text:
Pakasaban
Pakasaban atawa Patukangan nya éta pagawéan anu dilakonan ku manusa pikeun nyumponan pangabutuh kahirupan sapopoé. [1]
Pakasaban Urang Sunda[édit | sunting sumber]
Mayoritas pakasaban masarakat Sunda minangka patani, nambang keusik, sarta ngahuma.[2] Nepi ka abad ke-19, loba ti masarakat Sunda anu ngahuma ku cara pundah-pindah. Di kota mah, loba urang Sunda anu gawéna jadi buruh pabrik, pagawé nagari, sarta jadi pembantu.[2] Anu sok dagang kuriling loba ogé dilakonan ku masarakat Sunda, utamana asal Tasikmalaya sarta Garut. Maranéhanana loba ngajual rupa-rupa perabotan rumah tangga.[2] Pakasaban anu pokok di masarakat sunda téh aya 3, nya éta :
- Dina widang pakebonan, diantarana pepelakan téh, kalapa sawit, karet, jeung kina.[2]
- Dina widang tatanén, saperti paré, palawija, jeung sayur-sayuran.[2]
- Dina widang perikanan, saperti pamayang, tambak udang, jeung perikanan ikan.[2]
Salian tani, aya ogé anu pakasabanana jadi tukang dagang, pengrajin, jeung peternak.[2]
Istilah-stilah Pakasaban[édit | sunting sumber]
- Amil nya éta tukang nguruskeun saniskara nu aya patalina jeung perkara agama di dèsa, disebut ogè lebè.[1]
- Anjun nya èta tukang nyieun barang gagarabah (alat-alat dapur) tina taneuh.[1]
- Badaya nya éta tukang ngigel (biasana awéwé), di karaton atawa di kabupatén, igelna ogé igel badaya.[1]
- Baluk nya éta awéwé tukang dagang ngider.[1]
- Baramaén nya éta tukang jajaluk. ilikan jajaluk /musafir.[1]
- Bas nya éta tukang kai atawa tukang nyieun wawangunan (imah).[1]
- Béngkong nya éta tukang nyunatan (paraji sunat).[1]
- Bujangga nya éta pangarang jeung ahli dangding nu mashur lantaran hasil-hasil karyana, ahli basa / sastra (ahli pikir nu palinter).[1]
- Candoli nya èta tukang ngajaga jeung mèrèan sagala rupa bahan dahareun di nu kariaan (biasana awèwè).[1]
- Dalang nya èta 1.tukang ngalalakonkeun carita carita wayang; 2. pamingpin rombongan réog,calung,jsb.[1]
- Dokter nya éta ahli ngubaran kasakit lulusan paguron luhur.[1]
- Dukun nya éta tukang ngubaran kasakit ku jampé,urut,atawa ku padika anu bèda jeung dokter.[1]
- Gending nya èta tukang ngieun parabot tina kuningan, hususna tatabeuhan saperti gamelan, jeung sajabana.[1]
- Indung beurang nya èta tukang ngurus nu ngajuru jeung ngurus orok (biasana awéwé), disebut ogé paraji.[1]
- Jagal nya éta tukang mencit munding,sapi jeung sajabana.[1]
- Jobong nya éta awéwé nu nampa bayaran tina hubungan séxs di luar nikah.[1]
- Jurualok nya éta tukang ngeuyeub-ngeuyeub kawih atawa kakawihan.[1]
- Jurubayar nya éta tukang ngabagikeun duit bayaran ka anu hak nampana.[1]
- Juruladén nya éta tukang ngalayanan anu balanja di toko.[1]
- Jurumudi nya éta tukang ngamudikeun kapal laut.[1]
- ppJurupantun]] nya éta tukang nyarita atawa ngadongéng diselang-selang ku ngawih bari nabeuh kacapi.[1]
- Kabayan nya èta tukang 1.ngajaga pasèban (baheula);2.tukang ngaladènan dina hajatan.[1]
- Kajineman nya èta tukang ngajaga sakitan,mandor sakitan.[1]
- Kamasan nya èta tukang nyieun perhiasan tina emas atawa pèrak.[1]
- Kebojèngkéng nya éta tukang ngagusur padati.[1]
- Koki nya éta tukang ngieun kaolahan,juru masak.[1]
- Kulaér nya éta kusir anu tumpakna dina kuda karéta pangagung.[1]
- Kuncén nya éta tukang ngurus kuburan.[1]
- Malim nya éta tukang meruhkeun sasatoan galak.[1]
- Mandor nya éta tukang nalingakeun jeung ngatur pagawé.[1]
- Modin nya éta tukang adan.[1]
- Pamayang nya éta tukang ngala lauk di laut.[1]
- Nayaga nya éta tukang nabeuh gamelan.[1]
- Panday nya éta tukang ngieun barang/parabot tina besi.[1]
- Paraji nya éta tukang nyunatan atawa tukang nulungan nu ngajuru.[1]
- Patani nya éta tukang ngagarap taneuh supaya kaala hasil tatanenna.[1]


text:
RENCANA PELAKSANAAN PEMBELAJARAN (RPP)
01
Satuan Pendidikan : SMP
Mata Pelajaran : Bahasa Sunda
Kelas/Semester : VII/1
Standar Kompetensi : Mampu menyimak, memahami dan menanggapi berbagai wawancara percakapan, dongeng dan pupujian.
Kompetensi Dasar : 7.1.1. Menyimak penggalan-penggalan percakapan (rekaman / dibacakan).
Indikator :
Dapat menyimak dengan sikap yang baik.
Dapat menafsirkan para pembicara dalam percakapan.
Dapat menyimpulkan topik percakapan.
Dapat menyebutkan bagian-bagian isi percakapan.
Dapat menafsirkan kalimat-kalimat kunci dalam percakapan.
Dapat menafsirkan maksud percakapan
Alokasi Waktu : 2 X 40 Menit ( 1 X Pertemuan)
Tujuan Pembelajaran
Siswa dapat menyimak dengan sikap yang baik.
Siswa dapat menafsirkan para pembicara dalam percakapan.
Siswa dapat menyimpulkan topik percakapan.
Siswa dapat menyebutkan bagian-bagian isi percakapan.
Siswa dapat menafsirkan kalimat-kalimat kunci dalam percakapan.
Siswa dapat menafsirkan maksud percakapan.
Materi Pembelajaran
Percakapan.
JAWER KOTOK
Harita pasosore Anggara, Tetehna, jeung Mamahna keur uplek ngobrolkeun apotek hidup. Kabeneran Mamahna Anggara mah rapekan pisan. Di kebon tukangeun imahna loba pepelakan anu ngandung hasiat pikeun ngubaran rupa-rupa kasakit. Aya pelak koneng gede, Koneng hideung, seureuh, saga, pecah beling (kibeling), cikur, jahe, lampuyang, kumis ucing, sereh, laja, jawer kotok, jrrd.
Anggara : “Mah, Mah!”
Mamah : “Aya naon Angga?”
Anggara : “Ku Pa Didi, enjing Angga dipiwarang nyandak pepelakan ka sakola”.
Teteh : “Aya naon Angga mani siga nu bingung?”
Anggara : “Bingung Angga teh. Enjing ka sakola kedah nyandak pepelakan anu tiasa dianggo ngalandongan hiji panyawat. Kinten-kintenna naon nya, Teh?”
Teteh : “Atuh nyandak naon we, tuh pan dipengkereun bumi seueur pepelakan nu tiasa dianggo landong, aya laja, jahe, koneng, malihan aya jawer kotok. Geura aneh, pami Angga ka sakola nyandak jawer kotok mah. Margi ayeuna mah jawer kotok teh atos jarang pisan diparelakna. Kersa teu nyandakna?”
Anggara : “Nya naon wae kanggo Angga mah, asal ku teteh we pang kanapotkeun.” Pokona Angga mah kantun ngabantun ka sakola. Punten nya abi miwarang”.
Mamah : “Keun engke ku Mamah dipangwadahankeun kana pot, nya. Tapi kumaha engke upami Pa Didi naroskeun naha Anggara bet nyandak jawer kotok? Cik kumaha waleranana?”
Teteh : “Gampil atuh waleranana mah. Jawer kotok teh basa latenna mah Coleus Scutellaroides, mangruakeun tutuwuhan anu watangna ajeg, tur jadina ngarayap ka luhur, kalayan jangkungna antara 30-150 cm. Kaasup tutuwuhan baseuh, sarta babari semplak, sisi-sisina reregesan, diseundak ku tangkay daun anu warnana rupa-rupa. Kembang jawer kotok bentukna kembang nyusun, tur mekar dina tungtung pangluhurna dina tangkay watang. Babari pikeun dibibitkeunana bisa hirup hade didaerah padataran handap nepo ka dataran 1500 m luhureun beungeut cai laut. Kahartos tadi katerangan ti teteh, ku Angga?”
Anggara : “Mah, naon sih ari jawer kotok nu saleresna?”
Mamah : “Ari jawer teh hartosna gagaber hayam, anu aya dihandapeun cekeumna. Kecap kotok mah tina basa Jawa, anu sarua hartina jeung hayam. Tapi ku Angga teu kedah disebat janten jawer hayam, da bakal benten hartosna sareng kecap jawer kotok.
Tapi deuih anehna urang Jawana sorangan nyebutna teh kentangan, kana jawer kotok teh. Sok ayeuna mah teraskeun deui Teh perkawis katerangan tina jawer kotok tadi. Karunya bilih enjing Angga ditaros ku Pa Didi”.
Teteh : “Tah, De Angga, dina buku Cabe Puyung Jilid III anu disusun ku Mardisiswojo, aya katerangan ngeunaan jawer kotok. Saurna ti jaman karuhun urang baheula, daun jawer kotok bisa ngobatan atawa nyageurkeun rupa-rupa panyakit.
Anggara : “Panyawat naon bae nu tiasa dilandongan ku jawer kotok, Teh?”
Teteh : “Seueur, diantarana: wasir, borok, bisul, kencing manis, panas tiris, nifas, radang dina jero ceuli, kaputihan, nyeri beuteung.
Salain ti sipatna anu babari dipelak jeung geus bukti hasiatna, jawer kotok ge teu matak ngerakeun. Lamun dipaselangkeun jeung kekembangan tur dipelak dihareupeun imah, jawer kotok oge rupana endah kacida. Tah, dugi ka dinya panginten Angga ge ngartos hasiat tina jawer kotok tadi?”
Anggara : “Oh, kitu nya, seueur pisan hasiatna tina jawer kotok teh geuning. Padahal kawitna mah Angga teh nyapirakeun kana tutuwuhan sapertos jawer kotok teh. Ah enjing mah bade diterangkeun ka rerencangan pangna Angga ngabantun jawer kotok heunteu milih nu sanes”.
Teteh : “Mangga, we. Sing getol diajarna, nya! Ulah sok melid! Bilih teu naek kelas”.
Anggara : “Mangga, Teh?”
Metode Pembelajaran
Langsung, tidak langsung.
Ceramah, tanya jawab, latihan, penugasan dan diskusi.
Langkah-langkah Kegiatan Pembelajaran
Pendahuluan:
Guru mengamati kelas, baik kebersihannya, kerapihannya, serta mengabsen kehadiran siswa (10 menit).
Seluruh siswa diberi pengarahan tujuan pembelajaran pertemuan itu dengan menginformasikan kompetensi dasar yang harus dicapai dengan materi yang disajikan.
Guru mengecek kesiapan siswa untuk melaksakan pembelajaran
Kegiatan Inti:
Seluruh siswa menyimak pecakapan, baik yang didengar dari radio kaset atau dari percakapan siswa dengan siswa, atau yang dibaca dari buku yang sudah ada.
Menentukan kalimat kunci dari percakapan yang didengarnya.
Menentukan topik pembicaraan dari percakapan yang didengarnya.
Menentukan maksud dan menafsirkan pembicaraan dari percakapan yang didengarnya.
Penutup
Setelah berdiskusi dengan berbagai pendapat dan tanggapan diambil hal-hal yang penting sebagai kesimpulan dari percakapan yang didengarnya.
Sumber dan Media Pembelajaran
Buku Pegangan Siswa
Majalah
Koran
Kaset hasil rekaman
Penilaian
Tehnik Penilaian : Observasi, Tes Unjuk Kerja
Bentuk Instrumen : Tes Identifikasi, Tes Simulasi
Soal/ Instrumen :
Regepkeun atawa baca ieu paguneman!
Sebutkeun Palaku nu aya dina eta paguneman!
Jieun kacindekan tina eta paguneman tadi!
Sebutkeun bagian-bagian nu aya dina paguneman
Fungsi kalimah nao bae nu aya dina eta paguneman?
Ceuk hidep naon maksud tina eta paguneman teh?
Format Penilaian
Nama Kelompok :...........................
Kelas :...........................
Kesimpulan Penilaian
Baik : 80 - 100
Cukup : 60 - 79
Kurang : 45 - 59
Format Observasi
Keterangan :
Sangat Baik = 5
Baik = 4
Cukup = 3
Kurang = 2
Sangat Kurang = 1
Ciamis,
Mengetahui Guru Mata Pelajaran,
Kepala SMP.........
________________________ _____________________
NIP. NIP.

robotstxt: allowed

filter: keep


c: text/html

text:
Pemerintah Kota Bandung
Dinas Pendidikan
SD Negeri Derwati
Jl. Derwati No. 40 Kec. Rancasari
ULANGAN KENAIKAN KELASA. Cakra (x) a, b, c, atawa d dina jawaban bu bener!
PELAJARAN BAHASA SUNDA SEMESTER 1 KELAS 6
1. ........
Wasta abdi Sulianti
a. Saha namina?
b. Saha wasta anjeun
c. Saha ngaran anjeun
d. Saha jenengan teh?
2. Ari kalimah tanya mah dicirian ku tanda....
a. titik
b. panyeluk
c. pananya
d. kekenteng
3. .....datangna? jawabna : kamari
a. kunaon
b. naha
c. iraha
d. kumaha
4. .......
Rorompok mah di jalan Baranangsiang.
a. Di mana bumi teh?
b. Kumaha di Kopo ayeuna?
c. Di Kopo bumi teh?
d. Ari di Kopo bumi saha?
5. ......
Wangsul ti pasar abdi mah
a. tos ti mana?
b. mulih ka mana?
c. nembe ti saha?
d. mulih ti mana neng?
6. .....
Pangaosna nu ieu mah tilu rebu.
a. Sabaraha ieu mang?
b. Pangaosna nu ieu, mang?
c. Sabaraha ieu, mang?
d. Nu ieu mah sabaraha, mang?
7. ......
Alhamdulillah pun bapa sareng pun biang daramang.
a. Kumaha kabarna?
b. Ari bapa sareng ibu araya?
c. Bapa sareng ibu kumaha ayeuna?
d. Kumaha bapa sareng ibu wartosna?
8. nepangkeun ieu....
a. Pun bapa sareng pun biang abdi
b. Pun bapa sareng ibu abdi
c. Pun bapa sareng pun biang
d. Pun bapa sareng pun ibu
9. Mulih ti mana neng? Jawabna.....
a. tos ti dinya
b. mulih ti palih dinya
c. wangsul ti palih dinya
d. tos ti palih dinya
10. Nu kaasup cacandran nyaeta.....
a. Bandung heurin ku runtah
b. Bandung heurin ku tangtung
c. Bandung heurin ku mobil
d. Bandung heurin ku jalma
11.Angklung dijieuna tina....
a. pelastik
b. awi
c. kai
d. hoe
12. Suling dijieuna tina..
a. hoe
b. awi
c. kai
d. tamiang
13. Nu kaasup kana alat nu modern nyaeta...
a. ayakan
b. bubu
c. komputer
d. sirib
14. Ti payun abdi parantos ngupingkeun eta dongeng teh. Pun bapa kantos....
a. ngadenge
b. ngadangu
c. ngareungeu
d. ngupingkeun
15. Pakakas dapur nu lain dijieun tina awi mah....
a. boboko
b. hihid
c. ayakan
d. baskom
16. Lauk....pajarkeun teh leutik!
a. gede
b. gedean
c. galede
d.sagede-gede
17. Mamawa HP teh bisa ngondang ayana....
a. kakacowan
b. kajahatan
c. kasombongan
d. kabohongan
18. Mobil teh....wae ngangkutan runtah ti pasar Ciroyom
a. bulak-balik
b. babalikan
c. balikeun
d. sabalikeun
19. Congkrang teh ngaran pakakas paranti....
a. ngala suluh
b. meulah awi
c. motong kai
d. nyacar jukut
20. Pengki gunana paranti....
a. nandean runtah
b. sasapu
c. ngala keusik
d. ngala cai
KAAYAAN SD SUKASARI I
SD abdi SD Sukasari I, kaasup SD "Percontohan". Dina sagala widang kegiatan sok diilukeun. Kamari oge meunang lomba calistung (membaca, mnulis dan berhitung), tingkat kabupaten.
Murid-murid di SD Sukasari mah disiplin pisan. Uanggal poe Senen, sok make seragam bodas-bodas, sarta didasi jeung ditopi. Sapatuna kudu hideung. Lamun aya barudak nu ngalanggar aturan, sok dibere sanksi. Husus poe Jumaah mah, barudak marake baju takwa, iwal nu non muslim.
Di sakola teh aya sapuluh rohangan. Nu genep rohangan dipake pikeun diajar. Nu opat rohangan deui mah, dipake pikeun rohangan kesenian, rohangan UKS jeung pramuka, perpustakaan jeung laboratorium.
Rohangan kesenian dihijikeun jeung rohangan olahraga, legana mah kurang leuwing 8 x 8 meter pasagi. Atuh dijerona teh aya gamelan, angklung jeung calung. Barudak sok lalatihan degung, calung jeung angklung. Nu ngalatihna oge husus lulusan sarjana seni.
Rohangan UKS jeung Pramuka rada leutik ukuranana, kurang leuwih 6 x 7 meter pasagi. Di ieu rohangan aya kasur, paranti istirahat upamana aya nu geuring. Atuh obat-obatana oge kawilang lengkep. Ari nu sok ngalatih UKS jeung Pramuka mah ti Dinas kasehatan.
Rohangan nu panggedena dipake komputer jeung laboratorium ukuranana 11 x 11 meter pasagi. Komputer aya 25 siki. Murid-murid diwajibkeun diajar komputer. Ieu nu ngabedakeun pangajaran di SD Sukasari jeung SD sejena.
Rohangan perpustakaan ukuranana 9 x 9 meter pasagi. Perpustakaan sakola pangalusna ditingkat kabupaten mah. Buku-bukuna lengkep. Pengurus perpustakaan oge, lain guru didinya, tapi husus jalma nu ahli dina ngokolakeun perpustakaan. Pernahna ieu perpustakaan aya dikencaeun rohangan diajar pantungtungna. Jadi barudak teh bakal tenang, upama maca jeung diajar di perpustakaan. henteu kagiridig ku murid sejen.
Dicutat tina buku Pangrumat Basa Sunda
Pek jawab sakur pananya di handap ieu!
1. ku naon SD Sukasari bet disebut SD percontohan?
2. Sebutkeun contona yen SD Sukasari teh disiplin pisan!
3. Kumaha kaayaan barudak SD Sukasari dina poe Jumaah?
4. Aya sabaraha rohangan di eta sakola teh?
5. Dipake rohangan naon wae cenah?
6. Ditingkat mana yen perpustakaan SD Sukasari kaasup alus?
7. Saha nu ngokolakeun perpustakaan sakola teh?
8. sakumaha gedena ukuran rohangan komputer jeung laboratorium nu aya di Sd sukasari?
9. Pangajaran naon nu ngabedakeun SD Sukasari jeung Sd nu sejena?
10. Kumaha kaayaan buku pangajaran di SD Sukasari?


text:
Wayang Golék
Wayang Golék téh hiji seni pintonan wayang nu mangrupa bonéka tina kai nu dipaénkeun ku dalang, nu kawentar tur populér pisan di Tatar Sunda.
Daptar eusi
Wayang[édit | sunting sumber]
Wayang mangrupakeun bentuk téater rahayat nu populér pisan. Masarakat mindeng ngahubungkeun kecap "wayang" jeung "bayang", dumasar pintonan wayang kulit nu mintonkeun hirupna bayangan/kalangkang wayang dina layar. Di wewengkon Tatar Sunda, nu pangpopulérna mah wayang golék.
Wayang golék aya dua rupa: wayang golék papak (cepak) jeung wayang golék purwa. Iwal ti wayang wong, pintonan wayang dimaénkeun ku dalang nu mingpin pintonan sakaligus ngalagukeun suluk, nyoarakeun antawacana, ngatur gamelan, ngatur lagu, jsb.
Tumuwuh[édit | sunting sumber]
Sakumaha alur carita pawayangan umumna, dina pintonan wayang golék ogé biasana boga lalakon-lalakon anu boh galur atawa caranganana dicokot tina carita Ramayana jeung Mahabarata kalawan migunakeun basa Sunda nu diiring ku gamelan Sunda (saléndro), nu diwangun ku dua saron, peking, selentem, bonang, bonang rincik, kenong, sapasang goong (kempul jeung goong), ditambah kendang (hiji kendang Indung jeung tilu kulanter), gambang jeung rebab.
Ti taun 1920-an, salila pintonan wayang golék téh teu weléh dibarengan sindén. Malah harita mah sindénna bisa leuwih kawentar batan dalangna, utamana nalika jaman Upit Sarimanah jeung Titim Patimah taun 1960-an.
Dina pintonan wayang golék, lalakon nu ilahar dipintonkeun nyaéta lalakon carangan, lalakon galur mat teu pati mindeng. Ieu bisa dijadikeun cicirén kaparigelan dalang dina nyiptakeun lalakon carangan nu alus tur matak dipikaresep. Dalang wayang golék nu kawentar di antarana Tarkim, R.U. Partasuanda, Abéng Sunarya, Entah Tirayana, Apek, Asép Sunandar Sunarya, R.H. Cécép Supriadi, Dédé Amung Sutarya, Manan Dédé Sutarya, Apép Hudaya, jld.
Pola pangadegan wayang golék nyaéta (1) Tatalu, dalang jeung sinden naik panggung, gending jejer/kawit, murwa, nyandra, suluk/kakawén, jeung biantara; (2) Babak unjal, paséban, jeung bébégalan; (3) Nagara séjén; (4) Patepah; (5) Perang gagal; (6) Panakawan/goro-goro; (7) Perang kembang; (8) Perang raket; jeung (9) Tutug.
Najan mibanda fungsi rélijius (misalna dina ngaruwat), wayang golék kiwari leuwih dominan dipaké salaku seni pintonan hiburan rahayat nu mibanda fungsi nu luyu jeung pangabutuh lingkungan masarakat, boh spiritual atawa materil. Hal ieu bisa ditempo dina sababaraha kagiatan masarakat nu diramékeun ku pintonan wayang golék, di antarana hajat/kariaan nyunatan, nikahan, jsb.
Média nyebarkeun Islam[édit | sunting sumber]
Numutkeun dugaan, sakumaha wayang kulit di wewengkon wétan (Jawa), wayang golék dipaké ku para wali pikeun nyebarkeun Islam di Tatar Sunda. Kusabab ajaran Hindu harita geus raket jeung masarakat Sunda harita, carita Mahabarata jeung Ramayana ti Tatar Hindu dimodifikasi pikeun ngajarkeun Katauhidan. Misalna dina carita Mahabarata, para déwa boga kawenangan nu absolut pikeun nangtukeun nasib jeung takdir, mangka para wali nyieun objék anyar nu posisina leuwih kuat, nyaéta Semar.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Ganjar Kurnia. 2003. Deskripsi kesenian Jawa Barat. Dinas Kebudayaan & Pariwisata Jawa Barat, Bandung.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- WayangGolek.Net, galeri dan uraian tokoh-tokoh pewayangan.


text:
Modulasi fase
Modulasi fase (basa Inggris: phase modulation) nyaéta salasahiji rupa modulasi sudut anu panyimpangan fase sakedapan dina pamawana proporsiaonal jeung sinyal informasi m(t), nyaéta:
dimana kp mangrupakeun konstanta panyimpangan fase, anu dinyatakeun dina radian per hijian m(t).
Ku kituna, urang bisa nganyatakeun sinyal modulasi sudutna sabagé:
xPM(t) =
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Theory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993


text:
Modulasi kode pulsa
Modulasi kode pulsa (Basa Inggris: Pulse-code modulation Basa Walanda: Pulscodemodulatie (PCM)) nyaéta pawujudan (répréséntasi) digital ti sinyal analog dimana conto amplitudo sinyal analog kasebut dicokot (disampling) sacara réguler dina interval waktu nu saragem, tuluy dikuantisasi kana sakumpulan simbul dina wangun kode numerik (biasana binér).
Prosés dasar[édit | sunting sumber]
Prosés dasar PCM nyaéta nyokot conto sinyal (basa Inggris: sampling), kuantisasi (basa Inggris: quantizing), jeung méré kode (basa Inggris: encoding)
Sampling nyaéta prosés dimana sinyal waktu kontinyu dicokot conto-contona ku cara ngukur amplitudona dina waktu-waktu sakedapan nu diskrit. Sedengkeun kuantisasi nyaéta ngalambangkeun harga-harga conto amplitudo nu dicokot jadi sakumpulan undakan (level). Ari encoding nyaéta méré tiap level kuantisasi kana hiji kode.
Samentara sampling ngarobah hiji sinyal waktu kontinyu jadi sinyal waktu diskrit, kuantisasi mah ngarobah hiji conto amplitudo kontinyu jadi conto amplitudo diskrit. Jadi, palaksanaan (operasi) sampling jeung kuantisasi ngarobah hiji sinyal analog jadi hiji sinyal digital.
Operasi kuantisasi jeung encoding biasana dilaksanakeun dina sirkuit anu sarua nu disebut analogue-to-digital converter (ADC).
Pamakéan kuantisasi jeung encoding babarengan dina PCM ieu ngabedakeun téknik PCM ti téknik modulasi pulsa analog.
Sinyal analog dikonvérsi kana sinyal digital dina sahiji laju sampling nu tangtu. Leuwih gancang laju sampling, mangka sinyal hasil sampling beuki deukeut kana sinyal aslina atawa disebut leuwih fidelitas.
Lamun sinyal disampling kana 16 tingkatan mangka kuantisasina disebut kuantisasi 4-bit lantaran tiap tingkatna dikodekeun kana 4 dijit gabungan 0 jeung 1, nyaéta:
-
- 0 (0000)
- 1 (0001)
- 2 (0010)
- 3 (0011)
- 4 (0100)
- 5 (0101)
- 6 (0110)
- 7 (0111)
- 8 (1000)
- 9 (1001)
- 10 (1010)
- 11 (1011)
- 12 (1100)
- 13 (1101)
- 14 (1110)
- 15 (1111)
- 0 (0000)
Prosés sampling jeung kuantisasi dilakukeun ku alat anu katelah analog-to-digital converter (ADC). Kaluaran tina ADC geus mangrupa sinyal digital. Supaya sinyal analog anu geus dirobah kana wangunan digital bisa kabaca atawa kaharti ku si panarima mangka sinyal digital dimaksud kudu dikonversi balik jadi sinyal analog. Alat anu ngarobah sinyal digital jadi sinyal analog disebut digital-to-analog converter (DAC). Sanajan kitu, samemeh dirobah kana sinyal analog, sinyal digital kasebut bisa dirobah atawa dikokolakeun dina sahiji prosés anu disabut pamrosésan sinyal digital atawa digital signal processing dimana éta sinyal bisa disaring tina gangguan.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Theory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993


text:
Babad Banten
Babad Banten nyaeta hiji karya sastera sajarah, dikarang di puseur dayeuh Kasultanan Banten mangsa tengah abad ka-17. Aslina ditulis dina hurup Arab sarta basana Jawa Banten, dicutat sababaraha kali sapanjang abad-abad saterusna. Salinanana ditulis dina hurup Jawa jeung hurup Latin. Wangun karangannya puisi (Wawacan) sarta diomongkeun ku Sandimaya dumasar paménta Sandisastra, baraya-na. Disusun dumasar asal ditulis anu diteundeun dina peti dokumén resmi (Kandaga) sarta pikeun nyumponan kaperluan sajarah karuhun ménak Banten.
Banten kiwari mangrupakeun ngaran hiji propinsi di Indonésia nu ayana di pulo Jawa. Propinsi ieu tadina mah mangrupa bagian ti propinsi Jawa Barat, nu dumasar aspirasi masarakat dimekarkeun jadi propinsi mandiri taun 2000. Wilayah Banten ngawengku daérah-daérah nu baheulana mangrupakeun bagian ti wilayah Kasultanan Banten tanpa Lampung jeung Bengkulu, nyaéta Sérang, Lebak, Pandéglang, Cilegon, jeung Tangerang. Puseur dayeuhna di Serang.
Sajarah[édit | sunting sumber]
Di wewengkon Banten baheula kungsi ngadeg hiji kasultanan dina abad ka-16, diancurkeun ku pamaréntah jajahan Hindia Walanda abad ka-18. Propinsi Banten dibentuk taun 2000.
Banten dina abad ka 5 mangrupa bagian ti Karajaan Tarumanagara. Prasasti titilar Karajaan Tarumanagara nyaéta Prasasti Cidanghiang atawa prasasti Lebak, anu kapanggih di kampung lebak di sisi walungan Cidanghiang, kacamatan Munjul kabupatén Pandeglang. Prasasti ieu kakara kapanggih taun 1947 sarta eusina 2 jajar kalimah ngawangun puisi jeung hurup Pallawa sarta basa Sansekerta. Eusi prasasti kasebut nyaritakeun wawanen raja Purnawarman.
Sanggeus runtagna karajaan Tarumanagara alatan serangan karajaan Sriwijaya, kakawasaan di bagian kulon Pulo Jawa ti Tungtung Kulon nepi ka Kali Ciserayu dituluykeun ku Karajaan Sunda. Dina jaman Karajaan Sunda, Banten jadi salah sahiji palabuan penting Karajaan Sunda. Nurutkeun sumber Portugis, Banten nyaéta salah sahiji palabuan Karajaan Sunda salian ti palabuan Pontang, Cigede, Tamgara (Tangerang), Sunda Kalapa sarta Cimanuk. Nurutkeun naskah Bujangga Manik anu diukir dina daun lontar anu ditunda di perpustakaan Bodleian, Oxford, Inggris, saprak taun 1627, Banten disebut wahanten girang.
Saterusna Islam asup ka wewengkon Banten dina abad 16 nyaéta waktu Kasultanan Demak ngalegakeun pangaruhna ka wewengkon kulon. Dina taun 1524/1525, Sunan Gunung Jati ti Cirebon babarengan jeung pasukan Demak naklukkeun pangawasa palabuan Banten, sarta ngadegkeun Kasultanan Banten anu ngabalad ka Demak. Banten saterusna asup jadi bagian provinsi Jawa Barat dina taun 1925 sabot Pamaréntah Hindia Walanda nyieun Provinsi Jawa Barat. Dibentukna propinsi éta minangka palaksanaan Bestuurshervormingwet taun 1922, anu ngabagi Hindia Walanda jadi sababaraha provinsi. Saméméh taun 1925, dipaké istilah Soendalanden (Tatar Soenda) atawa Pasoendan, minangka istilah geografi pikeun nyebutkeun bagian ti Pulo Jawa di palebah kulon Walungan Cilosari sarta Citanduy anu kalolobaan dicicingan ku anu ngagunakeun basa Sunda minangka basa indung. Pamaréntahan Provinsi Banten dijieun dina taun 2000.
Basa[édit | sunting sumber]
Bangsa asli anu hirup di propinsi Banten ngomong ngagunakeun bahasa Sunda Buhun. Bahasa Sunda Buhun kasebut digolongkeun sabage basa kasar dina basa Sunda modern, anu ngabogaan sababaraha tingkatan ti tingkat lemes nepi ka tingkat kasar atawa loma, anu mimiti ngawujud dina mangsa kasultanan Mataram ngawasa Parahiangan (bagian wetan ngidul propinsi Jawa Barat). Sanajan kitu, di Serang sarta Cilegon, basa Banyumasan dipaké ku etnik pendatang ti Jawa. Sedengkeun, di bagian kalér dayeuh Tangerang, basa Indonésia dialek Betawi ogé dipaké ku pendatang etnis Betawi. Sajaba basa Sunda, basa Jawa jeung basa Betawi, basa Indonésia ogé dipaké utamana ku pendatang ti bagian séjén Indonésia.
Ringkesan[édit | sunting sumber]
Sacara gurat badag eusina bisa dibédakeun jadi dua bagian, nyaéta:
- anu leuwih boga sipat legendaris sarta mitos, sarta
- anu leuwih boga sipat historis.
Bagean kahiji[édit | sunting sumber]
Bagean kahiji eusina carita anu patali jeung tilu karajaan Hindu di Pulo Jawa, nyaéta Medang Kamulan, Pajajaran, sarta Majapahit anu dipatalikeun jeung prosés lslamisasi di Jawa. Di jerona dikandung legenda Sunda ngeunaan inohong Tanduran (Gagang) sarta Ciung Wanara anu dihijikeun jeung ngaran tempat anu raket patalina jeung Islamisasi, kawas Cirebon, Palembang, Ampel, Balambangan, Campa, Cina sarta inohong lslamisasi, kawas Syekh Jumadilakbar, Radén Rahmat, Pandita Abdulisbar, Pangeran Kalijaga, Syamsu Tabris, Molana Ahlulislam, Jénulabidin, Molana Malik Ibrahim. Di jerona aya ogé silsilah (Pancakaki) Nabi Adam nepi ka Mahdum Gunung Jati ngaliwatan 44 generasi.
Bagean kadua[édit | sunting sumber]
Bagian kadua eusina carita ngeunaan kamekaran Kasultanan Banten saprak ngadeg nepi ka lumangsung pangperangan antara Banten jeung Kompeni-walanda anu ngawasa Jakarta. Di jerona dicaritakeun sacara kronologis kajadian-kajadian anu lumangsung sarta masalah-masalah anu muncul di Banten dina mangsa pamaréntahan Sultan-sultan Banten. Sultan-sultan Banten nu dimaksud nyaéta:
- Sunan Gunung Jati
- Maulana Hasanudin
- Maulana Yusuf
- Maulana Muhammad,
- Sultan Abulmafakhir Mahmud Abdul Kadir,
- Sultan Abulfath Abdulfathah.
Panalungtikan[édit | sunting sumber]
Geus ditalungtik sarta dipaluruh dumasar pamarekan disiplin élmu filologi sarta sajarah ku Huséin Jayadiningrat dina wangun disertasi di Universitas Leiden, Walanda, dijudulan Critische Beschouwing van de Sadjarah Banten (1913). Bagian kahiji eusi Babad Banten dianalisis sacara filologis, sedengkeun bagian kadua ditilik sacara historis. Sajaba kaungkab karakteristik penulisan sajarah tradisional di Jawa, dina studi éta kasusun ogé rekonstruksi sajarah Kesultanan Banten nepi ka tengah abad ke-17, alatan ayana perang antara Banten jeung Kompeni nu lumangsung taun 1650. Salah sahiji hasil studina anu terus dipaké dina penulisan sajarah Indonésia nyaéta kacindekan yén inohong Sunan Gunung Jati atawa Syarif Hidayat anu diomongkeun dina Babad Banten idéntik jeung inohong Faletehan atawa Tagaril dina warta Portugis dumasar kana sasaruaan lalakonna.
Inohong éta téh nyaéta nu naratas ngadegna Kesultanan Banten sarta bapa Maulana Hasanuddin, Sultan Banten kahiji. Pikeun urang Banten mah, Babad Banten mangrupa sajarah resmi wewengkonna. Sawatara naskah Babad Banten aya di sagala rupa perpustakaan kawas Perpustakaan Nasional Jakarta, Universiteits Bibliotheek Leiden (Walanda), Musieum Loka Kepurbakalaan Banten, sarta di individu.


text:
Lisosom
Lisosom nyaéta organél sél mangrupa kantong terikat mémbran nu eusina énzim hidrolitik nu kapaké pikeun ngadalikeun pencernaan intraséluler dina sagala rupa kaayaan. Lisosom kapanggih dina warsih 1950 ku Christian de Duve sarta kapanggih dina kabéh sél éukariotik. Di jerona, organél ieu ngabogaan 40 jenis énzim hidrolitik asam kawas protéase, nukléase, glikosidase, lipase, fosfolipase, fosfatase, atawa sulfatase. Kabéh énzim kasebut aktip dina ph 5. Fungsi utama lisosom nyaéta éndositosis, fagositosis, sarta autofagi.
Dina tumbuhan organél ieu leuwih dipikawanoh minangka vakuola, anu sajaba pikeun mencerna, miboga fungsi nunda sanyawa organik anu dihasilkeun pepelakan.


text:
Minggu, 13 Mei 2012
KEMBANG SOCA KADATON SURAWISESA
Kembang Soca Kadaton Surawisesa
Muka tutungkusan carita Pasundan di tatar Galuh, sangkan euyeub na versi sewang sewangan, meunang nyiaran, nyaliksik ti saban nagari, malikan paguneman, noel carita, nu geulis boga asma Diah Pitaloka.
Karajaan nu pinuh ku karaharjaan, ayem tengtrem, sugih mukti, dipirig dangiang nu mangku kaprabon, beh wetan di tatar Pasundan. Leuleunjeur ajeg Galuh nu kaseundeuhan para luluhur, nyekel pakem silih ajenan, sangkan waluya sakabeh rahayat, salaras kiceupna dina uga punjungeun gelar linuhung, tapak karuhun nu luhung kaguyur anugrah jucung.
Wanci haneut moyan nyuaykeun ibun, Prabu Lingga Buana nitrenan sagegebeng karaton, leumpang anca dibarengan Uyut Leuit ka beh kaler, ngaliwatan wangunan kaputren nu dipager awi tunjung, paselang runggunuk kembang malati, kaambung seungit ngadalingding.
“Uyut, pantesna dipelakan kembang Congkok nya, hareupeun kamer Nyi Ayu Diah Pitaloka teh?” Sang Prabu naros ka Uyut Leuit bari ngarandeg.
Uyut Leuit milu ngarandeg, terus nempo ka hareupeun kamar Nyi Putri, “ Sumuhun Gamparan, pantes nyurup kana rupa bilik kamer, komo pami ditambih ngamparna jukut rane mah deuih!” Harita Uyut Leuit ngawalon.
“Kula teh, lain rek muji sorangan, ieu mah banget ku reueus Uyut, nyaah ku someahna, asih ku andalemina, Nyi Ayu Citraresmi puputon kami, kula sok rempan sieun inyana katideresa, ingggis ku bisi.” Sang Prabu nyariosna semu ngalimba.
“ Aeh-aeh Gamparan mah sok ka mana bae ari sasauran teh!” Uyut Leuit nempas sapadaharita, bari terus ngagalantang deui nyarita, pokna : “ Si Eulis nu amis budi mah, bakal ngahibaran ieu kadaton, mawa waluya ka rahayat, ulah rempan ulah inggis, Gamparan!”
Sang Prabu teras nyarios deui :” Mangka kitu Uyut, Si Nyai kudu nyangking atikan surti, mibanda pakaya elmu panemu, sangkan ajrih dina ngambah kahirupan, nu pinuh ku tarahal jalan sorangeun. Kula teh boga maksud Si Nyai rek diungsikeun ka hiji padepokan, inyana sina diatik, diaping bagbagan kahirupan.”
Uyut Leuit kagugu ku cariosan Sang Prabu bari terus ngawalonan : “ Sae pisan eta kamandang teh Gamparan, Nyi Ayu mah da calakan, pada mikaresep, geura moal teu ditampi ku Sang Wiku, komo ieu mah kembang Kadaton, pigadangeun prameswari agung.”
“Ku kituna Uyut, mangka gentraan si Nyai, diangkir ka Padaleman, Kula hayang papanggih, geus asa dina juru mata.” Sang Prabu nyarios bari melong leleb ka Uyut Leuit.
Uyut Leuit surti tuluy ngawalon : “ Mangga Gamparan, tinangtu ku uyut Nyi Ayu diistrenan ka Padaleman.”
Harita Sang Prabu teu kebat ka Kaputren, ngadon nguliwed ngaler, jog anjog ka hiji kulah leutik, nu caina herang canembrang, breuk anjeunna calik na batu nu lemprah handapeun tangkal teureup bari ngadaweung. Uyut Leuit teu ingkah, inyana terus marengan Sang Prabu, hariwangeun pedah tara-tara ti sasari, nempo ulat asuhanana kitu peta. Uyut Leuit bari rada ngaharewos, pok nyarita ka Sang Prabu : “ Gamparan teu kenging seueur emutan, Nyi Ayu mah wanoja atikan ingkang ibu, buktosna teu pedah terah kusumah, ka sing saha teu weleh tumanya tur handap asor, kayungyun murangkalih teh, asa hese mendakan nu sami sareng Nyi Putri mah, estu ieu mah kembang soca kadaton Surawisesa, budi parangi nurun ti tuang ibu, lungguh timpuh andalemi bari calakan, nyarios kewes pertentang mawa komara, sigana mun pareng jeneng nyakrawati ieu dayeuh teh bakal kaseundeuhan rahayu, nerap bagja balarea. Sanes bade ngalem da ieu mah kabuktosan.”
Sang Prabu ngareret ka Uyut Leuit neruskeun obrolan :”Ah, Uyut ngan Uyut nu ku kuring bisa diajak nyarita teh, ieu mah kahariwang jeung kainggis kula ka inyana. Harepan kula, malah mandar si Nyai boga salaki nu nyaah lain pupulasan, piajangeun ngarundaykeun turunan, sangkan ieu Galuh jaya di buana.”
Teu kebat Uyut Leuit nyarita, harita Ki Lengser norojol tanpa larapan, bari sideku ka payuneun Sang Prabu, pok nyarita : “Gamparan, ieu Kadaton teh kasumpingan tamu, utusan Raja Agung ti Majapahit!”
Hareugeueun nu ngadadak, bari mencrong ka Ki Lengser Sang Prabu nyarios semu teu percanten, pokna : “Nu bener Mamang Lengser, naha enya, aya semah ti nagari anu sakitu jauhna?”
Ki Lengser ngawalon bari pegat-pegat lantaran kasima tara-tara ti sasari Sang Prabu nyarios rada tarik : “ Su…mu…hun… Gamparan.”
Sang Prabu jung cengkat, terus nyarios ka Uyut Leuit : “ Uyut, hanjakal ngobrol teh kapegat, kula rek nemonan heula semah!”
Sang Prabu bari diiring ku Ki Lengser muru pancaniti, hiji tempat paranti narima semah kanagaraan. Teu lila tuluy anjog ka dinya sarta ngagentraan pangawal nitah asup ka semah utusan tea.
Sang Prabu calik murbayeksa disarengan patinggi karajaan, marentahkeun ka Ki Lengser sangkan semah nemonan kana panyaur Sang Prabu. Uluk panyaur lima semah gentra unjuk salam, Sang Prabu narima uluk salam bari terus cumarios : “Mangga lalinggih sanak baraya, anjeun nu ti mana?”
“Haturan na ucap ihlas sim kuring banget ku bingah kana panampian nu sakitu someahna… Nepangkeun sim kuring saparakanca, jauh dijugjug anggang diteang taya sanes sim kuring teh ti Majapait, sim kuring piwarangan Kangjeng Raja.” Saurang wawakil semah nyarita.
Sang Prabu sajongjongan ngahuleng na emutanana galecok “…boa boa …dasar nagara nu sarakah ku dunya, ke heula lamun enya rek ngajajah ka nagara aing…” Kitu nu aya dina manah Sang Prabu, nya kitu deui katut para patinggi molohok bari patingrareret. “geura pok kedalkeun naon nu diemban ku anjeun, dasar kana duta ti Raja sampean.”Sang Prabu nalek ka para utusan dina pasemon pinuh ku harisma. Aria Boma pupuhu jagabaya karajaan Galuh milu ngandelan pananya “ Enya geura pok omongkeun naon pamaksudan datang nyemah ka dieu teh?”
Somah ti Majapait nu jadi lulugu diukna ngangsrod ka beh hareup bari tungkul terus ngomong: “ Kangjeng Raja nu dipisanjung kuring moal panjang nu dicarioskeun, mangga ieu, geura tampi seratan dina daun lontar, tawis cariosan Raja sim kuring Raja Hayam Wuruk nu nyakrawati Majapait.” wawakil ti semah ngasor diukna ngadeukeutan Sang Prabu bari tungkul kalayan dua leungeunna ngangkat bari nanggeuy surat tina daun lontar,
Eyang Danu Natapradja sesepuh karajaan Galuh, nu luhung ku panemu, jembar ku panalar, wacis ku harti, jero panenjo, cengkat tina diukna seja narima eta surat nu saterusna didugikeun ka Sang Prabu. Sang Prabu narima surat ti Eyang Danu sarta pokna : “Eyang mangga calik deui…”
Satutas Eyang Danu calik, Prabu Lingga Buana muka surat lalaunan, breh surat na daun lontar, natrat seratan Raja Hayam Wuruk kalih ditawis oge dicap Karajaan, terus ditingali turta diilo gemet tepi ka rengse. Paroman Sang Prabu ngebrehkeun kabungah tapi teu lila siga ngemu kabingung. Pangeusi kadaton nu keur murbayeksa kabeh malencrong ka Sang Prabu, bari ngadago-dago eta surat diaos malah mandar sadayana uninga kana eusi surat. Ngong aya nu sumaur:“ Rai, pupuhu nagari, papayung sakabeh rahayat, nu wajib dijungjung tur diturut, geura mangga aos eta serat, supaya abdi sadaya uninga kana eusi jeung pamaksadan raja Majapait” Ingkang raka Ngabehi nu gaduh jenengan Dungkut Muntila nu sumanggeum teh.
Prabu Lingga Buana ngadeg tina calikna teras nyarios : “ Dulur-dulur kabeh, kula ngucapkeun sampurasun ka balarea, nu utama kula nyeluk ka ieu pagempungan, lain wanci lain waktuna, tapi arandika datang nemonan panyaur kula, eta tawis andika mihormat, kana pancen jeung kawajiban,…atuh nu saterusna urang kadatangan tatamu ti nu jauh, enya ti beh wetan ti nagara Majapait. Sakumaha anu geus dipipinyaho ku urang sarerea!“ Prabu eureun heula bari paningalna nempo ka sakabeh nu aya di eta rohangan, terus misaur deui : “kula ayeuna arek maca ieu surat mangka rareungeukeun masing telik !“ Sang Prabu turun satangga, para patinggi nagari heran, tara biasana Sang Prabu lamun biantara tetep ajeg deukeut korsina, tapi ayeuna dina arek maca surat, geuning Sang Prabu turun satangga.
“Sampurasun,
Anugrah keur urang Galuh nagara anu sawates ti beh kulon, Kula Hayam Wuruk raja nagara Majapait nepikeun kedaling pamaksudan, nitah duta sangkan mikeun ieu surat. Kula seja mikameumeut tur mikanyaah ingkang putra Kang Pangersa, nyatana nu gaduh wasta Citraresmi Diah Ayu Pitaloka, pikeun dijadikeun garwa ngadeudeul pangeusi kaputren. Mangka kula menta waleran ku digambarna ingkang rai citraresmi putri Kang Pangersa. Kalayan ditutup ieu warkah mugia paniatan aya dina panyambung jadi tali dua karajaan.” Satutas maca surat Sang Prabu calik deui kana korsi, terus cumarios :“ Tah kitu eusi surat teh, cik kumaha ceuk para sesepuh sadaya!”
“ Gamparan, ieu hiji kahormatan pikeun urang sadaya nyatana putra Sinuhun putri nu jadi kembang nagari, rundayan kusumah tatar Pasundan, gurat jeung coretna pinasih siring kayangan, na uga nu pinuh ku kabagjaan. Namung teu kitu, cobi geura angkir incu nu lungguh, wanoja tedak menak, pameunteu mustika kaendahan, pikeun ditaros kumaha jinisna sanggeus ditarosan, urang pada reungeukeun kumaha walerannana.” Uyut Leuit tipayun nu cumarita, dina wanda nu pinuh ku kabungah. “Lain kitu para dulur sakabeh mugia sapamadegan!” Uyut Leuit nalek ka sadayana. Sarerea pada nyatujuan.
Sora kacapi eces kakupingna dina wirahma nu halimpu kalan naek kalan turun disimbutan ngagelikna suling mawa lulugu lagu dangdanggula, dibawa angin ngahiliwir selengseng kaambeu seungit malati, tur dijajap sorot pononpoe nu seseleke nembus runggunukna caringin papak. Langgeor nyi putri sumping diaping pangasuhna teras tedak munjungan ka ibu ramana. ”Mangga calik geulis…..” Sang Prabu miwarang calik. Waktu nu geulis ngalangkung para duta ti Majapait molohok mata simeuteun ningali nu ayu ngalangkung, kataji ku kageulisannana, awak sampulur, sampurna napel na raga bandanna. Sadaya ngembang kadu bari ngagerentes na pikirna sewang sewangan “…na aya ku geulis, estu euweuh cawadeun, lain cenah lain beja sarua jeung seah iburna di Majapait, paingan Panutan kula kuat ngirim surat seja ngalamar. Pantes matak betah nu ningali, poho kana sagala karibed dunya, ituh geura ana imut hate jalma pasti seseblakan…”
“Rama… aya pikersaeun naon nyauran Nyai sanes dina waktosna? Sarengna deui euleuh-euleuh geuning sadaya para sesepuh karempel, ditambih aya semah nu ti palih mana Rama…? Nyai banget ku reuwas. ” Nu geulis Citraresmi naros ka tuang rama.
“Sukur geulis anaking pupujan ati ieu nagari, enggal tumaros, teu kenging reuwas tur gimir. Rama ngangkir salira taya sanes pedah geus tilu kaliwon Nyai nyungsi diri, kumaha cageur?” Sang Prabu malik naros.
“ Aya hibar pangdua ti sepuh sadaya tur kinasih ti para luluhur Galuh nu ngasuh kana kolbu sumarambah ngaping putra nyatana Nyai, damang teu kirang sawios-wios.” Nyi Putri ngawaler kana panaros ramana.
“Anaking buah hate ama jeung ibu, diangkir linggih lain wanci, diondang datang lain waktuna, taya lian urang sadaya kadatangan semah ti Majapait mawa surat anu eusina panglamar ti rajana, nu gaduh ngaran Hayam Wuruk, mileuleuheungkeun hidep, seja dijadikeun prameswari. Ama, ambu oge para sepuh sadaya teu bisa mutuskeun gancang narima, da kaputusan aya di hidep. Anaking …” Sang Prabu liren heula cumariosna, teras neuteup ka putrana, nu diteuteup luk tungkul bari ramo-ramo pananganna ngome tungtung karembong. Sang Prabu nyusul saur: “ Anaking Ama hoyong nguping waleran ti Nyai, heug geura wakca ayeuna…!”
Sakedapan Nyi putri ngahuleng ngaraga meneng nguping kasauran nu janten ramana, manahna galecok antara narima jeung nolak panglamar nu mileuleuheungkeun dirina, hese pijawabeun nu merenah. Sang Prabu surti kana naon nu dikemu ku nu janten putrana sarta pok deui nyarita: “ Anaking teu pisan-pisan Ama bade maksa hidep, ieu mah sakadar neruskeun pamaksudan utusan semah ka ieu kadaton.”
Dasar tedak menak, asak ku atikan sang Ibu, Nyi Putri bari halimpu ngagalindeng, pok sasauran : “ Ama sembaheun sim abdi di dunya, Ama oge Ambu nu parantos ngurus Nyai ti awit alit tug dumugi ka kiwari, Nyai moal baha piwejang sepuh, Nyai rumaos hiji istri nu masih keneh tebih tina harti jauh panemu, sateuacanna neda dihapunten bilih aya talajak sareng ucap nu teu sapagodos sareng manah Ama. Dina leresan ieu Nyai ngiringan sapangersa Ama katut sadayana.” Kitu kasauran nu geulis Citraresmi ka nu janten ramana, Atuh Prabu Linggabuana mesem leleb bari sasauran basana kieu : “ Sukur geulis, ari Nyai geus boga kaputusan mah Ama jeung sakabehna moal maksa, l;amun Nyai teu panuju, pameunteu Sang Prabu marahmay, atuh sarerea oge nu nyaraksekni harita milu bungah.
Dina waktu anu tangtu tur meunang ngitung paririmbon karuhun, juru gambar kahot kadaton Surawisesa mimiti nembongkeun kaparigelanana pikeun ngalukis Nyi Putri. Dibarengan ku hate deg-degan lantaran loba kapaur sieun nyalahan, juru gambar kalayan tarapti jeung telik, harita Nyi Putri dilukis dina tilu posisi, pameunteu imut ngagelenyu, tembong dangiang galeuhna Galuh.
Juru gambar ngarengsekeun eta lukisan kurang leuwih dina waktu sabulan, balas ku hamtem bae dipupusan inggis teu sarua jeung aslina. Estu kageulisan Nyi Putri lain cawadeun, bari timpuh andalemi teh ana sasauran matak dedengeeun. Atuh leungeun Ki juru gambar teu weleh geumpeur tur kaweur saban neueulkeun paragi ngagambarna.
Lukisan Nyi Putri didangdanan dina pigura, sarta dibungkus ku kaen sutra warna koneng, nu ditaretes sulam kembang malati. Sang Prabu Linggabuana ku anjeun nu mikeun eta lukisan ka semah utusan tea.
Teu kacatur di jalanna, lukisan Nyi Putri parantos aya di payuneun raja Hayam Wuruk, kalayan rintih lalaunan bungkus pigura teh dibuka, ana breh katingal eta lukisan nu aya di jerona. Raja Hayam Wuruk sajongjongan ngembang kadu, bari mencrong anu teleb kana eta lukisan. Sakedet netra aya nu nyeredet kana hate nu moal bisa dikobet, sumarambah kana bayah, ratug tutunggulan na jajantung teu kabendung. Nu nyarakseni di dinya bati elekesekeng ngemu kapanasaran, naon nu sabenerna ditingali ku Sang Prabu.
Sumirat sarangenge dina wanci haneut moyan karaos ku Sang Prabu matak nyegerkeun salira, teras angkat teu pati lami jog anjog ka hiji patamanan anu harita katingalna keur marakbak kembang nu ligar. Anjeunna jen ngajanteng paningalina awas ka sabudeureun, ana ret ka tebeh kulon socana ngarijep sakedapan, neges-neges naon anu katingal, bet siga aya wanoja nuju calik dina batu lemprah, eta wanoja teras ngadeg, langgeor angkat bari kepat eundang ngajugjug ka hiji talaga leutik nu aya di patamanan, breuk calik andalemi sisi talaga, pameunteu nu ngadaun seureuh teh luk tungkul kana luhur beungeut cai, ramo-ramona nu lelencop tingborelak katojo cahaya panon poe nyuaykeun cai, teras tamas, teu karaoseun ti beh wetan aya nu nyerangkeun. Sang Prabu ngaraos panasaran saha eta wanoja teh, nya anjeunna teras nyampeurkeun maksudna rek tumanya, siga nu terus rasa nyi wanoja nu nuju tamas teh lalaunan nyengkatkeun pameunteuna, barang breh… paadu teuteup… duanana molohok ngembang kadu, masing-masing na dirina sewang-sewangan pada-pada ngemu rasa nu aheng. Soca nyi putri nu cureuleuk, sorotna lir inten tinggurilap nembus kolbu, neumbag rasa, ngendagkeun rasa guligah manah Sang Prabu, sadar ku anjeun pok bae Sang Prabu naros nyi putri tapi teu kebat kabujeng aya nu nyalukan hawar-hawar.
Pinisepuh karajaan Majapait reuwaseun pok nyarita bari rada asa-asa :’ Ngger Sinuwun, ku naon bobor karahayuan salira bet kapidara, geura uningakeun ka sadaya abdi-abdi, gambar naon anu katingal ku salira teh?”
Prabu Hayam Wuruk ngarenjag, sawanganana ka tanah Pasundan kagareuwahkeun sapadaharita, bari ngelemes semu isin anjeunna sasauran : “Ah, sanes nanaon ieu mah Eyang.” Ngan sakitu ngawalonna eta Sang Raja teh, lantaran teu kaampeuh geter rasa nu aheng tadi nyaliara sakujur awak, mapay urat nu teu parat, neundeun liwung kapigandrung ka nu geulis Nyi Ayu Diah Pitaloka, wanoja tanah Pasundan, ngolebat mumbul na embun-embunan hemeng satungtung deuleu. Aduh Gusti geuning kieu karasana katarik ati kapentang duriat, teu wasa lamun teu laksana, asa moal aya gantina. Kitu nu aya dina galecokna manah Sang Prabu. Nu nyarakseni beuki bingungeun kana polah Sang Prabu, antukna pinisepuh karajaan nu tadi nalek mere bewara, sangkan nu araya di dinya mulang ka satempatna-satempatna. tuluy eta sesepuh karajaan teh nyampeurkeun sarta miwarang ka Raja Hayam Wuruk kedah ka pajuaran, ngarasa hariwang bisi raja anom katiwasan sarta ngarasa panasaran gambar naon nu ditempo ku Sang Prabu teh? Satutas nempo eta gambar, pinisepuh karajaan Majapait surti sarta terus rasa kana naon nu nuju digalih ku asuhanana, nya anjeunna sasauran rada halon malar teu ngabaribinan : “ Ngger, boh bilih bae janten emutan, geura wakca anaking naon nu dikemu ku salira, Eyang moal ngabibisanii, bawiraos Ngger ku anjeun dugi ka kiwari teu acan kagungan prameswari, pami tea mah eta wanoja nu aya dina gambar parantos cop sareng lelembutan salira, tangtos Eyang ngiringan naon nu janten putusan Ngger.” Prabu Hayam Wuruk sakedapan ngahuleng teu lila pok sasauran, basana kieu : “ Eyang, geus waktuna kula ayeuna rek wakca naon nu disidem dina hate, sabenerna samemeh nempo ieu gambar Nyi Putri Pasundan, kula geus neundeun hate ka ieu nyi mojang sanajan can papanggih jeung dirina, miharep sangkan rido dipibojo malar rek didama-dama piajangeun ngarundaykeun turunan Majapait, kula banget hayang geura panggih ngan kudu kumaha carana, Eyang? Muga dina hiji mangsa kula jeung nyi putri baris tepung lawung, mageuhkeun jangji pasini.
“Ngger, ieu mah manawi bahan katampi, saur pamendak Eyang mah ulah dilami-lami, Ngger enggal geura ngintun utusan kanggo nangtoskeun tali wiwitan dua karajaan agung ,ngalangkungan dahupna Salira sinareng Enden Putri, putraIng Pangersa Sinuwun Prabu Lingga Buana kembang Kadaton Surawisesa”. Harita pinisepuh Majapait masihan pamadeganana.
Jatinagara GALUH, April 2010
Written by nimasgaluh
Diposkan oleh RENGGANIS MIPIT ASIH di 05.21
Indonesia Jalan Raya Kawali, Kawali, Indonesia
Langganan: Poskan Komentar (Atom)


text:
Wikipedia:Wilujeng sumping
Wilujeng sumping di Wikipédia!
Daptar eusi
Nyungsi Wikipédia[édit | sunting sumber]
Wikipédia ngandung informasi nu kalintang lobana dina sagala widang/subjék. Kanggo ningalan, mangga sumping ka Tepas, pilari subjek nu kira-kirana dipikaresep/narik, salajengna mah wilujeng ngalanglang baé. Tiasa ogé nganggo kotak pilari luhureun unggal kaca.
Mun anjeun manggih (maca maksud téh) artikel nu dipikaresep, dihaturan pisan kanggo masihan catetan atawa koméntar na kaca omongan artikel éta. Mimiti, pilih kaitan Sawalakeun kaca ieu (téang di beulah kéncaeun kaca) sangkan nepi ka kaca omong, teras pilih Édit kaca ieu na kaca omongan. Kacida bungahna mun kami meunang eupan pangrojong ti sadaya.
Mun aya nu teu kawengku, atawa anjeun manggih kasusah ngeunaan nu keur ditéang, mangga taroskeun di méja rujukan, atawa tambahkeun jejerna kana artikel pamundut.
Ngédit[édit | sunting sumber]
Sing saha baé bisa ngédit eusi kaca Wikipédia (kaasup kaca ieu!). Mun sakirana aya nu perlu diropéa, klik baé kaitan Édit kaca ieu di luhureun atawa handapeun kacana. Anjeun teu perlu jadi anggota; asup log gé teu perlu malah mah.
Salah sahiji cara nu gampang pikeun ngamimitian ngilu aub ngabantuan, nya ku ngamangpaatkeun Wikipédia sakumaha anjeun ngagunakeun énsiklopédi. Ngan, mun anjeun manggih masalah—salah tulis, sugan, atawa kalimah nu teu merenah—klik "Edit kaca ieu", sok benerkeun. Sing wijak dina ngoréksi kaca téh; mun anjeun boga kereteg pikeun ngalengkepan hiji kaca, sok pigawé. Ulah sieun nyieun kasalahan; mun anjeun geus nyieun kasalahan, saterusna anjeun, atawa sing saha baé nu séjén, salawasna bisa ngabenerkeun deui éta kasalahan. Paur ogé nya kadengena? Tempo jawaban pikeun sababaraha kaabotan pikeun katerangan naha sistim ieu masih bisa jalan. Sanajan Wikipédia geus boga artikel cukup loba (nu Basa Inggris loba téh, da nu basa Sunda mah kakara 17.706), Wikipédia mayeng nambahan artikel anyar nu ditulis ku jalma-jalma kawas anjeun. Anjeun bisa muka artikel anyar, atawa néang artikel nu geus aya terus nambahkeun hiji bagean anyar di jerona. Mun anjeun ngarasa hariwang "ngaruksak" hiji artikel, cobaan heula na kotrétan, di mana anjeun bisa nuliskeun naon baé nu hayang ditulis.
Kawijakan[édit | sunting sumber]
Di dieu geus boga sababaraha kawijakan jeung tungtunan nu meureun anjeun hayang nempoan. Garis badagna mah, kawijakan jihat nu nétral dimaksudkeun sangkan artikel-artikel nu dijieun kudu nyingkahan bias, jeung kudu simpatik tur saimbang mun ditilik ti unggal sisi. Sagala kontribusi ka Wikipédia dikaluarkeun dina panangtayungan Lisénsi Dokumén Bébas GNU (GNU Free Documentation License, GFDL), nu mastikeun yén Wikipédia bakal jeung bisa salawasna dibagikeun kalawan haratis (tempo Wikipédia:Hak cipta sangkan leuwih écés).
Wilujeng sukan-sukan!
Badé ngiringan?[édit | sunting sumber]
Sing saha waé bisa ngédit, tapi aya kauntungan mun anjeun nyieun rekening dina hayangna ilubiung kalawan mayeng. Mun rék miluan, mangga jieun rekening teras nepangkeun anjeun ka komunitas di Log pamaké anyar.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Di handap ieu sababaraha tumbu ka émbaran panganteur:
Émbaran umum, tungtunan, jeung pitulung[édit | sunting sumber]
- Ngeunaan ieu proyék
- Kaca pitulung - pitulung keur ngédit, ngamimitian artikel anyar, jeung jejer nu séjénna.
- NLD - nu loba ditanyakeun ngeunaan loka ieu.
- Glosarium - glosarium rupa-rupa istilah.
- Kawijakan jeung tungtunan keur kontributor
- (en)Manual of Style
TataWiki[édit | sunting sumber]
Tutorial[édit | sunting sumber]
Pamundut Leuwih Jero[édit | sunting sumber]
Komunitas Wikipédia[édit | sunting sumber]
- Nepangan
- Wikipédiawan - béréndélan kontributor régular; bisi rék ngasupkeun ngaran anjeun, dihaturan pisan.


text:
Ku: Ambu Heny Gustini
Assalamualaikum Wr. Wb.
(muqadimah serat ku anjeun nyalira)
Amma ba’du, langkung tipayun nyanggakeun puji syukur kana limpah karunia Allah SWT. Sarehna dina wanci nu mustari ieu urang sadaya tiasa ruing mungpulung nungkulan upacara adat nikah ……………………..sareng……………….., . para pamiarsa kanca mitra anu mulya, langkung tipayun sim kuring neda agung cukup lumur bade ngiring jabung tumalapung ngarewong ngangkolong waktos, ngemban pancen ngadugikeun piwuruk sepuh numutkeun galur rasul, fatwa para ulama. Pamalar anu kateda malah mandar sisieuran, sabeunyeureun aya manfaatna kanggo sadaya pamiarsa katut anu cumarita, khususna kanggo ieu 2 sejoli anu nuju kagunturan madu karagragan menyan bodas anjaelang dina jampana asmara sok sanaos disarengan kendang gede pakauman dag-dig-dug rasaning ati.
Laki-rabi the masalah iztimaiyah, sanes saukur urusan salaki sareng pamajikan wungkul, tapi seueur pisan patula-patalina sareng karabat katut masarakat. Kukituna hirup laki-rabi the pinuh ka rupi-rupi romantika, seuri pacampur nyeri, aya bungah aya susah, lir ibarat lalayaran di sagara. Suka seuri mung seug langit lunglang parahu nyuwuruk maju, tapi sakapeungmah leungit sok angkeub, angina gede ngagelebug, parahu guluang galeong katebak ombak. Tah kumargi eta urang kedah caricing pageuh kancing. Tatan-tatan ti anggalna, sangkan tabah tur tawekal dimana datang cocoba. Malar henteu lieur jeung galideur, urang kedah teguh pengkuh anceg panceg ka Gusti Rabbul Ijati.
Cekel sing pageuh papagon Gusti, ulah unggut kalinduan gedag kaanginan kabawa sakaba-kaba, sing runtut laut rempung jukung sauyunan, sareundeuk saigel, sabobot sapinaheun. Pacuan ulah rek pagirang-girang tampian patukang tonggong aing-aingan ketuk kendang ngaler.
Ngawayuh sanes kangge ngajalur napsu ngumbar kahayang, dawuhan nu Maha Kawasa, ayat tilu surat An-Nisa (serat ku hidep sareng artina).
Urang jahiliyah jaman baheula mun ngurus yatim piatu nu baroga kakayaan tur kabeneran awewe rata-rata sok ngarah ngarinah. Contona kieu : mun istri ngijing sila bengkok sembah-atawa beungeut nyanghareup ati mungkir ka salaki komo mun basangkal nuking nonggong ka Gusti, diwurukan ku sepuh teu ngagugu, etang-etang ngawarah saheulaanan, pek ragragan talak munggaran sugan jeung sugan kapikir kaping burih awal akhir babalik piker.
Atanapi sawangsulna upami caroge luar leor siga oray, legel lebe miyuni santri, padahal lungguh tutut bodo keong, teu kaop reup peuting sawah sakotak kaider kabeh, nu donto diendogan nu lenjang di anjungan, cul anak jeung pamajikan, tah lebah dieu istri aya hak gugat menta dipirak.
Jadi upami rumah tangga awet rajet teu kendat papaseaan unggal poe tambah dosa, di dunya taya kamarasan di aherat di ancam siksa naraka, demi kasalametan dunya aherat mending milih-milih rabi mindah mindah rasa.
Ngalap cekap wejangan ka pamegetna, ayeuna dugi kana giliran bakal panganten istri, sangkan geulis rupi geulis ati, geulis matak kaleleban leleb anteb kana hate caroge, malar tibra ibu rama, tiis ceuli herang panon, mangga regepkeun ieu papagon Gusti , bapamah ngan sakadar rokruk dinyawaan upamina.
Kedah taat ngalaksanakeun agama, ibadah ulah campoleh da urang the bakal paeh, ka caroge kedah sae, pacuan ulang beungeut nyanghareup ati mungkir, salajengna ka sasama babakuna ka ibu rama kedah handap asor sae budi basa.
Dina ngatur rumah tangga kedah tiasa ngeureut miceun pinter neundeun miraweuy sampeureun paikahareupeun, saeutik sing mahi loba sing nyesa.
Ulah mikahayang nu bakal moal laksana, kudu ngukur ka kujur nimbang ka awak, mun caroge aya di bumi pacuan ulah nyusut bari camberut atawa peperedih bari biwir nyiru rombengan boh bilih salaki nyingkir ngaleos ngadon pelesir. Sedeng pameget mah teu kaopan, upami ngejat ti imah ngojengkang anggang ti kandang gampil keuna ku owah gingsir teu paya ngambeu nu hanyir-hanyir.
Nu kasep sareng nu geulis, upami hidep di pareng ngantunkeun lembur matuh banjar karang pamidangan, imah-imah dipangumbaraan, sing tiasa titip diri sangsang badan pindah cai pindah tampian. Kudu jujur laku hade lampah sangkan mulus bunglus rahayu salamet jatmika taya codeka.
Dina enggoning ngudag-ngudag dunya barana ulah sarakah tunggul diparug catang dirumpak teu tolih bata jeung haram. Hirup di dunya the ngan sakadar ngumbara. Umur katungkul ku pati maot teu nyaho dimangsa, mun geus cunduk kana waktu dipundut kunu kagungan , harta sareng pangkat teu dicandak ka aherat, saukur dibaju hasiwung diharudum boeh larang ngaringkuk dijero kubur, rup ku padung rap ku lemah diurungan taneuh beureum, harta meunang sarakah , pangkat lading ngajilat, teu jadi tatalang raga, gedong sigrong salin rupi jadi liang poek mongkleng, culang-clieung nunggul pinangkarareueung kararetir taya tanding.
Pamungkas ieu piwuruk :
Ulah rek munjung ka gunung, muja ka talaga, gunung mah sok rajeun urug, talaga sok rajeun bedah. Munjung jeung muja mah wungkul ka gusti nu Maha Agung. Nyembah ka pangeran omat ulah dibarengan munjung ka kayu ka batu, atawa muja ka barhala jeung sabangsana, kitu the laku kaliru temahna matak cilaka. Sadaya amal ibadah bakal leungit tanpa lebih hilang tanpa kirana, balukarna disiksa dina naraka taya kendatna.
Habluminalloh hablumminannas, bari nyembah ka pangeran kedah sae ka sasama, mimiti ka ibu rama, sae tagog sae gogog, laku lampah lemah lembut, handap asor ramah tur someah, ulah getas harupateun, ingkar tina tatakrama.
Sing nyaah ka baraya, asih ka nini ka aki, gumati ka adi layeut jeung lanceuk, kudu ngabantu yatim piatu, rumawat kanu walurat, akur ka batur salembur, layeut jeung tatangga beukeut, rukun jeung nu jauh, kudu nulung kanu butuh, nalang kanu susah, mun pareng dipanyabaan mendakan nu katunggaran, kasorang teu ngeunah badan atawa jadi korban kajahatan, buru-buru tulungan sakadugana, nya kitu deui mun dina hiji peuting poek mongkleng buta rajin, dibarung ku hujan leutik ngaririncik, diburuan aya anu kabulusan, omat ulah itu-itu ieu-ieu pura – pura teu miranggeuh.
Ulah songong heuras genggerong, asa aing uyah kidul, goring carek ka saderek, laklak dasar nambalang nyeukseukan bujang, adigung ku payung butut, mulak cangkeng dina kelek, pedah gede rizki luhur kelungguhan.
Mun hidep ginuluran jadi pangagung, pacuan ulah adigung, ulah dolim kanu leutik, ulah maksa mirusa rayat walurat, margi gusti num aha suci teu ngawidian kanu gede ka nu leutik, silih benci jail aniaya ka sasama.
Muga ieu calon panganten panjang pnjung, panjang yuswana, jauh balai parek rezekina, salamet dunya akherat.
Para pamiarsa anu mulya, mung sakieu nu kapihatur, sim kuring saukur suku sambung laku biwir sambung lemek, mugi-mugi ulah aya anu kapiring leutik ngaraos kasindir sampir, boh bilih langkung saur bahe carek bobo sapanon carang sapakan, taya sanes sih haksamina anu tansah kasuhunkeun.
Wassalamualaikum Wr.Wb.
// <![CDATA[
//
// <![CDATA[
//


text:
SUNDA – KASUNDAAN
Sabada maliré kumna
pamendak jeung saran sarta hasil panyawalaan ti baraya, sim kuring nyindekeun ieu hasilna, pamuga ieu
kacindekan jadi bahan ahir keur nyieun kacindekan KADAGA SUNDA ngeunaan Sunda
jeung KaSundaan.
Bubuka
Kanyaho urang Sunda ngeunaan nu aya hubungana jeung
‘sesebutan’ Sunda rupa-rupa, ti mimiti nu nganyahokeun Sunda dina harti kayakinan,
budaya, karajaan, etnis, basa, tempat, sastra, seni tug nepikeun ka nu teu apal
pisan naon ari Sunda téh.
Salian ti rupa-rupa kanyaho urang Sunda ngeunaan ‘sesebutan’ Sunda
éta, harti nu dipaké ku para budiman ngeunaan Sunda ogé robah robah ti
jaman ka jaman. Misalna, dina pustaka tahun 50-an harti Sunda téh nepikeun ka
leuwih ti 25 harti (Sajarah Sunda I, 1956). Satuluyna, dina kamus basa Sunda
[timiti citakan ka 1 (LBSS, 1975) nepi ka citakan ka 7 (LBSS 1992)] ngan
dihartikeun sacara etnis sanajan ditambah katerangan ngeunaan harti asalna.
Robah robahna ieu nunjukkeun robahna pangarti para budiman urang Sunda
dina ngama’naan Sunda jeung dina ngajelaskeun ngeunaan tangtungan Sunda ka
bangsana.
Ka béh dieunakeun dina Ensiklopedi Sunda
(2000), ku para budiman nu ngadamelna entri Sunda dihubungkeun deui jeung
budaya, tempat, etnis, karajaan, sastra jeung basa nu ngarupakeun ‘produk’
atawa tapak budaya nu geus kakumpulkeun, tapi acan nuduhkeun jeung ngajelaskeun
kayakinan eusi atawa jati nu jadi, jeung nu kudu jadi, tangtungan urang Sunda.
Ngeunaan kayakinan eusi atawa jati dina ensiklopedi Sunda ngan
saukur dihubungkeun jeung entri agama Sunda wiwitan nu dibéré koméntar ‘hanya
sedikit diketahui’, ogé teu aya katerangan ngeunaan hubungan eusina jeung
ageman ayeuna nyaeta Agama Islam. Padahal, di bagian séjeé di sebutkeun yén
dina pamahaman para budiman urang Sunda, aranjeunna pernah garaduh pamadegan yén
budaya Sunda téh mangrupakeun ‘seluruh perwujudan gagasan, perilaku, dan hasil
kegiatan manusa Sunda dalam bidang-bidang;… , dan sistem religi (ensiklopedi Sunda,
586). Tangtu ‘kecap’ religi téh nyoko kana kayakinan tangtungan eusi atawa
jati.
Sedengkeun, pangaweruh ngeunaan Sunda nu nuduhkeun tangtungan
eusi atawa jati, lain ngan saukur ‘produk’ jeung tapak, diperlukeun pisan di
ieu jaman global dina upaya miara jeung ngawariskeun budaya Sunda ka generasi
nu pandeuri.
Perluna téh lantaran kahiji, generasi Sunda ayeuna geus réa
manggihan budaya-budaya séjén nu ‘aralus’ jeung geus dipaké nyampak dina
kahirupan sapopoéna, pangpangna budaya ti Jawa nu geus réa campur dipaké di Sunda,
Arab nu jadi ‘baju’ Islam, ‘Indonesia’ nu jadi budaya formalna, jeung budaya barat
nu maju élmu jeung teknologina, nu ku ‘kaalusana’ téh geus réa jadi bagian tina
kabiasaan hirup sapopoéna.
Tangtungan jati atawa asal ieu, nu lamun bener tur alus mah,
bisa nimbulkeun kareueus ngeunaan asal usulna sorangan jadi urang Sunda - boga
‘asal usul nu pantes diakukeun’ – jeung bisa jadi cecekelan dina kahirupan
ngajajar jeung jajaran sélér-bangsa lain. Lamun geus boga kareueus ka asal usul
jatina tangtu daék kawaris, daék maké jeung daék nanjeurkeunana.
Kaduana, budaya Sundana sorangan nu rék diwariskeun ayeuna geus
saru geus nyampur jeung budaya deungeun, jeung geus réa teu jadi pakéan
kalolobana urang Sunda ayeuna, atawa ngan saukur jadi ‘pinggiran’ dibanding
dominasi budaya ‘alus’ lainna. Kukituna tangtungan eusi atawa jati luluhurna
bisa jadi payakinan jeung pamaké dina milih budaya-budaya nu aya ayeuna, terus
dina maké jeung mekarkeunana keur ngajembarkeun tangtung.
Bubuka ieu ngarupakeun guaran panganteur ngeunaan Sunda
nurutkeun harti asal nu aya hubungana jeung kayakinan ngeunaan tangtungan Sunda,
utamana Sunda eusi atawa jati malah mandar nanjeurkeun deui Sunda.
I. HARTI KECAP
SUNDA mangrupa sababaraha perkara:
·
BANGSA SUNDA: fokus kana bukti sosiologis, antropologis,
historis tur filosofis kacida atra jéntré
tur écés yén BANGSA SUNDA téh salahsahiji bangsa nu mibanda ciri
watek pasipatan anu béda ti bangsa lian.
· BUDI SUNDA
Ieu ngawengku kana budi basa, budi daya. Langkung jero ngeunaan Aji Etika (hirup kumbuh nu walagri) sareng Aji Metafisika (hurip sajatining hurip miajén Gusti Hyang Widhi Nu Murba Wisésa nu dina prak-prakanna teu leupas tina Hirup Sapopoé nyatana Hirup Kumbuh nu Walagri).
·
WEWENGKON SUNDA
Gusti Hyang Widhi Nu Murba Wisésa nempatkeun karuhun Sunda pinasti di hiji patempatan anu pasini. Bukti kiwari, BANGSA SUNDA nu ngalaksanakeun hirup tur hurip ku BUDI SUNDA téh ayana di wewengkon PROVINSI JAWA BARAT jeung PROVINSI BANTEN, jeung sabgai leutik PROVINSI JAWA TENGAH, REPUBLIK INDONESIA.
·
SENI SUNDA
Sakur bangsa pinasti mibanda estetika. Nya kitu pisan Bangsa Sunda nu hirup+hurip ku Budi Sunda nu sumebar anak baranahan di Tatar Sunda. Estetika Sunda nu pituin teu pacampur jeung deungeun/
Sunda dina guaran kajayaan sareng kahéngkéran.
Mangsa Puncak Kajayaan: Sunda mangsa harita bisa disebut "way of life" nu ngawengku kana : Kayakinan, Kabudayaan (adat, seni, basa, teknologi, paripolah ), Sosial kamasarakatan, Pamaréntahan, jeung Wilayah.
Jadi upama disebut Sunda, bisa jadi nu kagambar ku masarakat jaman harita nyaéta hiji tatanan kahirupan nu lengkep ti mimiti kayakinan tug nepi ka wilayah.
Wangenan Sunda Mangsa Héngkér (morosot):
Cindekna nya mangsa kiwari. Mangsa di mana umumna balaréa upama ngadéngé kecap Sunda nya nu kagambar téh hiji etnis nu disebat suku Sunda.
Kacindekan: Wangenan Sunda nyaéta hiji sistim kahirupan nu lengkep mangsa aya di puncak kajayaan. Ku obahna jaman, wangenan Sunda robah jadi ngan saukur hiji etnis nu ayeuna katelah suku Sunda.
III. PALASIPAH KASUNDAAN
A.
Sunda Dina Harti Sunda Asal jeung
Kayakinan Ngeunaan Tangtungan Sunda
Dina Kamus Umum Basa Sunda (LBSS) disebutkeun yen harti asal Sunda,
téh caang, gumawang moncorong, kukituna Sunda téh mangrupakeun Nur atawa cahya.
Jadi, nurutkeun harti asal diluhur, kaSundaan teh ngarunut kana
sifat sifat Sunda, sifat sifat caang gumawang jeung moncorong cahya atawa Nur.
Ana kitu mah anu nyunda téh nyaéta anu caang anu gumawang anu
moncorong cahayaan.
Sedengkeun Nyundakeun jadi ngandung harti nyaangan mindahkeun
tinu poék kanu caang kana cahaya.
Harti Sunda asal ieu saenyana nuduhkeun hiji ulikan tuturunan nu
jadi dasar tangtungan jeung payakinan tedak Sunda. Pustaka na gé aya dina Sunda.
Panganteur pikeun éta ulikan didugikeun saperti dihandap ieu:
B.
Ulikan KaSundaan asal (wiwitan)
·
Sunda dina kaSundaan asal ngawengku ka cahaya nu kapanggih ku
kamampuh lahir jeung cahaya nu kapanggih ku kamampuh batin.
·
Pangaweruh ngeunaan Sunda, cahya atawa Nur ieu jeung kamatihan
kamampuhan nu bijil tidinya dina pola pikir pola laku geus mangrupakeun ulikan
anu masagi, sanajan kadieunakeun beuki teu populer malah karasa ‘asing’.
·
Ieu Sunda téh kapanggih, Aya, dina jeung jeroeun tangtung katut
luareunana; Sunda nu kapanggih jeung aya dina jeung diluar tangtung disebut
Sunda luar, ari Sunda nu aya dijero tangtunganana disebut Sunda jero.
Sunda luar
Sunda luar kapanggih pangheulana, mimitina ku parabot
ngagunakeun awasna panca indra, angkeuh jeung uteuk kawas Sunda panonpoé, Sunda
bulan jeung Sunda béntang nu langsung kapanggih ku pancadriana nepikeun ka nu
kapanggih ku uteuk jeung angkeuhna bari makée parabot dhahir kayaning Sunda
seuneu, Sunda lampu jll - katompérnakeun ku pangaweruh nu kapanggih ku
pancadria, uteuk jeung angkeuh teh nyata yén Sunda ieu aya ditiap barang dhahir
(E=mc2)]. Kecap Sunda keur nerangkeun Sunda luar kadieunakeun jarang dipaké
cukup ku cahya/caang lampu, cahya/caang panonpoé jrrd.
Sunda luar ieu méré tuduh némbongkeun kana rupa rupa kanyatan
hal/barang, nu cicing atawa usik, nu aya didhahir. Ti dinya terus mangaruhan
nyaangan rasa rumasa inyana ngeunaan kahirupan jeung hirup huripna. Tina rasa
rumasa ieu mekarkeun pola pikir pola laku budayana.
Sunda jero
Sunda jero, nu jadi poko bahasan ieu guaran, kapanggih mimitina
ku parabot ngagunakeun rasa - ari rasa téh mangrupakeun awasna Haté, Ati atawa
dina basa arab mah disebut Qalbu - tapi rasana lain rasa rarasaan, rasa ieu
rasa nu dijurung jeung boga rumasa kana katunaan panca indra, rumasa kana
katunaan angkeuh jeung uteukna. Ku karumasaan ieu, rasana jadi awas kana ayana Sunda
jero.
Sunda luar luas ambahanana da kapanggih aya di alam dhahir,
sedengkeun Sunda jero nyamuni kapanggih ayana heureut di jero tangtung. Tapi,
lamun geus kapanggih Sunda jero ieu luar biasa gedéna (Sunda besar) jeung guna
katut kamampuhna ngawengku jeung metakeun sakabéh alam katut eusina.
Ku pangaweruh ngeunaan Sunda jero katuduhkeun yén Sunda nu aya
di ieu alam dhahir, Sunda luar, ngan mangrupakeun gambaran, tanda, usik, ciri
jeung tuduh ayanana Sunda jero, matak Sunda luar disebut ogé Sunda kecil. Sunda
luar disebut oge Sunda Sajati lantaran ngarupakeun tanda kanyataan ayana Sunda
jero nu jadi jatina. Ulikan ngeunaan Sunda luar atawa Sunda sajati sok disebut
ulikan cangkang da Sunda luar téh ngabungkus ngahalangan Sunda jati.
Sedengkeun ulikan Sunda jero (jati) disebut ulikan eusi sabab Sunda jati téh
eusi poko sumberna Sunda luar atawa Sunda sajati.
Sunda jero leuwih hésé kapanggihna timanan Sunda luar, pareng
bisa kaawaskeun jeung mermanakeunnana téh saeunggeus boga kanyaho ngeunaan Sunda
luar sabab nyamuni di jero tangtung, kapanggihna lamun bisa ngaleutikeun tug nepikeun
ka nyirnakeun tangtung (heula) nyirnakeun (heula) kanyaho nu bijil tina
angkeuhna, tina uteukna jeung tina pancadriana kanyataan naon nu sok di
‘jargonkeun’ (dijulukan) paéh saméméh paéh, dina
ulikan Sunda eusi jadina paéh saméméh paéh téh ku cara tumut turut tunduk
sumerah ka Nu Maha Suci (aslamtu – Islam - Muslim).
Kanyaho Sunda eusi nu geus kahontal ku luluhur tedak Sunda
mangrupakeun kanyaho nu nepi ka hambalan luhur alam cahya (Nur), atawa alam
malakut (malak = cahya), disasmitakeun ku julukan alam
kaHyangan - alam kahyangan alam luhureun alam kadéwaan (déwa=dev=cahaya). Jadi
kanyaho Sunda eusi ngeunaan ulikan dina hambalan cahaya luhureun cahaya - nurrun ‘ala nurrin. Alam Sunda (cahya
Nur) eusi atawa jati tempat nganyahokeun ayana AYA, ogé merenahkeun gambaran kajatian
mutlak panungtungan nu pangluhurna atawa pangjerona ngeunaan Nu Murbeng alam.
Kapanggihna lamun mampu beberesih nepikeun ka geus teu ku manéhna manéhna acan.
Nyunda Dina Tangtungan Sunda Eusi
Saeunggeus rasana manggihan Sunda jero, si rasa jadi leuwih awas
dina nengetan jeung nangenan hirup. Leuwih awasna rasa ieu
ngajadikeun uteuk leuwih éncér atawa sok disebut caang uteuk; panca indra na
leuwih awas jeung leuwih mampuh malah ahirna, lamun permana jeung pengkuh, bisa
mampuh ngawaskeun Sunda jati; angkeuhna jadi leuwih merenah da boga rumasa
kacaangan terus bisa mernahkeun tangtung, tungkul ka jukut tanggah ka sadapan
bisa pindah cai pindah tampian. Nya usikna jadi nyunda caang gumawang (hérang
beresih) tanda Sajatina Sunda (eusi/jero).
Nu nyunda katingal katengetan ku batur moncorong tanda kanyataan
Sunda jati dina tangtungan. Moncorong téh kaciri leuwih caang jeung “fokus”
ti sabudeureunana. nu moncorong téh teu kudu kabéh caang lir caang panonpoé
tengah poé, tapi nuduhkeun hijidi ‘hal’ nu leuwih caang leuwih buleud leuwih gumulung ti sakurilingna. Lampu bateré ogé nu weuteuh bisa moncorong ari
gumulung jeung poék mongkléng mah sabudeureunaan. Mata maung moncorong
lamun peuting mah, sabalikna panon poé gé karék disebut moncorong lamun keur
isuk isuk.
Jadi, jalmana karék disebut nyunda lamun leuwih punjul ti nu
lian tina sagala hal; bisa dina harti cahaya, aura, wibawa, sima, pola pikir, élmu,
kamajuan, karir, seler jrrd; tapi punjul na téh nyaangan, jadi tuduh, conto,
ngauban kanu lian.
Para budiman Sundana, lain Sunda dina harti etnis atawa genetis
tapi Sunda eusi, boh di ménak boh di cacahna barisa nyararumput buni dinu caang
hartina marampuh nyimpen angkeuh hawa nafsuna nepikeun ka teu bijil dina waktu
masamoan, nu bijil tina tangtungan kaciri ku batur téh tinggal caang Sunda
jatina nu caang nyundakeun nyaangan batur jeung sabudeureunana.
Kadieunakeun harti nyumput buni dinu caang téh sok dihartikeun nyumput
teu kaciri ku batur nepikeun ka hésé kapanggihna. Ieu carita teh bijil ti jalma
nu teu ngarti Sunda eusi, komo manggihanana, jadi teu bisa nengetan ka nu
nyunda (eusi) da lamun weruh ka semuna mah satemena nu nyumput buni dinu
caang téh gampang ka ciri da caang jeung moncorong. Caang ucapna caang lampahna
caang uteukna moncorong tangtunganana gumawang eusina nya tandaning Sunda téa.
Pikir, ucap jeung lampahna anu nyunda, di
antarana
katengetan ngaliwatan para budiman Sunda eusi, tara kaluar kapangaruhan ku
angkeuhna tapi pengkuh nurutkeun gerentes ati putihna.
Dina prakna katéembong ku batur bijil nyari tina SIR na, kaatur
nurutkeun kumaha RAS nu bijil tina rasana, nya sok disebut
sir kusari ras kurasa kumambang di alam rasa,
rasa sajatining rasa
nya rasa nu caang kacaangan Sunda.
Ringkig jeung rengkakna
nuduhkeun jeung némbongkeun Sunda eusi nu sok kaciri dina tata lakuna. Tapakna
ayeuna bisa katengetan, di antarana, dina seni ‘kesenian’ baheula atawa dina gerak ulin maén po (penca eusi).
Lamun teu nyunda - teu jadi Sunda, teu jadi caang – ngan saukur
nyaho ayana caang, komo teu apal, teu karasa teu kapanggih mah tangtu Hirupna
moal hurip, poék kabawa sakaba kaba kasasar tibabaradug. Nya disindirkeun salah
sahijina maké dongéng Sangkuriang - nyaéta ngeunaan nu
geus loba kanyaho jeung pangaweruh tapi henteu caang eusi henteu nyunda jati:
Lamun (gunung) Sunda (Nur)na euweuh teu katangen ku diri, (Gunung) Sunda
(Nur)na
geus musna teu kapanggih, ilang ngan kari dongéngna. Nya tinggal burangrangna
ngagunung ngajegir ngarangrangan, parahu hirupna teu bisa lalayaran da geus
nangkub dina kabingung. Diri ngan jadi tunggul, tunggul nu jadi sagedé gunung
lantaran teu bisa nunggalkeun awak, lantaran teu bisa mendet (sang Hyang)
tikoro, tikoro nafsu manéhna sorangan nu tungtungna ngaberung nafsu ngumbar
amarah. Henteu apal kana wayah, asa peuting asa beurang, katipu ku lisung
batur. Jadina sok teu wayahnaan, teu nyaho ka wayah (waktu) teu bisa
merenahkeun awak. Ajina jadi teu matih jampéna jadi teu teurak, situ huripna
teu jadi. Ngarungsing keur ngorana, kurunyinyi pakokolot, euweuh anu
lalebareun, da saha anu lebarna ari lain nu ngarasana.
Dongéng Sangkuriang tangtu ngarupakeun kapinteran budiman Sunda baheula
dina nyilibkeun eusi da gunung gunung jeung carita urut situ mah geus pasti aya
méméh dongéng Sangkuriang nangkubkeun gunung kacaritakeun. Kajadian alamna aya
heula terus katengetan jalma budiman, nya hasil tina nengetan lingkungan téh
tuluy dianggit diréka jadi carita bari ditambahan nyilibkeun eusi.
Pustaka
Sunda: KaSundaan Eusi Disimpenna Dina Sunda
Pustaka ngeunaan tapak tapak budiman Sunda disimpen na lain dina
daluang atawa barang tapi dina hambalan Sunda jati. Kukituna Aya jeung barangna
éta Sunda, katut tapak-tapak khasanah jeung kamampuh Sunda mah ngan bisa
kapanggih lamun jalmana mampuh nganjang ka hambalan Sunda.Tapak barang jeung
daluang mah ngan sabagian hasil pagawéan tina maké jeung kacaangan Sunda eusi
nu bisa jadi tuduh ngeunaan Sunda sagemblengna.
Pustaka ieu bisa kabaca katengetan ku nu mampuh nganjang ka
hambalan Sunda. Pustaka Sunda éta satungtung dunya ieu aya moal keuna ku
ruksak. Moal hésé neundeun moal hésé nyokot moal beurat mamawana da henteu
maksa dina marenganana. pasipatan ieu pustaka sok disindirkeun ku kecap diteundeun di handeuleum sieum di tunda di
hanjuang siang paragi nyokot ninggalkeun. Éta kabéh lain tangkal nu
ngajentul tapi tangkal diri nyaéta Handeuleum sieum nu ngahirupkeun Nur
hanjuang siang nu ngahuripkeun rasa, kabéh alat jeung “kecap-sandi”-na
sabenerna
aya di seuweu siwi tinggal nganyahokeun jeung makéna, népakeun jeung nuduhkeun
kana ieu ‘konci’ jadi kawajiban budiman Sunda tiap jaman supaya seuweu siwi teu
poékeun tangtung, supaya seweu siwi Sunda (etnis/genetis) mampuh maca éta
pustaka terus katuduhkeun jeung jadi nyunda (caang).
Tempat nyimpen khasanah Sunda eusi nu ayana di alam nur Sunda
sok dituduhkeun, di antarana, ku carita Mundinglaya Di Kusumah:
yén lamun hayang ngamulyakeun Pajajaran (awak) kudu
manggihan Layang ésalaka Domas = Layang =bacaan, tingali kecap asal Qur’an
= bacaan)
Salaka Domas = nu caang cahayaan lir emas sinangling), aya ogé nu nyebut Layang
Sasaka Domas, sasaka=tihang, jadi maskudna sarua waé nyaéta bacaan nu
jadi tihang tangtungan nu mangrupa Nur Sunda. Éta bacaan téh ayana di jabaning
langit =langit nu séjén ti langit dunya nu kapanggih ku nu perluna harita. Ieu
ngandung harti langit kanyaho lain nu aya di alam nur Sunda.
Bacaan di langit nu lain ti langit dunya nu sasari téh
kapanggihna ngan ku Mundinglaya Di Kusumah
(munding=héwan, laya=paéh, kusumah = kamanusaan; tangtungan kamanusan nu kahéwanana geus paéeh).
Sanggeus ngéléhkeun poék na hijab jungkiringna awak (Jongrang Kalapitung)
terus meruhkeun Guriang Tujuh, tujuh patapaan panaékan
awak nu kudu dihijikeun ditunggalkeun. Nya, jadi Guriang Tunggal nu boga ciri wisésa dina wayah.
Ahirna lamun bisa wisésa dina wayah, meunang bacaan (layang) nu
mangrupa Sunda (nur) nu lir emas sinangling (Salaka Domas)
atawa jadi tihang (sasaka) tangtungan. Ieu layang Nur (Sunda) teh terus
marengan kababawa jeung nu wisésana keur pakeun jeung bacaeun di
alam
dunya, jadi tuduh kamulyaan hirup.
Tuduh lain ngeunaan pustaka jeung kamampuh Sunda eusi di
antarana
sok disasmitakeun ku caritaan ngeunaan Gunung Sunda.
Gunung Sunda hiji ngaran gunung nu réa diakukeun aya di ampir saban
wewengkon di mana para budiman Sunda eusi pernah nurunkeun jeung nepakeun éta
ulikan misalna di Subang, Sukabumi, Ciamis jrrd. Gunung Sunda éta dipaké nunjukkeun ayana tempat
caang (nur) Sunda eusi di mana kamampuh luluhur aya, bari jeung Gunung Sunda geologisna
mah geus euweuh.
Kanyataan jadi lobana akuan tempat ayana gunung Sunda sabab
harita mah komunikasi antara Wiku/Ajar jeung jalma-jalma nu diajarna teu
saperti ayeuna. Jadi lamun ceuk hiji pandita dina hiji waktu ‘ieu yeuh ‘tempat’
manggihan Sunda eusi’, nya terus tempatna jadi disimbolkeun ngaran Gunung Sunda.
Terus lamun diwewengkon lain aya Ulama/Wiku lain nu nepikeun Sunda eusi,
‘tempat’na téh disebut deui gunung Sunda, da dijaman harita leuwih
‘komunikatif’ nuduhkeun eusi maké perlambang Gunung anu jelas kaciri ngeunaan
‘gedé’ jeung ‘agung’ na eusi Sunda.
Jaman harita tangtu teu jadi masalah méré ngaran ka hiji
gunung/pasir, jeung jadi teu asa pacorok jeung ngaran pasir/gunung di
wewengkon
lain nu (relatif) paanggang, bisa jadi dina waktu harita teu katepikeun ka
tempat lian,
bari komo ngaran éta henteu negrak da ngeunaan perlambang eusi. Nya terus éta
ngaran turun manurun napak di dinya.
Tapi ayeuna, ku komunikasi nu geus sakitu gampangna jadi timbul
pasualan naha gunung Sunda teh bet jadi loba. Mana gunung Sunda nu benerna? Kabéh
ogé bener, da bisa jeung meunang waé, tapi nyata AYAna mah dina tangtungan nu
manggihanana baheula jeung nu katepaan tur nanjeurkeunana ayeuna, da ngaran
gunung Sunda na mah ngan saukur siloka perlambang nu dibarengan tapak.
Mangga tengetan, éta téh sawanda jeung ‘dongéng’ gunung pasir di
Arab nu disebut Jabal Nur (Jabal=gunung, Nur=Sunda). Eta gunung dingaranan
gunung Sunda lantaran tempat éta nu dianggo Kangjeng Nabi Muhammad saw khalwat
teras mendakan Nur (SUNDA eusi/jati) bekel nyaangan (nyundakeun) umat.
Jadi perluna urang Sunda dituduhkeun ngeunaan ulikan Sunda téh
sabab lamun teu wanoh kana aya tur barangna ulikan Sunda eusi, can bisa
nganjang ka éta hambalan Sunda, bakal hésé nuturkeun carita carita kaSundaan
(eusi) komo meunang pustaka Sunda eusi keur bekel nyundakeun urang Sunda
(etnis/genetis), merenahkeun jeung nanjeurkeun deui budaya anu Sundana, da
disimpenna éta pangaweruh nu méré kamampuh téh ayana dina hambalan Sunda.
Lamun can pernah nganjang ka hambalan Sunda, Kabinangkitan
luluhur Sunda dina nepikeun tangtungan ngaliwatan sasmita
jeung
perlambang nu nuduhkeun aya jeung barang dina hambalan Sunda téh hésé
kahontalna, nya terus biasana nu can ngahontal ieu nganggap éta ‘pituduh’
téh ngan saukur mitologi nu teu cocok
jeung paham Islam. Ku lantaran dianggap mitos atawa dimitoskeun ku
budimanna [mitos=takhayul=ngahayal=supertisi] jadi wé selerna gé teu bisa
nyokot hikmah, teu bisa katuduhkeun, tina éta carita ngeunaan luluhurna, terus
akibatna, budayana gé kagerus da teu kanyahokeun jatina.
Tapi, Lamun geus nyekel jeung weruh kana eta ‘Aya’ jeung
‘barang’na ulikan tangtu kapanggih yen dina ‘dongeng-dongeng’ kaSundaan aya
‘benang merah’ nu natrat ngeunaan tangtungan Sunda, ulikan Sunda, nu rea
dianggit dicaritakeun ku rupa rupa kabinangkitan luluhur tedak Sunda keur nuduhkeun
SUNDA jeung kamampuhna ka seuweu siwi sélér bangsana.
Malah mah, di mana geus manggihan hambalan Sunda tangtu engké bisa kabaca
bisa katengetan ayana ‘teknologi’ Sunda nu geus kapanggih ku budiman tedak Sunda
ti bihara ka bihari nu dipaké pikeun nyundakeun alam katut eusina. Conto-conto
‘teknologi’ Sunda eusi nu pinunjul -nu ngan bisa kapanggih, ka wacanakeun,
kabukakeun di antara nu aya jeung keur dina hambalan Sunda- sok réa
dijargonkeun di wacana sapopoé ku istilah élmu kabuyutan Galunggung
(nyusuk tempat suci dina awak supaya jadi caang lir inten dina galuh nu agung),
élmu kasiliwangian (élmu silih
seungitan pada batur), jeung élmu kasumedangan
(élmu madangan, nyaangan nyundakeun alam tur eusina) atawa élmu kabantenan (élmu sasaka supaya jadi
kanyataan ujung kulon). Jadi jargon sotéh, lantaran dina hambalan Sundana éta
‘teknologi’ téh geus jadi ulikan nu masagi tapi sifatna eksklusif ngan
kahartieun ku nu kabeneran katepaan lantaran panggih jeung Ajar/Ulamana.
Mung abdi mah
paling2 nyutat kamandang ti para ahlina wae sapertos diantawisna aya di dieu :
1. http://tantrapuan.wordpress.com/2009/05/12/arti-kata-Sunda/
2. http://id.wikipedia.org/wiki/Sunda
3. http://www.Sundanet.com/?s=harti+Sunda
4. http://www.anjjabar.go.id/sel_pandang.htm
5. http://menjawabdenganhati.wordpress.com/2010/05/30/sunda-arti-dan-pandangan-hidup/
Diserat sareng diropéa ku: Ki H. Iwan Natapradja, Puun
Kandaga Sunda
Tina sumbangsihna:
Dedi Ruspendi, R. Mohammad Badruzaman, Lucky Bachtiar (Manik Sundayana),
Rizal Syafria Wiraatmadja sareng tina seratan Prof.Dr.H Dadang Khamad,
Msi dina Agama Islam dan budaya Sunda, KIBS 2001
Sabada
nampi saran sareng pamendak ti baraya, sementawis tiasa dicindekeun kieu:
TAREKAH JANGKA PONDOK/PANJANG :
1. Netepkeun diri wungkul jadi papayung nu bisa mayungan sakitu lobana paham tur bisa ngampihan udagan anu sakitu lobana udagan, sanaos tangtosna ogé moal kapayungan tur kaampihan sadayana.
Netepkeun diri jadi panengah hal ieu kedah ditampi sagemblengna ku baraya tur calagara KS.
2. Ngadamel acara ka sakola-sakola ngeunaan budaya Sunda.
3. Netepkeun NAON atanapi MA’NA SUNDA nu jadi UDAGAN,anu ngawengku OPAT MATRA KASUNDAAN (Bangsa, Budi/Etika+Metafisika,
Wewengkon, Seni/Estetika) 3. 3. Mibanda usaha ekonomis tur produktif supados enggal kapitalisasi/ nyekapan modal nu teu
sakedik kanggo kampanye SUNDA sareng KASUNDAAN. Tarekah Kampanye masyarakat umum, politisi, birokrasi, kedah ku modal nyalira, ulah ngandelkeun anggaran
pamarentah. Daya 'swadeshi' ieu lebet kana tarekah jangka pondok supados
katingali saha kumaha nu estu belapati dina Sunda tur Kasundaan.
4. Kampanye SUNDA sareng KASUNDAAN ngawitan dilaksanakeun dina matra nu tos ditetepkeun. Kampanye 'swadeshi' ieu kedah ngahasilkeun pamingpin
masyarakat/pamaréntahan saluyu kana motto KS. Ieu kalebet Kepala Dinas Pendidikan, Kepala Sekolah, Penilik jste nu patula-patali kana pendidikan tangtos saluyu kana
kamandang bupati/ walikota ku anjeun. Salajengna kurikulum lan silabus tangtos moal janten halangan
harungan.
5. Ngajengkeun usul ka Depdikbud supados aya
kawajiban ti sakola-sakola di Tatar Sunda WAJIB STUDY TOUR ka situs-situs Sunda
sareng ka museum sapertos Sri Baduga di Tegalega, atanapi di Sumedang,
Bogor sareng sajabina ti eta.
6. Mulangkeun deui geter ki Sunda ku senina ku jalan ngadongsok Perda ka Gubernur sareng wali kota tur bupati
di tatar Sunda. Tilu konsep nyatana Ngukir junti sangkan siga jati, ngariksa
pakuan sangkan kapurugan, miara jati sangkan walagri ku perda anu bagalna tilu ieu geter Sunda baris ngahibas jalma
nu aya di tatar Sunda.
7. Léngkah munggaran, 'ngabeundeul' (Menginfentarisir)
anéka seni-budaya di uanggal pakuwon/wewengkon Pasundan. Emut, 'jawadah tutung biritna'. Naon
seni-budaya nu masih hirup tur perlu dimekarkeun. Naon nu kudu
'direkonstruksi' atawa 'direvitalisasi'. Naon nu kudu dipupus, sabab dianggap teu
ilahar jeung ajen kahirupan Urang Sunda tur ngabahayakeun pikeun rundayan.
Pamendak
Baraya:
Anu
ayeuna diperyogikeun ku Ki Sunda sacara umum mah rupina asal aya sumanget we
heula. Upami parantos lumpat kana ngartos teu ngartos, bener teu bener, nyunda
teu nyunda, rupina bakal rada sesah ngojayanna.
Budaya jeung lingkungan
kacida pisan gedé pangaruhna boh lingkungan anu pormal pon kitu deui lingkungan
sapopoé tempat nganjrek geus nunjukeun cicirén ngapilainkeun kana jatidiri
Kasundaan. Atikan dina undak usuk basa geus teu dipaké ciri Kasundaanana. Ulah
nyalahkeun teuing para nonoman anu sakuduna jadi generasi panerus hanca
garapan para sesepuh Sunda, nyatana para inohongna geus ampir poho kana
purwadaksi. Nya ngalangkungan KS budaya Sunda tiasa nanjeur...!
Malahmandar Ki
Sunda wanoh jeung seni-budaya tradisi, transisi, tur kreasi anyar, anu
kalintang beungharna. Dibeundeul (dibukukeun) narasumberna para inohong ti tiap
wewengkon. Leuleutikan, urusan 'komparasi basa' wewengkon/dialek. Seuer basa
nu sami tapi di wewengkon liana jadi beda ma'nana.
Dikempelkeun/diserat ku
Ki. H. Iwan Natapradja, Puun Kandaga Sunda.
Bahan sareng pamendak ti: Merdekawan Teja Sukmana, Adang Koernia, Mochamad Badruzaman, Sukradarma H Achmad, Dedi Ruspendi, Lucki Bachtiar (Manik Sundayana) sareng Tutun Hatta Saputra.
BAHAHAN SAWALKEUNEUN
NGEUNAAN UDAGAN SKKS : MASALAH JEUNG SOLUSI KEUR KI SUNDA KIWARI
Aom Darmaraja: Hapunten ieu mah sanes panyakit, tapi kalemahanana nu ku abdi diperhatoskeun seueur Urang Sunda nu kirang tiasa saria, ngalobakeun heureuy, sesah di ajak daria s the sareng kirang minat maca. Dina website SKKS seueur seratan, tapi nu komen nu lebet mung saeutik pisa , ari giliran status heureuy, ngadu bako mah mani seueur nu komen the, hayu urang rekahkeun minat maca supados ramena komentar di rohangan Peperenian ulah di status FB wungkul , haturnuhun.....
Umumna urang Sunda kiwari miboga rasa percaya diri nu handap/cetek?leres pisan.
Ulikan ieu dina proses edukasina mentingkeun JADI tibatan saukur nyaho. Hartina ulikan disiplin kasundaan leuwih mentingkeun jadi Sunda (Nyunda) tibatan
nyaho ka sunda, leuwih mentingkeun jadi Caang moncorong cahayaan. Tibatan saukur nyaho ayana Sunda.
1. Masalah :
Umumna urang Sunda kiwari miboga rasa percaya diri nu handap/cetek. Ieu teh bisa jadi mangrupa warisan tina salah didik. Loba teuing disingsieunan, dihewag, disengker.
Solusi :
Ti wangkid ieu kudu dirancang hiji program atikan pikeun barudak "usia sekolah". Program atikan nu bisa ngawangun sumanget tur rasa percaya diri kalawan tetep dina koridor moral nu hade.
2. Masalah :
Urang Sunda kiwari resep nganyenyeri diri sorangan saupama didoliman ku batur. Kecap pasrah tanpa usaha siga kieu remen kadenge : "Ah keun bae da eukeurna. Engke oge aya wawalesna. Engke oge bakal kaciri hade jeung goreng mah".
Solusi :
Kasadaran hukum pikeun masarakat Sunda kudu ditumuwuhkeun boh hukum agama boh darigama. Kukituna maranehna lain ukur apal kana kawajiban tapi oge nyaho kana hak-hakna.
3. Masalah :
Di kalangan para pajuang kasundaan remen teuing teuleum kana nostalgia ngaguar kajayaan-kajayaan mangsa kaliwat. Bisa jadi ieu teh mangrupa "kompensasi jiwa". Niatna mah neuleuman samodel kitu teh meureun pikeun ngalap kasumangetan jeung neangan conto nu hade. Tapi nalika teuleumna jero teuing jadi poho hanjat pikeun napak dina kanyataan.
Solusi :
Kedah aya para "agen perubahan" nu salawasna mepelingan tur mere conto kumaha pola pikir nu maju teh. Lain teu meunang mikir mundur ngan sagala oge ulah kaleuleuwihi.
4. Masalah :
Ari konsep mah urang Sunda teh sigana nyayeud ngan pada bingung kumaha cara ngalarapkeunna. Tungtungna ngulibek dina debat, sawala, jeung wacana. Sanggeus cape debat nya pada ngabuntut bangkong euweuh hasil nanaon.
Solusi :
Urang Sunda kudu netepkeun "rule of model" atawa jalma nu dipiconto minangka standar babarengan. Diposisikeun minangka pamingpin informal internal. Cukup saurang tangtuna da ari rule of modelna loba teuing mah kalahka ngabingungkeun. Jadi engkena aya harepan yen sagala wujud wacana, debat, jeung sawala aya nu mingpin, aya nu nyimpulkeun, aya nu mutuskeun, aya nu mere komando pikeun prakna.
5. Masalah :
Ari sumanget guyub mah urang Sunda masih miboga tapi sipatna masih jujumplukan kusabab orientasina, paradigmana, masih museur dina ORGANISASI lain dina kasadaran supaya aya "PERSERIKATAN ORGANISASI-ORGANISASI"
Solusi: Ngadegkeun Kandaga Sunda
Manik Sundayana Tah ti sim kuring mah cekap 5 rupina. Mangga diantos ka anu sanesna nun.
· Manik Sundayana Kang Dadan :
Bacaeun nu dicatet dina bahan boh koropak,
lontar, kertas, sareng sajabina tetep penting. Sok sanajan laas kahujanan da
moal laas upami teu ngahaja dihujankeun mah.
Ieu panginten nu janten dadasar dugika khalifah Utsman nga-mushaf-keun Al Quran. Tujuanna supados teu laas ku lantaran saukur disimpen dina ingetan. Ari parantos aya dina kertas mah pan aman. Perkawis amaliahna eta mah isu sejen.
Biasana nu kedul maca tulisan dina kertas nya kedul oge maca tanda-tanda nu aya disabudeureun. Paralun.
Wednesday at 9:34pm · Like
· Iwan
D Natapradja Moal samata-mata wahyu turun ka Rasulullah
dimimitian ku kecap "IQRO....." mun manusa teu diwajibkeun MACA....
lain keur urang Arab wungkul, sami ki Sunda ge kudu bisa Iqro alias maca, boh
seratan atanapi suratan.....
Aom
Darmaraja Leres abdi emut wae kana Iqro,makana budaya Iqro
teh,kedah di ngawitan,panginten kusabab Iqro,abdi mah moal minder,kusabab tos
gaduh dasar elmu,mugi urang sunda kususna nonoman emut kana iqro tea
· Iwan D Natapradja Maca élmu (buku), maca
alam jeung maca diri.......
· Iwan D Natapradja iqro = baca
· Edu
Kosasih hmmmm, resep ngabandungannana,seueur argumen ,silih
bintih.....mangga teraskeun. sim kuring ngiring diajar ,manawi tiasa nambih
nambih peperenian kanggo kahirupan.
Aom
Darmaraja Abdi yakin pisan,budaya sunda teh moal kakikis ku
budaya nu lian. Keur ngadegkeun kanyataana tangtu kudu aya nu mikacinta tur
ngarawatna. ayeuna tos aya skks,kandaga sunda,nu bakalan ngajaga sareng
ngarawat.insyaallah Sunda moal musnah,moal ical
.


text:
Di wilayah Bogor méh teu kaitung patilasan-patilasan
karuhun urang nu maké kecap 'batu'.
Contona baé Batu Karaton di Ciburial Tugu Utara, Batu Kembar di
Cikereteg Caringin, Batu Layang jeung Batu Kasur di Cisarua, Batu Karut jeung
Batu Korsi di Sindangbarang Pasir Eurih, jeung réa-réa deui. Patilasan-patilasan tadi mangrupa hiji batu
nu gedé (monolit).
Aya deui batu-batu nu disusun mangrupa bénténg atawa
kuta, saperti Kuta Gegelang di Gunung Bunder, Jero Kuta di Batu Tulis. Ogé aya nu mangrupa bénténg-bénténg atawa
téras batu pikeun nahan galengan, saperti nu kapanggih di Kota Batu jeung
Sindangbarang.
Lian ti éta, aya wangunan-wangunan batu anu disusun atawa
dibalay undak-undakan nepi ka siga gugunungan, di tengahna biasana aya tangga
nepi ka undakan pangluhurna, sarta biasana di dinya sok aya ménhir atawa batu
tangtung. Wangunan batu modél kitu téh
ilaharna disebut pundén, wangunan batu berundak, atawa téras berundak. Contona baé Arca Domas di Pasir Muncang
(baheula mah Cikopo Selatan), Léngkob di Tapos, Pasir Karamat di Calobak, Pasir
Manggis (Ténjolaya), jeung sababaraha deui nu aya di kompléks Cibalay
(Tenjolaya).
Nurutkeun R.von Heine-Geldem (1926) tradisi nyieun
bénténg-bénténg batu, batu tangtung (ménhir), ogé pundén kaasup tradisi
Mégalitik Tua, nu mimiti gelar kira-kira 2500-1500 taun SM. Satuluyna Mégalitik Tua téh ku manéhna
diasupkeun kana masa atawa jaman Néolitikum Awal (jaman Batu Baru).
Urang bisa niténan patilasan-patilasan anu aya di
wewengkon Bogor
dina buku R.D.M. Verbeek (1891) nu judulna Lijst voor voornaamste
overblijfselen uit den hindoutijd op Java.
Lian ti éta ogé dina laporan Oudheidkundigen Dienst (Dinas
Kapurbakalaan) nu diterbitkeun dina taun 1914 nu disusun ku N.J. Krom.