
- Alus laur hade ome Tegep dedeg pangadegna (boh awewe boh lalaki).
- Alus panggung Hade dedeg pangadegna.
- Ambek nyedek tanaga midek Kacida ambekna ngan teu bisa ngalawan lantaran moal pikuateim.
- Ambek sadu santa budi Saleh hate, lemes budi, sabar darana.
- Ambekna sakulit bawang (sakecap kadua gobang) Babari ambek rosa.
- Ambon sorangan Bogoh sosoranganan, teu dilayanan.
- Amis budi Hade budi parangi, someah, mun nyarita sok dibarung ku imut.
- Amis daging Babari pisan katerap kasakit
- Anak dua keur gumunda Awewe nu karek boga anak dua, keur meujeuhna tegep, pikabogoheun.
- Anak emas Anak anu kacida dipikanyaah ku kolotna, atawa pagawe anu kacida dipikanyaah ku dununganana.
- Anak hiji keur gumeulis Awewe" nu karek boga anak hiji, katenjona teh sok beuki geulis bae, komo nu bisa ngurus awak mah.
- Anak merak kukuncungan Kahadean atawa kagorengan anak ngala ka indung-bapana.
- Anak tilu keur kumusut Upama geus boga anak tilu, awewe nu teu bisa ngurus awak katenjona sok karusut, geus teu pati luis.
- Anggeus-anggeusan Bebeakan.
- Anjing ngagogogan kalong Mikahayang nu pamohalan kalaksanakeun.
- Anjing nyampeurkeun paneunggeul Ngadeukeutan nu rek mahala.
- Anu burung diangklungan, anu gelo didogdogan, anu edan dikendangan Anu gedebul dihanu'nan, supaya tambah maceuh.
- Apal cangkem Apal tapi teu nyaho hartina.
- Ari diarah supana, kudu dijaga catangna Ari aya barang nu diala hasilna kudu daek ngurusna.
- Ari umur tunggang gunung, angen-angen pecat sawed Najan umur geus kolot, kahayang kawas nu ngora.
- Asa aing uyah kidul Boga rasa panggindingna, pangkasepna, pangtegepna atawa pangpunjulna.
- Asa bucat bisul Ngarasakeun lugina sanggeus ngarengsekeun pagawean anu beurat, atawa sanggeus lesot tina kasusah.
Asa dijual teu payu Cuang-cieung euvveuh batur lantaran ditinggalkeun di panyabaan ku anu ngajakna.
- Asa dina pangimpian Rarasaan keur ngimpi awahing helok padahal keur nyaring.
- Asa dipopokan tai Ngarasa pohara diwiwirangna.
- Asa dipupuk birus Ngarasa tibra hate.
- Asa ditonjok congcot Kacida atohna, bungah meunang rejeki nu teu disangka-sangka.
- Asa ditumbu (katumbu) umur Kacida atohna, lantaran dibere barang anu kacida dipikahayangna atawa ditulungan dina keur meunang kasusah.
- Asa euweuh beungeutan Kacida erana.
- Asa kabur pangacian Kacida reuwasna, nepi ka teu puguh cabak; asa leungit sumanget
- Asa kagunturah madu kaurugan menyan putih Kacida bungahna jeung kacida bagjana.
- Asa katindihan langit Henteu aya harepan.
- Asa kiamat Pohara sedihna jeung susah luar biasa.
- Asa mobok manggih gorowong Kabeneran aya jalan pikeun ngahasilkeun usaha nu keur dipaju.
- Asa nyanghulu ka jarian Teu ngeunah rasa lantaran kudu nga-dunungan ka jalma nu sahandapeun pangartina atawa harkat darajatna.
- Asa peunggas rancatan Leungiteun batur nu sok nalang dina pagawean.
- Asa potong (pingges) leungeun katuhu Leungiteun jelema nu kacida gede gawena, kacida dipikabutuhna.
- Asa rawing daun ceuli Mindeng ngadenge omongan anu henteu ngeunah.
- Asa teu beungeutan Era kacida.
- Asa tungkeb bumi alam Kacida bingungna.
- Asak jeujeuhan Dipikiran heula masing anteb.
- Asak sasar Dipaluruh bener-henteuna.
- Asak warah Hade atikan, basa jeung paripolahna merenah.
- Atah adol Kurang ajar, kurang pangawarah.
- Atah anjang Langka silih anjangan.
- Atah warah Kurang atikan, sabalikna tina asak warah.
- Ateul biwir Sok getek hayang bae ngomong sanajan teu perlu dicaritakeun.
- Ateul dampal leungeun Gereget hayang nampiling.
- Ati mungkir beungeut nyanghareup Caritaan jeung kalakuan henteu terus nepi kana hate, sabab di hareupeun hade di tukangeun ngagorengkeun.
- Ati putih badan bodas Beresih hate, taya geuneuk-maleukmeuk.
- Atung eneh atung eneh Kitu-kitu ken£h.
- Aub payung sabet sapon saba-soba Nuduhkeun wawatesan pakuwon.
- Awak kawas badawang Jangkung gede teu matut.
- Awak sabeulah Henteu boga salaki atawa pamajikan.
- Awak sampayan(eun) Make pakean kumaha oge pantes bae.
- Awak satilas Jangkung lenjang.
- Awet jaya (ngora) Katenjona siga ngora bae.
- Awet-rajet Dilarapkeun ka nu laki-rabi, lana tapi rea paceng-kadanana.
- Awewe mah dulang tinande Awewe mah biasana kumaha lalaki/salaki.
- Awewe mah tara cari ka Batawi Awewe mah tara nyiar kipayah.
- Awi sadapuran tara lempeng kabeh Najan sarua saturunan, tapi perkara milik jeung rejeki mah tara sarua.
- Aya (boga) garad Aya maksud nu dikemu, aya nu dipambrih, henteu iklas.
- Aya astana sajeungkal Datangna ajal teu gumantung kana umur panjang. Naon-naon anu dianggap jajauheun, bisa wae kajadian.
- Aya bagja teu daulat Rek meunang kauntungan atawa kabagjaan, tapi henteu tulus.
- Aya buntutna Aya terusna (tina perkara) anu nguciwakeun.
- Aya cukang (jalan) komo meuntas Kabeneran aya cukang lantaran pikeun gancang-gancang ngalaksanakeun pamaksudan.
- Aya dina sihung maung Dilarapkeun ka jelema nu loba hubungan jeung gegeden, jadi gampang meunang pitulung.
- Aya gantar kakaitan Aya hal arm teu sapuk jeung hatena tapi teu dikedalkeun, henteu iklas pisan; atawa aya perkara atawa kajadian riaon-naon nu pasambung jeung kajadian anu ti heula.
- Aya jalan komo meuntas Aya cukang lantaran pikeun gancang-gancang ngalaksanakeun pamaksudan.
- Aya jodo pakokolot Bisa ngajodo sanggeus papada kolot.
- Aya jurig tumpak kuda Datang milik anu henteu disangka-sangka.
- Aya kelong newo-newo Aya anu ngusutkeun (ngarorocet), padahal geus beres pisan tadina mah.
- Aya nu dianjing cai Aya nu diheroan.
- Aya (boga) pikir kadua leutik Aya kahayang anu henteu kanyahoan ku batur, upamana hal kacintaan.
- Aya (boga) pikir kapingburi Aya kahayang anu timbul pandeuri; asal teu hayang jadi hayang, sanggeus lila ditimbang-timbang.
- Ayakan tara meunang kancra Jelema bodo moal sarua gajihna atawa panghasilanana jeung jelema pinter.
- Ayak-ayak beas, nu badag moncor nu lembut nyangsang Nuduhkeun kaayaan anu teu sawajarna upamana bae anu dihukum teh anu teu pira kasalahanana, ari nu gede kasa-lahanana teu dihukum.
- Ayang-ayangan Tumerap kana perkara anu rea rambat kamalena.
- Ayem tengtrem Euweuh kaributan atawa bancang pakewuh.
- Ayeuh ngora Tumerap kana turunan nu maraot ngora-ngora.
B
- Babalik pikir Ngarobah lampah goreng kana hade.
- Babanteng jurit Pamanggul jurit.
- Babon kapurba ku jago Awewe kudu nurut ka salaki.
- Badak Cihea Degig, tara nanya.
- Bagja kamanyangan Bagja gede.
- Bahe carek Gampang nyarekan.
- Balabar kawat Saembara.
- Baleg tampele Mojang anu keur mangkat beger, tapi eraan keneh lamun panggih jeung lalaki.
- Bali geusan ngajadi Lembur matuh, lemah cai, tempat lahir.
- Balik jarami Ngagarap sawah anu kakara anggeus dipibuatan.
- Balik ngaran Maot di lembur batur.
- Balung kulit kotok meuting Kanyeri baheula ten leungit-leungit, henteu beresih pisan hatena, masih keneh ngunek-ngunek.
- Balungbang timur caang bulan opat welas, jalan gede sasapuan Rido, iklas, suka pisan.
- Bancang pakewuh Pikasusaheun, picilakaeun.
- Banda sasampiran, nyawa gagaduhan Ulah boga angkeuhan yen banda jeung nyawa bisa diatur ku urang.
- Banda tatalang raga Leuwih hade ngorbankeun harta, tibatan cilaka awak.
- Bangkong kolentang Sagala euweuh, teu boga duit pisan.
- Banteng ngamuk gajah meta Kajadian atawa ririweuhan anu dipikasieun jeung dipikagigis.
- Banting tulang Digawe popohoan.
- Bapa heman Taya panarima, taya pamales budi ka nu geus nyieun kahadean.
- Batan kapok kalah (anggur) gawok Kalah beuki maceuh.
- Batok bulu eusi madu Henteu cocog jeung panenjo; siga bodo tapi pinter, siga miskin tapi beunghar jeung sajabana.
- Batok kohok piring semplek Paparabotan nu taya hargana.
- Batu turun keusik naek Cangkang sisindiran nu hartina itu purun kuring daek, dilarapkeun ka jalma anu sarua micintana.
- Batur ngaler ieu ngidul Lain-lainna deui jeung nu keur diomongkeun ku batur.
- Bau-bau sinduk Baraya keneh sanajan laer.
- Beak dengkak Geus beak tarekah.
- Beak ka lebu-lebuna Ledis, teu nyesa saeutik-eutik acan (harta banda).
- Bear budi Gumbira.
- Bebek ngoyor di sagara, rek nginum neangan cai Lubak-libuk tapi henteu bisa kapake lantaran lain hakna.
- Bedah bendungan Kalah wowotan ku gogoda nu pohara.
- Bengkok tikoro Teu kabagean kadaharan istimewa, lantaran teu datang atawa geus beakeun manten.
- Bengkung ngariung bongkok ngaronyok Kajeun ripuh asal teu jauh jeung anak-incu.
- Bentik curuk balas nunjuk, capetang balas miwarang Kabisana ngan nitah, teu daek prak sorangan.
- Beres roes Runtut raut (nu laki-rabi).
- Beulah hoean Siga hoe dibeulah, tonggong munding nu lintuh pisan.
- Beungeut nyanghareup ati mungkir Henteu terus jeung hate.
- Beunghar memeh boga Loba kahayang nu teu saimbang jeung kaayaandirina.
- Beurat birit Hese ditutah-titah, kedul.
- Beurat nyuhun beurat nanggung Kacida tumarimana.
- Beurat nyuhun beurat nanggung, beurat narimakeun inya Kacida narimakeunana kana kahadean batur, lantaran ditulungan dina waktu keur kacida butuhna.
- Beureum paneureuy Hese pisan hasil maksud.
- Beuteung anjingeun Beuteung anu gede ka luhur.
- Beuteung mutiktrik berekat meunang Dahar seubeuh di nu hajat, ari balik mawa berekat.
- Beuteung si eta mah ruas bungbas Teu aya kaseubeuhan.
- Bihari ngalingling pasir, ayeuna ngalanglang pasar Jaman geus robah, jelema oge loba nu ganti pacabakan, atawa robah-robah tingkah lakuna.
- Bilatung ninggang dage Jelema teu jujur meunang kadudukan atawa kasempetan anu matak nguntungkeun keur dirina.
- Birit aseupan Jelema nu diukna teu daek cicing, nyanggeyeng ka ditu, nyanggeyeng ka dieu.
- Bisa ka bula (bala) ka bale Bisa campur jeung jelema ti rupa-rupa golongan, atawa bisa gawe kasar jeung gawe lemes.
- Bisa lolondokan Bisa nuturkeun adat sakarep batur supaya akur, bisa ula-ilu.
- Bisi aya ti cai ti geusan mandi Bisi aya nu kasigeung atawa ka-toel mamaras rasana.
- Biwir aweweeun Sok ngedalkeun kecap-kecap nu kurang hade.
- Biwir nyiru rombengeun(bbs): Sagala dicaritakeun anu saenyana kudu dirasiahkeun.
- Biwir sambung lemek, suku sambung lengkah Darma nepikeun maksud batur, lain niat sorangan.
- Bobo sapanon carang sapakan Teu puguh undak-usukna, teu beres entep seureuhna; eta babasan sok dipake pamungkas carita, sasadu bisi salah pok-pokanana atawa pereleanana.
- Bobor karahayuan Katarajang apes, cilaka, atawa meunang kasusah.
- Bobot pangayon, timbang taraju Pangadilan, timbangan nu adil.
- Bodo alewoh Bodo tapi daek tatanya.
- Bodo katotoloyoh Tara daek tatanya, tara daek nurut kana nasehat batur.
- Boga pikir rangkepan Henteu bolostrong, henteu ujug-ujug percaya kana omongan batur anu manis.
- Boga sawah saicak Boga sawah saeutik.
- Bogoh nogencang Bogoh sosoranganan, teu dilayanan.
- Bohong dirawuan Kacida rahulna.
- Bojo denok sawah ledok Hirup senang lantaran boga pamajikan tegep jeung banda cukup.
- Bongkok meongeun Semu bengkung ka tukang palebah cangkeng (awewe).
- Bonteng ngalawan kadu Nu leutik ngalawan ka nu gede.
- Borangan ku surak Eraan dina gempungan jalma rea.
- Bosongot bade amprotan Pikagigiseun (kana beungeut), pikagimireun, pasemon jagoan.
- Bru di juru, bro di panto, ngalayah di tengah imah Jalma beunghar nepi ka barangteundeun teu puguh tempatna sabab barangna loba.
- Buah ati/buah hate Kakasih.
- Bubu ngawaregan cocok Mere nasehat atawa nyieun aturan anu balukarna nguntungkeun sorangan.
- Buburuh nyatu diupah beas Neangan pangarti bari meunang tunjangan, meunang dua rupa kauntungan.
- Budak bau jaringao keneh Budak can aya kanyaho, budak olol-leho.
- Budak olol leho keneh Pamoyok ka jalma ngora nu tacan boga pangalaman dina pagawean.
- Budak rodek hulu Budak can aya kanyaho.
- Budi santri legeg lebe, ari lampah euwah-euwah Jelema anu omongan jeung kalakuanana kawas enya jelema bener, padahal saenyana mah jahat.
- Bujang jengglengan Jajaka tulen sarta tegep.
- Bujang tarangna Lalaki anu can kawin geus teu bujang deui.
- Bulan alaeun Kakandungan anu geus nincak salapan bulan.
- Bulu taneuh Tukang tani, patani.
- Buncir leuit loba duit Beunghar, taya kakurang.
- Bungah amarwatasuta Bungah sagede anak gunung, bungah pisan.
- Bungbulang tunda Tunda talatah, dikeunakeun ka jalma nu dititah baranggawe tara prak ku sorangan, tapi kalah sok nitah deui ka batur.
- Buntu laku Teu bisa neruskeun usaha atawa pagawean.
- Buntut kasiran Koret, kumed, medit.
- Bur beureum bur hideung, hurung nangtung siang leumpang Hirup senang taya kakurang, salilana ginding.
- Buruk-buruk papan jati Sanajan ngewa/ambek ka dulur/baraya nu landes, ari manehna meunang karerepet mah teu weleh hayang nulungan jeung ngahampura kasalahanana, henteu ngantep.
- Burung palung dulur sorangan Sanajan ngewa/ambek ka dulur/ baraya nu landes, ari manehna meunang karerepet mah teu weleh hayang nulungan jeung ngahampura kasalahanana,henteu ngantep.
- Buta terong Pamoyok ka jelema nu goreng patut, katurug-turug sagala beuki.
- Butamuna Bodo balilu, teu nyaho naon-naon.
- Butatuli Teu nyaho naon-naon.
C
- Caang bulan dadamaran Migawe hal nu teu perlu deui.
- Caang bulan opat welas, jalan gede sasapuan Rido pisan.
- Caang padang narawangan Caang pisan atawa bisa nenjo ku panon batin ka tempat gaib.
- Cacag nangkaeun Henteu beres atawa henteu alus lantaran mindeng katunda tuluy dihanca deui (pagawean atawa carita).
- Cacah rucah atah warah Somah nu dianggap taya ajenna sarta bodo.
- Cacarakan Kakara diajar, tacan bisa bener.
- Cadu mungkuk haram dempak Sumpah yen bener-bener embung, atawa moal ngalampahkeun salah sahiji perkara.
- Cadu ngalantung ka lisung Henteu daek buburuhun (awewe).
- Cai asa tuak bari, kejo asa catang bobo Sagala teu ngeunah lantaran keur susah atawa keur gering. Cai di hilir mah kumaha ti girangna Ra'yat leutik sok nyonto kalakuan parningpinna.
- Caina herang laukna beunang Hasil maksud ku cara lantip bari teu aya pacengkadan.
- Campaka jadi di reuma Nu geulis urang kampung/lembur lain pipanteseunana aya di pasisian. Campur kaya Tepung kaya atawa kaya reujeung kaya, harta banda babarengan nu rimbitan.
- Cangkir emas eusi delan Jelema anu omonganana alus, tapi saenyana hatena goreng.
- Cara hurang, tai ka hulu-hulu Bodo pisan.
- Carang takol Jelema anu langka pisan ngomong, ari teu perlu-perlu teuing mah.
- Carincing pageuh kancing, saringset pageuh iket Taki-taki ngajaga kaamanan, mageuhan tulak jeung sajabana, bisi aya bancang pakewuh.
- Cecendet mande kiara, cileuncang (cileungcang) mande sagara Nu miskin atawa jalma leutik hayang nyaruaan nu beunghar.
- Ceplak pahang Satarabasna teuing kajeun matak nyeri hate batur.
- Ceuli lentaheun Sok sadenge-dengena, najan lain dengekeunana, atawa resep ngadengekeun kagorengan batur.
- Cikal bugang Cikal hirup, anu pangheulana gugur di medan perang.
- Cikaracak ninggang batu, laun-laun (batuna) jadi legok Awahing ku leukeun, laun-laun jadi bisa.
- Cilaka dua belas Cilaka pohara.
- Ciri sabumi cara sadesa Kabiasaan di unggal daerah beda-beda.
- Clik putih clak herang Rido, iklas, kaluar tina hate anu beresih.
- Congo-congo ku amis, mun rek amis ge puhuna Anak-anakna teu bageur, da kolotna oge henteu nyontoan.
- Cruk-crek Gunta-ganti pamajikan.
- Cucuk rungkang Perkara leutik atawa teu pira, tapi lamun diantep bisa ngaganggu kana urusan anu gede.
- Cueut ka hareup Tereh maot, geus kolot.
- Cueut ka nu hideung, ponteng ka nu koneng Teu adil, pilih kasih.
- Cukang tara neangan nu ngising Nu hayang ditulungan sapantesna datang ku maneh kanu rek dipentaan tulung.
- Cukup belengur baraga naya Resep mere ka batur, bari teu ngingetkeun kaperluan sorangan.
- Cul dogdog tinggal igel Ninggalkeun gawe baku lantaran ngalampahkeun pagawean sejen nu teu aya hasilna.
D
- Daek macok, embung dipacok Jelema nu hayang meunang (untung) sorangan, daek menta embung dipenta.
- Dagang oncom rancatan emas Modal nu kacida gedena, ari nu dijual jeung diarah batina teu sabaraha.
- Dagang peda (pindang) ka Cirebon Dagang barang ka tempat nyieun eta barang.
- Dah bawang dah kapas Jual-beuli kontan.
- Dahar kawas meri Uprat-apret jeung ngaremeh.
- Daharna sakeser daun Daharna mindeng pisan.
- Datang katenjo (katingali) tarang, undur katenjo (katingali) pun-duk Tatakrama nu amit-amitan, nembongkeun yen taya geuneuk maleukmeuk atawa teu serong salingkuh.
- Dedenge tara Kadenge sawareh atawa dedengean anu teu pati tetela.
- Dengdek tapi maliding sanak Pilih kasih, teu adil.
- Deukeut (heureut) deuleu pondok lengkah Kurang paman- dangan jeung teu bebas dina indit-inditan.
- Deukeut-deukeut anak taleus Sakitu padeukeut teu nyaho yen baraya atawa aya kajadian penting di salah saurang di antara maranehanana.
- Deungeun-deungeun haseum Taya baraya saeutik-eutik acan.
- Di bawah tangan Teu make saksi ti pihak nu resmi.
- Diadudombakeun Diadu-adukeun.
- Diadukumbangkeun Dicekel pundukna tuluy diadekkeun palebah tarangna sataker tanaga. Dialungboyongkeun Digujag-gajig, dipundah-pindah.
- Dianakterekeun Disapirakeun.
- Diangeuncareuhkeun Diantep henteu didahar.
- Dibabuk lalay Dibabukan kawas lalay (musuh loba nu ngaronom urang), ngababukan ngenca-ngatuhu.
- Dibejerbeaskeun Dieceskeun atawa dijentrekeun pisan.
- Dibere sabuku menta sajeungkal, dibere sajeungkal menta sadeupa Lantaran dibere wani saeutik, jadi beuki loba pamentana sarta nyalutak (jalma kurang ajar).
- Dibeuleum seuseur Diburu-buru sina anggeus.
- Dibeuteungan nyusu Dieureunan nyusu, dipesat.
- Dibeuweung diutahkeun Dipikir dibulak-baHk.
- Dibilang peuteuy Dibilang hiji-hiji. l
- Didagoan ku seeng nyengsreng Dipikabutuh ayeuna.
- Didago-dago tilewu Hanas didagoan, ari pek teu datang.
- Didingding kelir Dibuni-buni atawa dirusiahkeun.
- Dihin pinasti anyar pinanggih Sagala nu kaalaman ayeuna saestuna geus ditangtukeun ti heula ku Pangeran.
- Dihurunsuluhkeun di(sa)kompetdaunkeun Disamarutkeun jeung nu boga dosa; nu goreng saurang, kabeh kababawa.
- Dijieun hulu teu nyanggut, dijieun buntut teu ngepot Teu beunang dijeujeuhkeun, tara eucreug bae.
- Dijieun lalab rumbah Disapirakeun, henteu diajenan.
- Dikepung wakul buaya mangap Dikepung ku musuh anu samakta ku pakarangna.
- Dikerid peuti Dibawa kabeh saeusi imah atawa kampung.
- Dikungkung teu diawur, dicangcang teu diparaban Ditambang, ditalak henteu, dinapakahan oge henteu; dipiara tapi teu diurus dahar-pakena.
- Diperih pati turta gawe Dibere papancen nu kacida beuratna, bisa jadi kudu nemahan pati.
- Dipiamis buah gintung Disangka hade jeung batur, tapi nu saenyana man jahat.
- Dipisudi mere budi Dipiharep kalah ngambek, ngabaeudan.
- Disiksik dikunyit-kunyit, dicacag diwalang-walang Dihukum pati, dihukum beurat pisan.
- Disuhun dina embun-embunan Ditarimakeun pisan.
- Disusul tepus Diteangan terus, nepi ka beunang (nu boga dosa).
- Ditangtang ditengteng dijieun bonteng sapasi Dianggap aneh atawa model.
- Ditilik ti gigir lenggik, disawang ti tukang lenjang, diteuteup ti hareup sieup Kekecapan keur awewe anu kacida geulisna, taya cawadeunana.
- Ditiung memeh hujan Kudu iatna samemeh cilaka. Ditiung sanggeus hujan Kakara iatna sanggeus karuhan cilaka, lain samemehna nyegah picilakaeun.
- Ditulis tonggong Dibokong, nu boga hadas teu dibejaan atawa teu dibawa mupakat heula.
- Dogdog pangrewong Jalma nu mantuan pagawean tamba lumayan, teu boga tugas nu penting.
- Dogong-dogong tulak cau, geus gede dituar batur Ngalindeukan lanjang (mojang) pipamajikaneun, ari geus meujeuhna dikawin kop ku batur.
- Dosa salaput hulu Dosa anu geus kacida lobana.
- Dug hulu pet nyawa Usaha satekah polah meh taya eureunna.
- Dug tinetek atawa dug hulu pet nyawa Digawe beurat meh taya eureunna.
- Duit pait (panas) Duit nu teu meunang dipake pikeun kaperluan pribadi, duit nagara atawa duit amanat
- Duum tinggi Babagi henteu adil, aya nu meunang loba, jeung aya nu saeutik.
E
- Eleh deet Ngelehan maneh.
- Elmu ajug Jalma nu biasa mapatahan kahadean ka batur, ari sorangan henteu bisa ngamalkeunana.
- Elmu angklung Joledar atawa patukang tonggong jeung kolot.
- Elmu kepek Pituduh tina buku atawa kitab anu acan diprakkeun ku sorangan.
- Elmu sapi Samiuk kana kagorengan, guyub dina hal nu kurang hade.
- Elmu tumbila Pribumi ngarugikeun semah.
- Elmu tungtut dunya siar, sukan-sukan sakadarna Hirup kudu nungtut nyiar elmu pikeun kasalametan dunya aherat sarta kudu siger tengah.
- Elok bangkong Ampir sakarat.
- Era parada Era ku lampah atawa omongan batur, nu matak aeb.
- Embung kakalangkangan Embung kaelehkeun.
- Endog mapagahan (mapatahan) hayam Budak mapatahan kolot, atawa mapagahan nu geus bisa atawa nu leuwih luhur pangartina.
- Endog sapataragan tara megar kabeh Di antara dulur-dulur saindung-sabapa sok aya bae anu teu pati alus milikna.
- Endog sasayang (sapataragan), peupeus hiji peupeus kabeh Mun di antara dulur-dulur aya saurang nu nyieun codeka, sok mamawa ka sarerea.
- Euweuh (taya) siruaneunana Dilarapkeun ka jalma nu teu boga sipat-sipat nu hade.
G
- Galagah kacaahan Nganteur atawa ngalajur napsu kabawa ku batur.
- Galak sinongnong Lalaki (bujang) nu mimiti aya sir ka awewe, tapi can wani adu hareupan.
- Galak timburu Babari timburuan. Awewe nyangka nyelewer ka salakina atawa sabalikna.
- Galegeh gado Someah, akuan, atawa darehdeh bisa nyarita, tapi teu terus kana hatena.
- Gancang pincang Pagawean anu babari anggeus, tapi hasilna henteu nyugemakeun.
- Gantung denge Ngarasa hanjakal sabab hayang keneh ngadengekeun, anggeus manten.
- Gantung teureuyeun Ngarasa hanjelu sabab barangdahar can seubeuh, kapaksa dieureunkeun.
- Garo maling Boleksek henteu dihaja, urut gagaro keur sare.
- Garo mengmengan Euweuh kasabaran.
- Garo singsat Peta awewe nu teu sabar ngadagoan nu can datang. Garo-garo teu ateul
- Gagaro lantaran bingung atawa keuheul. Gasik nampi gancang narima Ngabageakeun tamu (semah) ku budi jeung basa nu hade.
- Gentel keak Budak anu meh tara lesot ti indungna, mun dilesotkeun sok ceurik.
- Gede cahak manan cohok Leuwih loba ngaluarkeun duit batan panghasilan.
- Gede gunung pananggeuhan Adigung dumeh aya andelan atawa aya nu dipuntangan.
- Gede hulu Adigung, sombong.
- Gede-gede kayu randu, dipake pamikul bengkung, dipake lincar sok bencar (anggang), dipake pancir ngajedig Jelema nu taya gunana, lantaran bodo, hengker jeung ngedul. Ilikan Mun di lembur kayu randu.
- Geledug ces Ukur rame mimitina wungkul, ka dituna mah jadi tiiseun.
- Gemah ripah loh jinawi Gegek cacah jiwana sarta raharja. Genteng-genteng ulah potong Sanajan hasilna teu sabaraha, keun bae tinimbang luput.
- Gereges-gedebug Ngalamp,ahkeun pagawean teu karana dipikir panjangheula.
- Gering nangtung (ngalanglayung) Henteu gering parna, tapi sehat bener oge henteu (ngalanglayung).
- Getas harupateun Babari ambek.
- Geugeut manjahan Ngogo ka budak tapi ari ambek gampang nyarekan, ngan henteu nepi ka meupeuh atawa neunggeul.
- Geulis sisi, laur gunung, sonagar huma Awewe anu rupana tegep, ngan dangongna dusun.
- Geus apal luar jerona Geus nyaho kana kalakuan jeung tabeatna.
- Geus aya dina pesak Geus nyaho pisan kana sarupaning perkara.
- Geus aya kembang-kembangna Geus aya hal-hal nu nimbulkeun harepan kana hasil maksud.
- Geus bijil bulu mayang Geus mimiti baleg (ka lalaki).
- Geus cueut ka hareup Geus kolot, geus liwat satengah tuwuh.
- Geus cumarita Geus kawin sarta imah-imah sorangan, geus misah ti kolot.
- Geus karasa (ngarasa) pait peuheurna Geus kaalaman sagala rupa nu teu ngeunahna.
- Geus labuh bandera Perkara anu geus diputus.
- Geus nyanghulu ngaler Geus maot.
- Geus turun amis cau Geus mimiti beger (awewe).
- Gindi pikir belang bayah Goreng hate, resep nyilakakeun batur.
- Ginding bangbara Resep gigindingan jeung royal ngarah katenjo ku batur, tapi di imah kekerehet
- Ginding kekempis Jelema ginding tapi teu boga duit.
- Giri lungsi tanpaingan (tanpa hingan) Ulah ngahina sanajan ka nu lemah atawa nu leutik.
- Goong nabeuh maneh Ngagulkeun diri sorangan.
- Goong saba karia Datang ka nu hajatan bari teu diondang, maksudna sangkan kaarah gawe tur seubeuh baranghakan.
- Goreng peujit Goreng hate (dengki).
- Goreng sisit Goreng milik.
- Goreng sopak Jelema goreng patut.
- Gugon tuhon Kukuh, boh ka dunungan, boh kana adat kabiasaan atawa kapercayaan.
- Gulak-giluk kari tuur, herang-herang kari mata, teuas-teuas kari bincurang Asal beunghar jadi miskin, bandana teu ngari saeutik-eutik acan.
- Gunung hapitan sela Budak awewe nu boga lanceuk lalaki hiji jeung adi lalaki hiji (sabalikna tina sela hapitan gunung).
- Gunung luhur beunang diukur/ laut jero beunang dijugjugan (diteuleuman), tapi hate jalma najan deet moal kakobet Nganyahokeun eusi hate (kahayang) jelema anu dirasiahkeun mah kacida hesena.
- Gunung tanpa tutugan, sagara tanpa tepi Taya wates wangenna, kacida legana, euweuh tungtungna.
- Gurat batu Kukuh dina nyekel omongan atawa pamadegan, teguh tangtungan.
- Gurat cai Babari ngarobah omongan/jangji nu geus diucapkeun. Cidera kana jangji. Sabalikna tina gurat batu.
- Guru, ratu, wongatua karo Guru, raja (pamingpin), jeung kolot wajib dihormat jeung diturut parentahna.
- Guyur salelembur ear sajajagat Pohara geunjleungna,
H
- Hade gogog hade tagog Hade basa hade tata jeung hade
- paripolahna. Hade ku omong goreng ku omong Sagala rupa perkara bisa disebut hade atawa goreng lantaran omonganana.
- Hade lambe (lalambe) Alus omong tapi teu terus jeung hate.
- Hade repok Alus nasibna dina laki-rabi, loba rejeki, jste.
- Halodo sataun lantis ku hujan sapoe Kahadean nu geus sakitu lilana, leungit ku ngalampahkeun kagorengan sakali.
- Hambur bacot murah congcot Babari nyarekan, tapi berehan. Hampang birit Daekan, sabalikna beurat birit. Hampang leungeun Gampang neunggeul.
- Handap lanyap Hade basa, puguh entep-seureuhna, tapi nu saenyana mah ngunghak atawa ngahina; hormat tapi matak nyentug kana hate.
- Handap asor Daek ngahormat ka batur.
- Hantang hantung hantigong hantriweli Kalah ka hade rupa hade tagog, tapi taya araheunana.
- Haok hamprong Beuki hahaok.
- Hapa heman Taya panarima, taya pamales budi ka nu geus nyieun kahadean. bandingkeun Nu asih dipulang sengit.
- Hapa hui/kapahui Teu jamuga.
- Hapa-hapa oge ranggeuyan Sanajan teu boga harta banda leuheung keneh sabab boga salaki.
- Harewos bojong Omongan anu diharewoskeun, tapi kadenge ku nu deukeut ka nu diharewosan.
- Harelung jangkung Kacida jangkungna.
- Harigu manukeun Dada jelema nu nonjol ka hareup.
- Haripeut ku teuteureuyeun Totorosol pisan kana urusan pirejekieun.
- Hams omong batan goong Beja mah sok babari pisan sumebarna.
- Haseum budi Leuwih mindeng baeud jeung camberut tibatan seuri.
- Haseum kawas cuka bibit Kuraweud haseum, teu me're budi pisan.
- Hatur tangis Ngabejakeun kanyeri ati.
- Hawara biwir Resep ngabejakeun perkara anu tacan tangtu bakal dilaksanakeun atawa hal anu lila keneh kana waktu dilaksanakeunana.
- Hayang leuwih jadi leweh Hayang untung kalah rugi.
- Hayang untung jadi (kalah) buntung Tinimbang untung kalah rugi.
- Hayang utah iga Ngarasa kacida sebelna.
- Hejo cokor badag sambel Dusun pisan.
- Hejo tihang Resep pipindahan, gunta-ganti pagawean.
- Herang caina beunang laukna Anu dipikahayang laksana ku
- jalan badami tur henteu kalawan nganyenyeri hate batur.
- Herang-herang kari mata, teuas-teuas kari bincurang Asal
- beunghar jadi miskin, bandana teu ngari saeutik-eutik acan.
- Hese cape teu kapake Hanas ceuk rarasaan mah digawe soson-soson, ari heg dianggap salah ku dunungan atawa hasilna mubadir.
- Henteu asa jeung jiga Geus loma pisan.
- Henteu cai herang-herang acan Teu disuguhan naon-naon (teu cai-cai acan).
- Henteu gedag bulu salambar Henteu sieun atawa henteu gimir saeutik-eutik acan.
- Henteu jingjing henteu bawa Henteu mawa naon-naon keur oleh-oleh ka nu dijugjug.
- Henteu unggut kalinduan henteu gedag kaanginan Henteu kapangaruhan ku ruruba (rupa-rupa panggoda), pageuh nyekel tangtungan sorangan.
- Heueuh-heueuh bueuk Ongkoh nyaluyuan (nyebut heueuh), tapi henteu terus kana hatena.
- Heunceut ucingeun Babari reuneuh.
- Heuras genggerong Caritaanana sugal jeung garihal, teu bisa ngangeunahkeun hate batur ku omongan.
- Heuras letah Omonganana matak nyugak atawa teu ngeunaheun batur.
- Heureut pakeun pungsat bahan Teu rea kaboga, saeutik panghasilan.
- Heurin ku letah Teu bisa nyaritakeun perkara kasalahan batur, lantaran bisi aya matakna ka ditu ka dieu.
- Hideung ngabangbara Hideung meles sarta herang.
- Hideung-hideung oge buah manggu, matak tigurawil bajing Nyolong bade; sanajan luarna (cangkangna) henteu pikabitaeun, jerona (eusina) mah matak deudeuieun.
- Hileud peuteuy Jelema anu ngahalang-halang pakarepan batur. Hirup disuhun, paeh dirampes Tumamprak pasrah kana kersa Nu Maha Kawasa, lantaran geus beak dengkak, upama nu gering geus lila teu cageur bae.
- Hirup katungkul ku pati, paeh teu nyaho di mangsa Hirup di dunya teh bakal ditungtungan ku maot anu datangna teu bisa dipastikeun ti anggalna.
- Hirup ku ibun, gede ku poe Hirup balangsak, sasat euweuh nu ngurus, hirup kalantar.
- Hirup ku panyukup gede ku pamere Jelema anu hirupna ukur ngandelkeun pamere ti batur.
- Hirup ngabangbara Jelema anu tempat matuhna keur leutik teh teu tumaninah, tapi ari sakalieun barangpake mani kacida gindingna.
- Hirup ramijud Hirup teu ngaleunjeur lantaran numbuk di sue (taya kamarasan).
- Hirup teu neut, paeh teu hos Terus-terusan gering ripuh, tapi teu maot.
- Hirup ulah manggih tungtung, paeh ulah manggih (aya) beja Laku lampah kudu bageur supaya alus kacaritakeunana.
- Huap hiji diduakeun Ngirit-ngirit sagala kaperluan sapopoe, supaya bisa nyumponan kaperluan anak atawa saha bae anu perlu dibelaan.
- Hudang pineuh (tineuh) Mindeng hudang tuluy ngedeng deui, lantaran teu daek sare ku ngarasakeun panyakit.
- Hujan cipanon Ceurik balilihan, loba nu ceurik.
- Hulu gundul dihihidan Nu keur untung tambah untung.
- Hulu peutieun Jelema nu leutik sirahna henteu surup jeung awakna.
- Hunyur mapande (mandean) gunung Nyeta-nyeta jelema anu leuwih ti manehna (biasana dina kaboga), atawa cacah nyaruakeun maneh ka menak.
- Hurip gusti, waras abdi Jaman peodal, upama raja senang sarta mulya, rayat cageur.
- Hurung nangtung siang leumpang Beunghar sarta dipake ngaginding.
- Hutang hatong Satengah heureuy, nyapirakeun kana hutang, daek bayar, henteu entong.
- Hutang salaput hulu Loba pisan hutang, nepi ka samar kabayar.
- Hutang uyah bayar uyah, hutang nyeri bayar nyeri Males kanyeri atawa kajahatan ku hukuman nu sarua atawa saimbang.


c: text/html

text:
Khutbah ‘Iedul Fitri
Ku : KH. Bahrul Hayat, MA (Ketua Dewan Da’wah Jabar)
Allôhu Akbar, Allôhu Akbar, Wa lillâhil hamd!
‘Aidin wa ‘Aidat rohimakumulloh!
Maha Agung Alloh sareng sagala puji éta kagungan Mantenna. Mangga urang sami-sami muji katut syukuran ka Alloh Anu Maha Ghofur, anu kalayan Idin katut Ridlo-Na, dina ieu dinten urang sadaya tiasa tepang deui sareng hiji dinten nu kacida dianti-antina, dinten nu agung tur mulya; ‘Iedul Fitri. Urang tampi ieu dinten téh ku rasa syukur ka Alloh Anu Maha Agung, ku ngadawamkeun kalimah Takbir, Tauhid jeung Tahmid, Allôhu Akbar, Allôhu Akbar, Lâilâha illallôh wa Allôhu Akbar, Allôhu Akbar wa lillâhil hamd.
Dina wanci haneut moyan ieu urang gumbira, sabab parantos tiasa ngaréngsékeun ibadah saum Romadlon salami sabulan campleng tur dipungkas ku ibadah zakat. Tapi dina dinten nu ayeuna pisan urang ogé kedah ngaraos sedih sabab urang kudu paturay papisah jeung bulan nu pepek ku rahmat katut barokah.
Mudah-mudahan Alloh nampi kana ibadah urang sadaya, saum urang, sholat, katut ibadah urang anu sanésna. Taqobbalallôhu Minnâ Waminkum Shiyâmanâ wa shiyâmakum. Sareng mudah-mudahan Alloh Swt ngalebetkeun urang sadaya kana golongan jalma anu balik kana kasucian, sareng jalma-jalma anu meunang kabagjaan.
Continue reading
Filed under: Uncategorized | Tagged: Khutbah Idul Fitri Basa Sunda | 2 Comments »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SAKADANG KUYA SILIHDURUK JEUNG MAUNG
DINA hiji poé Sakadang Kuya ulin ka sisi basisir. Manéhna cicing handapeun tangkal kalapa, katebak ku angin laut. Aya ku nimat. Bakating ku genah, nepi ka nundutan.
Keur kitu, teu kanyahoan ti tadina, torojol Sakadang Maung, ngomong tarik ngagareuwahkeun anu keur anteng nundutan.
“Ha ha ha, kabeneran, aing keur lapar manggih hakaneun!” pokna bari ngadeukeutan Sakadang Kuya.
Sakadang Kuya reuwas kacida. Tapi teu bisa nyumput atawa lumpat. Dina biasa ogé kétang, kateuteu ari, da angger bakal katéwak ku Sakadang Maung anu kaceluk tarik lumpatna.
“Ké heula, Sakadang Maung,” ceuk Sakadang Kuya, neger-neger manéh.
“Naon deui? Anu jelas, sia bakal jadi eusi kadut aing!” ceuk Sakadang Maung, ngomongna angger bedas dibarung ku ngagerem sagala. “Ti kamari aing can baranghakan. Lumayan kuya kolot ogé!”
“Sabar, Sakadang Maung, sabar,” ceuk Sakadang Kuya, ngomongna leuleuy, “Lamun mémang geus waktuna jadi hakaneun anjeun, uing mah rido. Katambah uing sorangan geus kolot, geus bosen hirup. Ngan anjeun kudu nyaho, daging uing téh tiis jeung hampos. Lamun hayang ngeunah jeung gurih, euweuh deui carana, uing kudu diduruk heula.”
“Diduruk heula? Kumaha carana?” ceuk Sakadang Maung.
“Gampang atuh. Awak uing bugbrugan ku suluh, tuluy duruk.”
“Ari suluhna ti mana?”
“Ngala ka leuweung!”
“Ngala ka leuweung? Ha ha ha aing apal kana akal licik sia, dasar kuya! Waktu aing ka leuweung néangan suluh, sia rék kabur! Aing moal bisa katipo deuleu!” ceuk Sakadang Maung.
“Bisi anjeun teu percaya mah, pék tah talian awak uing, tuluy cangcang kana tangkal!” témbal Sakadang Kuya.
“Heug atuh ari kitu mah!” ceuk Sakadang Maung. Tuluy néangan areuy keur nalian kuya. Geus manggih, reketek awak Sakadang Kuya téh ditalian. Tungtung talina ditalikeun kana tangkal kalapa. Ngahaja talina dipanjangan, da kitu paménta Sakadang Kuya téh. Sanggeus yakin talina pageuh, Sakadang Maung indit ka leuweung rék ngala suluh.
Sabot Sakadang Maung ka leuweung, buru-buru Sakadang Kuya nyieun liang dina keusik. Liangna kawilang jero ogé, gedéna sapaseun awakna. Tuluy manéhna cicing dina luhureun éta liang, nepi ka henteu kaciri aya liang.
Jol Sakadang Maung manggul suluh, tuluy dibugbrugkeun kana awak Sakadang Kuya. Gur baé sukuh téh diseungeut. Teu hésé teurakna seuneu téh, kawantu suluh gararing. Sakeudeung ogé seuneuna geus ngabebela, teu bina ti nu keur nyieun api unggun. Ari Sakadang Kuya, barang durukan hurung téh, terus baé mubus kana liang anu aya di handapeunana.
“Sakadang Kuya!” ceuk Sakadang Maung.
“Kuk!”
“Can paéh?”
“Encan, seuneuna kurang gedé.”
Suluhna ditambahan deui.
“Sakadang Kuya!”
“Kuk!”
“Can paéh kénéh?”
“Encan, anéh di dieu mah seuneu téh bet haneut!” témbal Sakadang Kuya.
Suluhna ditambahan deui.
“Sakadang Kuya!”
Sakadang Kuya teu némbalan.
“Ah, jigana ayeuna mah geus paéh Sakadang Kuya téh.”
Barang durukan geus pareum, Sakadang Maung kurah-koréh kana durukan, néangan daging kuya. Keur kitu, Sakadang Kuya ngurumuy tina jero lebu durukan. Awakna jadi bodas ku lebu.
“Sakadang Kuya, geuning sia hirup kénéh?” ceul Sakadang Maung kacida kagétna.
“Puguh ceuk uing gé tadi, seuneuna téh jadi haneut di lebah dieu mah!” témbal Sakadang Kuya kalem.
“Baruk tiis nya?” ceuk Sakadang Maung deui bari nilik-nilik awak Sakadang Kuya. “Jeung deui awak silaing jadi bodas kitu? Asa leuwih kasép euy!”
Sakadang Kuya mésem. Pok ngomong, “Sakadang Maung hayang siga kuring?”
“Ih, puguh wé, ti baheula aing téh hayang boga kulit bodas. Meureun bakal leuwih tegep, nya!”
“Tangtu wé atuh. Komo Sakadang Maung mah, lamun boga kulit bodas téh, bakal leuwih gagah jeung kasép. Ayeuna ogé cacakan coréléng geus tegep.”
“Bisa kitu mun kulit uing hayang bodas kawas siliang ayeuna?” ceuk Sakadang Maung, rada sopan ayeuna ngomongna téh, teu uang-aing teuing.
“Nya bisa atuh, asal daék diduruk wé siga uing tadi,” ceuk Sakadang Kuya.
“Diduruk? Moal panas kitu?”
“Moal. Apan uing ogé henteu nanaon, malah kulit jadi bodas,” témbal Sakadang Kuya. “Lamun arék, jung atuh néangan suluhna heula!”
Teu loba tatanya deui, Sakadang Maung indit ka leuweung rék ngala suluh. Meunang sawatara lilana, Sakadang Maung datang bari manggul suluh gararing.
“Pék ngagolér di dinya, ku uing urang bugbrugan ku suluh!” ceuk Sakadang Kuya.
Sakadang Maung ngagolér, tuluy dibugbrugan ku suluh. Sut atuh suluh diseungeut. Jegur baé hurung, tangka ngabebela.
“Sakadang Maung!”
“Heuy!”
“Hirup kénéh?”
“Hirup, euy, ngan panas geuning!”
“Panas sotéh mimitina, engké mah moal geura.”
Suluhna ditambahan deui. Geus sawatara lilana, ditanya deui ku Sakadang Kuya.
“Sakadang Maung, hirup kénéh?”
“Hirup euy, ngan panas,” témbal Sakadang Maung, sorana ngalaunan.
Suluhna ditambahan deui. Geus sawatara lilana, ditanya deui ku Sakadang Kuya.
“Sakadang Maung, hirup kénéh?”
“Iup, han hanas heuy …,” Sakadang Maung némbal, sorana beuki teu kadéngé baé.
Teu talangké, suluhna dibugbrugan deui. Sanggeus sawatara lilana, pok ditanya deui ku Sakadang Kuya.
“Sakadang Maung, hirup kénéh euy?”
Sakadang Maung teu némbalan.
“Lah, kawasna mah geus paéh Si Belang téh,” ceuk Sakadang Kuya.
Teu lila kadéngé sora tingbeletuk tina durukan. Sirah jeung awak Sakadang Maung baritu. Kambeu deuih bau hangit daging jeung kulit anu kaduruk.
“Yakin geus paéh Si Belang téh. Keun, itung-itung wawalesna ka sato anu sok ngahakanan sato laleutik,” ceuk Sakadang Kuya.
SANGKURIANG
Sampurasun,
Ka sugri para wargi kisunda & urang sunda, mangga nyanggakeun ringkesan guaran simkuring ngeunaan makna carita Sangkuriang.
Urang Sunda Lain Turunan Anjing
(panyungsian dongeng Sangkuriang)
ku : Engkus Ruswana
Dongeng atawa oge sok disebut legenda atawa sakakala Sangkuriang mangrupakeun salah sahiji dongeng nu paling kakoncara di tatar Sunda, malahan dongeng ieu sumebar sanusantara, nu tangtu teu leupas jeung kasundaan.
Upama nilik dina jalanna carita, asa ku pamohalan pisan kunaon karuhun Sunda nyieun dongeng nu teu ilahar, jiga nu euweuh gawe nyawang teh sakahayang rasa, malahan aya sabagean urang Sunda nu ngarasa era jeung mungkin manghanjakalkeun ku ayana dongeng ieu, sabab ngabalukarkeun datangna pamoyokan batur, majar urang Sunda turunan Anjing (Si Tumang tea), urang Sunda teu uni hayang ngawin ka indung. Tapi ke heula ki dulur, didieu urang kudu lantip, da apan urang percaya luluhur sunda lain jalma barodo, da sabodo-bodona oge maenya nepi ka boga pamikiran yen jalma daek kawin jeung anjing kalayan ngahasilkeun anak jalma, jeung piraku deui parahu bisa ngajadi gunung mah.
Sabalikna malah urang percaya ku sababaraha bukti nu nganyatakeun yen luluhur Sunda sugih ku pangarti, jembar ku pangabisa. Didieu tangtu luluhur sunda ngahaja nguji pangarti jeung ngadidik turunanana sangkan motekar dina nalungtik naon pimaksudeunana, jeung apan geus jadi kabiasaan yen dina unggal carita ngandung siloka. Ku pinter-pinterna dina nyusun carita nepikeun unggal carita karasana hirup jeung jiga nu nyata ayana, kurang-kurangna lantip mah dina ngalenyepanana bisa ngabalukarkeun kasamaran.
Geura hayu urang guar naon atuh harti eta carita.
Ringkesan Carita :
Aya hiji putri raja di tatar Sunda nu geulis kawanti-wanti endah kabina-bina nu ngaranna Dayang Sumbi, tapi hanjakal manehna diasingkeun ka leuweung alatan nandang panyakit nu teu cageur-cageur, nu dianggap bisa ngabalukarkeun boborna wibawa jeung komara sang Raja.
Dina sajeroning pangasingan, pikeun ngaleungitkeun kakesel, nya sapopoena sok ngadon ninun di saung ranggonna Hiji mangsa keur anteng ninun, taropong paragi ngasupkeun benang kana rentangan anyaman benang murag ka handapeun saung. Kulantaran keur kagok digawe tambah hoream turun ti saung, Dayang Sumbi ngucap ka sing saha bae nu daek mangnyokotkeun jeung nganteurkeun eta alat ka manehna, lamun awewe rek dijadikeun dulur, mun lalaki rek dijadikeun salaki.. Nya harita aya anjing jalu nu ngaran si Tumang nyokot eta alat jeung nganteurkeun ka Dayang
Sumbi. Barang mireungeuh yen nu nganteurkeun taropong teh mangrupa anjing jalu atuh kacida ngagebegna ku alatan geus ragrag ucap nu keur elmu sunda mah ucap teh sarua jeung sumpah nu teu meunang dibolaykeun.
Bari ngaheruk ku lantaran geus sumpah tea, nya kapaksa Dayang Sumbi kudu ngalakonan kawin jeung anjing nu ngaran si Tumang, nepi ka boga budak lalaki nu kacida kasepna nu dingaranan Sangkuriang. Sangkuriang ti orok nepi ka mangkat baleg, salawasna diasuh jeung diaping ku Si Tumang, kamana Sangkuriang lumampah didinya si Tumang ngintil marengan. Hiji mangsa Dayang Sumbi hayangeun pisan jantung mencek, mani asa geus aya dina lentah, nya gancang nitah Sangkuriang sangkan moro mencek jeung kudu kabawa jantungna. Tapi dadak dumadakan harita nepi ka sapoe jeput teu panggih jeung sato naon-naon, sedeng waktu geus nyerelek maju ka burit. Sangkuriang bingung ku lantaran can hasil nedunan kahayang nu jadi indung, Sangkuriang sieun nu jadi indungna bendu mun mulang teu mawa hasil. Barang ret ka si Tumang nya timbul akalna, terus si Tumang dipanah jeung dicokot jantungna, terus dibawa jeung dipasrahkeun ka indungna. Ku Dayang Sumbi ditarima terus diasakan.
Dina sajeroning masak Dayang Sumbi ras inget ka si Tumang, anu saterusna ditanyakeun ka Sangkuriang kamana si Tumang. Barang ditanya kitu Sangkuriang ngabetem teu ngajawab, tapi sanggeus disedek, ahirna Sangkuriang wakca balaka, yen anu eukeur dipasak ku Dayang Sumbi teh eta jajantungna si Tumang. Atuh dadak sakala Dayang Sumbi ambek kacida sabab si Tumang the bapana Sangkuriang, bakat ku ambek sinduk batok nu keur dipake masak harita ditakolkeun kana sirah Sangkuriang nepi ka baloboran getih nu ngabalukarkeun sirahna pitak jeung terus diusir. Sangkuriang minggat teu puguh arah tujuan kalunta-lunta asup leuweung kaluar leuweung naek gunung-turun gunung, asup guha kaluar guha, nya bari ngelmu sakapan-paran.
Gancangna carita liwat welasan taun Sangkuriang tumuwuh jadi jajaka nu gagah kasep tur luhung ku elmu, jembar ku pangabisa. Kersaning nu Maha Kawasa, hiji
mangsa panggih jeung Dayang Sumbi nu sacara lahir wujudna teu robah lir parawan welasan taun geulis kabina-bina lir widadari ti kahiyangan, lantaran ngagem elmu awet jaya. Duanana pada-pada teu wawuh pangrasana karek tepung munggaran harita. Barang paamprok timbul tatali asih, pada-pada mentangkeun jamparing asih geugeut layeut lir gula jeung peueut teu bisa dipisahkeun, nya terus patali jangji rek hirup babarengan ngawangun rumahtangga ka cai jadi saleuwi ka darat jadi salogak Hiji mangsa Dayang Sumbi keur anteng nyiaran buuk Sangkuriang, katenjo aya pitak dina sirah Sangkuriang, harita Dayang Sumbi ngagebeg sabab ras inget ka nu jadi anakna waktu keur leutik ditakol ku sinduk persis palebah eta pitak. Nya gancang tatalepa tumanya ka Sangkuriang nalungtik sajarahna eta pitak. Sanggeus dicaritakeun nu sabenerna atuh kacida reuwasna horeng eta Sangkuriang teh anakna nu geus heubeul diteangan dianti-anti hayang kapanggih deui, atuh gancang ku Dayang Sumbi dibejer-beaskeun yen sabenerna manehna teh indungna kalayan menta ka Sangkuriang sangkan pamaksudan hayang hirup laki-rabi jeung manehna dibolaykeun, sabab teu mungkin anak kawin ka indung.
Ngadenge caritaan Dayang Sumbi kitu Sangkuriang teu percaya, alesanana teu mungkin wujud nu jadi indung bisa leuwih ngora tibatan dirina, Sangkuriang boga anggapan yen caritaan kitu teh, sakadar alesan pikeun ngabolaykeun jangji pasini. Dayang Sumbi terus ngajebejerbeaskeun ceuk paribasa nepi ka beak dengkak ngajelaskeun sangkan nu jadi anak sadar jeung narima kana kanyataan nu tumiba, tapi Sangkuriang tetep teu percaya jeung keukeuh maksa pikeun ngawujudkeun tali rarabi rumahtangga, malahan jadi ngabuburu sagala hayang harita keneh dilaksanakeun. Mireungeuh kahayang Sangkuriang kitu, Dayang Sumbi ngaheruk buntu laku beakeun jalan pikeun nyingkahan, harita timbul akal
sangkan tali rarabi bisa dibatalkeun ku jalan nyanggupan pikeun kawin tapi aya sarat, nyaeta Sangkuriang dina jero sapeuting kudu bisa ngabendung nyieun talaga gede jeung parahu pikeun lalayaran madukeun kaasih, nu ceuk pikirna pamohalan eta sarat bisa katedunan ku Sangkuriang.
Sangkuriang nyanggupan, kalayan gancang guragiru ngumpulkeun madia baladna bangsa lelembut nu katelah Guriang Tujuh, nya prak migawe naon nu dipikahayang Dayang Sumbi. Teu kungsi sapeuting eta pagaweaan ampir anggeus, atuh nempo kaayaan kitu Dayang Sumbi kacida reuwasna, sabab sieun ku dosa. Dayang Sumbi terus sidakep situhu tunggal mujasmedi, jumerit menta pituduh Nu Kawasa sangkan Sangkuriang teu bias nganggeuskeun pagaweanana. Sangeus nampa pituduh, gura-giru Dayang Sumbi ngerahkeun masyarakat di wewengkon eta sangkan ngebeberkeun jeung ngelebetkeun boeh rarang nu didamaran ku obor nu nimbulkeun pantulan cahaya katingalina mangrupa balebat tanda peuting rek ganti beurang, kitu oge ibu-ibu jeung para wanoja dikeprik dimana-mana sangkan gancang babarengan narutu lisung tutunggulan.
Ku ayana cahaya jeung lisung tutunggulan, hayam jago jadi reang pating kongkorongok. Mireungeuh kajadian kitu, Guriang Tujuh nu keur ngangsitkeun pagawean kacida reuwaseun, atuh gancang kalabur ngalaleungit deui teu sanggup neruskeun sabab sieun kabeurangan, nu balukarna naon nu jadi sarat ti Dayang Sumbi teu bias direngsekeun ku Sangkuriang.
Ngarasa ditipu Sangkuriang kacida ambekna, parahu nu can rengse terus ditalapung nya ragrag jadi Gunung Tangkuban parahu, tunggul-tunggul sesa nuar kai pikeun nyieun parahu robah ngajadi Gunung Bukittunggul, sedengkeun tumpukan dahan, pangpang, rerenteng jeung daun kai ngajadi Gunung Burangrang. Sangkuriang teu puas, anu saterusna ngudag-ngudag Dayang Sumbi, ceuk sakaol sapanjang jaman tepi ka wanci ayeuna Sangkuriang masih terus ngudag-ngudak Dayang Sumbi.
Harti dina carita nu kasungsi :
Galur carita Sangkuriang nu runtut kalayan cocog jeung kaayaan alam Pasundan, hususna wewengkon ”Danau Purba Bandung” karasa nyata tur hirup oge sakral. Hal ieu ngabuktikeun kalinuhungan luluhur sunda nu nyusun carita.
Sangkuriang asal tina kecap Sang Kuring atawa Ingsun. Gubragna Sangkuriang ka dunya hasil kawin si Tumang jeung Dayang Sumbi ku alatan taropong murag. Taropong hartina toropong nyaeta alat pikeun nempo sangkan leuwih talilti, eces tur museur. Tumang teh mangrupakeun anjing hideung tapi bangus jeung buntutna koneng. Dumasar kana simbul-simbol warna dina palsapah kasundaan, hideung perlambang bumi/lemah nu ngabogaan sifat kateguhan, katetepan, pengkuh, sedengkeun Koneng ngalambangkeun angin sifatna kadunyaan. Jadi tina wujud Tumang ngandung harti ieu carita perkara dunya jeung nu nuturkeun/turun ka dunya (manusa) nu mangrupakeun katetepan ti nu Maha Kawasa. ”Tumang” tina basa kawi hartina hawu atawa dapuran seuneu anu oge ngandung maksud hawa napsu, sedengkeun ”dayang” nyaeta sebutan keur awewe, harti lianna asal tina kecap dangiang/dahyang nu hartina bangsa lelembut atawa halus.
Dayang bisa oge dihartikeun asal tina kecap dang (= dangdang) jeung hyang (= suci = dewa). Sumbi nyaeta seuseukeutna katimang (sing seukeut nya nimang), sedengkeun upama dipenggel ngandung harti wujud diri (sum = sumsum = acining; bi = awewe = ibu pertiwi = bumi).
Jadi Dayang Sumbi ngandung harti sing seukeut tinimangan, kudu lantip dina nyungsi harti ngaguar rasa kanyahokeun sing taliti yen wujud diri teh hakekatna suci nu asal tina acining ibu pertiwi/bumi nu kaancikan ku napsu (Dayang Sumbi kawin ka si Tumang).
Palebah dieu nyata kalinuhungan luluhur urang Sunda dina milih kecap pikeun ngalarapkeun pasangan hawa napsu jeung wujud waruga, oge bisa luyu jeung harti lian nu masangkeun harti hawu jeung dangdang. Dayang Sumbi tetep geulis awet jaya, upama disungsi bakal nganyatakeun yen ti jaman ayana manusa di dunya tepi kaayeuna wujud diri manusa teh tetep geulis, pantes teu robah strukturna, manusa teu bisa nyieun wujud, sok sanajan tepi ka wujud geus pareot, ilaharna teu aya manusa nu hayang ninggalkeun warugana, malahan tetep dipikacinta dipikaasih, ku kuringna. Dina palsapah/kapercayaan Sunda netelakeun yen Sang Kuring atawa Ingsun lain sifat ragawi/lahir, oge lain
sifat rohani/batin, tapi anu dilahiran jeung dibatinan.
Ingsun (kuring)mangrupakeun dat suci nu asal ti Gusti Nu Maha Suci nu sapanjang di alam dunya ngancik dina wujud manusa sakuringna-sakuringna.
Gumelarna ingsun ka dunya ngaliwatan cukang lantaran indung bapa nu dina carita ngaliwatan indung nu ngaran Dayang Sumbi sarta bapa nu ngaran Tumang. Di dunya Ingsun ngancik dina wujud waruga/diri nu asal tina acining/ saripati dunya (dayang Sumbi), kulantaran kitu hawa napsu salawasna marengan Sangkuriang (Tumang sok ngintil marengan). Mun teu aya hawa napsu nu marengan raga, tinangtu moal aya kahirupan di dunya jeung moal aya ingsun nu gumelar ka dunya. Kusabab eta waktu si Tumang di paehan Dayang Sumbi kacida benduna, nu hartina lamun hawa napsu dipaehan tangtu kapentingan raga kaluli-luli nu balukarna bakal leungit kahirupan manusa di dunya (sawang kumaha balukarna mun sarupaning napsu dahar/nginum, napsu gawe, napsu birahi, napsu pikeun ningkatkeun diri jeung napsu-napsu lianna dipaehan, tinangtu kahirupan di dunya bakal punah), matak dina elmu Sunda mah teu aya ajaran pikeun maehan napsu, ngan tangtu kudu dikadalikeun, manusa sunda teu meunang ngasingkeun diri ninggalkeun urusan dunya.
Hirup ingsun di dunya kudu ngabogaan elmu hasil ngasah jeung olah pikir dina uteukna nu mancar dina gawe nu rancage, nu dina carita disimbulkeun sirah Sangkuriang ditakol ku sinduk tepi ka pitak.
Sangkuriang maksa hayang kawin ka Dayang Sumbi ngandung harti, yen kulantaran Ingsun asal ti Gusti nu hakekatna suci, tinangtu ngabogaan rasa jeung tanggungjawab pikeun nyalametkeun diri/waruga asal ti dunya nu diancikanana sangkan salamet kukuh mituhu teu ingkar tina papagon kamanusaan, ku cara ngamanunggalkeun kuring jeung kurungna dina hiji parahu nu sahaluan sapanjang ngumbara ngalakonan kahirupan di dunya (parahu pikeun lalayaran di talaga).
Dina ngalaksanakeun gawena, Sangkuriang dibantu ku Guriang Tujuh (= Guru hyang tujuh), maksudna tujuh pangawasa suci nu asal ti Gusti nu ngancik dina diri manusa, nyaeta : pangawasa/gerak-langkah, pangersa/kadaek, hirup, pangrungu/denge, awas, pangandika/ ucap, pangangseu/ambeu, nu jadi guru jati manusa pikeun nganyahokeun, ngarasakeun, nyaksikeun kaayaan dunya jeung pangeusina, lain cenah lain beja estuning dirasakeun ku sorangan sakuringna-sakuringna.
Pon kitu deui digunakeun pikeun ngalalakon kahirupan di dunya jeung ngudag kahayang/cita-cita sarta ningkateun harkat jeung martabat dirina. Boeh rarang dibeberkeun jeung dikelebetkeun dicaangan obor, nyimbulkeun akal pikiran nu dicaangan ku elmu/katerang/kanyaho nu ditembrakkeun/dikibarkeun atawa diwujudkeun dina kahirupan (gawe akal pikiran).
Lisung tutunggulan nyimbulkeun napsu nu ngagolak (gawe rasa/napsu), sedengkeun hayam jago pating kongkorongok ngalambangkeun kasombongan jeung katakaburan, nepak dada ngarasa ieu aing jago. Elmu spiritual Sunda ngajentrekeun yen aya tilu unsur dina diri manusa nu bisa ngawasa kana pamarentahan diri, nyaeta kakuatan akal/pikiran, kakuatan rasa/napsu, jeung kakuatan jati ingsun. Dina perkara ieu ingsun kudu bisa ngadalikeun akal-pikiran jeung rasa/napsu (ingsun jadi supir/nahoda). Lamun akal pikiran jeung rasa napsu geus miheulaan ingsun (Sangkuriang kabeurangan lantaran boeh dioboran jeung lisung tutunggulan nu terusna kongkorongok), tangtu kuring jeung kurung teu bisa kawin (teu bisa manunggal), balukarna hirup manusa lir ibarat parahu nangkub (Tangkubanparahu) teu bisa dipake ngalakonan kahirupan di dunya (lalayaran di talaga) nu didumasaran ku ajen luhung kamanusaan jeung kasucian, tungtungna ngan bati hanjelu kaduhung sagede gunung ibarat tunggul (Bukittunggul), hate nalangsa ngarangrangan ngarasa hirup euweuh ajen (Burangrang). Tapi sok sanajan batal kawin, ku lantaran ngarasa boga kawajiban salila gumelar di dunya, Ingsun (kuring) teu weleh ngudag-ngudag supaya kurung bisa dikawin, nu kadangkala deukeut, kadang jauh (Sangkuriang ngudag-ngudag Dayang Sumbi)
Intisari papatah nu dibewarakeun:
Sasakala Sangkuriang nyaritakeun kahirupan manusa nu gumelarna ka dunya mangrupakeun papasten ti Nu Maha Kawasa ngaliwatan cukang lantaran indung jeung bapa.
Ingsun ngumbara di dunya ngagunakeun raga nu asal tina saripati dunya, nyaeta acining bumi, acining cai, acining angin/hawa jeung acining seuneu ngaliwatan kadaharan jeung inuman nu dikonsumsi, napas jeung panas nu diserep. Kulantaran raga asal tina saripati dunya, nya tangtu timbul napsu-napsu dina diri manusa nu asal ti dunya, sedengkeun gumelarna ingsun ka dunya oge ngaliwatan raga nu ngabogaan napsu, sabab mun teu aya napsu tangtu moal aya kahirupan di dunya, kulantaran eta teu meunang maehan napsu, tapi kudu dikadalikeun sangkan teu kabetot ku kadunyaan. Elmu Sunda teu ngajarkeun manusa pikeun tatapa ninggalkeun urusan dunya, sabab eta hartina sarua jeung nu ngaleungitkeun hakekat kamanusaanana.
Keur kahirupan di dunya ingsun kudu motekar nempa diri sangkan luhung ku elmu jembar ku pangabisa, tapi kudu inget Ingsun lain urang dunya sabab asal ti Nu Maha Suci nu tangtu ngabogaan kawajiban pikeun ngaping jeung ngajaga diri sangkan sagala tekad, ucap jeung langkah teu ingkar tina papagon kamanusaan jeung kasucian (kawin/manunggaling kuring jeung kurung).
Dina raraga ngawulaan kabutuhan raga/kurung, ingsun(kuring) ngagunakeun tujuh Pangawasa Gusti nu ngancik dina dirina, nyaeta pangawasa, pengersa, hirup, pangrungu, pangandika, awas jeung pangangseu (guriang tujuh).
Kade masing taliti, yen dina diri manusa teh aya tilu kakuatan nu bisa marentah diri, nyaeta akal-pikiran, rasa-napsu jeung jati ingsun sorangan. Dina perkara ieu, ingsun nu kudu jadi nahoda ngadalikeun akal-pikiran jeung rasa-napsu pikeun kaperluan ingsun ngalakonan kahirupan di dunya, sabab lamun akal-pikiran jeung rasa-napsu geus miheulaan ingsun bakal timbul kasombongan adigung-adiguna nu ngabatalkeun manunggalna kuring jeung kurung pikeun ngahontal kahirupan di dunya nu didumasaran kamanusaan jeung kasucian. Mun nyana kitu lir ibarat parahu nangkub anu balukarna bakal kaduhung jeung ngarasa hirup euweuh hartina, tungtungna hate ngarangrangan nalangsa saendengna. Kulantaran kitu, mangkahade upama can bisa kawin, ingsun ulah eureun ngudag-ngudag kurung sangkan bisa manunggal.
Kitu intisari harti nu kasungsi tina legenda Sangkuriang, ku kituna pamuga pedaran ieu tiasa nambah kareueus parawargi urang Sunda, yen bukti geuning kalinuhungan luluhur urang Sunda teh. Nu leuwih penting deui sanggeus harti, hayu atuh urang nyungsi ka diri sorangan, naha tekad, ucap jeung lampah urang
geus tepi kana ”kawinna Sangkuriang ka Dayang Sumbi”?.
Sumangga atuh.
Hatur nuhun, rampes.
Pun Engkus.
Si kabayan di cukur
si kabayan teh kandulan pisan. ari kandulan teh jahe=jago he-es (beuki sare), teu kaop nyangkere atawa nyarande sok ker wae kerek.
sakali mangsa si kabayan teh di cukur. di cukurna handapeun tangkal gede disisi jalan supratman. ari tukang cukur teh ruruntuk dalang, tadina hayang jadi dalang tapi teu kataekan, kalah jadi tukang cukur. teu wudu payu nyukurna teh da eta ari nyukur sok bari ngadalang.
si kabayan ti barang gek diuk dina korsi panyukuran geus lelenggutan wae nundutan. saperti biasa tukang cukur teh ari ceg kana gunting jeung sisir tuluy wae ngabuih… ngadalang, pok na teh…. “tah kacatur keun di nagara alengka, rajana jenengan Dasamuka…. ari dasa hartina sapuluh… ari muka eta hartosna beungeut atanapi raray… “. si kabayan nu keur ngalenggut ngarasa ka ganggu ku nu keur ngadalang, bari heuay si kabayan nyarita “pondokeun wae mang…” trek-trek tukang cukur teh ngaguntingan buuk si kabayan bari pok deui… ” ari geus kitu… eta Dasamuka teh bogoh ka dewi Sinta, geureuhna sri Rama… ” “pondokeun wae mang…”ceuk si kabayan nyaritana selang seling antara inget jeung heunteu bakating ku tunduh, teu lila reup deui sare….. lilir sakeudeung, tukang cukur teh keur ngadongeng keneh, ..” urang tunda dewi Sinta nu keur di Alengka, sabab di paling ku Rahwana…. caturkeun sri Rama….” si kabayan asa ka ganggu sarena terus nyarita bari lulungu “pondokeun mang….”….terus reup deui peureum. trek..trek tukang cukur ngaguntingan buuk si kabayan bari nuluykeun ngadongengna. ari tiap si kabayan lilir, tukang cukur teh keur ngabuih keneh wae ngadalang, tapi ari leungeunna mah tetep teu eureun-eureun ngaguntingan buuk si kabayan. si kabayan keuheuleun pisan sabab sarena kaganggu ku sora tukang cukur, nu sakapeung sok ngagerem nurutan sora buta atawa ngajerit nurutan sora dewi sinta basa di paling ku Rahwana… antukna si kabayan ngambek ka tukang cukur bari nyarita ” ceuk aing ge pondokeun…pondokeun…” tukang cukur nembalan “dipondokeun kumaha ieu geus lenang kieu..” ari ret si kabayan kana eunteung enya wae sirahna geus gundul teu sa lembar-lembar acan, puguh wae si kabayan teh ambek “nu dipondokeun teh dongeng maneh lain lain buuk aing…” si kabayan morongos, tukang cukur nembalan bari nyentak “bongan sorangan, naha atuh sare wae batur di gawe teh, lain nuhun di embohan ku dongeng teh…” ngan hing wae si kabayan teh ceurik bakating ku handeueuleun jaba ari balik ku barudak di poyokan bari di abring-abring “…penjol….penjol….”
SASAKALA SITU BAGENDIT
Di wewengkon Garut aya situ anu ngaranna kawentar ka mana-mana, nyaéta Situ Bagendit. Cék sasakala mah, éta Situ Bagendit téh asal-muasalna kieu:
Baheula, aya hiji randa beunghar katelahna Nyi Endit. Ieu téh saenyana mah nénéhna, da ngaranna sajati mah Nyi Bagendit. Manéhna téh kacida pisan kumedna.
Geus taya nu bireuk deui kana kakumedanana téh. Salian ti pakacar-pakacarna mah, tara aya nu larsup ka imahna. Éstuning lain babasan éta mah hirup nyorangan téh. Ngahaja mencilkeun manéh, ngababakan di tengah pasawahan anu upluk-aplak. Maksudna taya lian, ku bawaning embung campur jeung batur, da sieun kasoro téa.
Kacaturkeun keur usum panén, di ditu di dieu ceuyah dibaruat. Ka sawah Nyi Endit ogé réa nu gacong. Ari réngsé dibuat jeung sanggeus paréna dikaleuitkeun, sakumaha tali paranti, Nyi Endit nyieun sidekah. Ngondang lebé jeung sawatara tatangga. Popolahna saniskara ku sorangan, teu aya nu ngabantuan. Barang geus tarapti, sakur nu mantuan ngakut tuluy diondang ngariung tumpeng. Atuh anu ngariung téh nepi ka ratusna. Tapi sadia tumpengna teu sabaraha, nepi ka ngan sakotéap gé geus bérés, bari tingkarétap kénéh.
Keur meujeuhna balakécrakan, solongkrong aya aki-aki bongkok nu nyampeurkeun. Ku pribumi teu ditari teu ditakon. Nya pok aki-aki téh waléh yén teu kawawa lapar, sugan aya sih piwelas. Ana gantawang téh Nyi Endit bet nyarékan, nyék-sék-nyéksékkeun, pajarkeun téh taya kaéra, teu ngahutang gawé, ménta bagian. Tungtungna nepi ka nundung, aki-aki dititah nyingkah. Cindekna mah geus lain picaritaeun wé.
Aki-aki indit bari jumarigjeug, bangun teu nangan. Méméh indit manéhna ngomong kieu, “Sagala gé boh ka nu hadé boh ka nu goréng, moal taya wawalesna.”
Ngomong kitu téh kasaksian ku sakur nu aya di dinya. Saréngséna nu dalahar tuluy amit rék baralik. Kakara gé patinglaléos, rug-reg ngarandeg, sabab aya nu tinggarero, “Caah! Caah!” cenah.
Henteu kanyahoan deui ti mana datangna cai, ngan leb wé pakarangan Nyi Endit téh geus kakeueum. Atuh kacida ributna, jalma-jalma geus teu inget ka diri batur, asal salamet dirina baé. Nyi Endit ogé nya kitu, niat rék nyingkiran cai, tapi barang kaluar pisan ti imahna, cai téh nepi ka lir ombak laut tinggaruling ka palebah Nyi Endit. Imahna terus kakeueum méh laput.
Nyi Endit angkleung-angkleungan, bari satungtung bisa mah teu weléh-weléh sasambat ménta tulung Tapi taya nu nulungan, da batur gé sarua ripuhna. Nyi Endit ngalelep. Beuki lila, cai téh beuki gedé baé. Nepi ka jadi situna, ngeueum sakabéh pakaya Nyi Bagendit.


text:
Karl Landsteiner
Karl Landsteiner nya éta élmuwan anu kasohor dina widang kedokteran. Karl nya éta tokoh anu masing-masing golongan getih jadi A, B, AB jeung O, ku panimuanna ieu, Karl dilélér nobel dina widang kedokteran taun 1930. Karl Landsteiner lahir di WIna, Austria tanggal 14 Juni 1868. Ti leuleutik, Karl geus ilu biung dina dunya risét. Manéhna ngayakeun riset ngeunaan pangaruh diét kana komposisi abu getih. Nalika gedé, Karl kuliah program kadokteran di Universitas Wina. Karl lulus taun1891. Karl Landsteiner aktip dina panalungtikan-panalungtikan dina widang kimia di Laboraturium Hantzsch di Zurich, Laboraturium Emil Fischer di Wurzburg, jeung laboraturium E. Bambeger di Munich. Karl balik deui ka Wina taun 1896 sabda ngalalana di Jerman jeung Swiss, tuluy jadi asistén Max Von Gruber di Institut Higiene Wina. Anjeunna ogé jadi asistén di Departémén Anatomi Patologis Universitas Wina.
Taun 1875, Karl Landsteiner nétélakeun yén getih th boga ciri has séwang-séwangan. Geth teu bisa ditranfusi kitu waé. Lamun getih sato ditranfusi ka manusa geuning getih téh kalah ngagunduk tuluy peupeus dina pembuluh manusa. Ieu réaksi ogé muncul nalika tranfusi antar manusa dilaksanakeun. Panimuan ieu awalna mah teu meunangkeun tanggapan seurieus napi ka hirna dina taun 1901, Karl masing-masing golongan darah jadi A, B, AB, jeung O.


text:
Alkohol
Dina jihat umum, alkohol (Ar. al-khwl الكحول, atawa al-ghawl الغول) salawasna nujul ka étanol nu dikandung dina inuman nu ngandung alkohol.
Dina kimia, alkohol ngandung harti nu leuwih umum, dilarapkeun ka sanyawa organik naon baé nu ngandung gugus hidroksil (-OH) nu kabeungkeut na atom karbonna. Rumus umum pikeun alkohol basajan nu teu ngandung cingcin nyaéta CnH2n+1OH.
Salaku ubar, alkohol ilahar (étanol) bisa nimbulkeun pangaruh déprésan nu nurunkeun réspon sistim saraf pusat.
Daptar eusi
- 1 Struktur
- 2 Mangpaat
- 3 Sumber
- 4 Tata ngaran
- 5 Pasipatan fisik jeung kimia
- 6 Toksisitas
- 7 Kimia alkohol
- 8 Tempo ogé
- 9 Rujukan
- 10 Tumbu kaluar
Struktur[édit | sunting sumber]
Gugus fungsional hiji alkohol nyaéta gugus hidroksil nu kabeungkeut kana karbon nu kahibridisasi sp3. Ku kituna, alkohol bisa dianggap salaku turunan cai, nu mibanda gugus alkil nu ngaganti salah sahiji hidrogénna. Mun nu ngaganti hidrogénna mangrupa gugus aril, sanyawana sacara umum disebut fénol. Oksigén na alkohol mibanda sudut beungkeut kira 109° (c.f. 104.5° na cai), sarta dua pasang éléktron bébas. Beungkeut O-H na métanol (CH3OH) panjangna kira 0.96 Å (96 pm).
Alkohol primér, sekundér, jeung tersiér[édit | sunting sumber]
Aya tilu golongan utama alkohol- 'primér' (1°), 'sekundér' (2°), jeung 'tersiér' (3°), dumasar jumlah karbon nu kabeungkeut ku karbon nu mibanda gugus hidroksil. Étanol mangrupakeun alkohol 'primér' pangbasajanna. Alkohol sekundér pangbasajanna nyaéta isopropanol (propan-2-ol), sedengkeun alkohol tersiér pangbasajanna nyaéta tert-butanol (2-métilpropan-2-ol).
Métanol & étanol[édit | sunting sumber]
Alkohol nu paling basajan jeung paling dipikawanoh ku masarakat umum nyaéta métanol jeung étanol (sok ogé disebut métil jeung étil alkohol), nu strukturna ditémbongkeun di luhur.
Baheula, métanol diala ku cara distilasi kai, sahingga katelah "alkohol kai" (wood alcohol). Kiwari mah carana leuwih gampang jeung leuwih murah, nyaéta ku cara réaksi tekanan tinggi karbon monoksida jeung hidrogén. Sapopoé, "alkohol" sok nujul ka étanol atawa "alkohol sisikian". Spirtus nyaéta étanol nu ditambahan métanol. Di sagigireun dipaké dina inuman, étanol loba pisan dipaké salaku pangleyur jeung bahan baku industri.
Mangpaat[édit | sunting sumber]
Alkohol loba pisan dipaké di industri jeung panalungtikan ilmiah salaku réagen, pangleyur, jeung bahan bakar. Étanol jeung métanol dipaké jadi bahan bakar nu leuwih bersih manan béngsin atawa solar. Kusabab toksisitasna nu handap jeung kamampuhna ngaleyurkeun zat non-polar, étanol mindeng dipaké salaku pangleyur obat médis, parfum, sarta ésens sayur modél vanila. Étanol ogé ilahar dipaké/aya dina inuman hasil férmentasi sahingga méré rasa nu leuwih; dipakéna étanol dina hal ieu bisa ngabalukarkeun kacanduan sarta ngaruksak awak.
Sumber[édit | sunting sumber]
Alkohol bisa dihasilkeun tina férmentasi bungbuahan atawa séréal ku kapang, tapi nu dihasilkeun sacara komersil mah ukur étanol, utamana pikeun bahan bakar jeung inuman. Alkohol séjénna umum dijieun maké cara sintétik tina gas alam, minyak bumi, atawa batubara, misalna maké cara hidrasi alkéna nu dikatalisan asam. Mangga baca #Kimia alkohol.
Tata ngaran[édit | sunting sumber]
Ngaran sistimatik[édit | sunting sumber]
Dina sistim IUPAC, ngaran rantay alkana leungiteun tungtung "-a"-na, diganti ku "-ol", misalna "métanol" jeung "étanol". Mun perlu, posisi gugus hidroksil dituliskeun di antara ngaran alkana jeung "ol"-na: propan-1-ol pikeun CH3CH2CH2OH, propan-2-ol pikeun CH3CH(OH)CH3. Kadang, nomer posisi ieu ditulis méméh ngaran IUPAC: 1-propanol jeung 2-propanol. Mun aya gugus séjén nu leuwih diheulakeun, (misalna aldehida, keton atawa asam karboksilat), mangka kudu maké awalan "hidroksi", misalna 1-hidroksipropan-2-on (CH3COCH2OH).
Sababaraha conto alkohol basajan jeung ngaranna:
Ngaran umum alkohol biasana nyokot tina gugus alkil ditambah kecap "alkohol", misalna métil alkohol, étil alkohol, atawa tért-butil alkohol. Propil alkohol bisa ngandung harti n-propil alkohol atawa isopropil alkohol, gumantung posisi kabeungkeutna gugus hidroksil dina rantay propana. Isopropil alkohol kadang ogé disebut sek-propil alkohol.
Sakumaha didadarkeun di luhur, alkohol digolongkeun kana primér (1°), sekundér (2°) atawa tersiér (3°), sahingga umum ditunjukkeun dina awalan gugus alkilna. Pikeun conto, (CH3)3COH téh alkohol tersiér nu ilahar disebut tert-butil alkohol (Ing. tertiary). Dumasar aturan IUPAC, ngaranna 2-métilpropan-2-ol, nu nunjukkeun hiji rantay propana nu mibanda gugus métil jeung hidroksil dina karbon tengahna (#2).
Alkohol nu boga dua gugus hidroksil biasa disebut "glikol", misalna étilén glikol: HO-CH2-CH2-OH, nu ngaran IUPAC-na étana-1,2-diol, "diol" nunjukkeun dua gugus hidroksil, sedengkeun 1,2 nunjukkeun posisi kabeungkeutna. Pikeun nu boga tilu atawa opat gugus, mangka maké sebutan "triol" jeung "tétraol".
Étimologi[édit | sunting sumber]
Kecap "alkohol" ampir pasti asalna tina basa Arab (awalan "al-" mah geus jadi mérek Arab); tapi, asal-usul nu sabenerna mah can écés. Alkohol diwanohkeun ka Éropa bareng jeung datangna seni distilasi kira abad ka-12 ku sababaraha pangarang nu narjamahkeun sarta ngawanohkeun kapanggihna alkémis Islami. Ceuk hiji téori populér nu aya dina sababaraha kamus, cenah mah asalna téh tina الكحل = ALKHL = al-kuhul, ngaran tipung antimoni sulfida Sb2S3 nu dipaké antiséptik jeung sipat. Tipung ieu dijieun tina sublimasi mineral alam stibnit dina wadah nutup. Numutkeun téori ieu, alkuhul téh hartina zat hasil distilasi, nu kadieunakeun ngaheureutan jadi husus étanol. Étimologi ieu sahanteuna diaku ti taun 1672 (OED). Anéhna, basa Arab kiwari pikeun alkohol, الكحول = ALKHWL = al???, lain diturunkeun tina al-kuhul. Qur'an surat 37:47 migunakeun kecap الغول = ALGhWL = al-ghawl — nu hartina "roh" ("jiwa") atawa "sétan" — dina kontéks "the thing that gives the wine its headiness". Kecap al-ghawl ogé nurunkeun kecap Inggris "ghoul", jeung ngaran béntang Algol. Turunan ieu luyu jeung harti "roh" atawa "roh tuak" salaku sinonim "alkohol" dina basa-basa Kulon.
Numutkeun téori kadua, étimologi populér jeung éjahan "alkohol" lain dumasar generalisasi harti ALKHL, tapi alatan pabaliutna alkémis Kulon dina migunakeun kecap ALKHL jeung ALGhWL, nu ditarjamahkeun ku jalan nu béda-béda jeung patumpang-tindih.
Pasipatan fisik jeung kimia[édit | sunting sumber]
Gugus hidroksil sacara umum ngajadikeun molekul alkohol mibanda sipat polar. Gugus ieu bisa ngabentuk beungkeut hidrogén antargugusna, ogé jeung sanyawa séjén. Trén kaleyuran nu patukangtonggong dina alkohol, nyaéta (1) kacondongan -OH polar leyur dina cai jeung (2) rantay karbon nu nolak cai. Ku kituna, métanol, étanol, jeung propanol bisa leyur na cai sabab gugus hidroksilna bisa ngéléhkeun rantay karbon nu pondok. Butanol nu boga rantay opat karbon, bisa kénéh leyur na cai. Alkohol nu rantay karbonna leuwih ti opat (pentanol ka luhur) teu bisa leyur sabab rantay hidrokarbonna geus leuwih dominan.
Ku ayana beungkeut hidrogén, alkohol condong mibanda titik golak nu luhur dibanding hidrokarbon jeung éter nu sawanda. Sakabéh alkohol basajan bisa leyur dina pangleyur organik. Ayana beungkeut hidrogén ngajadikeun alkohol salaku pangleyur protik (protic solvent).
Kawas cai, alkohol bisa némbongkeun sipat asam atawa basa dina gugus -OH-na. pKa nu antara 16-19 ngajadikeun watek asam alkohol leuwih lemah batan cai, tapi masih kénéh bisa diréaksikeun jeung basa kuat kawas natrium hidrida atawa logam réaktif kawas natrium. Uyah nu dihasilkeun disebutna alkoksida, nu rumus umumna RO- M+, sedengkeun atom oksigénna mibanda pasangan éléktron bébas nu mawa sipat basa lemah ku ayana asam kuat kawas asam sulfat. Pikeun conto, jeung métanol:
Alkohol bisa dioksidasi ngahasilkeun aldehida, keton, atawa asam karboksilat, dehidrasi jadi alkéna, ngagabung jadi sanyawaan éster, sarta ngalaman réaksi substitusi nukléofilik (mun diaktivasi heula). Mangga baca bab #Kimia alkohol di handap.
Toksisitas[édit | sunting sumber]
Alkohol biasana mibanda bau nu seukeut. Étanol dina inuman alkohol geus dipaké ti jaman pra-sajarah kénéh, pikeun tujuan kabersékaan, kadaharan, ubar, kaagamaan, jeung hiburan. Najan konsumsi étanol dina jumlah nu saeutik bisa méré mangpaat, tapi mun loba mah bisa matak mabok jeung intoksikasi, sarta, gumantung jumlah jeung kabiasaanana, bisa ngabalukarkeun karuksakan akut dina sistim réspirasi nepi ka ajalna sarta ngaruksak pisan kana awak, misalan haté (liver) jeung uteuk.
Alkohol lian ti étanol sacara substansial leuwih bahya, di antarana ku sabab leuwih lila métabolismena, malah hasil métabolismena téh bisa jadi leuwih toksik. Métanol, atawa alkohol kai, misalna, dioksidasi ku énzim dehidrogénase alkohol na haté ngahasilkeun formaldehida, nu bisa ngabalukarkeun lolong atawa maot. Lucuna, cara nyegah karacunan formaldehida alatan kainumna métanol téh nyaéta ku dibéré étanol. Étanol ieu bakal ngabeungkeut dehidrogénase alkohol, sahingga métanolna teu "kahakan" ku éta énzim.
Kimia alkohol[édit | sunting sumber]
Préparasi[édit | sunting sumber]
Laboratorium[édit | sunting sumber]
Aya tilu cara nu ilahar:
- Tina alkil halida: diréaksikeun jeung NaOH atawa KOH (utamana alkohol 1°).
eg- CH3Br + KOH --> CH3OH + KBr atawa C2H5Br + KOH --> C2H5OH + KBr
- Tina aldehida atawa keton: réduksi ku natrium borohidrida.
- Tina alkéna: réaksi hidrasi maké katalis asam sulfat (biasana ngahasilkeun alkohol 2° atawa 3°).
eg- C2H4 + H2SO4 --> C2H5-HSO4, C2H5-HSO4 + H2O --> C2H5OH + H2SO4
Skala industri[édit | sunting sumber]
- Fermentasi: migunakeun glukosa tina gula nu dihasilkeun tina hidrolisis aci, ku ayana kapang dina suhu <37 °C ngahasilkeun étanol.
Réaksi: C12H22O11 -----------> C6H12O6 + C6H12O6 [invertase] (glukosa) (fruktosa) C6H12O6 + H2O --------> C2H5OH + CO2 (glukosa) [zimase] (étanol)
- Hidrasi langsung: maké éténa atawa alkéna séjén tina cracking fraksi-fraksi sulingan minyak atah, migunakeun katalis asam fosfat dina suhu jeung tekenan anu luhur.
- Métanol tina gas cai: dijieun tina gas sintésis, CO + 2 H2 digabungkeun sahingga ngahasil métanol, maké katalis Cu, ZnO, jeung Al2O3 dina 250 °C jeung tekenan 50-100 atm.
Réaksi: [CO + H2] + H2O -----> CH3OH (gas cai) (étanol)
Réaksi[édit | sunting sumber]
Tempo bab pasipatan fisik jeung kimia di luhur pikeun gambaran umumna.
Deprotonasi[édit | sunting sumber]
Alkohol bisa mangrupa asam lemah nu ngalaman deprotonasi. Réaksi deprotonasi nu ngahasilkeun uyah alkoksida bisa lumangsung ku ayana basa kuat kawas natrium hidrida atawa n-butillitium, atawa ku logam kalium/natrium.
- 2 R-OH + 2Na → 2R-O−Na+
- misalna 2 CH3CH2-OH + 2 Na → 2 CH3-CH2-O−Na+
Cai mibanda pKa nu méh sarua jeung kalolobaan alkohol, sahingga jeung natrium hidroksida aya dina kasatimbangan nu géséh ka kénca:
- R-OH + NaOH   R-O-Na+ + H2O (kasatimbangan ka kénca)
Substitusi nukléofilik[édit | sunting sumber]
Gugus OH mah lain gugus nyingkah nu hadé pikeun réaksi substitusi nukléofilik, sahingga alkohol nétral teu meta dina réaksi kitu. Tapi, mun oksigénna diprotonasi heula sangkan jadi R−OH2+, gugus nyingkahna (cai) jadi leuwih stabil, sahingga substitusi nukléofilik bisa lumangsung. Pikeun conto, alkohol tersiér meta jeung asam hidroklorat ngahasilkeun alkil halida tersiér, di mana [[gugus hidroksil diganti ku atom klorin. Mun alkohol primér jeung sekundér rék diréaksikeun jeung asam hidroklorat, kudu aya aktivator kawas séng klorida. Atawa, bisa ogé migunakeun cara lain, nyaéta maké tionil klorida.[1]
Alkohol bisa ogé dirobah jadi alkil bromida migunakeun asam hidrobromat atawa fosfor tribromida. Misalna:
- 3 R-OH + PBr3 → 3 RBr + H3PO3
Dehidrasi[édit | sunting sumber]
Alkohol téh nukléofilik, sahingga R−OH2+ bisa meta jeung ROH ngahasilkeun éter jeung cai, najan réaksi ieu jarang dipaké iwal di pabrik diétil éter.
Nu leuwih jétu mah E1 réaksi éliminasi alkohol pikeun ngahasilkeun alkéna. Réaksina sacara umum luyu jeung Aturan Zaitsev, nu nandeskeun yén bakal kabentuk alkéna nu paling stabil. Alkohol tersiér bisa leungit (nguap) dina suhu saeutik luhureun suhu rohangan, sedengkeun alkohol primér butuh suhu nu leuwih panas.
Ésterifikasi[édit | sunting sumber]
Pikeun ngahasilkeun éster tina alkohol jeung asam karboksilat, réaksina, katelah "ésterifikasi Fischer", biasana dijalankeun dina réfluks maké katalis asam sulfat kentel:
- R-OH + R'-COOH   R'-COOR + H2O
Sangkan kasatimbanganana ngisér ka katuhu sarta ngahasilkeun jumlah éster nu loba, cai biasana dileungitkeun ku cara ngalobaan H2SO4 atawa maké alat Dean-Stark. Éster bisa ogé dijieun tina réaksi alkohol jeung klorida asam dina lingkungan basa (misalna ditambahan piridin.
Éster tipe lianna dijieun ku cara nu sarupa- misalna éster p-toluén sulfonat (tosilat) dijieun tina réaksi alkohol jeung p-toluén sulfonil klorida dina piridin.
Oksidasi[édit | sunting sumber]
Nalika dioksidasi, alhkohol primér sacara umum bakal ngahasilkeun aldehid atawa asam karboksilat, sedengkeun alkohol sekundér ngahasilkeun keton; alkohol tersiér teu bisa dioksidasi. Sacara tradisional, oksidan nu ilahar dipaké nyaéta ion dikromat atawa kalium permanganat dina kaayaan asam, contona
3 CH3-CH(-OH)-CH3 + K2Cr2O7 + 4 H2SO4 → 3 CH3-C(=O)-CH3 + Cr2(SO4)3 + K2SO4 + 7 H2O
Dina préparasi aldehida, réagen ieu mindeng ngabalukarkeun over-oksidasi jadi asam karboksilat. Ku kituna, kiwari mah sok ditambahan PCC jeung asam o-iodoksibénzoat (IBX), atawa milih cara séjén, misalna oksidasi Swern.
Alkohol nu ngabeungkeut gugus métil dina karbonna ogé bisa ngalaman réaksi haloform (misalna réaksi iodoform) ku ayana halogén jeung basa samodél natrium hidroksida.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- en:Alcohol ti Wikipédia basa Inggris per 2 Agustus 2005.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Alcohol and the Distillation of Wine in Arabic Sources, ku Ahmad Y. al-Hassan.


text:
International Air Transport Association
International Air Transport Association (Asosiasi Angkutan Udara Internasional; disingket IATA) nyaéta organisasi dagang internasional nu diwangun ti maskapé-maskapé penerbangan. IATA basisna di Montréal, Kanada. Maskapé-maskapé penerbangan nu jadi anggotana diberé kelogoran husus jadina bisa ngakonsultasikeunn harga antara sasama anggota liwat ieu organisasi. IATA ogé boga pancén pikeun ngajalankeun paraturan dina pangiriman barang-barang nu bahaya jeung ngaluaran pitulung Paraturan Barang-barang nu Bahaya IATA (IATA Dangerous Goods Regulations).
Diwangun dina April 1945 di Havana, Kuba, IATA téh paneras Asosiasi Patalimarga Udara Internasional (International Air Traffic Association) nu diwangun di Den Haag dina taun 1919, taun wanci penerbangan nu boga jadwal internasional nu kahiji di dunya dilaksanakeun. Tujuan utamina nyaéta pikeun ngabantu maskapé-maskapé penerbangan keur lamun sihungan téh sah jeung nepi ka kasarageman dina netapkeun harga.
Waktos diwangun, IATA miboga 57 anggota ti 31 nagara, lobaannana mah ti Éropa jeung Amérika Kalér. IATA ayeuna miboga leuwih ti 270 anggota tina leuwih ti 140 nagara di dunya.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu luar[édit | sunting sumber]
- (en) Situs resmi


text:
Uyah (kimia)
Dina kimia, istilah uyah (Basa Inggris: 'salt', Basa Indonésia: garam) dipaké pikeun sanyawa ionik nu diwangun ku kation nu muatanana positif jeung anion nu muatanana négatif, sahingga ngahasilkeun sanyawa nu muatanana nétral. Ion-ion ieu sipatna bisa anorganik (Cl-) bisa ogé organik (CH3-COO-), bisa monoatomik (F-) bisa ogé ion poliatomik (SO42-).
Leyuran uyah na cai disebut éléktrolit, nu bisa ngalirkeun listrik.
Ion Zwitter mangrupakeun uyah nu ngandung hiji puseur anionik jeung hiji puseur kationik sakaligus dina molekulna, contona nyaéta asam amino, rupa-rupa métabolit, péptida, jeung protéin.
Campuran rupa-rupa ion na leyuran kawas dina sitoplasma sél, getih, urin, jeung cai mineral biasana teu ngabentuk uyah nu tangtu mun nguap caina, sahingga kandungan uyahna disebutkeun dina wujud ion-ionna.
Daptar eusi
Témbongan[édit | sunting sumber]
Konsisténsi[édit | sunting sumber]
Uyah biasana kristal padet nu mibanda titik lééh luhur. Tapi, aya ogé uyah nu cair dina hawa biasa, ilahar disebut cairan ionik. Uyah anorganik biasana mibanda kateuasan jeung komprésibilitas nu handap, sarupa jeung uyah méja.
Warna[édit | sunting sumber]
Uyah bisa boga kelir herang jeung transparan (natrium klorida), opaque (titanium dioksida), bisa ogé métalik (beusi disulfida).
Uyah mibanda rupa-rupa kelir, malah sadayana gé aya, misalna konéng (natrium kromat), oranyeu (natrium dikromat), beureum (raksa sulfida), bungur ngora (kobalt diklorida héksahidrat), bulao/biru (tambaga sulfat péntahidrat, beusi héksasianoférat), héjo (nikel oksida), teu warnaan (magnésium sulfat), bodas (titanium dioksida), jeung hideung (mangan dioksida). Kalolobaan mineral jeung pigmén anorganik, ogé pawarna (dye) organik sintétik mangrupakeun uyah.
Rasa[édit | sunting sumber]
Uyah ogé bisa méré lima rasa dasar, misalna asim (natrium klorida), amis (lead diacetate), haseum (potassium bitartarat), pait (magnésium sulfat), jeung gurih (pécin/MSG).
Bau[édit | sunting sumber]
Uyah murni mah euweuh bauan, sedengkeun uyah nu teu murni bisa nimbulkeun bau haseum (misalna asétat kawas asam asétat (cuka), sianida kawas hidrogén sianida (almond)) atawa haseum (misalna uyah amonium kawas amonia).
Tata ngaran[édit | sunting sumber]
Ngaran hiji uyah dimimitian ku ngaran kationna (misalna natrium atawa amonium) dituturkeun ku ngaran anionna (misalna klorida atawa asétat). Uyah mindeng ditunjukkeun ku ukur nyebutkeun ngaran kationna (misalna uyah natrium atawa uyah amonium) atawa ngaran anionna (misalna klorida atawa asétat).
Kation nu ilahar ngabentuk uyah, di antarana
- amonium NH4+
- kalsium Ca2+
- beusi Fe2+ and Fe3+
- magnésium Mg2+
- kalium K+
- piridinium C5H5NH+
- amonium kuaternér NR4+
- natrium Na+
Anion nu ilahar ngabentuk uyah (katut ngaran asam indungna dina jero kurung), di antarana
- asétat CH3-COO- (asam asétat)
- karbonat CO32- (asam karbonat)
- klorida Cl- (asam hidroklorat)
- sitrat HO-C(COO-)(CH2-COO-)2 (asam sitrat)
- sianida C≡N- (hidrogén sianida)
- hidroksida OH- (cai)
- nitrat NO3- (asam nitrat)
- nitrit NO2- (asam nitrit)
- oksida O2- (cai)
- fosfat PO43- (asam fosfat)
- sulfat SO42- (asam sulfat)
Formasi[édit | sunting sumber]
Uyah dihasilkeun tina réaksi kimia antara
Uyah bisa ogé dihasilkeun nalika rupa-rupa leyuran uyah dicampurkeun, sahingga ion-ionna ngagabung ngabentuk uyah anyar nu teu leyur jeung ngendap.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Salt, ti Wikipédia basa Inggris, disalin ping 29 Juli 2005.
- Kurlansky, Mark (2002). Salt: A World History. Walker Publishing Company. ISBN 0142001619


text:
Yus Rusyana
Yus Rusyana nya éta salah saurang sastrawan jeung Guru Besar di Jurusan Pendidikan Bahasa Indonesia Universitas Pendidikan Indonesia atawa UPI, Bandung.[1] Lahir di Pameungpeuk (Garut Kidul) dina tanggal 24 Maret 1938.[2]. Mimiti sakola formal di Sakola Rahayat Nagari Pameungpeuk (1946-1952). Kiwari, anjeunna dumuk di kompleks Suaka Éndah, Jalan Gajah I no.19/21 bareng jeung garwana, Ami Raksanagara . [1] Salian ti jadi guru besar, Yus ogé jadi panalungtik basa jeung sastra di UPI Bandung. Anjeunna kawilang sastrawan nu produktif pisan, karya-karyana aya nu dina wangun sajak, carpon, jeung esai boh dina basa Sunda boh dina basa Indonesia.[2]
Riwayat Atikan[édit | sunting sumber]
Sanggeus lulus ti SGBN 1 Garut dina taun (1952-1955), kalayan modal nekat Yus nuluykeun ka SGAN 1 Bandung (1955-1958). Minat nulisna tumuwuh alatan ngokolakeun majalah dinding di sakola babarengan jeung babaturanna anu saterusna ogé jadi sasterawan Sunda, kawas Iskandarwassid sarta Mien Resmana.[2] Sabada tamat SGA Yus jadi guru honorer di salah sahiji sakola. Sanggeus sawatara lila manéhna nuluykeun kuliahna di FKSS IKIP Bandung Jurusan Pendidikan Basa jeung Sastra Sunda dina taun (1958-1964).[2] Yus nuluykeun S2 di IKIP Bandung Jurusan Bahasa dan Sastra Indonesia, tuluy meunang gelar doktor di Universitas Indonesia.[2]
Karya-Karyana[édit | sunting sumber]
Basa jadi mahasiswa Yus mimiti ngamekarkeun kaparigelan nulisna, utamana dina widang sajak Sunda. Ti saprak harita karya-karyana loba nu dimuat dina Sipatahoenan.[2] Salian ti éta, manéhna ogé aktip dina kagiatan kasenian di kampus, saperti nyieun Liga Drama anu loba mintonkeun sababaraha karyana, diantarana "Cahya Maratan Waja" (1964); "Hutbah Munggaran di Pajajaran" (1965); "Di Karaton Najasii (1966) jeung sajabana.[2]
Karya-karyana nu lain nya éta :
- Rekening (drama, 1967)
- Tukang Polka (drama, 1968)
- Di Luhureun Jukut Reumis (1965)
- Jajaten Ninggang Papasten (kumpulan carpon1988)
- Nu mahal Ti Batan Inten (kumpulan puisi, 1980)
- Buana Nu Pinuh Ku Mega (kumpulan puisi, 1992)
- Guguritan Munggah Haji (kumpulan puisi, 1995)
Yus Rusyana dilélér hadiah Sastera Rancagé (1989) pikeun bukuna Jajaten Ninggang Papasten. [1]


text:
Sabtu, 28 Mei 2011
Naskan Biantara
Ieu mangrupa Naskan Biantara (Pidato) dina basa Sunda nu didugikeun murid Sim kuring Muthmainatul Fitri kelas XI alhamdulillah tiasa janten pinunujul ka tilu tingkat Dinas Kota Bandung, Nu diayakeun KU MGMP bahasa Sunda. alhamdulillah gaduh murid rareeus kana basa, aksara jeung Budaya Sunda! ari kieu mah sanajan teu acan janten pinunjul ka hiji tambih sumangeth wae ngapingna...
Mekarkeun budaya Sunda ngaliwatan Canggihna tehnologi
Assalamu’alaikum wr wb
Asyhaduallaailaahailallah wa asyhaduanna muhammadan abduhu wa rosuluhu amma ba’du
Sampurasun,,,
Girang pangajen nu ku sim kuring dipikaajen,
Bapa sinareng ibu guru nu ku simkuring dipikaajen,
Rerencangan sadaya nu ku sim kuring dipikadedeuh.
Puji sinareng syukur urang sanggakeun ka gusti nu maha kawasa parantos maparin nikmat kasehatan ka urang sadaya dugi ka danget ayeuna urang tiasa paamprok jonghok dina ieu rohangan. Dina kasempetan ieu sim kuring ngadeg payunen hadirin sadaya sanes lauk buruk milu mijah atanapi mapatahan ngojay ka meri, tapi sim kuring bade neda widi baris medar biantara anu tema na Budaya Sunda jeung Tehnologi na mangsa kiwari.
Hadirin hormateun Simkuring,
Kabudayaan Sunda mangrupa salah sahiji kabudayaan nu kawilang kolot nu aya di Indonesia. Leuwih kolot tibatan kabudayaan Jawa. Tapi mun nilik kaayaan ayeuna, di jaman anu geus sarwa moderen dimana sagala rupa hal nu dipikahayang bisa kacumponan. Ku kamajuan Tehnologi anu kacida gancangna. Datang nu ieu, datang nu itu. Sabuat loba jalma diajar jeung make tehnologi nu ieu geus datang deui tehnologi nu sejen. Conto saperti ayana internet nu ngabogaan mangpaat anu kacida lobana, teu saeutik oge hengkerna. Loba mangpaat soteh lamun dipake sacara wijaksana. Jaman baheula mah hayang nyaho kumaha sajarah nagara batur teh meuni hese, tong neangan sajarah nagara batur neangan sajarah nagara sorangan wea bet asa hese. Beda jeung jaman ayeuna, ibaratna tinggal sakali klik murudul inpormasina.
Tuluy ayeuna naon patalina Kabudayaan Sunda jeung Tehnologi? Jentre pisan pakaitna. Cik ari ayeuna dina Internet make basa naon? Lain Basa Sunda. Tong boro Basa Sunda, Basa Indonesia ge lain. Tah hal eta oge anu mangaruhan Budaya urang anu teu maju-maju, teu loba nu makena kalah karasa beuki mundur hususna tina Budaya jeung Basa Sunda. Nonoman jaman ayeuna geus jarang anu ngobrol ngagunakeun Basa Sunda, lantaran Basa Sunda dianggap basa anu geus teu penting di wanci nu sarwa moderen jeung global, tong boro Basa Sunda, Basa Indonesia ge geus dianggap teu penting, dinomor duakeun dianggap na teu penting jaman ayeuna mah nya eta Basa Inggris, Basa Internasional tea. Nu dianggap leuwih ngarojong kana pagawean jeung elmu pangaweruh.
Para hadirin nu ku simkuring dipikahormat,
Salian ti Basana loba keneh kabudayaan-kabudayaan urang anu geus kageser ku majuna Tehnologi. Baheula mah ngalagu teh ngalagu teh mupuh, nembang, ngawih, jeung kakawihan eh kiwari mah teu kolot teu budak lalaguan teh resep keneh musik pop, rok, dangdut, jeung jazz. Kitu oge dina alat musik, lamun baheula urang ngan apal jeung bisa ngamaenkeun kendang, kacapi, suling, jeung sajabana, eh ari ayeuna alat musik eta kageser ku alat musik gitar, piano, drum, biola, bass jeung loba keneh. Aya deui kasenian wayang nu laun-laun ditinggalkeun, sabab aya anu dianggap leuwih rame, nyaeta drama, kabaret, opera jeung sinetron jeung rea deui.
Tapi dimana-mana hiji hal kacipta di dunya pasti aya mangpaat jeung mudorotna. Mudorot na mah nya kitu, budaya sunda kageser ku budaya lain lantaran maju na Tehnologi. Tapi disisi lain manpaatna nya eta urang bisa ngawanohkeun budaya sunda ka kancah internasional ngaliwatan tehnologi kawas facebook, twitter, blog, jeung youtube nepi ka SUNDA dipikawanoh disakuliah dunya sacara Folk jeung lore na, kawas urang sundana, basana, kabiasaanna katangen di facebook contona wae grup facebook baraya sunda sadunya, artikel, essei, dongeng, babad, carpon, novel, sajak ngeunaan budaya loba ditulis ku ahli atikan jeung budayawan, sastra sastrawan Sunda ngaliwatan Blog, kagiatan kawas drama, longser, pintonan seni, pagelaran wayang, adat nikahan bisa ditingali di Youtube. Katut ka kadaharan urang sunda, bahan jeung cara nyieunna, karya sastra, kasenian, ubar tradisional, jeung loba hal ngeunaan kasundaan bisa kapanggih di internet, nu mangrupa salah sahiji produk tehnologi nu kacida majuna. Nu tangtu wae tehnologi teh jadi tempat pikeun nyumebarkeun kabeungharan intelektual jeung local genius urang Sunda ka masarakat Dunya, lain ngan ti indung ka budak, lain jang urang sunda wungkul. Nu matak jadi reuus, Salian ti eta, urang sunda bisa neangan inpormasi nu leuwih loba ngeunaan Kabudayaan Sunda nu ngabalukarkeun kabudayaan Sunda leuwih dipikawanoh, geus dipikawanoh tuluy dipikanyaah, geus dipikanyaah tuluy dimumule ku cara dipake. Kawas paribasa Mun teu wanoh moal bogoh, jadi salian ti kamajuan tehnologi ieu kamekaran jeung kabeungharan basa, kabudayaan katut aksara Sunda, urang salaku nonoman kudu bisa ngamekarkeun, ngadokumentasikeun, ngawanohkeun, ngaramekeun internet ieu ku basa urang, sangkan pikangiruteun, tuluy bisa hirup. perlu pangrojong ti pamarentah, boh dina atikanana, kawas pangajaran basa Sunda disakola, kawas ayeuna diwanohkeun ti tingkat TK nepi ka SMA, jadi mulok wajib, ngaliwatan perdana kuring geus reeus, tapi tambahan deui kagiatan nu mawa unsur budaya Sunda. Nu cara ngawanohkeun atawa masarkeunna ngaliwatan internet.
Salah sahiji cara ngawanohkeun jeung ngamumule budaya Sunda lain ngagunakeun tehnologi internet wae tapi ngagunakaeun tehnologi nu lain nyaeta tv, ku ayana tv lokal di Bandung. Acara-acara tv kasebut nyiarkeun macem-macen kabudayaan sunda saperti wayang, kawih jeung acara musik gamelan. Komo deui nepikeun warta make Basa Sunda. Aya oge acara nu nyiarkeun ngeunaan Aksara Sunda. Salian ti ayana tv-tv lokal anu nagmumule kabudayaan Sunda, aya oge cara nu lain nya eta dengan ngayakeun pasanggiri nu aya patalina jeung kabudayaan sunda saperti pasanggiri biantara, pasanggiri pupuh, pasanggiri nulis aksara sunda, pasanggiri ngadongeng jeung sajabana. Kusabab kitu hayu urang babarengan keur ngaronjatkeun jeung ngamumule budaya sunda. Ulah nepikeun Jati kasilih ku junti, pri bumi ka elehkeun ku pandatang kababawa budayana, basana, laku lampahna, teu teuing nunjukkeun identitas kasundaanna, kawas nyarita elu gua, langkung resep barongsai daripada sisingaan, resep keneh ngagesek biola daripada metik kacapi, reeus niup saxsofone daripada suling, reureug ngagebugan drum daripada kendang, asa keren bisa karate daripada penca.
Padahal dijentrekeun yen miara jeung ngamumule budaya sorangan saluyu jeung parentah Allah SWT, Di QS Ar rum ayat 22 nu unina:
Wamin aayaatihii manaamukum bilaiyli wannahaari wabtigooo ukum min fadlihii, Inna fiidzalika laa aa yatiin liqowmiyyasmangunn..
Sakitu wae biantara ti sim kuring, mugi-mugi naon nu ku sim kuring dugikeun tiasa mere mangpaat kanggo urang sadaya husus na pikeun urang salaku nonoman-nonoman Sunda ngarah gaduh kareueus dina ngamumule budaya sunda.
Dicekapkeun sakitu bae ti Sim kuring, Simkuring nedan pangapunten bilih aya kekecapan sim kuring anu nyelekit kana ati sumarabah kana manah. Pondok nyogok panjang nyugak, Bobo sapanon carang sampakan mugia jembar pangampura.
Bilahi fii sabililhaq
Wasslamualaikum warahmatullahi wabarukatuh…
Sampurasun.
Langganan: Poskan Komentar (Atom)


text:
Wikipedia:Cara asup log
Daptar eusi
Naon perluna asup log Wikipédia?[édit | sunting sumber]
Nu penting, sagala éditan anjeun bakal dicirian maké ngaran anjeun.
Cara asup log[édit | sunting sumber]
Kahiji, pastikeun yén cookies difungsikeun na panyungsi anjeun (tempo ogé m:draft privacy policy)
Klik tumbu asup log ieu, atawa di punclut kaca ieu. Anjeun salajengna bakal disodoran formulir nu kudu dieusi ngaran pamaké jeung sandi anjeun. Mun anjeun can kungsi asup log, anjeun kudu ngasupkeun sandi anjeun dua kali.
Mun hayang, anjeun bisa ngasupkeun alamat surélék anjeun. Pamaké séjén bakal bisa ngirim surélék ka anjeun, tapi maranéhna moal nyaho alamat surélék anjeun.
Mun anjeun ngaklik kotak contang Inget kuring, nu tadina Inget sandi kuring liwat sési, anjeun teu kudu ngasupkeun sandi deui unggal asup ka Wikipédia tina komputer nu sarua.
Masalah asup log[édit | sunting sumber]
Mun anjeun geus asup log, tapi dina kaca nu kaluar salajengna anjeun katempona teu asup log, sigana ieu ukur masalah cookie. Ogé pastikeun yén setélan tanggal jeung wanci na komputer anjeun bener.
Cara nyetél préferénsi[édit | sunting sumber]
Klik tumbu préferénsi di punclut béh katuhu, di dinya anjeun bisa nyetél rupa-rupa:
- Ngarobah sandi.
- Ngarobah kulit, nu ngarobah panémbong kaca jala Wikipédiana.
Tempo Wikipédia:Pitulung préferénsi.
Kaca pamaké jeung Kaca omongan pamaké anjeun[édit | sunting sumber]
Salaku pamaké nu geus asup log, anjeun bisa nyieun kaca pamaké jeung kaca omongan pamaké anjeun sorangan. Nalika asup log, anjeun bakal nempo ngaran pamaké anjeun némbongan di punclut katuhu kacana. Ngaklik tumbu ieu bakal nganteur anjeun ka kaca pamaké anjeun, nu bisa diédit sakumaha kaca Wikipédia séjénna.
Pamaké biasana nuliskeun sababaraha hal pangwanoh ngeunaan dirina katut interésna dina kaca pamaké.
Anjeun ogé boga kaca omongan pamaké. Anjeun bisa asup ku cara ngaklik tumbu omongan kuring gigireun ngaran pamaké anjeun na punclut katuhu kaca. Batur bisa nulis pesen na kaca omongan pamaké anjeun ku jalan ngédit, nu salajengna bisa dijawab ku anjeun maké cara nu sarua. Tempo Wikipédia:Kaca pamaké jeung Wikipédia:Kaca obrolan pikeun leuwih jéntré.
Cara kaluar log[édit | sunting sumber]
Anjeun bisa kaluar log iraha baé ku jalan ngaklik tumbu kaluar log na punclut katuhu kaca.


text:
Sebaran eksponensial
Dina teori probabiliti jeung statistik, sebaran eksponensial nyaeta sebaran probailiti kontinyu nu mibanda probability density function (pdf)
numana λ > 0 ngarupakeun parameter sebaran.
Cumulative distribution function diberekeun ku
Nilai ekspektasi jeung simpangan baku variabel random eksponensial duaana nyaeta 1/λ (sarta varianna nyaeta 1/λ2.)
Sebaran eksponensial dipake keur model proses Poisson, numana kaayaanna obyek awal dina tetapan A bisa robah kana tetapan B nu mibanda konstanta probabiliti per satuan waktu λ. Waktu nu robah dina tetapan sabenerna dijelaskeun ku variabel random eksponensial nu mibanda parameter λ. Sanajan kitu, integral ti 0 ka T dina f ngarupakeun probabiliti nu obyekna dina tetapan B nyaeta waktu T.
Sebaran eksponensial bisa ditempo salaku lawan tina sebaran geometrik, nu ngajelaskeun wilangan Bernoulli trial penting keur proses diskrit ka robahna tetapan. Beda jeung sebaran eksponensial nu ngajelaskeun waktu keur proses kontinyu kana robahna tetapan.
Conto variabel nu ngadeukeutan sebaran eksponensial nyaeta:
- waktu kajadian kacilakaan mobil saterusna
- waktu narima telpon saterusna (anggap narima loba telpon unggal poe, atawa narima telpon ti jalama nu beda waktuna)
- jarak antara mutasi dina ranteDNA
- jarak antara roadkill
- waktu penguraian radioaktif
- jumlah alungan dadu dina alungan 6 11 kali dina baris
Sipat penting tina sebaran eksponensial nyaeta kurang memori. Ieu hartina yen variabel random T kasebar eksponsial, probabiliti kondisional nurut kana
Ieu hartina yen probabiliti kondisional yen perlu ngadagoan, contona, leuwih ti 10 detik samemeh datang mimiti, diberekeun yen waktu datang teu kajadian sanggeus 30 detik, teu beda tina probabiliti mimiti nu merlukeun waktu ngadagoan leuwih ti 10 detik keur nu datang mimiti. Ieu sok salah harti ku siswa nu nyokot pangajaran probabiliti: kanyataanna yen P(T > 40 | T > 30) = P(T > 10) lain hartina yen kajadian T > 40 sarta T > 10 hal nu bebas. Kasimpulanna: "memorlessness" sebaran probabiliti waktu ngadagoan T salili datang mimiti hartina
Lain hartina
Ieu kudu bebas. Dua kajadian ieu heunteu bebas.
Generating variabel ku sebaran eksponensial[édit | sunting sumber]
Diberekeun variabel random Y nu mibanda sebaran seragam dina interval (0;1], variabel
ngabogaam sebaran eksponensia; nu mibanda parameter λ.


text:
Pulo Jawa
Pulo Jawa téh hiji pulo di di gugusan kapuloan Sunda, Indonésia, nu mangrupakeun pulo pangpadetna di sakuliah dunya (tempo daptar pulo dumasar populasi). Legana 132.000 km pasagi kalawan 114 yuta pangeusi (864 jalma per km²), mun mangrupa nagara mandiri mah bakal jadi nagara kadua pangpadetna sadunya. Pulo Jawa mangrupakeun lemah cai pikeun pituin pikeun urang Sunda jeung Jawa.
Daptar eusi
Géografi[édit | sunting sumber]
Alam[édit | sunting sumber]
Pulo Jawa aya dina runtuyan kapuloan jeung Kalimantan (Bornéo) di béh kalér, Sumatra di béh kulon-ngalér, jeung Bali di béh wétan. Jawa téh mangrupakeun pulo panglegana ka-13.
Pulo Jawa ampir sagemblengna mangrupakeun bentukan vulkanik, nu ngandung teu kurang ti 38 gunung nyungcung nu nandakeun ayana aktivitas gunung api. Tempo Gunung api di pulo Jawa.
Manusa[édit | sunting sumber]
Jawa mangrupakeun pulo pangpadetna sa-Indonésia, ampir 60% populasi Indonésia matuhna di pulo Jawa [1]. Pangeusi ieu pulo utamana mah urang Sunda (di bagian kulon) jeung Jawa (di bagian wétan), ngan kusabab laju migrasi ka ieu pulo nu luhur pisan, utamana ka wewengkon pakotaan, méh baé lengkep ku séké sélér ti mana baé. Pikeun ngimbangan ieu masalah, ti taun 1970 pamaréntah Indonésia ngampanyeukeun program transmigrasi: mindahkeun sabagian wargana sacara sukaréla ka pulo-pulo nu leuwih carang populasina (kayaning Sumatera, Kalimantan, jeung Sulawesi) sangkan pulo Jawa teu padet teuing.
Pulo ieu dibagi kana genep Daérah Tingkat I:
- Propinsi Banten
- DKI Jakarta
- Propinsi Jawa Kulon (Jawa Barat)
- Propinsi Jawa Tengah
- Propinsi Jawa Wétan (Jawa Timur)
- DI Jogjakarta
Sajarah[édit | sunting sumber]
Pulo Jawa kawentar ku "manusa Jawa"-na, sakumpulan sésa fosil Homo erectus nu kapanggih deukeut walungan Brantas di Jawa Wétan. Kadieunakeun, kapanggih ogé sababaraha fosil ti wewengkon séjén, kayaning di situs Plawangan, guha Pawon, jeung sababaraha tempat séjénna.
Karajaan Hindu jeung Buda[édit | sunting sumber]
Karajaan Islam jeung penjajahan Walanda[édit | sunting sumber]
Pascamerdika[édit | sunting sumber]
Ku dipilihna Jakarta jadi ibukota, pulo Jawa jadi puseur kagiatan politik jeung ékonomi Indonésia. Ka dieunakeun, alatan teu walatrana pangwangunan, antara puseur dayeuh jeung pilemburan téh jungkrangna beuki lega. Dayeuh-dayeuh jadi puseur kabeungharan, sedengkeun pilemburan di pulo Jawa tetep sangsara.
Sacara nasional, kanyataan jungkrang laju pangwangunan téh jadi masalah, sahingga loba nu boga angen-angen hayang mindahkeun ibukota ka wewengkon nu leuwih tengah sacara nasional, misalna ka Kalimantan, kalawan harepan pangwangunan bisa leuwih walatra sa-Nusantara.
Budaya[édit | sunting sumber]
Sacara umum, kabudayaan nu aya di pulo Jawa bisa dibagi dua: budaya Sunda di wewengkon kulon jeung budaya Jawa di wewengkon wétan. Wates dua kabudayaan ieu, dumasar pangaruh kakawasaan masing-masing bangsa dina sawatara sumber sajarah, kira aya di walungan Cipamali atawa Diéng.
Tempo ogé Budaya Indonésia
Ageman[édit | sunting sumber]
Pangeusi pulo Jawa lolobana ngagem Islam, lajeng Kristen (utamana di pakotaan), Hindu di sabudeureun Banyuwangi jeung basisir nu deukeut ka Bali, Katolik di sababaraha lembur di wewengkon kidul Jawa Tengah, Sunda Wiwitan di sawatara kampung adat Sunda (misalna di Kanékés), Budha nu diaragem nu urang Cina, jeung ageman lianna.
Séké sélér[édit | sunting sumber]
- urang Jawa (tempo basa Jawa)
- urang Sunda (tempo basa Sunda)
- urang Madura
- Cina Indonésia
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Bacaan salajengna[édit | sunting sumber]
- JAVA, FACTS AND FANCIES, karya Augusta De Wit (1905). (faksimili nu bisa disusud ti Pabukon Universitas Georgia; DjVu & format lapis PDF)


text:
Wikipedia:Ngalanglang
Di handap ieu didadarkeun sababaraha cara pikeun ngalanglang Wikipédia:
- Néang artikel (kadang ditumpurkeun). Asupkeun naon nu ditéang ku anjeun kana kotak di lajur gigir, pencét "enter" na papan konci atawa pencét tombol Jung handapeun kotakna.
- Tuturkeun tumbu ti hiji artikel ka artikel séjénna.
- Klik tumbu kaca acak di lajur gigir.
- Sungsi rupa-rupa kategori. Tempo Wikipédia:Sungsi.
- Témbongkeun éditan nu geus dijieun na artikel-artikel Wikipédia anyaran ieu. Klik tumbu Parobahan anyar di lajur gigir.
- Pigunakeun awaskeuneun anjeun pikeun ngalacak parobahan kana kaca-kaca nu tangtu (ukur pikeun nu asup log). Klik awaskeuneun na punclut kaca.
- Panggihan kaca-kaca nu mibanda tumbu ka hiji kaca nu keur dibuka: klik Nu numbu ka dieu na lajur gigir.
- Mangpaat kaca husus. Klik tumbu Kaca husus na lajur gigir.