text:
Bilih kuring mipit teu amit ngala teu bebeja, kalih bilih aya seratan nu teu kawidian pamugi neda widina. Hatur Nuhun
13 Oktober 2009
Masagi: estetika Sunda tina babasan & paribasa
Alam dunya nu éndah ieu dicipta ku Pangeran. Kusabab diciptana ku Pangéran, tangtu rupa atawa wanguna hadé jeung sampurna. Kasampurnaan alam ieu sok dipaké pikeun siloka kaasup dina babasan jeung paribasa. Karancagéan kolot baheula enggoning ngarumuskeun jurus pikeun nyanghareupan hirup jeung kahirupan, salah sahijina dina wangun babasan jeung paribasa, sawaréh dijieun ku cara siloka nu nginjeum ti kaayaan alam éta. Model atawa rupa suhunan imah vernakular di Tatar Sunda make conto alam, boh manuk boh mangrupa sato. Diantarana ranggon –ti manuk ranggon; julang ngapak, badak heuay, tagog atawa jogo anjing, jeung galudra ngupuk.
Cara niru ka alam oge aya dina ngagambarkeun kageulisan hiji wanoja, ditataan maké rupa nu aya di alam bari ditambahan sangkan jentre: angkeut endog sapotong, ramo pucuk eurihan, lambéy jeruk sapasi, halis ngejelér paéh, cangkéng lenggik nanding papanting, taar teja mentrangan, damis kuwung-kuwungan, bitis héjo carulang, jst. Jadi kageulisan atawa kaendahan dirupakeun tina kombinasi rupa nu aya di alam. Malah sangkan leuwih afdol, simbol tina rupa alam dijentrekeun jeung kaayaananana pikeun mastikeun nu dimaksud kalayan sampurna. Saperti dina ngagambarkeun gado, nu geulis mah disebutna oge angkeut, nu hade diibaratkeun ku rupa endog tapi kudu sapotong. halis istri nu geulis kudu siga jelér paéh, da mun jelérna hirup mah duka kumaha rupa halis teh. Jadi sangkan ngajepatna hade, teu usik teu malik luhureun panon, nya dipaehan heula tah si jeler teh!
Eusi babasan jeung paribasa diantarana ajaran moral atawa etika nu oge bisa disebut falsafah pikeun ngalakonan hirup. Ilaharna mangrupa siloka atawa perlambang nu ngandung harti jero bari dirangkéy ku basa nu ringkes, jadi gampang ngingetna. Karasana pantes kénéh dipaké ayeuna oge jaga, teu keuna ku waktu kadaluwarsa da teu make bahan tambahan siga formalin.
Mun urang bingung kudu kumaha gaul boh jeung papada manusa atawa jeung mahluk liana, aya jurusna, diantarana kudu hade gogog hade tagog -siloka maké sipat kaayaan sampurna sato nu aya di alam. Pihartieunana, hirup kudu hade dina nyarita oge dina tingkah laku, ucapan jeung kalakuan kudu sarua alusna.
Sababaraha babasan atawa paribasa make kecap injeuman tina rupa atawa wangun, nyaeta pasagi, buleud jeung segitilu. Kecap pasagi aya dina dina babasan hirup kudu masagi. Naon sababna prak-prakan hirup nu hade diibaratkeun kana rupa pasagi?
Masagi téh kecap gawé ti kecap kaayaan atawa sipat pasagi. Nu disebut pasagi nyaeta rupa kotak – rupa nu dijieun ku opat sisi nu sarua ratana atawa lempengna, tur ukuranana sarua. Pasagi nunjuk ka rupa nu sampurna dina kanyataanana Biasana dilarapkeun utamana dina perkara ngalakonan urusan dunya jeung ahérat atawa agama jeung darigama tea. Sipat pasagi ngandung harti yén hirup téh boga sisi atawa widang nu teu ngan hiji atawa sarupa. Sagala widang kahirupan kudu dilakukeun kalayan saimbang. Cara urang hirup ayeuna di dunya, salian ti kudu mikirkeun kaperluan hirup di dunya, oge kudu kukumpul amal-ibadah pikeun bekel engké jaga di aherat. Ogé yén urang kudu sagala bisa atawa mahér sagala rupa, sabab hirup teh teu gampang jeung loba pisan unak-anikna nu urang kudu bisa sangkan urang hirup teu kadungsang-dungsang sangsara alatan euweuh kabisa. Ringkesna, pasagi dijadikeun conto kumaha hirup kudu dilakonan. Sipatna tindakan atawa kalakuan.
Duka kumaha sasakalana, pasagi éta dina basa Indonesia mah maké mamawa bujur sagala, enya, bujur sangkar tea. Sigana sangkar teh ti basa Minang pikeun pasagi, da di Sumatera Kulon aya lembur ngarana Batusangkar, pastina di dinya aya batu nu rupana ngaharib-harib ka rupa pasagi. Kecap sangkar éta tuluy dipaké oge pikeun rorompok manuk dina basa nasional, sanajan rupana geus teu pasagi deui.
Rupa pasagi teu pati jentré ayana di alam. Dina ayana oge sigana ngan ukur ngaharib-harib, teu saklek rupa pasagi. Da ongkoh rupa pasagi mah dijieun ti opat sisi nu tiap juruna kudu nyékon -kecap ti parabot tukang bas, pasékon- nu hartina opat juruna mun diukur persis 90 darajat téa. Rupa pasagi loba dipaké pikeun wangun parabot sapopoé nu dijieun tina awi, diantarana nyaéta bésék, pipiti, suku boboko, hihid jeung sajabana. Rupa pasagi nu kawentar kamana-mendi utamana pikeun muslim sabab sok di datangan ari naik haji tangtu Ka’bah di Mekah. Ceuk si cenah, harti Ka’bah atawa kufah teh cenah pasagi. Kaligrafi nu tulisanana ngaharib-harib ka rupa kotak disebut kufah atawa kufik.
Salian ti rupa pasagi, rupa atawa wangun nu dipaké dina babasan nyaéta buleud. Cara dina kalimah “Niat kudu buleud”. Rupa buleud teh dijieun tina garis nu tungtungna panggih, bari jarak ti tengah ka unggal sisi sarua. Dina Matématika mah istilah na “jari-jari atawa “r”, tina radian atawa radius téa. Niat urusanana jeung sikep yakin, patali ogé jeung sikep méntal. Pikiran jeung tindakan ngahiji, siga garis buleud.
Rupa atawa wangun buleud aya jeung loba di alam. Diantarana panonpoé, bulan, katumbiri, ombak leutik dina balong mun urang nyemplungkeun batu, daun taraté, jsb. Dina parabot vernakular nu tina awi, rupa buleud dipaké pikeun rupa tampir, nyiru, telebug, téténong, ayakan, jsb.
Rupa buleud sok dipake perlambang kasampurnaan nu sipatna ideologis kaasup tauhid atawa kaimanan. Bulan atawa panonpoé nu rupa dasarna buleud dipaké pikeun lambang nu islami. Ngan sangkan teu pahili jeung sorabi, bulan digambarna sapasi, ongkoh sangkan masih aya tempat pikeun béntang. Panonpoe dijadikan lambang salah sahiji ormas Islam -sangkan teu pahili jeung rupa buleud séjéna- ditambahan ku garis nu nyebar ti sisi buleudan nu hartina cahaya. Lambang bendera Jepang buleud beureum, nyimbolkeun panonpoe isuk-isuk. Pikeun ngagambarkeun manusa suci, dina seni lukis Nasrani, sirah manusa sok dibéré buleudan bodas nu disebut halo. Dina pulitik (nipu rahayat leutik) sok kadéngé istilah kebulatan tekad hiji partey atawa rombongan manusa dina raraga ngadukung hiji calon.
Rupa séjén nyaéta nyungcung. Cara dina kecap “ka balé nyungcung” siloka pikeun dirapalan atawa akad nikah. Balé nyungcung ieu babasan pikeun tempat suci atawa sakral utamana masigit. Sigana baheula akad nikah umumna dilakukeun di masjid supaya leuwih afdol sabab tempat suci jeung ari nikah teh apan upacara suci ogé. Suhunan masigit baheula umumna maké suhunan model tropis nu numpuk siga gunung. Pangluhurna biasana segitilu lobana opat nu dipasangkeun condong pahareup-hareup, ngawangun rupa limas. Suhunan modél kitu biasana disebut limasan, tapi katémbong ti hiji sisi mah segitilu. Jadi istilah nyungcung téh pikeun rupa limas nu dijieun tina opat segitilu. Dina suhunan, segitilu ieu dua sisina nu tangtung sarua panjangna jeung sarua darajat condong atawa miringna. Beh dieu, suhunan masjid aya nu meunang impor ti tanah Arab, nya kubah téa nu rupana belenong. Sanajan sabenerna mah rupa kubah ieu ogé dijadikeun suhunan katédral cara di Italia ogé Russia.
Rupa nu ngaharib-harib ka segitilu aya di alam, contona gunung Cikuray di Garut, siga pisan segitilu: dua sisi condong panggih di puncak, nu hiji mah ngadapang dina taneuh. Dua sisi nu condong éta nyiptakeun rupa nyungcung nu nunjuk ka langit –dihartikeun nuju ka Pangéran. Jadi kaharti mun ku karuhun gunung dianggap suci atawa sakral, salian ti tempat bijilna cai pikeun kahirupan, oge dipaké pikeun tempat muja, tempat karamat, makam atawa astana, nu ayeuna sok disebut situs purbakala atawa sajarah tea. Kusabab di Mesir mah euweuh gunung cara di urang, nya Fir’aun nyieun gugunungan badag nu disebut piramid tea nu umumna dipake pikeun nyimpen jasadna.
Rupa atawa wangun nu aya di alam dunya ieu loba pisan jeung moal kaitung. Ku manusa modéren kaayaan kitu disederhanakeun atawa diringkes kana tilu rupa dasar, nyaéta pasagi, segitilu jeung buleud. Eta tilu rupa dasar dipaké dina élmu Matematika utamana Géometri jeung dina éstetika Seni Rupa. Duka kumaha sasakalana, éta rupa dasar téh aya dina babasan atawa paribasa di urang cara conto di luhur. Tapi dina henteuna aya patali marga, bisa jadi sarua dina inditna: sarua nyokot conto rupa dasar nu aya di alam, dumasar kana kasampurnaan alam jieunan Pangéran. Nu jelas, masing-masing rupa éta sanajan dina wanda nu béda tapi sarua ngandung pihartieun kaayaan sampurna atawa suci. Pasagi pikeun ngagambarkeun kalakuan nu sampurna, buleud pikeun tékad atawa kayakinan nu sampurna, segitilu pikeun tempat nu sampurna –dina harti suci atawa sakral.


c: text/html

text:
Lumba-lumba
Lumba-lumba, mamalia cai anu teu asing pikeun urang, sosok lauk anu ngalambangkeun persahabatan sarta sosokna anu soméah, lucu sarta imut nyieun manusa gancang akrab sarta mikaresep mamalia anu ieu.[1] “Lumba-lumba ogé nya éta makhluk pohara calakan kalayan kapribadian individu, otonomi, sarta kahirupan batin. Maranéhanana pohara rentan ka sarta trauma psikologis.”, ceuk Lori ngécéskeun. Cacakan kitu, hubungan anu alus antara lumba-lumba sarta manusa ogé bisa ngajadikeun sato laut éta cageur kalayan gancang. Ku kituna, manusa kudu nyaho tabéat lumba-lumba sabot maranéhanana aya di alam liar. Lori ogé nambahan, sacara signifikan, loba otak lumba-lumba modern leuwih badag batan otak urang sorangan. Ciri-ciri anatomi otak maranéhanana némbongkeun karumitan kacerdasan.[2]
Lumba-lumba loba dimangpaatkeun ku sagala rupa pihak, kawas militer AS anu kungsi ngalakonan percobaan ka lumba-lumba pikeun misi Spionase. Lumba-lumba ngabogaan pangabisa unik anu saéstuna lamun urang minangka manusa jeli bisa néwak maksud ti parobahan laku-lampah lumba-lumba kasebut.[1] Lumba-lumba ngabogaan pangabisa anu unik, Pangabisa unikna éta diantara, resep nulungan manusa anu pareng kasasar atawa palid ka tengah laut (biasana lumba-lumba nulungan sarta ngabingbing nyampe ka darat), sajaba ti éta bisa ogé nyaho iraha musibah lini baris lumangsung.[1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tapi,ku lila-lila Buntari méré perhatian anu leuwih ka Gunadi, barukna haténa teubisa dibohongan yén manéhna gé boga haté. Tapi, manéhna ogé can narimakeun kaayaanyén kahirupan Buntari jeung manéhna jauh béda. Buntari beunghar, anak pajabat, reseppésta, pasti wé geus jauh tina aturan-aturan jeung moral téh. Ah geus goréng wé étapipikiran ka si budak ogoan téh, katambahan deui pageto pernah cicing di Amerikamangtaun-taun jeung lalaki.Buntari lain calon anu pas jeung lelembutan. Aing mah hayang keretas anu bodas,lain anu geus aya tapak nyurat-nyorét batur. Kitu anu jadi pilihan manéhna, sanajan dinanangtukeunnana teu béda ti nyanghareupan dilema. Da masing kalah kumaha ogé,keukeuh teu bisa dipaling yén manéhna neundeun haté. Nya minangka balukar tina éta téh,batinna teu leupas tina bangbaluh.Hiji poe Gunadi meunang surat. Barang bréh ngaran anu ngirimna, tétéla Buntari.Béréwék disoehkeun, eusina ukur tilu jajar., kaopat tanda tangan anu disambungkeun jeung
titimangsa nulisna. “Kang Gun Gun, wengi énjing sumping nya ka bumi Tari. Tari bade
tunangan sareng Tommy. Kehadiran akang dinanti-
nanti sekali.” Deg karasa aya anu nonjok
kana lebah angen-angenna. Meunang sajongjonan mah Gunadi ukur ngahuleng.Ondangan geus dijieun, tinggal nungguan poe prakna éta nikahan téh. Tapi nyatanasi pangarang teu ngijinan Buntari kawin ka Tommy. Tommy kacilakaan. Atuh éta budakogoan téh sedih kabina-bina. Ti sapék éta kajadian Buntari tara nonghol jeung kuliah.Nya ari Gunadi kacaritakeun karunya ka Buntari, manéhna manggihan Buntari,sugan wé bisa saeutik ngobatan haténa. Atuh Buntari ogé ngarasa rada kahibur ku datang jalma nu dipikaresep ku manéhna. Kasaha deui manéhna ménta tulung jeung cacaritakasedihannana lamun lain ka Gunadi.Tungtungna Buntari cacarita yén manéhna keur hamil.. Mun téa mah kungsidisamber gelap tengah poe éréng-éréngan jigana Gunadi téh. Pangpana mah nu disangkaku Gunadi yén Tari téh geus teu bener gadis jeung bangor ti baheula, nyatana salah, Tarikagoda ku kalakuan butut Tommy saeunggeus maranéhanana tunangan, da kitu sotéhpédah geus ngarasa deukeut kana poe nikahna. Buntari ayeuna bingung kudu kumaha. Nyamanéhna mutuskeun milih jalan aborsi, da kumaha deui cénah mah, éra ku balaréa bisiarapaleun ari diantep nepi ka gede mah apan bapana pajabat, bisi kalah ngaruksakkahormatan kaluargana. Gunadi gé teu téga ari kudu kitu carana mah. Tah didieu mimitikaasih Gunadi jeung Bintari paamprok. Didieu meumeujeuhna urang kabawa kanakaromantisan Gunadi jeung Bintari. Nu ahirna, Gunadi nampi Tari dina kaayaanna keursusah. Tari langsung ngarontok Gunadi, terus nyuuh kana dadana bari ceurik semu ditahan.Novel karya Tatang Sumarsono ieu medalna taun 1995. Bahasa dina ieu novelkaitung babari dipiharti, utamana mah ku sakumna rumaja, da ieu novel téh ngaguar caritarumaja jaman kiwari. Caritana saluyu pisan jeung kaayaan jeung kalakuan rumaja di éramodern ceuk gaulna mah. Ku kituna carita ieu novel téh mangrupa papatah pikeun rumajasangkan hirup sederhana, nurut kana paréntah agama jeung norma, ngutamakeun sakola jeung diajar. Ulah kawas Gunadi, babaturanna mah geus pada digarawé , na arimanéhannana Mahasiswa Abadi, da itu geuning kaolo ku karesepna ulin ka gunung, jeungdeui ulah sok boga sangkaan goréng ka batur nu tungtungna mah mawa pihanjakaleun.


text:
Sindangan
Dina élmu komputer, sindangan (Ing. cache, dibaca "kés") hartina kumpulan data salinan ti nu aslina nu disimpen di tempat séjén. Hal ieu ditujukeun pikeun ngirit, mun data aslina "mahal", dina harti hésé dicokotna. Mun datana geus disindangkeun (cached), engkéna aksés data téh bakal leuwih gampang.
Daptar eusi
Operasi[édit | sunting sumber]
Sindangan mangrupakeun hiji blok mémori keur nyimpen data samentara waktu ngarah gmpang dipigunakeun deui. CPU jeung hard disk sacara rutin migunakeun sindangan, nya kitu deui browser wéb.
Aplikasi[édit | sunting sumber]
Sindangan CPU[édit | sunting sumber]
Mémori nu leutik dina atawa deukeuteun chip CPU bisa leuwih gampang dijieun tinimbang mémori nu leuwih gedé. Kalolobaan CPU ti taun 1980-an geus maké hiji atawa leuwih sindangan, sarta CPU multiguna modéren dina jero komputer pribadi bisa mibanda satengah losin sindangan, numana masing-masingna dihusukeun keur bagian nu béda-béda dina masalah ngéksekusi program.


text:
Ernst Mach
Ernst Mach lahir tanggal 18 Fébruari 1838 di Chrlitz-Tura ,Moravia Karajaan Austria. Tilar tanggal 19 Fébruari 1916 di Haar, Jerman.[1]
Anjeunna nyaéta sauwan fisikawan jeung filsuf Austria anu nyambungkeun prinsip penting ngeunaan optic, mékanika, jeung dinamika gelombang jeung anu ngarojog sawangan yén élmu pangaweruh téh nyaéta hiji organisasi konséptual tina data pangalaman sénsori atawa observasi.[1]
Mach diajar di imah nepika umur 14 taun, tuluy nuluykeun langsung ka gymnasium (sakola menengah luhur satingkat SMA) saméméh asup ka Universitas Vienna nalika umur 17 taun.[1] Anjeunna nampa gelar doktona dina widang fisika taun 1860 jeung ngagarap widang mékaika jeung fisika di Vienna nepika taun 1864, tuluy jadi profésor dina widang matématika di Universitas Graz.[1] Karesep mach geus dimimitian pikeun ngarobah psikologi jeung fisiologi ngeunaan sénsasi, sanajan anjeunna nuluykeun ngidéntifikasi dirina ku anjeun minangka saurang fisikawan jeung pikeun ngahubungkeun panalungtikan fisik salila karirna.[1]
Dina widang psikologi anjeunna diajar ngeunaan hubungan sénsasi (rasa) kana pangaruh stimulant éksternal.[2] Ruang, waktu, warna, sora, mangrupa unsure fisik, anu kiwari ogé dipaluruh ku para ahli psikologi jeung dipiharti minangka hal-hal anu teu ngan saukur ti dunya luar fisik tapi ogé anasir-anasir tina pangalaman batin urang.[2] Mach pohara kainspirasi ku Gustav Fechner.[2] Psikolog kiwari nganggap anjeunna minangka nu ngadegkeun téori Gestalt sarta panimu pikeun ngahambat saraf.[2] Sanajan dina dua abad ka dua puluh anjeunna leuwih kawentar minangka filsuf salila pangaruhna kana fisika jeung falsafah] fisika, nyaéta psikologi anu mangrupa kakuatan pangrojong utama di satukangeun falsafah élmu pangaweruh.[2]


text:
ku Eddy NugrahaVI
Panganteur
I
Dina babasan kampung Pohaci asalna tina pwah jeung aci. Ari pwah unsur daya rido ti nu Maha kawasa supaya Jadi/mangrupa. Ari aci dina babasan sapopoe nyatana sari pati (nu alusna) tina dat contona nu teu bireuk nepi ka ayeuna nyaeta ngaran aci - tipung nu asalna tina sari pati sampeu. Aci oge mangrupa sari tina puji sabab hasil pagawean/olahan nu jadi kapujian hartina dipikaresep/dipikabutuh ku nu makena.
Jadi, pohaci dina babasan kabiasaan urang kampung mah nunjukkeun aci-aci ning dat nu dibarengan ku daya ti nu Maha kawasa nu murbeng alam supaya ngajadi/ngabantuan kaperluan/kabutuh/karesep jalma/mahluk.
Matak indung beurang lamun arek ngubaran budak nu gering atawa nu ngadat/ceurik wae, sok biasa ngaheungheum beas cikur atawa panglay, tuluy lamun geus karasa rasa aci-aci/sarina ku anjeuna –da diasupkeun kana bahamna- cikur atawa panglay the diburakeun atawa kadang saukur dilepehkeun bari terus ditempelkeun kana tarang nu gering/nu ngadat wae bari tuluy ngucap
…PUAH (pwah) CAGEUR siah!
Eta kabeh lir ibarat aci ngahiji jeung doa/itikad/program ti indung berang neneda ka nu maha kawasa make kecap Pwah....nya jadi Pwah kana aci….jadi Pohaci….nya tuluyna mah, nu ngan saukur cikur atawa panglay the boga daya mangfaat lain pakeun nyagerkeun atawa ngarepehkeun budak, sabab lain saukur aci cikur atawa panglay tapi jadi kaselir ku pohaci (na) cikur atawa panglay nu boga maunat nulung jelema.
Matak kangaranan pohaci diterapkeun oge kana sari rupa-rupa barang nu aya didunya. Kayaning- pare/ibu ngarana pohaci sang hyang sri, inten Pohaci terus patala, emas pohaci maya herang, barang dagangan pohaci wenis jati, Perak pohaci maya putih jrrd.
Malah geus kawicara dina tulisan bujangga oge, ayana tingkatan (pakeun ngabedakeun) tina sesebutan aci nepi kana pohaci, yen misalna wae; pikeun nyebutkeun sel sperma disebutna Aci putih maja herang aci putih tunggang herang (teu make pwah-atawa teu disebut pohaci tapi cukup aci); sel telur Aci putih maja hening aci putih tumpang lenggang; karek lamun geus ngajadi pembuahan/zygote disebutna ningkat jadi Pohaci nyatana Pohaci impun larang nu aya di gunung kembar.
II
Tangtu wae dina bag-bagan ulikan mah, engke dibagian satuluyna bakal leuwih katingali, yen aya bedana tingkatan nerapkeun sesebutan aci jeung pohaci -Sabab moal aya ngaran lamun euweuh barangna, moal aya ngaran mun teu boga sifatna moal aya ngaran mun teu boga usik/guna/manfaatna- antara aci acining barang nu aya di dunya jeung pohaci nu leuwih dijelaskeun ayana di alam kahyangan nu turunka dunya sasat saukur dipiwarang (Ngabdi-ibadah) ka Sunan Ambu. Kapanggihna alam katut panta-panta aci tepi ka pohaci the –saperti nu bakal kailo dina bagian satuluyna- lamun geus rajin daek wekel mutih, ngabeuti, ngalalab, ngatah, niis jrrd latihan meruhkeun aci supaya manjing jadi pohaci.
Leuwih jero deui Dina ulikan kasundaaan eusi. Pohaci the nu ngawarnaan RASA. Ku kawasana, Pohaci jadi panghurip nu nimbulkeun nyawa. Tuluyna, pohaci jadi SIR nyatana rupa rupa rasa nu jadi pangrasa.
Ari pangrasa nyatana nu jadi pangawasa nu hirup. Pangrasa matak jadi pangawasa sabab usik malikna jelema jeung sakabeh nu kumelip kumaha pangrasana. Nya pangrasa ieu jadi pangawasa dat na, pangawasa sifat jeung tingkah polahna.
Ieu dadaran…pun sapun….
Rek nganepikeun yen kabiasaan sapopoe nu aya hubungana jeung kapercayaan kana pohaci di kampung, nu beuki kaayeunakeun beuki arang katarima ku jalma-jalma nu ngarasa ‘ngota’ jeung ‘educated’ ku ala barat jeung ala Arab, teh asal muasalna bijil tina falasifah kapercayaan sunda baheula nu empirik.
Para pohaci the ayana lain ngan saukur dongeng memeh sare tapi boga falasifah nu nuduhkeun kana ulikan tangtung jeung masih nerap dina babasan jeung kabiasaaan sapopoe nu boga ‘nilai aplikasi’/kagunaan nu alus tur daya guna malah tepat guna, kayaning dina metoda ngubaran, nyuguh, nyieun tumbal, teknik neluh & nolakna, jeung ngomean awak katut ngomean lingkungan, malah isik sering dipake pakeun nganteur pamaksudan dina usaha jrrd.
Ieu dadaran… pun sapun….
Rek ngajelaskeun ngeunaan Pohaci utusan sunan Ambu nu heubeul nulung seuweu siwi tedak pajajaran….nu ayeuna mah geus diapi lainkeun/dianggap pamusrikan/bidah jrrd ku kalolobaan urang sunda kiwari sabab bisa jadi bijil tina heureutna kanyaho inohong sunda –nu make jalan Arab (lain saukur jalan Islam) - dina masalah ageman, jeung heureutna kamampuh inohong sunda nu saukur ngarasa nyunda tapi teu tapis ngeunaan pamahaman Islam nu rahmatan lil alamin (nu lain saukur pamahaman Arab) oge teu wanoh kana kamajuan paradigma jaman.
Wah…siah…..
….timana asalna wani dodongeng jeung nyebut kitu? ….Naha saukur kirata wae ….dinyata-nyata ku kira-kira? Naha saukur ka teupuas kaum marginal?
Tapi,….Cik atuh kumaha enyana mun enya-enya enya mah enyana?
Ngan kade euy bisi neunggar pangrasa batur….
…. Hayoh matak kabur pang ACIan!
puah…pwah!
Hung…ahung!
III
Memeh ngadadarkeun hal nu empirik/aplikatif ngeunaan pohaci, Urang mimitian utamana ku dongeng nu jadi ‘framework’ ulikan ngeunaan Pohaci nu sok kapangih/katuliskeun nu bisa kabaca ku umum dina pantun- sabab saperti nu geus kajanapria, dina nyimpen atikan tur nganepikeunana falasifah turun manurun, di sunda mah loba nu di’kemas’ make media pantun:
Pohaci teh awewe nu aya di kahyangan (sok disebut oge bumi suci alam padang) nu ngabantu Sunan Ambu. Ngaran Pohaci diantarana nu kabukukeun SangHyang Sri, Wirumananggay, Rincik bumi, Karma Seda, jrrd. Pohaci –ngan pohaci mungkul- nu biasana sok dipiwarang ku Sunan Ambu turun ka Buana Panca tengah Lamun aya seuweu siwi boga maksud/kahayang (umumna mah ngan kacaritakeun lamun boga kahayang sabab boga kasusah/karererepet).
Kawas dina carita Mundinglaya nu (pernah) paeh sabab ngalawan guriang tujuh, nya bisa dihirupan deui (ditulung) ku disumpingan ku Pohaci Wirumananggay .
Naha bet ku wirumananggay ? lain kunu sanes?
Kadieunakeun, dina basa sapopoe –sab di sunda cenah kapangaruhan ku hindu- pohaci sok oge jadi disebut dewi atawa bidadari. Misalna pohaci sanghyang Sri jadi Dewi Sri. Ditambahan ku dongeng lamun Pohaci –bidadari- turun ka dunya ngadon mandi di leuwi ngaliwatan katumbiri jeung lamun kabawa karembongna ku batur teu bisa balik deui ka kahyangan.
Naha pohaci ayana di alam kahyangan, naha dialam kahyangan pohaci turunna kadunya kudu nunggu dititah?, jeung naha bet nitah pohaci, teu tiasa Sunan Ambu angkat nyalira? Naha pas ngalawan guriang tujuh bet paeh? Jeung naha dihirupan ku Pohaci? Jeung naha bet ditambahan ku caritaan sok ngadon mandi dileuwi dunya ngaliwatan katumbiri - lain lamun aya katumbiri mah wayah geus hujan meureun hawa leuwi jeung caina tiris - rada aneh resep mandi lain dina wayah panas/haneut??
Urang bukakeun saeutik lalangsena: urang jujut ti wiwitan, urang pake keur wekasan, didunya urang wanohan, ameh kaaasaan manis imbitna ameh teu giyung ku amisna. ameh teu katerap tai hyang karatan teu boga danghyang teu mulya di parahyang(an) sab geus teu apal naon ari kahyangan.
IV
Mimiti jalma dina jero beuteung indung, jadina Sang Pohaci Impun larang (zygote) nga anak sudang (janin) ngagedean tur lengkep sapuratina kusabab lengkepna/ayana sari sari kadaharan/hakaneun (gizi) nu dituang ku Indung jeung hasil tina (kuat/henteu, sehat/henteuna) bekel Aci putih maja herang aci putih tunggang herang (sel sperma) tina sari aci-acining kadaharan nu dituang ku Bapa.
Matak kongas kasebut lamun ngabasakeun ka budakna -jelema hurmateun nu diajak nyarita) sok bari ngahurmat kolotna, nyebutna urang teh pan ka indung/oge ka bapana make sesebutan TUANG IBU TUANG RAMA, hartina ngingetkeun kanu diajak nyarita yen jelema nu ayeuna mulya teh jadina sabab lantaran hese cape indung bapana. Ibu tuang (dahar) bapa tuang (dahar) acining dunya nu nampa narima nya budakna (ngajadi janin). Da lamun euweuh aci-acining hakaneun nu asup ka indung/bapa mah moal jadi mangrupa orok - budak katempuhan (mun goreng acina)/kabere untung (mun alus sarina)
Sanggeus sampurna aci-acining kahakanan pakeun ngajadikeun janin cenah ku nu murbeng alam dipasihan sukma (ruh).
Lamun dina Mushaf Utsmani loba aya ayat-ayat nu dicutat ku ulama nu ngadugikeun proses janin tina sudut pandang biologi nyatana: tina saripati taneuh, nutfah, ‘alaqah, mudhghat, izham tuluy disampurnakeun ku ruh Allah (diantarana-Al mu’minun 12-14).
Disunda mah analisana make sudut pandang kahanan (dimensi):
Kahanan mimiti dina jero kandungan saggeus dipasihan sukma (bulan ka 1) kasebutna Sang Sukma Mulya. Ku pangaruh aci-acining kadaharan nu asup kana ‘rahim’ ibu. Ieu kahanan kahiji teh robah jadi boga rasa (Sang Sukma rasa/bulan ka 2), Sang jati rasa, Sang sari rasa. Malah engkena jadi Sang terus rasa.
Ku kituna memeh asup kana tahapan Sang terus rasa (bulan ka 5) jeung geus jadi sari-sari rasana si anak sudang (janin) (bulan ka 4), nukagedekeun ku pola pikir sunda bihari mah sok salametan nu eusina ngadu’a -mere program kana aci-aci nu geus beuki ngajadi- ku acara 4 bulanan keur si utun inji dina kahanan Sang jati rasa nu nambahan sari-sari rasana. Sederhana na mah, diantarana, ku nyieun bubur beureum bubur bodas - ameh salamet….aci-aci ning kadaharan…ditambahan ku du’a/itikad/program supaya ngajadi pareng pohacina sinelir.
Ku salametan ngadu’a (program) teh, nu asalna ukur sari-sari acining dat jadi ditambahan ku sari-sari acining puji (do’a+ aci nu direkayasa jadi –diantarana-bubur beureum bubur bodas). Ngajadikeun ayana ‘interaksi’ antara aci-dijero-nu geus ngabaju jadi janin- jeung aci-aci diluar nu direka jadi puji diprogram pakeun kasalametan nu dijero. Tah ku kajadian didieu mimiti (dina bagian satuluyna) bakal kapanggih/ka-track ayana teknik neluh jeung nolakna. (he…he…he tong tebih-tebih tengetan we…teluh kejo)
Ayeuna geus kabuktikeun ku dunya medis yen aya hubungan antara anak sudang jeung emosional indung katut kondisi lingkungana kayaning ngadenge musik jrrd. Ku kituna, salian ti pantangan-pantangan lain ka indung bapa salila reuneuh, mere do’a/program ka anak sudang ku cara salametan dina bulan ka 4 (jeung oge bulan ka 7) sawarna jeung mere pangaruh kawas ku musik ka anak sudang. Malah ieu mah make resonansi aci-acining kadaharan bari husus diprogram supaya kaginuluran bagja, diantarana, Pohaci nyataning aci-aci nu aya Tuah/dayana/pwahna jadi di (bakal) anakna.
Dina bulan ka genep, Sundana -bekel cahaya/nur- ti nu maha suci nurusamawati wal ardhi rek dicekapkeun matakna kongas ieu kahanan janin kasebut Sang Nurseda (sunda panungtungan pasihan rabbul alamin) nu engkena si anak sudang jadi Sang Aria Bumi. Supaya sampurnana kahanan Sang Aria Bumi/euweuh gangguan narima nurseda, deui-deui indung bapana ‘intervensi’ ku ngadu’a ka maha Suci mere program salametan ku acara tujuh bulanan.
Jst…………………..
(punten.... teu dikintunkeun ngeunaan dua kahanan panungtung, da saterasnamah mung cecepengan indung beurang (jeung nu hoyong apal cecepengan jadi indung beurang).
V
Utamana mah, 2 kahanan panungtung jadi trigger pakeun nga-uninstall diri balik ka asal lumenggang. Sabab lamun aya jelema gagah sakti make proses ‘rekayasa tina fitrahna’ ku ngopy jeung nga install rupa rupa tambahan program nu ngamodify wujud normalna –kayaning jadi weduk, pelet jrrd- terus dibacakeun ku indung beurang wincikan ‘track’ wiwitan nu jadi manehna –lamun bener-bener indung beurang- sok leungit pangawasana ‘anomali’na balik deui kana normal –.
Ieu teknik ‘System restore’ masih dipake pakeun ngaleungitkeun sabangsaning ‘kawedukan, kajayaan jrrd’ lamun geus teu diperlukeun atawa arek mulih ka jati. Sabab mulih ka jati bisana lamun geus bisa mulangkeun ka asalna sakabeh aci-acining nu ngajadikeun wujud. Kabeh kawedukan jrrd ‘engineering wujud’ diasupkeun ka jelema make proses intervensi/rekayasa aci-acining nu jadi sarina (tingal bagian XXI).
Sukuran/salametan 4 bulanan oge 7 bulanan diparigawe salaku upaya kontrol, ngarawat jeung ngomean ku ahlina sabab rea manggihan yen salila kakandungan the loba gangguan ka jabang bayi ngaliwatan pangaruh lingkungan, asupan gizi, stress kahariwang emosi indung, tingkah laku bapa (nu sok nyambung/aya pangaruh ka pamajikana nu ngandung nu jadina mangaruhan budak). Oge, sanajan sapopoena mah biasana indung bapana oge geus apal kana pantangan lamun keur kakandungan tapi pan jelema tea sok keuna ku poho, balangah jeung lalawora.
Bisana urang sunda nganyahokeun dimensi kahanan anak sudang/janin sabab disunda mah loba cai. Ku kajatnikaan luluhur sunda, ulikan sunda ku mrogram maneh bari teuleum di cai ngarupakeun ‘modelling’ dina upaya pendekatan ‘shahih’/teruji kana kaayaan janin dina jero kandungan (tingali we sarua kabeh kalingkupan cai). Loba bukti empirikna, da sanyatana memang ulikan ieu teh geus masagi, tinggal daek nanya ka ahlina.
Matak bisa jadi lamun lingkungan alam sunda beuki rusak ku diantarana jadi hese cai, hiji isarat yen kalolobaan urang sunda teu wanoh kana ulikan luluhurna. Da lamun wanoh mah meureun bakal heman ka cai jeung lingkungan nu jadi sabab cai cur cor. Lamun euweuh cai leungit metoda/teknik pakeun nganyahokeun bibit buit bekel lumenggang.
Panganteur
I
Dina babasan kampung Pohaci asalna tina pwah jeung aci. Ari pwah unsur daya rido ti nu Maha kawasa supaya Jadi/mangrupa. Ari aci dina babasan sapopoe nyatana sari pati (nu alusna) tina dat contona nu teu bireuk nepi ka ayeuna nyaeta ngaran aci - tipung nu asalna tina sari pati sampeu. Aci oge mangrupa sari tina puji sabab hasil pagawean/olahan nu jadi kapujian hartina dipikaresep/dipikabutuh ku nu makena.
Jadi, pohaci dina babasan kabiasaan urang kampung mah nunjukkeun aci-aci ning dat nu dibarengan ku daya ti nu Maha kawasa nu murbeng alam supaya ngajadi/ngabantuan kaperluan/kabutuh/karesep jalma/mahluk.
Matak indung beurang lamun arek ngubaran budak nu gering atawa nu ngadat/ceurik wae, sok biasa ngaheungheum beas cikur atawa panglay, tuluy lamun geus karasa rasa aci-aci/sarina ku anjeuna –da diasupkeun kana bahamna- cikur atawa panglay the diburakeun atawa kadang saukur dilepehkeun bari terus ditempelkeun kana tarang nu gering/nu ngadat wae bari tuluy ngucap
…PUAH (pwah) CAGEUR siah!
Eta kabeh lir ibarat aci ngahiji jeung doa/itikad/program ti indung berang neneda ka nu maha kawasa make kecap Pwah....nya jadi Pwah kana aci….jadi Pohaci….nya tuluyna mah, nu ngan saukur cikur atawa panglay the boga daya mangfaat lain pakeun nyagerkeun atawa ngarepehkeun budak, sabab lain saukur aci cikur atawa panglay tapi jadi kaselir ku pohaci (na) cikur atawa panglay nu boga maunat nulung jelema.
Matak kangaranan pohaci diterapkeun oge kana sari rupa-rupa barang nu aya didunya. Kayaning- pare/ibu ngarana pohaci sang hyang sri, inten Pohaci terus patala, emas pohaci maya herang, barang dagangan pohaci wenis jati, Perak pohaci maya putih jrrd.
Malah geus kawicara dina tulisan bujangga oge, ayana tingkatan (pakeun ngabedakeun) tina sesebutan aci nepi kana pohaci, yen misalna wae; pikeun nyebutkeun sel sperma disebutna Aci putih maja herang aci putih tunggang herang (teu make pwah-atawa teu disebut pohaci tapi cukup aci); sel telur Aci putih maja hening aci putih tumpang lenggang; karek lamun geus ngajadi pembuahan/zygote disebutna ningkat jadi Pohaci nyatana Pohaci impun larang nu aya di gunung kembar.
II
Tangtu wae dina bag-bagan ulikan mah, engke dibagian satuluyna bakal leuwih katingali, yen aya bedana tingkatan nerapkeun sesebutan aci jeung pohaci -Sabab moal aya ngaran lamun euweuh barangna, moal aya ngaran mun teu boga sifatna moal aya ngaran mun teu boga usik/guna/manfaatna- antara aci acining barang nu aya di dunya jeung pohaci nu leuwih dijelaskeun ayana di alam kahyangan nu turunka dunya sasat saukur dipiwarang (Ngabdi-ibadah) ka Sunan Ambu. Kapanggihna alam katut panta-panta aci tepi ka pohaci the –saperti nu bakal kailo dina bagian satuluyna- lamun geus rajin daek wekel mutih, ngabeuti, ngalalab, ngatah, niis jrrd latihan meruhkeun aci supaya manjing jadi pohaci.
Leuwih jero deui Dina ulikan kasundaaan eusi. Pohaci the nu ngawarnaan RASA. Ku kawasana, Pohaci jadi panghurip nu nimbulkeun nyawa. Tuluyna, pohaci jadi SIR nyatana rupa rupa rasa nu jadi pangrasa.
Ari pangrasa nyatana nu jadi pangawasa nu hirup. Pangrasa matak jadi pangawasa sabab usik malikna jelema jeung sakabeh nu kumelip kumaha pangrasana. Nya pangrasa ieu jadi pangawasa dat na, pangawasa sifat jeung tingkah polahna.
Ieu dadaran…pun sapun….
Rek nganepikeun yen kabiasaan sapopoe nu aya hubungana jeung kapercayaan kana pohaci di kampung, nu beuki kaayeunakeun beuki arang katarima ku jalma-jalma nu ngarasa ‘ngota’ jeung ‘educated’ ku ala barat jeung ala Arab, teh asal muasalna bijil tina falasifah kapercayaan sunda baheula nu empirik.
Para pohaci the ayana lain ngan saukur dongeng memeh sare tapi boga falasifah nu nuduhkeun kana ulikan tangtung jeung masih nerap dina babasan jeung kabiasaaan sapopoe nu boga ‘nilai aplikasi’/kagunaan nu alus tur daya guna malah tepat guna, kayaning dina metoda ngubaran, nyuguh, nyieun tumbal, teknik neluh & nolakna, jeung ngomean awak katut ngomean lingkungan, malah isik sering dipake pakeun nganteur pamaksudan dina usaha jrrd.
Ieu dadaran… pun sapun….
Rek ngajelaskeun ngeunaan Pohaci utusan sunan Ambu nu heubeul nulung seuweu siwi tedak pajajaran….nu ayeuna mah geus diapi lainkeun/dianggap pamusrikan/bidah jrrd ku kalolobaan urang sunda kiwari sabab bisa jadi bijil tina heureutna kanyaho inohong sunda –nu make jalan Arab (lain saukur jalan Islam) - dina masalah ageman, jeung heureutna kamampuh inohong sunda nu saukur ngarasa nyunda tapi teu tapis ngeunaan pamahaman Islam nu rahmatan lil alamin (nu lain saukur pamahaman Arab) oge teu wanoh kana kamajuan paradigma jaman.
Wah…siah…..
….timana asalna wani dodongeng jeung nyebut kitu? ….Naha saukur kirata wae ….dinyata-nyata ku kira-kira? Naha saukur ka teupuas kaum marginal?
Tapi,….Cik atuh kumaha enyana mun enya-enya enya mah enyana?
Ngan kade euy bisi neunggar pangrasa batur….
…. Hayoh matak kabur pang ACIan!
puah…pwah!
Hung…ahung!
III
Memeh ngadadarkeun hal nu empirik/aplikatif ngeunaan pohaci, Urang mimitian utamana ku dongeng nu jadi ‘framework’ ulikan ngeunaan Pohaci nu sok kapangih/katuliskeun nu bisa kabaca ku umum dina pantun- sabab saperti nu geus kajanapria, dina nyimpen atikan tur nganepikeunana falasifah turun manurun, di sunda mah loba nu di’kemas’ make media pantun:
Pohaci teh awewe nu aya di kahyangan (sok disebut oge bumi suci alam padang) nu ngabantu Sunan Ambu. Ngaran Pohaci diantarana nu kabukukeun SangHyang Sri, Wirumananggay, Rincik bumi, Karma Seda, jrrd. Pohaci –ngan pohaci mungkul- nu biasana sok dipiwarang ku Sunan Ambu turun ka Buana Panca tengah Lamun aya seuweu siwi boga maksud/kahayang (umumna mah ngan kacaritakeun lamun boga kahayang sabab boga kasusah/karererepet).
Kawas dina carita Mundinglaya nu (pernah) paeh sabab ngalawan guriang tujuh, nya bisa dihirupan deui (ditulung) ku disumpingan ku Pohaci Wirumananggay .
Naha bet ku wirumananggay ? lain kunu sanes?
Kadieunakeun, dina basa sapopoe –sab di sunda cenah kapangaruhan ku hindu- pohaci sok oge jadi disebut dewi atawa bidadari. Misalna pohaci sanghyang Sri jadi Dewi Sri. Ditambahan ku dongeng lamun Pohaci –bidadari- turun ka dunya ngadon mandi di leuwi ngaliwatan katumbiri jeung lamun kabawa karembongna ku batur teu bisa balik deui ka kahyangan.
Naha pohaci ayana di alam kahyangan, naha dialam kahyangan pohaci turunna kadunya kudu nunggu dititah?, jeung naha bet nitah pohaci, teu tiasa Sunan Ambu angkat nyalira? Naha pas ngalawan guriang tujuh bet paeh? Jeung naha dihirupan ku Pohaci? Jeung naha bet ditambahan ku caritaan sok ngadon mandi dileuwi dunya ngaliwatan katumbiri - lain lamun aya katumbiri mah wayah geus hujan meureun hawa leuwi jeung caina tiris - rada aneh resep mandi lain dina wayah panas/haneut??
Urang bukakeun saeutik lalangsena: urang jujut ti wiwitan, urang pake keur wekasan, didunya urang wanohan, ameh kaaasaan manis imbitna ameh teu giyung ku amisna. ameh teu katerap tai hyang karatan teu boga danghyang teu mulya di parahyang(an) sab geus teu apal naon ari kahyangan.
IV
Mimiti jalma dina jero beuteung indung, jadina Sang Pohaci Impun larang (zygote) nga anak sudang (janin) ngagedean tur lengkep sapuratina kusabab lengkepna/ayana sari sari kadaharan/hakaneun (gizi) nu dituang ku Indung jeung hasil tina (kuat/henteu, sehat/henteuna) bekel Aci putih maja herang aci putih tunggang herang (sel sperma) tina sari aci-acining kadaharan nu dituang ku Bapa.
Matak kongas kasebut lamun ngabasakeun ka budakna -jelema hurmateun nu diajak nyarita) sok bari ngahurmat kolotna, nyebutna urang teh pan ka indung/oge ka bapana make sesebutan TUANG IBU TUANG RAMA, hartina ngingetkeun kanu diajak nyarita yen jelema nu ayeuna mulya teh jadina sabab lantaran hese cape indung bapana. Ibu tuang (dahar) bapa tuang (dahar) acining dunya nu nampa narima nya budakna (ngajadi janin). Da lamun euweuh aci-acining hakaneun nu asup ka indung/bapa mah moal jadi mangrupa orok - budak katempuhan (mun goreng acina)/kabere untung (mun alus sarina)
Sanggeus sampurna aci-acining kahakanan pakeun ngajadikeun janin cenah ku nu murbeng alam dipasihan sukma (ruh).
Lamun dina Mushaf Utsmani loba aya ayat-ayat nu dicutat ku ulama nu ngadugikeun proses janin tina sudut pandang biologi nyatana: tina saripati taneuh, nutfah, ‘alaqah, mudhghat, izham tuluy disampurnakeun ku ruh Allah (diantarana-Al mu’minun 12-14).
Disunda mah analisana make sudut pandang kahanan (dimensi):
Kahanan mimiti dina jero kandungan saggeus dipasihan sukma (bulan ka 1) kasebutna Sang Sukma Mulya. Ku pangaruh aci-acining kadaharan nu asup kana ‘rahim’ ibu. Ieu kahanan kahiji teh robah jadi boga rasa (Sang Sukma rasa/bulan ka 2), Sang jati rasa, Sang sari rasa. Malah engkena jadi Sang terus rasa.
Ku kituna memeh asup kana tahapan Sang terus rasa (bulan ka 5) jeung geus jadi sari-sari rasana si anak sudang (janin) (bulan ka 4), nukagedekeun ku pola pikir sunda bihari mah sok salametan nu eusina ngadu’a -mere program kana aci-aci nu geus beuki ngajadi- ku acara 4 bulanan keur si utun inji dina kahanan Sang jati rasa nu nambahan sari-sari rasana. Sederhana na mah, diantarana, ku nyieun bubur beureum bubur bodas - ameh salamet….aci-aci ning kadaharan…ditambahan ku du’a/itikad/program supaya ngajadi pareng pohacina sinelir.
Ku salametan ngadu’a (program) teh, nu asalna ukur sari-sari acining dat jadi ditambahan ku sari-sari acining puji (do’a+ aci nu direkayasa jadi –diantarana-bubur beureum bubur bodas). Ngajadikeun ayana ‘interaksi’ antara aci-dijero-nu geus ngabaju jadi janin- jeung aci-aci diluar nu direka jadi puji diprogram pakeun kasalametan nu dijero. Tah ku kajadian didieu mimiti (dina bagian satuluyna) bakal kapanggih/ka-track ayana teknik neluh jeung nolakna. (he…he…he tong tebih-tebih tengetan we…teluh kejo)
Ayeuna geus kabuktikeun ku dunya medis yen aya hubungan antara anak sudang jeung emosional indung katut kondisi lingkungana kayaning ngadenge musik jrrd. Ku kituna, salian ti pantangan-pantangan lain ka indung bapa salila reuneuh, mere do’a/program ka anak sudang ku cara salametan dina bulan ka 4 (jeung oge bulan ka 7) sawarna jeung mere pangaruh kawas ku musik ka anak sudang. Malah ieu mah make resonansi aci-acining kadaharan bari husus diprogram supaya kaginuluran bagja, diantarana, Pohaci nyataning aci-aci nu aya Tuah/dayana/pwahna jadi di (bakal) anakna.
Dina bulan ka genep, Sundana -bekel cahaya/nur- ti nu maha suci nurusamawati wal ardhi rek dicekapkeun matakna kongas ieu kahanan janin kasebut Sang Nurseda (sunda panungtungan pasihan rabbul alamin) nu engkena si anak sudang jadi Sang Aria Bumi. Supaya sampurnana kahanan Sang Aria Bumi/euweuh gangguan narima nurseda, deui-deui indung bapana ‘intervensi’ ku ngadu’a ka maha Suci mere program salametan ku acara tujuh bulanan.
Jst…………………..
(punten.... teu dikintunkeun ngeunaan dua kahanan panungtung, da saterasnamah mung cecepengan indung beurang (jeung nu hoyong apal cecepengan jadi indung beurang).
V
Utamana mah, 2 kahanan panungtung jadi trigger pakeun nga-uninstall diri balik ka asal lumenggang. Sabab lamun aya jelema gagah sakti make proses ‘rekayasa tina fitrahna’ ku ngopy jeung nga install rupa rupa tambahan program nu ngamodify wujud normalna –kayaning jadi weduk, pelet jrrd- terus dibacakeun ku indung beurang wincikan ‘track’ wiwitan nu jadi manehna –lamun bener-bener indung beurang- sok leungit pangawasana ‘anomali’na balik deui kana normal –.
Ieu teknik ‘System restore’ masih dipake pakeun ngaleungitkeun sabangsaning ‘kawedukan, kajayaan jrrd’ lamun geus teu diperlukeun atawa arek mulih ka jati. Sabab mulih ka jati bisana lamun geus bisa mulangkeun ka asalna sakabeh aci-acining nu ngajadikeun wujud. Kabeh kawedukan jrrd ‘engineering wujud’ diasupkeun ka jelema make proses intervensi/rekayasa aci-acining nu jadi sarina (tingal bagian XXI).
Sukuran/salametan 4 bulanan oge 7 bulanan diparigawe salaku upaya kontrol, ngarawat jeung ngomean ku ahlina sabab rea manggihan yen salila kakandungan the loba gangguan ka jabang bayi ngaliwatan pangaruh lingkungan, asupan gizi, stress kahariwang emosi indung, tingkah laku bapa (nu sok nyambung/aya pangaruh ka pamajikana nu ngandung nu jadina mangaruhan budak). Oge, sanajan sapopoena mah biasana indung bapana oge geus apal kana pantangan lamun keur kakandungan tapi pan jelema tea sok keuna ku poho, balangah jeung lalawora.
Bisana urang sunda nganyahokeun dimensi kahanan anak sudang/janin sabab disunda mah loba cai. Ku kajatnikaan luluhur sunda, ulikan sunda ku mrogram maneh bari teuleum di cai ngarupakeun ‘modelling’ dina upaya pendekatan ‘shahih’/teruji kana kaayaan janin dina jero kandungan (tingali we sarua kabeh kalingkupan cai). Loba bukti empirikna, da sanyatana memang ulikan ieu teh geus masagi, tinggal daek nanya ka ahlina.
Matak bisa jadi lamun lingkungan alam sunda beuki rusak ku diantarana jadi hese cai, hiji isarat yen kalolobaan urang sunda teu wanoh kana ulikan luluhurna. Da lamun wanoh mah meureun bakal heman ka cai jeung lingkungan nu jadi sabab cai cur cor. Lamun euweuh cai leungit metoda/teknik pakeun nganyahokeun bibit buit bekel lumenggang.
Tina carita diluhur, beuki atra yen aci-acining kadaharan teh ku bantuan daya hirup (sukma) ti nu maha suci (pwahna/gunana) jadi pohaci - jeung tambahan doa indung bapa sab Allah mah ngabulkeun doa. Nya eta tea nu ngajadikeun janin jadi hirup bari hurip. Matak kudu hurmat pisan ka pohaci teh sabab enya manfaat tutulungna ka jelema.
Pan kongas dulur-dulur urang kanekes mah dina ngawincik asal-usul luluhur teh ti mimiti indung-bapa tuluy ka aki-nini, buyut, bao,udeg-udeg, janggawareng, kakait siwur tuluyna/ahirna mah ka bapa Adam indung Hawa. Ieu nunjukkeun kawinekasan aranjeuna sabab ari Adam teh pan tina taneuh ari hawa teh pan di sundamah udara atmosphere (hawa teh mani seger, mani nyongkab, mani tiis jrrd). Nya tangtu heueuh pisan enyana da jadina jelema timimiti anak sudang teh asalna mah tina aci-acining taneuh nu bisa dihakan ku jelema kusabab aya Hawa nu ngabayuan nu ngajadikeun pohaci tiasa nyata/turun di buana pancatengah. Moal aya jelema di dunya lamun euweuh hawa nu ngajadikeun taneuh tempat hirup hurip bijil cai curcor tutuwuhan sasatoan manggapulia.
Di situs purba gunung padang Cianjur oge di undakan pangluhurna-luhureun/pengkeureun ‘makam/kedudukan’ Sang Siliwangi teh aya ‘batu’ makam/kedudukan Bapa Adam Indung Hawa-dihandapna aya taneuh nu sok dibekelkeun kanu jarah. Cenah aya maunatna lamun boga pamaksudan. Sacara wijaksana luluhur mere siloka nyaeta nu utama lamun boga kahayang hayang laksana nya omean taneuh maneh (awak teh asalna tina aci-aci taneuh) – kawas taneuh nu boga karamat- ameh nyari meureun payu.
VII
Lamun geus lahir……
Balina lumrahna dikubur deui hartina dibalikeun ka taneuh (nu jadi asal mula Adam) bari di program keun supaya ngahiji deui make aci-acining uyah panglay jrrd supaya jadi Pohaci Dangdayang Sari nganteur lebur jeung taneuh sa dunya sarina asup deui ka awak-awak jelema mantuan jelema.
Matak sabenerna kudu daek make parancah indung beurang supaya budak walagri ku ngado’a mere program nitip (ctrl-C, ctrl-V) dina ‘memory dunya’ ngaliwatan balina nu dileburkeun deui jeung taneuh. Ayeuna mah urang sunda loba nu teu wanoh ka pohaci Dangdayang Sari, ngaapilainkeun atawa dina nguburna sok teu pati ngajenan jeung nganggap ngan saukur sarat komo loba nu nganggap ngan saukur adat - buktina dina migawena teh Bapana nu boga tanggung jawabna nu TUANGna tara ngilu-ngilu acan. Padahal nu penting mah bapana mere do’a/program meungpeung balina ‘alus’ keneh bisa nyimpen memory program du’a memeh di lebur balik ka asal ngahiji jeung puseur asalna.
Bali budak teh, aya oge nu digantung jadi kanjut kunang pakeun dipake ubar/tumbal/jimat jrrd sanggeus ngaliwatan ‘program’ parancah khusus nu engke make setting ‘time-counted program’ nu bareng larut/leungit lamun budakna waktuna maot. Ayeuna aya beja ti rumah sakit di Singapore aya program nyimpen bali orok di hospital. Waragadna ratusan juta perak, cenah dokter-dokterna yakin yen ti eta balina bisa dipake sumber diagnosa jeung ubar pakeun sagala panyakit budakna kahareupnakeun mun katerap. Pan dina basa sunda mah aya paribasa nu geus nahun BALI GEUSAN NGAJADI. Baheula dipake ku urang sunda ayeuna di mangfaatkeun ku singapura (sanajan can tangtu beunang nanya ti indung beurang) …. sugema pisan…. nu sorangan dipiceun ari perlu mayar ka deungeun.
VIII
Kumaha timimiti orok nepi ka jadi jelema? Kumaha carita pantun nu di caritakeun timimiti teh nerapna..euy?
Jeung kumaha maksud tulisan nyuguh pohaci meungpeung puasa? Bari pohacina ngaku-ngaku wani nyebut pohaci sang hyang dewek sagala?? Teu sieun katulah??....puah…puah…
(Urang kintunkeun bagian salajengna upami pareng)


text:
Silaturahmi Alumni SMPN 1 Panumbangan Angkatan ’82 Lulusan ’85
(ku : Atep T. Hadiwa)
Teu ngarasa cape ieuh kuring saparakanca jeung babaturan sanajan peutingna nyileuk nahan katunduh alatan kudu mereskeun jeung nyiapkeun tempat katut alat-alat nu diperlukeun keur kalancaran acara isuk nu meneran dina poe ahad 3 syawal 1431 H. Malah ti samemehna ge geus diembarkaeun kurang leuwih pisapuluh poeeun nepi ka masang spanduk jeung baligo sagala di sisi jalan, kulantaran acara hayang sukses bari jeung babaturan bisa daratang ngahadiran dina waktuna. Rada ngarasa melang jeung hariwang kuring saparakanca teh sok inggis babaturan teu daratang. Ku kitu tea mah enya hariwang pisan, sabab ngabejaan babaturan kacida susahna, maklum kurang leuwih geus 25 taun teu patepung, geus pabarencay ngalumbara jigana teh rupa jeung pangawakan geus rarobah parangling. Jigana mah mun isuk tepung teh bakal wawanohan deui sakumaha baheula anyar tepung.
Gancang carita, kuring isukna kira-kira tabuh satengah dalapan geus datang di tempat nu geus ditangtukeun. Rarasaan mah asa nu pangheulana datang, singhoreng geuning Tahrudin babaturan kuring nu baheula awakna pendek kiwari ge angger keneh pendek. Ngan bedana teh ayeuna mah geus kumisan kasampak geus aya bari jeung riweuh keur ngatur meja katut kadaharan nu disiapkeun. Gede pisan tah tanggungjawabna Tahrudin teh, sakumaha kasapukan waktu keur ngabagi-bagi pancen. Kadaharan nu disiapkeun diantarana nyaeta rupa-rupa olahan kadaharan nu asalna tina sampeu, aya comro, goreng sampeu, seupan sampeu, deblo ipis, malah aya colenak sagala. Teu lila ti harita tingkurunyung babaturan sawarehna mimiti daratang, enya pisan nu kajadian tingharuleng, silih pelong, silih pencrong bari jeung nginget-nginget ngaran, saha ari ieu….. jeung saha ari itu…..! Ari inget, ari gabrug, silih gabrug bari tingcakakak mudalkeun kasono sanggeus kurang leuwih 25 taun teu patarepung.
Tah geuning geus rada euyeub babaturan daratang na teh, malah jigana geus rada laleuleuseun balagonjangan, ngalonyeng jeung sempal guyon. Celengkeung teh….. itu geuning Dedeh Darliah bari ngeupeul mik ngadeg di payun terus nyarita, oh enya geuning rek muka acara. Teu sangka geuning si aceuk masih keneh cerewed alias bawel teu beda waktu harita 25 taun kaliwat. Atuh acara dimimitian ku pangwilujeng ka sadayana dulur nu geus bisa hadir. Nuhun cenah…. tos tiasa hadir dina raraga Silaturahmi Alumni SMPN 1 Panumbangan Angkatan ’82 Lulusan ’85, nya dijudulan “Riung Mungpulung Nyawang Mangsa ka Tukang”. Saterusna si aceuk bari teu weleh ‘menebar senyum’, mikeun ancak ka ketua osis waktu harita 25 taun kaliwat, sumangga cenah dihaturanan.
Geuleuyeung…. Jehan Hidayat, angger keneh eta ge leumpang na teh ngageuleuyeung persis….. jeung kabayang baheula bari make calana sontog warna biru. Gep kana mik, terus nyarita….
Jehan ngamimitian sanuk-sanuk papalaku, terus ngabejakeun kronologisna acara nu ayeuna keur dilaksanakeun.
Cenah awalna mah pangna hayang ngayakeun silaturahmi alumni teh ku sabab inget jeung ngarasa sono hayang patarepung deui jeung sakabeh babaturan nu saangkatan baheula keur mangsa di SMP. Ari tujuan jeung maksudna ceuk Jehan, kahiji ngupayakeun tepung atawa silaturahmi, kadua ngumpulkeun data sakabeh alumni dina kayaan kiwari, katilu ngararancang ngawangun wadah alumni anu mandiri, kaopat pikeun kahareupna hayang ngawujudkeun hiji ‘lembaga’ atawa organisasi resmi anu mere mangpaat keur kahirupan balarea boh widang sosial, pendidikan, budaya, oge nu sejenna. Saterusna Jehan nganuhunkeun ka dulur-dulur nu geus ngarojong ku tanaga, pikiran, oge materi, kana kalaksanakeunna acara silaturahmi eta. Samalah nganuhunkeun pisan ka dulur anu geus ikhlas nyisihkeun sawareh rejekina pikeun lancarna acara. Cenah waragad nu digunakeun pikeun acara silaturahmi eta, ngahaja teu matok atawa ngalas ka sakumna babaturan. Ari alesan mah ceuk Jehan… sok inggis aya sawarehna babaturan anu hoream datang alatan dialas biaya. Nu dipiharep, sakabeh babaturan ulah sungkan jeung era datang kana eta acara alatan ngarasa geus aya beda antara hiji jeung nu lianna. Paralun…… ceuk Jehan, ulah ngarasa kitu, malah susuganan aya mangpaatna pikeun nangtukeun nasib keur kahareupna. Kabuktian geuning…. sawareh dulur-dulur nu geus mapan rejekina nembongkeun kanyaah tur kaheman kalawan ngarasa sugema bisa ngabantu ngawaragadan acara, malah sawarehna waragad nu aya bakal dimangpaatkeun pikeun mere santunan ka sawareh babaturan nu kaayaanna dina waktu kiwari kacida perlu dibantu.
Sarengsena Jehan nyarita, terus ngagupayan kuring, Wawan Gunawan, jeung Anang Suryana. Sok geura kahareup cenah…. gantian nyarita! Simanahoreng Jehan ingeteun pisan yen kuring, Wawan, jeung Anang teh baheula 25 taun kaliwat sok maen calung, malah jadi grup calung SMP. Atuh kuring tiluan ngarayap kahareup terus kuring ngeupeul mik.
Ceuk kuring, tah ayeuna urang ngawawaas waktu harita keur mangsa urang sagulung sagalang di bangku SMP. Kuring menta Wawan Gunawan macakeun sajak. Kuring inget ari Wawan teh ti baheula oge geus boga teureuh ‘dalang’, malah geus sohor jadi dalang angkatan remaja. Kerewek Wawan ngeupeul mik, terus maca sajak anu eusina kurang leuwih ngajak maca riwayat salila 25 taun kaliwat jeung ngajak miara tali duduluran dina mangsa kiwari.
Ari der teh… enya wae, teu antaparah deui Wawan maca sajak bari make sora ‘Arya Seta’, eta beledagna sora ‘Arya Seta’ bari handaruan matak muringkak bulu punduk. Kuring sarerea bungah bari ngarasa waas… nitenan nepi ka rengse Wawan maca sajak,
PANGANTEUR
“Riung Mungpulung Nyawang Mangsa ka Tukang, 03 Syawal 1431 H.”
baheula… 25 taun kaliwat,
urang babarengan karumpul ngatik pangarti di SMPN 1 panumbangan
baheula… taun 1982,
urang silih pelong silih pencrong, silih toél silih oconan,
galumbira pada-pada mawa watek séwang-séwangan
baheula…
urang teu apal rék ka mana nya lampah, rék kumaha nya kalakuan, rék jadi saha jeung rék jadi naon na mangsa nu bakal datang,
anging takdir manten-Na nu Maha Agung nu jadi gurat titis tulis nasib
kiwari…
urang masih babaturan nu masih kénéh héman, euweuh nu beda sajeroning milampah maca riwayat salila 25 taun
kahadé…
ulah laas kahujanan, ulah luntur kaibunan, ulah maragatkeun tali babaturan waktu harita, malah duduluran nu kudu diipuk,
malah mandar gede mangfa’at, urang maraca nasib keur kahareupna,
yuu…
urang karumpul silaturahmi, ngumbar kasono balakecrakan,
urang nyawang mangsa katukang
réréongan babarengan,
sasieureun- sabeunyeureun bakal ngawujudkeun silaturahmi urang sarerea
sugan… urang wujudkeun rencana kahareupna nu leuwih nyata pikeun ngajalin tali silaturahmi urang.
(atep_js, 12 Sep 2010)
Saterusna, giliran kuring maca sajak beunangna Wawan. Cenah… baca tah sajak kuring, nu eusina kira-kira ngajak ngaragap diri meungpeung masih aya dina suasana lebaran. Atuh der…. deui wae kuring maca sajak sabisa-bisa. Ngan ceuk kuring mah ieu sajak teh aneh kacida, kieu geura :
TALAJAK BUTA JEUNG SI CEPOT DI PRAHA
Jekrek- jekrek Si Cepot motah ngababukan hulu buta,
ger bule-bule nu keur nongton surak alatan mupuas talajak buta.
Talajak buta naha asa aya dina diri kuring sorangan?
nu poho kana wanci,
singhoreng panongton mirengeuh talajak kuring nu keur poekeun.
Bareng jeung tanceb kayon mangsa lakakon dipungkas.
Horeng ari inget di lembur mah geuning kiwari teh keur takbiran sabada rengse puasa sabulan campleng.
Gusti hampura geuning aya keneh talajak buta nu nyelap na kongkolak mata jeung sagelas Vodka na genggerong kuring //
Praha, Ceko: 07092010.
Wilujeng Boboran Siam. Hampura lahir, hampura batin. (wawan@jen)
Beres kuring, saterusna giliran Anang Suryana ngawih. Baheula 25 taun kaliwat Anang pamingpin lamun keur maen calung. Dedegana jangkung tur badag jeung angger rada hideung, tapi geuning alus ngawihna mah. Anang cacalawakan ngawih lagu ‘Ulah Cuerik’, lagu sunda jigana mah…
Wah… waas kacida, ngalagenah eta Anang ngawih tepi ka babaturan nu sejen nu tadina cimekblek dina korsi ngadadak tingkuniang ngaradeg terus ngarampayak ngaribing. Duh… waas lah pokona mah. Edaaas… eta nu ngarampayak, aya Rustiadi, Maman Kopasus, Yayat Ruhyat, Tahrudin, eta euleuh Nur Eliati, Enok Wartika, itu geura…. Nani Nurhayati oge ngageol…!
Minangka panyelang acara, saterusna kuring macaan daftar absen unggal kelas anu persis jeung waktu harita 25 taun kaliwat. Babaturan nu hadir terus ka hareup baris ngarendeng terus dipoto.
Dimimitian ti kelas A, nya anu hadir teh nyaeta : Ai Lelah H, Dadang Selamet, Endang, Husni Mubarok.
Kelas B, nu hadir nyaeta : Agus S. Toni, Dede Suhada, Jehan Hidayat, Kurniadi, Maman, Rahmat, Tahrudin, Titin Kartini, Wawan Sunarwan, Yani Garini.
Kelas C, nu hadir nyaeta : Awan Sutiawan, Dede Ateng Jaelani, Dedeh Darliah, Iis Dahyati, Ita Hartita, Maman Sulaeman, Ojat Suparman, Reni Riyani, R. Rita Malinda, Rosid Suhendar, Suhenda, Uus Jahidarius, Uus Kusnawan.
Kelas D, nu hadir nyaeta : Anang Suryana, Ate Haryana, Atep Tatang, Endang Dudun Abdulah, Ida Roaida, Jaja Subagja, Nunu Nugraha, Tatang Wahyudin, Nanang Herdiana.
Kelas E, nu hadir nyaeta : Endang Rahmat, Engkus Kusmana, Kusna Herlan Noor, Rustiadi, Wawan Darmawan.
Kelas F, nu hadir nyaeta : Asep Maskur, Enok Wartika, Nani Nurhayati, Neneng Indrajati, Wawan Gunawan, Neni Amalia S., Nur Eliati, Popong Wartini, Yayat Ruhyat.
Wah… tegep lah, sakabeh nu hadir ti unggal kelas beres dipoto. Saterusna, Jehan nyarita deui yen pikeun kahareupna baris dilaksanakeun ngararancang program nu leuwih nyata, nyaeta hayang ngawujudkeun hiji lembaga atawa organisasi resmi anu dilola ku kakuatan alumni ku jalan ngamangpaatkeun sakabeh potensi anu aya. Jigana optimis pisan, dina waktu anu moal lila deui baris dilaksanakeun ririungan anu dihadiran ku wawakil ti unggal kelas.
Saterusna, acara ramah tamah minangka acara bebas ngumbar kasono, balakecrakan, jeung hiburan alakadarna jadi acara pamungkas. Teu sangka geuning…. Yayat Ruhyat ngahaleuangkeun kawih-kawih lawas, nostalgia, kacida ngalagenahna. Eta kumisna ngajiripit, jadi gendut pangawakana, padahal baheula mah leutik jeung pendek bari jeung cicingeun. Disambung ku Rustiadi, milu aub ngahaleuang, ngalagenah oge sanajan rada sumbang sorana, mantri Iyus ayeuna mah katelah na teh. Tuh geuning… Enok Wartika, ibu dosen oge ngahaleuang, duka naon kawihna, pokona mah ngalagenah oge. Aya oge ‘duet maut’ sebagai bintang tamu, Iis Dahyati jeung Wawan Darmawan ngahaleuang dangdutan…. Siiiip lah…! Kitu geuning tah… gumulungna kasono anu tamplok di aula Desa Medanglayang, sabada 25 taun teu patepung.
Teu karasa waktu nyerelek, geuning geus tabuh 12 peuting ieu teh, kuring anteng “Nyawang Mangsa ka Tukang”. Cag…. Heula ah,
Katitipan saur ti sadaya dulur, ‘hatur nuhun‘ SPECIAL kanggo :
ASEP TOHARI, KUSNA HERLAN NOOR, RENI, UUS KUSNAWAN, WAWAN GUNAWAN, sareng ITA HARTITA.
Teu kantun ‘hatur nuhun’ oge kanggo :
Dede Suhada, Titin Kartini, Dedeh Darliah, Rosid Suhendar, Nunu Nugraha, Nanang Herdiana, Enok Wartika, Neni Amalia S., Maman Abdurahman, Koharudin, Nur Eliati, Kosasih, Iis Dahyati, Dede Ateng Jaelani, Erpin Marpinda, Ida Roaida, Neneng Indrajati, Asep Maskur, Yayat Ruhyat, Rahmat.
Mugi Alloh SWT ngawales kasaeanna, kalayan materi anu tos dipaparinkeun mugi sing mangpaat tur barokah, enggal kagentosan anu langkung ageung. Amin.


text:
Sampurasun,
Ka sugri para wargi kisunda & urang sunda, mangga nyanggakeun ringkesan guaran simkuring ngeunaan makna carita Sangkuriang.
Urang Sunda Lain Turunan Anjing
(panyungsian dongeng Sangkuriang)
ku : Engkus Ruswana
Dongeng atawa oge sok disebut legenda atawa sakakala Sangkuriang mangrupakeun salah sahiji dongeng nu paling kakoncara di tatar Sunda, malahan dongeng ieu sumebar sanusantara, nu tangtu teu leupas jeung kasundaan.
Upama nilik dina jalanna carita, asa ku pamohalan pisan kunaon karuhun Sunda nyieun dongeng nu teu ilahar, jiga nu euweuh gawe nyawang teh sakahayang rasa, malahan aya sabagean urang Sunda nu ngarasa era jeung mungkin manghanjakalkeun ku ayana dongeng ieu, sabab ngabalukarkeun datangna pamoyokan batur, majar urang Sunda turunan Anjing (Si Tumang tea), urang Sunda teu uni hayang ngawin ka indung. Tapi ke heula ki dulur, didieu urang kudu lantip, da apan urang percaya lulu
hur sunda lain jalma barodo, da sabodo-bodona oge maenya nepi ka boga pamikiran yen jalma daek kawin jeung anjing kalayan ngahasilkeun anak jalma, jeung piraku deui parahu bisa ngajadi gunung mah.
Sabalikna malah urang percaya ku sababaraha bukti nu nganyatakeun yen luluhur Sunda sugih ku pangarti, jembar ku pangabisa. Didieu tangtu luluhur sunda ngahaja nguji pangarti jeung ngadidik turunanana sangkan motekar dina nalungtik naon pimaksudeunana, jeung apan geus jadi kabiasaan yen dina unggal carita ngandung siloka. Ku pinter-pinterna dina nyusun carita nepikeun unggal carita karasana hirup jeung jiga nu nyata ayana, kurang-kurangna lantip mah dina ngalenyepanana bisa ngabalukarkeun kasamaran.
Geura hayu urang guar naon atuh harti eta carita.
Ringkesan Carita :
Aya hiji putri raja di tatar Sunda nu geulis kawanti-wanti endah kabina-bina nu ngaranna Dayang Sumbi, tapi hanjakal manehna diasingkeun ka leuweung alatan nandang panyakit nu teu cageur-cageur, nu dianggap bisa ngabalukarkeun boborna wibawa jeung komara sang Raja.
Dina sajeroning pangasingan, pikeun ngaleungitkeun kakesel, nya sapopoena sok ngadon ninun di saung ranggonna Hiji mangsa keur anteng ninun, taropong paragi ngasupkeun benang kana rentangan anyaman benang murag ka handapeun saung. Kulantaran keur kagok digawe tambah hoream turun ti saung, Dayang Sumbi ngucap ka sing saha bae nu daek mangnyokotkeun jeung nganteurkeun eta alat ka manehna, lamun awewe rek dijadikeun dulur, mun lalaki rek dijadikeun salaki.. Nya harita aya anjing jalu nu ngaran si Tumang nyokot eta alat jeung nganteurkeun ka Dayang
Sumbi. Barang mireungeuh yen nu nganteurkeun taropong teh mangrupa anjing jalu atuh kacida ngagebegna ku alatan geus ragrag ucap nu keur elmu sunda mah ucap teh sarua jeung sumpah nu teu meunang dibolaykeun.
Bari ngaheruk ku lantaran geus sumpah tea, nya kapaksa Dayang Sumbi kudu ngalakonan kawin jeung anjing nu ngaran si Tumang, nepi ka boga budak lalaki nu kacida kasepna nu dingaranan Sangkuriang. Sangkuriang ti orok nepi ka mangkat baleg, salawasna diasuh jeung diaping ku Si Tumang, kamana Sangkuriang lumampah didinya si Tumang ngintil marengan. Hiji mangsa Dayang Sumbi hayangeun pisan jantung mencek, mani asa geus aya dina lentah, nya gancang nitah Sangkuriang sangkan moro mencek jeung kudu kabawa jantungna. Tapi dadak dumadakan harita nepi ka sapoe jeput teu panggih jeung sato naon-naon, sedeng waktu geus nyerelek maju ka burit. Sangkuriang bingung ku lantaran can hasil nedunan kahayang nu jadi indung, Sangkuriang sieun nu jadi indungna bendu mun mulang teu mawa hasil. Barang ret ka si Tumang nya timbul akalna, terus si Tumang dipanah jeung dicokot jantungna, terus dibawa jeung dipasrahkeun ka indungna. Ku Dayang Sumbi ditarima terus diasakan.
Dina sajeroning masak Dayang Sumbi ras inget ka si Tumang, anu saterusna ditanyakeun ka Sangkuriang kamana si Tumang. Barang ditanya kitu Sangkuriang ngabetem teu ngajawab, tapi sanggeus disedek, ahirna Sangkuriang wakca balaka, yen anu eukeur dipasak ku Dayang Sumbi teh eta jajantungna si Tumang. Atuh dadak sakala Dayang Sumbi ambek kacida sabab si Tumang the bapana Sangkuriang, bakat ku ambek sinduk batok nu keur dipake masak harita ditakolkeun kana sirah Sangkuriang nepi ka baloboran getih nu ngabalukarkeun sirahna pitak jeung terus diusir. Sangkuriang minggat teu puguh arah tujuan kalunta-lunta asup leuweung kaluar leuweung naek gunung-turun gunung, asup guha kaluar guha, nya bari ngelmu sakapan-paran.
Gancangna carita liwat welasan taun Sangkuriang tumuwuh jadi jajaka nu gagah kasep tur luhung ku elmu, jembar ku pangabisa. Kersaning nu Maha Kawasa, hiji
mangsa panggih jeung Dayang Sumbi nu sacara lahir wujudna teu robah lir parawan welasan taun geulis kabina-bina lir widadari ti kahiyangan, lantaran ngagem elmu awet jaya. Duanana pada-pada teu wawuh pangrasana karek tepung munggaran harita. Barang paamprok timbul tatali asih, pada-pada mentangkeun jamparing asih geugeut layeut lir gula jeung peueut teu bisa dipisahkeun, nya terus patali jangji rek hirup babarengan ngawangun rumahtangga ka cai jadi saleuwi ka darat jadi salogak Hiji mangsa Dayang Sumbi keur anteng nyiaran buuk Sangkuriang, katenjo aya pitak dina sirah Sangkuriang, harita Dayang Sumbi ngagebeg sabab ras inget ka nu jadi anakna waktu keur leutik ditakol ku sinduk persis palebah eta pitak. Nya gancang tatalepa tumanya ka Sangkuriang nalungtik sajarahna eta pitak. Sanggeus dicaritakeun nu sabenerna atuh kacida reuwasna horeng eta Sangkuriang teh anakna nu geus heubeul diteangan dianti-anti hayang kapanggih deui, atuh gancang ku Dayang Sumbi dibejer-beaskeun yen sabenerna manehna teh indungna kalayan menta ka Sangkuriang sangkan pamaksudan hayang hirup laki-rabi jeung manehna dibolaykeun, sabab teu mungkin anak kawin ka indung.
Ngadenge caritaan Dayang Sumbi kitu Sangkuriang teu percaya, alesanana teu mungkin wujud nu jadi indung bisa leuwih ngora tibatan dirina, Sangkuriang boga anggapan yen caritaan kitu teh, sakadar alesan pikeun ngabolaykeun jangji pasini. Dayang Sumbi terus ngajebejerbeaskeun ceuk paribasa nepi ka beak dengkak ngajelaskeun sangkan nu jadi anak sadar jeung narima kana kanyataan nu tumiba, tapi Sangkuriang tetep teu percaya jeung keukeuh maksa pikeun ngawujudkeun tali rarabi rumahtangga, malahan jadi ngabuburu sagala hayang harita keneh dilaksanakeun. Mireungeuh kahayang Sangkuriang kitu, Dayang Sumbi ngaheruk buntu laku beakeun jalan pikeun nyingkahan, harita timbul akal
sangkan tali rarabi bisa dibatalkeun ku jalan nyanggupan pikeun kawin tapi aya sarat, nyaeta Sangkuriang dina jero sapeuting kudu bisa ngabendung nyieun talaga gede jeung parahu pikeun lalayaran madukeun kaasih, nu ceuk pikirna pamohalan eta sarat bisa katedunan ku Sangkuriang.
Sangkuriang nyanggupan, kalayan gancang guragiru ngumpulkeun madia baladna bangsa lelembut nu katelah Guriang Tujuh, nya prak migawe naon nu dipikahayang Dayang Sumbi. Teu kungsi sapeuting eta pagaweaan ampir anggeus, atuh nempo kaayaan kitu Dayang Sumbi kacida reuwasna, sabab sieun ku dosa. Dayang Sumbi terus sidakep situhu tunggal mujasmedi, jumerit menta pituduh Nu Kawasa sangkan Sangkuriang teu bias nganggeuskeun pagaweanana. Sangeus nampa pituduh, gura-giru Dayang Sumbi ngerahkeun masyarakat di wewengkon eta sangkan ngebeberkeun jeung ngelebetkeun boeh rarang nu didamaran ku obor nu nimbulkeun pantulan cahaya katingalina mangrupa balebat tanda peuting rek ganti beurang, kitu oge ibu-ibu jeung para wanoja dikeprik dimana-mana sangkan gancang babarengan narutu lisung tutunggulan.
Ku ayana cahaya jeung lisung tutunggulan, hayam jago jadi reang pating kongkorongok. Mireungeuh kajadian kitu, Guriang Tujuh nu keur ngangsitkeun pagawean kacida reuwaseun, atuh gancang kalabur ngalaleungit deui teu sanggup neruskeun sabab sieun kabeurangan, nu balukarna naon nu jadi sarat ti Dayang Sumbi teu bias direngsekeun ku Sangkuriang.
Ngarasa ditipu Sangkuriang kacida ambekna, parahu nu can rengse terus ditalapung nya ragrag jadi Gunung Tangkuban parahu, tunggul-tunggul sesa nuar kai pikeun nyieun parahu robah ngajadi Gunung Bukittunggul, sedengkeun tumpukan dahan, pangpang, rerenteng jeung daun kai ngajadi Gunung Burangrang. Sangkuriang teu puas, anu saterusna ngudag-ngudag Dayang Sumbi, ceuk sakaol sapanjang jaman tepi ka wanci ayeuna Sangkuriang masih terus ngudag-ngudak Dayang Sumbi.
Harti dina carita nu kasungsi :
Galur carita Sangkuriang nu runtut kalayan cocog jeung kaayaan alam Pasundan, hususna wewengkon ”Danau Purba Bandung” karasa nyata tur hirup oge sakral. Hal ieu ngabuktikeun kalinuhungan luluhur sunda nu nyusun carita.
Sangkuriang asal tina kecap Sang Kuring atawa Ingsun. Gubragna Sangkuriang ka dunya hasil kawin si Tumang jeung Dayang Sumbi ku alatan taropong murag. Taropong hartina toropong nyaeta alat pikeun nempo sangkan leuwih talilti, eces tur museur. Tumang teh mangrupakeun anjing hideung tapi bangus jeung buntutna koneng. Dumasar kana simbul-simbol warna dina palsapah kasundaan, hideung perlambang bumi/lemah nu ngabogaan sifat kateguhan, katetepan, pengkuh, sedengkeun Koneng ngalambangkeun angin sifatna kadunyaan. Jadi tina wujud Tumang ngandung harti ieu carita perkara dunya jeung nu nuturkeun/turun ka dunya (manusa) nu mangrupakeun katetepan ti nu Maha Kawasa. ”Tumang” tina basa kawi hartina hawu atawa dapuran seuneu anu oge ngandung maksud hawa napsu, sedengkeun ”dayang” nyaeta sebutan keur awewe, harti lianna asal tina kecap dangiang/dahyang nu hartina bangsa lelembut atawa halus.
Dayang bisa oge dihartikeun asal tina kecap dang (= dangdang) jeung hyang (= suci = dewa). Sumbi nyaeta seuseukeutna katimang (sing seukeut nya nimang), sedengkeun upama dipenggel ngandung harti wujud diri (sum = sumsum = acining; bi = awewe = ibu pertiwi = bumi).
Jadi Dayang Sumbi ngandung harti sing seukeut tinimangan, kudu lantip dina nyungsi harti ngaguar rasa kanyahokeun sing taliti yen wujud diri teh hakekatna suci nu asal tina acining ibu pertiwi/bumi nu kaancikan ku napsu (Dayang Sumbi kawin ka si Tumang).
Palebah dieu nyata kalinuhungan luluhur urang Sunda dina milih kecap pikeun ngalarapkeun pasangan hawa napsu jeung wujud waruga, oge bisa luyu jeung harti lian nu masangkeun harti hawu jeung dangdang. Dayang Sumbi tetep geulis awet jaya, upama disungsi bakal nganyatakeun yen ti jaman ayana manusa di dunya tepi kaayeuna wujud diri manusa teh tetep geulis, pantes teu robah strukturna, manusa teu bisa nyieun wujud, sok sanajan tepi ka wujud geus pareot, ilaharna teu aya manusa nu hayang ninggalkeun warugana, malahan tetep dipikacinta dipikaasih, ku kuringna. Dina palsapah/kapercayaan Sunda netelakeun yen Sang Kuring atawa Ingsun lain sifat ragawi/lahir, oge lain
sifat rohani/batin, tapi anu dilahiran jeung dibatinan.
Ingsun (kuring)mangrupakeun dat suci nu asal ti Gusti Nu Maha Suci nu sapanjang di alam dunya ngancik dina wujud manusa sakuringna-sakuringna.
Gumelarna ingsun ka dunya ngaliwatan cukang lantaran indung bapa nu dina carita ngaliwatan indung nu ngaran Dayang Sumbi sarta bapa nu ngaran Tumang. Di dunya Ingsun ngancik dina wujud waruga/diri nu asal tina acining/ saripati dunya (dayang Sumbi), kulantaran kitu hawa napsu salawasna marengan Sangkuriang (Tumang sok ngintil marengan). Mun teu aya hawa napsu nu marengan raga, tinangtu moal aya kahirupan di dunya jeung moal aya ingsun nu gumelar ka dunya. Kusabab eta waktu si Tumang di paehan Dayang Sumbi kacida benduna, nu hartina lamun hawa napsu dipaehan tangtu kapentingan raga kaluli-luli nu balukarna bakal leungit kahirupan manusa di dunya (sawang kumaha balukarna mun sarupaning napsu dahar/nginum, napsu gawe, napsu birahi, napsu pikeun ningkatkeun diri jeung napsu-napsu lianna dipaehan, tinangtu kahirupan di dunya bakal punah), matak dina elmu Sunda mah teu aya ajaran pikeun maehan napsu, ngan tangtu kudu dikadalikeun, manusa sunda teu meunang ngasingkeun diri ninggalkeun urusan dunya.
Hirup ingsun di dunya kudu ngabogaan elmu hasil ngasah jeung olah pikir dina uteukna nu mancar dina gawe nu rancage, nu dina carita disimbulkeun sirah Sangkuriang ditakol ku sinduk tepi ka pitak.
Sangkuriang maksa hayang kawin ka Dayang Sumbi ngandung harti, yen kulantaran Ingsun asal ti Gusti nu hakekatna suci, tinangtu ngabogaan rasa jeung tanggungjawab pikeun nyalametkeun diri/waruga asal ti dunya nu diancikanana sangkan salamet kukuh mituhu teu ingkar tina papagon kamanusaan, ku cara ngamanunggalkeun kuring jeung kurungna dina hiji parahu nu sahaluan sapanjang ngumbara ngalakonan kahirupan di dunya (parahu pikeun lalayaran di talaga).
Dina ngalaksanakeun gawena, Sangkuriang dibantu ku Guriang Tujuh (= Guru hyang tujuh), maksudna tujuh pangawasa suci nu asal ti Gusti nu ngancik dina diri manusa, nyaeta : pangawasa/gerak-langkah, pangersa/kadaek, hirup, pangrungu/denge, awas, pangandika/ ucap, pangangseu/ambeu, nu jadi guru jati manusa pikeun nganyahokeun, ngarasakeun, nyaksikeun kaayaan dunya jeung pangeusina, lain cenah lain beja estuning dirasakeun ku sorangan sakuringna-sakuringna.
Pon kitu deui digunakeun pikeun ngalalakon kahirupan di dunya jeung ngudag kahayang/cita-cita sarta ningkateun harkat jeung martabat dirina. Boeh rarang dibeberkeun jeung dikelebetkeun dicaangan obor, nyimbulkeun akal pikiran nu dicaangan ku elmu/katerang/kanyaho nu ditembrakkeun/dikibarkeun atawa diwujudkeun dina kahirupan (gawe akal pikiran).
Lisung tutunggulan nyimbulkeun napsu nu ngagolak (gawe rasa/napsu), sedengkeun hayam jago pating kongkorongok ngalambangkeun kasombongan jeung katakaburan, nepak dada ngarasa ieu aing jago. Elmu spiritual Sunda ngajentrekeun yen aya tilu unsur dina diri manusa nu bisa ngawasa kana pamarentahan diri, nyaeta kakuatan akal/pikiran, kakuatan rasa/napsu, jeung kakuatan jati ingsun. Dina perkara ieu ingsun kudu bisa ngadalikeun akal-pikiran jeung rasa/napsu (ingsun jadi supir/nahoda). Lamun akal pikiran jeung rasa napsu geus miheulaan ingsun (Sangkuriang kabeurangan lantaran boeh dioboran jeung lisung tutunggulan nu terusna kongkorongok), tangtu kuring jeung kurung teu bisa kawin (teu bisa manunggal), balukarna hirup manusa lir ibarat parahu nangkub (Tangkubanparahu) teu bisa dipake ngalakonan kahirupan di dunya (lalayaran di talaga) nu didumasaran ku ajen luhung kamanusaan jeung kasucian, tungtungna ngan bati hanjelu kaduhung sagede gunung ibarat tunggul (Bukittunggul), hate nalangsa ngarangrangan ngarasa hirup euweuh ajen (Burangrang). Tapi sok sanajan batal kawin, ku lantaran ngarasa boga kawajiban salila gumelar di dunya, Ingsun (kuring) teu weleh ngudag-ngudag supaya kurung bisa dikawin, nu kadangkala deukeut, kadang jauh (Sangkuriang ngudag-ngudag Dayang Sumbi)
Intisari papatah nu dibewarakeun:
Sasakala Sangkuriang nyaritakeun kahirupan manusa nu gumelarna ka dunya mangrupakeun papasten ti Nu Maha Kawasa ngaliwatan cukang lantaran indung jeung bapa.
Ingsun ngumbara di dunya ngagunakeun raga nu asal tina saripati dunya, nyaeta acining bumi, acining cai, acining angin/hawa jeung acining seuneu ngaliwatan kadaharan jeung inuman nu dikonsumsi, napas jeung panas nu diserep. Kulantaran raga asal tina saripati dunya, nya tangtu timbul napsu-napsu dina diri manusa nu asal ti dunya, sedengkeun gumelarna ingsun ka dunya oge ngaliwatan raga nu ngabogaan napsu, sabab mun teu aya napsu tangtu moal aya kahirupan di dunya, kulantaran eta teu meunang maehan napsu, tapi kudu dikadalikeun sangkan teu kabetot ku kadunyaan. Elmu Sunda teu ngajarkeun manusa pikeun tatapa ninggalkeun urusan dunya, sabab eta hartina sarua jeung nu ngaleungitkeun hakekat kamanusaanana.
Keur kahirupan di dunya ingsun kudu motekar nempa diri sangkan luhung ku elmu jembar ku pangabisa, tapi kudu inget Ingsun lain urang dunya sabab asal ti Nu Maha Suci nu tangtu ngabogaan kawajiban pikeun ngaping jeung ngajaga diri sangkan sagala tekad, ucap jeung langkah teu ingkar tina papagon kamanusaan jeung kasucian (kawin/manunggaling kuring jeung kurung).
Dina raraga ngawulaan kabutuhan raga/kurung, ingsun(kuring) ngagunakeun tujuh Pangawasa Gusti nu ngancik dina dirina, nyaeta pangawasa, pengersa, hirup, pangrungu, pangandika, awas jeung pangangseu (guriang tujuh).
Kade masing taliti, yen dina diri manusa teh aya tilu kakuatan nu bisa marentah diri, nyaeta akal-pikiran, rasa-napsu jeung jati ingsun sorangan. Dina perkara ieu, ingsun nu kudu jadi nahoda ngadalikeun akal-pikiran jeung rasa-napsu pikeun kaperluan ingsun ngalakonan kahirupan di dunya, sabab lamun akal-pikiran jeung rasa-napsu geus miheulaan ingsun bakal timbul kasombongan adigung-adiguna nu ngabatalkeun manunggalna kuring jeung kurung pikeun ngahontal kahirupan di dunya nu didumasaran kamanusaan jeung kasucian. Mun nyana kitu lir ibarat parahu nangkub anu balukarna bakal kaduhung jeung ngarasa hirup euweuh hartina, tungtungna hate ngarangrangan nalangsa saendengna. Kulantaran kitu, mangkahade upama can bisa kawin, ingsun ulah eureun ngudag-ngudag kurung sangkan bisa manunggal.
Kitu intisari harti nu kasungsi tina legenda Sangkuriang, ku kituna pamuga pedaran ieu tiasa nambah kareueus parawargi urang Sunda, yen bukti geuning kalinuhungan luluhur urang Sunda teh. Nu leuwih penting deui sanggeus harti, hayu atuh urang nyungsi ka diri sorangan, naha tekad, ucap jeung lampah urang
geus tepi kana ”kawinna Sangkuriang ka Dayang Sumbi”?.
Sumangga atuh.


text:
Téktonik
Téktonik lémpéng (tina kecap basa Yunani pikeun "hiji hal anu ngawangun", tektwv, tekton) nyaeta hiji téori dina géologi nu dimekarkeun pikeun nerangkeun kajadian ngisedna buana, jeung ayeuna ieu teori geus ditarima ku mayoritas élmuwan anu icikibung dina jero éta widang. Dina téori téktonik lémpéng ieu, bagéan pangluarna tina interior Bumi diwangun ku dua lapis, lapis beulah luar litosfir jeung bagean beulah jero asténosfir.
Litosfir dasarna "ngambang" dina asténosfir tur paparisah jadi sapuluh lémpéng utama: lémpéng Afrika, Antartika, Australia, Érasia, Amérika Kalér, Amérika Kidul, Pasifik, Cocos, Nazca, jeung India. Lémpéng ieu (sarta sababaraha lémpéng leutik séjénna) gerak kalayan silih patali diantara maranéhannana dina salasahiji tina tilu wangun wates lémpéng: konvergén (dua lémpéng silih surung), divergén (dua lémpéng gerak silih jauhan), jeung robah (dua lémpéng silih dorong nepi ka gésér, patumpang-tindih). Kajadian lini, aktivitas gunung berapi, wangun pagunungan, jeung jungkrang sagara aya di sapanjang wates-wates lémpéng éta (hususna di sabudeureun "Cingcin Api Pasifik").


text:
Antiséptik
Antiséptik nya éta agen kimia anu nungkulan, ngeureunkeun pertumbuhan mikro-organisme (kuman) dina permukaan luar awak sarta mantuan nungkulan inféksi [1]. Antiséptik mangrupa obat sabangsa cai panahan séptis.[2] Sawatara antiséptik sanggup maéhan kuman (baktériosida), sedengkeun anu séjén ngan nungkulan atawa ngahambat pertumbuhan maranéhanana (baktériostatik).[1] Antiséptik béda jeung antibiotik, anu ngancurkeun kuman di jero awak, sarta ti disinfektan, anu ngancurkeun kuman dina barang-barang mati.[1]
Daptar eusi
Pamakéan antiseptik[édit | sunting sumber]
Antiséptik utamana dipaké pikeun nungkulan sarta ngubaran inféksi dina tatu.[1] Sediaan antiseptik bisa dipaké pikeun ngubaran bengkak, kasura, lecet sarta luka bakar ringan.[1] Penerapan antiseptik dina tatu perlu dituturkeun tindakan séjén kawas beberesih sarta penutupan tatu ku pembalut supaya tetep bersih sarta kajaga.[1]
Sajaba ti éta, antiseptik ogé bisa dipaké pikeun:
- Disinfeksi leungeun: jadi gaganti atawa nyampurnakeun nyimbeuh leungeun jeung cai. Tanaga médis sarta paramedis kudu ngalakonan disinfeksi leungeun kalayan antiseptik saméméh sarta saengeus ngalakonan tindakan médis.[1]
- Disinfeksi pra-tindakan: antiseptik dilarapkeun ka lokasi tindakan pikeun ngurangan flora kulit.[1]
- Disinfeksi membran mukosa: irigasi antiseptik bisa ditanamkeun kana uretra, kandung kemih atawa vagina pikeun ngubaran infeksi atawa ngabersihkeun rongga saméméh kateterisasi.[1]
- Disinfeksi sungut sarta genggerong: Ubar gugurah antiseptik bisa dipaké pikeun nungkulan sarta ngubaran infeksi sungut sarta genggerong. [1]
Jenis-jenis antiseptik[édit | sunting sumber]
Aya loba pisan agen kimia anu bisa dipaké minangka antiseptik. Sawatara antiseptik anu umum dipaké nyaéta etakridin laktat (rivanol), alkohol, yodium, sarta hidrogen peroksida. Kalolobaan produk antiseptik di pasar ngandung hiji atawa leuwih campuran zat kasebut.
Etakridin Laktat (Rivanol)[édit | sunting sumber]
Etakridin laktat nyaéta sanyawa organik berkristal konéng oranyeu anu kaangseu nyeureud.[1] Pamakéanana minangka antiseptik dina larutan 0,1% leuwih dipikawanoh kalayan mérek dagang rivanol.[1] Tindakan bakteriostatik rivanol dipigawé ku cara ngaganggu prosés vital dina asam nukleat sél mikroba. Efektivitas rivanol condong leuwih kuat dina bakteri gram positif batan gram négatif.[1] Sanajan fungsi antiseptikna henteu sakuat jenis séjén, rivanol ngabogaan kapinunjulan henteu ngiritasi raramat, ku kituna loba dipaké pikeun ngompres tatu, bisul, atawa borok bernanah.[1] Lamun ngabogaan bisul di bujur, ngeueum dina larutan rivanol bisa mantuan ngagancangan penyembuhanna.[1] Pikeun tatu kotor anu berpotensi infeksi leuwih badag, penerapan jenis antiseptik séjén anu leuwih kuat disarankan sanggeus tatu dibersihkeun.[1]
Alkohol[édit | sunting sumber]
Alkohol nyaéta antiseptik anu kuat.[1] Alkohol maéhan kuman ku cara ngagumpalkeun protein dina sélna.[1] Kuman ti jenis bakteri, suweng, protozoa sarta virus bisa paéh ku alkohol.[1] Alkohol (anu biasana dicampur yodium) pohara umum dipaké ku dokter pikeun sterilkeun kulit saméméh sarta saenggeus suntikan sarta tindakan médis séjén.[1] Alkohol kurang cocog pikeun dilarapkeun dina tatu kabuka alatan ngabalukarkeun rasa kabeuleum.[1]
Jenis alkohol anu dipaké minangka antiseptik nyaéta etanol (60-90%), propanol (60-70%) sarta isopropanol (70-80%) atawa campuran ti katiluna.[1] Metil alkohol (metanol) henteu kaci dipaké minangka antiseptik alatan dina kadar rendah ogé bisa ngabalukarkeun gangguan saraf sarta masalah dina nénjo.[1] Metanol loba dipaké pikeun kaperluan industri.[1]
Yodium[édit | sunting sumber]
Yodium atawa iodine biasana dipaké dina larutan beralkohol (disebut yodium tinktur) pikeun sterilisasi kulit saméméh sarta saenggeus tindakan médis.[1] Larutan ieu henteu deui direkomendasikeun pikeun ngadisinfeksi tatu ringan alatan nyorong pembentukan jaringan parut sarta nambahan waktu penyembuhan.[1] Generasi anyar anu disebut iodine povidone (iodophore), hiji polimér larut cai anu ngandung kira-kira 10% yodium aktip, laér leuwih ditoléransi kulit, henteu memperlambat penyembuhan tatu, sarta ninggalkeun deposit yodium aktip anu bisa nyiptakeun éfék berkelanjutan.[1] Salah sahiji mérek antiseptik nu maké iodine povidone nyaéta betadine.
Kauntungan antiseptik berbasis yodium nya éta wengkuan lega aktivitas antimikrobana.[1] Yodium niwaskeun kabéh patogen utama katut spora-sporana, anu hésé ditungkulan ku disinfektan sarta antiseptik séjén.[1] Sawatara urang alergi ka yodium.[1] Tanda alergi yodium nyaéta ruam kulit beureum, panas, bareuh sarta karasaeun ateul.[1]
Hidrogen Peroksida[édit | sunting sumber]
Larutan hidrogen peroksida 6% dipaké pikeun ngabersihkeun tatu sarta borok.[1] Larutan 3% leuwih umum dipaké pikeun pertolongan kahiji tatu gores atawa iris ringan di imah.[1] Hidrogen peroksida pohara efektif numpes jenis kuman anaerob anu henteu merlukeun oksigen.[1] Tapi, oksidasi kuat anu ditimbulkeunna ngarangsang pembentukan parut sarta nambahan waktu penyembuhan.[1] Untung ngurangan éfék gigireun / sabeulahna, hidrogen peroksida leuwih hadé dipaké jeung cai nyérélék sarta sabun, ku kituna kawatesanan.[1] Lamun ngagunakeun hidrogen peroksida minangka ubar gugurah, kedah ngaluarkeunana sanggeus kukumur, Ulah diinum. [1]
Sajaba kaopat bahan di luhur, di mangsa katukang aya ogé antiseptik berbasis mérkuri anu dipikawanoh kalayan ngaran merkurokrom atawa ubar beureum.[1] Ubar beureum kiwari henteu dianjurkeun, komo dilarang di loba nagara maju, alatan kandungan mérkurina bisa picilakaeun pikeun awak.[1] Sawatara zat alami kawas madu, lidah buaya sarta bawang bodas ogé bisa dipaké minangka antiseptik.[1]


text:
Pakuan Pajajaran
Pakuan Pajajaran (atawa Pakuan/Pakwan atawa Pajajaran) nujul ka puseur dayeuh pamaréntahan Karajaan Sunda, hiji karajaan nu kungsi aya di Tatar Sunda, wewengkon kulon pulo Jawa. Di puseur ieu karajaan, Prabu Susuktunggal (ngawasa 1382-1482) ngadegkeun karaton/kadaton karajaan nu katelah "Sri Bimapunta Narayana Madura Suradipati".
Ngaran/sebutan Pakuan Pajajaran kapanggih dina sababaraha titinggal arkéologis mangrupa prasasti jeung sababaraha naskah Sunda kuna, di antara prasasti Batutulis (abad ka-14), prasasti Kabantenan, naskah Carita Parahyangan (1580) jeung Fragmén Carita Parahyangan, Carita Waruga Guru (abad ka-18), jeung naskah MSA.
Pakuan Pajajaran munggaran diadegkeun ku Tarusbawa taun 669 M, nu asalna mangrupakeun wewengkon Sunda Sambawa, rajamandala (raja bawahan, vassal) handapeun kakawasaan Tarumanagara. Nalika taun 669 raja Taruma (Linggawarman) pupus, kakawasaan Tarumanagara ragrag ka minantuna (sabab teu boga anak lalaki) ti Sunda, nyaéta Tarusbawa. Ragragna kakawasaan ka Tarusbawa ieu ngabalukarkeun Galuh misahkeun manéh, sedengkeun Tarusbawa ogé horéng leuwih milih mingpin sésa kakawasaan Tarumanagara ieu ti Sunda (sahingga salajengna ngadeg karajaan Sunda). Kusabab Galuh misahkeun manéh, wilayah Tarumanagara ieu kabagi dua nu watesna walungan Citarum: béh kulon ku Sunda, béh wétan ku Galuh.
Dina catetan sajarah nu geus kagali, nu ngabaru/mindahkeun (deui) puseur karajaan ka Pakuan téh nyaéta Rahyang Banga (ti Galuh, 759), Darmasiksa (ti Saunggalah), jeung Jayadéwata (ti Kawali, 1487).
Pakuan Pajajaran katut karajaan Sundana diruntuhkeun ku Kasultanan Banten dina taun 1579.
Dina bukuna, Mencari Gerbang Pakuan, suwargina bapa Saleh Danasasmita, nyaritakeun yen urang Walanda anu ngaranna Abraham van Riebeeck kungsi nyukcruk galur mapay laratan eta dayeuh tepi ka dua kali nyaeta taun 1703 jeun taun 1704.
Ngarujuk kana buku Kebudayaan Sunda Zaman Pajajaran Jilid 2, karya suwargina bapa Edi S. Ekajati, Dr. F. De Haan ngagambarkeun perenahna Pakuan Pajajaran dina bukuna "Priangan", taun 1912.
Pajajaran Nurutkeun Naskah Wangsakerta[édit | sunting sumber]
Naskah Wangsakerta, anu ngarupakeun sumber sekunder (sumber lain ti jamanna anu ditulis ku eta naskah), nyabit-nyabit Pajajaran sabage ngaran karajaan kalayan rajana anu munggara nyaeta Sri Baduga Maharaja (disebut oge Prabu Siliwangi).
Ngan aya beda antara sumber sekunder kasebut jeung sumber primer (warta ti jamanna) boh mangrupa cutatan saksi mata urang Portugis boh mangrupa eusi Prasasti Tugu. Prasasti Tugu sarta saksi mata urang Portugis nyutat yen ngaran karajaan di bagian kulon pulo Jawa jaman Sri Baduga Maharaja jeung Surawisesa teh karajaan Sunda; sama sakali henteu nyebut ngaran karajaan Pajajaran.
Ngaran Pajajaran sabage karajaan mindeng disebut-sebut ku sumber sekunder mangrupa naskah saenggeus runtagna karajaan Sunda atawa saenggeus ngadegna Kasultanan Banten sarta Kasultanan Cirebon. Jigana ngaran Pajajaran dipake pikeun ngaran wilayah sesa karajaan Sunda minus Banten, Jayakarta sarta Cirebon. Kecap Pajajaran sorangan ngandung harti “tempat diantara jajaran”, cocog jeung kondisi Pakwan (Pakuwuan) puseur dayeuh urut Karajaan Sunda anu aya diantara 2 jajaran susukan jeung dua watu gigilang anu ngajajar. Jadi, sababaraha ahli sajarah nyindekkeun kamungkinan ngaran puseur dayeuh karajaan Sunda dipake pikeun ngaran sesa karajaan Sunda.
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Aca. 1968. Carita Parahiyangan: naskah titilar karuhun urang Sunda abad ka-16 Maséhi. Yayasan Kabudayaan Nusalarang, Bandung.
- Ayatrohaédi, 2005, Sundakala: cuplikan sejarah Sunda berdasarkan naskah-naskah "Panitia Wangsakerta" Cirebon. Jakarta: Pustaka Jaya. ISBN 979-419-330-5
- Saléh Danasasmita, 2003, Nyukcruk sajarah Pakuan Pajajaran jeung Prabu Siliwangi. Bandung: Kiblat Buku Utama.


text:
Walungan Citarum
Citarum téh hiji walungan panjang (269 km) di pulo Jawa nu meulah Tatar Sunda ti kidul ka kalér, nu caina ngalir ti Gunung Wayang di Bandung Kidul, ngaliwatan Cianjur, Purwakarta, nu tungtungna ngamuara di Karawang (ka Laut Jawa). Cai ieu walungan dibendung di tilu waduk: Saguling (Bandung), Cirata (Cianjur), jeung Jatiluhur (Purwakarta).
Dina catetan sajarah, ieu walungan téh minangka wates antara Karajaan Sunda jeung Galuh nalika ieu dua karajaan teu ngahiji. Ngaran ieu walungan ogé patali jeung Tarumanagara, karajaan Sunda nu ngadeg sahanteuna ti abad ka-4.


text:
Frékuénsi radio
Frékuénsi radio nujul ka spéktrum éléktromagnétik di mana gelombang éléktromagnétik bisa dihasilkeun ku cara ngeupankeun arus bulak-balik ka hiji anteneu. Frékuénsi kawas kieu kaasup bagian tina spéktrum di handapeun ieu:
Catetan: di saluhureun 300 GHz, diserepna radiasi éléktromagnétik ku atmosfir Bumi kuat pisan sahingga atmosfir sacara éféktif jadi "henteu tembus" ku frékuénsi radiasi éléktromagnétik nu leuwih luhur, nepi ka atmosfir jadi transparan deui dina anu disebut wilayah frékuénsi infrabeureum jeung jandéla optik.
Pita ELF, SLF, ULF, sarta VLF patumpuk-tumpuk jeung spéktrum AF, kira-kira dina 20–20,000 Hz. Tapi, sora dikirimkeun ku komprési jeung mekarna hawa dina atmosfir, sarta lain ku énergi éléktromagnétik.
Pita frékuénsi anu ngabogaan ngaran[édit | sunting sumber]
- Pita III - 174–245 MHZ
- ISM band


text:
Statistik non-parametrik
Métode kaputusan statistik Non-parametrik (atawa sebaran-bebas) ngarupakeun prosedur matematik keur tes hipotesa statistik, teu siga dina statistik parametrik, taya asumsi ngeunaan sebaran frekuensi tina variabel nu ditaksir. Pamakean nu ilahar ieu metoda nyaeta dina tes chi-kuadrat. Pamakean sejen nu make metoda non-parametrik kaasup Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis one-way analysis of variance, median test, Spearman's p, sarta estimasi sebaran make sebaran binomial.
Kabehanna mungkin leuwih mibanda statistical power tinimbang tes parametrik waktu asumsi dina kaayaan tes parametrik teu nyugemakeun.
Tempo oge statistik parametrik.


text:
Dina hiji peuting Si Kabayan diajak ngala roay ku mitohana. Isukna, isuk-isuk bral ka haruma, rada jauh ti lemburna. Di jalan taya nu ngomong sakemék-kemék acan, sumawonna Si Kabayan da puguh tunduheun kénéh. Tuman héés nepi ka beurang, ari ieu isuk kénéh geus digugubrag dititah hudang.
“Teu kaharti ku mitoha,” ceuk dina pikirna, Sakitu geus kolot na aya kadedemes-kadedemes teuing kana dunya téh. Na keur naon dunya ari lain keur nyenangkeun awak? Ari ieu kalah jadi hukuman. Keun sia geura engké…”
Barang nepi ka huma pék ngala roay. Mitohana pohara getolna. Ari Si Kabayan mah meueus-meueus randeg, meueus-meueus janteng, teu kaur beubeunangan balas ngahuleng jeung ngarahuh bawaning sangeuk digawé. Siga-sigana mah rada mumuleun Si Kabayan téh.
Luak-lieuk, béh karérét karung wadah roay. Jol aya ingetan pikasenangeun. Gelenyu Si Kabayan imut.
“Mitoha! Mitoha!”
“Heuy!”
“Kula rék ka cai heula ieu mules beuteung. Bisi rada lila, dagoan nya! Ati-ati mun mitoha ninggalkeun!”
“Heug! Ulah lila teuing baé.”
“Kumaha engké wé, da kasakit mah ari datang kawas kilat, ari undur kundang iteuk.”
Bari ngomong téh mitohana tonggoy baé ngalaan roay teu luak-lieuk. Si Kabayan sup asup kana karung wadah roay. Awakna dipurungkutkeun bari ngareumpeukkan manéh ku roay nepi ka teu katémbong.
Barang bro mitohana ngabrukkeun roay kana karung, dideuleu karung geus metung, ret ku manéhna dicakupkeun dipocong ditalian, dijungjung-jungjung. “Duh beurat naker,” omongna. Geus kitu gék diuk ngadagoan Si Kabayan.
Si Kabayan didagoan téh ambleng baé, sedeng poé geus reup-reupan. “Naha Si Kabayan bet ambleng baé?” ceuk mitohana ngomong sorangan. “Moal salah meureun terus balik da gering. Éta mah Si Kabayan, naha aya mangkeluk. Benerna mah bébéja heula ka kolot, rék balik téh. Ieu mah léos baé. Aya jelema.”
Rigidig karung roay dipanggul. Édas beurat naker,” omongna. “didedet teuing, ieu mani teuas kieu. Bari dirampa-rampa karungna.
Barang datang ka imah, sok diteundeun di dapur dina raranjangan. Tuluy dibuka beungkeutan karung téh ku mitoha awéwé, bari ngomong, “Euleuh cukul pelak roay urang téh nya, mani sakieu lobana.”
“Hih, tacan kaala kabéh éta gé, da kaburu pinuh, karungna leutik teuing,” jawab mitoha lalaki, “Kakara gé saparona meureun. Bari étaeun, manéhna, teu ngadéngé Si Kabayan, kumaha geringna?”
“Baruk gering? Teu nyaho kaula mah. Panyana jeung andika ka huma.”
“Puguh baé tadi isuk, tapi ti dituna balik ti heula, nyeri beuteung.”
“Aéh-aéh, kutan! Cik manéhna ieu bantuan ngudulkeun roay, bet beurat naker.”
Ana bro téh diudulkeun ku duaan, burulu roay bijil sabagian da sereg dina liang karung. Ku sabab mereketengteng karungna dihantem digeujleug-geujleug, na…ana boréngkal téh Si Kabayan ragrag kana raranjangan morongkol. Mitoha awéwé ngajerit bawaning ku reuwas. Mitoha lalaki ngejat mundur ka tukang awahing ku kagét.
Si Kabayan, “Hé, hé, hé, da capé!” Bari balaham-béléhém.
“Si Bedul téh geuning Si Kabayan,” ceuk mitoha awéwé.
“Da capé, mitoha! Jeung ieuh, ku ngeunah dipunggu ku mitoha téh.”
“Aya adat-adatan, na sia kitu peta ka kolot téh!” ceuk mitoha awéwé. Ari mitoha lalaki léos baé ka imah. Haténa ngunek-ngunek ambek, hayang males.
“Isuk mah anggeuskeun ngala roay téh jeung Bapa, Kabayan! Sing bener ulah goréng polah kitu ka kolot pamali deuleu matak doraka,” ceuk mitoha awéwé.
“Heug, moal mitoha.”
Isukna bral Si Kabayan jeung mitoha lalaki ka huma deui. Datang-datang rétop metikan roay, garetol naker. Mitohana rét deui rét deui ngarérét ku juru panon ka Si Kabayan. Si Kabayan tonggoy baé ngalaan roay. Sigana mah inget kana papatah mitoha awéwé, éstuning junun ayeuna mah kana gawéna téh.
Nempo Si Kabayan jongjon digawé, kuliwed les baé mitohana téh. Si Kabayan mah terus baé ngalaan roay nepi ka karungna téa pinuh pisan. Ret dipangrodkeun liang karung téh. Reketek ditalian.
“Na kamana mitoha bet euweuh? Moal salah ninggalkeu meureun, keuheuleun kénéh urut kamari. Kajeun ah! Aing gé rék balik. Rék digusur baé ieu karung téh, da teu kabawa dipanggul mah,” bari ngomong kitu, bluk karung téh digulingkeun. Durugdug digusur.
“Kabayan! Kabayan!” Ceuk sora jero karung. “Ieu aing, mitoha sia ulah digusur!”
Reg Si Kabayan eureun, “Ah puguh roay, roay!” Bari gaplok dipeupeuh karung téh. Durugdug deui digusur.
“Kabayan! Bapa deuleu ieu, lain roay!”
Roay! Roay!” Bari terus digusur.
Barang datang ka dapur, gebrug ditinggangkeun kana rarangjangan, “Ek!” Sora jelema nu titeundeut.
“Tah mitoha awéwé, roay sakarung!” Bari léos manéhna mah indit ka cai.
Barang diudulkeun eusina, gurubug salakina ragrag bari gegerungan. Awakna daronglak raraheut urut digugusur anu sakitu jauhna. Pamajikanan teu kira-kira kagéteunana Tuluy diubaran ku cilebu. Meunang dua poé mitoha lalaki teu bisa hudang-hudang acan.


text:
Pantun Sunda benten sareng pantun melayu nu dijerona aya cangkang aya eusi batan “Sisindiran”, leuwih jauh ti eta pantun Sunda dijerona pinuh ku jembar atikan nu bisa dipiconto pikeun kahirupan urang Sunda.
Pantun Sunda salah sahiji kasenian tradisional ti Tatar Sunda mangrupikeun kasenian buhun nu geus aya ti taun 1518 Masehi aya oge nu merkirakeun geus aya ti taun 1400-an. Kahirupan urang Sunda harita masih dipangaruhan ku ajaran Hindu-Budha.
Waktu ajaran Islam mulai nyebar di tatar Sunda, urang Sunda ngarespon positif, deui deui ieu mangaruhan kana alam pikir jeung cara kahirupan urang Sunda. Kitu oge dina seni pantunna, loba rajah pantun Sunda boh carita pantun nu ngandung ajaran-ajaran Islam dijerona, hal ieu bisa katingali dina Rajah Bubuka jeung Rajah Panutup pantun nu pasti dibacakeun ku Juru Pantun.
Rajah nyaeta samodel pamenta/jampe-jampe/sasadu papalaku ka karuhun (leluhur) jeung ka batara batari atawa ka Gusti (Tuhan YME) nu di haleuangkeun ku Juru pantun di awal jeung ahir carita ngarah acara mantun lungsur langsar taya gangguan. Hal ieu nandakeun aya sisi sakralitas dina seni pantun Sunda sorangan, atawa nandakeun yen urang Sunda percaya aya eksistensi dunia luar salian ti diri manehna sorangan.
Conto dina rajah Bubuka :
“ka luhur ka sang rumuhun, ka sang batara ka sang batari, sang batara susuk tunggal, nu babak-babak di kahiangan…”
- nandakeun ayana sakralisme dina seni pantun Sunda, hirup lain saukur arah horizontal tapi kudu imbang jeung vertikal.
“bul kukus aing ka manggung, ka handap ka kadatuan…”
- eksistensi cicing di alam dunya pikeun nanjeurkeun ajaran-ajaran langit (agama) jeung marcapada (ngeusian kahirupan ku hal positif)
Hatur nuhun ka http://roron.wordpress.com (Kang Sukron urang Garut) udah ngobrol di telepon sanaos sakedap, ka ramo nu embung cicing ngerepek we hoyong ngetik, ka sadaya nu sumping ka blog abdi pamugi aya manfaatna…
Filed under: Jembar Emutan


text:
Purwakanti
Purwakanti nyaéta padeukeutna sora kecap dina ungkara kalimah, bagian-bagian kalimah, atawa réndonan kecap-kecap; utamana dina puisi. Perenahna bisa ngaréndéng dina sakalimah atawa sapadalisan, bisa ogé ngaruntuy dina antar padalisan. Nilik kana perenahna, aya nu disebut purwakanti rantayan (ngajajar), purwakanti runtuyan (ngaruntuy antarpadalisan), sarta gabungan runtuyan jeung rantayan.
Daptar eusi
Rupa purwakanti[édit | sunting sumber]
Nurutkeun papasingan M. A. Salmun, purwakanti téh aya 10 rupa.
Purwakanti pangluyu[édit | sunting sumber]
Purwakanti pangluyu téh nyaéta purwakanti anu aya dina saungkara atawa sapadalisan, lain purwakanti antarungkara atawa antarpadalisan; jadi mangrupa purwakanti rantayan. Pangna disebut pangluyu, duméh nyaluyukeun sora atawa wianjana dina kecap-kecap.
Contona:
-
- diteuteup ti hareup sieup (eu, eup)
- disawang ti tukang lenjang (a, ang)
- ditilik ti gigir lenggik
- diteuteup ti hareup sieup (eu, eup)
Purwakanti maduswara[édit | sunting sumber]
Purwakanti maduswara nyaéta purwakanti anu murwakanti sora vokalna.
Contona:
-
- Kokoro nyoso malarat rosa (o,o;a,a)
- ambek nyedek tanaga midek (e)
- kapipit galih, kadudut kalbu (i,i;u,u)
- lalaki langit lalanang jagat (a,i;a,a)
- Kokoro nyoso malarat rosa (o,o;a,a)
Purwakanti cakraswara[édit | sunting sumber]
Purwakanti cakraswara nyaéta purwakanti anu timbul lantaran aya sora-sora vokal anu patukeur tempat dina kecap anu padeukeut atawa saungkara.
Contona:
-
- hirup-hurip
- anjuk hutang
- ngumbar napsu
- hirup-hurip
Purwakanti laraspurwa[édit | sunting sumber]
Purwakanti laraspurwa téh nyaéta purwakanti anu murwakanti engang atawa wianjana awal kecap, boh rantayan boh runtuyan.
Conto laraspurwa wianjana:
- Cing cangkeling manuk cingkleung cindeten (tina kakawihan)
- Laut kidul kabéh katingali (tina guguritan)
- Kembang bodas buah bunder (tina wawangsalan)
Conto laraspurwa engang:
- palataran pasini pati
- sakadar sabrang salayan
- nu nyaksrak nyaliara
ngaruksak ngaraksuk
kaniaya kamanala
mamalana manjang ngabanding ngaranjing ngambah jagat duriat
Purwakanti larasmadya[édit | sunting sumber]
Purwakanti larasmadya teh nyaeta purwakanti anu dumasar kana perenahna aya di tengah-tengah ungkara antarpadalisan. Jadi mangrupa purwakanti runtuyan.
Contona:
-
- Sok hayang nyaba ka Bandung
- Sok hayang nyaho nanjakna
- Sok hayang nanya nu pundung
- Sok hayang nyaho nyentakna
- Sok hayang nyaba ka Bandung
Purwakanti laraswekas[édit | sunting sumber]
Purwakanti laraswekas nyaéta purwakanti anu murwakanti engan tungtung, boh dina kecap-kecap anu saungkara (sapadalisan) boh dina kecap-kecap antarpadalisan (di tungtung padalisan). Jadi, anu jadi patokanana téh perenahna.
Contona:
-
- Pecat sawed bati ewed
- tengah dalu ngan hanjelu
- mo humandeuar ku kadar
- teu rék lumpat ku nu ngupat
- Pecat sawed bati ewed
Purwakanti mindoan kawit[édit | sunting sumber]
Purwakanti mindoan kawit nyaéta purwakanti anu muncul lantaran aya kecap anu dipindo (dibalikan) deui dina awal padalisan atawa awal ungkara. Anu jadi patokanana téh nyaéta perenahna éta purwakanti.
Contona:
-
- Lain bangban lain pacing,
- lain kananga kuduna.
- Lain babad lain tanding,
- lain ka dinya aduna
Purwakanti mindoan wekas[édit | sunting sumber]
Purwakanti mindowan wekas nyaéta purwakanti anu muncul lantaran aya kecap anu dipindo (dibalikan) deui dina tungtung padalisan atawa ungkara.
Contona:
-
- Kaseuseueuran istrina sok hayang ginding
- teu diturut ka carogé maling-maling
- carogéna keur goréng ulaheun ginding
- samping goréng bajuna teu maké kancing.
- Kaseuseueuran istrina sok hayang ginding
Purwakanti Mindoan Mecap[édit | sunting sumber]
Purwakanti mindoan kecap nyaéta purwakanti anu muncul lantaran malikan kecap dina kalimah, tapi hartina béda. Purwakanti mindokecap sarua jeung diapora.
Contona:
-
- Hujan ngaririncik, kawas méré kila-kila yén bakal hujan cisoca.
- Awakna nu ngalangkang katojo cahaya bulan purnama, teu weléh ngalangkang dina kongkolak panon.
- Hujan ngaririncik, kawas méré kila-kila yén bakal hujan cisoca.
Purwakanti margaluyu[édit | sunting sumber]
Purwakanti margaluyu téh nyaéta purwakanti anu timbul lantaran aya kecap dina tungtung padalisan, dina puisi anu dibalikan deui dina awal padalisan sapandeurieunana.
Contona:
-
- Sukingki haté sukingki
- sukingki paselup bungah
- Bungah kagiridig simpé
- Simpé awak talipurna
- talipurna manjing sirna
- sirna ringkang nu sakujur
- sakujur kadua rasa
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Drs. Budi Rahayu Tamsyah, Spk., Kamus Istilah Tata Basa jeung Sastra Sunda, Pustaka Setia, Bandung, 1999


text:
Paguron luhur
Paguron luhur nyaéta badan nu ngayakeun atikan luhur. Pamilon nu diatik di paguron luhur disebut mahasiswa, sedengkeun nu ngatikna disebut dosén.
Paguron luhur di Indonésia[édit | sunting sumber]
Di Indonésia, paguron luhur bisa mangrupa akademi, politéknik, sakola luhur, institut, sarta universitas. Paguron luhur bisa ngayakeun atikan akademik, atikan profési, sarta atikan kajuruan kalawan program atikan nu ngawengku undakan diploma (D1, D2, D3, D4), sarjana (S1), magister (S2), doktor (S3), sarta spésialis.
Universitas, institut, sarta sakola luhur anu ngabogaan program doktor ngabogaan hak mikeun gelar doktor kahormatan (doktor honoris causa) ka saban individu anu meujeuhna meunang pangajén patali jeung jasa-jasa anu luar ti biasa dina widang élmu pangaweruh, téknologi, kamasarakatan, kaagamaan, kabudayaan, atawa seni. Sebutan guru besar atawa profésor ngan dipaké salila jinisna aktif kénéh digawé salaku nu ngatik di paguron luhur.
Paguron luhur di Indonésia diatur ku Departemen Pendidikan Nasional Republik Indonésia. Réktor paguron luhur nagri ngarupakeun pajabat ésélon di handapeun Menteri Pendidikan Nasional.
Sajaba ti éta ogé aya paguron luhur anu dikokolakeun ku Kementerian Nagara Republik Indonesia atawa Lembaga Pamaréntahan Non Departemén, anu umumna mangrupa paguron luhur kedinesan. Contona, Sekolah Tinggi Akuntansi Nagara dikokolakeun ku Departemen Keuangan Republik Indonesia.