text:
Zakat
Zakat (Pajeg dina Islam) nyaeta rukun Islam nu katilu. Sacara harpiah Zakat hartina "tuwuh", "mekar", "nyucikeun" atawa "ngaberesihan". Sedengkeun sacara terminologi syari'ah, zakat nujul kana aktivitas mere sabagean tina harta nu jumlah jeung itungananan tinangtu keur jalma nu geus ditangtukeun.
Daptar eusi
Hukum Zakat[édit | édit sumber]
Zakat mangrupakeun salasahiji rukun Islam, sarta jadi salasahiji poko jeur ngadegna sareat Islam. Ku sabab eta, zakat hukumna wajib (fardu) keur unggal muslim nu geus mibanda sarat-saratna. Zakat kaasup kana kategori ibadah (saperti solat, haji, jeung puasa) nu geus diatur sacara rinci jeung paten dumasar Al-Qur'an jeung As Sunnah, sakaligus mangrupakeun amal sosial kamasarakatan jeung kamanusaan nu bisa mekar loyog jeung kamekaran umat manusa.
Macem-Macem Zakat[édit | édit sumber]
Zakat kabagi dua nyaéta:
- Zakat Fitrah, zakat nu wajib dikaluarkeun ku Muslim nalika arék Idul Fitri dina bulan Romadon. Gedéna zakat ieu kurang leuwih 2,176 kilogram dahareun poko nu aya di wewengkon éta.
- Zakat Maal (Zakat Harta), ngawengku hasil dagang, tatanén, pertambangan, hasil laut, hasil ingon-ingon, harta panimu, emas jeung pérak sarta hasil gawé (profési). Masing-masing tipeu miboga itunganana sorangan.
Nu boga hak narima[édit | édit sumber]
- Fakir - nu ampir teu boga nanaon sahingga henteu mampuh nyukupan kabutuhan poko hirupna.
- Miskin - nu mibanda harta tapi henteu nyukupan kabutuhan dasar keur hirupna.
- Amil - nu ngumpulkeun jeung ngabagikeun zakat.
- Muallaf - nu kakara asup Islam jeung butuh bantuan keur ngaloyogkeun manéh jeung kaayaanana nu anyar.
- Hamba Sahaya nu hayang ngamerdékakeun dirina
- Gharimin - nu loba hutang keur kabutuhan hirupna nu halal, tapi tu sanggup mayaranana
- Fisabilillah - nu berjuang di jalan Allah (misalna: Da'wah, Perang jsb)
- Ibnu Sabil - nu béakeun béya dina perjalanan.
Hikmah Zakat[édit | édit sumber]
Hikmah tina zakat diantarana:
- Ngurangan kasenjangan sosial diantara nu beunghr jeung nu miskin.
- Pilar amal jama'i antara nu beunghar jeung para mujahid sarta da'i nu bajoang jeung da'wah dina raraga ngaluhurkeun kalimah Allah SWT.
- Ngaberesihan jeung ngikis ahlak goreng.
- Alat pikeun ngaberesihan harta jeung pangjaga tina katamakan jalma nu jahat.
- Ungkapan rasa sukur kana ni'mat nu dipaparin ku Allah SWT.
- Keur ngamekarkeun potensi ummat
- Pangrojong moral ka jalma nu kakara asup Islam.
- Nambah pendapatan nagara pikeun proyek-proyek nu berguna keur ummat.
Zakat dina Al Qur'an[édit | édit sumber]
- QS (2:43) ("Jeung geura aradegkeun sholat, kaluarkeun zakat sarta geura ruku' babarengan jeung nu raruku'".)
- QS (9:35) (dina poé dipanaskeun emas pérak éta dina naraka jahannam, tuluy dibeuleum tarang maranéhanana ku emas pérak éta, jero beuteung sarta tonggong maranéhanana (tuluy disebutkeun) ka maranéhanana: "Ieu pisan rajakaya anjeun anu manéh simpen pikeun diri anjeun sorangan, mangka rasakeun ayeuna (alatan ti) naon anu manéh simpen éta.")
- QS (6: 141) Sarta Mantenna anu ngajadikeun kebon-kebon anu ngajungjung sarta anu henteu ngajungjung, tangkal korma, tutuwuhan anu rupa-rupa buahna, zaitun sarta dalima anu sarupa (wangun sarta warnana) sarta henteu sarua (asana). Pék dahar ti buahna (anu rupa-rupa éta) lamun baruahan, sarta bayarkeun hakna dina poé metik hasilna (kalawan disidkahkeun ka fakir miskin); sarta ulah manéh kaleuleuwihi. Saéstuna Alloh henteu mikaresep jelema anu kaleuleuwihi).


c: text/html

text:
Munara Pisa
Munara Pisa nya éta ngaran munara anu jadi kareueus urang kota Pisa, Italia.[1] Minangkana mah jadi landmark na kota Pisa.[1] Luhurna Munara Pisa téh 56,70 méter, kalayan lébar bagian handapna 4,09 méter.[1] Saupama rék ngajugjug ka luhur munara kudu mapay titincakan anu lobana 294 umpak.[1] Nu nyababkeun ieu munara kasohor dimana-mana nya éta kusabab éta munara téh déngdék.[1]
Munara Pisa diadegkeun tanggal 9 Agustus 1173,[1] tur diadegkeun dina tilu jirangan. Jirangan kahiji di mimitian dina taun 1178, ngabéréskeun nepi ka tingkat tilu.[2] Ieu pangwangunan téh kungsi eureun dina taun nu kalima alatan ieu munara geus mimiti doyong nyanghareup ka kidul.[2] Pangwangunan ieu munara dieureunkeun kira-kira salila 100 taun, sarta saméméh taun 1272, luhur munara ditambah jadi 4 umpak kalayan nyanghareup ka arah anu patukang tonggong jeung saméméhna, tur dipiharep éta munara téh bisa ajeg deui kawas rarancang anu sabenerna.[2] Tapi pangwangunan éta di eureunkeun deui, alatan taneuh anu aya di sabudeureun wangunan munara henteu stabil, nepi ka pamustunganana pangwangunan dituluykeun dina taun 1360 - atawa 80 taun saterusna.[2] Déngdékna Munara Pisa téh kusabab diadegkeunana éta munara téh di luhureun urut walungan heubeul anu taneuhna beyé tur keusik hungkul, sedengkeun pondasi munara teu pati jero, padahal éta munara beuratna 14.500 ton.[1] Waktu Musolini keur nanjeur, kungsi ditarékahan kucara disuntik semén pondasina, mémang aya hasilna tapi teu nyugemakeun pisan.[1] Taun 1990 kungsi ieu munara téh kaayaanana pikasalempangeun pisan, malah kungsi ditutup pikeun turis nu hayang ka éta munara.[1] Najan angger déngdék, tapi kiwari mah éta munara téh leuwih seseg teu pikamelangeun.[1] Malah ceuk para ahli, éta munara téh teu kudu dipikahariwang paling copél 300 taun ka hareup. [1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keur aranjeun, anak Bapa Santri anu awewe anu lalaki.
Anaking….
Ngitung waktu, milang lengkah
Tikiwari ka kiwari, sawaktu-sarebu waktu,
Salengkah-sarebu lengkah
Ananking…..
Asa cikeneh urang babarengan,
Icikibung dina dunya atikan nu lawas tilu taun landung.
Asa bieu antara hidep jeung Bapa silih tamplokeun rasa:
Asih, nyaah, deudeuh, ijid, ngewa, jeung keuheul
Kiwari, tuh lawang pepeuntasan geus ngadago
Kahade tigatruk-tipagut
Keur nulalawora tinangtu tangtu hese mentas
Bral anaking, sing mulus rahayu nerapkeun elmu
Di ditu hidep bakal dicoba dina pangaweruh
Jung anaking, hidep diandung pangdunga.
Wilujeng anaking
keur aranjeun nu bakal miang
**
Bapa jenu Ibu teh inggis bisi hidep kalangsu di jalan,
Katalimbeng dina dunya sukan-sukan,
Poho balik kana jalan bebeneran.
Hampura anaking,
Ucap lampah, paripolah nu kaliwat pikeun enteung keur kahareup
**
Sakecap doa, sarebu mangfaat,
Do'a nu mujarab iwal tikukaweningan
Hate urang, hate bapa, hate ibu, hate anjeun
Munajat ka kanu kawasa
Alloh ya Robbi,
Mugi Gusti ngahapunten tina dosa jeung lampah nu lepat
Bral miang anaking,
Dunga Bapa keur aranjeun,
Muga hidep sing bisa neruskeun lampah
Nutur catur tolab elmu tug ka jucung,
KuridoNa Alloh bakal kinasihan
Cag! Sakitu eta conto pidato sedih pangjajap guru pikeun santri atau siswa siswi sakola anu bade kaluar miang ngantunkeun lembaga pendidikan.


text:
ASAL USUL DESA DARMA
Alkisah
Desa Darma awalna lain mangrupa desa, tapi jaman baheula mah ngan sakedar hiji
tempat anu dijadikeun pos pertahanan karajaan islam Cirebon pikeun nyerang jeung tempat
pertahanan ngalawan Karajaan Galuh Talaga sareung Karajaan Galuh Ciamis.Dina
peperangan antara Karajaan Islam Cirebon sareung KarajaanGaluh Talaga geus
sababaraha kali,dina salila 5 tahun aya 15 kali patempuran. Diperkirakeun mulai
tahun 1528 M. dina paperangan anu mungkasan Desa Darma dijadikeun pos pertahan
terahir, eta sakabeh kakuatan Kerajaan Islam saperti Karajaan Islam ti Sumatra,
Malaka, Banten Demak ku Karajaan Islam Cirebon dikerahkeun pikeun nyerang
Karajaan Galuh Talaga jeung Karajaan Galuh Ciamis.
Di
perbatasan Karajaan Galuh Talaga jeung Karajaan Islam Cirebon serangan pasukan
Prabu Jaya ti pihak Karajaan Galuh Talaga dihadang ku pasukan Adipati Kuningan
Suraga Jaya, Suraga Jaya nyaeta putra Ki Gedeng Luragung (Jaya Raksa) anak angkat Arya Kamuning (Barata Wijaya) anu ditugaskeun ku Karajaan Islam Cirebon pikeun
ngalindungi pesantren-pesantren annu aya di perbatasan Karajaan Galuh Talaga
jeung Karajaan Islam Cirebon ya’ni Daerah Darma.
Dina
paperangan terahir tahun 1692 M, pasukan Putra Sri Baduga Maha Raja (Haji Abdullah Iman) jeung pasukan Putra
Prabu Ningrat Kancana (Prabu Jaya
Diningrat). Anu dipingpin ku Haji Abdullah Iman jeung Fadillah Khan sarta
dibantu ku Karajaan Islam laena, termasuk wadya balad ti pos pertahanan Desa
Darma milu dikerahkeun pikeun nyerang karajaan Galuh Talaga, anu waktu eta pos
partahanan Desa Darma dipingpin ku saurang
ulama ti Malaka nyaeta Syeh Datuk Kaliputah (Embah Damar Wulan), beliau salah saurang Syeh utusan Karajaan Islam
Cirebon.
Dina hiji
poe Embah Damar Wulan kadatangan hiji utusan ti akarajaan Islam Cirebon Nyaeta
Syeh Haji Rama Irengan anu mawa kabar “Bejakeun
ka Syeh Kaliputah, bahwa Karajaan Islam Cirebon
dina waktu ieu meunang ancaman ti Karajaan Galuh Talaga jeung Karajaan Galuh
Ciamis”.
Saentos eta
beja anu disampekeun ku Syeh Haji Rama
Irengan ditarima ku Embah Damar Wulan (Syeh
Datuk Kaliputah). Syeh Datuk Kaliputah langsung nyiapkeun pasukan ti pos
pertahanan Desa Darma pikeun nyerang Karajaan Galuh Talaga, anu dipingpin ku
Syeh Habibullah (Embah Sapu Jagat)
jeung pasukan anu lainna :
1.
Embah Buyut Rangga Jaya (Putra Ki Gedeng Luragung),
2.
Embah Buyut Rangga Wisesa,
3.
Embah Buyut Rangga Wisempak (Jaka Supetek),
4.
Embah Buyut Sudamelawi.
Saparantos
paperangan anu berlangsung dimeunangkeun ku pihak Karajaan Islam Cirebon,
Kalima tokoh eta teu balik deui ka Darma, aya anu netep di Gunung Puncak (Gunung ciremai) di daerah Situ Sanghiang, tapi aya saurang
anu balik deui ka Darma nyaeta Syeh Habibullah (Embah Sapu Jagat)m, Embah Sapu Jagat cicing di daerah Luhung sampe
wafat jeung di makamkeun di kampung Gunung Luhung. Ngaran kampong Gunung Luhung
di candak tina hiji karomah anu digaduhan ku Embah Sapu Jagat, kulantaran
kapinteranana (Luhung = Pinter / sakti ).
Naming bilih dianggap sombong, sahingga Gunung Luhung digentos jadi Gunung
Luhur sampe ayeuna.
Diparkirakeun
mulai tahun 1732 M, Darma tos mulai dicicingan ku masyarakat anu nyandak budaya
jeung pangaruh Karajaan Galuh Talaga anu naganut Agama Hindu. Dibuktikeun ku
ayana sisa-sisa paninggalan sajarah rek mangrupikeun caritam saperti carita
Lutung Kasarung anu tempatna di sakuliat Daerah Karangsari jeung Gunung Sirah,
atanapi paninggalan anu mangrupi sisa-sisa hasil bangunan, jeung candi anu
ayeuna di timukeun di daerah Sagarahiang.
Daerah
Darma mangrupa salah sahiji daerah atanapi hiji tempat anu aya di sabelah kidul
Gunung Gede (Ciremai), anu muboga
kondisi alam anu lega jeung alus, pagunungan ngahejo lembok, hamparan pasawahan
anu cukup luas, panon cai ngalir sakitu bersihna / jernihna, walungan anu
ngalieatan satiap kampong, jalan ngajeupat ti wetan ka kulon ngabeulah Waduk
Darma mangrupakeun salah sahiji daya tarik anu luar biasa, sahingga dina waktu
singkat jadi pusat kagiatan masarakat anu cukup maju.
Saparantos
patempuran Karajaan Islam Cirebon jeung Karajaan Galuh Talga tos rengse, Syeh
Haji Rama Irengan diteumpatkeun ku Syeh Datuk Kaliputah (Embah Damar Wulan) di salah sahiji anu aya di tengah Balong Karamat
Darmaloka, terus Syeh Haji Rama Irengan ngadirikeun pasantren anu dibantu ku
para Syeh laina pikeun nyebarkeun agama Islam. Lila beuki lila Desa Darma beuki
loba pandudukna, sahingga Syeh Datuk
Kaliputah (Embah Damar Wulan),
sareung :
1.
Eyang haderudin (Asalna ti Banten)
2.
Embah Satori (Embah Dalem Cageur)
3.
Embah Gede (Embah Katipan)
4.
Embah Depok
5.
Embah Jangka
6.
Embah Braja Barong
7.
Embah Raden Bagus
8.
Embah Marmagati
9.
Embah Sapu Jagat (Syeh Habibullah)
10.
Syeh Karibullah
11.
Syeh Ahmad Aruman (Rama Kopeng)
12.
Syeh Drajat
13.
Syeh Ibrahim
14.
Syeh Ahmad bin Huas
Mulai
ngarintis Desa Darma jadi pusat kagiatan para Wali / Syeh, sehingga heunteu
saeutik para ulama daratang, jeung konon dating hiji ambia ti Indramayu manehna
ngaramalkeun bahwa Desa Darma engke erek kadatangan saurang Kiai ti arah timur
laut yen Kiai eta erek ngamakmurkeun Agama Islam di Desa Darma. Sateuacan balik
ka Indramayu, Aulia eta mere ngaran Desa “Darma” (kecap “Darma” asalna tina singkatan “ Darul Ma’i ”, anu artina Nagara /
tempatna Cai, meureun pedah Desa Darma subur ku Panon Cai.
Terus
sapaninggal Ambia eta Syeh Datuk Kali Putah (Embah Damar Wulan) dijadikeun pamingpin (Kuwu) di desa Darma anu
kahiji, diparkirakeun tahun 1732 M. anjeuna ngarintis jeung mingpin Desa Darma
di Bantu ku para sesepuh laina, pikeun nyebarkeun Agama Islam di sakitar Desa
Darma, diantarana :
1. Embah
Marmagati nyebarkeun Islam di daerah Gunung Sirah
2. Embah
Ahmad Bin Huas nyebarkeun Agama Islam di daerah Kawah Manuk
3. Embah
Raja Barong nyebarkeun agama Islam di daerah Cipasung
4. Syeh
Ibrohim nyebarkeun agama Islam di daerah Paninggaran
5. Embah
Satori nyebarkeun agama Islam di daerah Cageur
6. Syeh
Ahmad Aruman (Rama Kopeng) nyebarkeun
Agama Islam di daerah Bakom.
Sairing
muterna waktu eta Syeh Datuk Kali Putah wafat, baliau di makamkeun di daerah
Pakuwon, salajengna pamarintahan Desa Darma diteruskeun ku Kiai Haji Muhammad
Yusuf Syafei, (diperkirakeun tahun 1782-1822 M) saparantos eta para wali / Syeh
mulai ngurangan (wafat), sahingga KH. Muhammad Yusuf Syafei ngundang KH.
Muhammad Tohiri di daerah Cigugur Kuningan, supados tinggal jeung neutep di
desa Darma pikeun neruskeun pasanteren Darmaloka paninggalanSyeh Haji Rama
Irengan, pikeun nyebarkeun Agama Islam. Sasuai jeung ramalan saurang aulia anu
ti Indramayu, bahwa di Darmaloka engke Agama Islam erek berkembang pesat
saentos kadatangan ulama ti arah timur laut Desa Darma, maka kabuktian
saparantos KH. Muhammad Tohiri ka Desa Darma, Agama Islam terus berkembang/maju,
sampe Darma katelah “ Kota Santri” sampe ayeuna.


text:
1“Eta kabeh, ku Kami dicaritakeun ka maraneh; supaya engkena, maraneh ulah harandeueul ku lantaran Kami, seug bae noker ka Kami. 2Maraneh bakal dikucilkeun ti masarakat, malah bakal aya mangsa: Sing saha anu ngala pati maraneh, cek pangrasana mah ngabdi ka Allah. 3Kituna teh bawaning ku balilu, teu wawuh ka Kami. 4Maraneh dibarejaan soteh, supaya dina kasorangna maraneh aringet, yen hal eta teh ku Kami geus diomongkeun ka maraneh tiheula. Henteu dibejakeun ti bareto soteh, pedah Kami aya keneh babarengan. 5Ayeuna Kami geus tereh mulang ka Anu ngutus; ari maraneh bet euweuh anu panasaran nanyakeun Kami teh rek ka mana. 6Ku kituna mah, kaharti. Sabab maraneh ngarasa kaletir, ku hal anu bieu ku Kami disebutkeun tea. 7Tapi masing percaya, Kami iang teh hade temahna ka maraneh. Sabab lamun Kami henteu iang, nu baris ngaping teh moal sumping. Sabalikna, mun Kami iang, nya Kami nu baris ngutus Anjeunna ka maraneh. 8Di mana Anjeunna geus sumping, baris nginsafkeun umat dunya kana dosa-dosana, kana kayaktian, jeung kana kaadilan. 9Sual dosa-dosana, nya eta: Maranehna teu palercaya ka Kami, 10sual kanyataan anu sabener-benerna, nya eta: Bener, yen Kami mulang teh ka Rama sarta moal tembong deui ka maraneh. 11Sual kaadilan, nya eta: roh anu ngageugeuh, ngawasaan ieu dunya teh geus meunang hukuman. 12Loba keneh, anu perlu dicaritakeun ka maraneh teh. Ngan nya kitu, ayeuna mah maraneh moal kuat nyanggana. 13Engke bae, ari Ruh Kayaktian tea sumping, tangtu maraneh ku Anjeunna ditungtun kana hal-hal anu saestuna. Sabab Anjeunna, moal sasaur-saurna; anu bakal disaurkeunana teh, kabeh oge, sakur anu geus kadangueun ku Anjeunna sarta ka maraneh baris nuduhkeun hal-hal anu bakal kajadian. 14Anjeunna baris ngamulyakeun ka Kami, ku jalan nerangkeun ka maraneh sakur nu ku Anjeunna geus katarima ti Kami. 15Sakur anu jadi kagungan Rama, jadi milik Kami ongkoh. Eta sababna, cek Kami bieu: Anjeunna bakal nerangkeun sakur nu ku Anjeunna geus katarima ti Kami. 16Geus tereh kana waktuna, maraneh moal papanggih deui jeung Kami; tapi moal lila deui oge, tangtu patepung deui.” 17Murid-murid tingkucuwes pada batur, “Naha kitu nyarios-Na? Ongkoh saur-Na geus tereh waktuna maraneh moal panggih deui jeung Kami, ongkoh moal lila deui oge baris patepung deui. Jeung saur-Na deuih: Kami rek mulang ka Ama. 18Naon maksudna ‘geus tereh’ teh? Asa teu ngalalarti!” 19Ku Isa kasurti, yen maranehna harayangeun naranyakeun naon pihartieunana. Ku sabab eta, Anjeunna nyarios kieu, “Cek Kami, geus tereh waktuna maraneh moal papanggih deui jeung Kami, tapi moal lila deui oge tangtu patepung deui. Eta anu jadi pasualan pikeun maraneh teh, lain? 20Hartina anu saenyana teh kieu: Maraneh teh bakal pinuh ku kapaur jeung dipuhit ku prihatin; sabalikna, dunya umumna mah suka gumbira. Moal henteu, maraneh teh bakal nandangan sungkawa anu pohara. Tapi eta kasungkawaan teh, pasti robah ngajadi kabagjaan. 21Awewe ari keur ngajuru, estu pinuh ku rasa kanyeri; tapi ari orokna geus brol mah, lat poho kana kanyerina; kasilih ku bungah jeung bagja, ku medalna jabang bayi ka alam dunya. 22Kitu oge maraneh. Ayeuna loba kasusah, engke mah hate maraneh teh bungangang; suka bungah lantaran papanggih deui jeung Kami. 23Dina mangsa eta mah, maraneh geus moal aya tanyakeuneun deui ka Kami. Sing percaya: Naon bae panuhun maraneh ka Ama, anu disuhunkeun kalawan mawa ngaran Kami, tangtu dikabul. 24Nepi ka ayeuna maraneh acan neneda kalawan mawa ngaran Kami. Pek ayeuna mah neneda teh mawa ngaran Kami, pasti ditedunan malar meunang kabungahan anu taya papadana. 25Nu enggeus-enggeus, Kami ngomong ka maraneh teh sok make jalan siloka bae. Engke mah, kaayaan Rama teh rek ditetelakeun saterang-terangna, moal ku jalan siloka deui. 26Ka hareup mah, maraneh neneda teh, tangtu kalawan nyambat ngaran Kami. Jadi, Kami teu perlu jangji baris mangnyuhunkeun ka Ama pikeun maraneh. 27Sabab Ama ku anjeun, nu mikanyaah ka maraneh teh. Eta teh, ku lantaran maraneh geus nyaraah sarta palercaya ka Kami, yen Kami asal ti Allah. 28Bener pisan Kami teh asal ti Rama, datang ka dunya. Ayeuna Kami rek ninggalkeun dunya, mulang deui ka Ama.” 29Pihatur murid-murid, “Ayeuna mah, cariosan Jungjunan teh terang; tetela, teu nganggo jalan siloka. 30Leres, ayeuna mah, abdi-abdi terang yen Jungjunan teh sarwa uninga, abdi-abdi parantos teu gaduh kapanasaran deui. Percanten ayeuna mah, yen Jungjunan teh asal ti Allah.” 31Waler Isa, “Percaya maraneh ayeuna mah? 32Saksian: Bakal datang mangsana, malah geus der ti ayeuna keneh; maraneh bakal dipaburencaykeun, marulang ka tempat masing-masing, ari Kami ditinggalkeun sorangan bae. Tapi Kami, moal nyorangan sabab aya Ama anu nyarengan. 33Eta kabeh ku Kami dibejakeun, supaya hate maraneh jongjon enggoning anut ka Kami. Di dunya, maraneh dikaniaya teh, tapi kuatkeun hate maraneh sabab dunya teh, geus ditundukkeun ku Kami.”
Copyright
Learn More


text:
Kawung Ratu
Carita Pondok Wahyu Wibisana
DI SADESA Mandalasari jigana mah ngan kawung Aki nu pangjugrahna teh. Lain si sombong, sanajan dibandingkeun jeung kawung bogana Ki Jumsi ge. Ari kawung Ki Jumsi, enya jugrah, tapi lahangna kos nu atah raru, sok haseum bae.
Mokaha da, dina usum kieu, ari kana saratus perak mah sapoena eta kawung teh bisa mere, teu hese-hese. Lakar daek bae ngaropeana.
Ku Aki eta kawung dibere ngaran peringetan ka Kangjeng Dalem Wira Tanu Ningrat. Minangka pangeling-eling ka anjeunna, disebut wae Kawung Ratu.
Riwayatna mah kieu eta teh: Baheula, waktu Aki ge ngora keneh, can jaman merdeka harita teh, eta kawung jeunah keneh, can diropea. Ari carulukna mah geus aya, ngan leungeunna can nongtot.
Harita Aki boga deui kawung tilu, nu jadi di sisi walungan Cilonggan. Nu eta mah geus lila bisa disadapna, ngan teu pati matut.
Saban Aki rek nagenkeun lodong kana kawung nu tilu tea, Aki nga-randeg heula di handapeun tangkal kawung jeunah. Da enya, estu jadi angen-angen pisan, sangkan eta kawung bisa mere pakasaban anu lumayan. Ku Aki sok diajak nyarita kieu: “He Nyi Mas Pohaci Jubleg Ireng, parawan Mandalasari nu ngadeg di sisi jalan liliwatan, geura pintonkeun panangan salira, mancer geutah madu tina rema salira ….
Teuing kalah ku mindeng, teuing memang geus waktuna, leungeun eta kawung teh teu lila nongtot. Ari geus nongtot bet jadi bingung Aki teh, sok sieun sal ah nyigayanana. Da eta kawung teh pelak Aki jaman budak. Poho deui karuh, nyanghareup ka mana waktu Aki melak eta kawung, asa ngaler asa ngidul. Apan sok pundung mun salah nyigayanana mah. Jadi nyigayanana kudu lebah tempat melakna. Upama teu kitu, hamo. Lain omong bebenjon ieu teh, enya, sidik, nurutkeun pangalaman Aki kitu, sotenan.
Ku lantaran poho terus, nya Aki teh tahajud heula, hayang dibere ngimpi ku Pangeran. Hayang kaimpikeun deui teh kalakuan jaman Aki melak kawung eta. Kaliasan bet kaparengkeun. Aki ngimpi. Jeung Aki percaya pisan kana eta impian teh. Dina itungan, Aki melak kawung nyanghareup ka beulah kaler. Jadi nyigayan kawungna oge kudu ti beulah kaler. Aya deui nu jadi pikiran harita teh. Naha ditinggurna kudu keur gumear atawa gumucrak-koneng. Apan beda-beda sipatna kawung teh. aya nu kudu ditinggur waktu kembangna gumucrak-cibeas, gumu_crak-koneng, tumereb, gumear, humeor, lumecir, humangit, malah aya nu kudu geus beukah. Tah eta Aki can nyaho. Tapi nya tungtungna mah dipaparah bae. Waktu keur gumucrak-koneng, mimiti ditinggur.
Ku lantaran marawanan, basa ceg kana leungeunna Aki ngomong kieu: “Nyi Parawan Mandalasari, montong getek montong ngepeskeun, poe ieu teh poe pangantenan urang, perlu cisusu jangeun turunan …”
Ninggurna ati-ati pisan, bakuna mah sieun katinggur heunteu careuhna. Kumaha keh mun -kitu, kana pundung deui bae. Taktage kawung mah kos jelema - eh kos parawan meureun - kudu asak ngolona.
Sanggeus ditinggurna lita, heg diayun. Jeung sanggeus katimbang waktuna, si kembang teh tuluy wae dipagas, dipopok ku legoh tangkalak sabiasa.
Nyeta atuh, ari mimitina mah eta kawung teh bet matak rudet bae. Keur lahangna saeutik teh, haseum beak karep. Ku taksiran Aki, eta kawung keur gering. Eta we da kalah ka gegedoh nu ka luar teh, rujit.
Jeung eta harita, neangan kacembeng, kuat kukulintiran ka ditu ka dieu, weleh teu manggih. Nya kapaksa wae ku daun kanyere. Eta leungeun kawung nu geus dipagas teh, heg disusut ku daun kanyere, ava ulah loba teuing gegedohna. Minangka obat doktorna meureun mun ayeuna mah.
Jaba ti eta, lahangna diraru. Sok akar kawao diasupkeun kana lodongna sanggeus dipuput teh. Gen ditagenkeun dina leungeun kawung. Enya rada saleuheung lahangna teu haseum teuing.
Beuki lila eta kawung teh beuki pikalucueun. Lahangna teu haseum sarta beuki jugrah bae. Sapoe-sapeuting dua lodong teh aya kana dua bonjoreun mah, nitih salodong sabonjor. Mucekil pisan sakitu teh.
TAH harita aya pemundut ti Ratu di nagara teh. Punduh Cakra dina hiji poe datang ka Aki. Cenah, Kangjeng Dalem Wira Tanu Ningrat mundut dipangdamelkeun gula ka unggal somahan ti wewengkon Ta-raju jeung Salawu nu sok nyadap. Di desa Mandalasari nu kapeto teh nya Aki pisan. Tangtu Juragan Kuwu nu nuduhkeunana teh, da piraku Kangjeng Dalem uningaeun onamaning.
Beu ambeu, Aki teh dipundutan ku Ratu geuning, kudu nyieun gula sireum jeung gula kerenceng. Pagawean nu bangga eta teh. Tapi sakumaha banggana oge, da dawuh Ratu, piraku bet dipagak, tangtu diestokeun pisan. Apan cenah “guru-ratu wong atua karo, wajib sinembah.”
Tegesna Ratu nu faoga nagara katut uteuk-tongo-walang-tagana, piraanan mundut gula sireum jeung gula kerenceng,cek Aki teh. Malah bungah nu aya, dumeh kapercaya ku menak ti dayeuh.
Eh poho, eta, nu dipundutan gula di desa Mandalasari teh lain Aki wungkul. Duaanjeung Ki Tasrip nu boga kebon kawung pohara legana. Kawung nu jadi kaagulanana, ku manehna dingaranan Kawung Juuh, eta meureun pedah lahangna juuh pisan, jugrah.
Jigana rek dipriskeun Aki jeung Tasrip teh, mana nu leuwih bisa nyadap jeung nu bisa nyieun gula. Atuh tangtu wae Aki enya-enya mah, sieun eleh, sieun isin ku Ratu.
Kabeneran kawung nu tadi teh keur purug, leungeunna kuat satilu-tilu. Disadap kabehanana. Atuh Aki teh aya harepan, lantaran lahangna geus beunang dipercaya tea. Jadi baris meunang lahang nu hade tur loba. Cek angkanan harita, upama Aki meunang pris ti Ratu, Kangjeng Dalem, eta kawung teh rek dingaranan Kawung Ratu.
Dina enggoning nyadapna harita, estu sagala elmu Aki pamere ti nini-aki diketrukkeun kabeh. Boh jangjawokan boh kias-tarekahna sangkan meunang lahang loba tur alus, kabeh dijalankeun. Ieu teh awahing hayang kaanggo ku Ratu bae.
Waktu lahang nu ditaheur keur nyengka, pok Aki ngaharewoskeun jangjawokan. Kitu deui waktu geus rumamat.Tuluy dijait. Ti dinya terus diguis. Terus diguis henteu dicitak, lantaran apan rek nyieun gula ke-renceng jeung gula sireum tea.
Sajeroning ngaguis, Aki teu poho mapatkeun jangjawokan karuhun, menta sangkan gulana kamanah ku Ratu, sing bodas-ngeplak gula sireumna, sing ulah tutung-atahan gula kerencengna.
Taksiran paneda Aki teh diijabah. Eta bae hasilna cek Aki mah estu nyugemakeun pisan. Tuluy ditorosan dihade-hade, sangkan engke di mana aya nu ti desa, kari sok.
Waktu Ki Punduh Cakra datang rek nyokot gula haturan Kangjeng tea, bari ngasongkeun teh teu poho Aki mapatkeun jangjawokan minangka pangjajapna, ambeh gulana dipiasih ku Ratu, kamanah ku menak.
Lila Aki ngadagoan beja ti dayeuh. Aya kana dua Jumaahna, sarta dina hiji poe, Punduh Cakra datang deui.
Pokna: “Ki Sukarma, gula kerenceng jeung gula sireum teh geus katampi ku Kangjeng Dalem. Jigana mah kapuji ku anjeunna. leu kuring masrahkeun suratna …”
Bari ngadegdeg Aki nampanan eta surat. Aksarana aksara Sunda. Heg ku Aki dibaca. Mun teu salah kieu unina teh:
“Ki Sukarma di Babakan Kiara, desa Mandalasari. ieu kula Dalem Tasikmalaya, Wira Tanu Ningrat, mere beja yen gula ti anjeun geus katampa sarta kapuji hadena.
Dina ieu surat kaula mere duit, lumayan pikeun dipake jimat ….”
Kitu asana eta eusi surat teh. Enya eta surat teh dibarengan ku duit sabenggol. Bener sabenggol, teu kurang teu leuwih.
Upama diitung ku harga gula mah, duit sabenggol teh, wah teu kabual. Rugi malah. Tapi ngingetkeun, yen eta duit teh - sanajan ngan pangaji sabenggol - citresna ti nu jadi Ratu, bungah nu aya. Sarta sakumaha dawuhanana yen eta duit kudu dijieun jimat, ku Aki teu digasab, diteundeun didama-dama pisan.
Ti harita kawung nu tadi teh dibere ngaran Kawung Ratu. Kabeh urang desa Mandalasari, nepi ka desa Puspahiang oge geus nyarahoeun, yen Aki meunang pris. Pris kahiji malah di sa-Salawu oge.
Dina hiji peuting bet eta kawung teh kaimpikeun. Dina itungan nu kadeuleu harita, eta kawung teh bet leungeunan sarta sirahna saperti awewe, pohara geulisna. Kitu lah jiga burok, ngan awakna lain kuda, tapi kawung. Ngong eta burok kawung teh ngawih anu maksudna menta ka Aki persenan ti Ratu.
Anggeus ngawih, ana korejat Aki hudang. Bet make muringkak bulu punduk. Inget harita malem Jumaah kira wanci janari leutik.
Kaganggu ku mikiran impian, Aki teu sare deui. Nyileuk bae. Ceuk hate: Enya Nyi Mas Pohaci Jubleg Ireng teh mundut persenan ti Ratu geuning. Jeung ahirna, sanggeus dipikir dibulak-balik, gilig we hate teh, yen duit sabenggol nu ti Ratu tea, rek dibikeun ka Kawung Ratu. Da enya mana kitu oge, hakna.
KACARITAKEUN isukna, rebun-rebun keneh, Aki geus indit bari mawa duit benggol, rek ngajalankeun niat tea. Tah harita meunang kareuwas nu pohara teh. Ti kajauhan geus katembong, yen di handapeun Kawung Ratu aya 12jelema. Ana dilelek-leiek, geuning eta jelema teh nu rek deleka, da keur ngagedek bae nuar Kawung Ratu. Nataku Aki sewot na, serepet nyabut bedog panjang bari ngagorowok:
“Sia rek nuar kawung aing, hah? Hayang dicacag?”
Jelema nu aya di handapeun kawung gancang ngalieuk. Masya Allah geuning manehna teh Ki Tasrip tea. Enya Ki Tasrip nu eleh pris tea. Tah barang manehna neuleu beungeut Aki, gancang manehna mabur, lumpat tipaparetot. Ku Aki meunang sawatara pentangan mah diudag, tapi teu kebat, da cek ingetan karo-karo burung. Tuluy we balik deui kana kawung.
Diilikan tapak kampak dina tangkal Kawung Ratu teh, hadena can pati jero. Leuh diwaaskeun upama Aki teu gancang-gancang ka dinya, kana lapur tah kawung teh. Mangkaning kawung geus ngaronjatkeun darajat Aki di desa, malah julukan Kawung Ratu oge geus kawangikeun, Piraku we mun teu meritegeg upama aya nu nuar teh.
Kaharti ku Aki, Ki Tasrip teh sirik, pedah kawungna teu meunang pris. Kawung Juuh-na eleh ku Kawung Ratu. Art kituna mah, nya sarua wae meureun jeung Aki, manehna oge hayangeun kamanah ku menak, hayang kaanggo. Tapi nasib hade aya di Aki. Banget-banget Aki nganu-hunkeun ka Pangeran jeung ka para karuhun nu ngawaris jangjawokan jeung elmuning kias tarekah tea.
Estu jadi udagan Aki, iadi udagan sarerea, hayang jadi somahan anu hade teh. Da ngarumasaieun hirup digeugeuh ku menak. Maksud Aki teh di dunya. Jadi fay a barang kinasihan, upama dipundut atawa dipika-palay ku nu ngaheuyeuk nagara mah, tangtu disanggakeun kalawan kabungahan.
Katurug-turug Aki percaya pisan, yen dawuh Ratu mah sok saciduh metu, sabda menak sok saucap nyata tea. Aki yakin, ku kaanggona gula kerenceng jeung gula sireum tina Kawung Ratu, bakal aya karasana kana kahirupan Aki. Buktina eta Kawung Ratu teh beuki jugrah bae lahangna.
Tah nya; kacaritakeun duit benggol nu ti Kangjeng Dalem ku Aki di-asupkeun kana hate Kawung Ratu. Mimitina mah rek di beh handap bae, kabeneran aya urut kampak tea. Ngan dipikir, bisi aya nu manggih-an. Ku lantaran kitu terekel naek kana sigay; kira sadeupa deui ti pucuk, heg molongoan tangkalna, bes benggol teh diasupkeun ban ngomong:
“leu Nyi Mas Pohaci Jubleg Ireng, kuring nyanggakeun kagungan, mugi ditampi ..,.”
Ti harita Kawung Ratu teh dieusi benggol jimat. Aneh karasana ku Aki asa aya komaraan sanggeus kitu teh. Euh tangtu perbawa jimat ti Ratu, cekhate.
Isukna Aki meunang beja pikareuwaseun. Majah Ki Tasrip geus maot ngagantung maneh dina tangkal Kawung Juuh. Inna lillahi, cek hate. Manehna .maot lantaran eleh pris meureun. Eleh berjuang cek basa ayeuna mah, berjuang sangkan kaasih ku Ratu. Teu ngabibisani, cacak mun Aki eleh oge, kana kawas manehna. Ngan teuihg ketang ari kudu ngagantung maneh mah. Nu tangtu, boga perasaan teu bisa jadi somah-an nu hade mah, pasti aya.
UJANG, NYAI, geuning maraneh teh ngabandungan omongan Aki bangun pogot kitu? Naha rame pangalaman Aki teh? Asa teu pira pila-kadar ngadongengkeun kawung! Panjang sotenan dipanjangkeun ku Aki, itung-itung Aki mulangkeun deui panineungan ka mangsa baheula. Da ari lalakonna mah pondok pisan.
Jigana, tangtu Ujang-Nyai oge boga kahayang cara Aki. Hayang jadi somahan - rayat meureun cek basa ayeuna mah - nu hade. Enya? Pi-raku bae mun henteu teh. Ari lantaranana apan urang hirup teh estu ka-purba ku menak. Cek ayeuna mah meureun ku Bapa-bapa Pamingpin. Tina hal ieu, Aki yakin pisan, yen tangtu sarua, mo beda. Upama geus beda, nya bengkok sembah tangtu bakal aya mamala. Nagara bakal kacrut werit jeung ilang dangiang, lantaran somahanana geus malung-kir ka nu jadi ratuna. Naudubillahi mindalik!
Ku lantaran kitu, waktu dina hiji poe Aki kadatangan jurungan ti kacamatan, yen Juragan, eh Bapa Camat, mundut gula galeuheun, ku Aki teh estu disanggupan pisan. Ras inget ka jaman baheula. leuh, Aki mah teu ngawiji-wiji ka nu jadi menak teh. Teu pedah jaman baheu_la teu sarua jeung jaman ayeuna. Sarua bae. Menak mah menak bae, sanajan ayeuna geus ganti ngaran oge, da hakekatna mah moal beda.
Kira dua minggu ka tukang, waktu Aki neang leungeun Kawung Ratu, manggih pangalaman nu matak ngajenghok. Nya eta deukeut tangkal kawung geus aya calecer. Beu, cek hate, .tangtu ieu teh calecer ti Desa nu rek ngalegaan jalan. Ari disidik-sidik, sihoreng calecer teh ayana beh ditueun kawung. Harita Aki ngaheruk lila pisan, ret kana
Kawung Ratu, ret kana calecer.
“Emh, deudeuh teuing Kawung Ratu, meureun maneh teh bakal di-tuar dajalan rek digedean,” cek hate. Nya eta atuh, ku hanjakal Kawung Ratu teh jadina meh dina kuta pisan, jadi kasipat ku calecer tea.
Pohara Aki sabilna. Ras inget kana pamundut ti Juragan Camat. Ras inget deui kana parentah ti desa. Mangkaning kawung Aki teh ngan tinggal Kawung Ratu wungkul. Jadi pikeun nedunan pamundut ti Kaca-matan, Aki satadina mah ngandelkeun ti Kawung Ratu. Tapi harita rek dituar, titahan ti desa.
Art nu matak sabil, ka ditu kumaha ka dieu kumaha. Apan Desa jeung Kacamatan teh sarua bae kudu diturut parentahna. Boh Juragan Kuwu, boh Juragan Camat, sarua menak nu wajib sinembah tea.
Aya nu matak ngarugikeun Aki teh. Nya eta tipama parentah ti Desa diturut. Atuh meureun mun dituar, kana leungit pakasaban Aki nu baku. Tapi kumaha da eta parentah nu kudu diturut.
Upama teu diturut, beu aya kudua atuh Aki teh nyontoan ka nu ngaro-ra. Apan tadi ku Aki geus dicaritakeun, yen upama kitu, bengkok sem-bah tea. Eta Aki teu niat, bararaid teuing!
Tapi Aki perlu ku eta kawung. Kahiji keur pakasaban Aki, kadua keur nedunan pamundut ti Kacamatan tea. Keun ari pakasaban Aki mah, teu penting, tapi eta pamundut ti Kacamatan.
leuh Ujang-Nyai, karasa bohongna omongan Aki nu pangahirna bieu? Majar keun ari pakasaban Aki …. Ah, nyeta atuh Ujang, Nyai, sabener na Aki butuh pisan ku eta kawung teh. Eta teh hirup Aki, Ujang, Nyai. Upama euweuh eta kawung meureun Aki beuki kokoro.
Jadi sarua pentingna, boh pikeun nedunan pamundut ti Kacamatan, boh pikeun kahirupan Aki sorangan.
Beuki dieu pamundut ti Kacamatan beuki mereg bareng jeung paren_tah ti Desa sangkan Kawung Ratu gancang dituar. Duanana parentah ti menak, duanana kudu diturut.
Ari peuting tadi bet eta Kawung Ratu teh kaimpikeun deui. Da enya atuh, nepi ka Aki mah boga anggapan, yen eta kawung teh lain saka-wung-kawungna, estu titisan Nyimas Jubleg Ireng nu asalna tina daging jeung getih Dewi Sri urang kayangan. Ku lantaran kitu pangrumat Aki terhadep eta kawung, pohara enya-enyana, dipusti-pusti pisan cara ka jelemabae.
Enya, eta kawung teh peuting tadi kaimpikeun deui. Dina itungan, manehna nembongan ngarupakeun hiji putri nu make pakean sing sar-wa bodas. Heg ngagupayan ka Aki. Ari disampeurkeun, bet kadenge manehna ngawih, pokna:
“Pileuleuyan, pileuleuyan,
kuring digupay ku langit,
pileuleuyan, pileuleuyan,
kuring ditundung ku bumi.”
Jigana mah geus terus rasa ka manehna, yen moal lila deui manehna rek dituar mana kaimpikeun kitu oge. Geus boga wirasat, yen lalakonna tereh tamat.
Impian peuting kamari meureun minangka iber pileuleuyanana.
Aki jeung manehna tereh papisah. Beurat puguh ge. Ngingetkeun geus kalilaan babarengan, sakaduka-sakasuka, asa jeung dulur pet ku hinis bae.
Ayeuna Aki pohara baluwengna, sabil nu taya papadana. Ras inget Kawung Ratu daek teu daek kudu dituar. Leuh, mun dituar teh meureun sarua jeung maehanjelema, cek Aki mah. Dosa jeung teu kaduga.
Coba kumaha timbangan Ujang jeung Nyai, lamun maraneh nyangha-reiipan perkara kieu? Inget kana papatah “guru, ratu wong ‘atua karo wajib sinembah,” inget kana pangabutuh sorangan jeung inget yen nu kudu dituar teh Kawung Ratu pisan nu ku Aki dianggap jelema nu boga nyawa.
Ayeuna lalay geus mimiti ka luar. Geus meh sareupna. Nyanghareup-an peuting, engke, pohara wegahna, lantaran isuk kudu aya putusan. Isuk gagasan leungeun kawung geus waktuna dibuka, lahangna geus kerep nyakclakanana. Pamundut ti Kacamatan bisa ditedunan upama Kawung Ratu teu kudu dituar.
Rek kumaha ieu leungeun Aki isukan? Naha ngecekkeun kampak kana tangkalna nepi ka kawung jadi pogor atawa nagenkeun lodong kana leungeun kawung …. Eta can kapikir ku Aki, tapi kuma isuk bae. Engke peuting Aki rek mikir.
KITU kira-kira obrolan Aki Sukarma ka kuring kamari teh. Nyaritana estu binarung rasa jeung dareuda hate. Persualan nu disanghareupana-na pohara beuratna. Kuring ge teu bisa mutuskeun kudu kumaha ma_nehna teh, naha kudu nyadap atawa kudu nuar kawung.
Tapi poe ieu pisan, tadi isuk-isuk, manehna geus mutuskeun sorang_an. Manehna geus ngajawab persoalanana pribadi. Jigana mah meu-nang mikir sapeupeuting. Yen kudu kitu.
Tadi isuk-isuk, kuring bareng jeung urang kampung Babakan Kiara ngahaja nepungan manehna ka Kawung Ratu.
Barang datang ka handapeun kawung, meh kabeh taya nu kuat tanggah. Kabeh ngaheruk.
Ret kuring kana tangkal kawung. Aya tapak ngadek, tapi can patijero. Kampakna ngagoler dina taneuh, teu jauh tina puhu sigay. Sanggeus kitu lalaunan panenjo kuring mapay sigay ka luhur suku Aki Sukarma geus ngagulayun.
Cek hate: Poe ieu geus leungit hiji tukang nyadap kahot nu geus ka koncaradi desa Mandalasari anu ngaran Aki Sukarma.
Jeroning kitu kuring asa ngadenge nu ngawih ti lebah tangkal ka_wung. Sorana gaib naker:
“Pileuleuyan, pileuleuyan,
kuring digupay ku langit,
pileuleuyan, pileuleuyan,
kuring ditundung ku bumi ….”
sumber : Paguyuban Panglawungan Bahasa Sunda
Sapi Ngencar
Carpon Dadan Sutisna
“Geura jung atuh rék digadag mah, lain kalah ka ngalulungkut!”
“Mangké heula, sidik aing téh baruruten kénéh. Abong biwir teu diwengku!”
“Kéjo geus haneut, deungeunna geus diasakan, rék naon deui?”
“Aéh-aéh, na ka salaki téh, mani poporongos kitu?”
“Kaluman wé nénjona. Hudang héés téh lain buru-buru ka tampian. Batur mah geus kamana boa!”
“Kakara ogé jam genep,”
“Ngadagoan beurang mah kaburu horéam mantén. Nu boga sawah ngadagoan meureun. Si Darmita mah rebun-rebun ogé geus ngagiringkeun sapi!”
“Keun baé da Si Éta mah biasana oge sok nyubuh!”
“Enya, kuduna diturutan. Kadé Kang, sapina paraban heula!”
“Apan jukutna ogé geus béak. Kamari ku Si Darmita dieurihkeun kabéh kana pamakanan. Engké baé di sawah rék dibéré jarami!”
“Karunya, Kang. Ti subuh kénéh disada waé. Matak naon mun ngala heula daun cau dua ponggol mah,”
“Beurang mantén. Di mana kéjo téh?”
“Naha kawas di imah batur baé, maké tatanya sagala rupa. Sangu dina gayoran, deungeunna dituruban ayakan!”
“Ayakan urut nyair téa?”
“Nu mana deui atuh,”
“Beu, na ari Si Kénoh, hanyir temen atuh. Jariripen aing mah ngadaharna ogé,”
“Kadé Kang, sibeungeut heula rék dahar téh!”
“Beu, ngahariwangkeun pisan. Geura indit ka dituh, gandéng!”
“Heueuh, da kami mah rék ka Posyandu, budak rada harééng,”
“Sabaraha poé deui, ngahuripan budak téh?”
“Kami ngajuru teh kakara 25 poé. Nya 15 poe deui meureun!”
“Euleuh, geuning lila kénéh?”
“Wayahna wé atuh, Kang, puasa sakeudeung mah. Barina ogé, kami mah hayang di-KB heula, ngarah teu rendey. Tuh, Si Narsih ogé, sakitu ripuhna loba budak mah. Indit heula, Kang, bisi beurang mantén!”
Kénoh ngaléos bari ngais budak. Rasta nguliat. Sarungna diudar, digawingkeun dina sasampayan nu manteng di tengah imah. Bus ka dapur, kurah-koréh kana sangu. Kakara ogé rék am, pamajikanana geus datang deui.
“Aya nu tinggaleun? Masing tarapti atuh, tuh bedog dina bilik, dingkul deukeut hawu,”
“Keur nanahaon bedog, da lain rék ka kebon. Kami mah rék papagah ka Akang!”
“Naha kawas ka budak baé?”
“Kadé Kang, mun balik mideur montong terus sumpang-simpang. Kamari ogé aya béjana, Akang eureun lebah imah Mang Oji!”
“Aéh-aéh, naha eureun-eureun baé mani jadi omong. Naha teu meunang aing reureuh?”
“Béjana Mang Oji téh boga anak awéwé!”
“Keun baé atuh, anak batur ieuh!”
“Béjana mah geus jadi randa. Léngér naker deuih, teu kaop nénjo lalaki, sok alangah-éléngéh. Randa ateul, Kang!”
“Baruk?”
“Tuh, nya, mani curinghak kitu. Mun wani-wani deui eureun di dinya, ku kami moal dipangéjokeun. Tulak panto moal dilaan!”
“Jeun teuing, da aya panto dapur ieuh. Geura jung atuh rék ka Posyandu mah, ulah ngaganggu nu keur dahar!”
“Tarab-turub geus dahar téh, bisi aya ucing garong!”
“Ambuing, abong aya turunan céréwéd sia mah!”
Kénoh ngaléos. Bérés dahar, Rasta turun ka buruan. Kuliwed ka pipir. Palebah pongpok imah ngarandeg. Sajongjongan mah ngajanteng di dinya. Nyérangkeun kandang sapi anu siga parongpong.
“Cilaka, sapi aing ngencar!” pokna, gegerendengan sorangan. “Paingan teu kadéngé sorana. Beu, na aya-aya baé, boa-boa aya nu maling?”
Rasta ngadeukeutan kandang sapi. Hég ditelek-telek. Enya baé, sapi nu ngan hiji-hijina téh geus euweuh ti kandangna. Ukur manggihan hayam wé, keur ngoréhan jarami garing sésa parab. Dina pamakanan lingih, euweuh jukut. Teg baé, boa sapina téh ngencar, pédah hayang baranghakan.
Rasta terus mariksa kandang. Katémbong palangna aya nu rujad. Sigana mah diséréd ku tandukna. Malum palang tina awi ngora atuh, kurang weweg. Ongkoh henteu pati pageuh deuih nalianana, da apan sasarina ogé tara nepi ka ngencar.
Basa aya nu ngaliwat nanggung carangka, ku Rasta digeroan.
“Kasim, henteu nénjo sapi?”
“Puguh wé nénjo mah,” cék nu nanggung carangka bari nyelang heula ngécagkeun babawaanana. “Tadi téh rebun-rebun geus digiringkeun ku Si Darmita. Teuing rék dibawa ka mana!”
“Heueuh, da sapi nu manéhna éta mah!”
“Ari kitu sapi nu mana?”
“Sapi kuring, Si Danten téa. Subuh mah aya kénéh, da cék Si Kénoh kadéngé sorana. Ari bieu ditéang, geus euweuh buntut-buntutna acan!”
“Naha atuh, lain sasarina ogé sok dibaturan saré?”
“Lain kalah ka ngabojég, Sim. Ieu mah dines deuleu, sapi déwék leungit!”
“Teuing atuh!” walon Kasim bari nanggung deui carangka.
Puguh baé Rasta beuki geumpeur. Ari harga sapi téa, apan aya jutana. Mangkaning nu nitah mideur bakal geus ngadagoan. Mangkaning garu jeung wuluku rék dibawa ku manéhna.
“Si Darmita deuih, mani euweuh néang. Kawas lain ka batur digawé baé!” Rasta kutuk gendeng.
Keur kitu, katémbong rentang-rengtang aya nu ngadigleu. Lalaki jangkung gedé, nyorén pasrén, kumisna mani centang, beungeutna beureum siga nu keuheul.
“Bah Wirya! Rék kamana?” Rasta gegeroan.
“Rék ka silaing puguh!” cék Bah Wirya rada teugeug. “Sapi silaing kitu, anu ngencar téh?”
“Enya, Bah, di mana ayeuna?”
“Tuh, nya, teu jauh tina sangkaan. Paingan bangor naker, léngér, ari silaing nu gablegna mah!” kumis Bah Wirya beuki centang.
“Cik atuh, Bah, ari sapi mah tong disebut léngér. Enya éta ogé, sapi kuring kakara beger, tapi asa pamohalan ari bogoheun ka Abah mah!”
“Nyao siah! Montong diangon baé atuh sapi téh, teu kaparaban meureun, nya?”
“Aéh-aéh, lain diangon, Bah. Kabur ti kandang!”
“Déwék mah teu hayang apal. Rék ngencar, rék kabur, kumaha karep. Ngan éta sapi geus ngaruksak pepelakan. Jagong kakara mongkok diranjah, dihakanan daunna. Déwék ogé boga sapi aya tiluna, tara diabur kitu, tara sina ngencar!”
“Ngaranna ogé sapi atuh, Bah. Teu boga pipikiran!”
“Heueuh ari sapi mah, ngan ngukutna wé atuh, kudu boga cedo. Yeuh, Rasta, éta jagong téh geus dijual ka Mang Dohing. Duitna geus dipaké meuli kamprét jeung padudan. Kari-kari ayeuna jagongna diruksak sapi, aya bahan bolay jual-beuli téh. Gantian siah!”
“Naha bet nyalahkeun kuring, da teu rumasa ngaruksak jagong. Kuduna Abah téh nyarékan sapi!”
“Na ari sia, kawas ka nu burung baé,” Bah Wirya ngagidir. Gap kana pérah bedog.
“Sabar, Bah. Keun urusan jagong mah engké deui. Ari sapi kuring ayeuna di mana?”
“Dibuburak ku déwék!”
“Étah, kalah ka dibuburak, lain pangnéwakeun atuh!”
“Sapi édan kitu kudu ditéwak? Kuriak ngagadil!”
Keur kitu aya deui nu ngurunyung.
“Rasta! Upahan siah budak déwék,” cék Kang Obay. “Sapi silaing asup ka dapur, budak déwék nepi ka ngalenggerek,”
Jol hiji deui.
“Lamun henteu digantian ayeuna kénéh, kajeun galungan aing mah!” cék Mang Dohing. “Geura Bah, rék teu asa diteungteuingan kumaha. Kuring téh rék ngiangkeun daun kangkung ka pasar, ditunda diburuan, da kitu sasarina ogé. Pira diselang heula madang, teu kanyahoan geus ludes dihakan sapi,”
“Atuda loba gijina meunang kangkung mah, Jang!” cék Bah Wirya.
“Si Juhri deuih anu cilaka téh. Keur ngala gedang, tarajéna didupak sapi. Atuh puguh, nepi ka ngajuralit kana kamalir. Sakeudeung deui ogé mawa bedog geura!”
“Aya naon ieu téh, ujug-ujug narapsu baé?” Rasta katémbong geumpeur.
“Na ari sia Rasta, can ngarti kénéh? Sapi silaing ngencar, ngagujrudkeun urang lembur!” cék Bah Wirya satengah gogorowokan.
Cacak mun henteu buru-buru diriungkeun ku Pa Érté mah, teuing kumaha kajadianana.
Buritna, sapi téh can kapanggih baé. Puguh atuh Kénoh nepi ka garo singsat.
“Gancang téangan, manéhna! Bisi ngaruksak kebon batur!”
“Eudeuk atuh!”
“Étah geuning kalah ka diuk dina bangbarung, hayang nongtot jodo?”
“Kamana néanganana?”
“Teu nyaho kami mah. Papaykeun ka urang lembur!”
Sanggeus ngajéwang sarung mah, léos Rasta indit. Tapi nepi ka tengah peuting can balik baé. Kénoh mani geus lengo deui-lengo deui. Tungtungna mah dug saré, najan bari hariwang ogé.
Isukna, rebun-rebun kénéh, basa Kénoh rék ka tampian, kadénge di buruan aya nu gegerendengan.
“Sing bageur, Danten, ulah ngider waé. Aing apan nu riweuhna mah. Enya, aing ogé apal, sia téh keur begér. Tapi sabar wé atuh, engké oge aya waktuna,”
“Aéh-aéh, naha Kang Rasta bet ngomong jeung sapi. Kawas jelema sédéng bae!” Kénoh ngagerendeng. “Enya, sabar sakeudeung mah, pira ogé 14 poé deui!”
Rasta ngalieuk.
“Naha mani sapeupeuting?” cék Kénoh.
“Euh … apan kapanggihna ogé bieu!”
“Ti mana?”
“Euh … apan ti sawah. Sigana mah teu kuat hayang magawé,”
“Sukur ari kapanggih mah. Geus diparaban?”
“Enggeus meureun …”
“Naha bet meureun, apan ku Akang kapanggihna ogé, lin?”
Rasta teu nembalan. Sapi dicangcang di buruan. Bus ka imah, rap maké kamprét paranti ka sawah. Teu lila geus kaluar deui. Wuluku nu nyarandé kana bilik dipanggul.
“Rék ka mana deui?” Kénoh kerung.
“Rék mideur. Apan kamari mah teu tulus!”
“Ké atuh, urang ngéjo heula!”
“Apan … eng…” nyaritana teu kebat.
“Enggeus di mana?”
“Di tukang surabi!”
Rasta terus nungtun sapi, indit bangun rurusuhan. Kénoh tibang gogodeg.
Datang ka sawah, kasampak Si Darmita keur diuk dina galeng bari udud. Mani curinghak basa nangénan Rasta ngiringkeun sapi téh.
“Sabaraha kotak deui pigawéeun téh? Bakal anggeus poé ieu?” cék Rasta. Wuluku diécagkeun, ari sapi sina nyatuan.
“Dua kotak deui. Anggeus poé ieu ogé, mun loba nu maculna mah. Lain, kumaha lalakon sapi ngencar téh?”
“Heuheuy deuh, hayang seuri déwék mah!”
“Ulah waka seuri di dieu, naon pikaseurianana barina ogé. Prak geura ngadongéng, meungpeung isuk kénéh!”
“Silaing moal bébéja ka sasaha?”
“Aéh-aéh, kawas rusiah baé. Apan salembur geus guyur, geus pada apal kana kajadianana,”
“Enya moal bébéja ka sasaha?”
“Enya atuh!”
“Ka Si Kénoh moal dibéjakeun?”
“Moal,”
“Kieu, euy …” Rasta luak-lieuk heula. “Tina kajadian sapi ngencar téh, déwék mah maké ngalaman saré di imah randa!”
“Kutan?”
“Enya, Nyi Lilis budak Mang Oji téa. Silaing apal meureun?”
“Puguh baé apal mah. Apan Bah Wirya oge unggal soré ngahéroan, sakitu geus boga incu téh. Sebel aing mah!”
“Ké, ké, ulah waka ambek ka Bah Wirya!”
“Teu ngeunah atuda, mani teu ngagéhan budak ngora. Aéh, apan basa mangkukna urang eureun lebah imah Mang Oji, Nyi Randa téh siga kulat-kelét geuning!”
“Taktagé. Kieu lalakonna mah. Sanggeus diuruskeun ku Pa Érté, buritna déwék néangan sapi. Jam tujuh peuting kakara kapanggih raratanana. Manahoréng diampihan ku Mang Oji. Karunya cénah ka nu bogana, bisi néangan. Sapi téh sina meuting, da kabeneran Mang Oji boga kandang kosong …”
“Terus kumaha?”
“Teu panggih jeung Mang Oji mah, da bada magrib ogé geus indit, rék mondok di nu gering, di lembur Ciseureuh. Tadi kuring rék ngahunukeun, cacak mun teu dirawatan ku manéhna mah, geus ka mana boa. Kapaksa baé déwék nepungan Nyi Lilis. Naha atuh, tina rék nyokot sapi téh kalah ka uplek ngobrol nepi ka peuting. Basa rék balik, ku Nyi Lilis dicaram, magarkeun téh keueung euweuh batur. Apal sorangan meureun, Nyi Lilis mah borangan pisan. Nya kapaksa wé déwék téh, ngadon heuheuy … saré. Isukna rebun-rebun geus disampakkeun kéjo haneut jeung deungeunna. Puguh atuh, sapi kabawa, beuteung seubeuh, saré tibra …”
“Nu bener, Rasta?”
“Naha iraha déwék ngabohong. Tanyakeun wé ka jinisna teu percaya mah. Ngan omat, ieu béja ulah nepi ka Si Kénoh. Aya bahan moal dipangéjokeun Si Éta apaleun mah!”
Sakedapan Darmita ngahuleng, siga aya nu dipikiran.
Dua poé ti harita. Pabuburit, Rasta geus ngajanteng deukeut kandang Si Danten. Ceg kana palang kandang, talina dilaan.
“Sia apal kénéh jalanna, Danten?” pokna, kawas ka jelema baé.
Tapi kakara ogé rék nyekelan tambang, ti lebah jalan kadéngé sora nu patinggorowok. Berebet Rasta ka buruan.
“Aya naon euy?”
“Sapi Si Darmita ngencar!” cék anu di jalan.
“Iraha?”
“Cikénéh. Lain nu Si Darmita wungkul kétang, béjana nu Bah Wirya jeung nu Si Obay ogé areuweuh ti kandang. Kadé ati-ati Rasta, sigana ayeuna mah keur usum bangsat sapi!”
“Naha bet ngalencar, nya?” Rasta kerung.
“Kateuing atuh, teu apal déwék mah!”
Keur kitu, Aki Dasmin nyampeurkeun, kundang iteuk, leumpangna rarampéolan.
“Sujang, henteu nénjo sapi aki?”
“Baruk? Sapi Aki ogé ngencar?”
“Puguh baé atuh, da di … aéh … ngencar. Mudah-mudahan wé léosna ka kidulkeun, da cénah alamatna di beulah kidul!”
Rasta ngahuleng.
“Aya naon, Kang?” Kénoh ngelol ti lawang, bari ngais orok.
“Sapi Si Darmita ngencar!”
“Boa nu urang ogé ngencar deui?”
Rasta asa kaingetan. Berebet ka pipir. Enya baé, Si Danten téh geus euweuh di kandangna.
saumber : Paguyuban Panglawungan Sastra Sunda


text:
Produk doméstik bruto
Di widang ékonomi, produk doméstik bruto (PDB) nyaéta ajén pasar sakabéh banda jeung jasa nu diproduksi ku hiji nagara dina hiji période. PDB mangrupa salasahiji cara keur ngétangan pamasukan nasional. PDB lain jeung produk nasional bruto ku lantaran mimilukeun pamasukan faktor produksi ti luar nagri nu gawé di nagara éta. Jadina PDB ngan ngétang jumlah produksi ti hiji nagara tanpa merhatoskeun produksi éta dilakukeun kalawan maké faktor produksi jero nagri atawa heunteu. Sabalikna, PNB merhatoskeun asal faktor produksi nu dipaké.


text:
Tolong bikinin percakapan 2 orang dalam bahasa sunda.1
Ini adalah Jawaban Tersertifikasi
Dudi: Punten. Assalamu'alikum. (Permisi. Assalamu'alaikum.)
Andri: Mangga. Wa'alaikumsalaam. éh... geuningan Dudi? Sok asup. Urang keur ngabenerkeun komputer. Aya virusan. Karék bieu komputerna dipareuman. (Silakan. Wa'alaikumsalaam. Eh, Dudi? Silakan masuk. Saya lagi membetulkan komputer. Ada virus. Baru saja komputernya dimatikan.)
Dudi: Oh, kitu. Sarua, komputer urang gé keur rada ngaco. Teu maké antivirus. Jadi wé mindeng error. Kamarana euy di imah sepi kieu? (Oh, gitu. Sama, komputer saya juga agak ngaco. Tidak pakai antivirus. Jadi saja sering error. Pada kemana kok di rumah sepi begini?)
Andri: Puguhan keur arindit. Si Bapa tugas kaluar kota. Si Mamah bieu karék indit nganteur adi urang balanja ka toko buku. (Lagi pada pergi. Bapak lagi tugas keluar kota. Mama barusan baru saja pergi mengantar adik saya belanja ke toko buku.)
Dudi: Maneh teu kamamana euy? (Kamu gak pergi kemana-mana?)
Andri: Henteu. Haroream rék indit kaluar téh. Wayah kieu, Bandung keur panas jeung macét kieu. (Gak. Malas mau pergi keluar. Jam segini, Bandung lagi panas dan macet gini.) Dudi: Puguhan, matak urang nyimpang kadieu gé. Kabeneran mawa mobil, ari pék macét geuning dimamana. Tuh, di jalan hareup macétna ménta ampun. Inget ka manéh, nya méngkol we kadieu. Kabeneran geuning aya di imah. (Makanya itu, makanya saya berkunjung ke sini juga. Kebetulan bawa mobil, eh kena macet dimamana. Tuh, di jalan depan macetnya minta ampun. Ingat ke kamu, ya belok saja ke sini. Kebetulan kamu ada di rumah.)
Andri: Rék kamana kitu tadina? (Tadinya mau kemana gitu?)
Dudi: Ieu, rék meuli batre BlackBerry ka BEC tadina mah. Batréna geus lowbat. Gancang béak batréna. (Ini, tadinya sih mau beli baterai BlackBerry ke BEC. Baterainya sudah lowbat. Cepat habis batrenya)
Andri: Nyantai wé atuh lah. Geus cicing di dieu heula. Ké dibaturan ku urang ka BEC-na. Sakalian urang gé rek meuli Hardisk eksternal. Hardisk di komputer geus parinuh ku data. Sakalian rék meuli powerbank keur kabogoh urang. (Santai saja lah. Udah diam saja dulu di sini. Nanti saya temenin ke BEC. Sekalian saya mau beli hardisk eksternal. Hardisk di komputer saya sudah penuh sama data. Sekalian mau beli powerbank buat pacar saya.)
Dudi: Oh, siap ari kitu mah. (Oh, ok siap kalau begitu)
Andri: Rék nginum naon euy? Kopi waé nya? Urang ngopi lah. Kabeneran kamari Uwa urang ngirim kopi ti Lampung. (Mau minum apa? Kopi saja ya? Kita ngopi lah. Kebetulan kemarin Uwa saya mengirim kopi dari Lampung.)
Dudi: Sok wé lah. Hayang nyobaan kumaha rasana kopi lampung téh. (Silakan saja. Ingin nyoba bagaimana rasanya kopi lampung tuh.)
Setelah Andri membuat kopi dan menyajikannya pada Dudi.
Dudi: Heueuh, ngeunah kieu euy rasana kopi lampung téh. (Iya, enak juga nih rasanya kopi lampung.)
Andri: Urang gé karék nyobaan kamari. Bener ngeunah... éh, si Tatang cenah ngajak bisnis muka toko HP di Jalan Buah Batu? (Saya juga baru nyobain kemarin. Benar enak. Eh, si Tatang katanya ngajak bisnis buka toko HP di Jalan Buah Batu?)
Dudi: Aéh, enya minggu kamari gé manéhna ngomong ka urang. Butuh invéstor cenah. Kabeneran imahna di Buah Batu geus lila teu dipaké. Daripada lebar teu dipaké, mending diberdayakeun jadi tempat usaha. (Iya, minggu kemarin juga dia ngomong kepada saya. Butuh investor katanya. Kebetulan rumahnya yang di Buah Batu sudah lama gak dipakai. Daripada sayang gak dipakai, mending diberdayakan jadi tempat usaha.)
Andri: Bapa urang siap cenah kerja sama mantuan keur dana mah. (Bapa saya siap katanya membantu buat dana.)
Dudi: Hayu lah. Geus wé garap ku urang tiluan usahana. Keur bahan barang dagangan mah aya dulur urang nu jadi distributor HP. (Ayo. Sudah, usahanya kita garap saja bertiga. Buat bahan barang dagangan ada saudara saya yang jadi distributor HP.)
Andri: Bisa ngasupan barang naon waé cenah? (Bisa masukin/suplai barang apa saja katanya?)
Dudi: Sagala aya. Aya Android, BlackBerry, nepi HP Cina gé aya. Jeung deuih manéhna boga usaha pulsa ogé. Bisa meureun sakalian urang muka konter pulsa. (Segala ada. Ada Android, BlackBerry, sampai HP Cina juga da. Dan lagi dia punya usaha pulsa juga. Kayaknya bisa sekalian kita buka konter pulsa.
Andri: Alus ari kitu mah. Geus wé urang gancangkeun lah. Kari urang tiluan ngariung deui ngadiskusikeun keur usahana. (Bagus kalau begitu. Ya sudah... kita percepat saja. Tinggal kita bertiga kumpul lagi mendiskusikan untuk usaha.)
Dudi: Enya. Ké atuh urang telepon heula si Tatang-na. Sugan manéhna keur aya di Bandung. Dua poé kamari mah nga-WhatsApp keur indit ka Jakarta cenah.) (Iya. Saya telepon dulu si Tatang. Siapa tahu dia lagi ada di Bandung. Dua hari kemarin nge-WhatsApp katanya lagi pergi ke Jakarta.)


text:
Ku : MAMAT SASMITA
Meh lohor kakara nepi ka anu dituju, kasampak panto gerbangna dikonci, atuh ngadagoan heula kuncen.
Komplek Kabuyutan Ciburuy legana ampir satengah hektar (5230 m2), dibagi dua tempat utama, nyaeta Patamon jeung Padaleman. Di Patamon (patamuan, tempat narima tamu) aya tilu bangunan, leuit, bale tamu, nu hiji deui mah disebut saung lisung, lisungna mah euweuh ngan didinya teh loba suluh.
Ari di Padaleman mah ngan aya hiji bangunan, ngan lamun rek kadinya ngaliwatan heula sekat rohang, ceuk kuncen mah eta teh nunjukeun hambalan keur nuju ka nepi ka tempat utama, bangunan Padaleman aya di tungtungna.
Rek asup ka komplek Ciburuy teu sagawayah kudu ijin heula ka kuncen. Malah dina poe Salasa jeung Kemis dipahing pisan, teu bisa narima tamu. Tamu anu kabaca dina buku tamu rupa-rupa pamaksudanana, aya nu nulis "maksud khusus" aya nu nulis neangan jodo, jste. Anu jadi kuncen ngora keneh, umurna kakara 27 taun, ceuk inyana jadi kuncen teh anu ka 124, turunan ti bapana.
Rombongan teh kabeneran bisa ningali naskah jeung parabot sejen kayaning kujang jago, peso pangot, seuseukeut tumbak, loceng, anu aneh naha bet aya gunting jeung rurumah (frame) kacapanon sagala. Gunting wangun tungtungna cagak tilu, rurumah kacapanon mah siga dijieun tina tanduk atawa batok (sigana ieu barang mah titinggal kabehdieunakeun, atawa titinggal kuncen da asa pamohalan jaman abad ka 16 aya kacapanon, kumaha lensana).
Anu matak prihatin, naskah teh dipetian bareng jeung parabot anu tadi, ngan naskah make heula kotak kai anu leuwih leutik, disebut koropak, tuluy dibulen ku lawon bodas, siga keur boeh. Petina aya tilu anu hiji leuwih gede, kurang leuwih ukuranana 70x50x50 cm, anu dua deui leuwih leutik, kira-kira 60x40x40. Peti nu leutik nu hiji deui geus koropok pisan, ceuk kuncen mah sok digorogot ku beurit. Beu kumaha lamun naskahna digegelan beurit. Naskah anu dibuka kamari ngan hiji, da cenah sabenerna mah teu meunang dibuka, ari dibukana sataun sakali dina bulan Muharam, sakalian diberesihan dina acara Seba.
Sarombongan teh abong kena lolobana tukang nulis, waktu ngobrol jeung kuncen teh ting kusiwel kana catetan, anu pogot ngawawancara Kang Hawe jeung Kang Deden Abdul Azis katut baladna, ari kang Dadan mah pogot kana motret malah hayang dipotret di hareupeun hawu sagala. Anu ripuh Kang Atep Kurnia lantaran hayeuh bae dipenta tulung motret anu keur ngagaya. kang Dipa loba reureuh, sigana cape tas nyupiran.
Ceu Tien loba nerangkeun wangun tulisan, disebutkeun dina kumpulan naskah teh aya nu make aksara Buda sagala. Julian mah ukur palahak polohok bari nyebut amazing amazing kitu.
Kudu aya upaya nyalametkeun naskah, lantaran eta naskah teu bisa dibawa kaluar ti Ciburuy atuh anu perlu teh nyieun peti anu wedel, tina jati dibulen ku aluminium supaya teu teurak digegel beurit. Kamari ge aya kasapukan rek ngusahakeun nyieun peti, sugan we cenah urang Sunda aya nu haateun keneh.
Bada Asar kakara mulang, di Garut nyimpang heula ka bumina Kang Darpan di Gordah. Tabuh lima sore mangprung ka Bandung, sakali deui palebah deukeut ka Cibatu ngagereyem deui ka Kang Deni Suwarja, hampura teu ngabejaan jeung teu kaburu nyimpang. Enyaan ngagereyemna kuring katampa ku Kang Deni da buktina basa Senen isuk-isuk nampa SMS neuteuli pedah teu ngajak jeung teu nyimpang. Hampura ah.
Tulisan ieu teh ku Kuring dikunclungkeun ka milis Kusnet, Alhamdulillah aya nu nyamber ngengklokan utamana hal peti anu koropok tea, nya aya nu udunan pikeun nyieun peti. Peti dijieun di Madiun, lain nanaon pedah aya kasanggupan ti Kang Ukas anu dumuk di Madiun, jeung deuih kaina tina jati jadi bakal awet, hargana teu mahal teuing.
Pertengahan Desember 2007 peti rek anggeus, sugan we bisa buru-buru kaganti, lebar bisi naskah kaburu digegelan beurit.


text:
Geus lumrah diurang mah (Indonesia) lamun calon pamingpin anu keur bajuang ngarebut hate calon pemilih rupa-rupa polahna, naon wae anu bisa ngaleehkeun hate calon pemilih pasti dilakonan.
Ngan sok manghanjakalkeun anu barang bere teh tungtungna sok aya pamenta. Sok dukung kuring..sok pilih kuring...Lamun bapak-bapak ibu-ibu ngadukung kuring, kuring jangji..bla. .bla..bla. ... (tuh nya aya jangji). Tapi mun seug geus jeneng sok poho kana jangjina, kadangkala lamun diingetan lain nganuhunkeun, kalahka teu ngaku boga jangji.
Padahal lamun rek mere maweh mah, ti baheula saencana jadi calon. Tapi ketang kapanan baheula mah basa can jadi calon teu boga pamenta.
Jadi atuh ari kitu mah lamun erek barang bere teh kudu boga heula pamenta nya..??? Duka teh teuing...... ......... ......... .......


text:
Fagosit
Fagosit (Yun.: phagein, "dahar", jeung -cyte, ahiran anu dina biologi nujul ka "sél"[1]) nyaéta sél getih bodas anu ngajaga awak ku cara ngahakan (fagositosis) partikel asing anu dianggap pibahyaeun, baktéri, jeung sél paéh atawa nu keur sakarat. Ieu sél penting kacida pikeun merangan inféksi katut imunitasna[2] pikeun sakabéh bangsa sato[3] sarta geus mekar pisan dina vertebrata[4]. Saléter getih manusa ngandung nepi ka genep miliar fagosit[5].
Ieu sél munggaran dipikawanoh taun 1882 ku Ilya Ilyich Mechnikov nu keur nalungtik larva béntang laut[6]. Pikeun papanggihanana, anjeunna dileler Hadiah Nobel widang Fisiologi atawa Kedokteran taun 1908[7]. Lian ti bangsa sato, fagosit ogé nyampak dina sababaraha spésiés; amuba ogé aya nu polahna kawas fagosit makrofag, nu nuduhkeun yén sigana fagosit mucunghul dina mangsa awal évolusi mahluk hirup[8].
Fagosit manusa jeung sato lianna disebut "profésional" atawa "teu-profésional" dumasar kana kamatihna nalika fagositosis[9]. Anu profésional di antarana neutrofil, monosit, makrofag, sél déndritik, jeung sél mast[10]. Anu ngabédakeunana nyaéta aya/henteuna molekul anu katelah reséptor dina beungeut sélna anu bisa mikawanoh barang anu pibahyaeun, sarupaning baktéri anu sakuduna euweuh dina awak[11]. Lian ti pikeun merangan inféksi, ieu sél ogé penting pikeun ngajaga sangkan jaringan angger walagri ku cara miceunan sél anu paéh atawa sakarat kusabab geus waktuna paéh[12].
Nalika inféksi, sinyal kimiawi ngirut fagosit ka tempat anu katarajang kuman/patogén. Sinyal kimiawi éta datangna bisa ti baktéri langsung atawa ti fagosit lianna anu keur merangan kuman. Fagosit ojah ku cara kémotaxis. Mangsa fagosit antel jeung baktéri, reséptor nu aya dina beungeutna bakal nali, anu diteruskeun ku ngasupkeun éta baktéri ka jero awak fagosit[13]. Sababaraha fagosit maéhan kuman nu geus 'diteureuy' maké oxidan jeung oksida nitrat[14]. Sanggeus fagositosis, makrofag jeung sél déndritik bisa aub dina présentasi antigén nalika bahan-bahan anu asalna tina baktéri anu dihakan ditémbongkeun dina beungeut sélna pikeun dipikawanoh ku sél-sél sistem imun lianna. Sababaraha fagosit terus indit ka kelenjar limfe pikeun némbongkeun éta bahan asing ka sél getih bodas anu disebut limfosit anu penting pisan pikeun ngawangun imunitas[15]. Najan kitu, kuman ogé ngalaman évolusi anu bisa nyingkahan atawa ngalawan panarajang fagosit[2].
Rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ The Shorter Oxford English Dictionary. Oxford University Press (Guild Publishing). 1983. pp. 1566–67.
|coauthors=merlukeun
|author=(help)
- ↑ a b Mayer, Gene (2006). "Immunology — Chapter One: Innate (non-specific) Immunity". Microbiology and Immunology On-Line Textbook. USC School of Medicine. Diakses pada Éror: titimangsa teu valid.
- ↑ Delves spk. 2006, p. 250
- ↑ .Delves spk. 2006, p. 251
- ↑ Hoffbrand, Pettit & Moss 2005, p. 331
- ↑ Ilya Mechnikov, disalin 28 Nopémber 2008. Tina Nobel Lectures, Physiology or Medicine 1901–1921, Elsevier Publishing Company, Amsterdam, 1967. Archived Agustus 22, 2008 at the Wayback Machine
- ↑ Schmalstieg, FC, AS Goldman (2008). "Ilya Ilich Metchnikoff (1845–1915) and Paul Ehrlich (1854–1915): the centennial of the 1908 Nobel Prize in Physiology or Medicine". Journal of medical biography 16 (2): 96–103.
- ↑ Janeway, Chapter: Evolution of the innate immune system. tempo Bibliografi, dibuka 20 Maret 2009
- ↑ Ernst & Stendahl 2006, p. 186
- ↑ Robinson & Babcock 1998, p. 187 and Ernst & Stendahl 2006, pp. 7–10
- ↑ Ernst & Stendahl 2006, p. 10
- ↑ Thompson, CB (1995). "Apoptosis in the pathogenesis and treatment of disease". Science 267 (5203): 1456–62.
- ↑ Janeway, Chapter: Induced innate responses to infection. tempo Bibliografi, dibuka 20 Maret 2009
- ↑ Fang FC (Oktober 2004). "Antimicrobial reactive oxygen and nitrogen species: concepts and controversies". Nat. Rev. Microbiol. 2 (10): 820–32.
- ↑ Janeway, Chapter: Antigen Presentation to T Lymphocytes. tempo Bibliografi, dibuka 20 Maret 2009


text:
Di handap ieu Air France armada v2 pikeun Microsoft (R) hiber simulator X (FSX) Service Pack 2 (SP2) or Gagancangan jeung Lockheed Martin Prepar 3D (P3D). No cocog jeung FS2004. Ayeuna Anjeun bisa nunda heula diri dina paréntah hiji sakabéh armada, 19 kaluar model 19. Hatur nuhun ka Birokrat tina freeware nu teu pakasaban gede!
Changelog: V2.1:
A380: Nambahan a panel 2D (poé / peuting) dijieun ku Rikoooo jeung bug dibenerkeun dina VC (diideuan ku Facked), nambahkeun HUD.
Changelog: V2.0: Perhatosan: Anjeun kudu uninstall versi saméméhna saméméh masang hiji ieu!
Nambahkeun panel SFX of kabin pengumuman husus ti hawa Perancis jeung sora nyata tina purser AF bener dina sadaya pesawat di armada teh. Sadia ti panels 2D
Nambahan hiji 1000NG pesawat CRJ anyar (No VC di momen)
Armada dijieun 100% cocog sareng Prepar 3D
Ngalereskeun opacity tina textures kaca VC ti ERJ 135 / 145 keur P3D
Ngalereskeun sora inaudible ti ERJ 135 / 145
Redefinition tina "titik kontak" ti B747
Nambahan hiji VC maju (Alrot) + FMC jeung nice barang séjén (wipers) dina VC ti B747
Ditambahkeun / Maneuh lampu peuting tina VC B747
ngaganti model heubeul ti A380 ku nu anyar jeung VC
ngaganti model heubeul ti BAE RJ85 ku nu anyar jeung VC
ngaganti model heubeul ti Fokker 100 ku nu anyar jeung VC
ngaganti model heubeul OGE 120 ku nu anyar jeung VC jeung textures ningkat ku Rikoooo
Ditambahkeun "Fix Flight1 VC Hujan" (nangtukeun kaca opaque di FSX-SP2 lamun hujan) Mimiti Menu / Rikoooo Tambah-ons / Air France sacara armada v2 FSX & P3D
textures ngagantian tina Boeing 777-200 / 300 kaca opaque keur kasaluyuan jeung P3D
New gauges tukang hideung pikeun Boeing 777-200 / 300
Ngaganti sakabeh thumbnails.jpg
Maneuh sababaraha belasan bug leutik ...
Changelog: V1.2:
Ngalereskeun bug keur gauges altimeter jeung indikator laju ti Airbus A318 / 319 / 320 / 321
Penting saméméh masang (FSX wungkul)
Lamun anjeun aya dina ngilikan vérsi sederhana FSX Anjeun kudu masang SP1 terus SP2 sadia ti Rikoooo (dina basa Perancis wungkul) atawa dina loka resmi Microsoft (R). Mun anjeun teu nuturkeun parentah ieu anjeun bakal boga isu kasaluyuan jeung paket ieu.
Sakali dipasang SP2, Anjeun kudu nganonaktipkeun "DirectX 10 sawangan" ti setélan grafik dina FSX. Installer Ieu bisa ngalakukeun ieu ku cara otomatis pikeun anjeun, ulah kitu, ngan saukur mariksa pilihan dina kaca Tanya setelan.
Sababaraha gauge tina paket ieu iyeu moal jalan mun kaasup gauges ti FS2004 lamun teu masang payil MSVCP70.DLL (Microsoft (R) C + + Runtime Library) jeung msvcr70.dll dina sistem Anjeun. installer ieu ogé bisa ngalakukeun ieu anjeun sacara otomatis.
Anjeun geus dituturkeun parentah ieu? Anjeun teu kudu sapatemon nu mana wae nu masalah utama tuluy. Catet yén teu ngadukung ieu disadiakeun, paket ieu ditawarkeun haratis sakumaha anu kasebut, payil dina paket ieu harta pangarang masing-masing (tempo Copyright jeung pangarang daptar di iket)
Daptar sadaya model kaasup
Photos
* VC = Virtual kabina
Author Nombreux auteurs voir liste lengkep dans le paket


text:
Ceuli
Ceuli atawa cepil mangrupa organ nu dipaké ku sato pikeun ngariksa sora.[rujukan?] Istilah ieu bisa nujul ka sakabéh sistim pikeun ngumpulkeun sarta ngolah sora (mimiti sistim pangrungu), atawa sakadar bagéan luar nu katempo.[rujukan?]
Daptar eusi
Organ pangrungu lian-mamalia[édit | édit sumber]
Lancah boga bulu na sukuna nu dipaké pikeun "nyabak" sora.[rujukan?]
Ceuli réptil ngan boga hiji tulang - malleus (tempo di handap).[rujukan?]
Ceuli mamalia[édit | édit sumber]
Mamalia, kaasup manusa, boga dua ceuli, hiji di unggal sisi sirah.[rujukan?]
Ceuli luar nyaéta bagéan luar ceuli.[rujukan?] Bagéan nu ketempo disebut pinna, atawa auricle, nu fungsina pikeun ngumpulkeun sarta mokuskeun gelombang sora.[rujukan?] Loba mamalia nu bisa ngagerakkeun pinna sangkan bisa mokuskeun sarta ngarahkeun pangdéngéna, sakumaha maranéhna bisa ngagilerkeun panonna.[rujukan?] Manusa sacara umum geus leungiteun kabisa ieu.[rujukan?] Ti pinna, gelombang tekenan sora p (Pascal) mepay ka liang ceuli, solobong basajan nu nujul ka ceuli tengah.[rujukan?]
Ceuli tengah ngawengku kendang ceuli (tympanum atawa mémbran tympanik) jeung osikel, tilu tulang leutik na ceuli tengah.[rujukan?]
Kasakit jeung kaayaan médis ceuli sarta sistim pangrungu[édit | édit sumber]
Kagangguna ceuli atawa sistim olah pangrungu na otak bisa ngabalukarkeun torék.[rujukan?]
- Neurinoma akustik
- Gangguan kasaimbangan
- Barotrauma
- Benign Paroxysmal Positional Vertigo
- Koléstéatoma
- Inféksi ceuli
- Conductive hearing impairment
- Labyrinthine hydrops
- Labyrinthitis
- Kasakit Ménière
- Meningitis
- Neurofibromatosis Tipeu 1
- Neurofibromatosis Tipeu 2
- Noise-induced hearing loss
- Nonsyndromic hereditary hearing impairment
- Otitis externa
- Otitis media
- Otosclerosis
- Perilymph fistula
- Presbycusis
- Sensorineural hearing loss
- Torék dadakan
- Tinnitus
- Sindrom Usher
- Vestibular neuronitis
Tempo ogé[édit | édit sumber]
Rujukan[édit | édit sumber]
- Wikipédia basa Inggris, disalin ping 4 Agustus 2004.


text:
Harti kecap "Sunda"
ku
IRFAN ANSHORY
Di Masjid Nabawi, Madinah, dinten Salasa ping 11 Juli 2006, simkuring papanggih sareng rombongan anu ngaranggo atribut “SUNDA PILGRIMS, PUNJAB”. Simkuring mani buncelik, geuningan ngaran SUNDA dianggo ku urang Pakistan! Ngahaja simkuring nyampeurkeun tuluy ngobrol sareng éta urang-urang “Sunda” bari ngantosan adan isya’.
Numutkeun katerangan maranéhna, Sunda téh sihoréng ngaran dayeuh leutik nu anggangna 250 km tina Lahore ka palih kidul. “What is the meaning of SUNDA according to your language?” taros simkuring. Aya nu némbalan, “It is an old Sanskrit word, means BRIGHT.”
Tah, panginten kecap Sunda anu janten nami sélér urang téh saleresna mah tina basa Sangsekerta, anu hartina “hérang” atanapi “caang”, sanajan aya ogé pamadegan yén Sunda téh tina kecap çuddha (“bodas”) atanapi sonda (“sugema”). Mugi ieu informasi aya mangpaatna.***


text:
Protokol Internet
Protokol Internet (Inggris Internet Protocol sarta disingket IP) nyaéta protokol lapisan jaringan (network layer dina OSI Reference Modél) atawa protokol lapisan internetwork (internetwork layer dina DARPA Reference Modél) anu dipaké ku protokol TCP/IP pikeun ngalakonan pengalamatan sarta routing paket data antar host-host dina jaringan komputer nu dumasar kana TCP/IP. Vérsi IP anu réa dipaké nyaéta IP vérsi 4 (IPV4) anu didefinisikeun dina RFC 791 sarta dipublikasikeun dina taun 1981, tapi baris digantikeun ku IP vérsi 6 dina sawatara waktu anu baris datang.
Tempo ogé[édit | édit sumber]
- Alamat IP (mindeng disebut "IP")


text:
"Nak, tolong kirim pulsa 100 ribu ke hp baru Mama. Mama lagi di kantor polisi. Penting."
Mang yayat ngabales kesel:
"Rék nipu aing siah ? Iraha teuing aing nyebut Mama ka indung aing, biasana ogé Ema ! "
Teu lila aya SMS asup deui:
"Jang, tolong kirim pulsa 100 ribu ke Ema. Ema lagi di kantor polisi. Penting "
Dibales ku Mang Yayat:
"Istikomah atuh maké bahasa téh, rék bahasa Sunda atawa Indonesia ! "
SMS dibales :
"Jang, punten kintun pulsa 100 ribu ka Ema. Ema nuju di kantor polisi. Penting ! "
Mang Yayat ngabales deui:
"Hampura, aing ogé sarua cekak 700 perak deui. Gara2 sia atuh da tukang tipu ! "
Nu rék nipu ngabales deui:
"Cing atuh ti tatadi nya ngomong wé teu boga pulsa ! Capé rék nipu na ogé ! "
Mang Yayat ngabales :
"Cucunguk sia atuh da ! Jadi pulsa aing 350 pérak deui ! "
Dibales ku nu nipu:
"Salah saha kunaon dibales !?"
Mang Yayat ngabales :
"Sia nu ngamimitian tukang tipu ! Ieu SMS aing nu terakhir ! jadi beak pulsa aing ! "
Nu nipu ngabales: " Sarua béak pulsa aing oge kéhéd !!! Jadi Hese rek nipu nu sejen dasar Blegug "


text:
Sabtu, 21 Maret 2015
A. Dongeng Mite
Ratu Inten Déwata
Seueur nu nganggap yén carios Ratu Inten Déwata téh mung saukur dongéngan legénda wungkul, margi taya buktos nu pasti atanapi data émpiris nu leres-leres tiasa dipercanten. Sanaos kitu, carios Ratu Inten Déwata masih tetep ngarupikeun dongéng karuhun nu masih dipercanten ayana, utamina ku masarakat Tarogong, Garut, salaku carita sasakala karuhun karajaan Timbanganten.
Taun 50-an pribados kantos ngahaja ngadongkapan ka sababaraha situs nu dianggap patilasan karajaan Timbanganten. Di antawisna lokasi Korobokan, Cipanas, sareng Gunung Putri. Hanjakalna, maksad ngajugjug ka puncak gunung Guntur mah teu laksana, jalaran kaayaan kaamanan waktos harita pikarisieun, ku mahabuna gorombolan.
Waktos ngajugjug ka lokasi Korobokan teu tebih ti kacamatan Tarogong kiwari, taun 50-an mah masih kénéh aya seueur gundukan batu. Katingal pabalatakna gundukan babatuan, sapertos patilasan bangunan lami. Sabudeureunnana seueur kakaian sarupaning tatangkalan arageung, pacampur jeung eurih. Oge aya sababaraha kuburan lami nu teu kapiara, pating solengkrah. Éta lokasi téh aya dina pasir luhur bukit alit. Leumpang ka punclutna téh asa capé da nanjak.
Cenah di éta lokasi téh aya dugaan patilasan karajaan Timbanganten. Nanging upami urang kadinya waktos ayeuna tahun 2008 mah, eta situs teh tos moal katingal deui. Nu aya mah seueur bangunan enggal diantawisna bangunan sakola sareng bumi-bumi mani pasedek-sedek. Teu kapendak deui gundukan-gundukan batu nu kapungkur kungsi diduga patilasan karajaan Timbanganten.
Di puncak gunung Putri, mun urang nyawang ka palih wetan sareng kidul, plung plong pikawaaseun. Palih wetan, dihandap teu tebih, katingal atra pamandian Cipanas, rada tebihan wetaneunana muncunguk kacamatan Tarogong. Palih kidul rada tebih, nanging eces katingal bumi-bumi, bangunan, sareng masjid Agung Garut. Pantes, sareng kasawang ieu tempat teh taya sanes dalah situs patilasan kanjeng Ratu Inten Dewata nu kantos ngababakan di ieu tempat.
Karajaan Timbanganten teh sakawitna puseur dayeuhna teh di Korobokan, lajeng ngalih ka Tarogong saparantosna gunung Guntur bitu. Karajaan Timbanganten kalebet nagara madeg mandiri, hartina teu kaereh/kajajah ku nagara deungeun. Tanahna subur makmur gemah ripah lohjinawi, murah sandang murah pangan, rea ketan rea keton. Sepi paling towong rampog teh lain ukur ngan babasan. Rajana katelah Rangga Lawe, hiji raja nu adil palamarta, gede wibawa tur dipikacinta ku rahayatna.
Saleresna nu kedah nyekel kadali pamarentahan teh sanes Rangga Lawe, nanging rakana nu kasebat Ratna Inten Dewata. Hiji istri geulis camperenik, salirana jangkung alit, kulitna koneng. Rambutna hideung meles galing muntang bawana ngajadi. Tapi anjeunna teu hoyongeun nyepeng karajaan, kalah dipasrahkeun ka raina Rangga Lawe, hiji jajaka nu dedeg sampe rupa hade rancingeus, pertentang tur parigel.
Ceuk sakaol, sateucanna Rangga Lawe jeneng raja, nu nyepeng karajaan Timbanganten teh ramana suargi nu jenengan Rangga Raksa Nagara. Ti parameswari Dewi Gandani anjeunna kagungan dua putra. Nu cikal jenengannana Ratna Inten Dewata, ari raina mah Rangga Lawe.
Sawaktos raja sepuh bade ngantunkeun alias tilar dunya, kantos mantenna masihan bewara dina hiji riungan rehna mantenna bade masrahkeun karajaan Timbanganten ka putrana nu cikal nyeta Ratna Inten Dewata, margi kitu aturan buhun karuhunna. Nanging kalayan lantip, Ratna Inten Dewata ngawaler:
“Abdi parantos kedal ucap, seja ngalaksanakeun kereteg hate, upami diparengkeun abdi panjang umur, Ama sareng Ibu parantos teu aya, abdi hoyong nyirnakeun pikir, ngahenang-ngahening nyorangan ngababakan. Cindekna teu hoyong kadali pamarentahan. Kukituna, sanes nampik pangasih Ama, bawiraos sae pasihkeun bae ieu karajaan teh ka pun adi Rangga Lawe. Kalintang pantesna upami pun adi jadi raja, hiji jajaka pertentang, gede wawanen, perceka dina sagala rupa hal. Tah, ku kituna ka rayi Lawe, prak geura tampa amanat jeung kaasih ti Ama jeung ti lanceuk. Geura cekel ieu karajaan Timbanganten”.
Heuleut sababaraha waktos, lajeng Ratna Inten Dewata angkat ka gunung Kutu nu kiwari disebat gunung Guntur, disarengan ku Ki Rambut Putih, nu bumela ngaping ngajaring sang putri. Mangtaun-taun marantenna ngababakan di hiji tempat nu katelah Babakan Putri. Tempat nu kalintang pikabetaheun. Hawana seger. Komo mun pareng kekembangan nyambuang sarareungit. Manuk-manuk recet disarada. Ngerelekna sora pancuran nu ngocor kana empang matak betah tumaninah.
Hiji mangsa karajaan Timbanganten mayunan cocobi nu kalintang ageungna. Nyeta halodo panjang, dugi ka masyarakat karajaan Timbanganten tigerat kakirangan cai. Aya usulan ti para gegeden karajaan supados ngadamel bendungan cai, sumber caina nyandak atanapi ngabedol babakan Putri nu waktos harita ngarupikeun padepokan Ratna Inten Dewata.
Kalayan teu ngemutkeun kumaha mamanahan sareng pamadegan ingkang raka, Rangga Lawe nyaluyuan pikeun ngabongkar babakan Putri, nu caina engke baris dikocorkeun ka bendungan karajaan Timbanganten. Tempat anu dipikabetah ku Ratna Inten Dewata teh lajeng dibukbak, teras didamel tambak, teu tata pasini heula kanu kagunganana.
Ratna Inten Dewata kalintang benduna. Dadak dumadak langit angkeub nutup buana Timbanganten jeung sabuderna. Kawitna mah rahayat Timbanganten suka bungah. Angot Rangga Lawe mah, dikintenna hujan bakal turun, katurug turug tambak cai tos bade rengse.
Tapi kasuka jeung kabungah harita keneh sirna, sabab ngadak-ngadak taneuh oyag. Gunung Guntur bangun nu ngaguruh. Lini gede mimiti karasa. Taneuh inggeung. Gelap pating burinyay. Bumi genjlong asa digunjang ganjing. Gunung Guntur ngabudalkeun batu pating saliwer. Langit asa tungkeb. Pating jelegurna sora gelap dina ponclot gunung Guntur beuki motah. Tatangkalan pating dorokdok raruntuh, pareunggas katebak angin tarik naker.
Geus kitu mah kakara rahayat Timbanganten ngarasa gimir. Bur-ber ka ditu kadieu. Pating jarerit, pating koceak. Rangga Lawe kakara sadar, yen eta kajadian kitu teh mangrupa bebendon ti dewa, dumeh geus wangkelang bedegong ka nu jadi lanceuk. Cul anak pamajikan, Rangga Lawe seja milarian Ratna Inten Dewata, rek mundut dihapunten. Mantenna moal sugema, upama teu amprok heula jeung nu jadi lanceuk.
Kersaning Hyang Widi, Rangga Lawe tepang jeung Ratna Inten Dewata. Kudupruk bae anjeunna nyuuh kana dampal sampean Ratna Inten Dewata, sabari nyarios dumareuda: ”Duh, Mbok, hapunten jisim kuring rumaos lepat. Ieu teh bebendon Hyang Widi ka jisim kuring, nu bedang wangkelang ka salira Mbok”.
Satutasna Ratna Inten Dewata ngahampura kana kalepatan Rangga Lawe, ngadak-ngadak lini teh eureun. Gunung Guntur teu ngutahkeun deui leutak panas. Batu gede, batu leutik geus taya nu pating belewer deui. Langit ngadak-ngadak lenglang, angin leler. Ciri Dewata nyakseni kana kabersihan hate Ratna Inten Dewata.
Ceuk sakaol, Ratna Inten Dewata sareng Ki Rambut Putih lajeng arangkat ka palih wetan nu dituju nyeta gunung Talagabodas ayeuna, duanana maksad neraskeun ngasakeun tatapana. Sarta didinya pisan marantenna tarilem.
Ari Rangga Lawe mah, angkat ka hiji tempat nu seueur kokocoran cai. Rangga Lawe nya ngababakan deui. Lila-lila eta babakan teh beuki rame batan Korobokan kapungkur. Nepi ka kiwari babakan enggal teh katelah Tarogong. Korobokan nu kapungkur kantos janten pusat dayeuh Timbanganten, janten leuweung da teu dipirosea deui.Tapi ari ngaranna mah masih keneh tug nepi ka ayeuna.
Mitutur catur kapungkur, Rangga Lawe nu dijenengkeun raja deui ku rahayat Tarogong, sabada bumen-bumen di dinya, tilem teu ngantunkeun tapak. Cipanas ayeuna jadi pamungpungan ti mana mendi, mangrupa wewengkon pariwisata. Boh keur sukan-sukan, atawa ngadon tatamba pangpangna caina matih pikeun nu katarajang kasakit kulit. Nya kitu deui Tarogong ayeuna leuwih rame batan kampung Korobokan. Padahal samemehna mah Korobokan teh puseur dayeuh karajaan Timbanganten. Tapi ayeuna mah ukur ngaran kampung. Tarogong mah beuki lila beuki rame. Garut katelah jadi Kota Inten.
B. Dongeng sasakala
Asal Usul Gunung Tangkuban Perahu
Di Jawa Barat tepatnya di Kabupaten Bandung terdapat sebuah tempat rekreasi yang sangat indah yaitu Gunung Tangkuban Perahu. Tangkuban Perahu artinya adalah perahu yang terbalik. Diberi nama seperti karena bentuknya memang menyerupai perahu yang terbalik. Konon menurut cerita rakyat parahyangan gunung itu memang merupakan perahu yang terbalik. Berikut ini ceritanya.
Beribu-ribu tahun yang lalu, tanah Parahyangan dipimpin oleh seorang raja dan seorang ratu yang hanya mempunyai seorang putri. Putri itu bernama Dayang Sumbi. Dia sangat cantik dan cerdas, sayangnya dia sangat manja. Pada suatu hari saat sedang menenun di beranda istana, Dayang Sumbi merasa lemas dan pusing. Dia menjatuhkan pintalan benangnya ke lantai berkali-kali. Saat pintalannya jatuh untuk kesekian kalinya Dayang Sumbi menjadi marah lalu bersumpah, dia akan menikahi siapapun yang mau mengambilkan pintalannya itu. Tepat setelah kata-kata sumpah itu diucapkan, datang seekor anjing sakti yang bernama Tumang dan menyerahkan pintalan itu ke tangan Dayang Sumbi. Maka mau tak mau, sesuai dengan sumpahnya, Dayang Sumbi harus menikahi Anjing tersebut.
Dayang Sumbi dan Tumang hidup berbahagia hingga mereka dikaruniai seorang anak yang berupa anak manusia tapi memiliki kekuatan sakti seperti ayahnya. Anak ini diberi nama Sangkuriang. Dalam masa pertumbuhannya, Sangkuring se lalu ditemani bermain oleh seekor anjing yang bernama Tumang yang dia ketahui hanya sebagai anjing yang setia, bukan sebagai ayahnya. Sangkuriang tumbuh menjadi seorang pemuda yang tampan dan gagah perkasa.
Pada suatu hari Dayang Sumbi menyuruh anaknya pergi bersama anjingnya untuk berburu rusa untuk keperluan suatu pesta. Setelah beberapa lama mencari tanpa hasil, Sangkuriang merasa putus asa, tapi dia tidak ingin mengecewakan ibunya. Maka dengan sangat terpaksa dia mengambil sebatang panah dan mengarahkannya pada Tumang. Setibanya di rumah dia menyerahkan daging Tumang pada ibunya. dayanng Sumbi yang mengira daging itu adalah daging rusa, merasa gembira atas keberhasilan anaknya.
Segera setelah pesta usai Dayang Sumbi teringat pada Tumang dan bertanya pada pada anaknya dimana Tumang berada. Pada mulanya Sangkuriang merasa takut, tapa akhirnya dia mengatakan apa yang telah terjadi pada ibunya. Dayang Sumbi menjadi sangat murka, dalam kemarahannya dia memukul Sangkuriang hingga pingsan tepat di keningnya. Atas perbuatannya itu Dayang Sumbi diusir keluar dari kerajaan oleh ayahnya. Untungnya Sangkuriang sadar kembali tapi pukulan ibunya meninggalkan bekas luka yang sangat lebar di keningnya.Setelah dewasa, Sangkuriang pun pergi mengembara untuk mengetahui keadaan dunia luar.
Beberapa tahun kemudian, Sangkuriang bertemu dengan seorang wanita yang sangat cantik. Segera saja dia jatuh cinta pada wanita tersebut. Wanita itu adalah ibunya sendiri, tapi mereka tidak saling mengenali satu sama lainnya. Sangkuriang melamarnya, Dayang Sumbi pun menerima dengan senang hati. Sehari sebelum hari pernikahan, saat sedang mengelus rambut tunangannya, Dayang Sumbi melihat bekas luka yang lebar di dahi Sangkuriang, akhirnya dia menyadari bahwa dia hampir menikahi putranya sendiri. Mengetahui hal tersebut Dayang Sumbi berusaha menggagalkan pernikahannya. Setelah berpikir keras dia akhirnya memutuskan untuk mengajukan syarat perkawinan yang tak mungkin dikabulkan oleh Sangkuriang. Syaratnya adalah: Sangkuriang harus membuat sebuah bendungan yang bisa menutupi seluruh bukit lalu membuat sebuah perahu untuk menyusuri bendungan tersebut. Semua itu harus sudah selesai sebelum fajar menyingsing.
Sangkuriang mulai bekerja. Cintanya yang begitu besar pada Sangkuriang memberinya suatu kekuatan aneh. Tak lupa dia juga menggunakan kekuatan yang dia dapat dari ayahnya untuk memanggil jin-jin dan membantunya. Dengan lumpur dan tanah mereka membendung air dari sungai dan mata air. Beberapa saat sebelum fajar, Sangkuriang menebang sebatang pohon besar untuk membuat sebuah perahu. Ketika Dayang Sumbi melihat bahwa Sangkuriang hampir menyelesaikan pekerjaannya, dia berdoa pada dewa-dewa untuk merintangi pekerjaan anaknya dan mempercepat datangnya pagi.
Ayam jantan berkokok, matahari terbit lebih cepat dari biasanya dan Sangkuriang menyadari bahwa dia telah ditipu. Dengan sangat marah dia mengutuk Dayang Sumbi dan menendang perahu buatannya yang hampir jadi ke tengah hutan. Perahu itu berada disana dalam keadaan terbalik, dan membentuk Gunung Tangkuban Perahu(perahu yang menelungkub). Tidak jauh dari tempat itu terdapat tunggul pohon sisa dari tebangan Sangkuriang, sekarang kita mengenalnya sebagai Bukit Tunggul. Bendungan yang dibuat Sangkuriang menyebabkan seluruh bukit dipenuhi air dan membentuk sebuah danau dimana Sangkuriang dan Dayang Sumbi menenggelamkan diri dan tidak terdengar lagi kabarnya hingga kini.
SASAKALA SITU BAGENDIT
Di wewengkon Garut aya situ anu ngaranna kawentar ka mana-mana, nyaéta Situ Bagendit. Cék sasakala mah, éta Situ Bagendit téh asal-muasalna kieu:
Baheula, aya hiji randa beunghar katelahna Nyi Endit. Ieu téh saenyana mah nénéhna, da ngaranna sajati mah Nyi Bagendit. Manéhna téh kacida pisan kumedna.
Geus taya nu bireuk deui kana kakumedanana téh. Salian ti pakacar-pakacarna mah, tara aya nu larsup ka imahna. Éstuning lain babasan éta mah hirup nyorangan téh. Ngahaja mencilkeun manéh, ngababakan di tengah pasawahan anu upluk-aplak. Maksudna taya lian, ku bawaning embung campur jeung batur, da sieun kasoro téa.
Kacaturkeun keur usum panén, di ditu di dieu ceuyah dibaruat. Ka sawah Nyi Endit ogé réa nu gacong. Ari réngsé dibuat jeung sanggeus paréna dikaleuitkeun, sakumaha tali paranti, Nyi Endit nyieun sidekah. Ngondang lebé jeung sawatara tatangga. Popolahna saniskara ku sorangan, teu aya nu ngabantuan. Barang geus tarapti, sakur nu mantuan ngakut tuluy diondang ngariung tumpeng. Atuh anu ngariung téh nepi ka ratusna. Tapi sadia tumpengna teu sabaraha, nepi ka ngan sakotéap gé geus bérés, bari tingkarétap kénéh.
Keur meujeuhna balakécrakan, solongkrong aya aki-aki bongkok nu nyampeurkeun. Ku pribumi teu ditari teu ditakon. Nya pok aki-aki téh waléh yén teu kawawa lapar, sugan aya sih piwelas. Ana gantawang téh Nyi Endit bet nyarékan, nyék-sék-nyéksékkeun, pajarkeun téh taya kaéra, teu ngahutang gawé, ménta bagian. Tungtungna nepi ka nundung, aki-aki dititah nyingkah. Cindekna mah geus lain picaritaeun wé.
Aki-aki indit bari jumarigjeug, bangun teu nangan. Méméh indit manéhna ngomong kieu, “Sagala gé boh ka nu hadé boh ka nu goréng, moal taya wawalesna.”
Ngomong kitu téh kasaksian ku sakur nu aya di dinya. Saréngséna nu dalahar tuluy amit rék baralik. Kakara gé patinglaléos, rug-reg ngarandeg, sabab aya nu tinggarero, “Caah! Caah!” cenah.
Henteu kanyahoan deui ti mana datangna cai, ngan leb wé pakarangan Nyi Endit téh geus kakeueum. Atuh kacida ributna, jalma-jalma geus teu inget ka diri batur, asal salamet dirina baé. Nyi Endit ogé nya kitu, niat rék nyingkiran cai, tapi barang kaluar pisan ti imahna, cai téh nepi ka lir ombak laut tinggaruling ka palebah Nyi Endit. Imahna terus kakeueum méh laput.
Nyi Endit angkleung-angkleungan, bari satungtung bisa mah teu weléh-weléh sasambat ménta tulung Tapi taya nu nulungan, da batur gé sarua ripuhna. Nyi Endit ngalelep. Beuki lila, cai téh beuki gedé baé. Nepi ka jadi situna, ngeueum sakabéh pakaya Nyi Bagendit.
SASAKALA GUNUNG TAMPOMAS
Kacaritakeun, Gunung Gedé anu aya di Sumedang ngaluarkeun sora pohara pikakeueungeunana. Sorana ngaguruh. Tina puncakna kaluar haseup campur lebu anu hurung. Ieu gunung kawas-kawas arék bitu. Rahayat Kabupatén Sumedang harita, pohara rareuwaseunana. Kumaha balukarna lamun éta Gunung Gedé bener-bener bitu?
Teu kacatur saha anu jeneng bupati harita. Ngan éta bupati téh pohara towéksana ka rahayat, wedi asih sarta bijaksana. Atuh sanajan can kalaporan gé anjeunna parantos uningaeun, kumaha tagiwurna rahayat. Anjeunna teras ngémutan sangkan bisa nyalametkeun rahayatna.
Ku pangjurung kanyaah ka rahayat téa, anjeunna teras nyepi di hiji kamar, seja mujasmédi neda pituduh ti paradéwa. Susuganan ku jalan kitu, anjeunna tiasa mangadep ka Yang Tunggal, dipasihan pituduh pikeun nyalametkeun rahayatna.
Ku cengeng-cengengna nu mangadep, alhamdulillah, maksad Kangjeng Bupati tinekanan. Dina hiji wengi, Kangjeng Bupati ngimpén kasumpingan hiji aki-aki. Éta aki-aki anu nganggo anggoan sing sarwa bodas téh, pok sasauran anca pisan, “Putu Éyang anu kasép, Éyang geus terang kumaha kabingung hidep. Éyang hayang mantuan sangkan rahayat hidep bisa leupas tina kahariwangna. Éta gunung kudu ditumbal ku keris pusaka kagungan putra dalem anu dijieun tina emas. Poma hidep ulah deuk ngorétkeun. Tah, sakitu baé ti Éyang.”
Sabada sasauran kitu, éta aki-aki téh les baé leungit tina impénan Kangjeng Bupati. Satampina éta ilapat, énggal baé Kangjeng Bupati kaluar ti kamar sarta teras nyandak keris pusaka.
Énggal anjeunna angkat ngajugjug ka puncak Gunung Gedé. Rurusuhan da sieun bitu mantén. Najan rahayat anu keur bingung, nyaksian Kangjeng Bupati angkat ka puncak gunung mah, teu tégaeun ngantep. Bring baé naluturkeun.
Sadugina ka puncak Gunung Gedé, Kangjeng Bupati teu talangké, ngan lung baé éta keris téh dialungkeun kana kawahna. Rahayat anu tadi naluturkeun téh ngan bati colohok, da éta keris téh éstu kageugeut pisan Kangjeng Bupati. Barang éta keris geus dikana-kawahkeun, jep saharita sora anu ngaguruh pikakeueungeun téh jempé. Lini anu geus lila karasa, harita mah teu karasa naon-naon. Sabada leungit kagétna, timbul kabungah rahayat téh. Ger baé surak bakat ku atoh, sarta tuluy sumujud ka Kangjeng Bupati tanda nganuhunkeun. Sakabéh rahayat ngaikrarkeun seja satia-satuhu ka anu ngaheuyeuk dayeuh.
Éta maksud kasatiaan rahayat téh ku Kangjeng Bupati ditampi kalayan dareuda, bakat ku bingah. Bingah manahna lantaran bisa nyingkahkeun balai, bingah lantaran bisa nyalametkeun rahayatna.
Tah, nya ti harita pisan éta gunung katelah Gunung Tampa Emas, anu saterusna robah jadi Gunung Tampomas. Ayeuna mah teu pikasieuneun, malah mun pareng poé peré mah sok rajeun dijarugjugan nepi ka puncakna.
C. Dongeng Fabel
Sakadang kuya jeung monyet
Isuk-isuk sakadang kuya moyan di sisi leuwi. Keur kitu torojol sobatna nya éta Sakadang Monyét.
“Sakadang Kuya!” Sakadang Monyét ngageroan.
“Kuk!” Témbal Sakadang Kuya.
“Sakadang Kuya!”
“Kuk!”
Sakadang Monyét nyampeurkeun ka Sakadang Kuya.
“Keur naon Sakadang Kuya?”
“Ah keur kieu wé, keur moyan.”
“Ti batan cicing kitu mah mending ngala cabé, yu!”
“Di mana?”
“Di kebon Patani, mangka cabéna geus bareureum.”
“Embung, ah. Sakadang monyét mah sok gandéng.”
“Moal, moal gandéng ayeuna mah.”
“Nyaan moal gandéng?”
“Moal, nyaan moal gandéng.”
“Hayu atuh ari moal gandéng mah.”
Bring atuh Sakadang Monyét jeung Sakadang Kuya téh indit ka kebon patani. Barang tepi ka kebon, katémbong cabé pelak patani geus arasak mani bareureum euceuy. Sup duanana ka kebon. Sakadang Kuya moncor kana pager, ari Sakadang Monyét ngaluncatan pager. Terus baé ngaralaan cabé, didalahar di dinya kénéh.
Sakadang Kuya mani seuhah-seuhah baé ladaeun. Kitu deui sakadang monyét. Keur kitu, ana gorowok téh Sakadang Monyét ngagorowok.
“Seuhah lata-lata!” Maksudna mah “seuhah lada-lada”.
“Ssst, Sakadang Monyét, ulah gandéng atuh!”
Sakadang Monyét henteu ngawaro.
“Seuhah lata-lata!”
“Sakadang Monyét! Bisi kadéngéeun ku Bapa Tani.”
Tapi Sakadang Monyét api-api teu ngadéngé. Gorowok deui baé.
“Seuhah lata-lata!”
Kahariwang Sakadang Kuya kabuktian. Sora Sakadang Monyét anu tarik kadéngéeun ku Bapa Tani ti imahna, anu teu jauh ti kebonna. Bapa Tani gura-giru lumpat ka kebon. Barang nepi ka kebon, katémbong aya monyét jeung kuya keur ngaweswes bari seuhah ngadaharan cabé.
“Beunang siah nu sok malingan cabé téh!” Bapa Tani ngagorowok bari lumpat muru ka nu keur ngahakanan cabé.
Ngadéngé aya nu ngagebah, gajleng baé Sakadang Monyét ngejat, térékél kana tangkal kai.
“Sakadang Monyét, dagoan!” Sakadang Kuya ngagorowok ménta tulung. Tapi Sakadang Monyét teu maliré, teu ngalieuk-ngalieuk acan, terus lumpat gagalacangan dina tangkal kai. Ari Sakadang Kuya, puguh da teu bisa lumpat, leumpang ngadédod baé. Kerewek baé ditéwak ku Bapa Tani.
“Beunang ayeuna mah nu sok malingan cabé aing téh. Ku aing dipeuncit!” Ceuk Bapa Tani.
Kuya dibawa ka imahna, tuluy dikurungan ku kurung hayam. Angkanan Pa Tani, isukan kuya rék dipeuncit.
Peutingna, sakadang Monyét rerencepan ngadeukeutan Sakadang Kuya, nu keur cendekul dina jero kurung.
“Ssst, Sakadang Kuya, keur naon?” Sakadang Monyét nanya.
“Éh, geuning Sakadang Monyét, Puguh kuring téh keur ngararasakeun kabungah.”
“Kabungah naon Sakadang Kuya?”
“Nya éta, kuring téh rék dikawinkeun ka anak Bapa Tani.”
“Dikawinkeun ka anak Bapa Tani?”
“Enya.”
”Nu bener Sakadang Kuya?”
“Piraku atuh kuring ngabohong ka sobat.”
“Ngadéngé omongan Sakadang Kuya kitu, Sakadang Monyét ngahuleng sajongjongan.
“Kieu, Sakadang Kuya, kumaha lamun urang tukeur tempat?” ceuk Sakadang Monyét.
“Tukeur tempat kumaha?”
“Enya tukeur tempat. Sakadang kuya kaluar, kajeun kuring atuh cicing di jero kurung.”
“Ah, embung.”
“Kuring mah karunya wé ka Sakadang Kuya, sapeupeuting dikurungan.”
“Atuh meureun moal jadi dikawinkeun ka anak Bapa Tani téh.”
Sakadang monyet keukeuh maksa, supaya tukeur tempat. Antukna sakadang kuya téh éléh déét.
“Heug baé tukeur tempat, tapi aya saratna,” ceuk Sakadang Kuya.
“Naon saratna?”
“Saratna mah gampang. Saméméh anjeun asup kana kurung, kuring kudu di alungkeun heula ka leuwi.”
“Enya, énténg atuh kitu mah.”
Heunteu talangké, Sakadang Monyét ngaluarkeun Sakadang Kuya tina kurung hayam, tuluy dibawa kasisi leuwi. Lung baé Sakadang Kuya téh dialungkeun ka leuwi. Sakadang Monyét buru-buru balik deui ka imah Bapa Tani. Sup baé ngurungan manéh ku kurung hayam. Ngadedempés ngadago-dago beurang, hayang geura buru-buru dikawinkeun ka anak Bapa Tani.
Kocapkeun isukna.
“Manéhna, ka mana bedog téh? Urang asah,” ceuk Bapa Tani ka pamajikanana.
“Rék naon Bapana isuk-isuk geus ngasah bedog?”
“Itu urang meuncit kuya di pipir.”
Paguneman Bapa Tani jeung pamajikanana téh kadéngéeun ku Sakadang Monyét. Manéhna ngagebeg. Lakadalah, geuning aing téh rék dipeuncit, lain rék dikawinkeun jeung anak Bapa Tani. Rék kabur, geus kagok. Kaburu aya anak Bapa Tani nyampeurkeun. Gancang baé atuh Sakadang Monyét téh papaéhan, ngabugigag kawas bangké.
Barang srog ka dinya, anak Bapa Tani gegeroan ka bapana.
“Bapa! Bapa!”
“Aya naon, Nyai?”
“Ieu geuning nu dina kurung téh lain kuya.”
“Naon Nyai?”
“Monyét, jeung siga nu geus paéh deuih!”
Bapa Tani nu keur ngasah bedog cengkat, tuluy nyampeurkeun ka anakna. Enya baé geuning dina kurung téh aya monyét ngabugigag, lain kuya nu kamari. Kurung dibukakeun, monyét dialak-ilik.
“Naha bet jadi monyét? Jeung paéh deuih.”
“Enya, éta mani geus jeger kitu,” ceuk pamajikanana mairan.
Monyét téh dicokot ku Bapa Tani, lung baé dialungkeun jauh pisan. Barang gubrag kana taneuh, koréjat monyét téh hudang, berebet lumpat, kalacat baé naék kana tangkal kai.
Sakadang Kuya Nyieun Suling tina Tulang MaungSanggeus durukan téh pareum, Sakadang Kuya kurah-koréh. Manggih tulang anu panjang, jigana mah tulang pingping tukang Sakadang Maung. Tulang téh dicokot, tuluy diberesihan.
“Alus yeuh lamun dijieun suling. Ngan kumaha molongoanana?” ceuk Sakadang Kuya. Ras inget ka Sakadang Caladi. “Aéh, enya, sina ditroktrokan baé ku Sakadang Caladi.”
Sakadang Kuya ngadatangan Sakadang Caladi anu keur noktrokan tangkal kalapa.
“Sakadang Caladi, turun heula sakeudeung, Emang tulungan!” ceuk Sakadang Kuya.
“Aya naon, Mang?” ceuk Sakadang Caladi bari nyampeurkeun.
“Cing, pangnoktrokkeun tulang, keur suling!”
Tulang téh ditroktorak ku caladi.
“Nuhun Lo!” ceuk Sakadang Kuya.
Tuluy suling téh ditiup ku Sakadang Kuya.
Trét-trot trét trot,
suling aing tulang maung,
ditoktrokan ku caladi.
“Alah, teu ngeunaheun. Jigana mah kudu diliangan heula,” ceuk Sakadang Kuya. Ras manéhna inget ka Sakadang Bangbara.
Sakadang Kuya néangan Sakadang Bangbara. Kapanggih keur ngalian dina tangkal anu keur ngarangrangan.
“Sakadang Bangbara, ka dieu Jang, tulungan Ua sakeudeung!” ceuk Sakadang Kuya.
“Tulungan naon, Wa?” ceuk Sakadang Bangbara.
“Cing, pangaliangankeun suling Ua, ieu teu ngeunaheun ditiupna.”
Tuluy atuh suling téh diliangan ku Sakadang Bangbara. Sanggeus nganuhunkeun ka Sakadang Bangbara, suling téh ditiup deui ku Sakadang Kuya.
Trét-trot trét trot,
suling aing tulang maung,
ditoktrokan ku caladi,
diliangan ku bangbara.
“Ah, can ngeunaheun kénéh baé. Jigana mah kudu dipasieup heula,” ceuk Sakadang Kuya.
Keur kitu, geleber aya Sakadang Sireupeun ngaliwat.
“Tah, kabeneran aya Sakadang Sireupeun. Ka dieu heula, Jang, tulungan Aki,” ceuk Sakadang Kuya.
“Aya naon, Ki? Meni rareuwas,” ceuk Sakadang Sireupeun.
“Ieu Aki téh boga suling, tapi masih kénéh silung. Cing, pangmasieupkeun sakeudeung mah.”
Tuluy atuh suling téh dipasieup ku Sakadang Sireupeun. Rada lila, da cenah masieup suling téh henteu gampang. Tapi teu burung anggeus ogé.
“Nuhun Jang.”
“Sami-sami, Ki.”
Tuluy atuh suling téh ditiup deui ku Sakadang Kuya.
Trét-trot trét trot,
suling aing tulang maung,
ditoktrokan ku caladi,
diliangan ku bangbara,
dipasieup ku sireupeun,
torotot héong, torotot héong.
“Tah, ngeunah ayeuna mah sora suling téh. Nuhun ah, Jang,” ceuk Sakadang Kuya bari indit.
Sajajalan Sakadang Kuya nyuling teu eureun-eureun. Sorana matak kelar. Sato-sato ogé anu biasana garandéng, jep baé jarempé, ngadédéngékeun sora suling Sakadang Kuya. Atuda lain suling samanéa.
Sakadang Maung jeung Sakadang Bagong
Kacaritakeun di hiji leuweung ganggong simagongong, aya bagong keur anakan. Eta bagong teh keur huleng jentul wae bangun ngemu kabingung. Pangna kitu lantaran poe eta manehna kudu nedunan jangji ka Sakadang Maung, nyaeta masrahkeun anakna.
Hiji waktu manehna kungsi dikerekeb ku Sakadang Maung. Harita Sakadang Bagong ceurik. “Sing karunya bae ka kuring, Sakadang Maung! Kuring teh geus kolot, dagingna oge tangtu nya liat nya kelang. Kieu bae, engke lamun anak kuring geus lahir, ku kuring rek dibikeun ka andika. Tangtu dagingna empuk tur pelem.”
Ngadenge caritaan Sakadang Bagong kitu, Sakadang maung teh teu tulus ngerekeb. Hiji waktu manehna rek datang deui, nagih jangji.
Nya harita, waktu Sakadang Bagong geus anakan, manehna kudu nyumponan jangjina. Tapi piraku aing rek tega mikeun anak ka Sakadang Maung? Kumaha akalna sangkan anak aing teu tulus dihakan? Sakadang Bagong terus uleng mikir, neangan piakaleun.
Keur kitu aya Sakadang Peucang nyampeurkeun.
“Ku naon andika bet kawas nu keur bingung kacida, Sakadang Bagong?” Sakadang Peucang nanya. Gorolang Sakadang Bagong nyaritakeun ku naon pangna manehna baluweng poek pipikiran.
Sakadang Peucang ngahuleng sakedapan. Teu lila pok nyarita: “Euh gampang atuh ari kitu mah. Andika ulah hariwang, keun kumaha kuring bae. Urang neangan akal sangkan anak Ki Silah salamet tina panandasa Sakadang Maung. Dagoan heula di dieu, kuring rek neangan Sakadang Landak!”
Sakadang Peucang ngaleos. Teu lila oge geus ngurunyung deui dibarengan ku Sakadang Landak. Manehna terus ngajak indit ka hiji guha.
Tepi ka guha nu dituju, sakadang Peucang metakeun akalna. Sakadang Landak kudu asup ka jero guha, ngaringkuk di nu rada poek. Buluna anu kawas cucuk teh kudu dipuridingkeun. Sakadang Bagong kudu cicing di lawang guha, ngabageakeun Sakadang Maung lamun engke ngurunyung. Ari manehna kadua anak Sakadang Bagong rek nyarumput di nu buni.
Teu lila Sakadang Maung geus rentang-rentang datang. Ti kajauhan oge geus ngagerem, nyingsieunan Sakadang Bagong. “Mana anak sampean teh, Sakadang Bagong?” cek Sakadang Maung bari jungang-jengong.
Sakadang Bagong antare nembalan: “Tuh, di jero guha. Tah geuning katenjo ti dieu oge, ngaringkuk di juru. Pek ayeuna kuring masrahkeun, nedunan jangji ka andika. Didaharna ulah dilila-lila, teureuy bae sakaligus, sing ulah kadenge ceurikna. Jig geura sampeurkeun, kuring rek indit heula, teu kaduga nenjona.”
Sakadang Maung nenjo rarat-reret ka jero guha. Enya bae katenjoeun aya nu ngaringkuk di juru. Awahing ku atoh bari teu kuat hayang geura ngerekeb, gabrug bae nu ngaringkuk teh dirontok, disamualkeun. Puguh bae cucuk landak teh rungseb manggang sungutna. Sakadang Maung gegerungan, sungutna baloboran getih. Diutah-utah oge landak teh teu daekeun kaluar, da cucukna naranceb pageuh pisan. Antukna Sakadang Maung teh paeh. Sakadang Landak ngurumuy kaluar tina sungutna.
Sakadang Bagong kacida bungaheunana. Anakna salamet. Manehna nganuhunkeun pisan ka Sakadang Peucang anu geus mere pitulung ka dirina. Kitu deui ku Sakadang Landak oge manehna kahutangan budi.
Sakadang Peucang jeung Sakadang Landak tuluy arindit deui ninggalkeun Sakadang Bagong.


text:
Tentang Pusat Honda Cirebon
Pusat honda cirebon I Pusat mobil honda cirebon I Pusat mobil honda di cirebon I Pusat dealer honda cirebon I Pusat dealer honda di cirebon I Dealer honda cirebon I Dealer mobil honda di cirebon I Showroom honda cirebon I Showroom honda di cirebon I Showroom mobil honda cirebon I Showroom mobil honda di cirebon I Harga honda cirebon I Harga honda di cirebon I Harga mobil honda cirebon I Harga mobil honda di cirebon I Info mobil honda cirebon I Info mobil honda di cirebon I Diskon mobil honda cirebon I Diskon mobil honda di cirebon I Dealer resmi honda cirebon I Dealer resmi mobil honda di cirebon I Bengkel mobil honda cirebon I Bengkel mobil honda di cirebon
Apakah Pusat Honda Cirebon dalam Jl Brigjend Dharsono No 8, 45153 bisnis Anda? Tuntutan profil anda dan lebih banyak membawa dengan menambah lebih banyak kandungan, gambar dan butir-butir bisnis yang lain.