text:
Hirup mah heuheuy jeung deudeuh. Kitu cek si Kabayan. Aya mangsana meunang kabungah, aya kalana nyorang kasusah. Ngan ceuk nu pinter, bungah jeung susah mah kumaha cara nenjo jeung ngararasakeunana. Conto gampangna, dahar jeung uyah oge ari pikiran senang mah ngeunah we nu aya. Komo mun uyahna dipurulukan daging hayam mah, pasti ngeunaaah.. pisan!
Hirup oge lain komik nu kelirna ukur hideung jeung bodas. Kadang-kadang kulawu, antara hideung jeung bodas, antara susah jeung senang. Antara pikaseurieun jeung pikasebeleun. Unggal jelema pasti ngalaman susah jeung senang. Rek tukang tani, rek dokter, rek pejabat, tukang beca, blogger, tukang nerjemahkeun, atawa anggota dewan. Pasti kungsi ngarandapan susah atawa senang.
Tatangga kuring nu anggota dewan, katempona senang bae. Pansiun boga, gajih ti DPRD mayeng, jaba anak geus jareneng. Lain eta wungkul. Anyar-anyar ieu, basa kabaud korupsi 200 milyar leuwih, manehna teu ngalaman diberok. Padahal baturna nu papada milu ngasaan duit meunang korupsi geus ngararingkuk di pangberokan. Manehna mah senang we, bisa keneh luntang-lantung, jogging saperti biasa.
Jadi inget basa kamari maca koran, nu korupsi 5 juta perak nepi ka dipasang fotona sagala, jadi DPO pulisi jeung Kejaksaan. Naha ari nu kasusna milyaran diantepkeun sina senang-senang ngahenang ngahening? Mun teu garelo ge, pasti pulisi jeung kejaksaan teh leutik burih, wanina ngan ka jelema leutik. Atawa, maranehanana pasti kabagean duit suap hasil korupsi tea. Pan tina milyaran mah meureun suapna ge puluhan atawa ratusan juta. Pasti lah...
Tapi naha enya kitu manehna ngarasa senang? Ah duka teuing, da senang soteh dina penenjo batur. Boa manehna mah ngarasa era, da najan teu dipanjara oge sarerea pada nyaho yen manehna geus ngagasab duit ra'yat. Tapi bisa oge manehna teu ngarasa era, sabab biasana nu kitu mah geus kurang kaera, mun henteu geus leungit kaera oge.
Buktina, sababaraha poe ka tukang manehna ngedarkeun formulir ka tatangga-tatangga, menta dukungan, rek nyalon deui jadi anggota dewan! Jadi, jigana mah memang geus teu boga di kaera. Atawa kaerana disakuan heula meureun. Hebat pan?
Piraku teu bisa kitu-kitu acan mah. Pan ngagarong duit ra'yat ge teu era. Komo deui ieu. Pira ge nyumputkeun kaera, piraku teu bisa. Ngan memang ceuk kuring mah manehna jelema nu luar biasa.
Naha? Mangga wae emut. Ibaratna urang geus ngagarong jelema, terus teu sabaraha lila urang menta dukungan rek nyalon deui jadi garong ka jelema nu tas digarong. Hebat pan? Pasti hebat mun teu eusleum oge.
Formulir nu dianteurkeun ku pacalangna masih keneh ngagoler dina meja. Rek dieusian? Ah moal, antepkeun we sina kosong. Kecuali mun kuring rek miluan jadi garong atawa jadi nu gelo.
Lieur ah.


c: text/html

text:
DI MUMUNGGANG CIKERUH
Etti R.S.
Neuteup padataran tungtung Bandung
bari ngararasakeun hiliwir angin gunung
mayakpak padataran
sacangkewok pasawahan jeung rewuan suhunan
luhureunana langit maleukmeuk
kapulas ku haseup pabrik jadi reueuk
Mana Cicalengka nu cenah titinggal nagri Kendan?
kiwari tinggal heabna jeung pasuliwerna sedan
jalan liliwatan ka nagri Galuh
ngabulungbung mun disorang henteu jauh
jalan liliwatan ka nagri Sunda
ngembat natrat disorang teu matak suda
Neuteup bulistirna tonggong pasir
sabada nohonan salat lohor ahir
tingborelak taneuh beureum
lir gudawangna tatu nu teu eureun-eureun
rajegna tangkal nu maluguran
rabeng kalakay kasorot panonpoe manceran
Mana gumplukna tutuwuhan nu cenah benteng Sumedanglarang?
geuning ukur wangwangan jeung pasolengkrahna regang
lamping nu mindingan Tanjungsari
jadi liliwatan tutumpakan nu balawiri
gunung nu ngalingkung situ Bandung
ngan aya 'na anggitan Papatet Ganjlung
Bandung, Desember 1994
Tuesday, May 11, 2010
Puisi Sunda Tentang Alam | Di Mumunggang CikeruhTuesday, May 11, 2010 Posted by kumpulan karya Puisi
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guludug
Guludug nyaéta kilatan listrik di hawa anu dibarengan ku sada ngaguruh alatan paamprokna awan anu boga muatan listrik positif (+) sarta négatif (–).[1] Guludug biasana dikaitkeun kalayan awan cumulonimbus (awan), tapi ogé lumangsung di awan stratiform, dina badai salju sarta badai lebu, sarta sakapeung dina lebu sarta gas anu dipancarkeun ku gunung merapi nu bitu.[2] Lamun awan anu kaleuwihan éléktron nu aya di luhur hateup hiji gedong ngabalukarkeun gedong kainduksi jadi muatan positif.[3] Luncatan éléktron lumangsung ti awan ka hateup gedong alatan ayana gaya pabetot-betot duanana.[3] Hal ieu ngabalukarkeun gedong kasamber guludug.[3] Cara pikeun nyingkahan samberan guludug mangka hateup gedong dilengkepan panangkal guludug.[3] Prinsip gawé panangkal guludug nyaéta ngamangpaatkeun sipat-sipat muatan listrik anu kakumpul dina bagian anu léncop.[3] Pangkal guludug biasana mangrupa tihang anu dipasang paku-paku seukeut.[3] Paku-paku ieu dijieun tina tambaga anu disimpen di bagéan hateup gedong sarta salah sahiji tungtungna disambungkeun kalayan lémpéngan logam anu di teundeun di jero taneuh.[3] Cara panangkal guludug nangtayungan gedong ti samberan guludug nyaéta:
- Luncatan éléktron ti awan nyérélék ngaliwatan guludug sarta asup di jero taneuh.[3] Urang kudu inget yén bumi bisa nandéan éléktron dina jumlah teu kawates.[3]
- Lamun molékul-molékul hawa bermuatan listrik positif ngariung dina tungtung panangkal guludug baris nyérélék kaluar ku kituna muatan listrik induksi dina hateup ngurangan sarta sawaréh muatan négatif dina awan jadi nétral, ku kituna kamungkinan samberan guludug leuwih leutik.[3]


text:
Hida (karéta)
Hida (ひだ Hida?) nyaeta kareta limited express (eureun di sababaraha stasion utama) nu dioperasikeun ku Central Japan Railway Company (JR Central) sapanjang Jalur Utama Takayama di Jepang tengah. Ieu layanan mimiti ti Nagoya (sapopoe sakali ti Osaka terus ka Nagoya) liwat Gifu jeung Gero terus Takayama salila dua jam.
Sanggeus banjir dina taun 2004, sababaraha trek ruksak. Ku sabab kitu, jalur nuju ka Toyama Station, ngan bisa nepi ka Hida Furukawa Station. Dina bulan Séptémber 2007, ieu jalur diomean tur kiwari geus bisa nepi ka Stasion Toyama.
Kareta nu masih jalan[édit | sunting sumber]
3- or 4-car KiHa85 DMU sets


text:
Panceg Dina Galur
Hiji waktu dikampung cibaduyut,dina waktu isuk-isuk mang Sumardi keur ngobrol jeung bi Esih pamajikanana.
Esih : aeh aeh itu si akang gawe teh ngan ukur hulang jentul we siga nu hoyongnyandung.
Sumardi : naon atuh?
Esih : naon..naon..eta akang kernaon mun ceuk uing mah daripada ngahuleung ditepas
Meningge neangan gawe,tuh beas ges beak,naha daek dahar oyek?
Sumardi : eummmm..kieu w nyi daripada neangan gawehese cape ayyeunamah urang indit –
We ka imah eumajeung abah pan kitumanurang bisa hirup gretangan.
Esih : ari akang kadon rek nyusahkeun kolot?
Sumardi: lain kitu nyai pan bisa beberes diimah abah jeung pakarangan imah abah pan lega
Jadi ku akang bisa digarap tambah beas gratis.
Esih : ah lieur rumah tangga jeung si akang mah ayeunamah kumaha akang weh.
Ges ngalobrol,,,tuluy duanana ngincid ka imah abah bari rebo kubabawaan ,dijalan maranehna panggih jeng si Daday.
Daday : rek kamana kang?
Sumardi: ieu rek pindah ka kota soalna kuring meunang pagawean diditu.
Daday : oh nya sukur atuh kiang ari kitumah ngan kade mun ges sukses tong poho ka lembur!
Sumardi: nya tangtu moal atuh, ke lamun urang ges sukses rek nyieun masjid anu pang badagna di
Lembur ieu ges hela tuh nyah.
Daday : enya sok sing salamet dijalan..
Terus kang sumardi neruskeunperjalanan ,teu lilamaranehna ningali aki-aki jeng nini-nini mawa babawaan meni rebo, geus deukeut katinggali yen eta teh ema jeung abah.
Sumardi: walah walah nyai, itu si abah.
Esih : enya kang naha rek kamarananya?
Sumardi: abah bade kamana? Meni seueur cacandakan nana
Abah : ieu abah teh rek ka iamah maneh, abah geus teu boga beas, tuluy ngajual imah ,duitna pak
Pake meuli beas,sesana dpake ngontrak imah,ayeuna duitna ge4s beak,jadi abah rek ngilu
Kamaneh.
Esih jeung sumardi saukur silih teuteup.
Sumardi : hayu bah uih
Abah : ari manehrek kamana meni rebo?
Sumardi: tadinamah rek tamasya bah,
Abah : o.....
Sateupina diimah sumarfdi saukur ngahuleungmikiran kabingung anu teu manggih tung-tung.
Esih : kang...
Sumardi: naon nyi?
Esih : lamun ceuk uingmah akang teh mening indit ka kota neangasn pagawean.komo ayeuna ges
Aya ema jeng abah.
Sumardi: naha akang teh kudu ka jakarta.
Esih : jauh teuing atuh ka jakartamah ,kadinya weh ka garut kota.
Sumardi: heu’euh atuh isuk akang indit ka kota,rek ka si ewon rek pangmantuankeun neangan gawe.
Ka isukananna sumardi indit ka kota bari teu nyaho nu kumaha rupana kota dijalan ,sumardi ngandeulkeun tunya tanya sangkan bisa nepi ka kota.
Tukang ojeg: ojeg kang?
Sumardi: lain urang mah jelema.
Tukang ojeg: maksud teh akang rek naek ojeg moal.
Sumardi: oooh..ieu teh ojeg sugan urang mah motor,mang ojeg arika kota nu ngunah kana naonnya?
Tukang ojeg: oooo rek ka kota.
Sumardi: heu’euh rek ka kota.
Tukang ojeg; naek elep,lamun ti dieu mah warnana koneng
Sumardi: ke hela tong waka warna koneng ,bejaan heula uiong ari elep teh naon?
Tukang ojeg : elep teh kendaraan badag
Sumardi : oh kandaraan badag warna koneng kkitu?
Tukang ijeg : heueuh bener pisan lah
Sumardi : nya hatur nuhun atuh mang.
Tuluy sumardi indit rek neangan kendaraan warna koneng, ari panggih jeung setum.
Sumardi : elep..elep..kadieu yeuh urang rek kakota
Supir setum : ieu mah setum lain elep
Sumardi : eh hayang di dodet sia ku aing, ceuk aing elep elep, siit siah ku aing
Terus sumardi indit ka kota bari naek setum, geus sapoe jeput d perjalanan akhirna sumardi nepi d kota.
Sumardi : uuuhh nepi oge ning ka kota, aing mah dari pada naek elep mending leumpang, tereh keneh leumpang aing, sapoe jeput naek elep jadi lapar eung,,, ke ke ke aya budak tuh, jang kadieu jang.
Budak : naon knu ngeang?
Sumardi : lamun dahar di kota nu ngeunah jeung naon nya?
Budak : jeung soto kang.
Sumardi : nu kumaha soto teh?
Budak : soto teh dagangan anu d tanggung
Sumardi : oh heueuh jig indit, soto...soto,, kadieu
Tukang bajigur : ieu mah bajigur lain soto
Sumardi : eeh ceuk aing soto soto, cing kadieu aing menta saeutik... rek di campurkeun kana sangu aing..anjirrrr teungeunah gening,, jig indit siah!
Tukang bajigur tuluy indit, sumardi neruskeun leumpang bari kukulutus
Sumardi : gelo, gening sangu campur soto teh teu ngeunahh, kurang ajar aing ditipu ku budak, lah lah lah tuluy rek kamana yeuh aing, nah tuh aya eneng eneng, naros ah. Neng neng?
Penjaga toko :aya naon kang?
Sumardi : ari alamat ieu di palih mana nya?
Penjaga toko :oh kieu kang, ti dieu lurus, aya pertigaan belok kanan, lurus, belok kiri, lurus puter balik, lurus dai puter balik dai, nah dugi weh
Sumardi : wah? Jauh atuh neng
Penjaga toko : ah gampang kang tinggal naek taksi weh
Sumardi :naon neng tarasi? Da di lembur akang mah tarasi teh paranti jambel, naha ari di kota mah di tumpakan
Penjaga toko : taksi kang lain tarasi
Sumardi : ah si neng mah ngalilieur, nu kumaha neng tarasi teh?
Penjagaa toko: haduh jangar oge... nahh tuh naek itu kang
Sumardi : oh nu kitu tarasi teh, nya hatur nuhun atuh neng, kang supir tarasi yeuh ka alamat ieu...
Biur sumardi indit ka imah si ewon, tuluy di pang neangankeun gawe ku si ewon nepika bisa ngirim ka kelurganaa di lembur
Drama bahasa sunda, judul panceug dina galur
Panceg Dina Galur


text:
Belekok
Belekok atawa Kuntul Sawah (Ardeola speciosa) téh manuk darat nu hirupna di sabudeureun ranca atawa pasawahan di Asia Tenggara, ti Viétnam nepi ka Indonésia. Numutkeun klasifikasina, ieu bangsa kuntul téh asup kana kulawarga Ardeidea. Anu jadi kahakanan ieu manuk di antarana keuyeup, serangga, jeung lauk. Panjang awakna 45 cm-an, pamatukna koneng tapi tungtungna hideung, panon jeung cekerna koneng.
Maskot Porprov Jabar[édit | sunting sumber]
Belekok dijadikeun maskot Pekan Olahraga Provinsi (Porprov) Jawa Kulon anu ka-10 (taun 2006) di Karawang. Nu jadi dasar taya lian kusabab dalitna masarakat (tani) Karawang jeung ieu sato, najan ayeuna populasi belekok beuki nyirorot.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- BirdLife International (2004). Ardeola speciosa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Dipulut ping 26 November 2006. Pangkalan data, nu ngawengku ogé alesan-alesan pangna ieu spésiés asup kana kategori LC
- Pikiran Rakyat Online: Belekok, Maskot Porprov yang Nyaris Punah


text:
Mesir
Républik Arab Mesir, leuwih dikenal salaku Mesir, (basa Arab: مصر, Maṣr) mangrupakeun hiji nagara nu kalobaannana wewengkonna aya di Afrika bagian kalér-wétan.
Lega wewengkonna kira-kira 997.739 km² Mesir nyapluk Samananjung Sinai (dianggap sabagé bagian ti Asia Kidul-Kulon), teras kalobaannnana wewengkonna aya di Afrika Kalér. Mesir tepung wates jeung Libya di kulon, Sudan di kidul, jalur Gaza jeung Israél di kidul-wétan. Watesna jeung cai nyaéta liwat Laut Tengah di kalér jeung Laut Beureum di wétan.
Mayoritas populasi Mesir nyicingan di sisi Sungai Nil (kira-kira 40.000 km²). Kalobaannana daratan mangrupakeun bagian ti sagara keusik Sahara nu jarang dicicingan.
Mesir katelah eujeung peradaban kuna jeung sababaraha monumén kuna pangmegahna di dunya, misalna Piramid Giza, Kuil Karnak jeung Lebak Raja sarta Kuil Ramsés. Di Luxor, hiji kota di wewengkon kidul, aya kira-kira artéfak kuna nu nyapluk kira-kira 65% artafak kuna di dunya. Ayeuna, Mesir diakuan luas salaku pusat budaya jeung politik utama di wewengkon Arab jeung Wétan Tengah.
Daptar eusi
Politik[édit | sunting sumber]
Mesir bentukna républik ti 18 Juni 1953. Mohamed Hosni Mubarak geus ngajabat salaku Présidén Mesir dina lima période, ti 14 Oktober 1981 saenggeus rajapati Présidén Mohammed Anwar el-Sadat. Salian éta, manéhna mingpin ogé Partai Démokrat Nasional. Perdana Menteri Mesir, Dr. Ahmed Nazif diistrénan dina 9 Juli 2004 pikeun ngagentosan Dr. Atef Ebeid.
Kakawasaan di Mesir diatur ngagunakeun sistem semiprésidénsial multipartai. Téoritisna, kakawasaan éksekutif dibagi antara présidén jeung perdana menteri tapi dina praktikna kakawasaan musat dina présidén, nu dina kiwari dipilih dina pamilu nu kandidatna tunggal. Mesir ngayaan ogé pamilu parlemén multipartai.
Dina ahir Februari 2005, Présidén Mubarak ngabéwarakeun parobahan aturan pamilihan présidén nuju ka pamilu multikandidat. Pikeun kahiji kalina, ti 1952, rahayat Mesir mibanda kasempetan pikeun milih pamingpin ti daptar sababaraha kandidat. Tapi, aturan nu anyar ogé nerapkeun sababaraha batesan sangkan rupa-rupa inohong, kawas Ayman Nour, heunteu bisa sihungan dina pamilihan jeung Mubarak meunang deui dina pamilu.
Dina ahir Januari 2011, rahayat Mesir ménta Présidén nu waktos éta maréntah, Hosni Mubarak, pikeun mundur ti jabatanna. Nepi ka 18 poé aksi démonstrasi gedé méntaan Présidén Hosni Mubarak mundur, ahirnya dina kaping 11 Fébruari 2011, Hosni Mubarak resmi mundurkeun awak.
Démografi[édit | sunting sumber]
Mesir mangrupakeun nagara Arab nu populasina panglobana, kira-kira 74 yuta jalmi. Méh sakabéh populasi musat di sapanjang Walungan Nil, utamana Iskandariyah jeung Kairo, jeung sapanjang Délta Nil jeung deukeut Terusan Suéz. Méh 90% ti populasina mangrupakeun pangagem Islam jeung sisana Kristen (utamana didominasi Koptik.
Pangaruh Méditérania (kawas Arab jeung Italia) jeung Arab muncul di kalér, jeung aya sababaraha populasi asli hideung di kidul. Loba téori geus diusulkeun ngeunaan asal urang Mesir, tapi teu aya nu konklusif, jeung nu panglobana ditarima nyaéta yén masarakat Mesir téh mangrupakeun campuran ti urang Afrika Wétan jeung Asiatik nu pindah ka lebak Nil saenggeus jaman és. Urang Mesir ngagunakeun basa ti kulawarga Afro-Asiatik (saméméhna dikenal salaku Hamito-semitic).
Babagian Administratif[édit | sunting sumber]
Mesir dibagi kana 26 kagubernuran (muhafazat; tunggal – muhafazah):
Agama[édit | sunting sumber]
Agama miboga laku gedé dina kahirupan di Mesir. Teu resmina, azan nu diaweuhan lima kali sapoé jadi panangtu sababaraha kagiatan. Kairo ogé dikenal eujeung laloba munara masjid jeung garéja. Dumasar kana konstitusi Mesir, sakabéh paundang-undangan kedah cocog jeung hukum Islam. Nagara ngakuan mazhab Hanafi liwat Kamenterian Agama. Imam dilatih di sakola kaahlian keur imam jeung di Univérsitas Al-Azhar, nu miboga komite pikeun masihan fatwa ngeunaan masalah agama.
90% ti populasi Mesir mangrupakeun pangagem Islam, mayoritas Sunni jeung sabagian ogé ngagem ajaran Sufi lokal. Kira-kira 10% populasi Mesir ngagem agama Kristen; 78% dina dénominasi Koptik (Koptik Ortodoks, Katolik Koptik, dan Protestan Koptik.
Atikan[édit | sunting sumber]
Sajarahna, modérnisasi atikan di Mesir mimitina ti pangenalan kamajuan ilmu pangaweruh jeung téhnologi Napoléon Bonaparté wanci panalukan Mesir.[rujukan?] Kamajuan ilmu pangaweruh jeung téhnologi nu dipiboga ku Napoléon Bonaparté ti Perancis ieu, méré inspirasi nu kuat kana para panganyar Mesir pikeun ngalaksanakeun modérnisasi atikan di Mesir nu dianggapna stagnan.[rujukan?] Di antara inohong-inohong éta, Jamaluddin al-Afghani, Muhammad Abduh, jeung Muhammad Ali Pasha.[rujukan?]
Sistem Atikan di nagara Mesir kaasup[rujukan?]:
- Sakola Dasar (Ibtida’i)
- Sakola Nengah Kahiji (I’dadi)
- Sakola Nengah Luhur (Tsanawiyah ‘Ammah)
- Atikan Luhur
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu luar[édit | sunting sumber]
Tingali ogé Mesir di Wikivoyage
- (en) Situs resmi
- (en) Situs resmi pariwisata
- (en) Egypt through the ages
Bahrain · Jalur Gaza · Irak · Iran · Israél · Tepi Kulon · Kuwait · Libanon · Mesir · Oman · Qatar · Saudi Arabia · Siprus · Siprus Kalér1 · Suriah · Turki · Uni Émirat Arab · Yaman ·Yordania
Apganistan · Aljazair · Arménia · Azerbaijan · Djibouti · Éritréa · Géorgia · Libya · Maroko · Pakistan · Somalia · Sudan · Tunisia · Sahara Kulon · (RDAS)
Nagara panénjo
Afrika Tengah • Bosnia jeung Hérzégovina • Muangthai
Organisasi jeung masarakat Muslim panénjo
Front Pangbébas Nasional Moro • Républik Turki Siprus Kalér
Organisasi panénjo internasional
Organisasi Sabilulungan Ékonomi • Uni Afrika • Liga Arab • Gerakan Non-Blok • PBB
Afrika Kidul · Républik Afrika Tengah · Aljazair · Apganistan · Angola · Antigua jeung Barbuda · Arab Saudi · Bahama · Bahrain · Bangladésh · Barbados · Belarus · Belize · Bénin · Bhutan · Bolivia · Botswana · Brunéi · Burkina Faso · Burundi · Chad · Chili · Djibouti · Dominika · Républik Dominika · Ékuador · Éritréa · Éthiopia · Filipina · Gabon · Gambia · Ghana · Grénada · Guatemala · Guinéa · Guinéa-Bissau · Guinéa Khatulistiwa · Guyana · Honduras · India · Indonésia · Iran · Jamaika · Kamboja · Kamérun · Kénya · Kolombia · Komoro · Républik Kongo · Républik Démokratik Kongo · Koréa Kalér · Kuba · Kuwait · Laos · Lésotho · Libanon · Libéria · Libya · Madagaskar · Maladéwa · Malawi · Malaysia · Mali · Mauritania · Mauritius · Mesir · Mongolia · Maroko · Mozambik · Myanmar · Namibia · Nepal · Nikaragua · Nigér · Nigéria · Oman · Pakistan · Paléstina · Panama · Pantai Gading · Papua Nugini · Peru · Qatar · Rwanda · Saint Lucia · Saint Vincent jeung Grenadines · Sao Tome jeung Principe · Sénégal · Seychelles · Siérra Léone · Singapura · Somalia · Sri Lanka · Sudan · Suriname · Swaziland · Suriah · Tanjung Vérdé · Tanzania · Thailand · Timor Lésté · Togo · Trinidad jeung Tobago · Tunisia · Turkménistan · Uganda · Uni Émirat Arab · Uzbékistan · Vanuatu · Vénézuéla · Viétnam · Yaman · Yordania · Zambia · Zimbabwé
Arménia · Azerbaijan · Brasil · Republik Rahayat Cina · Él Salvador · Kazakhstan · Kosta Rika · Kroasia · Kyrgyzstan · Méksiko · Monténégro · Sérbia · Ukraina · Uruguay


text:
Astronomi
Astronomi, nu sacara étimologis hartina "hukum béntang" (tina Basa Yunani: aσtpovouίa = άσtpov + vόuoς) ngarupakeun élmu nu ngawengku panalungtikan jeung katerangan kajadian-kajadian nu tumiba di luareun Marcapada jeung atmosfirna. Astronomi ngulik sasakala, évolusi, sipat-sipat kimia jeung fisika objék-objék nu bisa kapanggih di langit (luareun Bumi), sarta prosés-prosés nu patali.
Astronomi ngarupakeun salasahiji ti saeutik élmu ti mana para amatir bisa boga peran nu aktif, utamana dina manggihan jeung ngawaskeun fénoména transién. Astronomi teu aya patalina jeung astrologi, pseudoscience nu nyoba-nyoba ngaramalkeun takdir jalma ku jalan nyukcruk jalur objék astronomis. Sanajan dua widang éta babagi sumber nu méh sarua, ari sabenerna mah béda pisan; astronomer maké métode ilmiah, sedengkeun astrologer mah henteu.
Daptar eusi
Bagbagan astronomi[édit | sunting sumber]
Dina mangsa munggaranana, balik deui ka jaman Yunani kuna jeung nu séjénna, astronomi utamana ngulik astrométri, ngalelebah planét jeung bintang di langit. Kadieunakeun, pagawéan Kepler jeung Newton geus naratas jalan pikeun celestial mechanics, nu sacara matematis ngaramal ketak/pola interaksi celestial bodies nu kapangaruhan ku graviti, jeung objék-objék tatasurya umumna. Pagawéan-pagawéan nu dikeureuyeuh dina dua widang ieu, nu baheula lolobana dipigawé ku leungeun, ayeuna mah geus maké alat-alat otomatis, nepi ka geus dianggap lain disiplin mandiri deui. Gerakan jeung posisi objék geus gampang pisan ditéang, astronomi modern leuwih merhatikeun jeung ngusahakeun nengetan jeung neuleuman sipat fisik sabenerna objék-objék langit—what makes them "tick".
Ti mimiti abad ka-20 widang astronomi profésional beulah jadi observational astronomy jeung astrofisik tioritis. Najan astronomer lolobana ngagabungkeun unsur-unsur ti éta dua widang dina panalungtikanana, kusabab bédana kaahlian nu dipaké, kalolobaan astronomer profésional leuwih condong ka salasahijina. Observational astronomy leuwih condong utamana ka ngumpulkeun data, kaasup ngawangun jeung ngaropéa instrumén sarta ngolah data nu kakumpulkeun; cabang ieu ayeuna disebut salaku "astrométri" atawa "astronomy". Theoretical astrophysics is concerned mainly with figuring out the observational implications of different models, and involves working with computer or analytic models.
Widang ulikan astronomi ogé digolongkeun dumasar dua jalan nu béda: dumasar "subjék", biasana nurutkeun wewengkon langit (misalna Galactic astronomy) atawa "masalah nu ditujul" (saperti dibentukna béntang atawa kosmologi); atawa dumasar cara nu dipaké pikeun meunangkeun data.
Dumasar subjék atawa masalah nu ditujul[édit | sunting sumber]
- Astrobiologi: the study of the advent and evolution of biological systems in the universe.
- Astrométri: the study of the position of objects in the sky and their changes of position. Defines the system of coordinates used and the kinematics of objects in our galaxy.
- Kosmologi: the study of the universe as a whole and its evolution.
- Galactic astronomy: the study of the structure and components of our galaxy and of other galaxies.
- Extragalactic astronomy: the study of objects (mainly galaxies) outside our galaxy.
- Galaxy formation and evolution: the study of the formation of the galaxies, and their evolution.
- Planetary Sciences: the study of the planets of the solar system.
- Stellar astronomy: the study of the stars.
- Stellar evolution: the study of the evolution of stars from their formation to their end as a stellar remnant.
- Star formation: the study of the condition and processes that led to the formation of stars in the interior of gas clouds, and the process of formation itself.
Also, there are other disciplines that may be considered part of astronomy:
See list of astronomical topics for a more exhaustive list of astronomy-related pages.
Cara-cara ngumpulkeun informasi[édit | sunting sumber]
Dina élmu astronomi, informasi utamana mah ditarima ku jalan ngadétéksi jeung nganalisa radiasi éléktromagnétik, photons, namung salian ti éta informasi ogé dicandak ku sinar kosmis, neutrinos, méteors, jeung, sakedap deui, gelombang gravitasi (tingal LIGO jeung LISA).
Pangbagian tradisional élmu astronomi nu ditangtukeun ku daérah spéktrum éléctromagnétik anu ditalungtik:
- Astronomi Optik ngagambarkeun téhnik anu dianggo ngadétéksi jeung nganalisa cahaya dina atawa sakitar panjang gelombang nu bisa kadétéksi ku panon (kira-kira 400 - 800 nm). Alat anu paling sering dianggo nyaéta téléskop, nu sok dilengkepan ku electronic imager jeung spectrograph.
- Astronomi Infrared nguruskeun détéksi radiasi infrared (panjang gelombang anu leuwih panjang batan cahaya beureum). Alat utama anu paling sering dianggo nyaéta téléskop namung dilengkepan ku instrumen khusus kanggo infrared. Space telescope oge dianggo kanggo ngaleungitkeun gangguan éléktromagnétik (electromagnetic interference) anu datang ti atmosfér.
- Astronomi Radio nganggo instrumen anu sama sakali béda kanggo ngadétéksi radiasi panjang gelombang antawis mm dugi ka cm. Alat panampina sami sareng nu dianggo dina nampi transmisi siaran radio. Tingal oge Teleskop Radio.
- High-energy astronomy
Astronomi optik jeung radio bisa dilaksanakeun ngagunakeun observatorium anu aya di bumi, kumargi Atmosfer Bumi mah transparan ka panjang gelombang éta téh. Sedengkeun cahaya Infrared kaserep kuat pisan ku uap cai, kumargi kitu obsérvatorium infrared biasanya ditempatkeun di lokasi anu luhur, garing,atanapi di luar angkasa.
Atmosfer teh opaque (teu bisa ditembus) kanggo panjang gelombang nu dianggo dina astronomi X-ray, astronomi gamma-ray, astronomi UV jeung, kacuali kanggo "jandéla" sakedik panjang gelombang, astronomi Far infrared , janten pangamatan mung tiasa dilaksanakeun ngagunakeun balon udara atawa observatorium ruang angkasa.
Sajarah ringkes[édit | sunting sumber]
Dina bagian awal sajarahna, astronomi ngan wungkul ngawengku observasi jeung prédiksi ketak/gerak objék-objék langit nu bisa ditempo langsung ku panon.Rigveda didumasarkeun kana 27 konstélasi nu aya patalina jeung gerakan panonpoé jeung 12 babagian zodiak langit. Yunani Kuna méré sumbangan nu kalintang lobana pikeun astronomi, di antarana definisi sistim magnitude. The Bible contains a number of statements on the position of the earth in the universe and the nature of the stars and planets, most of which are poetic rather than literal; see Biblical cosmology. In 500 AD, Aryabhata presented a mathematical system that took the earth to spin on its axis and considered the motions of the planets with respect to the sun.
Astronomy was mostly stagnant in medieval Europe, but flourished meanwhile in the Arab world. The late 9th century Islamic astronomer al-Farghani (Abu'l-Abbas Ahmad ibn Muhammad ibn Kathir al-Farghani) wrote extensively on the motion of celestial bodies. His work was translated into Latin in the 12th century. In the late 10th century, a huge observatory was built near Tehran, Iran, by the astronomer al-Khujandi who observed a series of meridian transits of the Sun, which allowed him to calculate the obliquity of the ecliptic. In Persia, Omar Khayyam (Ghiyath al-Din Abu'l-Fath Umar ibn Ibrahim al-Nisaburi al-Khayyami) compiled many tables and performed a reformation of the calendar that was more accurate than the Julian and came close to the Gregorian.
During the Renaissance Copernicus proposed a heliocentric model of the Solar System. His work was defended, expanded upon, and corrected by Galileo Galilei and Johannes Kepler. Kepler was the first to devise a system that described correctly the details of the motion of the planets with the Sun at the center. However, Kepler did not succeed in formulating a theory behind the laws he wrote down. It was left to Newton's invention of celestial dynamics and his law of gravitation to finally explain the motions of the planets.
Stars were found to be faraway objects. With the advent of spectroscopy it was proved that they were similar to our own sun, but with a wide range of temperatures, masses and sizes. The existence of our galaxy, the Milky Way, as a separate group of stars was only proven in the 20th century, along with the existence of "external" galaxies, and soon after, the expansion of the universe seen in the recession of most galaxies from us. Cosmology made huge advances during the 20th century, with the model of the big bang heavily supported by the evidence provided by astronomy and physics, such as the cosmic microwave background radiation, Hubble's Law and cosmological abundances of elements.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
- Ahli Astronomi jeung Astrofisik
- Astronomical naming conventions
- Daur
- space science...
- Timeline of black hole physics
- Timeline of cosmology
- Timeline of cosmic microwave background astronomy
- Timeline of other background radiation fields
- Timeline of galaxies, clusters of galaxies, and large scale structure
- Timeline of the interstellar medium and intergalactic medium
- Timeline of white dwarfs, neutron stars, and supernovae
- Timeline of stellar astronomy
- Timeline of solar astronomy
- Timeline of solar system astronomy
- Timeline of astronomical maps, catalogs, and surveys
- Timeline of telescopes, observatories, and observing technology
- Timeline of artificial satellites and space probes
- International Astronomical Union
- American Astronomical Society
- Royal Astronomical Society
- European Southern Observatory
- Lambang astronomis
Pakakas astronomi[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
Organisasi[édit | sunting sumber]
- American Association of Variable Star Observers
- American Astronomical Society
- Astronomical Society of the Pacific
- Cassini Imaging Laboratory - Stunning images of the planets taken by the Cassini exploratory spacecraft
- Czech Astronomical Society
- Durham Region Astronomical Association
- Hawaiian Astronomical Society
- Herzberg Institute of Astrophysics
- National Optical Astronomy Observatories
- North York Astronomical Association
- Open Encyclopedia Project - Astronomy Section.
- Royal Astronomical Society of Canada
- Royal Astronomical Society (UK)
- Royal Astronomical Society of New Zealand
- Saint Louis Astronomical Society
- Society for Popular Astronomy (UK)
Rujukan: Rumus jeung konstanta[édit | sunting sumber]
- Astronomy Formulas
- Astronomical Constants Index
- Zombeck's Handbook of Space Astronomy and Astrophysics


text:
Aksara Sunda
Aksara Sunda (ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ) nujul ka hiji sistim ortografi hasil karya masarakat Sunda nu ngawengku aksara jeung sistim kaaksaraan pikeun nuliskeun basa Sunda. Aksara Sunda ngarujuk ka aksara Sunda Kuna nu kungsi dipaké sahanteuna ti abad ka-14 nepi ka abad ka-18.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Salian ti aksara Sunda Kuna, kaadaban Sunda ogé kungsi wanoh jeung sababaraha sistim aksara lianna, di antarana
- aksara Pallawa atawa aksara Pra-Nagari anu dipaké pikeun nuliskeun basa Sangsakerta, dipaké nepi ka abad ka-7,
- aksara Sunda Kuna anu diturunkeun tina aksara Pallawa.
- aksara Cacarakan atawa aksara Jawa, sacara umum marengan asupna Islam jeung kaadaban Jawa ka Cirebon (abad ka-16) jeung Priangan (abad ka-17),
- aksara Pegon, utamana di lingkungan pasantrén, ku asupna ajaran Islam ti tatar Arab,
- aksara Latin, mimiti dipaké ahir abad ka-19, diwanohkeun ku pangjajah Walanda.
Sacara resmi, pamaréntah Jawa Kulon ngaliwatan Perda taun 2003 geus ngarojong aksara Sunda pikeun pakéeun sapopoé. [1]
Komputerisasi[édit | sunting sumber]
Komputerisasi aksara Sunda nalika medarna publikasi resmi ngeunaan aksara Sunda ti Pamaréntah Jawa Kulon. Conto mimiti nyaéta "Aksara Pakuan" dina wanda OTF[2].
Salian ti éta, dina bulan Januari 2006, proposal pikeun ngodekeun Aksara Sunda dina format Unicode geus dikirimkeun ka konsorsium Unicode [3]. Prosés ieu bakal jalan dua taun lilana. Diharepkeun dina taun 2008, aksara Sunda geus asup kana susunan Unicode versi 5.0.
Susunan Aksara Sunda[édit | sunting sumber]
Aksara Sunda diwangun ku sababaraha komponén, diantarana:
- aksara ngalagena
- vokal mandiri
- aksara swara
- tanda baca
- angka
Aksara Swara[édit | sunting sumber]
Aksara Ngalagena[édit | sunting sumber]
Rarangkén[édit | sunting sumber]
Dumasar kana patempatanana, 14 rarangkén dibagi jadi:
- rarangkén luhur = 5 rupa
- rarangkén handap = 2 rupa
- rarangkén sajajar = 6 rupa
a. Rarangkén luhur
b. Rarangkén handap
c. Rarangkén sajajar
Angka[édit | sunting sumber]
Dina tulisan, angka diwatesan ku tanda pipa ajeg | ... |.
Conto: |᮲᮰᮰᮸| = 2008
ar-rahmah
ᮓᮨᮕᮧᮊ᮪,|᮲᮵| ᮔᮧᮕᮦᮙ᮪ᮘᮨᮁ |᮲᮰᮰᮹| ᮞᮠᮘᮒ᮪ᮊᮥ ᮓᮤᮔ᮪ᮓ ᮏᮜᮔ᮪ ᮏᮕᮒᮤ |᮳| ᮘᮔ᮪ᮓᮥᮀ
ᮃᮞ᮪ᮞᮜᮙᮥᮃᮜᮄᮊᮥᮙ᮪ ᮝ᮪ᮛ᮪.ᮝ᮪ᮘ᮪. ᮠᮜᮧ,ᮃᮕ ᮘᮦᮏ,ᮘᮄᮊ᮪ ᮃᮜᮥᮞ᮪ ᮝᮆ ᮕᮔ᮪? ᮊᮥᮛᮤᮀ ᮞᮁᮒ ᮊᮥᮜᮝᮁᮌ ᮊᮥᮛᮤᮀ ᮓᮤᮔ ᮊᮃᮚᮃᮔ᮪ ᮎᮌᮩᮁ ᮝᮜᮖᮤᮃᮒ᮪. ᮌᮙ᮪ᮕᮀ ᮙᮥᮓᮠᮔ᮪ ᮘᮦᮏ ᮃᮔ᮪ᮏᮩᮔ᮪ ᮇᮌᮦ ᮊᮝᮞ᮪ ᮆᮒ.ᮔᮇᮔ᮪ ᮓᮤ ᮘᮔ᮪ᮓᮥᮀ ᮠᮥᮏᮔ᮪ ᮒᮨᮛᮥᮞ᮪ ᮞᮕᮔ᮪ᮏᮀ ᮕᮧᮆ? ᮓᮤ ᮏᮊᮁᮒ ᮃᮙ᮪ᮕᮤᮁ ᮞᮘᮔ᮪ ᮕᮧᮆ ᮠᮥᮏᮔ᮪ ᮜᮧ.
ᮓᮤᮔ᮪, ᮘᮥᮜᮔ᮪ ᮠᮛᮩᮕ᮪ ᮕᮔ᮪ ᮌᮩᮞ᮪ ᮙᮤᮙᮤᮒᮤᮃᮔ᮪ ᮅᮏᮤᮃᮔ᮪ ᮞᮊᮧᮜ, ᮔᮇᮔ᮪ ᮙᮔᮦᮂ ᮌᮩᮞ᮪ ᮑᮤᮃᮕ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮓᮤᮛᮤ? ᮜᮙᮥᮔ᮪ ᮌᮩᮞ᮪ ᮘᮌᮥᮞᮣᮂ.ᮊᮥᮛᮤᮀ ᮠᮚᮀ ᮍᮨᮓᮜ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮙᮥᮌ ᮏᮥᮔᮥᮔ᮪ ᮈᮑ ᮓᮤᮔ᮪ᮓ.
ᮞᮊᮤᮒᮥ ᮒᮤᮠᮩᮜ ᮞᮥᮛᮒ᮪ ᮒᮤ ᮊᮥᮛᮤᮀ ᮄᮛᮠ ᮄᮛᮠ ᮅᮛᮀ ᮞᮙ᮪ᮘᮥᮀ ᮓᮩᮄ.ᮊᮥᮒᮥᮀᮌᮥ ᮘᮜᮨᮞᮔ᮪ ᮞᮥᮛᮒ᮪ ᮃᮔ᮪ᮏᮩᮔ᮪.
ᮝᮞ᮪ᮞᮜᮙᮥᮃᮜᮄᮊᮥᮙ᮪ ᮝ᮪ᮛ᮪.ᮝ᮪ᮘ᮪. ===
Aya hiji rupa sato leutik,
Éngkang-éngkang, éngkang-éngkang,
Sok luluncatan di cai,
Ari bangun arék sarupa jang lancah.
Référénsi[édit | sunting sumber]
- ↑ Dangiang Aksara Sunda, teuleuman filsafat Abah Surya ngeunaan aksara Sunda di Sundanét.com
- ↑ http://jamparing.sytes.net/aksara/
- ↑ http://std.dkuug.dk/jtc1/sc2/wg2/docs/n3022.pdf
Tumbu luar[édit | sunting sumber]
- Konvérsi Aksara Latin - Aksara Sunda, reujeung font aksara Sunda.]
- Masangkeun Otomatis (font installer) Aksara Sunda]


text:
Drama Bhasa Sunda
03.24 |
CINTA NYATUKEUN DUA KALUARGA
Kacaritekeun dihiji kampung aya dua kaluarga nyaeta kaluarga Ma Ipah ngabogaan anak gadis nyaeta nyi Euis, kaluarga hiji dei nyaeta Ma Siti ngabogaan anak bujang nyaeta Jang Udin. Dua kaluarga eta can pernah akur kusabab aya hiji masalah anu teu beres dina dua kaluarga eta.
Teu disangka Euis jeng Udin teh jadi babaturan deukeut, duaan eta keur ngobrol di sawah.
Ujang Udin : “nyi Euis tenyangkanya urang bisa deukeut siga kieu”.
Nyi Euis : “muhun akang, Euis oge tenyangki padahal kolot urang
teh parasea wae jiga ucing jeung anjing”.
Ujang Udin : “nya atuh sabar sugan moal kitu deui, urang mah ulah
jiga kitunya nyai”.
Teu kungsi lila indungna Euis nyaitah Ma Ipah datang nyarekan Jang Udin jeng Euis nu keur paduduaan.
Ma Ipah : “Udin keur naon maneh jeng anak parawan urang”,
te boga polo ngobrol disawah.
Nyi Euis : (bari soak, jeng nangtung) “Ma keur ngobrol hungkul ”.
Ma Ipah : (bari metot leungeun Euis) “buru balik geus burit”.
Jang Udin : “muhun nyi gera uih we”.
Teu nyangka aya nuningali Ma Ipah keur nyarekan Ujang Udin nyaeta Imas jeung Ika duaan eta langsung ngabejakeun ka imah Ma Siti.
Langganan: Entri (Atom)


text:
Novel
Novel nya éta karya sastra wangun prosa naratif fiksi nu caritana diatur dipapantes, nepi ka anu macana jaba ti ngarti, bari bisa ngarasakeun sarta nyipta kana naon-naon nu kasebut dina éta carita.[1][2]Galur caritana leuwih rumit lamun dibandingkeun jeung carpon atawa carita pondok, lantaran jumlah kajadianna kawilang réa, sarta diwangun ku sababaraha épisodeu.[2] Novel asalna tina basa Italia ''novella'', dina basa Jerman ''novelle'', sarta di basa Yunani ''novellus'', tuluy asup ka Indonesia jadi novel.[3] Istilah-istilah éta téh hartina sarua nya éta karya prosa fiksi nu panjangna cakupan, teu panjang teuing ogé teu pondok teuing.[3] Novel biasana diwangun ku leuwih ti 40.000 kecap, turta miboga ajén-ajén norma saperti ajén sosial, ajén étnik, ajén hédonik, ajén spirit, ajén koléktif, jeung ajén struktural.[3]
Daptar eusi
Babandingan novel jeung carpon[édit | sunting sumber]
Sajarah kamekaran novel sunda[édit | sunting sumber]
Sabada urang Sunda diajar di sakola nu diadegkeun ku pamaréntah Walanda, gelar rupa-rupa karya sastra nu mangrupa pangaruh kulon saperti roman, nu ayeuna disebut novel.[5]Sakapeung éta dua istilah téh dianggap sarua, tapi aya ogé nu nganggap yén éta istilah téh aya bédana.[5]Ayana penerbitan nu harita diadegkeun ku pamaréntah Walanda, Commissie voor de Volkslectuur, nu ayeuna jadi Balé Pustaka, nu diadegkeun dina taun 1908, mangrupa hiji badan nu mantuan hirup huripna pangarang-pangarang jaman harita.[5]karangan-karangan nu diterbitkeunna mangrupa tulisan anu teu papalingpang jeung aturan pamaréntah, nu raket patalina jeung tujuan pamaréntah kolonial.[5]Lian ti Balé Pustaka, aya panerbit swasta saperti Dachlan Bekti jeung M.I Prawirawinata di Bandung nu mantuan nyeuyeuban hirup huripna sastra Sunda.[5]penerbit swasta mah leuwih bébas ngaluarkeun terbitanna.[5]Sabada Indonésia merdeka, novel sunda téh beuki ngeuyeuban, saperti Baruang ka nu Ngarora, Carios Radén Ustama, Ceurik Abdi, jsb.[5]Salian ti novel-novel éta, aya ogé novel-novel anu dicitakna mangrupa buku-buku laleutik, nepi ka hiji judul téh jadi sababaraha jilid. Novel-novel nu kieu téh kaitung laku dijual sabab salian ti bisa ditungtut dibeulina, promosi ngaliwatan radio kacida ngarojongna.[6] Éta buku téh dibaca ku penyiar sarta dijomantarakeun mangrupa dongéng énténg.[6]Lantaran dibacana nyambung sarta sok dipotong palebah nu dianggap ramé ku nu ngadéngékeun, biasana mah nu ngadéngékeun jadi panasaran.[6] Salian ti éta novel-novel nu dianggap ramé ku nu macana biasana leuwih payu.[6] Upama éta buku aya di taman bacaan, nu maca leuwih babari néanganana.[6] ku kituna, dibandingkeun jeung novel nu dianggap ngandung ajén sastra, carita-carita modél kieu mah leuwih dipikawanoh ku masarakat.[6]
Unsur-unsur nu ngawangun novel[édit | sunting sumber]
Téma[édit | sunting sumber]
Téma téh nya éta anu jadi jejer utama atawa ide utama pamikiran pangarang anu timbul tina pasulan hirup.[7]Téma mangrupa unsur penting lantaran bisa nunjukkeun pasualan nu rék ditepikeun ku pangarang dina éta karyana.[7] Téma anu dipilih bisa ngeunaan tangtungan hirup, ajaran agama, adat istiadat, ajaran moral, jeung sajabana.[7]
Galur[édit | sunting sumber]
Galur mangrupa runtuyan kajadian atawa kagiatan nu aya dina hiji carita.[7]Pangarang ngamiitian carita ngaliwatan hiji kajadian anu matak panasaran atawa nimbulkeun pananya, atawa suspense.[7] Sanggeus kitu maju kana klimaks, sarta ahirna nepi ka réngséna masalah.[7]
Latar[édit | sunting sumber]
Latar atawa sétting nya éta gambaran waktu, kaayaan pajamanan, patempatan, lingkungan, suasana, jeung saterusna nu ngalantarankeun kajadian carita.[7] Tegesna mangrupa salasahiji dina adegan karangan.[7] Merenah henteuna milih latar jeung ngadéskripsikeunana milu nangtukeun ajén karangan.[7]
Palaku[édit | sunting sumber]
Palaku nya éta tokoh nu ngalalakon dina hiji carita.[7]
Amanat[édit | sunting sumber]
Amanat mangrupa pesen anu nyangkaruk dina hiji carita nu hayang ditepikeun panulis kanu maca.[7] Unggal carita, pasti pangarang mibanda maksud atawa hal-hal anu hayang ditepikeun ka nu maca, éta maksud pangarang téh mangrupa amanat.[7] Amanat aya anu langsung nembrak karasa ku nu maca, aya anu dibalibirkeun henteu togmol.[7] Amanat biasana nepikeun hiji ajaran moral, atawa pesen sangkan masarakat robah kaayaanana, boh kahirupan fisikna boh kahirupan batinna atawa rohanina.[7]
Papasingan novel[édit | sunting sumber]
Novel bertendens[édit | sunting sumber]
Novel bertendens téh nya éta novel nu miboga tujuan nu tangtu.[7] Misalna dina hiji carita, pangarang némbongkeun akibat nu goréng tina hiji adat atawa kabiasaan, boh masarakat boh individu.[7]
Novel sosial[édit | sunting sumber]
Novel sosial nya éta novel anu eusina nyoko kana masalah sosial, saperti kateuadilan, kateureugeujeungan, atawa gejolak sosial dina hiji mangsa. Si palaku bisa jadi mangrupa subyék, korban, atawa saksi éta kaayaan.[7]
Novel sajarah[édit | sunting sumber]
Novel sajarah nya éta novel anu eusina ngandung unsur-unsur sajarah. Boh palaku utamana boh kajadianana nyoko kana sajarah.[7]
Novel psikologi[édit | sunting sumber]
Novel psikologi nya éta novel anu eusina nyaritakeun hal-hal anu patali jeung jiwa palaku utamana.[7]
Novel misteri[édit | sunting sumber]
Novel misteri nya éta anu eusina nyaritakeun hal-hal anu ngandung rusiah, anu biasana kabuka dina bagian ahir éta novel. Upamana baé nyaritakeun néangan palaku rajapati atawa palaku kajahatan séjénna.[7]
Referensi[édit | sunting sumber]
- ↑ Satjadibrata,R.2008.Kamus Basa Sunda.Bandung:Kiblat
- ↑ a b Koswara,Dedi.2007.Racikan Sastra.Bandung
- ↑ a b c (id)http://www.definisionline.com/2010/11/pengertian-novel.html(Diaksés kaping 23 September 2011)
- ↑ a b c d e f g h i j k l (id) http://www.slideshare.net/buwarnisutopo/3-novel(Diaksés kaping 24 September 2011)
- ↑ a b c d e f g Ruhaliah.2010.Sajarah Sastra Sunda Modérn.Bandung.kaca 30
- ↑ a b c d e f Ruhaliah.2010.Sajarah Sastra Sunda Modérn.Bandung.kaca 34
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t (id) http://repository.upi.edu/operator/upload/t_bind_009795_chapter2.pdf(diaksés kaping 25 September 2011)


text:
Cingcin Api Pasifik
Cingcin Api Pasifik (basa Inggris: Ring of Fire) nyaéta wewengkon anu mindeng ngalaman lini sarta gunung bitu anu ngalingkung cekungan Samudra Pasifik. Wewengkon ieu ngawangun bentuk nu kawas talapok kuda sarta ngawengku wewengkon sapanjang 40.000 km. Wewengkon ieu ogé mindeng disebut minangka beubeur lini Pasifik.
Kira-kira 90% ti lini anu lumangsung di bumi sarta 81% ti lini pangrongkahna lumangsung di sapanjang cingcing api . Wewengkon lini saterusna (5–6% ti sakumna lini sarta 17% ti lini pangrongkahna ) nyaéta beubeur Alpide anu ngampar ti pulo Jawa ka pulo Sumatra, Himalaya, Méditerania nepi ka ka Atlantika. Saterusna nyaéta Mid-atlantic Ridge. [1] [2].
Wewengkon wengkuan[édit | sunting sumber]
Sawatara daratan sarta lautan anu nyieun beubeur api Pasifik (ti arah barat daya, lalawanan arah jeung jarum jam):
- Selandia Anyar
- Palung Kermadec
- Palung Tonga
- Palung Bougainville
- Indonésia
- Gunung Merapi
- Filipina
- Palung Filipina
- Palung Yap
- Palung Mariana
- Palung Izu Bonin
- Palung Ryukyu
- Jepang
- Gunung Fuji
- Palung Jepang
- Palung Kurile
- Kamchatka
- Kapuloan Aleutia
- Palung Aleutia
- American cordillera
- Alaska
- Pacific Coast Range
- British Columbia
- Barisan Pegunungan Cascade
- Gunung St. Helens
- California
- Meksiko
- Palung Amérika Tengah
- Guatemala
- Nikaragua
- Kolombia
- Ekuador
- Peru
- Palung Peru-chili Trench
Rujukan[édit | sunting sumber]
- (en) Historic Earthquakes & Earthquake Statistics – USGS
- (en) "Ring of Fire", Plate Tectonics, Sea-floor Spreading, Subduction Zones, "Hot Spots" – USGS
- (en) Map of the Ring of Fire
- (en) The Ring of Fire at work


text:
Kanjut
Dina mamalia jalu, kanjut (hartina "kantong leutik") atawa skrotum (Ing. scrotum) nyaéta kantong kulit luar katut otot nu ngandung téstikel. Kanjut mangrupakeun terusan abdomén, nu tempatna antara sirit jeung kérod salawé. Homolog bikang nalika tumuwuhna utun inji nyaéta labia mayora.
Fungsi kanjut sigana pikeun ngajaga sangkan suhu téstikel tetep sahandapeun awak. Pikeun manusa, suhu sabudeureun nu idéal nyaéta 34.4 darajat Celsius (94 darajat Fahrenheit); 36.7 darajat Celsius (98 darajat Fahrenheit) bisa ngaruksak spérma. Suhu ieu diatur ku ngendorkeun atawa murungkutkeun kanjut, luyu jeung suhu sabudeureunana, ku cara nu katelah cremasteric reflex, prosés ngendoran jeung murungkutna otot cremaster na abdomén jeung dartos fascia (jaringan otot handapeun kulit) na kanjut.
Najan suhu nu cocog pikeun tumuwuhna spérma teu sarua di antara spésiés, pikeun spésiés getih-haneut mah biasana séd saeutik ti suhu jero awak.
Pikeun manusa jeung sababaraha rupa sato, kanjut téh sok katutup ku baok nalika manjing rumaja/puber.
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Scrotum, ti Wikipédia basa Inggris, disalin ping 6 Séptémber 2005.


text:
Wilujeng sumping dina blog nu teu sampulur ieu anu mentrang dina mayapada kayaning mega tinggurulung dina aampar langit. Blog ieu teh mangrupi curat-coret tambah kesel minangkana mah meungkeut pangarti nu nanjeur na jero ati nu kiwari bakal pinasti. Salah sawios eusina mah euyeuk ku kajian elmuning basa (linguistik) anu hususna linguistik basa Sunda katut basa Indonesia. Sumangga diaos wae kalayan kabingahan.
Kamis, 17 November 2011
Sajak-sajak Lumeho (Sajak Sunda)
Tulisan yang Paling Banyak Dibaca
-
Ardi Mulyana Haryadi SPs Linguistik Universitas Pendidikan Indonesia Haryadi (2012b) ngajentrékeun yén, “ Salah satu kunci untuk ...
-
Ardi Mulyana H. Kanggo s.f.c Rumentang deui carita kinasih nu hojahna panonpoe rek surup galindengna sora cai maturan urang na paampro...
-
Ku Ardi Mulyana H. Kahiji, nya daun awi baseuh ku ibun tapi naha teu bisa niiskeun hate silaing? nu aya, kalah hate nu arogan nu aya, k...
-
Phonotactics: Segments in Sequence, Segment in Contrast, and Phonetic and Phonological TranscriptionPhon otac tics: Segments in Sequence, Segment in Contrast, and Phonetic and Phonological Transcription Oleh: Ardi Mulyana Haryadi, S.Pd. H...
-
Ku Ardi M. H. Hiliwirna angin liwat daun awi keresek patingaradu kuring nangtung nampeu tetebakna sangkan asup kana tulang-taleng atu...
-
Ku Ardi Mulyana Haryadi Naha lamun nanya ka cikaracak saha nu rek ngajawapna Lamun lain itikurih kuring mindingan rasa kasono nu rongkah D...
-
Ku Ardi M. H. Di mana bumi nu kacida teuasna? nu cur-cor minyak jeung gas barijil naha ari manusa teu barisa sorangan? nepi ka minyak, ...
-
Ardi Mulyana H. Poe haleumheum kahalang mega angin ngagilisir nebak kalaras oyag-oyagan lir ibarat manusa keuna owah gingsir nya atuh...
-
Oleh Ardi Mulyana Haryadi Sejatinya, perkembangan budaya di Jawa Barat selalu diiringi oleh perkembangan masyarakatnya. Dalam kaitan terse...
-
Ku Ardi Mulyana H. -kanggo neng dias- Lir cimata ngalir na kamalir ka luhur Hiji pamohalan nu taya rupa Seug etateh estuning duriat nu har...


text:
Jon Bon Jovi
Jon Francis Bongiovi Jr.atawa anu kasohor Jon Bon Jovi nya éta musisi, penyanyi, wirausahawan, aktor, katut vokalsi grup musik rock Bon Jovi[1][2]. Jon anu gumelar di Perth Amboy, New Jersey, Amerika tanggal 2 Méi 1962 ieu nya éta salah saurang anu ngadegkeun Bon Jovi[1]. Jon nikah eung babaturan sakolana, Dorothea Hurley, tina ieu hubungan, Jon boga opat anak,diantarana: Rose Bon Jov, Jesse James Louis Bon Jovi, Jacob Hurley Bon Jovi jeung Romeo Jon[1][2].
Lalaki anu boga tim football, The Philadelphia Soul ieu geus ngajual leuwih ti 120 juta album di Sakuliah alam Dunya jeung Bon Jovi[1]. Sedengkeun dina karir solona, Jon geus ngarilis album Christmas in the Stars (1980), Blaze of Glory (1990), Destination Anywhere (1997) jeung The Power Station Years (2001)[1].
Jon miboga ciri has diantarana: sok mamaké kaca panon, gaya jogédna, sorana anu unik, jeung lagu-lagu anu témana ngeunaan jalma anu miboga usaha pikeun ngarobah kaayaan[2]. Jon kungsi dilélér sexiesr rock star (béntang musik rock pangséksina) ku majalah People dina bulan Nopémber taun 2000[2]. Jon sok maké kaca panon lantaran panon manéhna mah sénsitip kana cahya panon poé jeung haseup roko, Jon ogé boga alérgi nalika usum panas datang[2].


text:
Batubara
Batubara
Batubara nyaéta daglegan endapan senyawa organik karbonan anu ngawujud sacara alamiah tina sésa-sésa tutuwuhan.[1] Pertambangan batubara nyaéta pertambangan daglegan karbon anu aya dina jero bumi, kaasup bitumen padet, gambut, jeung batuan aspal.[1] Mineral jeung batubara salaku sumber daya alam anu teu bisa dianyarkeun mangrupa kakayaan nasional anu aya dina kakawasaan nagara pikeun sahadé-hadéna karaharjaan rahayat.[1]
Prosés ngawujudna batubara tina tutuwuhan ngaliwatan dua tahap,[2] :
- Tahap ngawangun gambut (peat) tina tutuwuhan sering disebut prosés peatification.[2]
- Tahap ngawangun batubara tina gambut, sering disebut prosés coalification.[2]
Tutuwuhan anu rungkad atawa paéh , umumna bakal buruk jeung ancur nepi ka sanggeus sababaraha waktu lilana teu katingali deui wangun aslina.[2] Dina enas-enasna mah prosés jadi burukna téh mangrupa oksidasi anu dilantarankeun ku ayana oksigén jeung aktivitas baktéri atawa jasad renik lianna.[2]
Matéri Pangwangun Batubara
Ampir kabéh matéri anu ngawangun batubara nyaéta tutuwuhan.[2]:
- Alga, ti jaman Pre-kambrium nepi ka Ordovisium kalawan sélna tunggal.  Endapan batubara tina ieu periodeu saeutik.[2]
- Silofita, ti jaman Silur nepi ka Devon Tengah, mangrupa rundayan tina alga.[2] Endapan batubara tina periodeu ieu saeutik.[2]
- Pteridofita, ti jaman Devon Luhur nepi ka Karbon Luhur.[2] Matéri utama anu ngawangun batubara saumur Karbon Luhur aya di Éropah jeung Amérika Kalér.[2] Pteridofita téh tutuwuhan tan kembang, tan siki.[2] Ngarundayna ku cara nyebarkeun spora, tur tumuwuh dina iklim haneut.[2]
- Gimnospermae, ti jaman Permian nepi ka Kapur Tengah.[2] Ieu tutuwuhan téh hétéroséksual, sikina dibungkus dina jero buah (saperti pineus) jeung ngandung kadar geutah (résin) anu loba.[2]
- Angiospermae, ti jaman Kapur Luhur nepi ka ayeuna.[2] Ieu mangrupa jenis tutuwuhan modéren, buahna nutupan siki, jalu jeung bikang aya dina hiji kembang, kadar geutahna kurang upama dibandingkeun jeung Gimnospermae, tur umumna kurang bisa diawétkeun.[2]
Rujukan
- ↑ a b c "Undang-undang Republik Indonesia Nomor 4 Tahun 2009 tentang Pertambangan Mineral Batubara" dina http://ptba.co.id/id/library/regulations, diaksés tanggal 1 Nopémber 2011
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Probowati, Dyah. 2008. Batubara Potensi, Penambangan, dan Pemanfaatan. Klaten: Insen Sejati.


text:
Asam laktat
Asam laktat (asam a-hidroksipropanoat) mangrupakeun sanyawa kimia nu boga peran penting dina sababaraha prosés biokimiawi. Laktat nujul ka ékivalén ionikna.
Asam laktat mangrupakeun asam karboksilat nu rumus kimiana C3H6O3. Strukturna digambarkeun dina ngaran sistimatisna, asam 2-hidroksipropanoat. Dina leyuran, asam ieu bisa leungiteun proton tina gugus karboksi COOH, sahingga jadi ion laktat CH3CHOHCOO-.
Asam laktat (jeung laktat) boga dua isomér optik sabab atom karbon puseurna ngabeungkeut opat gugus nu béda. Isomér nu kahiji disebut L(+)-asam laktat atawa (S)-asam laktat, sedengkeun nu kadua nyaéta D(-)-asam laktat atawa (R)-asam laktat.
Nomer CAS asam laktat téh 50-21-5, sedengkeun pikeun ngabédakeun isomér optikna, urang bisa maké CAS 79-33-4 pikeun L-asam laktat jeung CAS 10326-41-7 pikeun D-asam laktat, sarta CAS 598-82-3 pikeun campuran nu dua éta (nu teu aktif optik).
Biologi[édit | sunting sumber]
Asam laktat nu ngagunduk dina otot rangka nalika olahraga anaérobik ngabalukarkeun nyeri otot, sarta dikaluarkeun nalika geus balik deui kana métabolisme aérobik.
Dina glikolisis anérobik atawa férméntasi, L-laktat dihasilkeun tina piruvat maké énzim dehidrogenase laktat. Konversi ieu ogé ngaoksidasi hiji molekul NADH jadi NAD+. Férmentasi asam laktat ieu lumangsung na sél getih beureum sabab teu boga mitokondria, sarta dina otot rangka nalika kakurangan asupan oksigén (nalika keur olahraga). Laktat ieu dileupaskeun kana aliran getih, nu kadar umumna kira 1-2 mmol/L. Ati merlukeun 60% laktat nu diréoksidasi jadi piruvat, nu lajeng dirékonvérsi deui jadi glukosa dina prosés nu katelah glukonéogenesis. Glukosa ieu asup kana aliran getih sahingga bisa dipaké ku rupa-rupa jaringan. Daur glukosa → laktat → glukosa ieu, awalna didadarkeun ku Carl jeung Gerty Cori, sahingga katelah daur Cori. Kira-kira 40% laktat diserep ku sél nu cukup oksigén pikeun ngoksidasi piruvat, nu lajeng langsung dipaké pikeun nyuluhan daur asam sitrat.
Férméntasi asam laktat ogé lumangsung dina baktéri asam laktat nu bisa aya dina baham urang; tah asam nu dihasilkeunana téh ngabalukarkeun koropok huntu (caries).
Dina widang médis, laktat mangrupakeun salasahiji komponén utama laktat Ringer atawa leyuran laktat Ringer. Cairan intravéna ieu ngandung natrium, klorida, kalium, jeung laktat na leyuran cai distilasi nu kadarna isotonik dibanding getih manusa. Leyuran ieu paling mindeng dipaké pikeun "ngeusian" cairan sanggeus kaleungitan getih alatan trauma, bedah atawa tatu kaduruk.
Pangan[édit | sunting sumber]
Férméntasi asam laktat nu lumangsung na baktéri asam laktat mangrupakeun sumber rasa haseum na susu bari, sok dipaké dina industri kéju, yogurt, jeung kefir. Férméntasi asam laktat ogé ngahasilkeun rasa haseum produk férméntasi sayur.
Asam laktat bisa dipaké salaku aditif pangan pikeun ngatur kaasaman. Di industri pangan dihasilkeunana téh ku jalan manaskeun sarta férméntasi karbohidrat dina susu sésa nyieun kéju, kentang, aci jagong, atawa molase. Sok dipaké dina pangamis, soft drink (kadang ogé bir), jeung formula orok.
Asam laktat ogé mangrupakeun hasil férméntasi malolaktat, hiji prosés nu dipaké nalika nyieun tuak pikeun ngurangan rasa asam malat nu segak jadi asam laktat nu henteu pati.
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Lactic acid, Wikipédia édisi basa Inggris per 17 Nopémber 2005


text:
Minyak taneuh
Minyak taneuh dina basa Latinna nyaéta pétroleum, nu hartina "minyak batu-batuan".[1] Tina minyak taneuh éta bisa ngahasilkeun minyak solar, parafin, bénsin, minyak pelumas, minyak semir, bahan lilin, aspal, sarta rupa-rupa produksi nu sejénna.[1] Minyak taneuh mangrupa salah sahiji pengabdi manusa anu pangbadagna.[1] Manéhna méré penerangan, panas, sarta tanaga pikeun mobil,traktor,kapal udara sarta kapal-kapal.[1] Tampa minyak taneuh ampir kabéh mesin anu urang piboga baris ngandeg alatan ngalaman géséran.[1] Para ahli élmu pangaweruh boga anggapan yén minyak taneuh éta asalna ti tutuwuhan sarta sato anu hirup mangabad-abad lilana di jaman mangsa heubeul, di jero sarta di kira-kira sagara anu panas, anu ngawengku kalolobaan kerak bumi.[1] Nalika tutuwuhan sarta sato-sato ieu paéh, mangka jasad-jasad mahluk éta numpuk dina permukaan dasar sagara.[1] Dina hiji waktu mangjuta-juta ton keusik sarta leutak jadi nutupanana.[1] Ku alatan ngalaman tekenan anu beurat mangka leutak sarta keusik éta robah jadi batubara.[1] Urut tutuwuhan sarta sato éta robah jadi sajenis cairan hideung anu ngarembes ngaliwatan pori-pori dina batu-batuan éta.[1] Numpukna kulit kerak bumi ngabalukarkeun bagéan-bagéan ti anu mimiti dasar sagara éta jadi taneuh anu garing.[1] Tuluy sawaréh ti cairan éta ngarembes ka luar permukaan bumi ku kituna manusa manggihan tanda-tandana pikeun pertama kalina.[1] Minyak taneuh atawa miyak garihal éta geus dipaké jelema saprak beribu-ribu taun ka tukang.[1] Jalma-jalma jaman baheula, kaasup bangsa Tionghoa sarta jalma-jalma Mesir, geus makéna minangka ubar.[1] Di India, jelema geus makéna minangka bahan paranti ngabeuleum sarta pikeun nyaangan saméméh abad Maséhi dimuali.[1] Dina jaman baheula éta jelema makéna pikeun kaperluan nyieun obor, sedengkeun wangun bahanna anu mangrupa leutak hideung sarta aspal éta dipaké pikeun jadi pakakas pikeun némpélkeun batu bata, ngalapisan karinjang jadi tahan parat cai, sarta nyummbat sela-sela papan parahu sarta kapal.[1] Jalma-jalma Indian Amérika, ngamangpaatkeun minyak taneuh pikeun sagala rupa kaperluan sarta nalika jalma kulit bodas datang ka Amérika, maranéhanana ogé nurutan sarta nyokot alih cara-cara urang Indian éta.[1] Maranéhanana ogé ngagunakeun minyak mineral ieu pikeun ubar.[1]
Karacunan Minyak Taneuh[édit | sunting sumber]
Hiji panalungtikan prospektif dilaporkeun ti 70 budak nu umurna antara 9 bulan sarta 6 taun anu dirawat di Rumah Sakit Anak di Riyadh ngabogaan masalah nelen minyak tanah.[2] Mayoritas asalna ti kelas sosial ékonomi anu handap di mana lolong hurup, miskin, sarta padetna penduduk.[2] Kurangna pengawasan sarta sadiaan minyak taneuh dina parabot biasana dipaké pikeun nginum nu ngabalukarkeun faktor prédisposisi utama.[2] Dua puluh tilu pasien (33 persén) tampa aya tanda-tanda. Batuk,utah, dispnea, sarta muriang nyaéta gejala anu pangumumna anu geus dititénan.[2] Tanda-tanda pneumonia Radiologi ditembrakkeun dina salapan ti 27 pasien anu ngabogaan sinar-x dina dadana.[2]


text:
Déwan Hubungan Amérika-Islam
Déwan Hubungan Amérika-Islam (Basa Inggris: Council on American-Islamic Relations}; CAIR) nyaéta organisasi palindungan kamerdikaan sipil Muslim nu panggedéna sa-Amérika nu ngurusan palindungan sipil jeung mromosikeun hak asasi manusa. Markasna aya di Capitol Hill di Washington, D.C., kalawan kantor régional sapanjuru nagara.[1]
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
- Komite Anti-Diskriminasi Amérika-Arab
- Déwan Muslim Amérika
- Institut Arab-Amérika
- Déwan Kanada di Hubungan Amérika-Islam
- Masarakat Amérika Muslim


text:
Jakarta
Daerah Khusus Ibukota (DKI) Jakarta nyaéta salasahiji propinsi sakaligus ibu kota Indonésia. Ku sabab Jakarta mangrupakeun hiji kota nu kacida gedéna tur jadi ibu kota Indonesia, mangka kota ieu mibanda status nu sarua jeung hiji propinsi. Jakarta aya di beulah kulon kidul Pulo Jawa. Dina taun 2004, legana kurang leuwih 650 km² sarta pangeusina aya 8.792.000 jiwa.
Daptar eusi
- 1 Sajarah
- 2 Basa
- 3 Budaya
- 4 Démografi
- 5 Pamaréntahan
- 6 Transportasi
- 7 Pariwisata
- 8 Permasalahan
- 9 Imah Adat
- 10 Pakarang tradisional
- 11 Kadaharan
- 12 Tempo Ogé
- 13 Tumbu Luar
Sajarah[édit | sunting sumber]
Jakarta munggaran dipikawanoh minangka palabuan di muara Walungan Ciliwung. Asal-usulna bisa dijujut ti jaman Hindu dina abad ke-5. Urang Éropah nu munggaran datang ka Jakarta nyaéta urang Portugis. Dina abad ka-16, para pendatang Portugis dibéré idin ngadegkeun bénténg di Sunda Kalapa.
Asal-usul poé jadi Jakarta tanggal 22 Juni nyaéta ditalukeunnana Sunda Kalapa ku Fatahillah taun 1527 sarta ku alatan éta ngaran kotana diganti jadi Jayakarta nu hartina "kameunangan".
Urang Walanda datang ka Jayakarta sakitar ahir abad ka-16 jeung dina 1619, VOC dipingpin ku Jan Pieterszoon Coen nalukkeun Jayakarta sarta satuluyna ngarobah ngaranna jadi Batavia. Dina jaman Walanda, Batavia tumuwuh jadi kota gedé tur penting. Tempo Batavia.
Penjajahan ku Jepang dimimitian taun 1942 sarta ngaganti ngaran Batavia jadi Jakarta keur narik hate pangeusina dina mangsa Perang Dunya II. Kota ieu oge mangrupakeun tempat Proklamasi Kamerdékaan Républik Indonésia tanggal 17 Agustus 1945 tur ditempatan ku Walanda nepi ka diakuna kadaulatan taun 1949.
Dina Méi 1998, kajadian karusuhan di Jakarta nu sasarannana kalolobaanana urang Tionghoa. Gedong MPR/DPR diicingan ku para mahasiswa nu mikahayang réformasi. Buntut tina karusuhan ieu nyaeta turunna Présidén Soeharto tina korsi kapresidenan.
Basa[édit | sunting sumber]
Karajaan Tarumanagara, anu puseurna di Sundapura, kungsi diserang sarta ditalukkeun ku karajaan Sriwijaya ti Sumatera. Ku lantaran kitu, henteu heran lamun etnis Sunda di palabuan Sunda Kalapa, laér saméméh Sumpah Pemuda, geus ngagunakeun basa Malayu, anu umum dipaké di Sumatera, anu saterusna dijadikeun sabage basa nasional. Alatan béda basa anu dipaké kasebut mangka dina awal abad ka-20, Walanda nganggap jelema anu bubuara di sabudeureun Batavia sabage etnis anu béda jeung etnis Sunda sarta disebut etnis Betawi (kecap turunan tina Batavia). Cacak kitu, réa kénéh ngaran wewengkon sarta ngaran walungan anu masih tetep dipertahankeunn dina basa Sunda saperti ngaran-ngaran Ancol, Pancoran, Cilandak, Ciliwung, Cideng (anu asalna tina Cihideung sarta saterusna robah jadi Cideung sarta ahirna jadi Cideng), sarta ngaran-ngaran séjénna anu masih luyu jeung ngaran-ngaran tempat anu digambarkan dina naskah buhun Bujangga Manik anu ayeuna ditunda di perpustakaan Bodleian, Oxford, Inggris.
Sanajan basa formal anu dipaké di Jakarta nyaéta Basa Indonésia, basa informal atawa basa gaul sapopoé nyaéta Basa Indonésia dialek Betawi.
Basa daerah ogé dipaké ku anu asalna ti wewengkon séjén, kawas basa Sunda, basa Jawa, basa Minang, basa Batak, basa Madura, basa Bugis, sarta ogé basa Tionghoa. Hal ieu lumangsung alatan Jakarta ngarupakeun tempat sagala rupa suku bangsa papanggih. Pikeun komunikasi di antara rupa-rupa suku bangsa, dipaké Basa Indonésia.
Sajaba ti éta, mecenghul ogé basa gaul anu tumuwuh di golongan nonoman kalawan kecap-kecap anu sakapeung dicampur jeung basa deungeun. Sababaraha conto pamakéan basa ieu téh Please dong ah!, Cape deh!, sarta So what gitu loh!.
Basa Inggris mangrupa basa deungeun anu pangréana dipaké, utamana pikeun kapentingan diplomatik, atikan, sarta bisnis.
Budaya[édit | sunting sumber]
Minangka puseur dayeuh Indonésia, Jakarta metot pendatang ti sakumna Indonésia, sumawona alatan kurang ratana pertumbuhan di puseur sarta wewengkon ngabalukarkeun arus urbanisasi anu gede. Urbanisasi ieu pisan anu mawa sagala rupa budaya asup ka Jakarta. Suku-suku anu nyicingan Jakarta diantarana Urang Batawi, Jawa, Sunda, Minang, Batak, jeung Tionghoa.
Budaya Batawi minangka padumuk asli rada kasilih ku budaya séjén boh ti Indonésia boh budaya Kulon. Pikeun ngalastarikan budaya Batawi, diadegkeun cagar budaya di Dinya Babakan.
Budaya séjén anu ogé has di Jakarta nyaéta basa gaul anu diomongkeun ku para rumaja. Sawatara conto pamakéan basa ieu téh Please deh ah! sarta So what gitu loh!.
Musik[édit | sunting sumber]
Musik tradisional atawa modern di Jakarta ngagambarkeun ngahijina antarbudaya sarta etnis. Pangaruh ti luar Indonésia asalna ti Walanda, Tiongkok, Portugis, Arab sarta India. Komo nepi ka ayeuna, Jakarta masih dianggap kiblat pikeun perkembangan musik di Indonésia.
Pikeun musik tradisional di Jakarta, kawas tanjidor sarta gambang kromong, aya pangaruh alus etnis ti luar Jakarta Sunda kawas pamakéan rebab sarta tarompet tradisional. Saterusna pangaruh deungeun kawas halna Trombone sarta Gitar ti Éropa sarta sawatara wirahma musik tradisional Tionghoa.
Tari[édit | sunting sumber]
Seni tari di Jakarta mangrupa perpaduan antara unsur-unsur budaya balaréa anu aya di jerona. Dina mimitina, seni tari di Jakarta ngabogaan pangaruh Sunda sarta Tionghoa kawas tarianana anu ngabogaan corak tari Jaipong kalawan kostum penari has pamaén Opera Beijing. Tapi Jakarta bisa dingaranan wewengkon anu pangdinamisna. Sajaba ti seni tari heubeul ogé mecenghul seni tari jeung gaya sarta koreografi anu dinamis.
Carita Rahayat[édit | sunting sumber]
Carita rahayat anu mekar di Jakarta, sajaba ti carita rahayat anu geus dipikawanoh kawas Si Pitung, ogé dipikawanoh carita rahayat séjén kawas serial Jagoan Tulen anu ngalalakonkeun jawara-jawara Batawi boh dina perjuangan boh kahirupanana anu katelah "keras". Sajaba ti ngadongengkeun jawara atawa jawara dunya persilatan, ogé dipikawanoh carita Nyai Dasima anu ngagambarkeun kahirupan jaman kolonial.
Sajaba ti budaya musik, tari-tarian sarta carita rahayat, balaréa Batawi ogé mikawanoh seni lenong sarta topeng batawi Si Janthuk anu kiwari geus dianggap langka.
Démografi[édit | sunting sumber]
Jumlah pangeusi di Jakarta kira-kira 7.512.323 (2006) tapi lamun beurang, angka ieu nambah marengan datangna para pagawé ti kota satelit saperti Bekasi jeung Dépok. Kota/kabupatén nu pangpadetna nyaéta Jakarta Timur kalayan jumlahpangeusi 2.131.341 jiwa, sedengkeun Kapuloan Seribu mangrupakeun kabupatén nu pangeusina pangsaeutikna, nyaéta 19.545 jiwa.
Basa nu digunakeun di Jakarta nyaéta basa Indonésia. Basa daérah ogé digunakeun ku para pangeusi nu sasuku, tur kusabab di Jakarta loba pisan suku bangsana, ahirna mah basa Indonésia wéh nu sering dipaké téh. Lian ti éta, mucunghul ogé basa gaul nu tuwuh jeung mekar di kalangan barudak ngora, tur kecap-kecapna kadang-kadang dicokot tina basa deungeun.
Ageman nu dianut ku masarakat DKI Jakarta kacida rupa-rupana kaasup diantarana kalima ageman nu diaku ku pamaréntah Indonésia (Islam, Kristen, Katolik, Hindu, jeung Buda) Tempat ibadah ageman-ageman éta ogé aya di Jakarta contona:
- Masjid Istiqlal
- Masjid Agung Al-Azhar
- Garéja Katedral Jakarta
- Garéja Imanuél
- Pura Adhitya Jaya
- Vihara Dhammacakka Jaya
Pamaréntahan[édit | sunting sumber]
DKI Jakarta mibanda status husus minangka Daerah Khusus Ibukota. DKI Jakarta ieu dibagi jadi lima kota jeung sakabupatén, nyaéta:
- Kota Jakarta Utara, kode posna 14xxx.
- Kota Jakarta Pusat, kode posna 10xxx.
- Kota Jakarta Barat, kode posna 11xxx.
- Kota Jakarta Timur, kode posna 13xxx.
- Kota Jakarta Selatan, kode posna 12xxx.
- Kabupatén Kapuloan Seribu
Transportasi[édit | sunting sumber]
Jero Kota[édit | sunting sumber]
Di DKI Jakarta, aya jaringan jalan raya jeung jalan tol nu ngalayanan sakuliah kota sanajan dina kanyataanaana jumlah mobil henteu sabanding jeung jumlah jalan ogé (5-10% jeung 4-5%).
Numutkeun data ti Dinas Perhubungan DKI, kacatet aya 46 kawasan nu kalayan 100 titik simpang rawan macét di Jakarta. Définisi rawan macét nyaéta arus henteu stabil, kecepatan handap sarta antrian panjang. Kawasan nu miboga leuwih ti opat titik simpang rawan macét nyaéta:
- Kawasan Ancol/Gunung Sahari
- Kawasan Jatibaru/Tanah Abang
- Kawasan Kalimalang
- Kawasan Mampang/Buncit
- Kawasan Pasar Minggu
- Kawasan Pondok Indah
- Kawasan Pulo Gadung
- Kawasan Tambora.
- Kawasan Roxi
Pariwisata[édit | sunting sumber]
DKI Jakarta miboga sababaraha tujuan pariwisata saperti:
- Kebon Binatang Ragunan
- Monumén Nasional
- Musium Gajah
- Taman Mini Indonésia Indah
- Taman Impian Jaya Ancol
- Pulo Seribu
Tempo Ogé: Musium-musium di Jakarta
Permasalahan[édit | sunting sumber]
Permasalahan sosial[édit | sunting sumber]
Posisi DKI Jakarta minangka puseur paekonomian geus ngadorong pendatang ti luar Jakarta jeung luar Jawa daratang pikeun neangan rejeki di Jakarta. Loba diantara nu daratang ka Jakarta teu dibekelan ku kaahlian jeung katerampilan husus, sahingga dampak sosial nu sering mucunghul nyaeta masalah pangangguran nu patali jeung masalah kamiskinan sarta kriminalitas.
Jumlah pendatang di Jakarta (2002-2005)[édit | sunting sumber]
Catetan: * perkiraan
(id) Sumber: Dinas Kependudukan Dan Catatan Sipil Provinsi DKI Jakarta
Permasalahan lingkungan[édit | sunting sumber]
Polusi udara jeung pangelolaan runtah mangrupakeun masalah nu disanghareupan di Jakarta. Lian ti eta, lamun seug usum hujan, Jakarta biasana keuna ku banjir alatan mangpetna saluran cai jeung beuki kurangna leuweung di daerah Bogor jeung Dépok.
Imah Adat[édit | sunting sumber]
Pakarang tradisional[édit | sunting sumber]
Kadaharan[édit | sunting sumber]
Salasahiji kadaharan tradisional Jakarta nyaéta Kerak Telor jeung Soto Betawi.
Tempo Ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu Luar[édit | sunting sumber]
Tingali ogé Jakarta di Wikivoyage
- (id) Loka resmi
- (id) Loka resmi pariwisata
- (id) Loka Dinas Kependudukan dan Catatan Sipil DKI
- (id)(en) Peta online Jakarta di CyberMap
Jakarta Utara: Cilincing | Koja | Kelapa Gading | Tanjung Priok | Pademangan | Penjaringan
Jakarta Barat: Taman Sari | Tambora | Grogol | Palmérah | Kebon Jeruk | Kembangan | Cengkaréng | Kalideres
Jakarta Pusat: Gambir | Tanah Abang | Ménténg | Senén | Cempaka Putih | Johar Baru | Kemayoran | Sawah Besar
Jakarta Timur: Matraman | Pulo Gadung | Jatinegara | Durén Sawit | Kramat Jati | Makassar | Pasar Rebo | Ciracas | Cipayung | Cakung
Jakarta Selatan: Kebayoran Baru | Kebayoran Lama | Pesanggrahan | Cilandak | Pasar Minggu | Jagakarsa | Mampang Prapatan | Pancoran | Tebet | Setiabudi
Kepulauan Seribu: Kepulauan Seribu Selatan | Kepulauan Seribu Utara
Tempo ogé: Daptar kabupatén jeung kota di Indonésia