text:
Basa Sunda: Sajarah Sunda
Bhineka Tunggal Ika teh lambang nagara Republik Indonesia. Eta lambang hartosna “rupa-rupa tapi hiji “, ngandung hartos yen Indonesia diwangun ku rupa-rupa sukubangsa, kabudayaan, katut nusa, tapi sakumna sapuk ngahiji jadi bangsa Indonesia pikeun ngudag hiji cita-cita nasional nya eta masyarakat adil jeung ma’mur.
Salasahiji anggota bangsa Indonesia nya eta sukubangsa Sunda anu miboga kabudayaan jeung lemah cai sorangan, wujudna mangrupa kabudayaan Sunda jeung Tanah Sunda atawa Tatar Sunda. Kecap Sunda anu ngandung harti wewengkon atawa daerah mimiti kacatet dina prasasti (Prasasti Juru Pangambat) taun 458 Saka (536 Masehi). Anu pasti pisan Sunda sabage nagara (karajaan) kacatet dina prasasti Sanghiyang Tapak taun 952 Saka (1030 Masehi). Dina ieu prasasti disebutkeun sababaraha kali yen Sri Jayabhupati ngaku sabage raja Sunda. Tanah Sunda perenahna di beulah kulon hiji pulo anu ayeuna jenenganana Pulo Jawa. Ku kituna eta wewengkon disebut oge Jawa Kulon. Ceuk urang Walanda mah West Java. Sacara formal istilah West Java digunakeun ti mimiti taun 1925, nalika pamarentah kolonial ngadegkeun pamarentah daerah anu statusna otonom sarta make ngaran Provincie West Java. Ti mimiti zaman Republik Indonesia (1945) eta ngaran propinsi anu make basa Walanda teh diganti ku basa Indonesia jadi Propinsi Jawa Barat.
Sangkan jaga henteu nimbulkeun salah paham atawa ngabingungkeun, pedaran ngeunaan sajarah Sunda dibagi dua. Kahiji, medar harti sajarah jeung gambaran sajarah Sunda nurutkeun kabudayaan Sunda. Kadua, medar sajarah Sunda dumasar hasil panalungtikan elmu sajarah. Soalna, harti sajarah sacara tradisi dina hirup kumbuh urang Sunda mangsa katukang geuning beda atawa aya bedana jeung harti sajarah dumasar elmu sajarah ayeuna. Sacara tradisi harti sajarah ceuk urang Sunda teu bina ti legenda atawa mitologi, nyaritakeun kahirupan manusa di ieu dunya, tapi bari dipacampurkeun hirup kumbuhna jeung kahirupan mahluk gaib kayaning jin, arwah luluhur, sato kajajaden. Apan sajarah nurutkeun elmu sajarah mah kudu nyaritakeun kahirupan manusa di ieu dunya anu sajalantrahna, bisa dibuktikeun manusa-manusana kungsi hirup di ieu dunya tur kahirupanana enya-enya kungsi kajadian. Atuh dina nyaritakeunana kudu kaharti ku akal (rasional), marele (sistematis), jeung runut runtuyan waktuna (kronologis).
Dina ieu kasempetan pedaran sajarah Sunda diwatesanan ku sajarah Sunda periode Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh anu ngawengku waktu kurang leuwih 9 abad ti mimiti ahir abad ka-7 nepi ka ahir abad ka-16 Masehi.
I. SAJARAH SUNDA JEROEUN KABUDAYAAN SUNDA
Dumasar titinggal tinulis anu mangrupa prasasti jeung naskah, dina abad wewelasan urang Sunda geus katembong gede kasadaran sajarahna. Sababaraha prasasti anu dikaluarkeun ku raja Sunda disebutna sakakala. Eta istilah ngandung harti pangeling-ngeling; pangeling-ngeling ka mangsa katukang. Jadi, prasasti sakakala hartina prasasti anu dikaluarkeun atawa eusina pikeun mieling hiji hal (kajadian, kaayaan) anu geus kalakonan. Beda jeung prasasti piteket, nya eta prasasti anu dikaluarkeun pikeun mutuskeun hiji hal atawa anu eusina kaputusan raja ngeunaan hiji hal. Eusi prasasti sakakala nyaritakeun kajadian atawa kaayaan mangsa katukang, ari prasasti piteket ngembarkeun hal anu kajadian harita. Kukituna prasasti sakakala leuwih eces nembongkeun kasadaran sajarahna tibatan prasasti piteket, sok sanajan duanana oge ngandung ajen dokumen historis. Prasasti Batutulis anu aya di kota Bogor ayeuna bisa dijadikeun conto prasasti sakakala. Ieu prasasti anu ditulis make basa Sunda (kuna) dikaluarkeun ku Prabu Surawisesa (raja Sunda nu marentah taun 1521-1535) taun 1533 pikeun mieling ramana, Sri Baduga Maharaja (raja Sunda nu marentah taun 1482-1521), anu pupus 12 taun kalangkung (1521) bari sakalian ngayakeun upacara srada, nya eta upacara pikeun nyampurnakeun arwah luluhur. Dina ieu prasasti dicaritakeun ngeunaan gelar Sri Baduga Maharaja anu sababaraha kali gentos luyu sareng kalungguhanana, luluhur Sri Baduga, jeung hasil garapanana. Unina awal eta prasasti kieu. “Wan na pun. Iti sakakala Prebu Ratu purane pun. …” (Mugi-mugi salamet. Ieu tanda mieling haturan Prebu Ratu almarhum. …). Conto prasasti piteket nya eta prasasti Sanghiyang Tapak anu dikaluarkeun ku Sri Jayabhupati, raja Sunda taun 1030-1042. Ieu prasasti ngabewarakeun kaputusan Sri Jayabhupati ngeunaan wates daerah kabuyutan (daerah kaagamaan) Sanghiyang Tapak, larangan ngaganggu eta daerah kabuyutan, larangan ngala lauk di walungan nu aya di eta daerah, jeung ancaman hukuman ka sing saha anu ngalanggar larangan-larangan kasebut.
Luhurna kasadaran sajarah urang Sunda harita katembong oge tina amanat Rakeyan Darmasiksa, raja Sunda taun 1175-1297, ka putra-putuna, jembarna ka sakumna urang Sunda sapandeurieunana. Eta amanat kaunggel dina naskah Amanat Galunggung anu ditulis dina daun lontar make aksara jeung basa Sunda (kuna). Unina kieu.
“Hana nguni hana mangke, tan hana nguni tan hana mangke.
Aya ma beuheula aya tu ayeuna, hanteu ma beuheula hanteu tu ayeuna.
Hana tunggak hana watang, tan hana tunggak tan hana watang.
Hana ma tunggulna aya tu catangna.”
(Aya bareto aya jaga, lamun teu aya bareto moal aya jaga.
Aya baheula aya ayeuna, lamun teu aya baheula moal aya ayeuna.
Aya iteuk aya dahan, lamun teu aya iteuk moal aya dahan.
Lamun aya tunggul tangtu aya urut tangkalna.)
Hiji cecekelan hirup manusa anu sifatna historis, ngandung tilu dimensi sajarah: mangsa katukang, mangsa ayeuna, jeung mangsa nu bakal datang. Yen dina ngalakonan hirup alam ayeuna perlu nyoreang jeung ngaca ka alam tukang sarta seukeut deuleu jeung teteg hate dina nyanghareupan alam nu bakal kasorang. Sabab, saur Ayatrohaedi oge, sajarah teh nya eta tapak lacak nu kasorang, cecekelan urang leumpang, enggoning ngudag tujuan.
Atuh babaran sajarah anu luyu jeung eta kasadaran sajarah aya contona, seperti babaran sajarah nu aya dina naskah Bujangga Manik (disusun memeh taun 1511) jeung naskah Carita Parahiyangan (disusun teu lila ti saruntagna Karajaan Sunda). Bujangga Manik nyaritakeun pangalaman pangarangna (Prabu Jaya Pakuan) nalika ngalalana ngurilingan Pulo Jawa jeung Bali. Sacara ringkes Carita Parahiyangan nyaritakeun sajarah Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh ti mimiti ngadeg nepi ka runtagna. Raja-raja Sunda jeung Galuh ditataan saurang-saurang bari disebutkeun lilana nyekel pamarentahan.
Hanjakal pisan kasadaran sajarah jeung cara nyusun sajarah kitu teh henteu lana, da sabadana mah sajarah teh dihartikeunana meh sarua jeung legenda, malah sarua jeung mitologi. Atuh carita-carita sajarahna oge disusun dumasar eta harti nepi ka eusina pacampur antara sajarah jeung legenda atawa mitologi. Tegesna, sajarah meh taya bedana jeung dongeng. Gambaran sajarah kitu teh babakuna lamun nyaritakeun zaman Karajaan Sunda, Karajaan Galuh, jeung sumebarna Islam di Tanah Sunda. Katembong pisan saruntagna Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh urang Sunda ngagungkeun eta dua karajaan. Zaman harita dianggapna, malah dipercaya, sabage zaman ideal urang Sunda. Katelahna zaman harita teh zaman subur ma’mur loh jinawi, rea ketan rea keton, tata tengtrem kerta raharja. Tapi ngagungkeunana ku carita anu sifatna legendaris atawa mitologis boh dina wangunan tradisi lisan boh dina wangunan tradisi tulisan. Tradisi lisan ngawujudna dina carita pantun, carita legenda hiji tempat, kapercayaan sabubuhan masyarakat, saperti carita pantun Mundinglaya di Kusumah, Ciung Wanara, Lutung Kasarung, legenda leuweung Sancang, kapercayaan kana maung kajajaden anu asalna rayat Pajajaran. Tradisi tulisan ngawujud dina naskah, saperti Babad Pajajaran, Carios Prabu Siliwangi, Wawacan Kean Santang, Sajarah Banten, Carita Dalem Pasehan. Mundinglaya di Kusumah, putera raja Pajajaran, bisa ngapung nyaba ka langit padahal henteu jangjangan sarta bisa ngelehkeun mahluk gaib raksasa (Jonggrang Kalapetung) ku kakuatan gaib. Ciung Wanara keur mangsa orokna dipalidkeun ka walungan, terus nyangsang dina badodon (alat paranti ngala lauk) Aki Balangantrang, tapi henteu kua-kieu, salamet. Guruminda, putera (dewa) Sunan Ambu, ti kaindraan turun ka dunya bari nyamar jadi lutung (Lutung Kasarung) sangkan patepung jeung putera mahkota, Purbasari. Ku kakuatan gaib Guruminda bisa ngayakeun karaton nu singsarwa endah jeung ngabendung walungan masing-masing dina waktu ukur sapeuting. Kean Santang, putera raja Pajajaran Prabu Siliwangi, bisa napak rancang dina beungeut cai laut nyebrang nepi ka tanah Arab. Di Arab Kean Santang tepang sareng Bagenda Ali, oge Nabi Muhammad. Kean Santang lebet Islam, alatan eleh jajaten teu mampuh nyabut iteuk Bagenda Ali anu ditanclebkeun kana taneuh. Sunan Burung Baok, putera Prabu Siliwangi, bisa nerus bumi ti Pakuan (Bogor) ka Suci (Garut) bulak-balik.
Harti jeung gambaran sajarah kitu teh di kalangan tertentu masyarakat Sunda masih keneh lumangsung nepi ka ayeuna. Nepi ka taun 1984 hiji tokoh Sunda di Bandung sok ngadatangkeun roh Prabu Siliwangi anu ngajirim dina awak anak buahna. Sacara teu sadar eta anak buahna nembangkeun kidung anu pikasediheun bari gerak-gerikna siga maung. Dina hiji pajumuhan ilmiah sim kuring kungsi medar sababaraha urang raja Sunda anu hengker tur goreng adat jeung laku-lampahna nepi ka ngabalukarkeun karajaan jadi nyirorot kakuatanana, malah ahirna mah runtag samasakali (1579). Teu lila ti harita muncul komentar-komentar anu sifatna emosional ti sababaraha tokoh Sunda. Aranjeunna nganaha-naha sarta henteu nampi eta pedaran kalawan alesan anu teu jelas. Ringkesna mah, aranjeunna henteu suka raja Sunda digogoreng kitu. Padahal pedaran sim kuring dumasar kana informasi tina naskah Carita Parahiyangan anu disusun ku pangarang warga keneh Karajaan Sunda. Minangkana mah eta pangarang manghanjakalkeun ka raja-raja Sunda anu talajakna kitu.
Harti jeung gambaran sajarah Sunda saperti dipedar di luhur teh mimiti muncul dina awal abad ka-18 sanggeus kabudayaan Jawa asup ka jero kabudayaan Sunda. Asupna kabudayaan Jawa ka Tanah Sunda di mimitian ku asupna kakawasaan Kasultanan Mataram ka Priangan (1625) jeung ka Cirebon (1650). Saenyana dina ahir abad ka-17 nepi ka awal abad ka-18 masih aya keneh tulisan sajarah (historiografi) anu sifatna historis dihasilkeun di Tatar Sunda, nya eta ti Cirebon jeung ti Banten anu geus ngajanggelek jadi karajaan Islam (kasultanan). Bisa jadi eta tulisan sajarah teh, di sagigireun masih keneh aya pangaruh alam pikiran zaman samemehna, oge dipangaruhan ku konsep sajarah nurutkeun paham Islam. Asupna kabudayaan Islam ka Tatar Sunda dimimitian ku kagiatan buniaga jeung mukimna para sodagar Islam di palabuan-palabuan Karajaan Sunda. Eta kaum muslimin ditangtayungan ku Kasultanan Demak (1475-1546). Tapi sanggeus kakawasaan di Tanah Sunda aya dina cangkingan pamarentah kolonial Walanda (ti wangkid 1800) harti jeung gambaran sajarah anu miboga sifat legendaris/mitologis teh beuki ngandelan tur nerekab ka meh sakumna masarakat Sunda. Sigana mah eta teh perlambang kaayaan sabenerna yen urang Sunda geus teu boga kakawasaan deui di lemah caina, anu nyampak ngan kakawasaan nu aya di awang-awang atawa dina lamunan. Pikeun ngabeberah hate nya digambarkeun yen urang Sunda bisa hirup kumbuh pacampur jeung mahluk gaib, malah bisa ngelehkeun maranehanana.
Aya dua masalah anu sajalan tur pikatajieun upama dibahas dina raraga ieu pedaran. Kahiji, masalah Pajajaran sabage jenengan karajaan. Kadua, masalah identitas Prabu Siliwangi. Dina meh sakumna tradisi tulis jeung tradisi lisan anu disusun sabada asupna pangaruh kabudayaan Jawa jeung kakawasaan Walanda, karajaan di Tanah Sunda samemeh asupna Islam make jenengan Pajajaran. Eta tradisi miboga sifat jeung ajen sastra. Padahal dina sumber-sumber sajarah mah (prasasti, naskah primer, beja ti mancanagara) di Tanah Sunda teu aya nagara anu jenenganana Pajajaran. Istilah Pajajaran atawa lengkepna Pakuan Pajajaran dina eta sumber sajarah dipake pikeun nyebut jenengan puseur dayeuh, lain ngaran nagara. Ari jenengan nagarana mah nya eta Sunda, Karajaan Sunda.
Timbulna Pajajaran jadi jenengan nagara, bisa jadi ngaliwatan proses luyu jeung perjalanan sajarahna. Ti taun 1579 Karajaan Sunda taya wujudna deui, sabab geus runtag. Nu masih aya keneh wujudna iwal ti titinggalna (prasasti, arca, batu tahta, benteng, jalan, makam, tatangkalan, tradisi lisan) nu dumuk di patilasan puseur dayeuh karajaan. Eta titinggal kasaksian keneh ku urang Walanda nu datang ka eta tempat taun 1687, 1690, 1703, 1704, jeung 1709. Sababaraha titinggal kasebut masih bisa disaksikeun keneh nepi ka kiwari. Bisa kaharti lamun zaman harita jenengan puseur dayeuh Pakuan Pajajaran mindeng disebut-sebut. Ahirna fungsi istilah Pakuan Pajajaran jadi robah. Anu tadina sacara gembleng sabage jenengan puseur dayeuh, saterusna pecah jadi dua. Pakuan pikeun jenengan puseur dayeuh sarta Pajajaran pikeun jenengan nagara. Memang istilah Pakuan Pajajaran asalna tina dua kecap anu miboga harti sewang-sewangan. Pakuan asalna tina kecap paku (ngaran sabangsaning tutuwuhan palm) atawa kecap akuwu (tempat padumukan raja), ditambah ahiran an atawa awalan pa jeung ahiran an anu nuduhkeun harti katerangan tempat; tempat anu loba tangkal pakuna atawa tempat padumukan raja. Pajajaran asalna tina kecap jajar, ditambah awalan pa jeung ahiran an anu nuduhkeun kaayaan tempat; kaayaan (tangkal paku atawa patempatan) nu ngajajar. Aya nu nafsirkeun Pakuan Pajajaran teh nuduhkeun loba tangkal paku anu ngajajar di sabudereun karaton atawa sabudereun puseur dayeuh. Aya oge tafsiran Pakuan Pajajaran teh nuduhkeun lima wangunan anu ngajajar di kompleks karaton. Dina Carita Parahiyangan eta lima wangunan karaton disebut jenenganana Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati.
Istilah Sunda sabage jenengan nagara kaluli-luli, lila-lila robah dipake jenengan wewengkon, penduduk, katut kabudayaanana, nya eta Tanah Sunda (oge Selat Sunda, Sunda Besar, Sunda Kecil, jeung Dataran Sunda), urang Sunda, jeung kabudayaan Sunda. Kituna mah memang aya kabiasaan di kalangan masarakat yen jenengan puseur dayeuh, malah jenengan karaton, sok dipake pikeun nyebut jenengan nagara, saperti Surosowan di Banten, Ngayogyakarta jeung Surakarta di Tanah Jawa.
Teu aya deui raja Pajajaran anu pangkamashurna iwal ti Prabu Siliwangi. Tegesna, Prabu Siliwangi teh raja Pajajaran anu taya tandingna. Waktu dimasalahkeun, naha Karajaan Pajajaran ngan boga hiji-hijina raja anu kamashur? Sacara tradisi jawabna teh, kusabab sadaya raja Pajajaran jenenganana Prabu Siliwangi. Kukituna aya Prabu Siliwangi kahiji, kadua, katilu, jeung saterusna, saperti oge raja Majapahit di Tanah Jawa, aya Prabu Brawijaya kahiji, kadua, katilu jeung saterusna. Samemeh jadi raja Pajajaran, Prabu Siliwangi ngalaman heula hirup prihatin kulantaran dipikangewa ku dulur terena. Memang anjeunna putra raja Pajajaran, nuju alit kakasihna Sang Pamanahrasa. Kasieunan mahkota karajaan ragrag ka Sang Pamanahrasa, anu memang hakna, dulur terena kungsi rek nandasa, tapi sacara gaib teu mempan. Saterusna Sang Pamanahrasa dibalur kulitna nepi ka rupana jadi hideung sarta dijual ka sudagar, tapi dijual deui ka raja daerah Sindangkasih nu perenahna di wewengkon Cirebon ayeuna. Kusabab laku lampahna hade tur loba kabisa, Sang Pamanahrasa dipulung minantu ku raja Sindangkasih, malah teu mangkuk lami diangkat jadi raja Sindangkasih ngagentos mertuana. Sanggeus identitasna kabuka sarta ku kamotekaran jeung kasantikaanana, ahirna Sang Pamanahrasa dijungjung lungguh raja Pajajaran. Ti harita jenenganana digentos jadi Prabu Siliwangi. Anjeunna kongas raja wijaksana, nyaah ka rayat, gede wawanen, loba akal tarekah, sareng sifatna adil palamarta. Cindekna, pribadi Prabu Siliwangi mangrupa tokoh manusa, pamingpin, sareng raja nu ideal. Eta anggapan, malah kapercayaan, hirup keneh di kalangan urang Sunda nepi ka kiwari.
Kiwari jenengan Karajaan Pajajaran jeung Prabu Siliwangi dipake pikeun ngajenenganan rupa-rupa hal, saperti lembaga pendidikan, jalan, majalah, organisasi. Basana teh ngalap berkah tina nanjungna Karajaan Pajajaran jeung seungitna Prabu Siliwangi sarta itung-itung ngalanggengkeun sajarah luluhur. Pajajaran diantarana dipake jenengan hiji universitas utama di Tanah Sunda, organisasi kasenian, jalan, majalah, teks lagu, jeung sajaba ti eta. Kitu deui siliwangi dipake jenengan kasatuan militer di Tanah Sunda, universitas, organisasi pamuda, bioskop, jalan, majalah/suratkabar, jeung sajaba ti eta.
Taun 1966 Moh. Amir Sutaarga ngumumkeun hasil panalungtikanana ngeunaan identitas Prabu Siliwangi ditilik tina jihad sajarah. Dumasar perbandingan rupa-rupa sumber boh anu miboga ajen sastra boh anu mibona ajen sajarah boh ajen sejenna anjeunna nyindekkeun yen Prabu Siliwangi sabage tokoh sastra identik sareng Sri Baduga Maharaja sabage tokoh sajarah. Eta tokoh teh luhung elmuna, loba hasil garapanana, gede wewesenna, sarta dipikaserab kapamingpinanana. Tapi nurutkeun Ayatrohaedi, tokoh sastra Prabu Siliwangi teh identik sareng tokoh sajarah Prabu Niskala Wastukancana, akina Sri Baduga Maharaja. Prabu Niskala Wastukancana (1371-1475) kongas wijaksana, nanjeurkeun hukum, hirup sederhana religius (satmata), sarta ngutamakeun kapentingan rayat. Pamiangan eta kacindekan dumasar kana katerangan naskah Sanghiyang Siksakandang Karesian yen taun 1518 jenengan Siliwangi geus jadi ngaran lalakon carita pantun. Kukituna mustahil raja anu nyangking kalungguhan keneh jenenganana parantos dianggo ngaran carita pantun anu sifatna sastra. Tapi deuih Ayatrohaedi henteu nolak kacindekan Moh. Amir Sutaarga. Saurna, bisa jadi duanana disinugrahan gelar Prabu Siliwangi ku rayatna, lantaran duanana raja agung tur populer. Saurna deui, jenengan Prabu Siliwangi asalna tina Prabu Wangi, gelar almarhum Prabu Maharaja, ramana Prabu Niskala Wastukancana, anu kawangikeun alatan gugur di Bubat (1357) nuju ngabela kahormatan nagara katut lemah caina.
Ahir Karajaan Sunda digambarkeun oge di jero kabudayaan Sunda. Gambaranana henteu negatif, lain aib, tapi sabage parobahan anu sifatna alamiah. Prabu Siliwangi keukeuh mageuhan agemanana (zaman heubeul), tapi henteu nyarek putrana (Walangsungsang, Rarasantang, Kean Santang) lebet Islam (zaman anyar). Prabu Siliwangi nutup lalakonna ku cara ngahiyang ka alam kalanggengan, putrana nguniang hudang nyieun sajarah anyar.
Kukituna, kaayaan urang Sunda katut lemahcaina dina mangsa Karajaan Pajajaran, nurutkeun kabudayaan Sunda mah mangrupa kaayaan ideal, mangsa Sunda jaya. Prabu Siliwangi digambarkeun sabage pahlawan kabudayaan Sunda. Timbulna gambaran kitu teh, jigana, kulantaran sabadana mangsa Karajaan Pajajaran, urang Sunda katut lemahcaina terus-terusan pinanggih jeung kaprihatinan, salilana aya dina kakawasaan deungeun (jati kasilih ku junti), tapi bari terus ngarep-ngarep tandangna deui Prabu Siliwangi kiwari sarta ngalaman deui zaman Pajajaran anyar. Dina sabagian teks lagu mah digambarkeun yen Prabu Siliwangi ngungun ningali ti alam kahiyangan kaayaan Tatar Sunda katut rayatna paburantak tur lara balangsak.
“Hasil meleng hasil ngimpleng, anjogna semet ngahuleng, Tatar Sunda paburantak, paburantak, rahayatna lara balangsak.
Beak taun beak windu, ngabandungan nyerangkeun ti kaanggangan, lampahna pra seuweu-siwi, Pajajaran.”
II. KARAJAAN SUNDA JEUNG KARAJAAN GALUH
1. Ngadegna Karajaan Kembar
Katompernakeun abad ka-7 Karajaan Tarumanaga anu ngadeg di Tatar Sunda ti mimiti awal abad ka-5 Masehi tinemu suda kakawasaan katut kakuatanana. Bisa jadi eta teh dilantarankeun ku eleh saingan di laut jeung Karajaan Sriwijaya ti wewengkon Sumatera Kidul. Tarumanagara anu puseur dayeuhna di basisir kaler (Sundapura?) di antara Jakarta-Bekasi kasieuhkeun pangupahjiwana jeung kaamananana ku mekarna Sriwijaya jadi nagara maritim di wewengkon Indonesia beulah kulon. Tapi pairing-iring jeung caremna Tarumanagara, di wewengkon pagunungan mitembeyan ngadeg dua karajaan anyar anu dingaranan Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh. Karajaan Sunda diadegkeun ku raja Tarusbawa, ari nu ngadegkeun Karajaan Galuh nya eta Wretikandayun. Duanana oge masih keneh sarerehan, tunggal teureuh Tarumanagara. Puseur dayeuh Karajaan Sunda nya eta Pakuan (kota Bogor ayeuna), perenahna di sisi walungan Ciliwung anu ngamuara di kota palabuan Kalapa (kota Jakarta ayeuna). Ari puseur dayeuh Karajaan Galuh kungsi aya dua tempat. Mimiti puseur dayeuhna di Bojong Galuh (wetaneun kota Ciamis kiwari), perenahna di antara tinemuna walungan Citanduy jeung walungan Cimuntur anu brasna ka Laut Kidul (Lautan Hindia ayeuna). Laju pindah ka Kawali (kalereun kota Ciamis) anu perenahna di tutugan Gunung Sawal. Wates alam wewengkon eta dua karajaan mangrupa walungan Citarum. Beulah kuloneun walungan Citarum mangrupa wewengkon Karajaan Sunda, kawetankeun wewengkon Karajaan Galuh. Wates alam wewengkon Karajaan Sunda beulah kaler, kulon, jeung kidul mangrupa laut, nya eta Laut Kaler (Laut Jawa ayeuna), Selat Sunda, jeung Laut Kidul. Ari wates beh kaler, wetan, jeung kidul Karajaan Galuh nya eta Laut Kaler, walungan Cipamali, jeung Laut Kidul. Beh wetan Karajaan Galuh tepung wates jeung Karajaan Majapahit anu puseur dayeuhna Trowulan (deukeut kota Mojokerto ayeuna), perenahna di sisi kali Brantas anu ngamuara di kota palabuan Surabaya ayeuna. Majapahit minangka karajaan urang Jawa (sukubangsa Jawa ayeuna).
Ieu dua karajaan disebut kembar, lantaran duanana lahir dina waktu anu meh bareng (akhir abad ka-7 Masehi) tur perenahna parerendeng. Di sagigireun eta, tali mimitran diantara duanana raket pisan boh dina kakulawargaan boh dina kanagaraan. Malah mindeng kajadian kakawasaan raja di hiji karajaan ngurung kakawasaan di karajaan nu hiji deui, boh kulantaran boga hak tina alatan pernikahan boh kulantaran boga hak tina alatan turunan (sagetih), saperti nalika pamarentahan raja Sanjaya (623-632), Rakeyan Darmasiksa (1175-1297), Perbu Niskala Wastukancana (1371-1475), Sri Baduga Maharaja (1482-1521). Sok sanajan kitu, sawaktu-waktu mah kajadian oge pagetreng diantara eta dua karajaan, kulantaran parebut kadudukan jeung beda pamadegan di antara para pamingpinna, tapi henteu ari nepi ka ngabalukarkeun bengkah duduluran katut peperangan rongkah mah. Keur urang luar Sunda mah ieu dua karajaan katelahna Karajaan Sunda bae.
2. Kahirupan Ekonomi
Pindahna puseur dayeuh karajaan ti basisir (Tarumanagara) ka pagunungan mawa dampak ka nagara katut rakyat Karajaan Galuh jeung Karajaan Sunda leuwih ngutamakeun kahirupan tatanen tibatan kagiatan buniaga. Harita tatanen urang Sunda anu ngabaku nya eta ngahuma, melak pare di huma, di lahan anu tuhur, lain di lahan baseuh (sawah). Tanah di Tatar Sunda memang lendo, bubuhan leuweung geledegan keneh, lapisan taneuh bagian luhur loba nu asalna tina lebu gunung api anu bitu, tingparentul gunung anu mindeng ngadatangkeun hujan nepi ka cai curcor, walungan ting raringkel di ditu di dieu. Kukituna teu wudu mucekil hasil tina tatanen teh. Lian ti nyukupan pikeun dahar sapopoe, paleuleuwih beasna dijual ka mancanagara. Hasil melak pedes oge, lolobana mah iangkeuneun ka mancanagara. Mangsa harita pedes, cengkeh, jeung pala anu disebut rempah-rempah jadi barang dagangan internasional anu dijual sacara tatalepa nepi ka Eropa.
Sasela-selaning ngahuma, loba patani anu sok moro sato ngarah daging, kulit, tanduk, jeung culana. Sato-sato anu sok diboro kayaning uncal, peucang, banteng, badak, jeung rea-rea deui. Di sagigireun eta, para patani migawe oge nyadap tangkal kawung pikeun diala lahangna. Lahang teh mangrupa cai anu kaluar tina langgari kawung, rasana amis matak seger kana badan. Tapi babakuna lahang jadi bahan pikeun nyieun gula, disebutna gula kawung. Hasil tina nyadap oge mokaha, bisa ngajual gula kawung ka para padagang boh padagang pribumi boh padagang ti mancanagara.
Ti jaman Tarumanagara basisir kaler jadi jalan dagang laut internasional anu nyambungkeun tata buniaga ti wewengkon Indonesia ka Asia Kidul, Asia Kulon, katut Asia Wetan. Barang dagangan anu laris mangsa harita nya eta emas, rempah-rempah, kaen, beas. Lila-lila mah di wewengkon ieu dua karajaan ngadeg sababaraha kota palabuan. Nurutkeun catetan Tome Pires, urang Portugis anu ngideran jaladri Indonesia taun 1513, aya 6 kota palabuan sapanjang basisir kaler wewengkon Karajaan Sunda, ngajajar ti kulon ka wetan nya eta Banten, Pontang, Cikande, Kalapa, Karawang, jeung Cimanuk. Kota palabuan Cirebon jeung Japura, ceuk Tome Pires, geus misah ti Karajaan Sunda.
Di jero karajaan aya sabaraha jalan anu nyambungkeun hiji daerah jeung daerah sejen, hiji kota jeung kota sejen. Diantarana jalan gede anu nyambungkeun puseur dayeuh Pakuan jeung puseur dayeuh Galuh ngaliwatan jalan kaler jeung jalan kidul. Kitu deui jeung daerah Banten di beh kulon disambungkeun ka Pakuan ku dua jalan ngaliwatan jalan kaler jeung jalan kidul. Jalan kaler mapay padataran anu sajajar jeung basisir kaler, jalan kidul mah mileuweungan mapay wewengkon pagunungan. Mangsa harita walungan dijadikeun jalan oge anu ngahubungkeun daerah basisir jeung daerah pagunungan make kapal atawa parahu. Walungan anu kakoncara loba balawiri parahuna nya eta Cibanten, Cisadane, Ciliwung, Citarum, jeung Cimanuk. Walungan Ciliwung ngahubungkeun puseur dayeuh Pakuan, katelah oge Pakuan Pajajaran, jeung kota palabuan Kalapa. Ti ieu kota palabuan merlukeun waktu dua poe perjalanan make kapal pikeun ngajugjug ka Pakuan. Kalapa minangkana mah kota palabuan panggedena jeung pangramena di Karajaan Sunda mah. Kapala kota palabuanana oge gede wibawa jeung pangaruhna.
Penduduk puseur dayeuh Pakuan Pajajaran kurang leuwih 50.000 jiwa jumlahna. Dina tanggal 21 Agustus 1522 di dieu kungsi ditanda hiji perjangjian gawe bareng dina widang ekonomi jeung pertahanan antara gegeden Karajaan Sunda jeung gegeden urang Portugis anu puseur kagiatanana di Malaka.
3. Pamarentahan
Karajaan diparentah ku raja. Jaman harita kadudukan raja dumasar kana konsep kultus dewaraja, nyaeta pandangan yen raja teh sabage wakil dewa di bumi. Kukituna raja kacida dihormatna, malah tampolana disembah ku rayatna siga ka dewa. Raja nyekel kakawasaan mutlak tur miboga hak turun-tumurun ngalinggihan tahta karajaanana. Lilana raja marentah henteu diwatesanan, umumna mah dugi ka pupusna atanapi dugi ka ngaraos sepuh sareng hoyong ngahenang-ngahening museurkeun lelembutanana kana kahirupan jaga sabada ninggalkeun dunya.
Aya aturan anu nangtukeun saha pigentoseun raja anu pupus atanapi anu ngecagkeun kalungguhan. Eta aturan nangtukeun daftar prioritas hak waris dumasar kana tingkat padeukeutna hubungan getih raja jeung anu bakal ngagantina. Anu pangluhurna nya eta putra raja pameget ti prameswari anu cikalna. Upama cikalna putra istri nya turun ka putra pameget adina anu kahiji, kadua, jeung saterusna. Upama teu aya putra pameget ti prameswari, turun ka putra pameget ti selir. Upama teu aya putra pameget bisa oge turun hak waris ka putra istri. Raja anu teu kagungan putra, ragrag hak warisna ka saderek sagetih. Kungsi kajadian hak waris karajaan ragrag ka minantu (lalaki).
Pamarentahan Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh disusun ku wangunan federasi. Ku kituna aya raja pamarentah puseur anu nyekel kakawasaan sakumna karajaan tur linggihna di puseur dayeuh nagara, gelarna maharaja. Aya oge raja-raja di daerah anu nyekel kakawasaan di daerah-daerah. Umumna raja di daerah masih keneh katalian dulur (getih, pernikahan) jeung raja di puseur, malah aya raja daerah anu naek pangkat jadi raja puseur, waktu jabatan raja di puseur kosong. Rakeyan Darmasiksa, upamana, memeh mangku kaprabon di Pakuan, kungsi jadi raja daerah heula di Saunggalah.
Di sabudereun raja aya pajabat-pajabat anu mangku pancen masing-masing, kayaning patih (anu ngajalankeun pamarentahan sapopoe), mangkubumi (anu ngatur urusan tanah), lengser (pangbantu pribadi raja), nu nangganan (pajabat nu nguruskeun masalah jeung daerah), wado (pajabat puseur nu aya di daerah), hulujurit (panglima perang), jurubasa darmamurcaya (penterjemah rupa-rupa basa). Kitu deui di daerah aya sababaraha pajabat daerah anu ngabantu raja daerah, kayaning pangurang dasa calagara anu pancenna nagihan pajeg. Raja daerah boga hak pikeun mungut pajeg ka rayat. Sabagian tina eta pajeg digunakeun pikeun ngajalankeun pamarentahan di daerah (pangwereg), sabagian deui disetorkeun ka pamarentah puseur (pamwatan). Sabalikna, raja daerah boga kawajiban datang ka puseur dayeuh sabage tanda satia ka raja puseur bari sakalian masrahkeun pajeg jeung upeti anu mangrupa hasil bumi ti eta daerah.
Pamarentahan diatur ku rupa-rupa papagon anu disusun nungtut unggal generasi.
Undang-undang (papagon) pamarentahan munggaran nya eta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta ri Medangjati kira-kira dina abad ka-7. Saterusna eta papagon dilengkepan saban waktu upama katimbang perlu, nepi ka ahirna aya undang-undang pikeun ngatur kagiatan kaagamaan (dewasasana), pamarentahan (rajasasana), jeung kahirupan rayat sakumna (manusasasana). Eta aturan dumasar kana dua sumber hukum, nya eta ajaran agama (Hindu, Buddha, Jatisunda) jeung ajaran luluhur (patikrama, purbastiti, purbajati). Karajaan Sunda ngutamakeun pisan aturan (hukum) dina ngolah nagarana nepi ka digambarkeun waktu hukum dicekel pageuh, nagara tinemu aman santosa, kerta raharja; tapi waktu hukum disapirakeun, nagara nyorang awut-awutan, malah ahirna mah (1579) runtag samasakali.
4. Kaagamaan
Kahirupan jaman harita raket pisan pakaitna jeung kapercayaan tur kagiatan kaagamaan. Agama anu dianut nyoko kana ajaran agama Hindu jeung agama Buddha anu asalna ti India. Eta dua agama asup ka Tatar Sunda ti jaman Karajaan Tarumanagara keneh. Bukti-bukti anu kapanggih ngeunaan eta hal, saperti candi Cangkuang di Garut, candi Batujaya di Karawang, patung Buddha di Talaga (Majalengka), arca Syiwa di Kendan (Bandung). Sok sanajan kitu, dibandingkeun jeung pangaruh agama Hindu/Buddha anu tumerap di Tanah Jawa (Mataram, Kediri, Singasari, Majapahit), pangaruh eta dua agama di Tatar Sunda kaasup leutik pisan. Titinggal mangrupa patilasan punden berundak, kabuyutan, arca tipe Polynesia, jeung naskah nembongkeun yen sabagian gede masyarakat Sunda jeung Galuh ngagem agama Jatisunda, nya eta agama hasil sinkretisme kapercayaan ka arwah luluhur, ajaran Hindu, jeung ajaran Buddha. Dina ieu hal urang Sunda alam harita geus ngabogaan konsep sorangan ngeunaan kaagamaan anu ngurung tilu hal, nya eta (1) kapangeranan, (2) kahirupan sanggeus nyawa ninggalkeun raga, jeung (3) cara-cara pikeun nyalametkeun diri boh keur salila kumelendang di ieu dunya boh keur hirup jaga di aherat.
Tilu dewa (Trimurti) anu dianggap pangeran pangluhurna ceuk agama Hindu (Brahma, Wisnu, Syiwa), nurutkeun ajaran Jatisunda, perenahna sahandapeun sanghiyang. Jadi, sanghiyang minangka unsur kakawasaan anu pangluhurna. Sanghiyang nyiptakeun alam sagemblengna. Sanghiyang ngatur sakumna mahluk. Sacara mutlak Sanghiyang nyekel kakawasaan di jagat raya. Tempat dumuk Sanghiyang di Kahiyangan anu pernahna di luar alam dunya ieu. Kahiyangan teh alam anu suci, sepi, tur langgeng taya gangguan kahirupan dunya.
Asup ka alam Kahiyangan katut hirup ngahiji sareng Hiyang sabada nyawa ninggalkeun raga mangrupa panyileukan manusa, sabab nya di dinya nyampak kabagjaan abadi. Eta panyileukan bisa kahontal, upama manusa salila hirupna di alam dunya ngagungkeun tur nyembah Hiyang sarta loba nyieun kahadean ka sasama manusa, laku lampahna hade luyu jeung pancen hirupna.
Kasalametan jeung kabagjaan hirup di alam pawenangan (dunya) jeung di alam kalanggengan (aherat) gumantung kana ajen tapa hiji jalma anu dilakonan salila hirupna di alam dunya. Tapa teh nya eta garapan gawe nurutkeun kaahlian jeung pagawean masing-masing. Lamun tapana hade tur daria, kahirupan di dunya jeung di aheratna oge pinanggih kasalametan jeung kabagjaan. Tapi sabalikna, lamun tapana goreng, kahirupanana oge bakal tinemu jeung kacilakaan katut katunggaraan boh di dunya boh di aherat.
5. Basa, Aksara, jeung Sastra
Yakin pisan yen masyarakat Sunda zaman Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh geus ngabogaan basa jeung aksara. Eta hal teh dumasar bukti-bukti mangrupa titinggal tinulis (prasasti, naskah, jeung catetan urang mancanagara). Salian ti eta, zaman harita urang Sundana sorangan ngaku yen geus ngabogaan basa jeung aksara sorangan. Kiwari basa jeung aksara anu dipake zaman harita disebutna basa Sunda Kuna jeung aksara Sunda Kuna. Eta sesebutan pikeun ngabedakeun jeung basa Sunda ayeuna anu katelah basa Sunda Modern. Adeg-pangadeg aksara Sunda Kuna jeung kabeungharan kecap basa Sunda Kuna dipangaruhan ku basa Sansekerta jeung aksara Palawa anu asalna ti India.
Hanjakal pisan basa jeung aksara Sunda Kuna henteu lana hirupna, kulantaran menak-menak Sunda kabongroy ku basa jeung aksara anyar ti piluaran ti mimiti ahir abad ka-17. Atuh ieu basa jeung aksara teh pegat di tengah jalan, henteu nyambung ka zaman satuluyna. Balukarna loba nu nyangka, kaasup urang Sundana sorangan, yen urang Sunda teu bogaeun aksara sorangan jeung basana henteu bisa dipake masamoan dina kahirupan sastra, kanagaraan, jeung elmu pangaweruh. Kitu deui, lamun urang Sunda kiwari maca teks Sunda Kuna, aksarana teu kabaca sarta basana teu kaharti. Kumaha wujud basa Sunda Kuna teh? Ieu contona sakadar ubar kapanasaranan. “Nya mana sang rama enak mangan, sang resi enak ngaresisasana, ngawakan na purbatisti, purbajati. Sang disri enak masini ngawakan na manusasasana, ngaduman alas pari-alas.” Tarjamahna: “Mana sang rama tengtrem nguruskeun bahan pangan. Sang resi tengtrem ngajalankeun palaturan karesianana, ngamalkeun tali-paranti karuhun, adat baheula. Sang disri tengtrem ngaracik rupa-rupa ubar. (Raja) ngalaksanakeun aturan kahirupan manusa, ngabagi-bagi leuweung jeung tanah di sabudereunana.”
Aksara Sunda Kuna dijieun sanggeus urang Sunda wanoh kana aksara Palawa pikeun nuliskeun basa Sanskerta. Kumaha cara nuliskeun basa Sunda? Kalawan cecekelan aksara Palawa, nya dijieun aksara Sunda (Kuna) pikeun ngawujudkeun basa Sunda (Kuna) sacara tinulis. Ti harita gubrag ka dunya aksara Sunda (Kuna). Abjadna dumasar kana engang dina kecap anu jumlahna 18 sarta unina: ka ga nga, ca ja nya, ta da na, pa ba ma, ya ra la, dan wa sa ha. Aya oge aksara lambang vokal mandiri, angka, jeung tanda pikeun lambang sora vokal sejen katut tambahan tanda lianna.
Puisi zaman harita diwangun ku susunan jajar demi jajar anu unggal jajar kauger ku 8 engang. Eta wangunan puisi teh disebutna carita pantun. Pantun mangrupa seni pertunjukan asli urang Sunda. Juru pantun nembangkeun carita pantun bari dipirig ku kacapi. Ku kituna carita pantun miang tina tradisi lisan. Conto puisi jenis pantun kaunggel di handap ieu.
Ambuing karah sumangerIbu wilujeng kantun
Pawekas pajeueung beungeut
Panungtung patembong raray
ambu kita deung awaking
ibu sareng diri abdi
Sapoe ayeuna dini
Sapoe poe ieu pisan
pajeueung beungeut deung aing
patepung lawung sareng sim abdi
Mo nyorang pacarek deui
(Jaga mah) moal ngalaman pataros deui
moma tina pangimpian
iwal dina pangimpian
pajeueung beungeut di bulan
patepung lawung di bulan
patempuh awak di angin
pasalisir awak di angin
6. Runtagna Karajaan
Iwal ti nyatet kota-kota palabuan di Karajaan Sunda jeung kagiatanana, Tome Pires nyatet oge kaayaan Karajaan Sunda anu pakait jeung sabab runtagna ieu karajaan. Dicaritakeun yen harita raja Sunda nyieun kawijakan pikeun ngawatesanan jumlah padagang muslim buniaga di wewengkon Karajaan Sunda, sabab ngarasa hariwang ku mekarna buniaga jeung jumlah kaum muslimin. Memang harita geus loba padagang muslim bubuara di kota palabuan Cimanuk, malah kota palabuan Cirebon jeung Japura mah geus misahkeun diri ti lingkungan Karajaan Sunda. Kabejakeun oge di kota palabuan Banten jeung Karawang geus aya para padagang jeung kaum muslimin sejenna anu mukim. Atuh rayat Sunda mimiti nungtutan pindah agama jadi ngagem agama Islam. Keur pamarentah puseur mah eta hal teh jadi ancaman anu sawaktu-waktu ngbarubahkeun. Memang teu mangkuk lila ti harita timbul daerah-daerah anu baruntak, untung Prabu Surawisesa (1521-1535) masih keneh kuat mingpin pasukan pikeun ngungkulanana.
Sapupusna Prabu Surawisesa, raja-raja Sunda (4 raja) teuing ku hengker tur sikep paripolahna henteu hade, leuwih loba ngutamakeun kasenangan dirina tibatan ngurus nagara jeung rayat. Di ditu di dieu timbul deui nu baruntak, teu bisa diungkulan. Banten misahkeun diri. Ahirna Karajaan Sunda teu mangga pulia nyanghareupan kakuatan gabungan Cirebon, Banten, jeung Demak anu ngarurug puseur dayeuh Pakuan Pajajaran taun 1579.
Edi S. Ekadjati
Gurubesar Tamu Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa Tokyo University of Foreign Studies


c: text/html

text:
Saré
Saré atawa héés (lemesna:kulem) mangrupakeun bentuk-maneuh reureuh sacara alami anu aya dina sakabéh mamalia, manuk jeung lauk. Saré teu kaasup "kaayaan teu sadar" (unconsciousness), tapi mangrupa bentuk alami reureuh nu dicirikeun ku ojah awak nu ngurangan sarta nurunna kaawas kana kaayaan sakurilingna. Ku kituna, kusabab kasadaran (consciousness) hartina kaawas ka sakuriling, saré mah ukur bentuk kagangguna kasadaran. Anu paling mangaruhan saré téh nyaéta ritme sirkadian jeung hormon, ditambah pangaruh. Saré téh sigana mah ngajalankeun pancén réstoratif pikeun awak jeung uteuk, sakumaha dibuktikeun ku gejala/simtom rupa-rupa disfungsi métabolik nalika rupa-rupa sasatoan keur saré (Gottlieb et al., 2005).
Kiwari, pungsi saré pikeun kaséhatan jeung kasakit téh keur loba ditalungtik, utamana di nagara-nagara maju kayaning Jepang jeung AS. Teu ukur insomnia, kasakit lianna kayaning sleep apnea jeung narkolépsi ogé ditalungtik.
Daptar eusi
Pisiologi saré[édit | sunting sumber]
Métodologi[édit | sunting sumber]
Saméméh mekarna widang-widang neurologi, neurosains, éléktronika jeung genetika, para élmuwan ngulik paripolah jeung ciri-ciri saré téh dina wanda pola, tibra, jeung mindengna. Ka dieunakeun, impuls listrik nu dihasilkeun ku otak téh dicatet migunakeun alat nu disebut éléktroénséfalograf (electroencephalograph, EEG), sarta gén-gén nu patali jeung fungsi otak, kayaning ritme sirkadian, ogé geus diisolasi.
Saré sok ditangtukeun dumasar kana sarat-sarat data EEG. Dumasar rékaman EEG, sakabéh mamalia jeung manuk nyumponan ieu kriteria saré. Pikeun sasatoan nu data EEG-na can aya, atawa alatan awakna leutik teuing, nu dipaké téh leuwih condong ka data gén.
Hambalan-hambalan saré[édit | sunting sumber]
Studi ngeunaan saréna manusa ngabagi saré kana lima hambalan dumasar kana rékaman éléktroénsefalografi (EEG) jeung polisomnografi:
- Saré non-REM (NREM), ngawengku 75-80% total saré:
- Hambalan ka-1, ditandaan ku ampir leungitna gelombang alpa nu aya dina kaayaan nyaring, sarta mucunghulna gelombang téta. Hambalan ieu katelahna "nundutan" (somnolence atawa drowsy sleep). Dina hambalan ieu, nu nundutan téh leungiteun kadali otot sarta kaawas ka sabudeureunana; dianggap salaku lawang antara nyaring jeung saré.
- Hambalan ka-2, ditandaan ku "gelombang saré" (sleep spindle) 12–16 Hz jeung "kompleks-K". EMG turun sarta leungiteun kaawas ka sabudeureun, ngawengku 45-55% total saré.
- Hambalan ka-3, ditandaan ku ayana gelombang délta nu ogé katelah ritme délta (1–2 Hz); dianggap mangrupa bagian ti SWS nu mangrupa alihan ka hambalan ka-4 (3-8% ti total waktu saré).
- Hambalan ka-4, nyaéta saré délta (true delta sleep alias tibra), ngawengku 10-15% ti total waktu saré. Kajadian ngalindur téh biasana lumangsung dina hambalan ieu.
- hambalan ka-5, atawa saré REM (Rapid eye movement), patali jeung ngimpi. Saré REM ayana dina sapertilu tungtung saré, nu waktuna patali jeung ritme sirkadian jeung hawa awak. EEG dina periode ieu nérékél sarupa jeung hambalan ka-1, sarta kadang ngawengku gelombang béta.
Saré téh lumangsung dina daur fase NREM jeung REM. Di manusa, daur ieu kira 90 menit. Unggal hambalan mibanda fungsi fisiologis nu béda-béda. Obat sabangsaning alkohol jeung pél saré (pil tidur téa) bisa neken sababaraha hambalan saré (baca deprivasi saré di handap) nu ngabalukarkeun leungitna kaawas tapi ogé teu nedunan fungsi fisiologisna.
Téori ngeunaan gunana saré[édit | sunting sumber]
Ngimpi[édit | sunting sumber]
Aya sawatara fungsi nu kungsi diajukeun salaku hipotésis ngimpi. Postulasi Freud nyebutkeun yén ngimpi téh mangrupakeun éksprési simbolis tina hiji angen-angen. Freud sorangan migunakeun interprétasi ngimpi dina psikoanalisis, nu ku élmuwan kiwari mah teu pati disatujuan.
Deprivasi saré[édit | sunting sumber]
Gangguan saré[édit | sunting sumber]
Sacara umum, gangguan saré dibagi kana tilu golongan:
- Disomnia nu dicirikeun ku hésé saré, kayaning insomnia primér, narkolépsi, jeung sindrom suku motah (restless legs syndrome).
- Obstructive sleep apnea
- Gangguan saré alatan masalah kaséhatan, kayaning bipolar disorder, déprési, atawa skizoprénia.
Gangguan saré téh loba nu mangrupa balukar tina kasalahan dina nyaluyukeun (singkronisasi) saré jeung 'jam awak'. Nu lianna mah sipatna organik, sahingga moal bisa diubaran ku kronoterapi. Salah sahiji cara pikeun ngubaran insomnia nyaéta free-running sleep, nu hartina ukur saré nalika capé. Ngan, masalahna téh, cara ieu mah ngabalukarkeun jalmana jadi teu galib jeung nu séjén, kaasup jadi teu miroséa daur beurang-peuting anu dituturkeun ku kalolobaan masarakat.
Sato[édit | sunting sumber]
Di alam sasatoan, saré téh lilana antara dua jam (jarapah) nepi ka 20 jam (kalong). Sacara umum, pangabutuh saré téh ngurangan mun awakna leuwih badag. Ucing mangrupakeun salah sahiji sato nu teu perlu saré dina waktu anu sakaligus, dina sapoéna téh bisa baé dibagi kana sababaraha rintakan. Aya deui mamalia cai, nu saréna téh ukur wawaréhan: sabagian awakna saré, sedengkeun sabagian nu lian tetep nyaring. Nu saréna kawas kieu téh di antarana (sigana) manuk nu migrasi.
Kabiasaan saré[édit | sunting sumber]
Saré jeung obat[édit | sunting sumber]
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Sleep, Wikipédia édisi basa Inggris (20 Maret 2006).
- Gottlieb et al. 2005. Association of sleep time with diabetes mellitus and impaired glucose tolerance. Arch. Intern. Med., 165 (8), 863-867.
- Morrissey, M. J., Duntley, S. P., Anch, A. M., & Nonneman, R. (2004). Active sleep and its role in the prevention of apoptosis in the developing brain. Medical Hypotheses, 62(6), 876-879.
- Marks, G. A., Shaffery, J. P., Oksenberg, A., Speciale, S. G., & Roffwarg, H. P. (1995). A functional role for rem sleep in brain maturation. Behav Brain Res, 69(1-2), 1-11.
- Mirmiran, M., Scholtens, J., van de Poll, N. E., Uylings, H. B., van der Gugten, J., & Boer, G. J. (1983). Effects of experimental suppression of active (rem) sleep during early development upon adult brain and behavior in the rat. Brain Res, 283(2-3), 277-286.
- Zhang, J. (2004). Memory process and the function of sleep. Journal of Theoretics.Vol 6-6.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- National Sleep Foundation
- National Center on Sleep Disorders Research
- Everything you wanted to know about sleep and sleep disorders
- American Academy of Sleep Medicine
- Find an accredited sleep center
- Sleep Research Society
- How to Get Great Sleep
- Down for the Count
- Tips for Sleeping
- Sleep primer ti jurnal Nature
- Sleep Apnea, Isomina, Narcolepsy Foundational Resources
- Sleep News
- TalkAboutSleep.com Nyadiakeun émbaran jeung sumberdaya ngeunaan 80+ gangguan saré
- The Basics of Sleep Behavior
- Getting the Sleep You Need: Sleep Stages, Sleep Tips and Aids
- Sleep: Understanding its importance (artikel ti thedoctorslounge.net)
- Going without sleep Jawaban Scientific American kana pananya ti masarakat
- Sleep and Obesity
- Neurobehavioral Consequenses of Sleep Dysfunction
- Determinants of Obesity and Metabolic Dysfunction in Adolescents
- Dysfunction Associated with Sleep-disordered Breathing Increases the Risk of Cardiovascular Morbidity and Mortality
- Improvement of Metabolic Function in Sleep Apnea

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
McLaren
Team McLaren mangrupakeun salah sahiji tim anu ngiringan balap Formula Hiji. Tim ieu bermarkas di Woking, Surrey, Inggris. Debut tim ieu dimimitian ti Grand Prix Monako 1966. Nami McLaren dicandak tina nami pengker pembalap sakaligus pendiri tim ieu nyaeta Bruce McLaren. Pamasok mesinnya nyaeta pabrikan Jerman Mercedes-Benz. Kamenangan pertama tim ieu dicetak ku Bruce McLaren di GP Belgia taun 1968.
Sacara kaseluruhan, sampai ka kiwari, tim McLaren mangrupakeun salahsahiji tim sukses di ajang F1 dipengkereun Ferrari. Tim ieu atos 8 kali janten jawara dunya konstruktor sareng 12 kali jawara dunya pembalap, anu terakhir disumbangkeun ku pembalap Inggris Lewis Hamilton di taun 2008 kamari. Pimpinan tim ieu ayeuna dipegang ku Martin Whitmarsh. Pembalap anu kaasup legenda di tim ieu antara lain: Ayrton Senna, Alain Prost, Mika Hakkinen, sareng ayeuna Lewis Hamilton, anu ti yuswa alitna tos dibimbing ku tim McLaren.


text:
Ukur Banyol • Heuheuy Deuh • Senén, 20 Agustus 2012 00:54
RËK mudik ogé rada mandeg-mayong, da aya nu ngaganjel dina pikiranana. Lain perkara ongkos atawa babawaan, tapi Jang Tohél téh weléh can boga pamajikan baé. Mangkaning urang lembur mah, anu sok pangheulana ditanyakeun téh lain urusan maké kandaraan naon atawa mawa duit sabaraha. Sasarina anu ditalék téh: “Jeung kulawarga mudik téh?” atawa “Geus boga bati sabaraha hiji?” atawa “Ka urang mana pamajikan téh?”
Tilu pananya éta, moal aya nu bisa kajawab hiji-hiji acan ku Jang Tohél. Dina umur anu méh nincak 40 taun, tacan kungsi boga kabogoh-kabogoh acan. Teuing euweuh anu dipikabogoh atawa bisa jadi euweuh nu bogoheun. Jang Tohél, budak cikal ti ti dalapanwelas sadulur.
Kungsi éta ogé ngayakeun “diskusi terbatas” jeung Aki Amanta. Tapi nya kitu téa, siga sasarina Aki Amanta mah ukur méré palakiah ku rumus 3 N. N anu kahiji nyaéta ‘Néangan’ Tangtu néangan wanoja anu dipikabogohna, boh ka pasar, ka tempat lalajo, ka mal, ka pangajian, atawa ka mana baé anu sakira-kirana bakal manggih wanoja.
N anu kahiji geus dilakonan ku Jang Tohél. Cenah mah sabada néangan téh, langsung baé manggih anu dipakabohoh. Malah ngaranana ogé dimimitian ku hurup N, taya lian Néng Nurina, anu kapeto béntangna grup JURNAL, patandang API 3 ti tatar Sunda.
“Jadi, pun uing téh bogoh ka Néng Nurina JURNAL…” pokna Jang Tohél.
“Hadé silaing geus boga pamilih. Tinggal, jalankeun N anu kadua, nyaéta Nanya. Tanya ku silaing, Si Nyai Nurina téh bogoh atawa henteu ka silaing?”
Teu kalékéd, harita kénéh Jang Tohél maluruh Nurina. Barang srog amprok, langsung baé ditanya.
“Néng, bogoh teu ka abdi?” kitu pananya Jang Tohél. Puguh baé sakedapan mah Nurina kalah ngahuleng bari neuteup anteb ka Jang Tohél.
Pinanggih jeung pangalaman sarupa kitu, Jang Tohél buru-buru laporan ka Aki Amanta.
“Kumaha, enggeus nanya téh?”
“Atos, Ki. Tapi, henteu diwaler…” témbal Jang Tohél.
“Oh… ana kitu mah silaing kudu ngalakonan N anu katilu, minangka jurus pamungkas!”
“Naon téa, Ki?”
“Ngeunteung siah!”
Teu loba catur deui, Jang Tohél ngajéngkat pundung, teu hayang nepungan deui Ki Amanta. Mangkaning manéhna geus boborot, da sakali ngamplopan ka Aki Amanta téh méh satengahna gajih. Ari hasilna? Kalah nitah ngalakonan ‘ngeunteung’.
Si Among turun tangan (omat, sanés lungsur panangan atanapi ngalungsurkeun panangan). Pangna pipilueun téh, Si Among ngarasa watir nyaksian nasib Jang Tohél anu geus tarik hayang boga pamajikan, hayang bulan madu bari mudik ka lemburna.
Si Among geus ngabéwarakeun spéker masigit, bisi aya wanoja anu kataji ku Jang Tohél, bisa langsung baé daptar ka imahna Jang Tohél. Pendaptaran gratis pisan! Tapi omat teu dimeunangkeun nyogok ku duit atawa barang mangrupa naon baé, jeung henteu diayakeun sabangsaning susuratan. Saleuir-leuirna tanggal dalapan likur, ngarah bisa dikawinkeun saméméh lebaran. Lamaran ditulis ku leungeun (Bisa maké mesin ketik, komputer, atawa langsung ngagunakeun pulpén, asal ngagunakeun leungeun wé) dina keretas polio, kalayan ngalampirkeun pas poto 4X6, jeung poto kopi KTP atawa idéntitas séjénna.
“Na, kawas rék daptar jadi PNS baé. Cacakan késting sinétron ogé, asa henteu kitu-kitu teuing,” Nyi Onah mah kacida jejebrisna, basa ngadéngé perkara éta téh.
“Leuheung basa mun kasép Si Tohél téh!” Néng Enung ogé mairan.
“Sing dibéré duit sajuta ogé, teu hararayang teuing bogoh ka Jang Tohél,” ceuk Nyi Tarsih.
“Kumaha mun dua juta?”
“Euh, teuing atuh, can kapikiran,” témbalna semu asa-asa. Mangkaning tibaheula hayang boga radio anu dua ban can kungsi kabeuli, kakara boga ban-na wungkul, urut ban luar motor Si Béyong.
Paralun. Nepi ka ayeuna ogé, tacan aya hiji-hiji acan, wanoja anu ngahajakeun daptar ka imahna Jang Tohél. Ngalantarankeun Jang Tohél beuki hanjelu baé. Sapopoéna ukur huleng-jentul di para, bari nyambat ngaran Néng Nurina JURNAL, teu poho ngirim SMS ka 6288, anu unina: API_JURNAL.
“Nurina, oh Néng Nurina… Aku Nikah ka Anta (kuduna mah Anti, da ka awéwé, tapi ngudag murwakanti jadi kapaksa nyebut Anta, dgp),” Jang Tohél beuki sasar.
“Sing sabar baé, Kasép…” indungna ngabeberah.
“Nu bener atuh Ma? Ari pun uing téh kasép atawa henteu? Lamun pun uing kasép, naha atuh Néng Nurina henteu ngajawab pananya pun uing?”
“Nya, ayeuna mah sing loba ngadunga wé. Apan urang téh rék nyorang Idul Fitri. Sugan jeung sugan, lebaran taun ayeuna mah hidep téh bisa ngabodor, ngarah aya bekel keur ngadeukeutan Néng Nurina. Maklum atuh, hayang ka juara komédi mah, wayahna kudu pinter bisa ngabodor…” pokna deui, bari ngusapan buuk Jang Tohél.
“Sanés perkara ngabodor, Ma. Nu penting mah waragad keur ngalamarna baé jaman ayeuna mah…”
“Is, pilakadar duit keur ngalamar mah, da teu kudu leuleuweungan atuh,”
“Oh, janten ayeuna mah tos aya, artos kanggo bekel ngalamar téh?”
“Euh… nyéta acan puguh,” indung jang Tohél rada reuwas.
“Apan tadi saur ema, teu kedah leuleuweungan artos sakitu mah?”
“Maksud ema téh, teu kudu leuleuweungan sotéh, da ayeuna mah mémang leuweungna ogé geus euweuh. Apan béak dibukbak jeung didurukan téa.”
*
Tara ti sasarina, basa tadi subuh, Jang Tohél ngahajakeun solat berjamaah di tajug Ustad Otong. Teuing kumaha mimitina, nyorang bulan puasa ayeuna mah, kalakuan Jang Tohél ngadadak robah saratus darajat. Malah ti poé mangkukna ogé, Jang Tohél mah geus ngalalanyahan puasa, tarawéh, jeung tadarusan. Dina perkara tarawéhan mah, Ustad Otong rada baluweng mikiranana. Ari rék diomongkeun, sok inggis nyigeung haténa. Béda jeung batur pokona mah, tur rada minculak. Moal diécéskeun kaminculakanana mah, da moal ngaganggu kana carita ieuh. Pokona mah minculak baé! Ari rék diantepkeun, piraku teuing deuih.
Pikeun ngajaga omongan balaréa, antukna Ustad Otong boga niat nyalukan Jang Tohél. Ngarah teu pati nyirikeun teuing, Ustad Otong nitah budakna anu bungsu, Néng Sasa. Teu miceunan waktu deui, harita kénéh ogé Néng Sasa ngajugjug imahna Jang Tohél.
Bras ka pakarangan imah Jang Tohél. Teu kanyahoan ti mana datangna, Si Among ngagajleng bari metot leungeun Néng Sas.
“Néng Sasa, ulah luluasan! Abdi ogé kersa ka Enéng téh. Teu kedah nganggo daptar-daptaran sagala rupi!” pokna Si Among.
“Kunaon kitu, Kang Among?” Néng Sasa kerung.
“Su…sumuhun. Ulah daptar janten istrina Jang Tohél. Abdi mah terang modalna, Néng.” Si Among rada aga-eugeu. Néng Sasa teu nembalan. Kalah nuluykeun léngkahna, muru ka hareupeun panto imah Jang Tohél.
Blak, panto muka, burudul adi-adina Jang Tohél kaluar. Si Ucrit, Si Mincreung, jeung sapuluh urang adi anu séjénna. Leuheung basa lamun teu réang. Da ieu mah mani siga ngabagéakeun grup musik Peterpan baé baé. Dituturkeun ku sora Jang Tohél anu ngajorowok tarik naker. Indungna ogé kawas nu embung éléh, ceuceuleuweungan satakerna.
“Ema…Uing rék dilamar ku Néng Sasa…!” kitu ceuk Jang Tohél.
“Ma, Si Aa rék kawiiiin…! Ma Si Aa hébaaaat!”
“Sok atuh, geura calukan na’ibna…! Ayeuna kénéh urang kawinkeun!”
“Ma, ari keur puasa, meunang kawin?”
“Nya meunang atuh. Da étana mah peuting ieuh, lin…”
“Nuhun, Gusti. Jadi lebaran téh, ana kieu mah.”
Si Among molohok mata simeuteun. Néng Sasa ogé taya bedana, kalah ngembang kadu di lawang anto. Teuing pédah barieukeun, nyaksian adi-adina Jang Tohél, anu ngawur-ngawurkeun kembang malati.***
Dimuat di Majalah Sunda Midang
Jumaah, 05 Désémber 2014 02:44
Kemis, 04 Séptémber 2014 09:19
Jumaah, 18 Juli 2014 02:37
Rebo, 28 Méi 2014 01:32
Rebo, 28 Méi 2014 01:09


text:
Pamaké:Naval Scene
Hello!
Kuring nyaéta saurang Wikipediawan Indonésia. Kuring teh di dieu utamana pikeun mencipta link interwiki antara Wikipedia Basa Sunda sarta Basa Indonésia. Ménta hampura kuring téh ngan paham saeutik waé ka basa Sunda. Sila tempo laman kuring di Wikipedia Basa Indonésia.
Hatur nuhun...:)
Pakakas bantu[édit | sunting sumber]
Patroli[édit | sunting sumber]
Kontribusi & pantauan[édit | sunting sumber]
Sabaraha artikel anu kuring minati, kungsi kuring awali, sunting sawaréh atawa tarjamahkeun:
Amsterdam, Antilles Walanda, Aruba, Basa Perancis, Basa resmi, Basa Walanda, Beatrix ti Walanda, Citakan:Nl, Daptar kode telepon nagara di dunya, Daptar Perdana Mentri Walanda, Den Haag, Guyana Perancis, Hindu, Jan Pieter Balkenende, Kamerdékaan, Kapadetan populasi, Karajaan Walanda, Kelompok étnik, Kilométer pasagi, Lagu kabangsaan, Laut Kalér, Laut Karibia, Mahkamah Internasional, Mata uang, Monarki konstitusional, Motto, Opick, Orok, Perang Dalapan Puluh Taun, Suriname, Uni Éropa, Wilhelmus van Nassouwe, Zona wanci, 31 Pébruari


text: 1Aya hiji urang Parisi, pamingpin Agama Yahudi, ngarana Nikodemus. 2Dina hiji peuting, anjeunna nepangan Isa, saurna, “Rabi (Guru) simkuring terang, yen Anjeun teh guru utusan Allah; margi anu sanes mah, moal aya nu tiasa nyieun mujijat-mujijat kitu, kajaba upami disarengan ku Allah.” 3Waler Isa, “Kieu cek Kaula, upama urang henteu dijurukeun deui, pamohalan bisa ningal Karajaan nu diparentah ku Allah.” 4Walon Nikodemus, “Kumaha abdi nu parantos sakieu kolotna tiasa dijurukeun deui? Naha tiasa lebet deui ka jero beuteung indung, teras dijurukeun deui?” 5Waler Isa, “Masing percaya: Upama jelema henteu dijurukeun tina cai jeung Ruh, hamo teuing bisa asup ka Karajaan Allah. 6Anu dijurukeunana ku manusa, sipat-sipatna, tangtu kumaha ilaharna manusa. Ari anu medalna tina Ruh, tangtu rohani sipatna. 7Anjeun teu kudu heran, mun cek Kaula tadi kudu dijurukeun deui. 8Ari Ruh teh, lir angin nu ngahiuk sakarepna. Ku anjeun kakuping sorana, tapi anjeun henteu terang ti mana asalna jeung ka mana losna. Anu dijurukeun tina Ruh oge, kaayaanana teh kawas kitu.” 9Walon Nikodemus, “Teu kahartos eta tiasa kitu?” 10Waler Isa, “Anjeun teh guruna bangsa Israil? Piraku henteu ngarti? 11Nu diterangkeun ka anjeun teh, nya eta ngeunaan hal anu geus katingal ku Kami sorangan sarta nu geus kasaksian ku sorangan; tapi ku aranjeun mah, henteu katarima eta katerangan teh. 12Lamun katerangan Kaula, tina hal dunya, ku anjeun geus teu dipercaya; geus komo lamun nyaritakeun perkara sawarga, tangtu kana moal percayana teh! 13Ari jelema mah, acan aya anu geus indit sarta nyaho sawarga, iwal ti Putra Manusa anu terah asal ti dinya. 14Jeung sakumaha oorayan tambaga tea, nu ku Musa geus ditanjeurkeun di sagara kikisik; kitu oge, Putra Manusa kudu dijungjung dikaluhurkeun, 15supaya unggal jelema anu percaya ka Anjeunna ginanjar hirup abadi. 16Sabab dunya teh, pohara nya diasihna ku Allah; nepi ka Putra Tunggal-Na oge dipasrahkeun, supaya sing saha anu percaya ka Anjeunna ulah nepi ka binasa; tapi sabalikna, bisa tinemu jeung hirup abadi. 17Pangna Allah ngutus Putra-Na ka alam dunya teh, lain rek ngahukum, enyana mah rek nyalametkeun alam dunya ku parantaraan Putra-Na. 18Saha bae anu percaya ka Anjeunna, moal dihukum; anu baris dihukum teh, anu embung percaya sabab henteu ngandel ka nu ngaran Putra Tunggal Allah tea. 19Ari duduk hukumna kieu: Caang tea geus datang ka dunya, tapi manusa leuwih resep kana poek tibatan kana caang. Sabab kalakuanana nu jahat. 20Munasabah, da tukang ngalampahkeun kajahatan mah, ijid kana caang teh sarta moal daek nyampeurkeun, supaya kajahatanana teu kaboker. 21Sabalikna, anu kalakuanana bener mah, kana caang teh nyampeurkeun; ngarah jelas, yen kalakuanana teh sapuk jeung Pangersa Allah.” 22Sanggeus kitu, Isa katut murid-murid angkat ka tanah Yudea sarta terus ngarereb di dinya bari ngabaptis. 23Yahya oge ngabaptis, tempatna di Ainon deukeut lembur Salim. Sabab di dinya, loba cai tur loba jelema anu ka darinya harayangeun dibaptis; 24da harita mah, Yahya teh acan dipanjara. 25Pareng timbul pasalingsingan paham antara murid-murid Yahya jeung salah sahiji urang Yahudi, nya eta tina hal susuci. 26Tuluy maranehna nepungan Nabi Yahya pokna, “Rabi, jalmi anu kapungkur sumping ka anjeun, nu kantos dicarioskeun tea, Anjeunna oge geuning ngabaptis di walungan Ciyordan palih peuntas; jalmi-jalmi ngabrul bae ka dinya sadayana.” 27Waler Yahya, “Saha oge moal aya anu bisa narima naon-naon, lamun teu dipaparinan ti sawarga mah. 28Maraneh pribadi bisa mere katerangan sabage saksi, yen kami geus ngomong kieu: Kami teh lain Al Masih, tapi anu diutus samemeh Anjeunna. 29Panganten awewe teh hakna panganten lalaki; tapi sabage sobat ki panganten anu ngarendeng jeung ngabandungan di dinya, milu mikayungyun ku sora ki panganten. Eta teh, pikeun kami mah, geus mangrupa kabagjaan tur nepi ka jucungna pisan ayeuna mah. 30Anjeunna mah geus kuduna beuki unggul, kami anu kudu beuki asor. 31Anu asal ti sawarga, tangtu ngungkulan ka kabeh; anu asal ti dunya, tangtu kaasup warga ieu dunya sarta cacaritana tangtu ku basa duniawi. Anu asal ti sawarga, tangtu bae pangunggulna. 32Anjeunna maparin katerangan tina sagala rupa anu geus kabandungan jeung kadangu ku anjeun, tapi panyaksi-Na euweuh nu daek narima. 33Saha-saha nu daek narima kana panyaksi-Na, tangtu ngarasa yen Allah teh saestu. 34Pangna Anjeunna diutus ku Allah teh, geus tangtu pikeun nepikeun dawuhana-Na. Sabab Anjeunna, ku Allah geus dianugrahan Ruh Mantenna tanpa wangenan. 35Rama nu mikaasih ka Putra geus masrahkeun sakabeh perkara ka Anjeunna. 36Anu percaya ka eta Putra, tangtu tinemu jeung hirup langgeng. Tapi anu henteu anut ka Putra mah, moal papanggih jeung hirup; sabalikna, pinasti nandangan hukuman Allah.”


text:
LG Electronics
LG Electronics (Hangul:엘지전자, KSE: 066570, LSE: LGLD) nyaeta pausahaan multinasional Koréa Kidul sarta mangrupakeun salasahiji pausahaan éléktronika panggedéna di dunya, mangrupakeun bagean tina LG Group, nu oprasi di 80 nagara.
Daptar eusi
Ringkesan[édit | sunting sumber]
Dina 2006, divisi telepon mobil, LG Mobile, masarkeun telepon LG Chocolate, nu ngarobah iméj pausahaan minangka tukang nyieun telepon 3G nu 'gede'. Kiwari fokus dina ngarancang jeung masarkeun telepon siga LG Shine jeung LG Prada (KE850). Hasilna, pausahaan ieu meunang 'The Design Team of the Year' ti Red Dot Design Award taun 2006~2007 sarta sering disebut minangka 'Apple Anyar' atawa 'Sony Anyar' dina industri jeung komunitas online. Pausahaan ieu oge ngabobotohan klub Liga Premier Inggris, Fulham FC.
Taun 2005, LG dianggep minangka mérek global Top 100 global brand, sarta sataun sanggeusna, LG kacatet minangka tuwuhna mérek 14%. Kiwari pabrik panel plasma panggedéna di dunya, joint venture, LG.Philips LCD, mangrupakeun nu nyieun display kristal cair keur TV.
LG Electronics ngamekarkeun tehnologi iris recognition taun 1999 sarta masarkeunnana keur kaamanan, karinehan, nambah privasi jeung kagunaan produktivitas.
Sajarah ngaran mérek[édit | sunting sumber]
Pausahaan ieu samemehna ngaranna Lucky-GoldStar, nu diturunkeun ngaranna jadi LG. Slogan "Life's Good" nu aya kiwari mangrupakeun backronim. Samemeh pausahaan robah ngaran jadi LG, produk rumah tangga dijual kalayan mérek Lucky, sedengkeun produk éléktronik dijual make merek GoldStar (Hangul:금성). Merek GoldStar dipake keneh keur merek discount.
Bobotoh[édit | sunting sumber]
LG Electronics ngabobotohan klub maén bal Inggris Leicester City ti 2000 - 2002.
Area bisnis jeung produk utama[édit | sunting sumber]
Mobile communications
Sét leungeun CDMA, sét leungeun GSM, Sét leungeun 3G, Telepon sélulér
Digital appliance
Air Conditioner, Kulkas, Oven gelombang mikro, Mesin seuseuh, Pameresih vakum, HomeNet, Komprésor keur Air Conditioner jeung Kulkas
Digital display
TV Plasma, TV LCD, TV Micro Display Panel, Monitor, Modul PDP, Panél OLED, Mémori USB, Panél Flat Monitor komputer
Digital media
Sistim bioskop imah, Pangrékam DVD, Panulis DVD Super Multi, CD±RW, PC Notebook, PC Desktop, PDA, Telepon PDA, Pamuter MP3, Sistim karaoke Anyar, Hiburan Mobil
Mérek pausahaan[édit | sunting sumber]
- & - Pamuter MP3
- Cyon - Telepon mobil
- Dios - Parabot prémium (merek kulkas samemeh LG)
- Flatron - monitor komputer, TV
- GoldStar - Parabot rumah tangga
- IrisAccess - Iris recognition
- Platon - TV CRT (solobong)
- Super Multi - Mérek dagang keur pameuleum DVD+R(W)/-RAM
- Tromm - Mesin seuseuh
- Whisen - Air conditioner
- Xcanvas - HDTV PDP & LCD
- Xnote - komputer laptop
- XD Engine - Téhnologi TV
- Xpion - Komputer désktop
Tempo oge[édit | sunting sumber]
- Ékonomi Koréa Kidul
- Éléktronika
- LG Telecom
- LG Powercom
- LG Prada (KE850)
- Daptar jejer nu patali jeung Koréa


text:
Seueur jalmi anu terang madu ngan saukur campuran jamu. Tapi kanyataanana madu ngabogaan loba khasiat utamana keur kasehatan awak urang. Nepi ayeuna rahasia anu aya dina jero madu masih keneh jadi misteri
Lain saukur orang timur hungkul anu ngamanfaatkeun madu tapi masyarakat barat oge sering ngamanfaatkeunana keur ngobatan sagala rupa panyakit . Madu bisa di campur jeung rupa-rupa kadaharan atawa inuman sejen. Para ilmuan oge parantos ngabuktikeun yen madu bisa di manfaatkeun kangge obat anu paling efektif keur sagala jenis panyakit.Madu bisa di gunakeun keur obat tanpa nimbulkeun efek samping.
Bahkan tinu al Quran aya surat anu nerangkeun
“tinu beuteung lebah teh kaluar cairan jeung mangrupa-rupa warna, di jerona aya kasehatan pikeun manusa “ QS An-nahl: 69
Madu boga loba kandungan gizi nyaeta : karbohidrat, protein, asam amino, vitamin,mineral,dekstrin,pigmen tutuwuhan jeung komponen aromatik. Hasil panalitian ahli gizi jeung pangan nyebutkeun lamun madu loba ngandung karbohidrat di bandingkeun jeung susu, endog, daging,keju,jeung mantega.
Dina tiap 100 gram madu murni ngandung 94 kalori atawa perbandingan 1000 gram madu murni sarua jeung 50 siki endog hayam atawa 5,675 leter susu atawa 1680 gram daging. Jeung hasil panalitian anu paling anyar nyebutkeun lamun zat-zat atawa senyawa anu aya dina jero madu kurang leuwih 181 jenis.salah sahiji kaleuwihan jeung ka unikan madu nyaeta ngabogaan kandungan antibiotik.
Madu bisa di konsumsi keur sakabeh umur ti mimiti janin nepika manula Sababaraha hiji kasiat madu nyaeta :
- Madu bisa nguatkeun janin anu lemah dinu jero kandungan (rahim)
- Madu bisa ngabantu ngajaga stamina jeung kasehatan ibu hamil
- Madu bisa ngabantu ngembangkeun otak orok
- Madu bisa ngobatan luka bakar kusabab madu boga spesifikasi anti proses peradangan 9 inflammatory activiti anti)
- Madu bisa ngingkatkeun nafsu makan budak leutik
- Manu bisa ngabalikeun stamina tinu kacapean jeung stress
- Madu mangrupakeun minuman anu paling alus jeung paling di butuhkeun ku manula anu organ pencernaanna geus mulai teu berfungsi
- Madu bisa di gunakeun keur sikat gigi, bisa ngabodaskeun jeung nyehatkeun gigi jeung gusi, oge bisa ngobatan sariawan jeung ganguan mulut sejenna.
- Saukur ngagunakeun cairan madu berkadar 90% dua hari sakali bagian anu nyeri di mastaka di urut lalaunan salami 2-3 menit, madu bisa ngbunuh kutu,ngaleungitkeun ketombe, manjangkeun rambut,n gaaluskeun ,ngalembutkeun sarta ngobatan panyakit kulit kepala.
- Madu bisa nurunkeun kadar glukosa dina jero darah jelema anu kaserang diabetes kusabab ayana unsur anti oksidan anu nyebabkeun asimilasi gula leuwih gampang dina jero darah
- Madu bisa ngahalangan panyakit radang usus (colitis),maag,jeung tukak lambung.
- Madu paling bergizi, ngalembutkeun sisitem alami awak urang, ngahilangkeun rasa obat anu teu ngeunah,ngabersihkeun liver, ngalancarkeun miceun kahampangan, cocok keur ngobatan batuk berdahak, buah-buahan oge tiasa di keueum dinu jero madu awet nepika 6 bulan
- Madu bisa di campurkeun jeung habbatus sauda anu geus di tumbuk di jieun adonan anu geus di campur caipanas terus di inum rutin tiap haribisa ngahancurkeun batu ginjal jeung batu kandung kemih ,ngalancarkeun cai seni,haid,jeung ASI
Sangkan meunangkeun khasiat jeung manfaat anu alus urang kudu ngakonsumsi madu ngagunakeun takaran anu di rekomendasikeun nyaeta :
- Dua nepika tilu sendok makan sahari keur kolot atawa anu geus cukup umur
- Lamun keur budak mah sasendok makan sahari
Kusabab eta madu teh loba pisan mangfaatna pikeun kasehatan awak urang salain gampang neanganna jeung hargana oge teu mahal teuing .loba sababaraha cara anu bisa digunakeun pikeun jadi campuran madu upamana bae urang teu resep kana madu, madu bisa di campur jeung rupa-rupa kadaharan nu sejen. Madu oge bisa di jadikeun pamanis alami keur ngaganti gula.


text:
Lee Jinki
Lee Jinki leuwih dipikawanoh lamun dina panggungmah ngaranna Onew. Manéhna lahir di kota Guangmyeong, Gyeaonggi-do. Manéhna nya éta pamingpin grup SHINee sarta anggota anu pangkolotna diantara nu séjén. Manéhna asalna lahir ti S.M Academy Casting 2006. Onew gawé duét jeung Lee Hyun Ji, mantan anggota grup proyék Banana Girl, anu judulna Vanilla Love. Salian éta Onew oge gawé bareng Jessica ti Girls’ Generation anu judulna Il Nyeon Hu (one year later). Salian ti éta lee Jinki miboga julukan Dubu atawa Tofu.[1]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Edisi 8."My idol".terbit taun 2011.Kaca 61


text:
Lésitin
Lésitin biasana dipaké salaku sinonim pikeun fosfatidilkolin, hiji fosfolipid nu ngarupakeun komponén utama fraksi fosfatida nu bisa diékstraksi tina konéng endog (dina basa Yunani lekithos - λekιθoς), atawa kacang kedelé. Lésitin sacara komersil aya nu didagangkeun dina kaayaan murni pikeun kaperluan suplemén dahareun jeung médis.
Na biologi[édit | sunting sumber]
Lésitin pikeun saraf jeung sirkulatoris dijieun na ati mun asupan dahareunana nyukupan. Lésitin dipikabutuh ku unggal sél na awak sarta ngarupakeun komponén konci mémbran sél; tanpa lésitin, mémbran bakal heuras. Lésitin ngajaga sél tina oxidasi sarta jadi taméng sabudeureun uteuk. Lésitin utamana diwangun ku Vitamin B, asam fosfat, kolin, asam linoléat, jeung inositol. Jadi, lésitin ngarojong sistim sirkulasi.
Salaku aditif dahareun[édit | sunting sumber]
Lésitin dianggap salaku pangémulsi nu aman nu geus disatujuan ku FDA AS pikeun tujuan konsumsi manusa kalawan status sacara umum aman ("Generally Recognized As Safe"). Lésitin ngarupakeun bagian integral mémbran sél, sarta bisa diolah sagemblengna, sahingga écés amanna pikeun manusa. Pangémulsi séjén ngan bisa diékskrésikeun ngaliwatan ginjal.
Lésitin dipigunakeun sacara komersil pikeun sarupaning nu merlukeun pangémulsi atawa lubricant alami, ti farmasi nepi ka protective coverings. Pikeun conto, lésitin dipaké pikeun ngajaga coklat jeung sari kalapa na permén sangkan tetep ngahiji.
Rupa-rupa panalungtikan (Brook et al. 1986, Spilburg et al. 2003) nunjukkeun yén lésitin turunan kadelé mangaruhan kadar kolésterol jeung trigliserida na getih sacara positif.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Brook JG, Linn S, Aviram M. Dietary soya lecithin decreases plasma triglyceride levels and inhibits collagen-and ADP-induced platelet aggregation. Biochem Med Metab Biol 1986;35:31-9. PMID 3778675.
- Spilburg CA, Goldberg AC, McGill JB, Stenson WF, Racette SB, Bateman J, McPherson TB, Ostlund RE Jr. Fat-free foods supplemented with soy stanol-lecithin powder reduce cholesterol absorption and LDL cholesterol. J Am Diet Assoc 2003;103:577-81. PMID 12728215.


text:
Bagaimana cara mendapatkan uang? Dengan memberikan evaluasi tentang sebuah situs web. Ulasan harus setidaknya 2-3 kalimat panjang. Apakah ada biaya atau biaya keanggotaan untuk bergabung? Tidak, keanggotaan di AWSurveys adalah gratis dan Anda tidak akan diminta untuk membayar biaya keanggotaan atau biaya lainnya. Kapan saya akan menerima penghasilan
Program Cepat Kerja Di Hotel Dan Kapal Pesiar – PROGRAM PENDIDIKAN & PELATIHAN CEPAT KERJA DI HOTEL DAN KAPAL PESIAR LANGSUNG PENEMPATAN KERJA – MAGANG LUAR NEGERI NHS ADALAH: CORPORATE ACADEMY SEJAK TH 1998. DI BAWAH LANGSUNG PERUSAHAAN – PERUSAHAAN BESAR TERKEMUKA INTERNATIONAL UTK HOTEL DAN KAPAL PESIAR. “1400 ALUMNUS NHS” TELAH BEKERJA
Dapatkan Keuntungan Dan Peluang Bisnis Online Lebih Besar Bersama SpeedCash. Dengan Account Speed Cash Anda Dapat Untuk Melakukan Transfer Bank di Seluruh Indonesia. Menerima Pembayaran Dan Berbagai macam Transaksi. Baca Selengkapnya Tentang SpeedCash Dan Segera Daftarkan Diri Anda Disini (Gratis) Untuk Mendapatkan No.ID dan No.Rekening SpeedCash Anda,
Melayani konsultasi jasa pelet, trawang, pengobatan jarak jauh, gratis cinta ditolak, mbh dirgoworo bertindak merasa bertepuk sebelah tangan atau di khianati oleh pasangan anda. Sekarang adalah waktunya anda bertindak, tidak ada kata terlambat untuk mengubah keinginan anda untuk dapatkan cinta anda supaya menjadi kenyataan, jangan menunggu?
Biantara Paturay Tineung I Assalamu'alaikum wr. wb. Puji sinareng sukur kasanggakeun ka Allah Illahi Robbi. Alhamdulillah wasyukurilah, Laillahhailallah, Subhanallah dina danget ieu urang sadaya tiasa riung mungpulung dina raraga nyakseni acara Paturay Tineung, wireh sim kuring saparakanca bade ngantunkeun ieu sakola sabada tamat diajar salami tilu Ruang riung boh di kelas boh dina rupa-rupa kagiatan bari sakapeung sempal guyon gogonjakan sareng rerencangan.
Pidato Paturay Tineung · 07.46 |. Ada yang bingung nyari pidato perpisahan kelas IX dengan bahasa sunda ?? Ini ada contoh pidatonya,semoga bermanfaat ! Assalamualaikum,wr,wb.. Langkung ti payun neja ti heula,hayu urang sami-sami
Kanggo salajengna ieu mah khusus kanggo marurangkalih anu bade paturay tineung, tanbi lengoh kalempohan, tamba mulang ngalongkewang, sasieureun, sabeunyeureun, sarebuk samerang nyamu, belah pecah lalab rumbah, mugia Kumargi kita sim kuring asmana Bapak Ibu Guru sadaya seja neungteuk ranggeuy, nilas manggaran mungkasna mangsa diajar di sakola dasar, supados ngajirim eusi, subaya mibanda nyata, taya deui bahasa anu utama, iwal ti sisng lantip budi,
Puji sinareng sukur mangga urang sanggakeun ka hadirat Allah SWT.Ku lungsur rahmat sareng karunia ti anjeunna,dina dinteun ieu urang tiasa ruing mungpulung di ieu tempat dina raraga acara paturay tineung kelas 6.
Yang Butuh Biantara alias Pidato Bahasa Sunda "Paturay Tineung" silahkan COPAS disini ! Ruang riung boh di kelas boh dina rupa-rupa kagiatan bari sakapeung sempal guyon gogonjakan sareng rerencangan. Tangtos
Pidato Singkat Bahasa Sunda - Kali ini saya akan update artikel terbaru lagi di blog disimpan.com ini, Nah, sobat Bingung membuat pidato dalam basa sunda ? suta, bingah anu taya hinggana, sanggem paripaos tea mah sim kuring teh asa mobok manggih gorowong, asa ditonjok ku congcot, rehna dina danget ieu tiasa patepung lawung, paamprok jonghok, patepang raray sareng para Ibu Bapak sadaya dina raraga paturay tineung marurangkalih kelas VI ieu.
Friday, April 20, 2012. Cijolang Mania » Pidato Basa Sunda , URANG SUNDA » Biantara/Pidato Paturay Tineung dina Ahir Taun (perpisahan sareng kenaikan kelas). Biantara/Pidato Paturay Tineung dina Ahir Taun (perpisahan sareng
CONTOH PIDATO BAHASA SUNDA PATURAY TINEUNG. Nurul Ilmi Apriliani - Kelas VI B - SDN Kiangroke 02, Banjaran, Bandung. Paturay Tineung. Assalamu'alaikum Wr Wb. Ibu Kapala Sakola anu ku simkuring
- Halaman ini diberdayakan oleh Google, Bing!, dan Blekko -


text:
Kata Mutiara Bahasa sunda nyaeta kata mutiara nu di sayogikeun kalayan bahasa sunda, nu di tukil ti sababaraha sumber boh tina pangalaman hirup, media, baraya jeung sajabana. dina judul nu mimiti simkuring bade ngabahas tentang kata mutiara kahirupan heula, ke di babak nu salajeungna ku simkuring di update deui tentang kata mutiara cinta bahasa sunda, kata mutiara islami bahasa sunda jeung kata mutiara kata mutiara nu sejenna.
Kumpulan Kata Mutiara Bahasa Sunda Terlengkap
Kata Mutiara Bahasa Sunda – Kahirupan
“Hirup ngan ukur heheuy jeung dedeuh, syukuri hirup nalika heheuy atanapi bunga ngarah kabungah anteng ngancik dina hate. Jeung deuih tarimakeun hirup nalika dedeuh atawa susah bari di barengan ku kasabaran ngarah pinuh ku hikmah anu bisa di jadikeun pelajaran.”
“Kecap manusia ngabogaan harti “Mana nu sia” jeroning makna nu langkung jerona nyatana jalma mah ngan saukur katitipan lain miboga.”
“Cita-cita nyaeta hak pikeun kabeh manusia, sing keyeung kana naon nu di tuju tangtu pareng nu di tujuna.”
“Di ajar sabar teh hese da lamun sabar babari mah moal beut aya manusa anu cicing dina kasangsaraan.”
“Ayana kasusah dina hiji urusan kupedah ayana kagampilan. Ulah di tempo kasusahna tapi tempo mah jalan kaluarna ngarah temu jeung bagjana.”
“Hirup ekeur paeh bakal, sing yakin kana takdir ti pangeran jeung ulah hariwang teu di milikan da jangjina pangeranmah yakin moal sulaya beda jeung jangjina manusa.”
Sakitu heula kata-kata mutiara bahasa sunda tentang kahirupan, mugia aya manfaatna tur tiasa di alap manfaat :)


text:
Bandara Internasional Arlanda
Bandara Arlanda-Stockholm (IATA: ARN, ICAO: ESSA), nyaéta hiji bandara internasional nu perenahna di Munisipalitas Sigtuna, Swédia, deukeuteun kota Märsta, kurang leuwih 42 km di béh kaléreun Stockholm tur ampir 40 km, ku jalan mobil, di béh wétan kiduleun Uppsala. Lamun maké karéta mah jarakna ti Uppsala téh leuwih deukeut, sedengkeun jarak ti jeung ka puseur Stockholm mah sarua baé boh maké jalan mobil atawa jalur karéta.
Bandara ieu perenahna di County Stockholm, propinsi Uppland. Bandara ieu mangrupakeun bandara panggedéna di Swédia – taun 2006 mah mangrupakeun bandara panggedéna katilu di nagara Nordik – tur boga 17.91 yuta panumpang taun 2007.[3] Bandara ieu ogé mangrupakeun salasahiji tina tilu puseur Sistim Pausahaan Penerbangan Scandinavia.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
- Stockholm-Bromma Airport
- Stockholm-Skavsta Airport
- Stockholm-Västerås Airport
- Stockholm
- Swedish Civil Aviation Administration
- List of the largest airports in the Nordic countries
- List of airports in Sweden
Rujukan[édit | sunting sumber]
Tumbu luar[édit | sunting sumber]
- Stockholm-Arlanda Airport, official site
- Stockholm Airport City, framtida guide hemsida
- [1], DesignsbyALX Google Earth model of Arlanda air traffic conrtol tower
- Citakan:HybridMapLink
- Citakan:NWS-current
- Citakan:ASN


text:
Ceuk kamus Sunda-Melayu R Satjadibrata anu terbit jaman Jepang taun 2604 (ieu mah sigana taun Jepang, mun kana masehi mah meureun antara taun 1944-45, cik aya nu uninga teu kumaha konversina), hartina heureuy nyaeta “loeloetjon”. Lamun diilikan dina KUBS mah heureuy teh hartina banyol, kalakuan pangangguran pikeun karesepan sorangan atawa ngarah gumbira anu nenjo nu ngadenge, ngaheureuyan hartina ngaganggu bari jeung teu niat goreng, ngaheureuykeun hartina ngulinkeun atawa ngabobodo. Lamun diilikan deui dina kamus basa Sunda meunang Budi R Tamsyah aya harti lain keur kecap ngaheureuyan nyaeta ngawerejit.
Hartina Kabayan ceuk KUBS mah 1.tukang ngajaga paseban, 2. tukang ngaladenan dina hahajatan. Aya deui ceuk Ensiklopedi Sunda mah pembantu patih atawa Patinggi dina mangsa karajaan nepi ka mangsa kabupatian dina pamarentahan tradisional nepi ka ahir abad 19 tugasna nyaeta nepikeun paparentah raja atawa bupati ka rahayat, jadi kabayan didieu mah jabatan beda jeung tokoh Si Kabayan.
Heureuy dina harti banyol atawa lulucon, mindeng kareungeu atawa kabaca diantarana make istilah “keom sakedap” , landong baeud ( ieu aya bukuna anu judulna Landong Baeud terbit dina taun 1950an), Mangle nyebatna “barakatak”, aya oge anu make istilah 4S (sura seuri siga sero).
R Purbacaraka boga pamanggih yen, banyol, lulucon (humor) anu panghadena, anu luhur ajena nyaeta banyol anu sanggeus urang bisa diajak seuri satuluyna dititah mikir mikiran eusi tina eta lulucon anu tungtungna urang bisa “ngaji diri” bisa ngaragap maneh, nganyahokeun kaayaan diri sorangan.
Dina carita sapopoe Urang Sunda, tukang banyol, tukang heureuy euweuh deui iwal ti Si Kabayan, aya sarjana Walanda nu kungsi nyieun disertasina dina taun 1929 nyaeta Dr Coster Wijsman nyebutkeun euweuh deui nu pangbeungharna disakuliah nusantara ku carita lucu iwal ti di Tatar Sunda anu nyanda kana carita Si Kabayan. Carita Si kabayan kungsi dijieun buku ku CM Pleyte anu judulna Pariboga dina taun 1912, Bale Pustaka kungsi nerbitkeun Si Kabayan dina taun 1932, kabehdieunakeun loba buku anu terbit nu eusina dongeng-dongeng si Kabayan diantarana Min Resmana (Si Kabayan Tapa), Moh Ambri ( Si Kabayan Jadi Dukun), ceuk Ajip Rosidi ieu buku teh saduran tina buku pangarang Perancis Moliere anu judulna La Medicine Malgre Lui).
Salian ti Si Kabayan aya deui tokoh sejen nyaeta Mama Lengser ( sok aya nu nyebut Mamang Lengser, Ua Lengser) dina carita pantun jeung si Cepot dina carita wayang golek. Hartina Lengser ceuk kamus Satjadibrata nyeta jelema kapercayaan raja jaman baheula, aya deui anu nyebutkeun hartina teh turun, lungsur. Dina carita pantun tingkah paripolah Mama Lengser mindeng ngondang pikaseurieun, boh ucapna boh ringkak paripolahna, malah ku anu ngadarengekeun carita pantun mah bijilna Mama Lengser teh sok didaragoan alatan loba lucuna, kitu deui si Cepot dina carita wayang golek, malah lamun urang lalajo wayang nu dalangna Asep Sunandar Sunarya, porsi bijilna si Cepot teh siga anu dijadikeun kojo boh heureuyna anu ngageuhgeuykeun kaayaan jaman kiwari boh kalakuanana anu kalan-kalan siga anu cunihin.
Peran Mama Lengser dina carita pantun digambarkeunana teh siga anu tetep, umurna geus kolot, awakna bayuhyuh, papakean teu matut, tapi ieu tokoh teh bisa komunikasi jeung Raja kitu deui bisa komunikasi jeung rahayat perana meh sarua jeung si Cepot. Raja bisa disebut nu ngawakilan “alam luhur”, Lengser ngawakilan “alam tengah” jeung rahayat anu disebut “alam bawah”, dina kosmologi urang Sunda aya nu disebut Tri Tangtu, Buana Nyungcung (alam baka, alam para dewa), Buana Pancatengah (medium) jeung Buana Rarang (alam fana, alam manusa). Mama Lengser bisa disebut medium anu ngahubungkeun antara dunya raja jeung rahayatna, anu ngahubungkeun antara karaton jeung masyarakatna, tangtu we inyana kudu bisa kabula kabale, sagala parentah raja ditepikeun ka rahayatna, kitu deui kahayang rahayat ditepikeun ka rajana.
Nu sok jadi bahan gogonjakan Mama Lengser teh wujud kasarna (awakna) ari wujud lemesna (spiritualna) kacida dihargaanana utamana kajujuranana, pituahna, (bandingkeun jeung Semar atawa si Cepot dina carita wayang), matak teu aneh sanajan raja oge sok ngumaha ka Mama Lengser kitu deui rahayat sejena, dina prakna mere pituah teh tara ieuh umangkeuh ieu aing uyah kidul, tapi tetep kalawan handap asor nepi ka anu dibere pituah teh teu ngarasa kaisinan.
Urang Sunda enya resep heureuy resep guyon (humor), tapi heureuyna tara nganyerikeun batur komo bari ngekeak kekurangan batur mah, humorna leuwih nyoko kana “otokritik”, kana kalaipan diri, lamun tea mah aya nu dijadikeun obyek dina humorna malah sok dipikanyaah lain dipikaijid. Ceuk sakaol ieu teh teu leupas tina kaayaan alam Tatar Sunda nu pinuh ku parentul gunung, alam tropis nu kalan-kalan loba musibah alam, gunung bitu, banjir, longsor jste. Sakabeh kajadian alam siga kitu teh teu bisa dilawan ku tanaga manusa, manusa kacida hengkerna dibandingkeun alam anu sakitu rongkahna, tina eta kaayaan manusa Sunda dina nyicinganana kudu harmonis jeung alamna, nya tina ieu kasadaran sakapeung manusa Sunda siga nu ngelehan bae.
Carita tokoh Si Kabayan aya di rahayat Sunda, aya dina folklore masyarakat Sunda, inyana “dipikanyaah” ku masyarakat Sunda sok digambarkeun bodo tapi sakapeung sok digambarkeun pinter, jadi aya sifat paradok dina diri Si Kabayan, atawa bisa jadi aya sifat dualisme primordial. Lamun bodo sok siga anu bodo katotoloyoh (dina carita Si Kabayan ngala tutut), lamun pinter sok bisa ngalingsemkeun batur (dina carita Si Kabayan ngadeupaan lincar), hal ieu bisa dijadikeun pieunteungeun boh keur rahayat boh keur pamingpin, sedengkeun kategori pamingpin kuduna leuwih pinter batan anu dipingpina, harti pinter didieu dina harti kualitas dirina.
Dina campur gaul sapopoe dina mangsa kiwari anu geus campur aduk jeung seler sejen, posisi heureuyna urang Sunda anu tadi geus disebutkeun nyoko kana otokritik can tangtu dipikaharti ku seler sejen, palebah dieu urang Sunda kudu ngaluarkeun jurus kapinteran si Kabayan nyaeta surti kana posisi diri (kualitas), siga heureuy Ungkal bakal kahartieun ku urang Ungkal deui, ku anu ti luar mah can tangtu kahartieun jeung urang Ungkal-na oge dina ngaluarkeun heureuyna teh tara sagawayah. Ari wewengkon Ungkal teh ayana di Kacamatan Conggeang (ayeuna mah geus jadi desa). Tah keur dulur-dulur nu ahli atawa resep kana Antropologi, sok mangga geura pedar perkara “poyok Ungkal”, sabab dina poyok Unggal loba pisan silibna anu bisa jadi banda pituin urang Sumedang.


text:
Ken Kutaragi
Ken Kutaragi nyaéta penemu sarta pelopor mesin console game Playstation anu pohara populér di dunya.[1] Kutaragi lahir dina 8 Agustus 1950 di Tokyo Jepang.[1] Keur leutik manéhna dipikawanoh getol sarta singer, manéhna digambarkeun minangka murid anu sok meunangkeun peunteun 100, kaayaan sosial Kutaragi tergolong dawam waé.[1] Maranéhanana hirup kalayan ngokolakeun bisnis sorangan, hiji pabrik percetakan.[1] Saprak leutik Kutaragi geus ngamekarkeun pangabisa mékanikna di pabrik kasebut, sabalikna sakola.[1] Kutaragi dipikawanoh minangka siswa berontak encer. Kalayan kecerdasanana, gampang waé pikeun Kutaragi meunangkeun pakasaban di Sony, réngsé nyandang gelar insinyur éléktronika, di pausahaan éta reputasi Kutaragi meroket.[1]
Manéhna dipikawanoh minangka problem solver anu rongkah.[1] Proyék-proyék anu ditungkulanana ogé sok junun gemilang, kaasup proyék penciptaan liquid crystal plays (LCDS) sarta kaméra digital.[1] Ketertarikanna nyiptakeun konsol kaulinan awalna dina ahir 1980-an.[1] Hiji poé, manéhna nyaksian puterina maénkeun hiji Famicom, nalurina nyium potensi bisnis vidéo games.[1] Nyaah, waktu éta eksekutif Sony kurang kabetot, sumanget Kutaragi anu membuncah pikeun nyiptakeun vidéo games ogé bertepuk sabeulah tangan.[1]
Tapi, kreatifitas Kutaragi éta tercium Nintendo pausahaan konsol kaulinan anu kiwari jadi pesaing nomer hiji Sony.[1] Waktu Nintendo méntana pikeun nyiptakeun hiji chip, Kutaragi teu kawasa nampik. Reureunceupan, Kutaragi ngerjakeun proyék rusiah pikeun Nintendo.[1] Di desainna chip SPC700.[1] Nyaah, pihak Sony nyium hasil gawé éta, Kutaragi hampir dipecat, lamun CEO Sony, Norio Ohga, henteu turun tangan.[1] Manéhna komo ménta Kutaragi ngabéréskeun pancén sampinganna éta.[1]
Kutaragi terus ménta Sony ngabiayaan riset pembuatan Super NES CD téknologi anu diaplikasi pikeun PS.[1] Waktu ambisi éta diragukeun golongan eksukutif Sony, sakali deui Norio Ohga ngarojongna.[1] Dina taun 1990-an, pamustunganana Sony sacara resmi ngaluncurkeun produk PS.[1] Teu perlu waktu lila, Playstation geura-giru kaceluk sarta ngadatangkeun loba duit pikeun Sony.[1] Nepi ka 18 Méi 2004 waé, Sony geus memproduksi 100 juta PS.[1] Suksés éta ogé anu ngajadikeun Kutaragi présidén Sony Computer Entertainment dina 1997.[1] Kutaragi ogé dipikawanoh minangka anak anu resep ngutak-ngatik barang mékanik, manéhna mindeng muka kaulinan kabogana sarta nempo kumaha kaulinan éta digawé.[1] Ti sipat hayang nyahona kasebut, pamustunganana mawa ketertarikan dina éléktronika nepi ka dewasa, jeung ékol éta ogé manéhna diajar sarta lulus ti Denki Tsushin University nyokot jurusan éléktronika.[1] Sanggeus lulus manéhna mimitian digawé di Sony, diditu manéhna meunangkeun reputasi anu alus minangka pemecah masalah sarta junun mawa kesuksesan dina proyék-proyék Sony anu manéhna turutan (kaasup diantarana proyék mimiti LCD sarta kaméra digital).[1] Béja matak hanjelu mecenghul ti Sony, atawa sahenteuna, ti jelema penting anu aya di balik Sony Computer Entertainment.[2] Norio Ohga, balad sapagaweanana Ken Kutaragi urut chairman di Sony anu dina taun 1993 suksés ngadegkeun Sony Computer Entertainment sarta ogé mangrupa jelema anu aya di balik kaciptana Playstation, geus maot dina poé Saptu kamari di Tokyo dina umurna anu ke-81. [2]


text:
94. Landung kandungan laér aisan. (Gede timbangan).
95. Lauk buruk milu mijah, piritan milu endogan. (Pipilueun nyarita atawa
ilubiung kana sarupaning urusan, padahal lain ahlina).
96. Legok tapak genténg kadék. (Loba luang jeung pangalaman).
97. Leuleus jeujeur liat tali. (Gedé timbangan, sabar darana).
98. Leuleus kéjo poéna. (Mimitina bengis, tapi beuki lila beuki bageur).
99. Leutik-leutik ngagalatik. (Leutik waruga, tapi wanian atawa loba kabisa).
100. Lieuk euweuh ragap taya. (Teu boga naon-naon, malarat).
101. Lodong kosong ngagelentrung. (Jelema bodo nu loba omong).
102. Luhur kuta gedé dunya. (Beunghar sarta gedé pangaruh).
103. Lungguh tutut bodo kéong, sawah sakotak kaider kabéh. (Lungguh atawa
cicing di.hareupeun jalma réa, tapi mun teu aya sasaha loba tingkahna).


text:
Tando
Tando téh mamalia 'hiber' arboréal pituin Asia Tenggara, kulawarga Cynocephalidae, ordo Dermoptera nu ngan dieusi ku dua spésiés dina genusna séwang-séwangan. Ieu sato téh minangka mamalia nu pangbisana ngalayang (lain hiber dina harti anu sabenerna) migunakeun 'jangjang' anu manteng nyambung ti suku hareup ka suku tukang.
Keur ukuran mamalia nu sok tétérékélan dina tangkal, tando téh kaasup badag: panjang kira 35-40 cm, beurat 1-2 kg, sapantar jeung bajing raksasa atawa kuskus. Tando awakna panjang begang, buntutna sedeng, huluna leutik, panonna bolotot nyanghareup sahingga panempona alus, ceulina bunder leutik. Pas kakara borojol, anak tando téh beuratna ukur 35 gr; nincak sawawa dina umur 2–3 taun.[1] [rujukan?]
Ciri tando anu utama taya lian ti mémbran kulit (patagium) nu nyambung ti suku hareup kana beuteung jeung suku tukang. Kaunggulan ieu mémbran dibanding nu sarupa di sato séjén (misalna waé bajing hiber), nyaéta patagium tando mah manteng ti tungtung ramo (anu pang sisina) suku hareup nepi ka tungtung ramo suku tukang, mirip jeung jangjang lalay. Jauhna hiber bisa nepi ka 70 méter tanpa nyirorot.
Najan jago ngalayang, tando teu bisa lincah mun ngarayap, kabantu sotéh ku jalan ngaclog jeung ngarawélan dahan tatangkalan. Bisa diuk nyéngclé, tapi bisa ogé nangkod ngagantung dina dahan kai. Galib jeung baturna sato-sato nu liar peuting, tando téh sato éraan, ku kituna nyingkahan pagilinggisik jeung kahirupan manusa, sahingga jarang kawénéhan. Kadaharanana lolobana dangdaunan, kembang, jsb., kaasup bungbuahan.
Daptar eusi
Klasifikasi[édit | sunting sumber]
- ORDO DERMOPTERA
- Kulawarga Cynocephalidae
- Cynocephalus
- Tando Pilipina, Cynocephalus volans
- Galeopterus
- Tando Sunda, Galeopterus variegatus
- Dermotherium (musnah)
- Dermotherium major (musnah)
- Dermotherium chimaera (musnah)
- Cynocephalus
- Kulawarga Cynocephalidae
Di masing-masing habitatna, spésiés tando téh kaancam musnah alatan karuksakan habitat, nu di Pilipina ku IUCN digolongkeun vulnerable. Lian ti alatan karuksakan habitat, sacara alami tando ogé mémang mangsa heulang Pilipina, katambah ku sok diboro ku manusa pikeun diala dagingna.
Najan kaasup mamalia plaséntal, paripolah kawinna mah ampir sarua jeung marsupial. Sanggeus dikandung 60 poé, anakna borojol dina kaayaan anu can mekar jeung leutik kénéh pisan, sarta salila genep bulan terus ngagantél dina beuteung indungna. Umurna nincak sawawa sanggeus 2-3 taun.
Sinonim[édit | sunting sumber]
Ngaran Colugidae, Galeopithecidae, jeung Galeopteridae téh sarua jeung Cynocephalidae, sedengkeun Colugo, Dermopterus, Galeolemur, Galeopithecus, Galeopus, jeung Pleuropterus sarua jeung Cynocephalus.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Macdonald (Ed), Professor David W. (2006). The Encyclopedia of Mammals, Oxford University Press.


text:
Naskah drama cinderella bahasa indonesia - 365 cerita, Naskah drama cinderella diadaptasi dari cerita rakyat dunia yang dipopulerkan brothers grimm. cinderella mengisahkan seorang gadis yang ditinggal meninggal kedua. Dongeng bahasa inggris - rara jonggrang » englishindo, A long long time ago in central java lived a wise king. his name was prabu boko. he had a beautiful daughter whose name was roro jonggrang. they lived in a palace on. Kumpulan dongeng basa sunda, Kacaritakeun jaman baheula aya oray naga geus lila ngalamun hayang nyaba ka kahiyangan. unggal isuk eta oray teh osok dangdan mapantes maneh. tapi keukeuh teu ngarasa.
Naskah drama bahasa sunda - - serbi naskah drama, Contoh naskah drama bahasa sunda 7, 8 ,9 10 - bagi memerlukan contoh naskah drama bahasa sunda 7, 8 ,9 10 hqsa share. Artikel pendidikan, naskah drama, contoh pidato, contoh, Bagi membutuhkan contoh naskah drama singkat, berikut contoh naskah drama singkat bisa gunakan sebagai bahan referensi keperluan .. Dongeng bahasa sunda - essensi ilmu | berbagi ilmu, Sakadang kuya silihduruk jeung maung. dina hiji poé sakadang kuya ulin ka sisi basisir. manéhna cicing handapeun tangkal kalapa, katebak angin laut..


text:
Tomiichi Murayama
Tomiichi Murayama (村山 富市 Murayama Tomiichi, babar 3 Maret 1924) salah saurang pulitikus Jepang nu jadi Perdana Mentri Jepang ka-81 ti tanggal 30 Juni 1994 nepi ka 11 Januari 1996. Murayama nyaeta katua Partai Sosial Demokrat Jepang (nepi ka taun 1996 Partai Sosialis Jepang) tur perdana mentri sosialis munggaran dina ampir 55 tahun. Nu natrat nepi ka kiwari nyaeta pidatona dina "Pangemut-emut 50 taun ahir perang," eusi pidatone Jepang menta dihampura kasalahanna salila Perang Dunya II.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
- On the occasion of the 50th anniversary of the war's end
- Resolution to renew the determination for peace on the basis of lessons learned from history


text:
Mesin ketik
Mesin Ketik nyaéta alat atawa piranti nu bisa nyieun citakan hurup atawa tanda baca di luhureun kertas sarta hasilna mangrupa citakan.[1] Mesin ketik anu diproduksi ayeuna diwangun ti mesin ketik konvensional sarta mesin ketik listrik (electric typwriter) anu ngabogaan pangabisa pikeun nunda data.[1] Mesin ketik konvensional henteu ngagunakeun tanaga listrik anu dilengkepan kalayan tampilan pilihan sagala rupa jenis hurup sarta pita tinta anu bisa ngahapus ketikan anu salah.[1] Mesin ketik mimitina diproduksi sacara masal ku Ramington Arms Lompany dina 1873. Dina awalna pamakéan mesin ketik ieu dianggap rada ngahésékeun alatan tombol hurup dina papan ketikna nyieun pakasaban ngetik jadi leuwih laun batan nulis leungeun.[1] Dina waktu éta tombol hurup disusun sacara alfabet.[1] Saterusna dipigawé panyusunan deui lokasi tombol hurup anu leuwih éféktif.[1] Hurup anu leuwih mindeng dipaké dina basa Inggris disimpen dina hontalan ramo anu gampang.[1] Susunan ieu dingaranan Qwerty anu asalna ti hurup susunan jajar kahiji susunan tombol dina mesin ketik.[1] Tombol ieu tuluy disebut kalayan ngaran "papan konci" dina kamajuan téknologi, kiwari pamakéan mesin ketik geus loba ngurangan.[1] Fungsi mesin ketik sacara bertahap digantikeun ku komputer.[1] Sistem Duorok papan ketik jeung sistem Qwerty leuwih gampang maké Qwerty, utamana saprak mimiti diwanohkeun sistem ngetik sapuluh ramo, komo jelema anu keur getik henteu perlu nempo lokasi hurup dina papan ketik.[1] Sajaba sistem qwerty aya ogé sistem sistem Duorok anu diwanohkeun ku pangajar bangsa Amérika Sarikat, August Duorak sarta William Denly, dina taun 1930-an.Qwerty Sistem ieu tétéla kurang populér dibandingkeun jeung sistem qwerty, sanajan di sawatara panalungtikan kabuktian yén sistem Duorok bisa leuwih ngabagi nempatkeun pangetikan.[1] Sistem ieu ngabagi penempatamn hurup vokal sarta konsonan pikeun kadua belah leungeun vokal (a, o, e, u, sarta i) disimpen dina jajaran tengah palebah kénca, sedengkeun konsonan anu paling sering dipaké (d, h, t, n, sarta s) disimpen di bagian tengah katuhu.[1]
Jenis-jenis Mesin Ketik[édit | sunting sumber]
Jenis sarta wangun mesin ketik anu aya didunya perkantoran pohara variatif ditempo ti sagi kualitas, merek, sarta modél.[2] Ditempo tina merekna mesin ketik aya sawatara jenis antara séjén: Olimpia, Royal, Adler, Brother, Continental, IBM jsb.[2] Sarta aya ogé anu dicokot ti ngaran pamanggih mesin ketik atawa ogé ti ngaran pabrik.[2] Jenis-jenis mesin ketik bisa kagolong jadi:
- Badag leutikna ukuran mesin.
Kahiji nyaéta Mesin ketik portable.[2] Mesin jenis ieu ukuranana leutik sarta hampang nepi ka bisa dibawa kamana-mana sarta dilengkepan ku hiji tutup anu nyarupaan tas atawa koper leutik.[2] Kadua Mesin ketik semi standar Mesin ketik semi standart dingaranan ogé jeung mesin ukuran sarta leuwih komponénna ti mesin ketik portable.[2] Katilu Mesin ketik standar.[2] Ukuran mesin ketik anu pangbadagna sarta beurat nepi ka hésé mindahkeunana.[2] Sarta perlengkapanna leuwih sampurna ti mesin ketik ukuran portable sarta semi standar.[2]
- Dumasar ukuran hurup.
Kahiji Mesin ketik hurup Pica (Pica type).[2] Hurup Pica nyaéta jenis hurup ukuran badag, saban sainci ketikan nempatan sapuluh hentak.[2] Ieu biasana dipaké karya ilmiah.[2] Kadua Mesin ketik hurup Elite (elite type).[2] Ukuran hurup ieu leuwih leutik ti hurup pica.[2] Saban sainci ketikan ngamuat 12 hentak.[2]
- Dumasar tanaga penggerak
Kahiji Mesin ketik manual (Manual type writer) Mesin ketik ieu mindeng disebut jeung mesin ketik leungeun anu digerakkan ku leungeun manusa, mimitina ti ngagerakkeun tuts, ngeserkeun gandaran jsb.[2] Kadua Mesin ketik listrik (electric type writer) Mesin ketik ieu digerakan ku tanaga listrik.[2] Manusa boga peran minangka ngadalikeun pengoprasian.[2]


text:
Periode tabél periodik
Dina tabel periodik, periode nyaéta baris na tabel.
Jumlah kulit éléktron nangtukeun kaasup periode mana hiji atom. Unggal kulit dibagi kana subkulit nu béda-béda, di mana nalika wilangan atom nambahan, mangka subkulitna kaeusi nurutkeun susunan
1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d 7p 8s 5g 6f 7d 8p ...
nu ngabentuk struktur tabel periodik. Ku sabab éléktron pangluarna nangtukeun sipat kimiawi, susunan ieu saluyu jeung golongan tabel periodik.
Unsur-unsur nu patutur-tutur dina hiji golongan mibanda sipat fisik nu sarupa, sanajan béda massana kaitung loba. Unsur-unsur nu patutur-tutur dina hiji periode mibanda massa nu sarupa tapi sipatna béda.
Tempo ogé:
- Unsur periode 1
- Unsur periode 2
- Unsur periode 3
- Unsur periode 4
- Unsur periode 5
- Unsur periode 6
- Unsur periode 7


text:
Carpon basa Sunda
Ku: Dadang Sadkar
Sora piriwit ditiup semu ngalengis. Rieg, karéta ngarieg, tuluy maju. Mimiti lalaunan, beuki lila ngagancangan. Yuswa ngarérét kana érloji. Tadi, barang mimiti indit, panceg tabuh genep isuk-isuk. Geuning lain ukur béja, enya wé ayeuna mah karéta téh tara ngarét. Mun taya halangan harungan, ku manéhna kaijir pidatangeun ka Jakarta téh kurang leuwih tabuh salapan. Kawasna bakal cukup, waktu keur nguruskeun urusan kantor. Jadi engké bakal bisa balik deui ka Bandung maké Parahiyangan anu berangkat jam lima soré ti Jakarta.
Sajajalan Yuswa anteng neuteup téténjoan saluareun kaca jandéla. Kagareuwahkeun sotéh pédah wé aya budak ngora nu diuk di bangku hareupeun noél kana pingping lalaunan.
“Punya api, pa?” cenah.
Sakedapan Yuswa nelek-nelek budak ngora téa. Pakulitanana beunang disebut konar. Buukna modél punk-rock, pirang semu beureum. Duka bener asli duka pédah dicét. Ceulina dianting sabeulah. Papakéanana, ka luhurna kaos oblong hideung aya gambaran leungeun keur ngacungkeun jempol, curuk, jeung cinggir, bari jajangkung jeung jari manisna ditekuk. Sarérétan mah badis gambar tanduk banténg. Luhureun gambar leungeun téa aya tulisan Metalica ku warna beureum. Ari ka handapna, dicalana blue jeans belél, soéh palebah tuurna. Tapi sok sanajan kacirina rada nyéntrik ogé ari rengkuh-rengkuhna mah éta budak ngora téh sopan pisan.
Kusiwel leungeun Yuswa ngaluarkeun zippo tina saku calana, tuluy diasongkeun bari dipangnyekéskeun. Si budak ngora téh ngarongkong nyeungeutkeun rokona, kelepus udud.
“Makasih, pa,” pokna
“Sama-sama,” walon Yuswa bari imut
Sugan téh rék ngan sakitu. Horéng si budak ngora téh kalah terus ngajak ngobrol.
“Mau ke Jakarta?” cenah.
“Iya.”
“Di Jakartanya di mana?”
“Ah, cuma mau ke Tamrin, ada urusan kerjaan sedikit. Nanti soré juga pulang lagi.” Ti dinya mah der baé ngobrol ngalér ngidul. Malah mah nepi ka milu mangmikirankeun urusan nagara sagala, abong kabiasaan. Tuluy silih tanya wawuh ka si itu wawuh ka si ieu. Geus lila uplek mah kakara wéh silih tanya ngaran.
“Saya Yuswa,” ceuk Yuswa ngawalon panakon. “Sebetulnya nama yang bener sih Yoshua, tapi orang-orang lebih suka manggil saya Yuswa.”
“Saya Oding,” ceuk si budak ngora téh samemeh ditanya.”Itu kalo nama yang benernya. Kalo temen-temen sih lebih suka manggil saya meneer Odink van Holland.”
“Loh, émang meneer Oding punya darah Belanda?” ceuk Yuswa bari seuri.
“Ah engga juga. Mereka kan cuman usil doang. Kalo saya sih orang Sunda asli,” témbalna.
“Ih, geuning? Hanas ti tadi ngawangkong téh ku basa Indonésia. Atuh da ari sugan téh…”
“Cuman, saya engga bisa bahasa Sunda, pa. Tapi kalo dengerin orang ngomong sih ngerti,” meneer Oding mani rikat némpas omongan bari nyéréngéh.
“Baruk, naha?”
“Abis dari kecil suka diajakin ngomong Indonésia melulu sih.”
“Bet éléh ku Bapa, atuh. Sanajan Bapa lain urang Sunda gé ayeuna mah geus asa jadi urang Sunda wé,” ceuk Yuswa rada mapanas. Gap kana roko jeung zippo, cekés diseungeut. Haseupna ditiupkeun ka luhur mani nyerebung.
“Émang aslinya dari mana?” ceuk meneer Oding bari ngarérét kana gondok laki Yuswa nu oyag sabot nyerebungkeun haseup.
Carpon Bahasa Sunda
Diposkan oleh angga pratama Jumat, 02 November 2012
Langganan: Poskan Komentar (Atom)