text:
Malin Kundang
Malin Kundang nyaeta hiji carita rahayat nu asalna ti propinsi Sumatra Barat, Indonesia. Legenda Malin Kundang nyaritakeun hiji budak nu doraka ka indungna, nu ku alatan eta manehna disupata jadi batu. Hiji wangun batu nu aya di basisir Air Manis, Padang, cenah mah mangrupakeun sesa kapal Malin Kundang.
Ringkesan Carita[édit | sunting sumber]
Malin kundang kaasup hiji budak nu calakan tapi rada bangor. Manehna mindeng ngudag-ngudag hayam tur neunggeulan eta hayam ku sapu. Hiji mangsa nalika Malin keur ngudag--ngudag hayam, manehna tipantog kana batu tur leungeun kencana tatu keuna ku batu. Tatuna eta aya tapakan dina leungeunna tur teu bisa leungit
Ku alatan rasa karunya ka indungna nu tisusut tidungdung neangan napkah keur ngagedekeun manehna, Malin mutuskeun kudu indit ngumbara sangkan bisa beunghar sanggeusna engke balik deui ka kampungna.
Awalna mah indungna Malin Kundang teh kurang panuju, sabab salakina oge teu balik-balik sanggeusna indit ka pangumbaraan teh, tapi kusabab Malin keukeuh peuteukeuh hayang indit ngumbara, nya antukna mah indungna ngidinan Malin indit numpang kapal hiji sodagar. Salila dina kapal, Malin Kundang loba diajarngeunaan elmu balayar ku anak buah kapal nu geus boga pangalaman.
Di tengah perjalanan, ujug-ujug kapal nu ditumpakan ku Malin Kundang teh diserang ku begal. Sakabeh barang dagangan pada padagang nu aya dina kapal dirampas ku para begal. Malah mah, sabagean gede awak kapal jeung jalma-jalma nu aya dina kapal eta palastra dipaehan ku para begal. Untung Malin Kundang mah, bisa nyamuni dina hiji rohangan leutik nu katutupan kai sahingga manehna mah salamet, teu dipaehan.
Malin Kundang ungklang-angkleung di tengah sagara, tepikeun ka kapalna terdampar di hiji basisir. Malin Kundang leumpang nuju ka désa anu pangdeukeutna ti basisir. Alatan singer sarta getol dina digawé, Malin junun jadi saurang anu beunghar raya. Manéhna ngabogaan loba kapal dagang, sarta manéhna nikah ka saurang mojang geulis pikeun jadi pamajikanana.
Warta Malin Kundang anu geus jadi beunghar raya sarta geus nikah nepi ka ka indungna. Hiji waktu, indung Malin anu nempo datangna kapal ka darmaga sarta manéhna yakin yén anu keur nangtung di kapal éta téh anakna Malin Kundang reujeung pamajikanana.
Indung Malin nuju ka arah kapal. Tapi nempo wanoja kolot anu maké pakéan leuseuh sarta kotor, Malin Kundang jadi ambek sanajan manéhna nyaho yén wanoja kolot éta téh indungna. Manéhna éra lamun hal ieu dipikanyaho ku pamajikanana sarta ogé anak buahna. Meunang tampikan kawas éta ti anakna indung Malin Kundang pohara ambek. Manéhna henteu nyangka anakna jadi anak doraka. Alatan kaambekna anu rongkah, indung Malin téh nyumpah anakna ambéh jadi batu.
Henteu sabaraha lila saterusna Malin Kundang indit deui balayar sarta di tengah lalampahan datang badai badag ngancurkeun kapal Malin Kundang. Sanggeus éta awak Malin Kundang lalaunan jadi jeger sarta jadi hiji batu karang. Nepi ka ayeuna Batu Malin Kundang mah masih bisa ditempo di hiji basisir ngaranna basisir Aia Manih, di kidul dayeuh Padang, Sumatra Kulon.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Junus, Umar. "Malin Kundang dan Dunia Kini" (PDF). Diakses pada Éror: titimangsa teu valid.
saya gak tahu bahasa nya


c: text/html

text:
Sisindiran téh asalna tina kecap sindir, anu ngadung harti omongan atawa caritaan anu dibalibirkeun, henteu togmol. Luyu jeung éta, dina sastra Sunda anu disebut sisindiran téh nyaéta karya sastra nu ngagunakeun rakitan basa kalawan dibalibirkeun. Dina sisindiran, eusi atawa maksud anu dikedalkeun téh dibungkus ku cangkangna. Wangunan sisindiran téh kauger ku purwakanti, jumlah engang dina unggal padalisan, jeung jumlah padalisan dina unggal padana. Ku kituna, sisindiran téh kaasup kana wangun ugeran (puisi). Upama ditilik tina wangun jeung cara ngébréhkeunana, sisindiran dibagi jadi tilu golongan nyaéta: (1) rarakitan; (2) paparikan, jeung (3) wawangsalan. Ditilik tina eusina, rarakitan jeung paparikan bisa dipasing-pasing jadi tilu golongan, nyaéta: (1) silihasih; (2) piwuruk; jeung (3) sésébréd.
Conto sisindiran:
- Aya roda dina tanjakan,
- katinggang ku pungpang jengkol.
- Aya ronda gogoakan,
- katinggang ku hulu kohkol.
- aya listrik dimasigit,
- caangna kamana-mana.
- aya istri jangkung alit,
- cangkengna kaman-mana
Ekspres Bandung - Surabaya,
Digantolan kikinciran,
Neda ma'lum ka sadaya
Abdi bade sisindiran
Kalayar buah kalayar
Lebet ka cabe mah henteu
Lumayan tambi lumayan
Lebet ka sae mah henteu
Hanggasa bawa ti gunung,
dipipit bawa di rawa
Kasaha nya sumalindung
Nitipkeun raga jeung nyawa
Boboko ragrag ti imah
Ninggang kana pileuiteun
Nya bogoh ulah ka semah
Ari balik sok leungiteun
Leuleupeutan leuleumeungan
Ngarah kekejoanana
Deudeukeutan reureujeungan
ngarah tetenjoanana
Itikurih Bentang Sinar
Maen di lapang Cicendo
Nyeri peurih kunu anyar
matak henteu hayang nenjo
Majar Maneh cengkeh koneng
Kulit Peuteuy dina nyiru
Majar maneh lengkeh koneng
Kulit beuteung mani nambru
Pipiti di bungawari
Tetenong dibobokoan
Lalaki jaman kiwari
hade omong pangoloan
Meuleum manggu tengah poe
Dicokelan kayu api
Malem minggu ninggang sue
Diapelan aki-aki
Pileuleuyan cangkang beas
Huut sajeroning kejo
Pileuleuyan urang ikhlas
Imut sajeroning nenjo
Saninten buah saninten
Dibawa ka parapatan
Hapunten abdi hapunten
bilih aya kalepatan
Cag, ah ! sakitu heula sanes waktos di sambung deui.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1Ari ka Ibrahim, nu dina sareatna jadi pupuhu karuhun urang, kumaha larapna sual iman teh? 2Kieu: Upama anjeunna diangken benerna teh ku sabab hade lampahna, arek agul oge pantes. Tapi pamohalan, anjeunna ngagulkeun anjeun ka Pangeran. 3Cek Kitab oge kumaha? Cek Kitab: ‘Ibrahim percaya ka Pangeran sarta eta kapercayaanana ku Pangeran dietang jadi bebeneranana.’ 4Buruhan anu katampa ku nu digawe, memang geus hakna, lain hadiah. 5Tapi upama aya jalma anu geus nampa panghampura, lain tina hasil pagaweanana; jadi, muklis ku lantaran manehna percaya ka Anu baris ngahampurana. Eta anu katampana teh, estu sih kurnia. Sabab anu jadi dasar teh, kapercayaan manehna, lain dibalitungkeun jeung pagaweanana. 6Tah ieu anu matak bagja mah, nya eta diangken bener tina iman, lain tina lampah. Sakumaha saur Daud: 7‘Bagja jamuga jalma anu dihampura kadorakaanana, anu dipupus dosana. 8Estu bagja jelema anu kaluluputanana henteu dibalitungkeun ku Pangeran.’ 9Naha ieu hal bagja teh ngan keur jelema anu disunat wungkul? Atawa oge keur nu teu disunat? Ieu pertanyaan dumeh aya katerangan, yen Ibrahim diangken bener ku karana imanna tea. 10Harita kumaha, — basa hal eta dinyatakeun ka Ibrahim — anjeunna geus disunat? Acan, acan disunat. 11Kengingna tanda sunat mah, pandeuri, nya eta pikeun tanda cap kasaestuanana, demi imanna ti memeh anjeunna disunat. Tumali jeung eta, anjeunna teh geus jadi bapa pikeun sakumna jalma iman najan teu disunat, nya eta anu diangken bener ku karana iman. 12Oge jadi bapa sakumna umat sunat anu lain ngan ukur disunat wungkul, tapi lakuning hirupna ge kudu sakumaha Ibrahim, pupuhu karuhun urang, anu geus iman ka Pangeran ti samemehna disunat. 13Jangji Allah, yen Ibrahim katut turunan-turunanana baris diwaris jagat teh, lain ku sabab anjeunna ngalakonan hukum Toret; tapi ku sabab boga iman, anu ngalantarankeun lampahna jadi bener. 14Sabab upama hal anu dijangjikeun ku Allah teh bisa katampa ku ngalakonan hukum Toret, iman teh, atuh cumah bae; tur jangji tea oge, taya eusina. 15Sabab Toret mah, ngandung ancaman. Memang, lamun Toret tea henteu aya, palanggaran oge moal aya. 16Ku sabab eta, tetela, yen lampah bener anu dumasar kana iman teh geus nimbulkeun sih kurnia. Ku kituna, jangji Allah ka Ibrahim saturunanana teh, lain ngan pikeun anu boga Toret bae; tapi oge pikeun anu boga iman, kawas Ibrahim. Jadi, tetela, Ibrahim teh karuhun sarerea. 17Sakumaha cek Kitab: ‘Maneh ku Kami diangkat jadi bapa pirang-pirang bangsa.’ Ku kituna, Ibrahim teh, jadi bapa sarerea. Mungguh kanggo Allah mah, Allah anu ku anjeunna dipercaya, anu iasa ngahirupkeun anu maot, anu ku lantaran pangandika-Na iasa ngajadikeun nu can aya jadi aya. 18Sanajan harita mah, jangji tea, acan aya buktina; tapi pangharepan Ibrahim teu kalis ku kitu. Anjeunna yakin, yen moal mencog deui tangtu bakal jadi bapa pirang-pirang bangsa teh. Cek Kitab Suci: Kitu reuayna katurunan maneh engke. 19Najan ngemutkeun kana yuswana anu geus saratus taun; tanagana ge, geus suda kabina-bina; turug-turug Sarah oge geus taya bahan kana bisa ngandung; 20kapercayaanana kana eta jangji Allah, teu galideur. Malah beuki pageuh bae, dibarung ku mumuji ka Mantenna. 21Tetep manteng tur yakin, yen Allah kawasa ngalaksanakeun jangji-Na. 22Eta sababna, anjeunna diangken bener. 23Kecap ‘anjeunna diangken bener,’ lain ngan ka Ibrahim wungkul, 24tapi oge pikeun urang. Sabab urang oge ku Allah diangken kitu, tegesna urang anu percaya ka Anu geus ngagugahkeun Isa, Gusti Jungjunan urang, ti nu maraot; 25Isa teh, geus dikurbankeun ku karana dosa urang; tapi Anjeunna ge geus digugahkeun deui, supaya urang bisa diangken jelema bener ku Allah.


text:
Sastra
Kecap sastra téh asalna tina kecap Sangsakerta; sas jeung tra. Sas téh akar kecap dina rundayan nu hartina : ngarahkeun; ngajarkeun; ngawulangkeun; méré pituduh atawa paréntah.[1] Tra téh mangrupa kecap ahiran nu biasana nuduhkeun alat; pakakas; sarana. Jadi Sastra hartina pakakas pikeun miwulang; buku pituduh; buku intruksi atawa buku pangajaran.[1] Dina budaya sunda aya nu disebut susastra anu hartina tulisan anu éndah.[1] Numutkeun A.Teeuw sastra téh etimologina tina basa Yunani téa littera; nu harti saujratna nya éta tulisan, éta kecap téh tuluy dipaké ku bangsa Latin, ti dinya nyebar ka sakuliah dunya, di antarana Inggris, Prancis, jeung Belanda.[2] Harti sastra (tulisan) téh kudu dipaluruh deui dina hubunganana jeung tujuh ciri basa tinulis. [2] Memang aya poténsi satra dina tujuh ciri basa tinulis tapi ogé sastra henteu idéntik jeung basa tinulis, lantaran aya sastra anu poténsina tina basa lisan nu disebut sastra lisan téa.[2]
Fungsi Sastra[édit | sunting sumber]
Sastra dipercaya ngandung rupaning mangpaat pikeun kahirupan manusa .[2] Ajén guna sastra anu paling kakoncara nya éta :
- Éndah hartina sarua jeung méré hiburan atawa kasugemaan
- Manpaat hartina lain saukur heuheureuyan tapi kagiatan anu dilaksanakeun kalawan bener mibanda tujuan.[2]
Wangun Sastra Sunda[édit | sunting sumber]
Aya tilu wangun sastra dina sastra sunda nya éta prosa, puisi, jeung drama.[1]
- Prosa nta éta karangan dina rakitan basa sapopoé; lancaran, tanpa ngolah atawa ngatur intonasi anu matok.[1]
Warna prosa aya nu heubeul, jeung aya nu anyar. Karya sastra Sunda nu heubeul dina wangun prosa nya éta dongéng. [1]
- Puisi nya éta karangan nu basana dirakit pinuh ku wirahma, kauger ku wangun jeung diksi, ungkara kalimahna henteu lancaran. [1]
Puisi sunda dina wangun heubeul aya nu nagjujud carita saperti : pantun jeung wawacan, sedengkeun anu teu ngawangun sastra saperti : mantra, kakawihan, sair, jeung pupuh.[1]


text:
Dina karya R.W. van Bemmelen (1936) The Geological Hystory of Bandung Region (translated from Dutch by Robert Smit and Richard Bennett, 1976), kitu ogé bukuna anu monumental (1949) The Geology of Indonésia, kumaha kepincutnya van Bemmelen ku sasakala Sangkuriang - Dayang Sumbi.
Dina buku géologi sakandel bantal orok anu berbobot éta, masih menyelipkan sasakala Sangkuriang dina boksnya. Sanggeus direkonstruksi, kajadian géologi Bandung vérsi van Bemmelen éta aya sasaruaan kronologi kalayan sakakala kasebut, hiji di antarana yén Danau Bandung Purba kabentuk alatan kajadian Gunung Tangkubanparahu anu bitu jero peuting sarta mendet Citarum purba di kalér Padalarang.
Sanggeus maca disertasi Mochamad Nugraha Kartadinita anu dijudulan Tephrochronological Study on Eruptive History of Sunda-tangkuban Parahu Volcanic Complex, West Java, Indonesia (Kagoshima University, Japan, March, 2005), kayakinan kuring ngeunaan pembendungan Danau Bandung Purba ku Gunung Tangkubanparahu mimitian robah. Cacak ogé dina disertasinya henteu dituliskeun sacara langsung ngeunaan pembentukan Danau Bandung Purba, alatan memang di luar kajiannya, kuring bisa menyimpulkan, letusan maha dahsyat Gunung Sunda-lah anu geus mendet Citarum purba kasebut.
Sésa kedahsyatan Gunung Sunda
Para anggota TNI AD sarta para penggiat kahirupan di alam leupas anu mindeng latihan di Dinya Lembang, di léngkob antara Gunung Tangkubanparahu sarta Gunung Burangrang, pasti pohara akrab jeung tetempoan mangrupa runtuyan dinding anu manjang saprak Lawangangin nepi ka di kalér Dinya Lembang. Éta pisan dinding kaldera Gunung Sunda.
Di tungtung kalér runtuyan dinding éta aya ngaran Gunung Sunda anu jangkungna 1.854 méter ti permukaan sagara (dpl.), hiji kerucut leutik dina runtuyan panjang kaldera Gunung Sunda. Gunung Sunda anu ieu saéstuna lain Gunung Sunda anu pituin, alatan ngan mangrupa hiji titik ti kaldera Gunung Sunda. Gunung Sunda anu sabenerna diwangun jeung dasar gunung sarubak + 20 km, sarta luhurna ditaksir 4.000 m. dpl. Pohara meureun luhur saéstuna leuwih ti taksiran éta. Sabab, umumna hiji gunung anu bitu nepi ka nyieun kaldera, lolobana ngancurkeun dua pér tilu awak gunungna.
Lamun ayeuna titik pangluhurna ti kaldera Gunung Sunda nyaéta 2.080 méter dpl., ieu ngan hiji pér tilu bagian ti Gunung Sunda. Dua pér tiluna deui nyaéta bagian gunung anu geus ambruk babarengan ngajelegurna gunung ieu. Kalayan dipikanyahona jangkungna gunung ieu mangka volumenya baris ditampa, ku kituna bisa nyaho derajat besaran letusannya.
Dina mangsa prasejarah, gunung ieu bitu kalayan jenis letusan plinian, letusan anu loba ngaluarkeun gas gunung seuneu. Letusan tipe ieu ngabalukarkeun material gunungapinya disemburkan ka sagala rupa wewengkon anu pohara laér, nepi ka Citarum di kidul Rajamandala, sarta sumebar di wewengkon salega 200 km2.
Alatan kitu lobana material ti dina bumi anu dikaluarkeun éta pisan mangka lumangsung kekosongan dina pawon gunung seuneuna. Ieu pisan salahsatu anu ngabalukarkeun ambruknya kalolobaan ti awak Gunung Sunda nepi ka nyieun kawah anu pohara lega anu disebut kaldera Gunung Sunda. Ti tengah kaldera ieu saterusna lahir Gunung Tangkubanparahu, anu saterusna bitu sawatara kali.
Dina disertasinya éta Mochamad Nugraha Kartadinita (MNK) menyimpulkan, yén aya gunung seuneu anu leuwih badag deui saméméh ayana Gunung Sunda. Jadi, ceuk manéhna Gunung Sunda lahir ti kaldera Pra-gunung Sunda. Kuring mengusulkan ngaran Gunung Pra-sunda éta dibéré ngaran Gunung Jayagiri, alatan dinding kalderanya melingkar di wewengkon Jayagiri. Gunung Jayagiri terbangun antara 560.000 - 500.000 warsih anu tuluy.
Nurutkeun MNK sanggeus Gunung Pra-sunda (Gunung Jayagiri, nu nulis) nyieun kaldera, 300.000 warsih saterusna anyar lahir Gunung Sunda ti kalderanya. Dina panalungtikan MNK, Gunung Sunda kacatet bitu saloba 13 kali, sarta kaldera Gunung Sunda anu ukuranana 6,5 x 7,5 km. éta kabentuk antara 200.000 - 180.000 warsih anu tuluy.
Ti kaldera Gunung Sunda ieu pisan lahir Gunung Tangkubanparahu. MNK ngabagi dua kategori letusan gunung ieu, nyaéta: Kahiji letusan Gunung Tangkubanparahu kolot antara 105.000 - 10.000 warsih anu tuluy saloba 30 kali letusan sarta kadua letusan Gunung Tangkubanparahu ngora antara 10.000 - 50 warsih anu tuluy anu bitu 12 kali.
H. Tsuya menggolongkan derajat kehebatan letusan gunung seuneu jadi 9 tingkatan, mimitian ti derajat hiji, anu ngan mengembuskan fumarola nepi ka derajat 9 anu melontarkan material gunung seuneu leuwih ti 100 km3. Lamun hiji gunung seuneu sanggup melontarkan material ti awakna antara 10 - 100 km3 bisa digolongkan miboga derajat kehebatan dalapan. Gunung Sunda kaasup kategori ieu alatan dina fase kahiji dina pembentukan kalderanya geus melontarkan material vulkanik saloba 66 km3. Jumlah ieu sabenerna ngan 60 persénna waé, sabab henteu ngitung anu ngiles diapungkeun angin ka sagala rupa penjuru dunya. Lamun anu 40 persén deui diitung, mangka jumlahna baris ngahontal 110 km3.
Minangka bandingan, dina warsih 1963 Gunung Krakatau bitu kalayan mengembuskan volume saloba 0,00030 km3 sarta tetusan warsih 1973 volumenya saloba 0,012 km3. Sedengkeun Letusan dahsyat Gunung Krakatau 1883 melontarkan material gunungapi saloba 18 km3 atawa sarimbag kalayan 21.547,6 bom atom. Sedengkeun letusan Gunung Tambora warsih 1815 menghembuskan 150 km3, kalayan derajat kehebatan IX, atawa sarimbag kalayan 171.428,6 bom atom (K. Kusumadinata, 1979).
Letusan dahsyat Gunung Sunda saeutikna kabagi jadi dua épisodeu letusan utama. Letusan épisodeu kahiji ngaluarkeun lava, anu lumangsung 1,1 juta warsih anu tuluy, sarta épisodeu kadua, letusan anu geus mengambrukkan awak gunung ieu nepi ka nyieun kaldera, kira-kira lumangsung antara 205.000 - 180.000 warsih anu tuluy.
Dina letusan dahsyat Gunung Sunda épisodeu kadua, piroklastika-nya kalayan sasabot ngaruang naon waé anu ditimpanya. Leuweung belantara kalayan kaina anu badag terkubur babarengan kalayan makhluk hirup anu aya di jerona, teu terkecuali sato vertebrata badag kawas badak, rusa, kijang, sarta hippopotamus (kuda nil) anu keur aya di léngkob atawa ranca-ranca di kidul Rajamandala, anu jaraknya + 35 km. ti puseur letusan. Arang kai saukuran drum bisa kapanggih di penggalian keusik Ciseupan, Cibeber, anu kiwari geus ditutup. Di ditu aya tangkal-tangkal anu melintang serah datangna awan panas anu geus ngarang.
Ti fosil badak sarta hippopotamus anu kapanggih di gawir Citarum palebah kulon daya Bandung, di Baribis Subang, sarta di Tambaksari Ciamis, némbongkeun yén sato buta ieu kungsi hirup di Tatar Sunda.
Lalampahan sato kasebut alatan di wewengkon lintang luhur waktu éta ngimpel, suhunya ngaleuwihan pangabisa sato reujeung habitatnya pikeun tahan hirup. Siklus hidrologi kapegatkeun, lain ngan cai anu aya di sagara anu ngimpel, tapi kabéh cai anu masih aya di darat kabéhanana ngimpel, ku kituna volume cai sagara beuki ngurangan. Sabot jukut sarta asal kadaharan séjénna katuruban es sarta mati, mangka nalurinya menuntun sato-sato éta usik ka wewengkon anu suhunya leuwih haneut sarta nunda asal kadaharan anu masih berlimpah. Salah sahiji tujuanana nyaéta wewengkon tropik, anu suhunya waktu éta + 70 0C leuwih pendék ti suhu ayeuna.
Sabot lumangsung pembekuan di lintang luhur 3,5 juta warsih anu tuluy éta pisan cai sagara di wewengkon tropika menyusut seukeut nepi ka puluhan méter jerona, anu ngagaringkeun sagara di paparan antara benua Asia, Pulo Sumatra, Pulo Jawa, sarta Pulo Kalimantan. Paparan Sunda anu garing ieu pisan anu dijadikeun jalan migrasi pikeun sato vertebrata kawas stegodon, badak, rusa, kijang, munding, kuda nil, gajah purba, sarta anu séjénna, saterusna dituturkeun ku migrasi homoerektus nepi ka manusa prasejarah ka Tatar Sunda.
Sato vertebrata anu pindah éta aya anu terus mendaki nepi ka jangkungna 700 m. dpl. sarta nepi ka di Cekungan Bandung. Ti data anu tersingkap di gawir Citarum, kapanggih fosil sato vertebrata dina bulenan material ucul ti letusan Gunung Sunda. Fakta ieu bisa méré petunjuk, yén sato-sato badag éta masih hirup nepi ka lumangsung letusan mahadahsyat Gunung Sunda.
Ti singkapan gawir di Ci tarum, Umbgrove sarta Stehn (1929) nulis ngeunaan penemuan fosil vertebrata. Fosil vertebrata éta ku R.W. van Bemmelen (1936) direkonstruksi sacara geologis jeung kajadian bumi Bandung, disambungkeun kalayan letusan mahadahsyat Gunung Sunda. Sajaba van Bemmelen, dina warsih 1956 Th. H.F. Klompe ogé menguraikan kaayaan géologi Bandung kalayan letusan mahadahsyat Gunung Sunda. R.W. van Bemmelen sarta Th. H.F. Klompe nyebutkeun ayana hippopotamus anu mati leuleus terkubur piroklastika letusan Gunung Sunda.
Perlu aya panalungtikan-panalungtikan terusan, kawas panalungtikan serbuksari sarta iklim purba, ku kituna bisa ditapsirkeun kumaha pangaruh letusan ieu dina kahirupan leuweung sarta sagala eusina, sarta adakah pangaruhna dina parobahan iklim sacara leuwih lega sarta kehancuran ekosistem kaasup satona?
Terbendung material letusan G. Sunda
Minangka bandingan, lamun Gunung Tangkubanparahu minangka anak Gunung Sunda, atawa incu Gunung Jayagiri bitu engké, wewengkon bahayanya ngan salega 74 km2, sarta wewengkon waspadanya salega 149,8 km2. Lamun letusannya badag, laharnya baris membanjir nepi ka wewengkon waspada nuturkeun léngkob, panglaérna nuturkeun Cikapundung nepi ka jarak + 20 km ti puseur letusan. Hal ieu bisa jadi bandingan, betapa dahsyatnya letusan Gunung Sunda dina période prasejarah, sanggup ngaruang naon waé anu ditimpanya dina radius anu pohara lega sarta sasabot.
MNK ngabagi letusan Gunung Sunda éta jadi tilu fase, kahiji fase ignimbrite anu lumangsung 105.000 warsih anu tuluy, anu nurutkeun panalungtikan Rudy Dalimin Hadisantono (1988), volume anu dialungkeunana saloba 66 km3 mengarah ka kulon sagara, kidul, sarta wétan sagara puseur letusan, nutupan wewengkon salega 200 km2 kalayan rata-rata ketebalan 40 méter, kawas bisa ditempo di Ciseupan, di Campaka, Cisarua, dll. Kadua fase freatomagmatik anu melontarkan volume saloba 1,71 km3, sarta katilu nyaéta fase plinian kalayan melontarkan material gunung seuneu saloba 1,96 km3.
Dina fase katilu ieu material vulkaniknya meunang tekanan anu pohara luhur, ku kituna sanggup dialungkeun ka jomantara nyieun tihang letusan saluhur 20 km kalayan payungna sapanjang 17,5 km sarta rubakna 7 km. Tacan terhitung debu anu melayang-layang ngalingkung jomantara sarta murag dibelahan bumi anu pohara laér, anu biasana volumenya ngahontal 40 persén ti total material vulkanik anu dialungkeun.
Ti data kasebut di luhur, yén letusan Gunung Sunda fase kahiji anu lumangsung 105.000 warsih anu tuluy anu melontarkan material vulkanik saloba 66 km3 sarta nutupan wewengkon salega 200 km2 kalayan rata-rata ketebalan 40 méter, dapatlah dikenyang kacindekan, yén mustahil material vulkanik saloba éta henteu nutupan aliran Citarum Purba! Kuring berkeyakinan, material Gunung Sundalah anu geus mendet Citarum Purba di kalér Padalarang, anu sésa walunganana kiwari disebut Cimeta.
Jadi, laér saméméh Gunung Tangkubanparahu lahir, Danau Bandung Purba geus lila kabentuk! Susuganan para ahli géologi, ahli fosil, ahli palinologi, ahli iklim purba, ahli geografi bisa ngayakeun panalungtikan terusan pikeun menyingkap sajarah bumi Bandung leuwih akurat deui!
Luyu kronologi sakakala sang kuriang!
Lamun diayakeun reinterpretasi sakakala Sangkuriang - Dayang Sumbi, saéstuna sakakala éta geus méré tanda-tanda éta. Hayu urang tempo kronologi sasakala, husus dina fase pembendungan sarta kajadian Gunung Tangkubanparahu.
Kahiji Sangkuriang menebang tangkal lametang buta sarta rubuh ka kulon. Tunggulnya nyieun Pasir Tunggul, sarta rangrangan, sésa dahan, régang sarta daunnya nyieun Gunung Burangrang. Ditapsirkeun kadua kerucut ieu saukur gunung seuneu parasiter ti gunung seuneu anu leuwih badag, nyaéta Gunung Sunda. Batang tangkal éta jadi bakal parahu anu baris dijieunana.
Sanggeus tangkal dituar (sanggeus gunung seuneu parasiter kabentuk), Sangkuriang indit pikeun mendet walungan, ambéh kakeueum jadi danau anu jaga baris dijadikeun tempatna balayar memadu kaasih jeung Dayang Sumbi, luyu jeung kasapukan mimiti antara duanana. Bisa ditapsirkeun, usaha pembendungan walungan dilaksanakeun laér saméméh Gunung Tangkubanparahu kabentuk.
Sanggeus walungan dibendung, Sangkuriang nuluykeun mengerjakan batang kai éta jadi parahu. Danau geus terbendung, caina mimitian ngamprah, mimitian kakeueum, sarta betapa girangnya Sangkuriang. Fantasinya balayar babarengan Dayang Sumbi méré sumanget pikeun terus nyieun parahu.
Tapi sabalikna pikeun Dayang Sumbi. Dina haté Dayang Sumbi ngomong,Wah, lamun kieu baris celaka jadina! Dayang Sumbi nyokot daun kingkilaban tujuh lembar, tuluy dibungkus jeung lawon bodas hasilna menenun. Daun anu dibungkus éta dipotong-potong lemes, tuluy ditaburkan ka arah wétan bari memanjatkan permohonan:
Jampé kuring, si urung gunung,Alatan Anu Mahakuasa memayungi makhluknya anu sok bersih haténa, sasabot éta di ufuk wétan fajar menyingsing, cahya membersit pertanda panonpoé baris geura-giru medal. Betapa bungangangna rarasaan Dayang Sumbi. Tapi henteu pikeun Sangkuriang anu keur digawé bébéakan ngabéréskeun parahuna. Kitu nempo cahya panonpoé membersit, Sangkuriang ambek sarta kaluman euweuh bandingannya.
Kai Lametang urung dijieun parahu,
Ci Punagara urung dibendung,
Lain karék Sang Kuriang,
Tapi karék Dayang Sumbi,
Jadi, HENTEU!
Jadi, HENTEU!
Sang Kuriang HENTEU JADI ka kuring!.
Jeung kaambek sarta rasa kaluman anu memuncak, Sang kuriang nalapung parahu anu ampir rampung dijieunana éta jeung rasa frusrtasi anu mendalam. Mangka jadilah Gunung Tangkubanparahu.
Laksana kilat, Dayang Sumbi lumpat ka arah wétan. Sagancang kilat éta ogé Sangkuriang ngudag Dayang Sumbi anu terus lumpat nyingkahan kaambek sarta harepan Sangkuriang. Di hiji pasir leutik, ampir waé Dayang Sumbi tertangkap, tapi Anu Maha Kawasa masih nangtayunganana. Nyai Dayang Sumbi ngiles teuing ka mana. Di pasir tempat ngilesna Nyai Dayang Sumbi tumuwuh sagala rupa kembang anu mewangi, kiwari disebut Gunung Puteri. Bisa ditapsirkeun yén Gunung Tangkubanparahu lahir laér sageus danau éta kabentuk!
Sasakala Sangkuriang anu geus pohara kolot umurna, geus dipikawanoh dina abad ke-15. Hal ieu bisa dibaca dina catetan Bujangga Manik, tohaan, satria pengelana ti Pajajaran waktu ngaliwat di pinggiran Cekungan Bandung bagian kidul. Bujangga Manik nulis, Leumpang aing ka baratkeun, datang ka Pasir Patenggeng, Sasakala Sangkuriang, mangsa dek nyitu Citarum, manuk tembey kasiangan (tempo Teuw sarta J. Noorduyn).
Cagar bumi
Sésa-sésa kedahsyatan letusan Gunung Sunda mangrupa keragaman bumi/geodiversity anu alus lamun dijadikeun laboratorium lapang pikeun pembelajaran pikeun para siswa sarta mahasiswa. Di ditu maranéhanana bisa diajar ngeunaan pengangkatan daratan, pelipatan kulit bumi, kegunungapian, kawas ngeunaan: lava, bahan ucul, kekuataan letusan, sumbermata cai panas, patahan/sesar, gempabumi. Di ditu ogé bisa diajar paleontologi, geohidrologi, pola aliran walungan, kesuburan lahan, tatanén, peternakan, sarta pemanfaatan bentang alam gunung seuneu saprak jaman megalitikum nepi ka kiwari, alus pikeun kapentingan religi atawa pikeun mengais rezeki sarta rekreasi.
Naha keragaman bumi Bandung ieu baris dimangpaatkeun kalayan alus, atawa baris dihancurkan alatan kelaparkuasaan sarta kemegaserakahan?***
Nu nulis, anggota Masarakat Geografi Indonésia sarta Jumplukan Riset Cekungan Bandung.
Ku T. BACHTIAR
Asal: Pikiran Rahayat, Saptu, 4 Nopémber 2006.
source:http://dieny-yusuf.com/PARA ahli géologi, alus ti Walanda kawas R.W. van Bemmelen sarta Th. H.F. Klompe atawa ti Indonésia kawas J.A. Katili, boga pamadegan yén Danau Bandung Purba kabentuk alatan letusan ti Gunung Tangkubanparahu. Saterusna pamadeganana éta sacara turun temurun diwariskan ti generasi ka generasi komo nepi ka ayeuna.
Dina karya R.W. van Bemmelen (1936) The Geological Hystory of Bandung Region (translated from Dutch by Robert Smit and Richard Bennett, 1976), kitu ogé bukuna anu monumental (1949) The Geology of Indonésia, kumaha kepincutnya van Bemmelen ku sasakala Sangkuriang - Dayang Sumbi.
Dina buku géologi sakandel bantal orok anu berbobot éta, masih menyelipkan sasakala Sangkuriang dina boksnya. Sanggeus direkonstruksi, kajadian géologi Bandung vérsi van Bemmelen éta aya sasaruaan kronologi kalayan sakakala kasebut, hiji di antarana yén Danau Bandung Purba kabentuk alatan kajadian Gunung Tangkubanparahu anu bitu jero peuting sarta mendet Citarum purba di kalér Padalarang.
Sanggeus maca disertasi Mochamad Nugraha Kartadinita anu dijudulan Tephrochronological Study on Eruptive History of Sunda-tangkuban Parahu Volcanic Complex, West Java, Indonesia (Kagoshima University, Japan, March, 2005), kayakinan kuring ngeunaan pembendungan Danau Bandung Purba ku Gunung Tangkubanparahu mimitian robah. Cacak ogé dina disertasinya henteu dituliskeun sacara langsung ngeunaan pembentukan Danau Bandung Purba, alatan memang di luar kajiannya, kuring bisa menyimpulkan, letusan maha dahsyat Gunung Sunda-lah anu geus mendet Citarum purba kasebut.
Sésa kedahsyatan Gunung Sunda
Para anggota TNI AD sarta para penggiat kahirupan di alam leupas anu mindeng latihan di Dinya Lembang, di léngkob antara Gunung Tangkubanparahu sarta Gunung Burangrang, pasti pohara akrab jeung tetempoan mangrupa runtuyan dinding anu manjang saprak Lawangangin nepi ka di kalér Dinya Lembang. Éta pisan dinding kaldera Gunung Sunda.
Di tungtung kalér runtuyan dinding éta aya ngaran Gunung Sunda anu jangkungna 1.854 méter ti permukaan sagara (dpl.), hiji kerucut leutik dina runtuyan panjang kaldera Gunung Sunda. Gunung Sunda anu ieu saéstuna lain Gunung Sunda anu pituin, alatan ngan mangrupa hiji titik ti kaldera Gunung Sunda. Gunung Sunda anu sabenerna diwangun jeung dasar gunung sarubak + 20 km, sarta luhurna ditaksir 4.000 m. dpl. Pohara meureun luhur saéstuna leuwih ti taksiran éta. Sabab, umumna hiji gunung anu bitu nepi ka nyieun kaldera, lolobana ngancurkeun dua pér tilu awak gunungna.
Lamun ayeuna titik pangluhurna ti kaldera Gunung Sunda nyaéta 2.080 méter dpl., ieu ngan hiji pér tilu bagian ti Gunung Sunda. Dua pér tiluna deui nyaéta bagian gunung anu geus ambruk babarengan ngajelegurna gunung ieu. Kalayan dipikanyahona jangkungna gunung ieu mangka volumenya baris ditampa, ku kituna bisa nyaho derajat besaran letusannya.
Dina mangsa prasejarah, gunung ieu bitu kalayan jenis letusan plinian, letusan anu loba ngaluarkeun gas gunung seuneu. Letusan tipe ieu ngabalukarkeun material gunungapinya disemburkan ka sagala rupa wewengkon anu pohara laér, nepi ka Citarum di kidul Rajamandala, sarta sumebar di wewengkon salega 200 km2.
Alatan kitu lobana material ti dina bumi anu dikaluarkeun éta pisan mangka lumangsung kekosongan dina pawon gunung seuneuna. Ieu pisan salahsatu anu ngabalukarkeun ambruknya kalolobaan ti awak Gunung Sunda nepi ka nyieun kawah anu pohara lega anu disebut kaldera Gunung Sunda. Ti tengah kaldera ieu saterusna lahir Gunung Tangkubanparahu, anu saterusna bitu sawatara kali.
Dina disertasinya éta Mochamad Nugraha Kartadinita (MNK) menyimpulkan, yén aya gunung seuneu anu leuwih badag deui saméméh ayana Gunung Sunda. Jadi, ceuk manéhna Gunung Sunda lahir ti kaldera Pra-gunung Sunda. Kuring mengusulkan ngaran Gunung Pra-sunda éta dibéré ngaran Gunung Jayagiri, alatan dinding kalderanya melingkar di wewengkon Jayagiri. Gunung Jayagiri terbangun antara 560.000 - 500.000 warsih anu tuluy.
Nurutkeun MNK sanggeus Gunung Pra-sunda (Gunung Jayagiri, nu nulis) nyieun kaldera, 300.000 warsih saterusna anyar lahir Gunung Sunda ti kalderanya. Dina panalungtikan MNK, Gunung Sunda kacatet bitu saloba 13 kali, sarta kaldera Gunung Sunda anu ukuranana 6,5 x 7,5 km. éta kabentuk antara 200.000 - 180.000 warsih anu tuluy.
Ti kaldera Gunung Sunda ieu pisan lahir Gunung Tangkubanparahu. MNK ngabagi dua kategori letusan gunung ieu, nyaéta: Kahiji letusan Gunung Tangkubanparahu kolot antara 105.000 - 10.000 warsih anu tuluy saloba 30 kali letusan sarta kadua letusan Gunung Tangkubanparahu ngora antara 10.000 - 50 warsih anu tuluy anu bitu 12 kali.
H. Tsuya menggolongkan derajat kehebatan letusan gunung seuneu jadi 9 tingkatan, mimitian ti derajat hiji, anu ngan mengembuskan fumarola nepi ka derajat 9 anu melontarkan material gunung seuneu leuwih ti 100 km3. Lamun hiji gunung seuneu sanggup melontarkan material ti awakna antara 10 - 100 km3 bisa digolongkan miboga derajat kehebatan dalapan. Gunung Sunda kaasup kategori ieu alatan dina fase kahiji dina pembentukan kalderanya geus melontarkan material vulkanik saloba 66 km3. Jumlah ieu sabenerna ngan 60 persénna waé, sabab henteu ngitung anu ngiles diapungkeun angin ka sagala rupa penjuru dunya. Lamun anu 40 persén deui diitung, mangka jumlahna baris ngahontal 110 km3.
Minangka bandingan, dina warsih 1963 Gunung Krakatau bitu kalayan mengembuskan volume saloba 0,00030 km3 sarta tetusan warsih 1973 volumenya saloba 0,012 km3. Sedengkeun Letusan dahsyat Gunung Krakatau 1883 melontarkan material gunungapi saloba 18 km3 atawa sarimbag kalayan 21.547,6 bom atom. Sedengkeun letusan Gunung Tambora warsih 1815 menghembuskan 150 km3, kalayan derajat kehebatan IX, atawa sarimbag kalayan 171.428,6 bom atom (K. Kusumadinata, 1979).
Letusan dahsyat Gunung Sunda saeutikna kabagi jadi dua épisodeu letusan utama. Letusan épisodeu kahiji ngaluarkeun lava, anu lumangsung 1,1 juta warsih anu tuluy, sarta épisodeu kadua, letusan anu geus mengambrukkan awak gunung ieu nepi ka nyieun kaldera, kira-kira lumangsung antara 205.000 - 180.000 warsih anu tuluy.
Dina letusan dahsyat Gunung Sunda épisodeu kadua, piroklastika-nya kalayan sasabot ngaruang naon waé anu ditimpanya. Leuweung belantara kalayan kaina anu badag terkubur babarengan kalayan makhluk hirup anu aya di jerona, teu terkecuali sato vertebrata badag kawas badak, rusa, kijang, sarta hippopotamus (kuda nil) anu keur aya di léngkob atawa ranca-ranca di kidul Rajamandala, anu jaraknya + 35 km. ti puseur letusan. Arang kai saukuran drum bisa kapanggih di penggalian keusik Ciseupan, Cibeber, anu kiwari geus ditutup. Di ditu aya tangkal-tangkal anu melintang serah datangna awan panas anu geus ngarang.
Ti fosil badak sarta hippopotamus anu kapanggih di gawir Citarum palebah kulon daya Bandung, di Baribis Subang, sarta di Tambaksari Ciamis, némbongkeun yén sato buta ieu kungsi hirup di Tatar Sunda.
Lalampahan sato kasebut alatan di wewengkon lintang luhur waktu éta ngimpel, suhunya ngaleuwihan pangabisa sato reujeung habitatnya pikeun tahan hirup. Siklus hidrologi kapegatkeun, lain ngan cai anu aya di sagara anu ngimpel, tapi kabéh cai anu masih aya di darat kabéhanana ngimpel, ku kituna volume cai sagara beuki ngurangan. Sabot jukut sarta asal kadaharan séjénna katuruban es sarta mati, mangka nalurinya menuntun sato-sato éta usik ka wewengkon anu suhunya leuwih haneut sarta nunda asal kadaharan anu masih berlimpah. Salah sahiji tujuanana nyaéta wewengkon tropik, anu suhunya waktu éta + 70 0C leuwih pendék ti suhu ayeuna.
Sabot lumangsung pembekuan di lintang luhur 3,5 juta warsih anu tuluy éta pisan cai sagara di wewengkon tropika menyusut seukeut nepi ka puluhan méter jerona, anu ngagaringkeun sagara di paparan antara benua Asia, Pulo Sumatra, Pulo Jawa, sarta Pulo Kalimantan. Paparan Sunda anu garing ieu pisan anu dijadikeun jalan migrasi pikeun sato vertebrata kawas stegodon, badak, rusa, kijang, munding, kuda nil, gajah purba, sarta anu séjénna, saterusna dituturkeun ku migrasi homoerektus nepi ka manusa prasejarah ka Tatar Sunda.
Sato vertebrata anu pindah éta aya anu terus mendaki nepi ka jangkungna 700 m. dpl. sarta nepi ka di Cekungan Bandung. Ti data anu tersingkap di gawir Citarum, kapanggih fosil sato vertebrata dina bulenan material ucul ti letusan Gunung Sunda. Fakta ieu bisa méré petunjuk, yén sato-sato badag éta masih hirup nepi ka lumangsung letusan mahadahsyat Gunung Sunda.
Ti singkapan gawir di Ci tarum, Umbgrove sarta Stehn (1929) nulis ngeunaan penemuan fosil vertebrata. Fosil vertebrata éta ku R.W. van Bemmelen (1936) direkonstruksi sacara geologis jeung kajadian bumi Bandung, disambungkeun kalayan letusan mahadahsyat Gunung Sunda. Sajaba van Bemmelen, dina warsih 1956 Th. H.F. Klompe ogé menguraikan kaayaan géologi Bandung kalayan letusan mahadahsyat Gunung Sunda. R.W. van Bemmelen sarta Th. H.F. Klompe nyebutkeun ayana hippopotamus anu mati leuleus terkubur piroklastika letusan Gunung Sunda.
Perlu aya panalungtikan-panalungtikan terusan, kawas panalungtikan serbuksari sarta iklim purba, ku kituna bisa ditapsirkeun kumaha pangaruh letusan ieu dina kahirupan leuweung sarta sagala eusina, sarta adakah pangaruhna dina parobahan iklim sacara leuwih lega sarta kehancuran ekosistem kaasup satona?
Terbendung material letusan G. Sunda
Minangka bandingan, lamun Gunung Tangkubanparahu minangka anak Gunung Sunda, atawa incu Gunung Jayagiri bitu engké, wewengkon bahayanya ngan salega 74 km2, sarta wewengkon waspadanya salega 149,8 km2. Lamun letusannya badag, laharnya baris membanjir nepi ka wewengkon waspada nuturkeun léngkob, panglaérna nuturkeun Cikapundung nepi ka jarak + 20 km ti puseur letusan. Hal ieu bisa jadi bandingan, betapa dahsyatnya letusan Gunung Sunda dina période prasejarah, sanggup ngaruang naon waé anu ditimpanya dina radius anu pohara lega sarta sasabot.
MNK ngabagi letusan Gunung Sunda éta jadi tilu fase, kahiji fase ignimbrite anu lumangsung 105.000 warsih anu tuluy, anu nurutkeun panalungtikan Rudy Dalimin Hadisantono (1988), volume anu dialungkeunana saloba 66 km3 mengarah ka kulon sagara, kidul, sarta wétan sagara puseur letusan, nutupan wewengkon salega 200 km2 kalayan rata-rata ketebalan 40 méter, kawas bisa ditempo di Ciseupan, di Campaka, Cisarua, dll. Kadua fase freatomagmatik anu melontarkan volume saloba 1,71 km3, sarta katilu nyaéta fase plinian kalayan melontarkan material gunung seuneu saloba 1,96 km3.
Dina fase katilu ieu material vulkaniknya meunang tekanan anu pohara luhur, ku kituna sanggup dialungkeun ka jomantara nyieun tihang letusan saluhur 20 km kalayan payungna sapanjang 17,5 km sarta rubakna 7 km. Tacan terhitung debu anu melayang-layang ngalingkung jomantara sarta murag dibelahan bumi anu pohara laér, anu biasana volumenya ngahontal 40 persén ti total material vulkanik anu dialungkeun.
Ti data kasebut di luhur, yén letusan Gunung Sunda fase kahiji anu lumangsung 105.000 warsih anu tuluy anu melontarkan material vulkanik saloba 66 km3 sarta nutupan wewengkon salega 200 km2 kalayan rata-rata ketebalan 40 méter, dapatlah dikenyang kacindekan, yén mustahil material vulkanik saloba éta henteu nutupan aliran Citarum Purba! Kuring berkeyakinan, material Gunung Sundalah anu geus mendet Citarum Purba di kalér Padalarang, anu sésa walunganana kiwari disebut Cimeta.
Jadi, laér saméméh Gunung Tangkubanparahu lahir, Danau Bandung Purba geus lila kabentuk! Susuganan para ahli géologi, ahli fosil, ahli palinologi, ahli iklim purba, ahli geografi bisa ngayakeun panalungtikan terusan pikeun menyingkap sajarah bumi Bandung leuwih akurat deui!
Luyu kronologi sakakala sang kuriang!
Lamun diayakeun reinterpretasi sakakala Sangkuriang - Dayang Sumbi, saéstuna sakakala éta geus méré tanda-tanda éta. Hayu urang tempo kronologi sasakala, husus dina fase pembendungan sarta kajadian Gunung Tangkubanparahu.
Kahiji Sangkuriang menebang tangkal lametang buta sarta rubuh ka kulon. Tunggulnya nyieun Pasir Tunggul, sarta rangrangan, sésa dahan, régang sarta daunnya nyieun Gunung Burangrang. Ditapsirkeun kadua kerucut ieu saukur gunung seuneu parasiter ti gunung seuneu anu leuwih badag, nyaéta Gunung Sunda. Batang tangkal éta jadi bakal parahu anu baris dijieunana.
Sanggeus tangkal dituar (sanggeus gunung seuneu parasiter kabentuk), Sangkuriang indit pikeun mendet walungan, ambéh kakeueum jadi danau anu jaga baris dijadikeun tempatna balayar memadu kaasih jeung Dayang Sumbi, luyu jeung kasapukan mimiti antara duanana. Bisa ditapsirkeun, usaha pembendungan walungan dilaksanakeun laér saméméh Gunung Tangkubanparahu kabentuk.
Sanggeus walungan dibendung, Sangkuriang nuluykeun mengerjakan batang kai éta jadi parahu. Danau geus terbendung, caina mimitian ngamprah, mimitian kakeueum, sarta betapa girangnya Sangkuriang. Fantasinya balayar babarengan Dayang Sumbi méré sumanget pikeun terus nyieun parahu.
Tapi sabalikna pikeun Dayang Sumbi. Dina haté Dayang Sumbi ngomong, É€œWah, lamun kieu baris celaka jadina!É€� Dayang Sumbi nyokot daun kingkilaban tujuh lembar, tuluy dibungkus jeung lawon bodas hasilna menenun. Daun anu dibungkus éta dipotong-potong lemes, tuluy ditaburkan ka arah wétan bari memanjatkan permohonan:
Jampé kuring, si urung gunung,
Kai Lametang urung dijieun parahu,
Ci Punagara urung dibendung,
Lain karék Sang Kuriang,
Tapi karék Dayang Sumbi,
Jadi, HENTEU!
Jadi, HENTEU!
Sang Kuriang HENTEU JADI ka kuring!.
Alatan Anu Mahakuasa memayungi makhluknya anu sok bersih haténa, sasabot éta di ufuk wétan fajar menyingsing, cahya membersit pertanda panonpoé baris geura-giru medal. Betapa bungangangna rarasaan Dayang Sumbi. Tapi henteu pikeun Sangkuriang anu keur digawé bébéakan ngabéréskeun parahuna. Kitu nempo cahya panonpoé membersit, Sangkuriang ambek sarta kaluman euweuh bandingannya.
Jeung kaambek sarta rasa kaluman anu memuncak, Sang kuriang nalapung parahu anu ampir rampung dijieunana éta jeung rasa frusrtasi anu mendalam. Mangka jadilah Gunung Tangkubanparahu.
Laksana kilat, Dayang Sumbi lumpat ka arah wétan. Sagancang kilat éta ogé Sangkuriang ngudag Dayang Sumbi anu terus lumpat nyingkahan kaambek sarta harepan Sangkuriang. Di hiji pasir leutik, ampir waé Dayang Sumbi tertangkap, tapi Anu Maha Kawasa masih nangtayunganana. Nyai Dayang Sumbi ngiles teuing ka mana. Di pasir tempat ngilesna Nyai Dayang Sumbi tumuwuh sagala rupa kembang anu mewangi, kiwari disebut Gunung Puteri. Bisa ditapsirkeun yén Gunung Tangkubanparahu lahir laér sageus danau éta kabentuk!
Sasakala Sangkuriang anu geus pohara kolot umurna, geus dipikawanoh dina abad ke-15. Hal ieu bisa dibaca dina catetan Bujangga Manik, tohaan, satria pengelana ti Pajajaran waktu ngaliwat di pinggiran Cekungan Bandung bagian kidul. Bujangga Manik nulis, É€œLeumpang aing ka baratkeun, datang ka Pasir Patenggeng, Sasakala Sangkuriang, mangsa dek nyitu Citarum, manuk tembey kasianganâ€� (tempo Teuw sarta J. Noorduyn).
Cagar bumi
Sésa-sésa kedahsyatan letusan Gunung Sunda mangrupa keragaman bumi/geodiversity anu alus lamun dijadikeun laboratorium lapang pikeun pembelajaran pikeun para siswa sarta mahasiswa. Di ditu maranéhanana bisa diajar ngeunaan pengangkatan daratan, pelipatan kulit bumi, kegunungapian, kawas ngeunaan: lava, bahan ucul, kekuataan letusan, sumbermata cai panas, patahan/sesar, gempabumi. Di ditu ogé bisa diajar paleontologi, geohidrologi, pola aliran walungan, kesuburan lahan, tatanén, peternakan, sarta pemanfaatan bentang alam gunung seuneu saprak jaman megalitikum nepi ka kiwari, alus pikeun kapentingan religi atawa pikeun mengais rezeki sarta rekreasi.
Naha keragaman bumi Bandung ieu baris dimangpaatkeun kalayan alus, atawa baris dihancurkan alatan kelaparkuasaan sarta kemegaserakahan?***
Nu nulis, anggota Masarakat Geografi Indonésia sarta Jumplukan Riset Cekungan Bandung.
Ku T. BACHTIAR
Asal: Pikiran Rahayat, Saptu, 4 Nopémber 2006.
source:http://dieny-yusuf.com/


text:
Yamagata Shinkansen
Yamagata Shinkansen (山形新幹線) nyaeta Mini-Shinkansen di Honshū, Jepang, bagean ti pausahaan JR East. Ieu ngalayanan antara Stasion Tokyo jeung Shinjō Station (di kota Shinjō, Yamagata Prefecture) dina trek Tōhoku Shinkansen jeung Ōu Main Line. Bagean antara Fukushima ka Yamagata dibuka tanggal 1 Juli 1992, diteruskeun nepi ka Shinjo, mimiti operasi dina tanggal 4 Désémber 1999. Watesan Yamagata Shinkansen nujul kana bagean nu ngahubungkeun Fukushima Station (di kota Fukushima, Fukushima Prefecture) jeung Shinjō Station.
Kareta mawa tujuh gerbong, seri 400 jeung E3 masih dipake. Antara Stasion Tokyo jeung Stasion Fukushima, kareta babarengan jeung kareta Yamabiko dina Tōhoku Shinkansen. Antara Fukushima jeung Shinjō, mibanda trek kareta sorangan.
Stasion-stasion saya sababarah bagean jeung Tōhoku Shinkansen ditambah dihandap ieu:


text:
Albania
Albania nyaéta hiji nagara anu perenahna di Éropa bagian wétan kidul. Albania wawatesan jeung Monténégro di palebah kalér, Sérbia (Kosovo) di wétan sagara, Républik Makédonia di wétan, sarta Yunani di kidul. Sagara Adriatik perenahna di palebah kulon Albania, sedengkeun Sagara Ionia di kulon kidul. Albania ku bangsana dingaranan Shqipëria, anu hartina Lemah Cai Manuk Heulang. Ku lantaran éta, gambar manuk heulang nu huluna dua bisa ditempo dina bendérana sarta perlambangna. Sebutan "Albania" meureun asalna ti kecap Indo-eropa albh (bodas).
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Para sarjana percaya yén nu nyicingan Albania mangrupakeun turunan non-slavia, kumpulan suku non-turki anu dipikawanoh sabagé Illyria, anu datang di Balkan kira-kira 2000 SM. Nu nyicingan Albania modéren ngabédakeun antara Gheg (suku bangsa kalér) jeung Tosk (suku bangsa kidul). Sanggeus ragrak kana handapeun otoritas Romawi dina taun 165 SM, Albania tutuluyan dijajah ku kakawasaan deungeun nepi ka pertengahan abad ka-20.
Nuturkeun runtagna Kakaisaran Romawi dina taun 395, Kakaisaran Bizantium mitembeyan ngawasa wewengkon anu kiwari dipikawanoh minangka Albania. Dina abad ka-11, Kaisar Bizantium Alexius I Comnenus nyieun surat katerangan nu munggaran nyatet wewengkon atawa tanah anu dipikawanoh minangka Albania sarta nu nyicinganana.
Kalifah Usmaniyah ngawasa Albania antara 1385-1912. Salila ieu, lolobana padumuk Albania asup Islam. Sabagian padumuk Albania ogé bubuara di Italia, Yunani, Mesir jeung Turki. Sanajan pamaréntahan Turki sacara singget kaganggu ku karaman dina taun 1443-1478, nu dipingpin ku Gjergj Kastrioti Skenderbeg, Khilafah Turki Utsmani pamustunganana hasil ngadalikeun maranéhanana.
Mimiti abad ka-20, Khilafah Turki Utsmani teu bisa ngadalikeun pamaréntahanana di dieu. Liga Prizren (1878) ngawanohkeun alpukah nagara kabangsaan Albania sarta nyiptakeun aksara Albania modéren. Sanggeus ahir Perang Balkan I, urang Albania ngucapkeun Proklamasi Vlore dina ping 28 Nopémber 1912, ngadéklarasikeun 'kamerdékaan'. Wates-wates Albania ditetepkeun ku Kakuatan Badag dina taun 1913. Wewengkon Albania ditegeskeun dina Konférénsi Katengtreman Paris dina taun 1919, sanggeus Présidén Amérika Sarikat Woodrow Wilson nampik rancana maké kakuatan Éropa pikeun ngabagi Albania ka nagara-nagara tatanggana.
Salila Perang Dunya II, Albania dicaplok mimitina ku Italia (1939-43) sarta satuluyna ku Jerman (1943-44). Sanggeus perang, pamingpin Partéy Komunis Enver Hoxha ngatur nangtayungan ajegna wewengkon Albania salila 40 taun. Albania anu satia kana filsafat Stalinis, pamustunganana narik diri tina Pakta Warsawa dina taun 1968 sarta ngajauhkan diri ti balad pamungkasna, Republik Rahayat Cina dina taun 1978.
Nyusul paéhna Hoxha dina taun 1985 sarta ragragna komunisme dina taun 1991, masarakat Albania bajoang ngungkulan isolasi. Salila mangsa transisi, pamaréntah Albania mageuhan iketan anu leuwih deukeut jeung Barat ambéh nyageurkeun kasusah ékonomi sarta ngawanohkeun réformasi démokrasi dasar, kaasup sistem multipartéy.
Dina taun 1992, Sali Berisha jadi inohong démokrasi anu munggaran dipilih jadi Présidén Albania. Berisha mitembeyan program ngaronjatkeun ékonomi sarta 'démokrasi' anu leuwih ati-ati. Dina waktu anu bareng, pausahaan invéstasi anu teu merhatikeun moral nyumputsalindungkeun duit ti sakumna rahayat Albania kalayan ngagunakeun skéma piramida. Mimiti taun 1997, sawatara skéma piramida éta runtag, ninggalkeun rébuan jalma anu bangkrut, kuciwa, sarta ambek. Karaman nu maraké pakarang lumangsung di sakuliah nagri, ngabalukarkeun ragragna otoritas pamaréntah. Salila éta, Albania ngabogaan infrastruktur anu teu cukup sarta kuna anu ngarandapan karuksakan hébat, kawas jalma anu ngarampog milik masarakat pikeun bahan bangunan. Dépo pakarang di sakuliah nagri dirakrak sarta eusina dirampas sahingga dina mangsa éta loba pakarang militer dicekel ku warga sipil Albania. Anarki dina taun 1997 ieu ngabalukarkeun masarakat dunya guligah sarta ngadorong médiasi internasional sacara inténsif.
Pamaréntahan dipulihkeun ku PBB, sarta pamaréntah rékonsiliasi nasional samentara ngalumangsungkeun Pemilu dina bulan Juni 1997, anu mulangkeun kaum sosialis jeung balad-baladna kana kakawasaan di tingkat nasional. Présidén Berisha ngandeg, sarta Présidén nu ngagantina nyaéta ti golongan sosialis Rexhep Meidani. Antara taun 1997 jeung 2002, lumangsung runtuyan pamaréntahan singget nu silih ganti. Fatos Nano, Pupuhu Partéy Sosialis, geus jadi Perdana Mantri saprak bulan Juni 2002.
Salila mangsa transisi 1997-2002, struktur démokrasi Albania anu gampang peupeus dikuatkeun. Parpol tambahan kabentuk, toko média massa mekar, organisasi sarta asosiasi usaha nonpamaréntahan pon kitu deui. Dina taun 1998, urang Albania ngaratifikasi konstitusi anyar liwat réferéndum, ngajamin kakawasaan hukum sarta panangtayungan hak jeung kabébasan ngagem agama.
Dina ping 24 Juli 2002, Alfred Moisiu disumpah jadi Présidén. Inohong nonpartisan, nu sacara nominal diasosiasikeun kana Partéi Démokrat, manéhna diangkat jadi calon hasil konsensus ti partéy anu ngawasa jeung oposisi. Pindahna kakawasaan anu tenang ti Meidani ka Moisiu mangrupakeun alesan kasapukan di antara partéy pikeun ngajak ngadegkeun struktur parlemen. "Reureuh pakarang" (gencatan senjata) ieu mawa kana mangsa stabilitas pulitik di Albania, anu dianggap bisa nyieun kamajuan dina réformasi démokrasi sarta ékonomi, kakawasaan dumasar hukum, sarta kamekaran hubungan Albania jeung nagara tatanggana sarta AS.
Pamilihan tingkat dayeuh di sakuliah nagri diayakeun dina bulan Oktober 2003. Sanajan ieu téh mangrupakeun kamajuan dibandingkeun bulan-bulan nu kaliwat, tetep aya kasalahan administrasi, kaasup henteu talitina daftar pamilih. “Reureuh pakarang” antarpamingpin partéy mimiti geunjleung dina usum panas taun 2003. Ékonomi jeung pulitik jadi ruksask dina taun 2003 katompérnakeun alatan pertarungan pulitik. Sanajan kitu, dina bulan Désémber 2003, PM Nano nandeskeun deui kapamingpinanana ti Partéy Sosialis anu keur ngawasa sarta ngabentuk kabinét anyar.
Étnis minoritas Makédonia di Albania[édit | sunting sumber]
Albania ngaku étnis Makedonia minangka étnis minoritas sarta nyadiakeun atikan dasar dina basa Makédonia di wewengkon wates di mana kalolobaan ti maranéhanana ngancik. Dina sénsus taun 1989, 5.000 jalma nganyatakeun diri minangka urang Makédonia.
Organisasi étnis Makédonia nyangka yén pamaréntah ngurangan itungan jumlah étnis Makédonia di Albania sarta sacara pulitik maranéhanana kurang kawakilan - euweuh étnis Makédonia di parlemén Albania.
Basa[édit | sunting sumber]
Basa anu resmi nyaéta basa Albania (99%)
Référénsi[édit | sunting sumber]
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu luar[édit | sunting sumber]
Tingali ogé Albania di Wikivoyage
- (en) National Tourism Organization Albania's official website for travel & tourism information.
- (en) Loka Kepresidenan
- (en) Albanian.com


text:
Roald Amundsen
Roald Engelbregt Gravning Amundsen (16 Juli, 1872–18 Juni?, 1928) nyaéta urang Norwégia nu jadi penjelajah wewengkon kutub. Anjeunna mingpin ékspédisi ka Antartika munggaran nu suksés ngajalajah ka kutub kidul antara taun 1910 jeung 1912.
Amundsen lahir di Borge deukeut Fredrikstad ti kulawarga Norwégia pamilik tur kaptén kapal. Ramana Jens Amundsen. Salaku anak kaopat di kulawargana, ibuna leuwih milih ngajauhkeun Amundsen tina industri maritim tur neken pikeun jadi dokter, hiji jangji anu kaida dijagana ku Amundsen nepi ka ibuna tilar dunya nalika umurna 21 taun. Amundsen nyumputkeun kahayangna nu teu bisa pareum nu kainspirasian ku nyabrangna Fridtjof Nansen ka Greenland dina taun 1888 sarta ékspédisi Franklin. Anjeunna ahirna mutuskeun pikeun neuleuman kana kahirupan éksplorasi.
Tempo Ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu Luar[édit | sunting sumber]
- (en) Arctic Passage at PBS' Nova site has photographs, maps, excerpts from Amundsen's autobiography and an interview with Roland Huntford.
- (en) Roald Amundsen article at south-pole.com
- (en) 70South - information on Roald Amundsen
- (en) Short biography from Norwegian Foreign Ministry
- (en) The Last Place On Earth 1985 miniseries depicting the race between Amundsen and Scott.
- (en) Roald Amundsen At Find A Grave


text:
Rabu, 03 Maret 2010
Siluman
Jaman baheula dihiji tempat/werwengkon didinya teh kacaritakeun lembur anu kacida sarienen nana jelema ngaliwat kadinya, yen beja didinya ari peting tara aya lampu, pokona paroek jeng loba begal. Lamun aya jalma peting-peting liwat kandinya cak beja sok dicegat garong/begal pokona sakumaha harta nu dibawa ku jalma teh kudu dibikeun ka garong lamun hente diancam bakal dipaehan atawa disiksa.
Caritana yen brgal/garong anus sok nyegat ditempat etateh nyaeta jalma anu cicing di tempat eta, penduduk didinya kusabab kitu jalma sarieuneun liwat kadinya teh. Jeung deui anu jalma anu nempatan tempat eta teh jaragoan utamana jago kadugalan.
Kusabab kitu jalma nyarebutna eta tempat Siluman, lembur Siluman terusnamah.
Eta tempat teh aya di Kabupaten Subang, Kecamatan Pabuaran. Tah ayenamah Silumanteh jadi ngaran Desa nyaeta Desa Siluman. Da ayeunamah aman biasa wae kos daerah nu sejenna eweuh begal eweuh garong, kecuali katukangeun lembur etateh aya trotoang panjang da nepi ayeunage sok sarieuneun jalma liwat kadinya tipeuting mah.
Tah kitu caritana kunaon eta tempat teh disebut Siluman, nu ayeuna Desa Siluman.
5 komentar:
Peuting......sanes peting ← Tap again to save _BalasHapus
hatur nuhun.. izin copas kanggo tugas. hehe ^^BalasHapus
siluman .jembatan mak uo sanesBalasHapus
Punten ah bahasa sundana anu leres, ieu mah nu ngadamel sanes urang sunda lepat nyerat sanes kieu "cak beja" kedahna "ceuk beja" sareukseuk katingalina. pami tiasa editan deui seratana.BalasHapus
Mohon bantuannya ya, ini amanatnya dalam bahasa sunda apa ya?BalasHapus


text:
Japati
Japati (Columba livia), mangrupakeun anggota kulawarga manuk Columbidae.
Japati alamina aya di wewengkon Éropa kulon jeung kidul, Aprika Kalér, jeung Asia kidul-kulon. Habitatna alamna di gawir-gawir cadas, utamana di basisir. Hasil doméstikasina mah aya di mana-mana, kaasup di kota-kota. Di Inggris, Irlandia, jeung wewengkon asalna nu alami, japati téh ukur aya di pasisian.
Japati munggaran dibawa ka Amérika Kalér taun 1606 di Port Royal, Acadia (ayeuna Nova Scotia).
Daptar eusi
Anatomi[édit | sunting sumber]
Panjang awak japati antara 30-35 cm, kalawan lébar bébér jangjang 62-68 cm. Ciri utama japati liar murni bisa ditempo dina warna bulu tungtung tonggong nu bodas, ditambah dua polét hideung dina jangjangna. Umurna di alam liar antara 3-5 taun, sedengkeun mun dikandangan bisa nepi ka 15 taun.
Warna hulu jeung beuheung japati nu geus sawawa ilaharna bulao-abu-abu, leuwih kolot batan tonggong jeung jangjangna, sedengkeun dina beuteungna mah bodas. Panonna biasana mah oranyeu, tapi aya ogé nu bodas semu abu-abu.
Sayang[édit | sunting sumber]
Sayangna biasana dijieun dina lelegok atawa guha, dijieun tina régang garing, jukut, atawa jukut laut. Sakali baranahan, japati mah ngendogna ukur dua; disileungleuman piligenti ku indung jeung bapana salila 18 poéan. 'Piyik'na kakara disapih mun geus umur 30 poéan.
Doméstikasi[édit | sunting sumber]
Japati geus didoméstikasi ti rébuan taun ka tukang. Japati doméstik nu geus dilatih bisa mulang ka sayangna najan di bawa ka tempat nu can dipikawanoh nu jauhna nepi ka sarébuan kilo. Silangan husus, nu katelah japati pos, geus kalatih sangkan bisa mawa surat. Japati nu kieu ogé sok dibalapkeun.
Japati sok dikawinsilangkeun pikeun diala daging, dedegan, atawa kelir buluna (galeri poto).
Kabisa navigasi mangrupakeun salah sahiji kaahéngan japati, padahal manuk ieu mah tara ngayakeun migrasi.
Japati doméstik sok dipaké dina percobaan di laboratorium biologi, kadokteran, jeung élmu kognitif. Contona baé, japati sok dilatih pikeun ngabédakeun antara lukisan kubisme jeung imprésionisme.
Japati liar di kota-kota[édit | sunting sumber]
Japati liar di pakotaan sacara naluri ngajadikeun gedong-gedong jangkung di pakotaan salaku gawir-gawir cadas tempat alamina. Sababaraha kota nu kawentar ku japati liarna, di antarana
- Trafalgar Square - London
- Dam Square - Amsterdam
- Martin Place - Sydney
- Piazza San Marco - Venice
- Misir Carshisi- Istambul
- Rynek Główny- Cracow
Kusabab kamekaran populasina, di kota-kota kawas di luhur mah pihak pamaréntah nepi ka nyaram maraban japati liar. Komo ku kalakuanana nu bisa ngaruksak wangunan, nyebarkeun panyakit, polusi taina, sarta ngusir manuk lianna.
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Rock pigeon, Wikipédia édisi basa Inggris (8 Maret 2006).
- Collins Bird Guide karya Mullarney, Svensson, Zetterström & Grant. ISBN 0-00-219728-6
- Columba livia (TSN 177071). Integrated Taxonomic Information System. Dibuka ping 9 Pébruari 2006.


text:
Lini gedé Kanto 1923
Lini Gede Kanto 1923 (関東大震災 Kantō daishinsai?) ngaratakeun Kanto di pulo utama Jepang, Honshu dina 11:58 isuk-isuk 1 September 1 1923. Gedena magnitude lini antara 7.9 nepi 8.4 skala Richter, numana episentrumna di Sagami Bay, lilana antara 4 nepi ka 10 menit. Gempa ieu ngarusakkeun Tokyo, palabuan Yokohama, perfektur sakuliringna nyaeta Chiba, Kanagawa, jeung Shizuoka, sarta nyababkeun karusakan nu pohara di wewengkon Kanto.
Dumasar kana sumber nu bisa dipercaya, ampir 105,385 urang maot jeung leuwih 37,000 urang leungit.
Karusakan[édit | sunting sumber]
Kajadian lini dina waktu dahar beurang, loba masarakat nu ngagunakeun seuneu keur masak, nyababkeun karusakan jeung lobana nu tatu di sababaraha ku sabab seuneu ieu. Seuneu ngahuru gancang kacida kusabab ayana angin topan di basisir Noto Peninsula Jepang beh kaler sarta nyababkeun kahuruan di sababaraha kota nu kaliwatan nu ieu angin topan. Korban panglobana, ampir 30.000 urang di Rikugun Honjo Hifukusho kota Tokyo disababkeun ku kahuruan ieu. Lini nyababkeun rusakna saluran cai, keur mareuman seuneu perlu waktu dua poe nepi ka tanggal 3 Séptémber isuk-isuk. Seuneu jadi sabab lobana nu palastra.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Great Kanto Earthquake 1923 Online photo gallery by A. Kengelbacher
- The Great Kanto Earthquake of 1923: Materials from the Dana and Vera Reynolds Collection A Brown University Library Digital Collection
- USGS Earthquake Lists
- A Study by Kajima Construction Company
- The 1923 Kanto Massacre of Koreans in Japan: A Japanese Professor Reveals the Truth Article from Korean newspaper
- Additional information about the Great Kanto Earthquake
- UC Berkeley Earthquake Engineering Online Archive


text:
Pala
Pala (Myristica fragan Haitt) téh rempah-rempah asli ti Indonesia nya éta ti Banda jeung Maluku. [1] Pala, sumebar ka Pulo Jawa nalika Marcopolo indit ka Tiongkok ngaliwatan Pulo Jawa taun 1271 nepi taun 1295. [1] Ti harita, pala dibudidayakeun nepi ka Pulo Sumatera. [1] Pala dipikawanoh minangka rempah-rempah anu ngahasilkeun minyak atsiri, anu mangrupa bahan dasar dina indusri inuman jeung kosmetik. [1] Sacara umum mangpaat pala dicokot tina kulit watang nepi ka daging buahna. [1]
Daptar eusi
Kandungan[édit | sunting sumber]
Kandungan tina: 1. Arilus: Minyak atsiri, minyak lemak, zat samak, jeung zat pati. [1] 2. Siki: Minyak atsiri, minyak lemak, saponin, miristisin, elemisi, énzim lipase, péktin, hars, zat samak, lémonena, jeung asam oléanolat. [1] 3. Kulit buah: Minyak atsiri jeung zat samak. [1]
Jenis[édit | sunting sumber]
Aya sawatara rupa buah pala, nya éta:
- Myristica fragrans Houtt, [2]
- Myristica argentea Ware,[2]
- Myristica fattua Houtt,[2]
- Myristica specioga Ware,[2]
- Myristica Sucedona BL,[2]
- Myristica malabarica Lam.[2]
Mangpaat[édit | sunting sumber]
Siki buah pala bisa dimangpaatkeun pikeun dijadikeun ubar diséntri, maag, méncrét, ngeureunkeun utah, sebel, mules, perut kembung, insomnia, reumatik, serak, ngaringankeun nyeri, ngajaga stamina, sarta nyingkahan dehidrasi. [1] [3] Salian ti dijadikeun ubar, pala ogé biasana diolah jadi manisan.


text:
Gending Jawa Free Mp3 Download
MUST READ
:
1. Download Link will working with Browser MOZILLA FIREFOX & CHROME
only.
2. Don't use IE (Internet Explorer)
browser.
Caping Gunung - Gending Jawa - Sugeng W.h. Collections mp3
Gamelan Javanese Music Gending Jawa 03 mp3
Gending Jawa - Lir - Ilir mp3
Gamelan Javanese Music Gending Jawa 02 mp3
Ketawang Wigaringtyas - Gending Jawa - Sugeng W.h. Collections mp3
Ladrang Bimo Kurda - Gending Jawa - Sugeng W.h. Collections mp3
Gamelan Javanese Music Gending Jawa 04 mp3
05. Ketawang Tirto Kencono mp3
Ldr. Gandrung Binangun - Ktw. Weniraras - Rujak2an - Ayak Pamungkas Pl.br mp3
10. Lelagon Gelang Kalung mp3
03. Ketawang Kodok Ngorek mp3
06. Ketawang Mijil Wigaringtyas mp3
09. Ketawang Subokastowo mp3
02. Ldr Wilujeng mp3
Gamelan Javanese Music Gending Jawa 05 mp3
07. Ayak - Ayakan mp3
08. Ketawang Langengito mp3
01. Ldr Sekartejo mp3
12. Ketawang Santimulyo mp3
11. Ldr Gleyong mp3


text:
Pun Sapun ka parawargi sadaya, sim kuring seja ngiring nawisan tina
pernak-pernik gambar Kujang. Mugia janten harepan dina saamparan geusan langkung ngawanohkeun budaya Sunda.
Mangga Ka Parawargi sadaya anu minat kana ieu kaos, kantun kintun sms
ka no Hp: 0821 1918 6490.
Kaos:
Bahan: Katun
Pangaos: 100 Ribu + Ongkos Kirim
Pesenan:
Transfer ka:
BNI No Rek: 0096573627
a.n. : Tedy S Braja
Saparantos transfer kintun SMS ka sim Kuring
alamat jelas Parawargi Sadayana.
Salam Baktos ti Sim Kuring
Galuh Kiwari Pangauban
Rahayu _/\_
Sabale Gandrung Sa Sunda Sasilihwangi


text:
Category Archives: Dongeng
Carpon
DAUN SENTE JADI SAKSI DURIAT URANG
Ku: Asep JS
Balik ka imah, brus kuring mandi di Leuwi Kuda tukangeun imah. Mun pareng genah gegejeburan, sok poho ka batur nu ngantay rék milu ka cai. Geus rényom kadéngéna. Si bibi rék nyeuseuh mah, Mang Jae rék miceun mah, Nyi Mimin rék ngisikan mah, jeung nu séjénna. Atuh réngsé mandi téh kabéh pada ngékéak. Puguhing Mang Jae mah, teu weléh bari nyindir.
“Abong lila bubujangan, Sep, mandi gé lila. Iraha kawin, Jang?” pokna bari seuri ngahahah. Geus remen nu nanya, komo Mang Jae mah, tapi sok tara dilayanan. Bubuhan kakeuheul. Mun seug Mang Jae lain kolot, geus titatadi ditalian di tangakal balingbing pipir imah. Katempo kopéahna ngaleos, sengit haseup bakona néjéh liang irung.
Di jero kamar kuring ngarahuh. Panon anteng melong eunteung. Geuning nyaan katempo pisan geus kuduna mungkas lalagasan. Umur sakieu di lembur mah moal teu pada nganaha-naha can boga pamajikan téh. Tapi da nepika ayeuna, mumul kawin téh. Lain teu payu, geus aya nu harayangeun mah. Mumun mah, randa Isah mah, Téh Ninih mah, Kokom mah, Vera mah, Dedeh mah. Kabéh gé saropan tur gareulis manis. Nya kuring resep kénéh léléngohan. Lain sieun, lain teu boga biaya. Puguh wé gawé mah geus kawilang lumayan. Tabungan di bank geus meujeuhna keur rumah tangga mah. Kumaha deui, haté embung baé méréan. Teu bisa dipaksa-paksa.
Kadieunakeun, geus tara aya deui nu nganaha-naha, iwal Mang Jae wé nu bangor kénéh ngaheureuyan kuring sual kawin mah. Mang Jae, kitu deui nu di imah, geus sieun mun nanyakeun sual kawin téh. Éta gé tisaprak kuring mudalkeun kaambek kanu di imah lantaran hayoh ditanya iraha kawin. Murang-maring sagala disépak. Adat kuring gedé ambek. Tisaprak kajadian éta, urang imah teu wani-wani deui nyeungeut amarah kuring. Sensitip ngomong sual kawin mah.
****
Awéwé-awéwé nu mimitina ngadeukeutan kuring ge ayeuna mah geus tara datang ka imah deui. Kabéh geus ngarasa bosen nungguan kuring. Béja mah Mumun can lila kawin jeung Kang Dadang, urang Majaléngka. Randa Isah teu kuat hayang rumah tangga, antukna kawin jeung mandor Kamya. Téh Ninih béjana keur deukeut jeung urang Ciketug. Vera geus tara deui ulin ka imah, bejana Dedi mikahayang. Kokom geus pindah ka Cilebak. Dedeh béjana kapincut deui ku lalaki séjén. Kabéh gé lus-les pada néang jalan séwang-séwang, bakating ku cangkeul nungguan jeung miharep kuring meureun. Mang Rosid mah ngahanjakalkeun kana lalampahan kuring. Cenah mah awéwé geus dina lawang panto, kari unggeuk. Nya ayeuna mah kabéh pada bedo kudu lila nungguan kuring unggeuk daék tumarima rumah tangga. Jadi iraha rék kawin? Teuing atuh!
****
“Sep! Geus siap, Sep?!” kadéngé aya nu ngageroan di luar imah, meupeus lamunan kuring. Rikat kuring maké baju. Inget poé ayeuna Mang Rosid hayang dianteur ka Subang, ngadon rék neangan sorabi di pasar. Teuing keur naon! Keur nini Mimih meureun.
***
Dina jalan kuring amprok jeung Agus, babaturan és ém pé. Atuh sono geus lila teu tepung. Nya sajajalan téh ngawangkong. Manéhna geus boga budak hiji. Cenah kawin jeun urang Ciberung, urut babaturan sakelas pisan. Enya, jeung Ida. Kuring inget kénéh.
“Sep, kamari pisan panggih jeung Dedi. Jadi ogé nya rék kawin. Jodona mah geuning jeung Kokom nya…” Ceuk Agus. Kuring ngaranjug.
Jeung Kokom?
“Béja mah rék ka Vera?” kuring kerung. Agus malik kerung.
“Har, karék apal ilaing? Atawa api-api teu apal?” Agus heran.
“Keur naon kuring api-api teu apal. Apanan Dedi gé geus lila tara ulin deui ka imah.”
Témbal kuring. Agus katangen gogodeg.
“Vera teu nyarita?”
“Nyarita nanahaon, Vera gé ayeuna mah tara ulin deui ka imah. Sugan téh geus kawin
jeung Dedi di Bandung.” Tembal kuring. Jempé sakeudeung.
“Sep, Ceuk Dedi mah manéhna téh mikahayang Vera, tapi Vera nampik. Nya ayeuna jadina mah jeung Kokom. Milu hiber rumah tangga di Palembang. Beu, ilaing babaturan ulin keur leutik Dedi malah teu apal..” Agus ngajéntrékeun. Kuring ngahuleng.
“Ilaing nyaho kunanon Vera nampik Dedi?” Agus nanya.
“Naon?”
“Ceuk Dedi mah Vera miharep rumah tangga jeung ilaing. Vera sorangan nu balaka ka Dedi, yén manehéhna rék satia nungguan ilaing. Beu ilaing bet téga mihukum Vera. Malahan ceuk beja kamari-kamari indungna geuring parna, mikiran budakna can kawin-kawin…”
****
Leng pikiran asa rinyay ngadéngéna, nyéah kana jero dada. Di Sukasari Dedi pisah. Babaku poé minggu mah di jalan téh sok rame. Pangpangna mah di pasar Subang, paciweuh ku nu lalar liwat rék ulin ka pasar mingguan . Panon poé geus karasa panas. Hawa beuki bayeungyang. Pikiran jeung haté noroweco teu pupuguh. Baruk Vera nungguan kuring?
Hawar-hawar ti kajauhan kadéngé haleuang tembang sunda di nu hajatan. Nya ngadéngé tembang téh jadi aya dédéngéeun dina kaayaan kitu mah. Rey karasa aya nu ngeleketey dina lelembutan. Deng tembang marengan panineungan nu teu karasa kumalayang. Haleuang tembang karasa kana puhu kalbu…
asih urang…
diapungkeun ka langit
muntang kana mega
ucang-angge duaan…
asih hurang…
dipentangkeun ka langit
manteng dina bulan
ayang-ayangan duaan…
asih urang…
tingkaretip jiga bentang1
…..
Ser, haté nu simpé dumadak haneut ngadéngéna. Tembang bieu lir ungkara basa nu ngusapan mapay-mapay garingna rasa. Tembangna nyaritakeun wanoja nu keur geugeut panineungan ku rasa cinta. Kumalayang haté sajongjonan. Ngarasa bagja teu pupuguh, ngarasa ngemplong pikiran, tapi sakapeung hariwang teu puguh. Kuring ngarérét ka Mang Rosid nu titatadi teu usik-usik. Bet haté sakapeung ngarasa keueung. Enya, Dedi gé ditampik bubuhan Vera hayang satia nungguan kuring. Teuing geus sabaraha taun. Tapi naha Vera tara ulin ka imah deui? Teu kungsi lila, kadéngé deui tembang anyar tina Toa..
…..
hate ngarasa geugeut
hayang geura geura deukeut
rasa liwung gandrung
diri kapidangdung
semu ngalanglayung
hayang geura geura tepung
sawangan kumalayang ngawang-ngawang
nyipta rasa tinu anggang jeung manehna
implengan gumalindeng anteng mayeng
namperkeun rasa katineung kadirina
harepan geus jadi ampihan rasa
moal laas najan anggang jeung manehna2
…..
Bener tangtu Vera masih kénéh kangen ka kuring? Bener tangtu manéhna teu pundung kawas nu lian? Bener ceuk Agus, kuring téga nganyenyeri manéhna. Sok jadi hanjakal geus kasar ka Vera. Kuring nu kungsi kasar ka manéhna. Kuring nu kungsi nyentak manéhna. Babakuna teu ditarima teu ditakon unggal manéhna nganjang ka imah. Geuning Vera mah tetep satia, tetep miharep. Teu karasa tembang dina kasét ganti deui…
…..
dina lambaran katrésna
aya ringkang can kasorang
diri kapidangdung
dipapareng kuciptaan
mugia nyorang kabancang
sumerahna ieu diri
tumarima demi cinta
najan diri kudu nandangan tunggara
najan ukur saliwatan
najan ukur sakedapan
abdi pasrah moal robah pamadegan…3
…..
Duh tangtu Vera nungguan kuring téh. Palangsiang, boa manéhna tara ka imah deui téh sieun ku kuring, tisaprak kuring ngamuk sual kawin, kabeneran manéhna harita keur aya di imah kuring. Jigana Vera nyeri haté. Jigana Vera éra. Jigana ayeuna gé Vera tara manggihan indung kuring ka imah téh lantaran sieun kuring nyangka nu lian-lian. Padahal Vera mah tibaheula gé baku sok ngadon nganteuran ka indung kuring mawa sarupaning buah-buahan. Vera nu éstuning nyaah ka indung kuring nu geus kolot…
*******
Tapi ayeuna mah Vera geus jiga nu sieun datang ka imah gé. Nu di imah gé geus tara ngomong-ngomong sual Vera. Kabéh sieun ku ambek kuring. Indung sorangan gé geus tara nyabit-nyabit sual kawin, sual Vera. Haleuang tembang teu eureun-eureun minuhan pikiran kuring, ngusapan haté kuring.
Geuning, tos dugi Tarikolot.. Kuring jeung Mang Rosid ngarénjag reuwas. Tuluy silih pelong. Geuning sarua jeung kuring, sihoréng sihoreng Mang Rosid gé titatadi anteng ngalamun, poho rék eureun di Subang mah.
“Eta geura genah ngarasa dipépéndé kawih sunda sajajalan. Sedih jeung bungah karasana panineungan…” Mang Rosid gagaro sirah nu teu ateul.
Sajajalan eta lagu di nu hajat digeder, béak diputer deui, béak diputer deui. Teu eureun-eureun. Atuh kuring gé nepika apal. Kuring jeung Mang Rosid mupakat balik deui ka Sukasari ngabélaan hayang tuluy ngadangukeun tembang. Meuli sorabi ka Subang mah teu jadi. Sapanjang balik mah euweuh nu cacarita.
Ukur haleuang tembang. Duh, sajeroning dipépénde tembang, ingetan ka Vera. Tibaheula manéhna nungguan kuring.
Teu karasa balikeunna mah gancang, geus tepi deui ka Kadupugur. Can ge lila dating, kaset pajeujeut!”
Mang Rosid ngadadak hayang buru-buru balik. Inget ka si Nini cenah. Antukna kuring leumpang sorangan. Sajajalan pikiran ngarasa sasab ka awang-awang, asa teu manggih arah. Haté norowéco ngarasa diturih wanci nu can pasti. Di tengah sawah celepuk silih udag. Kuring leumpang luhur galengan, dumadak ngarasa hariwang ku hirup…
*******
Di imah, kabéh keur kumpul. Kaayaan tengah imah jiga nu geus kaanjogan sémah. Aya bubuahan dipiringan deukeut panto.
“Aya sémah, Mah?” kuring nanya bari muka jaket. Jempé sakeudeung.
“Enya, aya Vera. Bieu pisan mulang.” Tembal indung. Kuring neuteup Mang Jae, ret ka lanceuk. Si bibi ngaléos ka dapur. Aéh aya naon asa beda tisasari. Kuring diuk ngahuleng sajongjonan deukeut jandéla kamar. Duh, Vera nganjang deui…Karasa haté nitah cengkat ngudag Vera nu jigana can mulang jauh. Kuring ngarawél jakét rék kaluar.
******
Sajajalan dada karasa beurat. Hawar kadéngé deui tembang nu tadi dina sapeker, piligenti nyiwitan ati…
lamun enya jodona
lamun enya kuduna
moal rék aya nu bisa misahkeunnana…
lamun enya cintana
lamun enya hayangna
ulah rek aya nu nyoba misahkeunnana…4
Katémbong tikajauhan Vera rék balik meuntas cukang Kanyere. Leumpang kuring digancangan. Mingkin deukuet, dada karasa mingkin heureut. Tilu lengkah ka Vera kuring ngarandeg.
“Vera…”
Vera ngalieuk, semu reuwas amprok jeung kuring. Sakeudeung silih teuteup anteub. Vera ngeluk tungkul, jiga nu teu wasa paadu teuteup jeung kuring. Kuring ngadeukeutan manehéhna. Gap teu asa-asa nyekel leungeun Vera. Kuring teu nyaho naon nu ngalamuk dina haté Vera ayeuna. Kuring nungtun manéhna mapay galengan muru saung, da harita hujan turun ngaririncik. Sajajalan kuring duaan di tiung ku daun Sente meunang nilas ti pinggir balong bapa Dayat. Gék kuring duaan dariuk di saung jiga baheula keur leutik. Nya di saung eta pisan, Vera babarengan deui jeung kuring. Lila paheneng-heneng. Duaan pabetem-betem. Kuring ujug-ujug bingung rék ngomong naon. Vera tanggah lalaunan, neuteup ka kuring sakedapan. Duh, Lis, geus lila teu tepung. Angin karasa humaliwir. Kuring jeung Vera silih teuteup. Teu karasa haté ngangkat leungeun sorangan ngaranggeum leungeun Vera.
*****
“Lis, hapunten Akang, “ pok téh,” Tong jadi pundung. Haté mah teu bisa dibobodo gening. Kuring teh gening teu bisa hirup sorangan…” ceuk kuring halon. Vera neuteup panon kuring. Duh, bulu panonna mingkin carentik baé. Vera nu geulis, kuat nandangan tunggara satia nungguan haté kuring léah tumarima. Kuring ujug-ujug ngarasa deudeuh jeung geugeut ka Vera. Katémbong aya nu ngeyembeng lebah kongkolak panonna.
“Vera bakal satia salawasna…” pokna. Teu kungsi lila manéhna ceurik. Cipanonna nyakclak kana leungeun kuring. Haneut. Teu karasa Vera nyangsaya kana dada. Cipanonna beueus karasa dina dada kuring.
********
“Horeeee!!!” kadéngé aya sora nu kareprok tukangeun saung. Kuring jeung Vera ngarénjag bareng. Reuwas naker. Katémbong Mang Jae jeung Mang Rosid saparakanca tingtorojol muru saung. Nyi Mimin, lanceuk, si bibi jeung indung kuring nuturkeun ti tukang, sareuri jiga nu bungah. Mang Udeh ajarg-ajragan atoh. Kuring jeung Vera silih pelong, tuluy Vera imut ngagelenyu.
*****
“Sep, ilaing jadi rék kawin jeung Vera téh?” Mang Jae nanya saklek jiga nanya ka maling. Kuring neuteup Vera sakeudeung. Vera imut surti. Kuring unggeuk. Sakur nu aya didinya kabéh keprok deui. Mang Udeh ajrag-ajragan. Indung kuring ngagabruk Vera jeung kuring bari ngagukguk ceurik, bakating ku bungah. Indung kuring nangtung bari nyusutan cipanon. Teu eureun-eureun syukur ka Gusti. Duh, gening salila ieu téh kuring lain nganyeuneyuri Vera hungkul, tapi nganyeunyeuri indung, ngariripuh diri sorangan…
Kuring jeung Vera silih teuteup geugeut. Barang rék nangkeup pisan Vera, Mang Udeh nyekelan taktak kuring.
“Eit, ke heula! Méméh nangkeup Vera, ilaing kudu panco heula jeung kuring!” ceuk Mang Udeh.
“Ilaing mah Udeh, baku sok maén sengsor waé!” ceuk Mang Rosid nyereng. Kabéh nu aya didinya seuri akey-akeyan ngadéngé mamang-mamang silih haok. Vera tungkul bari imut ipis. Saung jeung daun Sente jadi saksina. Duh, Lis, kakara nyadar Akang mah, raray anjeun mun pareng kaisinan estuning katingalna ipis geulis…
SAKADANG KUYA SILIHDURUK JEUNG MAUNG
DINA hiji poé Sakadang Kuya ulin ka sisi basisir. Manéhna cicing handapeun tangkal kalapa, katebak ku angin laut. Aya ku nimat. Bakating ku genah, nepi ka nundutan.
Keur kitu, teu kanyahoan ti tadina, torojol Sakadang Maung, ngomong tarik ngagareuwahkeun anu keur anteng nundutan.
“Ha ha ha, kabeneran, aing keur lapar manggih hakaneun!” pokna bari ngadeukeutan Sakadang Kuya.
Sakadang Kuya reuwas kacida. Tapi teu bisa nyumput atawa lumpat. Dina biasa ogé kétang, kateuteu ari, da angger bakal katéwak ku Sakadang Maung anu kaceluk tarik lumpatna.
“Naon deui? Anu jelas, sia bakal jadi eusi kadut aing!” ceuk Sakadang Maung, ngomongna angger bedas dibarung ku ngagerem sagala. “Ti kamari aing can baranghakan. Lumayan kuya kolot ogé!”
“Sabar, Sakadang Maung, sabar,” ceuk Sakadang Kuya, ngomongna leuleuy, “Lamun mémang geus waktuna jadi hakaneun anjeun, uing mah rido. Katambah uing sorangan geus kolot, geus bosen hirup. Ngan anjeun kudu nyaho, daging uing téh tiis jeung hampos. Lamun hayang ngeunah jeung gurih, euweuh deui carana, uing kudu diduruk heula.”
“Diduruk heula? Kumaha carana?” ceuk Sakadang Maung.
“Gampang atuh. Awak uing bugbrugan ku suluh, tuluy duruk.”
“Ari suluhna ti mana?”
“Ngala ka leuweung!”
“Ngala ka leuweung? Ha ha ha aing apal kana akal licik sia, dasar kuya! Waktu aing ka leuweung néangan suluh, sia rék kabur! Aing moal bisa katipo deuleu!” ceuk Sakadang Maung.
“Bisi anjeun teu percaya mah, pék tah talian awak uing, tuluy cangcang kana tangkal!” témbal Sakadang Kuya.
“Heug atuh ari kitu mah!” ceuk Sakadang Maung. Tuluy néangan areuy keur nalian kuya. Geus manggih, reketek awak Sakadang Kuya téh ditalian. Tungtung talina ditalikeun kana tangkal kalapa. Ngahaja talina dipanjangan, da kitu paménta Sakadang Kuya téh. Sanggeus yakin talina pageuh, Sakadang Maung indit ka leuweung rék ngala suluh.
Sabot Sakadang Maung ka leuweung, buru-buru Sakadang Kuya nyieun liang dina keusik. Liangna kawilang jero ogé, gedéna sapaseun awakna. Tuluy manéhna cicing dina luhureun éta liang, nepi ka henteu kaciri aya liang.
Jol Sakadang Maung manggul suluh, tuluy dibugbrugkeun kana awak Sakadang Kuya. Gur baé sukuh téh diseungeut. Teu hésé teurakna seuneu téh, kawantu suluh gararing. Sakeudeung ogé seuneuna geus ngabebela, teu bina ti nu keur nyieun api unggun. Ari Sakadang Kuya, barang durukan hurung téh, terus baé mubus kana liang anu aya di handapeunana.
“Sakadang Kuya!” ceuk Sakadang Maung.
“Kuk!”
“Can paéh?”
“Encan, seuneuna kurang gedé.”
Suluhna ditambahan deui.
“Sakadang Kuya!”
“Kuk!”
“Can paéh kénéh?”
“Encan, anéh di dieu mah seuneu téh bet haneut!” témbal Sakadang Kuya.
Suluhna ditambahan deui.
“Sakadang Kuya!”
Sakadang Kuya teu némbalan.
“Ah, jigana ayeuna mah geus paéh Sakadang Kuya téh.”
Barang durukan geus pareum, Sakadang Maung kurah-koréh kana durukan, néangan daging kuya. Keur kitu, Sakadang Kuya ngurumuy tina jero lebu durukan. Awakna jadi bodas ku lebu.
“Sakadang Kuya, geuning sia hirup kénéh?” ceul Sakadang Maung kacida kagétna.
“Puguh ceuk uing gé tadi, seuneuna téh jadi haneut di lebah dieu mah!” témbal Sakadang Kuya kalem.
“Baruk tiis nya?” ceuk Sakadang Maung deui bari nilik-nilik awak Sakadang Kuya. “Jeung deui awak silaing jadi bodas kitu? Asa leuwih kasép euy!”
Sakadang Kuya mésem. Pok ngomong, “Sakadang Maung hayang siga kuring?”
“Ih, puguh wé, ti baheula aing téh hayang boga kulit bodas. Meureun bakal leuwih tegep, nya!”
“Tangtu wé atuh. Komo Sakadang Maung mah, lamun boga kulit bodas téh, bakal leuwih gagah jeung kasép. Ayeuna ogé cacakan coréléng geus tegep.”
“Bisa kitu mun kulit uing hayang bodas kawas siliang ayeuna?” ceuk Sakadang Maung, rada sopan ayeuna ngomongna téh, teu uang-aing teuing.
“Nya bisa atuh, asal daék diduruk wé siga uing tadi,” ceuk Sakadang Kuya.
“Diduruk? Moal panas kitu?”
“Moal. Apan uing ogé henteu nanaon, malah kulit jadi bodas,” témbal Sakadang Kuya. “Lamun arék, jung atuh néangan suluhna heula!”
Teu loba tatanya deui, Sakadang Maung indit ka leuweung rék ngala suluh. Meunang sawatara lilana, Sakadang Maung datang bari manggul suluh gararing.
“Pék ngagolér di dinya, ku uing urang bugbrugan ku suluh!” ceuk Sakadang Kuya.
Sakadang Maung ngagolér, tuluy dibugbrugan ku suluh. Sut atuh suluh diseungeut. Jegur baé hurung, tangka ngabebela.
“Sakadang Maung!”
“Heuy!”
“Hirup kénéh?”
“Hirup, euy, ngan panas geuning!”
“Panas sotéh mimitina, engké mah moal geura.”
Suluhna ditambahan deui. Geus sawatara lilana, ditanya deui ku Sakadang Kuya.
“Sakadang Maung, hirup kénéh?”
“Hirup euy, ngan panas,” témbal Sakadang Maung, sorana ngalaunan.
Suluhna ditambahan deui. Geus sawatara lilana, ditanya deui ku Sakadang Kuya.
“Sakadang Maung, hirup kénéh?”
“Iup, han hanas heuy …,” Sakadang Maung némbal, sorana beuki teu kadéngé baé.
Teu talangké, suluhna dibugbrugan deui. Sanggeus sawatara lilana, pok ditanya deui ku Sakadang Kuya.
“Sakadang Maung, hirup kénéh euy?”
Sakadang Maung teu némbalan.
“Lah, kawasna mah geus paéh Si Belang téh,” ceuk Sakadang Kuya.
Teu lila kadéngé sora tingbeletuk tina durukan. Sirah jeung awak Sakadang Maung baritu. Kambeu deuih bau hangit daging jeung kulit anu kaduruk.
“Yakin geus paéh Si Belang téh. Keun, itung-itung wawalesna ka sato anu sok ngahakanan sato laleutik,” ceuk Sakadang Kuya.


text:
Anabolisme
Anabolisme hartina aspék métabolisme nu dicirikeun ku tumuwuh. Hiji cara pikeun ngagolongkeun prosés métabolik, boh dina hambalan sélular, organ, atawa organisme nyaéta anabolik atawa katabolik.
Prosés anabolik condong ka "numuwuhkeun" organ jeung jaringan. Prosés ieu ngabalukarkeun sél tumuwuh jeung ngalaman diferensiasi sahingga ukuranana ngabadagan, hiji prosés nu ngawengku sintésis molekul kompléks. Conto prosés anabolik nyaéta mineralisasi jeung tumuwuhna tulang jeung nambahanana massa otot.
Prosés katabolik dicirikeun ku "ngarecah" organ jeung jaringan. Prosés ieu ngawengku "mesék" protéin struktural sahingga bisa didaur ulang pikeun tujuan séjén. Prosés katabolik lumangsung nalika kalaparan, setrés, jeung gering. Conto prosés katabolisme nyaéta direcahna protéin otot sangkan bisa maké asam aminona pikeun substrat dina glukonéogenesis (kurang leuwihna mah sarupa jeung ngaduruk mébel di imah anjeun nalika béakeun suluh) jeung direcahna lemak na jaringan adiposa jadi asam lemak pikeun sumber tanaga.
Kusabab patojaiyah lamun aya prosés anabolik jeung katabolik sakaligus dina hiji sél, aya rupa-rupa sinyal nu ngahurungkeun prosés anabolik sakaligus mareuman prosés katabolik, kitu ogé sabalikna. Kalolobaan sinyal nu dipikanyaho aya dina wujud rupa-rupa hormon. Para ahli éndokrinologi sacara tradisional geus ngagolongkeun rupa-rupa hormon salaku anabolik atawa katabolik.
- Hormon anabolik klasik, di antarana
- Hormon katabolik klasik, di antarana
- Kortisol
- Glukagon
- Adrénalin jeung katékolamin lianna
- Sitokin
- Hormon leuwih anyar nu patali jeung kasaimbangan kaayaan anabolik jeung katabolik, di antarana
- Oréksin jeung Hipokretin (pasangan hormon)
- Mélatonin