text:
Romania
Romania (ogé diéja Rumania atawa Roumania; basa Romania: România) nya éta nagara nu aya di Éropa Tenggara, di bagian kalér Samenanjung Balkan jeung tepung wates sareng Laut Hideung.[5] Méh sakabéh délta walungan Donau aya di wewengkon Romania. Nagara ieu tepung wates sareng Hungaria jeung Sérbia di kulon, Ukraina jeung Moldova di wétan-kalér, jeung Bulgaria di kidul.
Sajarah nyatetan yén bangsa Dacia, Kakaisaran Romawi, Kakaisaran Bulgaria, Karajaan Hungaria, jeung Kasultanan Utsmaniyah pernah ngawasaan wewengkon ieu. Salaku hiji nagara, Romania diwangun dina taun 1859 ti panghijian wewengkon Moldavia jeung Wallachia, nu miboga pangakuan internasional dina taun 1878. Dina taun 1918, Transilvania, Bukovina, jeung Bessarabia ngadéklarasikeun ngagabung sareng Romania. Dina ahir Perang Dunya II, Uni Soviét ngawasaan sabagian daérahna (kira-kira ngawengku sakabéh daérah Moldova ayeuna) jeung Romania minangka anggota Pakta Warsawa. Kalawan labuhna Tirai Beusi dina taun 1989, Romania ngamimitian réformasi politik jeung ékonomi. Dina ngalawan masalah ékonomi pasca-révolusi, nagara ieu maké pajak handap dina taun 2005 jeung ngagabung ka Uni Éropa dina 1 Januari 2007. Sanajan tingkat pamasukan Romania kaasup salah sahiji nu panghandapna di Uni Éropa, réformasi geus ningkatkeun kamekaran ékonomina. Romania kiwari kaasup nagara nu miboga pamasukan nengah ka luhur.
Romania mangrupakeun nagara kalawan téritori nu pangluasna ka-9 jeung jumlah padumuk nu panggedéna ka-7 di Uni Éropa.[6] Ibu kota jeung kota nu panggedéna nya éta kota Bukares (basa Romania: Bucureşti), nu ogé mangrupakeun kota nu panggedéna ka-6 di Uni Éropa. Sibiu, hiji kota di Transilvania, dina taun 2007 kapilih minangka Ibu kota Kabudayaan Éropa.[7] Romania gabung ka NATO dina kaping 29 Maret 2004, jeung ogé mangrupakeun anggota ti Uni Latin, Francophonie, OSCE, jeung CPLP. Nagara ieu meangrupakeun nagara kahijian semi-présidénsial.
Daptar eusi
- 1 Sajarah
- 2 Politik jeung pamaréntahan
- 3 Hubungan luar nagri
- 4 Militér
- 5 Babagian administratif
- 6 Géografi
- 7 Démografi
- 8 Atikan
- 9 Ékonomi
- 10 Transportasi
- 11 Budaya
- 12 Tempo ogé
- 13 Catetan suku
- 14 Tumbu kaluar
Sajarah[édit | sunting sumber]
Sajarah awal[édit | sunting sumber]
Sésa-sésa manusa modérn nu pangkolotna di Éropa geus dipanggih di "Peştera cu Oase", Romania.[8] Titiinggalan éta kira-kira umurna 42.000 taun, jeung meureunan téh sésa-sésa Homo sapiens awal nu asup ka buana Éropa,[9] tapi bukti tinulis kahiji ngeunaan manusa nu ngadumuk di wewengkon Romania asalna ti Herodotus, nu dina bukuna Historia volume IV dina taun 440 SM nulis ngeunaan kaayaan séké-séké Getae.[10]
Bangsa Dacia, nu dianggap bagian ti Getae, mangrupakeun cabang ti bangsa Trakia nu nyicingan wewengkon Dacia (aya di Romania modérn, Moldova, jeung Bulgaria kalér). Karajaan Dacia miboga puncak kajayaanna dina jaman Raja Burebista kira-kira taun 82 SM. Sanggeus Dacia narajang propinsi Moesia Romawi dina taun 87, Kaisar Trajanus ngayakeun Perang Dacia nu réngsé kalawan meunangna bangsa Romawi taun 106. Akibat kameunangan éta, Dacia robah kana propinsi Dacia Romawi.[11]
Lobana bijih beusi, emas, jeung pérak nu dipanggih di propinsi éta[12] ngakibatkeun bangsa Romawi ngalaksanakeun kolonisasi kana wewengkon Dacia.[13] Prosés kolonisasi mawa sarta basa Latin Vulgar nu nyababkeun dimimitianna période romanisasi, nu salajengna bakal ngahasilkeun basa proto-Romania.[14][15] Dina abad ka-3 séké-séké pangumbara kawas bangsa Goth loba ngalaksanakeun invasi, jadina maksa bangsa Romawi kira-kira taun 271 mundur ti Dacia, jeung nyieunanna propinsi kahiji nu ditinggalkeun ku Romawi.[16][17]
Abad patengahan[édit | sunting sumber]
Sanggeus Romawi ninggalkeun Dacia, wewengkon éta, sacara tumurut, ditarajang ku séké Goth,[18] teras ku séké Hun dina abad ka-4,[19] jeung dipipilu ku séké-séké nomaden nu séjén kawas séké Gepid,[20][21] Avar,[22] Bulgar,[20] Pecheneg,[23] jeung Cuman.[24]
Bangsa Romania salajengna kabagi dina tilu wewengkon kapangéranan nu béda: Wallachia (basa Romania: Ţara Românească), Moldavia (basa Romania: Moldova), jeung Transilvania. Transilvania jadi bagian ti Karajaan Hongaria dina abad ka-11,[25] jeung miboga kamerdékaanna salaku Kapangéranan Transilvania ti abad ka-16[26] nepi ka taun 1711.[27] Kapangéranan Romania lianna ngalawan ancaman Kasultanan Utsmaniyah dina abad ka-14.[28][29]
Dina taun 1541, sakabéh samenanjung Balkan jeung méh sakabéh Hongaria jadi bagian ti Kasultanan Utsmaniyah. Sabalikna, Moldavia, Wallachia, jeung Transilvania jadi bagian ti suzerainty Utsmaniyah, kalawan hak otonomi internal.
Kapangéranan Wallachia, Moldavia, jeung Transilvania dipingpin ku pangéran Wallachia, Mihai Viteazul, dina taun 1600. Mihai Viteazul nyobian rék ngahijikeun tilu kapangéranan éta,[30] tapi kasempetan unifikasi hancur ku sabab rajapati Mihai ku tentara Austria.
Sanggeus pupusna, salaku nagara vassal, Moldavia jeung Wallachia geus miboga otonomi internal pinuh, nu ahirna leungit dina abad ka-18. Dina taun 1699, Transilvania jadi daérah kakaisaran Austria sanggeus meunangna Austria ti Turki dina Perang Turki Raya. Austria ngalaksanakeun paluasan kakawasaan lianna ka wewengkon Wallachia jeung Moldavia, jeung Kakaisaran Rusia ngawasaan Bessarabia taun 1812.
Kamerdékaan jeung Monarki[édit | sunting sumber]
Dina période kakawasaan Austria-Hongaria di Transilvania, jeung suzerainty Utsmaniyah di Wallachia jeung Moldavia, status bangsa Romania nya éta padumuk kelas dua (atawa malah sanés padumuk)[31] di wewengkon tempat bangsa aranjeunna jadi bangsa mayoritas.[32][33] Di sababraha kota di Transilvania, kawas Braşov, bangsa Romania dilarang tinggal di jeroeun témbok kota.[34]
Sanggeus gagalna Révolusi 1848, nagara-nagara gedé teu ngadukung usaha unifikasi Romania, jadina aranjeunna kapaksa joang sorangan ngalawan Kasultanan Utsmaniyah. Éléktor di Moldavia jeung Wallachia milih Alexandru Ioan Cuza minangka pangéran (Domnitor dina basa Romania) dina taun 1859.[35] Pamilihan Alexandru Ioan Cuza minangka domnitor hasil ngahijikeun Wallachia jeung Moldavia minangka Romania, tapi Transilvania masih encan kénéh kaasup kana wewengkon Romania. Di Transilvania, bangsa Hungaria aya di kelas luhur, jadina bangsa Romania ngamimitian palawanan ka Hongaria.
Dina kudéta taun 1866, Cuza diasingkeun jeung digantikeun ku Pangéran Karl ti Hohenzollern-Sigmaringen, nu katelah minangka Pangéran Karol ti Romania. Dina Perang Rusia-Turki 1877-78, Romania ngadukung Rusia,[36] jeung dina Traktat Berlin 1878, kamerdékaan Romania diakuan.[37] Gagantina, Romania méré tilu distrik kidul di Bessarabia ka Rusia jeung meunangan wewengkon Dobrogea. Dina taun 1881, kapangéranan robah kana karajaan.
Période 1878-1914 mangrupakeun période kastabilan jeung kamajuan pikeun Romania. Dina Perang Balkan Kadua, Romania ngagabung jeung Yunani, Sérbia, Monténégro, jeung Turki ngalawan Bulgaria, jeung dina Traktat Bukares (1913), Romania miboga kakawasaan dina wewengkon Dobrogea Kidul.[38]
Perang Dunya[édit | sunting sumber]
Dina Agustus 1914, basa Perang Dunya I, Romania ngumumkeun nétral. Dua taun saterasna, dina tekenan Sakutu (utamana Perancis nu hayang muka front anyar), dina 14/27 Agustus 1916, Romania gabung ka Sakutu jeung ngadéklarasikeun perang ka Austria-Hongaria. Lantaran kitu, liwat konvénsi militér rahasia, Sakutu jangji méré dukungan ka Romania dina usaha ngahijikeun sadaya rahayat Romania.[39]
Kampanye militér Romania ahir kalawan karusuhan pikeun Romania sabab Blok Séntral nalukkeun 2/3 téritori Romania dina wanci opat bulan, tapi Moldavia tetep aya dina kawasa Romania sanggeus invasi eureun dina taun 1917. Dina ahir perang, Austria-Hongaria jeung Kakaisaran Rusia ngalaman disintegrasi, jadina Bessarabia, Bukovina, jeung Transilvania ngadéklarasikeun panghijian jeung Karajaan Romania.
Dina Perang Dunya Kadua, Romania ngadéklarasikeun nétral deui, tapi dina 28 Juni 1940, Romania narima ultimatum ti Uni Soviét.[40] Dina tekenan Moskwa jeung Bérlin, Romania kapaksa mundur ti Bessarabia jeung Bukovina Kalér pikeun nyingkahan perang.[41] Kajadian ieu, ditambih ku sababaraha faktor nu lian, nyieunan pamaréntah Romania gabung ka Blok Poros. Akibat kaputusan blok Poros, Dobrogea kidul dibéré ka Bulgaria, samentawis Hongaria miboga Transilvania Kalér.[42] Dina perang, Romania mangrupakeun sumber minyak nu penting pikeun Nazi,[43] jadina Sakutu ngalaksanakeun pamboman. Sanggeus invasi Jérman ka Uni Soviét, Romania ngarebut deui Bessarabia jeung Bukovina Kalér ti Soviét.
Sanggeus Raja Mihai I ti Romania diistrénan jeung ngalabuhkeun Ion Antonescu, Romania ngagabung ka Sakutu, tapi lakuannna dina nalukkeun Jérman Nazi teu diakuan ku Konferénsi Parapihan Paris taun 1947.[44] Wates kulon Romania balik deui kawas saméméhna, tapi Bukovina Kalér jeung Bessarabia tetep dikawasaan ku Soviet.
Komunisme[édit | sunting sumber]
Dina taun 1947, kaum komunis maksa Raja Mihai I lungsur jeung angkat ninggalkeun nagara. Romania diproklamasikeun minangka républik rahayat.[45][46] Romania tetep aya dina panjajahan militér jeung kontrol ékonomi Uni Soviét nepi ka ahir taun 1950-an. Dina période ieu, sumber daya Romania diserep[47] ku pausahaan Soviét-Romania (SovRoms).[48][49]
Pamaréntahan komunis ngawangun rézim nu utamana dilaksanakeun liwat Securitate (pulisi rasiah anyar). Aranjeunna ngalaksanakeun kampanye pikeun maraéhan "musuh nagara", jadina aya rajapati atawa ditangkepna individu-individu ku alesan politik jeung ékonomi.[50] Hukuman ngawengku déportasi, pangasingan internal, gawé paksa, atawa dipanjarakeun. Catetan sajarah nyatet rupa-rupa kasus panyiksaan jeung rajapati, boh ka musuh politik atawa rahayat biasa.[51]
Dina taun 1965, Nicolae Ceauşescu mimita ngawasa jeung ngalaksanakeun kawijakan indepénden, kawas jadi sahiji-hijina nagara Pakta Warsawa nu teu satuju kana invasi Soviét ka Cékoslowakia taun 1968, neruskeun hubungan ka Israél sanggeus Perang Genep Poé tahn 1967, sarta muka hubungan diplomatik jeung ékonomi sareng Jérman Kulon.[52] Romania ogé miboga hubungan nu deukeut kalawan nagara-nagara Arab, nyieun Romania maénkeun laku penting dina prosés parapihan Israél–Mesir jeung Israél–Paléstina.[53]
Ku sabab hutang luar nagri Romania naék drastis antara taun 1977 nepi ka 1981 (ti 3 nepi ka 10 miliar dollar AS),[54] pangaruh organisasi monetér internasional kawas IMF jeung Bank Dunya ningkat, nu teu cocog jeung kawijakan autarki Nicolae Ceauşescu. Anjeunna ngusahakeun mayar hutang kalawan netepkeun kawijakan nu miskinkeun rahayat jeung nyieun ékonomi Romania leuleus. Salian ti éta, anjeunna ngaluasan kakawasaan Securitate. Akibatna, popularitas Ceauşescu ngirang, nu ahir kalawan labuhna Ceauşescu dina Révolusi Romania 1989.
Romania kiwari[édit | sunting sumber]
Sanggeus Perang Tiis ahir, Romania mekarkeun hubungan nu leuwih deukeut sareng Eropa Kulon. Romania ngagabung ka NATO dina taun 2004, jeung jadi tuan bumi patepungan puncak NATO di Bukares taun 2008.[55] Romania ogé gabung ka Uni Éropa dina 1 Januari 2007.[56]
Sabab kahéséan hirup sanggeus déprési ékonomi taun 1990-an, muncul diaspora gedé Romania. Tujuan émigrasi utama nya éta Spanyol, Italia, Austria, Jérman, Britania Raya, Kanada, jeung Amérika Sarikat.[57]
Politik jeung pamaréntahan[édit | sunting sumber]
Konstitusi Romania dijieun dumasar kana Konstitusi Perancis[58] jeung ditarima liwat réferéndum nasional dina 8 Désémber 1991.[58] Hiji panyandakan sora nu diayakeun dina Oktober 2003 narima 79 amandemén konstitusi, nyieunannna cocog jeung législasi Uni Éropa.[58] Romania téh mangrupakeun républik démokratis multipartéy. Fungsi éksekutif dilaksanakeun ku présidén jeung perdana menteri. Présidén Romania dipilih liwat pamilihan umum saban lima taun. Présidén nunjuk perdana menteri, nu mingpin pamaréntahan.[58] Présidén hirup di Istana Cotroceni, samentawis Perdana Menteri jeung pamaréntahan Romania kantorna di Istana Victoria.
Cabang législatif pamaréntahan Romania, nu kawanoh minangka Parlemén (Parlamentul României), diwangun ti dua majelis, Senat (Sénat), nu miboga 137 anggota (dina 2005), jeung Camera Deputaţilor (majelis handap), nu miboga 332 anggota (dina 2004). Anggota ti dua majelis ieu dipilih saban opat taun.
Institusi nu pangluhurna dina sistem hukum Romania nya éta Pangadilan Luhur Kasasi jeung Kaadilan (Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie), nu mangrupakeun mahkamah ageung Romania.[59] Sistem hukum di Romania loba kapangaruh ku hukum di Perancis.[58][60]
Hubungan luar nagri[édit | sunting sumber]
Ti Désémber 1989, Romania terus ngiatan hubungan sareng Kulon, utamana jeung Amérika Sarikat jeung Uni Éropa. Romania ngagabung ka North Atlantic Treaty Organisation (NATO) dina 29 Maret 2004, Uni Éropa dina 1 Januari 2007, Dana Monetér Internasional jeung Bank Dunya dina taun 1972, jeung ngagabung ogé ka World Trade Organization.
Pamaréntah Romania ayeuna ngusahakan ngiatan hubungan jeung nagara-nagara Eropa Wétan (utamana Moldova, Ukraina, jeung Géorgia).[61] Romania ogé ngadéklarasikeun dukunganna ka Turki, Kroasia, jeung Moldova pikeun gabung ka Uni Éropa.
Dina Désémber 2005, Présidén, Traian Băsescu, jeung Sekretaris Nagara Amérika Sarikat, Condoleezza Rice, nandatanganan pasatujuan nu ngijinkeun hadirna militér AS di sababaraha fasilitas Romania, utamana di bagian wétan nagara.[62] Dina Méi 2009, Sekretaris Nagara AS, Hillary Clinton, nyebutkeun yén "Romania mangrupakeun salah sahiji batur nu paling dipercaya jeung paling dihormat ku Amérika Sarikat".[63]
Hubungan diplomatik antara Romania jeung Moldova jadi istiméwa[61] sabab duanana miboga basa jeung sajarah nu sarua. Gerakan pikeun unifikasi Romania jeung Moldova muncul dina awal taun 1990-an sanggeus kadua nagara bébas ti kakawasaan komunis,[64] tapi leungit sabab pamaréntah Moldova nu anyar hayang tetep merdika ti Romania.[65] Romania katarik jeung Moldova jeung sacara resmi nolak Pakta Molotov-Ribbentrop, pajangjian nu nyababkeun direbutna sabagian wewengkon Romania ku Uni Soviét[64]. Tapi dua nagara ieu teu bisa tepung ka pasatujuan dina pajangjian bilateral.[66]
Militér[édit | sunting sumber]
Angkatan Pakarang Romania diwangun ti angkatan darat, laut, jeung udara, jeung dipingpin ku panglima pangluhurna. Présidén Romania mangrupakeun panglima nu pangluhurna ti angkatan pakarang dina masa perang. Romania miboga 90.000 tentara.[67]
Romania miboga anggaran patahanan 2.05% ti PDB, nya éta kira-kira 2.9 miliar dollar, tapi tentara Romania bakal ngagunakeun kira-kira 11 miliar dollar dina 2006 2011 pikeun modérnisasi jeung akuisisi palengkepan anyar.[68] Angkatan pakarang Romania geus kalibet dina sababaraha perang, kawas misi NATO di Apganistan.
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Romania dibagi kana 41 judeţe, sarupa propinsi, ditambih munisipalitas Bukares (Bucureşti). Saban judeţe miboga déwan judeţe (consiliu judeţean), nu boga tanggung jawab pamaréntahan daérah. Judeţe dibagi kana kota (tung. oraş, jam. oraşe) jeung komune (tung. comună, jam. comune). Aya 319 kota jeung 2686 komune di Romania.[69] Saban kota jeung komune miboga walikota (primar) jeung déwan daérah (consiliu local).
Ieu daptar judeţe/propinsi Romania (alfabétis):
Géografi[édit | sunting sumber]
Kalawan téritori saluas 238,391 square kilometres (92,043 sq mi), Romania mangrupakeun nagara nu pangluasna di Eropa Tenggara jeung nu panggedéna ka-12 di Éropa.[70] Kalobaannana ti wates Romania jeung Serbia sarta Bulgaria diwangun ti Walungan Donau. Walungan Donau ngalir ka Laut Hideung liwat wewengkon Romania, ngawangun Délta Donau, délta nu panggedéna kadua di Éropa, nu jadi Situs Warisan Dunya UNESCO.[71] Walungan penting lian nya éta Siret, Olt jenung Mureş.[70]
Topografi Romania dibagi antara pagunungan, papasiran, jeung dataran handap. Pagunungan Carpathia ngadominasi puseur Romania, kalawan 14 puncakna nu nepi ka kaluhuran leuwih ti 2.000 méter.[70] Gunung nu pangluhurna di Romania nya éta Puncak Moldoveanu (2,544 m/8,346 ft). Di Romania kidul bagian tengah, pagunungan robah ka papasiran. Divérsitas géografi nyababkeun divérsitas flora jeung fauna di Romania.[70]
Ékosistem[édit | sunting sumber]
47% wewengkon Romania diwangun ti ékosistem natural jeung semi-natural.[72] Ku sabab méh saparo leuweung di Romania (13% téritori) geus diatur pikeun konsérvasi Daérah Aliran Walungan tinimbang produksi, Romania miboga salah sahiji wewengkon leuweung nu panggedéna di Éropa.[72]
Aya kira-kira 10,000 km2 (3,900 sq mi) wewengkon nu dilindung di Romania.[73] Cagar Biosfer Donau mangrupakeun komplék lahan baseuh nu panggedéna jeung paling saeutik diruksak di Éropa, ngawengku wewengkon saluas 5,800 km2 (2,200 sq mi).[74] Pentingna biodivérsitas di Délta Donau geus diakuan di dunya, jadina didéklarasikeun minangka Situs Warisan Dunya UNESCO dina Désémber 1991.[75] Aya dua cagar biosfer lian di Romania, nya éta Taman Nasional Retezat jeung Taman Nasional Rodna.
Flora jeung fauna[édit | sunting sumber]
Di Romania aya 3.700 spésiés tutuwuhan. 23 geus disebutkeun minangka monumén alam, 74 spésiés hilang, 39 spésiés kaancam, 171 spésiés pikacilakaeun, jeung 1.253 spésiés dianggap langka.[76] Tilu zona végetasi utama di Romania nya éta zona alpine, zona leuweung, jeung zona stépa. Végetasi nyebar dumasar kana karakteristik taneuh, iklim, jeung kaluhuran.
Fauna di Romania diwangun ti 33.792 spésiés, 33.085 spésiés mangrupakeun invértébrata jeung 707 spésiés mangrupakeun vértébrata.[76] Spésiés vértébrata diwangun ti 191 spésiés lauk, 20 spésiés ampibi, 30 spésiés réptil, 364 spésiés manuk, jeung 102 spésiés mamalia.[76] Fauna nyebar dumasar kana rupa végétasi di mana maranéhna aya.
Iklim[édit | sunting sumber]
Romania miboga iklim transisional antara iklim sedeng jeung kontinéntal. Rarata suhu di Romania nya éta 11 °C (52 °F) di kidul jeung 8 °C (46 °F) di kalér.[77] Suhu pangpanasna nu pernah dicatet nya éta 44.5 °C (112.1 °F) di Ion Sion 1951 jeung suhu pangtiisna nu pernah dicatet nya éta -38.5 (−37 °F) di Bod 1942.[78]
Di Romania aya opat usum, nya éta usum semi, panas, gugur, jeung tiis. Usum panas biasana haneut pisan atawa panas, kalawan rarata suhu di Bukares kira-kira 28 °C (82 °F).[79] Usum semi boga ciri isuk jeung peuting nu tiis, jeung siang nu haneut. Usum gugur boga ciri garing jeung tiis, upami usum tiis miobga rarata suhu nu pangpanasna teu leuwih ti 2 °C (36 °F).[80]
Rarata curah hujan di pagunungan kulon Romania nya éta 750 mm (30 in) per taun. Di wewengkon kidul bagian tengah (sakurilingeun Bukares), tingkat curah hujan nepi ka 600 mm (24 in),[81] ari di Délta Donau, curah hujan leutik pisan, kalawan rarata 370 mm.
Démografi[édit | sunting sumber]
Dumasar kana sénsus taun 2002, Romania miboga populasi 21.698.181 jeung kira-kira bakal ngirang. 89.5% padumuk Romania mangrupakeun bangsa Romania. Étnis minoritas nu panggedéna nya éta Hungar, nu ngawangun 6.6% populasi jeung Rom nu ngawangun 2.46% populasi. Dumasar kana sénsus resmi, 535.250 urang Rom tinggal di Romania. Hungar, nu mangrupakeun minoritas di Transilvania, jadi mayoritas di county Harghita jeung Covasna. Bangsa Ukraina, Jérman, Lipovan, Turki, Tatar, Sérbia, Slowakia, Bulgaria, Kroasia, Yunani, Rusia, Yahudi, Céko, Polandia, Italia, Arménia, jeung sababaraha grup étnis lianna ngawangun 1.4% populasi.[82]
Basa resmi Romania nya éta basa Romania. Basa Romania mangrupakeun basa asli pikeun 91% padumuk Romania, jeung basa Hongaria sareng Rom minangka basa minoritas nu pangpentingna, dipaké ku 6.7% jeung 1.1% padumuk.[82] Di tempat étnis minoritas ngawangun 20% populasi, basa minoritas éta bisa dipaké dina administrasi jeung hukum. Basa Inggris jeung Perancis mangrupakeun basa asing utama nu diajarkeun di sakola-sakola. Basa Inggris digunakeun ku 5 yuta padumuk Romania, Perancis ku 4–5 yuta[nu bener?] padumuk, jeung Jérman, Italia, jeung Spanyol dipaké ku 1–2 yuta padumuk.[83] Saméméhna, basa Perancis mangrupakeun basa asing utama di Romania, tapi basa Inggris geus ngagantina. Basa Jérman diajarkeun di Transilvania lantaran kakawasaan Austria-Hongaria di propinsi ieu sebelumnya.
Romania mangrupakeun nagara sékulér, jadina teu boga agama nasional. Agama nu loba diagem nya éta Garéja Orthodox Romania (86.7%). Agama penting lianna nya éta Katolik Roma (4.7%), Protéstan (3.7%), Péntakosta (1.5%), jeung Garéja Katolik-Yunani Romania (0.9%).[82] Islam ogé diagem jeung museur di Dobrogea. Salian ti Islam, agama Yahudi ogé diagem ku sabagian padumuk Romania.
Atikan[édit | sunting sumber]
Ti Révolusi Romania 1989, sistem atikan Romania terus diréformasi.[84] Dumasar kana Undang-Undang Atikan nu dipaké dina taun 1995, sistem atikan diatur ku Kamentrian Atikan jeung Panalungtikan. TK mangrupakeun atika opsional pikeun barudak nu yuswana 3 nepi ka 6 taun. Sakola dimimiti dina yuswa 7 taun (kadang-kadang 6), jeung wajib nepi ka kelas 10 (dina yuswa kira-kira 16 atawa 17).[85]
Dumasar kana Academic Ranking of World Universities, dina taun 2006 teu aya universitas di Romania nu asup ka 500 universitas nu pangalusna di dunya.[86] Dilaporkeun yén universitas nu pangalusna di Romania, Universitas Bukares ngan miboga peunteun saparo ti universitas nu miboga tingkat ka-500.[87]
Ékonomi[édit | sunting sumber]
Kalawan PDB $264 miliar jeung PDB per kapita (PPP) $12.285[88] dina taun 2008, Romania mangrupakeun nagara kalawan pamasukan nengah ka luhur[89] jeung geus jadi bagian ti Uni Éropa ti 1 Januari 2007.
Sanggeus rézim komunis labuh dina taun 1989, nagara ieu ngalaman dékade panurunan jeung kateustabilan ékonomi, disababkeun ku labuhna basis industri jeung kirangnya réformasi struktural, tapi ti taun 2000, ékonomi Romania robah kana ékonomi kalawan kastabilan ékonomi makro, jeung ciri kamekaran ékonomi luhur, tingkat pangangguran handap jeung ngirangna inflasi. Dina taun 2006, Romania nyitak kamekaran ékonomi 7.7%, salah sahiji nu panggedéna di Éropa.[90] Kamekaran ékonomi turun ka 6.1% dina taun 2007,[91] tapi nepi ka 8.9% dina salapan bulan awal taun 2008. Kamekaran ékonomi labuh ka 2.9% dina triwulan ka-4 jeung kamekaran ékonomi Romania dina taun 2008 jadi 7.1%. Hal ieu disababkeun ku ayana krisis finansial global.[92]
Romania miboga tingkat pangangguran 3.9% dina Séptémber 2007,[93] nu lumayan handap lamjun dibandingkeun jeung nagara Éropa lianna, kawas Polandia, Perancis, Jérman, jeung Spanyol. Utang luar nagri Romania ogé lumayan handap, kalawan jumlah 20.3% ti PDB.[94] Tingkat ékspor Romania ogé terus ningkat dina sababaraha taun ieu, kalawan komoditas nu diékspor nya éta tékstil, mesin industri, pakakas éléktronik, produk métalurgi, bahan atah, mobil, pakakas hipu, farmasi, bahan kimia, jeung produk agrikultur (bungbuahan, sayur, jeung kembang). Romania loba ngalaksanakeun dagang sareng nagara-nagara Uni Éropa, kalawan Jérman jeung Italia salaku mitra dagang nu panggedéna, tapi Romania ngalaman défisit dagang nu gedé, nu ningkat 50% dina taun 2007.[95]
Sanggeus privatisasi jeung réformasi dina ahir taun 1990-an jeung awal 2000-an, intervénsi pamaréntah dina ékonomi Romania leuwih handap dibandingkeun nagara-nagara Éropa lianna.[96] Dina taun 2005, pamaréntah ngagentos sistem pajak progrésif Romania jadi sistem pajak tetep 16%, jadina Romania miboga tanggung jawab fiskal nu panghandapna di Uni Éropa,[97] faktor nu ngabantu tumuwuhna séktor swasta. Ékonomi Romania leuwih ngagantung dina jasa (55% ti PDB), sanajan industri (35% ti PDB) jeung agrikultur (15% ti PDB) ogé boga pangaruh. Salian ti étu, 32% padumuk Romania gawé dina séktor agrikultur jeung produksi.[94]
Ti taun 2000, Romania geus narik perhatosan invéstor ti luar nagri jeung jadi tujuan invéstasi nu panggedéna di Éropa Tengah jeung Tenggara. Dina taun 2006, jumlah total arus asup foreign direct investment di Romania nya éta €8.3 miliar.[98]
Transportasi[édit | sunting sumber]
Ku lantaran lokasina, Romania mangrupakeun simpangan pikeun patukeran ékonomi internasional di Eropa, tapi lantaran kirangna invéstasi, pangurusan jeung paropéaan infrastruktur transportasi Romania teu minuhan kabutuhan pasar jeung katinggal ti Eropa Kulon.[99] Tapi, kondisi ieu terus ngabener jeung standar jaringan transportasi Trans-Eropa terus diudag. Sababaraha proyék geus dimimitian kalawan dana ti Instrument for Structural Policies for Pre-Accession (ISPA) jeung injeuman ti International Financial Institutions (Bank Dunya, IMF, jsb.).
Bank Dunya ngira-ngira yén jaringan rél karéta api nu aya di Romania dina taun 2004 nepi ka 22.298 km, nyieunanna jaringan karéta api nu panggedéna ka-4 di Éropa.[100]
Budaya[édit | sunting sumber]
Romania miboga budaya nu unik, nu kacipta ti géografi jeung sajarahna. Idéntitas Romania mimiti kawangun ti pangaruh budaya Romawi jeung Dacia. Ti abad patengahan, pangaruh budaya muncul ti bangsa Slavia nu migrasi di deukeut Romania.[101] Budaya modérn Romania mekar dina pangaruh budaya Kulon, utamana Perancis[102] jeung Jérman.[102]
Seni jeung sastra[édit | sunting sumber]
Sastra Romania mimiti évolusi sanggeus révolusi Wallachia 1848. Murid Romania mimiti neuleuman di Perancis, Italia, jeung Jérman. Filsafat Jérman jeung budaya Perancis kaintegrasi kana sastra Romania modérn jeung muncul inohong kawas Mihai Eminescu, George Coşbuc, jeung Ioan Slavici. Sanajan aranjeunna kirang kasohor di luar Romania, aranjeunna diapresiasikeun pisan di Romania sahah nyieun sastra Romania. Di antara aranjeunna, Eminescu dianggap salaku panyair Romania nu pangpentingna, jeung karyana masih dipikaresep, utamana puisi Luceafărul.[103] Panulis lian nu méré kontribusi dina abad ka-19 nya éta Mihail Kogălniceanu, Vasile Alecsandri, Nicolae Bălcescu, Ion Luca Caragiale, jeung Ion Creangă.
Awal abad ka-20 dianggap minangka jaman kajayaan budaya Romania.[104] Inohong penting nu geus mangaruhan budaya dunya nya éta Constantin Brâncuşi, figur utama gerakan modérn, panaratas abstraksi jeung panganyar skulptur dunya.[105] Salah sahiji karyana, "Bird in Space" , kajual $27.5 yuta dina taun 2005.[106][107] Dina période antar perang dunya, inohong kawas Tudor Arghezi, Lucian Blaga, Eugen Lovinescu, Ion Barbu, Liviu Rebreanu ngusahakeun nyinkronisasikeun sastra Romania jeung sastra Éropa. George Enescu, panembang Romania nu kasohor, ogé asalna ti période ini.[108]
Sanggeus perang dunya réngsé, komunisme mawa panyénsoran gedé. Kabébasan nepikeun pamikiran dilarang, tapi inohong kawas Gellu Naum, Nichita Stănescu, jeung Marin Sorescu hasil lolos ti panyénsoran, jeung mangrupakeun pamingpin "Renaissance" leutik pikeun sastra Romania.[109] Samentawis teu loba karya nu hasil lolos ka dunya internasional lantaran panyénsoran, karya figur kawas Constantin Noica, Paul Goma, jeung Mircea Cărtărescu dipublikasikeun di luar nagri sanajan aranjeunna dipanjarakeun lantaran rupa-rupa alesan politik. Sababaraha senima milih ninggalkeun nagara jeung nyumbang karyana dina pangasingan, kawas Eugen Ionescu, Mircea Eliade, jeung Emil Cioran.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Catetan suku[édit | sunting sumber]
- ↑ "Populaţia stabilă la 1.01.2009" (dalam bahasa Romanian). INSSE. 19 Méi 2009. Diakses pada 20 Méi 2009.
- ↑ http://www.mediasinfo.ro/wp-content/uploads/documente/rez_recensamant_part_2011.pdf
- ↑ http://www.insse.ro/cms/files%5Cstatistici%5Ccomunicate%5CRPL%5CInformare_1nov2011.pdf
- ↑ a b c d "Romania". International Monetary Fund. Diakses pada 1 Oktober 2009.
- ↑ "North Atlantic Treaty Organization". NATO. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Romanian Statistical Yearbook (PDF). Romanian National Institute of Statistics (2007). Retrieved on 2008-01-20.
- ↑ Report on the Nominations from Luxembourg and Romania for the European Capital of Culture 2007 (pdf). The Selection Panel for the European Capital of Culture (ECOC) 2007 (2004-04-05). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Trinkaus, E. (2003). "Early Modern Human Cranial remains from the Peştera cu Oase". Journal of Human Evolution 45: 245–253.
- ↑ Zilhão, João (2006). "Neanderthals and Moderns Mixed and It Matters". Evolutionary Anthropology 15: 183–195.
- ↑ Herodotus (1859). The Ancient History of Herodotus By Herodotus, 213–217, Derby & Jackson. URL accessed 2008-01-10.
- ↑ Assorted Imperial Battle Descriptions. De Imperatoribus Romanis, An Online Encyclopedia of Roman Emperors. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ Dacia-Province of the Roman Empire. United Nations of Roma Victor. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ Deletant, Dennis (1995). Colloquial Romanian, 1, New York: Routledge.
- ↑ Matley, Ian (1970). Romania; a Profile, 85, Praeger.
- ↑ Giurescu, Constantin C. (1972). The Making of the Romanian People and Language, 43, 98–101,141, Bucharest: Meridiane Publishing House.
- ↑ Eutropius, Justin, Cornelius Nepos (1886). Eutropius, Abridgment of Roman History, London: George Bell and Sons. URL accessed 2008-08-31.
- ↑ Watkins, Thayer. The Economic History of the Western Roman Empire. Retrieved on 2008-08-31. “"The Emperor Aurelian recognized the realities of the military situation in Dacia and around 271 A.D. withdrew Roman troops from Dacia leaving it to the Goths. The Danube once again became the northern frontier of the Roman Empire in eastern Europe"”
- ↑ Jordanes (551 A.D.). Getica, sive, De Origine Actibusque Gothorum. URL accessed 2008-08-31.
- ↑ Iliescu, Vl. (1970). Fontes Historiae Daco-Romanae, 363, 587.
- ↑ a b Teodor, Dan Gh. (1995). Istoria României de la începuturi până în secolul al VIII-lea, 294–325.
- ↑ Bóna, István (2001). "History of Transylvania: II.3. The Kingdom of the Gepids". di dalam Köpeczi, Béla. New York: Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Bóna, István (2001). "History of Transylvania: II.4. The Period of the Avar Rule". di dalam Köpeczi, Béla. New York: Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Constantine VII, Porphyrogenitus. Constantine Porphyrogenitus De Administrando Imperio. URL accessed 2008-08-31.
- ↑ Xenopol, Alexandru D. (1896). Histoire des Roumains, 168.
- ↑ Makkai, László (2001). "History of Transylvania: III. Transylvania in the Medieval Hungarian Kingdom (896–1526)". di dalam Köpeczi, Béla. New York: Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Köpeczi, Béla, ed (2001). "History of Transylvania: IV. The First Period of the Principality of Transylvania (1526–1606)". New York: Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Várkonyi, Ágnes R. (2001). History of Transylvania: VI. The Last Decades of the Independent Principality (1660–1711), Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences. URL accessed 2008-08-31.
- ↑ Ştefănescu, Ştefan (1991). Istoria medie a României, 114.
- ↑ Predescu, Lucian (1940). "Enciclopedia Cugetarea"..
- ↑ Rezachevici, Constantin (2000). "Mihai Viteazul: itinerariul moldovean". Magazin istoric (5).
- ↑ The Magyarization Process. GenealogyRO Group. Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Kocsis, Karoly (1999). Ethnic structure of the population on the present territory of Transylvania (1880-1992). URL accessed 2008-08-31.
- ↑ Kocsis, Karoly (2001). Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin, 102, Simon Publications.
- ↑ Prodan, David (1971). Supplex Libellus Valachorum= Or, The Politicle Struggle of Romanians in Transylvania During the 18th Century, Bucharest: Academy of Social Republic of Romania.
- ↑ Bobango, Gerald J (1979). The emergence of the Romanian national State, New York: Boulder.
- ↑ San Stefano Preliminary Treaty (1878). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ (July 13, 1878) The Treaty of Berlin, 1878 - Excerpts on the Balkans, Fordham University. URL accessed 2008-08-31.
- ↑ Anderson, Frank Maloy (1918). Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870-1914, Washington D.C.: Government Printing Office.
- ↑ Horne, Charles F. (Horne). "Ion Bratianu's Declaration of War Delivered to the Austrian Minister in Romania on August 28, 1916". Source Records of the Great War. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Ioan Scurtu, Theodora Stănescu-Stanciu, Georgiana Margareta Scurtu (2002). Istoria Românilor între anii 1918-1940 (in Romanian), University of Bucharest.
- ↑ Nagy-Talavera, Nicolas M. (1970). Green Shirts and Others: a History of Fascism in Hungary and Romania, Hoover Institution Press.
- ↑ M. Broszat (1968). "Deutschland — Ungarn — Rumänien. Entwicklung und Grundfaktoren nationalsozialistischer Hegemonial- und Bündnispolitik 1938-1941". Historische Zeitschrift (206): 552–553.
- ↑ "The Biggest Mistakes In World War 2:Ploesti - the most important target". Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Eugen Tomiuc (May 6, 2005). World War II – 60 Years After: Former Romanian Monarch Remembers Decision To Switch Sides. Archived from the original on 2007-09-30. Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ "Romania". CIA - The World Factbook. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ "Romania - Country Background and Profile". ed-u.com. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Rîjnoveanu, Carmen (2003). "Romania's Policy of Autonomy in the Context of the Sino-Soviet Conflict" (PDF). Czech Republic Military History Institute, Militärgeschichtliches Forscheungamt. pp. 1. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Roper, Stephen D. (2000). Romania: The Unfinished Revolution, 18, Routledge.
- ↑ Cioroianu, Adrian (2005). "On the Shoulders of Marx. An Incursion into the History of Romanian Communism" (in Romanian), 68–73, Bucharest: Editura Curtea Veche.
- ↑ Caraza, Grigore (2004). Aiud însângerat (in Romanian), Editura Vremea XXI.
- ↑ Cicerone Ioniţoiu (2000). Victimele terorii comuniste. Arestaţi, torturaţi, întemniţaţi, ucişi. Dicţionar (in Romanian), Bucharest: Editura Maşina de scris.
- ↑ "Romania: Soviet Union and Eastern Europe". Country Studies.us. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ Middle East policies in Communist Romania. Country Studies.us. Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Deletant, Dennis. "New Evidence on Romania and the Warsaw Pact, 1955-1989". Cold War International History Project e-Dossier Series. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ "NATO update: NATO welcomes seven new members", NATO. Disalin 2008-08-31.
- ↑ "EU approves Bulgaria and Romania", BBC News. Disalin 2008-08-31.
- ↑ "Romania". focus-migration.de. Diakses pada 28 Agustus 2008.
- ↑ a b c d e (2007) Romania, 48, 3734–3759, London and New York: Routledge.
- ↑ Presentation. High Court of Cassation and Justice - —Romania. Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Romanian Legal system. CIA Factbook (2000). Retrieved on 2008-01-11.
- ↑ a b "Foreign Policy Priorities of Romania for 2008" (dalam bahasa Romanian). Romanian Ministry of Foreign Affairs. Diakses pada 28 Agustus 2008.
- ↑ "Background Note: Romania - U.S.-Romanian Relations". U.S. Department of State.
- ↑ http://www.bucharestherald.com/politics/34-politics/3116-hillary-clinton-romania-one-of-the-most-trustworthy-and-respectable-partners-of-the-usa-
- ↑ a b Gabriel Andreescu, Valentin Stan, Renate Weber (1994-10-30). "Romania'S Relations With The Republic Of Moldova". International Studies.
- ↑ Stefan Ihrig. "Rediscovering History, Rediscovering Ultimate Truth" (PDF). Diakses pada 17 Séptémber 2008.
- ↑ "Moldova urging Romania to sign basic political treaty", Romania News Watch, 2007-12-16. Disalin 2008-08-28.
- ↑ Ministry of National Defense of Romania (2003-01-21). Press conference. Rilis pérs. Diaksés dina 2008-08-31.
- ↑ MoND Budget as of 2007 (Romanian). Ziarul Financiar (2006-10-30). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Administrative Organisation of Romanian Territory, on December 31, 2005 , Romanian National Institute of Statistics. (Report). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ a b c d "Geography, Meteorology and Environment" (dalam bahasa Romanian). Romanian Statistical Yearbook. 26 Pébruari 2004. Diakses pada 7 Séptémber 2009.
- ↑ Danube Delta. UNESCO's World Heritage Center. Retrieved on 2008-01-09.
- ↑ a b Romania's Biodiversity. Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection of Romania. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ Protected Areas in Romania. Romanian Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ Danube Delta Reserve Biosphere. Romanian Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ Danube Delta. UNESCO's World Heritage Center. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ a b c "Flora si fauna salbatica" (dalam bahasa Romanian). enrin.grida.no. Diakses pada 7 Séptémber 2009.
- ↑ Romania: Climate. U.S. Library of Congress. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ Romania: climate. Climate. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ The monthly average climate parameters in Bucharest. WorldTravels. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ Permafrost Monitoring and Prediction in Southern Carpathians, Romania. CliC International Project Office (CIPO) (2004-12-22). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ "The 2004 Yearbook" (dalam bahasa Romanian) (PDF). Romanian National Institute of Statistics. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ a b c Official site of the results of the 2002 Census . (Report). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Outsourcing IT în România (Romanian). Owners Association of the Software and Service Industry. Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ The Romanian Educational Policy in Transition . UNESCO. (Report). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ The Romanian Educational Policy in Transition . UNESCO. (Report). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Academic Ranking World University 2006: Top 500 World University . (Report). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Răzvan Florian Romanian Universities and the Shanghai rankings , Cluj-Napoca, România: Asociaţia Ad Astra a cercetătorilor rom âni, 7–9. (Report). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ IMF World Economic Outlook April 2008 - Central and Eastern Europe. IMF (April 2008). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Country Classification Groups. World Bank (2005). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ GDP in 2006 (PDF) (Romanian). Romanian National Institute of Statistics. Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ World Bank: In 2008 Romania will have an economic growth of 5.9% (Romanian). Retrieved on 2008-01-13.
- ↑ "Creşterea economică din 2008 a frânat brusc în T 4" (dalam bahasa Romanian). Curierul National. Diakses pada 7 Séptémber 2009.
- ↑ "Main Macroeconomic Indicators, September 2007" (dalam bahasa Romanian) (PDF). National Institute of Statistics of Romania. Diakses pada 31 Agustus 2008.
- ↑ a b Romania. CIA World Factbook (2006). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Romania at A Glance - January 2008. Romania Economy Watch (January 2008). Retrieved on 2008-01-10.
- ↑ Index of Economic Freedom: Romania. heritage.org. Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ (2007-06-26) Taxation trends in the EU , Eurostat. (Report). Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ Romania: FDI reached over EUR 8.3 bn. Retrieved on 2008-08-31.
- ↑ "Prezentarea generală a reţelei de drumuri" (dalam bahasa Romanian). cnadnr.ro. Diakses pada 7 Séptémber 2009.
- ↑ Reteaua feroviara (Romanian). cfr.to. Retrieved on 2009-09-06.
- ↑ Lucian Boia, James Christian Brown (2001). Romania: Borderland of Europe, 13, 36–40, Reaktion Books.
- ↑ a b "Cultural aspects". National Institute for Research & Development in Informatics, Romania. Diakses pada 28 Agustus 2008.
- ↑ Mihai Eminescu (Romanian). National Institute for Research & Development in Informatics, Romania. Retrieved on 2008-01-20.
- ↑ Mona Momescu. "Romanian Cultural Debate of the Summer: Romanian Intellectuals and Their Status Groups". Romanian Club @ Columbia University. Diakses pada 28 Agustus 2008.
- ↑ Constantin Brâncuşi's bio. Brancusi.com. Retrieved on 2008-01-20.
- ↑ Brancusi's 'Bird in Space' Sets World Auction Record for Sculpture at $27,456,000. Antiques and the Arts Online. Retrieved on 2008-01-20.
- ↑ November 9, The price record for a Brancusi masterpiece was set up in 2005 when “Bird in Space” was sold for USD 27.5 M. Romanian Information Center in Brussels. Retrieved on 2008-01-20.
- ↑ George Enescu, the composer. International Enescu Society. Retrieved on 2008-01-20.
- ↑ Ştefănescu, Alex. (1999). Nichita Stănescu, The Angel With A Book In His Hands (in Romanian), 8, Maşina de scris.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- (en) Loka resmi pamaréntah Romania
- (Romania) Présidén Romania
- (Romania) Sénat Romania
- (Romania) Camera Deputaţilor (majelis handap di parlemén)
- (en) Kamentrian Pariwisata
- (Romania) Kamentrian Luar Nagri
Afrika Kidul · Afrika Tengah · Albania · Amérika Sarikat · Angola · Antigua jeung Barbuda · Arab Saudi · Argéntina · Arménia · Australia · Bahrain · Bangladésh · Barbados · Basisir Gading · Bélis · Bénin · Bolivia · Botswana · Brasil · Brunéi · Burkina Faso · Burundi · Chad · Chili · Cina · Djibouti · Dominika · Dominika, Rép. · Ékuador · Él Salvador · Fiji · Filipina · Gabon · Gambia · Géorgia · Ghana · Grénada · Guatémala · Guinéa · Guinéa-Bissau · Guyana · Haiti · Honduras · Hong Kong¹ · India · Indonésia · Islandia · Israél · Jamaika · Jepang · Kamboja · Kamérun · Kanada · Kénya · Kolombia · Kongo, RD · Kongo · Koréa Kidul · Kosta Rika · Kroasia · Kuba · Kirgistan · Kuwait · Lésotho · Liechtenstein · Madagaskar · Makau¹ · Makédonia · Maladéwa · Malawi · Malaysia · Mali · Maroko · Mauritania · Mauritius · Méksiko · Mesir · Moldova · Mongolia · Mozambik · Myanmar · Namibia · Nepal · Nikaragua · Nigér · Nigéria · Norwégia · Oman · Pakistan · Panama · Papua Nugini · Paraguay · Péru · Qatar · Rwanda · Saint Kitts jeung Névis · Saint Lucia · Saint Vincent jeung Grénadin · Selandia Anyar · Sénégal · Siérra Léone · Singapura · Kapuloan Solomon · Sri Lanka · Suis · Suriname · Swaziland · Wewengkon Béa Cukai Kapisah Taiwan, Penghu, Kinmen, jeung Matsu² · Tanjung Vérdé · Tanzania · Thailand · Togo · Tonga · Trinidad jeung Tobago · Tunisia · Turki · Uganda · Ukraina ·Uni Émirat Arab · Uni Éropa³ · Uruguay · Vénézuéla · Viétnam · Yordania · Zambia · Zimbabwé
- Wewengkon Administratif Husus Républik Rahayat Cina.
- Ngaran rancangan pikeun Républik Cina (Taiwan)
- 27 nagara anggota Uni Éropa ogé mangrupa anggota WTO jeung hak masing-masing: Austria, Bélgia, Bulgaria, Britania Raya, Céko, Dénmark, Éstonia, Finlandia, Jérman, Hungaria, Irlandia, Italia, Latvia, Lituania, Luksemburg, Malta, Perancis, Polandia, Portugal, Romania, Siprus, Slovakia, Slovénia, Spanyol, Swédia, Walanda jeung Antillen Walanda, jeung Yunani.


c: text/html

text:
Picung
Picung atawa pucung, atawa Kemayang (dina basa Indonesia) (Pangium edule Reinw. ex Blume; sélér (suku) Acariaceae, tiheula diasupkeun kana Flacourtiaceae) nyaéta tuwuhan anu tumuwuh liar atawa satengah liar.
Siki picung, anu disebut oge kelewek, dipaké jadi samara asakan Indonésia anu ngahasilkeun warna hideung dina rawon jeung sop konro. Sikina, anu ngabogaan palapis siki anu bisa didahar, lamun atah pohara ngandung racun alatan ngandung asam sianida dina konséntrasi anu luhur. Lamun didahar dina jumlah nu tangtu siki kapayang baris ngabalukarkeun lieur (mabok).
Racun dina siki ieu bisa dipaké pikeun racun dina mata panah. Siki picung aman dikokolakeun pikeun kadaharan lamun geus dikulub sarta dikeueum leuwih tiheula.
Kai pepelakan ieu ogé boga ajén ékonomi, kalawan beurat jenis 450-1000kg.m-3.
Babasan "mabok kepayang" dina basa Malayu/Indonesia dipaké pikeun ngagambarkeun kaayaan hiji jalma anu keur ragrag asih sahingga henteu sanggup mikir sacara logis.
Ngaran patempatan[édit | sunting sumber]
Di Tatar Sunda, loba pisan patempatan anu dingaranan ku ngaran tutuwuhan. Patempatan anu maké kecap 'picung' di antarana:
- Kacamatan Picung, Kabupatén Pandéglang
- Kacamatan Cipicung, Kuningan
- Désa Cipicung, Banyuresmi, Garut
- Désa Cipicung, Jatigedé, Sumedang
- Désa Cipicung, Cijeruk, Kabupatén Bogor
- Désa Cipicung, Culaméga, Kabupatén Tasikmalaya
- Désa Cipicung, Maja, Kabupatén Majalengka
- Désa Cipicung, Sukatani, Kabupatén Purwakarta
Tumbu ka luar[édit | sunting sumber]
- (en) hear.org
- (en) ecoport.org
- (en) waynesword.palomar.edu
- (en) uni-graz.at
- (en) idrinfo.idrc.ca

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tutuwuhan
- "Plant" ngalih ka dieu. Pikeun kagunaan lian ti "Plant", tingali Plant (disambiguasi)
-
Keur kagunaan séjén, tempo Tutuwuhan (disambiguasi).
Dina biologi, tutuwuhan (pepelakan) nujul kana organisme nu kaasup kana Regnum Plantae. Di jerona ngawengku sakabeh tutuwuhan nu berpembuluh, boh nu semu atawa nu sajati (lumut hate, lumut, papakuan jeung tutuwuhan sikian). Dina sababaraha versi taksonomi tutuwuhan, alga hejo oge diasupkeun kana karajaan (regnum) ieu. Kacatet aya kurang leuwih 300.000 spesies organisme nu kawengku.
Tutuwuhan mangrupakeun organisme autotrof nu ngamangpaatkeun klorofil minangka komponen pangobah energi foton tina cahya panonpoe jadi energi kimiawi dina wangun gula. Proses pangalihan ieu katelah fotosintesis. Istilah "asimilasi karbon" dipake oge keur proses ieu alatan merlukeun karbon nu beunang tina CO2 bebas ti udara. Kusabab sipatna nu autotrof, tutuwuhan nempatan posisi kahiji dina rante aliran energi ngaliwatan organisme hirup (rante kadaharan).


text:
Madinah
Madinah atawa Madinah Al Munawwarah: مدينة رسول الله atawa المدينه, (ogé Madinat Rosul Alloh, Madīnah an-nabī) nyaéta dayeuh utama di Arab Saudi. Mangrupa dayeuh anu ramai diziarahi atawa didatangan ku kaum Muslimin. Disana aya Masjid Nabawi anu ngabogaan pahala sarta keutamaan pikeun kaum Muslimin. Dina Hadits, Nabi Muhammad SAW bersabda yén:
"Solat di masjid kuring (Masjid Nabawi) ngabogaan pahala 1000x sarta Solat di Masjidil Haram (Mekkah) ngabogaan pahala 100000x"
Dayeuh ieu dewasa ieu ngabogaan nu nyicingan kira-kira 600.000 jiwa. Pikeun umat Muslim dayeuh ieu dianggap minangka dayeuh suci kadua. Dina jaman Nabi Muhammad SAW, dayeuh ieu jadi puseur dakwah, pangajaran sarta pamaréntahan Islam. Ti dayeuh ieu Islam tuluy menyebar ka sakumna jazirah Arabia sarta tuluy ka sakumna dunya.
Daptar eusi
Lokasi geografi[édit | sunting sumber]
Dayeuh ieu berjarak kurang leuwih 600 km di palebah Kalér Dayeuh Mekkah. Dina mangsa tuluy merlukeun waktu cukup lila pikeun ngahontal Madinah (kurang leuwih hiji bulan) kalawan ngagunakeun Unta. Sedengkeun ayeuna bisa ditempuh kurang leuwih 6 jam ngaliwatan jalan bébas tahanan anu diwangun ku pamaréntah Arab Saudi. Dina mangsa kakawasaan Usmaniyah Turki, aya jalur karéta seuneu anu nyambungkeun Madinah jeung Amman (Yordania) sarta Damaskus (Syria). anu mangrupa bagian ti jalur karéta seuneu Istambul (Turki)-Haifa (Israél) anu dipikawanoh kalawan ngaran Hejaz Railway. Kiwari jalur éta geus euweuh deui sarta stasiun karéta seuneu Madinah dijadikeun Musieum. Jalur ieu baheula dipaké pikeun kelancaran pengangkutan jamaah haji. Ayeuna sajaba ngagunakeun jalan darat, dayeuh Madinah bisa diakses ngaliwatan Hawa kalawan bandara boga skala internasional anu utamana dipaké dina usum haji sajaba Bandara King Abdul Aziz di Jeddah
Sacara geografis, dayeuh ieu datar anu dikelilingi gunung sarta pasir pasir sarta beriklim gurun.
Ékonomi[édit | sunting sumber]
Ti sektor ékonomi, aya sektor tatanén sarta perkebunan leuwih leuwih perkebunan korma anu geus dipikawanoh saprak mangsa lampau, peternakan selayaknya nu nyicingan Arab sarta perdagangan ditambah kalawan sektor jasa utamana jasa pangladén para peziarah diantarana nyaéta usaha perhotelan sarta penginapan.
Atikan[édit | sunting sumber]
Sajaba dipikawanoh minangka dayeuh puseur perkembangan Islam. Madinah ogé mangrupa puseur ti atikan Islam saprak mangsa Nabi Muhammad SAW. Ogé réa ajengan-ajengan sarta Cendekiawan Islam anu mecenghul ti Madinah diantarana nyaéta Imam Malik. Ayeuna di Madinah aya sagala rupa Jami'ah (Universitas) sarta paguron paguron luhur Islam séjénna, contona ialah Universitas Islam Madinah.
Sajarah[édit | sunting sumber]
Dayeuh Madinah dina mangsa saméméh perkembangan Islam dipikawanoh kalawan ngaran Yathsrib. Dipikawanoh minangka puseur perdagangan. Saterusna sabot Nabi Muhammad SAW hijrah ti Mekkah dayeuh ieu digantian ngaranna jadi Madinah sebgai puseur perkembangan Islam nepi ka anjeunna wafat sarta dimakamkan di ditu. Saterusna dayeuh ieu jadi puseur penerus Nabi Muhammad anu dipikawanoh kalawan puseur khalifah. Aya tilu Khalifah anu maréntah ti dayeuh ieu nyaéta Abu Bakar, Umar bin Khattab sarta Utsman bin Affan. Dina mangsa Ali bin Abi Thalib pamaréntahan dipindahkan ka Kufah di Irak alatan lumangsung gejolak pulitik alatan terbunuhnya khalifah Utsman ku kaum pemberontak. Saterusna sabot kakawasaan pindah ka bani Umayyah, mangka pamaréntahan dipindahkan ka Damaskus sarta sabot pamaréntahan pindah ka bani Abassiyah, pamaréntahan dipindahkan ka dayeuh Baghdad. Dina mangsa Nabi Muhammad SAW, nu nyicingan dayeuh Madinah nyaéta jelema anu ngagem agama Islam sarta urang Yahudi anu ditangtayungan di mana ayana. Tapi alatan penghianatan anu dipigawé ka nu nyicingan Madinah sabot perang Ahzab, mangka kaum Yahudi diusir kaluar Madinah.
Kiwari Madinah babarengan dayeuh suci Mekkah dibawah pangladén pamaréntah Karajaan Arab Saudi anu mangrupa ladén kadua dayeuh suci.


text:
Radio satelit
Radio satelit atawa radio langganan nyaéta radio digital anu nampa sinyal nu disiarkeun ku satelit telekomunikasi, anu ngawengku wilayah géografis anu leuwih lega ti sinyal radio umumna.
Radio satelit bisa mangfaat di patempatan nu boga line of sight (garis lempeng) antara anteneu jeung satelit, sarta teu aya hahalang badag, kawas torowongan atawa gedong.
Alatan téknologi ieu merlukeun aksés ka satelit komérsial pikeun sumebarna sinyal, jasa radio satelit mangrupa bisnis komérsial (anu nawarkeun pakét saluran salaku bagian tina jasa nu ditawarkeun ku maranéhanana) nyaratkeun yen urang kudu langganan lamun hayang narima jasa siaranana.
Kiwari, nu jadi panyadia radio satelit nu utama nyaéta Worldspace (Intl.), XM Radio & Sirius (A.S.). Maranéhanana nawarkeun saluran warta, cuaca, olah raga, sarta musik. Alatan sinyalna ngabogaan hak cipta sarta henteu bisa sambarangan ditarima ku urang, mangka langganan merlukeun pakakas husus pikeun decoding.
Daptar eusi
Asia, Afrika sarta sabagian gedé Éropah[édit | sunting sumber]
Worldspace ngabogaan satelit sorangan nu ngawengku Éropah, Asia, sarta Afrika. Sinyal ieu bisa ditarima ngaliwatan pakakas panarima Worldspace. Program-programna ngan sadia pikeun langganan.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- (en) Orbitcast.com A blog about all things Satellite Radio
- (en) Satellite Radio Reviews A resource for Satellite Radio Reviews and news. Follow developments in the Satellite Radio Industry
- (en) Digital Insurrection Satellite Radio Info
- (en) Livesatelliteradio.com Blog on Satellite Radio news and events
- (en) Getting Satellite Radio One subscribers easy how-to guide
Amérika Sarikat sarta Kanada[édit | sunting sumber]
- (en) XM Satellite Radio XM Satellite Radio Company
- (en) Sirius Satellite Radio Sirius Satellite Radio Company
Asia, Afrika sarta Éropa[édit | sunting sumber]
- (en) Worldspace Satellite Radio Worldspace Satellite Radio Company