text:
Naskah Dongeng SDSN Dewi Sartika, Dina Raraga Porseni taun 2012
“SASAKALA BATU KARANGKENG DI CURUG KACAPI”
Assalamua’laikum Wr. Wb.
Sampurasun…!!!!
Daramang dulur – dulur,,,,,,,????!!!!!!!!!!!!
Dina kasempetan iyeu, simkuring bade nyaritakeun hiji dongeng nu judul na
“SASAKALA BATU KARANGKENG DI CURUG KACAPI”
Curug Kacapi nyaeta salah sawios curug nu aya di palih kulon wewengkon desa cipanas.
Kantos ninggal teu curug na?????
Oh..muhun da eta curug the rada nyumput, sareung kariung ku kebon awi,
Jaman kapungkur teh aya saurang santri nu mondok nyantri di salah sawios pasantren di wewengkon cipanas kulon. Eta pamuda the yatim piatu, da di pasantren eta the anjeuna the di asuh ku ajeungan di eta pasantren. Malah mah si santri eta the ti orok pisan saur na the di asuh ku ajeungan ti eta pasantren the, nya tangtu we si santri eta the can kantos ninggal sinareung apal saha jeung di mana kolot asli na ayeuna, meren mun tos maraot tea mah anjeuna hoyongeun apal dimana di kurebkeuna supados tiasa jiarah.
kantos salah sawios waktos si Santri naros ka Ajeungan nu ku maneh na di anggap kolot,
“Mama,, (sesebat kanggo ajeungan nu di kolot keun ku si Acep eta)
“Kulan Acep” Tembal Mama kiai
“Weungi the abdi ngimpen papendak sareung ibu rama abdi, masing teu jelas ge rurupaana sareng teu apal ge tapi sim abdi mah yakin yen eta the ibu rama abdi. (Saur si Acep eta)
“Nya sok Cep, naon nu tiasa Mama kiai bantos ayeuna?” (Tembal Mama kiai )
“Abdi the hoyong apal, saha ari ibu rama abdi the, upami aya keneh panginten sim abdi hoyong di tepangkeun, upami tos teu ayamah nya abdi hoyong apal dimana di kurebkeunna? (Tanya si Acep)
“uih deui ka impenan ujang nu weungi, kinteun - kinteuna dimana eta tempat nu di impen keun ku Acep pas Acep tepang sareung ibu rama Acep the? ( taros mama kiai).
“kirang jeulas mama, da nu kakuping dina impenan the aya sora gimicrik cai curug sareung hiliwir na sora dangdaunan tangkal awi.
“nya sok kieu ayeuna mah Cep, enjing bada lohor hideup leumpang ka palih kulon ngaliwatan lamping, tuluy leumpang tuturkeun arah panonpoe ti teuleum.”
sateacana di piwarang angkat dina eta patempatan eta si Acep the di jampe jeung di titipan pusaka ku Mama kiai, kanggo jagi - jagi bilih aya nanaon nu ngahadang dina jangjalaneun si Acep saur Mama teh.
Ka isukan poe na bada netepan lohor si Acep angkat pamit ka mama kiai,, tuluy leumpang ka Beulah kulon, ngaliwatan lamping nu baheula mah eta lamping the kareeung keneh, kulantaran pinuh keneh ku tatangkalan gede, nya pasti we pinuh ku sasatoan nu matak pibahayaeun meren, jeung malah mah saur masarakat nu aya di deket eta lamping the cenah mah eta lamping the sok di jadi tempat ngumpulna sajenis lelembutan,
Tuluy si Acep the leumpang ka tengah tengah leuweung, neupi ka maneh na manggih hiji tempat nu pinuh ku tangkal awi, bari ti jauh keneh tos ka dangu sora ngaggoar curug,
“Sugan iyeu nya pateumpatan nu aya dina impenan kuring the” ceuk si Acep bari nga dauh dina hate na, pas lengkah na nincak ka riungan eta kebon awi the brug…!!! Sora ngageubruk nu tarik pisan, jiga aya batu nu murag hareupeun suku na pisan, ti dinya si Acep muringkak bulu kunduk na,
“HEY…!!!! SAHA ETA NU WANI NGALENGKAH ASUP KA TEMPAT KAKUASAAN KURING”
Si Acep eta the reuwas,, pas ningali ka tukangeunana geuninganan eta the sora buta nu ngahuni eta tempat, si Acep reuwas, bari tuluy lumpat jeung babacaan ka arah curug nu teu jauh ti dinya,
Bari ngarenghab cape di gigireun curug eta si Acep nginum heula eta cai curug the, bari ngaleungitkeun cape na…
REK LUMPAT KAMANA SIAH….!!!
KA UDAG KU AING SIA REK LUMPAT KAMANA WAE GE…!!
DI HAKAN SIA KU AING, GEUS LILA AING TEU NGAHAKAN DAGING JELEMA..!!
Ceuk si buta eta the…!!
Bari jeung pasrah eta si Acep teh nu cape kulantaran geus teu sanggup lumpat ngawanikeun nyarita ka eta buta
“pek tah maneh bisa ngahakan awak kuring, ngan kuring ngahaja datang ka dieuteh rek neangan kolot kuring, lain rek ngaganggu salira”
“EWEH JALEMA NU HIRUP DI DIEU….!!! (tembal si Buta)
“Kuring di titah kadieu ku guru kuring, cenah kuring bisa manggihan kolot kuring di dieu,”
“HAHAHA….!!! JADI SILAING THE BUDAK KA DUA JALMA ETA??
BAHEULA GE AYA 2 JALMA AWEWE JEUNG LALAKI NU BAU NA SARUA JEUNG MANEH, MARANEHNA KASARUNG PAS NAREANGAN SULUH DI IYEU LEUWEUNG. KULANTARAN ETA JALEMA THE WANI NINCAK TEMPAT KURING, KU KURING DI HAKAN ETA JALMA THE….!!” (Sora si Buta bari ngagakgak)
“Jadi maneh nu ngahakan kolot kuring..!!” (Tembal si santri bari rasa ka ambek nu muncak ngadangu kolot na nu paeh di hakan ku eta Buta)
“AYEUNA GE GILIRAN SIA NU DI HAKAN KU AING…!!!” (Ceuk Si Buta)
“Sok sia wani ngelehkeun aing mah…!”, ceuk si Acep nu ujug ujug aya rasa ka wani kulantaran ambek ngadangu kolotna di hakan ku eta buta..
Pas si buta rek newak pisan awak si eta santri, si santri ngaluarkeun pusaka nu di titipkeun ku mama kiai, di tepak keun kana taneuh, tuluy ujug2 eta babatuan nu aya di sabundeureun curug the the ngarangkeng leungeun jeung suku si eta buta. Eta buta ngagoak bari kareuwasan ku sabab ka karangkeng dina eta batu nu ngabentuk guha nu tuluy ka kucrukan ku cai curug. Si santri tuluy tunduk bari tuluy nyicikeun cimata nu ngeclak saparantos manehna ngadangu ibu rama na geus maot di hakan ku eta buta, bari ngalengkah mulang, si Acep manggih 2 tangkal kacapi nu aya dina luhur eta curug, meren kusabab ti dinya aya tangkal kacapina si Acep nyebatna eta the curug kacapi
Si Acep tuluy balik ka kobong na, nyaritakeun pangalamana ka Mama kiai, nepika santri-santri di pasantren si ajeungan eta the apaleun carita si Acep, nu tuluy rame ka caritakeun di dinya the aya curug nu ka tutup ku batu nu nga guha…
Tah dugi ayeuna ge eta batu nu ngaguha the aya keneh, bari tuluy ka ceretan ku cai curug di dinya,
Aya nu kantos ninggal teu curug na????
Tah,,, cenah mah nyak, ceuk nu ngarebon didinya, sora ngagoak eta buta the sok kadangu keneh dugi ka kiwari, duka leres, atanapi heunteu eta the, da nami na ge dongeng nya iyeu mah, da ari dongeng mah dimana manage pamohalan,
Bade leres atanapi heunteu, nu puguh mah asal aya we panginteun piwuruh nu aya dina eta dongeng the,
Meureun salah sawios piwuruhna mah urang teh tong sok mohokeun ka kolot sorangan, masing can pernah panggih ti budak ge da nungarana kolot mah tetep kolot, moal aya urut na. Komo nu dugi ayeuna araya keneh ibu rama na mah. sok, da urang teh ari tunduk mah ulah ka gunung, anging kudu ka indung nu jadi tunggul rahayu, sinareung ari muja mah ulah ka sagara, anging kedah ka bapa nu janteun tangkal darajat.
Leures teu dulur - dulur?
Cag ah….
Wassalamua’laikum Wr. Wb.
Naskah ku : M. Indra Yuliansyah


c: text/html

text:
Karbon dioksida
Karbon dioksida (rumus kimia: CO2) nyaéta sanyawa kimia nu diwangun ku dua atom oksigén nu kabeungkeut kovalén ku hiji atom karbon. Dina kaayaan baku, ieu sanyawaan aya dina wujud gas. Di atmosfir, kadarna kira-kira 383 ppm dumasar eusi[1]. Karbon dioksida téh kaasup salahsahiji gas rumah kaca, kusabab nembuskeun cahya katempo tapi nyerep infrabeureum.
Karbon dioksida dihasilkeun ku sato, tutuwuhan, fungi, jeung mikroorganismeu dina prosés réspirasi sarta dipaké ku tutuwuhan dina fotosintésis pikeun ngahasilkeun gula. Ku kituna, ieu sanyawa téh kaasup komponén utama daur karbon. Lian ti prosés kimia séjénna, karbon dioksida ogé dihasilkeun tina durukan suluh fosil atawa matéri tutuwuhan. Karbon dioksida anorganik dikaluarkeun ku gunung berapi jeung prosés géotermal sarupaning cipanas.
Karbon dioksida teu boga wujud cair dina tekanan handapeun 5,1 atm, tapi padet dina suhu kurang ti -78 °C. Dina bentuk padetna, karbon dioksida ilahar disebut dry ice (és garing).
CO2 téh oksida asam: leyuranana ngarobah kertas litmus tina bulao jadi kayas.
dbhasjkdgashdgasgdasgdasdhasg
asghdgashdgashdgjhasgdasd
Karbon dioksida cair ukur bisa kabentuk dina kaayaan tekanan leuwih ti 5,1 atm; titik tripel karbon dioksida kira 518 kPa dina suhu -56,6 °C (tempo diagram), sedengkeun titik kritisna 7,38 MPa dina suhu 31,1 °C[2].
Bentuk padet karbon dioksida lianna bisa kabentuk dina kaayaan husus, bentukna amorf kawas kaca[3], disebut karbonia amorf (CO2 nu geus dipanaskeun ditiiskeun dina tekanan 40–48 GPa atawa kira 400.000 atm. Papanggihan ieu kabuktian ku téori yén karbon dioksida bisa aya dina bentuk gelas sarupa jeung famili unsurna, sarupaning silikon (gelas silika) jeung germanium, ngan karbonia mah teu stabil dina kaayaan biasa.
Daptar eusi
Mangpaat[édit | sunting sumber]
Karbon dioksida dipaké di industri pangan, industri oli, jeung industri kimia. Industri milih ieu gas kusabab murah jeung teu kaduruk.
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Whorf, T.P., Keeling, CD (2005). "Atmospheric CO2 records from sites in the SIO air sampling network.". Periodeu rékam: 1958-2004
- ↑ "Phase change data for Carbon dioxide". National Institute of Standards and Technology. Diakses pada 21 Januari 2008.
- ↑ Santoro, M., et al (2006). "Amorphous silica-like carbon dioxide". Nature 441 (7095): 857-860.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- CID 280 ti PubChem
- CO2 Carbon Dioxide Properties, Uses, Applications
- Pressure-Temperature phase diagram for carbon dioxide
- Molview from bluerhinos.co.uk Tempo Karbon dioksida wangun 3D
- Dry Ice information
- Trends in Atmospheric Carbon Dioxide (NOAA)
- Phase Diagram of Carbon Dioxide
- Experiment 071 -- Triple Point Phase Transition for Carbon Dioxide
- CO2 as a natural refrigerant - FAQs
- Methods to reduce carbon dioxide emmisions from power plants

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Warta Sunda • Sosial Budaya • Kemis, 12 Juli 2012 01:04
Dina taun 2007 aya 5 judul buku bacaan barudak anu medal dina basa Sunda, nyaéta Banjir Getih di Pasantrén Cimarémé ku Aan Merdéka Permana, Lalampahan Napoléon saduran H.A. Rochman, Si Sekar Panggung jeung Ochank ku Tatang Sumarsono jeung Catetan Poéan Réré ku Ai Koraliati.
Banjir Getih nyaéta “carita sajarah” anu ditulis pararadu kalayan uweuh tarékah ti nu nulisna pikeun neuleuman kasangtukang sajarahna, basana ogé pararadu. Lalampahan Napoléon, saduran ngalalkonkeun kahirupan Napoléon Bonaparté. Ochank karya Tatang Sumarsono naskahna mangrupa hadiah kadua dina sayémbara ngarang roman barudak anu digelar ku PP-SS taun 2007. Ngeunaan pangalaman Ochank anu dipatalikeun jeung kapercayaan baris ayana dunya siluman oray, bari ngahudang kasadaran barudak anu macana ngeunaan harti lingkungan. Demi Si Sekar Panggung kawilang matak kataji, lantaran nyaritakeun ngeunaan kahirupan barudak anu hayang jadi joki jeung sapopoéna gaul jeung kuda. Pangarang kalayan gemet ngalukiskeun kahirupan jalma anu bogaeun jeung ngukur kuda balap anu dina basa Sunda saméméhna tacan kungsi aya.
Catetan poéan Réré (Catatan Harian Réré) ogé ngeunaan masalah anu saméméhna tacan kungsi dijadikeun téma carita dina basa Sunda, nyaéta pasualan kelainan dina kajiwaan budak banci. Jeung deui Ai ngadadarkeun kalayan basajan, tapi ngajaga kategangan jeung muka saeutik-saeutik ngaliwatan catetan poéan adina anu awéwé. Masalah anu musykil éta dikisahkeun ku Ai tina kacamata mojang anu kapaksa manggul tanggungjawab rumahtangga kulawarga, sabab indungna maot jeung bapana lunta. Basa anu digunakeunna kawilang hadé jeung kapiara, anu antukna hadé jadi conto pikeun barudak anu macana. Naskahna jadi juara harepan dina sayémbara ngarang bacaan barudak anu digelar ku PP-SS taun 2007.
Sabada ditimbang-timbang kalayan gemet, Hadiah “Samsudi” 2008 ditetepkeun pikeun dilélérkeun ka
Catetan Poéan Réré
Karya Ai Koraliati (l. di Garut, 28 April 1965)
Pedalan Penerbit Grafindo Media Pratama, Bandung
Ka Ai Koraliati baris dihaturkeun Hadiah “Samsudi” 2008 mangrupa piagam jeung duit (Rp.2.500.000).
Pabélan, 31 Januari 2008
Yayasan Kebudayaan “Rancagé”
Ajip Rosidi
Ketua Déwan Pembina
(Ieu seratan kénging narjamahkeun Dhipa Galuh Purba tina basa Indonésia, dumasar kana putusan resmi Hadiah Sastera Rancagé 2008. Nuhunkeun digeuing upami aya tarjamahan anu kaliru)
Jumaah, 05 Désémber 2014 02:44
Kemis, 04 Séptémber 2014 09:19
Jumaah, 18 Juli 2014 02:37
Rebo, 28 Méi 2014 01:32
Rebo, 28 Méi 2014 01:09


text: 1Ari Saulus, dina hatena, pohara panujuna Stepanus dipaehan teh. (8-1b) Ti semet harita, jamaah di Yerusalem teh nandangan panganiayaan anu pohara hebatna. Anggota-anggotana, iwal ti rasul-rasul mah, jadi pabalencar ka wilayah-wilayah Yudea jeung Samaria. 2Layon Stepanus dipulasara ku anu saraleh kalawan hate anu pohara nalangsana. 3Ari Saulus, terus bae nguwak-ngawik boga niat numpes jamaah; awewe lalaki, ku manehna, disaksrak ka saban imah terus diseredan diasup-asupkeun ka pangbuian. 4Ari anggota-anggota anu geus mencar tea mah, ngasruk ka ditu ka dieu ngawawarkeun Injil. 5Aya hiji kota di Samaria anu didatangan ku Pilipus; terus anjeunna oge, ngawanohkeun Al Masih ka urang dinya teh. 6Urang dinya saregep pisan ngabandungan; pituturna anu diwuwuh ku ngayakeun tanda-tanda ajaib jeung mujijat-mujijat ditarima kalawan hate anu buleud. 7Karana loba jelema-jelema anu diraksuk ku roh-roh jahat, dicageurkeun; roh-roh jahatna, nyalingkir bari tingjarerit; nu lalumpuh jeung nu dareog oge, dicalageurkeun; 8pohara matak bungahna ka urang dinya. 9Di dinya aya hiji jelema ngaranna Simon, anu ngakukeun jalma pinunjul pedah bisa nyieun sihir anu matak bengong; manehna jadi tukang sihir teh geus lila. 10Urang dinya, ti nu pangluhurna nepi ka nu panghandapna, kacida mupunjungna; nyarebutna oge: “Jelema anu kasinungan ku kaagungan kakawasaan Allah.” 11Geus lila pisan maranehna keuna ku pangaruh eta jelema teh, nya eta lantaran ku sihirna tea. 12Tapi sanggeus ku Pilipus diwawaran Injil Al Masih nepi ka palercayana; maranehna, awewe lalaki kabeh dibaptis. 13Simon oge percaya sarta sanggeus dibaptis manehna jadi embung pisah ti Pilipus. Nenjo kaahengan-kaahengan jeung mujijat-mujijat teh, manehna bati heran bae. 14Beja yen tanah Samaria geus narima kana pangandika Allah geus nepi ka rasul-rasul di Yerusalem; tuluy Petrus jeung Yahya diutus ka ditu. 15Sasumpingna, aranjeunna neneda, nyuhunkeun supaya urang dinya pada-pada ginanjar Ruh Allah. 16Sabab harita mah, Ruh Allah acan turun ka saurang-urang acan di Samaria teh. Maranehna kakara dibaptis ku pajenengan Isa bae. 17Sabada ku anu duaan ditarumpangan panangan, kakara maranehna ginanjar Ruh Allah. 18Barang katenjo ku Simon yen Ruh Allah bisa katarima ku jalan numpangkeun leungeun; seug bae, manehna teh ngahaturan duit ka rasul-rasul, 19bari pokna, “Abdi oge hoyong gaduh kabisa kitu, tiasa nurunkeun Ruh Allah ka saha bae anu ku abdi ditumpangan leungeun.” 20Tapi saur Petrus, “La'nat eta duit teh, kitu deui anjeun! Naha panyangka anjeun kurnia Allah teh beunang dibeuli ku duit? 21Pamohalan anjeun meunang bagian atawa hak dina ieu perkara, sabab bengkok sembah enggoning ibadah ka Allah. 22Leuwih hade anjeun buru-buru tobat, ulah tonggoy dina kajahatan. Buru-buru anjeun sasambat ka Pangeran, malah mandar eta pikiran anu sakitu gorengna teh dihampura ku Anjeunna. 23Sabab kaimplengna anjeun teh badis hamperu, pait ku dengki jeung kajiret ku dosa pasirikan!” 24Simon terus tomada pokna, “Nyuhunkeun dipangnedakeun bae ka Pangeran, mugi-mugi diri abdi ulah cios katarajang nasib anu bieu disaurkeun ku bapa.” 25Sanggeus maparin panyaksen jeung ngawurukkeun pangandika Allah, Petrus jeung Yahya marulih deui ka Yerusalem bari sajajalan ngawawarkeun Injil di kampung-kampung wilayah Samaria. 26Kakocapkeun, Pilipus didawuhan ku malaikat Pangeran, saurna, “Geura leumpang ngajugjug ka kidul, make jalan anu mudun ti Yerusalem ka Gasa, anu tiiseun tea.” Pilipus tumut, bral miang. 27Harita, aya hiji mantri jero urang Etiopi, nya eta ponggawa anu ngurus harta kakayaan ratu Sri Kandasi, ratu nagara Etiopi; anjeunna teh tas ti Yerusalem ngalakonan ibadah. 28Ayeuna, anjeunna teh eukeur di jalan seja mulih, tunggang kareta bari ngaos kitab Nabi Yesaya. 29Saur Ruh ka Pilipus, “Tuh sampeurkeun, deukeutan karetana!” 30Sanggeus disampeurkeun, ku Pilipus kakuping, anjeunna keur ngaos kitab Nabi Yesaya tea; tuluy bae ku Pilipus teh ditaros, “Kumaha kahartos nu diaos teh?” 31Waler mantri jero bari ngajak Pilipus unggah kana kareta, “Bade ngartos kumaha margi teu aya anu nerangkeun.” 32Ayat anu diaosna teh kieu: ‘Lir domba anu ditungtun ka pameuncitan, jeg anak domba diguntingan buluna teu kecet-kecet: Anjeunna mindel, sakecap teu kedal saur. 33Sajeroning nandangan panghina, Anjeunna ditibanan hukuman. Saha anu seja ngaguar asal-usul-Na? Nyawana lastari dicabut ti dunya.’ 34Saur mantri jero, “Anu bade ditaroskeun teh eta anu dimaksad ku nabi tea: Saha? Salirana ku anjeun atanapi anu lian?” 35Barabat ku Pilipus diterangkeun nepi ka Injil Isa, mimiti ti ayat anu bieu tea. 36Sabot kitu, aranjeunna nepi ka hiji tempat di sisi cai. Saur mantri jero, “Kaleresan, eta aya cai. Kumaha moal aya kaabotan upami simkuring dibaptis?” 37Pilipus, “Atuh mangga upami leres-leres percanten mah.” Walerna, “Kantenan, percanten pisan: Isa teh Putra Allah.” 38Reg karetana dieureunkeun, crub duanana, nya eta Pilipus jeung anjeunna ancrub ka cai; tuluy anjeunna dibaptis ku Pilipus. 39Pilipus mah, barang hanjat ti cai, teu katingal deui ku mantri jero lantaran digaibkeun ku Ruh Pangeran. Ti dinya, mantri jero, terus ngalajengkeun perjalanan bari pinuh ku kabingahan. 40Ari Pilipus terang-terang geus aya di daerah Asdod, terus kebat lalampahanana bari ngawawarkeun Injil sapanjang jalan nepi ka nagara Kesarea.


text:
Raja-raja Karajaan Sunda
Di handap ieu runtuyan raja-raja nu kungsi mingpin
Karajaan Sunda numutkeun naskah Pangéran
Wangsakerta (mangsa kawasa dina Maséhi):
1. Tarusbawa (minantu Linggawarman, 669 - 723)
2. Harisdarma, atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa, 723 - 732)
3.
Tamperan
Barmawijaya (732 - 739)
4.
Rakeyan
Banga (739 - 766)
5.
Rakeyan
Medang Prabu Hulukujang (766 - 783)
6.
Prabu
Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang, 783 - 795)
7.
Pucukbumi
Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi, 795 - 819)
8.
Rakeyan
Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 - 891)
9.
Prabu
Darmaraksa (adi beuteung Rakeyan Wuwus, 891 - 895)
10.
Windusakti
Prabu Déwageng (895 - 913)
11.
Rakeyan
Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 - 916)
12.
Rakeyan
Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading, 916 - 942)
13.
Atmayadarma
Hariwangsa (942 - 954)
14.
Limbur
Kancana (putra Rakeyan Kamuning Gading, 954 - 964)
15.
Munding
Ganawirya (964 - 973)
16.
Rakeyan
Wulung Gadung (973 - 989)
17.
Brajawisésa
(989 - 1012)
18.
Déwa
Sanghyang (1012 - 1019)
19.
Sanghyang
Ageng (1019 - 1030)
20.
Sri
Jayabupati (Detya Maharaja, 1030 - 1042)
21.
Darmaraja
(Sang Mokténg Winduraja, 1042 - 1065)
22.
Langlangbumi
(Sang Mokténg Kerta, 1065 - 1155)
23.
Rakeyan
Jayagiri Prabu Ménakluhur (1155 - 1157)
24.
Darmakusuma
(Sang Mokténg Winduraja, 1157 - 1175)
25.
Darmasiksa
Prabu Sanghyang Wisnu (1175 - 1297)
26.
Ragasuci
(Sang Mokténg Taman, 1297 - 1303)
27.
Citraganda
(Sang Mokténg Tanjung, 1303 - 1311)
28.
Prabu
Linggadéwata (1311-1333)
29.
Prabu
Ajiguna Linggawisésa (1333-1340)
30.
Prabu
Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350)
31.
Prabu
Maharaja Linggabuanawisésa (nu perlaya dina Perang Bubat, 1350-1357)
32.
Prabu
Bunisora (1357-1371)
33.
Prabu
Niskalawastukancana (1371-1475)
34.
Prabu
Susuktunggal (1475-1482)
35.
Jayadéwata
(Sri Baduga Maharaja, 1482-1521)
36.
Prabu
Surawisésa (1521-1535)
37.
Prabu
Déwatabuanawisésa (1535-1543)
38.
Prabu
Sakti (1543-1551)
39.
Prabu
Nilakéndra (1551-1567)
40.
Prabu
Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579)
Karajaan Galuh
Galuh mangrupakeun hiji karajaan Sunda di pulo Jawa, nu wilayahna antara walungan Citarum di beulah kulon sartaCipamali di beulah wétan. Karajaan ieu mangrupakeun
panerus Kendan, bawahan Tarumanagara.
Carita ngeunaan Galuh aya dina Carita Parahiyangan, naskah Sunda
nu dijieun kira abad ka-16. Dina éta naskah, carita ngeunaan Galuh téh
dimimitian ti mangsa Rahiyangta ri Medangjati nu ngarajaresi salila lima welas
taun. Salajengna, kakawasaan ieu diwariskeun ka putrana di Galuh, Sang
Wretikandayun.
Nalika Linggawarman, raja Tarumanagara nu ngawasa ti taun 666 M
pupus (669), kakawasaan Tarumanagara ragrag kaTarusbawa, minantuna ti
Sundapura, salah sahiji wilayah bawahan Tarumanagara. Ku sabab Tarubawa
mindahkeun kakawasaan Tarumanagara ka Sundapura, pihak Galuh, dipingpin ku
Wretikandayun (ngawasa ti taun 612), milih ngadeg salaku karajaan mandiri.
Anapon pikeun babagi wilayah, Galuh jeung Sunda sapuk ngajadikeun walungan Citarum salaku watesna.
Karajaan kembar
Wretikandayun boga tilu putra lalaki: Rahiyang Sempakwaja
(jadi resiguru di Galunggung), Rahiyang
Kidul (jadi resi di Denuh), jeung Rahiyang Mandiminyak. Sanggeus ngawasa Galuh
salila salapan puluh taun (612-702), Wretikandayun disilih ku Rahiyang
Mandiminyak, putrana anu bungsu, sabab dua lanceukna jadi resiguru.
Ti Nay Pwahaci Rababu, Sempakwaja gaduh dua putra:
Demunawan jeung Purbasora. Alatan kagoda ku kageulisan dahuanana, Mandiminyak
nepi ka kaséréd kana lampah nirca, nu ngalahirkeun Séna (atawa Sang Salah).
Sedengkeun ti istrina, Déwi Parwati, putra Ratu Sima jeung Raja
Kartikeyasingha, Mandiminyak gaduh putra istri nu ngaranna Sannaha. Sannaha
jeung Séna ieu lajeng nikah, sarta gaduh putra nu dingaranan Rakryan Jambri
(atawa katelah Sanjaya).
Kakawasaan Galuh nu diwariskeun ka Mandiminyak (702-709),
lajeng diteruskeun ku Séna. Kusabab ngarasa boga hak mahkota ti Sempakwaja,
Demunawan jeung Purbasora ngarebut kakawasaan Galuh ti Séna (taun 716). Alatan
kausir, Séna jeung kulawargana lajeung ngungsi ka Marapi di beulah wétan,
lajeng nikah ka Déwi Citrakirana, putra Sang Resi Padmahariwangsa, raja Indraprahasta.
Kabupaten Galuh Ciamis, Kajayaan Jaman
Kangjeng Prebu.
Bupati Galuh anu kagenepwelas ieu teh komarana mancur,
jenengan nyambuangkeun wawangi arum, lantaran Kangjeng Prebu kagungan elmu
linuhung, Bupati munggaran anu tiasa ngaos aksara laten. Marentah adil
palamarta, wedi asih ka rahayat. Opatpuluhtujuh taun lamina Raden Aduipati Aria
Kusumadiningrat ngaheuyeuk dayeuh Galuh Ciamis (1839-1886)
Pamarentah kolonial harita keur meujeuhna ngagederkeun
Tanam Paksa tea. Saenyana ari di tatar Priangan mah ti taun 1677 oge geus
dilaksanakeun anu disebut Preangerstelsel atawa sistim Priangan anu tumali
jeung komoditi kopi teh. Tepi ka ayeuna langgeng dina lagu jeung hariring,
tembang nu cipruk cimata, cenah geuning "Dengkleung dengdek, buah kopi
raranggeuyan. Ingkeun saderek, ulah rek dihareureuyan", gambaran wanoja
anu sedih kapapanjangan lantaran ditinggalkeun ku panutan nu pancen gawe tanam
paksa. Tina Preangerstelsel, di lembur-lembur sejen saterusna dimekarkeun jadi
Culturstelsel. Tetela di Kabupaten Galuh mah lain komoditi kopi wungkul anu
dipaksa kudu diparelak ku rayat teh, tapi oge nila. Proyek nila ieu pisan anu
nimbulkeun insiden Van Pabst nu ngabalukarkeun Bupati Imbanagara dirurud tina
kalungguhanana teh.
Mimiti Ngebon Kalapa. Tangtu bae Kangjeng Prebu bati
sedih jeung prihatin nyaksian rahayatna dipaksa kudu marelak kopi jeung nila,
bari hasilna dikunjalan ka nagara Walanda. Rahayat ukur kabagian kokioprot
kesangna wungkul, kabagian bubuh ripuhna, cul anak pamajikan jeung kulawarga,
sapopoena kudu ngagugulung kebon kopi jeung enteh. Tah, jaman tanam paksa kopi
ieu pisan lahirna kawih sedih Dengkleung Dengdek teh, almarhum Kang Pepe
Syafe'i R.A. nyarios ka MANGLE basa ngawangkong salse di perkebunan Sineumbra
pakidulan Bandung, jaman Administraturna Max Salhuteru anu gede kamelang kana
kahirupan seni budaya tradisional Sunda. Pepe Syafe'I dipentes kudu maluruh
sajarah lahirna kawih dramatis dengkleung Dengdek ku Administraturna.
Kangjeng Prebu ku anjeun nangis lebeting manah, teu tega
nyaksian rahayat kasiksa ku talajak pamarentah kolonial. Pikeun ngurangan
bangbaluh rahayat, sangkan sajeroning lakon gawe tanam paksa henteu tepi ka
lieuk euweuh ragap taya, enggal ngagederkeun pangwangunan, kayaning nyieun
solokan-solokan jeung bendungan, mun ayeuna mah solokan tersier jeung sekunder
katut dam-dam anu tohaga. Tepi ka ayeuna aya keneh solokan Garawangi nu
diwangun taun 1839, Cikatomas taun 1842, Tanjungmanggu nu leuwih mashur disebut
Nagawiru diwangun taun 1843 jeung solokan Wangunreja 1862.
Saterusna Bupati anu beunghar ku elmu panemu turta henteu
tiasa kulem samemeh babakti ka rahayatna teh, muka lahan pasawahan anyar jeung
kebon kalapa di mana-mana. Malah pikeun sosialisasi kalapa mah, unggal calon
panganten lalaki mun seserahan diwajibkeun mawa kitri (binih kalapa), anu
saterusna kudu dipelak di buruan imahna tempat panganten ngawalan rumah tangga.
Ti jaman Kangjeng Prebu, perkebunan kalapa di Galuh
Ciamis morontod jadi, kacida suburna, produksi ngahunyud di saban lembur. Atuh
teu kungsi lila oge Ciamis sohor jadi gudang kalapa pangma'murna di Priangan
wetan. Dugdeg pabrik minyak kalapa diadegkeun ku para pangusaha, pangpangna
Cina. Nu pangsohorna Gwan Hien, ceuk urang Galuh mah Guanhin. Terus pabrik Haoe
Yen jeung pabrik di Pawarang anu sohor disebutna Olpado (Olvado). Tah, Olpado
mah musnah karagragan bom waktu Galuh dibombadir ku Walanda. Guanhin oge kantun
ngaran, sumawonna nu sejenna. Ka dieunakeun minyak kalapa kadeseh ku minyak
kalapa sawit jeung minyak goreng sejenna .
Sakola Sunda. Ti taun 1853 Kangjeng Prebu linggihna di
karaton Selagangga anu dijieun tina kai Jati anu kuat. Lega lahan tempat
karaton ngadeg legana sahektar, aya empang anu laukna tingghudibeg, di antarana
aya babalongan aer mancur, turut sisina dipelakan kekembangan anu arendah. Di
bagian sejen karaton, aya kaputren, tempat para putri Bupati. Di kompleks
karaton oge aya masigit. Taun 1872 di kompleks karaton ieu diwangun jambansari
jeung pamakaman kulawarga Bupati. Kiduleun pamakaman aya situ anu saterusna
dikaramatkeun pisan, baheula mah taya anu wani nyapirakeun, urang Galuh percaya
cai situ ngandung hasiat saperti anu dikotretkeun ku Kangjeng Prebu dina
guguritanana, Jamban tinakdir Yang Agung, caina tanba panyakit, amal jariah
kaula, bupati Galuh Ciamis, Aria Kusumahdiningrat, medali mas pajeng
kuning."
Nurutkeun para menak Galuh jaman ayeuna mah, pangpangna
rundayan Kangjeng Prebu, jaman baheula mah ieu guguritan nu disusun dina pupuh
Kinanti teh sok dihariringkeun ku barudak sakola rayat. Sajaba ti wangunan keur
kapentingan kulawrga Bupati, Kangjeng Prebu oge ngageder ngawangun
gedong-gedong pamarentahan jeung sarana sejenna. Antara taun 1859 tepi ka 1877
mah pangwangunan tatar Galuh taya ngasona. Mimiti diwangun gedong kabupaten anu
agreng, perenahna di gedong DPRD ayeuna, malik ngaler. Terus gedong keur
Asisten Residen, anu ayeuna jadi gedong nagara atawa gedong kabupaten,
sakaligus tempat lingguhna Bupati sakulawarga. Wawangunan sejenna, tangsi
militer, panjara, masjid agung, gedong keur kontrolir jeung kantor telepun.
Luar biasana Kangjeng Prebu, taya sarupa oge sarana
kapentingan masarakat anu kaluli-luli atawa anu anjeunna lali. Pendidikan
dinomer hijikeun ku Bupati anu maher basa Perancis teh. Pikeun pendidikan para
putrana jeung kadang kulawarga Bupati, ngahaja mayar guru Walanda, J.A.Uikens
jeung J. Bl;andergroen ka kabupaten, pancenna ngajar maca jeung nyarita ku basa
Walanda. Taun 1862 Kangjeng Dalem ngadegkeun Sakola Sunda. Taun 1874 Sakola
Sunda anu kadua ngadeg di Kawali. Ieu teh sakola munggaran di Tatar Sunda. Dina
enggoning ngamekarkeun agama Islam, Kangjeng Prebu kagungan jurus-jurus nu
wijaksana pisan. Pangpangna dina enggoning ngaleunguitkeun kapercayaan sabagian
masarakat anu masih keneh nyarimpen sesembahan mangrupa arca batu anu
jangkungna satangtung manusa. Kangjeng Prebu maranti sok ngayakeun silaturahmi
jeung pangaosan, ngahaja ngeprik masarakat.
Tah, dina waktu ririungan saperti kieu anjeunna umajak ka
rahayatna supaya rahayat saban-saban arek ka pangaosan jeung ririungan, marawa
arca anu aya di imahna masing-masing . Urang hijikeun jeung anu kaula da kaula
oge boga, dawuhna teh. Rayat anu alajrih, satuhu tur kumereb ka pangawulaan
teh, barungaheun we dititah marawa arca teh. Jalujur ngaku di imahna aya arca.
Atuh teu kungsi lila oge di imah-imah rayat teh geus teu aya deui arca anu
disimpen dimumule. Masarakat ayeuna mah bener-bener aribadahna jeung teu kendat
muji kaagungan Allah. Islam mencar mekar satatar Galuh. Ari arca mah saterusna
dibrugbrugkeun we di Jambansari, sakurilingna dipelakan tangkal waregu, jadi
karimbunan. Eta sababna tepi ka ayeuna loba arca di pamakaman Kangjeng Prebu di
Selagangga tea.
Kangeng Prebu teh Bupati munggaran di Tatar Sunda anu
tiasa maca aksara laten, sajaba ti kitu, elmu kabatinanana luhur. Ceuk
saujaring carita anu mekar di kalangan masarakat Galuh Ciamis, Kangjeng Prebu
oge ngawasa mahluk gaib anu sohor disebutna ONOM di Ciamis mah. Taun 1861 jalan
caturkeun kareta api rek dibuka pikeun nunjang lancarna patalimarga, ti
Tasikmalaya ka Manonjaya, Cimaragas, Banjar terus bangblas ka Jogjakarta.
Kangjeng Prebu enggal ngadugikeun panuhun, supaya jalan kareta api teh liwat ka
kota Galuh puseur dayeuh kabupaten, ulah liwat cimaragas- Manonjaya. Waragadna
memang jadi gede sabab eyeuna mah kudu mnyieun jambatan panjang lebah Cirahong
jeung Karangpucung. Tapi ahirna Walanda eleh deet, panuhun Kangjeng Prebu
ditarima. Najan setatsionna meunang nyieun Walanda teh ayeuna narikolot, tapi
Ciamis diliwatan kareta api, di antarana kareta api Galuh. Taun 1886 Kangjeng
Prebu lengser kaprabon, kalungguhanana diteraskeun ku putrana nu sohor
jenenganana Raden Adipati Aria Kusumasubrata.
Tapi sanaos parantos pangsiun, Kangjeng Prebu teu ngaso
ucang-ucang dina korsi goyang. Anjeunna masih keneh teras bebenah jeung
ngawangun Galuh Ciamis. Dina jamanna keneh, Undang-undang Agraria mimiti
dipake, peresisna taun 1870. Nya ti harita investor arasup, henteu risi
ngaluarkeun modal gede keur muka usaha-usaha perkebunan pangpangna. Kulantaran
kitu, di Galuh Ciamis loba perkebunan sewasta, di antarana Lemah Neundeut,
Bangkelung, Gunung Bitung, Panawangan, Damarcaang jeung Sindangrasa. Taun 1915
Kabupaten Galuh sacara resmi kaereh ka Karsidenan Priangan, sacara resmi
disebutna jadi Kabupaten Ciamis. 1 Januari 1926 Jawa dibagi jadi tilu propinsi,
Jabar, Jateng, Jatim. Jawa Barat dipenggel jadi lima karsidenan, 18 Kabupaten
jeung genep kotapraja. Ciamis saterusna kaereh ka Karsidenan Priangan Timur.
Saenyana di lokasi karaton Selagangga oge Kangjeng Prebu teh ngadamel masigit
agreng anu dipercayakeun pikeun ngurus katut ngahirupkeunana ka Haji Abdul
Karim. Keur kamekaran agama Islam, Bupati Galuh anu masagi dina elmuna teh,
marentahkeun ka para Kapala Desa suaya di tiap desa aya masigit, sajaba ti keur
ibadah sacara umum, oge keur tempat barudak jeung nonoman diajar ngaji jeung
elmu kaagamaan. Cindekna ngawangun mental spiritual masarakat. Masdjid
Selagangga teh kacida kaimpunganana ku para nonoman.
Tapi ayeuna mah ngan kantun makam kulawarga jeung
Jambansari anu ngan kari sacangkewok, situ nu perenahna beh kulon mah geus taya
tapak-tapakna acan, da baheula mah dua situ teh, beulah wetan jeung beulah
kulon. Ayeuna geus robah jadi lembur. Baheulana mah tanah beulah kulon teh
kagungan para putra sareng putu Snouck Hurgronye, beulah wetanna tapel wates
jeung Jambansari Ayeuna jadi lembur. Pamakaman Kangjeng Prebu mah tepi ka
ayeuna diurus dimumule jeung dipualasara ku Yayasan nu dipupuhuan ku Toyo
Djayakusuma. Ka tukang-tukang ngalaman ngalanglayung kurang urus lantaran
kurang waragad. Jambansari meh ilang sari. Kaemper-emper ka Jakarta ka
kulawarga Mentri PU (harita) Ir.Radinal Muchtar. Nya ku kulawarga Radinal Muchtar
dibebenah diomean dipasieup deui dijungjungkeun komarana. Naha Radinal, kapan
anjeunna teh putra Minang ? Memang leres Ir.Radinal putra minang, tapi
garwana mah terahing menak Galuh Ciamis, rundayan Kangjeng Prebu. Jadi, ngaraos
ngiring tanggel waler geusan mulasara, ngamumule pamakaman jeung komplek
Jambansari anu ku rayat Galuh kacida dimulyakeunana. Aya anu rada ngagasruk
kana mamaras rasa urang Galuh Ciamis, pangpangna anu darumuk di Jalan
Selagangga, sabudeureun komplek pamakaman jeung Jambansari, alatan Jalan
Selagangga diganti jadi Jalan KHA.Dahlan ngalap kana jenengan inohong Nahdatul
Ulama. Najan kitu urang Galuh mah pageuh we nyarebutna Selagangga, sabab di
dieu teh aya patilasan Kangjeng Prebu . Malah ayeuna sabada Ciamis ganti
bupati, putra Panjalu anu diharepkeun adil palamarta wijak tur toweksa ka
rahayatna. Bari tetep luhur ngahormat KHA.Dahlan, kacida diharepkeunana, Bupati
anyar eungeuh kana kaluhuran sajarah Galuh Ciamisna. Bupati anyar dipentes gawe
mulya mulangkeun ngaran jalan KHA Dahlan jadi Jalan SELAGANGGA deui. Sabab ieu
jalan ngandung sajarah penting. Nya di dieu baheula mimiti ngadegna karaton
Galuh, di dieu Kangjeng Prebu linggihna, ti dieu anjeunna ngalelemah dayeuh
Galuh Ciamis, ti dieu oge kawijakan-kawijakan lungsur, jeung di dieu wapatna
Bupati Ciamis anu pangkongasna beunghar ku elmu panemu, boh lahir boh batin,
turta pinter meakeun batur teh. Dipendemna oge di pamakaman Sirnayasa
(Jambansari) Selagangga. Asa teu aya alesan nu bisa ditarima upama Jalan
Selagangga kudu diganti
Perang Bubat
Catetan Ki Jagasatru VI
tina rupa-rupa sumber
Perang Bubat nyaéta perang anu bisa jadi
pernah kajadian dina kakawassan raja Majapahit jeunh Mahapatih Gajah Mada. Kajadian ieu
ngalibetkeun Mahapatih Gajah Mada jeung Prabu Maharaja
Linggabuana ti Karajaan Sunda di Pasanggrahan
Bubat dina abad ke-14 di sabudeureun taun 1360 M. Sumber-sumber anu kolot anu bisa
dijadika
Pikeun rujukan ngeunaan ayana perang ieu nyaéta
Kidung Sunda jeung Kidung Sundayana anu
asalna ti Bali.
Kajadian Perang Bubat dimimitian ku hiji niat
Prabu Hayam Wuruk anu hayang migarwa putri Dyah Pitaloka Citraresmi ti
Nagara Sunda. Kacaritakeun kapincutna Hayam Wuruk ku putrid Dyah Pitaloka sabab
geus sumebar hiji gambar sang putri di Majapahit; anu digambar sacara susulumputan ku salah saurang seniman jaman harita anu wastana Sungging
Prabangkara.
Tapi catetam sajarah Pajajaran anu ditulis
Saleh Danasasmita jeung Naskah Perang
Bubat nu ditulis ku Yoseph Iskandar nyebutkeun yén niat jatukrami éta nyaéta keur ngaraketkeun tali duduluran
anu geus lila pegat antara Majapahit jeung Sunda. Radén Wijaya anu jadi pangadeg karajaan
Majapahit, dianggap katurunan Sunda ti Dyah Lembu Tal jeung carogéna Rakéyan
Jayadarma, raja karajaan Sunda. Hal ieu ogé dicatet dina Pustaka Rajyatajya i
Bhumi Nusantara parwa II sarga 3. Dina Babad Tanah Jawi, Radén Wijaya disebut ogé ku jujuluk Jaka Susuruh ti
Pajajaran. Sanajan kitu, catetan sajarah Pajajaran kasebut dianggap lemah kabenaranana,
utamana disababkeun ngaran Dyah Lembu Tal ngaran lalaki.
Hayam Wuruk mutuskeun keur migarwa Dyah Pitaloka. Kalayan ayana restu ti kulawarga
karajaan, Hayam Wuruk ngirimkeun surat lamaran ka Maharaja Linggabuana. Upacara jatukrami dilaksanakeun di Majapahit. Pihak panatacalagara karajaan Nagara
Sunda sorangan saenyana ngarasa kabeuratan, utamana Mangkubumi Hyang Bunisora
Suradipati. Ieu disababkeun numutkeun adat anu dianut di Nusantara dina jaman harita, henteu lazim pihak pangantén
awéwé datang ka pihak pangantén lalaki. Sagigireun éta aya panyangka yén hal kasebut
ngarupakeun hiji panipuan diplomatik Majapahit anu danget harita keur ngagédean
kakawasaanana, diantarana ku cara ngawasa Karajaan Dompu di Nusa Tenggara.
Linggabuana mutuskeun supaya terus mangkat ka
Majapahit, sabab rasa duduluran nu geus
aya ti gurat luluhur dua nagara kasebut. Brul baé Linggabuana jeung rombongan
Sunda mangkat ka Majapahit, jeung ditam[I sarta ditempatkeun di Pasanggrahan
Bubat.
Ninggali Raja Sunda datang ka Bubat jeung permaisuri
ogé putri Dyah Pitaloka anu di
diiringkeun ku sawatara prajurit, jol timbul baé niat séjén ti Mahapatih Gajah Mada nyaéta keur ngawasa Karajaan Sunda, sabab hayang
nedunan Sumpah Palapa anu dijieun ku manéhna, mangkana ti
sakuliah karajaan di Nusantara anu geus ditalukkeun ngan karajaan Sunda wungkul anu acan dikawasa
ku Majapahit. Ku ayana kaksud éta terus Gajah Mada nyieun alesan anu nganggap yén
kadatangan rombongan Sunda di Pasanggrahan Bubat téh subagé sumerah diri Karajaan
Sunda ke Majapahit, sapagodos jeung Sumpah Palapa anu kungsi diucapkeunana dina jaman saméméh
Hayam Wuruk naék tahta. Gajah Mada
ngadesek Hayam Wuruk keur narima Dyah
Pitaloka lain subagé pangantén, tapi subagé tanda taluk Nagara Sunda anu ngaku
‘superioritas' Majapahit saluhureun Sunda di Nusantara. Hayam Wuruk kuanjeun
numutkeun Kidung Sundayana disebutkeun cangcaya ku ayana hal kasebut, sabab Gajah
Mada hiji Mahapatih anu jadi andelan Majapahit jaman harita.
Satuluyna timbul hiji kajadian pabéntrokan antara utusan Linggabuana jeung Gajah Mada. Pabéntrokan ieu ditungtungan
ku hinaan ka Gajah Mada ku utusan Nagara Sunda anu kagét yén kadatangan
rombongan Nagara Sunda ngan keur jadi tanda taluk jeung ngaku kaunggulan Majapahit,
lain karana ondangan saméméhna . Tapi Gajah
Mada tetep keukeuh peuteukeuh dina pamadeganana.
Saméméh Hayam Wuruk méré putusanana, Gajah
Mada geus ngerahkan pasukan Bhayangkara ka Pasanggrahan Bubat anu ngancam
Linggabuana supaya ngaku kaunggulan/superioritas
Majapahit. Demi ngabéla kahormatan subagé satria Sunda, Linggabuana nolak hal
ieu. Der baé kajadian peperangan anu henteu saimbang antara Gajah Mada jeung pasukan
rongkahna, ngalawan Linggabuana jeung pasukan pangawal karajaan “Balamati” anu jumlahna
ngan saeutik sarta para pajabat jeung menteri karajaan anu milu dina rombongan.
Akibat
pacéngkadan ieu der jadi peperangan téa. Rombongan karajaan Sunda boga
niat keur béla pati tepi ka milampah puputan demi
ngabéla kahormatan di Lapangan Bubat.
Sanajan toh pati bébéakan ngalawan kalawan gagah perkasa rombongan
karajaan Sunda kawalahan anu tungtungna
gugur di jero pangepungna tentara
Majapahit. Ampir kabéh rombongan kerajaan Sunda ditumpes kalayan kejem dina tragedi
ieu. Kajadian ieu dipungkas ku gugurna
Linggabuana, para menteri jeung pajabat karajaan Sunda, sarta putri Dyah
Pitaloka. Tradisi jeung carita-carita wewengkon
nyebutkeun yén dina kaayaan anu sedih jeung ancurna haté, Sang Putri milampah “puputan” labuh-diri/nilasan diri keur ngabéla kahormatan
jeung ajén nagarana
Numutkeun adat, tumpurna Dyah Pitaloka diceungceurikan
ku Hayam Wuruk sarta sakabéh rahayat Karajaan Sunda anu keluleungitan sabagéan
gedé Kulawarga kerajaanna. Ku masyarakat Sunda tumpurna Sang Putri jeung Raja
Sunda dipihihormat jeung dianggap subagé hiji lampah anu leber ku wawanén sarta
mulya dina ngabéla kahormatan bangsa jeung nagarana. Rama Sang Putri, Prabu Maharaja Lingga Buana
dipupusti jeung dipihormat ku masyarakat Sunda kalayan dipasihan jujuluk "Prabu Wangi" (Basa Sunda: Raja anu miboga nami anu seungit/wangi) sabab
lampah satria dina ngabéla kahormatan negarana ngalawan Majapahit. Katurunan anjeunna
raja-raja Sunda anu saterusna dipasihan
gelar jujuluk "Siliwangi" (tina kecap Silih Wangi dina basa Sunda hartina: Nu
Neruskeun Prabu Wangi). Tragedi ieu kacida ngaruksak hubungan antara dua
kerajaan anu akibatna aya mumusuhan nepi ka mangtaun-taun lilana. Hubungan dua
nagara ieu henteu pernah pulih deui sakumaha biasana. Saheulaanan
di karaton Majapahit, Gajah Mada nyanghareupan mumusuhan jeung kacangcayaan, sabab
lampahna anu sagawayah jeung gagabah papalingpang
jeung kabutuhan kulawarga karajaan Majapahit jeung geus ngajaheutkun raraosan
Raja Hayam Wuruk.
Lalakon Putri Dyah Pitaloka jeung Perang
Bubat ngarupakaeun tema utama dina Kidung Sunda. Catetan sajarah ngeunaan kajadian Pasunda Bubat
disebutkeun dina Pararaton, tapi sama sakali henteu ditoél
dina naskah Nagarakretagama.
Hayam Wuruk manghanjakalkeun kana lalampahan
ieu terus ngirimkeun utusan (darmadyaksa) ti Bali –
anu mangsa harita aya di Majapahit pikeun
nyakséni jatukramina antara Hayam Wuruk jeung Dyah Pitaloka – pikeun
nempikeun paménta hampura ka Mangkubumi Hyang Bunisora Suradipati anu jadi pajabat panyelang raja Nagara
Sunda, sarta nepikeun yén sakumna kajadian bakal dimuat dina Kidung Sunda atawa Kidung Sundayana (di
Bali dipiwanoh subagé Geguritan Sunda) supaya dicolot
hikmahna.
Akibat kajadian Bubat ieu, dicaritakeun dina
catatetan kasebut yén hubungan Hayam Wuruk jeung Gajah Mada jadi anggang. Gajah Mada sprangan tetap jadi Mahapatih nepi ka maotna (1364).
Akibat kajadian ieu ogé, di kalangan karabat Nagara Sunda dikeunakeun
hiji aturan nu disebut esti larangan ti kaluaran, anu eusina diantarana teu meunang kawin ti luar
lingkungan karabat Sunda, atawa sabagéan deui nyaritakeun teu
meunang nikah jeung pihak wétan nagara Sunda (Majapahit).
KANNGGO CARIOS PALAGAN BUBAT DINA VIDEO KLIK DI DIEU: http://www.facebook.com/video/video.php?v=169721213075218&oid=166594040021549


text:
Kacaritakeun, Gunung Gedé anu aya di Sumedang ngaluarkeun sora pohara pikakeueungeunana. Sorana ngaguruh. Tina puncakna kaluar haseup campur lebu anu hurung. Ieu gunung kawas-kawas arék bitu. Rahayat Kabupatén Sumedang harita, pohara rareuwaseunana. Kumaha balukarna lamun éta Gunung Gedé bener-bener bitu?
Teu kacatur saha anu jeneng bupati harita. Ngan éta bupati téh pohara towéksana ka rahayat, wedi asih sarta bijaksana. Atuh sanajan can kalaporan gé anjeunna parantos uningaeun, kumaha tagiwurna rahayat. Anjeunna teras ngémutan sangkan bisa nyalametkeun rahayatna.
Ku pangjurung kanyaah ka rahayat téa, anjeunna teras nyepi di hiji kamar, seja mujasmédi neda pituduh ti paradéwa. Susuganan ku jalan kitu, anjeunna tiasa mangadep ka Yang Tunggal, dipasihan pituduh pikeun nyalametkeun rahayatna.
Ku cengeng-cengengna nu mangadep, alhamdulillah, maksad Kangjeng Bupati tinekanan. Dina hiji wengi, Kangjeng Bupati ngimpén kasumpingan hiji aki-aki. Éta aki-aki anu nganggo anggoan sing sarwa bodas téh, pok sasauran anca pisan, “Putu Éyang anu kasép, Éyang geus terang kumaha kabingung hidep. Éyang hayang mantuan sangkan rahayat hidep bisa leupas tina kahariwangna. Éta gunung kudu ditumbal ku keris pusaka kagungan putra dalem anu dijieun tina emas. Poma hidep ulah deuk ngorétkeun. Tah, sakitu baé ti Éyang.”
Sabada sasauran kitu, éta aki-aki téh les baé leungit tina impénan Kangjeng Bupati. Satampina éta ilapat, énggal baé Kangjeng Bupati kaluar ti kamar sarta teras nyandak keris pusaka.
Énggal anjeunna angkat ngajugjug ka puncak Gunung Gedé. Rurusuhan da sieun bitu mantén. Najan rahayat anu keur bingung, nyaksian Kangjeng Bupati angkat ka puncak gunung mah, teu tégaeun ngantep. Bring baé naluturkeun.
Sadugina ka puncak Gunung Gedé, Kangjeng Bupati teu talangké, ngan lung baé éta keris téh dialungkeun kana kawahna. Rahayat anu tadi naluturkeun téh ngan bati colohok, da éta keris téh éstu kageugeut pisan Kangjeng Bupati. Barang éta keris geus dikana-kawahkeun, jep saharita sora anu ngaguruh pikakeueungeun téh jempé. Lini anu geus lila karasa, harita mah teu karasa naon-naon. Sabada leungit kagétna, timbul kabungah rahayat téh. Ger baé surak bakat ku atoh, sarta tuluy sumujud ka Kangjeng Bupati tanda nganuhunkeun. Sakabéh rahayat ngaikrarkeun seja satia-satuhu ka anu ngaheuyeuk dayeuh.
Éta maksud kasatiaan rahayat téh ku Kangjeng Bupati ditampi kalayan dareuda, bakat ku bingah. Bingah manahna lantaran bisa nyingkahkeun balai, bingah lantaran bisa nyalametkeun rahayatna.
Tah, nya ti harita pisan éta gunung katelah Gunung Tampa Emas, anu saterusna robah jadi Gunung Tampomas. Ayeuna mah teu pikasieuneun, malah mun pareng poé peré mah sok rajeun dijarugjugan nepi ka puncakna.
Kamis, 24 Juli 2008
SASAKALA GUNUNG TAMPOMAS
Kacaritakeun, Gunung Gedé anu aya di Sumedang ngaluarkeun sora pohara pikakeueungeunana. Sorana ngaguruh. Tina puncakna kaluar haseup campur lebu anu hurung. Ieu gunung kawas-kawas arék bitu. Rahayat Kabupatén Sumedang harita, pohara rareuwaseunana. Kumaha balukarna lamun éta Gunung Gedé bener-bener bitu?
Posted by Budi Rahayu Tamsyah at 20.33
Labels: Dongeng Sasakala


text:
Éstonia
Républik Éstonia (basa Éstonia: Eesti Vabariik) mangrupakeun hiji nagara di Éropa Tengah. Wates darat nagara ieu nya éta wates 339 km jeung Latvia di kidul jeung 229 km kalawan Rusia di wétan. Di kalér aya Teluk Finlandia jeung di kulon aya Laut Baltik. Nagara ieu minangka anggota Uni Éropa ti 1 Méi 2004.
Politik[édit | sunting sumber]
Éstonia mangrupa nagara démokrasi konstitusional kalawan hiji présidén nu dipilih ku parlemén unikameral. Pamiluna diayaan saban opat taun. Pamaréntah atawa badan éksekutifnya kawangun ti perdana menteri nu dinominasikeun présidén jeung 14 urang menteri. Pamaréntah éta kedah disatujuan ku parlemén saméméh diistrénan.
Badan législatifnya nya éta Riigikogu, hiji parlemén unikameral nu miboga 101 korsi. Anggotana dipilih ku rahayat pikeun période jabat opat taun. Voting liwat internét mimiti dilaksanakeun dina pamilu-pamilu lokal di Éstonia.
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Maakonnad[édit | sunting sumber]
Éstonia dibagi kana 15 maakonnad (tunggal - maakond).
- Maakond Harju (Harjumaa)
- Maakond Hiiu (Hiiumaa)
- Maakond Ida-Viru (Ida-Virumaa)
- Maakond Järva (Järvamaa)
- Maakond Jõgeva (Jõgevamaa)
- Maakond Lääne (Läänemaa)
- Maakond Lääne-Viru (Lääne-Virumaa)
- Maakond Pärnu (Pärnumaa)
- Maakond Põlva (Põlvamaa)
- Maakond Rapla (Raplamaa)
- Maakond Saare (Saaremaa)
- Maakond Tartu (Tartumaa)
- Maakond Valga (Valgamaa)
- Maakond Viljandi (Viljandimaa)
- Maakond Võru (Võrumaa)
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu luar[édit | sunting sumber]
Tingali ogé Éstonia di Wikivoyage
- (en) Situs resmi
Albania · Andorra · Arménia1 · Austria · Azerbaijan1 · Bélarus · Bélgia · Bosnia jeung Hérzégovina · Britania Raya (Inggris, Irlandia Kalér, Skotlandia, Wales) · Bulgaria · Céko · Dénmark · Éstonia · Finlandia · Géorgia1 · Hungaria · Irlandia · Islandia · Italia · Jérman · Kazakhstan2 · Kroasia · Latvia · Liechtenstéin · Lithuania · Luksemburg · Makédonia · Malta · Moldova · Monako · Monténégro · Norwégia · Perancis · Polandia · Portugal · Romania · Rusia2 · San Marino · Sérbia · Siprus1 · Slovakia · Slovénia · Spanyol · Suis · Swédia · Turki2 · Ukraina · Vatikan · Walanda · Yunani


text:
Pencarian Terbaru (100)
Software efek gitar. Efek gitar terbaik. Software efek gitar terbaik. Aplikasi gitar. Efek gitar. Download efek gitar. Aplikasi efek gitar.
Overloud th1. Download software efek gitar. Effect gitar. Aplikasi stem gitar untuk pc. Cara menggunakan overloud th1. Software effect gitar. Cara membuat efek gitar.
Th1. Free download software efek gitar. Cara merakit efek gitar. Download overloud th1. Software efek gitar gratis. Effect gitar terbaik. Free download efek gitar.
Software gitar. Download software efek gitar gratis. Software gitar terbaik. Overloud th1 free download. Download th1. Overloud. Download aplikasi efek gitar.
Efek gitar di komputer. Efek gitar software. Merakit efek gitar. Cara menggunakan th1. Software efek gitar free download. Software gitar gratis. Efek gitar komputer.
Download software gitar efek. Software gitar efek. Efek gitar pc. Free download overloud th1. Cara memainkan efek gitar. Gitar terbagus. Download aplikasi stem gitar.
Aplikasi effect gitar. Tutorial overloud th1. Software gitar free. Download software efek gitar free. Effect guitar software free download. Software untuk stem gitar. Download efek gitar gratis.
Download efek gitar untuk komputer. Download aplikasi efek gitar di komputer. Software effect gitar free. Download efek gitar digital. Overloud th1 download. Aplikasi efek gitar for pc. Cara buat efek gitar.
Software musik terbaik. Download overloud. Aplikasi untuk gitar. Effect gitar software. Efek gitar terbagus. Download efek gitar overloud th1. Cara menggunakan efek gitar.
Cara bikin efek gitar. Gitar aplikasi. Free download software effect gitar. Membuat efek gitar. Aplikasi efek suara. Cara menggunakan software efek gitar. Download overloud th1 free.
Cara menggunakan software overloud th1. Free download aplikasi efek gitar. Aplikasi gitar untuk pc. Free download software efek gitar overloud th1. Software efek gitar overloud th1. Aplikasi efek gitar di komputer. Gitar efek software.
Download aplikasi efek gitar terbaru. Sofware efek gitar. Overloud guitar effect. Cara membuat effect gitar. Free download aplikasi gitar. Free download software gitar efek. Software efek.
Free download overloud. Th 1 overloud. Efek gitar terbaik di dunia. Free download software overloud th1. Software overloud. Gitar efek. Software efek guitar.
Download software overloud th1. Aplikasi effect guitar. Download effect gitar. Software efek gitar di komputer. Efect gitar. Membuat effect gitar. Efek guitar.
Free download effect guitar software. Free download effect guitar.


text:
B u b u k a
Dina tulisan ieu rék diterangkeun, data jeung lokika nu geus kapanggih, pikeun ngaguluyurkeun jalan pikiran nu maca, perjalanan sajarah atawa riwayat Ki Sunda, ti jaman bihari, terus ka jaman kamari, ditutup ku jaman kiwari jeung sawangan kahareup.
Pari basa sok nyebut Ki Sunda, nu saharti jeung aki Sunda. Ari jalma nu kaasup aki mah nya éta jalma nu geus legok tapak genténg kadék. Hartina geus pinuh panemuna, loba pangalana, malah aya anu geus nepi kana sadurung winara, hartina geus maca kajero-jerona, anu teu kahontal ku jalma biasa. Aya istilah nu nyusun tingkatan kaweruh jalma nya éta wong, siwong wastu-siwong. Wong mah tingkat jalma nu kudu dipapatahan kénéh, pangpangna ngeunaan kapamalian. Siwong mah tingkat jalma nu geus teu perlu dipapatahan da geus hideng, geus nyaho tur ngarti di pamali. Ari wastu-siwong mah tingkat jalma nu geus bisa atawa biasa mapatahan.
Jadi nu disebut Ki Sunda téh pikeun urang mah lain ngudag jalmana, tapi ngudak tapak lacakna. Naon nu ditinggalkeun keur nu harirup. Titinggal nu geus kaguar, diantarana : anu patali jeung panaggalan; perkara karawitan, aksara Sunda, basa Sunda, wawasan Ki Sunda dina rupa-rupa widang kahirupan. Perkara ieu dihandap bakal jadi bahan bahasan.
Ngeunaan sajarah atawa riwayat Sunda, rék dimimitian ti jaman nu teu kahontal ku ahli sajarah resmi, sabab panganut sajarah resmi mah loba sengkerannana. Nu kaasup kana sajarah téh data anu tertulis wungkul, ari sajarah aksara nu dipaké nulis mah teu kaasup kana sajarah. Kolénjér mah teu dianggap tulisan, da ukur tanda-tanda wungkul. Komo hal basa mah teu ditarima jadi sajarah. Padahal nu diomongkeun téh kabéh ogé maké basa.
Tah dina tulisan ieu mah sengkeran nu karitu téh teu digugu. Kumaha bisana jalma tulas-tulis mun teu nyieun aksara jeung alat tulisna. Jalma rék nuliskeun naon lamun can aya basana. Jadi saméméh jalma mikir-mikir kana nulis téh tangtuna ogé kudu geus barisa ngaromong heula. Malah geus aya tata-basa sagala, pikeun nartibkeun ayana basa. Jadi naon salahna mun nuliskeun perkara sajarah dimimitian tinu kararitu.
Pikeun Ki Sunda mah, data-data ieu téh geus nyampak. Titinggal Ki Sunda nu utama tur abadi nya éta : Tatar Sunda, Budaya Sunda, Basa Sunda, Aksara Sunda, Karawitan Sunda, Pananggalan Sunda jeung Sajarah Sunda.
Pikeun bubuka mah dicukupkeun sakieu waé
Bandung, 23 Mei 2000
Ali Sastraamidjaja.
E u s i
Tatar Sunda,
Sajarah Sunda,
Basa Sunda,
Karawitan Sunda,
Aksara Sunda,
Pananggalan Sunda,
Budaya Sunda.
T a t a r S u n d a
Ku kiwari mah, nerangkeun Tatar Sunda téh babari, da geus aya nu disebut peta. Mémang ari saenyana mah peta kiwari jeung peta bihari téh teu sarua, tapi tibatan nerangkeun teu puguh mah mending ku peta nu aya baé.
Baheula mah jalma téh saeutik kénéh. Jadi nu disebut nagara téh ngan diwatesan ku laut, wahangan gedé jeung leuweung gerot nu tara kasorang ku jalma. Ayana wates nagara di urang kawas kiwari mah, mimitina ti jaman urang Éropa ngajajah nagara-nagara Asia jeung Afrika. Nagara urang dijajah ku Walanda, diaranan Oost Indie (Hindia Timur), atawa Nederlands Indie (Hindia Belanda). Tapi saméméh diaranan kitu, basa urang Portugis mimiti ngalalana di wilayah urang, manéhnya nyatetkeun ngaran tempat-tempat nu didatangan ku inyana. Dina catetan éta pulo-pulo nu didatangan tur ditanya téh ngajawabna Sunda. Nya ku urang Portugis nu nyatetkeun hal éta, kapuloan ieu kabéh téh disebut Kapuloan Sunda. Lantaran pulo-pulo nu aya di lebah kulon mah pulona galedé, disebut Kapuloan Sunda Gedé. Ari pulo-pulo nu di lebah wétan mah laleutik, nya disebut Kapuloan Sunda Leutik. Tangtuna ogé ngaran-ngaran éta téh dina basa Portugis. Ku urang Walanda ditarjamahkeun kana basa Walanda jadi Sunda Eilanden (kalupoan Sunda), nu diwangun ku Grote Sunda Eilanden jeung Kleine Sunda Eilanden.
Sunda Eilanden atawa Kapuloan Sunda ieu téh nya éta anu terusna boga ngaran Oost Indie (Hindia Timur), atawa Nederlands Indie (Hindia Belanda). Tapi ari ku ilmuwan Jerman mah dibéré ngaran Indo-nésos (Indo = Hindia, nésos = nusa, kapuloan, banua). Tina ngaran ieu jadi Indonésia.
Nu heureuy mah aya nu nulis indonesia ku pégon, jadi dibalikeun macana [ aiSeNoDni ], tina aksara ieu dibaca biasa ku cara latin [ieu SuNDa na]. Jadi maksudna mah Indonesia téh Sunda-Sunda kénéh.
Katerangan dina sajarah, nya éta waktu raja Tarumanaga diganti ku Sri Maharaja Tarusbawa Dharmawaskita Manunggaljaya Sunda Sambawa, nagara anu ngaran tadina Tarumanagara diganti jadi nagara Sunda. Kajadieun ieu téh tepatna dina poé Radite Pon (Ahad Pon), tanggal 09 suklapaksa, bulan Yésta (bulan ka 8), taun 591 Caka Sunda. Tanggal ieu téh sarua jeung tanggal 31 Oktober 695 Masehi Julian.
Jadi tanah anu bener-bener dicicingan ku urang Sunda mah, nu biasa disebut Tatar Sunda nya éta nu kiwari disebut Jawa Barat. Tapi basa Islam asup ka Tatar Sunda ieu, maranéhna ngarebut Cirebon, Banten jeung Sundakalapa (Jakarta kiwari) pikeun diislamkeun jadi bawahan karajaan Islam Demak. Sanggeus dijajah ku Walanda, (Nederlands Indie ti taun 1800 M, lain keur jaman V.O.C.) Tatar Sunda téh jadi provintie West Java (propinsi Jawa Barat atawa propinsi Jawa Kulon), nu diwangun ku 5 karesidénan : Banten, Buitenzorg (Bogor), Batavia, Cirebon, Priangan.
Karesidénan Banten diwangun ku Kabupatén Sérang, Pandéglang jeung Lebak. Karesidénan Buitenzorg (Bogor) diwangun ku Kabupatén Buitenzorg (Bogor), Sukabumi jeung Cianjur. Karesidénan Batavia diwangun ku Kabupatén Tangerang, Batavia, Bekasi, Karawang, Purwakarta jeung Subang. Batavia mangrupa ibukota nagara. Karesidénan Cirebon diwangun ku Kabupatén Indramayu, Cirebon, Kuningan jeung Majalengka. Karesidénan Priangan diwangun ku Kabupatén Bandung, Sumedang, Garut, Tasik jeung Ciamis. Bandung aya Kabupatén jeung aya Gemeente. Jaman Jepang disebut Bandungsi.
Dina jaman peralihan, nya éta jaman RIS (Républik Indonésia Serikat), Tatar Sunda téh ngaranna Nagara Pasundan. Sanggeus RIS bubar, balik deui kana ngaran Jawa Barat nu sok disingket jadi Jabar.
Sanggeus Indonésia merdika, Batavia diganti jadi Jakarta tur dijadikeun DCI (Daerah Chusus Ibukota) nu jadi propinsi mandiri. Jadi ti harita aya perobahan. Karesidénan dieuweuhkeun, tinggal Kabupatén jeung Kotapraja. Kotapraja diganti jadi Kotamadya. Propinsi disebut DT-I (Daérah Tingkat I), Kabupatén jeung Kotamadya disebut DT-II (Daérah Tingkat II), Kacamatan disebut DT-III (Daérah Tingkat III), ti dinya terus ka Désa atawa Kalurahan. Lamun rék maké istilah DT jadi DT-IV. Terus ka RW (Rukun Warga), jadi DT-V. Ditutup ku RT (Rukun Tatangga), jadi DT-VI. Pusat jadi DT-0. Jadi jumlah tingkatan daérah téh aya 7, ti 0 nepi ka 6.
Ari jaman baheula mah, jalma nu pindah tempat ti tempat asalna disebut ngababakan. Malah istilah ngababakan téh ditambahan ku ngaran tempat asalna, upamana Babakan Ciamis nu aya di Kota Bandung, hartina urang Ciamis nu ngababakan di Bandung. Ngababakan téh hartina cicing pikeun sawatara waktu. Ari mimitina mah kecap ngababakan téh pikeun nu tatanén di tempat nu rada jauh, nepi ka kudu mondok. Jadi disebut ngababakan téh waktu ngagarap tanah nepi ka melakan terus ngoyos. Tidinya anu tarani téh baralik deui ka lembur-lemburna, pikeun ngababakan deui engké dina waktuna panén nepi ka ngakut hasil tanén ka leuit jeung ka lembur.
Lamun nu henteu ngababakan mah hartina pindah tempat, pindah tampian. Upamana lantaran geus teu sanak teu baraya deui di lembur asalna. Komo nu boga pamajikan atawa salaki ti tempat séjén, loba nu parindah tempat, boh milu ka tempat salakina atawa milu ka tempat pamajikannana, saterusna jadi urang dinya. Tapi najan pindah tempat ogé, tetep urang Sunda kénéh pikeun urang Sunda mah, Kitu deui pikeun urang lian, tetep jadi urang asalna. Nya ahirna lahir istilah pribumi, non-pribumi nu sok disingket jadi non-pri, jeung urang asing. Kecap ieu téh mimiti dipaké dina jaman Walanda, pribumi disebut inlander, non-pri disebut vreemde oosten, urang asing disebut vreemdelingen. Vreemde oosten maksudna urang Cina, India, Arab, Jepang, jst. Vreemdelingen mah maksudna ka urang Éropa. Ku ayana pamisahan kieu téh jadi aya tilu tingkat atawa kelas. Pikeun urang Éropa jeung urang Jepang digolongkeun ka tingkat pangluhurna atawa kelas 1. Pikeun nu kaasup ka Vreemde oosten, digolongkeun ka tingkat tengah atawa kelas 2. Ari inlander mah tingkat panghandapna atawa kelas 3. Vreemde oosten jadi penghubung antara kelas 1 jeung kelas 3. Nu matak pribumi masing geus hirup di nagara merdika ogé tetep ditempat kelas 3. Anu jadi kelas 1-na nya éta para gegedén nu sikepna gumedé, ti jaman Sukarna nepi ka jaman Habibi. Sanggeus pindah ka jaman Gus Dur mimiti karasa aya perobahan, sabab kadaulatan geus pindah ka rahayat deui. Ayeuna keur diperjuangkeun robahna pamaréntahan bernegara. Keur néangan bentuk anyar nu leuwih merenah.
S a j a r a h S u n d a
Sajarah bisa dibagi jadi pra-sajarah, sajarah bihari atawa sajarah dihin, sajarah kamari jeung sajarah kiwari. Ari pra-sajarah mah hartina téh kajadian nu teu kahontal ku sajarah. Ari sajarah bihari atawa sajarah dihin mah nya éta sajarah nu pangheubeulna tapi kahontal kénéh ku sajarah. Ari sajarah kamari mah nya éta nu nyaritakeun jaman dikawasa ku deungeun. Ari sajarah kiwari mah nya éta jaman sanggeus repolusi, nagara urang jadi mardika. Di handap ieu rék ngaguar hiji-hijina sajarah nu bieu.
P r a – s a j a r a h S u n d a
Ari pra-sajarah mah hartina téh kajadian nu teu kahontal ku sajarah. Jadi teu bisa nyaritakeun caritana kajadian sajarahna lantaran geus teu kahontal téa. Tapi lantaran aya bukti titinggalna boh anu aya wujudna boh anu euweuh wujudna. Anu aya wujudna upamana ‘lingga’, ‘guha nu lain alam’. Anu euweuh wujudna saperti ‘basa’, ‘lagu’.
Baheula mah nganggap kana lingga téh pikeun pujaeun dina upacara kaagamaan, disebut pikeun lingga téh nya éta purusa. Ari harti purusa nya éta parabot lalaki. Teuing kumaha nyieun carita wadulna (dramatisasina), nepi ka jadi upacara husus nu patali jeung lalaki. Ari lalaki mah muhit hayang jadi jago ka awéwé. Ari awéwé mah muhit hayang boga salaki. Meureun ku pédah keyeng, nya aya ogé anu kaparengkeun.
Saenyana jalma nyieun lingga téh, nya éta nangtungkeun tur nancebkeun pageuh kana lemah téh, rék dipaké ngukur kalangkang matapoé. Ari saméméhna mah ngan ku nancebkeun kai wungkul. Tapi tétéla dibutuhkeun alu leuwih tahan cuaca, sabab digunakeunnana rebuan tauneun. Ari tina kai mah paling ngan nepi ka ratus taun. Nu matak dijieun tina batu hirup, nya éta batu anu teuas tur padet. Dijieunna buleud panjang. Laju ditancebkeun pageuh rosa, sabab dina ukuran rebu taun teu meunang robah saeutik-eutik acan. Lamun nepi ka robah, pasti kalangkangna ogé jadi robah.
Bisi aya jalma nu teu nyahoeun yén éta téh lingga, nya pikeun kaamanan dikaramatkeun, sabab bisi dipaké nyangcang munding. Ku dikaramatkeun kitu mah euweuh anu wani ngarampa-rampa acan. Ari ku anu nyieunna mah tetep dipaké ngukur kalangkang. Tapi ku awam mah diparuja, diparuhit, bari disasajénan tur dikukusan. Jurig nu ngakan sasajén mah pastina ogé nu boga hadas nyieun lingga, da keur maranéhna mah teu karamat teu sing. Malah nu jadi panditana ogé arinyana kénéh.
Tujuan ngadegkeun lingga téh nya éta pikeun ngukur kalangkang matapoé, dina wanci tangangé. nu diukurna téh panjangna kalangkang jeung ngujurna kalangkang. Nya bisa dibayangkeun, milampah pagawéan ngukur kalangkang kitu dina jero rebuan taun, sakumana pitanggeleunnana, jaba pasti loba nu ompongna da rajeun kaiyuhan ku méga, atawa hujan, pan ninggang di euweuh kalangkangan. Tapi ari itungan poé mah teu orot ku kitu, tetep baé kudu diitung sapoé, masing bri euweuh kalangkang ogé.
P a n a n g g a l a n S u n d a
Ladang tina gawé kitu téh nu kiwari dipaké kénéh nya éta katetepan yén waktu anu lilana 365 poé téh diaranan hiji taun atawa sataun. Nya harita jalma mimiti engeuh yén ayana hubungan antara bumi jeung matapoé téh nurutkeun aturan hukum alam anu baku. Dina jero sataun éta téh, munculna purnama 12 kali. Ari lilana ti bulan purnama ka bulan purnama deui 29 atawa 30 poé. Jadi hubungan bumi jeung bulan ogé tunduk kana aturan hukum alam anu baku.
Ngulik tur nalungtik perkara iieu téh teu eureun-eureun dina jero rebuan taun, nepi ka aturan hukum alam ngeunaan hubungan matapoé jeung bumi tur hubungan bumi jeung bulan, ku Ki Sunda dirumuskeun jadi aturan pananggalan. Aturan pananggalan ieu terusna ditarurutan ku deungeun-deungeun, maké cara séwang-séwangan. ngeunaan panaggalan mah bakal diguar dina bab pananggalan dihandap ieu.
Ayeuna urang ngaguar guha nu lain alam atawa guha alam nu ditambahan ku réka jalma. Jaman jalma teu jauh ti sato, caricingna téh di guha, sabab karasa aman, boh tina sato galak boh tina hujan, panas jeung angin. Ari guha alam murni mah bentukna kumaha ceuk alam, tapi guha nu dipaké padumukan jalma mah loba nu diréka, diluyukeun kana kabutuh jalma nu makéna. Jaman harita mah cara hitup jalma jeung sato téh teu béda jauh, malah sili boro, sili hakan kénéh.
Laju jalma bisa ngagunakeun alat, saperti batu keur nénggor jeung keur meupeuh, kai sapotong keur neunggeul. Terus aya kamajuan, kai téh bisa dipaké nojos, malah terusna mah dijadikeun tumbak, nya éta nojosna ku dialungkeun. Tidinya maju deui dijieun panah jeung dondéwana. Jadi bisa ti jarak anu leuwih jauh, jeung mawa panahna bisa loba. Ari tina batu mimitina mah dipeupeuskeun sina seukeut, tapi sanggeus kapaham mah batu téh diasah sina seukeut téh. Saterusna batu téh dibentuk ku diasah, jadi rupana alus bari seukeutna bisa dipiara, da bisa diasah disina seukeut salawasna.
Beuki lila budaya jalma téh beuki ngagunakeun akal. Ku dibiasakeun ngagunakeun akal, jadi kapinteran jalma téh bisa ngunggulan sato. Tungtungna jalma téh jadi nu pangkawasana di darat mah, tapi ari dilaut mah can kasorang. Tapi lilalila mah jalma ogé wanoh kana lautan. terus nyieun parahu. beuki lila beuki gedé. Jadi balayarna ogé bisa leuwih lila jeung bisa leuwih jauh. Nya lantaran karuhun Ki Sunda mah hirup di kapuloan, wajar lamun pangheulana wanoh ka lautan, dibandingkeun ka jalma nu hirup di banua, nu jauh ti lautan. Ku kituna, jalma nu mimiti ngambah lautan téh nya karuhun Ki Sunda. Ari ambahannana ka kulon nepi ka Afrika wétan, ka wétanna nepi ka Amerika kulon. Pikeun bukti ambahan ieu, bisa dicukcruk tina basa jeung tata-basa di wilayah anu disebut polinésia.
B a s a S u n d a
Jadi ku analisa ieu, lain basa Sunda tina basa Sangsekerta, tapi sabalikna, basa Sunda téh indungna basa, nu ku ahli basa disebut ‘Proto-Sundic’. Proto-Sundic téh anakan jadi : basa Malayu, basa Sangsekerta, basa Kawi jeung iheung nu lianna mah. Basa-basa ieu aranakan deui jadi basa Indonesia, basa Jawa jeung iheung deui nu lianna mah. Ari basa téh aya dua rupa, aya basa-baku jeung aya basa-pasar. Ari basa-baku mah dumasar kana tata-basa anu baku, jadi kudu puguh nurut kana aturannana. Ari basa-pasar mah ngutamakeun asal kaharti dipaké ngawangkong baé, rada salah ngagunakeun aturan atawa milih kecap mah loba hampurana. Ayeuna basa Indonesia dijadikeun basa resmi. Tapi lantaran tadina tina basa pasar, jadi dina netepkeun tata-basana rada pabeulit, da teu engeuheun yén ayana tata-basa mah dina basa Sunda (Proto-Sundic téa.)
Lantaran urang Jawa ngaku-ngaku pribumi asli tur leuwih kolot ti Sunda, kapaksa di dieu dibukakeun data nu sabenerna. Dina jaman karajaan Sunda, abad ka VII ahir, anu jadi panguasa lautan nya éta nu ngaranna Sanjaya. Kabéh bajo (bajag laut), nu lolobana urang Cina, diancurkeun ku Sanjaya, lain dilautan wungkul tapi nepi ka palabuhannana nu jadi pangkalan jeung panyumputan para bajo. Lantaran salawasna éléh ku Sanjaya, nya lautan téh jadi aman. Tapi sanggeus Sanjaya wapat, di Mataram (di Jawa tengah kiwari), urang Cina téh mawa wangsa Saléndra nu disumputkeun di Palémbang ka Mataram. Ku loba-lobana nu datang ti laut, katambah di Mataram keur dina kapapaitan, tungtungna kabéh kalabur ka wétan, maké jalan darat (leuweung). Ti harita wangsa Saléndra, anu ngadunungan ka urang Cina, jadi urang ‘Jawa-tengah’ ku cara ngalindih karajaan Mataram. Jadi anu disebut urang Jawa tengah téh saenyana mah urang Saléndra. Nya dina jaman harita diaradegkeunnana candi-candi téh. Dina gambarna (reliefna) jelas némbongkeun urang Indiana té. Ngan lantaran hayang jadi pribumi ‘asli’, dibélaan ganti adat, ganti basa, nurutan tata cara urang Sunda, tapi lain ku cara sakola, nu matak pantes mun loba nu pasaliana. Ciri yén urang Jawa tengah lain urang dieu asli, bisa dicirikeun tina ngawangun imah. Lamun urang tropis mah imahna téh pasti imah panggung. Ari imah urang Jawa tengah mah mupuk. Jadi tangtuna ogé lain ti daérah tropis, Jelasna mah urang daérah sub-tropis alias ti daérah India anu éléh perang, laju ku urang Cina dibawa tur disumputkeun di Palémbang, pikeun ngusir kakawasaan Sanjaya. Jadi ku sajarah ieu mah kaharti lamun urang Jawa tengah anu diluluguan ku Cina hayang nalukkeun Sunda. Tapi teu hasil baé. Kakara dina jaman Orde-Baru Suharto, Cina makaya ngajawara téh ngawujud. Tapi da ngan nepi ka saumur Orde-Baru. Orde-Baru runtuh mah Cina ogé milu runtuh, – wong Cino pada lungo – ceuk carita ramalan mah. Ngeunaan ieu mah ditutup sakieu waé.
K a r a w i t a n S u n d a
Ayeuna urang teruskeun kana ngaguar perkara karawitan. Hal ieu ogé teuing kumaha mimitina, ngan anu puguh mah Ki Sunda téh ninggalan anu disebut laras atawa surupan, patet, pupuh wirahma jeung waditra nu mangpirang-pirang. Pasti ari mimitina mah basajan, tapi lantaran maké polo, jadi hasilna ogé teu sambarangan, tapi aya aturan anu dijadikeun patokan. Patokan laras ataw surupan dumasar kana 5 nada. Nada-nada ieu diaranan Tugu, Singgul, Galimer, Panelu jeung Kenong. Ngaran ieu saenyana mah rupa-rupa, upamana aya nu nyebut Barang, Singgul, Bem, Panelu, Lorloran, jst.
Anu ngulik kana karawitan téh nya éta Pa Mahyar. Nya lahir nu disebut rakitan. Aya rakitan 9 nada, rakitan 10 nada, rakitan 12 nada, rakitan 15 nada, rakitan 17 nada. Malah sanggeus ditalungtik kadieunakeun mah ku ayana nu disebut embat, akibatna kana rakitan jadi beuki loba, sabab udagannana ngeunah kareungeuna, lain rakitannana.
Ari nu disebut rakitan téh nya éta lobana nada dina jero sagemyang (1 oktav dina musik).
Supaya jelas kapaksa diterangkeun rakitan ieu maké gambar atawa tabél
Rakitan 10 nada, dina sagemyang diwangun ku 10 nada, tapi anu disorakeun mah tetep ngan 5 nada
atawa
Susunan dina gambar ieu disebut laras Saléndro
Lamun gambar ieu dipanjangan, jadi nadana balik deui ka anu asal, tapi sorana béda sagemyang, saperti kieu :
Lamun susunan nada anu lima dirobah, larasna jadi béda, nya lahir nu disebut laras Degung, jeung laras Madenda
Susunan nada Laras Degung dina rakitan 10 nada.
Susunan nada Laras Madenda dina rakitan 10 nada.
Susunan nada-nada ieu téh dilarapkeun dina Saron laras Saléndro mah kieu :
B u d a y a S u n d a
Nu disebut budaya téh mimitina tina jeroan manusa, laju dibungkeuleukkeun dina wangun anu dianggap pangmerenahna kana kereteg haté éta. Aya budaya anu dibungkeuleukkeun kana deudeuleuan, lantaran aya patalina jeung panon. Aya budaya nu dibungkeuleukkeun kana dédéngéan, lantaran aya patalina jeung ceuli, jeung saterusna nu diluyukeun kana indra lianna jeung gabungan tina indra-indra nu mangaruhan kana ayana atawa diayakeunnana bungkeuleuk nu diayakeun atawa dijieun.
Pikeun jalma nu ngarti mah, wangun-wangun naon baé ogé tetep kaharti. Tapi pikeun anu teu ngarti mah ngan pipilueun atawa tuturut munding. Pikeun nu pandeuri, kaasup kana jalma panganut dogma, nya éta jalma peupeuleukeuk, asa aing nu pangbenerna. Padahal jelas-jelas kaasup ka jalma anu hanteu ngarti. Pikeun nu cang ngari, lamun hayang ngari, kudu ngécagkeun dogmana, diganti ku nyukcruk élmu pikeun jadi panemu kana harti anu sabenerna. Jadi bener téh ulah ceuk béja tapi kudu ceuk pangarti diri.
Dina nerangkeun masalah budaya, aya tingkatannana saperti tingkatan sakola, aya tingkat SD, Lanjutan, Universitas. Aya ogé anu geus weruh sadurung winara. Pikeun nu pandeuri bieu, tulisan kieu téh teu perlu, da geus leuwih ti kieu. Pikeun tingkat SD, biasana mangrupa dongéng. Dongéng ieu ogé tingkat mana nu nyieunna. Lamun ku anu sadurung winara mah dongéng keur budak téh, ogé mapatahan kolot, saperti dongéng ‘Si Kabayan ngala tutut’. Dongéng éta téh ceuk saliwat mah dongéng keur barudak, tapi mun diudag eusina, kolot ogé loba kénéh nu teu ngarti.
Dongéng éta téh saenyana mah nyindiran ka kolot nu teu koloteun. Ngagugu kana siga bari teu éling kana enya. Tah jalma nu ngagugu kana dogma téh nya éta jalma nu ngagugu kana anu ku dirina teu kaharti, dianggap bener kana sugan, nganggap bener kana iheung. Padahal lamun bener diukurna ku pamali mah, puguh juntrungna, lain sugan lain iheung. Sabab ukuran pamali mah ukuran pangarti diri. Beuki jero beuki ngarti, beuki ngajauhan ti ngalampah pamali. Malah jadi pananyaan nu réa.
Dongéng lianna nu saperti kitu upamana ‘dongéng nu lalolong sina ngarampa gajah’. Barang maranéhna nerangkeun gajah siga kumaha atawa siga naon, katerangannana téh rupa-rupa, dumasar kana naon nu dirampana tadi. Aya nu nyebut siga tihang (sukuna), aya nuu nyebut siga oray (tulaléna), aya nu nyebut teuas (gadingna) jst. jst. Di dieu maksud nu nyieun dongéng téh nya éta nerangkeun, yén lamun nyaho sawaréh téh teu bisa disebut bener, da ari nyebut gajah mah kudu sagemblengna, ulah sawaréh-sawaréh.
Aya deui ‘dongéng jalma nu ngajual kuda’. Ditumpakan ku anakna dicawad. Ditumpakan ku bapana dicawad. Ditumpakan ku duaan dicawad. Teu ditumpakan dicawad. Tungtungna kuda hirup téh digotong. Dongéng ieu maksudna nerangkeun ka jalma anu teu boga pendirian sorangan. Kitu kieu téh kumaha ceuk batur baé, da sorangan teu nyaho kudu kumaha anu disebut bener. Tungtungna lampahna téh malah bener-bener jadi salah, ngagogotong kuda, padahal bisa sina leumpang sorangan éta kuda téh.
Dongéng pondok : ‘aya hiji raja kabeukina gedang atah’. Maksudna nyindiran ka anu hawek, kokoro, makmak-mekmek. Lamun raja kabeukina gedang atah, komo ka anu asak. Ari rahayat kabagéan naon, naha kudu ngadaharan daunna atawa tangkalna ?
Aya deui dongéng pondok : ‘Aya hiji raja, terus paéh. Lamun teu paéh mah panjang dongéngna’. Tah dongéng kitu mah ngan ngaheureuyan barudak nu didongéngan, da manéhna keur sangeuk ngadongéng ka barudak.
Jadi nu disebut dongéng téh rupa-rupa, ti anu enya nepi ka anu wadul. Pikeun anu teu engeuh mah teu bisa ngabédakeun dongéng anu enya jeung dongéng anu wadul. Padahal teu hésé-hésé teuing ngabédakeunnana téh. Lamun dongéng dumasar kana dogma, geus pasti wadulna. Kajeun diréka kumaha waé ogé, ari dasarna wadul mah tetep wadul. Ngan biasana ku hadéna réka, geus teu asa diwadulan, karasana téh kudu kitu waé. Silah. Naha urang rék milu nyaweuyan wadul atawa nembrakkeun nu enya. Nyaweuyan wadul téh sok dipacorokkeun jeung seni, atawa ngamangpaatkeun seni pikeun nyaweuyan wadul.
Ieu kabéh téh kaasup kana budaya. Lamun disebut budaya Sunda, kudu aya Sundana, atawa hal kasundaannana kudu kabawa. Saperti dina conto dongéng diluhur, kasundaan-nana jelas kabawa. Komo dina ngala tutut mah témbong pisan kasundaanna téh. Tapi teu kabéh dongéng anu merankeun Si Kabayan, ngadongéngkeun kasundaan atawa kaasup kana budaya Sunda.
Malah hal budaya Sunda ogé Sunda nu mana. Budaya Sunda bihari atawa Sunda wiwitan béda ti budaya Sunda kamari, béda deui ti budaya Sunda kiwari. Dina budaya Sunda bihari atawa budaya Sunda wiwitan mah Budaya Sunda téh bisa disebut budaya asli da can kapangaruhan ku budaya deungeun. Ari dina budaya Sunda kamari mah geus ganti ku pangaruh budaya deungeun, utamana anu patali jeung agama Islam. Budaya kiwari mah bisa disebut budaya campur-aduk, sabab campurannana teu maké aturan, lantaran dasarna teu ngarti. Lamun dasarna ngarti mah, nyieun campuran téh puguh tujuannana, puguh rék nyieun naon-naonna. Ari campuran samakbruk mah ngan ukur jadi runtah.
Kumaha budaya kahareupna. moal enya ari rék nyieunan runtah baé mah. Da ari runtah mah di mamana ogé piceuneun da euweuh araheunnana. Jadi ari barang jieun téh kudu nu aya gunana, kudu anggeus, ulah oméaneun atawa teu anggeus. Ulah atah, ulah tutung, tapi kudu asak. Dina barang jieun naon baé kudu rikrik jeung gemi, ulah hambur kana bahan jeung waktu. Ulah léléda tapi kudu kesit, jst. Ulah milampah nu diulahkeun, matak gaplah kana lampah, hasilna moal nyugemakeun, malah bisa-bisa matak ngarugikeun. Jadi naon gunana milampah ari ladangna ngan jadi rugi mah. Nu matak kudu milampah nu dikudukeun. Anu ngudukeun téh nya éta sarat jadi hasilna pagawén. Tah anu kitu anu disebut kudu netepan téh, sangkan hasilna luyu ka anu dipiharep. Jadi lampah téh teu tambuh laku, lantaran junun kana tujuan.
Lampah bener téh nya éta lampah teu salah. Budaya bener téh budaya anu teu salah. Lamun urang Sunda tukuh kana budaya Sunda pasti benerna. Lamun urang Sunda teu tukuh kana budaya Sunda pasti salahna. Budaya Sunda meunang ditambahan atawa disampurnakeun, tapi ulah diganti ku anu numpes budaya Sunda, numpes Sunda. Lamun dibandungan teu kurang nu ngaku urang Sunda, tapi lampahna numpes budaya Sunda. Hartina numpes Sunda. Bukti nyata, hal-hal anu nyangkut kana kasundaan geus loba anu ditaringgalkeun, dipariceun. Budaya deungeun dibebeskeun pikeun ngaganti budaya Sunda. Lamun nu boga lampah kitu deungeun-deungeun mah pantes da boga maksud nu disamunikeun. Tapi ari anu boga lampah ngaruksak kitu ku anu ngaku urang Sunda mah, naon pibasaeunnana ari lain disebut jalma édan mah, basa lemesna mah nu pinter kabalinger, atawa cul dogdog tinggal igel, tibalik buta ka sari jst. Batur mah jadi angkasawan ari urang mah jadi sawan angka. Batur mah jadi politikus, urang mah ngan jadi tikus. Budaya téh bisa ditilik tina peradaban, naha beuki beradab atawa beuki biadab.
* * *
Artikel terkait :
Ki Sunda di Tatar Sunda (Indonesia)
Kalender Sunda & Revisi Sejarah
Amanat Galunggung Prabu Darmasiksa Leluhur Sunda
Pangeran Wangsakerta Sang Sejarawan
Dalam Kenangan, Abah Ali Sastramidjaja
Prasasti Ciarunteun Peninggalan Kerajaan Tarumanegara
Perbedaan Batu Tulis, Petilasan dan Makam
The Differences between Written-Stone, Petilasan Site & Tomb
Baduy-Sebuah Perjalanan Batin ke Suku Kuno tahun 1959
Sejarah Bangsa & Tanah Air Indonesia (Purbakala/The Last Continent)
Peninggalan Prasejarah Masa Perundagian
Prehistoric Remains from the Bronze-Iron Age
Prehistoric Sites Along the Banks of Ciliwung River
Peta Lokasi Situs Prasejarah di Daerah Aliran Sungai Ciliwung
Tokoh-Tokoh Galuh Menurut Wangsakerta
Galuh Berarti Putri Bangsawan atau Sejenis Batu Permata
Keberadaan Galuh Sepanjang Sejarahnya, Sang Manarah
Boats & Ships during Kingdoms Era in Nusantara Archipelago
Perahu-Perahu di Masa Kerajaan Nusantara
Asal-Usul Bahasa Nasional, Bahasa Indonesia
Kerajaan Cirebon
Perang (Pasundan) Bubat
Kerajaan Sunda Kelapa – Jayakarta – Batavia
Tabel Pemimpin Kerajaan Sunda, Galuh
Kelas Yoga & Singing Bowl (Genta Tibet)
Asanas Yoga, Jiwa Gembira Melalui Gerakan-Gerakan Tubuh
Asanas Yoga. Healthy & Happy of Body & Soul


text:
Maluku
Maluku nyaéta Daérah Tingkat I, nu statusna propinsi di Indonésia. Ibukotana aya di Ambon.
Daptar eusi
Sosial kamasarakatan[édit | sunting sumber]
Suku bangsa[édit | sunting sumber]
Suku bangsa Maluku didominasi ku ras suku bangsa Mélanésia Pasifik, nu masih sakulawarga jeung Fiji, Tonga, sarta sababaraha bangsa kapuloan nu sumebar di kapuloan Samudra Pasifik.
Ageman[édit | sunting sumber]
Mayoritas pangeusi di Maluku ngagem ageman Kristen atwa Islam. Hal ini disababkeun ku ayana pangaruh penjajahan Portugis jeung Spanyol saméméh Walanda nu nyebarkeun kakristenan, sarta pangaruh Kasultanan Ternaté jeung Tidore nu nyebarkeun Islam di wilayah Maluku.
Pamaréntahan[édit | sunting sumber]
Kabupatén jeung Kota[édit | sunting sumber]
- Kabupatén Buru
- Kabupatén Kepulauan Aru
- Kabupatén Maluku Tengah
- Kabupatén Maluku Tenggara
- Kabupatén Maluku Tenggara Barat
- Kabupatén Seram Bagian Barat
- Kabupatén Seram Bagian Timur
- Kota Ambon


text:
270. Kabawa ku sakaba-kaba. (Kabawakeun lampah teu puguh ku batur,
kapangaruhan ku batur).
271. Kacanir bangban. (Kawiwirang, meunang kaéra).
272. Kaceluk ka awun-awun. (Kamashur ka mana-mana).
273. Kaduhung tara ti heula. (Ngarasa hanjakal mah tangtu tara saméméh migawé
kasalahan).
274. Kagok asong. (Kapalang geus nyanggupan, teu bisa mundur deui).
275. Kahieuman bangkong. (Siga beunghar padahal mah kapihapéan banda
batur).
276. Kahutangan budi. (Geus narima kahadéan ti batur).
277. Kajejek ku hakan. (Hasil usaha ngan beak keur kaperluan dahareun wungkul).
278. Karawu kapangku. (Sagala pagawéan kacabak jeung hasilna hadé).
279. Katempuhan buntut maung. (Katempuhan urusan atawa kasusah batur).
280. Kapiheulaan ngaluluh taneuh. (Hudang kabeurangan).
281. Kapipit galih kadudut kalbu. (Kapincut, bogoh).
282. Kasép ngalémpéréng konéng. (Nya kasép nya ginding).
283. Kasuhun kalingga murda. (Katarima pisan lahir batin).
284. Katindih ku kari-kari. (Katuding atawa kasangka pédah aya patalina jeung
kajadian perkara).
285. Kausap sétan. (Kagoda ku sétan nepi ka wani ngalampahkeun kajahatan
atawa pagawéan ma’siat).
286. Kawas aeud. (Goréng budi; bangor).
287. Kawas anu teu dibedong. (Kaluar asup tara meundeutkeun panto).
288. Kawas bayah kuda. (Bélél pisan).
289. Kawas beubeulahan térong. (Sakarupa pisan siga nu kembar).
290. Kawas beusi atah meuleum. (Geuneuk).
291. Kawas bodor réog. (Jelema anu tingkah lakuna pikaseurieun).
292. Kawas bueuk meunang mabuk. (Ngeluk jeung teu wani ngomong da rumasa
boga dosa).
293. Kawas bujur aseupan. (Diuk teu daék cicing).
294. Kawas careuh bulan. (Nu diwedak kandel teuing).
295. Kawas ciduh jeung reuhak. (Sarua goréngna).
296. Kawas cucurut kaibunan. (Goréng patut sarta pikarunyaeun).
297. Kawas dodol bulukan. (Jelema hideung diwedakan teu rata).
298. Kawas durukan huut. (Pibahayaeun anu teu kaciri sarta beuki lila beuki
gedé).
299. Kawas ékék. (Ka nu papakéan sarwa héjo).
300. Kawas gaang katincak. (Répéh sapada harita, ngadadak jempling).
301. Kawas gateuw. (Teu bisa liar lantaran gering atawa geus rarémpo).
302. Kawas hayam panyambungan. (Talamba-tolombo dina riungan lantaran
euweuh nu wawuh).
303. Kawas heulang pateuh jangjang. (Teu bisa walakaya lantaran teu boga nu
diandelkeun).
304. Kawas himi-himi. (Méh salilana babarengan, tara daék papisah).
305. Kawas jelér kasaatan. (Teu daék cicing).
306. Kawas jogjog mondok. (Cékcok, récok, gandéng ku nu ngomong pabedasbedas).
307. Kawas ka budak rodék hulu. (Ngahina, kawas ka jelema nu bodo atawa
kawas ka budak nu bolon kénéh).
308. Kawas kedok bakal. (Kacida goréng patutna).
309. Kawas langit jeung bumi. (Pohara bédana).
310. Kawas lauk asup kana bubu. (Hésé kaluar deui tina salah sahiji lingkungan
lantaran katalian ku jangji atawa ku aturan).
311. Kawas leungeun nu palid. (Ngopépang, sagala dicabak atawa dicekel).
312. Kawas nu kékéd. (Teu bisa barangbawa).
313. Kawas nu meunang lotré. (Meunang rejeki gedé nu teu disangka-sangka).
314. Kawas rama jeung sinta. (Nurub cupu).
315. Kawas siraru jadi. (Riab ka mana-mana).
316. Kawas supa jadi. (Gancang pisan jadina jeung ngalobaannana).
317. Kawas tatah. (Teu hideng sorangan, kudu dititah baé).
318. Kawas tikukur. (Nyebut ngaran sorangan ka nu anyar pinanggih).
319. Kawas toéd. (Beuki ngomong).
320. Kawas tunggeu. (Jelema teu pikaresepeun, goréng patut jeung tungi, tara
pati ngomong).
321. Kawas tunggul kahuru. (Goréng patut).
322. Kawas ucing kumareumbi. (Sagala dicabak, sagala dicekel).
323. Kawas wayang pangsisina. (Goréng rupana).
324. Keuna kana mamarasna. (Keuna kana haté, karasa ngajeletit kana haténa).
325. Keuna ku lara teu keuna ku pati. (Bisa jadi éléh atawa tatu tapi teu maot).
326. Keur awak saawakeun. (Keur manéhna sorangan).
327. Keur béntang surem. (Keur apes).
328. Keur meujeuhna bilatung dulang. (Keur meujeuhna parabaneun).
329. Kokolot begog. (Ngomong teu merenah kawas kolot, dilarapkeun ka budak
ngora).
330. Kokoro manggih mulud, puasa manggih lebaran. (Kokomoan dina waktu
aya rejeki).
331. Kokoro nyenang. (Nembongkeun pangaboga nu teu sabaraha lantaran
hayang dipuji).
332. Kokoro nyoso malarat rosa, lebaran teu meuncit hayam. (Kacida malaratna).
333. Kolot dapuran. (Kolot nurutkeun pancakaki).
334. Kolot kolotok. (Kolot tapi euweuh kanyaho).
335. Kuah beukah. (Rejeki teu sabaraha tina gawé tambuh laku/tina gawé nu teu
tangtu).
336. Kudu asak jeujeuhan. (Kudu gedé jeujeuhan, loba tinimbangan).
337. Kudu bisa ngaragap haté batur. (Kudu bisa ngira-ngira pirasaeun haté
batur).
338. Kudu bisa ngeureut pakeun. (Kudu bisa ngajeujeuhkeun rejeki).
339. Kujang dua pangadékna. (Usaha anu ngadatangkeun dua kauntungan).
340. Kulimis kawas cucurut kaibunan. (Goréng patut jeung matak pikarunyaeun).
341. Kumaha ceuk nu dibendo baé. (Kumaha ceuk pangagung baé).
342. Kumaha kecebur caina geletuk batuna baé. (Kumaha béhna, kumaha engké
baé).
343. Kumaha raména pasar. (Kumaha guyubna batur jenuk balaréa).
344. Kuru cileuh kentél peujit. (Ngurangan saré, ngurangan dahar lantaran aya nu
dimaksud).
345. Kurung batok. (Teu daék lunta ti lembur, jadi teu loba kanyaho).


text:
Kamis, 12 September 2013
Biografi Pahlawan Dalam Bahasa Sunda
Do you like this story?
Cut Nyak Dhien dibabarkeun di kulawarga bangsawan nu taat kana agama di Lamdinang, wilayah VI Mukim dina tahun 1848. Ramana nu namina Teuku Nanta Setia, mangrupi uleebalang VI Mukim, tur katurunan Machmoed Sati, nu ngumbara ti Sumatera Barat. Machmoed Sati kamungkinan dongkap ka Aceh dina abad ke 18 waktos kesultanan Acehdiparentah ku Sultan Jamalul Badrul Munir. kumargi eta, Ramana Cut Nyak Dhien ngagaduhan darah ti Minangkabau[4][2]. Ibu Cut Nyak Dhien nyaeta putri uleebalang Lampagar.
Waktos alitna, Cut Nyak Dhien mangrupi gadis nu kakoncara kageulisanna.[2] Anjeunna kenging atikan dina widang agama (nu dididik ku sepuhna atanapi guru agama) sareng lingkungan kulawargana nbgagaduhan kabiasaan ngatik budak gadis pikeun: masak, ngalayanan caroge, tur taat kana atikan). Seueur pameget nu kapincut ku Cut Nyak Dhien sareng pada ngalamar.
Dina yuswa 12 tahun, anjeunna tos dinikahkeun ku sepuhna, nyaeta taun1862 sareng Teuku Cek Ibrahim Lamnga[4][2], putra ti uleebalang Lamnga XIII. Aranjeunna ngaggaduhan hiji-hijina putera pameget.
Teuku Umar, salah sahiji tokoh nu melawan Belanda, ngalamar Cut Nyak Dhien. Kawitna Cut Nyak Dhien nolak, tapi kumargi Teuku Umar ngawidian pikeun ulubiung di medan perang, Cut Nyak Dhien satuju pikeun rimbitan sareng anjeunna dina tahun 1880 nu nyababkeun ngahudangkeun moral pasukan perlawanan Aceh. Aranjeunna dipaparin budak isteri nu dipasihan nami Cut Gambang.[1]
Saatos rimbitan sareng Teuku Umar, anjeunna sareng Teuku Umar tempur ngalawan Belanda. Mung, Teuku Umar gugur waktos nyerang Meulabohdina tanggal 11 Februari 1899, nu nyababkeun anjeunna berjuang nyalira di pedalaman Meulaboh sareng pasukan alit.
Cut Nyak Dien waktos eta tos sepuh tur ngaggaduhan panyakit encoksareng rabun, numawi pasukanna nu namina Pang Laot ngalaporkeun kaayaan anjeunna, alatan ngaraos iba.[2][3] anjeunna akhirna ditangkep tur dicandak ka Banda Aceh. Ti dinya, anjeunna dirawat sareng panyawatna mulai damang. Kaayaan anjeunna ngahudangkeun sumanget perlawanan rakyat Aceh tur kalayan bubunian masih hubungan sareng pejuang Aceh nu teu acan katangkep, alatan hal eta, anjeunna dialihkeun ka Sumedang. Tjoet Nyak Dhien pupus dina tanggal 6 November 1908kalayan dimakamkeun di Gunung Puyuh, Sumedang.
Cut Nyak Dhien (Lamdinang, Kerajaan Aceh, 1848 – Sumedang, Jawa Barat, 6 November 1908; dimakamkeun di Gunung Puyuh, Sumedang) nyaeta Pahlawan Nasional Indonesia ti Aceh nu berjuang ngalawan Walanda dina waktos Perang Aceh. Waktos wilayah VI Mukim diserang, anjeunna ngungsi, sementawis carogena Ibrahim Lamnga tempur ngalawan Belanda. Ibrahim Lamnga pupus di Gle Tarum tanggal 29 Juni1878 nu nyababkeun Cut Nyak Dhien janten ambek tur sumpah bade ngahancurkeun Belanda.
BJ Habibie
residen ka tilu Republik Indonesia, Bacharuddin Jusuf Habibie lahir di Pare-Pare, Sulawesi kidul, dina 25 Juni 1936. Beliau ngarupakeun putra ka ompat ti dalapan bersaudara, pasangan Alwi Abdul Jalil Habibie sarta RA. Tuti Marini Puspowardojo. Habibie nikah jeung Hasri Ainun Habibie dina tanggal 12 Mei 1962 ini dikaruniakeun ku dua urang putra nyaeta Ilham Akbar sarta Thareq Kemal.
Mangsa leutik Habibie diliwatan babarengan saudara-saudaranya di Pare-pare, Sulawesi Kidul. Sipat teges nyekelan dina prinsip geus ditembrakkeun Habibie saprak kanak-kanak. Habibie anu boga kegemaran nunggangan kuda ieu, kudu kaleungitan bapana anu pupus dina tanggal 3 Séptember 1950 sabab kakeunaan serangan jantung. Teu lila sanggeus bapana pupus, Habibie pindah ka Bandung pikeun nungtut élmu di Gouvernments Middlebare School. Di SMA, Beliau mimitian kasampak menonjol prestasinya, utamana dina palajaran-palajaran eksakta. Habibie jadi sosok favorit di sakolana.
Sanggeus tamat SMA di bandung taun 1954, Beliau asup Universitas Indonésia di Bandung (Ayeuna ITB). Anjeunna meunang gelar Diploma ti Technische Hochschule, Jerman tahun 1960 anu saterusna meunangkeun gelar Doktor ti tempat anu sarua taun1965. Habibie nikah taun 1962, sarta dikaruniaan dua urang anak. taun 1967, beliau jadi Profesor Kahormatan (Guru Besar) di Institut Téknologi Bandung.
Léngkah-léngkah Habibie loba dikagumi, pinuh kontroversi, loba pengagum tapi teu saeutik ogé anu teu sapamadegan kalayanana. Unggal, peraih pangajén bergengsi Theodore van Karman Award, éta mulih ti “habitat”-na Jerman, Beliau sok jadi berita. Habibie ngan sataun kuliah di ITB Bandung, 10 taun kuliah nepi ka ngahontal gelar doktor konstruksi pesawat di jerman jeung meunang predikat Summa Cum laude. Tuluy digawé di industri pesawat terkemuka MBB Gmbh Jerman, saméméh minuhan panggero Présidén Soeharto pikeun balik ka Indonésia.
Di Indonésia, Habibie 20 tahun nyekel ngajabat Menteri Nagara Ristek/Kepala BPPT, mingpin 10 parusahaan BUMN Industri Strategis, dipilih MPR jadi wakil Présidén RI, sarta disumpah ku Pupuhu Mahkamah Agung jadi Présidén RI ngagantikeun Soeharto. Soeharto mikeun jabatan présidén éta ka Habibie dumasar Pasal 8 UUD 1945. Nepi ka pamustunganana Habibie dipaksa ogé lengser alatan refrendum Timor Wétan anu milih merdeka. Biantara Pertanggungjawabanana ditampik MPR RI.beliau ogé jadi deui warga nagara nu biasa,sarta mulih bermukim ka Jerman
Di Indonesia, Habibie 20 tahun menjabat Menteri Negara Ristek/Kepala BPPT, memimpin 10 perusahaan BUMN Industri Strategis, dipilih MPR menjadi Wakil Presiden RI, dan disumpah oleh Ketua Mahkamah Agung menjadi Presiden RI menggantikan Soeharto. Soeharto menyerahkan jabatan presiden itu kepada Habibie berdasarkan Pasal 8 UUD 1945. Sampai akhirnya Habibie dipaksa pula lengser akibat refrendum Timor Timur yang memilih merdeka. Pidato Pertanggungjawabannya ditolak MPR RI. Beliau pun kembali menjadi warga negara biasa, kembali pula hijrah bermukim ke Jerman
This post was written by: Franklin Manuel
Franklin Manuel is a professional blogger, web designer and front end web developer. Follow him on Twitter


text:
Hoobastank
Hoobastank nya éta grup musik rock alternatip asal Amerika anu dibentuk taun 1994[1]. Personil Hoobastank ayeuna nya éta Doub Robb (vokal), Dan Estrin (gitar) jeung Chris Hesse (drum)[1]. Anapon Mark Lappalainen nya éta mantan anggota ieu grup musik anu kaluar taun 2005[2]. Sababaraha taun kahareupna, Hoobastank sok mangung di Daérah California kidul[2]. Karir awal Hoobastank meunang loba kritikan, salah sahijina nya éta datang ti Radio Wowing anu nyebutkeun yèn lagu-lagu Hoobastank mah derivative jeung céngéng[2].
Diskografi[édit | sunting sumber]
Debut awal ieu grup musik dirilis taun 1997 kalayan judul MUFFINS[1]. Tapi geuningan album MUFFINS bisa disebut album gagal, kitu ogé album THEY SURE DON'T MAKE BASKETBALL SHORTS LIKE THEY USED TO (1998) jeung FORWARD (2000)[1]. Tapi kaayan robah sanggeus Hoobastank ngarilis album kaopatna anu dijudulan HOOBASTANK (label rekaman: Island Records)[1]. Ieu album bisa ditarima ku halayak, malah mah meunang dua platinum[1]. Taun 2002, Hoobastank ngarilis album THE TARGET, tapi henteu sasuksés album kaopatna[1]. Tapi ieu hal langsung ditebus ku album THE REASON anu dirilis taun 2003 kalayan lagu andalan The Reason, Crawling in the Dark jeung Running Away[1]. Album EVERY MAN FOR HIMSELF anu dirilis taun 2006 dilélér Gold Medal[1]. Pamungkas, nya éta album FOR(N)EVER anu dirilis taun 2008 kalayan lagu andalan My Turn, ieu album asup ka posisi 7 Billboard Top Rock Album di Awal-awal rilisna[1].


text:
Bank
Bank atawa bang tina basa Walanda mangrupa kantor pikeun nyimpen jeung nginjeumkeun ogé duit, biasana disebut ogé kantor[1].Sacara umum bank nya èta salasahiji badan usaha anu miboga wewenang jeung fungsi pikeun ngumpulkeun dana ti masarakat jang disalurkeun ka anu mikabutuh èta dana. [2].
Rupa-Rupa Bank[édit | sunting sumber]
1. Bank Sentral
Bank sentral nya èta bank anu aya dumasar kana Undang-undang nomor 13 tahun 1968 anu miboga tugas jang ngatur peredaran duit, ngatur pengarahan dana, ngatur perbankan, ngatur perkreditan, ngajaga stabilitas duit, ngajukan nyitak / nambahan duit rupiah jeung lain sajabana[2]. Bank sentral ngan aya hiji salaku puseur bank tina sakabèh bank nu aya di Indonesia[2].
2. Bank Umum
Bank umum nya èta lembaga keuangan anu nawarkeun rupa-rupa pelayanan produk jeung jasa ka masarakat anu miboga fungsi pikeun ngumpulkeun dana sacara langsung ti masarakat dina rupa-rupa bentuk, mèrè kredit injeuman ka masarakat anu ngabutuhkeun, jual meuli valuta asing/ valas, ngajual asuransi, jasa giro, jasa cèk, jeung sajabana[2].
3. Bank Perkreditan Rakyat / BPR
Bank perkreditan rakyat nya èta bank "penunjang" anu kawatesanan ku wilayah operasional jeung dana anu dipiboga diwengku ku layanan anu kawatesanan ogè kayaning mèrè injeum duit anu jumlahna kawatesanan, narima tabungan ti masarakat umum, nyadiakaeun biaya anu make prinsip bagi hasil, nempatkeun dana dina SBI/ sertifikat Bank Indonesia,deposito anu diwaktuan, sertifikat / surat berharga, tabungan jeung sajabana[2].