text:
RÈNGHAP EULIS
Meusmeus regot, meusmeus regot Ki Aduy jeung Ni Otih patukang tonggong ngarinum cèndol. Beurang panas èrèng-èrèngan. Kuring kumètap. Tapi boga duit timana, apan gawè gè can boga deui, sanggeus tilu poè katukang disiksa PHK. Leuwih parna, pamajikan pundung, kabur ti lembur nyorang bapa jeung indungna nu geus lila nyicingan imah kontrakan di Jakarta. Orokaya kuring ngaulah-ulah, da cenah manèhna mah geus teu betah deui rumah tangga jeung salaki nu mindeng dibintih hutang jeung teu awèt gawè. Tapi kuring can ngarti naha pamajikan bet kudu kabur ti lembur, apan geus lila cicing didieu tèh. Teu kudu pundung kaduhung rungsing ka kuring, urang geus dua tahun leuwih rumah tangga tèh, Eulis. Sakuat-kuatna gè kuring nyanghareupan hirup, teu welèh wè butuh nu ngarojong, butuh nu maturan. Eulis, mun seug anjeun satia maturan kuring didieu, moal poekeun kieu hirup kuring tèh. Kuring reugreug. Sanajan loba kakurangan, lamun pareng dilakonan ku duaan mah, tangtu bisa katambalan. Kuring teu eureun-eureun leumpang sorangan, najan can nyaho kamana belah unggah. Geus karasa jegjreg ceker. Tapi leumpang sapanjang jalan pilemburan mah, teu welèh wè pada naranya. Mang Nono nanya naha teu ngilu ngusep. Neng Mirna nanya bari imut ngaheureuyan. Ki Momon aki-aki tujuh mulud, ngajak moro langlayangan. Nini Iin nolol ti jandèla imahna ngadon nanyakeun hartina global warming. Kuring ukur bisa gogodeg sapanjang jalan. Bororaah nèmbal, apan pikiran titatadi gè geus teu puguh jurus. Kuring tuluy leumpang, mapay kebon, mapay galengan. Hariwang jeung kahayang teu welèh seseledek dina rohangan hatè. Kuring ngarandeg hareupeun saung teu jauh ti jalan, diuk nyalsè ngareureuhkeun kacapè hate. Rènghap kuring garing lir ibarat aya seuneu ngabebela dina jero dada. Di jalan lembur katempo barudak leutik maraèn sapèda. Aya ogè nu langlayangan. Si Nanang jeung si Lani anteng maèn kalèci. Tukang tarompet di gembrong barudak. Sora tarompèt geus silih tèmbal najan ganti taun masih dua poè kènèh. Nini Otih ngarenghik ka Ki Aduy hayang dipangmeulikeun tarompèt jiga barudak. Ki Aduy pungak-pingeuk, kusuwal-kusiwel ngodokan saku bajuna. Di belah wètan, Nini Ocih katempo nalaktak gugurawilan dina tangkal jambu nu Haji Uyud, jiga nu hayang dibandring. Si Akina bangun nyalsè ngabaheuhay niup suling gigireun tangkal. Kolot di lembur mah gening mani jaragjag, pait daging pahang tulang, teu kawas kolot di kota nu saeutik-saeutik geuring nyangsaya. Nempo maranèhna, kuring ujug-ujug inget ka umur sorangan nu bakal ngolotan. Jiga daun garing. Jiga warna panon poè nu rèk nyumput. Kuring hayang mèakeun umur di lembur, nempo alam nu weuteuh maplak pepelakan. Hiliwir angin tibelah gawir. Ngan hanjakal Eulis geus teu ngilu diuk gigireun kuring« *** Nepika poè isukna, pikiran tèh masih pajeujeut. Kudu timana heula ngamimitian sangkan hirup bisa robah. Jiga kamari, wanci haneut moyan, kuring geus ngadaweung hareupeun imah. Sora hayam silih tèmbal. Sakapeung kadèngè sora domba Mang Dadang belah girang nèmbalan lagu dangdut ti imah Kang Maman. Kuring saukur bisa nempo nu pareng lalar liwat
di jalan. Leng pikiran nguliat deui. Panon geus cangkeul tetempoan. Hatè geus teu genah rarasaan. Imah leutik geus teu kaurus. Pakarangan balatak. Tikotok tingarenclo di buruan. Tibaheula kuring sok ngandelkeun pamajikan nu ngurus imah. Dipikir-pikir mah naon salahna ngurus rumah tangga mah ku opat leungeun, ambèh pamajikan teu ngarasa digawèkeun. Apan èta mah geus kawajiban pamajikan, lin? Tapi naon kawajiban kuring ka Eulis salila ieu? Kalangkang Eulis kokolèbatan, teu welèh kacipta dina ingetan, peureum kadeuleu benta karasa. Duh, Gusti, euweuh pamajikan mah hirup tèh asa cicing sorangan di jero sumur nu poèk. Lamun sangheuk leuleumpangan, kuring sok ngadon ngahuleng sisi walungan gedè. Nyawang pikahareupeun. Naha bet jadi ngeleper kieu hirup tèh? Sarua ngeleperna pareng nyanghareupan Pa Junaedi bandar kai nu teu bosen jeung teu poho nagih hutang ka kuring. Sajeroning kokolèbatan kalangkang Eulis, sakapeung kalangkang Pa Junaedi sèsèlèkè ngawur kapaur dina pikiran kuring. Halah kèder hatè tèh lamun nempo Pa Junaedi ngamang-ngamang bedog rèk nagih hutang. Nempo ramona gè sagedè gedang. Mun diteunggeul ku manèhna tangtuna kuring jehjer, teu walakaya. Panonna bolotot. Huntu gè sakitu wewegna, tangtu cilaka mun ngègèl. Puringkak bulu punduk kuring nulak taktak. Hariwang, melang, sieun teu welèh nyiksa, baur jeung kapaur milampahan hirup kahareup. Sok hayang ujug-ujug beunghar, ngalayah duit di tengah imah. Sok kabita nempo Haji Daud nu loba harta. Mobilna dua jeung imahna dua umpak. Mun balik gawè tèh sok angkaribung ku bawaan. Leungeun pamajikanna gè reunceum ku barang mahal. Leng pipikiran dungdeng rinyay tetempoan. Nyel ambek. Teuing geus sabaraha lila kuring diuk sisi walungan. Sora cai walungan lir ibarat sora getih nu ngagolak nyaksrak jero awak. Kuring ngarènghap panjang. Eungap, nahan amarah nu teu daèk ingkah. Karasa leler deui kaambek tèh. Kuring melong langit jeung tatangkalan. Kuring nempo Neng Marni jongjon nyeuseuh luhureun batu walungan. Sok ngadadak inget ka pamajikan. Kuring nyegruk ceurik. ³Kunaon, Delon? Kawas cucurut kaibunan waè«´ kadèngè aya nu nanya ti tukangeun. Kuring ngalieuk. Brah ki Dede keur ngangkat calana. Buukna dipolès beureum. Kuring ukur seuri konèng, tuluy nyumputkeun beungeut, nahan inghak. ³Ceuk kuring gè naon, tong loba nonton sinètron, jadi wè teu kaopan.´ Ceuk ki Dede bari tuluy ngarandeg hareupeun kuring. ³Pohokeun awèwè kitu mah, nèangan deui wè.´ Pokna bari tuluy leumpang rusuh muru walungan. ³Rèk kamana, Ki, mani rusuh?´ kuring nanya. ³Puguh acara gaplèh gè di pause heula, teu kuat hayang miceun.´ Ceuk Ki Dede bari ngalieuk ngusapan beuteung sorangan. ³Tong miceun didinya, di hareup aya Neng Marni keur nyeuseuh.´ Ceuk kuring bari nunjuk Neng Marni nu masih jongjon nyeuseuh. ³Watir, ètana palid ka Neng Marni.´ ³Baruk aya nu nyeuseuh?´ ki Dede ulak-ilik. ³Baè ah, ieu mah darurat.´ Pokna bari morosotkeun calana. Kuring nangtung bari gogodeg, tuluy ngalèos rèk balik. Katempo panon poè eumeul-eumeul. Tikajauhan kadèngè Neng Marni ngagorowok. ³Ema! Ki Dede ngarudal!´ ³Hampura Nyai! Ieu mah teu bisa di pause!´
Kadè. kumaha ilaing satèkah polah ngayakinkeun pamajikan. kuring jeung Ki Dasmi dariuk. tong jahat ka sasama. Mikiran pamajikan. Kuring beuki ngeluk. Sakapeung mah batuk ngohkoy. kadè kudu somèah ka sèmah. Kuring ngabetem.´ Ceuk Ki Dasmi bari mikeun kaen coklat. robah lampah. tapi manèhna geus ngomong teu betah rumah tangga jeung kuring. Ki Dasmi ngarènghap panjang. Nya kitu deui lamun teu jodo. Di tengah imah lampu bohlam koneng ayun-ayunan katebak angin nu asup tina liang para imah. ³Yeuh. kudu bisa ngeureut neundeun. Rèngsè solat. ³Jang. Jelema jul-jol ka tajug rèk solat maghrib. Ki Dasmi ngarènghap panjang. Kudu diajar bungah dina susah. Kuring nyuuh kanu jadi Aki. ³Ki. Jang. ieu tarima duit ti kuring. Gèk manèhna diuk nyanghareup kuring. tong ditèmbal ku amarah. akur jeung dulur salembur. Rèngsè solat Ki Dasmi ngajak kuring ka imahna. lamun daèk ngèsang mang tangtu katalang. Poè isuk kudu leuwih hadè batan poè ayeuna. Peuting ayeuna Ki Dasmi mènta kuring maturan manèhna. lin?´ Ki Dasmi miheulaan ngomong. Kudu dileukeunan nya. Kuring geus merul ngirim surat maksud ngayakinkeun. tapi diolo gè embungeun deui balik ka lembur. lain geus opat kali ilaing di PHK tèh.´ Ceuk kuring beuki ngeluk. Cag geura niatkeun hirup bener«´ Ceuk Ki Dasmi. Jang. Omat. ³Jang. tong loba ngahuleng teu puguh. Geumpeur nahan kasedih.´ Ceuk ki Dasmi nuluykeun. arèk mah ngeunteung katukang.´ Pokna. ³Naha ayeuna mah bet kabur?´ ³Pangpangna mah sanggeus pamajikan nyahoeun kuring gedè hutang ka Pa Junaedi. Samak diamparkeun. mun seug ngumpul mah sok hèsè ngerik. ³Geus tilu poè kuring nempo ilaing loba ngahuleng.
. Sumegruk ceurik. mun pareng aya masalah. Kuring ti tatadi geus nempo Aki kuring sila nukangan. Malah mèrè sumanget. boh ka dulur. Tong pegat harepan. Poè ayeuna kudu leuwih hadè batan poè kamari. Kuring ukur bisa ngeluk tungkul. ³Nya sanggeus di PHK tèa. lamun jodo mah si Eulis tangtu balik deui. Sok jadi sedih. Kudu merenah mikiran jeung mèrèskeunna. Tong melang ku kahayang. wayahna. Ki.´ Ceuk kuring ³Aèh. tong nganyenyeri hatè batur. ³Baruk ilaing boga hutang?´ Ki Dasmi semu nu reuwas. Tong sombong. lamun kabayang mah tangtu kasorang. Ki Dasmi nangtung ngajak solat bareng. tapi hasilna kieu. Tong nyapirakeunn kasalahan leutik. sangkan teu guligah. Kuring unggeuk. ³Jang. Iwal Aki Dasmi nu masih deukuet jeung kuring ayeuna sanggeus pamajikan ninggalkeun kuring. tapi baheula mah pamajikan teh teu kabur. hirup mah mun teu ngoprèk moal nyapèk. boh ka kuring sorangan. tong hariwang ku hutang. Kuring hayang akur deui.´ Ceuk kuring dareuda.*** Reup maghrib. Cahyana oyagoyagan nyieun kalangkang dina bilik. kuring jeung pamajikan pasèa waè. kuring geus dua kali jauh-jauh panjang gagang ngadatangan pamajikan ka Jakarta sangkan bisa riung mumpulung deui di lembur. urang kudu sabar jeung daèk ngèsang. Ki Dasmi nyampeurkeun kuring nu anteng sila. ³Tapi nu penting mah ayeuna. Kuring geus pegat harepan. sanggeus kabeh ninggalkeun kuring. lin?´ Ceuk Ki Dasmi heran naker. lantaran hirup mah kacegat umur jeung liang kubur«´ Jempling sajongjonan. Jang. Omat tong luhur teuing ngukur. ³Kuring tibaheula ngumpul-ngumpul. Susuganan jaga mangpaat. tuluy Ki Dasmi ngawangkong deui. Lamun meunang rijki. Teu karasa geus asup solat isya. ³Ilaing boga salah naon ka pamajikan?´ ki Dasmi nanya semu heran.
sumanget deui? Kuring ngarasa hirup sorangan di dunya tèh. Tong reuwas lamun jempling peuting bisa nyarita nu leuwih singget tur pinuh rasiah sual kahirupan jeung pilampaheun. Manèhna unggeuk. Adan geus ngahaleuang ti tajug. Katempo ki Dede hanjat ti walungan. ³Rèngsè ngarudal. Ki Dasmi ngagolèdag sasarèan.
. umur mah anjeun nu ngatur. ngudupruk sumanget. Ladang kèsang«Sugan wè bisa ngalunasan hutang ilaing. Kuring jeung pamajikan namplokeun kasono nu salila dua bulan teu panggih. Inget-inget geus bedug shubuh. Umur ngora bisa waè isuk maot. Asa lila deui rèk nabeuh harepan tèh. Ki?´ ³Ibadah jeung amal hadè«´ Peuting beuki jempling. Kuring ngalieuk. Saha deui nu bisa raket deui jeung hatè kuring ayeuna? Kuring leumpang sorangan ngajugjug ka walungan. Tibaheula ki Dasmi sobat kuring. Sorana laon. Rumangsang beurang maheutkeun deui kamelang. jiga gebog cau nu palid di walungan« ³Kang«´ kadenge aya sora halimpu titukangeun kuring. ³Ki«´ ³Jang. Manèhna nalikeun tali kolor. Cipanonna haneut dina leungeun jeung pingping kuring. Tarima.´ pokna. Jul-jol jalma daratang muka panto imah. ³Eulis?!´ kuring reuwas naker. ditimang-timang« ³Aki!!!´ kuring ngagorowok meupeus simpèna shubuh. Sajorelat pikiran jeung rarasaan nyawang dina jengkal sarè. Sabot kuring masih olohok nempo duit. Kang. Kuring nangtung sisi walungan. katempo duit ti mimiti nu lecek nepika nu heuras ngagulung dibeungkeut karet. nyegruk ceurik. Eulis nyuuh ka kuring. ³Duit halal ieu mah. Jang. ³Hutang ka Gusti? Hutang naon. Ki?´ ³Hutang kahirupan. heuras deui.´ Ceuk ki Dasmi. Kumaha ngamimitian hirup lempeng deui.´ ³Kunaon mayarna. Teu karasa kabèh dunya pareum dirawu peureum. hapunten Eulis salami ieu ninggalkeun Akang. Poèk. nu sapanjang janari nepika sareupna dipikiran panjang. mangkana awèt. ngimpi lain ieu teh? Pamajikan geus aya hareupeun. dipajang.´ Pokna. tong hariwang ku hutang ka jelema. jiga batu. ³Sabar nya Jang. beuki melang wè kuring hirup sorangan. Ki?´ kuring nanya. Hutang nu kudu dipikamelang mah nyaèta hutang ka Gusti Nu Maha Agung. Leungeun kuring ngadègdèg narimana. Kuring olohok. Manèhna ngalèos ngajugjug jalan. ³ ceuk Eulis peura. Aki Dasmi mulang. ³Hapunten. simpè hatè najan sora cai walungan kadèngè tarik. Leuleus hirup. Reup kuring peureum. tuluy teurab mani beurat. Ki Dasmi muka tali kaèn. Gabrug tèh kuring nangkeup pamajikan mani pageuh. Manèhna neuteup lalangit. Teu karasa kuring cirambayan. Rugap-ragap awak Ki Dasmi nu ngajelepeng tiis teu usik-usik. Tong ngarasa kasinggung. Karasa deui tiis deui rarasaan. Innailahi wa innailahi Raoji`uun« *** Gusti. Kuring ngilu ngagolèr gigireunna bari teu ngiceup neuteup duit dina leungeun. Jang.´ Ceuk Ki Dede bari nepakan punduk kuring. Kuring bungah pisan pamajikan daèk balik deui ka lembur. Gusti. dipilih-pilih. Rarayna marahmay.Tibaheula gè kuring mah embung makè duit kaleuleuwihi.
Di jalan paamprok deui jeung Ki Dede. teuteup Eulis karasa iuh. ³Walah. sora tarompèt kadèngè silih tèmbal. sami-sami hapunten Akang.´ Ceuk Eulis nginghak. balik deui Eulis? Panyana tèh geus kawin jeung urang kota. Di luar imah. Sapanjang jalan kuring duaan silih teuteup pinuh kasono. hilap teu cebok. Kuring duaan nangtung pahareuphareup. Seuri Eulis karasa haneut. ³Tadi ngarudal. ³Eulis.´ Pokna bari lumpat. ³Rèk kamana. Manèhna imut ngagelenyu. Kang. Kuring tuluy ngalèng pamajikan ngajak leumpang. Kuring jeung pamajikan silih pelong nempo kalakuan Ki Dede. Geus ganti taun«
. hapunten Eulis. inghak-inghakan nahan ceurik. tuluy ngajleng ka walungan. Eulis unggeuk. Ki.´ Ki Dede ngarandeg melong pamajikan kuring. rènghap Eulis lir ibarat simbut. mani rusuh? Rèk ngarudal deui?´ kuring nanya. Kuring asa katumbu umur ku Eulis. Sapeupeuting. Gusti.³Hapunten. Ti ayeuna mah urang tong pipisahan deui nya?´ ceuk kuring peura.
Kitu gé teu loba. Ka-peutingnakeun pinuh ku barudak bujang nu ngadon marondok. da nu ngeusianana oge Lebé waé jeung nu dareukeut ka dinya. kana duit genep bénggol. ³sor ka dieu. ngan teu pati kapiara. Barudak lembut waéh nu ngadon ngaji tepung magrib.. sakulakeun-sakulakeun. Kuring. kuma nyanéh waé ari kitu mah «. katempuhan bapana waé tungtungna téh!´
. da nya éta jalanna rumpil. ngagigirkeun boboko tilu wadah béas jeung blék urut minyak tanah. ka cungcung-cungcungna ku injuk. tah nu ieu kawajiban anak nu cikal. Masjidna nya kitu deuih. Tara pati kasaba ku urang béh tengah. ³tilu kulak nyah rék meuli téh?´ ³Tilu. tilu boboko «. Lebé andekak nyarandé kana tihang. Kiai «. da di dinya mah taya sakola. bolon kénéh sasatna!´ ³Nya atuh. jejeg sakulak-sakulak «. budak nu cikal jeung indungna «. Kiai. buruanana dikoréd lening.´ cék Arjangi mindo ijab bari ngéntépkeun bénggol dua-dua. purilit ret dicangreudkeun deui. Tapi dina tanggal lilikuran Puasa mah masjid nu sasarina cakueum tiiseun téh ngadak-ngadak hégar. Imah-imahna kabaheulaan kénéh. bilikna képang anyam satampah. ³Ség-ség atuh rék saletor pitrah mah.´ cék Lebé. meungpeung beurang. Urang dinyana nya kitu tara pati laliar ari lain barudak mah nu ngadugdag ngadon sakola ka désa séjén. Si Awisah «. bilikna dikapur.´ cék Arjangi bari ngudar cangreud rajut. jauh ka ditu-ka dieu. Nu ieu kawajiban awéwé. ³Tah. ³Kula ngajual béas tilu kulak kana duit genep bénggol «. ngaran Arjangi «. Sok ayeuna geura setorkeun deui ka kaula «. borolo bénggol wungkul. geus meunang ngayon éta téh. ³teu datang-datang si selud téh. Milihan genep. Arjangi. sésana diasupkeun deui. wadah duit. Kawilang gedé sakitu mah. Sing percaya. Ieu kawajiban kuring. Pernahna di lamping gunung. pan can manjing puasa éta mah «. hateup injuk julang ngapak. Setor pitrah kitu!´ ³Kuring setor pitrah tiluaneun «. Tah rawatan.LEBARAN POÉ JUMAAH
Cilamping téh désa gegek tapi sikluk. ³Seug atuh «. ari Kiai. kuring seja mésér béas tilu kulak ku duit limalas sén «. tong asa-asa «. Kiai«? Dan can lubar idah!´ cék Arjangi bari tanggah neuteup beungeut Lebé.´ ³Ari nu opatan deui?´ ³Har. Si Narti «. Sabaraha jiwa nya? Tujuh lain?´ ³Tilu. Tanggal tujuh likur pasosoré loba jelema ngarariung di balé malang bari gorgar ngawarangkong. Di juru deukeut bedug sawatara urang ngadareluk ngaroméan terebang pakéeun engké ari nyalawat maleman Lebaran. pan éta duitna gé bénggol wungkul!´ cék Lebé bari kerung. Pitrah kuma urusanana.´ ³Genep bénggol kitu. dicicikeun. ukur hiji-dua. Lain kawajiban popotonganana kénéh.´ cék Lebé.
³Har. kuring mah ti dieu waé ti luar. Bisi waé kuring mah. deulu!´ cék Lebé.´ cék Adma bari ngarérét ka nu mangnampanankeun duitna tadi. ambéh salamet panjang umur «.³Tarima kaula pitrah Arjangi jeung Nyi Narti jeug Nyi Awisah «. da cék nu nyarios mah sami sareng nyusur cénah «. ³Ké heula. ³Geuning sia geus udud. pajar geus diijabkeun. bisi Kiai kaliru kaasupkeun kana kaléng. ³Punten. nu nurutan Ki Arjangi waé loba. rata ukuran sakulak lima sén.´
. tobat sanés nyanyahoanan «. Adma?´ cék Lebé panasaran. ³Baruk lalay «? Lain gugueun.´ cék Sanharip morongos. Dunga naon kahayang téh «?´ ³Indal-salamet waé atuh sugan.´ cék Lebé bari nandékeun dampal leungeun duanana. Leungeunna ngarongkong nyodorkeun duit lima sén ka nu diuk pangdeukeutna. Geus dimimitian ku Ki Arjangi mah sungsong paheula-heula. bisi kapopohokeun. heug « heug « atuh «.´ Lebé kapaksa ngéléhan. Nu ngurung budak waé aya. bisi poho. sangeuk sibanyo. Harip. Bérés ngadunga. Adma? Kakara gé asar ahir.´ cék lalaki tengah tuwuh bari melenyun udud. kuring mah sok kukurayeun «. ³Sarua jeung nyusur kumaha tadi téh. ari Kiai.´ cék Adma ngélémés éra. Kiai. Bédana téh dikemil jeung diseuneuan «. matak batal deuih udud téh?´ cék Adma bengong. Malah cék sakaol mah kudu geus teu kadeuleu bulu bitis «!´ ³Ari kitu «.´ ³Ari kitu « teu batal ari nyisig?´ ³Pédah waé Pa Mukasan nyisig waé sapopoé bari puasa téh «. ³Dipesakan sotéh lain rék diarah. goloprak-goloprak diasupkeun kana blék téa. lalay geus rabeng ti tadi tukangeun imah kuring mah «. teu ngeunah disangka boga niat goréng. ménta ditepikeun ka Lebé.´ cék Adma bari ngenyot rokona. bénggol nu genep téh dirawatan. deuleu!´ cék Lebé nyereng. Ulah ku dunga indal-maot. Sok kadinyah amin urang dungaan. nu kitu mah! Da kudu geus reup-reupan «. deuleu.´ ³Ari geus «. ³Sumuhun « sami « bako-bako kénéh «. ah. ³Euh «. ³Puguh waé. ³Ké « ké « ké « Kiai. Éta duit kuring ulah dipésakan. nu geus rada enyay-enyay ngarti mah.
mangga!´ cék Lebé bari ngésérkeun boboko dua ka hareupeun Kuwu.´ ³Mun nyana batal mah. da rék ditajongkeun «. ³Geuning belet Lebé mah «. keuyeup gé loba kénéh. nyampurnakeun naon atuh «? Péngkolkeun waé ka Si Anisah «. kawajiban Si Anisah kituh!´ ³Ari kawajiban sia mana. Pan si éta mah manggih gaang gé sok didéang dina cempor.´
. bayarna engké nyontang pancén kami kénéh «!´ ³Euh « leres «. dirampa béasna dipuruluk-puruluk kawas nu hayang naksir béar-béarna. nyatu waé sakalian tadi téh. ³Unggal poé nya sia sok udud téh?´ Teu némbal. ³balijubaliju gé lumayan ku sonagarna.´ Dijawab ku Lebé. Tajongkeun waé ayeuna mah. pitrah téh nyampurnakeun puasa. pok nyarita.´ ³Ah.´ ³Deulu ituh. kami narima pancén ti Lebé. Diturutan sotéh pédah waé tukang bilal tukang ngunggahkeun. Saréréa tinglalieuk ka jalan. serenkeun duit kuring ka Kiai «. ³pan sasarina gé sok ditéang ku abdi ka bumi. Harip. Dipikir-pikir asa réncéd. ³Sok. sahenteuna meureun aya taram-taram kana ajian «. Pan cék Kiai gé baréto. Sia beuki nya. ditambul harita kénéh «.´ ³Sok dititah nunggahkeun sotéh tamba wudu. Nu matak manéhna ayeuna mah nu ka hareup «. ³Geuning sisinarieun Juragan angkat ku anjeun?´ cék Lebé.´ ³Dupi ijabna kumaha atuh ayeuna?´ cék Lebé sanggeus ngahuleng sajongjongan. jémprak sila nyarandé kana sarigsig. nu séjén-séjén nyedek ngumpul di juru. Dirongkong.´ cék Adma bari miceun rokona. Ari geus kieu mah jadi teu bisa mangku kuring téh. ³Tarima abdi nganjukkeun béas dua kulak kana harga dua kali lima bénggol «. sanés? Ari kapalang batal balas udud. Kadang-kadang duit kami kénéh pulang deui ka kami «. bayareun engké nyontang tina pancén kami nu sok katarima dina bulan Hapit «. Tadina mah manéhna nu moal. ³Tarima kami nganjuk béas dua kulak. Ijabkeun sakalian. anggur malik ka Sanharip. teu kudu nambulan gaang «. da cék mitoha gé rubiah mah karawu kapangku ku salakina «.³Paingan atuh ari nyanghulu ka dinya mah «. pédah taya deui nu daékeun. Kawajiban kami jeung Nyi Kuwu potong engké tina pancén «. usum dibagikeun. Ayeuna kami setor ka Lebé. Kiai «. Sup Juragan Kuwu ka masjid. ³Moal tulus kuring mah. engké bulan Hapit. Juragan Kuwu ka dieu!´ cék nu diuk tukangeun Lebé. Lebé ngésod rada mundur.´ cék Lebé. gaang?´ ³Yéy « palias nagir. Ayeuna mah kami béré nganjuk béas dua kulak. entong. Adma?´ cék Lebé.
Kurang-kurang bisa ngatur laporan mah.´ ³Tuda cék mitoha kitu «. Lebé. kudu heman ari ka somah.´ cék Si Adma. Sugan ari udud téh cara nyisig teu matak batal «. ³Nampi «. ³Ah juragan. sakulak séwang. Mun ka urang diragragkeun sarega pasar. jaba barudak nu can manjing puasa loba nu teu dipitrahan. Juragan mah teu kudu ngodok saku «.´ cék Kuwu bari nyodor-nyodorkeun boboko béas.´ ³Pédah nganjuk «? Seug atuh. kituna gé pan regana sabaraha tikeleun ka batur. geus karawu kapangku ku kuring «. Adma?´ cék Kuwu bari ngarérét ka nu nyangheuy dina bilik cabol. Diijabkeun waéh kana sakitu «.´ cék Si Adma teu kireum-kireum kawas nu euweuh waé kaserab ku dunungan téh. kayungyun ku beletna. Ku salebaran sakali gé sabaraha pirugieunana. kana luput meureun moal setor. da abdi mah puasana gé lapur «. Kadéngé lain tadi?´ ³Kakuping «.´ cék Adhani ti juru. ³ngan leuheung waé sotéh.´ ³Tuda enya kudu kitu. lain?´ ³Heueuh. ³Dibéré sajeungkal hayang sasiku. dirugal-rigel diéénténgan sataun sakali hayang mayeng unggal poé «. Gorolang. ngadunga. nya Harip «. teu maké duit gé hadé ditujang-tajong. malah Si Adma mah angkohna rubiahna gé moal disetoran «. ³Ka somah mah diragragkeun lima sén sakulak sotéh sarat wungkul. na ieu béas dikukucel waé «. pédah boga pancén sampeureun. ³Aéh-aéh «. margi « margi «. ³Babari sotéh lebah dieuna. Reungeukeun.´
. meunang méngkolkeun «! Pan salakina bélaan henteu!´ ³Ari kitu sia teu setor. Malaur jauh ka pasar ari di dieu aya nu murah mah. rugi tilu bénggol tina sajiwa. saréréa gé moal ngaléok ka nu séjén. Ayeuna onaman da enggeus. lain?´ cék Kuwu nyelang. diaminan ku saréréa. kuma dinya waé.´ cék Lebé bari nampanan. Wajibna pitrah téh sakulak.³Lain dua kali lima sén «? Pan ka batur gé sakitu. ari saletor lima sén waé ti baheula.´ Ger pada nyeungseurikeun.´ Lebé ngalieuk ka lebah nu ngomong bari seuri konéng. da bayarna ogé ti dinya-dinya kénéh «. ³Horeng babari ari ménak mah.´ ³Ngeunah kadéngéna ari kieu mah «. ³malah mun nuluy mah unggal poé Kiai dagang béas murah. ³Ka Juragan mah ngabantun pangaos pasar. kami setor kawajiban kami jeung kawajiban Nyi Kuwu. nya Harip!´ cék Adma ceuleungeung ti luareun bilik cabol.
mana teuing héabna ka si utuh ka si inji «. ³ngadéngé guyurguyur di balé désa pajar Lebaran ninggang kana poé Jumaah?´ ³Leres «. Leres kitu éta téh. margi seuseueurna nu setor pitrah téh dintenan ka tilupuluhna pasosonten. teu nyatu teu nginum. hésé ngomong jeung sia mah!´ cék Kuwu bari ngalieuk ka Lebé. lebah dinyana meureun pikabitaeun sia téh. moal harénghéng ongkoh. ³Ngomong naon tatéh.´ cék Adtari. kacek diseuneuan wungkul. pupuhu sadésa ieu «!´ ³Rugi atuh nya abdi mah. diganda léngoh ngudag maung sasiki mah «. Hanas kental-kentél salapan likur dinten «. da sahanteuna kaanjangan ku urang leuweung mah pisakumahaeun. mana teuing hapana moal aya setorkeuneun ka ditu «. da kagoda ku udud «. Duka upami seuneuna nu matak batal téh.´ cék Lebé.´ cék Kuwu kereng. Hanas lentah-lentéh. pamali!´ ³Atuh langkung panginten puasana jadi tilupuluh hiji dinten. sakumaha kasauran Juragan Kuwu «.´ cék Si Adma bangun giak. Nepi ka teu kaduga « aéh.´ ³Enya « tapi kami teu idin Lebaran poé Jumaah. Abot ongkoh ka abdina. Pantang di désa urang mah. Mun seug téh cara batur. da anak-pamajikan sia gé dina seuhseuhanana mah angger tanggungan aing.´ ³Kana Kemiskeun atuh.´ ³Kitu waé atuh. Pan aya maung ngamuk gajah meta mah Kuwu bagianana. matak dilongokan maung «. Tari?´ cék Lebé bari malik ka nu ngomong di juru. Teu kénging ongkoh puasa poéan Lebaran «. Matak naon?´ ³Panginten moal jejeg sasasih «. ³meureun kudu hutbah dua kali.³Heueuh. Ninggang dinten Kemis panginten taun ieu mah. puasa teu jadi. sia onaman teu ngurung batur.´ ³Tah geuning. Hampang ongkoh ka somah. Mangkaning kami geus kolot. Juragan. da éta cénah matak panas héabna ka somah «. Tapi lebah gawéna mah paralun ampun. Adma. ti batan kaanjangan urang leuweung mah. Kiai. hutbah Jumaah ongkoh. ³Angsrodkeun kana Saptu. Kiai. sered kana Kemis. teu meunang puasa-puasa acan Kuwu mah. ulah sina ninggang poé Jumaah.
. Saé diséréd kana Kemis «. mangkaning pamajikan keur bulan alaeun. Hampang ongkoh ka somah «. ³cék abdi gé tadi «. ³hadéna atuh puasa kuring teu kaci. nya Juragan!´ ³Nyao ah. Upami dilebarankeun dinten éta téh. Hutbah raya ongkoh. ari cadu mah di urang sapoé hutbah dua kali «. Juragan?´ cék Adtari bari neuteup ka Kuwu. teu cara baheula keur ngora. ³Muhun kitu.´ ³Hih. sugan kawas nyisig pédah sarua bako «. Kiai. kajeun ngurangan sapoé «. aing téh nepi ka kuru cileuh kentel peujit balas mikiran somah sadésa «.´ cék Si Adma kerung bangun sedih.
diitung teu géséh ninggang poé éta « rék kumaha deui «?´ ³Jadi keukeuh waé nyah kudu poé Jumaah?´ cék Kuwu kereng.´ cék Arjangi. bisa dikasar-késér. Tah. sakalian ka pasar «. upami numutkeun dalil éta mah. ³Tah geuning énténg ari Lebaran bisa poé naon waé mah «. matak dilongokan maung «. jadi dua puluh jeung nu tadi «. ³inget pisan kuring mah. sapuluh deui. ³Ah sanés Salasa ieuh. hutbah raya hutbah Jumaah gé taya nu dilangkung. Saptu-Saptu Ahad Senén «. deuleu. Pan cék kitab gé. ³Heueu «. eu « kuma geuning. boh Jumaahan nu entong teuing. ari salatun téh. ³Tapi kami teu idin ari kudu hutbah dua kali mah «. Kapungkur gé sanggem jenatna pun bapa téh « aéh baheula kétah.³teu percaya sia ka aing?´ cék Kuwu rada kereng. poé Rebo ngamimitian puasa téh.´ ³Perkawis hutbah dua kali mah teu jadi pambengan. Geus waé lah poé Kemis.´ cék Lebé. kitu waé «. ³Kieu atuh. Boro-boro maca. Sapuluh tah «. Talung ari semet lolongok wungkul. Salasa-Salasa Rebo Kemis «. poho deui «. Geura urang itung « Rebo-Rebo Kemis Jumaah «. Kami manggih dalil dina kitab. Juragan. Salasin atawa salasun «?´ cék Lebé rada rampang-reumpeung bari neuteup nu dariuk di juru saurang-saurang. da cék jenatna pun bapa gé pantang sotéh upami dihénggoy ku sorangan. jaman tuang éyang ngeuyeuk désa ieu kantos lebaran dinten Jumaah. da cék pacaduanana ogé tara daékeun balik léngoh. hutbah lebaranana kedah ku pupuhu lembur «. dalilna aya réngkolna. Hutbah teu dikirangan. sapuluh deui.´ ³Lain poé Salasa. Ambéh teu ngarempak pacaduan. jadi tilu puluh «. ³Sumuhun. remen ieuh «. Ngan kitu waéh maksudna mah «. deuleu. Jejeg waéh dina poé Kemis téh. sérab ku nu siga nyeuneu. romadon salasin « nyao « salasun « atawa salasatun kitu «? Aya poho-poho teuing «. Ayeuna gé mangga waé nyanggakeun hutbah lebaranana mah «. Hutbah raya atuh entong ari rék ngarah sakali waé mah. da hutbah Lebaranana ku tuang éyang téa «. da basa munggah téh kuring muru saur ka warung Si Iboh. kurang sapoé mah itung-itung nyombo waé ka anu tas kental-kentél sakitu lilana «. ³Bisa kasar-késér sotéh teu kudu matok poéna.´ cék Lebé bari ceuleungeung. pamali. Jadi bulan puasa téh umurna jejeg tilu puluh «. rumadon salasin «. ³urang sina éléd waé salasahiji.´ cék Lebé. lain hadé dikabiri. Lumrah ti mana puasa teu jejeg tilu puluh «. nu matak Lebaranana ninggang poé Jumaah «.
. Pamali di désa urang mah. ³Kuring mah angot atuh nyaho ti mendi «. sakieu kakolotan kangaranan kitab mah neuleu gé can kawénéhan «.´ cék Arjangi bari ngésod meueusan. da baheula gé tara angger.. Mun rék basa urang mah hartina tilu puluh.´ cék Anjangi. Adtari tungkul. salamet waé teu sakarakara.´ ³Ari Jumaahan ka mana ngeunteupkeunana «? Lumrah ti mana Jumaahan poé Kemis atawa Saptu «! Talung Lebaran.´ cék Adtari bari ceuleungeung.´ Cék Lebé.
Tapi kaciri irungna mah beukah. Ari kami apal ti mana aksara Arab. lain?´ ³Aéh muhun nya «. Turun ti rorompokna. ³asa euweuh deui ari lain Lebé mah «. Lebé jongjon waé mulungan béas nu marurag kana palupuh. ti buyutna kénéh turun-tumurun jadi Lebé. léos balik. Kapaksa Juragan gé harita mah kedah ngiring ngagondéng. Lebaran engké mah Kuwu kitu nu rék hutbah téh.´ cék Sanharip. kajeun ngurangan puasa sapoé kana poé-Kemiskeun. perkawis padamelan mah tiasa diwakilkeun ieuh. ³kuma cik carana sangkan punah kawajiban kami «! Boa kudu méré panajir kawas ari sulur séba?´ ³Kieu sanggem jenatna pun bapa mah.´ cék Adtari ka batur-baturna. Kitu deui tudung polét teu kénging lésot «. témbal Arjangi.´ ³Heueuh pan harita mah geus jadi Lebé deui «! Turun imbar gé gawé Kuwu mah geus bubar. ieu mah hih kawas nu babarieun pisan mesék mas¶alah téh «. sina nyeplés anggoan Juragan ari nuju dines kanagaraan. ³ponggawa nu badé ngawakilan téa kedah didangdanan. digondeng ku ponggawa-ponggawa nu sanés.´ cék Lebé ngabongbolongan. Kitu saé atuh «.´ cék Kuwu bari cengkat. ³Heueuh. Piraku waé mun teu kakocoran komara téh. ³Hih ari Juragan. ³Tapi kawilang pinter nya Lebé téh «.? Teu « kami mah teu sararanggup teuing «. da teu ngaji teu masantrén? Teu « kam mah teu i sanggup. teu nyaho alip bingkeng-alip bingkeng acan «.´ cék Lebé éléh déét. da kungsi masantrén ka Demak ka Jombang naon ku hanteu cénah «. kebat naon ku hanteu. Udengna. kitu waé.
. asal ponggawa désa waé nu merenah ngawakilan Kuwu. nyingkahan pacaduan.. Keur naon seueur ponggawa? Pan séba distrik gé ari aya pambengan mah sok ngawakilkeun ka Jurutulis. ³Sihoréng loba pisan unak-anikna nya ari agama téh. Juragan Kuwu mah siga nu geus poékeun kacida tadi téh «. ³Rumasa balilu puguh gé kami mah.´ cék Adtari. Méméh bring. ikrarkeun heula sing asak « dijenengkeun cindékna mah «. ³Meunang kitu disulurkeun ka batur «?´ cék Kuwu.´ cék Lebé bari ngésod maju. ngagenténan gawé itu «. pek émbarkeun ka sadésa. Kitu sanggem pun bapa mah jenatna. raksukan hideungna katut solémpang emasna. beungeutna euceuy.´ ³Saha atuh ponggawa di urang nu bisaeun hutbah?´ cék Kuwu. Enya waé aki mah jenatna pinter béjana.´ ³Hih. abdi onaman pan siangna dina Jumaahan kedah hutbah deui. Api-api tu ngadéngé pada muji téh. beungeutna marahmay. dunya-ahératna tanggungan kami!´ cék Kuwu. muru ka masigit téh dipapag pajeng kamantrén.³Baruk kami kudu maca hutbah . tarangna kerung. pédah lebaran ninggang poé Jumaah. ³Tuda teu samanea. da teu ngaji. Nu matak naon ieu ogé digenténan ku nu sanés nu sakira sanggemeun.
jorojos-jorojos dirérab dina damar. Luluguna Ki Mukasan. panasaran hayang ngadéngé Kuwu hutbah. peuting éta mah kawas nu dikariaankeun. ciweuh naréwakan siraru. tingsariak waas pabaur jeung ketir. Béda jeung nu nabeuh dogdog. Tamba tunduh cénah. kancing welem duawelas. kakara harita pareng deui ninggang poé Jumaah. biwirna ngajendol ngemil sisig. paalus-alus pangeunah-ngeunah. Wanci carangcang tihang rombongan nu didadago téh datang. tinggolédag saurang-saurang. Barudak lembut ngagonyo di hareup. belewek ditambul bari cingeus néangan deui téwakeun. Ti janari kénéh masigit geus pinuh. jaba dipayungan deuih. didudukuy ongkoh. reup waéh tibra deui. Barudak bujang maturan kolot di tengah masjid. najan loba nu bari udud atawa nyisig ogé. Geus lir nu kasebut leket mah. tungtungna gempar samasigit. parat nepi ka subuh. ngagalindeng wanci kitu. rusras inget ka nu geus taya di kieuna. Rék hudang horéam ku tunduh. dudukuy dines polét érmas. Brak dalahar balakécrakan. Nu puasana belang-betong atawa nu teu pisan ogé. Pangheulana Kuwu digondeng kénca-katuhu. Dibendo ongkoh. Nu nerebang kawas bari narundutan. maké papakéan dines. maleman lebaran. solémpang érmas. Ti jaman akina Kuwu nu ayeuna.*** Malem Jumaah. Di masjid caang mabra diseungeutan lampu gambréng sadua-dua. ngadéngé nu ribut-ribut. nu ngalap cukup ku setor pitrah lima sén ka Lebé. malah nu werat meuli minyak lantung mah aya nu nyieun damar séwu naon ku hanteu. Rék malikan deui. diwadahan ku dogdog. aya lalawuh aya sangu katut tumas-tumisna. Ka-peutingnakeun takbiran ditunda. Nu sasarina tara mantra-mantra ka masigit ogé harita mah merlukeun indit. Nu talakbir loba nu geus peura balas ti peuting kénéh. Lembur Cilamping nu sasarina combrék tiiseun téh ngadak-ngadak haneuteun. Dogdog dihompét ku suku kénca. jaringas pisan éta mah. awakna reureundeukan kawas nu ngigel. Tengah peuting loba nu lilir kagebah. Rincik Manik. awak lénjong ngénca-ngatuhu nuturkeun lagu. sinjang kebat lépé satampah. ditéma ku nu lembut ngadeukeutan bedug. sora kitu. Naék kana lagu Kéwér-kéwér Juljol nu nganteuran dahareun. leungeun pakupis duanana. Raksukan takwa kamhar hideung. sésa dahareun dikumpulkeun. Nu pandeuri kabagéan bébérés. laguna kitu. barudak bujang kabagian di tukang. Karembong Lokcan jeung réa deui. srog ka lawang. da niatna gé hayang katuang ku nu ibadah di masigit. Lagu Dongdonghéjo. nerebang kaburu ku tunduh. Kolot-budak pada bungah. Nu geus seubeuh mundur ngadon nyarandé kana bilik. Di unggal buruan raang palita dina duwegan sabeulah. Perbawa poé Lebaran. Lebaran gedé taun éta mah cék saréréa ogé.
. Loba nu teu kawawa ku cipanon. diganti ku lagu-lagu tandak buhun nu ilahar dina gembyungan. takbiran ditabeuhan ku terebang.
³Puguh heueuh deudeuleuan téh siga Kiai Lebé «.Sup ka masigit. Mun di dieu mah hareupeun saréréa. ³Ecis «! Ecisna euweuh!´ témbal Ki Mukasan. duka atuh ari kitu mah «. gogoda téh aya-aya waé «! Gara-gara Lebaran poé Jumaah!´ cék tukang gondeng. ³Ku Si Ékom peuting dipaké ngarojok anjing. ³sanés éta Juragan Kuwu mah nu sasauran «?´ ³Lain «! Kami mah keur teu jadi nanaon «! Tah ieu Kuwu mah nu disolémpang «!´ ³Naha da rarasaan mah awas kénéh amta téh. barudak?´ Taya nu némbal. ³Geuning siga kiai Lebé «? Lain Juragan Kuwu nu rék hutbah téh?´ Ditémbalan ku baturna ti juru. Rérés salat sunat. aya naon?´ cék nu panasaran ngaharéwos.´ cék nu panasaran ngaludeung-ludeung manéh. ngajanteng heula ngadagoan anu komat. ³Ngomong naon? Baruk Kia Lebé «? Deuleu tah kadinesanana! Nu maké dangdanan kitu Kuwu ngaranna «!´ ³Ké « ké « ké «. imam ngalieuk ka tukang nitah ngunggahkeun.´ cék nu keukeuh panasaran awahing ku handeueul asa dibobodo. Barudak tingkecewis bari nunjuk buni ka Si Ékom. ³ka manakeun ecis. tingharéwos maranéhanana waé. rojok waéh!´ ³Ari ecisna ka manakeun?´
. disaksian ku kokolot-kokolot «!´ ³Euh «. tepung jeung Lebé unggal poé. Digebah.´ ³Heueuh ieu gé Lebé « Lebé «! Tapi geus dijenengkeun Kuwu kamari. Teu kawartosan ti tadina. tumpa-tempo. moal cékcok. katatang-kotéténg «. Na atuh ari pok téh aya nu ngomong kalepasan. nu asa rék kaliwatan hideng méléd méréan jalan. Jelema-jelema tingkecewis tingharéwos pada baturna.´ cék nu di gigireunana kukulutus lalaunan. Bongan tuda ngadon ungas-ingus ka masigit. Srog ka hareupeun paimbaran. Nanahaonan cénah maké dangdanan Kuwu?´ Ari porongos téh nu ngagondéng beulah kénca nyenghor ka nu ngomong pandeui.´ ³Tuda lalawora pisan ngajenengkeun jelema téh. nyelap kana sarigsig. ³Beu édas. piraku maké kalinglap. ³Aya naon «. Srog Ki Mukasan ka paimbaran. ³Lain geuwat «! Néangan naon?´ cék nu diuk panghareupna.
´ cék nu nyeplés Kuwu tulén téh bari ngaréwak halu tina leungeun Ki Mukasan.³Dipiceun «! Geuleuh tuda mani lamokot. ³Gogoda Lebaran poé Jumaah «! Hadé kitu digantian ku halu?´ ³Tibatan luput mah atuh «. halu panguguran. Telenjeng ka paimbaran rék ngunggahkeun.´ Ki Mukasan balik deui ka masigit. ³Kumaha upami diganti waé heula ku itu «? Siga aya halu meujeuhna di saung lisung Madsahri. Urang ijabkeun heula ambéh rengrem kana haté. ³Rék dikamanakeun éta halu kuring?´ cék pamajikan Madsahri norojol ti pawon. nya badag nya panjang. sanés?´ cék saurang ti jajaran panghareupna. ³Naon ieu «?´
. rék dipaké nutuan kopi ayeuna «. Saayeuna ieu ecis ngaranna!´ ³Nyakséniiii «!!!´ ³Sebut ku saréréa. kapaksa diganti ku ieu «. nganggur éta mah. Hutbahna gé teu kaci teu maké ecis mah. ³Ké heula ulah satorojogna teuing ti saung lisung «. néangan nu hampang.´ cék Ki Mukasan bari nunjuk ka saung lisung tukangeun paimbaran. Ieu naon ngaranna «?´ ³Eciiiiissss «!!!´ ³Kurang loba nu nyebutna «! Sakali deui «!´ ³Eciiiiiiissssss «!!!´ ³Héy « tah barudak nu deukeut bedug! Sia hareureuy waé teu milu ngomong «! Deuleu ka dieu «! Ieu naon «?´ Nu ditanya tingraringeuh.´ cénah bari tipepereket ngacungkeun halu. teu nyangka halu sakitu beuratna. Kasima meureun!´ ³Kumaha ari geus kieu?´ cék tukang gondeng téh. milihan halu di saung lisung. ³Nginjeum sakeudeung rék dipaké ecis!´ ³Ulah nu éta. Tukang gondeng nu nyeplés Kuwu tulén téh gogodeg bari camberut. Ned « rempod awakna doyong ka hareup. ulah kurang ti opat puluh urang ambéh sah «. Ki Mukasan kalur ti lawang gigireun paimbaran. ku lantaran ecis leungit. da kitu sakadang asuna kabeuratan «. ³Kaula neda panyaksén. manggul halu panguguran. Tah nu éta.
Rérés hutbah brak dalahar.!´ Cék samasigit mani ngegeder.³Haluuuuu !!!´ ³Cungur sia! Lain halu. Naon?´ ³Paranti nutuuuu «!´ ³Bangus sia «! Kitu tah ari teu ngajedingkeun téh «! Ecis «. Ecisss cekéng gé egis «! Pok sebut deui ku saréréa «!´ ³Eciiiiissss «. ³doraka siah!´ Batur-batur Si Sukri narungkup sungut. ³Annutuuu bilhaluuuu walbakaaaatul «!´ cék Si Sukri di tukang ditompokeun kana ceuli baturna. ³Cungur sia «!´ cék kolot nu diuk gigireunana. Désa Cilamping salamet teu kungsi kaanjangan maung. éra tisolédat létah.
. ³Tah kituh «. Pok geura ngunggahkeun. deuleu! Sakali deui sing bener «. Mukasan! Yeuh haluna « « éh « ecisna!´ cénah bari ngélémés. Sidekah Lebaran cénah. da ti tadi gé nu nganteuran dahareun geus ngarédés di luar nyaruhun baki. Samasigit récok parewog-rewog.
Nu ti beurangna tas capé gawé mah geus talibra. rarasaan téh cénah asa rék kateureuy ku jagat. ³Ka dieu. réa parabot marurag tina lomari. ³Gustiiii « boa ayeunaaaaa «. Riyeg deui «. awak asa lénjong. Lebur kiamah téééééh «. ka jalan. nuyun ongkoh. nu tingweuleuhweuh. nawarkeun daganganana. Cék nu meneran keur leumpang di jalan. Pulisi jeung tentara matroli ka sakuliah kota. Nyeueung jalan siga ombak-ombakan. harita mah ngadak-ngadak geunjleung. Jagat génjlong dibarung ku ngaguruh sora sagala sakur nu kaeundeurkeun. asa keur usum perang. keur meujeuhna tibra kagareuwah. ngawarangkong ngénca-ngatuhu.LINI
Jam sapuluh peuting. Jelema bahé ka luar. lilinieunana beuki kacida. Wanci tumorék. Sawatara budak bujang tingrariung sisi jalan.´ cék nu ditanya. Para pajabat jeung pamong désa teu cicing. Ger cékcok di mana-mana. ngahodhod kawas hayam kabulusan. Geus rada leler meueusan. ngaheuheuh awahing ku tiris. Cék nu lulungu asa ngimpi dialungboyongkeun. Nu ngadat dina aisan dicombo ku susu indungna. Awéwé réa nu riwih-rawah. rék ka mana!´ cék sora lalaki ti kebon cau. lain wayah lain mangsa. ngaromong teu puguh leunjeuranana dibarung ku kasima. ³Ari kitu «?´
. sasari mah iwal ti sora jangkrik jeung simeut. Riyeg « riyeeeggg « riyeeeggggg «. ³Nanaonan silaing téh kawas nu kabancuh?´ ³Walah « sial. bari ngakeup ongkoh. euy « heuheuheuheuheuh «. silih gonjak bari udud pataréma sakenyot séwang. Jelema riab kalaluar. kumaha « kumaha « kumaha «. Tukang baso waéh traktrak-tréktrék nakolan birit katél butut. Éar deui «. Barudak rungsing lulungu. Jéréwét di ditujéréwét di dieu. tina bupét naon ku hanteu. nu takbir. nini.? Jol nu rancucut. di dinya di geusan pabaliut. silih tanya.!´ Cék nini-nini bari eueuriheun. Cék nu meneran di imah. Di jalan geus teu pati aya nu ngulampreng. susuganan aya kénéh nu hayangeun nambul angeun pibekeleun saré. lolongok ka ditu-ka dieu. bisi kumaonam!´ ³Aaaaah « da melaaaang ka budak!´ témbalna bari ngabéngbéos. ³Rék « rék néang incuuuuu «!´ ³Ulah « ulah ka mamana.
Lumpat ka balong bari lulungu «.´ cék saurang. garduh jeung réa-réa deui. nu inget ka sobat. ka baraya «.´ ³Naon tuh eusi patuangan téh «? Ogoan. imah Dokter Gigi runtuh.´ ³Wah. sok aya-aya baé. sakulawarga «. Saréréa tinggarodeg. Dius deuih waéh «. Nepi ka diturunmandikeun tengah peuting «. ³Ti Sindangrasa. Kabéh tatu parna «. Jelema pabuis ka ditu ka dieu. Jarijipen heuheuheuh «. ³Alusna mah toko Si Akoy nu rugrug téh nya euy. katinggang lomari!´
. Imahna ambruk pisan. bisi aya béja imah kabogoh kumaonam. Jol mobil disarurung ku limaan. warung baso. ngadungakeun cilaka ka batur!´ ³Tuman. ditaranya.³Ngusial beuteung « heuheuheuh «. imah Kuwu di Lembursitu rebah. ³Eum. lungsur mani kudu dianteur ku nu kagungan. ngomong téh!´ Héaaaang sora sirine. ³Ku naon tatéh «?´ ³Rék nganteurkeun nu cilaka ka rumah sakit. Jelema caruringhak. Kakara gé gog na ana atuh ari riyeg téh « galéong waéh pacilingan runtuh «.´ ³Bangsa babah mah tara keuna ku musibat.´ ³Na atuh disusurung kitu?´ ³Teu daék hirup «. Diparegat. Barudak ngora tingdaréngdék ngadédéngékeun. Lar mobil ambulans kawétankeun. huntu noroktok. Urang Nagrak cénah. Jol motor nyusul. tingkarecrék «. silih longok.´ ³Naha?´ ³Diaping dijaring ku Tapékong béjana. Kagebah lini meureun!´ ³Saha kitu? Ti mana?´ cék nu nanya bari nempo ka jero mobil.´ Semet nyengir bari ngaheuheuh. garasi. Ger béja. Ti mana « saha « ku naon «? Silihtanya pada teu nyaho. bongan tara méré nganjuk!´ ³Saha nu sudi nganjukkeun ka tukang ngajeblug!´ ³Barina gé lebar ku Si Amoyna.
Cageur mantén atuh diselang jajan heula mah!´ Nu ngagimbung tingséréngéh ngadéngé supir ngomong kitu téh. bari tas manggih kareuwas pohara.Nu nyarurung mobil nyarelang ngarambekan heula bari nyarusut késang ku leungeun baju. kajeueung salametna. beungeutna balancunur. urut tadi kamemelangan asa kaubaran. ngaraco! Dongéng jaman tai kotok dilebuan ta mah! Paranti nyingsieunan budak. silih rangkul bari maraca Alhamdulillah. Garing tikoro!´ ³Eum. Nu srugsrog jeung baraya jeung sobat. lain buta!´ ³Naon atuh?´ ³Oray naga nu nanggeuy jagat mah «. ³Ku naon tatéh «? Katinggang naon?´ ³Katinggang peureup!´ témbal érté.´ ³Lain kétah. sok aya-aya waé «. ³Sok lah sarurung deui. Pan buta mah tara ngendog!´ ³Gandéng lah. meureun kadéngé jelegurna!´ ³Ari jauh «?´ ³Ning oyagna nepi ka dieu?´ ³Pan sajagat kaendagkeun!´ ³Cék kolot mah « buta cénah nu nanggeuy jagat. Kabéjakeun geuning sok aya endog lini «.´ ³Wah. ³Eum. Nya eundeur ka urangna téh. asa gagah-gagah teuing?´ ³Béjana mah aya gunung bitu ari kitu téh. ³Ké heula « capé! Manéhna ngeunah nyéngclé «! Euweuh nu dagang bajigur-bajigur acan «. Pa Érté mah «. kukurayeun ngadéngé kitu téh. ngakutan nu carilaka «.´ Jol érté ngiringkeun nu ngabébéyéng jelema. Sakeudeung-sakeudeung héang « sakeudeung-sakeudeung héang sirine mobil ambulans. Mun cangkeuleun sok nguliat. Tengah peuting. Nu leres « ku naon?´
. agé-agé nepi!´ cék nu nyekel setir. ³Ari lini téh naon tuh asal-muasalna.
tingtarempo nyidik-nyidik nu tinggarimbung kawas aya nu ditéangan. Lebar tanaga baso teu kamangpaatkeun! Jol jajaka tiluan.³Disariksa «. deuleu!´ ³Mana atuh tulunganeunana? Ma enya nu cilaka kudu kokotéténgan néangan nu rék nulungan! Kudu urang nu nyampeurkeun!´ ³Yu atuh urang ngider «. Tambah ketir nyeueung nu kitu mah. Malah aya nu bobolokot getih balas mangkuan nu taratu.´ ³Urang onaman «. ³Néangan saha. lain nungguan cara batur. Taya pisan gadag. Ton?´ ³Agus «. Geus puguh deui Pulisi jeung Tentara mah teu kaur mingé.´ ³Keur pawit ngadu meureun jeung keur meuli inuman pimabokeun! Cekékeun tétélo jelema kitu mah! ³Pan ayeuna gé sakongkol jeung lini «. nya euy!´ ³Ari urang can kabagéan gawé. asa nyeueung pilem lalakon perang. kalah ka nanawarkeun balong. semet lalajo nu pabuis «. Asa dijurung laku. Katut Pa Camat mantuan mangkuan nu carilaka.´
. Ngagugubug tip!´ ³Rék dikamanakeun ayeuna?´ ³Ka Kantor Pulisi!´ ³Ning Si Ébon!´ cék saurang bari nempo beungeut nu balancunur.´ cék nu séjén ngaharéwos ka baturna. Ngaléos deui. tuman!´ ³Ari kitu «?´ ³Batur-batur narulungan nu cilaka. diunggahunggahkeun kana ambulans. Béh dieuna asa jaman répolusi baréto. ari ieu kalah ka haripeut ngabadog barangna «. ³baréto gé bapana keur sakarat. ³Meujeuhna si éta mah. dibéré jalan keur ngiruh!´ Lain saeutik korban lini téh.´ ³Onaman kumaha «? Da kawajiban saréréa nulungan nu cilaka mah «. Aya di dinya?´ ³Tadi mah aya «. Tugas kamanusaan. ³Asa reugreug nyeueung alat nagara kitu mah.
kasempetan alus kacida «. ³Tong disapirakeun.´ cék nu séjén.´ cék nu séjén mairan. ³Si Enéng mah nu midangdamna! Nu cilakana mah bapana boa «. ari kitu mah!´ cék Enton. ³Keur naon. Jadi minantu kadeuheus engké silaing. ngaligeuh can boga gawé «.´ ³Saha nu cilaka téh «? Si Enéng «?´ cék Agus teu sabar. Nu ditinggalkeun panasaran. ³da midangdam baé. siga nu sarebeleun pisan «. Taya nanaon di ditu?´ ³Nyéta puguh rék ngabéjaan!´ ³Ngabéjaan naon?´ cék Agus ngoréjat. Ngahuleng waé Agus téh kawas keur mikir. Ngareureuh tas ngider «. Malik asih pasti «. Pédah déwék batan sakieu. euy. cua. ³Tah kabeneran.´ ³Keun waé modar gé bapana mah «! Indungna kajeun «. ³sebel ku gedé-huluna gé déwék téh! Angot bebengok bapana mah. bring naluturkeun. Gus!´ ³Heueuh geura «. bisi aya tulunganeunana. Nyeueung silaing tohtohan mah piraku sugan haténa teu lilir «. ³Si Enéng. euy?´ cék Agus asa-asa. mani kawas neuleu anjing budug ari déwék ngulampreng hareupeun imahna téh!´
. Gura-giru indit jeung baturna muru ka imah Agus. Aya naon kitu? Nu ditanya teu némbal. Gus?´ ³Teu nanaon «. Minantu idéal cék basa ayeuna mah. Mangpaatkeun. Sieuneun anakna dibawa kokoro meureun minantuan ka déwék mah!´ cénah bangun nu sebel kabina-bina. kabogoh di dinya. euy. ³Tuh geuning sigana. kamusibatan!´ ³Kapapaténan boa. Atawa « indungna sugan «. meungpeung aya pitulung lini!´ ³Na enya kitu. euy. ³Naha?´ ³Ayeuna waktuna nu mustari keur némbongkeun jasa «.³Ka mana?´ ³Nyao « ka imahna sugan «.´ cék saurang bari nunjuk ka nu diuk di émpér imahna. bubuhan keur us umna.
capé tas leuleumpangan waé. Muhun « nyuhunkeun énggal « répot «! Di « di Jalan Hanjuang No. ³Asa rék gedé mangpaatna nya euy lini téh keur Si Agus mah!´ ³Hih tuda sagala ogé sugri Kersaning Pangéran mah taya nu teu mangpaat «.´ ³Kana naon atuh ka dituna «? Leumpang waé nya «?´ ³Nelepon waé atuh ti « ti Kantor Penerangan nu deukeut!´ ³Heueuh «. Nu puguh waé geura. trok-trok-trok deui beuki tarik. Muhun « énggal diantos!´ ³Kumaha cénah?´ cénah baturna.´ ³Urang gé mun ditampik ku pimitohaeun mending ngondang sakadang lini. ³Hallo «! Nyuhunkeun « eu « ambulans «.´ ³Yéh. bawa ka rumah sakit «. urang dagoan hareupeun imahna!´ Bring ka Jalan Hanjuang. rawu ku silaing bapana atawa indungna nu cilaka. ³Sakeudeung deui cénah.´ ³Kudu kumaha atuh déwék ayeuna «?´ cék Agus bangun bingung. 7 «. Tétéla Si Enéng. Yu waé ka ditu. da wawuh kana sorana. ³Mana «?´ cék supir ambulans.³Heueuh ayeuna waktuna cekéng gé bangsa raja nu minantuan ka anak si itu si éta. Trok-trok-trok «.
. ari geus bukti mah kapahlawananana «. Kerong tah irung déwék mun itu teu malik asih ka silaing. Gura-giru dipapagkeun ka jalan. Lah « éta sirine ambulans aya ku matak ketir «. ³Ké antos!´ cék Agus bari muru panto hareup. neda kamandangna. réa imah oméaneun. Reg eureun hareupeun lawang buruan. keur nurunkeun heula korban ti Bolénglang «. Gék dariuk dina téras. Kari bisa waé napakuranana «. ³Néang ambulans «. Hareupeun imahna kadéngé kénéh nu midangdam téh. Yu atuh anteur!´ Bring waéh. tukang kayu tukang tembok baris maréma. Nyuhunkeun dikintun ambulans «. Hallo « ieu ti Kantor Penerangan «. ngabarabékeun sajajagat siah!´ Srog ka Kantor Penerangan. Héang sirine «. Ngadagoan sakeudeung «.
Tinggal Agus ngajanteng samar polah. Torojol Si Encum.Bray panto tengah muka.´ ³Ambulans «? Keur naon?´ cék pribumi kereng sanggeus apal kana beungeut sémah.´ ³Cék saha aya nu cilaka?´ ³Kakuping « eu « Enéng nangis. ³Ku naon Enéng téh?´ cék Agus bari nyampeurkeun. bray deui panto hareup. ³Itu « eu « abdi ngabantun ambulans «. ³Aya naon?´ cénah bangun reuwas. ngalangeu naleukeum kana panto mobil. teu ngalieuk-lieuk acan. ³Héy « héy «! Rék ka mana «? Mana nu cilaka téh?´ cék supir ambulans. bréh bapana Si Enéng. ³Sanés aya nu cilaka?´ ³Hah «!?´ ³Badé dibantun ka rumah sakit. Kari supir ambulans kawas nu teu sabar. ceklék dikonci.´ Gebrug panto ditutupkeun hareupeun irung Agus. Ngalieuk ka babaturanana geus areuweuh. naringgalkeun. Biasa Enéng mah ari badé kareseban téh sok siga ripuh pisan.´ Agus ngarahuh. Ngabéngbéos waé calon minantu kadeuheus téh. ti gigireun imah. réncang di dinya. Léos waéh muru pager gigir.
. ³Sumilangeun «. jleng luncat.
Geus opat taun eta jampana teh sina pangsiun. hayang bisa merdika teh. nya. Hese. Dina putusan rapat kamari. dituruban ku daun cau beunang ngaleumpeuh. dipake nunda kadaharan lembur. kurang leuwih sameter ka satengah meter. kumaha hesena kolot urang baheula ngarebut kamerdikaan. Ari Aki geus mayar iuranana?´ ³Baruk? Nganggo iuran kitu?´ ³Puguh atuh. apan kasohor tukang heureuy. ³Langkung rame panginten?´ ³Tangtu atuh. Apan rek pesta Agustusan teh kudu aya duit. Mani mamandapan nanyakeunana teh. ulen. wajit. Bieu mah apan. nu mawa bejana Mang Oji. Ngan sanggeus diberesihan. Dijieunna tina kai. Ari poe kamari. Jampana teh wangunanana siga iimahan. da puguh nyanghareupan pajabat desa. Agustus ayeuna mah bakal aya deui pawey?´ pokna. Da puguh taun-taun ka tukang mah teuing ku naon. ngan paranti nanggungna anu tina awi teh. Kudu ditebus
. sok digotong ngurilingan kacamatan. Anu kudu diinget-inget mah. aya bilikan. angleng. Da Aki mah teu gaduh artos!´ ³Urang mah ulah ngitung duit sapuluh rebu. Kakara yakin soteh. Kekecapanana angger kawas baheula : Jampana Proklamasi. Taya nu arak-arakan. Ukur upacara wungkul. mani ampir teu katembong. Ki. Ki!´ ³Alhamdulillah!´ Aki Dasmin ngusap dada. kabeh oge kudu milu iuran!´ ³Kumaha. ceuk pikiran Aki Dasmin. Pedah we. basa ngahaja nanyakeun ka kantor desa. Da eta we. Teu percaya mimitina mah Aki Dasmin teh. Nu ngaranna warga desa mah. Lolongkrang nu kosongna. cenah taun ieu mah Agustusan teh rek diramekeun deui. Ki. Agustusan di kacamatan teh henteu rame. Biasana. Ulis Oding nu keur ngadekul ngetik ngalieuk. Tah. jeung nu pawey. saurangna teh kabagean sapuluh rebu!´ ³Aki oge kudu mayar?´ ³Henteu diwilah-wilah. Nu matak jampana oge buru-buru diteundeun di para. Ki. make jeung aya suhunan. kenca-katuhu. basa kakara diturunkeun ti para. Tangtu bae. jeung sajabana. Taya nu ngagotong tumpeng. aya kentengan. ³Enya. sabangsaning opak.JAMPANA PROKLAMASI
Aksara dina jampana teh katembong deui. perenahna palebah bilik jampana. Aki Dasmin ngadenge beja. kakara beunang dibaca. Ari Mang Oji tea. Ukuranana oge henteu pati gede. Saban bulan Agustus. da puguh pinuh ku kebul. da sugan teh moal kapake deui. ranginang. di jerona teh sok dieusian tumpeng dina baskom. ³Enyaan Jang Ulis. bakal aya nu ngagotong tumpeng dina jampana. aksara Jampana Proklamasi teh.
Aki bade ngajual heula hayam!´ ceuk Aki Dasmin bari terus amitan. Keur kitu ras kana jampana. Tapi katembong jagjag bae. bari panon mah angger mencrong kana keretas hanca ngetik. da Aki mah ngalaman pisan. Lumayan euy. Isukan urang beresihan heula!´ Urang lembur mah geus papada apal ka Aki Dasmin teh. Ngahaja-haja mah hese neangan piduiteun teh. Aya keneh jampana teh. rek dipihapekeun ka Erte.
. ti saurang teh sok kabagean ari satengah letereun beas mah. Kabeneran panggih pisan di buruan imahna. Henteu waka diturunkeun. ngarah keur dahar saminggueun. Ngan meureun kudu dibeberes deui?´ ³Enya. Buruhna kaitung lumayan. terus ngahuleng dina golodog. Lalaki kolot nu umurna geus ngagayuh ka 80 taun. Ukur maksakeun sabenerna mah. Kabeneran jampana paranti urang aya keneh!´ ³Hayu. Enya eta oge. lantaran inget ka mangsa baheula!´ ³Komo atuh kitu mah!´ ³Sumuhun. sarua wae. Agustusan ayeuna mah bakal rame deui!´ ³Ari maneh kaduga keneh. diurus ku anak-anakna. kalahka nepungan heula Aki Jumsik. ³Mayar iuran mah. engke we tina ladang ngagotong jampana.´ pokna. Ari Aki Dasmin. kitu?´ ³Maksakeun we atuh. milu sukan-sukan. Euweuh nu ngurus. Hirupna ukur kadua pamajikanana nu ayeuna geus mindeng gering. Datang ka imah. Ti heula mah. teu kungsi boga anak. aya deui proyek. da kaduga keneh digawe ripuh.´ ceuk Ulis Oding. Tapi da bungah nu aya. ³Kantenan atuh. Ka saha atuh mayar iuran teh?´ ³Rek ka desa. gegerendengan sorangan. bari meunang buruhan. ari capena mah nataku. Matak luut-leet kesang.ku kesang jeung getih. ³Jumsik. geus loba nu caricing di imah. Serengeh seuri sorangan.´ ³Engke we atuh. Dipercaya ku urang lembur purah ngagotong jampana dina pawey Agustusan. Da papantaranana mah. Ujang. apan urang mah geus kolot?´ ´ Ngagotong jampana. keur neangan sahuap-sakopeun. Kudu ngagotong jampana sapoe moket. Kalacat ka para. najan geus pinuh ku kebul oge. euy!´ ³Proyek nanahaon. Matak Aki sok atoh nyanghareupan Agustusan teh. unggal bulan Agustus teh Aki Dasmin sok manggih rejeki nomplok.
³Enya eta oge. Maranehna mah unggal bulan oge nampa gajih. Tapi geuning ukur jadi tukang ngagotong jampana dina pawey Agustusan. Bareto mah. Geura we. make saragam veteran. ³Atuh eta mah. Ayeuna manehna kaparengan milu ngasaan bebasna kamerdikaan. henteu cukup ku ngaku milu bajoang. Enya. jaman samemeh merdika. anak tatanggana anu kakara kelas opat SD oge ngageunggeureuhkeun. eta tulisan teh kungsi dikiritik ku Pa Erte. ³Mun kabaca ku Pa Camat mah. Moal pogog dibaca. asa ngewa naker tulisan dina jampana teh. kakara nyambung!´ Teu bisa ngajawab Aki Dasmin oge dikitukeun mah. da meunang hese tea. da geuning kudu make duit ongkoh. tapi da sidik keneh.Eta oge. tidak sesuai dengan ejahan yang disempurnakan!´ kitu apan pokna oge. milu baris. Enya deuih. ³Keun bae Sujang. Kudu make paleuleueur. kana tangtu ngehkeyna teh. Ladang kesang baheula teh aya tapakna. Da biasana oge. sakapeung mah hatena sok ngarakacak lamun keur ngagotong jampana teh. Ari Aki Dasmin. Rus-ras ka mangsa lawas. basa ku manehna disidik-sidik. ³Moal diganti euy. Tong boro ku nu sakola luhur. Tapi nya kitu. naha ari a make hurup gede. Kitu bae paselang-selang. tulisan dina jampana mah : Memperingati HUT RI Ke «Kitu apan lumbrahna oge. Apan pageto dipakena oge. hayang bisa dahar unggal poe oge seuseut naker. manehna inget keneh. bari tonggoy meresihan jampana. Boro-boro nyadiakeun duit keur daptar veteran. Tapi ari ngaganti tulisan mah henteu.´ Aki Dasmin gegerendengan sorangan. tulisanana?´ teu kanyahoan Aki Jumsik geus ngajanteng gigireunana. Rek dibere gajih cenah. moal kaburu. kana tangtu kituna teh. ³Aing oge lamun boga duit mah. Jampana teh apan hartina parantin ngagotong. Aki Dasmin oge sok rajeun nenjo aki-aki pantaranana. Henteu nyambung magar teh. Dapon aya we lah!´
.´ kitu ceuk Pa Erte harita. da meunang hese nyieun tulisan teh!´ ceuk Aki Dasmin. Teu leuwih ti kitu. bareto ka lembur aya nu ngadata para pajoang kamerdikaan. ari proklamasi hartina embaran atawa bewara. ngan kudu puguh hartina. taya nu nyawad. aya bahan digeuhgeuykeun tah. hirup ngahenang-ngahening. ³Lila atuh diganti mah. hurup j nu mimiti make aksara leutik (buktina make titik). * Najan tulisanana henteu pati beres. sasat hirup lieuk euweuh ragap taya. Malah hurup panungtung mah ampir teu katembong. Piraku aya bewara digogotong. da lahan keur nulisna kaburu beak. Kalahka loba nu muji. Ongkoh sanggeus sababaraha kali dibawa pawey. ³Keun bae atuh Pa Erte. da ieu mah tulisan aki-aki!´ ceuk Aki Dasmin. Lamun tulisanana jampana tumpeng. Ngan lamun ditelek-telek ku nu resep tulas-tulis.
bisi aya nu kurang merenah. ³Heueuh. ³Kuduna mah Pa Erte teh geus nepungan urang!´ ceuk Aki Dasmin sajeroning reureuh di buruan. apan isukan pawey teh. Apan urang rek meunang proyek.´ ³Ah.³Ngan eta pindingna siga aya nu bolongor. Ngahaja meuli heula keretas endog. kumaha ari ngagotong jampana teh. Aki Dasmin nepungan Aki Jumsik. henteu dibere. Itung we.´ ³Acan kumaha. kapaksa we ngajual heula hayam. Keun bagean Erte. geuning Pa Erte teh euweuh nepungan?´ ³Acan sugan. Ditaksir ti kenca ti katuhu. nu rek nyieun tumpengna?´ ³Ulah mikiran nu kitu urang mah. euy.´ ³Urang tanyakeun we ayeuna!´
. Cik atuh. Saha nu daekeun deuih. keur mapaesanana. Ongkoh kuring mah boga duit ti mana ketang.´ ³Enya atuh. rek cicing di hareup!´ ³Apan kitu biasana oge. itung-itung paleuleueur. Sageuy upama Pa Erte nitah nu lian teh. Ngarah puguh we urang mah. 50 jelema oge geus 100 rebueun. da biasana oge sok saminggu samemehna. Min?´ ³Enggeus. Basa wanci geus ngagayuh ka wanci magrib. kumaha lamun tumpengna bahe. ti mana mimiti pawey teh. Puguh bae Aki Dasmin ngahuleng. terus diteundeun dina golodog . ³Kumaha. ari aki-aki geus rerempo mah ulah dipentaan bae duitna. Geus dianggap pantes.´ ³Maneh geus mayar. Pa Erte can aya nepungan. tangtu poekeun keneh. tambal atuh!´ ³Puguh arek ieu oge. lamun ti unggal jelema dibere dua rebu. anggursi dibere kuduna oge!´ ³Keun bae atuh.´ ³Saha nya.´ ³Moal teu rongkah pawey taun ieu mah. Ngarah henteu ngarodon!´ Ampir sapoe jeput Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngabeberes jampana teh. da iuranana oge mani sapuluh rebu. Lebah suhunan ditapelan bandera merah-putih. Komo anu kakara mah. Kuring mah najan ku Pa Erte ditagih oge. naha make jeung mayar. Dadamparna deuih nu rek ditambal teh. Asa teungteuingeun atuda. Maneh mah biasa we meureun. Aki Jumsik ngusiwel ngaluarkeun daun kawung. da keur henteu boga duit. di mana eureunna. Tapi nepi ka piisukaneun Agustusan.
³Sampurasun. Terus bae amitan. geuning Aki Dasmin.³Ka imah Pa Erte?´ ³Enya. Geus meujeuhna hirup senang Aki mah!´ Aki Dasmin jeung Aki Jumsik tibang ngahuleng. Ki. Ngan hadena mah. Ari ayeuna. Mangga ka lebet!´ ³Sawios di dieu bae!´ ceuk Aki Dasmin bari diuk dina golodog. Ngan dalah dikumaha deui. Naon hubunganana ngagotong jampana sareng Orba. Leres kitu enjing teh bade aya pawey?´ ³Enya. ³Aing mah asa henteu dihargaan. apan biasana oge Aki teh sok dipiwarang ngagotong jampana. sabab pakaitna jeung pulitik. mani asa rareuwas kieu?´ ³Puguh aya nu bade ditaroskeun ieu teh. Ulah nyaritakeun pulitik urang mah. hese nerangkeunanan eta mah. da kuring oge teu pati apal. Ki.´ ³Bener. boh nguruskeun kasenianana. ceuk Pa Ulis oge anu bau-bau Orba teh kudu ngeureuyeuh disingkahan. bisi salah!´ ³Ari Aki kedah iuran sapuluh rebu teh kanggo naon?´ ³Apan keur pesta Agustusan!´ ³Cik atuh tulungan. Asa disapirakeun. Pa Erte!´ ³Aeh. tanyakeun bae ka desa.´ Duanana terus ngajugjug imah Pa Erte. kumaha lamun mopo di tengah jalan. Ki?´ ³Sumuhun. mani asa tiis-tiis bae. Karunya deuih. ³Aya naon. Mangkaning Aki teh geus ngomean jampana. da ayeuna mah duka aya acara ngagotong jampana duka moal. apan Aki teh geus kolot. Pa Erte. Kasampak nu ditepunganana keur diuk di tepas imah. ³Lain teu hayang nulungan kuring oge. Tapi ayeuna mah anu nguruskeunana desa. Eta mah jaman Orba atuh. Aeh. Boh nyieun jampana. henteu ngartos Aki mah. Ki. Ceuk Pa Ulis mah geus henteu jaman kikituan teh. ketang. kamana deui atuh. Jumsik.´ ³Wah. Memang bareto mah sok diserenkeun ka saban Erte. angkeuhan rek digotong isukan!´ ceuk Aki Jumsik.´
. Ki. Terus kumaha. Ayeuna jaman reformasi.´ ³Ke.´ ³Janten kumaha atuh?´ ³Henteu kumaha.
apan ieu mah pesta Agustusan. Min?´ ³Urang teundeun deui jampana teh di para. bakal aya dangdut bejana mah.***
. Aki Dasmin jeung Aki Jumsik ngadaweung deui di golodog. dibawa ka astana!´ walon Aki Jumsik bari nyerengeh. Poe eta mah henteu ingkah ti imah. Sugan we taun hareup mah!´ ³Taun hareup mah. Sisinarieun nya. Jampana Proklamasi masih keneh ngajugrug. Meureun urang teh geus henteu kapake. Tapi Aki Dasmin anggur ngaheruk. pabuburit. ³Jumsik!´ ³Kumaha.³Keun bae.´ ³Lalajo atuh. kadenge sora barudak patinggerendeng. Katembong dina panonna aya nu beueus. aparat desa kabedag nanggap dangdut?´ ³His. najan tatanggana arindit lalajo pawey oge. Sukuran pedah nagara urang geus merdika leuwih ti satengah abad. Min. ³Arek lalajo maneh moal?´ ³Ka bale desa tea?´ ³Enya. euy. Keur kitu.´ Kadengeeun sabenerna mah obrolan barudak teh. geus meujeuhna pangsiun!´ Isukna. paling oge urang nu digotong dina pasaran.


c: text/html

text:
CARPON
Syaira nur Zahra
Kelas 2.4
SASAB
“Bapa parantos sumping? Siang keneh geuning?” pamajikan ngabageakeun, darehdeh bari nanggeuyciherang dina gelas jangkung.
“Naha, Pa, pan biasana rebo teh badminton?” manehna nanya deui, banigung anu panasran can dijawab teh.
“Teu aya latihan, mah, sadayana sibuk nyiapkeun UAS,” tembal teh bari ngaleguk ciherang, seger.
Aya ku ni’mat rumah tangga teh, pamajikan begeur, amis budi, derehdeh, soleh, naon deui lah pokona mah sagala anu aralus Nampak dina pamajikan kuring the, anu teu nyamoak teh ukur hijirasa anu teuing kumaha nyebutkeunna, tapi eta oge kagantian ti si manehna, kabogoh kuring di tempat gawe.
Beungeut manehna nembongan, pangawakan jangkung lenjang, beda pisan jeung pamajkan kuring, anu nya donto, nya behenol.
“Bapa bade tuang ayeuna? Ku mamah disayogikeunnya?” pamajikan nawaran dahar, atuh silenjang ngeleungin tina implengan.
“Moal waka mah, wareg keneh, engke we tos barudak mulih, urang tuag sarerea di padang, “maksud teh di rumah makan padang, kebeuki si bungsu.
pamajikan teu jadi nyimpenan piring dina meja, anggur cetrek,kana computer, maen game.
Atuh kuring bari nungguan pamajikan maen game teh lauluasa ngimpleng si herang bari sms-an jeung manehna.
Teuing anu nyaliara dina dada kuring ayeuna , hiji sensani anu kakara kaalaman ku kuring, pangalaman endah anu moal bisa digambarkeun ku kecap, rasa kasono, rasa haying panggih wae, hayang deukeut wae, asa haying rerentetan terus jeung maanehna.
Ka pamajikan angger nyaah, angger deudeuh, teu aya robahna, ngan anu anehna teh rasa sono kamanehna unggal poe asa beuki ngandelan.
“sami abdi oge, pokona taun ieu, bulan ieu, poe ieu, jam ieu, menit ieu, detik ieu, akang jadi kabogoh abdi!” Tuh kawas anu terus rasa, kalimah eta natrat dina hp.
“Leres ieu teh? Punten tumaros hp na nuju dicepeng ku saha?” kuring ngajawab reuwas.
“Abdi teh eli, kang, kabogoh akang ti semet ayeuna!” walonna.
“Hp ieu sanes dicepeng ku si ayah?” Kuring nana deui.
“Heuning akang teh telmi, piraku pun lanceuk seja mikabogoh akang?” dijawab menehna.
Teu rasa biwir ngarenyu, alah enya paraku salaki eli rek ngarayu kuring, boga rasa ka kuring.
“Ti saha sih pa, ti tatadi teu ereun ereun sms-an?” pamajikan nanya.
Gebeg, sanajan hp di full repeat alias teu diaktifkeun sinyalna, tapi yiap aya sms asup pasti kana layar computer the rerehetan, pantesan pamajikan nanyakeun.
“ieu pa dayat, naroskeun anggaran kanggo kunjungan ka perusahaan” tembal the, asal engap, tah saprak boga kabogoh, hiji deui kabisa kuring pinter ngabohong, kapamajikan, kababaturan, kasiswa disakola, kasasaha, teu weleh bohong, bae lah demi kabaekan semua pihak.
Piraku rek dibejakeun kamari kuring geus ngojay jeung manehna, ngeueum dina bak rendam duaan, rek bebeja kapajikan? Atawa mangkukna basa kuring poho teu mili rapat dikantor, rek bebeja kuring tas otel jeung manehna? Moal atuh, bebeja mah tas mantuan adi kuriak di hegarmanah, lihey pan?.
teu karasa , deui deui biwir ngereyu. Duh asa kasiksa kieu teu bisa ngumbar rasa, kudu nahan, kudu api api teu aya nanaon, padahal ieu dada asa rek bitu, bakat ku pinuh. Duh eli, naha salira the gaduh naon sih, dugi akang kabulengbulengan ngait montel teu bisa ngaleupaskeun?.
“hey naha teu nngawaler? Nuju sareng si tua nya?” ceuk manehna, maksud si tua the ka pamajikan, teu kuring teu ambek , pamajikan disebut kitu kubebene the, asa lucu we nu aya.
“muhun yeuh rada curigaeun.” Tembal the jujur.
“tos heula atuh, nya? Si kukut ge tos mulih,” cenah, si kukut the lalandihan manehna kasalakina.
“tapi sun heula atuh nu dalemmm,” jol deui nu tadi ge can dijawab.
Kuring hareugeueun, kumaha jawabna? Lamun hareupeun mah lagsung ku kuring di cium tah lambey anu sensual the.
“ke enjing wae atuh di rapelkeun,” antukna ku kuring di bales kitu, inget manehna ngajak ka ci panas, isukan, bada opsih.
“bapa ka cai heula mah.” Kuring cengkat hararampang awak mah, anu beurat mah , ieu na jero dada, beurat nandangan ka sono ka si lenjang. Bari maupus kacuriga, celengok pamajikan di cum pipina, beda ewueh rasa siga keur nyium manehna, pamajikan ngagurubug.
“si bapa ma! jadi we game over!” cenah. Balap mobil dina computer ereun, manehna mareuman computer, bareng jeung muka panto, barudak balik ti sakola.
“hayoh geura ibak, bapa ngajak tuan di luar? Kade sapatuna, tasna simpen dina tempatna, tong dibalatakeun,” pamajikan cuhcih, sok sanajan budak dua geus galede, tapi angger wae sagala kudu di komandoan.
Komando! Kuring ngarandeg! Enya, komando, komandan! Diimah pamajikan komandanna,lain kuring! Teu katingal, teu karasa, tapi natrat salila ieu pamajikan jadi komandan sanajan ku basa nu lantip ku sikap nu ngogo, kuring diogo ku pamajikan, kuring teu boga sikep! Salila ieu kuring teu boga kasempetan ngogo pamajikan. Ieu geuning rusiahna! Matak kuring noga karesep anyar, resep mependo hate! Bobogohan jeung pamajikan batur, ngogo pamajikan batur, paingan atuh ari kitu mah, lain salah kuring sanggeuh meunanh kacindekan kitu, gebrus mandi, teu sirikna cai sabak ampir beak.
“cios emam di luar?” pamajikan nanya.
“cios atuh, barudak tos siap?”
“ke sakedap dai,” tembal manehna bari rap di tiung,ku kuring ditingaikeun. Manis pamajikan teh, bodas, awakna ngeusi, komo palebah gunung sakembaran, teu sirikna siga bogana pamela Anderson, bentang filem Baywatch, geuningan! Tapi pamela-na di tiung ieu mah. Beda jauh jeung manehna nya tepos, nya begang, pokona ceuk si boss mah katilangdarat . kurus tinggi, dada rata. Tapi aneh kuring kabungbulengan liwat saking ku manehna.
“bapa hayu,” barudak nyalikan, kuring ngarenjang, ampir rook ngcleng tina leungeun.
“si bapa ngalamun wae” si bungsu ngagerewek, geuwat kuring dipangku didiukeun dina mobil hereup! Pamajikan mah sina di tukang wae, bisi panggih jeung manehna!
Teu nyalahan! Dirumah makan padang, manehna kakara pisan rek ngahuap! Sarerea! sakulawarga! Hate retug nempo menehna, asa ku geulis geulis teuing, diuk gigireun salakina, paingan manehna sorangan anu sok ngaku “ abdi mah sisirangan ngajodo sareng si ayah the,” cenah
“naha? Tanya kuring harita.
“tingali wae atuh , abdi mah bodas, si kukut mah hideung, abdi mah jangkung, anjeunna mah pendek, abdi mah geulis itu mah siga kirdun Bandar bangkkong!” eta geura ka salaki.
“naha atuh beut karesa?” ceuk kuring mincing.
“naha atuh sanes kapungkur urang kapanggihna?”manehna balik nanya.
Nempo kuring asup kaciri paroman na robah, manehna gugupay, hete was was, di henteu henteu oge kuring kakara boga kabogoh pamajikan batur, ayeuna papanggih jeung nu bogana, asa teu tega nempo salakina. Tapi bari jeung aa rasa mungpuas, rasa meunang, egol. Tungtungna rasa eta nu nungtun kuring nyampeurkeun kulawarga manehna,sasalaman,basa basi.
Tara-tara ti sasari sore keneh pamajikan geus ringkeb maneh di kamar, antukna kuring miluan gegelehean, manehna nangkeup meuni pageh.
“pokona bapa masing emut ka kulawargi!, sok sanajan aya nu bogoheun, bapa ulah bogoh,” ceuk pamajikan bari terus hing ceurik.
Kuring bingung , aya naon? Moal kitu tadi papanggih jeung bebene kuring? Piraku apaleun,memangna aya radar di hate pamajikan kuring? anu bisa mantau kalakuan kuringjeung manehna? Teu ngarati ah.
“mamah teu damang?” kuring reuwas, bari mencetan tonggongna, tatakna,sukuna, ceurikna kalah beuki tarik.
“mamah mah sanes tandingan bu eli, pa, mamah mah batan sakieu tapi pan mamah the bejo bapa.”
“mah da ieu mah sanes pertandingan, kanyaah bapa ka mamah, teu ngirangan. Bapa nyaah ka barudak, tapi mamah kudu apal bapa the ayeuna nincak opa puluh! Ceuk batur mah buper ka dua tapi ceuk bap amah cinta munggaran.naon maragina na pan kapungkur bapa ngajak nikah ka bapa. Bapa mah can ngajaran kumaha, endah pisan mah.sanajan ngakuna mah kakara ayeuna,manehna bogoheun pisan ka bapa the, totomplokan jujur.” Kuring nyarita jujur.
“jadi enya bapa the bobogohan jeung bu eli?”tanyana togmol.
“saleresna enjing oge bu eli mah ngajak refresing deui mah.”
“deui? Berarti seringnya? Ka mana? Sareng saha?” manehna merekpek.
Jawab jujur kitu
“enya sering, seseringna mah duduaan wae ka cipanas aya kamer langganan, iraha iraha upami mamah hoyong ke ku bapa di anteur” ceuk kuring ngalelemu.
Jauh tina panyagka manehna kalah hudang kenyenyerian, padahal geus dijangjian di ajak ka ci panas.dasar awewe ukur bisa ceurik. Tungtungna kuring kaluar tukamar ngadon udud, jeung gapleh nepi ka isuk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Iklan / pub
Aero Vodochody L159A FSX
Keur versi FS2004 klik di dieu
Aero L 159 ALCA (Advanced Light merangan Pesawat) nyaeta multi-peran pesawat tempur Czech-diwangun. Nagara ieu aya di service jeung Angkatan Udara Czech.
Ciri model Gmax jeung 3LODs; animasi gear, roda, urat, flaps, surfaces kontrol, kanopi, motong; kabina virtual animasi jeung clickable; 22 adat dijieun gauges; textures lightmap; badarat, nav, formasi, lantera, taksi jeung kabina lampu; dinamika adat jeung loba deui.
Aero L 159 ALCA (Advanced Light merangan Pesawat) nyaeta multi-peran pesawat tempur Czech-diwangun. Nagara ieu aya di service jeung Angkatan Udara Czech.
Ciri model Gmax jeung 3LODs; animasi gear, roda, urat, flaps, surfaces kontrol, kanopi, motong; kabina virtual animasi jeung clickable; 22 adat dijieun gauges; textures lightmap; badarat, nav, formasi, lantera, taksi jeung kabina lampu; dinamika adat jeung loba deui.
Ukuran 35.38 MB
Undeuran 11 414
Dijieun 31-01-2010 14: 20: 35
Robah 19-06-2012 02: 44: 18
ngidinan
freeware
VC 3D Virtual kabina
DirectX10 Port-Sora FS2004 (no DXT10)
Tambah-on FSX Akselerasi atawa SP2 & FSX-uap
Iklan / pub


text:
Cécéndét
Cécéndét atawa cécénét nya éta ngaran tutuwuhan liar, mangrupa semak atawa perdu anu pendék (biasana jangkungna nepi ka saméter) sarta miboga umur kurang leuwih sataun.[1] Cécéndét tumuwuh kalayan subur di dataran handap nepi ka 1550 meter dataran luhur, biasana tumuwuh dina taneuh tegalan, sérang-sérang garing, sarta di leuweung-leuweung jati.[1] Kembangna warna konéng, wangun buahna buleud, warnana héjo semu koneng upama ngora keneh, tapi lamun geus kolot warnana coklat, rasana haseum amis.[1] Buah cécéndét anu ngora ditutupan ku cangkap (tiung panutup buah).[1]
Buah cécéndét ngandung sanyawa kimia asam sitrun sarta fisalin.[2] Sajaba ti éta ogé ngandung Asam Malat, Alkaloid, Tanin, Kriptoxantin, Vitamin C sarta Gula.[2] Cécéndét miboga mangpaat pikeun ubar kasakit diabétes mellitus, paru-paru, sakalor, jeung borok.[2] Bahan anu digunakeun pikeun ngubaran kasakit diabétes melitus nya éta tangkal, buah, jeung akar cécéndét.[2] Pikeun gering paru-paru bahan anu dipaké nya éta akar, watang, daun, kembang jeung buahna.[2] Pikeun ngubaran sakalor nu digunakeun nya éta 8 nepi ka 10 siki buah cécéndét.[2] Sedengkeun pikeun ngubaran borok saranggeum daun cécéndét ditambahan 2 sendok cai kapur.[2]


text:
Oksigén
Oksigén mangrupa unsur kimia nu dina tabel periodik lambangna O jeung wilangan atom 8. Unsur ieu umum pisan, ayana lain ukur di Bumi, tapi ogé di sakuliah alam, ilaharna mah dina bentuk kabeungkeut ku unsur séjén. Oksigén nu teu kabeungkeut (biasa disebut oksigén molekular, O2), jaman baheula dihasilkeun tina métabolisme anaérob (archaea jeung baktéri). Sedengkeun kiwari, lolobana dihasilkeun tina prosés fotosintésis, tilu parapatna hasil fitoplangton jeung ganggang di sagara, sarta saparapatna tina tutuwuhan. Oksigén mangrupa bagian tina hawa anu ngalantarankeun mahluk hidup bisa harirup, lantaran lamun kakurangan waé dina keur diisep, éta aya akibatna nepikeun ka lingkungan rumah sakit kudu maké bantuan oksigén[1]. Dina kaayaan alam jeung lingkungan urang normal, oksigen mangrupa zat anu kacida diperelukeunana pikeun ngambekan[1]. Tapi dina kaayaan cara ayeuna, upamana waé polusi atawa pencemaran nu geus sakitu mahabuna, oksigén téh bisa robah jadi zat anu dingaranan "Radikal Bébas", sarta bakal ngadatangkeun karugian ka manusa[1]. Upamana waé bisa ngalantarankeun panyakit bahaya cara kiwari[1].
Daptar eusi
Karakteristik[édit | édit sumber]
Alotrop oksigén anu umum di Marcapada nyaéta dioksigén, O2, molekul diatomik anu dibeungkeut dina konfigurasi éléktron oksigén triplét. Ieu beungkeut ordeuna dua, jauh leuwih pajeulit tina gambaran beungkeut ganda anu basajan[2]. Oksigén triplét téh minangka kaayaan dasar molekul oksigén. Konfigurasi éléktron ieu molekul mibanda dua éléktron nyorangan nu nempatan dua orbital molekul. Ieu orbital kagolongkeun antibonding, sahingga beungkeut oksigén diatomik leuwwih lemah batan beungkeut nitrogén diatomik nu orbital molekul beungkeutanana kaeusi. Najan éléktron nyorangan ilaharna pakait jeung réaktivitas anu luhur, oksigén triplét mah rélatif (sarta untungna téh) teu réaktif dibanding jeung kalolobaan radikal.
Oksigén nunggal, ngaran nu dibikeun ka sababraha spésiés oksigén nu sakabéh spin éléktronna papacangan sarta boga énérgi leuwih luhur, leuwih réaktif ka molekul organik biasa. Di alam, oksigén nunggal biasana dibentuk tina cai dina fotosintésis migunakeun énérgi cahya panonpoé. Ieu molekul ogé dihasilkeun ku sistem imun salaku sumber oksigén aktif. Karoténoid dina organismeu fotosintétik jeung sasatoan boga peran utama pikeun nyerep énérgi ti oksigén nunggal nu dikonvérsi kana kaayaan dasar anu tanpa éksitasi, sahingga henteu nyilakakeun jaringan.
Larapan[édit | édit sumber]
Sajarah[édit | édit sumber]
Oksigén munggaran disabit-sabit ku Michał Sędziwój, alkémis jeung filsuf Polandia ahir abad ka-16. Anjeunna nyebut gas anu kaluar tina niter haneut salaku "the elixir of life"[3]. Robert Hooke, Ole Borch, Mikhail Lomonosov, jeung Pierre Bayen geus bisa ngahasilkeun oksigén dina percobaanana abad ka-17, tapi ku saurang ogé teu dianggap unsur[4].
Hiji percobaan nu dipingpin ku Joseph Priestley, pendéta Inggris (1 Agustus 1774), mokuskeun cahya panonpoé kana oksida raksa (HgO) dina tabung gelas ngahasilkeun gas anu ku anjeunna dingaranan dephlogisticated air (baca téori flogiston). Anjeunna awas yén ku ayana éta gas, hurungna lilin jadi leuwih, sedengkeun beurit bisa leuwih aktif sarta hirup leuwih lana mun nyeuseup ieu gas. Sanggeus diseuseup ku sorangan, anjeunna nulis "Karasana kana bayah mah teu pati béda jeung udara biasa, tapi kana engapan jadi leuwih hampang."[4]
Tanpa sakanyaho Priestley, ahli farmasi Swédia Carl Wilhelm Scheele geus ngahasilkeun oksigén ku cara manaskeun oksida raksa jeung rupa-rupa nitrat kira taun 1772. Anjeunna nuliskeun papanggihanana ieu dina naskah anu dikirimkeun ka pamedal taun 1775. hanjakalna téh, ieu naskah kakara medal taun 1777[5]. Anjeunna nyebut ieu gas salaku 'udara seuneu' (fire air) kusabab éta gas téh hiji-hijina anu geus kanyahoan ngarojong durukan. Salajeungna ieu gas disebut 'udara vital' (vital air) kusabab vital pikeun hirupna sasatoan.
Kimiawan Prancis, Antoine Lavoisier, ngakukeun yén manéhna sacara mandiri manggihan zat anyar. Tapi kanyataanana, manéhna kungsi didongéngan ku Priestley ngeunaan hasil percobaanana. Pon kitu ogé Scheele kungsi medar papanggihanana ka Lavoisier dina surat [30 Séptémber]] 1774[5].
Ku Lavoisier, ieu unsur anyar téh dingaranan oxygène, tina akar basa Yunani nu hartina "nu ngabentuk asam". Ieu téh dumasar kana anggapan--nu tétéla salah--yén sakabéh asam ngandung oksigén. Najan dicawad ku para élmuwan Inggris, oxygen diasupkeun kana basa Inggris. Hal ieu di antarana alatan ayana sajak nu muji-muji ieu gas nu judulna "Oxygen" dina buku populér The Botanic Garden (1791) karya Erasmus Darwin, akina Charles Darwin[5].
Kondénsasi oksigén munggaran dicobaan taun 1883 ku Zygmunt Wróblewski jeung Karol Olszewski, dua profésor ti Universitas Jagiellonian.
Pancén biologis[édit | édit sumber]
Fotosintésis jeung réspirasi[édit | édit sumber]
Di alam, oksigén bébas dihasilkeun tina fotolisis cai dina fotosintésis. Ganggang héjo jeung sianobaktéri di lingkungan laut ngahasilkeun kira 70% oksigén bébas anu dihasilkeun ku Bumi[6].
Réaksi lengkep anu dibasajankeun pikeun fotosintésis nyaéta[7]
-
- 6CO2 + 6H2O + foton → C6H12O6 + 6O2 (karbon dioksida + cai + cahya sarangéngé → glukosa + dioksigén)
Évolusi fotolitik oksigén lumangsung di jero mémbran tilakoid organismeu fotosintétik sarta merlukeun énérgi opat foton[8]. Ieu prosés téh loba hambalanana, nu ngahasilkeun gradién proton di antara mémbran tilakoid, nu dipaké pikeun nyintésis ATP dina fotofosforilasi[9]. Sésa O2 sanggeus oksidasi molekul cai dileupaskeun ka atmosfir[10].
Molekul dioksigén (O2) téh ésénsil pikeun réspirasi sélulér pikeun sakabéh organismeu aérobik. Oksigén dipaké di mitokondria pikeun mantuna ngahasilkeun adénosin trifosfat (ATP) dina fosforilasi oksidatif. Réaksi pikeun réspirasi aérob sabalikna tina fotosintésis, nu mun dibasajankeun réaksina kieu:
-
- C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + 2880 kJ·mol-1
Di vertebrata, O2 ngalaman difusi nembus mémbran dina bayah nepi ka sél getih beureum. Hémoglobin meungkeut O2, sahingga kelirna robah tina beureum kolot jadi burahay[11][12]. Sato séjén migunakeun hémosianin (Moluska jeung sababaraha arthropoda) atawa héméritrin (lancah jeung hurang)[13]. Saléter getih bisa ngaleyurkeun 200 cc O2[13].
Spésiés oksigén réaktif, contona baé ion superoksida (O2−) jeung hidrogén peroksida (H2O2), mangrupakeun pasésaan tina pamakéan oksigén dina awak mahluk hirup[13]. Sabalikna ti éta, sabagian sistem imun organismeu nu leuwih luhur justru ngahasilkeun péroksida, superoksida, jeung oksigén nunggal pikeun ngancurkeun kuman nu narajang. Spésiés oksigén réaktif ogé penting dina réspons hipersénsitif tutuwuhan nalika ngalawan serangan patogén[9].
Dina kaayaan reureuh, jalma sawawa nyeuseup 1,8 nepi ka 2,4 gram oksigén per menit[14]. Jumlah-jamléh, mun lobana manusa dianggap 6,6 miliar, oksigén nu diseuseup per taunna téh beuratna nepi ka 6 miliar ton per taun[15].
Jumlah di alam[édit | édit sumber]
Oksigén mangrupakeun komponén tunggal panglobana di atmosfir Bumi (20.947% dumasar eusi).
Sanyawaan[édit | édit sumber]
Alatan éléktronégativitasna, oksigén ngabentuk beungkeut kimia jeung sakabéh unsur dina prosés oksidasi, iwal sababaraha gas milya jeung flor. Lian ti éta, logam mulya (misalna baé emas jeung platina) teu bisa langsung ngagabung jeung oksigén. Sanyawa kawas emas oksida ukur bisa dihasilkeun ngaliwatan prosés anu teu langsung.
Sanyawaan oksigén anu paling umum nyaéta cai. Nu séjénna, di antarana baé silika (dina keusik, gelas, batu, jsb.) jeung sanyawaan karbon, kayaning karbon dioksida (CO2), alkohol (R-OH), karbonil (R-CO-H atawa R-CO-R), jeung asam karboksilat (R-COOH). Radikal anu dioksigénan samodél klorat (ClO3−), perklorat (ClO4−), kromat (CrO42−), dikromat (Cr2O72−), permanganat (MnO4−), jeung nitrat (NO3−) mangrupakeun agén pangoksidasi. Fosfor penting pisan sacara biologis dina bentuk ion fosfat (PO43−). Logam-logam bisa ngabeungkeut atom oksigén, contona beusi dina beusi (III) oksida (Fe2O3) anu ilahar disebut tai hiang. Ozon (O3) dibentuk tina prosés éléktrostatik anu aya oksigénna.
Isotop[édit | édit sumber]
Anu geus kanyahoan, oksigén boga tujuh welas isotop nu massa atomna antara 12.03 u nepi ka 28.06 u. Nu stabil aya tilu: 16O, 17O, jeung 18O, tapi nu panglobana mah 16O (leuwih ti 99.7%). Radioisotopna boga satengah-umur kurang ti tilu menit.
Kawaspadaan[édit | édit sumber]
Baca ogé[édit | édit sumber]
- uji Winkler pikeun oksigén leyur pikeun cara ngukur jumlah oksigén nu leyur na cai.
- Oksidasi
- lapisan ozon
Rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ a b c d Manglé no 1984
- ↑ "Structure of Oxygen Molecule (triplet)". Glasser Group, University of Missouri-Columbia. Diakses pada 3 Maret 2007.
- ↑ H. Guerlac (1954). "The Poets' Nitre". Isis 45 (3): 243-255.
- ↑ a b Emsley (2001). Nature's Building Blocks, kaca 299
- ↑ a b c Emsley (2001). Nature's Building Blocks, kaca 300
- ↑ Fenical 1983, "Marine Plants"
- ↑ Brown 2003, 958
- ↑ Thylakoid membranes are part of chloroplasts in algae and plants while they simply are one of many membrane structures in cyanobacteria. In fact, chloroplasts are thought to have evolved from cyanobacteria that were once symbiotic partners with the progenerators of plants and algae
- ↑ a b Raven 2005, 115–27
- ↑ Oksidasi cai dikatalisan ku kompléks énzim nu ngandung mangan nu katelah oxygen evolving complex (OEC) atawa water-splitting complex nu aya patalina jeung sisi luménal mémbran tilakoid. Dina ieu prosés, mangan téh kofaktor penting di sagigireun kalsium jeung klorida anu kudu aya dina réaksina.(Raven 2005)
- ↑ CO2 is released from another part of hemoglobin (baca Bohr effect)
- ↑ Salah ngutip: Tag
tidak sah; tidak ditemukan teks untuk ref bernama
GuideElem48
- ↑ a b c Salah ngutip: Tag
tidak sah; tidak ditemukan teks untuk ref bernama
NBB298
- ↑ "For humans, the normal volume is 6-8 liters per minute." [1]
- ↑ (1,8 g)*(60 menit)*(24 jam)*(365 poé)*(6,6 miliar jalma)/1.000.000 = 6,24 miliar ton
- Wikipédia basa Inggris. Oxygen. Dicutat 20 Séptémber 2007.
- Los Alamos National Laboratory – Oxygen
- Nist atomic spectra database
- Nuclides and Isotopes Fourteenth Edition: Chart of the Nuclides, General Electric Company, 1989
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- Priestley Society, Dedicated to Joseph Priestley the man who discovered oxygen
- Oxygen - Benefits, Deficiency Symptoms And Food Sources
- Joseph Priestley Information Website, about the man who discovered oxygen
- Los Alamos National Laboratory – Oxygen
- WebElements.com – Oxygen
- It's Elemental – Oxygen
- Oxygen Toxicity
- Oxygen (O2) Properties, Uses, Applications
- Computational Chemistry Wiki


text:
Sino-Basa Jepang
Sino-Basa Jepang ngarujuk kana bagéan kosa kata Basa Jepang nu aslina tina Basa Cina atawa dijieun tina unsur injeuman Basa Cina. Sababaraha sacara gramatikal atawa pola kecap bisa diasupkeun kana Sino-Basa Jepang. Kosa kata Sino-Basa Jepang dikumpulkeun dina kango (漢語), hartina 'kecap Basa Cina'. Kango salah sahiji tina tilu kategori nu aya dina bagéan kosakata Basa Jepang. Nu sejenna nyaéta kosa kata asli Basa Jepang (大和言葉 yamato-kotoba atawa 和語 wago) sarta injeuman tina basa Kulon (gairaigo). Kurang leuwih 60% Basa Jepang modern nyaéta kango, hartina kosakata Basa Cina asli gede pangaruhna dina Basa Jepang, malah leuwih ti Basa Latin dina Basa Inggris.
Kasang tukang[édit | édit sumber]
Kosa kata Basa Cina gede pangaruhna kana Basa Jepang, sabagéan ku sabab mangsa mimiti kontak, Basa Jepang teu ngabogaan sistim tulisan sorangan. Tulisan Basa Jepang mimiti nu dipaké di Jepang mangrupa literatur Basa Cina, nu disebut kanbun dina konteks ieu. Pamakéan kanbun diperlukeun kacida jeung unggal literatur Basa Jepang keur dituliskeun dina Basa Cina. Sabajan kitu, ngan saeutik urang Jepang nu bisa ngobrol maké Basa Cina. Keur gantina, ucapan Basa Cina dideukeutan; kosa kata ieu dasar tina kompen Sino-Basa Jepang dina Basa Jepang.
Sino-Basa Jepang jeung On'yomi[édit | édit sumber]
Watesan kango ilahar diidentifikasi ku on'yomi (音読み, "sora maca"), hiji sistim ngucapkeun karakter Cina ku cara ngadeukeutkeun kana Basa Cina asli. On'yomi disebut ogé 'maca Sino-Basa Jepang', sarta lawanna kun'yomi (訓読み, "maca harti") nu maké karakter Cina ogé sarta dibaca dumasar kana kosa kata Basa Jepang asli.
Tabel pakait[édit | édit sumber]
Catetan:
- MC: Cina Tengah
- Go: 呉音 Go-on, ti Wu salilan abad ka-5 jeung abad ka-6
- Kan: 漢音 Kan-on, tina Tang Dynasty salila abad ka-7 nepi ka abad ka-9
Asal:
Ahir:
- [m] → [mu] → [ɴ]
- [n] → [ɴ]
- [ŋ] → [i] or [u], [ɴ] in Tō-on
- [p] → [pu] → [ɸu] → [u], [Q] ([aɸu] → [o:], [iɸu] → [ju:], [uɸu] → [u:], [eɸu] → [jo:], [oɸu] → [o:])
- [k] → [ku], [ki], [Q]
- [t] → [tsu], [tʃi], [Q]


text:
4 Vesta
Vesta nyaéta obyek pangbadagna kadua di Beubeur astéroid, kalayan diameter sagedé 530 kilométer (kira-kira 330 mil) sarta kira-kira ngabogaan massa 9% ti massa sakumna Beubeur astéroid.[1] Manéhna kapanggih ku astronom Jerman, Heinrich Wilhelm Olbers ping 29 Maret 1807.[1] Ngaran Vesta dicokot ti ngaran dewi parawan dina mitologi Romawi, anu mangrupa dewi nu ngajaga pikeun imah sarta dunya.[1] Vesta kaleungitan kira-kira 1% ti massana dina hiji tabrakan anu lumangsung kurang ti samilyar taun ka tukang.[1] Loba sésa-sésa ti kajadian ieu anu murag ka bumi minangka metéorit HED, hiji bukti anu aya ngeunaan astéroid.[1] Vesta nyaéta astéroid anu pangcaangna.[1] Jarak panglaérna Vesta ti Panonpoé nyaéta saeutik leuwih laér batan jarak minimum antara Ceres sarta Panonpoé, sedengkeun orbit Vesta sapinuhna aya di jero orbit Ceres.[1] Aya Gunung gedé di Vesta, kabentukna gunung di Vesta némbongkeun ayana aktivitas géologi di jero astéroid kasebut.[2] Aktivitas géologi di jero Vesta lumangsung alatan ayana gaya pasang surut antara Panonpoé, Jupiter, sarta Vesta.[2] Gaya kenyang Panonpoé sarta Jupiter anu lumangsung sacara tuluy-tinuluy sarta ngalawan gaya gravitasi Vesta nyieun inti astéroid pamustunganana robek sarta lééh jadi magma.[2] Magma anu kaluar ti kulit Vesta kasebut ngahasilkeun lava anu nyérélék kaluar ti kawah gunung.[2] Hawa Vesta anu minus 33 derajat celsius nepi ka minus 3 derajat celsius nyieun lava di ditu gancang tiiis sarta ngajadikeun heuras.[2]


text:
FSX Port Sora DeHavilland dash 7 - Teu cocog jeung FS2004. paket ieu ngawengku tilu model, 2D panel jeung adat gauges, sora adat, dua pilihan Model hiber, sarta liveries 7. kualitas luhur. Penting, maca dokuméntasi.
Nu de Havilland Kanada DHC-7, ogé dipikawanoh minangka 7 dash nyaeta pesawat sipil jeung opat mesin turboprop. Ieu téh hiji takeoff pesawat jeung badarat pondok. Eta diawalan dina 1975 ku produsén de Havilland Kanada sareng dihasilkeun nepi ka 1988, lamun Boeing meuli pausahaan. 113 salinan anu diwangun. Anjeunna kagungan kasuksésan kawates, nu wanti pengembangan tina 8 dash.
Dina 2011, masih aya kira-kira pesawat 40 di service dina 113 diwangun. Pausahaan utama ayeuna operasi dash 7 nyaéta: Air Greenland, Pelita Air jeung Berjaya Air


text:
TELEKOMUNIKACINIAI PROJEKTAI, UABKartu bisnis virtual
TELEKOMUNIKACINIAI PROJEKTAI, UAB
Alat éléktronik, Alat komunikasi, Antena, Bagian komputer, Barang éléktronik +41
Kaluaran
I-V 8:30-17:30
- TELEKOMUNIKACINIAI PROJEKTAI, UAB
Sertipikat
Peta
Kategori kagiatan
Alat éléktronik, Alat komunikasi, Antena, Bagian komputer, Barang éléktronik, Dagang barang, Desain karya, Electricians, Energetics, Énergi jeung sumber daya alam, Home wiring listrik, Industri, produksi, Jaringan listrik, Kabel, Karya instalasi listrik, Karya listrik, Kasalametan seuneu, Kedokteran, farmasi, Komponén éléktronik, Komponén éléktronik, Komputer, Komputer portabel, Komputer, it, Konéktipitas, internet, Konstruksi, real estate, Laboratorium, Ladenan komunikasi, Mesin, alat, Ngalereskeun komputer, Pamasangan listrik, Pangropéa komputer, Panjagaan kaméra, Perbaikan electronics, Pil, Produk, Projects listrik, Radio jeung éléktronika bagian, komponén, Rarancang, Rod kilat, Services internet, Services it, Sistem kaamanan, Sistem kaamanan, Sistem listrik, Sistem ngawaskeun, Ukuran lalawanan
Kode qr
vCard
Website
Ngaran loka: Telekomunikaciniai projektai | VoIP PBX telefono sistemos ir aptarnavimas | IT Paslaugos | Siemens Aastra Platan Plantronics 2N


text:
: Chye Retty Isnendes
(1)
Wanoh ka ngaran Inda Nugraha Hidayat teh tina Facebook, lantaran jadi teman tangtu ahirna jadi macangkrama. Nya macangkramana mah di dunya maya wae, dina komentar, dina inbok, dina sms, katut ngadenge sorana da kungsi nelepon. Wanoh enya ka jinisna mah encan, da di dunya nyata mah can kungsi panggih. Anapon kitu, tina basa nu nonggerak dina status dina karya-karyana (utamana fikmin), Inda nyaritakeun saha ari dirina teh. Tangtu bae henteu nyaritakeun sakumaha ilaharna jalma papahareup, tapi basa memang mangrupa tanda nu dipotensikeun ku Allah ka manusa, nepi ka tina basa nu nyarita hiji jalma bisa maca eta tanda-tanda.
Beuki lila macangkrama dina dunya maya, beuki katiten karya fikminna nu murudul jeung daria. Malah kacatet fikminna dina Fiksimini Basa Sunda (FBS) geus aya kana 211 naskah. Hartina proses kreatifna teu kendat, Inda terus nyieunan jeung ngapungkeun naskah nu dianggapna hasil ka eta grup. Tacan nu teu diapungkeun ka eta grup, nu diapungkeun dina akunna sorangan atawa nu diceungceum keneh tacan dikaluarkeun. Hal eta nembongkeun proses kreatifna nu teu petot ngajaga sumanget nulisna.
Saha atuh Inda teh? Saeutik meunang katerangan dina FBS, ieu ari Inda teh, cenah. Inda Nugraha Hidayat. Kungsi maké sandiasma Agha N Graha. Teureuh Kampung Dukuh Pakidulan Garut. Icikibung dina kubangan sastra jeung téater ti taun 2003. Sawatara tulisanna kungsi meunang panglélér dina saémbara nulis. Sawatara séjénna kungsi midang dina média citak. Aya ogé nu medal winangun antologi babarengan jeung pangarang séjén. Antologi tunggalna nu munggaran, kumpulan fiksimina basa Sunda, Lalaki na Bulan Keretas medal dina bulan Agustus 2012. Ahir taun 2012, medalkeun buku fiksi nu diropea tina sajarah lisan, Eyang Sakti Barang. Ayeuna, jeung anak pamajikanana nganjrek di Magelang Jawa Tengah (http://fikminsunda.com/profil/1102291740)
Tuh, buku kumpulan fikminna ge geus dua. Ieu ningalikeun tarekah Inda nu daria dina proses kreatifna, leupas tina sual diterbitkeunna ku penerbit mana-manana. Memang karya teh pikeun pangarang (boh pangarang boh panyajak boh fikminer) mah anak pituin nu dinangna-nengne, komo mun aya modalna mah unggal pangarang tangtu hayang ngajanggelekeun karyana winangun buku. Mun geus nepi ka jadi buku ieu hal jadi hontalan nu luar biasa pikeun pangarang. Atuh engke bukuna diapresiasi ku pamaca, eta mah kasugemaanana sa-deui.
/2/
Waktu Inda nyodorkeun fikminna pikeun dipanganteuran, sabenerna rada ham-ham. Lain ku nanaon, pikeun kuring, fikmin tacan ajeg kalungguhanana dina hasanah sastra Sunda sacara konseptual. Padahal ceuk Teeuw, hal pembacaan, pemahaman, dan penilaian karya sastra yang sebaik-baiknya tidak mungkin tanpa rangka teori yang jelas dan tegas. Tapi kapan fikmin tuluy dijarieun diaraku diapresiasi, malah hirup tumuwuh subur dina media online tur aya grupna nu kasohor FBS nu kagiatan-kagiatanana dituluykeun dina dunya nyata. Ti dinya oge lahir rupa-rupa konsep ti para praktisi ngeunaan definisi fikmin, malah ceuk sabagian para praktisi, fikmin teh mangrupa wanda anyar (genre) anyar dina hasanah sastra Sunda (sastra sampeuran enya, beunang ngundeur tina sastra Indonesia nu sumender kana ungkara sastrawan dunya Hemingway, yen cerita fiksi itu cuma enam kata, selebihnya adalah imajinasi; padahal sastra sampakan ge da enya kapan napak dina dongeng-dongeng pondok.)
Anapon kitu, upama diteundeun dina kalungguhan teori sastra, fikmin teh bagian tina tulisan fiksi (rekaan, lain fakta) nu biasana wangunna prosais (ngaguluyur), sanajan bahanna bisa mangrupa basa-basa konotatif nu dipadetkeun cara puisi. Hal ieu ngarujuk kana penggolongan wangun sastra Plato jeung Aristoteles nu dimekarkeun ku kritikus-kritikus Jerman ahir abad ka-18 jeung awal abad ka-19. Beh dieu, wangun fiksi ieu sok disebut wangun prosa, nepi ka dina penggolonganana, karya sastra dibagi tilu wangun, nyaeta: puisi, prosa, jeung drama. Nu engkena tina eta tilu wangun teh, ngajanggelek deui rupa-rupa wangun husus, misalna wae dina hasanah sastra Sunda, dina prosa Sunda urang apal kana ayana wangun dongeng, roman, novel, jeung carpon. Tah, fikmin sabenerna mawa persoalan-persoalan anyar nu kudu dipedar jeung dibereskeun kalawan teoritis.
Persoalan kahiji. Upama kiwari fikmin diasupkeun jadi genre anyar dina sastra Sunda, naha cukup bahan dina ngabedakeun fikmin jeung carpon? Sedengkeun dina carpon ge pan aya nu disebut carita pondok panjang (long short story), carita pondok (short story), jeung carita pondok nu pondok (short short story). Tah sabenerna dina carita pondok nu pondok, fikmin bisa kaakomodir, jadi mangrupa bagian tina wangun nu ieu atawa disebut varian tina carpon pondok nu pondok tea. Ku naon sababna kitu? Lantaran unsur pangwangunna ge sarua jeung carita pondok hususna jeung prosa umumna, nyaeta ayana tema, fakta carita (tokoh, kasang tukang (waktu; tempat; sosial), jeung alur) jeung sarana carita (judul, sudut pandang, gaya basa, humor, jste). Nu ngabedakeunana lobana kecap wungkul nu ahirna jadi sarwa singget jeung ringkes. Contona bae Eddy D. Iskandar kungsi nulis cerpen dina Horison Th XI, Juni 1975:185. Eta cerpen teh teu dipiceun sasieur jeug fikmin. Lobana kecap dina eta cerpen aya 83 kecap, singget, pepel, jeung nyolong bade dina pungkasanana ge asyik pisan. Di dinya Eddy mere ngaran tulisanna ku istillah cerpen, cerita pendek.
Persoalan kadua. Upama keukeuh ngabedakeun fikmin jeung carpon lantaran basana nu padet kawas bahan sajak, naha teu diasupkeun kana wangun puisi bae? Lantaran dina fikmin kadang leuwih liris batan prosais. Anapon kalirisan teh jadi salah sahiji ciri dina puisi. Kitu deui perkara subjek lirik nu kapanggih dina fikmin. Subjek lirik (tokoh nyamuni nu biasana kapanggih dina puisi atawa hususna wangun sajak) kadang jadi bagian tina fikmin, lain tokoh nu nembrak cara dina prosa. Upama cenah wangunna prosais, pan aya deuih sajak-sajak nu prosais.
Persoalan katilu. Upama ngarujuk kana istilah tulisan fiksi nu ukur merelukeun ungkara genep atawa sapuluh kecap, naon bedana jeung klausa dina linguistik atawa malah sakecap ge upama ngandung harti mah jadi wacana? Komo upama saparagraf atawa saalinea. Tah sudut pandang ieu oge sakudu diteleban. Rek ditempatkeun dimana fikmin teh? Kabasaan atawa kasastraan? Ulah nepi ka nyalahkeun konsep-konsep sastra dina pangajaran.
Persoalan kaopat. Fiksionalitas dina fikmin mangrupa ciri pikeun tulisan sastra, padahal upama ngarujuk kana persoalan katilu, atuh fikmin teh lain asup kana wilayah sastra? Tapi fenomena kabasaan nu aya dina wacana, ku kituna mere pangajenna ge lain sumender kana prinsip-prinsip sastra atuh tapi kana prinsip-prinsip basa.
Hal-hal nu ditulis teh taya maksud nanaon tapi skeptisisme nu ditembrakkeun dina kapentingan elmu jeung usaha nempatkeun kalungguhan fikmin dina teori. Upama kamerenahan sacara konseptual bisa dipertanggungjawabkeun, dina mere pangajenna ge bakal merenah. Sudut pandang; perspektif; atawa paradigma eta sabenerna lain alat ukur kaproduktipan dina ngalahirkeun karya, karya mah bakal tuluy lahir tanpa dibarengan ku teori ge. Tapi lantaran patalina jeung fenomena fikmin nu ngetrend jeung dipigandrung nepi ka asup ka wilayah formal –sakola, atuh sudut pandang; perspektif; atawa paradigma jadi alat dina studi pikeun nempatkeun kamerenahan tafsir jeung mere pangajen kana teks fikmin, lantaran daek teu daek bakal pulang anting kana wangenan (definisi). Salian ti dina sisi teori sastra (mun bagian tina kajian sastra), fikmin oge kudu dipaluruh tina hal kasajarahanana atawa sajarah sastra kalayan sinkronik jeung diakronik.
Lantaran tacan aya kacindekan nu jinek sacara kaelmuan ngeunaan fikmin, sedengkeun fikmin tuluy hirup ngagalura, utamana patali jeung media nu ngalahirkeunana katut hirupna: teknologi digital nu jadi pangabutuh sarerea, kudu nyekel ka nu mana atuh waktu mesekna? Ngaleupaskeun konsep tradisional da aya trace atawa tapak yen dina fikmin aya tokoh, aya plot, aya setting, aya pungkasan, aya gaya basa, aya humor, cindekna aya unsur-unsur konvensional sastra prosa, hususna deui carita pondok. Nyieun bae nu anyar da kapan lahirna ge tina kamutakhiran media, kaci? Kaci, ngan nyaeta kudu dipadungdengkeun.
Bari nungguan (deui) padungdengan nu leuwih teleb ti para ahli sastra, fikmin-fikmin nu Inda rek dicobaan bae disurahan ku resepsi sastra Jausz. Asumsi yen fikmin teh mangrupa karya sastra kalayan gembleng, urang tarima bae heula. Anapon wangunna naon, nya ceuk sim kuring mah ieu teh mangrupa varian tina carita pondok nu pondok.
/3/
Fikmin-fikmin Inda nu dideres teh aya 102. Sabada dibaca dibulak-balik, tina 102 fikmin Inda temana lolobana bet pati. Di sagedengeun ti pati, Inda oge lolobana nulis fikminna dina tema-tema: wirang, rucah, nirca, jeung nista. Tema-tema kieu ngagambarkeun kahirupan nu teu ilahar (di luareun sistem norma nu aya). Naon sabenerna nu hayang ditepikeun ku Inda ka para pamacana?
Kahirupan-kahirupan nu digambarkeun ku Inda napak dina peralihan manusa urban, tina budaya agraris nu nawarkeun sistem nu jelas kana budaya urban nu nawarkeun kateujelasan sistem. Manusa-manusa urban lir leungiteun pamuntangan, gupuy-gapay, nepi ka sagala dipaju. Batas haram-halal teu jelas, cinta nu teu ilahar, hirup dina kanircaan, rumah tangga leungiteun orientasi, perselingkuhan, nepi ka ngalambangsari aya dina fikmin Inda.
Naha mungkin Inda motret kanyataan? Mungkin wae. Upama ieu bener, seniman-sastrawan kudu taki-taki jeung waspada dina ngaraeh eta kanyataan dina tulisanana ulah nepi ka ngasongkeun bacaan nu jadi tuntunan pikeun generasi satuluyna. Satekah polah maranehna kudu memeres realitas sosial nu rusak dina tulisanana. Upama Inda ngagugulukeun imajinasi, imajinasi kudu diilukeun kana tanggung jawab. Imajinasi kudu jadi kritik sosial kana kaayaan realitas nu aya.
Numutkeun Jausz, dina sastra aya tilu kamungkinan nu patalina jeung kamasarakatan. Eta tilu kamungkinan teh nyaeta: 1) afirmatif-normatif, 2) restoratif, jeung 3) inovatif-revolusioner. Nu kahiji, dina karya Inda katangen oge perkara afirmatif-normatif, nyaeta netepkeun jeung nguatkeun struktur norma nu aya. Misalna wae dina masalah religiusitas, cinta, jeung pati. Nepi ka iraha bae oge, manusa bakal kekeunaan ku tilu hal ieu: religius, cinta, jeung pati. Inda aya dina guliweng ieu, da memang eta mah hal nu fitrah jeung mangrupa sunatullah manusa dina ngalaksanaeun kahirupanana di alam buana. Nu kadua, Inda oge nawarkeun restorasi atawa ngukuhan norma-norma nu rek leungit, misalna wae masalah norma indung jeung anak dina “Nu Menta Dihampura”, “Nu Marudah Luhureun Sajadah”, jrrd. Dina “Nu Menta Dihampura” tina kasang tukang legenda Sangkuriang-Dayang Sumbi, Inda ngukuhan norma yen budak tetep di salah nganiaya nu jadi kolot (Si Tumang), tur kalakuan anak (Sangkuriang) teu bisa dihampura kitu bae; tetep jadi hiji kadorakaan. Kitu deui dina “Nu Marundah Luhureun Sajadah”, Inda mertahankeun ajen-inajen religius nu aya di masarakat di lingkungan nu dipikawanoh ku inyana. Nu katilu, ku kamampuhna Inda nyusun fikmin dina teknik nu anteb jeung unik inyana geus ngebrehkeun lengkahna nu inovatif, utamana dina mikmin, jeung milih tema nu ngabaruntak kana sistem nu mapan jeung normatif tea. Dina wilayah ieu, engke bakal aya patalina jeung tehnik ngetrukkeun gagasan Inda nu baruntak kana sistem, nepi ka fikmin Inda loba nu surealis.
Surealisme taya lian ti paham nu nolak rintang panghalang kana kreativitas seni anu bebas, kaasup nalar-logika, ugeran moral, konvensi-konvensi, jeung norma-norma sosial jeung kesenian. Pangarang nganggap leuwi batin jadi sumber utama, ku kituna sakapeung ditulis dina kaayaan satengah sadar nu muhit kana impian, pastastisme, oge mungkin halusinasi. Upama maca fikmin-fikmin Inda, kitu pisan nu kapanggih. Kalan logikana teu kaharti perelu sababaraha balikan pikeun miharti maksud fikminna. Tapi dina gaya surealisme ieu, urang paham gagasan Inda nu inovatif jeung sakapeung revolusioner.
Judul buku ieu kumpulan fikmin teh Indigo. “Indigo” teh salah sahiji karyana nu nyongcolang jeung geus hasil ngagabungkeun tilu konsep Jausz. Dina “Indigo”, Inda mihapekeun sawanganana ka budak nu boga kapunjulan nempo dunya tan kasat mata; dunya lian nu teu ilahar. Bebeneran agama jeung darigama ku budak indigo ditetepkeun mangrupa pengakuan kana dunya gaib nu mangrupa salah sahiji ciri kaimanan dina agama. Ku Inda oge dikukuhan yen budak indigo perelu dipalire jeung norma-norma agama nu tartib, hidmat, ihlas kudu dibeberes deui. Ulah agama ukur legitimasi sosial wungkul tapi kudu jadi kasalehan pituin dina pribadi nu nganutna. Tur eta kasalehan teh kudu jadi ajeg dina ranah sosial, yen sakuduna urang henteu munapek dina agama henteu hipokrit dina kahirupan sosial jeung nagara. Dina “Indigo” oge, Inda ngainovasi kakuatan batin jeung teknis mikminna. Pungkasan fikminna endah pisan: ngagetkeun jeung ironi. Renjagan nu kudu diapresiasi kalawan kajembaran hate nu luar biasa.
Fikmin “Indigo” minangka inten nu kapendem dina kalara-pati-wirang-rucah-nista-tur kateuilaharan tema-tema nu diasongkeun ku Inda ka nu maca. “Indigo” cocog pisan jadi judul ieu buku Indigo. Salian ti eta, kalancaran carita jeung katabahan kana basa Sunda hiji budak ngora nu ngaran Inda nembongkeun kaindigoan inyana dina dunya fiksi nu mini. Eta pisan kakuatan Inda. Anapon masalah teknis ngawangun kalimah nu pararondok, padahal sacara sintaksis eta mangrupa bagian tina kalimah panjang, bisa diomean. Atawa milih tema-tema nu patalina jeung tanggung jawab manusa salaku pamingpin di alam dunya ge, bisa domean. Nu kudu digurathandapanana lain perkara licentia poeitika jeung estetika basa tapi logika mikir nu –bisi—pararondok, loba titik jeung randegan. Dina puisi eta mangrupa bagian tina henteu-langsungna ekspresi, tapi dina fiksi nu naratif tea, eta bagian tina logika basa.
/4/
Pamungkas, wilujeng ka Inda Nugraha Hidayat. Hampura bisi ieu panganteur panjang teuing. Inshaallah Indigo jadi originalitas fikmin Inda nu samemehna masih nyalusur daya ungkarana.*
Cigugurgirang-Bandung, 050814