text:
Butan
Koordinat: 27°25′01″N 90°26′06″E / 27.417°N 90.435°E
Butan (Dzongkha: འབྲུག་ཡུལ་; Alihaksara Wylie: ʼbrug-yul "Druk Yul"), resmina Karajaan Butan, nyaéta hiji nagara nu dilingkung di Asia Kidul, aya di wewengkon wétan Himalaya. Butan wawatesan jeung Cina di kalér sarta India di kidul, wétan, jeung kulon. Leuwih ka kulonna aya Nepal, dipisahkeun ku nagara bagian India, Sikkim. Leuwih ka kidulna aya Bangladés, dipisahkeun ku nagara bagian India, Assam jeung Benggala Kulon. Ibu kota Butan sareng kota panggedéna nyaéta Thimphu.
Butan aya salaku wewengkon ti sababaraha karajaan nepi ka awal abad ka-17 nalika Lama sarta pamingpin militér Shabdrung Ngawang Namgyal nu kabur ti panarajangan kaagamaan di Tibét, ngahijikeun wewengkon Butan sarta melak hiji cicirén Butan nu béda. Teras dina awal abad ka-20, Butan tepang jeung Kakaisaran Britania sarta miboga hubungan bilateral nu kiat jeung India sanggeus kamerdikaanna. Dina taun 2006, dumasar kana survéy sadunya, Business Week nyimpen Butan salaku nagara nu pangbagjana sa-Asia sarta ka-8 sadunya.[4]
Lemah Butan kasusun ti dataran subtropis di kidul nepi ka daratan luhur Himalaya sub-alpen di kalér, di mana sababaraha titik miboga kaluhuran leuwih ti 7,000 metres (23,000 ft). Lega wewengkonna dilaporkeun kira-kira 46,500 km2 (18,000 sq mi) taun 1997[5] and 38,394 square kilometres (14,824 sq mi) in 2002.[6][7] Agama nasional Butan nyaéta Budha Vajrayana sarta pangeusina, diperkirakeun jumlahna méh 750.000 jiwa,[1] utamina ngagem Budha. Hindu mangrupa agama nu panggedéna kadua.[8]
Taun 2008, Butan ngarobih wangun nagara ti monarki absolut ka monarki konstitusional jeung miboga pamilihan umum kahijina. Butan mangrupa anggota ti Pasarikatan Bangsa-Bangsa sareng Asosiasi Asia Kidul pikeun Sabilulungan Wewengkon (SAARC) sarta minangka tuan rumah pikeun Patepungan SAARC XVI dina April 2010.
Daptar eusi
- 1 Étimologi
- 2 Sajarah
- 3 Pulitik jeung pamaréntahan
- 4 Militér jeung hubungan luar nagri
- 5 Géografi
- 6 Kaayaan hayati
- 7 Ékonomi
- 8 Babagian administratif
- 9 Dayeuh jeung kota
- 10 Démografi
- 11 Budaya
- 12 Olahraga
- 13 Atikan
- 14 Patalimarga jeung Angkutan
- 15 Tingali ogé
- 16 Cutatan
- 17 Rujukan
- 18 Bacaan leuwih lajengna
- 19 Tumbu kaluar
Étimologi[édit | sunting sumber]
Kecap nu mirip jeung Butan – kaasup Bottanthis, Bottan, jeung Bottanter – mimiti muncul dina peta Éropa sabundeureun 1580-an. Six Voyages taun 1676 beunangna Jean-Baptiste Tavernier minangka nu kahiji anu nyutat ngaran Boutan. Tapi, dina sadaya kasus, katingalna ngaran-ngaran ieu dipaké sanés pikeun Butan modéren ieu tapi pikeun Karajaan Tibét. Bébéda modéren antara duanana mimiti ku ékspedisi Bogle taun 1774—sadar kana bébéda antara 2 wewengkon éta, ogé budayana jeung pamaréntahanna. Teras laporan ahirna pikeun East India Company (EIC, Pasarikatan Dagang Inggris di Hindia Wétan) sacara resmi ngajukeun ngaran karajaanna Druk Desi salaku "Boutan" sarta nu Panchen Lama salaku "Tibét". Survéyor jéndral EIC, James Rennell, kahijina nga-Inggris-keun ngaran Perancis éta kana "Bootan" sarta teras ngapopulérkeun yén Butan jeung Tibét téh béda.[9]
Asal ngaran "Butan" sacara pastina heunteu terang, sanajan kamungkinan gedéna, ngaran ieu diturunkeun ti éndonim dina basa Tibét Heubeul, Bod, dipaké pikeun Tibét Raya. Sacara tradisional, ngaran éta dipaké dina basa Sangsakarta Bhoṭa-anta (भोट-अन्त, "ahir Tibét"), nunjukkeun lokasi Butan di wewengkon pakidulan plato jeung kabudayaan Tibét.[10][11]
Sacara lokalna, Butan kawanoh dina loba ngaran. Cutatan di Dunya Kulon nu pangkolotna ngeunaan Butan, Relação 1627 Yésuit Portugis Estêvão Cacella jeung João Cabral, nyutat ngaranna dina raloba rupa salaku Cambirasi (di antara Koch Bihar[12]), Potente, jeung Mon (éndonim pikeun Tibét beulah kidul).[9] Kahiji kalina hiji Karajaan Butan nu bener muncul dina peta urang Kulon, dina ngaran lokalna nyaéta "Broukpa".[9] Ngaran lian misalna Lho Mon ("Pakidulan Poék"), Lho Tsendenjong ("Pakidulan Cypress"), Lhomen Khazhi ("Pakidulan 4 Padeukeutan"), sarta Lho Men Jong ("Pakidulan Ubar Hirup").[13][14]
Sajarah[édit | sunting sumber]
Pakakas, pakarang, gagajahan, sarta wangunan tina batu ngabuktikeun yén Butan dieusian kira-kira saprak taun 2000 SM, sanajan teu aya cutatan ti jaman éta. Sajarawan miboga téori yén nagara Lhomon ("poék kidul"), atanapi Monyul ("Lemah Poék", sesebutan nu ngarah kana Monpa, urang pribumi Butan) bisa jadi enggeus aya antawis 500 SM jeung 600 M. Ngaran Lhomon Tsendenjong (Nagara Cendana), jeung Lhomon Khashi, atanapi Mon Kidul (nagara 4 padeukeutan), dipanggih dina hikayat-hikayat Butan jeung Tibét kuna.[15][16]
Agama Budha kahiji kalina disebarkeun di Butan dina abad ka-7 M. Raja Tibét, Songtsän Gampo[17] (maréntah 627–649), nu pindah agama ka Budha, ngalegakeun Kakaisaran Tibét nepi ka Sikkim jeung Butan,[18] maréntahkeun diwangunna 2 kuil Budha, di Bumthang di Butan bagian tengah sarta di Kyichu (deukeut Paro) di Lebak Paro.[19] Agama Budha disebarkeun luas[17] dina taun 746[20] jaman pamaréntahan Raja Sindhu Rāja (ogé Künjom;[21] Sendha Gyab; Chakhar Gyalpo), saurang raja India dina pangasingan nu ngawangun pamaréntahan di Bumthang jeung Istana Chakhar Gutho Palace.[22]:35 [23]:13
Ulama Budha Padma Sambhava (kawanoh ogé salaku Guru Rinpoche) sumping ka Butan dina taun 747.[24] Sajarah awal Butan kalobaanana teu terang ku sabab raloba cutatan sajarah ancur nalika ibu kota heubeul, Punakha, kaduruk dina taun 1827. Di abad ka-10, kaayaan pulitik Butan loba dipangaruhan ku sajarah kaagamaanna. Rupa-rupa aliran Budha muncul nu didukung ku rupa-rupa pamingpin militér Mongol. Sanggeus teuleumna Dinasti Yuan dina abad ka-14, aliran-aliran ieu silih sihung pikeun dominasi sacara pulitik jeung kaagamaan, nu teras ngarah kana unggulna aliran Drukpa di abad ka-16.[19][25]
Nepi ka awal abad ka-17, Butan aya salaku wewengkon ti sababaraha karajaan leutik, nepi ka dihijikeun ku Lama Tibét sarta paminpin militér Shabdrung Ngawang Namgyal nu kabur ti panarajangan kaagamaan di Tibét. Pikeun ngalindungan nagarana ti panarajangan Tibét, Namgyal ngawangun hiji jaringan dzong (bénténg), jeung nyusun Tsa Yig, hiji undang-undang nu nyieun raja-raja lokal aya dina pangawasaan séntral. Loba dzong masih aya jeung minangka puseur kaagamaan sarta pamaréntahan distrik. Yésuit Portugis Estêvão Cacella jeung João Cabral kacutat minangka urang Éropa kahiji nu sumping ka Butan, dina lalampahan ka Tibét. Aranjeunna tepang jeung Ngawang Namgyal, ningalikeun pakarang seuneu, mésiu, hiji téléskop, sarta nawiskeun pitulunh dina perang ngalawan Tibét. Nanging Shabdrung teu nampi tawaran éta. Sanggeus ngawengi méh 8 bulan, Cacella nyerat hiji surat nu panjang ti Kuil Chagri ngeunaan lalampahan anjeunna. Surat ieu mangrupa hiji ti saeutik cutatan ngeunaan Shabdrung.[26][27] Sanggeus maotna Ngawang Namgyal taun 1651, warta ngeunaan maotna éta dirusiahkeun pikeun 54 taun. Teras sanggeus ngagabung sajaman, Butan peupeus kana papaséaan jero nagri. Taun 1711, Butan perang jeung Kakaisaran Mughal sarta Subedarna, nu ngarebut Koch Bihar di kidul. Nalika karusuhan sanggeusna, Tibét teu hasil narajang Butan taun 1714.[28]
Dina abad ka-18, Butan narajang jeung ngajajah Karajaan Cooch Behar di kidul. Taun 1772, Cooch Behar mundut ka Sarikat Dagang Hindia Wétan Britania nu teras nulungan dina ngusir Butan sarta narajang Butan dina taun 1774. Hiji pajangjian karapihan ditandatanganan di mana Butan satuju pikeun mulih deui ka wewengkonna saméméh taun 1730. Tatapi, karapihan kaayaanna leuleus. Patempuran perwatesan jeung Britania lanjut sababaraha taun senggeusna. Patempuran-patempuran ieu ahirna ngarah ka Perang Duar (1864–1865), ngarebutkeun kadali kana Duar Benggala. Sanggeus Butan éléh dina perang éta, Pajangjian Sinchula ditandatanganan antawis India Britania jeung Butan. Salaku bagian ti pamulihan paska-perang, Duar dibéré ka Britania pikeun dana injeuman Rs. 50.000. Pajangjian ieu ngeureunkeun sagala karusuhan antawis India Britania jeung Butan.
Dina taun 1870-an, papaséaan antawis Paro jeung Tongsa ngarah ka perang sadulur di Butan, sarta teras diangkatna Ugyen Wangchuck, ponlop (gubernur) Tongsa. Ti basis kakiatanna di Butan bagian tengah, Ugyen Wangchuck ngéléhkeun musuh pulitikna sarta ngahijikeun nagara dina sababraha perang sadulur jeung pemberontakan taun 1882–1885.[29]
Dina taun 1907, taun nu penting pikeun nagara Butan, Ugyen Wangchuck dipilih salaku raja ku hiji majelis ti pandita-pandita luhur Budha, pajabat pamaréntahan, jeung pamingpin-pamingpin kulawarga ageung. Pamaréntah Britania gancang ngakuan kadaulatan monarki anyar ieu, sarta teras dina taun 1910, Butan nanndatanganan Pajangjian Punakha, pakta aliansi nu méré Britania kakawsaan kana hubungan luar nagri Butan. Hartina, Butan diperlakukeun salaku nagara bagian kabangsawanan India. Dina praktikna, pajangjian ieu boga pangaruh nu saeutik, ku Butan ogé dumasar sajarahna sipatna teu gaul jeung dunya luar, sarta katingalna heunteu mangaruha hubungan tradisional antawis Butan jeung Tibét. Sanggeus Sarikat India miboga kamerdikaan ti Britania Raya dina 15 Agustus 1947, Butan mangrupa salasahiji ti nagara-nagara kahiji nu ngakuan kamerdikaan India. Dina 8 Agustus 1949, hiji pajangjian nu mirip jeung Pajangjian Punakha ditandatanganan bareng India.[15]
Taun 1953, Raja Jigme Dorji Wangchuck ngadegkeun badan législatif nagara mangrupa Majelis Nasional kalawan 130 anggota dina tujuan pikeun ngawangun pamaréntahan nu leuwih démokratis. Dina taun 1965, anjeunna nyusun hiji Déwan Panaséhat Karajaan, sarta taun 1968 anjeunna ngawangun hiji kabinét. Taun 1971, Butan gabung ka Pasarikatan Bangsa-Bangsa, sanggeus nyekel status anggota panénjo dina 3 taun. Dina bulan Juli 1972, Jigme Singye Wangchuck naék tahta dina yuswa 16 taun sanggeus ramana, Dorji Wangchuck, maot.
Réformasi pulitik jeung modérenisasi[édit | sunting sumber]
Raja Jigme Singye Wangchuck mikawanohkeun sababaraha réformasi pulitik, mindahkeun raloba kakawasaan pamaréntahanna ka Déwan Mentri Kabinét sarta ngijinkeun ayana pamakzulan Raja ku 2 per 3 anggota Majelis Nasional.[30]
Dina taun 1999, pamaréntah ngahupus larangan dina televisi jeung Internét, nyieun Butan salasahiji ti nagara nu karak mimiti maké televisi. Dina biantarana, anjeunna nyarios yén televisi mangrupa léngkah penting dina modérenisasi Butan sarta mangrupa panyumbang gedé pikeun Kabagjaan Nasional Bruto nagara (Butan mangrupa sahiji-hijina nagara nu ngukur kabagjaan),[31] tatapi miélingkeun yén "panyalahgunaan" televisi bisa ngahupus ajén-ajén tradisi Butan.[32]
Hiji undang-undang dasar nu anyar dipikawanohkeun dina awal taun 2005. Dina bualn Désémber 2005, Raja Jigme Singye Wangchuck ngabéwarakeun yén anjeunna badé masihan tahtana ka putrana dina taun 2008. 14 Désémber 2006, anjeunna ngumumkeun yén abdikasi badé dilaksanakeun dina wanci deukeut. Hal ieu dimiluan ku pamilihan umum parlemén nu kahiji dina bulan Désémber 2007 jeung Maret 2008.
Dina 6 Nopémber 2008, Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, putra pangluhurna ti Raja Jigme Singye Wangchuck, diangkat minangka Raja.[33]
Pulitik jeung pamaréntahan[édit | sunting sumber]
Sistim pulitik Butan geus robah ti monarki absolut kana monarki konstitusional. Taun 1999, Raja Butan ka-4, Jigme Singye Wangchuck, nyieun hiji lembaga nu ngaranna Lhengye Zhungtshog (Déwan Para Mentri). Druk Gyalpo (Raja Druk Yul) minangka pupuhu nagara. Kakawasaan éksekutif dilaksanakeun ku Lhengye Zhungtshog, déwan para mentri. Kakawasaan législatif dilaksanakeun ku pamaréntah jeung Tshogdu (Majelis Nasional).
Dina kaping 17 Désémber 2005, Raja Jigme Singye Wangchuck ngabéwarakeun yén pamilihan umum nu munggaran bakal dilaksanakeun taun 2008 jeung anjeunna badé masihan tahtana ka putra makutana nyaéta putrana nu pangluhurna.[34] Raja Jigme Khesar Namgyal Wangchuck nampi tahta dina kaping 14 Désémber 2006. Anjeunna dipaparin Makuta Gagak Butan dina upacara di Thimphu kaping 6 Nopémber 2008, ku kitu janten pamingpin monarki nu panganomna sadunya.[35]
Sistim pulitik nu anyar miboga majelis luhur jeung majelis handap, nu saterasna miboga dasar kana afiliasi partéy pulitik. Pamilihan umum pikeun majelis luhur (Déwan Nasional) dilaksanakeun kaping 31 Désémber 2007, samentawis pamilihan umum pikeun Majelis Nasional (majelis handap) dilaksanekun kaping 24 Maret 2008. 2 partéy pulitik, Partéy Démokrasi Rahayat (PDR) nu dipingpin ku Sangay Ngedup, sareng Partéy Druk Phuensum Tshogpa (DPT) nu dipingpin ku Jigmi Thinley, marebutkeun 47 korsi di Majelis Nasional. Druk Phuensum Tshogpa unggul dina pamilihan umum, ngawasaan 45 ti 47 korsi di majelis.[36]
Kakawasaan yudikatif dilaksanakeun ku Mahkamah Butan. Hakim Agungna nyaéta pupuhu administratif lembaga yudikatif nagara.
Hak asasi manusa[édit | sunting sumber]
Papaséaan étnis[édit | sunting sumber]
Taun 1990-an, Butan ngusir atanapi maksa méh 1 per 5 pangeusina ku alesan pikeun ngajaga idéntitas budaya Budha Mahayana Tibét-na, nyebut yén maranéhna anu diusir téh pangeusi ilégal.[37][38][39] Kaputusan ieu boga dasar yén étnis minoritas Nepal nu tumuwuhna gancang bisi ngawasaan nagara, ngulang kajadian nu sarua nu nyababkeun bubarna Karajaan Sikkim taun 1975. Lhotshampas, pihak nu teu satuju kana pamikiran éta, diperkirakeun jadi tujuan panyiksaan jeung panahanan,[40] ngakibatkeun unjuk rasa dina 1990-an. Saterasna, pasukan kaamanan Butan mimiti ngusir urang-urang sanggeus nyieun maranéhna ngabatalkeun klaim imah jeung lemburna. Ku lantaran karusuhan nu lumangsung, Urang Butan katurunan Nepal, mayoritasna ngagem agama Hindu, kaluar. Numutkeun UNHCR, langkung ti 107.000 Pangungsi Butan ngeusi 7 kémah pangungsian di Nepal beulah wétan sarta geus didokuméntasi dina taun 2008.[39] Ngeunaan bener heunteuna sadaya pangeusi kémah téh pangungsi diragukeun sabab UNHCR heunteu mariksa pangeusi-pangeusi awal sacara bener.[41] Sarana di jero pangungsian, nu kacutat leuwih alus tibatan wewengkon sabundereunana, ngarojong masarakat Nepal asup ka pangungsian. Sanggues raloba taun di pangungsian, raloba pangeusi ayeuna pindah ka nagara lian saperti Kanada, Norwégia, Britania Raya, Australia, jeung Amérika Sarikat salaku pangungsi. Amérika Sarikat nyutat 30.870 pangungsi ti taun kauangan 2008 nepi ka 2010.[42]
Pamaréntah heunteu ngijinkeun dibéréna status kawarganagaraan pikeun pangungsi Butan, ku kituna raloba pangungsi heunteu miboga status kawarganagaraan.[43] Urusan birokrasi nu riweuh dipaké alesan pikeun ngahalangan kulawarga maranéhna miboga kartu idéntitas jeung hak sora.[43] Butan nganggap partéy pulitik ti pangungsi-pangungsi ieu heunteu sah sarta mangrupa kelompok téroris.[43] Kelompok hak asasi manusa nyebutkeun yén pamaréntah mangaruhan hak asasi individu ku cara ngaatur yén sadaya warga, kaasup anggota étnis minoritas ieu, maké pakéan tradisionalna étnis mayoritas di tempat umum. Nanging, pamaréntah sacara kawates nerapkeun aturan ieu ukur di wangunan kaagaamaan Budha, kantor pamaréntahan, sakola, pajabat pamaréntah, sarta parayaan-parayaan umum.[43]
Kabébasan agama[édit | sunting sumber]
Budha Mahayana mangrupa dasar warisan kaagamaan nagara, tapi undang-undang ngarojong kabébasan agama.[43]
Militér jeung hubungan luar nagri[édit | sunting sumber]
Angkatan Pakarang Karajaan Butan mangrupa angkatan pakarang Butan. Lembaga militér ieu ngawengku Pangaman Karajaan sareng Kapulisian Karajaan Butan. Kaanggotaan militér sipatna sukaréla. Yuswa minimal pikeun asup ka militér nyaéta 18 taun. Jumlah personil kira-kira 16.000 urang, nu dilatih ku Angkatan Darat India.[44] Angkatan Pakarang Karajaan Butan miboga dana alokasi taunan kira-kira $13,7 yuta (1,8% PDB). Minangka nagara nu dilingkung, Butan heunteu miboga angkatan laut. Butan ogé teu boga angkatan udara atanapi korps udara angkatan darat. Angkatan pakarangna ngandalkeun Komando Udara Wétan ti Angkatan Udara India pikeun pitulungan.
Butan miboga hubungan ékonomi, stratégi, jeung militér nu kiat jeung tatanggana, India.[45][46] Taun 2007, Butan jeung India nandatanganan hiji pajangjian anyar ngijinkeun Butan ngawasaan hubungan luar nagrina. Pajangjian ieu ngahupus kaayaan nu diakibatkeun ku pajangjian satacanna taun 1949. Pajangjian nu satacanna éta ayuen kadang-kadang ogé dijadikeun alesan pikeun kadali India kana hubungan luar nagri Bhutan, nanging pamaréntah Butan ngadali sadaya hubungan luar nagrina, kaasup sababaraha maslaah di mana India miboga perhatosan, kawas status wates Butan jeung Cina.
Butan miboga hubungan diplomatik sateng 21 nagara sarta Uni Éropa sarta mibboga misi di India, Bangladés, Thailand, jeung Kuwait. Butan miboga 2 misi PBB, hiji di New York sarta hiji di Jénéwa. Ngan India jeung Bangladés nu miboga kadutaan pangeusi di Butan, samentawis Thailand miboga kantor konsulat di Butan.
Ku hiji pasatujuan nu lila, warga nagara India jeung Butan tiasa sumping ka masing-masing nagara tanpa paspor atanapi visa, ukur butuh kartu idéntitas nagarana. Warga Butan ogé tiasa gawé di india tanpa palarangan hukum. Butan teu boga hubungan diplomatik resmi jeung tatangga kalérna, Républik Rahayat Cina, sanajan paturakan kunjungan dina raloba tingkat pernah aya. Pasatujuan bilateral nu kahiji antawis Cina jeung Butan ditandatanganan dina taun 1998. Butan ogé miboga konsulat husus di Makau jeung Hong Kong. Wates Butan jeung Cina kalobaanana heunteu didémarkasi sarta ku kituna aya papaséaan di sababaraha tempat. Kira-kira 269 kilométer pasagi aya dina sawala antawis kadua nagara.[47]
Dina 13 Nopémber 2005, prajurit Cina asup ka wewengkon papaséaan antara Cina jeung Butan, sarta mimiti ngawangun jalan jeung sasak.[48] Perdana Mentri Luar Nagri Butan, Khandu Wangchuk ngomongkeun masalah ieu jeung pamaréntah Cina sanggeus masalah ieu diomongkeun di parlemén Butan. Balesanna, Juru Carios Kamentrian Luar Nagri Cina, Qin Gang nyebatkeun yén wates éta masih aya dina papaséaan sarta kadua pihak tetep ngalajengkeun diskusi nu rapih jeung hadé pikeun nangtukeun solusina.[49] Pajabat intélijen India nyebatkeun yén délégasi Cina di Butan nngomong ka Butan yén Butan téh "overreacting." Hiji koran Butan Kuensel nuliskeun yén Cina bisa maké jalanan éta pikeun alesan klaim Cina sapanjang wates éta.[48]
Dina 8 Pébruari 2007, Pajangjian Kasababaturan India-Butan dirévisi. Pajangjian 1949, Pasal 2 nyebtkeun: "Pamaréntah India heunteu ngalaksanakeun sagala campur tangan dina administrasi jero nagri Butan. Pamaréntah Butan salaku bagianna, satuju pikeun dipandu dina naséhat Pamaréntah India ngeunaan hubungan luar nagrina." Dina pajangjian nu enggeus dirévisi ayeuna katulis "Pikeun ngajaga hubungan sababaturan jeung sabilulungan nu parantos aya antawis Butan jeung India, Pamaréntah Karjaaan Butan sareng Pamaréntah Républik India bakal gawé bareng sacara husus dina masalah perkawis kaayaan nasionalna. Kadua pamaréntah heunteu tiasa mangpaatkeun wewengkonna pikeun kagiatan anu ngancem kaamanan jeung kaayaan nasional kadua nagara." Pajangjian nu enggeus dirévisi ieu ogé ngawengku kalimah pamuka ieu: "Negaskeun kamerdikaan, kadaulatan, sarta intregitas nasional masing-masing pihak", hiji kaayaan nu teu aya dina vérsi saméméhna. Pajangjian Kasababaturan India-Butan 2007 negaskeun status Butan salaku nagara nu merdika jeung daulat.
Butan miboga hubungan diplomatik sareng sababraha nagara Asia jeung Éropa, Kanada, jeung Brasil. Nagara lian, saperti Amérika Sarikat jeung Britania Raya, heunteu miboga hubungan diplomatik resmi jeung Butan, tapi miboga hubungan teu resmi (informal) langkung kadutaan masing-masing nagara di New Delhi sarta konsulat husus Butan di London jeung Washington, D.C.[50][51][52]
Géografi[édit | sunting sumber]
Butan aya di léréng kidul jeung wétan Himalaya, dilingkung ku Wewengkon Otonom Tibét, Cina di kalér jeung nagara bagian Sikkim, Benggala Kulon, Assam, jeung Arunachal Pradesh, India di kulon jeung kidul. Butan aya di antara gurat lintang 26° sarta 29°N, serta 88° sarta 93° méridian wétan. Wewengkonna ngawengku utamina pagunungan diliwatan ku walungan, nu ngawangun lebak nu jero. Tingkat kaluhuran antara 200 m (660 ft) di suku pasir di pakidulan nepi ka leuwih ti 7,000 m (23,000 ft). Karagaman géografis ieu ditambih jeung karagaman iklim miboga pangaruh kana ralobana karagaman hayati jeung ékosistem Butan.[7]
Wewengkon kalér nagara diwangun ti hiji wilayah Padang jukut jwung rungkun alpen Hiimalaya Wétan, ngaluhur ka pagunungan glasial kalawan iklim nu tiis pisan di titik-titik puncakna. Raloba titik puncak di kalér aya dina kaluhuran leuwih ti 7,000 m (23,000 ft) ti beungeut laut. Titik pangluhurna di Butan nyaéta Gangkhar Puensum dina 7,570 metres (24,840 ft), nu mana minangka puncak pangluhurna nu teu pernah didaki sadunya.[53] Titik panghandapna nyaéta 98 m (322 ft), di lebak di Drangme Chhu, di mana aya walungan nu misahkeun Butan jeung India.[53] Kalawan walungan nu ngalir ti salju, lebak alpen di wewengkon ieu nyadiaakeun padang jukut pikeun angon, dipiara ku masarakat pangangon ngumbara nu nyumebar.
Pagunungan Hideung di bagian tengah Butan ngawangun hiji wates antara 2 walungan utama Butan: Walungan Mo Chhu sarta Walungan Drangme Chhu. Puncak-puncak Pagunungan Hideung aya antara 1,500 m (4,900 ft) nepi ka 4,925 m (16,158 ft) luhureun beungeut laut. Leuwung di pagunungan Butan beulah tengah kasusun ti leuweung koniféra sub-alpen Himalaya Wétan di beulah luhur sarta leuwung tutuwuhan kembang Himalaya Wétan di beulah handap pagunungan. Leuwugn di wewengkon tengah nyadiakeun mayoritas produksi leuweung Butan. Walungan Torsa, Raidak, Sankosh, jeung Manas mangrupa walungan-walungan utama Butan, ngalir ngaliwatan wewengkon ieu. Kalobaannana warga ngeusian daratan luhur bagian tengah.
Di beulah kidul, aya Papasiran Shiwalik nu ditutupan ku leuweung tutuwuhan kembang sub-tropis Himalaya nu padet, lebak walungan aluvial, sarta pagunungan nepi ka 1,500 m (4,900 ft) luhureun beungeut laut. Bagian handap pasir turun nepi ka dataran sub-tropis Duars. Kalobaannana bagian Duars aya di India, sanajan hiji sela kalawan lébar 10 km (6.2 mi) nepi ka 15 km (9.3 mi) manjang nepi ka Butan. Duars di Butan dibagi kana 2 bagian: kalér jeung kidul. Duars kalér, nu wawatesan jeung suku papasiran Himalaya, rupana kagurat, ngawangun léréng-léréng, jeung taneuh nu saat jeung ngabeulah kalawan tutuwuhan nu padet sarta raloba margasatwa. Duars kidul taneuhna subu5, kalawan sabana, leuwung nu padet, sarta cinyusu. Walungan-walungan, nu sumberna ti salju atanapi hujan muson, ngalir ka Walungan Brahmaputra di India. Data nu dirilis ku Kamentrian Tatanén némbongkeun yén Butan miboga tutupan leuwung saluas 64% dina Oktober 2005.
Iklim di Butan dipangaruhan ku kaluhuranana. Ti iklim sub-tropis di kidul nepi ka iklim sedeng di daratan luhur sarta iklim jenis kutub, kalawan salju sapanjang taun di kalér. Butan miboga 5 rupa usum: panas, muson, gugur, tiis, jeung semi. Butran beulah kulon miboga hujan muson nu leuwih loba. Butan beulah kidul miboga usum panas nu lembap jeung panas sarta usum tiis nu tiis. Butan beulah tengah jeung wétan iklimna sedeng sarta leuwih saat tibatan beulah kulon, kalawan usum panas nu haneut sarta usum tiis nu tiis.
Kaayaan hayati[édit | sunting sumber]
Butan nanda tanganan Konvénsi Kaanékaragaman Biologi dina 11 Juni 1992, sarta jadi bagian ti konvénsi éta dina 25 Agustus 1995.[54] Butan teras nyieun hiji Rancangan Aksi jeung Stratégi Kaanékaragaman Hayati Nasional, kalawan 2 révisi, nu mana nu panganyarna ditarima ku konvénsi dina 4 Pébruari 2010.[55]
Sasatoan[édit | sunting sumber]
Butan miboga rupa-rupa primata, saperti spésiés langka kawas langur emas.[56][57] Hiji varian makaka Assam, nu dianggaep ku sababaraha otoritas salaku hiji spésiés anyar, Macaca munzala, kacutat di Butan.[58]
Lodaya Benggala, badak India, macan dahan, kelenci Assam, jeung ontohod sloth hirup di daratan handap tropis jeung leuwung kai kandel di kidul. Di wewengkon iklim sedeng, langur kulawu, lodaya, maung tutul India, goral, jeung serow tiasa dipanggih dina leuwung campuran koniféra, camara, jeung tutuwuhan kembang. Tutuwuhan buah jeung awi nyadiakeun habitat pikeun ontohod hideung Himalaya, panda beureum, bajing, uncal sambar, bagong, jeung mencek. Wewengkon alpen di Pagunungan Himalaya di kalér mangrupa habitat pikeun maung tutul salju, domba paul, marmot, ajag Tibét, antelop, uncal kasturi Himalaya, jeung sato nasional Butan, takin. Munding cai liar ngeusian Butan beulah kidul kalawan populasi nu saeutik.[59]
Leuwih ti 770 spésiés manuk enggeus kacutat hirup di Butan. Spésiés kaancem, meri jangjang bodas, karak sababaraha taun ditambahkeun ka daptar manuk di Butan.[60]
Konsérvasi[édit | sunting sumber]
Himalaya Wétan kawanoh salaku titik puncak biodivérsitas sarta mangrupa salasahiji ti 234 wewengkon ékologi istiméwa sadunya ti analisis WWF antara taun 1995 jeung 1997.
Butan dianggep salaku modél inisiatif konsérvasi. Nagara ieu enggeus pernah narima pujian internasional ti usaha ngamumulé kaanékarupaan hayatina. Butan nangtukeun yén saeutikna 60% wewengkon daratna katutup ku leuweung, kalawan 40%[61][62] wewengkon nagarana pikeun taman nasional, suaka alam, jeung wewengkon tangtayungan lianna.
Sanajan kaayaan alam Butan ralobana masih alus, pamaréntah ngumumkeun yén konsérvasi masih kénéh dipertimbangkeun sarta mangrupa salah sahiji tujuan nasional pikeun sababaraha taun jagana.
Anceman pikeun kahirupan alam di Butan enggeus mimiti katingal, saperti tekenan pangeusi, modérenisasi tatanén, moro tanpa ijin, pawangunan PLTA, tambang, industrialisasi, urbanisasi, panataan limbah jeung runtah, pariwisata, papaséaan lemah pikeun pawangunan jalan sarta pangaruh infrastruktur sosial jeung ékonomi lianna.
Dina kanyataanana, wates wewengkon tangtayungan jeung wewengkon pamukiman anu pacampur-campur ngarah kana masalah lian. Sasatoan kalindung asup ka lemah tatanén warga, ngaruksak tatangkalan jeung maéhan angon. Ku kituna, Butan nyieun hiji rancangan pawangunan pager alarm tanaga surya, munara panénjo, jeung lampu sorot, sarta nyadiakeun pangan sasatoan jeung tempat uyah di luar pamukiman warga sangkan sasatoan heunteu asup.[63]
Harga pasaran supa Ophiocordyceps sinensis anu dicandak ti alam nyababkeun pamangpaatan leuwih anu sesah diorganisasikeun.[64]
Ékonomi[édit | sunting sumber]
Mata uang Butan nyaéta Ngultrum, nu peunteunna disaruakeun jeung Rupee India. Rupee India ogé ditarima salaku alat tukeur sah di Butan.
Sanajan ékonomi Butan mangrupa salah sahiji anu pangleutikna sadunya, ékonomi Butan enggues tumuwuh dina sababaraha taun ieu, 8% dina 2005 sarta 14% dina 2006. Taun 2007, ékonomi Butan mangrupa anu ka-2 panggancangna tumuwuhna sadunya, kalawan tingkat tumuwuh ékonomi taunan 22,4%. Kaayaan ieu disababkeun utamina ku proyék agung PLTA Tala. Nepi ka Maret 2006, pamasukan per kapita Butan nyaéta US$1,321.
Ékonomi Butan utamina aya dina kagiatan tatanén, kaleuweungan, pariwisata, jeung panjualan tanaga hidroéléktrik ka India. Kagiatan tatanén mangrupa pagawéan utami ti leuwih ti 80 persén wargi Butan. Kagiatan agrarisna utamina mangrupa tatanén subsistén jeung kaingonan. Karajinan leungeun, utaminan tinunan jeung banda kaagamaan, mangrupa industri désa leutik. Wewengkon anu robah-robah ti pasir jeung pagunungan nyababkeun pawangunan jalan jeung infrastruktur lianna sesah jeung awis. Hal ieu ditambah ku euweuhna aksés sagara nyababkeun Butan hésé miboga kauntungan signifikan ti padagangan banda produksina. Butan heunteu miboga karéta, sanajan Indian Railways ngarencanakeun nyambungkeun wewengkon Butan beulah kidul jeung jaringan karéta di India dina hiji pasatujuan anu ditandatanganan dina Januari 2005.[65] Butan jeung India nandatanganan hiji pasatujuan 'dagang bébas' dina 2008, anu ngijinkeun impor jeung ékspor Butan ti jeung ka nagara lian tiasa transit di India tanpa béa cukai.[66] Butan miboga hubungan padagangan jeung wewengkon Tibét nepi ka taun 1960, nalika Butan nutup watesna jeung Cina sanggeus raloba pangungsi anu asup ka Butan.[67]
Pamasukan leuwih ti Nu 100.000 per taun dikeunakeun pajak, tapi ngan saeutik wajib pajak anu minuhan sarat éta. TInkgat inflasi Butan diperkirakeun aya dina tingkat 3% dina taun 2003. Butan miboga Produk Doméstik Bruto kira-kira $AS 2,913 milyar . Pamasukan per kapita kira-kira $1.400,[53]. Pamasukan pamaréntah totalna $272 yuta, sanajan pangaluaranna sagedé $350 yuta. 60 persén pangaluaran nagara, dibayar ku Kamentrian Luar Nagri India.[note 1][68] Ékspor Butan, utamina tanaga listrik, kapulaga, gips, kai, karajinan, semén, bubuahan, batu mulia, jeung rempah, total €128 yuta (perk. 2000). Sanajan kitu, tingkat imporna nyaéta €164 yuta, ngarah kana défisit. Komoditas impor utama ngawengku béngsin jeung minyak bumi, pangan, mesin, kandaraan, kaén, jeung béas. Mitra utama ékspor Butan's nyaéta India, ngawengku 58,6% ti total éksporna. Hong Kong (30,1%) jeung Bangladés (7,3%) nyaéta 2 mitra ékspor salajengna.[53] Ku sabab watesna jeung Tibét ditutup, padagangan antara Butan jeung Cina ayeuna méh teu aya.
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Butan dibagi kana 20 dzongkhag (distrik), diparéntah ku hiji lembaga anu disebut Dzongkhag Tshogdu. Di sababaraha thromde (kalurahan), tingkat adiministrasi di handapeunana aya kahubung langusng jeung administrasi Dzongkhag. Kalobaanana daérah, gewog padésaan (blok désa) diparéntah ku hiji lembaha anu disebut Gewog Tshogde.[69]
Thromde (kalurahan) milih Thrompon salaku pamingpin sarta wakil Thromde éta di Dzongkhag Tshogdu. Gewog ogé milih pamingpin anu disebut gup, wakilna disebut mangmi, anu ogé minangka wakil di Dzongkhag Thshogdu. Pikeun perkawis pamilihan umum, daérah pamilihan di Butan nyaéta chiwog, babagian ti gewog anu ditangtukeun ku Komisi Pamilihan Umum.[69]
- Bumthang
- Chukha (Chhukha)
- Dagana
- Gasa
- Haa
- Lhuntse
- Mongar
- Paro
- Pemagatshel (Pemagatsel)
- Punakha
- Samdrup Jongkhar
- Samtse (Samchi)
- Sarpang (Sarbhang)
- Thimphu
- Trashigang (Tashigang)
- Trashiyangtse
- Trongsa (Tongsa)
- Tsirang (Chirang)
- Wangdue Phodrang (Wangdi Phodrang)
- Zhemgang (Shemgang)
Dayeuh jeung kota[édit | sunting sumber]
- Thimphu, ibu kota jeung kota panggedéna di Butan.
- Damphu, puseur administratif Distrik Tsirang.
- Jakar, puseur administratif Distrik Bumthang sarta lokasi di mana Buddha asup ka Butan.
- Mongar, puseur padagangan di Butan beulah wétan.
- Paro, lokasi Bandar Udara Internasional Paro.
- Phuentsholing, puseur padagangan Butan.
- Punakha, ibu kota heubeul.
- Samdrup Jongkhar, kota wates jeung India.
- Trashigang, puseur administratif Distrik Trashigang, distrik anu panglobana pangeusina di Butan.
Citakan:Largest cities of Bhutan
Démografi[édit | sunting sumber]
Urang Butan utamina disusun ku Urang Ngalop (Butan Kulon) jeung Sharchop (Butan Wétan). Urang Lhotshampa (urang kidul) nyaéta kelompok urang anu hétérogén kalawan komposisi utama urang katurunan Nepal. Urang Lhotshampa dianggep ngawasaan 45% total pangeusi Butan dina sénsus taun 1988[71]. Dina awal jaman 1970-an, pernikahan campuran antawis Urang jeung and masarakat Butan utama dirojong ku pamaréntah. Tatapi dina ahir jaman 1980-an, pamaréntah Butan ngaluarkeun kira-kira 108.000 Urang Lhotshampa ti wewengkonna ka kémah-kémah pangungsian.[40]
Tingkat beunta hurup di Butan nyaéta 59,5%.[72] Butan miboga yuswa médian 24,8 taun.[73] Tingkat harepan hirup nyaéta 62,2 taun (61 lalaki, 64,5 awéwé). Rasio jenis kelamin nyaéta 1.070 lalaki per 1.000 awéwé.
Agama[édit | sunting sumber]
Diperkirakeun antawis dua per tilu jeung tilu per opat populasi Butan ngagem Buddha Vajrayana, nu mangrupa agama nagara. Kirang leuwih saperopat nepi ka sapertilu populasi ngagem Hindu. Pangagem agama lian ngawengku kirang ti 1% populasi.[74] Aturan undang-undang anu ayeuna ngarojong kana kabébasan agama; tatapi proselytism dilarang ku hiji kawijakan pamaréntah[74] sarta tina interpretasi yudikatif Undang-Undang Dasar Butan.[75]
Agama Buddha dipikawanohkeun ka Butan dina abad ka-7 maséhi. Raja Tibét Songtsän Gampo (ngajabat 627–649), maréntahkeun diwangunna 2 wihara Buddha, di Bumthang Jampa Lhakhang di Butan bagian tengah jeung di Kyichu Lhakhang (di deukeut Paro) di Lebak Paro.[19]
Basa[édit | sunting sumber]
Basa resmi nagara nyaéta Basa Butan (Dzongkha), salah sahiji ti 53 basa di rungkun basa Tibét. Aksarana anu disebut Chhokey, sarungkun jeung aksara Tibét klasik. Di sakola-sakola, Basa Inggris mangrupa basa panganteur pangatikan sedengkeun Dzongkha diajar salaku basa nasional. Ethnologue nulis 24 basa anu kiwari dipaké di Butan, sadayana mangrupa bagian tu rungkun basa Tibet-Burma, iwal Basa Nepal anu asup kana rungkun basa Indo-Arya. Nepi ka taun 1980-an, pamaréntah ngarojong pangajaran Basa Nepal di sakola-sakola di Butan beulah kidul. Tapi, sanggeus karusuhan pakarang, Basa Nepal dikaluarkeun ti kurikulum. Saméméh 1980-an, Lhotshampa (masarakat panyatur Basa Nepal), utamina ngeusian Butan beulah kidul, ngawengku kira-kira 30% populasi Butan.[38]
Budaya[édit | sunting sumber]
Butan miboga loba budaya khas anu sacara umum masih asli lantaran isolasi Butan ti dunya luar nepi ka awal 1960-an. Tradisi Butan patali jeung pangaruh agama Buddha.[76][77] Hindu mangrupa agama dominan anu kadua di Butan, utamina di pakidulan.[78] The government is increasingly making efforts to preserve and sustain the current culture and traditions of the country. Kusabab kaayaan alam jeung warisan budayana anu saeutik kapangaruh ti luar, Butan disebut ogé salaku Shangri-la Pangahirna.[79]
Sangu, soba, jeung jagong mangrupa kadaharan utama dina kulinér Butan. Kadaharan lianna aya ogé saperti daging daging babi, sapi, yak, hayam, jeung domba. Produk susu, saperti mantéga and kiju ti yak jeung sapi, ogé populér. Inuman populér contona entéh mantéga, entéh, ara, jeung bir. Butan mangrupa nagara kahiji di dunya anu ngalarang dijualna bako liwat UU Bako 2010.[26]
Arsitéktur Butan mangrupa arsitéktur karuhun anu khas. Arsitéktur tradisionalna heunteu maké paku boh rangkay beusi dina ngajieunana.[26][80][81] Salah sahiji wangunan cicirén Butan nyaéta wangunan bénténg anu disebut dzong. Ti jaman kuna, dzong dipaké salaku puseur pamaréntahan jeung kaagamaan di wewengkonna.[82] Universitas Texas El Paso ti Amérika Sarikat maké gaya arsitéktur Butan dina wangunan kampusna, kitu ogé ku sababaraha wangunan lian di kota El Paso.[83]
Butan miboga loba poé peré, kalobaanana mangrupa parayaan tradisional usuman, sékulér, jeung kaagamaan. Di antarana saperti titik balik panonpoé (kira-kira 1 Januari, dumasar kalénder bulan), Taun Anyar (kalénder bulan, Pébruari atanapi Maret), tepang taun Raja, sarta poé pangistrénana, ahir resmi usum muson (22 Séptémber), Poé Nasional (17 Désémber), sareng rupa-rupa parayaan Buddha jeung Hindu.
Musik Butan sacara umum dibagi kana varian tradisional jeung modéren. Musik tradisional mangrupa musik kaagamaan jeung rahayat, saperti zhungdra jeung boedra.[84] Musik modéren saperti rigsar dimaénkeun ku alat musik campuran antara instrumén tradisional jeung organ listrik, nu tiasa ditulusuran balik ka jaman awal 1990-an. Musik ieu némbongkeun pangaruh ti musik populér India, hiji campuran ti musik tradisional jeung pangaruh musik populér Kulon.[85][86]
Dina kulawarga Butan, warisan ilaharna dipasihan ka gurat katurunan awéwé tibatan ka lalaki. Budak awéwé bakal diwariskeun imah kolotna. Budak lalaki dipiharep sangkan tiasa nyieun kahirupanna sorangan sarta remenna pindah ka imah pamajikanana. Nikah ku bogoh ilahar di wewengkon kota, tapi tradisi perjodohan masih kénéh umum di wewengkon désa. Sanajan teu umum, poligami dianggep biasa, malah ogé sok janten cara pikeun ngajaga harta tetep dina kulawarga.[87] Raja saméméhna, Jigme Singye Wangchuck, anu ngabdikasi taun 2006, miboga 4 prameswari, anu sadayana sadulur. Raja anu ayeuna, Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, nikah jeung Jetsun Pema, 21, masarakat biasa sarta putrina saurang pilot.
Olahraga[édit | sunting sumber]
Olahraga nasional Butan nyaéta panahan, sarta pasanggiri dilaksanakeun sacara régulér ku raloba désa. Panahanna béda jeung standar olimpiade saperti panempatan sasaran sarta kaayaan sakurilingna. 2 sasaran ditempatkeun kapisah 100 méter. Pamaén manah ti hiji ujung lapangan ka ujung lianna. Unggal pamaén dina hiji tim manah 2 panah per babak. Panahan tradisional Butan mangrupa acara masarakat sarta pasanggiri diatur antara désa, kota, jeung tim. Usaha pikeun ngaganggu musuh saperti nangtung di deukeutna sasaran atanapi moyokan pamanah. Khuru mangrupa olahraga lian anu ogé populér, di mana anak panah kai kalawan ujung mangrupa paku 10 cm dialungkeun ka sasaran 10 nepi ka 20 méter jauhna.
Olahraga tradisional lianna nyaéta Digor. Olahraga lian saperti krikét miboga popularitas di Butan, utamina sanggeus dipikawanohkeunana saluran televisi ti India. Tim nasional krikét Butan mangrupa salah sahiji ti tim afiliasi anu suksés. Conto lianna di antarana maén bal. Taun 2002, tim nasional maén bal Butan maén ngalawan Montserrat, nu disebut salaku Final nu Lian; pertandinganna dilaksanakeun dina poé anu sarua jeung pertandingan Brasil ngalawan Jérman dina final Piala Dunya. Pertandingan éta dilaksanakeun di Stadion Changlimithang di Thimpu.
Atikan[édit | sunting sumber]
Butan miboga hiji universitas kalawan 11 kampus konstituén anu kasebar sanagara, Universitas Karajaan Butan.
Patalimarga jeung Angkutan[édit | sunting sumber]
Udara[édit | sunting sumber]
Bandar Udara Internasional Paro nyaéta bandar udara internasional sahiji-hijina di Butan. Aya ogé bandar udara doméstik saperti Bandar Udara Yongphulla di Trashigang nu mimiti dirénovasi taun 2010.[88] Aya rancangan pikeun ngawangun sababaraha bandar udara doméstik deui di Butan saperti di Bathpalathang, Distrik Bumthang jeung di Gelephu, Distrik Sarpang.[89]
Rél jeung karéta[édit | sunting sumber]
Butan heunteu miboga angkutan rél. Sanajan kitu, Butan enggeus nyieun hiji pasatujuan jeung India dina ngahubungkeun Butan beulah kidul jeung jaringan rél India kalawan ngawangun rél karéta 11-mile (18 km), 1,676 mm (5 ft 6 in) trak India, antara Hashimara di Benggala Kulon jeung Toribari di Butan. Konstruksi rél ngaliwatan Satali, Bharna Bari, jeung Dalsingpara dibayar ku India.[90]
Jalan[édit | sunting sumber]
Jalan Lateral mangrupa jalan utama nu ngahubungkeun Butan beulah wétan jeung kulon, nyambungkeun Phuentsholing di kidul-kulon ka Trashigang di wétan. Di antarana, Jalan Lateral ngaliwatan Wangdue Phodrang, Trongsa, sarta puseur pamukiman lianna. Jalan Lateral ogé miboga cabang ka Thimphu sarta kota utama lianna saperti Paro jeung Punakha. Jalan Lateral jeung jalan lianna di Butan miboga kualitas anu kirang ku lantaran kaayaan permukaannana, gawir, tikungan, cuaca, jeung longsor.[91][92][93]
Tingali ogé[édit | sunting sumber]
Cutatan[édit | sunting sumber]
- ↑ Kamentrian Luar Nagri India nyadiakeun pitulung kauangan ka nagara taanggana dina "gawé bareng sacara téhnis jeung ékonomi jeung nagara lianna sarta kamajuan pikeun pamaréntahan nagara luar."
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ a b "Bhutan Population clock". Countrymeters.info. 29 Oktober 2012. Diakses pada 22 Oktober 2012.
- ↑ "Population and Housing Census of Bhutan — 2005" (PPT). UN. 29 Oktober 2005. Diakses pada 5 Januari 2010.
- ↑ a b c d "Bhutan". International Monetary Fund. Diakses pada 17 April 2012.
- ↑ "The World's Happiest Countries". Business Week. 11 Oktober 2006. Diarsipkan dari yang asli pada 26 April 2009. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ "8th Five Year Plan (1997–2002)" (PDF). Pamaréntah Butan. 29 Oktober 1997. Diakses pada 22 Agustus 2011.
- ↑ "9th Five Year Plan (2002–2007)". Pamaréntah Karajaan Bhutan. 29 Oktober 2002. Diakses pada 22 Agustus 2011.
- ↑ a b "Portal Nasional Butan". Departemén Ténologi Informasi Butan. Diakses pada 22 Agustus 2011.
- ↑ "Bhutan." World Almanac & Book Of Facts (2008): 752-753. Academic Search Premier. Web. 8 Dés. 2011.
- ↑ a b c "History of Bhutan: How Europe heard about Bhutan". Kuensel. 24 August 2003. Diaksés 28 Sépt 2011.
- ↑ Chakravarti, Balaram (1979). A Cultural History of Bhutan, Hilltop. URL accessed 2011-09-01.
- ↑ Taylor, Isaac. Names and Their Histories; a Handbook of Historical Geography and Topographical Nomenclature. Gale Research Co. (Detroit), 1898. Diaksés 24 Séptémber 2011.
- ↑ Cacella, Estêvão. Trans. by Baillie, Luiza Maria. "Laporan di mana Rama Father Estevao Cacella ti Masarakat Yésus Ngintun ka Rama Alberto Laercio, Pangurus pikeun Propinsi Malabar, India Wétan, ngeunaan Lalampahanna ka Katay, nepi Anjeunna Sumping di Karajaan Bhotanta" (1627). Diaksés 28 Séptémber 2011.
- ↑ Grange, Kevin (2011). Beneath Blossom Rain: Discovering Bhutan on the Toughest Trek in the World, University of Nebraska Press. URL accessed 2011-09-01.
- ↑ Clements, William M. (2006). The Greenwood Encyclopedia of World Folklore and Folklife, Greenwood Press. URL accessed 2011-09-01.
- ↑ a b "Bhutan". World Institute for Asian Studies. 21 Agustus 2006. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ Worden, Robert L. "Origins and Early Settlement, A.D. 600–1600". Bhutan: A country study (Savada, Andrea Matles, ed.). Perpustakaan Kongrés Amérika Sarikat Divisi Panalungtikan Féderal. Citakan:PD-notice
- ↑ a b Padel, Ruth (2006). Tigers in Red Weather: a Quest for the Last Wild Tigers, 139–40, Bloomsbury Publishing USA. URL accessed 2011-08-21.
- ↑ Sailen Debnath, Essays on Cultural History of North Bengal, ISBN 9788186860427; & Sailen Debnath, The Dooars in Historical Transition, ISBN 9788186860441
- ↑ a b c Worden, Robert L. "Arrival of Buddhism". Bhutan: A country study (Savada, Andrea Matles, ed.). Perpustakaan Kongrés Amérika Sarikat Divisi Panalungtikan Féderal. Citakan:PD-notice
- ↑ Hattaway, Paul (2004). Peoples of the Buddhist World: a Christian Prayer Diary, William Carey Library. URL accessed 2011-08-20.
- ↑ (2008) Bhutan: Ways of Knowing, 18, 58, IAP. URL accessed 2011-08-10.
- ↑ Dorji, C. T. (1994). History of Bhutan Based on Buddhism, Sangay Xam, Prominent Publishers. URL accessed 2011-08-12.
- ↑ (2003) Harding, Sarah The Life and Revelations of Pema Lingpa, Snow Lion Publications. URL accessed 2011-08-10.
- ↑ Dorji, Kinley (2005-03-30). "Taktshang: a Buddhist Legend". Buddhist Channel. Kuensel online. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ Worden, Robert L. "Rivalry among the Sects". Bhutan: A country study (Savada, Andrea Matles, ed.). Perpustakaan Kongrés Amérika Sarikat Divisi Panalungtikan Féderal. Citakan:PD-notice
- ↑ a b c (2007) Bhutan, 3, 26, 36, Lonely Planet. URL accessed 2011-10-15.
- ↑ Pomplun, Trent (2009). Jesuit on the Roof of the World: Ippolito Desideri's Mission to Eighteenth-Century Tibet, Oxford University Press. URL accessed 2011-10-19.
- ↑ Worden, Robert L. "Administrative Integration and Conflict with Tibet, 1651–1728". Bhutan: A country study (Savada, Andrea Matles, ed.). Perpustakaan Kongrés Amérika Sarikat Divisi Panalungtikan Féderal. Citakan:PD-notice
- ↑ Worden, Robert L. "British Intrusion, 1772–1907". Bhutan: A country study (Savada, Andrea Matles, ed.). Perpustakaan Kongrés Amérika Sarikat Divisi Panalungtikan Féderal. Citakan:PD-notice
- ↑ Hoffman, Klus (2006-04-01). "Democratization from Above: The Case of Bhutan" (PDF). Diakses pada 24 April 2010.
- ↑ Larmer, Brook (March 2008). "Bhutan's Enlightened Experiment". National Geographic.
- ↑ Scott-Clark, Cathy; Levy, Adrian (2003-06-14). "Fast Forward into Trouble". The Guardian. Diakses pada 1 Séptémber 2011.
- ↑ Kaul, Nitasha (2008-11-10). "Bhutan Crowns a Jewel". UPI Asia. United Press International. Diarsipkan dari yang asli pada 15 Juni 2011. Diakses pada 19 Juni 2011.
- ↑ Gelay Jamtsho; Keys to Bhutan (2008-10-31). "His Majesty the King's Historic National Day Address – 2005". Keystobhutan.com. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ "Bhutan King to be Crowned at Last", BBC News online, 2008-07-23. Disalin 2011-09-01.
- ↑ Sharma, Aradhana (2008-03-25). "Royalist Party Wins Election in Bhutan". NDTV.com. Diakses pada 1 Séptémber 2011.
- ↑ "Family Portrait of Bhutan Nepalis in USA". The Week Republica. 15 April 2011. Diarsipkan dari yang asli pada 11 Méi 2011. Diakses pada 19 April 2011.
- ↑ a b "MAR | Data". Database. Puseur Pamekaran Internasional jeung Manajemén Konflik Universitas Maryland. Diakses pada 9 Agustus 2011.
- ↑ a b "Refugees from Bhutan Poised for New Start". UNHCR. 1 Pébruari 2008. Diarsipkan dari yang asli pada 10 Méi 2011. Diakses pada 19 April 2011.
- ↑ a b Frelick, Bill. For Bhutan's Refugees, There's no Place Like Home. Human Rights Watch. Mar 3 2011. Web. Dec 30 2011. http://www.hrw.org/news/2011/03/30/bhutan-s-refugees-there-s-no-place-home
- ↑ Casella, Alexander. "Nepal Finally Waves off Refugees". Asia Times Online., 15 Désémber 2009
- ↑ Reguee Arrival Data. Departemén Kaséhatan jeung Palayanan Kamanusaan Amérika Sarikat. 3 Nopémber 2011. Web. 30 Désémber 2011. http://www.acf.hhs.gov/programs/orr/data/refugee_arrival_data.htm
- ↑ a b c d e [1], U.S. Department of State, February 25, 2009
- ↑ Bhattacharjee, Arun (2003-12-19). "Bhutan Army Sees Action at Last". Atimes.com. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ Bhutan PM: India is closest ally, NDTV, July 16, 2008
- ↑ PM stresses on importance of foreign relations, The Bhutanese, 12 Julu 2012
- ↑ Wangchuk, Samten (2006-12-13). "Indo-Bhutan Border Finalised". Kuensel online. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ a b Giri, Pramod (2005-10-28). "Alarm over Chinese Incursion". Web.archive.org. Diarsipkan dari yang asli pada 24 Agustus 2006. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ "中国不丹同意平等友好协商早日解决边界问题 [China and Bhutan Agree to Equal and Amicable Talks in Order to Resolve the Border Issue Quickly]" (dalam bahasa Chinese). News.china.com. 1 Désémber 2005. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ Dorji, Gyalsten K (2011-02-15). "Bhutan establishes ties with Spain". Kuensel. Diakses pada 29 Maret 2011.
- ↑ "Overseas Embassies and Consulates of Bhutan". Go Abroad.com. Diakses pada 29 Maret 2011.
- ↑ "Bhutan Country Specific Information". United States Department of State. Diarsipkan dari yang asli pada 28 Maret 2008. Diakses pada 24 Maret 2008.
- ↑ a b c d CIA—The World Factbook.
- ↑ "List of Parties". Diakses pada Éror: titimangsa teu valid.
- ↑ "Biodiversity Action Plan 2009". Diakses pada Éror: titimangsa teu valid.
- ↑ Choudhury, A.U. (1990). "Primates in Bhutan". Oryx 24.
- ↑ Choudhury, A.U. (1992). "Golden langur – Distribution Confusion". Oryx 26: 172–173.
- ↑ Choudhury, A.U. (2008). "Primates of Bhutan and Observations of Hybrid Langurs". Primate Conservation 23: 65–73.
- ↑ Choudhury, A.U. (2010). The Vanishing Herds: Wild Water Buffalo, Guwahati, India: Gibbon Books & The Rhino Foundation for Nature in North East India.
- ↑ Choudhury, A.U. (2007). "White-winged duck Cairina (=Asarcornis) scutulata and Blue-tailed Bee-eater Merops philippinus: two new country records for Bhutan.". Forktail 23: 153–155.
- ↑ "Parks of Bhutan". Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online. Bhutan Trust Fund. Diakses pada 26 Maret 2011.
- ↑ "The Organisation". Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online. Bhutan Trust Fund. Diakses pada 26 Maret 2011.
- ↑ Wangchuk, Jigme (2011-07-08). "Addressing Human-Wildlife Conflict". Bhutan Observer online. Diakses pada 13 Juli 2011.
- ↑ P.F. Cannon, N.L. Hywel-Jones, N. Maczey, L. Norbu, Tshitila, T. Samdup & P. Lhendup, Steps towards sustainable harvest of Ophiocordyceps sinensis in Bhutan Biodivers. Conserv. 18: 2263-2281 (2009).
- ↑ Sharma, Rajeev (2011-01-25). "MoUs with Bhutan on Rail Links, Power Projects". Tribuneindia.com. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ "MEMBER INFORMATION: India and the WTO". World Trade Organization (WTO). Diarsipkan dari yang asli pada 22 April 2009. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ Balaji, Mohan, "In Bhutan, China and India Collide", Asia Times, 2008-01-12. Disalin 2010-10-03.
- ↑ "BUDGET". The Tribune (India) online. Diakses pada 1 Séptémber 2011.
- ↑ a b "Undang-Undang Pamaréntahan Lokal Butan 2009" (PDF). Pamaréntah Butan. 11 Séptémber 2009. Diakses pada 20 Januari 2011.
- ↑ "Delimitation". Komisi Pamilihan Umum, Pamaréntah Butan. 29 Oktober 2011. Diarsipkan dari yang asli pada 20 Juli 2011. Diakses pada 31 Juli 2011.
- ↑ http://www.bhutannewsservice.com/people-population/
- ↑ "Report: Data Profile". World Bank. 29 Oktober 2008. Diarsipkan dari yang asli pada 1 Agustus 2008. Diakses pada 23 April 2009.
- ↑ CIA World Factbook: Bhutan
- ↑ a b "International Religious Freedom Report 2007–Bhutan". U.S. Department of State. 14 Séptémber 2007. Diarsipkan dari yang asli pada Éror: titimangsa teu valid. Diakses pada 6 Januari 2008.
- ↑ "Pastor Sentenced to Three Years in Prison". Bhutan News Service. Bhutan News Service. 12 Désémber 2010. Diakses pada 25 Januari 2011.
- ↑ Kharat, Rajesh. "Bhutan's Security Scenario." Contemporary South Asia 13.2 (2004): 171-185. Academic Search Premier. Web. 8 Désémber 2011.
- ↑ Martin Regg, Cohn. "Lost horizon." Toronto Star (Canada) n.d.: Newspaper Source Plus. Web. 8 Désémber 2011.
- ↑ Zurick, David. "Gross National Happiness And Environmental Status In Bhutan." Geographical Review 96.4 (2006): 657-681. Academic Search Premier. Web. 8 Désémber 2011.
- ↑ "Bhutan – the Last Shangri La". PBS online. Diakses pada 1 Séptémber 2011.
- ↑ Rael, Ronald (2008). Earth Architecture, Princeton Architectural Press. URL accessed 2011-10-31.
- ↑ "Country profile – Bhutan: a land frozen in time", BBC News online, 1998-02-09. Disalin 2010-10-01.
- ↑ Amundsen, Ingun B (2001). "On Bhutanese and Tibetan Dzongs". Journal of Bhutan Studies 5: 8–41. (JBS)
- ↑ "1.1 University History". UTEP Handbook of Operations. University of Texas, El Paso. Diarsipkan dari yang asli pada 23 Juli 2014. Diakses pada 1 Séptémber 2011.
- ↑ Clements, William M. (2006). The Greenwood Encyclopedia of World Folklore and Folklife: Southeast Asia and India, Central and East Asia, Middle East, 106–110, Greenwood Press. URL accessed 2011-10-16.
- ↑ Penjor, Ugyen (2003-01-19). "From Ngesem Ngesem to Khu Khu Khu ... Rigsar music woos local music fans". Kuensel online. Diakses pada 16 Oktober 2011.
- ↑ "Rigsar Dranyen". RAOnline. 17 Juni 2011. Diakses pada 16 Oktober 2011.
- ↑ Coelho, V.H. (1970). Sikkim and Bhutan, Vikas Publications, Indian Council for Cultural Relations. URL accessed 2011-09-01.
- ↑ Palden, Tshering (2009-09-01). "Domestic Air Service to Take Wing Soon". Kuensel online. Diakses pada 10 Agustus 2011.
- ↑ Dorji, Gyalsten K (2009-11-26). "Two Domestic Airports by 2010". Kuensel online. Diakses pada 10 Agustus 2011.
- ↑ Page, Jeremy, "Isolated Buddhist kingdom of Bhutan to get its first railway link", The Times, Times Newspapers Ltd, 2009-12-30. Disalin 2011-06-10.
- ↑ Zeppa, Jamie (2000). Beyond the Sky and the Earth: A Journey into Bhutan, Penguin.
- ↑ "Icy Roads Claim Lives". Kuensel online. 4 Désémber 2004. Diakses pada 25 Juli 2011.
- ↑ Yeshi, Samten (2010-08-24). "Landslide at Dzong Viewpoint". Kuensel online. Diakses pada 25 Juli 2011.
- Sitasi lianna
- "CIA — The World Factbook". cia.gov. Central Intelligence Agency. 26 Méi 2011. Diarsipkan dari yang asli pada 23 Juni 2011. Diakses pada 22 Juni 2011.
Bacaan leuwih lajengna[édit | sunting sumber]
- Osmani, Siddiqur R., Bajracharya, B.B.; Tenzing, S.; Wangyal, T. (2007). Macroeconomics of Poverty Reduction: The Case Study of Bhutan (PDF), 2, Colombo: UNDP.
- Wangchhuk, Lily (2008). Facts About Bhutan: The Land of the Thunder Dragon, Thimphu: Absolute Bhutan Books.
- "A Hidden and Mysterious Kingdom". Toplum Postasi. Diakses pada 14 Juni 2006.
- Revkin, Andrew C., "A New Measure of Well-Being From a Happy Little Kingdom", The New York Times, 2005-10-04. Disalin 2005-10-04.
- "Border tension pushes MEA allocation". The Tribune, Chandigarh. Diarsipkan dari yang asli pada 22 Juli 2005. Diakses pada 8 Séptémber 2005.
- "Bhutan".. MSN Encarta. Retrieved on 2005-09-08.
- "Bhutan-China Relations". Bhutan News Online. Diakses pada 8 Séptémber 2005.
- "BTI 2008 — Bhutan Country Report". Gütersloh: Bertelsmann Stiftung. 29 Oktober 2007. Diakses pada 11 Désémber 2008.— PDF version
- A.P. Agarwala (2003). Sikkim and Bhutan, Nest and Wings. URL accessed 2011-09-01.
- Datta-Ray, Sunanda K. (1984). Smash and Grab: The Annexation of Sikkim, Vikas. URL accessed 2011-09-01.
- Foning, A.R. (1987). Lepcha, My Vanishing Tribe, Sterling Publishers.
- Rose, Leo. The Nepali Ethnic Community in the Northeast of the Subcontinent, University of California, Berkeley.
- Napoli, Lisa (2011). Radio Shangri-La: What I Learned in Bhutan, the Happiest Kingdom on Earth, Crown.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Bhutan.gov.bt - Portal resmi Pamaréntah Butan
- Éntri Bhutan di CIA World Factbook
- Bhutan Links di Perpustakaan Nasional Butan.
- Bhutan profile, BBC News.
- Bhutan ti UCB Libraries GovPubs.
- Bhutan portal di Bhutan Telecom.
- Bhutan, éntri Encyclopædia Britannica.
- Butan di Open Directory Project
- Atlas Butan Bhutan Wikimedia, ngandung peta ngeunaan Butan Bhutan.
- Déwan Pariwisata Butan
Amérika Sarikat · Australia · Cina · Iran · Jepang · Mauritius · Myanmar · Koréa Kidul · Uni Éropa


c: text/html

text:
Ku Nina Herlina
Dialih bahasakeun ku : bnugraha sb
tina “Pikiran Rakyat , Kemis 4 Agustus 2005
”Titinggal jaman baheula ku rupa-rupa barang, rekngaran candi, prasasti, naskah, makam, arca, atawa kancing baju, eta teh patilasan sajarah anu kacida gede hargana keur urang. Kaca keur ningali budaya rakyat mana anu nyieunna. Jalma jaman ayeuna bisa neangan asal-usulna, ti mana urang datang, nyaeta ku cara ningali ka sajarah titinggal kabuyutan urang.Titinggal di Jawa Barat, anu mangrupa barang nu disebut prasasti atawa candi, dibanding jeung JawaTengah, leuwih saeutik.
Conto, dina waktu lima belas abad, urang teh ngan ngabogaan 30 prasasti. Sarua jeung candi , da urang sunda mah teu boga candi anu rada gede ku lantaran pangaruh lingkungan anu beda dibanding Jawa Tengah. Tah lamun kitu, nu saeutik ieu teh nu kudu di jaga ku urang sunda, nyaeta kaasup makam raja-raja baheula.
Dimana emang makam-makam raja baheula eta di Jawa Barat? Nyaeta salah sahijina di Kabupaten Sumedang. Di Kabupaten Sumedang, khususna di daerah nu bakal dibangun Waduk Jatigede, singhoreng loba pisan titinggal sajarah anu umurna geus ratusan tahun. Titinggal na teh makam kabuyutan, anu sababaraha hiji diantaran sok loba nu zarah ti daerah sejen. Keur urang, makam teh lain ngan saukur makam anu kudu dipikasieun, tapi kudu ditingali tina segi hasil ngawaris budaya urang jaman baheula. Memang eta makam bisa dipindahkeun, jawaban gampangna jiga kitu lah kurang leuwih. Tapi ulah poho, da lamun dipindahkeun oge, ku hal anu sifatna teknis mah moal jadi masalah, tapi nilai titinggal eta teh lainditingali kana rupa atawa bandana, tapi kana sajarah tempatna. Da soalna barang atawa banda anu berharga jiga kitu mah pakuat-pakait jeung tempat. Ari jelma jaman baheula mun milih tempat keur ngamakamkeun, lain asal-asalan atawa jore-jore dina itung-itunganana, tapi didasarkeun kana hiji pamikiran khusus. Jadi lamun makam eta dipindahkeun asa ngurangan kana nilai sajarahna.
Ayeuna urang tingali aya titinggal naon wae nu aya dina tempat anu bakal dijieun bendungan Jatigede. Urang mimiti kudu ningali kana sajarah kabuyutan Kabupaten Sumedang, Ti Karajaan Tembong Agung tepi ka Kabupaten Sumedang. Sumedang anu ayeuna salah sahiji kabupaten, nu boga nilai sajarah pangkolotna di Provinsi Jawa Barat. Didasarkeun kana sumber-sumber sajarah tradisi Sumedang, cikal-bakal Sumedang Larang ngamimitian tina karajaan, nyaeta Karajaan Tembong Agung, anu dibangun ku Prabu Guru Aji Putih taun 1500 (aya nu nyebut 1479) (Surianingrat, 1983:3). Pusat karajaan ieu di Leuwi Hideung, Darmaraja.
Tina sumber naskah Carita Parahyangan (anu kaasup sumber utama), Prabu Guru Aji Putih baraya jeung Prabu Permana atawa Prabu Sri Baduga Maharaja (anu marentah antara 1498-1521) ti Karajaan Sunda (Surianingrat, 1983:3). Prabu Guru Aji Putih tilar dunya, dikurebkeun di Astana Cipeueut, Desa Cipaku, Kecamatan Darmaraja. Permaisuri Prabu Guru Aji Putih, nyaeta Nyi Mas Ratu Ratna Inten atawa Nyi Mas Dewi Nawangwulan, pas tilar dunya, dimakamkeun kurang leuwih 100 meter tina makam Prabu.
Nu ganti Prabu Guru Aji Putih nyaeta anakna Taji Malela. Anjeunna gaduh putra kembar, nyaeta Lembu Agung (Lembu Peteng Aji) jeung Gajah Agung. Mimitina Lembu Agung nu dipenta ganti ramana jadi raja di Tembong Agung, tapi nolak. Kitu oge jeung Adina sarua nolak. Prabu Guru Aji Putih waktos nuju jumeneng keneh kantos nguji ka Lembu Agung jeung Gajah Agung, anu lulus teh Gajah Agung, ngan syaratna kudu neang keur daerah pusat karajaan, di luar Tembong Agung.
Dina waktu karajaan di pimpin ku Gajah Agung, kaluar cahaya anu ngalengkung di langit salila tilu peuting anu jiga salendang tepi ka langit peuting caang pisan." Prabu Tahi Malela ngucap, “Ingsun Medal Ingsun Madangan”
(Aing lahir aing nu mere caang). Tidinya kaluar kecap “Sumedang”
. Prabu Gajah Agung mindahkeun pusat Karajaan Tembong Agung ka Ciguling, Desa Pasanggrahan, terus ngaran karajaan ku manehna diganti ngaranna, jadi Sumedang Larang. Prabu Gajah Agung katelah ku sebutan Prabu Pagulingan.
Prabu Gajah Agung tilar dunya, dimakamkeun di Cicanting, ayeuna Desa Sukamenak, Kecamatan Darmaraja. Sedengkeun Lembu Agung tilar dunya dimakamkeun di Astana Gede, Desa Cipaku, Kacamatan Darmaraja, kira-kira 500 meter ti makam aki jeung ninina, Prabu Guru Aji Putih jeung Nyi Mas Ratu Ratna Inten (Nyi Mas Dewi Nawangwulan).
Prabu Gajah Agung tilar dunya diganti ku anakna nyeta Sunan Guling. Pas Sunan Guling tilar dunya, dimakamkeun di Ciguling, Desa Pasanggrahan, Kecamatan Sumedang. Terusna, Sunan Guling diganti ku anakna Sunan Tuakan, nu dimakamkeun di Heubeul Isuk, Desa Cinanggerang. Sunan Tuakan diganti ku anakna Nyi Mas Ratu Istri Patuakan, anu nikah jeung Sunan Corenda, incu Prabu Siliwangi. Nyi Mas Ratu Istri diganti ku anakna nyaeta Nyi Mas Ratu Ratna Inten Dewata, anu gelarna Ratu Pucuk Umun.
Jaman Ratu Pucuk Umun ieu, Karajaan Sunda jadi karajaan induk anu ngalaman kamunduran ti balatentara Islam ti Banten anu matak karajaan di handapna teu kaawas jeung geus bebas, kaasup Sumedang Larang. Karajaan Sunda bener-bener runtuh pas diserang ku balatentara Banten tanggal 8 Mei 1579 anu disebut “Pajajaran Burak”
.
Ratu Pucuk Umun nikah jeung ulama Islam ti Cirebon nyaeta Pangeran Santri, nu disebut tina salah sahiji babad disebut cicitna Sunan Gunung Djati, ari sumber lain aya anu nyebut incu Aria Damar, Sultan Palembang turunan Majapahit. Ku kituna urang bisa ngira-ngira ti saprak harita Sumedang Larang geus mulai meunang pangaruh Islam utamana ti Cirebon. Ku lantaran Pangeran Santri nikah jeung Ratu anjeunna disebut bupati. Anjeunna oge anu jadi puhu (mimiti atawa ujung) silsilah raja jeung Bupati Sumedang Larang anu kadieu panerusna. Jaman pamarentah Ratu Pucuk Umun ieu, ibu kota Karajaan Sumedang Larang pindah ka Kutamaya. Ratu Pucuk Umun jeung Pangeran Santri tilar dunya taun 1570. Makamna di Gunung Ciung Pasarean Gede, Kota Sumedang ayeuna.
Ratu Pucuk Umun diganti ku anakna, Prabu Geusan Ulun (1579-1610). Prabu Geusan Ulun nyatakeun yen manehna panerus Karajaan Sunda jeung sakabeh daerah karajaan eta diasupkeun ka wilayah Karajaan Sumedanglarang, anu ayeuna wilayah Jawa Barat dikurangan Banten, Jayakarta, jeung Cirebon. Tapi basa daerah Priangan di awas ku Mataram, Sumedang Larang nu mimiti nyatakeun bakal satia ka Mataram jeung statusna rubah jadi kabupaten.
Status kabupaten ieu teu rubah liwat perjanjian, tanggal 19-20 Oktober 1677 jeung tanggal 5 Oktober 1705, Mataram nyerahkeun wilayah priangan ka VOC. Ti dinya\r\nSumedang di awas ku VOC anu terus tepi ka jaman pamarentah kolonial Hindia Belanda. Sumedang tetep jadi kabupaten tepi ka jaman Republik Indonesia ayeuna
Panutup, Megaprojek Jatigede anu geus direncanakeun ku pamarentah tahun 1963 bakal neuleumkeun kira-kira 30 desa anu aya di genep kacamatan, nyaeta Situraja, Cisitu, Darmaraja, Wado, Jatinunggal, jeung Jatigede. Pamarentah emang boga kapentingan ngabangun bendungan di daerah ieu anu ceuk pamadegan pamarentah bakal bisa ngajawab masalah banjir sakaligus halodo di sababaraha sentra penanaman padi di Kabupaten Majalengka, Indramayu jeung Cirebon.
Tapi ari pamadegan Menteri Kahutanan (15 Juli 2005), tulisan Prof. Dr. Kusnaka Adimihardja, aya alusna urang dangu. Anjeunna naros emang kudu sajarah budaya diteuleumkeun keur kapentingan ekonomi anu can bisa dipastikeun bakal nguntungkeun rakyat. Lamun jadi diteulemkeun, rakyat Tatar Sunda emang boga saeutik titinggal budayana nu bakal ngaleungitkuen kakayaan budaya jeung sajarah urang sunda.
Penulis, Kepala Pusat Penelitian Kemasyarakatan dan Kebudayaan
Lembaga Penelitian Unpad
Ketua Masyarakat Sejarawan Indonesia Cabang Jawa Barat.
Komunitas Urang Sunda (urangsunda@yahoogroups.com)--> http://www.Urang-Sunda.or.id

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jaman baheula aya dua budak pahatu, lanceukna lalaki,ari adina awéwé. Imahna deukeut hiji leuweung anu loba tangkal bubuahan nu ngarareunah, kayaning pari, kupa, pining, jeng saliana.
Dina hiji mangsa barudak téh rék ngala buah kupa ka leuweung. Barang dating ka leuweung, lanceukna nyarita, “Nyai, Akang rék ngala bubuahan, ku Nyai pulungan!”
“Heug,Akang” ceuk adina.
Térékél budak téh naék. Barang keur jongjon ngala kupa,léor aya oray sanca nyampeurkeun adina anu keur diuk nyanghunjar nyarandé kana catang.
Gep oray téh ngégél kana sukuna. Budak téh ngahariring ngawih.
“Kang tulungan, Kang tulungan! Aya anu gagarayaman kana bitis jeung ngégélan cing geuwat kuring tulungan!”
Usap baé, Nyai, meureun sireum!” ceuk lanceukna.
Budak awéwé téh sapanjang bisa ngomong kénéh mah teu eureun-eureun ngawih ménta tulung tapi ku lanceukna teu ditolih, marukankeun sireum baé. Tungtungna leg baé budak téh diteureuy buleud, tuluy oray téh asup ka leuwi.
Lanceukna reuwaseun naker sabab adina teu kecét-kecét. Manéhna tuluy turun, sanggeus di handap reuwaseun pisan sarta nyangka yén adina dihakan oray. Tulut disused tapak oray téh. Kabeneran barang datang kahiji tempat kapanggih oray keur gulang-guling baé teu bisaeun indit. Budak lalaki ngadéngé manuk haur disada, pokna “Cukrih, cukrih, turih ku pucuk eurih.”
Teu talangké deui beuteung oray diturih. Goréhéh téh adina kapanggih tina jero beuteung oray, terus dibawa balik. Barang datang sok adina téh digolérkeun di tengah imah, ku manéhna digeberan bari ngawih.
“Geber-geber hihid aing
Hihid aing kabuyutan
Titinggal nini awaking”
Kerenyed suku budak téh usik. Pok deui lanceukna ngawih. Kerenyed deui awakna usik. Kitu baé satuluyna, nepi budak awéwé téh hirup deui.


text:
Good Charlotte
Good Charlotte nya éta grup musik rock asal Waldorf, Maryland, Amerika anu dibentuk tanggal 1 April 1996 ku Joel jeung Benji Madden[1][2]. Madden sadulur-sadulur kainspirasi ku Beastie Boys anu harita keur ngayakeun tur dina taun (1995)[2]. Ngaran Good Charlotte sorangan dicokot tina salah sahiji judul buku bacaan budak GOOD CHARLOTTE: THE GIRLS OF GOOD DAY ORPHANAGE anu ditulis ku Carol Beach York[1]. Aliran musik ieu grup musik loba kapangaruhan ku Blink-182, Sum 41, NOFX, Social Distortion jeung Green Day[1]. Personil Good Charlotte ayeuna diantarana: Dean Butterworth, Joel Madden, Benji Madden, Billy Martin jeung Paul Thomas[1][2].
Diskografi Album[édit | sunting sumber]
Album pertama Good Charlotte dirilis taun 2000 anu jadi awal karirna[1]. Ieu album miboga tilu single, diantarana Little Things, Motivation Proclamation jeung Festival Song[1][2]. Aaron Escolopia nya éta drummer Good Charlotte nalika ieu album dirilis[1]. Escolopio kaluar saacan album kaduana THE YOUNG AND HOPELESS (2002) dirilis sabab Escolopio ngilu jeung grup musik adina, Wakefield, terus posisina digantikeun ku Josh Freese (anu engké diganti deui sacara permanén ku Chris Wilson)[2]. Album kadua ieu kajual nepi ka 4,9 juta kopi[1]. Ngaliwatan ieu album, Good Charlotte aya dina puncak popularitasna[1]. Single anu judulna Lifestyles of the Rich and Famous jadi jawara tangga lagu boh genre rock jeung pop di Sakuliah dunya. Ieu album ogé dilélér triple platinum[1]. Album THE CHRONICLES OF LIFE AND DEATH dirilis taun 2004, diteruskeun ku album GOOD MORNING REVIVAL anu dirilis taun 2007[1][2]. Anu pamungkas, Good Charlotte ngarilis album CARDIOLOGY taun 2010 kamari[1][2].


text:
Duplex
Duplex nyaéta hiji istilah dina widang telekomunikasi anu ngarujuk kana komunikasi dua arah.
Aya dua padika duplexing, nyaéta
- Full-duplex
- Half-duplex
Full-duplex[édit | sunting sumber]
Dina komunikasi full-duplex, dua pihak anu silih komunikasi baris ngirimkeun informasi sarta nampa informasi dina waktu anu sarua, sarta umumna merlukeun dua jalur (kanal) komunikasi.
Komunikasi full-duplex ogé bisa dihontal ku ngagunakeun téknik multiplexing, dimana sinyal anu ngarambat dina arah anu béda baris disimpen dina slot waktu (time slot) anu béda. Kakurang téknik ieu téh nyaéta téknik ieu ngurangan laju transmisi anu bisa nepi ka satengahna.
Half-duplex[édit | sunting sumber]
Half-duplex mangrupa hiji mode komunikasi di mana data bisa dipancarkeun atawa ditarima sacara dua arah tapi henteu bisa sacara babarengan. Conto pangbasajanna nyaéta walkie-talkie, di mana dua pamakéna kudu mencét hiji tombol pikeun ngomong sarta ngaleupaskeun pencétan pikeun ngadéngékeun sora batur ngomongna. Sabot dua urang ngagunakeun walkie-talkie pikeun komunikasi dina hiji waktu nu tangtu, ngan salah sahiji di antara maranéhanana anu bisa ngomong samentara pihak séjénna ngadéngé. Lamun duanana nyoba pikeun ngomong sacara babarengan, kaayaan "collision" (tabrakan) bakal lumangsung sarta kadua pamaké walkie-talkie kasebut henteu bisa silih regepkeun naon anu dikirimkeun ku batur ngomongna.
Tempo ogé Simplex.


text:
Karakteristik filter sistem liniér
Sistem liniér mintonkeun fitur jeung sifat nu jauh leuwih saderhana batan sistem nonliniér. Sistem liniér loba kapanggih dina widang kontrol otomatik, pamrosésan sinyal, jeung telekomunikasi. Contona, médium rambatan pikeun sistem komunikasi nirkabel mindeng bisa digambarkeun (dimodélkeun) ku sistem liniér.
Salasahiji sifat tikudrat sistem liniér nyaéta karakteristik filterna
Daptar eusi
Spéktrum frékuénsi[édit | sunting sumber]
Réspon frékuénsi mangrupakeun karakteristik tina sistem LTI. Réspon frékuénsi kasebut ilaharna mangrupakeun kuantitas kompléks, nyaéta:
Dina hal sistem LTI kalawan réspon impuls h(t), ngagambarkeun simétri konjugat, nyaéta:
nu hartina:
Amplitudo mangrupakeun fungsi frékuénsi ganjil, sedengkeun fase mangrupakeun fungsi frékuénsi jengkep (bs Indonesia genap).
Upamana baé:
-
- sarta mangka:
Jadi:
Perlu dicatet yén spéktrum amplitudo sinyal kaluaran kapanggih ku cara ngalikeun spéktrum amplitudo sinyal asupan jeung amplitudo réspon frékuénsi. Spéktrum fase sinyal kaluaran mangrupakeun pajumlahan antara spéktrum fase sinyal asupan jeung fase réspon frékuénsi. Jadi, hiji sistem LTI lumaku sabagé hiji filter pikeun sinyal asupan. Kecap filter di dieu dipaké pikeun ngagambarkeun yén sistem mobanda sarupaning sifat pipilih frékuénsi.
Transmisi tanpa distorsi[édit | sunting sumber]
Pikeun transmisi tanpa distorsi anu ngaliwatan hiji sistem, urang merlukeun yén bentuk sinyal asupan kudu persis dihasilkeun dina kaluaran sistem kasebut. Lantaran kitu, lamun x(t) mangrupakeun sinyal asupan mangka kaluaran anu diperlukeun téh:
dimana téh waktu tunda sarta K nyaéta konstanta gain. Ku cara nerapkeun transformasi Fourier kana kadua ruas persamaan di luhur, urang bakal meunangkeun:
Réspon frékuénsi atawa fungsi transfer sistem:
Jadi amplitudo kudu konstan dina sakabéh frékuénsi, sarta fase kudu liniér nurutkeun frékuénsi. Hal ieu bisa digambarkeun kawas kieu:
Distorsi amplitudo jeung distorsi fase[édit | sunting sumber]
Lamun spéktrum amplitudo sistem henteu konstan dina pita frékuénsi tinangtu mangka komponén-komponén frékuénsi sinyal input ditransmisikeun dibarengan sajumlah gain atawa atenuasi. Éfék ieu disebut distorsi amplitudo.
Lamun spéktrum fase henteu liniér nurutkeun frékuénsi mangka sinyal kaluaran miboga bentuk gelombang nu béda jeung sinyal asupan lantaran ayana waktu tunda nu béda-béda pikeun tiap komponén frékuénsi sinyal asupan mangsa ngaliwatan sistem kasebut. Bentuk distorsi saperti kieu disebut distorsi fase.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Theory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993


text:
Nopémber
Nopémber nyaéta bulan ka-11 kalénder Maséhi, satutasna Désémber sarta saméméh Oktober.
Bulan ieu na sajarah[édit | sunting sumber]
Kajadian[édit | sunting sumber]
Lahir[édit | sunting sumber]
Pupus[édit | sunting sumber]
Kajadian Bulan ieu dina warta[édit | sunting sumber]
- The New York Times ngalaporkeun yén hiji loka nu dijieun ku paméntana anggota Majlis Handap Amérika Sarikat Peter Hoekstra jeung sénator Pat Roberts kapanggih ngandung informasi detil nu bisa mantuan nagara nuklir dina ngahasilkeun pakarang nuklir. Loka éta ditutup dina 2 Novémber ku paméntana The New York Times sarta protés ti badan resmi International Atomic Energy Agency. (The New York Times)
- Australia ngirim dua kapal perang HMAS Kanimbla jeung HMAS Newcastle ka Fiji pikeun ngévakuasi warga Australia nalika kudéta. (Melbourne Age)
- Dua awéwé perlaya nalika tentara Israél némbak kumpulan awéwé nu mantuan para lalaki nu mawa pakarang nu nyalametkeun diri ka masjid di Beit Hanoun di beulah kalér Gaza. (BBC NEWS)
- Sajumlah gedé wewengkon Éropa Kulon keuna pangaruh pegatna daya, dimulai nalika ayana kagagalan dua jalur transmisi tegangan luhur gagal di Jérman, sarta nyababkeun kagagalan ngaruntuy nu maéhan ogé daya di wewengkonPerancis sarta nagara-nagara sabudeureunnana. (BBC News)
- Perang hébat dilaporkeun kajadian antara Union of Islamic Courts jeung Puntland, wewengkon sémi-otonom Somalia. (Al Jazeera)
- Operation Autumn Clouds: Angkatan Pertahanan Israél mimiti narik pasukannana kaluar ti kota beulah kalér Jalur Gaza, Beit Hanun, numutkeun pihak resmi Paléstina. Lima puluh tilu urang Paléstina, kaasup 16 warga sipil, jeung tentara IDF palastra ti saprak operasi dimimitian dina 31 Oktober. (Haaretz)
- Dr. Mahathir Mohamad, mantan Perdana Mentri Malaysia, lebet rumah sakit alatan serangan jantung. (CNN)
- Pesawat luar angkasa NASA Cassini ngarékam badai saperti angin puyuh di kutub kidul Saturnus nu mangrupakeun kajadian kawas kieu munggaran nu diobservasi dina planét séjén. (ABC News Australia)
- Lini 5.9 SR kajadian di deukeuteun Papua Gini Anyar. Dilaporkeun yén euweuh karuksakan nu ditimbulkeun. (The Star Online)
- Puteran munggaran Pamilu lokal 2006 keur milih walikota lokal sarta déwan kota lokal diayakeun di Polandia. (BBC News)
- Koréa Kidul nyarita yén manéhna moal ilubiung dina Proliferation Security Initiative nu tujuannana nahan kapal Koréa Kalér nu dituduh mawa bekel keur program nuklir jeung misil Koréa Kalér. (AP via ABC News America)
- Australia jeung Indonésia nanda tangan perjangjian kaamanan ngeunaan kerjasama nguatkeun Lombok ngalawan térorisme, pikeun ningkatkeun patroli wates laut gabungan sarta panyusunan panukeuran militér. Ieu ogé ngarojong kadaulatan Indonesia kana propinsi-propinsina hususna Gini Anyar Kulon. (ABC News Online)
- Jéndral John Abizaid, pupuhu Komando Puseur Amérika Sarikat (United States Central Command), nyarita ka Komite Sénat Amérika Sarikat keur Layanan Bersenjata (United States Senate Committee on Armed Services) yén anjeunna optimis "urang bisa nytabilkeun Irak." (CNN)
- Mirza Tahir Hussain warga nagara Britania nu dihukum pati di Pakistan, hukumannana robah jadi hukuman bui saumur hirup sanggeus diintervénsi ku Présidén Pakistan Pervez Musharraf. (BBC)
- Pasukan militér Australia jeung Selandia Anyar sayaga hiber ka Tonga pikeun mantuan ngamankeun karusuhan di ibukota Tonga Nuku'alofa kamari. Saeutikna lima urang tiwas dina karusuhan éta. (Reuters)
- Présidén Amérika Sarikat George W. Bush jeung Perdana Mentri Australia John Howard nyawalakeun stratégi Irak nalika dahar beurang. Kadua pamingpin ngaluuhan rapat Kerjasama Ékonomi Asia-Pasifik di Hanoi. (ABC News Australia)
- Pesawat terbang Trigana Air nu ragrag di Désa Dagu, Ilaga, Papua ancur kabeulem. Salapan urang panumpang jeung 3 awak tacan bisa diévakuasi alatan cuaca nu poék jeung halimunan. (detik)
- Lalaki nu mawa pakarang nyulik Deputi Mentri Kaséhatan Irak Ammar al-Saffar.
- Présidén Amérika Sarikat George W. Bush datang ka Indonésia pikeun manggihan Présidén Indonésia Susilo Bambang Yudhoyono dibagéakeun ku raména protés kana kawijakan luar nagri AS. (ABC News Australia)
- Mentri Industri Libanon jeung Maronite Christian Pierre Gemayel dipaténi ku lalaki nu mawa pakarang di Béirut. (CNN)
- Perdana Mentri Nepal Girija Prasad Koirala jeung pupuhu gerilyawan Mao Prachanda nanda tangan perjangjian damai nu mungkas perang sipil salila 11 taun di Nepal. (Sydney Morning Herald)
- Dick Cheney, Wakil Présidén Amérika Sarikat, datang ka Irak pikeun migunakeun poé Thanksgiving jeung pasukan AS. (BBC)
- The Cole Inquiry ngalaporkeun ka Pamaréntah Australia pikeun didaptar dina Parlemén Australia poé Senén. Hasil panalungtikan nyebutkeun yén pausahaan Australia AWB Limited geus nyogok ka Pamaréntah Saddam Husséin sangkan bisa ngajual gandrung ka Irak. (The Australian)
- Perdana Mentri Fiji Laisenia Qarase hiber ka Selandia Anyar pikeun ngayakeun sawala jeung Komodor Frank Bainimarama isukan minangka bagéan tina usaha nu dirojong ku Pamaréntah Selandia Anyar pikeun nyegah ayana kudéta. (AFP, AAP via News Limited)
- Perdana Mentri Fiji Laisenia Qarase manggihan komandan militér Fiji Komodor Frank Bainimarama dina sawala darurat di Wellington, Selandia Anyar nu tujuannana pikeun nyegah kup. (News Limited)
- Jurnal élmu pangaweruh Nature nerbitkeun rékonstruksi anyar mékanisme antikythera dumasar kana tomografi sinar X résolusi luhur. Mékanisme antikythera nyaéta komputer analog mékanis Yunani kuno pikeun ngitung posisi astronomis. (Sydney Morning Herald)


text:
Fungsi nu ngahasilkeun momen
Dina téori probabilitas jeung statistika, fungsi nu ngahasilkeun momen tina variabel acak X nyaéta
Fungsi ieu ngahasilkeun momen tina sebaran probabilitas:
Lamun X mibanda fungsi dénsitas probabilitas kontinyu f(x) mangka fungsi nu ngahasilkeun momen dibérékeun ku
dimana ngarupakeun momen ka-i.
Leupas tina sebaran probabilitas kontinyu atawa heunteuna, fungsi nu ngahasilkeun momen dibérékeun ku integral Riemann-Stieltjes
dimana F nyaéta fungsi sebaran kumulatif.
Konsep nu pakait kaasup fungsi karakteristik, fungsi nu ngahasilkeun probabilitas, jeung fungsi nu ngahasilkeun kumulan. Fungsi nu ngahasilkeun kumulan téh bentuk logaritma tina fungsi nu ngahasilkeun momen.


text:
Kacaritakeun aya hiji bapa nu karek datang ti pagawean, manehna di papag ku pamajikan jeung barudakna nu tilu arimut lucu, nya maklumlah bapana téh da balikna saminggu sakali ku sabab jarak pagawean/ kantor jeung imah téh kacida jauhna, mun bulak balik unggal poe mah da pasti beak w ku ongkos jeung waktu.
Isukna poenan weekend alias lalibur barudak téh, panon poe karek naek, ci ibun masih keneh saleger bapana geus ngadaweung dina korsi sabari nginum ci kopi ngabaturan pamajikanana nu geus pakupis beberes imah ti isuk keneh, manehna maca koran sabari ngajaga anakna nu pangbungsuna nu keur ngageubra sangges tadi ceurik hayang nginum. Nya pek torojol budakna anu ka dua, si pangais bungsu...budak téh lulungu keneh tuluy sare gogoleran dina korsi nu panjang bari nyubut "haus", nya atuh bapana nyampeurkeun eta budak bari mawa nginum ci haneut terus diinumkeun.
Tuluy bapana diuk deui dina korsi bari nuluykeun hanca koran nu geus dibaca tadi, teu kungsi lila si pangais bungsu téh nyampeurkeun bapana, manehna nangtung ditukangeun tonggong bapana bari neunggeulan tak tak bapana...
"jang Odi, tong neunggeulan bapa"
jang Odi teu malire omongan bapana, manehna kalah terus nuluykeun nenggeulan taktak bapana
"Jang Odi, tong neunggeulan tak tak bapa atuh, nyeri!" sabari ku sora nu rada heuras"
Jang Odi cicing sababaraha renghapan...beungeutna katinggali ciga nu reuwas sieun, tapi nuluykeun deui polahna nu matak pikakeuheuleun bapana
"Jang Odi!!!"
Bapana nyentak jang Odi da ku alatan geus beak kasabaran
Nya tuluy we jang Odi téh reuwas, manehna lumpat ka indungna sabari ceurik.."ibuuuuuuu" bari nyumput ditukangeun indungna da ku sieun tea ku bapana.
indungna tuluy malik bari ngomong ka jang Odi "teu kengeng kitu atuh jang, karunya bapana...nyerieun"
Bapana tuluy mangku jang Odi bari dolo da jang Odi barontak rek dipangku téh sabab sieuneun keneh.
Geus rada reup jempe, bapana nanya ka jang Odi...
"Naha tadi Ujang téh nenggeulan bapa?"
"garah teu nyeri" tembal eta budak lima taun téh sabari sisidueun
"haar ari Ujang sidik diteunggeulan kitumah bapa téh nyeri"
tapi da ku keukeuh jang Odi ngajawab ngarah teu nyeri bari dibareungan ku ceurik nu leuwih tarik
"kunaon atuh ibu ieu téh?"
indungan bingung...teu kungsi lila indungna seuri bari ngomong ka bapana
"oooh bapa, Jang Odi téh niatnamah hoyong ngarancetan Bapa, da ku ibu sok dipiwarang nenggelan taktak pami nuju nyareri téh, da ngarancetanmah tacan tiasaeun"
Nya nyurucud atuh langsung cimata bapana téh, manehna menta hampura ka anakna bari mangku eta budak
"hampura bapanya jang".
Sakapeung niat hade budak sok tara dipiharti jeung teu hayang dipiharti kunu jadi indung bapana, nu antukna loba barudak nu matak jadi barontak...ku sabab kitu hiji hubungan bathin indung bapa jeung anak téh kudu dideukeutkeun ti keur leutik keneh, artikeun paripolah budak, lempeungkeun tong wara dicarekan tiheula.
Cag ah...ku: Jungjunan LieZMaya/ Lilis mayasari.


text:
Hermann von Helmholtz
Hermann von Helmholtz (1821-1894) ilubiung dina dua pamekaran anu pangpentingna dina élmu pangaweruh fisika jeung falsafah dina abad ka-19.[1] Bukti yén géométri Euclidean teu ngajelaskeun ruang anu bisa ditingali jeung fisikna ukur mungkin jeung ngésérna ina fisika dumasar kalakuan antara partikel dina jarak pikeun téori médan.[1] Helmholtz ngahasilkeun jumlah anu pohara loba dina widang kaélmuanana, kaasup ngarumuskeun konsérvasi énérgi, persamaan puseur pikeu dinamika fluida, gagasan énérgi bébas dina térmodinamika, jeung panimual optalmoskop. Pikeun tambahanana, anjeunna ogé boga kontribusi dina épistimologi élmu dina falsafah.[1]
Tina hasil coba-coba Helmoltz nunjukkeun yén cahaya anu asup kana pupil téh dipantulkeun deui kana sumberna.[2] Tuluy, cahaya nuturkeun jalur anu sarua kaluar tina panon sabari asup deui kana pupil.[2] Kalawan maké éta optalmoskop darurat, Helmotz bisa nempatkeun panonna di jalur sinar cahaya anu asup jeung ninggalkeun panon pasien, nu antukna ngamungkinkeun retina pasien bisa ditingali.[2]
Helmholtz téh lain jelema mimiti anu bisa ningali retina hirup atawa jelema munggaran anu nyiptakeun alat pikeun ningalina.[2] Johannes Purkinje geus nyieun timuan dina taun 1832 jeung optalmoskp kuno jieunan Charles babbage méh sarupa jeung desain Helmholtz taun 1847.[2]
Sumber[édit | sunting sumber]
- ↑ a b c (en)Hermann von Helmholtz (diakses tanggal 14 November 2011)
- ↑ a b c d e (en)The Ophthalmoscope and Hermann von Helmholtz (diakses tanggal 14 November 2011)


text:
Babasan
Babasan (Basa Indonésia: ungkapan, Basa Inggris: idiom, Basa Walanda: idioom), numutkeun Kamus Umum Basa Sunda beunang LBSS (1976), nyaétanya babasan welah “ucapan matok nu dipaké dina harti injeuman, saperti gedé hulu, panjang leungeun, legok tapak jst.”
Numutkeun R. Satjadibrata dina Kamus Basa Sunda (1954): ‘babasan atawa paribasa: sawatara kecap nu disusun nu hartina teu sarua jeung harti sawajarna, tapi basana geus kamaphum ku saréréa.” Ari ngeunaan paribasa, Ama Satja nerangkeun kieu: “paribasa (paripaos, l.): kecap-kecap nu disusun jadi omongan nu hartina piluangeun atawa jadi pituah.”


text:
O (kana)
Dina sistim tulis Jepang, kana お (hiragana) jeung オ (katakana) aya di tempat kalima, antara え jeung か, dina sistim Gojūon (五十音) modern kumpulan kana. Dina Iroha, aya dina urutan ka-27, antara の jeung く. Dina tabel beulah katuhu (diruntuy dumasar kana kolom, ti katuhu ka kenca), お aya dina kolom kahiji (あ行, "kolom A") tur baris kalima (お段, "baris O").
Cara ngeja お/オ ilaharna nyaeta [o]; leuwih pastina nyaeta [o̜ ̞] atawa [ɔ̜ ̝].
Rundayanna[édit | sunting sumber]
お jeung オ aslina, ngaliwatan man'yōgana, tina kanji 於.
Bentuk sejen[édit | sunting sumber]
Dina ukuran nu leuwih leutik versi kana (ぉ, ォ) dipake keur mora tina basa sejen nu asup kana basa Jepang, saperti フォ (fo).
Gambaran dina sistim tulisan sejen[édit | sunting sumber]
- Braille:
- sore alpabet: 「大阪のオ」 ("o dina Osaka")
- Kode Morse: ・-・・・


text:
Hanja
Hanja (sacara harafiah: aksara Han), atawa Hanmun (한문; 漢文), anu sakapeung ditarjamahkeun minangka aksara Tiongkok-koréa, nyaéta sebutan pikeun aksara Tionghoa (Hanzi) dina basa Koréa, tapi sacara spesifik ngarujuk ka aksara-aksara anu diinjeum basa Koréa sarta dijadikeun bagian ti basa kasebut ngaliwatan pergantian pengucapan.
Béda jeung Kanji dina basa Jepang anu geus ngarobah sarta menyederhanakan loba karakter (aksara), Hanja ampir henteu miboga béda ti Hanzi wangun tradisional sanajan aya saeutik batan aksara standar Hanja nyaéta varian Hanzi anu ogé kapanggih dina Kanji standar.


text:
Kopi anjing
Kopi anjing atawa namnam (Lat. Cynometra cauliflora) nyaéta tutuwuhan pituin Asia Tenggara, utamana Indonésia nu kaasup kulawarga kakacangan. Tangkal kopi anjing mah leutik (3-15 m), tapi dahanna ngarangkadak, kembangna leutik (diaméter 1,2 cm).
Daptar eusi
Daun[édit | sunting sumber]
Daun kopi anjing boga dua anak daun, nu mun teu ditelek-telek mah kawas dua daun. lambaran daunna téh teu simétris, ukuranana 5-15 cm (panjang) jeung 2,5-7,5 cm (lébar), kelirna héjo bagedod.
Buah[édit | sunting sumber]
Buah kopi anjing bentukna kawas ginjal, panjang 5-10 cm, lébar 5 cm. Cangkang buahna teu beulah, tapi aya urat beubeulahanana. Kulitna kasar jeung rada kerejut, kelirna héjo pias semu coklat. Daging buahna baseuh kelir konéng, aya bauan, rasana haseum, sikina gedé.
Baranahan[édit | sunting sumber]
Tutuwuhan ieu sumebar tina sikina, najan bisa ogé dicangkok.
Sebutan séjén[édit | sunting sumber]
Di sababaraha wewengkon, kopi anjing disebut ogé heunceut anjing atawa pukih. Dina basa séjén, ieu tangkal katelah namnam (Jawa, Madura), kuwanjo (Bali), anjing-anjing (Malayu), puci anggi (Bima), puti anjeng (Makassar), arepa (Bugis), aloma (Seram), lamuta (Ambon), kfamute (Buru), namet (Halmahera Kidul), jeung namo-namo (Ternaté).
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Namnam. Disalin 29 Agustus 2007.
- Sentra Informasi Iptek. Kopi Anjing (Namnam). Disalin 29 Agustus 2007.


text:
Teater Yunani Kuno
Drama nu kiwari mindeng dipintonkeun, asalna mah ti jaman Yunani Purba.[1] Tahun 600 SM, dina upacara-upacara kaagamaan, masarakat Yunani ngayakeun raraméan nu di jerona aya acara ngibing jeung ngahaleuang salaku média panghormatan ka déwa Dionysius.[1] Sanggeus kitu maranéhna nyieun hiji pasanggiri drama dina éta acara nu dilaksanakeun taun 534 SM di Athena.[1] Drama nu harita dipintonkeun nya éta drama tragedi, tur nu jadi jawarana nya éta Thespis, aktor jeung panulis munggaran nu kasohor ka sakuliah dunya. [1] Sanajan Thespis mangrupa tokoh historis, tapi ku bangsa Yunani dijadikeun legenda. Sagala rupa nu aya patalina jeung drama, pasti dipatalikeun jeung Thespis nepi ka lakon dina drama dingaranan thespian.[1]
Drama Yunani aya dina puncak kamekaranana dina taun 400 SM.[1] Drama masih dipintonkeun minangka ritual kaagamaan.[1] Di Athena tempat pintonan drama nu kasohor nya éta Teater Dionysius nu aya di gigireun Acropolis, puseur kuil kota Athena.[1] Ieu tempat cukup pikeun 14.000 nu nongton.[1]
Urang Yunani Kuno mimiti ngaresmikeun teater minangka seni dina ngamekarkeun drama tragedi, komedi jeung satir.[2] Masarakat Yunani ngamangpaatkeun karakter mitologis tur ngamekarkeun konsép drama kritik dramatis.[2] Dina karya modéren ieu karya geus disaluyukeun sarta diinterprétasi sangkan bisa saluyu jeung jaman.[2] Contona waé saperti nu ditawarkeun ku Antigone nu digunakeun ku Anoulih dina taun 1944 pikeun nyieun hiji pernyataan ngeunaan ayana Nazi di Perancis sarta Brecht dina taun 1948 nu nyaruakeun Creon minangka Hitler. [2]
Daptar eusi
Wangun Drama di Yunani[édit | sunting sumber]
Tragédi[édit | sunting sumber]
Kulantaran ayana tragédi tina upacara agama, sipat ieu pintonan sakral, puitik, jeung filosopis.[1] Ampir sakabéh carita tragedi asalna tina mitologi agama Yunani.[1] Lakon dina tragédi biasana miboga kahéngkéran nu atra pisan sarta mindeng nyanghareupan masalah moral.[1] Biasana lakon utama tragédi gagal ngalawan musuhna tur pamustunganana mah pinasti panggih jeung pati.[1]
Satyr[édit | sunting sumber]
Satyr mangrupa komédi nu péndék sarta hampang, sipatna bodor tur parodi dina mitologi.[1] Lalakonna biasana mah mahluk dongéng satengah manusa satengah sato.[1]
Komédi heubeul[édit | sunting sumber]
Komédi asal kecapna tina komoida nu hartina nyieun kabagjaan.[1] Dina komédi, lakon utama digambarkeun salaku nu mawa ide pikabungaheun.[1] Biasana sanggeus ieu pintonan komédi anggeus dituluykeun ku komos atawa ngayakeun hiji raraméan.[1]
Komédi anyar[édit | sunting sumber]
Tragédi mimiti tara dipintonkeun sanggeus taun 400 SM, tapi sabalikna jeung komédi.[1] Komédi sanggeus taun 400 SM ngalaman parobahan nepi ka komédi nu ditulis sanggeus taun 338 SM mah dingaranan komédi anyar.[1] Béda jeung komédi heubeul nu ngangkat téma ngeunaan sosial jeung politik, ieu téma komédi leuwih museur kana kahirupan rumah tangga kelas menengah di Athena.[1]


text:
F
F nyaéta hurup Latin ke-6. Ngaranna dina basa Inggris, Indonésia, sarta Malayu nyaéta ef, dibaca [ɛf]. Hurup ieu mindeng dipaké pikeun menandai sada konsonan desis bibir-gigi nirsuara.
Sajarah[édit | sunting sumber]
Asal-usul hurup F dimimitian ti hurup Semitik vâv anu melambangkan sada /v/, sarta kamungkinan mulanya ngagambarkeun "kait" atawa "gada". Hurup vâv meureun ogé kabentuk dumasar hiji hiéroglif Mesir, anu ngagambarkeun "gada":
Wangun hurup Fénisia waw diserep ka dina hurup Yunani minangka hurup vokal, upsilon (anu nyarupaan turunanana, hurup Y, tapi ogé jadi karuhun hurup-hurup U, V, sarta W); sarta ogé dina hiji wangun séjén, nyaéta hurup konsonan digamma anu nyarupaan hurup F Romawi, tapi diucapkan /w/ kawas dina basa Fénisia. Saterusna, foném /w/ kasebut péang ti basa Yunani, tuluy fungsi digamma minangka angka waé.
Dina basa Étruska, F ogé diucapkan /w/. Dina pamustunganana urang Étruska mengemukakan hiji inovasi nyaéta ngagunakeun dwihuruf FH pikeun sada /f/, sarta hurup F ngawakilan foném /f/ waktu urang Romawi nyerepanana (alatan maranéhanana geus meminjam hurup U ti hurup Yunani upsilon pikeun sada /w/). Hurup phi (Φ φ) ogé madanan sada /f/ dina basa Yunani.
Hurup leutik f henteu kaci diidentikkan jeung hurup ſ, nyaéta s panjang anu dipaké dina jaman baheula. Contona, "sinfulness" ditulis "ſinfulneſs" lamun maké hurup s panjang. Pamakéan hurup s panjang memudar nyanghareupan ahir abad ka-19, kamungkinan pikeun nyingkahan kekeliruan jeung hurup f.


text:
Gothenburg
-
Keur kagunaan séjén, tempo Gothenburg (disambiguasi).
Gothenburg (Basa Swédia: Göteborg ) /jœte'bɔrj/) nyaéta salasahiji kota jeung munisipalitas di propinsi Västergötland di basisir kulon Swédia. Taun 2006, pangeusina aya 490,000 di kotana tur 879,000 di wewengkon métropolitan, ngajadikeun Gothenburg jadi kota kadua panggedéna di Swédia, sanggeus Stockholm. Gothenburg ogé mangrupakeun kota universitas.
Ku ayana Göta Älv nu ngamuara ka Kattegat, walungan ieu ngabagi Gothenburg jadi dua bagian, kalayan beulah luhureun walungannana ngajadi pulo Hisingen. Teluk leutik Göta Älv kacida cocogna jadi palabuan, tur Gothenburg geus ngalegaan palbuannana jadi nu panggedéna diantara nagara-nagara Nordik.
Daptar eusi
Pulitik jeung pamaréntahan[édit | sunting sumber]
- Informasi leuwih jauh: Munisipalitas Gothenburg
Borough[édit | sunting sumber]
- Informasi leuwih jauh: Borough jeung Distrik Gothenburg
Munisipalitas dibagi jadi 21 borough, nu tanggung jawab kana layanan sakola primér, social, kasenangan, jeung budaya di sajeroeun wewengkonna. Dina pamilu 1998 tilu borough -- Askim, Torslanda jeung Älvsborg -- ngayakeun référéndum lokal keurn nyieun munisipalitas sorangan, tapi petisi ieu ditolak ku Pamaréntah Swédia.
Borough
Kerjasama internasional[édit | sunting sumber]
- Kota pasangannana
Kerjasama jeung Kota Port Elizabeth di Afrika Kidul (ngadeg 1998) nyaeta kerjasama ngawangun lapangan umum nu menarik saperti manajemen runtah, perpustakaa, olahraga jeung pariwisata.
- Kota sawargi
Galeri gambar[édit | sunting sumber]
Gambar-gambar wangunan jeung tempat disebutkeun dina téks
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
- East Indiaman Götheborg
- Protés nalika KTT UÉ di Gothenburg 2001
- Métropolitan Gothenburg
- Daptar jalma nu patali jeung Gothenburg
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
Tingali ogé Gothenburg di Wikivoyage
- Gothenburg & Co. - Official Tourist site
- Gothenburg - Official City site
- Gothenburg Botanic Garden - Official site
- Hotels in Gothenburg
- Architecture in Gothenburg - Pdf-guide in English
- Urban Planning of Gothenburg - Pdf-guide in English
Catetan jeung rujukan[édit | sunting sumber]
Citakan:Boroughs Gothenburg Citakan:County Västra Götaland


text:
Sabtu, 09 April 2011
Download Wayang Golek Asep Sunandar Sunarya - Jabang Tutuka
download wayang golek asep sunandar sunarya jabang tutuka, asep sunandar sunarya jabang tutuka,wayang golek asep sunandar sunarya mp3, download gratis wayang golek asep sunandar sunarya
download video wayang golek asep sunandar sunarya jabang tutuka, video asep sunandar sunarya jabang tutuka,video wayang golek asep sunandar sunarya video, download gratis video wayang golek asep sunandar sunarya
Jabang Tutuka Bagian 1
Jabang Tutuka Bagian 2
Jabang Tutuka Bagian 3
download video wayang golek asep sunandar sunarya jabang tutuka, video asep sunandar sunarya jabang tutuka,video wayang golek asep sunandar sunarya video, download gratis video wayang golek asep sunandar sunarya
Jabang Tutuka Bagian 1
Jabang Tutuka Bagian 2
Jabang Tutuka Bagian 3
Diposkan oleh Rifki Fahrurozi di 16.56
Label: Asep Sunandar Sunarya, Wayang Golek
Langganan: Poskan Komentar (Atom)


text:
Munara Eiffel
Munara Éiffel nya éta ngaran munara beusi anu diwangun di Champ de Mars di sisi Walungan Seine, Paris.[1] Ieu munara téh minangka landmark kota Paris, Perancis anu geus kakoncara di sakuliah dunya.[1] Ieu munara diwangun antara taun 1887 jeung 1889 minangka panto asup ka Exposition Universelle, Paméran Dunya anu ngarayakeun saabad Révolusi Perancis.[1] Éiffel sabenerna boga rarancang ngawangun munara di Barcélona, pikeun Pameran Universal taun 1888, tapi para pihak anu tanggung jawab di Balai Kota Barcelona nganggap hal éta ahéng sarta mahal, sarta teu cocog jeung dayeuhna.[1] Ieu munara diresmikeun dina tanggal 31 Maret 1889, sarta dibuka tanggal 6 Méi.[1] Pangwangunan ieu munara dipigawé ku tilu ratus pagawé[1] sarta dipingpin ku Tuan Gustave Eiffel dibantuan ku insinyur Maurice Koechlin, Emile Nouguier sarta Stephen Sauvestre minangka arsiték.[2] Ieu munara téh dijieun tina 18.083 bagian beusi waja (wangun murni tina beusi struktural) anu diterapkeun ku dua satengah juta paku.[1][2] Carangka beusi ieu dirénovasi saban tujuh taun sakali sarta dicét kalayan 50 ton cét.[2] Ti taneuh nepi ka tihang bandéra, jangkungna 312,27 méter dina taun 1889, kiwari mah 324 méter kaasup anténeuna.[2] Ieu munara téh dipiboga ku Pamaréntah kota Paris sarta dikokolakeun ku pausahaan swasta, "Société Nouvelle de l'Exploitation de la Tour Eiffel".[2] Munara ieu dicaangan ku 352 projektor 1.000 watt sarta ngiceup saban satengah jam nalika peuting, kalayan 20.000 lampu sarta 800 lampu disko.[2] Sangkan ieu munara katempona leuwih hirup, 4 lampu laser xenon anu 6.000 watt, muter sacara permanen di penclut munara.[2]


text:
Dina tahun 1916, Pangeran Aria Suria Atmaja (Bupati Sumedang), usul kapamarentah Hindia Belanda, sangkan rahayat Hindia Belanda (Sunda ?) dibere pangaweruh ngeunaan metakeun pakarang (bedil), pikeun ngabantu dina ngajaga kaamanan lemah caina. Tapi Ku pamerntah Hindia Belanda harita teu di idinan, sabab hariwang bisi malik ka maranehna. Kuayana kitu Pangeran Sura Atmaja nyerat hiji buku, nu judulna “DITIUNG SAMEMEH HUJAN”, jejer caritana urang Sunda kudu waspada. (Dicutat tina Sajarah Sumedang, E Kosmajadi)
Dina buku “DITIUNG SAMEMEH HUJAN” aya papatah ti anjeunna keur urang sunda, tah ieu :
BARIS KA SAGALA BARUDAK SUNDA
Aing neneda ka Gusti Nu Maha Kawasa muga-muga ati maraneh dibukakeun kana panemu (elmu), lamun maraneh ngadenge papatah nu hade supaya tereh ngaharti sumawonna kana papatah-papatah nu geus sababaraha taun dipapatahkeun supaya diimankeun wanti-wanti pisan. Paneda aing ka Gusti Allah supaya pinaringan kabungahan jeung rejeki di dunia ieu tepi kana poe bungsuna (ajal), sarta muga dijauhkeun tina bahla jeung pinaring umur panjang, kitu deui masing runtut rukun jeung baraya maraneh, muga ulah aya saurang oge maraneh nu eureun mikaheman sakabehna numaparin ganjaran ka maraneh.
Cekel papatah aing ieu, supaya ulah aya saurang oge tina antara maraneh nu boga ati bingung lamun matak manggih bahaya nu kasebut didieu, karana papatah aing ieu nyaeta buktina nu dipaparinkeun ka urang sarerea. Sarta lamun aing nerangkeun ka maraneh buktina tea, nyaeta sestu-estuna didatangkeunnana ku Nu Maka Kawasa. Puguh Maraneh dikawasakeun pikeun bisa narima isarat nu didatangkeun ka Gusti Allah ka Maraneh.
Maraneh bisa maksa ngeureunkeun kalakuan goreng, karana Gusti Allah nu Kawasa nuduhkeun kana jalan nu mulus ka maraneh dipilampah di dunya ieu.Tangtu Maraneh jadi conto pikeun diturutan ku sasama maraneh jeung tangtu
sakabehna manusa sarukaeun ka maraneh.
Sarta beh dituna maraneh ngarasa bagja tepi ka anak incu.
Maraneh sarerea nu saendengna pada ngarimankeun kana maksud aing tea, aing
nyerenkeun eta papatah aing anu panungtungan, sakedah polah, karana aing
ngarasa geus kolot moal sababaraha deui nya umur.
Kulantaran tulisan aing ieu supaya mangke dimana urang geus papisah,
muga-muga maraneh jadi jalma pinter, bisa ngaji jeung ngingetkeun carita
ieu, dipikir beurang jeung peuting.
Jeung beh dituna muga-muga maraneh bisa nurutan karuhun maraneh muga-muga
bisaeun mindahkeun naon kakurangan diri maraneh muga salawasna diraksa.
Lamun maraneh geus ngarasa kapapatenan dulur cara aing kapapatenan ku
karuhun aing, poma maraneh ulah poho ngahormat, nulungan jeung nurut nu
wajib pikeun maraneh narandaakeun jalan kabeneran sanajan ku jalan sejen.
Eta panghormat aing nu panungtunan ka maraneh, samemehna nyawa aing dipundut
ku Nu Kagungan.
Ku Sabab eta nyawa aing di akherat moal era ku bangsa sasama aing, yen aing
geus ditakdirkeun ku Gusti Allah dilantarankeun pitulungna Kangjen
Gouvenement dijadikeun purah mamatahan jeung ngajak ka maraneh sarerea.
Sakitu Pamenta aing, kamaraneh sarerea, supaya diturut.
PANGERAN ARIA SURIA ATMAJA
Dibabarkeun di Sumedang 11 Januari 1851
Wafat di Mekah 1 Juni 1921


text: 1Isa teh, dibabarkeunana di Betlehem tanah Yudea, dina jamanna Raja Herodes. Teu lila ti harita, aya nu daratang ka Yerusalem, nya eta parabujangga ti tebeh Wetan. 2Aranjeunna mariksa, “Di mana raja urang Yahudi anu anyar dibabarkeun teh? Kaula ti tatar Wetan parantos mendakan bentangna sarta pangna darongkap ka dieu seja mintonkeun persetya.” 3Atuh Raja Herodes pohara ngagebegna, kitu deui sakur nu aya di Yerusalem. 4Geuwat anjeunna nyaur Imam Agung jeung ahli-ahli Kitab bangsa Yahudi, lajeng mariksakeun, “Al Masih teh di mana bakal dibabarkeunana?” 5Wangsulanana, “Di Betlehem daerah Yudea, margi parantos tinulis kieu ku paranabi: 6‘Maneh, Betlehem, di tanah Yudea, di antara rengrengan anu marentah nagara teh, lain nu pangleutikna. Sabab ti maneh pisan jaga baris rawuh hiji pamingpin, anu bakal ngaraksa umat Kami Israil.’ ” 7Bujangga tea ku Herodes disaur, ririkipan dipariksa kalayan talete: Eta bentang teh, iraha mimiti katembongna. 8Tuluy dijurung laku ka Betlehem bari diomat-omatan kieu, “Ayeuna mah, saksrak bae eta Murangkalih teh sing kapanggih; lamun enggeus, kudu ka dieu pupulih sabab kami oge seja ngabakti ka Anjeunna.” 9Bral, bujangga-bujangga teh, mariang. — Ujug-ujug, bentang nu tembong ti tatar Wetan tea bijil deui, tembong maju miheulaan aranjeunna; ahirna, kandeg di lebah Murangkalih tea — 10Atuh barang bentang tea, breh katembong, aranjeunna teh pohara baringahna! 11Geus kitu, sup bae lalebet, kapendak Murangkalih teh katut Maryam, ibu-Na. Brek sarujud ngabakti, tuluy muka pepeten, ngabaktikeun emas, dupa, jeung emur (sabangsa menyan). 12Aranjeunna karenging pituduh ti Gusti Allah dina impenan: Ulah ka Herodes deui jeung mulihna teh kudu nyandak jalan sejen. 13Sanggeus bujangga teh marulih, malaikat Pangeran nembongan ka Yusup dina impenan sarta ngadawuh, “Geura hudang, Budak jeung indung-Na bawa ka Mesir; cicing heula di ditu, tepi ka aya beja deui ti Kami; sabab eta Budak teh, keur disaksrak ku Herodes rek ditelasan.” 14Korejat Yusup tanghi. Tuluy eta Murangkalih jeung ibu-Na teh, peuting eta keneh, ku anjeunna dicandak ngalolos ka Mesir. 15— Maratuhna di Mesir teh, nepi ka pupusna Raja Herodes — Ieu kajadian teh bukti laksanana Pangandika Pangeran ka nabi-Na tea: ‘Kami geus nyaur Putra Kami ti Mesir.’ 16Ari Herodes barang ngaraos yen bujangga-bujangga teh jalir, pohara benduna. Lajeng Herodes marentahkeun numpes kabeh barudak lalaki di Betlehem jeung sabudeureunana anu umurna dua taun ka handap; eta teh ancer-ancer anu dicandak ku Herodes, — ngitung ti wates tembongna bentang — sakumaha katerangan ti bujangga tea. 17Nya harita tinekananana pilahir Nabi Yermia anu kieu tea: 18‘Di desa Rama kadenge tingkaroceak, midangdam aluk-alukan. Rahel nyeungceurikan anak-anakna, henteu beunang dibangbalerkeun. Da puguh, anakna kabeh geus teu aya di kieuna.’ 19Sapupusna Herodes, malaikat Pangeran teh nembongan ka Yusup di Mesir, dina impenan, dawuhana-Na: 20“Hudang, eta Budak jeung indung-Na bawa mulang ka tanah Israil. Anu ngarah pati eta Budak teh, ayeuna mah, geus teu araya di kieuna.” 21Yusup hudang, tuluy eta Murangkalih jeung ibu-Na dibawa mulang ka tanah Israil. 22Tapi ku lantaran anjeunna mendak beja, yen raja Yudea gegentos Herodes teh Arkaleus, putrana; atuh Yusup ngaraos risi matuh di dinya mah. 23Sanggeusna kenging deui pituduh dina impenan, lajeng anjeunna ngajugjug ka Galilea sarta bumen-bumen di hiji kota nu ngaranna Nasaret. Ku kituna, pilahir paranabi teh kajadian; nya anu kieu ungelna, ‘Mantenna bakal katelah urang Nasaret.’