text:
Sérén taun
Sérén Taun nya èta salah sahiji tradisi anu aya di masarakat Sunda, nepi ka kiwari. Éta tradisi masih kénéh digelarkeun ku masarakat agraris tradisional sunda, saperti di Sukabumi, Kuningan, Bogor, Banten jeung daerah séjénna.[1]
Sacara Étimologis kecap sérén taun diwangun ku dua kecap nya éta kecap sérén jeung taun. Sérén nya éta kecap pagawéan mulangkeun, mikeun, nyerahkeun deui naon-naon anu tadina dititipkeun, dipihapékeun. Sedengkeun taun nya éta waktu di dunya anu lilana 12 bulan.[1]
Sérén taun atawa serah taun dumasar ma'na kecap, miboga harti sérén sumérén taun nu kamari ka taun nu bakal datang salaku gagantina. Dina kontéks kahirupan tradisi masarakat agraris tradisional Sunda, sérén taun mangrupa média sukuran ka nu maha Kawasa sagala hasil tatanen anu cukup nu ku maranéhna dilakon, sarta miharep dina taun-taun saterusna sagalana bakal leuwih hadé.[2]
Daptar eusi
Kasang Tukang[édit | sunting sumber]
Sérén taun geus aya di jaman saméméh masarakat sunda mikawanoh agama Islam. Urang sunda anu sabagéan pakasaban masarakatna dina widang tatanén mangrupa salah sahiji kasang tukang ayana tradisi upacara sérén taun.[3]
Sérén taun anu dilaksanakeun dina bulan Muharam numutkeun kalénder Islam anu mangrupa bulan munggaran dina kalénder Islam, tapi béda jeung sérén taun anu digelarkeun di Kuningan Jawa Barat.[3]
Di Kuningan sérén taun dilaksanakeun dina tanggal 22 Rayagung anu mangrupa bulan munggaran dina taun Saka kalénder Sunda. Ieu mangrupa pangbéda anu teu kawilang jauh sabab dina kasang tukangna sorangan sérén taun diayakeun pikeun ngebréhkeun rasa sukur ka nu Maha Kawasa anu maparin kasalametan tur kabagjaan ka masarakatna dina sataun katukang utamana dina hasil panén. Pangbéda ieu gumantung dina daérahna séwang-séwangan dumasar kana kapercayaan jeung tradisi di daérahna tapi biasana waktu dilaksanakeun teu jauh pisan ukur 2 nepi 3 bulan.[3]
Upacara sérén taun di jaman baheula saukur ngumpulkeun hasil panén pikeun disérénkeun ka Sanghyang nu dibarengan ku macakeun do'a dina raraga ngébréhkeun rasa sukur sarta miharep panén saterusna bisa leuwih mucekil. [3]
Tujuan[édit | sunting sumber]
Sérén taun mibanda tujuan, di antarana [4] :
- Sukuran ka nu Kawasa dumasar hasil tatanén taun ayeuna;
- Silaturahmi masarakat jeung masarakat séjén;
- Neruskeun tradisi karuhun anu geuh hirup mangabad-abad;
- Ngajén jeung ngamumulé tradisi Sunda.[4]
Unsur-Unsur Upacara Sérén Taun[édit | sunting sumber]
Dina kagiatan upacara adat sok aya unsur-unsur anu ngarojong jeung nyoko kana lumangsungna upacara adat, diantarana dina sérén taun aya sababaraha kagiatan anu sok dipigawé di sababaraha daérah nya éta:
- Sasajén
- Ngado’a
- Ngariung/dahar bareng
- Ngibing bari mawa paré
- Pawéy
- Seni wayang/kasenian sejénna
- Puasa
- Tapa
- Semédi
- Dialog
Dina enas-enasna mah upacara adat atawa upacara kaagamaan ngawengku opat komponén :
- Tempat Upacara. Nu dijadikeun tempat upacara biasana nya éta di imah gedé kasepuhan atawa di tempat anu sok dipaké acara-acara gedé saperti Paséban
- Waktu lumangsungna Upacara. Ieu hal gumantung daérahna, aya anu maké kalénder Islam, aya ogé nu maké kalénder Sunda. Anu tangtu mah dina usum panén.
- Kalengkepan Upacara. Saperti pakakas, pantun buhun, gondang, dogdog lojor, rengkong, celempung dina awi, kidung buhun, jeung réa deui.
- Jalma anu mingpin. Biasana pupuhu adat atawa pupuhu kasepuhan anu dipercaya turun tumurun ngaliwatan pancakaki[4]
Prak-prakan Upacara Sérén Taun[édit | sunting sumber]
Upacara Sérén Taun di unggal daérah gurat badagna mah sarua, tapi aya sababaraha kagiatan anu ngabédakeun tiap daérah. Biasana dilaksanakeun atawa dipintonkeun rupa-rupa kasenian gumantung wewengkonna. Sapoé saméméhna masarakat ngumpul di imah pupuhu adat bari mawa pakakas pikeun perhelatan, lolobana mangrupa hasil tani, dina peutingna dipintonkeun pantun.[4]
Poé isukna upacara dimimitian ku helaran (iring-iringan) anu mangkatna ka tempat paré hasil panén ditunda pikeun mawa ka rengkong, paré diunjal kalayan rengklang, saméméh indit ditabeuh calung rénténg, tuluy iring-iringan rengkong nu mawa paré éta dituturkeun ku nu mawa pakakas-pakakas tatanén kawas bajak, pacul, parang jsb, dituluykeun ku iring-iringan angklung sarta dogdog lonjor. Di sabudeureun leuit geus sayaga wanoja-wanoja anu rék ngabagéakeun iring-iringan rengkong nu mawa paré kalayan tutunggulan gondang, nya éta nabeuh lebuh jeung halu. Para pemaén angklung nembang bari ngibing patémbal-témbal jeung nu nabeuh gondang, tuluy diayakeun upacara Nginebkeun, nya éta nunda paré dina rengklang. Saurang awéwé kolot nembangkeun rajah ménta idin pikeun nempatkeun dewi paré dina rengklang. Lamun paré geus diasupkeun kabéh kana rengklang tuluy ngarempug nutu, nya éta nutu paré anyar sedengkeun rombongan balik deui ka tempat ngagondang marengan nu nabeuh angklung anu tuluy nabeuh bari ngahaleuang. [5]
Sérén Taun di Kuningan[édit | sunting sumber]
Di daérah Kuningan Jawa Barat, sérén taun dimimitian ku upacara ngajayak ( Mapag Paré ), dina tanggal 18 Rayagung anu dituluykeun ku upacara nutu paré nepi ka acara pamungkas dina acarana dina tanggal 22 Rayagung. Ngajayak dina basa sunda hartina narima sarta ngabagéakeun, sedengkeun wilangan 18 anu dina basa sunda dibaca “dalapan welas” miboga harti welas asih anu hartina asih kaasih Pangéran anu geus maparin kabagjaan pikeun umatna di sakabéh alam dunya.[3] Puncak acara Sérén Taun mangrupa nutuan paré dina tanggal 22 Rayagung, ieu ogé ngabogaan harti sorangan. Wilangan 22 miboga harti minangka runtuyan, wilangan 20 sarta 2 nya éta Paré anu ditutu dina acara pamungkas saloba 22 kwintal nu dibagi 20 kwintal pikeun ditutu sarta dibagikeun ka masarakat sarta 2 kwintal dipaké minangka binih. Wilangan 20 ngarefleksikeun unsur anatomi awak manusa. Boh lalaki boh awéwé ngabogaan 20 sipat wujud manusa, nya éta: 1. getih , 2. daging, 3. bulu, 4. kuku, 5. buuk, 6. kulit, 7. urat, 8. polo atawa uteuk, 9. bayah ataa paru, 10. ari atawa haté, 11. kalilipa atawa limpa, 12. mamaras atawa maras, 13. hamperu ataun hamperu, 14. tulang, 15. sumsum, 16. lamad atawa lemak, 17. gegembung atawa lambung. 18. peujit atawa peujit. 19. ginjal sarta 20. jantung.[3] Ka 20 sipat diluhur ngahijikeun organ sarta sél awak kalayan fungsi anu béda-béda, atawa awak ditempo dina hiji struktur hirup anu ngabogaan prosés kawas hukum adikodrati. Hukum adikodrati ieu saterusna ngajanggélék jadi jirim ( badan ), jisim ( nurani ) sarta pangakuan ( kuring ). Sedengkeun wilangan 2 miboga harti yén kahirupan téh aya 2 kecap anu patukang tonggong saperti : beurang sarta peuting, bagja jeung sangsara, alus jeung goréng, jsb.[3]
Dina upacara sérén taun anu jadi objék utama nyaéta PARÉ. Paré dianggap minangka lambang kamakmuran alatan wewengkon Cigugur hususna sarta wewengkon sunda séjén anu umumna miboga pakasaban tatanén, kawas carita Pwah Aci Sahyang Asri anu méré kesuburan pikeun ka manusa pikeun hirup di bumi. Dina upacara sérén taun ieu dipidangkeun carita-carita pantun sunda heubeul anu nyaritakeun ngeunaan lalampahan Pwah Aci Sahyang Asri. Sajaba ti éta, paré mangrupa bahan kadaharan utama anu ngabogaan pangaruh langsung dina 20 sipat wujud manusa diluhur. [3]
Saminggu saméméh prak-prakan upacara Adat Sérén Taun lumangsung dimimitian ku Pesta Dadung anu tempatna di Dinya Hyang dina wanci subuh. Wewengkon Dinya Hyang mangrupa hiji wewengkon anu mangrupa pasir, cenah numutkeun masarakat di dinya mangrupa daérah anu hieum. Inti ti Pesta Dadung nya éta miceun hama jeung mamala. Pamakéan Dadung atawa tambang badag anu dijieun tina ijuk, ngagambarkeun rasa sukur masarakat ka budak nu sok ngangon munding atawa embé. Tembang anu eusina pamenta sangkan patani, tukang ngangon, ingon-ingon sarta sérang disalametkeun ti mamala jeung cilaka, ieu mangrupa bubuka acara sérén taun. [5]
Sabada éta, kakara hama sérang dipiceun ka liang di Dinya Hyan, anu ceunah ti baheula jadi tempat pikeun miceun hama. Pesta Dadung dipungkas ku ibing sawatara urang patani. Éta mangrupa simbol kabagjaan pikeun patani anu salila sataun digawé meres késang, ngokolakeun sérang dina poyang jeung hujan. Melak binih tangkal ogé jadi bagian ti Pesta Dadung pikeun ngalestarikeun alam anu mangrupa tempat hirup manusa di dunya. [6]
Henteu ngan ngandeg di Pesta Dadung, isukna puseur kagiatan pindah ka Balong Girang (balong alami di hulu cai) Cigugur.Saucul tengah poé, nu nyicingan pilemburan ngariung dihibur ku Nyiblung nya éta sora cai balong anu di tabeuh ku masarakat sangkan ngahasilkeun aora anu ramé. Sora tina cai anu di tabeuh ku leungeun pamaénna sarta ku warga satempat kadéngé riuh pondok. Seuseurian jeung heureuy ditambah éprakna masarakat ngajadikeun sora cai jeung sora éprakan leungeun ngahiji ngajadikeun ramé.[3]
Poé-poé saterusna salila saminggu saméméh prosesi utama dina upacara adat sérén taun, biasana diayakeun atraksi atawa pegelaran kasenian tradisonal ti rupa-rupa wewengkon di Jawa Barat kawas (Seni Jentreng Tarawangsa Sumedang Larang, Ronggeng Gunung ti Ciamis, Angklung Baduy ti Baduy atawa Kanekes, Musik Rendo sarta Beluk ti Baduy, Gending Karesmen atawa sendar tari, tembang Sunda buhun sarta sajabana). Salila saminggu ogé diayakeun paméran sagala rupa hasil karajinan masarakat wewengkon Cigugur mangrupa, batik, anyaman, ukiran sarta sajian kadaharan tradisional has Cigugur kawas peuyeum ketan , gemblong jsb. Iwal ti kasenian aya ogé dialog antar masarakat adat, agama sarta kapercayaana nu umumna medar ngeunaan masalah sosial sarta budaya anu dialaman di unggal wewengkon. Dialog éta biasana ogé lumangsung dina suasana kakulawargaan, sagala rupa pangalaman sarta silih mantuan néangan solusi pikeun dijadikeun rarancang kahareupna dina sagala nyanghareupan sagala bangbalu.[3]
Peuting saméméh acara upacara Sérén Taun, biasana ogé diayakeun upacara ritual adat Ngarérémokeun ti masarakat Kanekes, ritual lagu-lagu ti masarakat Dayak Losarang Indramayu sarta dipungkas kalayan tari Badaya Nyi Pwah Aci Sang Hyang Sri ku wanoja. Isuk-isukna tanggal 22 Rayagung warsih Saka Sunda. Upacara dimimitian ku sora goong rénténg minangka tanda yén prosesi upacara adat baris dimimitian. Sora goong rénténg méré sora anu ngagema ngagambarkeun kabagjaan masarakat Cigugur dina ngalaksanakeu upacara sérén taun. Sanggeus éta kadéngé sora tembang kacapi suling dibarengan ku kawih rajah minangka bubuka, rajah nu dibawakeun ku lagam puisi méré paneges yén upacara sérén taun mangrupa upacara anu sakral.[3]
Saterusna atraksi pagelaran angklung Baduy anu dico'o ku kira-kira sapuluh urang suku Baduy. Seni angklung Baduy ogé kawas dawam dipigawé di masarakat baduy/kanekes dina pesta panén adat lumangsung. Saterusna diteruskeun ku ibing buyung minangka ibingan kreasi tradisional has Cigugur anu dipintonkeun ku welasan wanoja Cigugur. Réngsé pagelaran ibing buyung saterusna acara dituluykeun ku pagelaran angklung buncis ti Cigugur anu dipintonkeun ku ratusan nonoman Cigugur bari nabeuh angklung sarta reog atawa dog-dog (sajenis pakakas tabuh mangrupa kendang sagala rupa ukuran anu ngan ditutupan kulit sato dina hiji sisi bunderan kaina).Babarengan kalayan dibarengan pakakas musik angklung buncis sarta reog ieu dipintonkeun ibingan formasi panji-panji warna-warni ku para nonoman ogé nuturkeun sora musik anu ngagema éta.[3]
Sabada bérés pagelaran angklung buncis,diteruskeun ku prosesi upacara ngajayak. Di mana ti unggal juru tadi datang sarombongan lulugu sarta muda-mudi papasingan(lalaki sarta awéwé) sabelas pasang mawa hasil bumi dina tampah anyaman awi. Biasana awéwé anu mawa hasil bumi maké raksukan kabaya bodas sarta disamping batik rereng kalayan dipayungan ku payung janur ku para nonomanana nu maké raksukan takwa bodas, calana hideung sarta maké dodot lawon batik ogé. Rombongan sabelas pasang muda-mudi nu mawa hasil bumi ti sagala juru tadi di tuluykeun ti tukang ku rombongan ibu-ibu mawa paré di tampah bari disuhun, sarta ditukang ibu-ibu aya bapa-bapa anu manggul béas sarta hasil bumi séjénna (buah-buahan sarta umbi-umbian) jeung pakakas rengkong, dongdang sarta jampanan. Rombongan ibu-ibu maké baju kabaya bodas jeung disinjang batik, samentara bapa-bapa maké raksukan kampret hideung-hideung sarta maké iket batik. Prosesi ti kabéh rombongan upacara éta usik dipirig ku gamelan goong rénténg asup ka rohang Pendopo Gedeung Paseban Tri Panca Tunggal. Saterusna hasil bumi anu dibawa lulugu sarta sabelas pasang muda-mudi éta sacara ngaruntuy dihaturkeun sarta ditampa ku inohong adat, inohong masarakat, inohong sagala rupa agama sarta kapercayaan, sarta inohong aparat pamaréntahan. Samentara rombongan ibu-ibu sarta bapa-bapa langsung ka tempat nutu paré atawa panutuan. Sabada prosesi panampian hasil bumi ditarima ku para inohong masarakat sarta aparat tadi, alunan musik gamelan hawar-hawar halimpu kadéngé marengan sora tembang-tembang atawa lagu-lagu babarit (kawih buhun) anu dikawihkeun ku rampak sekar kokolot.[3]
Puncak acara ti upacara sérén taun ieu dieusi ku pangbagéa ti inohong Adat Cigugur (Pangeran Djati Kusumah, incu Pangeran Madrais), inohong aparat pamaréntahan sarta wawakil ti lembaga nasional atawa dunya anu pareng hadir dina wanci éta. Saterusna kaasup doa babarengan ti unggal wawakil inohong ageman sarta kapercayaan minangka wujud kakulawargaan dina ngucap sukur ka Pangéran Anu Maha Esa. Saterusna prosesi lekasan sabot para inohong sarta pajabat pikeun nutu paré sarta nutu paré babarengan pikeun saterusna dituturkeun ku sakumna warga anu nuturkeun sakabéh upacara adat seren taun éta. Minangka tambahan guaran yén biasana paré anu ditumbuk ku masarakat sacara masal dina puncak ahir prosés upacara adat sérén taun éta kira-kira 20 kwintal paré, sedengkeun 2 kwintal paré séjénna di simpen di lumbung paré tuluy dibagikeun ka para warga anu hadir sarta patani dina wangun wayang-wayangan paré. Sakabéh upacara lumangsung ti isuk-isuk nepi ka soré. [3]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ a b (id)[seren taun di banten]
- ↑ R.A Darnadibrata, .Kamus Basa Sunda. Kiblat 2006. Bandung.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n (id)Kabudayaan Sérén Taun
- ↑ a b c d (id)Sumartini, nuning. Skripsi: Ajén Falsaafah dina Sérén Taun di Kabupatén Sukabumi. UPI Bandung 2010.
- ↑ a b (id)Hj.Patimah,spk. Ensiklopedi Sunda : Alam, Manusia dan Budaya termasuk Budaya Cirebonan dan Betawi. PT Dunia Pustaka Jaya. Jakarta 2000.
- ↑ {{id}[seren taun masarakat sunda]


c: text/html

text:
Saturnus
Saturnus nyaéta hiji planét anu perenahna di tata surya di mana planét ieu kawéntar minangka planét nu mibanda cingcin. Jarak Saturnus pohara jauh ti Panonpoé. Alatan éta pisan, Saturnus henteu pati caang katempo ti Bumi. Saturnus ngurilingan panonpoé dina waktu 29,46 taun. Saban 378 poé, Bumi, Saturnus, jeung Panonpoé baris aya dina hiji gurat lempeng. Sajaba muteran panonpoé, Saturnus ogé ngalakonan rotasi (muteran sumbuna sorangan) dina waktu anu pohara singket, nyaéta 10 jam 14 menit.
Saturnus ngabogaan karapetan anu leutik alatan kalolobaan zat nu nyusunna mangrupa gas sarta cacai. Inti Saturnus ditorah kawangun ku batuan nu padet. Atmosfir Saturnus kasusun ku gas amonia jeung métana. Hal ieu tangtu henteu ngamungkinkeun ayana kahirupan di Saturnus.
Cingcin (lélépén) Saturnus pohara unik. Aya rébuan lélépén anu ngalingkung planét ieu. Bahan nu ngabentuk lélépén ieu masih tacan kapaluruh. Para élmuwan boga pamadegan, yén lélépén éta mustahil dijieun ku lémpéngan nu padet alatan baris ancur ku gaya séntrifugal. Tapi, mustahil ogé dijieun ku zat nu éncér alatan gaya séntrifugal baris ngabalukarkeun timbulna lambak. Jadi, sajauh ieu, ditorah yén anu pangmungkinna nu nyusun lélépén éta téh gundukan-gundukan es météorit.
Nepi ka taun 2006, Saturnus dipikanyaho ngabogaan 56 satelit alami. Tujuh diantarana cukup badag. Maranéhanana nyaéta Mimas, Enceladus, Tethys, Dione, Rhea, Titan (Satelit pangbadagna kalayan ukuran leuwih badag ti planét Merkurius), sarta Iapetus.
Daptar eusi
- 1 Wangun fisik
- 2 Rotasi jeung orbit
- 3 Lélépén Saturnus
- 4 Bulan
- 5 Pangimeutan
- 6 Penglihatan pangalusna
- 7 Daptar pustaka
- 8 Tumbu luar
Wangun fisik[édit | sunting sumber]
Saturnus ngabogaan wangun anu dempak di beulah kutub, sarta melendung di sabudeureun khatulistiwa. Diaméter katulistiwa Saturnus panjangna 120.536 km (74.867 mil) di mana diaméter ti Kutub Kalér ka Kutub Kidul sajauh 108.728 km (67.535 mil). Wangun anu dempak ieu dilantarankeun ku rotasina anu pohara gancang, muter saban 10 jam 14 menit waktu Bumi. Saturnus nyaéta hiji-hijina Planét di tata surya anu massa jinisna leuwih hampang batan cai. Sanajan inti Saturnus ngabogaan massa jinis anu leuwih beurat batan cai, planét ieu ngabogaan atmosfir anu ngandung gas, ku kituna massa jinis relatif planét ngan 0.69 g/cm³ (leuwih hampang batan cai), minangka hasilna, lamun Saturnus diteundeun di luhureun balong anu pinuh ku cai, Saturnus baris ngambang.
Atmosfer[édit | sunting sumber]
Komposisi[édit | sunting sumber]
Bagian luar atmosfir Saturnus dijieun tina 96.7% hidrogén sarta 3% hélium, 0.2% métana sarta 0.02% amonia. Dina atmosfir Saturnus ogé aya saeutik kandungan asetiléna, étana sarta fosfin.Saturn. MIRA. Retrieved on July 29, 2007
Awan[édit | sunting sumber]
Awan Saturnus, kawas Yupiter, muter kalawan laju anu béda-béda gumantung kana perenah garis lintangna. Henteu kawas Yupiter, awan Saturnus leuwih poék sarta awan Saturnus leuwih rubak di katulistiwa. Awan Saturnus nu panghandapna dijieun tina cai és, sarta kalawan kandel kira-kira 10 kilométer. {{Suhu]] Saturnus cukup tiit, kalawan suhu 250 K (-10°F, -23°C). Awan di saluhureunana ngabogaan kandel 50 kilométer, dijieun tina és amonium hidrogénsulfida (simbol kimia: NH4HS), sarta di luhureun awan kasebut aya awan és amonia kalawan kandel 80 kilométer. Bagian pangluhurna dijieun tina gas hidrogén sarta hélium, di mana kandelna kira-kira 200 sarta 270 kilométer. Aurora ogé dipikanyaho kabentuk ku mésosfir Saturnus. Suhu dina awan bagian luhur Saturnus pohara tiis, nyaéta satiis 98 K (-283 °F, -175 °C). Suhu dina awan bagian handap Saturnus leuwih panas batan anu diluar alatan panas anu dihasilkeun di bagian jero Saturn. Spinrad, Hyron. (2004). Saturn. National Aeronautics and Space Administration. Retrieved on July 29, 2007 Angin Saturnus mangrupa salah sahiji ti angin panggancangna di Tata Surya, ngahontal kecepatan 500 m/s (1.800 km/h, 1.118 mph),Hamilton, Calvin J. (1997). Voyager Saturn Science Summary. Retrieved on July 5, 2007. anu laér leuwih gancang batan angin anu aya di Bumi.
Pesawat jomantara Voyager 1 manggihan awan héksagonal deukeut kutub kalér Saturnus kira-kira dina garis bujur 78° beulah kalér. Cassini-huygens negeskeun hal ieu taun 2006. Henteu kawas kutub kalér, kutub kidul henteu némbongkeun wangun awan héksagonal sarta anu narik ati, Cassini manggihan angin puyuh jiga siklon tropis nu kakonci di kutub kidul kalawan dingding panon anu écés. Panimuan ieu jadi catetan alatan euweuh planét séjén kajaba Bumi di tata surya anu ngabogaan dingding panon.
Inti Planét[édit | sunting sumber]
Inti Planét Saturnus sarua jeung inti planét Yupiter. Planét ieu ngabogaan inti planét di puseurna sarta pohara panas, suhuna ngahontal 15.000 K (26.540 °F, 14.730 °C). Inti Planét Saturnus pohara panas sarta mancarkeun panas kira-kira 21/2 kali leuwih rongkah batan jumlah énergi anu ditarima Saturnus ti Panonpoé. Inti Planét Saturnus sarua badagna jeung Bumi, tapi jumlah massa jinisna leuwih badag. Di luhur inti Saturnus aya bagian anu leuwih ipis anu mangrupa hidrogén métalik, kira-kira 30.000 km (18.600 mil). Di luhureun bagian kasebut aya wewengkon cacai hidrogén sarta hélium.Saturn. National Maritime Musieum. (2007). Retrieved on July 29, 2007. Inti planét Saturnus téh beurat, kalawan massa kira-kira 9 nepi ka 22 kali leuwih beurat batan massa inti Bumi.Fortney, Jonathan J. (2004). "Looking into the Giant Planets". Science 305 (5689): 1414-1415. Retrieved on April 30, 2007.
Medan gaya[édit | sunting sumber]
Saturnus ngabogaan médan gaya alami anu leuwih leutik batan Yupiter. Médan gaya Saturnus unik alatan sumbuna simétris, henteu kawas planét séjénna. Saturnus ngahasilkeun gelombang radio, ngan leutik teuing pikeun kawénéhan ti Bumi. Bulan boga Saturnus, Titan nguriling di bagian luar médan gaya Saturnus sarta muncratkeun plasma ka wewengkon atmosfir Titan anu anu diionisasi.Russell, C. T.; Luhmann, J. G. (1997). Saturn: Magnetic Field and Magnetosphere. UCLA - IGPP Space Physics Center. Retrieved on July 29, 2007.
Rotasi jeung orbit[édit | sunting sumber]
Jarak antara Panonpoé jeung Saturnus leuwih ti 1.4 milyar km, kira-kira 9 kali jarak antara Bumi jeung Panonpoé. Perlu waktu 29,46 taun Bumi pikeun Saturnus ngurilingan (ngorbit) Panonpoé anu dipikanyaho kalawan ngaran période orbit Saturnus. Saturnus ngabogaan période rotasi salila 10 jam 14 menit waktu Bumi. Tapi, Saturnus henteu ngalakonan rotasi anu konstan. Période rotasi Saturnus gumantung kana laju rotasi gelombang radio anu dikaluarkeun ku Saturnus. Pasawat jomantara Cassini-huygens manggihan yén pancaran radio ngalaunan, sarta période rotasi Saturnus ngaronjat naék. Henteu dipikanyaho hal naon anu ngabalukarkeun gelombang radio ieu ngalaunan.
Lélépén Saturnus[édit | sunting sumber]
Saturnus kawéntar alatan lélépén nu aya di planétna, anu jadi salah sahiji obyék nu bisa katempo pangahéngna dina sistem tata surya.
Sajarah[édit | sunting sumber]
Lélépén éta munggaran katempo ku Galileo Galilei dina taun 1610 ku cara noong maké teleskop. Manéhna saterusna nulis ka adipati Toscana yén "Saturnus henteu sosorangan, tapi diwangun ku tilu objék anu ampir paantel sarta henteu usik. Dina taun 1612 sudut lélépén nyanghareup pas kana bumi sarta lélépén kasebut teu katempo, sarta saterusna dina taun 1613 lélépén éta mecenghul deui, anu ngabalukarkeun Galileo katalimbeng.
Masalah lélépén éta masih jadi kapanasaran, ku kituna dina taun 1655 Christian Huygens, noong Saturnus ngagunakeun teleskop anu leuwih kuat daya tempona batan teleskop anu dipaké ku Galileo.
Dina taun 1675 Giovanni Domenico Cassini nyindekkeun yén lélépén Saturnus sabenerna diwangun ku rupa-rupa lélépén anu leuwih leutik sarta aya rohang antara maranéhanana, bagian pangbadagna dingaranan Divisi Cassini.
Dina taun 1859, James Clerk Maxwell mintonkeun yén lélépén kasebut henteu padet, tapi dijieun tina partikel-partikel leutik, anu masing-masing ngurilingan Saturnus, sarta lamun henteu ngurilingan planét kasebut, lélépén éta baris henteu stabil atawa papisah.James Clerk Maxwell on the nature of Saturn's rings. Retrieved on July 6, 2007. James Keeler ngulik lélépén éta ngagunakeun spéktrométer dina taun 1895 anu ngabuktikeun yén teori Maxwell bener.
Wangun fisik lélépén Saturnus[édit | sunting sumber]
Lélépén Saturnus bisa ditoong ngagunakeun teleskop modéren nu daya toongna basajan atawa nu kuat. Lélépén ieu ngampar 6.630 km nepi ka 120.700 km di luhureun hatulistiwa Saturnus, sarta diwangun ku babatuan silikon dioksida, oksida beusi, sarta partikel és jeung batu. Aya dua téori ngeunaan asal lélépén Saturnus. Téori kahiji diusulkeun ku Édouard Roche dina abad ka-19, nganyatakeun yén lélépén kasebut mangrupa ruruntuk bulan Saturnus anu orbitna deukeut pisan jeung Saturnus sahingga peupeus alatan kakuatan pasang surut. Kaol ti téori ieu nyaéta bulan kasebut peupeus alatan tubrukan jeung komét atawa asteroid. Téori kadua nganyatakeun lélépén kasebut asalna lain tina bulan Saturnus nu ancur, tapi titilar nébula nu ngawangun Saturnus. Téori ieu henteu ditarima mangsa kiwari disababkeun lélépén Saturnus dianggap henteu setabil lamun ngaliwatan période salila jutaan taun, sarta dianggap kakara kabentuk.
Wahana angkasa Voyagers bisa nempo lélépén kasebut miboga struktur seni anu diwangun ku rébuan bagian nu leuwih leutik. Struktur ieu dipercaya kabentuk alatan tarikan gravitasi bulan-bulan Saturnus ngaliwatan sagala rupa cara. Sawaréh bagian dihasilkeun alatan bulan leutik anu ngaliwat kawas Pan, sarta réa deui bagian anu tacan kapanggih, samentara sawaréh lélépén leutik katahan ku médan gravitas satelit leutik kawas Prometheus jeung Pandora. Bagian séjén kabentuk alatan résonansi antara période orbit partikel di sawatara bagian jeung bulan anu leuwih badag anu perenahna leuwih laér.
Bulan[édit | sunting sumber]
Saturnus ngabogaan 59 bulan, 48 diantarana ngabogaan ngaran. Salasahiji tina bulan pangbadagna nyaéta Titan, leuwih badag ti planét Merkurius sarta hiji-hijina bulan di atmosfir anu ngabogaan atmosfir anu kandel.
Pangimeutan[édit | sunting sumber]
Pangimeutan dina jaman kuna[édit | sunting sumber]
Saturnus geus dipikanyaho saprak jaman prasejarah.Citakan:Cite ramat Dina jaman kuna, planét ieu téh mangrupakeun planét panglaérna ti antara 5 planét anu dipikanyaho di tata surya (kaasup Bumi) sarta dianggap sipat utama dina rupa-rupa mitologi. Dina mitologi Kakaisaran Romawi, Déwa Saturnus nyaéta déwa tatanén jeung panén. Bangsa Romawi nganggap Saturnus sarua jeung Déwa Yunani Kronos. James Evans (1998). The History and Practice of Ancient Astronomy, 296-7, Oxford University Press..
Dina astrologi Hindu, aya 9 planét di mana Tata Surya dipikanyaho kalawan ngaran Navagraha. Saturnus, salah sahiji ti maranéhanana, dipikanyaho kalawan ngaran "Sani" atawa "Shani," hakim ti sakabéh Planét, sarta nangtukeun sakumnana lampah boh goréng boh alus anu dipigawe ku maranéhanana.Citakan:Cite ramat Kabudayaan Tiongkok jeung Jepang kuna nyirian Saturnus minangka béntang Bumi (土星). Hal ieu dumasar kana 5 unsur anu sacara tradisional dipaké pikeun ngagolongkeun unsur alami. Urang Ibrani kuna nyebut Saturnus kalawan ngaran "Shabbathai". Malaékatna nyaéta Cassiel. Kapinterna, atawa jiwa méré mangpaat, nyaéta Agiel (layga), sarta jiwana (jiwa poék) nyaéta Zazel (lzaz). Urang Turki Usmania jeung urang Malayu méré ngaran "Zuhal", nu asalna tina basa Arab زحل.
Pikeun nempo lélépén Saturnus diperlukeun saeutikna teleskop kalawan diaméter 75 mm. Galileo kungsi katalimbeng ku lélépén Saturnus sarta mikir yén Saturnus ceulian. Christian Huygens ngagunakeun teleskop kalawan daya toong anu leuwih badag sarta manéhna manggihan yén lélépén éta téh lélépén Saturnus. Huygens ogé manggihan bulan milik Saturnus, Titan. Henteu lila ti harita, Giovanni Domenico Cassini manggihan 4 bulan séjénna, Iapetus, Rhea, Tethys jeung Dione. Dina taun 1675, Cassini ogé manggihan rorongkrang anu disebut divisi Cassini.Citakan:Cite ramat
Saprak harita, euweuh timuan deui nepi ka taun 1789 sabot William Herschel manggihan 2 bulan lianna, Mimas jeung Enceladus. Bulan Hyperion, anu ngabogaan résonansi orbit babarengan Titan, kapanggih dina taun 1848 ku tim ti Britania Raya.
Dina taun 1899, William Henry Pickering manggihan satelit Phoebe. Panalungtikan dina abad ka-20, negeskeun yén Titan ngabogaan atmosfer anu kandel, di mana Titan jadi bulan anu unik diantara bulan di Tata Surya séjénna.
Pioneer 11[édit | sunting sumber]
Saturnus didatangan ku Pioneer 11 dina bulan Séptember taun 1979. Pioner 11 ngalayang 20.000 kilométer ti awan Saturnus bagian luar. Dihasilkeun gambar Saturnus sarta sawatara bulanana kalawan résolusi nu leutik. Resolusi gambar kasebut henteu alus pikeun nempo sipat pabeungeutan planét kasebut. Pasawat angkasa ogé nalungtik lélépén Saturnus, diantara timuan-timuanana, aya cincin-f sarta fakta yén lolongkrang hideung dina lélépén nu caang lamun ditempo ka arah panonpoé, dina kalimah séjén, maranéhanana lain material kosong. Pioneer 11 ogé ngukur suhu Titan.Citakan:Cite ramat
Voyager[édit | sunting sumber]
Dina bulan Nopémber taun 1980, Voyager 1 ngadatangan Saturnus. Pasawat angkasa ieu ngirim gambar Planét Saturnus, lélépén jeung satelitna dina resolusi nu alus. Munggaran ditalungtik sipat pabeungeutan rupa-rupa bulanna. Voyager 1 ngalayang deukeut Titan, sarta ngaronjatkeun pangaweruh manusa ngeunaan Titan, sajaba ti éta, Voyager 1 ogé ngabuktikeun yén atmosfir Titan henteu bisa diliwatan ku panjang gelombang cahaya, ku kituna, euweuh wincikan ngeunaan pabeungeutan Titan.Citakan:Cite ramat
Sataun satuluyna, dina bulan August taun 1981, Voyager 2 neruskeun panalungtikan Saturnus. Leuwih réa dihasilkeun poto bulan-bulan Saturnus nu dicokot dina jarak deukeut. Tapi apes, mangsa ngalayang, kaméra satelit nyangked pikeun sawatara poé. Gravitasi Saturnus dipaké pikeun ngarahkeun arah pasawat angkasa luar kasebut nuju ka arah Uranus.
Satelit kasebut manggihan sarta ngécéskeun sawatara satelit anyar anu nguriling deukeut lélépén Saturnus. Maranéhanana ogé manggihan lolongkrang leutik Maxwell jeung Keeler (lolongkrang nu legana 42 km dina lélépén Saturnus).
Cassini[édit | sunting sumber]
Dina tanggal 1 Juli 2004, pasawat angkasa luar Cassini–Huygens ngalakonan manuver SOI (Saturn Orbit Insertion) sarta ngasupan orbit Saturnus. Saméméh SOI, Cassini geus ngulik sistem ieu. Dina bulan Juni taun 2004, Cassini geus kakalayangan deukeut Phoebe, sarta méré data jeung gambar kalawan resolusi nu alus.
Lalampahan Cassini ka bulan pangbadagna Titan hasil meunangkeun gambar talaga badag jeung basisir sarta sawatara pulo jeung pagunungan. Cassini ngabéréskeun 2 kali lalampahan ka Titan saméméh ngaluarkeun satelit Huygens dina tanggal 25 Désémber 2004. Huygens turun ka beungeut Titan dina tanggal 14 Januari 2005, ngirim data salila turun ka atmosfir sarta mangsa badarat. Salila taun 2005, Cassini ngalakonan sawatara lalampahan ka Titan jeung satelit anu ngandung és. Lalampahan Cassini ka Titan anu pamungkas dijadwalkan dina tanggal 19 Juli 2007.
Saprak awal taun 2005, élmuan geus nalungtik guludug di Saturnus, anu kapanggih ku Cassini. Kakuatan guludug di Saturnus ditorah 1000 kali leuwih badag batan guludug di Bumi. Para élmuan percaya yén guludug ieu téh guludug pangkuatna anu kungsi katémbong.Citakan:Cite ramat
Dina tanggal 10 Maret 2006, NASA ngalaporkeun yén, ngaliwatan gambar, satelit Cassini manggihan fakta-fakta ngeunaan cai anu muncrat dina geiser di salah sahiji bulan Saturnus, Enceladus. Gambar kasebut ogé mintonkeun partikel cai kasebut dipancarkeun ogé tina és. Nurutkeun Dr. Andrew Ingersoll ti Institut Téknologi California, "Bulan séjénna di tata surya ngabogaan sagara cai anu katutup ku és. Bédana jeung di bumi, di dieu cairan cai moal leuwih ti 10 méter sahandapeun beungeut bulan."Citakan:Cite ramat
Dina tanggal 20 Séptember 2006, hiji poto ti satelit Cassini nimu lélépén Saturnus anu tacan kapanggih, diluar lélépén utama Saturnus anu leuwih caang sarta dina jero lélépén G jeung E. Lélépén ieu mangrupa hasil tina tabrakan météor jeung 2 bulan Saturnus.Citakan:Cite ramat
Dina bulan Juli taun 2006, Cassini nimu bukti munggaran ayana talaga hidrokarbon deukeut kutub kalér Titan, anu dikonfirmasi dina bulan Januari taun 2007. Dina bulan Maret taun 2007, sawatara gambar mintonkeun yén deukeut kutub kalér Titan aya "lautan" hidrokarbon, anu pangbadagna di mana legana ampir salega Laut Kaspia.Citakan:Cite ramat
Dina taun 2006, satelit éta geus nimu sarta negeskeun 4 satelit anyar. Misi utama satelit ieu lekasan taun 2008 sabot pasawat luar angkasa ieu ngabéréskeun 74 misi ngurilingan orbit di sabudeureun planét.
Penglihatan pangalusna[édit | sunting sumber]
Saturnus nyaéta planét panglaérna ti 5 planét anu panggampangna ditempo jeung panon buligir, sarta 4 planét séjénna nyaéta Merkurius, Venus, Mars, sarta Yupiter (Uranus sarta 4 Vesta katémbong jeung panon buligir sabot langit gelap), sarta planét pamungkas anu dipikanyaho ku astronom mimiti nepi ka Uranus kapanggih warsih 1781. Saturnus mecenghul dina penglihatan panon buligir dina waktu langit peuting minangka titik caang sarta boga warna konéng. Bantuan optik (teleskop) digedéan sahenteuna 20X diperlukeun pikeun nempo lélépén Saturnus pikeun réa jelema. Citakan:Cite ramat
Saturnus jadi udagan observasi sabot katémbong di langit, Saturnus sarta lélépénna pangalusna ditempo sabot planét éta aya dina posisi nu tangtu. Dina posisi tanggal 13 Januari 2005, Saturnus mecenghul pangcaangna nepi ka warsih 2031 baris leuwih caang, utamana alatan orientasi anu alus ti Bumi.Citakan:Cite ramat
Daptar pustaka[édit | sunting sumber]
- Karttunen, H.; Kröger, P.; et al. (2007). Fundaméntal Astronomy, New York: Springer, 5th edition. ISBN 3-540-34143-9.
- Lovett, L.; Horvath, J.; Cuzzi, J. (2006). Saturn: A New View, New York: Harry N. Abrams, Inc.. ISBN 0-8109-3090-0.
- Surya, Yohanes. Fisika éta Gampang, Jakarta: Grafindo, Erlangga.
Tumbu luar[édit | sunting sumber]
- Introduction to Saturn by NASA's Solar System Exploration
- Saturn Fact Sheet, by NASA
- Cassini-huygens mission to Saturn, by NASA
- Research News about Saturn
- General information about Saturn
- Studies on the Rings of Saturn
manéhna:Saturno (planeta) tah:Tzitzimicītlalli

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Simpangan mutlak
Simpangan mutlak salah sahiji unsur susunan data nyaeta beda mutlak antara unsur jeung titik nu diberekeun. Titik tipikal tina simpangan ngarupakeun ukuran nilai boh median atawa mean tina susuna data.
Rata-rata simpangan mutlak tina susunan data nyaeta average simpangan mutlak sarta kasimpulan statistik tina statistical dispersion atawa variability.
Rata-rata simpangan mutlak tina susunan data {x0, x1, ..., xn-1} is:
dimana ngarupakeun nilai pilihan central tendency tina susunan data numana rata-rata simpangan mutlak keur diukur.
Median ngarupakeun titik minimal tina rata-rata simpangan mutlak susunan data. Contona, keur susunan {1,2,2,4,6}, median nyaeta 2 sedengkeun mean sarua jeung 3. Rata-rata simpangan mutlak tina median nyaeta (1+0+0+2+4)/5=1.4 sedengkeun rata-rata simpangan mutlak tina mean (kadangkala disebut simpangan mean) nyaeta (2+1+1+1+3)/5=1.6.
Sacara umum, rata-rata simpangan mutlak tina mean nyaeta antara hiji sarta dua kali rata-rata simpangan mutlak tina median; kurang atawa sarua jeung simpangan baku.


text:
Elvis Presley
Elvis Aron Presley, nu akrab digeroan Elvis Presley, lahir 8 Januari 1935 di Tupelo, Mississippi nyaéta saurang penyanyi rock 'n' roll legendaris Amérika Sarikat.[1] Elvis ogé dipikawanoh kalayan "The King" sarta "The King of Rock 'n' Roll".[1] The King nyaéta saurang produser musik sarta aktor.[1] Berkat lagu-laguna anu dipadukeun wirahma rock 'n' roll kalayan lagu-lagu ballad, dunya rock 'n' roll nampa fondasi komérsial anu saterusna bisa dimekarkeun musisi rock 'n' roll penerusna.[1] Dina mangsa kajayaanna, konser-konser Elvis dihadiran penggemarna (lolobana rumaja) dina jumlah anu pohara badag.[1] Gaya, sipat, sarta cara papakaéanna jadi simbol pikeun musik rock 'n' roll sarta loba ditiru penggemarna.[1] Komo 4000 rumaja Inggris ngalalandi Elvis minangka raja trendsetter tata buuk sapanjang jaman.[1]
Mimiti perkenalan Elvis jeung dunya rékaman di mimitian waktu usum panas 1953.[1] Elvis mayar US$3,98 pikeun ngarékam dua buah lagu di pausahaan Sun Studios minangka kado ulang taun pikeun indungna.[1] Pangadeg Sun, Sam Phillips, kabita dina sorana sarta ngarekrut dina bulan Juni 1954 pikeun ngeusian posisi penyanyi ballad anu keur kosong.[1]
Taun 1956 mimiti karir Elvis minangka penyanyi profésional, tanggal 27 Januari Elvis ngarilis single kahijina Heartbreak Hotél, dihandap label RCA Victor Records.[1] Tanggal 23 Maret, RCA ngarilis album kahiji Elvis , bertajuk: ELVIS PRESLEY.[1] Dina taun anu sarua, 16 Nopémber, film kahiji Elvis, LOVE ME TÉNDER, diluncurkeun.[1] Film ieu menuai loba kritik, tapi meunang angka penjualan anu pohara alus, sacara sakabéh Elvis témbong dina 31 judul film.[1] Hasil penjualan album perdana Elvis ngajelegur nyanghareupan ahir 1950-an kalayan hit-hitna, antara séjén All Shook Up, (Let me be your) Teddy Bear sarta I Need Your Love Tonight.[1] Sanajan kitu, loba kritikus henteu terkesan, sajaba ti éta, penampilan Elvis di panggung loba menuai kritik, alatan dianggap minangka pornografi.[1]
Bulan Désémber 1957, Elvis digeroan pikeun milu pancén militer jeung Angkatan Nyekel pakarang AS.[1] Manéhna resmi asup Angkatan Nyekel pakarang dina 24 Maret 1958, saterusna ditugaskeun di Jerman, sarta dilepastugaskeun kalayan hormat dua taun saterusna.[1] Sabalikna ti wajib militer, karir musikna sempet meredup alatan "diganggu" profesi séjénna minangka aktor sarta leungitna lalakon manéhna dina milih jenis lagu anu manéhna maénkeun.[1] Sajaba ti éta, lumangsung kebangkitan musik Britania/Inggris (British Invasion; The Beatles, The Rolling Stones, sarta séjén-séjén).[1] Elvis ngalakonan comeback, anu suksés ngaliwatan penampilan télévisi dina 3 Désémber 1968 dijudulan '68 Comeback Special.[1] Karir musikna balik bersinar sanggeus manéhna meunangkeun kasempetan dina acara kasebut pikeun ulin dina jalur anu manéhna sukai, rock 'n' roll.[1] Dina taun saterusna, Elvis mitembeyan penampilan live anu laris di sagala rupa tempat, dimimitian ti Las Vegas sarta nerus nagara-nagara bagian séjénna di Amérika Sarikat, antara taun 1969 sarta 1977, The King of Rock 'n' Roll témbong dina 1.000 acara anu tiketna kajual béak.[1] Alatan nyandu obat-obatan dokter kawas obat saré, kaséhatan sarta penampilanna ngalaman penurunan kira-kira pertengahan 1970-an.[1] The King témbong pikeun pamungkas kalina dina hiji konser di Market Square Aréna di Indianapolis, Indiana tanggal 26 Juni 1977.[1] Dina 16 Agustus 1977, Elvis kapanggih maot di imahna di Graceland, Memphis alatan serangan jantung.[1] Waktu éta manéhna umurna 42 taun.[1] Cukang lantaran maotna ampir sarua jeung Michael jackson anu maot alatan serangan jantung.[1] Elvis Presley geus euweuh, tapi Raja Rock & Roll ieu tetep “hirup di sapanjang mangsa.”[2]
Referensi[édit | sunting sumber]


text: nuju basa kuliah saleresna teu ngurangan rasa teh malah nambah, duka kunaon anjeuna mulai rubah, nu kapungkur hangat jol tiis, siga kuring sanes kabogohna, tapi oke lah kuring ngelehan nyobian jang maklum jeung positive thinking, menghindari konflik, aya deui kasus kajadianana kieu, harita kuring nuju persiapan bade rapat sareng nyebarkeu proposal, sanaos teu aya jadwal kuliah kapaksa kuring kedah kuliah da tanggung jawab janten wakil ketua organisasi (harita nyepeng W,Ketua BPM di fakultas) kuring dongkap enjing sapertos persetujuan dina rapat sateuacana, tapi barudakna ngaret, dari pada BETE kuring ol bari ngopi di kopma, chating jeung nu teteh-teteh nu ku kuring tos di anggap teteh(maklum kuring teu gaduh raka), teras aya rencang nga CM, kuring nulis di na PM " teh udahan dulu ya, aku mau nelepon dulu temen" harita mun teu lepat tabuh 08.30an lah, kuring nelepon, sakedap, pas ol deui si teteh na tos teu aya, nya tos sign off, da ongkoh kaleresan rencangan tos aya nu dongkap, kantun kgantosan komplit, tos siang sa teuacana rolling sebar proposal, kuring nelpon k W, da kangen, tos beres, pas sonten, etah W jol ngambek, mimiti mah sugan teh heureuy, serius teras menta putus di jelaskeun kasusna ternyata pakuat kait sareng PM jeung teh dinda, nya weh putus, tapi kuring panasaran, bilih aya salah kecap ti sms atanapi kumaha, pas di tingali kronologisna ternyata tentang PM nu enjing jeung si teteh, nelpon rencangan sareng jeung nelpon anjeuna, nya ku kuring di jelaskeun sanaos kuring bari rada keuheul, enjing na pas tos wayah sonten, anjeuna ngasms teras nuhunkeun uihan deui, dugi pas terakhir, tah ari papegatan nu terakhir mah, kieu caritana, anjeuna ol wae, tah kuring hoyong na anjeuna fokus jang di ajar, sanes ol wae, soalna kuring khawatir upami W teu lulus, saha sih nu hoyong ningal kabogoh na teu lulus?????kuring tos nuhunkeun jang tekun diajar tapi ol wae, akhirna kuring gaduh ide, bari rada keuheul kuring nyarios ka anjeuna break heula sabulan nepi ka tilu bulan mah,break didieu sanes nuhunkeun putus, tapi kuring hoyong anjeuna getol diajar, tah dina masa break ieu tetep kuring moal ngurangan rasa tuluy ngadua da kuring tos beunang hate atuh da,tapi anjeuna kalahka keukeuh menta putus, ya sudah lah....di enyakeun ku kuring. dugi ka ayeuna.


text:
Batu Rosetta
Batu Rosetta mangrupakeun hiji batu granodiorit nu ngabantu panalungtikan modérn dina panarjamahan téks kuna dina aksara démotik basa Mesir, basa Yunani, jeung hiroglif Mesir. Batu ieu dijieun dina taun 196 SM jeung dipanggih dina taun 1799. Lantaran basa Yunani katelah wanci éta, janten batu ieu minangka konci pikeun "narjamahkeun" hiroglif dina taun 1822 ku Jean-François Champollion, jeung dina 1823 ku Thomas Young. Pamanggihan ieu ngabantu panarjamahan téks hiroglif nu séjén. Batu Rosetta mangrupakeun pamanggihan arkéologi nu teu kaduga muncul kitu wéh. Dina Juli 1799, aya hiji laporan nu nyebutkeun yén batu ieu ngagolépak di taneuh, aya ogé laporan nu nyebutkeun yén batu ieu aya di jeroeun témbok nu kolot pisan nu diparéntahkeun ku kompi pasukan Perancis pikeun ngaberesihkeun jalan nu rék dipaké ngalegakeun bénténg tatahanan nu keur étu katelah salaku Bénténg St. Julien.
Batu ieu dipanggih dina 15 Juli 1799 dina hiji kota nu ngaranna Rashid (Rosetta) di Mesir ku Pierre Bouchard jeung geus disimpen di Museum Britania (British Museum) ti taun 1802.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- (en) The British Museum
- (en) The Finding of the Rosetta Stone
- (en) An account of Napoleons findings in Egypt
- (en) Conservation and 1998 restoration of the Rosetta Stone at the British Museum
- (fr) Poto Batu Rosetta kalawan detail alus (1,3 MB)
- (en) The Rosetta Project


text:
Jumat, 05 Oktober 2012
Cerpen dalam Bahasa Sunda
Hanjakal mah Teu Datang Tiheula
Disalah sahiji desa anu namina Desa Cikahuripan nu aya di Kota Bandung, aya 2 urang istri nu gareulis pisan namina Lena sareng Maya. Lena sareng Maya teh migaduh watek nu babeda pisan. Lena migaduh watek nu sok hayang meunang sorangan,jeung gampang pundung ari Maya mah migaduh watek nu bageur jeung sabar. Tapi, duanana teh atos lami jadi rerencangan ti samemeh SMP, Ayeuna teh duanana atos SMA.
Dina hiji dinten di kelas XI Ipa 2 nu teu lain kelasna Maya sareng Lena aya murid anyar . “Hemmm..Ceunah bade aya murid anyar nya may?”, Lena nyarios ka Maya. “Ceunah mah enya.” Maya ngajawab.
Teu Lami Bu Lina lebet ka kelas XI Ipa 2 sareng pameget nu kasep pisan nganggo acuk SMA. “Marulangkalih kenalkeun ieu Angga Wijaya murid pindahan ti Banten anu bakal ngahiji di kelas XI Ipa 2 ieu. Tah ayeuna Angga kenging calik! Bilih hoyong kenal leuwih, engkin wae nya di waktos istirahat.” Saur Bu Lina. Teu lami pelajaran Bu Lina dimulai. waktos nyerelek wae teu karaos atos bel istirahat. Enggal-enggal marulangkalih Ipa 2 teh kalaluar, tapi Maya mah teu kaluar kulantaran nyandak bekel ti bumi na, Lena ge kaluar keur meser kadaharan heula jadi di kelas teh tibang aya Maya sareng Angga. Teu disangka Angga teh ka bangkuna Maya, “Hai,kenalkeun nami abdi Angga , ari kenging terang saha nami anjeun teh?” Belenyeh wae Maya teh emut,”Oh enya nami abdi Maya.” Ti samenjak harita Maya sareng Angga teh jadi deukeut. Tapi teu disangka Lena teh resepeun ka Angga. Dinten ka dinten Lena teh sering bangat curhat ka Maya ngeunaan rasa cinta na ka Angga.
Lami jeung Lami ahirna Angga terangeun upami Lena teh resepeun ka Angga. Kulantaran Angga alimeun masihan harepan kosong ka Lena, dina dinten Sabtu saentos mulang sakola Angga nyarios ka Lena upami anjeunna teh teu bisa ngawaleran perasaan Lena ka anjeunna. Angga nyarios ka Lena upami anjeunna leuwih resep ka Maya sanes ka Lena. Ti dinya Lena nyeuri hate terus mulai ngambek ka Maya, kusabab Lena nyangka Maya atos ngahianatan Lena. Kulantaran Maya mah teu terang naon-naon ,pas kapendak sareng Lena kos biasa Maya mah patanya ka Lena tapi Lena kalah ngaleos teu ngajawab.
Dina dinten senen saminggu ti kajadian eta Lena teh ngalih bangku teu calik sareng Maya deui. Maya teh jadi tambah bingung kunaon ceunah sareng Lena teh. Dina waktos istirahat Maya teh ka bangku Lena, “Ari anjeun teh kunaon ngajauhan wae abdi,salah abdi naon?” Tumaros Maya ka Lena. Tapi Lena kalah ngaleos angkat kaluar sambari camberut. Maya jadi leuwih bingung pisan naon salahna.
Dinten ka dinten ka lewat tapi Lena tetep ngambek ka Maya. Emang cinta sok nyieun buta. Teu karasa atos sabulan Lena sareng Maya teh teu patanya. Sabulan eta Lena makin ngajauhan Maya. Lena ngalih sakola jeung ngalih ti desa eta. Teu aya nu terang Lena sareng kulawargina teh ngalih kamana. Maya ngarasa keleungitan pisan teu aya Lena deui.
Atos 2 tahun Lena tebih ti Maya. Emang ti samenjak ngalih, Lena teu acan pernah kapendak deui jeung teu pernah ngadangu deui kaayaan Maya kumaha. Kusabab keur ngalih Lena emang keur ngambek ka Maya jadi teu sempet pamit. Tapi dina hiji dinten Lena sadar lamun sikap na eta atos salah pisan. Henteu samestina Lena ngambek ka Maya cuman gara-gara hiji pameget nu diresepan ku Lena leuwih resepeun ka Maya.
Ahirna dina dinten sabtu ,Lena nyuhunkeun ijin ka umi sareng abina bade ka bumi Maya . Mimiti abina teu masihan ijin tapi kulantaran Lena hoyongeun pisan kapendak sareng sobat lami na ahirna abina masihan ijin. Di dinten Minggu,enjing-enjing pisan Lena atos angkat ka Desa Cikahuripan bade ka bumina Maya. Sadongkapna di bumina Maya, Lena teu ningali aya Maya. Didinya umina Maya kalah ngajakan ka pengkeureun bumi . Lena jadi bingung anu aya di payuneun panon na teh kuburan anyar nu aya tulisan namina Mayasari nu teu lain nami rerencangan nu keur hayang di pendakan ku Lena. Lena ceurik balilihan ningali kanyataan upami rerencangan nu di sonoanna atos teu aya. “Maya atos teu aya neng, Maya maot kulantaran panyakit DBD (demam berdarah)”,Saur Umina Maya masihan terang ka Lena. Rasa hanjakal sareng rasa kaleungitan nu di rasakeun Maya dina danget eta teu bisa kabendung deui. Aya hal nu acan bisa Lena tepikeun jadi nyieun hate Lena teu tenang. Tapi dina poe eta oge Lena nyuhunkeun dihampura ka Maya sareng ngadoakeun Maya ambeh di tarima di sisi Allah SWT.
Langganan: Poskan Komentar (Atom)


text:
Raja-raja Karajaan Sunda
Di handap ieu runtuyan raja-raja nu kungsi mingpin
Karajaan Sunda numutkeun naskah Pangéran
Wangsakerta (mangsa kawasa dina Maséhi):
1. Tarusbawa (minantu Linggawarman, 669 - 723)
2. Harisdarma, atawa Sanjaya (minantu Tarusbawa, 723 - 732)
3.
Tamperan
Barmawijaya (732 - 739)
4.
Rakeyan
Banga (739 - 766)
5.
Rakeyan
Medang Prabu Hulukujang (766 - 783)
6.
Prabu
Gilingwesi (minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang, 783 - 795)
7.
Pucukbumi
Darmeswara (minantu Prabu Gilingwesi, 795 - 819)
8.
Rakeyan
Wuwus Prabu Gajah Kulon (819 - 891)
9.
Prabu
Darmaraksa (adi beuteung Rakeyan Wuwus, 891 - 895)
10.
Windusakti
Prabu Déwageng (895 - 913)
11.
Rakeyan
Kamuning Gading Prabu Pucukwesi (913 - 916)
12.
Rakeyan
Jayagiri (minantu Rakeyan Kamuning Gading, 916 - 942)
13.
Atmayadarma
Hariwangsa (942 - 954)
14.
Limbur
Kancana (putra Rakeyan Kamuning Gading, 954 - 964)
15.
Munding
Ganawirya (964 - 973)
16.
Rakeyan
Wulung Gadung (973 - 989)
17.
Brajawisésa
(989 - 1012)
18.
Déwa
Sanghyang (1012 - 1019)
19.
Sanghyang
Ageng (1019 - 1030)
20.
Sri
Jayabupati (Detya Maharaja, 1030 - 1042)
21.
Darmaraja
(Sang Mokténg Winduraja, 1042 - 1065)
22.
Langlangbumi
(Sang Mokténg Kerta, 1065 - 1155)
23.
Rakeyan
Jayagiri Prabu Ménakluhur (1155 - 1157)
24.
Darmakusuma
(Sang Mokténg Winduraja, 1157 - 1175)
25.
Darmasiksa
Prabu Sanghyang Wisnu (1175 - 1297)
26.
Ragasuci
(Sang Mokténg Taman, 1297 - 1303)
27.
Citraganda
(Sang Mokténg Tanjung, 1303 - 1311)
28.
Prabu
Linggadéwata (1311-1333)
29.
Prabu
Ajiguna Linggawisésa (1333-1340)
30.
Prabu
Ragamulya Luhurprabawa (1340-1350)
31.
Prabu
Maharaja Linggabuanawisésa (nu perlaya dina Perang Bubat, 1350-1357)
32.
Prabu
Bunisora (1357-1371)
33.
Prabu
Niskalawastukancana (1371-1475)
34.
Prabu
Susuktunggal (1475-1482)
35.
Jayadéwata
(Sri Baduga Maharaja, 1482-1521)
36.
Prabu
Surawisésa (1521-1535)
37.
Prabu
Déwatabuanawisésa (1535-1543)
38.
Prabu
Sakti (1543-1551)
39.
Prabu
Nilakéndra (1551-1567)
40.
Prabu
Ragamulya atawa Prabu Suryakancana (1567-1579)
Karajaan Galuh
Galuh mangrupakeun hiji karajaan Sunda di pulo Jawa, nu wilayahna antara walungan Citarum di beulah kulon sartaCipamali di beulah wétan. Karajaan ieu mangrupakeun
panerus Kendan, bawahan Tarumanagara.
Carita ngeunaan Galuh aya dina Carita Parahiyangan, naskah Sunda
nu dijieun kira abad ka-16. Dina éta naskah, carita ngeunaan Galuh téh
dimimitian ti mangsa Rahiyangta ri Medangjati nu ngarajaresi salila lima welas
taun. Salajengna, kakawasaan ieu diwariskeun ka putrana di Galuh, Sang
Wretikandayun.
Nalika Linggawarman, raja Tarumanagara nu ngawasa ti taun 666 M
pupus (669), kakawasaan Tarumanagara ragrag kaTarusbawa, minantuna ti
Sundapura, salah sahiji wilayah bawahan Tarumanagara. Ku sabab Tarubawa
mindahkeun kakawasaan Tarumanagara ka Sundapura, pihak Galuh, dipingpin ku
Wretikandayun (ngawasa ti taun 612), milih ngadeg salaku karajaan mandiri.
Anapon pikeun babagi wilayah, Galuh jeung Sunda sapuk ngajadikeun walungan Citarum salaku watesna.
Karajaan kembar
Wretikandayun boga tilu putra lalaki: Rahiyang Sempakwaja
(jadi resiguru di Galunggung), Rahiyang
Kidul (jadi resi di Denuh), jeung Rahiyang Mandiminyak. Sanggeus ngawasa Galuh
salila salapan puluh taun (612-702), Wretikandayun disilih ku Rahiyang
Mandiminyak, putrana anu bungsu, sabab dua lanceukna jadi resiguru.
Ti Nay Pwahaci Rababu, Sempakwaja gaduh dua putra:
Demunawan jeung Purbasora. Alatan kagoda ku kageulisan dahuanana, Mandiminyak
nepi ka kaséréd kana lampah nirca, nu ngalahirkeun Séna (atawa Sang Salah).
Sedengkeun ti istrina, Déwi Parwati, putra Ratu Sima jeung Raja
Kartikeyasingha, Mandiminyak gaduh putra istri nu ngaranna Sannaha. Sannaha
jeung Séna ieu lajeng nikah, sarta gaduh putra nu dingaranan Rakryan Jambri
(atawa katelah Sanjaya).
Kakawasaan Galuh nu diwariskeun ka Mandiminyak (702-709),
lajeng diteruskeun ku Séna. Kusabab ngarasa boga hak mahkota ti Sempakwaja,
Demunawan jeung Purbasora ngarebut kakawasaan Galuh ti Séna (taun 716). Alatan
kausir, Séna jeung kulawargana lajeung ngungsi ka Marapi di beulah wétan,
lajeng nikah ka Déwi Citrakirana, putra Sang Resi Padmahariwangsa, raja Indraprahasta.
Kabupaten Galuh Ciamis, Kajayaan Jaman
Kangjeng Prebu.
Bupati Galuh anu kagenepwelas ieu teh komarana mancur,
jenengan nyambuangkeun wawangi arum, lantaran Kangjeng Prebu kagungan elmu
linuhung, Bupati munggaran anu tiasa ngaos aksara laten. Marentah adil
palamarta, wedi asih ka rahayat. Opatpuluhtujuh taun lamina Raden Aduipati Aria
Kusumadiningrat ngaheuyeuk dayeuh Galuh Ciamis (1839-1886)
Pamarentah kolonial harita keur meujeuhna ngagederkeun
Tanam Paksa tea. Saenyana ari di tatar Priangan mah ti taun 1677 oge geus
dilaksanakeun anu disebut Preangerstelsel atawa sistim Priangan anu tumali
jeung komoditi kopi teh. Tepi ka ayeuna langgeng dina lagu jeung hariring,
tembang nu cipruk cimata, cenah geuning "Dengkleung dengdek, buah kopi
raranggeuyan. Ingkeun saderek, ulah rek dihareureuyan", gambaran wanoja
anu sedih kapapanjangan lantaran ditinggalkeun ku panutan nu pancen gawe tanam
paksa. Tina Preangerstelsel, di lembur-lembur sejen saterusna dimekarkeun jadi
Culturstelsel. Tetela di Kabupaten Galuh mah lain komoditi kopi wungkul anu
dipaksa kudu diparelak ku rayat teh, tapi oge nila. Proyek nila ieu pisan anu
nimbulkeun insiden Van Pabst nu ngabalukarkeun Bupati Imbanagara dirurud tina
kalungguhanana teh.
Mimiti Ngebon Kalapa. Tangtu bae Kangjeng Prebu bati
sedih jeung prihatin nyaksian rahayatna dipaksa kudu marelak kopi jeung nila,
bari hasilna dikunjalan ka nagara Walanda. Rahayat ukur kabagian kokioprot
kesangna wungkul, kabagian bubuh ripuhna, cul anak pamajikan jeung kulawarga,
sapopoena kudu ngagugulung kebon kopi jeung enteh. Tah, jaman tanam paksa kopi
ieu pisan lahirna kawih sedih Dengkleung Dengdek teh, almarhum Kang Pepe
Syafe'i R.A. nyarios ka MANGLE basa ngawangkong salse di perkebunan Sineumbra
pakidulan Bandung, jaman Administraturna Max Salhuteru anu gede kamelang kana
kahirupan seni budaya tradisional Sunda. Pepe Syafe'I dipentes kudu maluruh
sajarah lahirna kawih dramatis dengkleung Dengdek ku Administraturna.
Kangjeng Prebu ku anjeun nangis lebeting manah, teu tega
nyaksian rahayat kasiksa ku talajak pamarentah kolonial. Pikeun ngurangan
bangbaluh rahayat, sangkan sajeroning lakon gawe tanam paksa henteu tepi ka
lieuk euweuh ragap taya, enggal ngagederkeun pangwangunan, kayaning nyieun
solokan-solokan jeung bendungan, mun ayeuna mah solokan tersier jeung sekunder
katut dam-dam anu tohaga. Tepi ka ayeuna aya keneh solokan Garawangi nu
diwangun taun 1839, Cikatomas taun 1842, Tanjungmanggu nu leuwih mashur disebut
Nagawiru diwangun taun 1843 jeung solokan Wangunreja 1862.
Saterusna Bupati anu beunghar ku elmu panemu turta henteu
tiasa kulem samemeh babakti ka rahayatna teh, muka lahan pasawahan anyar jeung
kebon kalapa di mana-mana. Malah pikeun sosialisasi kalapa mah, unggal calon
panganten lalaki mun seserahan diwajibkeun mawa kitri (binih kalapa), anu
saterusna kudu dipelak di buruan imahna tempat panganten ngawalan rumah tangga.
Ti jaman Kangjeng Prebu, perkebunan kalapa di Galuh
Ciamis morontod jadi, kacida suburna, produksi ngahunyud di saban lembur. Atuh
teu kungsi lila oge Ciamis sohor jadi gudang kalapa pangma'murna di Priangan
wetan. Dugdeg pabrik minyak kalapa diadegkeun ku para pangusaha, pangpangna
Cina. Nu pangsohorna Gwan Hien, ceuk urang Galuh mah Guanhin. Terus pabrik Haoe
Yen jeung pabrik di Pawarang anu sohor disebutna Olpado (Olvado). Tah, Olpado
mah musnah karagragan bom waktu Galuh dibombadir ku Walanda. Guanhin oge kantun
ngaran, sumawonna nu sejenna. Ka dieunakeun minyak kalapa kadeseh ku minyak
kalapa sawit jeung minyak goreng sejenna .
Sakola Sunda. Ti taun 1853 Kangjeng Prebu linggihna di
karaton Selagangga anu dijieun tina kai Jati anu kuat. Lega lahan tempat
karaton ngadeg legana sahektar, aya empang anu laukna tingghudibeg, di antarana
aya babalongan aer mancur, turut sisina dipelakan kekembangan anu arendah. Di
bagian sejen karaton, aya kaputren, tempat para putri Bupati. Di kompleks
karaton oge aya masigit. Taun 1872 di kompleks karaton ieu diwangun jambansari
jeung pamakaman kulawarga Bupati. Kiduleun pamakaman aya situ anu saterusna
dikaramatkeun pisan, baheula mah taya anu wani nyapirakeun, urang Galuh percaya
cai situ ngandung hasiat saperti anu dikotretkeun ku Kangjeng Prebu dina
guguritanana, Jamban tinakdir Yang Agung, caina tanba panyakit, amal jariah
kaula, bupati Galuh Ciamis, Aria Kusumahdiningrat, medali mas pajeng
kuning."
Nurutkeun para menak Galuh jaman ayeuna mah, pangpangna
rundayan Kangjeng Prebu, jaman baheula mah ieu guguritan nu disusun dina pupuh
Kinanti teh sok dihariringkeun ku barudak sakola rayat. Sajaba ti wangunan keur
kapentingan kulawrga Bupati, Kangjeng Prebu oge ngageder ngawangun
gedong-gedong pamarentahan jeung sarana sejenna. Antara taun 1859 tepi ka 1877
mah pangwangunan tatar Galuh taya ngasona. Mimiti diwangun gedong kabupaten anu
agreng, perenahna di gedong DPRD ayeuna, malik ngaler. Terus gedong keur
Asisten Residen, anu ayeuna jadi gedong nagara atawa gedong kabupaten,
sakaligus tempat lingguhna Bupati sakulawarga. Wawangunan sejenna, tangsi
militer, panjara, masjid agung, gedong keur kontrolir jeung kantor telepun.
Luar biasana Kangjeng Prebu, taya sarupa oge sarana
kapentingan masarakat anu kaluli-luli atawa anu anjeunna lali. Pendidikan
dinomer hijikeun ku Bupati anu maher basa Perancis teh. Pikeun pendidikan para
putrana jeung kadang kulawarga Bupati, ngahaja mayar guru Walanda, J.A.Uikens
jeung J. Bl;andergroen ka kabupaten, pancenna ngajar maca jeung nyarita ku basa
Walanda. Taun 1862 Kangjeng Dalem ngadegkeun Sakola Sunda. Taun 1874 Sakola
Sunda anu kadua ngadeg di Kawali. Ieu teh sakola munggaran di Tatar Sunda. Dina
enggoning ngamekarkeun agama Islam, Kangjeng Prebu kagungan jurus-jurus nu
wijaksana pisan. Pangpangna dina enggoning ngaleunguitkeun kapercayaan sabagian
masarakat anu masih keneh nyarimpen sesembahan mangrupa arca batu anu
jangkungna satangtung manusa. Kangjeng Prebu maranti sok ngayakeun silaturahmi
jeung pangaosan, ngahaja ngeprik masarakat.
Tah, dina waktu ririungan saperti kieu anjeunna umajak ka
rahayatna supaya rahayat saban-saban arek ka pangaosan jeung ririungan, marawa
arca anu aya di imahna masing-masing . Urang hijikeun jeung anu kaula da kaula
oge boga, dawuhna teh. Rayat anu alajrih, satuhu tur kumereb ka pangawulaan
teh, barungaheun we dititah marawa arca teh. Jalujur ngaku di imahna aya arca.
Atuh teu kungsi lila oge di imah-imah rayat teh geus teu aya deui arca anu
disimpen dimumule. Masarakat ayeuna mah bener-bener aribadahna jeung teu kendat
muji kaagungan Allah. Islam mencar mekar satatar Galuh. Ari arca mah saterusna
dibrugbrugkeun we di Jambansari, sakurilingna dipelakan tangkal waregu, jadi
karimbunan. Eta sababna tepi ka ayeuna loba arca di pamakaman Kangjeng Prebu di
Selagangga tea.
Kangeng Prebu teh Bupati munggaran di Tatar Sunda anu
tiasa maca aksara laten, sajaba ti kitu, elmu kabatinanana luhur. Ceuk
saujaring carita anu mekar di kalangan masarakat Galuh Ciamis, Kangjeng Prebu
oge ngawasa mahluk gaib anu sohor disebutna ONOM di Ciamis mah. Taun 1861 jalan
caturkeun kareta api rek dibuka pikeun nunjang lancarna patalimarga, ti
Tasikmalaya ka Manonjaya, Cimaragas, Banjar terus bangblas ka Jogjakarta.
Kangjeng Prebu enggal ngadugikeun panuhun, supaya jalan kareta api teh liwat ka
kota Galuh puseur dayeuh kabupaten, ulah liwat cimaragas- Manonjaya. Waragadna
memang jadi gede sabab eyeuna mah kudu mnyieun jambatan panjang lebah Cirahong
jeung Karangpucung. Tapi ahirna Walanda eleh deet, panuhun Kangjeng Prebu
ditarima. Najan setatsionna meunang nyieun Walanda teh ayeuna narikolot, tapi
Ciamis diliwatan kareta api, di antarana kareta api Galuh. Taun 1886 Kangjeng
Prebu lengser kaprabon, kalungguhanana diteraskeun ku putrana nu sohor
jenenganana Raden Adipati Aria Kusumasubrata.
Tapi sanaos parantos pangsiun, Kangjeng Prebu teu ngaso
ucang-ucang dina korsi goyang. Anjeunna masih keneh teras bebenah jeung
ngawangun Galuh Ciamis. Dina jamanna keneh, Undang-undang Agraria mimiti
dipake, peresisna taun 1870. Nya ti harita investor arasup, henteu risi
ngaluarkeun modal gede keur muka usaha-usaha perkebunan pangpangna. Kulantaran
kitu, di Galuh Ciamis loba perkebunan sewasta, di antarana Lemah Neundeut,
Bangkelung, Gunung Bitung, Panawangan, Damarcaang jeung Sindangrasa. Taun 1915
Kabupaten Galuh sacara resmi kaereh ka Karsidenan Priangan, sacara resmi
disebutna jadi Kabupaten Ciamis. 1 Januari 1926 Jawa dibagi jadi tilu propinsi,
Jabar, Jateng, Jatim. Jawa Barat dipenggel jadi lima karsidenan, 18 Kabupaten
jeung genep kotapraja. Ciamis saterusna kaereh ka Karsidenan Priangan Timur.
Saenyana di lokasi karaton Selagangga oge Kangjeng Prebu teh ngadamel masigit
agreng anu dipercayakeun pikeun ngurus katut ngahirupkeunana ka Haji Abdul
Karim. Keur kamekaran agama Islam, Bupati Galuh anu masagi dina elmuna teh,
marentahkeun ka para Kapala Desa suaya di tiap desa aya masigit, sajaba ti keur
ibadah sacara umum, oge keur tempat barudak jeung nonoman diajar ngaji jeung
elmu kaagamaan. Cindekna ngawangun mental spiritual masarakat. Masdjid
Selagangga teh kacida kaimpunganana ku para nonoman.
Tapi ayeuna mah ngan kantun makam kulawarga jeung
Jambansari anu ngan kari sacangkewok, situ nu perenahna beh kulon mah geus taya
tapak-tapakna acan, da baheula mah dua situ teh, beulah wetan jeung beulah
kulon. Ayeuna geus robah jadi lembur. Baheulana mah tanah beulah kulon teh
kagungan para putra sareng putu Snouck Hurgronye, beulah wetanna tapel wates
jeung Jambansari Ayeuna jadi lembur. Pamakaman Kangjeng Prebu mah tepi ka
ayeuna diurus dimumule jeung dipualasara ku Yayasan nu dipupuhuan ku Toyo
Djayakusuma. Ka tukang-tukang ngalaman ngalanglayung kurang urus lantaran
kurang waragad. Jambansari meh ilang sari. Kaemper-emper ka Jakarta ka
kulawarga Mentri PU (harita) Ir.Radinal Muchtar. Nya ku kulawarga Radinal Muchtar
dibebenah diomean dipasieup deui dijungjungkeun komarana. Naha Radinal, kapan
anjeunna teh putra Minang ? Memang leres Ir.Radinal putra minang, tapi
garwana mah terahing menak Galuh Ciamis, rundayan Kangjeng Prebu. Jadi, ngaraos
ngiring tanggel waler geusan mulasara, ngamumule pamakaman jeung komplek
Jambansari anu ku rayat Galuh kacida dimulyakeunana. Aya anu rada ngagasruk
kana mamaras rasa urang Galuh Ciamis, pangpangna anu darumuk di Jalan
Selagangga, sabudeureun komplek pamakaman jeung Jambansari, alatan Jalan
Selagangga diganti jadi Jalan KHA.Dahlan ngalap kana jenengan inohong Nahdatul
Ulama. Najan kitu urang Galuh mah pageuh we nyarebutna Selagangga, sabab di
dieu teh aya patilasan Kangjeng Prebu . Malah ayeuna sabada Ciamis ganti
bupati, putra Panjalu anu diharepkeun adil palamarta wijak tur toweksa ka
rahayatna. Bari tetep luhur ngahormat KHA.Dahlan, kacida diharepkeunana, Bupati
anyar eungeuh kana kaluhuran sajarah Galuh Ciamisna. Bupati anyar dipentes gawe
mulya mulangkeun ngaran jalan KHA Dahlan jadi Jalan SELAGANGGA deui. Sabab ieu
jalan ngandung sajarah penting. Nya di dieu baheula mimiti ngadegna karaton
Galuh, di dieu Kangjeng Prebu linggihna, ti dieu anjeunna ngalelemah dayeuh
Galuh Ciamis, ti dieu oge kawijakan-kawijakan lungsur, jeung di dieu wapatna
Bupati Ciamis anu pangkongasna beunghar ku elmu panemu, boh lahir boh batin,
turta pinter meakeun batur teh. Dipendemna oge di pamakaman Sirnayasa
(Jambansari) Selagangga. Asa teu aya alesan nu bisa ditarima upama Jalan
Selagangga kudu diganti
Perang Bubat
Catetan Ki Jagasatru VI
tina rupa-rupa sumber
Perang Bubat nyaéta perang anu bisa jadi
pernah kajadian dina kakawassan raja Majapahit jeunh Mahapatih Gajah Mada. Kajadian ieu
ngalibetkeun Mahapatih Gajah Mada jeung Prabu Maharaja
Linggabuana ti Karajaan Sunda di Pasanggrahan
Bubat dina abad ke-14 di sabudeureun taun 1360 M. Sumber-sumber anu kolot anu bisa
dijadika
Pikeun rujukan ngeunaan ayana perang ieu nyaéta
Kidung Sunda jeung Kidung Sundayana anu
asalna ti Bali.
Kajadian Perang Bubat dimimitian ku hiji niat
Prabu Hayam Wuruk anu hayang migarwa putri Dyah Pitaloka Citraresmi ti
Nagara Sunda. Kacaritakeun kapincutna Hayam Wuruk ku putrid Dyah Pitaloka sabab
geus sumebar hiji gambar sang putri di Majapahit; anu digambar sacara susulumputan ku salah saurang seniman jaman harita anu wastana Sungging
Prabangkara.
Tapi catetam sajarah Pajajaran anu ditulis
Saleh Danasasmita jeung Naskah Perang
Bubat nu ditulis ku Yoseph Iskandar nyebutkeun yén niat jatukrami éta nyaéta keur ngaraketkeun tali duduluran
anu geus lila pegat antara Majapahit jeung Sunda. Radén Wijaya anu jadi pangadeg karajaan
Majapahit, dianggap katurunan Sunda ti Dyah Lembu Tal jeung carogéna Rakéyan
Jayadarma, raja karajaan Sunda. Hal ieu ogé dicatet dina Pustaka Rajyatajya i
Bhumi Nusantara parwa II sarga 3. Dina Babad Tanah Jawi, Radén Wijaya disebut ogé ku jujuluk Jaka Susuruh ti
Pajajaran. Sanajan kitu, catetan sajarah Pajajaran kasebut dianggap lemah kabenaranana,
utamana disababkeun ngaran Dyah Lembu Tal ngaran lalaki.
Hayam Wuruk mutuskeun keur migarwa Dyah Pitaloka. Kalayan ayana restu ti kulawarga
karajaan, Hayam Wuruk ngirimkeun surat lamaran ka Maharaja Linggabuana. Upacara jatukrami dilaksanakeun di Majapahit. Pihak panatacalagara karajaan Nagara
Sunda sorangan saenyana ngarasa kabeuratan, utamana Mangkubumi Hyang Bunisora
Suradipati. Ieu disababkeun numutkeun adat anu dianut di Nusantara dina jaman harita, henteu lazim pihak pangantén
awéwé datang ka pihak pangantén lalaki. Sagigireun éta aya panyangka yén hal kasebut
ngarupakeun hiji panipuan diplomatik Majapahit anu danget harita keur ngagédean
kakawasaanana, diantarana ku cara ngawasa Karajaan Dompu di Nusa Tenggara.
Linggabuana mutuskeun supaya terus mangkat ka
Majapahit, sabab rasa duduluran nu geus
aya ti gurat luluhur dua nagara kasebut. Brul baé Linggabuana jeung rombongan
Sunda mangkat ka Majapahit, jeung ditam[I sarta ditempatkeun di Pasanggrahan
Bubat.
Ninggali Raja Sunda datang ka Bubat jeung permaisuri
ogé putri Dyah Pitaloka anu di
diiringkeun ku sawatara prajurit, jol timbul baé niat séjén ti Mahapatih Gajah Mada nyaéta keur ngawasa Karajaan Sunda, sabab hayang
nedunan Sumpah Palapa anu dijieun ku manéhna, mangkana ti
sakuliah karajaan di Nusantara anu geus ditalukkeun ngan karajaan Sunda wungkul anu acan dikawasa
ku Majapahit. Ku ayana kaksud éta terus Gajah Mada nyieun alesan anu nganggap yén
kadatangan rombongan Sunda di Pasanggrahan Bubat téh subagé sumerah diri Karajaan
Sunda ke Majapahit, sapagodos jeung Sumpah Palapa anu kungsi diucapkeunana dina jaman saméméh
Hayam Wuruk naék tahta. Gajah Mada
ngadesek Hayam Wuruk keur narima Dyah
Pitaloka lain subagé pangantén, tapi subagé tanda taluk Nagara Sunda anu ngaku
‘superioritas' Majapahit saluhureun Sunda di Nusantara. Hayam Wuruk kuanjeun
numutkeun Kidung Sundayana disebutkeun cangcaya ku ayana hal kasebut, sabab Gajah
Mada hiji Mahapatih anu jadi andelan Majapahit jaman harita.
Satuluyna timbul hiji kajadian pabéntrokan antara utusan Linggabuana jeung Gajah Mada. Pabéntrokan ieu ditungtungan
ku hinaan ka Gajah Mada ku utusan Nagara Sunda anu kagét yén kadatangan
rombongan Nagara Sunda ngan keur jadi tanda taluk jeung ngaku kaunggulan Majapahit,
lain karana ondangan saméméhna . Tapi Gajah
Mada tetep keukeuh peuteukeuh dina pamadeganana.
Saméméh Hayam Wuruk méré putusanana, Gajah
Mada geus ngerahkan pasukan Bhayangkara ka Pasanggrahan Bubat anu ngancam
Linggabuana supaya ngaku kaunggulan/superioritas
Majapahit. Demi ngabéla kahormatan subagé satria Sunda, Linggabuana nolak hal
ieu. Der baé kajadian peperangan anu henteu saimbang antara Gajah Mada jeung pasukan
rongkahna, ngalawan Linggabuana jeung pasukan pangawal karajaan “Balamati” anu jumlahna
ngan saeutik sarta para pajabat jeung menteri karajaan anu milu dina rombongan.
Akibat
pacéngkadan ieu der jadi peperangan téa. Rombongan karajaan Sunda boga
niat keur béla pati tepi ka milampah puputan demi
ngabéla kahormatan di Lapangan Bubat.
Sanajan toh pati bébéakan ngalawan kalawan gagah perkasa rombongan
karajaan Sunda kawalahan anu tungtungna
gugur di jero pangepungna tentara
Majapahit. Ampir kabéh rombongan kerajaan Sunda ditumpes kalayan kejem dina tragedi
ieu. Kajadian ieu dipungkas ku gugurna
Linggabuana, para menteri jeung pajabat karajaan Sunda, sarta putri Dyah
Pitaloka. Tradisi jeung carita-carita wewengkon
nyebutkeun yén dina kaayaan anu sedih jeung ancurna haté, Sang Putri milampah “puputan” labuh-diri/nilasan diri keur ngabéla kahormatan
jeung ajén nagarana
Numutkeun adat, tumpurna Dyah Pitaloka diceungceurikan
ku Hayam Wuruk sarta sakabéh rahayat Karajaan Sunda anu keluleungitan sabagéan
gedé Kulawarga kerajaanna. Ku masyarakat Sunda tumpurna Sang Putri jeung Raja
Sunda dipihihormat jeung dianggap subagé hiji lampah anu leber ku wawanén sarta
mulya dina ngabéla kahormatan bangsa jeung nagarana. Rama Sang Putri, Prabu Maharaja Lingga Buana
dipupusti jeung dipihormat ku masyarakat Sunda kalayan dipasihan jujuluk "Prabu Wangi" (Basa Sunda: Raja anu miboga nami anu seungit/wangi) sabab
lampah satria dina ngabéla kahormatan negarana ngalawan Majapahit. Katurunan anjeunna
raja-raja Sunda anu saterusna dipasihan
gelar jujuluk "Siliwangi" (tina kecap Silih Wangi dina basa Sunda hartina: Nu
Neruskeun Prabu Wangi). Tragedi ieu kacida ngaruksak hubungan antara dua
kerajaan anu akibatna aya mumusuhan nepi ka mangtaun-taun lilana. Hubungan dua
nagara ieu henteu pernah pulih deui sakumaha biasana. Saheulaanan
di karaton Majapahit, Gajah Mada nyanghareupan mumusuhan jeung kacangcayaan, sabab
lampahna anu sagawayah jeung gagabah papalingpang
jeung kabutuhan kulawarga karajaan Majapahit jeung geus ngajaheutkun raraosan
Raja Hayam Wuruk.
Lalakon Putri Dyah Pitaloka jeung Perang
Bubat ngarupakaeun tema utama dina Kidung Sunda. Catetan sajarah ngeunaan kajadian Pasunda Bubat
disebutkeun dina Pararaton, tapi sama sakali henteu ditoél
dina naskah Nagarakretagama.
Hayam Wuruk manghanjakalkeun kana lalampahan
ieu terus ngirimkeun utusan (darmadyaksa) ti Bali –
anu mangsa harita aya di Majapahit pikeun
nyakséni jatukramina antara Hayam Wuruk jeung Dyah Pitaloka – pikeun
nempikeun paménta hampura ka Mangkubumi Hyang Bunisora Suradipati anu jadi pajabat panyelang raja Nagara
Sunda, sarta nepikeun yén sakumna kajadian bakal dimuat dina Kidung Sunda atawa Kidung Sundayana (di
Bali dipiwanoh subagé Geguritan Sunda) supaya dicolot
hikmahna.
Akibat kajadian Bubat ieu, dicaritakeun dina
catatetan kasebut yén hubungan Hayam Wuruk jeung Gajah Mada jadi anggang. Gajah Mada sprangan tetap jadi Mahapatih nepi ka maotna (1364).
Akibat kajadian ieu ogé, di kalangan karabat Nagara Sunda dikeunakeun
hiji aturan nu disebut esti larangan ti kaluaran, anu eusina diantarana teu meunang kawin ti luar
lingkungan karabat Sunda, atawa sabagéan deui nyaritakeun teu
meunang nikah jeung pihak wétan nagara Sunda (Majapahit).
KANNGGO CARIOS PALAGAN BUBAT DINA VIDEO KLIK DI DIEU: http://www.facebook.com/video/video.php?v=169721213075218&oid=166594040021549


text:
Glukosa
Glukosa, salasahiji gula monosakarida, nyaéta salasahiji karbohidrat pangpentingna nu dipaké salaku sumber tanaga pikeun sato jeung tutuwuhan. Glukosa mangrupakeun salasahiji hasil utama fotosintésis jeung modal pikeun réspirasi sélular. Bentuk alami (D-glukosa) disebut ogé dékstrosa, utamana mun di industri pangan.
Daptar eusi
Molekul glukosa[édit | sunting sumber]
Glukosa (C6H12O6, beurat molekul 180.18) kaasup héxosa—monosakarida nu ngandung genep atom karbon. Glukosa mangrupakeun aldehida (ngandung gugus -CHO). Lima karbon jeung hiji oxigénna ngabentuk cingcin nu disebut "cingcin piranosa", bentuk paling stabil pikeun aldosa nu karbonan genep. Dina cingcin ieu, tiap karbon kabeungkeut kana gugus gigir hidroxil jeung hidrogén iwal atom nu kalima, nu kabeungkeut kana atom karbon kagenep di luar cingcin, ngabentuk hiji gugus CH2OH. Struktur cingcin ieu aya dina kasatimbangan jeung bentuk nu leuwih réaktif, nu proporsina 0.0026% dina pH 7.
Glukosa mangrupakeun sumber tanaga nu aya di mana-mana dina biologi. Urang bisa ngaduga alesan naha glukosa, lain monosakarida séjén kawas fruktosa, loba pisan dipaké. Glukosa bisa dibentuk tina formaldehida dina kaayaan abiotik, sahingga bakal gampang disadiakeun pikeun sistim biokimia primitif. Hal nu leuwih penting pikeun organisme tingkat luhur nyaéta kacondongan glukosa, dibandingkan jeung gula héxosa séjénna, nu teu gampang meta sacara nonspésifik jeung gugus amino dina protéin. Réaksi ieu (glikosilasi) ngaréduksi atawa malah ngaruksak fungsi rupa-rupa énzim. Lambatna laju glikosilasi ieu kusabab glukosa lolobana aya dina isomér siklik nu kurang réaktif. Najan kitu, komplikasi akut saperti diabétes, lolong, gagal ginjal, jeung karuksakan saraf periferal (‘’peripheral neuropathy’’), kamungkinan balukar tina glikosilasi protéin.
Dina réspirasi, ngaliwatan runtuyan réaksi nu dikatalisis énzim, glukosa kaoxidasi nepi ka tungtungna jadi karbon dioxida jeung cai, ngahasilkeun énergi, utamana dina bentuk ATP. Saméméh dipaké, glukosa dipecéh tina polisakarida.
Glukosa jeung fruktosa dibeungkeut sacara kimiawi jadi sukrosa. aci, selulosa, jeung glikogén nu mangrupakeun polimér glukosa umum polisakarida).
Déxtrosa kabentuk alatan leyuran D-glukosa muter kapolarisasi cahaya ka katuhu. Dina kasus nu sarua D-fruktosa disebut "lévulosa" sabab leyuran lévulosa muter kapolarisasi cahaya ka kénca.
Isomérisme[édit | sunting sumber]
Gula aya dina dua énantiomér ( isomér eunteung), D-glukosa jeung L-glukosa, tapi dina organisme, nu kapanggih ngan isomér D. Hiji karbohidrat boga bentuk D atawa L patali jeung konformasi isomérik dina karbon 5. Mun aya di katuhu proyéksi Fischer, mangka bentuk cingcinna énantiomér D, mun ka kénca, mangka jadi énantiomér L. Gampang pisan diapalkeun, nujul ka D pikeun "dextro”, nu mangrupakeun akar basa Latin pikeun "right" (katuhu), sedengkeun L pikeun "levo" nu mangrupakeun akar kecap "left" (kénca). Struktur cingcinna sorangan bisa kabentuk ku dua cara nu béda, nu ngahasilkeun glukosa-a (alfa) jeungt B (béta). Sacara struktur, glukosa-a jeung -B béda dina gugus hidroxil nu kabeungkeut dina karbon kahiji dina cingcinna. Bentuk a mibanda gugus hidroxil "di handapeun" hidrogénna (sakumaha molekul ieu biasa digambarkeun, kawas katempo dina gambar di luhur), sedengkeun bentuk B gugus hidroxilna aya "di luhureun" hidrogénna.
Dua bentuk ini kabentuk piligenti sapanjang waktu dina leyuran cai, nepi ka nisbah stabil a:B 36:64, dina prosés nu disebut mutarotasi nu bisa dicepetkeun.
Sintésis[édit | sunting sumber]
- salaku hasil fotosintésis tutuwuhan jeung sababaraha prokariota.
- kabentuk dina ati jeung otot rangka tina mecahkeun simpenan glikogén (polimér glukosa).
- disintésis dina ati jeung ginjal tina zat antara ngaliwatan prosés nu disebut glukonéogenesis.
Peran dina métabolisme[édit | sunting sumber]
Karbohidrat mangrupakeun sumber énergi utama pikeun awak manusa, nu nyadiakeun 4 kalori (17 kilojoule) énergi pangan per gram. Mecahkeun karbohidrat (misalna aci) ngahasilkeun mono- jeung disakarida, utamana glukosa. Ngaliwatan glikolisis, glukosa geuwat aub dina produksi ATP, nu mawa énergi sél. Di sisi lian, glukosa penting pisan dina produksi protéin jeung dina métabolisme lipid. Ku sabab dina sistim saraf pusat teu aya métabolisme lipid, jaringan ieu gumantung pisan ka glukosa.
Glukosa diserep kana sirkulasi getih ngaliwatan saluran cerna. Glukosa ieu sawaréh lajeng langsung jadi bahan bakar sél otak, sedengkeun nu lianna ka ati jeung otot, nu neundeun salaku glikogén ("aci sato") jeung sél lemak, nu neunden salaku lemak. Glikogén mangrupakeun sumber énergi cadangan nu bakal dirobah deui jadi glukosa nalika butuh leuwih loba énergi. Najan lemak simpenan bisa ogé jadi sumber énergi cadangan, lemak teu pernah sacara langsung dirobah jadi glukosa. Fruktosa jeung galaktosa, gula lian nu dihasilkan tina mecah karbohidrat, langsung diangkut ka ati, nu ngarobah jadi glukosa.
Rujukan[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]


text:
Original Posted By Bajurombeng
Isi surat ini Wallahu’alam bener apa tidak nya mah, , bisa jadi hanya sekedar lamunan, bisa jadi pula itu bener kenyataanya, karena tidak ada artefak-2 sajarah yang mendukung. Oleh karenanya silahkan maknai masing2 sesuai hati nurani masing2 juga …)[/I]
Berikut surat-surat yg beliau kirimkan ke milis-2 sunda di internet :
15 July 2008 • 11:49PM -0400
(Serat :1) SILIWANGI & KI SANTANG
by Nonggerak
Siliwangi geus tilar dunya, henteu tilem, teu rubah jadi maung atawa nu mistik lain na. Siliwangi jalma biasa, raja pajajaran, bangsa manusa, nu pernah hirup di alam dunya, mingpin tatar sunda. Boga batur deukeut ngarana Santang, pamingpin negri sancang, bangsa jin, lain bangsa manusa, nepi ka ayeuna aya keneh, lain sakti, tapi geus fitrahna
sakabeh bangsa jin umurna leuwih panjang.
Ulah nyampurkeun dongeng jeung carita enya. Carita nu aya ayeuna ngan dongeng wungkul, di kira-kira, padahal teu sarua. Euweuh sahiji-hiji acan sesa pajajaran nu geus kapanggih nepi ka danget ieu. Mun hayang nyaho carita sabenerna nanya ki santang, ulah nanya ka jalma, loba di kira-kira.
Siliwangi, ki santang lain maung, lain turunan maung atawa robah jadi maung. Maung ngan saukur ciri. Jadikeun diri rakyat sunda jiga ka gagahan maung. Ulah kalah ngaku-ngaku bangsa maung atawa turunan maung. Jiga nagara anjeun ayeuna nu nyieun ciri nagara, Manuk Dadali. Lain anjeun turunan manuk dadali.
Kuring nonggerak, unggal poe sabenerna aya dihareupeun aranjeun.. Kuring hariwang jeung karunya aranjeun rahayat sunda ngan loba ngobrolkeun ngimpi.. geura hudang, baca... baca... baca alam jeung diri...
(Serat :2) SILIWANGI & KI SANTANG - Jangji-Amanat
Kuring lain kaiket ku jangji, ngan kaamanatan ngajaga nu beunang di jaga Ulah di udag ku akal jeung indra, sabab loba kajadian alam nu ku urang teu bisa ka baca, Tarima ku hate, asal ulah nyalenggor akidah kanu kawasa
Ayeuna geus mangsana aranjeun jadi urang sunda lain bangsa anu ngan bisa cumarita
geura narindak jiga nu diamanatkeun batur kuring harita
Kajadian nu kaalaman ku aranjeun ayeuna geus kabaca di jaman harita maka geura balik jadi urang sunda saenyana
Salila aranjeun jauh tina kamusyrikan kuring bakal aya ngabarengan sugan anu di baca ku raja aranjeun harita kajadian kuring nyaksian di dieu
17 July 2008 • 9:54PM -0400
(Serat :7) SILIWANGI & KI SANTANG_- Maung Pajajaran
Maung - Pajajaran
Salah sahiji nyaritakeun zaman harita,aya 3 macan nu dijadikeun ciri.:
Macan bodas, ciri elmu2 nu ngajurus kana ngubaran. Teu make menyan, sajen,atawa wirid.Ditungtungan ku muntang jeung nyerahkeun diri ka Allah SWT. Elmu nyieun ubar tina dangdaunan,akar jeung sajabana. Ubar panyakit katempo jeung teu katempo. Pajajaran geus ti baheula ngarti jeung nyaho kumaha ngubaran. Teu dicampur ku mistik. Teu ngalanggar akidah..
Macan Hideung, ciri elmu2 nu ngajurus kana kadunyaan,ngatur hate jalma,ngahijikeun salaki pamajikan nu pipisahan,ngoprek hate jalma,miceun hate jalma nu kedul, bedegong, harak,jeung sajabana…Sarua teu make sajen, menyan, atawa kudu wiridan atawa puasa… Istuning tina kakuatan diri…
Macan loreng, lodaya, maung loreng, ngajurus kana elmu2 heuras,saperti silat pamacan, sinuwun tilu jeung sajabana,nempo ti kajauhan,ngoet ti kajauhan, ngarusak jeung ngajaga supaya teu rusak…Teu make menyan,sajen atawa ngawirid jeung puasa. Estuning tina kakuatan diri…
Kunaon teu make wirid atawa puasa ? Saba eta mah jang ibadah ka Gusti Allah.. Teu meunang dipengkolkeun kana tujuan eta. Kunaon teu make menyan atawa sajen ? Kusabab lain menta bantuan jin,jeung kudu make aturan muslim.. Dimana ayeuna eta elmu2 teh ? Di nu tiluan…Teu bisa diteangan,ke oge datang…Datang ka saha ? Ka jalma2 nu geus ka ukur ka alusan jerona…Akidahna… Nu tiluan dimana ? Boa-boa nu sapopoe aya hareupeun anjeun…Wallahu’alam…
26 August 2008 • 8:07PM -0400
(Serat :27)(SILIWANGI & KI SANTANG)_- Deudeuh Teuing Sunda.
Deudeuh Teuing Sunda
Kajadian kaluar tina kepungan geus lain kaanehan,loba kaalaman ku jalma-jalma kiwari nu milu peperangan,kunaon bet dianggap carita bobodoan,padahal ngaleungitna eusi dayeuh harita bener kanyataan. Teu kudu bingung kunaon Cirebon menta pipisahan,kajeun sarua Islam tapi besa prakprakan,katambah aya hiji jalma nu hayang kakawasaan,nepi ka tega menta bantuan raja nu ngamusuhan. Teu kudu disumput-sumput ratu laut kidul milu ngarusak Sunda,da kajeun kumaha geus loba pisan buktina,komo dicampur-campur jiga ajaran agama,beuki jauh mengkol hate jalma. Ka sakabeh urang Sunda,nu ngaku atawa henteu anjeun Sunda,sakeudeung deui moal aya bangsa Sunda,sakeudeung deui Sunda tinggal carita. Kuring ngan ukur bisa ngajak nempo diri,kuring ngan ukur nitah geura nempo ciri,saencan leungit ieu nagari,jiga beuki leungitna ngaran Dewi Sri. Geura sosonoan kana kecap Sunda,sabab Sunda bakal euweuh dikieuna,jiga kacontoan ku loba bangsa di dunya,nu ayeuna ngan ukur tinggal
ngarana. Deudeuh teuing sobat kuring Siliwangi,sakitu kungsi boga ngaran anu wangi,geuning bangsa anjeun bakal leungit ti ieu bumi,ngabarengan leungitna dayeuh diteureuy bumi. Pileuleuyan Sunda,pileuleuyan Baduga,nasib anjeun teu beda,ngan ukur jadi legenda. Geuning nu wani teu loba,ngan ukur saeutik nu nyaah ka Sunda,moal cukup jang ngalawan angkara,nu hayang keungit ieu Sunda.
Ki Santang lain mahluk abadi,sarua jeung urang sarerea teu abadi,kawatesan ku umur nu ditangtukeun ku Gusti,boa isuk geto Ki Santang mulang ka Gusti
Deudeuh teuing Siliwangi sobat kula, geuning nu ceuceub ka anjeun beuki dieu beuki
loba, geuning ngan saeutik urang Sunda nu masih keneh ngarasa anjeun urut raja Sunda
nepi ka euweuh rahayat Sunda nu apal anjeun dimakamkeun dimana.
Geura ngaca ka nagari Cina, nepi ayeuna apal tulisanana, bari susulumputan na jero hatena ngajungjung carita raja-rajana, teu kawas urang Sunda nu teu apal tulisan Sunda
kumaha, jeung na jero hatena embung ngaku carita rajana.
Kuring ngan ukur bisa ngalengis bari nyurucud cimata, ngaheruk nuturkeun carita anjeun ayeuna, mun anjeun ayeuna aya keneh dikieuna, istuning anjeun bakal ngahelas kungsi
diborojolkeun ka dunya.
Haturan simkuring Suadma, Haturnuhun kuring disebut Aswatama, kuring bungah disangka ngarang-ngarang carita, kuring ngan ngajak aranjeun geura nyaring jadi
urang Sunda jiga baheula.
~Wassalamu’alaikum wr wb..
Kuring Nonggerek~


text:
Bangbunghideung Banondari Free Mp3 Download
MUST READ
:
1. Download Link will working with Browser MOZILLA FIREFOX & CHROME
only.
2. Don't use IE (Internet Explorer)
browser.
Rika Rafika - Bangbung Hideungbanondari Mp3
Lesti - Bangbung Hideung Naek Banondari - Dacademy Indosiar - Adiw Video Collections Mp3
Panondari Bangbung Hideung - Nunik Pongdut Banjar Zupen Mp3
Banon Dari - Teh Euis Sekar Lumigar Mp3
Nendenbangbung Hideungbanon Dari Mp3
Lesti Cianjur Lagu Bangbung Hideung Bersama Grup Kacapi Suling Cianjur Mp3
Teh Euis Sl - Bangbung Hideung - Kapalaycom Mp3
Detty Kurnia Banondari Mp3
Bambung Hideung - Teh Euis Sekar Lumigar Mp3
Bangbung Hideung - Nunung Nurmalasari - Giri Harja 3 Bandung Mp3
Bangbung Hideung Modern Mp3
Jaipongan Banondari Haleuang Seulang Nini Olot Group Mp3
Rika Rafika - Bangbung Hideung Mp3
Banondari Detty Kurnia Mp3
Khrisna Nada - Bangbung Hideung Dangdut Koplo Mp3
Lesti Ngawih Bangbung Hideung Dacademy Indosiar 27 03 2014 Mp3
Siti Aisah Rachman Nn Rahwana Banondari Mp3
Lina Sule Bangbung Hideungdat Mp3
Bangbung Hideung - Aan Kurniasih - Jaipong Classic Mp3


text:
Beakeun Bahan
Enya we pas tepika rumah sakit geus ngantri anu rek operasi, selang 5jam kakara ka giliran anak pa Ulis,"sok canak putra na pa kalebet"cek Dokter, selang 1jam geus beres, "beres dok?" cek pa ulis, "muhun pa,antosan 3 mingon nembe prbana di laan nya pa"saur dokter, leos weh pa ulis mulih.
Selang samingu budak na pa ulis ngadu cenah aya nuaneh, sabab tiap anak pa ulis kiih(kahampangan) eta biwirna ngadadak enyar enyur ngageter, pa ulis reuwas.
Isukna pa ulis langsung gura giru ka rumah sakit nek ngontrog dokter, pas geus paadu hareupan langsungwe pa ulis ngadu masalahna, " pa Dokter kunaon pura abdi teh biwirna jadikieu? " cek pa ulis, "nakumaha kitu pa.!"
Dokter bingung, "kieu pa kunaon tiap putra abdi kahampangan biwirna enyar enyur ngageter?", jawab dokter "o... Punten pa kumargi, bahan kange nambal biwir putra bapa seep, nya kuabdi di gentos ku daging gagaduhan sapi anu awewena.".."o... Paingan atuh, kabitaeun meren..."


text:
Tugas Kelompok
Basa Sunda
SAWALA
Kelas X-2
NamaAnggota:
Fadhila Meylinda
A.
Fransisca E.
M. Rivai Sulaiman
Savitri Nurul Syifa
Tina Yulianti
SMA Negeri 3 Cimahi
Tahun Ajaran 2012/2013
Tanya
Jawab:
Panumbu Catur (Savitri): Assalamualaikum wr.wb. Saderek sadayana,
kelompok genep ayeuna medar perkawis kabersihan disakola.Nanging sateuacan kelompok genep ngadugikeun materina simkuring bade
ngawenohkeun saurang-saurangna. Penyaji ayatiluan, nyaeta1) Saderek Fadhila, 2) Saderek Muhamad Rivai, 3) Saderek Tina. Anu kabagean pancen notulen nyaeta saderek Fransisca. Atuh simkuring Savitri kapapancen anjanten moderator. Saderek-saderek sadayana supados nyangkolong kana
waktos, mangga kasaderek Fadhilla,Rivai,
sareng Tina kanggo ngadugikeun materina.
Panyatur1 (Fadhila): Hatur nuhun kasaderek Savitri, Kaberesihan mangrupa sawaréh ti iman. Tapi, nampakna kaberesihan ditempo acuh teu acuh ku sawatara golongan. Balukarna jaram-jaram panyakit beuki seueur bersarang sarta kaséhatan ogé baris kaancam kaganggu.Ku kituna perlu hiji atikan ka generasi ngorapikeun hirup bersih.
Panyatur2 (Rivai): Tah kitu, Salah sahijina ngaliwatan atikan di sakola,
hususna di taman kanak-kanak sarta sakola dasar. Dina mangsa-mangsa ieu pisan pikeun nanamkeun pentingna kaberesihan. Kaberesihan kudu dilarapkeun pikeun kabéh aktifitas akademika,
mimitian ti guru, siswa, nepika nu ngajaga sakola.
Panyatur3 (Tina): Sakola ogé tetep kudu nerapkeun sistem piket. Pancén utama sistem piket tangtu waé ngabersihkeun rohang kelas sacara gunta-ganti luyu jeung jadwa lséwang-séwangan. Sistem piket bias ngalatih siswa pikeun tanggung jawab, digawé babarengan, sarta berdisiplin. Rasa cape anu dirasakeun kupara siswa baris jadi hiji palajaran pikeun henteu miceun runtah sembarangan.
Panyatur1 (Fadhila): Aranjeunana baris mikir deui lamun hoyong miceun runtah sembarangan alatan, Aranjeunana ogé ngarasakeun capéna ngabersihkeun runtah-
runtah anu ambacak. Sajaba ti éta, kaberesihan diri ogé sami pentingna.
Nganggo anu rapih sarta bersih tangtu baris leuwih alus.
Panumbu Catur
(Savitri): Saderek sadayana, penyaji ka-1 nepi ka-3 tos ngadugikeun pedaranana. Tah salajengna bilih ti para saderek aya anu teu acan jelas dipaparin waktos kanggo ngadugikan patalekana.
Pamilon: Langkung ti payun simkuring ngahaturkeun nuhun parantos dipaparin waktos kanggo tumaros anu bade ditaroska rerencangan panyatur ti kelompok genep teh nyaeta kumaha cara ngajaga lingkungan?
Panyatur2 (Rivai): sapertos miceun runtah dina tempatna,
ngerjakeun pancén piket supados kelas tetep rapih sarta bersih.
Pamilon: Leres pisan, Hatur nuhun.
PanumbuCatur (Savitri): Alhamdulillah sawala ti kelompok kuring tos rengse, sakitu wae. Hatur nuhun pisan ka sadayana,
hapunten bilih aya kalepatan. Wassalamuakumwr.wb.
Kesangtukang:
Kelompok
urang milih judul ieu, kusabab kabersihan teh penting pisan keur kahirupan
urang sarerea, jeung sagala rupa hal nu urang jalankeun pasti kudu
ngutamakeunkabersihan.
Kaberesihan pangkal kaséhatan.Kecap-kecap ieu tos teu deungeun deui pikeun urang.Di
hiji lingkungan sakola remen ogé hiji sakola ngalaman permasalahan ngeunaan kaberesihan.Hal ieu kusabab ku para siswa anu miceun runtah sembarangan.Motivasi
nu nulis mengang ka téma ieu alatan pohara kurang sakali kasadaran siswa-siswa pikeun miceun runtah dina tempat runtah atawa tong runtah anu tos disadiakeun.
KASIMPULAN
Jadi,
urang sadaya teh kudu
ngajaga kabersihan lingkungan sabab lamun urang sadaya heunteu ngajaga kabersihan lingkungan engke bias nimbulkeun bencana kaurang sadayana.Contohna
global warming. Cara ngajaga lingkungan nu paling saderhana teh sapertos buang sampah dina tempatna.
Jeung, urang sadaya ge
kudu janten jalmi anu kaasup
kana jalma anu bersih sadayana,
nyaeta aya bersih
hate, bersih jiwa,
bersih raga, sareng bersih rohani.


text:
dongeng lucu bahasa sunda peucang
Si Kabayan Ngala Tutut « Rohang Kalam Jeung DaluangDiterbitkan pada Tuesday, 26 February 2008 Pukul 11.56
Download audiobook on peucang Keuna ku Leugeut Si Kabayan Ngala Tutut benten versi sareng di na buku Pangajaran Basa sunda SD Kelas 2 nu ku sim kuring diaos. Si kabayan caritana mani lucu pisan.#€ kabayan tea………….. abah uki mah ti mimiti inget, sok didongengan kusaluhureun di enggon pangajian. ari dongengna teuing bener henteuna. pokoke sok dijudulan kabayan. saluhureun rajin dongeng upahna teh barudak marencetan awaknna,
Dongeng-dongeng SundaDiterbitkan pada Tuesday, 2 February 2010 Pukul 7.09
Pengertian buku sunda tidak berarti hanya menyediakan buku-buku berbahasa sunda tetapi buku berbahasa lainnya tetapi tetap mengenai sunda.Arti Jeung Sajabana adalah Dan Dicutat sacerewelena tina buku dongeng-dongeng sunda jilid I jeung jilid II beunang M.Saleh,medal taun 1910, iwal ti ejahanana nu dirobah teh. TILU SATO. Ajag ngomong ka Hiji mangsa sagala sato dina hiji leuweung daratang nepungan peucang, Cek peucang :“ He batur-batur
Ngenaan Dongeng Bahasa Sunda |ragam Nami-nami...Diterbitkan pada Wednesday, 1 May 2013 Pukul 6.20
dongeng bahasa sunda, macam-macam dongeng sunda. perlambang pasipatan manusa sabenerna mah. Conto dongéng fabél nya éta Sakadang Kuya jeung sakasang Monyét, peucang Keuna ku Leugeut, peucang jeung Maung. 2.
Perjalanan Hidup : Kumpulan Dongeng Basa SundaDiterbitkan pada Tuesday, 12 March 2013 Pukul 12.25
KUMPULAN dongeng BASA sunda. 22.25 fetty patimah Kunaon eta lembur teh dingaranan Lembur Cipeucang, cak kolot baheula diieu lembur teh loba sasatoan terutama peucang, Sato bangsaning embe anu awakna letikan ti embe. .. teks pidato · KUMPULAN dongeng BASA sunda · gambar template powerpoint · cara memotivasi belajar anak menjelang ujian · gambar bergerak 1. no image kumpulan pantun lucu dan gokil · cara agar du sukai banyak orang. no image
Pendidikan: Contoh Dongeng Bahasa SundaDiterbitkan pada Tuesday, 6 August 2013 Pukul 13.30
CONTOH dongeng bahasa sunda dongeng bahasa sunda " Si Kabayan Dicukur" si kabayan teh kandulan pisan. ari kandulan teh jahe=. .. Tapi najan teu bisa nyobat oge jeung manuk lucu, atuh ngadenge-ngadenge sorana.
Kumpulan Cerita Lucu Bahasa SundaDiterbitkan pada Sunday, 27 December 2009 Pukul 18.52
Tujuh bobodoran sunda pilihan. Tujuh humor alias lelucon basa sunda berikut ini dikutip dari buku Ajib Rosidi yang berjudul Seuri Leutik. Buku tersebut berisi banyak sekali humor-humor menarik dalam bahasa sunda.
Blog Ketinggalan Zaman : Dongeng Sunda Si Kabayan...Diterbitkan pada Tuesday, 26 March 2013 Pukul 9.03
Biografi bahasa sunda Dewi Sartika Pahlawan sunda Bagian 1. Biografi bahasa sunda Dewi Sartika Pahlawan sunda Bagian 2. Biografi Tokoh sunda. Biografi Ramadhan KH Penyair Priangan Tempo Doeloe. Biografi Tokoh-Tokoh. Biografi Adang S. Seniman sunda. Biografi AA Navis Pengarang Cerpen Robohnya dongeng sunda Sakadang peucang Jeung Beuebeur Batara Guru. dongeng sunda - Sakadang peucang Jeung Bagong. dongeng sunda : Kuda Hade Budi.
Blog Ketinggalan Zaman : Dongeng Bahasa SundaDiterbitkan pada Thursday, 14 March 2013 Pukul 9.48
Anonim mengatakan lucu gan , kembalilah ke jalan yang lurus! 12 Februari 2014 00.31 . Biografi bahasa sunda Dewi Sartika Pahlawan sunda Bagian 1. Biografi bahasa sunda Dewi Sartika Pahlawan sunda Bagian 2. Biografi Tokoh sunda. Biografi Ramadhan KH Penyair Priangan Tempo Doeloe. Biografi Tokoh-Tokoh. Biografi Adang S. Seniman sunda. Biografi AA dongeng sunda Sakadang peucang Jeung Beuebeur Batara Guru. dongeng sunda - Sakadang peucang
Cari Iklan:
- Halaman ini diberdayakan oleh Google dan Bing! -


text:
Makédonia (disambiguasi)
Makédonia, atawa Makédon bisa ngalih ka:
- Kakaisaran Makédonia, hiji urut kakaisaran
- Makédonia (wewengkon), mangrupakeun wewengkon di Samenanjung Balkan
- Makédonia, hiji nagara daulat
- Républik Sosialis Makédonia (1946–1991), hiji unit féderal Yugoslavia jeung séké Républik Makédonia
- Vardar Makédonia, hiji wewengkon géografis nu kalobaannana kaasup ka Républik Makédonia
- Makédonia (Yunani) atawa Makédonia Yunani, hiji wewengkon di Yunani nu dibagi kana tilu distrik administratif:
- Makédonia Kulon
- Makédonia Tengah
- Makédonia Wétan jeung Thrake (ukur bagian kulon)
- Propinsi Blagoevgrad, nu sacara teu resmi disebut Pirin Makedonia, hiji wewengkon nagara Bulgaria
- Macedonia - masakan khas ti Italia
Tempo ogé:


text:
Jan Mayen
Koordinat: 70°59′N 8°32′W / 70.983, -8.533 Pulo Jan Mayen mangrupakeun hiji pulo vulkanis di Samudra Arktik jeung bagian ti Karajaan Norwégia. Pulo ieu panjangna 55 km (34 mi) (kidul-kulon ka kalér-wétan) jeung luas aréana 373 km2 (144 mi2), sbagian katutup glétser (daérah saluas 114.2 km2 [44.1 mi2] sakurilingeun Beerenberg). Pulo ieu boga dua bagian: kalér-wétan Nord-Jan nu luas jeung nu leutik Sør-Jan, dihubungkeun ku hiji genténg taneuh salébar 25 km (16 mi). Pulo ieu aya 600 km (kira-kira 400 mil) kalér-wétaneun Islandia, 500 km (kira-kira 300 mil) wétaneun Greenland tengah, jeung 1,000 km (kira-kira 600 mil) kuloneun Tanjung Kalér, Norwégia. Pulo ieu loba gunungan, puncak nu pangluhurna nya éta gunung api Beerenberg di kalér.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Jan Mayen di Open Directory Project
- Portal resmi Jan Mayen
- Poto jeung informasi nu patali
- Gambar citraan satelit


text:
Parahiyangan
Parahiyangan, Parahyangan, atawa Priangan mangrupakeun hiji wewengkon di pulo Jawa bagian kulon, sabagian ti Tatar Sunda/propinsi Jawa Kulon kiwari, nu legana kurang leuwih 21500 km2 (sapergenep lega pulo Jawa).
Daptar eusi
Étimologi[édit | sunting sumber]
Parahiyangan asal tina kecap 'rahiyang' nu maké rarangkén pa-an, nu hartina tempat para rahiyang (sebutan pikeun raja atawa putra raja) atawa hiyang. Kecap ieu kapanggih dina naskah Carita Parahiyangan nu dijieun kira abad ka-16. Ku kituna, mun matok kana harti ieu, mangka Parahiyangan téh nujul ka sagemlengna Tatar Sunda, henteu ukur wilayah anu ayeuna dipikawanoh salaku Priangan.
Géografis[édit | sunting sumber]
Priangan ayeuna nyaéta wewengkon di Propinsi Jawa Barat nu ngawengku Kabupatén Cianjur, Bandung, Sumedang, Garut, Tasikmalaya, Ciamis, jeung Banjar nu gedéna kira-kira sapergenep ti lega wewengkon Pulo Jawa (kurang leuwih 21.524 km pasagi). Di beulah kalér watesna jeung Karawang, Purwakarta, Subang jeung Indramayu; beulah wétan watesna jeung Majaléngka, Kuningan. Jeung Jawa Tengah diwatesanan ku Citanduy; beulah kidul diwatesan ku Samodra Indonésia; beulah kulon watesna wewengkon Sukabumi jeung Bogor.
Lahan daérah Priangan: dataran rendah, pasir-pasir, gunung-gunung nu jumlahna kaitung loba, di antarana: Gunung Gedé, Gunung Ceremé (asup ka wilayah Majalengka, Kuningan tur Ciamis), Gunung Kancana, Gunung Masigit (Cianjur), Gunung Salak (asup ka wilayah Bogor jeung Sukabumi); Gunung Tangkuban Parahu, Gunung Burangrang, Gunung Malabar, Gunung Bukit Tunggul (Bandung); Gunung Tampomas, Gunung Calancang, Gunung Cakra Buana (Sumedang); Gunung Guntur, Gunung Haruman, Gunung Talagabodas, Gunung Karacak, Gunung Galunggung (Garut); Gunung Cupu, Gunung Cula Badak, Gunung Bongkok (Tasikmalaya); Gunung Sawal (Ciamis). Dilingkung ku gunung, Priangan kawentar subur sabab loba ogé walunganana.
Sajarah[édit | sunting sumber]
Saméméh ragrag kana kakawasaan Mataram, wilayah Priangan ngawengku daérah antara walungan Cipamali di béh wétan jeung walungan Cisadané di béh kulon, iwal wilayah Pakuan Pajajaran, Jakarta, jeung Cirebon. Sanggeus Karajaan Sunda runtag dirurug Banten (1579/1580), wewengkon nu teu dikawasa Banten kabagi kana dua kakawasaan: Sumedang Larang jeung Galuh. Sumedang Larang nu puseur pamaréntahanana di Kutamaya (wilayah kulon Kota Sumedang kiwari) dipingpin ku Prabu Geusan Ulun (1580-1608). Saméméh taluk ka Mataram nu keur dipingpin ku Sutawijaya (1586-1601), Galuh mangrupakeun karajaan mandiri (1580-1595).
Taluk ka Mataram[édit | sunting sumber]
Sapupusna Prabu Geusan Ulun, kakawasaan Sumedang Larang diwariskeun ka anak téréna, Radén Aria Suriadiwangsa (1608-1624). Dina taun 1620, alatan kacapit ku tilu kakawasaan di sabudeureunana, (Mataram ti béh wétan, Banten jeung Kompeni ti béh kulon), Aria Suriadiwangsa milih nyerahkeun manéh ka Mataram (anjeunna masih turunan Mataram ti indungna Ratu Harisbaya, dulur Sutawijaya). Ti harita, Sumedang Larang dirobah jadi Kabupatén Sumedang nu dikawasa ku Mataram. Kitu deui wewengkon séjénna, jadi kabupatén bawahan Mataram nu diawaskeun ku Wadana Bupati Priangan. Pikeun kalungguhan Wadana Bupati Priangan munggaran, Sultan Agung milih Aria Suriadiwangsa kalawan gelar Pangéran Rangga Gempol Kusumadinata (Rangga Gempol I, 1620-1624).
Nalika kakawasaan di Priangan dicepeng ku Pangéran Rangga Gedé (ngawakilan Rangga Gempol nu ditugaskeun mantuan nalukkeun daérah Sampang, Madura), Sumedang diserang Banten. Kusabab teu bisa numpurkeun serangan Banten, Rangga Gedé ditahan di Mataram, sedengkeun Priangan dipasrahkeun ka Dipati Ukur, kalawan sarat kudu bisa ngarebut Batavia ti VOC. Dipati Ukur harita nyepeng kalungguhan Wadana Bupati Priangan di wewengkon Bandung kiwari, nu ngabawah wilayah Sumedang, Sukapura, Bandung, Limbangan, sarta sawaréh Cianjur, Karawang, Pamanukan, jeung Ciasem.
Alatan gagal ngalaksanakeun sarat ngarebut Batavia (1628), jeung sadar yén anjeunna bakal dihukum ku Sultan Agung, Dipati Ukur baruntak. Baruntakna Dipati Ukur kakara bisa tumpur taun 1632, sabab Mataram dibantu ku sawatara pamingpin di Priangan. Kalungguhan Wadana Bupati Priangan lajeng dipasrahkeun deui ka Rangga Gedé.
Akibat tina baruntakna Dipati Ukur ka Mataram, dina Piagem Sultan Agung titimangsa 9 Muharam taun Alip (ceuk F. de Haan, taun Alip téh sarua jeung taun 1641 Maséhi, tapi aya sawatara katerangan séjén yén taun Alip idéntik jeung taun 1633), daérah Priangan di luar Galuh dibagi deui jadi opat kabupatén:
- Sumedang (Rangga Gempol II, sakaligus Wadana Bupati Priangan),
- Sukapura (Ki Wirawangsa Umbul Sukakerta, gelar Tumenggung Wiradadaha),
- Bandung (Ki Astamanggala Umbul Cihaurbeuti, gelar Tumenggung Wiraangun-angun),
- Parakan Muncang (Ki Somahita Umbul Sindangkasih, gelar Tumenggung Tanubaya).
Wewengkon Priangan ogé dimekarkeun deui ku dirobahna Karawang jadi kabupatén mandiri, sedengkeun wilayah Galuh (Priangan Wétan) dibagi opat kabupatén: Utama, Bojonglopang (Kertabumi), Imbanagara, jeung Kawasén.
Sapupusna Sultan Agung (1645), Mataram dipingpin ku putrana, Sunan Amangkurat I (Sunan Tegalwangi, 1645-1677). Antara taun 1656-1657, wilayah Mataram Kulon (Mancanegara Kilen) dibagi kana dua welas ajeg sakaligus ngahapus wadana bupati di Priangan: Sumedang, Parakan Muncang, Bandung, Sukapura, Karawang, Imbanagara, Kawasén, Wirabaja (Galuh), Sekacé (Sindangkasih), Banyumas, Ayah (Dayeuhluhur), jeung Banjar (Panjer).
Dipasrahkeun ka VOC-Hindia Walanda[édit | sunting sumber]
Wilayah Priangan ragragna ka VOC saméméh Mataram bener-bener taluk ka VOC (1757). Dumasar kana "perjangjian" Mataram jeung Kumpeni, taun 1677 (perjangjian 19-20 Oktober) Priangan Kulon & Tengah pindah dikawasa Kumpeni, sedengkeun Priangan Wétan jeung Cirebon taun 1705 (perjangjian 5 Oktober).
Dina piagem titimangsa 15 Nopémber 1684, Kumpeni sacara resmi ngangkat para pamingpin Priangan pikeun maréntah daérahna séwang-séwangan. Taun 1706 VOC ngangkat Pangéran Aria Cirebon jadi Bupati Kumpeni, nu tugasna ngawaskeun & ngokolakeun bu[ati-bupati di Priangan sangkan tukuh kana kawajiban-kawajibanana ka Kumpeni. Nalika jaman Kumpeni ieu, Priangan jadi salah sahiji sumber hasil bumi utama ku ayana program nu disebut Preangerstelsel (Sistim Priangan), nu utamana ngahasilkeun kopi. Dina jaman Hindia Walanda (satutasna VOC bangkrut), gubernur munggaran H. W. Daendels ngayakeun proyék Grote Postweg (Jalan Raya Pos), nyaéta ngawangun jalan ti Anyer di tungtung kulon Jawa nepi ka Panarukan di tungtung wétan. Lian ti éta, Daendels ogé beuki ngahangkeutkeun melak kopi di Priangan, utamana di daérah Cianjur, Bandung, Sumedang, jeung Parakan Muncang (1808-1809). Limbangan, Sukapura, jeung Galuh digabung jeung Cirebon (Cheribonshe Preangerlanden), tapi teu sawatara lila Limbangan jeung Sukapura dikaluarkeun ti wilayah administrasi Cirebon.
Dina mangsa pamaréntah Hindia Walanda (1808-1942), status Priangan nyaéta karésidénan, nu munggaran ibukotana di Cianjur, salajengna ibukota karésidénan Priangan pindah ka Bandung (ti taun 1864). Ku asupna Galuh (awal abad ka-20), wilayah Karésidénan Priangan nambahan. Priangan jadi 6 kabupatén; Cianjur, Bandung, Sumedang, Limbangan (Garut), Sukapura (Tasikmalaya), jeung Galuh (Ciamis).
Baca ogé[édit | sunting sumber]
- Carita Parahyangan, naskah Sunda nu nyaritakeun karajaan Galuh jeung Sunda.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Aca. 1968. Carita Parahiyangan: naskah titilar karuhun urang Sunda abad ka-16 Maséhi. Yayasan Kabudayaan Nusalarang, Bandung.
- Hardjasaputra, A. Sobana (2004). Bupati di Priangan: kedudukan dan peranannya pada abad ke-17 - abad ke-19. Bupati di Priangan dan kajian lainnya mengenai budaya Sunda, kaca 9-65. Pusat Studi Sunda, Bandung.
- Ajip Rosidi, spk. (2000). Énsiklopédi Sunda. Pustaka Jaya, Jakarta.