text:
Bandung, 24 Februari 2010
di ruang tamu,
ditemani langit mendung
Apa kabar Ung?
Sedikit mengantuk dengan cuaca Bandung yang kembali tak ramah.
Turut berduka untuk saudara-saudaraku di Ciwidey, yang tertimpa musibah. Doa dan semangat saya ucapkan untuk teman-temanku di sana yang dengan sigap mengulurkan tangan.
Maaf, untuk kali ini saya tidak bisa membantu. Meski pernah ada kenangan indah yang pernah saya lalui di sana. Beberapa tahun yang lalu.
———————————————————————————-
Kembali ke judul utama yang tercantum, berikut ini adalah tulisan yang saya terima dari Guru_aris pada kolom komentar di postingan saya mengenai Kian Santang dan Prabu Siliwangi.
Sebenarnya kurang tepat bila saya mengatakan bahwa apa yang dituliskan Guru_Aris adalah sebuah komentar. Mengingat panjang tulisannya yang membuat saya harus memutar scroll mouse berkali-kali hingga bisa melihat ujung tulisan. Belum lagi penggunaan bahasa Sundanya yang lembut membuat saya tak kuasa untuk mengerti keseluruhan dari isi tulisan.
Berikut adalah tulisan dari Guru_Aris mengenai sejarah Kerajaan Padjadjaran dan Eyang Prabu Siliwangi yang saya salin tempel dan saya pindahkan.
Bagi yang bisa memahami keseluruhan isi cerita mungkin bisa berbagi makna.
Hatur nuhun
————————————————————————————–
Tabiin / Adik Nuryadin
LANGIT BIRU PAJAJARAN
NARATAS JALAN PAJAJARAN ANU SAESTU
KIDUNG PAJAJARAN
Biru langitna Pajajaran ngagenclang caang, dihias ku bentang ti peuting, muka hate ku rasa damai, muka hate ku katenangan, muka hate ku rasa welas, ku silih asah, silih asih, silih asuh, ngandung wibawa, karta jeung raharja, disiloka ku kujang raga kusumah, suci diri, bersih hate, ucap, pikir jeung lampah. Jayana Pajajaran lain saukur ku kajayaan, lain saukur ku kawibawaaan, tapi dibarengan ku jayana karidoan hate, kaikhlasan hate, jeung kabersihan hate. Sanajan Pajajaran runtuh, tapi hate nu nyicingan Pajajaran tetep rido, ikhlas, sabab sadayana tos kersaning hyang widi, sabab eta anu bakal mawa Pajajaran salamina aya di puncak kajayaan, Raga kusumah anu bersih, anu pinuh ku welas asih, anu disimpen dinu hate, anu dibuka ku pikiran, anu kaluar dinu ucapan, anu dijieun ku lalampahan, bagja jaya Pajajaran ku kaendahan, ku kasejukan, anu ngarti kanu arti gemah ripah loh jinawi saenyana, sareng disanjataan ku trisula, didadasaran ku agama, diendah-endah ku pangabisa, dibere ciri ku pangarti nu jadi wibawa Pajajaran. Ayana Pajajaran dilingkung ku gunung Tangkuban Parahu tibelah kidul, dilingkung ku curug ti belah wetan, diwatesan ku sagara ti belah kaler, pambuka gerbang karajaan ayana tibelah kulon, diwatesan ku walungan citarum, Pajajaran leungit teu mangrupa, ngahiang euweuh tapak, anging hate jeung pikiran anu bersih anu bisa ningali Pajajaran anu saestu, sabab leungitna Pajajaran disumputkeun ti jalma-jalma anu ngudag kakawasaaan, anu ngudag tahta, anu teu ngarti kanu arti sajatina pamingpin, sabab pamingpin saestuna ngan saukur jadi babu rahayat anu daek ditutah-titah ku rahayat, lain sabalikna, rahayat anu ditutah-titah ku manehna.
MUASAL PUNCAK JAYA PAJAJARAN
PRABU WASTU KANCANA ANU JADI RAJA PAJAJARAN
Dina mangsa Pajajaran diujung kaancuran, Prabu Wastu Kancana teu wasa ningali kaayaan Pajajaran awut-awutan, bade kasaha sareng rek dikamanakeun eta karajaan, saha jalmana anu tiasa mingpin eta karajaan, putrana, Raden Wastu Dana Citra alim narima tahta karajaan, sabab anjeuna leuwih milih pikeun nyucikeun diri diajar kanu arti hirup sabenerna, sabab tahta henteu bakal ngajamin bahwa dirina bakal meunang sawarga anu jadi tempat tujuan hirupna manusa, anjeuna leuwih milih cicing ditempat anu tenang, sareng gentos nami jadi Pandita Arya Darma Gandi.
Kusabab kaayaan karaton anu riweuh, putra Pandita Arya Darma Gandi nyaeta Raden Walangi, ngiring sareng rama na katempat anu teu batur apaleun, mung saukur uwana, rakana Pandita Arya Darma Gandi, nyaeta Raden Surya Kancana anu uninga dimana ayana, mingkin lila Pajajaran mingkin jauh tina kasajahtraan, mingkin loba serangan tiditu-tidieu, ampir tiap dinten kakacauan aya di Pajajaran.
SURYA KANCANA DIANGKAT JADI RAJA PAJAJARAN
Paciweuh mingkin riweuh, kabingung anu ngagunung, Prabu Wastu Kancana ngarasa teu sanggup mingpin karajaan, bade dikamanakeun ieu tahta, da putrana sorangan alim jadi raja, da padumukanana ge anjeuna teu uningaeun, lajeng weh Prabu Wastu Kancana gempungan sareng pinisepuh karajaan, anjeuna ngikrarkeun diri teu sanggup mingpin Pajajaran, sabab nu dilawan lain musuh nu kadeuleu, tapi musuh nu teu mangrupa nu aya di jero karajaan keneh, anu ngudag-ngudag tahta pajajaran. Nya akhirna diputuskeun ku Prabu Wastu Kancana masihkeun kujang Pajajaran ka putrana nu kahiji nyaeta Raden Surya Kancana, tapi Raden Surya Kancana oge nolak, sabab dina pamadegannana ti awal anjeuna alim pikeun jadi raja, anjeuna ngan saukur siap ngabantu kana pamarentahan, ngawangun pajajaran, teras Prabu Wastu Kancana nyarios ka Raden Surya Kancana :
“Naha hidep teu nyaah kanagara .. ?, naha hidep teu bakti kanagara….?, lamun hidep teu sanggup narima tahta karajaan, mana jangji hidep nu diucapkeun bakal ngawangun Pajajaran, dimana tanggung jawab hidep salaku kulawarga karaton ? .”
Dina pamikiran Raden Surya Kancana tiasa wae anjeuna nyaurkeun, ngabejakeun dimana ayana Raden Wastu Dana Citra rayina, tapi anjeuna tos jangji moal ngabejakeun kasasaha dimana ayana. Nya ahirna anjeuna narima pikeun jadi raja Pajajaran, narima tahta karajaan, anjeuna sanggup narima tahta karajaan pikeun nengtremkeun deui pajajaran, tapi janji kadirina, saparantos Pajajaran tengtrem, makmur sapertos biasana, teu aya pemberontakan, gangguan dimana-mana, anjeuna bade nyerahkeun tahta karajaan ka rayina Raden Wastu Dana Citra, sabab saenyana rayina anu hak narima tahta karajaan, dirina ngan saukur jadi pamuka jalan pikeun ngajugjug karaharjaan sabab dina pamikirna anging rayina anu mampu, bersih hate jeung pikirna teu ngudag tahta teu ngumbar hawa napsu ngarti kana tujuan hirup nu sabenerna.
OBROLAN PRABU SURYA KANCANA SARENG RADEN WASTU DANA CITRA
Saatos Raden Surya Kancana ngadeg janten raja Pajajaran, kaayaan Pajajaran jauh tina harepan ku hamba rahayat sakabeh, naon-naon nu dilakukeun ku Prabu Surya Kancana, teu katarima ku sakabeh nu aya di Pajajaran, kabingung kurasa hariwang kudu kumaha nyanghareupan anu model kitu, kudipikiran, ahirna anjeuna mutuskeun pikeun nepangan rayina, anjeuna miang nepangan rayina sareng Putra rayina nyaeta Raden walangi, Prabu Surya Kancana nyaritakeun kaayaan Pajajaran ayeuna ka rayina, maksad bade mundut rayina pikeun narima tahta karajaan Pajajaran.
“ Pun rayi, naha hidep teu kagugah, naha hate hidep teu boga kanyaah, naha hidep teu boga tanggung jawab kanagara ngadangu kaayaan Pajajaran anu riweuh ku bancang pakewuh, anu ngaharepkeun ayana jalma anu bersih hate jeung pikirna, anu lancip pikirna sareng anu gaduh wibawa”.
“ Pun raka, pamikiran model kitu dikarajaan teh lain hiji atawa dua jalma, tapi rebuan bahkan jutaan, naha sakabehna bakal turut kakaula, sabab kaula ge jalma biasa, naha pun raka ngajamin mun kaula ngadeg jadi raja, naon nu diharepkeun ku pun raka Pajajaran jauh tina bancang pakewuh, Pajajaran raharja bisa kalaksana, namung sing inget, lamun jalma nu ngartina ngan sorangan apa nu lain na bakal ngarti kanu sabenerna, moal ujug-ujug kaula jadi raja heug nagara jadi aman, lamun sadayana jalma teu ngarti kanu hak sareng kawajiban manusa nu saenyana, sabab ridona hyang widi anu bisa nyieun Pajajaran raharja, pinuh deui ku wibawa, sajahtra, aman santosa.”
Kaemut ku Prabu Surya Kancana geningan dirina ngarti, dirina tos kabawa ku hawa dunya, sabab ku ambisi hayang nyieun karaharjaan, tapi teu emut yen sadayana tos aya nu ngatur, mereun tos kahendakna hyang widi Pajajaran ngalaman bancang pakewuh, naha dirina bet kabawa ku nafsu, kuhayang salilana Pajajaran jaya, padahal mereun geus waktuna Pajajaran di uji ku nu jiga kieu, dirina ngarasa leutik dipayuneun rayina, geningan, sanajan pamaksudan dirina bener, gening aya nu leuwih bener, sanajan dirina ngarti, gening aya nu leuwih ngarti, aya nu leuwih jero jalan pipikiranana, henteu ngalakukeun tindakan dibawa ku nafsu dunya. Teras deui Raden Wastu Dana Citra nyarita : “ Pun raka.. lamun urang ngalakukeun tindakan tampa dipikir sabab jeung akibatna, naon nu bakal dilakukeun ku urang salah, sing inget Trisula, hate jeung pikir, pikir jeung ucap sadayana kedah sarua, tong nepi ka benten antara hate jeung pikir, pikir jeung ucap, ucap jeung lampah”.
Mingkin lami ngadangu ucap rayina, Prabu Surya Kancana mingkin ngarasa leutik dirina, dugi ka reumbay cisoca, dugi ka nangis batinna, geningan pangarti nu aya didirina jauh keneh dinu kecap sampurna, teras anjeuna naros, “ Pun rayi kedah kumaha jalana ngawangun nagara nu jiga kieu ?”.
“ Teu kumaha-kumaha, mun Hyang Widi ngaridoan nagara sejahtra pasti sejahtra, mun Hyang Widi ngaridoan Pajajaran jaya, pasti jaya, kumaha carana..?, mangga pun raka emut kanu harti lampah manusa didunya, nyaeta lampah ngumpulkeun kahadean, lampah ngumpulkeun amal, nyaeta ibadah, apal kasajatina Hyang Widi, tapi lain saukur ku salira, tapi kusadayana, ku rahayat, ku tokoh masarakat, ku pinisepuh karajaan, ku pajabat-pajabat karajaan, ku prajurit karajaan, ku raja anu ngarti kana wangi nu sajati, nyaeta raja nu nyeungitan ka rahayatna, rahayat nyeungitan ka rajana, jadi kudu silih emutan antara pamingpin sareng rahayatna, hampura kaula teu tiasa narima eta tahta, hiji mangsa pasti kapanggih, hiji mangsa pasti datang, datang ka Pajajaran budak nu ngarana Munding Wangi”.
“ Saha ari Munding Wangi teh” ? saur Prabu Surya Kancana .
“ Eta ngan saukur siloka, ari munding teh ingon ingon, ari wangi teh seungit, nyeta sanajan manehna ngarti, sanajan manehna apal, manehna teu ngarumasakeun bahwa dirina geus sampurna, sabab manehna ngarti saenyana dirina oge jalma biasa”. Ngadangu kitu, dirina Prabu Surya Kancana yakin jeung percaya, mudah-mudahan Hyang Widi nepangkeun dirina sareng jalma nu dimaksud ku rayina, mingkin kabuka hatena, anging pitulung sareng kersana Hyang Widi anu tos ngabuka Pajajaran jaya, ahirna anjeuna wangsul deui ka Pajajaran.
PRABU SURYA KANCANA MIANG KA TANAH ARAB
Saatos nepangan rayina, saparantos dugi deui ka Pajajaran, Prabu Surya Kancana emut deui kadirina, kagagahan, kakuatan, sareng pangarti anu aya dina diri anjeuna masih keneh jauh tinu kasampurnaan, mingkin ngarumasakeun yen dirina teu sanggup pikeun nyepeng tahta karajaan, sabab sanajan bener, manehna teu tiasa ngabebener, ahirna anjeuna mutuskeun pikeun nyerahkeun tahta karajaan kasaha bae anu hayang, anu ngarasa dirina mampu, bade dikumahakeun ge mangga teh teuing, ahirna anjeuna miang ngumbara ka tanah Arab, sabab diditu saurna aya hiji jalmi anu ngarti kanu arti tujuan hirup anu sabenerna, anu ngandung harti, anjeuna hayang diajar deui pikeun ngadeukeutan kasampurnaan hirup, rek di diajar jeung rek guguru ka eta jalmi, nyaeta sayidina Ali, ahirna anjeuna diajar di tanah arab, nyaeta diajar pamadegan nu disebut Islam nu ngandung harti salamet.
Kaayaan Pajajaran mingkin kacau, perang baraya parebut kakawasaan, parebut tahta karajaan, huru hara dimana-mana, lami-lami pihak luar oge ngadanggu yen Pajajaran kaayaan nuju perang baraya, ahirna pihak ti luar oge ngiring perang, pada-pada hayang nyepeng Pajajaran, sahengna jagat Pajajaran ngalunturkeun wibawa Pajajaran .
Di tanah Arab, Prabu Surya Kancana teras diajar ku bimbingan Sayidina Ali sareng ngikrarkeun yen Prabu Surya Kancana lebet Islam, ahirna kabuka jalan pikirannana, leuwih lancip hate jeung pikirna sabab Islam ngajarkeun salamet keur dirina, kitu deui jeung ka batur, mingkin kuat akidahna, nyaeta akidah anu anyar nu dianggem ku dirina. Saatos dirina ngartos, kanu saenyana, Prabu Surya Kancana mulang deui ka Pajajaran, ku kasaktian, ku kabersihan hate jeung pikiranana anjeuna mampu ngalawan pamberontakan ti jero sareng tiluar, saatos rengse sadayana, anu parebut kakawasaan saking ku sieun ningali pangarti sareng kasaktian Prabu Surya Kancana, maranehna teu wantun pikeun nandinganana, teu sanggup nandingan kagagahanana, maranehna caricing bari jeung saenyana dina hatena teu narima ku wangsulna Prabu Surya Kancana. Pajajaran teu aya nu nyepeng teu aya raja di Pajajaran sabab Prabu Surya Kancana sateuacana oge tos nyoplokeun tahta karajaan, tapi sanaos kitu, anjeuna ngajalankeun roda pamarentahan dirojong ku pini sepuh, sareng pajabat karajaan, sanaos teu aya rajana Pajajaran tetep aya, anjeuna nembongkeun Islam nu sajati, sabab anjeuna gaduh maksad pikeun nyebarkeun Islam di Pajajaran.
PRABU SURYA KANCANA NEPANGAN DEUI KA RADEN WASTU DANA CITRA SARENG RADEN WALANGI
Prabu Surya Kancana sanajan anjeuna tos nyoplokeun tahta karajaan tapi, ku para pini sepuh karajaan sareng ku para pajabat karajaan anjeuna masih keneh dianggap raja Pajajaran, sabab di Pajajaran teu aya nu mingpin, tapi di Pajajaran pamarentahan dicepeng ku senopati Buana Reksa, dina hiji mangsa anjeuna miang deui ka tempat Raden Wastu Dana Citra sareng Raden Walangi .
“ Assalamualaikum …. “ saur Prabu Surya Kancana ka rayina, rakana nyucapkeun kitu Raden Wastu Dana Citra ngahuleng naroskeun ka rakana kalimah naon eta, “ ucapan naon eta ? “, Prabu Surya Kancana ngawaler : “sanes nanaon etamah ucapan salam, mudah-mudahan pun rayi aya dina kasalametan sareng kasajahtraan kasadayana, hampura bilih paham nu ku kaula dianggem benten sareng paham nu ku pun rayi di cepeng,” anjeuna nyaritakeun pangalamanana ka rayina miang ka tanah Arab.
“mangga bae etamah pun raka, kaula moal ngulahkeun, sabab mun enya kirana eta anggeman pun raka teh sajalan, sajulur, sareng tiasa ngartikeun jati diri manusa nu sabenerna, mangga teh teuing, sabab tadi kaula ngdangu caritaan pun raka intinamah ngabebener laku lampah urang di dunya, mung cara ibadah wungkul anu benten, sabab, etamah balik deui kana kayakinan masing-masing jalmi”.
“ Pun rayi kaula hayang tepang sareng Raden Walangi” saur Prabu Surya Kancana, Raden Wastu Dana Citra nyauran Raden Walangi, teras Prabu Surya Kancana nyarios deui karayina, : “ pun rayi naha hidep ngaridoan lamun paham nu dicepeng ku kaula di ajarkeun ka Raden Walangi ? “
“ Mangga wae taros ka Raden Walangi, kaula moal bisa nangtukeun jalan kahirupanana, bade kamana-mana bae oge anu penting mah laku lampahna bener, jujur, tong leupas tina pamadegan, bade pamadegan salira atanapi pamadegan kaula, mangga wae Walangi bade nyepeng pamadegan anu mana terserah,” Raden Walangi ngawaler, “ kaula tetep bade ngiring sareng pun bapa, bade nyepeng pamadegan pun bapa, sabab dina hate kaula tos kuat kayakinanana kana kitab weda”, ngadangu kitu mah Prabu Surya Kancana teu tiasa maksa Raden Walangi pikeun nyepeng pamadegan dirina, sabab dina pamadeganana, teu aya paksaan pikeun maksa kamanusa nyepeng pamadegannana, sabab dina kitab Al Qur’an anu tos dipelajari kudirina, anging jalma anu kabuka panto hate jeung pikirna anu diridoan ku gusti Alloh, salamet hirupna di dunya sareng diaherat, lami-lami Prabu Surya Kancana nyaritakeun tujuan dirina dongkap kadinya pikeun nyuhunkeun ka Raden Walangi pikeun narima tahta karajaan Pajajaran, tapi Raden Walangi nolak, alim anjeuna jadi raja, sabab anjeuna ningali teu yakin kadirina sorangan, naha bakal sanggup nyepeng tahta karajaan, sareng tujuan hirupna teu ngagaduhan niat pikeun ngudag tahta, tapi hayang nulung kasasama, ngumpulkeun amal ibadah pikeun nyorang ka sawarga. Prabu Surya Kancana bingung ngadangu sasauran Raden Walangi sabab teu aya deui jalma anu hak narima tahta karajaan iwal ti dirina putrana putra mahkota Pajajaran.
Prabu Surya Kancana nyarios deui ka rayina : “ pun rayi, kedah kumaha, bade dikamanakeun ieu tahta, naha pun rayi rido lamun Pajajaran dipingpin ku jalma-jalma nu ngudag tahta, anu teu ngarti kanu sajatina pamingpin, anu teu ngarti kanu kujang raga kusumah atawa ku kaula bade di bebeskeun wae eta karajaan, mending leungit sakalian tibatan aya ninggalkeun tapak nu teu hade”.
Raden Wastu Dana Citra reuwas ngadangu sasauran rakana anu model bieu, ahirna anjeuna nyarios ka putrana, : “ Walangi, ngahaja kaula embung jadi raja, kaula embung jadi raja teh lain saukur embung, tapi kaula boga pamaksudan pikeun ngagemleng hidep jadi raja, anu ngarti kana artina raga kusumah, nyaeta pamingpin anu beresih hate jeung pikirna, anu teu dikendalikaeun ku hawa napsu dunya, mudah-mudahan ku kaula di doakeun hidep tiasa pikeun ngagaduhan gelar Sri Baduga Maha Raja, nyaeta raja nu ngarajaan raja, naha hidep ngarti kana pamaksadan kaula, hidep dibawa heula sangsara ku kaula ngarah hidep ngarti kumaha kaayaan nu di handap, kaayaan rahayat, ngarah hidep teu sawenang-wenang marentah.”
Raden Walangi ngahuleng ngaraga meneng, sareng ahirna anjeuna mutuskeun, anjeuna nyarita ka Prabu Surya Kancana : “ heug, kaula narima pikeun jadi raja tapi kaula menta sakabeh rahayat Pajajaran timimiti pajabat nepi ka rahayat, tong aya nu ngagung-ngagung kaula, sabab kaagungan ngan saukur milikna Hyang Widi, tapi ayeuna kaula moal waka narima, sabab kaula masih keneh deet ku pangarti, masih deet ku pangabisa, masih keneh aya hal anu kudu di apalkeun ku kaula, mangga wae ayeunamah pimpin heula karajaan sabab kaula keur diajar keneh,” ngadagu kitu Prabu Surya Kancana ngarasa bagja jeung sugema, ahirna Pajajaran bade dicepeng deui kunu hakna, nya ahirna, Prabu Surya Kancana mulang deui ka Pajajaran.
GEUNJLEUNG KARATON PAJAJARAN
Kusabab teu aya anu jadi raja di karaton Pajajaran, pihak-pihak anu hayang ngarebut tahta karajaan mingkin wani pikeun ngeundeuk-ngeundeuk karajaan bari jeung ayeunamah teu susulumputan, sanjata diangkat, nepi ka kajadian perang di alun-alun pasundan, loba rahayat nu sangsara, loba rahayat nu cilaka ku polahna jalma anu ngudag-ngudag tahta, rahayat mingkin sangsara, kedah kumaha, kamana sareng kasaha neang jalma anu bisa mawa Pajajaran raharja, iwal ti saha ?, nyaeta Raden Walangi, anu diharepkeun ku hamba rahayat sakabeh, tapi arinyana teu uninga dimana ayana Raden Walangi, tapi arinyana yakin jeung percaya bari ngadu’a jeung usaha pikeun neang Raden Walangi mulang ka karaton, sanajan keur eta masih keneh budak, arinyana uninga ayeunamah pasti geus dewasa, Prabu Surya Kancana kagugah hatena ku kahayang rahayat pikeun enggal-enggal nyandak Raden Walangi ka karaton.
TANYA JAWAB PRABU SURYA KANCANA SARENG RADEN WALANGI
Kusabab ningali kaayaan rahayat nu model kitu, Prabu Surya Kancana dongkap deui ka tempatna Raden Walangi sareng Raden Wastu Dana Citra, saparantos aya di tempatna Raden Walangi di barengan ku ramana, Raden Walangi sareng Prabu Surya Kancana silih tempas ngeunaan pamadegan Raden Walangi sareng Prabu Surya Kancana.
“ Uwa, kaula bade naros, naon kawajiban manusa di dunya ?”
“ Tugas utamana manusa di dunya ibadah, nyuhunkeun karidoan gusti Alloh pangeran kaula, naon laku lampah jelema sagalana diniatan ku lillahitaala, ku ihlas teu aya pamrih nanaon, sanajan jasa manehna gede ka nagara jeung bangsana, kawajiban manusa di dunya pikeun ngumpulkeun amal ibadah, pikeun engke jaga di yaumil ahir, “ kitu jawaban Prabu Surya Kancana.
“ Kumaha upami kaula jadi raja, nagara rek di bawa sarua jeung pamadegan kaula,”
“ Nagara mah rek dicandak ku pamadegan saha bae oge mangga teh teuing, tapi sing emut, perbedaan sanes jalan mumusuhan, sabab dina pamadegan kaula, teu aya pikeun jalma kudu nurut kakaula, sadayana kudu balik deui kadirina sewang-sewangan, ayeuna lamun pamadegan kaula beda sareng pamadegan salira, kaula teu menang aya di pajajaran kaula rek miang bilih kaula mumusuhan jeung salira kusabab beda pamadegan, sabab bisi mamawa kanagara nu nyieun nagara teu santosa, teu aman ku akibat beda paham, kaula leuwih milih mangkat leuwih milih ngelehan, sabab kaula ngajaga bisi aya hal-hal anu teu diharepkeun, da kawajiban kaula salaku warga nagara ngajaga nagarana.”
“ Kumaha carana pamadegan salira ka sasama, etika nu aya dina pamadegan salira kasasama “
“ Silih tulungan, silih asuh, silih asah, silih asih, nulungan kasasama anu ngabutuhkeun pitulung, nyaah ka sasama sanajan beda pamadegan, sabab anjeuna oge sami-sami jalmi ciptaan gusti Alloh, anu ngalaksanakeun hak jeung kawajibanana saperti pamadegannana, da etamah hubungan antara nu nyiptakeun sareng nu diciptakeun, mangga bae hidep nyepeng pamadegan hidep, kaula oge nyepeng pamadegan kaula, sabab intinamah sarua ngabimbing kanu lampah anu enya, sarua nitah bener da soal ibdahmah masing-masing balik deui ka jalmana.
Raden Walangi nangis ngadangu sasauran uwana, teras ngagabrug ka uwana, “ hampura uwa kalakuan kaula bieu, sanes rek ngajak mumusuhan ka uwa kusabab beda pamadegan, tapi kaula hayang uninga bilih dina mangsa kaula jadi raja, aya pihak-pihak anu dirugikeun ku kaula ku sabab beda pamadegan, kaula embung mimpin nagara sagalana kudu kumaha kaula, kaula oge kudu ngarti adat, etika kana pamadegan jalmi-jalmi nu benten sareng kaula sapertos uwa, ku kaula ditarik benang gedena intinamah teu aya perbedaaan, hayu uwa kaula siap pikeun narima tahta karajaan, mung sing emut kana ucapan kaula harita, sakumaha jayana Pajajaran entong ngagung-ngagung kaula, sabab sadayana tos kersaning Hyang Widi, “
“Iraha mangsana ?, naha ayeuna keneh hidep siap pikeun narima tahta karajaan Pajajaran ?”
“Sanes ayeuna mangsana, tapi kaula hayang dongkap deui ka karaton Pajajaran sanes di candak ku uwa, mangga weh terserah uwa bade kumaha carana pikeun kaula dongkap deui ka karaton Pajajaran, mangga weh gempungan sareng nu aya di karaton Pajajaran, “ ahirna Prabu Surya Kancana mulih deui ka karaton Pajajaran.
GEMPUNGAN PRABU SURYA KANCANA SARENG PINISEPUH PAJAJARAN
Dikaraton Pajajaran Prabu Surya Kancana wawartos ka pini sepuh, senopati, sareng pajabat karajaan yen geus aya jalma nu bakal mawa Pajajaran jaya deui, jauh tina bancang pakewuh, jauh tina pambarontakan, tapi dirina alim dongkap kakaraton di candak ku anjeuna, maksad anjeuna ngempelkeun sadayana ayeuna, bade nyawalakeun kumaha carana eta jalma dongkap ka Pajajaran, sadaya nuaya didinya reuwas ngadangu sasauran Prabu Surya Kancana sareng dina hatena tumanya saha jalmana, timana asalna, naha tikulawarga karaton atanapi timana asalna. Senopati Lingga Jaya ngusulkeun ka Prabu Surya Kancana pikeun nyandak eta jalma ku cara dipaksa, di iming-iming ku harta, tahta, sareng bade nyumponan sagala kahayangna.
Ngadangu kitu Prabu Surya Kancana gumujeng, lajeng nyarita, “ upama kitumah anjeuna ngadeg jadi raja teh sabab dipaksa, sanes kahoyong gereteg hatena, bari jeung bade di iming-iming harta, kaula yakin anjeuna pasti alimeun, sabab anjeuna sanes jalma anu ngudag-ngudag harta jeung tahta, kunu sanes, ku jalmi-jalmi nu ngudag tahta sareng tahta mah pasti bakal di tarima, iraha rek ngurus nagara lamun anu di udag-udagna ngan saukur tahta, pasti ngahalalkeun sagala cara, sabab dina pamikiranana nu penting mah aing kawasa, ieu upami dipaksa ngurus nagarana oge sakadaek, sabab saenyana dirina embung pikeun jadi raja.
“ Teras kedah kumaha atuh supaya jalmi eta dongkap ? “ taros Senopati Lingga Jati deui,
“ Kaula oge teu acan gaduh cara kumaha carana pikeun nyandak eta jalmi. “ nusanesna ngahuleng ngaraga meneng, milarian cara kedah kumaha,
“Mangga nu sanes bilih gaduh cara ? “ saur Prabu Surya Kancana, Senopati Buana Reksa ngagaduhan usul, pikeun ngayakeun bae saembara, mung ku dirina teu kapikir naon anu bade di saembarakeunana, ahirna Prabu Surya Kancana naroskeun ka Begawan Wastu Kancana kedah kumaha carana.
“ Naon anu bade di saembarakeunnana kanjeng rama, pasti kanjeng rama gaduh rencana, da kanjeng rama mah kantos mimpin Pajajaran, uninga ka Pajajaran nu saenyana.”
Begawan Wastu Kancana gumujeng bari jeung reumbay cisoca anjeuna nyarita ”saembarakeun bae ata kujang Pajajaran, nyaeta kujang Raga Kusumah, sing saha jalma anu tiasa ngangkat eta kujang Pajajaran sareng ngarti kanu arti raga kusumah, timana bae asalna ti rahayat atawa pajabat nagara, tah eta anu bisa mawa Pajajaran jaya deui,” ahirna ku sadayana disatujuan pikeun nyaembarakeun kujang Pajajaran.
RESTU PANDITA ARYA DARMA GANDI KA PUTRANA RADEN WALANGI
“ Walangi, aya tilu hal anu kudu dipikaharti ku hidep anu bakal mawa diri hidep salaku jalma biasa sareng mawa nagara, regepkeun, nu kahiji nyeta Ngabaur, ngahiji, ngarakyat,”
“Naon hartosna kanjeng rama “ Raden Walangi nempas,
“Ngabaur keur diri hidep kudu bisa asup kasadaya golongan, kudu tiasa napak sancang, sing bisa siga cai, anu tiasa asup kana wadah naon wae oge, ngahiji nyeta ngahijikeun antara hate, pikiran jeung ucapan lakonan ku lalampahan, ngarakyat hartina tong mandang jalma tinu tahta atanapi rakyat biasa, saenyana sadayana manusa teu aya anu ngabedakeun dipayuneun Hyang Widi. Anu kadua nyaeta Ngabuka, ngaluarkeun ngasupkeun, bukakeun hate jeung pikiran hidep, tong dihalangan ku hawa nafsu dunya, kaluarkeun jati diri hidep anu saenya-enyana, jati diri manusa nu sajati, asupkeun sagala pangarti kanu hate jeung pikiran, tapi sing inget dina ngasupkeunana tong dibarengan ku hawa nafsu dunya, sabab lamun pangarti diasupkeun dibarengan ku hawa napsu dunya, dina mangsa hidep ngaluarkeunana dibarengan kurasa uzub, jeung takabur, asa aing pang pinterna, asa aing pang bisana, nganggap leutik kanu sanes, sabab diluhureun anu bisa aya anu leuwih bisa, diluhureun anu ngarti aya anu leuwih ngarti, tinu gede, aya anu leuwih gede, ahirna kasombongan anu bakal jadi jati diri hidep, anu katiluna, Ngajaga, Dijaga, Siaga. Hidep kudu bisa ngajaga pamadegan anu jadi dasar lampahna manusa, kudu tiasa dijaga ucapan, lalampahan, sabab ucapan jeung lalampahan katembong ku jalmi sanes, saenyanamah kedah diawalan dinu hate, ku kabersihan hate sabab mimiti kaluarna ucapan teh tina hate tapi etamah teu katembong ku jalmi sanes, tapi nu saestuna hate, pikir jeung ucap, sadayana kedah sami. Lajeng hidep kudu bisa siaga sabab godaan pikeun manusa anu bakal mawa jalma sangsara lamun teu tiasa nahan godaaan, kudu tiasa kapikir sabab sareng akibat dina mangsa hidep bade ngarencanakeun naon oge, atanapi bade ngalakukeun naon oge, ngajaga diri sorangan, ngajaga batur, ngajaga hate sorangan, ngajaga hate batur, sabab hirup urang di dunya teu sorangan, jadikeun eta kitab weda dadasar anu tilu eta.”
Raden Walangi ngahelas ngadangu ucapan ramana dugi ka rambay cisocana, sareng nyarios karamana, “ naon namina anu tilu eta teh kanjeng rama?” Sanes nanaon etamah, saukur pamikiran kaula anu ku kaula disebut Trisaka, anu hartosna tilu pusaka pikeun manusa, simpen eta trisaka dina hate anu pang jerona.”
“ Upami pikeun nagara kumaha hartosna kanjeng rama, sabab saur kanjeng rama trisaka eta tiasa oge nyandak nagara raharja…?”
“ Sok wae lah pikiran ku hidep, da hidep nu baris ngalakonkeun, mudah mudahan hyang widi ngaridoan hidep, sing tiasa ngarti kanu harti trisaka pikeun nagara, jig… geus waktuna hidep lalampahan, geus waktuna hidep nulung kasasama, hidep bakti kanagara, jadikeun dina ngurus nagara niatan ku ibadah, jadikeun amal pikeun nyorang ka sawarga, restu kanjeng rama aya di sagigireun hidep”.
Raden Walangi nangis, batin jeung pikirna nangis, nangis nu saenyana…
SAEMBARA KUJANG PAJAJARAN
Raden Walangi pamit ka ramana pikeun lumampah bade angkat ka Pajajaran “ kanjeng rama, kaula bade pamit bade lumampah pikeun ibadah, pikeun amal kaula bekel ka sawarga “.
“ Jig nindak, tapi tong ngalieuk katukang, nu tukang mah jadikeun eunteung pikeun hidep diajar, jang kahareupna, sabab waktu moal mungkin balik deui katukang,” ahirna, Raden Walangi lumampah ngajugjug ka Pajajaran bari dibarengan ku tekad bade bakti kanagara anu diniatan ku ibadah.
Di alun alun Pajajaran nyaeta alun-alun Pasundan, dinten eta saembara kujang Pajajaran dilaksanakeun, kusaha bae anu bade ngiringan, ti rahayat biasa dugi ka para pajabat karajaan kenging ngiringan saembara, eta saembara kujang Pajajaran, sadayana masyarakat Pajajaran kumpul dialun-alun pasundan pikeun nyaksian saha jalmi anu tiasa nyandak Pajajaran jaya anu saestu,
Prabu Surya Kancana anu ditugaskeun ngabuka saembara kujang Pajajaran, anjeuna nyarita kasadaya anu aya di alun-alun pasundan, “ kasadaya baraya sanagara, dinten ieu ku kaula dibuka saembara kujang Pajajaran sing saha jalma anu tiasa ngangkat ieu kujang nu tos dicecebkeun di tengah alun-alun Pajajaran, sareng anu tos tiasa ngabuka arti sabenerna kujang, sing saha wae jalmana boh ti rahayat boh tikaraton eta jalma anu bakal narima tahta karajaan Pajajaran “
Saatos saembara dibuka ku Prabu Surya Kancana, Raden Panca Buana, raden Widayana, Raden Lingga Jaya, ti karaton Pajajaran , Wisnu Jaya, Arya Santana, Kalingga Suta, Darma Jaya, raja Baka, eta ti pihak ksatria, sareng pandita, sadayana hayang kuhayang pikeun ngiringan saembara, ahirna saparantos dipasihan kasempetan pikeun nyoba, pikeun nyabut kujang Pajajaran, ku sadayana teu tiasa kaangkat eta kujang Pajajaran, mung hiji nu tiasa ngangkat, nyeta Raden Panca Buana, tapi dirina teu tiasa ngabuka arti kujang Pajajaran, ahirna sadayana teu aya nu tiasa ngangkat sareng ngabuka arti kujang Pajajaran.
Saparantos kitu Prabu Surya Kancana nyarita deui, geuningan teu aya jalmi teh nu narima tahta karajaan, bilih aya nu sanesna bade nyoba-nyoba mangga wae, saha wae, timana wae asalna, rek pangkat naon-naon wae gaduh hak pikeun ngiringan saembara,” sanaos Prabu Surya Kancana tos nyarios kitu rahayat teu aya deui nu wantun pikeun ngiringan saembara, ahirna aya jalmi anu bade ngiringan saembara, katingalna jalma biasa dongkap kapayuneun Prabu Surya Kancana sabari nyarita : “ naha kaula kenging ngiringan ieu saembara,”
“Mangga bae da ieu saembara kanggo saha bae” Prabu Surya Kancana ngajawab bari jeung dina hatena bagja bari jeung sugema, da dirina mah tos uninga saha ieu jalmi teh anu sabenerna, tapi dirina teu wani pikeun ngumumkeun kasadayana nu aya di alun-alun Pasunda, yen ieu jalmi teh saenyana putrana putra mahkota Pajajaran nyaeta Raden Walangi.
“ Naha hidep bakal sanggup pikeun nyabut sareng ngabuka arti kujang Pajajaran anu saenyana, “
“ Mudah mudahan Hyang Widi ngersakeun ka kaula pikeun tiasa nyabut , ngangkat sareng ngabuka arti kujang Pajajaran nu saenyana. “
Ahirna eta kujang di tengah alun-alun pasundan di cabut sareng diangkat ku Raden Walangi, sadayana kaget, geningan kujang Pajajaran tiasa kaangkat ku jalmi biasa, jalmi anu teu apal timana asalna, sabab pamikiran sadayana nu aya di alun-alun pasundan, yen jalmana teh aya di pihak karaton asalna, tapi geningan sanes tikaraton, anu katingali ku masyarakat Raden Walangi teh jalmi biasa, jalmi bodo, anu teu mungkin tiasa mawa Pajajaran jaya.
Raden Walangi ngabantun eta kujang kapayuneun Prabu Surya Kancana sareng Begawan Wastu Kancana bari ucapna, : “ kaula tos tiasa ngangkat ieu kujang Pajajaran, teras naon deui nu kudu dilakukeun ku kaula ayeuna, “ saur Raden Walangi.
Saha ari ngaran hidep, saur Begawan Wastu Kancana,
“ Ngaran Kaula Arya Darma Gandi “ jawab Raden Walangi, Prabu Surya Kancana reumbay cisoca teu kuat nahan rasa kabungah sareng rasa kasedih, anu hak narima tahta karajaan Pajajaran, kudu ngaliwatan cara model kieu pikeun narima tahta Pajajaran, padahal dirina gaduh hak pikeun jadi raja Pajajaran, bari jeung dongkapna kadieu teu ngangge nami dirina, malah ngangge nami ramana.
“ Sok terangkeun arti kujang Pajajaran dipayuneun sadayana anu aya di alun-alun pasundan ieu !” ahirna Raden Walangi ngabuka arti kujang pajajaran anu saestu.
“ Namina raga kusumah anu ngandung harti raga teh awak, kusumah teh bersih jadi anging jalma anu beresih hatena anu tiasa mawa pajajaran jaya, mawa Pajajaran raharja, bari ngarti kanu harti kabersihan hate, pikir ucap jeung lampah sadayana kudu saenyana, sabab loba jalma anu ngaku beresih tapi lampahna jauh jeung kabersihan, hatena pinuh ku hawa nafsu dunya, Ieu kujang ngabentuk kembang anu lancip tungtungna sareng lancip deui kajero, kembang ngandung harti pamingpin kedah tiasa nyengitan karakyatna tapi lain saukur ku pamingpin nyeungitan karakyatna tapi rakyat oge kedah tiasa nyeungitan ka pamingpina ngarojong pamaksudan pamingpin, kitu oge lamun pamingpina henteu kaluar tina kawajibanana salaku pamingpin, lancip ujung jeung jerona ieu kujang ngandung harti pamingpin kedah lancip pikir jeung hatena dina ngalakukeun lalampahan atawa tindakan, emut kana sebab sareng akibatna, sabab hate jeung pikiran anu beresih anu bakal nyieun jalma bener lalampahanana, ieu tilu liang tinu kujang ngandung harti hate pikir jeung ucap manusa, ngandung harti lahir hirup jeung maot manusa sabab saenyana manusamah ngan saukur dilahirkeun, hirup ngalalampahan nyieun amal ibadah dina kahirupanana, tapi dina kahirupanana saenyana Hyang Widi anu ngatur sadayana, manusamah ngan saukur ngagunakeun akal jeung pikiran bari jeung usaha pikeun nuju kana pamaksadanana, ditungtungan ku ngarana maot.”
Begawan Wastu Kancana ngagabrug ka Raden Walangi reumbay cisocana, nangis dipayuneun sadayana nuaya di alun-alun pasundan, sadayana nuaya di alun-alun pasundan gerentes hatena nangis, geuningan masih keneh aya jalma anu tiasa, anu ngarti kana harti wangi anu sajati, anu ngarti silih seungitan antara pamingpin sareng rahayatna, kitu deui rahayat sareng pamingpina sadayana rahayat nu aya dialun-alun Pasundan ngaluarkeun sora-sora, ngaluarkeun ucapan-ucapan masihan nami ka Raden Walangi ku sebatan Siliwangi anu ngandung harti silih seungitan, sadayana anu aya di alun-alun pasundan nyebat-nyebat siliwangi ka Raden Walangi.
Begawan Wastu Kancana nyarios ka Raden Walangi “ Arya Darma Gandi, sok pake ku hidep ngaran siliwangi pikeun mimpin ieu karajaan Pajajaran, ti ayeuna ku kaula sareng hamba rahayat sadayana hidep dipasihan nami Siliwangi.”
Prabu Surya Kancana ngagabrug ka Siliwangi atanapi Raden Walangi di payuneun Begawan Wastu Kancana bari cumarios ka Begawan Wastu Kancana yen saenyana ieu teh Raden Walangi putrana Raden Wastu dana Citra, anu tegesna ieu teh incuna Begawan Wastu Kancana, ngadangu kitu Begawan Wastu Kancana kaget anu teu disangka-sangka moal balik deui ka Pajajaran ayeuna datang deui ka Pajajaran, Raden Walangi nangis tos lami nembe patepang deui sareng akina Begawan Wastu Kancana, ahirna ku Begawan Wastu Kancana di uningakeun kasadayana nu aya di alun-alun pasundan, saenyana ieu teh putrana putra mahkota Pajajaran anu tos lami miang ti karaton Pajajaran, nyaeta putrana Raden Wastu Dana Citra, sadayana teu sangka, sadayana teu percaya kunaon raden walangi kedah ngiringan ieu saembara padahal Prabu Surya Kancana tos uninga yen Raden Walangi gaduh hak pikeun narima tahta Pajajaran, didieu mulai kabuka hate jeung pikiran hamba rahayat sadayana, yen rahayat biasa oge lamun enya dirina tiasa jadi raja jeung ngarti kanu harti pamingpin anu saenyana, teu aya salahna sanajan rakyat biasa komo ieu ngarti anu saenyana, eukeurmah-eukeur dirina nu gaduh hak tahta karajaan tapi cara ngadegna sami sareng peraturan hukum saembara kujang Pajajaran.
PUNCAK JAYA PAJAJARAN
RADEN WALANGI DIISTRENAN JANTEN RAJA PAJAJARAN SARENG GENTOS NAMI JANTEN PRABU SILIWANGI
Saparantos Raden Walangi disahkeun anu kenging saembara, kujang Pajajaran, Raden Walangi teras di candak kakaraton Pajajaran, teras dirina di istrenan ku Begawan Wastu Kancana sareng sah pikeun nganggem ngaran Prabu Siliwangi.
“ Siliwangi, ayeuna mangsana, ti ayeuna mimitina hidep mingpin karajaan Pajajaran,” kitu sasauran Begawan Wastu Kancana.
“ Kaula narima pikeun jadi raja Pajajaran, nyuhunkeun restu ti sadayana, ti sadaya pinisepuh nu aya dikaraton Pajajaran, kaula jangji ka diri kaula, pangniatan kaula saenyana sanes hoyong janten raja, tapi kaula hayang mawa nagara ka puncak jaya anu didadasaran pikeun ibadah, ngamalkeun kahadean, kajujuran, kabersihan hate, ucap jeung lampah pikeun muka jalan ka sawarga, mudah mudahan hyang widi ngaridoan ka pamaksadan kaula saenyana, kaula nyuhunkeun kasadayana upami Pajajaran dugi ka puncak jayana anu dicita-citakeun ku sadayana, subur ma’mur gemah ripah loh jinawi, jadi nagara anu pinuh ku wibawa, karta jeung raharja, tong nepi ka ngagung – ngagung kaula, sabab saenyana nagara dugi ka puncak jaya sanes saukur ku kaula tapi ku sadayana, timimiti rahayat dugi ka pupuhu nagara, ieu sadayana para pajabat nu aya di karaton sing inget nu saenyana, yen pajabat nagara teh lain jalma nu kudu di sembah-sembah, nu kudu diagung-agung ku hamba rahayat sakabeh, tapi sabalikna para pajabat teh kudu nyembah ka rahayatna, ngagugu kahayang rahayatna, nyaangan ka rahayatna, muka jalan pikeun rahayatna raharja, sajahtra salalamina, sabab moal aya pamingpin lamun teu aya rahayatna, moal aya nagara lamun teu aya rahayatna, tapi upami mung saukur aya rahayatna pasti bakal aya pamingpina, conto kaula jadi raja kaula moal bisa ngayakeun rahayat, tapi rahayat tangtu bisa ngadegkeun rajana.
Sadayana ngahuleng ngaraga meneng ngadangu sasauran Prabu Siliwangi, nyeceb ucapna kana dada sadayana anu aya didinya, teras Begawan Wastu Kancana nyarios, “tah ayeunamah atur ieu karajaan Pajajaran ku hidep, mangga bae terserah hidep.”
“Nya tiayeuna ku kaula di putuskeun ngangkat pun uwa Surya kancana janten patih karajaan, “uwa.. hayu urang babarengan pikeun ngurus Pajajaran, pikeun nuju karajaan Pajajaran puncak jaya, mudah-mudahan hyang widi ngaridoan sanajan kaula sareng uwa beda pamadegan, hayu urang paheuyeuk-heuyeuk leungeun paantai-antai panangan pikeun gawe nu rancage pikeun ngabdi karajaan Pajajaran karahayat, kabangsa jeung ka nagara”. Sareng Prabu Siliwangi masihan gelar ka Surya Kancana, Raga Mulya Surya Kancana sabab nu ditingal ku Prabu Siliwangi di diri uwana ku kagagahan, kukabersihan hate jeung pikirna, ku kasaktianana, ku kamulyaan hate jeung pikirna anu jadi pribadi keur dirina, timimiti harita Prabu Siliwangi sareng sadayana pajabat karajaan ngamimitian ngurus karajaan Pajajaran.
PRABU SILIWANGI NIKAH KA DEWI KUMALA ATANAPI SUBANG LARANG
Dina mangasa Prabu Siliwangi muru uncal dileuweung antara Pajajaran eujeung karajaan Sumedang Larang, nyaeta karajaan anu di pimpin ku Prabu Jaya Wangsa, anjeuna ngadangu di karajaan Sumedang Larang ngayakeun saembara pikeun milarian jodo kangge Dewi Kumala putrina Prabu Jaya Wangsa, ahirna Prabu Siliwangi teras ngajugjug maksad bade ngiringan saembara, sabab dina pamikiranana mudah-mudahan karajaan Sumedang Larang tiasa pikeun nguatkeun tali silaturahmi antawis karajaan Pajajaran jeung karajaan anu sanesna. Teras Prabu Siliwangi ngiringan saembara , gancang carita ahirna Prabu Siliwangi nu kenging eta saembara, teras anjeuna dicandak sareng ditepangkeun ka Dewi Kumala ku Prabu Jaya Wangsa, bari sasauran ka putrina, “nyimas putri, nyimas tos kenging jalmina, tah ieu jalmina anu kenging saembara teh, namina munding wangi”.
“ Assalamualaikum,…” saur Dewi Kumala, Prabu Siliwangi mung saukur imut dina pameunteuna, teu tiasa ngajawab ka ucapan salam Dewi Kumala ku kata-kata.
“ Saha ari salira teh….” Timana asalna..” saur Dewi Kumala
“ Kaula Munding Wangi, kaula teu puguh padumukanana, hirup saukur ku ngalalana, nepi ka kaula nepi kadieu, teras ngiringan saembera ieu “
“ Kunaon salam abdi teu di jawab, ku ngan saukur ku imut salira”
“ Kaula teu uninga ku salam samodel kitu”
“ Upami kitumah, salira benten pamadegan sareng kaula, benten kayakinan, naha bakal sauyunan dina ngajalankeun rumah tangga pikeun hirup babarengan sareng kaula, ngandung harti nikah sareng kaula”
“Da saenyana sanajan beda pamadegan, urang gaduh niat pikeun hirup sauyunan, pikeun ngahiji pasti tiasa wae, tapi urang kedah tiasa ngarti kana pamadegan masing-masing, tapi upami ceuk pamadegan salira teu kenging ngahiji sareng jalmi anu benten pamadegannana, wios keun bae teu ngahiji age sanajan kaula kenging eta saembara, sok..! yakin kana pamadegan salira upami enya mah dilarang ceuk pamadegan salira, keun bae teu janten nikah oge sabab kaula teu tiasa maksa, da salira oge gaduh pamadegan sorangan”.
Ngadangu ucapan Prabu Siliwangi Dewi Kumala teu tiasa nyarios naon-naon, masrahkeun sagala rupa ka ramana nyaeta Prabu Jaya Wangsa, “ nyimas Putri, hampura kanjeng rama teu tiasa mutuskeun kedah kumaha carana, naha salira gaduh rasa kacinta ka ieu munding wangi, kitu deui sabalikna naha munding wangi gaduh rasa kacinta ka dewi kumala “
“ Saenyana kaula kudu turut ka pamadegan kaula, hoyong mah gaduh caroge teh ka jalmi anu sapamadegan, tapi kaula ge kudu turut ka peraturan nagara, da ceuk pamadegan kaula oge diwajibkeun pikeun turut ka paraturan nagara, saenyana saembara oge tos kaasup paraturan nagara, nya mangga wae teu langkung ka salira munding wangi, naha salira narima gaduh istri anu pamadeganana benten sareng pamadegan salira “ saur Dewi Kumala.
“Nya kaula narima, tapi urang kedah emut pikeun ngajaga ka pamadegan masing-masing, saling silih hargaan, silih asuh da saenyanamah soal pamadegan keur diri masing-masing manusa”
Ahirna Prabu Siliwangi ditikahkeun sareng Dewi Kumala ku Prabu Jaya Wangsa, saparantos ditikahkeun Prabu Siliwangi ngabukakeun anu saenyana ka Prabu Jaya Wangsa saenyana dirina nyaeta Prabu Siliwangi, raja Pajajaran. Saterasna Dewi Kumala janten permaisuri Prabu Siliwangi, teras Prabu Siliwangi mulang deui ka Pajajaran disarengan ku Dewi Kumala atanapi Subang Larang.
PRABU SILIWANGI NGAGAGALKEUN PAMBARONTAKAN NU NYIEUN NAGARA DI JERO WEWENGKON PAJAJARAN
Waktu Pajajaran dipimpin ku Prabu Siliwangi, saeutik-saeutik pajajaran nuju ka puncak jayana, rahayat sugema dipimpin ku raja anu bijaksana, anu ngarti kanu wangi anu sajati, sanajan Pajajaran jaya, aya oge anu resep tapi oge anu ngewa, anu iri, dugi ka timbul hayang nyaingan Pajajaran, hayang ngarusak Pajajaran nepikeun rek ngadegkeun nagara di wewengkon Karajaan Pajajaran, nyaeta anu dipupuhu ku adipati Kalingga nu jenenganana Adipati Suraman, manehna hayang ngadegkeun karaton di belah wetan Karajaan Pajajaran nu masih keneh wewengkon wilayah Karajaan Pajajaran. Manehna ngahasut ka rahayat nu aya didinya pikeun ngarojong pamaksadanana, sareng ngahasut ka urang-urang Pajajaran nu di belah wetan sasaurana “ tingali kumaneh, nu dipajukeun jeung dijayakeun ngan saukur di karaton hungkul, jeung disabudeureunana, geningan didieu mah diculkeun diantepkeun, padahal ieu teh masih keneh wewengkon Pajajaran anu kudu dipajukeun ku maranehanana, lain saukur dipuseur dayeuh Pajajaran, upami kitumah kumaha urang ngadegkeun karajaan di ieu tempat, urang pajukeun ieu tempat sabab percuma urang ngahiji jeung manehna oge, kumaranehna ieu tempat mang sabodo teuing teu diurus”. Kitu sasauran adipati kalingga tapi rahayat aya nu kagagas pikeun ngarojong pamaksadan adipati kalingga, aya oge anu tetep satia ka Pajajaran nyaeta jalma –jalma anu ngarti kanu wangi nu sajati anu kudu nyeungitan antara rahayat jeung pamingpina.
Ahirna kabar nu kitu dugi ka Prabu Siliwangi, dijero karaton Pajajaran Prabu Siliwangi nyarita ka para senopati sareng sadayana nu aya didinya anjeuna ngabahas soal eta “ uwa patih, kumaha carana pikeun nyanghareupan hal nu jiga kieu, oge ka para pinisepuh sadayana, kedah kumaha carana nyanghareupanana. “ kaula percaya ka nak Prabu, mangga bae terserah didinya kedah kumaha nyanghareupanana, uwa patih mah ngan saukur ngajalankeun tugas naon nu kudu dijalankeun jeung dilaksanakeun ku kaula” saur patih Surya Kancana.
“Nya ayeunamah ondang wae sadaya adipati nu aya di wewengkon Pajajaran”, saatos nampi parentah kitu, mahapatih Surya Kancana sareng nu sanesna anu dipasihan tugas ku Prabu Siliwangi pikeun ngondang ka para adipati nu aya di wewengkon Pajajaran pikeun dongkap ka puseur dayeuh Pajajaran, suparantos nampi parentah kitu sadayana miang naglaksanakeun parentah Prabu Siliwangi.
Saparantos nampi ondangan ti Prabu Siliwangi, para adipati sadayana dongkap ka karaton Pajajaran, dipayuneun sadaya adipati Prabu Siliwangi “ wilujeng sumping sadayana adipati di karaton Pajajaran kaula ngadangu kabar, yen aya hiji wewengkon Pajajaran anu bade ngadegkeun karajaan di wewengkon Pajajaran, alasana ngarasa diculkeun ku kaula, teu diurus ku kaula, ngarasa teu diperhatikeun ku kaula, manehna hayang ngadegkeun karajaan sorangan didinya dari pada ngahiji ejeung Pajajaran, hampura lain kaula teu merhatikeun eta wewengkon, tapi kaula oge nembe ngadeg jadi raja, anyar keneh kaula teh jadi raja, kaula oge gaduh rencana, rencana kaula hayang sadayana jaya timimiti puseur dayeuh dugi kasadayana wewengkon age jaya, sejahtra, sugema kasadayana.”
Ahirna ku para adipati kauninga sareng emut deui pikirna, meureun enya can mangsana mereun, ngamimitian mah ngamajukeun heula puseur dayeuh, saeutik-saeutik sadayana bakal dibina jeung diwangun sadayana wewengkon Pajajaran, saparantos sadayana macangkrama di karaton Pajajaran, sadaya adipati marulih deui ka wewengkon masing-masing.
Sanajan sasauran Prabu Siliwangi nu jiga kitu kauninga ku sadayana adipati, tapi kusabab adipati Kalingga mah disateuacana tos gaduh niat pikeun ngacaukeun Pajajaran, kusabab anjeuna gagal dina ngiringan saembara kujang Pajajaran, anjeuna teras-terasan ngahasut ka hamba rahayat nu aya di wewengkona pikeun ngadegkeun karajaan sorangan, anu misah ti Pajajaran, anjeuna teras nyusun kakuatan, nyuhunkeun bantuan timana wae, pikeun ngawangun karajaan sorangan, sanaos kitu rahayat mah emut kanu arti wangi nu sajati nyaeta silih seungitan antara rahayat sareng pamingpina, aya rencana naon wae oge kabarna dugi ka Prabu Siliwangi.
Di karaton Pajajaran, Prabu Siliwangi nampi kabar yen , adipati kalingga teh keukeuh peuteukeuh hayang ngadegkeun karajaan di wewengkon Pajajaran, ahirna anjeuna nugaskeun senopati Buana Reksa miang ka Kalingga, maksad pikeun ngalawan pambarontakan nu aya diditu, sareng nyandak adipati Kalingga kapayuneun Prabu Siliwangi, nya ahirna senopati Buana Reksa disarengan ku para prajurit Pajajaran miang pikeun ngajalankeun tugas ti Prabu Siliwangi.
Saparantos senopati Buana Reksa dongkap deui ka karaton Pajajaran bari nyandak adipati Kalingga, adipati kalingga dicandak kapayuneun Prabu Siliwangi di hiji tempat Tirta Wening, nyaeta nami bangunan nu aya di karaton Pajajaran, Prabu Siliwangi naros ka adipati Kalingga, : “ naon pamaksadan salira nu saenyana hayang ngadegkeun karajaan di wewengkon Pajajaran, kaula ngadangu kabar mah sabab kaula teu merhatikeun ka wewengkon anu di pimpin ku salira.”
“ Muhun gusti prabu, kaula ngarasa teu di perhatikeun, abong keneh wewengkon eta ayana di pasisian meuni teu ditingali ku salira gusti prabu “
“ Sateuacana oge ku kaula parantos dicaritakeun nuju kaula ngodang sadaya adipati nu aya di wewengkon Pajajaran, kaula nata nagara teh hiji-hiji, saeutik-saeutik, meureun kanu disisimah can mangsana pikeun kaula ngamajukeunana, sanes teu diperhatikeun tapi can mangsana dugi kadinya, hampura lamun pamaksadan kaula teu sajalan sareng pamaksadan salira, ayeuna didinya nu saenyana gaduh maksad nu model kumaha ? “
“Gusti Prabu kaula hayang nu sisi oge jaya, raharja, sugema, sapertos kaayaan puseur dayeuh Pajajaran”
“ Kaula oge hayang siga kitu sadayana, sugema, sugih mukti jeung sajahtra, tapi nu kaemut kaula mah pamikiran salira hayang sadayana jaya, tapi salira gaduh pamikiran hayang ngadegkeun karajaan sorangan, kapan sadayana warga nagara diwajibkeun ngajaga, dijaga, siaga, nyeta ngajaga hubungan antara rahayat sareng rajana, adipati sareng rajana, intinamah sadayana kedah silih asah, silih asuh, silih asih, sareng sadayana warga nagara diwajibkeun ngajaga kautuhan pikeun ngajaga kautuhan nagarana, ngarah teu aya nu leungit sanajan sajeungkal oge tanahna, ayeuna emut ku salira lamun didinya ngadegkeun karajaan sorangan misah ti Pajajaran, kaula sieun wewengkon-wewengkon Pajajaran nu sanesna miluan pikeun misah ti Pajajaran, anu ahirna Pajajaran teh jadi nagara leutik, sareng gaduh ngaran goreng ka kaula teu tiasa ngajaga wilayahna, lamun salira keukeuh hayang ngadegkeun karajaan di wewengkon Pajajaran, mangga salira jadi raja Pajajaran, sabab ku kajadian nu jiga kieu geningan kaula teu tiasa nyugemakeun kasadayana, mangga pimpin ku salira ieu karajaan Pajajaran, ku kaula dibikeun ieu tahta Pajajaran dari pada kaula kaleungitan wilayah Pajajaran sabab kaula ngarumasakeun teu tiasa ngajaga kadaulatanana, daripada salira mingpin karajaan anyarmah, mending mingpin karajaan nu tos aya, anu keur nuju ka puncak jaya.”
Adipati Kalingga kaget ngadangu sasauran Prabu Siliwangi, “ampun gusti Prabu, kaula teu sanggup pikeun mimpin Pajajaran “
“Kunaon salira teu sanggup pikeun mimpin Pajajaran?”
“Sabab kaula teu tiasa pikeun bijaksana sapertos gusti prabu, kaula ngarasa hina salaku warga karajaan Pajajaran teu tiasa ngajaga kadaulatan “
“Mangga wae pimpin ieu Pajajaran ku salira, kaula sieun sanajan salira ayeuna tos sadar, parantos uninga kanu arti kadaulatan anu saenyana tapi namina oge manusa anu dilingkung ku nafsu, bisi hiji mangsa salira gaduh pamaksadan pikeun misah deui ti Pajajaran.”
Adipati Kalingga ngahuleng ngaragameneng, dirina teu wasa mayunan hiji raja anu bijaksana sapertos Prabu Siliwangi, sabab tiawal pamaksadannana nu saenyana bade ngaruntuhkeun Pajajaran, ahirna dipayuneun Prabu Siliwangi adipati Kalingga ngabukakeun pamaksadannana anu saenyana pikeun ngaruntuhkeun Pajajaran, sadayana senopati anu aya didinya kaget ngadangu sasauran adipati Kalingga, nya ahirna kusabab kalakuanana anu jiga kitu saparantos gempungan sadayana anu aya didinya, Prabu Siliwangi mutuskeun pikeun ngahukum adipati Kalingga ku hukuman rogahala, sabab upami teu dirogahala bilih pambarontakan di Karajaan Pajajaran sawaktu-waktu datang deui.
PUTRA KA HIJI PRABU SILIWANGI SARENG SUBANG LARANG
Buah kanyaah, kawelas asih Prabu Siliwangi sareng Dewi Kumala atanapi subang Larang tea dugi ka Dewi Kumala kakandungan, hiji mangsa ditempat lelesona Prabu Siliwangi Dewi Kumala nyarios ka Prabu Siliwangi.
“ Kang mas prabu, tadi wengi kaula ngimpen jabang bayi anu di kandung ku kaula medal kaalam dunya dibarengan ku seungit anu nyababkeun sadayana milarian sumber asalna eta kaseungit, anu saenyana asalna tina jabang bayi anu ku kaula dilahirkeun, sareng deui aya bentang anu lebet ka jabang bayi anu ngakibatkeun si jabang bayi cahayaan, anu mere caang kanu aya di sagigireunana, tah kitu kang mas prabu impenan kaula teh.”
“Nyimas putri lahirna dibarengan ku seungit, kuwawangi, mudah-mudahan si jabang bayi jadi jalmi anu ngarti kanu harti seungit jeung wangi anu sajati, sareng lebetna bentang kajabang bayi mudah mudahan kawibawaaan Pajajaran aya didirina, mere caang kasadayana, mugi-mugi si jabang bayi jadi jalma anu suci, lancip pikirna hade laku lampahna.”
“Mudah-mudahan bae sapertos kitu engke ayana, anu ngajadi ciri Pajajaran anu saestu,” saur Dewi Kumala.
Nepi ka hiji mangsa si jabang bayi medal ka alam dunya, naon nu kaimpen ku Dewi Kumala sadayana janten kanyataan, lahir dibarengan ku wawangi, sareng aya hiji cahaya sapertos bentang lebet kadirina jabang bayi, nu ahirna ku Prabu Siliwangi dipasihan nami Walang Sungsang, Walang nyandak ti nami dirina, sungsang ngandung harti mugi-mugi tiasa ngabuka nu saenyana.
SUGIH MUKTI, BAGJA JEUNG SUGEMA PAJAJARAN
Dijero karaton Pajajaran, Prabu Siliwangi ngayakeun gempungan sareng para pajabat karaton, para pinisepuh karaton, para adipati nuaya diwewengkon Pajajaran dugi ka tokoh masarakat Pajajaran. Prabu Siliwangi ngajak kasadayana babarengan pikeun gawe nu rancage, paheuyeuk-heuyeuk leungeun, pantai-antai panangan pikeun ngawangun Pajajaran, Prabu Siliwangi nyarita kasadayana,: “sanajan kaula raja, da saenyana anu mawa nagara raharja, sugema, pinuh ku wibawa, sanes ku kaula sorangan, da saenyana anu mawa nagara pinuh kuwibawa, ku tokoh masarakatna anu ngaping karahayat sadaya, anu mere pangarti ka rahayat sadayana da saenyana pamarentah mah ngan saukur nyadiakeun waragad pikeun sadayana, pikeun ngatur hukum, aturan-aturan nagara nu kedah sadayana tanamkeun, pelakeun kanu hate rahayat sadayana yen, sagalana niatan ku ibadah, da saenyana anu mawa dirina bagja jeung sugema anging ku dirina sorangan ku lalampahan anu hade, ku kajujuran, ku kaikhlasan, ngajaga kahormatan dirina sorangan, nulung kasasama, hormat kasaluhureun, kasahandapeun, sareng kasasama, tanamkeun ku sadayana didieu anu gaduh tugas salaku pamingpin masarakat, anu ngaping rahayatna kana arti raga kusumah anu saenyana, nyeta samemeh ngajugjug nagara anu raharja, anu sugema anu pinuh ku wibawa, mimitian bersihan heula dirina sorangan, hate, pikir jeung ucapna. Kunaon kudu dimimitian tidirina sorangan, sabab saenyana teu aya pamingpin, teu aya rahayat, teu aya pajabat, teu ya rahayat, anu saestuna sami-sami jalma , anu keur ngajalankeun kahirupanana. Anu jadi tani, anu jadi kuli, anu jadi adipati, anu jadi senopati, anu jadi tamtama nagara, anu jadi patih dugi ka anu jadi raja saenyana sadaya teu aya bedana, sadayana kedah tiasa ngabaur, ngahiiji, ngarakyat, ieu nu jadi rahayat ulah sieun, ulah ngarasa leutik dipayuneun rajana, kitu oge sabalikna, raja ulah nganggap rahayat kabawahanana, kudu jadi ngahiji salaku warga nagara anu keur nyicingan nagara.
Saterasna kedah tiasa ngabuka, ngaluarkeun jeung ngasupkeun, timimiti rahayat biasa dugi ka rajana kedah tiasa ngabukakeun potensi dirina sagala kamampuan nu aya didirina, ngagunakeun hate jeung pikiran pikeun jadi pangabisa anu bisa nyukupan kahirupana, kitu deui kedah tiasa ngabuka potensi dirina salaku raja ngabuka potensi rahayatna, ngabuka potensi nagarana, ngaluarkeun sagala pangabisa jeung pangarti nu aya didiri rahayatna, sabab bakal katembong jati diri nagara Pajajaran, nyaeta ku kaluarna pangarti, pangabisa rahayat jeung rajana babarengan kaluar, raja kedah tiasa ngasupkeun pangarti kasadayana, boh elmu boh adat, tatakrama jeung sajabana, kitu deui rahayat ge kedah ngarti kanu saenyana, saterusna sagala rupa teh ulah ngandelkeun kabatur, ulah ningali kanagara batur, yakinkeun nagara urang sorangan oge pasti bisa, yakinkeun loba dinagara urang oge potensi nu can kabuka.
Saterasna ngajaga, dijaga jeung siaga. Sadayana timimiti rahayat dugi ka raja kedah tiasa ngajaga kahormatan nagarana, kumaha carana, nya ku laku lampah anu hade, ku kajujuran, ku kaikhlasan narima ku kaayaan anu enya, di jaga kalestarian budaya nu aya di Pajajaran, jaga ka aslianana ngarah teu pahili ku budaya-budaya ti batur, bisi wae urang ngasupkeun ti budaya batur, tapi sing inget, budaya asli Pajajaran tong nepi ka leungit, teras kasadayana timimiti rahayat dugi ka raja, kedah tiasa ngajaga kadaulatan nagarana, ngarah teu aya nu leungit, ngarah nagara teu leungit, sabab bisa wae nagara leungit lamun dina pamikiran sadayana teu boga rasa kacinta ka nagara, teu boga rasa kanyaah kanagarana, teu boga tanggung jawab kanagarana, urang sadayana kedah tiasa ngajaga potensi-potensi nu aya dinagarana, boh ti bumi boh ti leuweung, ngarah potensina teu dibuka ku batur, tapi dibuka ku sorangan, tah didieu urang kudu pinuh ku pangarti, kudu loba ku pangabisa sabab nu saenyana pangarti jeung pangabisa anu bisa mawa nagara jaya, tapi nu leuwih utama sadayana ti rahayat dugi ka raja teh, kedah tiasa ngajaga ahlak pamadeganana, sabab eta nu jadi konci ngarah kahirupanana teu kabawa ku sakaba-kaba. Urang kedah siaga bisi aya hal-hal anu teu diharepkeun datang ngaruksak kanagara urang, nu saenyanamah kedah siap narima kanyataan boh nagara jaya, boh nagara keur seueur bancang pakewuh, urang kudu babarengan nyanghareupan, ulah silih salahkeun lamun nagara loba ku bancang pakewuh, tapi sadayana kedah balik deui kadiri sorangan, kadirina sewang-sewangan naha lampahna bener atawa salah. “
Sadayana nu aya di karaton kauninga pamaksadan Prabu Siliwangi nu saenyana pikeun ngajak gawe nu rancage ngawangun Pajajaran, teras Prabu Siliwangi neraskeun cariosanana, “ saterasna urang salaku rahayat Pajajaran di mimiti ku rahayat biasa dugi ka rajana, saenyana sadayana warga nagara Pajajaran teu dibedakeun ku rahayat, teu dibedakeun ku pangkat, teu dibedakeun ku raja, saestuna sami-sami jalma nu keur usaha pikeun ngadeukeutan kasampurnaan, tapi lain sampurna ngandung harti jaya, lain sampurna anu ngandung harti pinuh ku wibawa, tapi sampurna laku lampah dinu kahadean, sabab saenya-enyana lamun laku lampah geus sampurna, dicirian ku kajujuran, jeung karidoan hate, wibawa nagara bakal datang sorangan, jadi nu saenyana nagara pinuh ku wibawa datangna ku laku lampah sadayana, timimiti rahayat biasa dugi ka rajana ngarti kanu kabeneran, ngarti kanu kajujuran, ngarti kana kaikhlasan, naon sanjatana nyaeta trisula, tapi lain trisula pakarang, lain trisula sanjata, tapi trisula nu ngandung harti hate pikir jeung ucap. Hate jeung pikirna, pikir jeung ucapna, ucap jeung lalampahanana didadasaran ku kajujuran jeung kaikhlasan, tah didinya wibawa, karta jeung raharja bakal kapanggih, sabab nu saenya-enyana jayana nagara, reuntasna nagara sadayana tos kersaning hyang widi nu ngaturna.” Ahirna kauninga ku sadayana, ku para senopati, ku para pinisepuh, ku para pajabat, ku para adipati, ku para tokoh masarakat yen, nagara bakal jaya di mimitian ti diri jalma sewang-sewangan, ku kajujuran, ku kaikhlasan jeung ku kabeungharan hatena.
UCAPAN PRABU SILIWANGI KA PARA PANDITA SARENG KA PARA TOKOH AGAMA NU SANESNA
Prabu Siliwangi ngondang ka para pandita sareng ka para tokoh agama nu sanesna nu aya di wewengkon karajaan Pajajaran.
“ Ka para tokoh agama sadayana, kaula nyuhunkeun gawe nu rancage, ngaping karahayat sakabeh, sabab aranjeun anu leuwih ngarti, aranjeun anu leuwih uninga kedah kumaha lalampahan manusa di dunya, anu leuwih uninga kana kajujuran saestuna, jeung leuwih uninga kana kabeneran nu saenyana, sabab nu mimiti pikeun nyorang nagara sejahtra nyaeta ngabebener ahlak-ahlak warga nagarana, kaula nyuhunkeun kasadayana para tokoh agama, sabab aranjeun anu babarengan ngajalankeun kahirupanana sareng hamba rahayat sakabeh, sok aping ku aranjeun tepikeun elmu-elmu agama ceuk pamadegan masing-masing, ceuk kayakinan sewang-sewangan, sabab pamadegan naon wae oge saenyanamah nitah ka jalma supaya lakulampahna bener, da pamadegan naon wae oge saenyana teu nitah salah, sanajan urang didieu beda pamadegan, beda kayakinan, urang kedah hirup sauyunan sabab kaula yakin, sadaya pamadegan naon wae oge gaduh etika kumaha carana kasasama anu sapamadegan sareng anu benten pamadegan, henteu silih gorengkeun, henteu silih beubeutkeun, sabab ari pamadegan mah hubungan antara jalma jeung nu nyiptakeunana, anu diciptakeun jeung anu nyiptakeun.”
Sadaya para tokoh agama ngartos kana ucapan Prabu Siliwangi, geningan saenyana dirina anu gaduh peranan anu ageung pikeun ngajugjug nagara anu pinuh ku wibawa, sabab agama anu jadi dasar pikeun manusa ngajalankeun kahirupanana, lamun jalma geus ngarti kanu agama, anjeuna gaduh rasa sieun pikeun lalampahan anu salah, pasti manehna teras-terasan usaha pikeun ngumpulkeun amal ibadah, ngumpulkeun kabeneran anu didasaran ku kajujuran pikeun nyorang kahirupanana. Teras Prabu Siliwangi nyarios deui, “tah timimiti ayeuna heg aranjeun geura narindak, ngabebener lampahna manusa, lamun enya hayang nagara sajahtra anu pinuh ku wibawa.”
PRABU SILIWANGI NGONDANG PARA SODAGAR PAJAJARAN
Pikeun hamba rahayat sajahtra sadayana, Prabu Siliwangi ngondang ka para sodagar nu aya di wewengkon karajaan Pajajaran, dipayuneun para sodagar sadayana prabu siliwangi nguningakeun nagara ngajugjug kana kamakmuran teh di barengan ku peranan para sodagar, sabab arinyana anu tiasa nyukupan karahayat sadayana pikeun sajahtra, Prabu Siliwangi nyarita : “para sodagar sadayana, anjeun anu ngagaduhan peranan pikeun ngasejahtrakeun rahayat sadayana, kumaha carana, heug buka lapangan pagawean pikeun rahayat, sareng ngabuka potensi rahayat, ngabuka pangabisa rahayat, heug ku didinya bina, asah, pangabisana pikeun jadi karya, ngabuka potensi alam nu aya di Pajajaran, supaya bisa ngahasilkeun karya anu ngabogaan harga jual anu luhur, jeung ngabogaan pamikat sorangan anu dibere tanda-tanda anu ngabedakaeun hasil karya ti Pajajaran jeung ti karajaan lain, ngabuka lapangan pagawean teh kudu dibarengan bari ngagawekeun jalma ti Pajajaran heula, saturut kamampuan jeung pangabisana, mun di Pajajaran teu aya nu bisa ngabuka potensi-potensi nu aya di Pajajaran karek urang tiasa neangan jalma ti luar Pajajaran, eta oge anu bisa jeung ngarti kanu potensi anu aya di Pajajaran pikeun ngaluarkeun hiji barang anu hasilna bisa nyukupan kabutuhan jalma sapopoe.
Nya nu jadi utamana mah, aranjeun sadayana mere pagawean karahayat anu tetep, anu ngajadi pagawean tetep hamba rahayat sadayana sapopoe, jeung sadayana anu gaduh pangabisa, heug buka sebarkeun karahayat pangabisana nyaeta pangabisa pikeun usaha, contona mere pangabisa elmu dagang, mere pangabisa elmu tani pikeun ngagarap sawahna, pikeun nyuburkeun pepelakanana ngarah hasilna sugema, saterusna lamun hasil panen tos nyukupan pikeun rahayat Pajajaran, mangga wae sesana jual kakarajaan sejen tapi upami teu acan cekapmah tong waka hayang ngajual ka karajaan sejen, intinamah cukupan heula karajaan urang, cukupan heula pangabutuh nagara urang, samemeh ka karajaan batur.”
Sanggeus ngadagu sasauran Prabu Siliwangi ahirna para sodagar ngarti kana pamaksadan Prabu Siliwangi pikeun nyukupan heula pangabutuh rahayatna, nyaeta tong waka ningali kabatur, tingali mah rahayat Pajajaran heula, ngarah sadayana sugema kahirupanana, kacukupan kadaharanana, pamakena jeung tempat cicingna.
OBROLAN PRABU SILIWANGI JEUNG PARA TAMTAMA PRAJURIT PAJAJARAN
Prabu Siliwangi ngondang kasadaya para tamtama Pajajaran, di payuneun sadayana anjeuna nyarita : “ kapara tamtama sadaya, aranjeun anu ngagaduhan tugas pikeun ngajaga kaamanan karajaan anu di bere sanjata pikeun bela kanagara, ngajaga rahayatna tinu bahaya, ngajaga kadaulatan nagarana ngajaga wilayahna ngarah wilayah Pajajaran teh teu aya nu leungit, ngajaga dijaga, siaga, ngajaga aranjeun ku silih jagaan kasalametan salaku sasama tamtama nagara, dijaga kadaulatan nagarana ku anjeun, siaga bisi sawaktu-waktu aya bancang pakewuh di Pajajaran.”
GAWE RANCAGE PAMIMPIN, PARA TOKOH AGAMA, PARA SODAGAR JEUNG PARA TAMTAMA
Sugih muktina Pajajaran diwangun ku gawe nu rancage, kupaheuyeuk-heuyeuk leungeun, paantai-antai panangan antawis pamimpin, para tokoh agama, sodagar sareng para tamtama. Sadayana tiasa ngajalankeun tugasna masing-masing, para tokoh agama ngasupan pangabisa, pangarti ka hamba rahayat sakabeh, minuhan ku kajujuran, ku kabeneran, jeung kaikhlasan, para sodagar tiasa ngabukapotensi nu aya dialam Pajajaran, ngabuka potensi rahayat pikeun nunjang kana kahirupanana, hamba rahayat sadaya sugema sabab ngarasa damai, tengtrem sabab para tamtama nagara tiasa ngajaga kaamanan Pajajaran, sadayana dina ngajalankeun tugasna dipapayungan ku Prabu Siliwangi salaku rajana, tidinya Pajajaran muncul jadi nagara subur makmur nu gemah ripah loh jinawi pinuh ku wibawa, karta jeung raharja, Prabu Siliwangi ahirna tiasa ngabuka arti trisaka dina ngalaksanakeun jeung ngajalankeun pamarentahanana anu dibarengan ku kitab weda.
JAYA SUGEMA PAJAJARAN
Saparantos Prabu Siliwangi ngondang ka para adipati, ka para pandita sareng tokoh agama nu sanesna, ka para sodagar sareng ka para tamtama nagara, arinyana kupaheuyeuk-heuyeuk leungeun, paantai-antai panangan, ngahiji ngabahu reksa pikeun ngawangun Pajajaran anu di harepkeun Pajajaran teh sejahtra, pinuh ku wibawa, karta jeung raharja dugi ka ngawujud jadi nyata nyaeta Pajajaran anu gemah ripah loh jinawi anu silih asah, silih asuh, silih asih, antara rajana para pajabat nagara tug dugi ka rahayat sakabeh, dugi ka Pajajaran jadi nagara anu makmur anu didasaran ku ngartina pamingpin jeung rahayatna kanu wangi nu sajati.
Saterasna raja-raja nuaya disabudeureun karajaan Pajajaran ngarasa takjub ningali Pajajaran, ningali ka Prabu Siliwangi ngawangun Pajajaran dugi ka nepi jadi sajahtra, gampang nyandang murah pangan, seubeuh hakan pinuh ku kamakmuran, dugi ka ahirna para raja-raja disabudeureun karajaan Pajajaran dongkap pikeun ngajalin gawe nu rancage sareng Pajajaran.
Dikaraton Pajajaran Prabu Siliwangi nampi kasumpingannana para raja-raja tea teras nyarios “ wilujeng sumping para raja-raja sadayana ka karajaan Pajajaran anu sakieu ayana mugi dihapunten bilih panampiannana kirang nyugemakeun ka para raja sadayana.”
Sadayana para raja ajrih ningali pamor Prabu Siliwangi dina dirina teu gaduh rasa ieu aing geus bisa ngawangun nagara anu makmur, teu gaduh rasa ieu aing pang pinterna sareng teu gaduh rasa udzub takabur jeung teu gaduh rasa sombong na dirina, salah saurang wawakil ti raja-raja teh nyarios,” nuhun ku ditampina oge, kaula sadayana ku tiasa ningali kaendahan ieu karaton Pajajaran anu pinuh ku kaagrengan, pamaksadan kaula sadayana hoyong ngajalin gawe nu rancage sareng Pajajaran boh tina tata nagara sareng sajabana, ngajalin hubungan nu sae antawis karajaan kaula sadaya sareng karajaan Pajajaran. “
“ Kaula mah teu tias nanaon, jalmi biasa da nu ngawangun nagara raharja mah ku sadayana nu ngeusianana timimiti pamingpin dugi karahayat biasa, sadayana ngiring bagian pikeun ngawangun nagara sajahtra sareng raharja.”
“Muhun nanging kaula para raja sadayana nyuhunkeun bantosanana ti salira pikeun ngabimbing sadayana supados ngartos kanu saenyana janten pamingpin anu tiasa ngawangun nagara sajahtra sareng raharja,”
“Mangga bae, kaula oge nyuhunkeun dibimbing ku sadayana pikeun ngurus nagara, hayu urang gawe nu rancage dina hubungan antawis nagara, urang silih tukeur pikir nyawalakeun pasoalan-pasoalan hubungan antar nagara,”
Sadayana ajrih ku ningali pamor jeung wibawana Prabu Siliwangi dugi ka ahirna para raja-raja sadayana masihan gelar ka Prabu Siliwangi Sri Baduga Maharaja, nyaeta raja anu ngarajaan raja, saterasna sadayana macangkrama di karaton Pajajaran.
PRABU SILIWANGI TEPANG SARENG WARTA GANA JEUNG WARTA GANI
Saparantos Pajajaran katingal jadi nagara anu sajahtra jeung raharja pinuh ku wibawa, Prabu Siliwangi pikeun meresihan dirina bilih aya hawa napsu dunya anu teu sadar aya didirina, anjeuna ngolah tapa di padumukan baheula sareng ramana, dina mangsa keur ngolah tapana, duka timana asalna disagigireun Prabu Siliwangi ujug-ujug dijagaan ku dua maung, maung eta darepa di kenca jeung katuhuna Prabu Siliwangi.
Disajeroning tapana Prabu Siliwangi kenging ilapat yen bakal aya dua sato anu bakal ngiring jeung anjeuna pikeun ngalengkepan pamor jeung wibawana, dina mangsa lugai tina tapana Prabu Siliwangi reuwas ku ningali du


c: text/html

text:
CARPON BAHASA SUNDA
“ KU KURING DITUTUP KU ANJEUN DIBUKA “
ANISA XI IS 1
SMA NEGERI 2 CIANJUR
dangoan kuring ka anjeuna.masalah mulai daratang.shollat berjama'ah jeung anjeuna.saling mikanyaah. unggal jam istirahat sok ka kantin jajan babareungan. hanjelu. anjeuna robah jadi jalma nu teu dipikawauh ku kuring. Bungah nu karasa ayeuna anjeuna jeung kuring bisa babareungan ngahijikeun hate.masih inget kumaha mimiti anjeuna ngungkapkeun eusi hate na ka kuring.geus teu aya kaharmonisa dina hubungan anjeuna jeung kuring.perhatian anjeuna ka kuring leungit.KU KURING DITUTUP KU ANJEUN DIBUKA
Dua taun katukang keur kuring SMA kelas dua.tapi kanyaatan na salah.diajar ge jadi sumangeut da aya kabogoh sasakola.ngajaga cinta.hate ge asa ngabatin ari kaayaan na kieu wae mah. Poé ka poé bulan ka bulan nepi ka titik dimana kuring jeung anjeuna ges sataun ngajalankeun hubungan ieu.bagja geus karasa.moal pernah nguciwakeun hate kuring.sanajan kuring can nyaho bener kumaha sifat na tapi kedalan jeung dangoan na ka kuring bisa ngayakinkeun hate kuring yen anjeuna bener-bener nyaah kakuring.kuring ge nyimpen rasa nusarua ka anjeuna.Sugan mah guru-guru ge nyahoyen urang jeung anjeuna teh bobogohan.peurih karasa ningali kanyataan yen anjeuna ges beda ka kuring. kapikir dina otak.kuring boga kabogoh sasakola ngan beda kelas.nepi anjeuna ngagantungkeun hubungan ieu ".panya téh bakal nambah akur we. janji ge ka ucap tina lampah anjeuna yen anjeuna bakal tulus ngajaga kuring .unggal balik sakola dianterkeun nepi payuneun bumi.moal pernah ngabagi cinta. Unggal poé papanggih jeung anjeuna.teu lila kuring ge narima cinta anjeuna. makin dieu makin dieu kaayan teh makin beda. panya téh ari geus sataun mah moal aya masalah. Poe ka por kuring ngarasa nyaman jeung anjeuna. saling mercayakeun.
.katanya dina hate " Naha aya nu salah tina kedalan.da ning kalah kumaha ge hate mah moal bisa dibohongan . sakola ge asa nu dua'an we nu lainna mah ngontrak .kuring wauh ka anjeuna mimitian naek kelas dua.da mineung papanggih kelas na ge tatanggaan.unggal waktu shollat.
pikiran buyar teu puguh. Nyeungkat tina korsi.aya Resti babaturan kuring jeung anjeuna " ( anjeuna nepak kana tonggong) " " Aya naon res ?" jawab kuring " Tong waka mulang.ieu balesan kanyaah neng ka aa ??" kuring nanya deui ka anjeuna Anjeuna nangtung. teu lila kuring ge megatkeun hubungan carita cinta kuring jeung anjeuna. ieu ning jawaban anu nyebabkeun anjeuna beda ka kuring teh. nyeukeul hp resti. clak ngeclak cai panon . resti mah ngan kur hoyong masihan terang hungkul" pas ningali ka na hp eta aya photo anjeuna jeung awewe lain. pasrah. leumpang ka arah kelas anjeuna cai panon teh teterusan ngeclak ku bakat nyeuri hate.tiap bahagia nu ku kuring bere keur anjeuna teh ning dibales ku kanyeuri. " ieu saha ?"tanya kuring ka anjeuna anjeuna ngahuleung katempo rewas " ieu inti masalah nu ngarobah sikap aa ka neng ?" deui deui anjeuna teu ngomong nanaon "jawab. kuring nyamperkeun anjeuna nu keur diuk dikelas na .jeg ajeg nangtung harepeun anjeuna sabari namprakeun hp anu dicecekeul.ngahuleung.anjeuna nyepeng leungeun anjeuna menta hampura.hate karasa nyeuri. Ingsreuk-ingsreukan nahan cai panon.anjeuna ge ngakukeun yen eta awewe teh kabogoh anjeuna. sanajan nyeuri tapi kekeuh kuring kudu bisa narimakeun kanyataan.pas kuring rek balik sakola. Reuwas katelen rasa peurih ka ukir dina hate. tulus kanyaah kuring ge anjeuna bayar ku dusta samata.hiji poé.
.kadieu heula " ( resti medot leungeun terus ngajak diuk ) " Aya naon ?" Resti teu ujug-ujug nembonkeun hp na ka kuring "tingali ieu.
karasa keneh kanyeuri.moal deui nginget-nginget anjeuna. anjeuna hayang muka lembaran anyar jeung kuring.kuring kudu tegas. kuring ges bisa mohokeun. anjeuna datang deui kana hirup kuring. sanajan geus dibere kasempatan keur robah.ningali sikap anjeuna ka kuring cukup ngajawab naon anu kudu dilakukeun ku kuring. jadi babaturan leuwih hade. kuring bisa ngajalankeun niat kuuring nu rek mohokeun anjeuna.Saminggu tina kajadian eta.
.kuring teu bisa mun kudu dinyenyeri wae ku anjeuna. diniatan rek nutup hate jeung anjeuna.poe kamari kuring papanggih jeung anjeuna.kuring ningali sorot soca na. kuring teu bisa cicing. kuring teu nyaho anjeuna kuliah diimana. Kuring lengle.tapi tekad kuring geus buleud yen kuring rek mohokeun anjeuna.kuring keur nyaman sorangan eh anjeuna datang deui dina hirup kuring.sanajan mohokeun teh hese.teu inget saeutik oge tentang anjeuna. sibuk kuliah.pas anjeuna ngareret ka kuring.kuring ges tara kontekan jeung anjeuna. hate teh asa dagdig dug teu puguh.tapi anjeuna kekeuh sok nganyeyeri hate kuring.kuring mere kasempatan ka anjeuna keur robah. Harita teh pas kuring mimitian kuliah. asa ngimpi ningali anjeuna geus lain sasaha deui dina hirup kuring. kuring ngomong ka anjeuna yen kuring teu bisa jadi kabogoh anjeuna deui. rasa nyeuri kuring eleh ku rasa kanyaah kuring ka anjeuna. anjeuna menta hampura. Tapi anyar keneh. anjeuna aya deui dina hirup kuring.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
OLAH SUKMA GAYA BARU by Ahmad Yani
on Monday, May 16, 2011 at 11:27pm
Rumasa jadi guru anyar,kuring kacida ngestokeun pisan kana sagala parentah pimpinan.Sagala panitahna boh nu kaharti jeung nu teu kaharti teu weleh ku kuring di cumponan.Lain ari ngarasa diri sagala bisa mah, ngan kumaha atuh asa heurin ku letah ari rek nolak teh.Keun bae itung-itung cacarekan weh,dumeh ningan sakitu hesena jaman harita mah , hayang bisa diangkat jadi pagawe negeri teh.
Tapi basa di pentes ku kepala sekolah titah ngabantu ngalatih ekstra kurikuler Teater mah, rada lila oge kuring ngahulengna .Malahmah gagaro sirahna ge nepi ka cangkeul leungeun.Asa hayang sapok-pokkeun rek nolak, tapi can ge engab biwir teh ,geus ngong manten kepala sekolah ngomong .
“ Percanten lah , ka Urang Bandung ,mah … Pasti tiasa ..! “
Euleuh-euleuh asa ku ngababarikeun ari juragan kepala sekolah ,tapi geus kagok dipercaya,dalah kudu dikumaha deui.Keun we rek di akalan,era ari kudu kumeok memeh dipacok mah .
Memang ari kana teori teater mah teu poek-poekeun teuing,da waktu kuliah ge, aya saeutik di bahas masalah eta teh .Tapi ari kudu ngadadak jadi pelatih mah …asa rada rampang –reumpeung .Baceo bari gulak gilek hareupeun barudak loba tea ,lain pagawean enteng-enteng .
Harita teh poe saptu sore, waktu nu geus ditangtukeun,kuring kudu ngamimitian ngalatih teater.Pakean ngahaja make sing sarwa hideung,ti mimiti: sendal,calana,kaos jeung topi ,kabeh hideung, geus puguh beungeut mah …da ti mimitini gubrag ka alam dunya ge geus hideung .Pamajikan ge katingali siga rada kerung ,ningali kuring “tampil beda”teh,tapi siganamah rek ngomong teu wani pok .
Datang ka tempat latihan ,rada kaporotan .Barudak anggota teater geus ngamimitian latihan ,di pimpin ku Pak Yuda, guru senior kuring.Jumlahna aya kana opat puluh urangna campur awewe jeung lalaki .Pa Yuda kaciri atoheun pisan ningali kuring datang teh ,gancang manehna mapag malah bari nuyun sagala ,mawa kuring ka hareupeun barudak .
“ Anak-anak sekalian, kita patut berbangga , karena pada hari ini, kita telah kedatangan seorang guru baru, yang sekaligus akan menjadi pelatih teater, membantu Bapak di sini !.Kemampuannya dalam melatih teater , tak usah diragukan lagi,karena beliau akhli dalam bidangnya ,!. Beliau datang dari Bandung,dan pasti akan bisa membawa kelompok Teater sekolah kita ,untuk bisa lebih maju ,sesuai dengan yang kita harapkan …………………….!!!”. Pak Yuda terus ngabuis muji kuring , ….ari irung mah enya asa ngagedean …tapi edas hate asa jadi ngaleutikan .Eta deui pa Yuda ,ku harianeun ngomong teh asa kaleuleuwihi.Asal engab wae ,duka ti mana tah meunang sumber beritana , da rarasaanmah kuring can pernah loba cacarita jeung manehna teh !. Ari barudak ngadenge pidato pa Yuda teh lolobanamah kalahka olohok , panonna mencrong ka kuring , teuing kagum ,teuing teu percaya ,tapi teu ieuh dipikiran,da kuring ge keur sibuk nenangkeun hate .
“ Nah ! anak-anak , perkenalan dengan pelatih baru cukup sekian , Selanjunya saya persilahkan pak Yani,untuk memulai latihan !! “.Pa Yuda mungkas pidatona.
Gebeg teh hate ngagebeg !, suku meni asa beurat rek dilengkahkeun .Pangacian sawareh geus pating belecet,kabur teuing nyangsang di mana .Tuur mah titatadi geus nyorodcod siga nu lilinieun .Keteyep kuring leumpang ngadeukeutan barudak nu keur ngariung , terus ngomong ,sora ngahaja rada digeremkeun ,meh rada berwiba kadengena ,bari jeung rada nutupan ka geumpeur nu geus titatadi nyayang disakujur awak.
“ Anak-anak ! , seperti telah kalian ketahui !,pola latihan dasar bermain teater terbagi atas 3 bagian ! ,yaitu Olah Vokal,Olah tubuh dan Olah sukma ! “ Reg kuring eureun heula,bari nyidik-nyidik beungeut barudak hiji –hiji , bisi aya nu nyeungseurikeun.
“ Nah …sekarang kita berlatih olah sukma ! , dalam berlatih olah Sukma ,dituntut konsentrasi yang sangat tinggi!,Pusatkan konsentrasi kalian ,pada satu kejadian yang pernah kalian alami !. dan ingat …pada saat berkonsentrasi kalian jangan sekali-kali ..terganggu oleh suara apapun !. Mengerti Kaliann ! “
Sora ngahaja leuwih digedean ,barudak kabeh arunggeuk , kuring jadi beuki wani,ningali beungeut biudak loba nu jadi pias .
“ Nah ,sekarang kalian ambil posisi duduk ,dan buat lingkaran ! , berkonsentrasilah dalam waktu 20 menit ! , Konsentrasi .! Mulaii !!! “ .Kuring marentah bari ngagorowok .
Barudak kabeh nurut kana parentah , saridakep sila ,panon mencrong lempeng ka hareup,sedengkeun leungeunna disarangheuykeun kana tuur sewang-sewangan . Kaayaan di rohangan latihan karasa jadi simpe ,Pak Yuda guru senior kuring anteng diuk di juru rohangan bari ngudud semu nikmat,haseupna mumbul ka luhur ..ngagarewahkeun cackcak nu titatadi anteng ngadodoho reungit nu euntrep deukeut liang angin .
Bari ngadagoan waktu,kuring leumpang ngurilingan budak nu keur anteng konsentrasi , beungeutna di teuteup hiji-hiji ,aya nu sakeudeung aya oge nu lila diteuteupna teh !,gumantung kana keureutan beungeut budak ..he he !,ngan lima menit kuring nguriling merhatikeun budak teh. Ari saterusnamah kuring ge jadi kaget ,kaget ku perobahan nu ngadadak datang dina awak kuring.Sirah karasa lieur , beuteung ngurel ,jeung asa kembung,awak semu ngadaregdeg .Nu leuwih nyiksa …,dina beuteung siga aya hawa nu cing surungkuy ,beuki lila beuki rosa , parebut hayang paburu-buru kaluar .
Barudak anteng konsentrasina teh ! , kuring ge anteng …tipepereket nahan hawa jero beuteung nu maksa hayang kaluar .Aya pikiran rek kaluar saheulaanan, tapi asa era ku Pa Yuda jeung barudak .piraku kudu ninggalkeun hanca gawe,padahal apan ieu teh gawe munggaran nu kacida pentingna . Hawa nu cing seleket beuki nyered ka handap !,Satekah polah kuring nyoba nahan !,tapi orokaya ..ari lila-lila mah benteng pertahanan kuring ge …jebol !.
“Broooooooottt “ .cenah sora hawa nu seseleket titatadi teh kaluar disakalikeun,Sorana tarik ,semu handaruan ,tembok rohangan latihan meni ngariyeg,bakat ku rosa-rosana eta sora !.Badis we sora bom Molotov ..nu ngajelegur dina mangsa anu simpe !
“Ha ha ha ha ha !!!” barudak anu titatadi anteng konsentrasi ,bareng ngabarakatak . Malah cingburiak ngaracleng siga gaang katincak ,nyalametkeun diri ,ngajauhan pusat “gempa”.!
Sakedapan mah kuring asa kabur pangacian,rampang reumpeung ,teu puguh cabak ,bakat ku teu kuat nandangan wiwirang. Tapi untung teu lila,bray teh aya ilapat nu teuing timana datangna .Geuwat kuring ngacungkeun leungeun bari pepeta ,terus ngajorowok tarik.
“ Hai ! anak-anak , mengapa kalian tertawa !!? , Cepat kembali duduk ..pada posisi semula,dan teruskan berkonsentrasi !” ari ngadenge kuring hahaok mah ,barudak teh areureun seurina ,terus cing kolesed ,ngadeukeutan deui kana tempat diukna sewang-sewangan ,sababaraha urang diantarana mah masih keneh seuri bari dibekem, malah aya nu cirambay sagala.Tapi lolobana mah ,diukna teh bari jeung meungpeukkan irung .Palebah dieu mah kuring teu wani nyarek ,da ngamaklum tong boro barudak ,dalah kuring ge masih keneh ngarasa, yen efek reaksi bom Molotov produksi bujur kuring teh masih ka ambeu keneh !.
“Anak-anak ! ,Bapak benar-benar sangat kecewa pada kalian semua ! ,Ternyata konsentrasi kalian masih sangat lemah …!, Bapak …sudah mengingatkan di awal latihan ! , bahwa pada saat berkonsentrasi ,kamu harus Fokus , dan jangan sampai tergoda ..oleh suara atau bunyi apapun !! ,Apa yang bapak lakukan tadi …Semata-mata …hanya ingin mencoba , sampai sejauh mana tingkat konsentrasi kalian …! Dan ternyata kalian semua gagal …dalam pengujian ini ! “ ,kuring ngawakwak bari tibeberegeg.Barudak ngabaretem,teu aya nu nembal hiji urang oge ! ,ngareret ka tukang , pak Yuda guru senior kuring keur ngadakom sisi jandela nu ayeuna mah di buka kacana ,nyeusep hawa luar nu masih seger.
Beres latihan ,sabada barudak bubar,buru-buru kuring muru pak Yuda, menta ijin rek balik.Pak yuda ngamanggakeun,ngan samemeh pisah ,manehna ngomong bari nepak punduk kuring .
“ Aduh ,sae pisan Yi , metode latihan Olah Sukma teh !,asa nembe ningali akang mah ,metode model kitu teh “.Kuring ngan ukur bisa ngajawab ku seuri leutik .Bororaah hayang ngobrol papanjangan,nu ay amah hayang geura nepi ka imah , geus teu kuat hayang geura-geura ganti calana.Bongan nu kaluar tadi the sihoreng lain sora wungkul tapi lengkep jeung bukurna .
Pintu Barat Unjani,
Senen,16 Mei 2011.


text:
Klaim téritorial di Antartika
7 nagara miboga klaim téritorial dina 8 téritori di Antartika. Nagara-nagara ieu geus ngusahakeun nempatkeun panénjoan jeung fasilitas panalungtikannana di Antartika di wewengkon nu diklaimna.
Daptar eusi
Klaim téritorial Antartika[édit | édit sumber]
7 nagara daulat gues nyieun 8 klaim téritorial di lemah Antartika kiduleun 60° lintang kidul saméméh 1961. Klaim-klaim ieu ngan geus diakuan antawis nagara-nagara nu nyieunanna. Taya klaim nu miboga populasi pribumi. Kapuloan Orkney Kidul aya di wewengkon nu diklaim ku Argéntina jeung Britania Raya; sarta Kapuloan Shetland Kidul aya di wewengkon nu diklaim ku Argéntina, Chili, jeung Britania Raya. BR, Perancis, Australia, Selandia Anyar, jeung Norwégia sadayana silih ngakuan klaim-klaimna,[1] nu teu patumpuk-tumpuk. Saméméh 1962, Téritori Antartika Britania mangrupa hiji depéndensi ti Kapuloan Falkland sarta ngawengku ogé Géorgia Kidul jeung Kapuloan Sandwich Kidul. Wewengkon Antartika éta teras jadi wewengkon peuntas laut mimiluan disahkeunnana Traktat Antartika. Géorgia Kidul jeung Kapuloan Sandwich Kidul tetep hiji depéndensi Kapuloan Falkland nepi ka 1985.
Klaim resmi[édit | édit sumber]
Klaim nu patumpuk-tumpuk[édit | édit sumber]
Teu diklaim[édit | édit sumber]
Baheula[édit | édit sumber]
Kamungkinan klaim[édit | édit sumber]
Aya spékulasi ngeunaan kamungkinan klaim. AS jeung Rusia (salaku nagara panerus Uni Soviét) geus ngaklaim miboga hak klaim sarta aya ogé spékulasi ngeunan Brasil nu ngajieun klaim nu diwatesan ku 53 jeung 28° imbit kulon,[2] patumpuk-tumpuk jeung klaim Argéntina sareng Britania, tapi heunteu jeung Chili.
Wewengkon pulo Sub-Antartika[édit | édit sumber]
4 wewengkon pulo nu aya di kaléreun 60° lintang kidul kadang dihubungkeun jeung buana Antartika. Wewengkon-wewengkon ieu teu boga padumuk pribumi.
- Pulo Bouvet (depéndensi Norwégia)
- Téritori Kidul Perancis[3][4]
- Pulo Heard jeung Kapuloan McDonald (téritori peuntas laut Australia)
- Géorgia Kidul jeung Kapuloan Sandwich Kidul (téritori peuntas laut Britania)
Traktat Antartika[édit | édit sumber]
Rujukan jeung catetan[édit | édit sumber]
- ↑ Rogan-Finnemore, Michelle (2005), "What Bioprospecting Means for Antarctica and the Southern Ocean", di dalam Von Tigerstrom, Barbara, International Law Issues in the South Pacific, Ashgate Publishing, hlm. 204, ISBN 0-7546-4419-7
- ↑ The international politics of Antarctica. Kaca 119 jeung 124.
- ↑ Distrik ti Daratan Kidul jeung Antartika Perancis, teu ngawengku Daratan Adélie.
- ↑ Ngawengku Pulo nu kasebar di Samudra Hindia, nu kaasosiasi jeung Afrika


text:
Harta-Bacau
Bacau harta,harta Bacau,harta rutiera Bacau,strazi Bacau,Bacau harta strazi,harta Bacau strazi,harta rutiera Bacau,harta Bacau rutiera,harta strazilor Bacau,harti online Bacau,harta online Bacau,Bacau harta online,harta Bacau online,sectoare Bacau harta,harta sectoare Bacau,harta Bacau sectoare,harta turistica Bacau,Bacau harta turistica,Bacau harta,harta turism Bacau,harta administrativa Bacau,harta Bacau strazi si numere, harta Bacau si imprejurimi,ghid strazi Bacau online,harta stradala Bacau,strazi harta Bacau,Harta Bacau,Harta administrativ-teritoriala Bacau,Bacau maps,Bacau maps,maps Bacau,maps Bacau online
Sursa:
maps.google.com
Bacau harta,harta Bacau,harta rutiera Bacau,strazi Bacau,Bacau harta strazi,harta Bacau strazi,harta rutiera Bacau,harta Bacau rutiera,harta strazilor Bacau,harti online Bacau,harta online Bacau,Bacau harta online,harta Bacau online,sectoare Bacau harta,harta sectoare Bacau,harta Bacau sectoare,harta turistica Bacau,Bacau harta turistica,Bacau harta,harta turism Bacau,harta administrativa Bacau,harta Bacau strazi si numere, harta Bacau si imprejurimi,ghid strazi Bacau online,harta stradala Bacau,strazi harta Bacau,Harta Bacau,Harta administrativ-teritoriala Bacau,Bacau maps,Bacau maps,maps Bacau,maps Bacau online,Bacau map, map of Bacau, Bacau road map, street Bacau, Bacau street map, street map of Bacau, Bacau road map, road map of Bacau, Bacau street map, online maps Bacau, Bacau online map, online map of Bacau, Bacau map onlinesectors Bacau map, map areas Bacau, Bacau map sectors, Bacau tourist map, tourist map Bacau, Bacau map, tourist map of Bacau, Bacau administrative map, map of streets and numbers Bacau, Bacau map and surrounding streets guide online Bacau, Bacau street map , street map of Bacau, Bacau map, administrative-territorial map Bacau, Bacau maps, maps Bacau, Bacau maps, online maps Bacau


text:
Naskah drama dalam bahasa Sunda dibawah ini merupakan contoh naskah drama bahasa Sunda singkat dengan jumlah pemeran seperti yang dijelaskan dibawah ini.
Sadar ku sorangan
Kacaritakeun aya barudak anu resep, basa gaul na mah ngefans ka artis korea,eta artis teh arek konser di indonesia ,manehna hayang naonton eta konser tapi teu boga duit jeung manehna arek ngahareupan ujian..
Kacaritakeun di sakola : :)
Bu guru : kade barudak ulah poho terus ayeuna mah kudu ngapalkeun,eureunan heula ngoperek hape,pikiran arek ujian 2 bulan deui..
barudak : nya buuuu... !!!
bu guru : ulah kawas si riha tah pagaweana teh malaweung wae,nya riha?? Riha (bari di alungan kertas)
hartini : riha.... (bari nepak si riha)
riha : ( reuwaseun),naon buu?
bu guru : teu,geus ayeuna mah bagean istirahat,kade ulah poho eureunan tah eta ulin !!
assalamualaikum ...........
barudak : wa'alaikum salam.....
Keur istirahat si riha mah di jero kelas bari malaweung,jebul si hartini nyamperkeun si riha,,
hartini : riha ari maneh ku naon atuh malaweung wae??
riha : keur galau urang teh tin hayang apal mah...
hartini : hhahahay the,, neng riha galau cenah,ku naon atuh neng riha ?
Riha : hayang nonton konser urang teh tin,ngan masalahna teu boga deuit.
Riha : ampun ai maneh sugan teh galau ku naon...yeuh riha ceuk bu nunung oge ayeuna mah kudu ngaheulakeun heula di ajar jang engke ujian ulah mikiran nu sejen komo deui nonton konser,,
Hartini : ahh...gandenglah da maneh mah moal ngarti... !!
Hartini : iiih bet biasa wae urang mah cuman ngabejaan mungkul.
Riha : nya dukung atuh ka hayang urang teh,,, (indit bari ngagebrugkeun meja)
Hartini : iiih emang salah kitu urang ngomong kitu teh..
saeunggeusna sakola maneh balik ka imah.
Riha : assalamualaikum...
Indung riha : waalaikumsalam,,, kunaon maneh riha..?
Riha : ema ..ayeuna mah duit jang jajan riha teh tambahan nya !!!
Indung riha : emang kunaon tuh hayang di tambahan ...??
Riha : atuh daa... Riha teh hayang ngumpulkeun duit jang nonton konser..
Indung riha : ai maneh riha sugan teh jang nabung...
Riha : iih kunaon sih meuni euweuh anu ngadukung pisan kahayang riha teh,teu babaturan,teu indung
Indung riha : lain teu hayang ngadukung riha ,da ai ngaran nonton konser teh kudu boga duit gede,, atuh ai ema duit timana?
Riha : nya ma nya tambahan..??
Indung riha : moal riha ,ema mah arek nambahan mun riha diajar ngapalkeun jang ujian,,
Riha : enya ma riha janji bakal rajin di ajar ....
Indung riha : laaaahhh ... (bari indit)
Riha : iiih saruana pisan
isukna di sakola
Hartini ; riha ,nggeus can pr
Riha : can ,baelahhh
Hartini : iikh maneh riha anyeuna mah jadi kedul kitu..pasti masih mikiran konsernya ?riha ayeuna mah pikiran ujian we heula anu sakedeng deui,konser mah lila keneh kan ...??
Riha : dua bualan deui lamun teu salah mah ,yeuh tin hayang apal mah poe ayeuna urang teh masih galau keneh mikiran kumaha carana menang duit gede salama 2 bulan jang nonton konser tapi urang gen mikiran jang ujian oge,jadi pusing sabenerna mah...tapi lamun di pikiran deui moal mungkin salama dua bulan langsung meunang duit loba.ayeuna mah arek mikiran ujian heula.
Hartini : tah kitu riha ,da ari lalajo konser mah kalah miceunan duit wungkul.
Riha : nya ayeuna mah arek konsen kana dia ajar heula jang ujian tapi tetep heuneg keneh teu bisa nonton...
Akhirna si riha sadar di ajar jang ujian leuwih penting dari pada mikiran lihat konser..
Itulah contoh naskah drama bahasa Sunda pendek yang diharapkan berguna bagi sahabat pembaca. Jika ada kurang-lebihnya, silakan di lakukan penyesuaian sendiri sesuai keperluan Anda.
Anda juga dapat menyimak berbagai contoh dan jenis drama lainnya melalui kategori atau dengan menggunakan kotak pencarian. Semoga apa yang saya tuangkan disini berguna bagi sobat drama mania.
Jangan lupa juga, terus kunjungi blog ini untuk mengetahui update contoh teks drama terbaru dari saya. Happy drama for you!!!
Post title: Contoh naskah drama bahasa Sunda
Written by: Lika Amalia
Apabila Anda ingin copy-paste artikel, dimohon dengan sangat untuk menyertakan link yang menuju ke laman artikel Contoh naskah drama bahasa Sunda ini.
Jika artikel diatas bermanfaat, silakan like/bagikan dengan teman Anda di social media dengan menggunakan widget share dibawah ini.


text:
Katalis
Katalis nyaéta hiji zat nu ngaronjatkeun laju hiji réaksi kimia, dina suhu nu tangtu, tanpa teu kabawa robah atawa kahakan ku réaksina (tempo ogé katalisis). Katalis aub na réaksi, tapi lain mangrupa réaktan atawa produk kimia.
Katalis ngajadikeun réaksi bisa lumangsung leuwih gancang atawa bisa lumangsung dina suhu nu leuwih handap alatan parobahan nu dipicuna dina réaktan. Katalis nyadiakeun jalur séjén nu énergi aktivasina leuwih handap pikeun lumangsungna réaksi. Molekul nu teu mibanda énergi pikeun meta atawa énergina handap teuing sahingga réaksina bakal lila pisan jadi bisa meta ku ayana katalis. Katalis ngurangan énergi nu dipikabutuh pikeun lumangsungna réaksi.
Dua kategori utama katalis nyaéta katalis homogén jeung hétérogén. Katalis hétérogén aya dina fase nu béda ti réaktan dina réaksi nu dikatalisanana, sedengkeun katalis homogén aya dina fase nu sarua. Conto pikeun katalis hétérogén nyaéta katalis nu nyadiakeun beungeut sangkan réaktan (atawa substrat) samentara bisa kajerap. Beungkeut na substrat jadi lemah sahingga produk anyar bisa dihasilkeun. Beungkeut antara produk jeung katalis leuwih lemah, sahingga salajengna produkna lésot.
Katalis homogén umumna meta jeung hiji atawa leuwih réaktan pikeun ngabentuk sarupaning panengah kimiawi (chemical intermediate) nu salajengna meta pikeun ngabentuk produk réaksi ahir, dina prosés nu ngalahirkeun deui katalisna. Di handap ieu hiji skéma réaksi katalitik, C nunjukkeun katalisna:
- A + C → AC (1)
- B + AC → AB + C (2)
Najan katalisna (C) kahakan ku réaksi 1, salajengna kaluar deui dina réaksi 2, sahingga réaksi gemblengna jadi:
- A + B + C → AB + C
katalis teu kahakan atawa dihasilkeun. Énzim mangrupa biokatalis. Mangpaat "katalis" dina jihat budaya nu leuwih lega sacara kasarna mah analog sarupa/analog jeung nu dipedar di dieu.
Sababaraha katalis nu kawentar nu kungsi dikembangkeun nyaéta katalis Ziegler-Natta nu dipaké ngahasilkeun sacara massal poliétilén jeung polipropilén. Réaksi katalitik nu pangdipikawanohna di antarana prosés Haber pikeun sintésis amonia, nu maké beusi salaku katalis. Konvérter katalitik ngancurkeun sababaraha produk gigir pembakaran dina mobil, dijieunna tina platinum jeung rhodium.
Tempo ogé[édit | édit sumber]
Rujukan[édit | édit sumber]
- Katalis, ti Wikipédia basa Inggris, disalin ping 1 Novémber 2004.


text:
KH JAJA ABDUL JABBAR
Rosululloh SAW. ngadawuhkeun dina salah sawios Haditsna anu unggelna :
"Anjeun ulah rek nyapirakeun tina rupa kahadean kana naon bae perkara”.
Tina Hadits anu ieu tiasa dipaham yen urang ulah nyapirakeun hiji perkara sanajan eta perkara dipandang hina sabab urang teu uninga dimana aya Ridlona Alloh SWT. Nyakitu deui sawangsulna ulah rek nyapirakeun tina rupa kagorengan kana naon bae perkara sanajan eta kagorengan dianggap hina sabab urang teu apal boa-boa dina eta perkara teh ayana bebendu Alloh SWT. Sahingga jadi sabab cilakana diri dina naraka.
PENJELASAN :
Dina raraga milampah hirup di alam dunya urang sebagai hamba Alloh kudu leuwih ati-ati dina ngalakukeun hiji perkara, ulah wani nyapirakeun tina hiji kahadean sok sanajan eta kahadean dianggap hina, saperti nyapirakeun Infaq, Shodaqoh, Sholat awal waktu berjama’ah jeung sajabana.
Aya kisah anu bisa dijadikeun conto ; hiji awewe urang Bani Isro’il anu profesina jadi pelacur dina hiji waktu manehna keur aya di perjalanan. Kulantaran ngarasa halabhab (haus) manehna neangan sumur cai anu tujuanna pikeun ngaleungitken rasa halabhabna. Dina waktu rek turun ka sumur cai katempo aya anjing anu letahna ngelel ker kahausan hayangeun nginum kusabab sumurna jero eta anjing teu bisaeun turun tapi ngan saukur bisa nempokeun cai tina luhureun sumur, timbul tina rasa karunya jeung nyaah eta awewe teh turun ka sumur cai bari ngudar sapatuna anu dijadikeun wadah pikeun nyiuk cai tului eta cai diinumkeun ka anjing.
Menurut para Ulama tina sabab laku lampah eta awewe, dosa anu pernah dilakukeun salila hirupna dihampura jeung meunangkeun Rohmat Alloh SWT.Aya deui tina sapalih contona nyaeta Imam Ghozali dina saba’da pupus, anjeunna kaimpenkeun ku salah sawios sahabatna. Imam Ghozali ditaros :"Tos midamel naon Alloh ka anjeun ?”Imam Ghojali ngawaler :“Kuring teh ditempatkeun di payuneun Alloh (tempat anu Mulya)”Teras Alloh sasauran ka Imam Ghojali :“Ku naon sababna anjeun ditempatkeun dina tempat anu Mulya?”Imam Ghojali ngawaler :“Ku 'amal tina ladang geus ngarang kitab, Sholat Tahajjud, Sholat Dluha jeung sajabana”Teras Alloh ngawaler :“Kuring henteu nampa amal anu eta tapi ku pedah dina hiji waktu anjeun keur ngarang kana hiji kitab aya laleur anu euntreup dina mangsi anjeun hayangeun nginum tuluy anjeun eureun heula tina ngarang kitab mere kasempetan pikeun laleur nyerot kana eta mangsi”.
Tina sapalih kisah anu ieu urang sebagai hamba Alloh anu miharep kana RidloNa ulah wani-wani nyapirakeun hiji perkara sanajan eta perkara dipandang hina, sabab urang teu apal naha dina eta perkara teh aya Ridlona Alloh atawa bebendon Alloh.


text:
Markisa
Markisa mangrupa buah anu boga sagudang mangpaat.[1] Lantaran loba nutrisina, buah markisa ieu bisa jadi antioksidan kanker.[1] Buah ieu ogé alus pikeun ngalawan panyakit inféksi kandung kemih, anémia, alzheimer, jantung, lever, sarta ginjal.[1] Pepelakan markisa asalna ti Brazil, anu sumebar nepi ka ka Indonésia.[2] Di nagara asalna markisa tumuwuh liar di leuweung-leuweung baseuh anu miboga ratusan Species Passiflora.[2] Di Indonésia, markisa kapanggih di Sumatera Kalér, Sumatera Kulon, Lampung sarta Sulawesi Kidul.[2] Anyar-anyar ieu BPTP Sumbar geus manggihan 2 jenis varietas markisa anyar, nyaéta “Markisa Gumanti” sarta “Markisa Super Solinda”.[2] Opat jenis markisa anu dibudidayakeun di Indonésia nyaéta markisa wungu (Passiflora edulis var. edulis), markisa konyal (Passiflora lingularis ), markisa konéng (Passiflora edulis var. flavicarpa) sarta markisa erbis (Passiflora quadrangularis). Markisa wungu loba dimekarkeun di Sumatera Kalér sarta Sulawesi Kidul.[2]
Mangpaat Markisa[édit | édit sumber]
Perlu dipikanyaho, pepelakan markisa loba méré mangpaat pikeun manusa.[2] Kembang markisa bisa dimangpaatkeun jadi minyak atsiri pikeun bahan dasar kosmétika anu miboga peunteun ekonomis anu luhur.[2] Eusi buah markisa bisa dimangpaatkeun pikeun sari buah atawa ékstrak buah atawa puree (bahan dasar pikeun nyieun sirop markisa), siki markisa anu geus digaringkeun bisa dimangpaatkeun pikeun minyak atsiri ogé.[2] Kulit markisa anu dipiceun sanggeus eusina dipaké pikeun puree bisa dipaké pikeun kadaharan ingon-ingon sanggeus difermentasi leuwih heula.[2]
Markisa nyieun leuwih gampang saré
Markisa beunghar vitamin-vitamin B anu nyieun rasa tenang sarta potassium anu nyieun tenang system syaraf.[3] Jalma-jalma Amérika Kidul sacara tradisional ngadahar markisa pikeun mantuan saré.[3] Komo nurutkeun maranéhanana, dahar 1 buah markisa saméméh saré bisa nyieun ngimpi éndah.[3] Markisa miboga khasiat pikeun nyageurkeun gejala alergi kronis.[3] Ogé mulangkeun deui kaayaan pasien liver sarta ginjal, sarta micu kanaékan kakebalan awak sarta kakuatan antibodi dina getih.[3] Komo, markisa ogé sanggup ngayak, misahkeun, sarta miceun racun ti dina awak. Sajaba ti éta, bisa ngaronjatkeun kesegeran kulit awak sarta ngarangsang tumuwuhna sél ngora dina kulit beungeut.[3] Ti hasil panalungtikan laboratorium, markisa ngandung vitamin C anu dosisna luhur sarta antioksidan.[3]
Rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ a b c (id) [file:///D:/Menyesap%20Laba%20Sirup%20Markisa%20-%20KOMPAS.com.htm] (Dicutat tanggal 01 Desember 2011)
- ↑ a b c d e f g h i (id) [file:///D:/Markisa%20%20%20Buah%20Seksi%20Nan%20Ekonomis.htm] (Dicutat tanggal 01 Desember 2011)
- ↑ a b c d e f g (id) [file:///D:/Khasiat%20Buah%20Markisa%20%20%20KSU%20Pointer.htm] (Dicutat tanggal 01 Desember 2011)


text:
Jempling na peting   < Hiliwirna angin peting nu di pirig ku sora cihcir ,patembalan jeng reangna gaang, di wawa,as ku sora caricangkas ,nu mawa kawaasna jeng ka gagasna hate.
< Bulan nu nyaangan, bentang nu baranang nyaksian kana gerentesna hate,jeng tagiwurna rasa nu hese di papalerken .Hiji mangsa nu ges ka randapan ,mangsa katukang nu moal bisa bisa di balikan .
< Diri nu teu di aji,hate nu te di palire ,ges ngajadi rereged nyangkaruk awak sakujur minuhan lalangse ka hirupan jeng aworna rasa honcewang
< Diri nu katungkul ku pati ,paeh teu nyaho di mangsa ngukuntit kana diri ngadodoho kana awak sakujur nu rumasa ges lamokot ku dosa,
** Gening maoot ngadodoho ,boro sok di poho-poho datang na teu mere nyahoo ngageretak taya tempo,taya berang taya peting ,taya raja taya kuring di mana ajal tos sumping te menang tempo anaking *
< Masya alooh geus jelas ka rasa ku diri : Robana ya robana dolamna anpusana paillam wagpirlana watarhamna lana kunana minal hosirin
*ya alloh pangeran abdi ,simabdi dolim kana diri upami gusti te ngahampura sim abdi rugi kacida,jelas temres tur eces naun anu di pilampah ku diri nu matak manawa kana awak tur rugi kana diri
by:dewon’s
** Bogor ping 14 mulud1424 H **


text:
Saprak ngalaman nyangsaya na tangkal kalapa Mang Karta panyawah Babah Can, Kang Jaja rada samar kahayang. Sawatara mangsa Kang Jaja ngaprak ka pasawahan ngalaan karaca atawa hahayaman, malah kalan-kalan ngala anak bayawak sagala. Bayawak mah ayana na wahangan, najan kadang-kadang hanjat ka darat. Ngan sanajan sabaraha hayangna, Kang Jaja mah narah ngala atawa ngadahar kalapa. Basana waas, matak ngarakacak manah ana ras kana pangalaman basa nyaah ka Anah anak Mang Karta. Dahar bayawak? Wah, can ngalaman asana mah. Bayawak mah kasap sarta matak barangasan. Matak kang Jaja mah tara ngadahar, sabab pan bayawak mah jang bahan tas atawa calana Tarsan.
Ngan basa Salasa tanggal dalapanlas Sawal mah kang Jaja nandangan naas. Padaharanana karasa panas asa tas ngadahar arak. Kang Jaja ngacaprak nahan rasa panas na padaharan. Rarasaanana asa hayang ngawakwak ka sasaha, manahna barangasan, malah kadang-kadang mah manghap asa hayang ngadahar cakcak atawa ngagadabah kadal sagala. Jaba mastakana karasana asa ngalayang kawas tas ngaganja. Padahal Kang Jaja mah pan tara ngaganja sabab apal agama ngalarang ngaganja. "Pan haram Pa," jawab Kang Jaja basa Pa Anang tatanggana nanya naha kang Jaja tara ngaganja.
Sabab ngarasa taak, Kang Jaja tatamba ka Bah Kamad, jawara galak asal Karawang. Kang Jaja balaka hayang damang panyawatna, sabab karasana matak nahnay saawak-awak. Bah Kamad ngarampa padaharan Kang Jaja aya kana saparapat jamna. Barang cacap saparapat jam, raray Bah Kamad katara rada asak lantaran ngarasa hamham kana panyawat Kang Jaja.
"Jang Jaja jam sabaraha sarapan?" Bah Kamad nanya.
"Jam dalapan Bah. Naha nanya sarapan?" Kang Jaja panasaran.
"Sarapan bayawak?" Bah Kamad katara hamham.
Kang Jaja kalah ngagakgak, "Ha..ha..ha.. Abah mah ngacaprak ah! Sarapan bala-bala Bah, bayawak mah pan jang bahan tas atawa calana Tarsan."
Bah Kamad katara nahan napas. Na matana kawas aya kapanasaran.
"Nyaan Jang Jaja ngan ngadahar bala-bala?"
"Nyaan Bah, saparapat ayakan malah," jawab Kang Jaja.
Bah Kamad ngawas-ngawas kana padaharan Kang Jaja.
"Masalahna," Bah Kamad kawas rada asa-asa. "Na padaharan Jang Jaja aya bayawak, malah anakan aya kana dalapanna..."
Blar! Awak kang Jaja asa katabrak kapal. Padaharanana karasa tambah panas. Bayawak karasa ngacak-ngacak padaharanana. Jaba anak-anak bayawak karasana asa nyasar kana palangkakan. Naha aya bayawak na padaharanana? Ka mana jalan? Da rarasaan mah tara tambarakan ngadahar bayawak sagala. Kang Jaja ngan sakadar nanya na manah, sabab awakna nahnay, sagala karasa, jaba panyawat asmana ngadak-ngadak anpal. Kang Jaja namprak, taya tangan pangawasa. Kang Jaja pasrah.
Manawi kalandep, mangga tingali seratan sanesna: