text:
Carpon - LALAKON AWON
Ku Godi Suwarna
AWON. Sakitu-kituna ngaranna téh. Teu kurang teu leuwih. Duka kumaha pipikiran jenatna kolot-kolotna pangna méré ngaran kawas kitu. Disebut goréng patut da henteu manéhna téh. Malah mun ditilik-tilik, nya aya rupaan wé sakitu mah. Pédah teu kasartaan wungkul. Éta wé geura, barang pakéna téh teu weléh rangkedut baé. Kungsi éta gé manehna téh maké pakéan rada pantes. Diberé lungsuran seragam pagawé negri ku Mang Sidik, pesuruh SD. Na da éta mah, guru-guru sadésa ngadon ribut Ngaromongkeun. Teu sarukaeun. Seragam saenya-enya dipapaké ku jelema kitu, ceuk nu karukulutus. Mang Sidikna ogé diseukseukan ku Kepala Sakola. Atuh manéhna téh teu tulus ganti pakéan. Balik deui wé mamaké gidril, saban poé, ka mamana, bari jeung gogodombrangan éta téh.
“Jih, étah, Mang Awon mani saé kitu, eum!”
“Uhun. Mang Awon mah saé baé da!”
“Naha sakitu saé bet di-awon-awon?”
“Ah, sakali Awon mah tetep wé awon!”
Dina hiji mangsa, isuk-isuk, barudak SD mani raéng ngaheureuyan Manéhna ngan ukur imut bari jongjon wé digawé, nyapuan buruan balédésa Kitu biasana, boh ku budak boh ku kolot, manéhna téh teu weléh digareuhgeuykeun. Nya kitu, diheureuyan atawa dicarekan ku saha baé ogé manéhna mah teu weléh imut jeung imut. Imut nu matak deungdeuleueun ceuk Mang Sidik téa mah.
Rengsé sasapu, ger, ngadurukan runtah. Deregdeg ka jero rék nyokot bandéra. Rohangan karosong keneh. Can aya pamong nu ngantor najan geus nyedek ka beurang. Dirigdig deui ka buruan bari mamawa bandera. Bandera dikelat. Manehna mundur tuluy ngahormat kana bandera. Kituna téh bari ngawih lagu Dengkleung, da ngan eta-etana nu apal. Hansip ngadon tingcalengir sabot nyerangkeun nu keur upacara sosoranganan.
“Ka dieu heula sakeudeung, Won,” ceuk Pa Ulis pabeubeurang, tuluy ngoyoyod ka pipir. Awon ngiclik nuturkeun.
“Apal imah Nyi Nenih, Won?” Pa Ulis haharéwosan.
Awon unggeuk.
“Kieu, Won. Panganteurkeun ieu, ka Nyi Nenih,” Pa Ulis ngusiwel, ngaluarkeun amplop dines tina sakuna. “Béjakeun, Won, Bapa keur sibuk kituh. Kadé tong comel, nya!”
Awon imut. Imut nu matak deungdeuleueun tea ceuk Mang Sidik mah. Katenjona rada nyiak Pa Ulis gé. Era jigana. Bangun nu ngarasa rumasa keur boga dosa. Tapi da ngan Si Awon-awonna nu dipercaya. Awon imut bari manggut. Pa Ulis katenjo rampang-reumpeungna.
Rada jauh imah Nyi Nenih téh, nenggang, di tonggoh, di tungtung lembur. Awon ngagedig bari teu weleh umat-imut. Najan ceuk batur kurang saeundan, lamun amis budi mah nu sejen gé tangtu bakal nyaraaheun, dunya bakal jadi lega, kitu ceuk jenatna akina nu teu weleh kapireng baé, najan teu kaharti kabeh.
“Bang Awon, apa masih tetep awon, rojer?” ceuk Jang Dudung nu keur ngariung jeung baturna papada pamuda nganggur.
“Jin, lain gé Kang Awon mun teu awon mah, nyah?” nu sejenna mairan.
Awon ukur imut sabot ngagidig, teu maliré pamuda nu garugupay ban ngaracung-ngacungkeun botol. Sajajalan Awon ngahariring Dengkleung, dibulak-balik. Sanggeus ngesang, Awon anjog ka buruan imah Nyi Nenih nu hieum ku tangkal sawo. Panggung imahna téh. Barala da teu kaurus. Nyi Nenih téh hirup kadua ninina nu geus pikun pisan.
Sanggeus pupuntenan sawatara lila, Nyi Nenih ngulutrak. Didadaster. Ngaléléké. Buukna acak-acakan. Sédowna ngadaragleg keneh. Lipstikna ludang-lading kana pipi jeung gadona. Karek hudang pisan jigana mah.
“Jih, Awon geuning? Aya naon, Won?” Nyi Nenih diuk dina golodog, gigireun Awon.
“Ieu, ti Pa Ulis ...”Awon ngasongkeun amplop.
“Gering puguh uing téh,” Nyi Nenih nyoekeun amplop dines, aya duitan salambar. “Jurig sugan! Cedit-cedit teuing mangkeluk téh! Teu kawas mun keur aya kahayang!! Nyaho aing keur gering!”
“Gering? Nyeri naon, Nyai?” Awon imut mani nganjut.
“Rieut. Sarebel baé deuih,” Nyi Nenih leuleuy sanggeus nenjo imut Awon.
“Jin, atuh. Pencetan, Nyai?”
Nyi Nenih unggeuk tuluy nukang bari rada ngadayagdag. Awon imut. Nyi Nenih didangheuakeun. Tarangna diurut, turun kana beuheungna, kana pundukna nu ngaliglag. Aya kulit mani lemes kieu, ceuk Awon nu mindeng mencetan Hansip. Imut Awon beuki nganjut, beuki leleb. Imut Awon digebah ku nu nyorowok: “Nanaonan ieu téh? Maneh keur naon di dieu?”
Ngarenjag duanana gé. Ret. Singhoreng Pa Kulisi geus ngajega bari ngumis. Awon gancang nangtung. Ajeg. Ngahormat. Kitu biasana mun tepung jeung Pa Kulisi. Nu dihormatna mah ngadon ngabalieur, ngadon meletet kana daster anu nyingkab, ka nu ngaboleklakna.
“Keur naon ari maneh, Awon?”
“Siap, Komandan! Nuju mencetan, Komandan!” Awon daria naker, teu weleh ngahormat nurutan Hansip, ngan ditungtungan ku imut ieu mah.
Nyi Nenih nyikikik.
“Sia mah. Batur digarawé, ieu kalah ngahénén jeung nu dénok!” Pa Kulisi angger meletetan pingping.
“Ari Aa? Badé naon siang-siang ka dieu?” Nyi Nenih ngadilak, ngoyag-ngoyag pingping nu keur dipencrong ku Pa Kulisi.
“Ngon... trol wé atuh. Pajar gering apan.” walon Pa Kulisi. “Indit kaituh. Awon!”
“Siap, Komandan! Dilaksanakan, Komandan!” cenah, ngahormat, tuluy balik kanan.
Nyi Nenih nyeuleukeuteuk.
Nu diseungseurikeunana mah noyod wé. Awon ngahariring Dengkleung, lagu nu ngan sakitu-kituna tea. Ngalieuk deui sotéh pedah Nyi Nenih ngagerewek bangun getek. Barang malik, horeng nu duaan téh geus arasup ka imah. Pantona meundeut. Tapi da kadenge keneh sora Nyi Nenih aduh-aduhan. Parna kitu geringna? Ceuk Awon, tuluy balik deui rurusuhan. Lalaunan manehna muka panto. Kasampak Pa Kulisi jeung Nyi Nenih keur patutumpuk dina korsi panjang, di tepas.
Kadengé sora Nyi Nenih nu hos-hosan sada entog.
“Peryogi nyaur Pa Mantri, Komandan?” Awon hariwangeun pisan.
Puguh wé, Pa Kulisi ngagurubug badis nu direwég kanjut.
“Siah, dasar jelema eusleum! Mantog, Awooon!” Pa Kulisi tibubuncelik, ngangsrodkeun calana dinesna.
Awon ngarenjag, reuwas. Tapi tuluy manehna imut. Imut nu matak deungdeuleueun ceuk Mang Sidik tea mah. Nenjo imut Awon, Pa Kulisi bangun anu rada nyeblak. Bangun teu pararuguh rarasaan. Pa Kulisi ngajeten. Pias. Awon ngahormat, balik kanan tuluy ngagedig deui.
Beu, parna Nyi Nenih téh! Renghapna gé mani hos-hosan kitu! Sada entog! Untung wé aya Pa Komandan! Mun euweuh Komandan mah uing meureun kariripuhan! Bieu gé terus wé geuning dijampe! Karek apal. Komandan téh horeng bisa ngubaran! Omong Awon.
Pasosoré, Awon ngagidig deui ka imah Nyi Nenih. Rek ngalongok. Teu weleh kadengé baé, sora Nyi Nenih nu hos-hosan sada entog basa dijampé ku Pa Kulisi tea. Awon ngeupeul cau tilu siki, sesa Pa Kuwu di kantor. Karunya! Rek saha nu ngurusna! Boga nini geus pikun kitu! Ceuk Awon nu keur ngagedig.
Na atuh. di buruan imah Nyi Nenih. Awon bet pasarandog jeung dununganana, Pa Kuwu. Pa Kuwu keur memener baju jeung calana dinesna. Awon rikat nyumputkeun cau kana saku. Rumasa. Rumasaeun nyokot cau teu bebeja.
Awon kuram-kireum da puguh Pa Kuwu téh jalma nu pangdipikaserabna.
“Kateterasan Nyi Nenih téh, Pa?” Awon alangah-elengeh.
Pa Kuwu ngarenjag da keur malaweung tea.
“Na da Bapa mah ... Bapa mah tas neang sapi...” tembal Pa Kuwu teu pupuguh.
“Oh, teu damang deuih sapina, Pa?”
“Geus aya nu rek nukeuran ku sawah ...” Pa Kuwu beuki teu puguh.
Awon imut. Imut nu matak deungdeuleueun tea. Nenjo imut Awon, Pa Kuwu ngejat tuluy ngabigbrig badis nu tas tepung jeung jurig dempak. Reuwas awon gé, meh lumpat ngudag Pa Kuwu. Bari hemar-hemir, Awon luak-lieuk, tatanggahan kana tangkal sawo. Tapi da sidik taya nanaon.
Ret ka imah Nyi Nenih. Rarat-reret. Sarimpe.
“Saré Nyi Nenihna gé. Dikirim obat ku Pa Kuwu. Heg obatna téh nu marahal tea,” Awon yakin pisan da puguh bageur tea Pa Kuwu mah.
Awon teu wani unggah, bisi ngaganggu. Ngan barang inget kana cau, manehna tuluy ngahuleng. Cau dialak-ilik. Dipikiran kudu kumaha mikeunna. Da piraku ari kudu dibawa balik deui mah. Tungtungna, cau téh ditunda wé dina golodog.
“Jangeun ninina. Lumayan. Nyi Nenih mah geus dikirim apan ku Pa Kuwu! Nu ngeunah wungkul dahareunana oge,” cenah ban ngaleos.
Kakocapkeun, peutingna di baledesa—enya, Awon téh sok ngagojod di dinya wé, matuh, da puguh teu bogaeun imah tea—sarena teu pati tibra. Ngimpi diudag-udag baé ku sapi gering nu hos-hosan sada entog. Ngimpi ngapung jeung Nyi Nenih bari nananggeuy cau tilu siki. Manehna jeung Nyi Nenih murag tina mega malang, ngagebrus kana cubluk. Dina cubluk. Pa Kuwu, Pa Kulisi, Pa Ulis, jeung batur salelembur ngadon silih reweg, silih segag, silih cakar. Parebut cau nu ngan ukur tilu siki. Awon ceurik, ngadingdiut di pangimpianana.
“Ari Awon can hayang rarabi?” Pa Kuwu nalek, hiji mangsa, heuleut tilu bulan sanggeus Nyi Nenih gering tea.
Awon teu nembalan, kalah tatanggahan mencrong Galudra.
“Jen, kalah ngalamun! Kumaga mun dikawinkeun ku Bapa? Daek, Won?”
Kawin. Lebeng pisan. Teu kapikireun. Teu kaciptaeun.
“Ka Nyi Nenih daek, Won?” Pa Kuwu beuki nyedekeun.
“Engké Nyi Nenihna dibaturan ku abdi, kitu?” Awon kalah malik nanya ban ngagaroan sirah.
“Enya kitu. Engké Awon sarena pindah ka imah Nyi Nenih,” Pa Kuwu rada seuri.
“Saha atuh engké nu ngemitan baledesa?” Awon bingung.
“Ah, cuang nitah batur wé. Kumaha? Daek Won?” Pa Kuwu mimiti teu sabar.
Tungtungna mah Awon téh unggeuk najan bingungeun keneh pisan. Bray weh, Pa Kuwu munggah marahmay. Kitu deui Pa Kulisi. Kitu deui Pa Ulis. Beja yen Awon rek kawin ka Nyi Nenih tereh pisan narekabna. Loba lalaki, nu bujangan jeung nu boga pamajikan, ujug-ujug plung-plong haté barang mireng eta beja. Sugan wé baleg ari geus kawin mah, kitu ceuk kaum ibuna.
Mang Sidik nu ngajenghok mah, tuluy ngaheruk meunang sawatara poe.
“Nyaan Awon téh rek kawin?” Mang Sidik ngahaja nepungan Awon.
Awon unggeuk bari imut. Nenjo imut Awon, Mang Sidik kalah ngalimba. Rus-ras ka kulawarga, ka dulurna Awon nu kabeh geus tilar dunya.
“Pikiran heula, Won. Ulah rurusuhan.” Mang Sidik dareuda.
“Ah, uing mah kumaha Pa Kuwu wé, Mang. Bageur Pa Kuwu mah da,” omong Awon. “Karunya cenah Nyi Nenih téh ceuk Pa Kuwu ogé. Jaba ninina geus maot apan. Keueungeun. Kudu dikemitan ceuk Pa Kuwu téh.”
“Nya ari kitu onaman,” tuluyna mah Mang Sidik téh ngabarabat mamatahan nu rek laki-rabi, mamatahan Awon nu ukur imut jeung imut.
Kacaturkeun, ger weh kawin. Ramé sakitu mah. Nu daratangna loba. Nyarambungan. Kasep geuning Awon téh ari dangdan mah, ceuk nu nyaraksian. Ti Pa Ulis supenirna telepisi, urut-urut baé mah. Pa Kulisi meré kongkorong. Jang Dudung mah ngadon heureuy, ngadon mungkus pel anti sepilis. Pa Kuwu ngaharewos ka Awon, ti Bapa mah sawah dua ratus bata, cenah. Tuluy Pa Kuwu ngaharewos ka Nyi Nenih nu beuki gumuleng baé. Nyi Nenih unggeuk mani haget.
Bagja Awon téh. Bungaheun pisan. Imutna teu pegat-pegat. Sapopoé umat-imut. Ras deui kana caritaan akina. Enya we! Batur téh nyaraaheun geuning! Padahal dulur gé lain! Hanjakal kawin téh teu ti bareto! Carek Awon nu terus imut jeung imut.
“Saré di tepas wé. Tipi bisi aya nu maling!” Nyi Nenih nyurungkeun, peutingna, basa Awon nyampeurkeun ka kamar.
“Moal keueung kitu, Nyai?” Awon mundur deui.
“Ah. da lain bolon! Sorangan biasana ge!” Nyi Nenih nyentak tuluy ngagebrugkeun panto kamar.
Awon ngahuleng. Tapi kapan ceuk Mang Sidik ogé kudu silih eledan ari jeung pamajikan mah. Awon imut deui. Kayungyuneun meureun pedah boga pamajikan ludeungan. Sanggeus karalang-kuriling teu puguh cabak, tungtungna mah Awon nyangsaya dina korsi panjang. Dina korsi eta pisan Nyi Nenih téh dijampe ku Pa Kulisi, bareto.
Awon lalajo telepisi nu teu disetel. Ramé geuning, ceuk Awon pedah keur bungah. Dina tipi, katembong manehna keur pangantenan. Jenatna indung bapana tarurun ti langit, tarumpak kuda, diiringkeun ku widadari nu naranggeuy cau sasikat sewang. Awon seuri da geuning beungeut kuda téh bet siga Pa Ulis jeung Pa Kulisi. Dulur-dulurna, nu geus talilar dunya, ngariung di balandongan. Nanggap wayang. Beungeut wayang téh kabeh jiga manehna. Sindenna teu eureun-eureun ngahaleuang lagu Dengkleung.
Barang lilir, kadengé sora nu hos-hosan ti kamar. Sora nu humarurung deuih. Awon ngojengkang, ngadeudeukeutan panto kamar. Kadengé sora nu rereketan. Bangsat kitu? Ceuk Awon sabot noong tina bilik carang. Nu katenjo ukur korsi. Aneh. Bet aya kulit oray nu nyampay dina korsi. Awon gigisik. Noong deui. Jeket. Jeket Pa Kuwu geuning nu nyampay téh. Apal da sok mangnyeuseuhkeun.
Naha aya jeket Pa Kuwu di dinya? Awon bingung.
Nu hos-hosan, nu humarurung, nu rereketan, beuki lila beuki tarik.
“Nyi! Nyi! Ku naon? Gering, Nyai?” Awon ngetrokan panto.
Sora-sora ti kamar ngadadak jempé. Leuh, boa maot, Awon reuwaseun.
“Buka, Nyai! Buka! Buka heula, yeuh!” Awon ngagudrag-gudrag panto.
“Naon ieu téh? Peuting-peuting ngadon riweuh!” sora Nyi Nenih semu haroshos.
“Teu kua kieu, Nyai? Teu gering?” Awon hariwangeun pisan.
“Meugeus gandeng! Teu pupuguh! Ngaganggu nu keur sare!” Nyi Nenih nyentak.
“Nyaan teu ku ...”
“Gandeng! Gandeng! Molor ka dinyah!”
Ngemplong geus kitu mah. Melang tuda, bisi kumaonam, cenah. Da ceuk Mang Sidik ogé kudu tulaten, kudu nyaah ka pamajikan mah. Awon seuri maur Rumasa. Bet ngaganggu nu keur saré, nu keur ngimpi boa, keur ngalindur. Ras kana jeket Pa Kuwu. Ah, tetenjoan wé meureun eta mah, lulungu tuda, cenah bari ngagoledag deui.
Geus kitu mah guher deui baé dina korsi panjang. Geus ngimpi deui baé. Nyambung. Ngimpi kawin. Ratu Entog panganten awewena teh. Badag pisan entogna gé. Badag bujur. Jeung disada baé deuih. Hos-hosan. Imah eundeur basa Ratu Entog ngagarapak da disampeurkeun ku oray sanca nu kaluar tina jaket Pa Kuwu. Oray Sanca beuki lila beuki badag, beuki panjang, beuki buleud. Ratu Entog dibeulitan ku Oray Sanca. Ratu Entog jeung Oray Sanca disarada babarengan. Sorana sarua hos-hosan.
“Pareuman tipina. Awon! Geura sare!” Nyi Nenih gegebes, peuting isukna, basa Awon keur lalajo telepisi nu karek meunang menerkeun.
“Jih, raramena, Nyai! Kagok atuh,” Awon imut.
“Pareuman! Uing rek sare! Rarieut!” Nyi Nenih ngulas-ngulas lipstik, midang keneh najan peuting beuki peuting.
“Meunang Akang saré di kamar, Nyai?” pokna sabot mareuman telepisi. “Rea reungit di dieu mah. Tuh, mani barentol kieu.”
“Ah, di dinya wé, dina korsi. Tungguan tipi!”
“Jih. apan cikeneh gé dina tipi, sararena téh bareng di …”
“Dina tipi sotéh. Imah uing mah lain tipi!”
“Tadi, ceuk Jang Dudung. Akang kudu saré di kamar, cenah!”
“Jelema burung Si Dudung mah! Didenge-dengé teuing! Meugeus di dinya we!”
Sora nu hos-hosan téh peuting harita gé geus kadengé deui baé. Sora nu seuhah deuih. Kitu deui peuting isukna. Peuting isukna deui. Ti peuting ka peuting. Geus tara dipikiran ieuh. Kitu biasana meureun, sarena sok ngimpi baé, sok ngalindur baé, ceuk Awon. Paling ogé sok ras deui kana impianana sorangan, ka Ratu Entog jeung Oray Sanca tea. Awon seuri da geuning beuki dieu Nyi Nenih téh beuki jiga Ratu Entog.
Bujurna beuki badag baé. Beuteungna deuih. Leumpangna ngagetot badis entog nu rek ngendog. Ka dieunakeun mah tara kadengé ngalindur Nyi Nenih téh. Jaba jadi bageur deuih. Paingan ceuk Mang Sidik, bageur cenah engké gé, asal Awonna sabar wé. Ngan edas ogoanana. Kudu digeberan baé. Atoh wé Awon mah. Atoheun pisan. Komo barang mimiti meunang asup ka kamarna mah. Sapeupeuting Awon ngahihidan Nyi Nenih bari ngahariring Dengkleung.
Kacaritakeun, heuleut lima bulan ti tas dikawinkeun tea, Nyi Nenih geus ngalahirkeun. Orokna lalaki Kasep. Mani rabul nu ngalongokna gé. Abring-abringan. Lalaki wungkul. Awon beuki ngarasa dipikanyaah. Ku nu ngarubung, orok téh sok disaridik-sidik, tuluy saleuseurian bari silih tunjuk irung.
“Jiga Pa Ulis, Won!” aya nu pok nyarita kitu.
“Jih, puguh jiga Pa Kulisi!”
“Tarangna! Tingal tarangna! Tarang Pa Kuwu!”
Reueus wé nu aya Awon mah. Reueus pisan. Sugan atuh katuliskeun jadi pamong, cenah. Orok teu weleh diteuteup. Teu weleh geugeut. Teu weleh hayang deukeut baé. Teu weleh hayang nungguan di kamar. Tapi sanggeus Nyi Nenihna jagjag mah Awon téh teu meunang asup ka kamar. Tong boro mangku, teu meunang nyabak-nyabak acan. Bisi katepaan, ceuk Nyi Nenih.
Kakocapkeun hiji mangsa. sanggeus rengsé ngariung nyukuran orok, peutingna téh bulan ngempray kasawang ti tepas jempling. Awon ngabaheuhay dina korsi panjang. Asa jadi lalega tepas téh, buruan deuih ituh, ceuk Awon nu ras deui kana omongan akina.
Awon nyetel tipi. Sorana dileutikan pisan da bisi ngagareuwahan orok nu keur tibra. Sabot lalajo. Awon rut-ret kana panto kamar, ngarep-ngarep Nyi Nenih kaluar bari ngais budak. Kacipta baé, sirah orok nu bolenang karek meunang nyukuran. Kacipta lemesna mun diusapan. Hayang ngais deui. Hayang ngeyong. Hayang ngahariringan. Hayang...
“Hayang daging Oraaay!” Ratu Entog kutap-ketap.
“Hayang daging Entooog!” Oray Sanca kutap-ketap.
“Hayang daging oroook!” Ratu Entog ngacay.
“Hayang daging oroook!” Oray Sanca ngelay.
“Hos! Hos! Hos!” ceuk Ratu Entog.
“Hosss! Hosss! Hosss!” ceuk Oray Sanca.
Awon ngorejat. Hudang. Culang-cileung. Bulan ngempray keneh. Tipi hurung keneh. Dina tipi, aya awewé gegelehean di basisir. Aya lalaki nyampeurkeun. Awewé jeung lalaki tuluy patangkod-tangkod. Ti kamar. geus kadengé deui baé sora nu hos-hosan. Ras deui kana impianana dkeneh, ka Ratu Entog jeung Oray Sanca tea. Awon seuri.
Sora anu hos-hosan téh mimitina lalaunan, laun-laun beuki tarik. Na atuh, orok ujug-ujug ngagoar. Awon curinghak. Jol kacipta orok dibeulitan ku Oray Sanca, dilolodok ku Ratu Entog. Awon ngojengkang, rek ka kamar, rek nulungan budak. Tapi Awon diuk deui. Teu wani da sieun dicarekan. Dina tipi, nu keur patangkod-tangkod aya nu ngintip. Lalaki jabrig nyangking balati gedé. Ceurik orok beuki tarik. Awon ngojengkang deui. Rek lahlahan ngetrok panto. Panto kamar muka manten. Breh. Ratu Entog ulag-ileug. Awon hemar-hemir Disidik-sidik. Nyi Nenih geuning. Nyi Nenih nangtung di lawang, bulucun semu ngesang, mangku orok nu gogoaran.
“Leweh baé budak téh! Pependé, yeuh! Dieyong geura!” Nyi Nenih ngasongkeun orok jeung pangaisna.
“Karasa beuteung deui, Nyai?” Awon ngarawu orok.
Nyi Nenih teu nembalan, kalah gura-giru meundeutkeun panto.
“Dibaju geura, Nyai. Bisi asup angin keh.” Awon ngais budak.
Teu weleh geugeut ka orok téh Teu weleh ditatap. Teu weleh diusap. Orok dieyong-eyong bari diharinngan. Dengkleung. Sora ti kamar mimiti kadengé deui. Dina tipi, nu keur patangkod-tangkod dibongohan. Si Jabrig ngaheumbat. Gabres. Gabres. Getih muncrat maseuhan kikisik. Sora ti kamar beuki tarik. Jol kacipta. Ratu Entog gutat-getot beurat ku bujur. Oray Sancana calawak. Tuluy garulet. Silih lodok. Silih pacok. Silih cokcrok. Dina tipi. Si Jabrig terus ngahanca nu keur kokoloyongan. Gabres deui. Gabres deui. Dicehcer. Terus dicehcer. Getih busrat-basret. Tapi teu direret-reret acan. Si Jabrig terus ngaheumbat. Sakali deui. Gabres deui. Ngaheumbat deui. Gabres. Gancang Awon mareuman telepisi bari terus humariring.
Sora nu hos-hosan, sora nu humarurung, sora nu nyikikik. sora nu ceplak, sora nu rereketan awor jeung hariring Dengkleung.
Jempling tungtungna mah. Jempling pisan.
“Ujang rek jadi naon jaga? Jadi Pamong? Ah, jadi naon wé nya, Jang. Asal bageur,” Awon ngaharewos, nompo kana ceuli budak nu geus tibra deui.
Ti kamar kadengé sora nu batuk, ditungtungan ku cikikik.
“Sing amis budi Ujang mah, nya?! Ngarah rea nu nyaraaheun. Sing amiiis téh nya, Jang?”
Awon imut bari nyium budak. Awon bangun hayang nepakeun imutna nu matak deungdeuleueun tea. Awon seuri barang nenjo orok ngarenyu nu imut. Aya nu nyalangkrung dina juru panon Awon.
Di buruan, caang bulan beuki ngebrak.***
=====
Catetan:
Pinunjul I Pasanggiri Ngarang Fiksi Paguyuban Pasundan/Hadiah Sastra DK Ardiwinata 1997. Dimuat dina Majalah Manglé No. 1628, Oktober 1997
__._,_.___
http://groups.yahoo.com/group/baraya_sunda/
[Ti urang, nu urang, ku urang jeung keur urang balarea]
__,_._,___


c: text/html

text:
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (22 votes cast)
Kumpulan Judul Skripsi Pendidikan Bahasa Daerah 5
- PROGRAM BIMBINGAN DAN KONSELING UNTUK MENGEMBANGKAN KONSEP DIRI SISWA
- IDÉNTIFIKASI AJÉN BUDAYA SUNDA DINA WAWACAN JAKA BAYAWAK1)
- MODÉL STAD (STUDENT TEAMS ACHIEVEMENT DIVISION) PIKEUN NINGKATKEUN KAMAMPUH NGAGUNAKEUN
UNDAK-USUK BASA SUNDA
:Studi Ékspérimén ka Siswa Kelas XI SMA Pasundan 3 Bandung Taun Ajar 2010/2011
- BASA SUNDA DIALÉK MAJALENGKA DI KACAMATAN SUKAHAJI
- EFEKTIVITAS MODEL INVESTIGASI KELOMPOK(GROUP INVESTIGASI)PIKEN NINGKATKEUN KAMAMPUH NGALARAPKEUN EJAHAN DINA NULIS PADARAN : study kuasi eksperimen ka siswa kelas ix b smp sekolah laboraturium-percontohan upi tahun ajaran 2010/2011
- ANALISIS KASALAHAN LÉKSIKAL DINA KARANGAN DESKRIPSI SISWA KELAS VII SMP NEGERI 1 LEMBANG KABUPATEN BANDUNG BARAT TAUN AJARAN 2007/2008 More…
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (20 votes cast)
Kumpulan Judul Skripsi Pendidikan Bahasa Daerah 4
- PROGRAM BIMBINGAN DAN KONSELING UNTUK MENGEMBANGKAN KONSEP DIRI SISWA
- IDÉNTIFIKASI AJÉN BUDAYA SUNDA DINA WAWACAN JAKA BAYAWAK1)
- MODÉL STAD (STUDENT TEAMS ACHIEVEMENT DIVISION) PIKEUN NINGKATKEUN KAMAMPUH NGAGUNAKEUN UNDAK-USUK BASA SUNDA :Studi Ékspérimén ka Siswa Kelas XI SMA Pasundan 3 Bandung Taun Ajar 2010/2011
- BASA SUNDA DIALÉK MAJALENGKA DI KACAMATAN SUKAHAJI
- EFEKTIVITAS MODEL INVESTIGASI KELOMPOK(GROUP INVESTIGASI)PIKEN NINGKATKEUN KAMAMPUH NGALARAPKEUN EJAHAN DINA NULIS PADARAN : study kuasi eksperimen ka siswa kelas ix b smp sekolah laboraturium-percontohan upi tahun ajaran 2010/2011
- ANALISIS KASALAHAN LÉKSIKAL DINA KARANGAN DESKRIPSI SISWA KELAS VII SMP NEGERI 1 LEMBANG KABUPATEN BANDUNG BARAT TAUN AJARAN 2007/2008
- INVENTARISASI AJEN DINA UPACARA ADAT SEREN TAUN DI DESA CISUNGSANG-BANTEN KIDUL More…
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (22 votes cast)
Kumpulan 50 Judul Skripsi Pendidikan Bahasa Daerah 3
- AJÉN FALSAFAH TRADISI HATAM AL’QURAN DINA UPACARA KAWINAN
DÉSA CITANGLAR KECAMATAN SURADÉ KABUPATÉN SUKABUMI
- PANGAJARAN NULIS KARANGAN ÉKSPOSISI NGAGUNAKEUN TÉHNIK URUN REMPUG KA SISWA KELAS V11 SMPN 1 KARANGNUNGGAL TAUN AJARAN 2007/2008
- AJÉN FALSAFAH UPACARA SAWÉR PANGANTÉN PIKEUN BAHAN PANGAJARAN BASA SUNDA DI SMPN 12 BANDUNG KELAS VIII NGAGUNAKEUN MÉTODE DÉMONSTRASI
- ADEGAN PRAGMATIS KALIMAH PARENTAH DINA KUMPULAN CARPON DUKUN LEPUS KARANGAN AHMAD BAKRI
- ADEGAN KECAP SIPAT JEMBAR DINA MAJALAH MANGLÉ
PIKEUN BAHAN PANGAJARAN BASA SUNDA DI SMP
- BABANDINGAN PAKECAPAN BASA SUNDA JEUNG BASA MINANG
PIKEUN BAHAN PANGAJARAN DI SMA
- EFEKTIFITAS MEDIA AUDIO-MUSIKALISASI DINA PEMBELAJARAN MACA SAJAK (PORTRY READING)
(Studi Eksperimen ka Siswa Kelas VIII MTs Darul Hikam Tasikmalaya Taun Ajaran 2008/2009) More…
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (20 votes cast)
Kumpulan 50 Judul Skripsi Pendidikan Bahasa Daerah 2
- STRUKTUR WAWACAN JAKASUNDANG PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI SMP
- KANDAGA KECAP DINA KASENIAN BÉNJANG DI DÉSA CIPORÉAT KACAMATAN CILÉNGKRANG KABUPATÉN BANDUNG PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI SMP1)
- PERSPÉKTIF BIOGRAFIS DINA NOVEL KOLÉBAT KUWUG-KUWUNGAN KINASIH KATUMBIRIAN JEUNG GALURING GENDING KARYA TATANG SUMARSONO: ANALISIS SOSIOLOGI SASTRA
- ANALISIS AJÉN MORAL DINA NOVÉL PAYUNG BUTUT KARYA AHMAD BAKRI
- KAMAMPUAN NGALARAPKEUN UNDAK USUK BASA SUNDA DINA WACANA DIALOG SISWA KELAS X MA AL-BIDAYAH BATUJAJAR KABUPATEN BANDUNG BARAT TAUN 2011
- ÉFÉKTIVITAS MÉDIA GAMBAR DINA NGARONJATKEUN KAMAMPUH MACA DONGÉNG SMP YAPIDA
TAUN PELAJARAN 2007/2008 More…
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (20 votes cast)
Kumpulan 50 Judul Skripsi Pendidikan Bahasa Daerah
- AJÉN BUDAYA DINA WAWACAN PANGANTÉN TUJUH PIKEUN BAHAN PANGAJARAN DI SMP
- ANALISIS RUBRIK BALÉ BANDUNG DINA MAJALAH MANGLÉ NU MEDAL TAUN 2011 PIKEUN BAHAN PANGAJARAN NULIS ÉSÉY DI PAGURON LUHUR
- MÉDIA AUDIO PIKEUN NGARONJATKEUN KAMAMPU NGAGUNAKEUN UNDAK-USUK BASA SUNDA:
Studi Kuasi Ékspérimén ka Siswa Kelas VII-A SMP Negeri 7 Tasikmalaya Taun Ajar 2011/2012
- STRUKTUR DONGÉNG DI KACAMATAN CIKALONGWÉTAN KABUPATÉN BANDUNG BARAT PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI SMP
- MODÉL INDUKTIF HILDA TABA DINA PANGAJARAN NGAREGEPKEUN DONGÉNG:
Studi Kuasi Ékspérimén ka Siswa Kelas XII SMK Tekhnik Informasi dan Komunikasi Yadika Cicaléngka Kab. Bandung Taun Ajaran 2011-2012
- ADEGAN PUISI PUPUJIAN DI DÉSA CICADAS KABUPATÉN PURWAKARTA PIKEUN BAHAN PANGAJARAN APRÉSIASI SASTRA DI SMP
- KALIMAH TEU SAMPURNA DINA NOVEL RASIAH KODEU BINÉR KARANGAN DADAN SUTISNA PIKEUN BAHAN PANGAJARAN MACA DI SMA : Tilikan Struktur jeung Semantik More…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cakrawarman
Cakrawarman nyaéta panglima perang sarta mahamantri Karajaan Tarumanagara mangsa pamaréntahan Maharaja Purnawarman. Loba meunang dina perang mangsa Purnawarman ngalegaan daérah kakawasaanana. Dipercaya ngawakilan Purnawarman dina upacara resmi. Lamun Purnawarman aya halangan, saperti dina upacara salametan sanggeus réngsé meneran alur walungan Sarasah atawa Manukrawa anu lumangsung ti tanggal 11 parogelap bulan Kartika nepi ka tanggal 14 parogelap bulan Margasira warsih 335 S (17 Nopémber 412-7 Januari 413 M).
Manéhna jadi jelema kadua sanggeus raja, lébér wiwaha, gedé pangaruhna di satungkebing wewengkon Tarumanagara. Nurutkeun naskah Pustaka Rajya-rajya i Bhumi Nusantara karya Tim panitia Naskah Pangeran Wangsakerta, nalika Wisnuwarman, anak Purnawarman, ngaganti bapana salaku raja, Cakrawarman - anu nganggap dirina leuwih patut jadi raja - ngabaruntak sarta ngalibetkeun sababaraha raja bawahan lianna. éta Pemberontakan téh lumangsung salila 28 poé, ti tanggal 14 parogelap bulan Asuji nepi ka tanggal 11 parogelap bulan Kartika warsih 350 S (21 Oktober-18 Nop. 437 M).
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusa, Budaya (Rosidi, dkk: 2000)


text:
Sulap
Sulap nya éta seni pintonan nu diminati ku sabagéan masarakat dunya, ku lantaran pintonan ieu bisa nimbulkeun rasa kapanasaran pamiarsana ku trik-trik nu dipintonkeuna. [1] Sulap mangrupa gabungan ti sababaraha seni, diantarana seni tari, seni musik, seni rupa, jeung sajabana. [1] Salian ti éta sulap mangrupa gabungan ti sababaraha disiplin élmu, saperti élmu fisika, élmu biologi, élmu kimia, élmu psikologi, jeung élmu-élmu séjénna. [1] Seni Sulap lain mangrupa kaparigelan klenik atawa supranatural, ku lantaran trik sulap bisa dijelaskeun. [1] Sulap sabenerna kaparigelan tangan, manipulasi, hasil kerja ti hiji benda, bisa ogé ti efek nu timbul ti réaksi kimia. [1]
Sajarah[édit | sunting sumber]
Taun 1700 SM, aya bukti dokumén paling heubeul dina lembaran papyrus, nyebutkeun yén ditimukeun pintonan sulap. [2] Saurang pesulap Mesir ngaranna Deddy, diundang pikeun ngahibur Raja Cheops. [2] Salah sahiji ti trik nu dipintonkeunna nya éta motong hulu sato tuluy dibalikeun deui kana kayaan mimiti. [2] Ku Raja, Deddy dititah ngulang sulapna kalayan conto saurang tahanan. [2] Deddy teu daékeun nu akhirna nyien Raja kuciwa, tapi manéhna ngulang trikna ka hiji sapi. [2]
Trik Cups and balls nya éta salah saiji trik sulap nu paling heubeul. [2] Egyptologis nyebutkeun yén aya cutatan lukisan di kuburan Mesir Tua di Beni Hasan nu umurna sakitar 2500 - 2200 taun SM. [2] Lukisan ieu ngagambarkeun dua jalma nu keur ngoméan opat cangkir. [2] Cups and balls mangrupa trik nu apling heubeul jeung masih kasohor nepi ka kiwari. [2]
Di abad ka-18 sulap jadi hiji pintonan anu kasohor. [2] Isaac Fawkes (1675 - 1731) nya éta saurang pesulap nu ngawanohkeun sulap di Inggris. [2] Salian ti Isaac Fawkes aya ogé pesulap séjénna saperti Giuseppe Pinetti (1750 - 1800), lahir di Itali. [2] Manéhna kacida kasohorna nepi ka sok minton di kulawarga karajaan. [2] Tapi di taun 1783, nalika manéhna keur maén sulap di Paris, Henri Decremps saurang ahli hukum ngabongkar trik sulap Pinetti anu ditulis dina hiji buku. [2] Tapi hal ieu malah ngajadikeun pinetti leuwih kasohor di dunya sulap. [2] Taun 1784, manéhna ngayakeun pintonan di Haymarket Theatre, London, salah sahiji acara penting ku lantaran mangrupa mangsa peralihan ti seni sulap jalanan jeung Festival Pekan Raya jadi pintonan teater.[2] John Henry Anderson (1814 - 1874) nya éta pesulap ti Skotlandia nu sering disebut The Wizard of the North. [2] Manéhna suksés di Eropa, Amérika jeung Australia. [2] Manéhna kasohor ku trik sulap na kalayan maké pakakas ti pérak solid. [2] Tapi manéhna kungsi malarat nalika teater manéhna kabakaran. [2] Saprak harita masarakat mikawanoh sulap salaku salah sahiji seni pintonan. [2]


text:
A. TATA WANGUNAN KECAP
Wangunan Kecap aya 6 rupa, nyaeta:
1. Kecap Asal
Nya eta kecap anu tacan diropea wangunana, atawa kecap weuteuh anu hanteu dirarangken.
Contona : sangu, lumpat, bodas, jelma, juda jrd.
2. Kecap Rundayan
Nya eta kecap anu make rarangken.
3. Kecap Rajekan
Nya eta kecap anu dirucapkeun dua kali atawa leuwih, sabagian atawa sagemblangna, robah sorana atawa hanteu.
Kecap Rajekan aya sababaraha rupa, nya eta :
a. Dwi Purwa
Asal kecapna tina dwi = dua; purwa = mimiti, hartina engang nu mimiti diucapkeun dua kali.
Contona : cabok = cacabok, tajong = tatajong
b. Dwilingga
Nya eta nu dirajek sagemblengna kecap, aya nu robah (dwireka), aya oge anu teu robah sorana (dwimurni), nu dirajek engang panungtungna (Dwisasana).
1) Dwimurni, contona :
a) Nuduhkeun loba : bangku-bangku, jalma-jalma
b) Rupa-rupa, sarua sifatna : amis-amis, pait-pait
c) Lila milampahna : nimbang-nimbang, mikir-mikir
d) Nuduhkeun siga : siku-siku, kuda-kuda
e) Nuduhkeun hanjakal : geulis-geulis, kasep-kasep
2) Dwireka, contona :
a) Nuduhkeun rupa-rupa : unak-anik, tulang-taleng
b)Nuduhkeun lewih ti hiji : jul-jol,cug-ceg,sur-sor
3) Dwisasana, Contona : Pudigdug, pudugdug, cikikik, cakakak
c. Trilingga
Disebut trilingga sabab disebutna tilu kali jeung robah sorana.
Contona : dag-dig-dug, hak-hik-huk, pak-pik-pek
4.Kecap kantetan
Nya eta kecap anu diwangun ku dua kecap atawa leuwih anu di kantetkeun sarta ngendung harti mandiri anu beda jeung unsur – unsur pangwangunan.
Contona : koneng gede, kacang panjang, indung bapa, mata simeuteun, pondok lengkah, kamar mandi, gede huntu
5. Kecap Wancahan
Nya eta kecap anu asalna meunang mondokeun tina sakecap atawa leuwih tapi lain tina kalimah, pangna dipondokeun aya sababaraha sabab :
a) Lantaran deudeuh
Contona : Geulis jadi Iis, neulis, euis
b) Rusuh nyebutna/gancang
Contona : – atuh da jadi atuda, tuda
– matak tea oge jadi taktage
– Ceuk uing oge jadi cekengge
6. Kecap Memet
Nya eta anu asalna tina hiji omongan tuluy dicokot sawatara engangna nu dianggap penting.
Contona : comro, misro, gulamet, sukro
Selain kecap memet aya oge anu disebut kirata nya eta dikira-kira tapi nyata.
Contona : geksor, durcong, guru


text:
Babad Banten
Babad Banten nyaeta hiji karya sastera sajarah, dikarang di puseur dayeuh Kasultanan Banten mangsa tengah abad ka-17. Aslina ditulis dina hurup Arab sarta basana Jawa Banten, dicutat sababaraha kali sapanjang abad-abad saterusna. Salinanana ditulis dina hurup Jawa jeung hurup Latin. Wangun karangannya puisi (Wawacan) sarta diomongkeun ku Sandimaya dumasar paménta Sandisastra, baraya-na. Disusun dumasar asal ditulis anu diteundeun dina peti dokumén resmi (Kandaga) sarta pikeun nyumponan kaperluan sajarah karuhun ménak Banten.
Banten kiwari mangrupakeun ngaran hiji propinsi di Indonésia nu ayana di pulo Jawa. Propinsi ieu tadina mah mangrupa bagian ti propinsi Jawa Barat, nu dumasar aspirasi masarakat dimekarkeun jadi propinsi mandiri taun 2000. Wilayah Banten ngawengku daérah-daérah nu baheulana mangrupakeun bagian ti wilayah Kasultanan Banten tanpa Lampung jeung Bengkulu, nyaéta Sérang, Lebak, Pandéglang, Cilegon, jeung Tangerang. Puseur dayeuhna di Serang.
Sajarah[édit | sunting sumber]
Di wewengkon Banten baheula kungsi ngadeg hiji kasultanan dina abad ka-16, diancurkeun ku pamaréntah jajahan Hindia Walanda abad ka-18. Propinsi Banten dibentuk taun 2000.
Banten dina abad ka 5 mangrupa bagian ti Karajaan Tarumanagara. Prasasti titilar Karajaan Tarumanagara nyaéta Prasasti Cidanghiang atawa prasasti Lebak, anu kapanggih di kampung lebak di sisi walungan Cidanghiang, kacamatan Munjul kabupatén Pandeglang. Prasasti ieu kakara kapanggih taun 1947 sarta eusina 2 jajar kalimah ngawangun puisi jeung hurup Pallawa sarta basa Sansekerta. Eusi prasasti kasebut nyaritakeun wawanen raja Purnawarman.
Sanggeus runtagna karajaan Tarumanagara alatan serangan karajaan Sriwijaya, kakawasaan di bagian kulon Pulo Jawa ti Tungtung Kulon nepi ka Kali Ciserayu dituluykeun ku Karajaan Sunda. Dina jaman Karajaan Sunda, Banten jadi salah sahiji palabuan penting Karajaan Sunda. Nurutkeun sumber Portugis, Banten nyaéta salah sahiji palabuan Karajaan Sunda salian ti palabuan Pontang, Cigede, Tamgara (Tangerang), Sunda Kalapa sarta Cimanuk. Nurutkeun naskah Bujangga Manik anu diukir dina daun lontar anu ditunda di perpustakaan Bodleian, Oxford, Inggris, saprak taun 1627, Banten disebut wahanten girang.
Saterusna Islam asup ka wewengkon Banten dina abad 16 nyaéta waktu Kasultanan Demak ngalegakeun pangaruhna ka wewengkon kulon. Dina taun 1524/1525, Sunan Gunung Jati ti Cirebon babarengan jeung pasukan Demak naklukkeun pangawasa palabuan Banten, sarta ngadegkeun Kasultanan Banten anu ngabalad ka Demak. Banten saterusna asup jadi bagian provinsi Jawa Barat dina taun 1925 sabot Pamaréntah Hindia Walanda nyieun Provinsi Jawa Barat. Dibentukna propinsi éta minangka palaksanaan Bestuurshervormingwet taun 1922, anu ngabagi Hindia Walanda jadi sababaraha provinsi. Saméméh taun 1925, dipaké istilah Soendalanden (Tatar Soenda) atawa Pasoendan, minangka istilah geografi pikeun nyebutkeun bagian ti Pulo Jawa di palebah kulon Walungan Cilosari sarta Citanduy anu kalolobaan dicicingan ku anu ngagunakeun basa Sunda minangka basa indung. Pamaréntahan Provinsi Banten dijieun dina taun 2000.
Basa[édit | sunting sumber]
Bangsa asli anu hirup di propinsi Banten ngomong ngagunakeun bahasa Sunda Buhun. Bahasa Sunda Buhun kasebut digolongkeun sabage basa kasar dina basa Sunda modern, anu ngabogaan sababaraha tingkatan ti tingkat lemes nepi ka tingkat kasar atawa loma, anu mimiti ngawujud dina mangsa kasultanan Mataram ngawasa Parahiangan (bagian wetan ngidul propinsi Jawa Barat). Sanajan kitu, di Serang sarta Cilegon, basa Banyumasan dipaké ku etnik pendatang ti Jawa. Sedengkeun, di bagian kalér dayeuh Tangerang, basa Indonésia dialek Betawi ogé dipaké ku pendatang etnis Betawi. Sajaba basa Sunda, basa Jawa jeung basa Betawi, basa Indonésia ogé dipaké utamana ku pendatang ti bagian séjén Indonésia.
Ringkesan[édit | sunting sumber]
Sacara gurat badag eusina bisa dibédakeun jadi dua bagian, nyaéta:
- anu leuwih boga sipat legendaris sarta mitos, sarta
- anu leuwih boga sipat historis.
Bagean kahiji[édit | sunting sumber]
Bagean kahiji eusina carita anu patali jeung tilu karajaan Hindu di Pulo Jawa, nyaéta Medang Kamulan, Pajajaran, sarta Majapahit anu dipatalikeun jeung prosés lslamisasi di Jawa. Di jerona dikandung legenda Sunda ngeunaan inohong Tanduran (Gagang) sarta Ciung Wanara anu dihijikeun jeung ngaran tempat anu raket patalina jeung Islamisasi, kawas Cirebon, Palembang, Ampel, Balambangan, Campa, Cina sarta inohong lslamisasi, kawas Syekh Jumadilakbar, Radén Rahmat, Pandita Abdulisbar, Pangeran Kalijaga, Syamsu Tabris, Molana Ahlulislam, Jénulabidin, Molana Malik Ibrahim. Di jerona aya ogé silsilah (Pancakaki) Nabi Adam nepi ka Mahdum Gunung Jati ngaliwatan 44 generasi.
Bagean kadua[édit | sunting sumber]
Bagian kadua eusina carita ngeunaan kamekaran Kasultanan Banten saprak ngadeg nepi ka lumangsung pangperangan antara Banten jeung Kompeni-walanda anu ngawasa Jakarta. Di jerona dicaritakeun sacara kronologis kajadian-kajadian anu lumangsung sarta masalah-masalah anu muncul di Banten dina mangsa pamaréntahan Sultan-sultan Banten. Sultan-sultan Banten nu dimaksud nyaéta:
- Sunan Gunung Jati
- Maulana Hasanudin
- Maulana Yusuf
- Maulana Muhammad,
- Sultan Abulmafakhir Mahmud Abdul Kadir,
- Sultan Abulfath Abdulfathah.
Panalungtikan[édit | sunting sumber]
Geus ditalungtik sarta dipaluruh dumasar pamarekan disiplin élmu filologi sarta sajarah ku Huséin Jayadiningrat dina wangun disertasi di Universitas Leiden, Walanda, dijudulan Critische Beschouwing van de Sadjarah Banten (1913). Bagian kahiji eusi Babad Banten dianalisis sacara filologis, sedengkeun bagian kadua ditilik sacara historis. Sajaba kaungkab karakteristik penulisan sajarah tradisional di Jawa, dina studi éta kasusun ogé rekonstruksi sajarah Kesultanan Banten nepi ka tengah abad ke-17, alatan ayana perang antara Banten jeung Kompeni nu lumangsung taun 1650. Salah sahiji hasil studina anu terus dipaké dina penulisan sajarah Indonésia nyaéta kacindekan yén inohong Sunan Gunung Jati atawa Syarif Hidayat anu diomongkeun dina Babad Banten idéntik jeung inohong Faletehan atawa Tagaril dina warta Portugis dumasar kana sasaruaan lalakonna.
Inohong éta téh nyaéta nu naratas ngadegna Kesultanan Banten sarta bapa Maulana Hasanuddin, Sultan Banten kahiji. Pikeun urang Banten mah, Babad Banten mangrupa sajarah resmi wewengkonna. Sawatara naskah Babad Banten aya di sagala rupa perpustakaan kawas Perpustakaan Nasional Jakarta, Universiteits Bibliotheek Leiden (Walanda), Musieum Loka Kepurbakalaan Banten, sarta di individu.


text:
Jam Tembok
Jam témbok nya éta jam loncéng nu dipasang dina témbok.[1] Dina sajarahna jam témbok boga peran penting pisan di imah. [2]Jam témbok geus aya salila ratusan taun, mimitina dumasar kalangkang cahaya panon poé. [2] Tuluy mekar ti alam ka analog, mékanik nu ukuranna gedé pisan jeung mahal. [2] Biasana digunakeun di tempat umum saperti geréja jeung wangunan publik lianna. [2] Jam témbok nu di jero rohangan mimiti aya di imah-imah di Inggris kira-kira taun 1600-an. [2] Dijieun tina bahan kuningan nu digantung dina témbok ku bantuan tali jeung ranté.[2] Ngan para raja jeung ratu nu bisa mayar mahal hiji kaméwahan miboga jam témbok di imah-imah manéhna jeung istana. [2] Saurang pangrajin merlukeun waktu mangbulan-bulan keur nyieun hiji jam témbok. [2] Inggris nu mimiti ngarobah jam témbok kuningan tradisional jadi jam témbok modérn nu akurat pisan jeung ngirut ku gaya jeung deseinna nu dijieun tina kai nu dicét. [2] Jam témbok lain ngan digunakeun keur nandaan waktu, tapi ogé digunakeun keur ngingetan kajadian kaagamaan, budaya jeung olahraga.[2] Ku lantaran produksi massal jeung bahan nu dijieun tina plastik, jam témbok jadi murah pisan jeung bisa kabeuli ku sakabéh jalma.[2]


text:
Waluh konéng
Cucurbita pepo atawa buah waluh konéng ka asup tututwuhan C3 ku sabab fiksasi karbon organik anu munggaran nya éta senyawa karbon tilu, 3-fofogliserat.[1] Tutuwuhan C3 nya éta tutuwuhan anu fiksasi karbon mimitina lumangsung ngaliwatan rubisco, enzim siklus Calvin anu nambahan CO2 dina ribulosa bifosfat. [1] Waluh konéng mangrupa salah sahiji jenis pepelakan sayuran anu ngarambat, ka asup famili Cucurbitaceae. Kagolong pepelakan samusim, lamun geus buahan bakal langsung maot.[2] Pepelakan ieu dibudidayakeun di nagara-nagara Afrika, Amerika, India, jeung Cina.[2]
Kandungan Gizi[édit | sunting sumber]
Waluh konéng mangrupa jenis pepelakan anu produktif, ku sabab unggal 1 héktar bisa ngahasilkeun 20-40 ton buah waluh konéng.[3] Waluh ogé miboga kandungan vitamin A, B, jeung C, mineral, sarta karbohidrat. [3]Dagingna ngandung antiokisidan pikeun nyingkahan kanker.[3] Sipat waluh anu beyé jeung babari dicerna sarta ngandung karoten (pro vitamin A), lian ti éta bisa nambahan warna dina olahan kadaharan. [3] Kandungan séjéna nya éta asak lemak utama,nu ngawengku asam linoleat, asam oleat, jeung saeutik asam linolenat. [1] Salain ti éta aya vitamin E (tokoferol) jeung karotenoid, nya éta lutein jeung beta-karoten ogé dina jero daging sikina.[1] Hormon beta-sitosterol éta téh miboga mangpaat pikeun neken gawéna enzim 5-alfa-reduktase.[1] Enzim ieu téh bakal ngurangan kna ngabentukna hormon dihidrotestosteron tina hormon testoteron.[1] Alatan kitu, kelenjar prostat bisa disingkahan.[1] Kandungan séjéna nya éta asak lemak utama, anu ngawengku linoleat, asam oleat, jeung saeutik asam linolenat. [1] Siki waluh konéng miboga kandungan sajumlahing zat, di antarana sajenis asam amino anu langka (saperti m-karboksifenilalanina, pirazoalanina, asam aminobutirat, etilasparagina, dan sitrulina) jeung sajumlahing asam amino anu séjén anu diperlukeun kelenjar prostat (semisal alanina, glisina, dan asam glutamat).[1] Sikina téh miboga kandungana unsur mineral Zn (seng) jeung Mg (magnesium)anu dipikabutuh pikeun kaséhatan organ reproduksi, kaasup kelenjar prostat.[1]
Mangpaat[édit | sunting sumber]
- Nyingkahan Kanker. Vitamin anu aya dina waluh konéng téh alus pikeun kulit saperti vitamin A, vitamin C jeung Alpha hydrox-acid.[4]
- Nyingkahan kokoloteun. Kandungan beta-carotene nya éta sumber antioksidan dina waluh konéng bisa nyingkahan kokoloteun. [4]
- Ningkatkeun Sistem Imun. Ku sabab aya kandungan mineral zinc anu jadi andelanana waluh konéng.[4]
- Nurunkeun Osteoporosis. Zinc dina waluh konéng bisa nguatkeun tulang. [4]
- Nyingkahan panyakit jantung. [4] Betakaroten anu aya dina waluh konéng miboga peran pikeun nyingkahan serangan jantung.[5]
- Nyingkahan panyakit Arthritis. Siki waluh konéng miboga kandungan zat anti peradangan anu gunanana nurunkeun gejala arthritis.[4]
- Ningkatkeun kekebalan dina awak.[4] Sementara kandungan vitamin B1, C, jeung seratnya bisa nyingkahan panyakit jantung jeung struk.
Mangpaat lainna nya éta ngubaran demam, migrain, diare, panyakit ginjal. [4]
Referensi[édit | sunting sumber]
- ↑ a b c d e f g h i j Khasiat Buah Labu Kuning (Dicutat tanggal 13 Oktober 2011)
- ↑ a b Tanaman Labu Kuning (Dicutat tanggal 13 Oktober 2011)
- ↑ a b c d Pemanfaatan Labu Kuning menjadi Tepung Labu (Diacutat tanggal 13 Oktober 2011)
- ↑ a b c d e f g h Khasiat Buah Labu Kuning (Dicutat tanggal 13 Oktober 2011)
- ↑ Aneka Jenis Labu Kaya Serat Penuh Manfaat (Dicutat tanggal 13 Oktober 2011)


text:
TVRI
Télevisi Républik Indonésia (TVRI) nyaéta lembaga penyiaran anu nyandang ngaran nagara ngandung harti yén kalawan éta ngaran téh siaranana ditujukeun pikeun kapentingan nagara.[1] Ti semet ngadeg tanggal 24 Agustus 1962, TVRI mibanda tugas minangka télévisi anu ngangkat citra bangsa ngaliwatan ngokolakeun penyiaran kajadian anu boga skala internasional, ngarojong kamajuan kahirupan masarakat sarta pikeun ngaraketkeun sosial.[1]
Dinamika kahirupan TVRI nyaéta dinamika perjuangan bangsa dina prosés diajar démokrasi.[1] Dina tanggal 24 Agustus 1962 dina mangsa Démokrasi Terpimpin, TVRI wangunna Yayaysan anu diadegkeun pikeun ngajumantarakeun bubuka Asian Games anu ka IV di Jakarta.[1] Asup kana mangsa Démokrasi Pancasila dina taun 1974, TVRI geus rupa jadi salah sahiji bagian tina organisasi jeung tata gawé Departemén Penerangan kalawan statusna minangka Direktorat anu boga tanggungjawab Direktur Jendral Radio, Televisi jeung Film.[1]
Dina mangsa Réformasi medal Peraturan Pemerintan RI Nomor 36 Tahun 2000 anu netepkeun status TVRI jadi Perusahaan Jawatan di handapeun Pangaping ti Departemen Keuangan.[1] Tuluy ngaliwatan Peraturan Pemerintah Nomor 9 Tahun 2001 TVRI rubah deui statusna jadi PT.TVRI (Persero) di handapeun pangaping ti Kantor Mentri Negara BUMN.[1] Tuluy liwat Undang-Undang Republik Indonesia Nomor 32 Tahun 2002 tentang Penyiaran, TVRI ditetepkeun minangka Lembaga Penyiaran Publik anu wangunna badan hukum au diadegkeun ku Nagara.[1]
Minangka stasiun televisi anu nyangking pesen-pesen pamaréntah, TVRI muncul minangka pamaén tunggal dina industri pertelevisian Indonésia mangsa harita.[2]Mangsa éta téh lumangsung kalawan waktu anu lila, komo nalika Soekarno runtag tina kakuasaanana.[2] Peran TVRI minangka média propaganda pamaréntah tuluy diteruskeun ku Soeharto.[2]
Logo TVRI[édit | sunting sumber]
-
-
-
Tvri jadul.png
Logo katilu TVRI (24 Agustus 1982-24 Agustus 1999).
-
-
-
-


text:
Autoregressive moving average model
Dina statistik, model autoregressive moving average (ARMA) nyaeta aplikasi tipikal nu dipake dina data deret waktu.
Anggap urang boga dua deret waktu , x1, x2, x3, ..., jeung y1, y2, y3, .... Deret x sacara konvensional teu bisa "sacara pasti" di-prediksi ku pangaruh atawa parobahan y. Urang dihareokeun keur ngira-ngira yt. Lamun model prediksi ngan miboga watesan x, model disebut model moving average (MA). Lamun model prediksi ngan miboga watesan y, model disebut model autoregressive (AR). Lamun prediski miboga duanana watesan boh x sarta y terms, model disebut model autoregressive moving average (ARMA).
Daptar eusi
Model moving average[édit | sunting sumber]
Lambang MA(q) hartina model moving average mibanda watesan q. Model MA(q) bisa dituliskeun
keur sababraha koefisien θ1, ..., θq. Model moving average model ngarupakeun hal penting dina finite impulse response filter nu mibanda sawangan tambahan dina eta tempat.
Model Autoregressive[édit | sunting sumber]
Lambang AR(p) hartina model autoregressive mibanda watesa p. Model AR(p) bisa dituliskeun
keur sababaraha koefisien φ1, ..., φp. Model autoregressive model ngarupakeun hal penting dina infinite impulse response filter nu mibanda sawangan tambahan dina eta tempat.
Model Autoregressive moving average[édit | sunting sumber]
Lambang ARMA(p, q) hartina model mibanda watesan p autoregressive sarta watesan q moving average. Ieu model ngarupakeun jumlah tina model AR jeung MA,
Generalisasi[édit | sunting sumber]
Kawengku kana yt dina nilai x atawa y samemehna dianggap bakal linier iwal dina kasus husus. Lamun dependen nonlinear, model sacara husus disebut nonlinear moving average (NMA), nonlinear autoregressive (NAR), atawa model nonlinear autoregressive moving average (NARMA) .
Model autoregressive moving average models bisa digeneralisir make cara sejen. Tempo oge model autoregressive conditional heteroskedasticity (ARCH) sarta model autoregressive integrated moving average (ARIMA).
Rujukan[édit | sunting sumber]
- George E.P. Box and F.M. Jenkins. Time Series Analysis: Forecasting and Control, second edition. Oakland, CA: Holden-Day, 1976.


text: 1Taretan Filemon! Kaula, Paulus, se etahan e penjara lantaran Isa Almasih, asareng taretan Timotiyus, noles serrat paneka ka sampeyan 2sareng ka sadajana jema'at se akompol e compo'na sampeyan; jugan ka taretan Apfiya, sareng Arkhipus kanca saparjuwanganna sampeyan sareng kaula. 3Moga-moga Allah Rama sareng Guste Isa Almasih aparenga berkat sareng kataremtemman ka sampeyan. 4Sabban adu'a, kaula nyebbut asmana sampeyan sareng asokkor ka Allah. 5Sabab kaula mereng ja' sampeyan parcaja ka Guste Isa sareng taresna ka sadajana ommadda Allah. 6Panyo'on kaula ka Guste Allah moga-moga kaula sadaja se ataretanan sareng sampeyan madhatengnga pangarteyan se lebbi raja parkara berkadda Allah se ekaandhi' kaula sareng sampeyan lantaran sampeyan sareng kaula daddi settong bi' Almasih. 7Taretan Filemon, kataresna'anna sampeyan ka sadajana ommadda Allah, maperak ate kaula sareng maraja ate kaula! Sampeyan maperak atena sadajana ommadda Allah. 8Lantaran paneka, menangka taretan se saiman, kaula bisa saos marenta sampeyan ngalakone ponapa se koduna elakone sampeyan. 9Nangeng lantaran kaula taresna ka sampeyan, kaula namong nyo'ona ka sampeyan. Kaula paneka oreng towa, se samangken etahan e penjara polana Isa Almasih. 10Kaula badha se eso'ona ka sampeyan kaangguy Onesimus, ana' kaula e dhalem Almasih. Sabab e dhalem penjara paneka kaula ampon daddi rama rohanina. 11Gi' dhimen oreng paneka ta' aguna ka sampeyan, namong samangken aguna, banne namong ka sampeyan, jugan ka kaula. 12Samangken oreng se ekaase'e kaula paneka, sareng kaula epakon abali ka sampeyan. 13Salerressa sareng kaula terro ekapolonga e ka'iya menangka gantena sampeyan, sopaja Onesimus ganeka kengeng abanto kaula saabidda kaula etahan e penjara lantaran aberta'agi Kabar Bagus dhari Allah. 14Nangeng kaula ta' apa'-ponapa'a mon sampeyan gi' ta' mopakat. Kaula asennengngan manabi sampeyan ngalakone ganeka dhari kaehlasanna sampeyan dibi'. Daddi kaula ta' maksa'a. 15Kadiya, Onesimus paneka tapesa sareng sampeyan kaangguy sabatara bakto sopaja oreng paneka bisa ekaandhi' sampeyan pole kaangguy saterrossa. 16Ban samangken oreng paneka banne namong dunor kaangguy ka sampeyan; lebbi dhari ganeka. Oreng paneka sasama Kristen se kakase. Oreng paneka ce' rajana gunana ka kaula, ponapa pole ka sampeyan! Tanto saos oreng paneka ce' aguna menangka dunor, jugan menangka taretan e dhalem Guste Isa! 17Daddi, manabi sampeyan nganggep kaula paneka kanca sasama Kristenna, tarema'agi pole Onesimus paneka akadi sampeyan se narema kaula. 18Manabi Onesimus paneka gadhuwan sala otaba otang ka sampeyan, dinggal kaula se nanggunga sadajana. 19Ngereng kaula nolesa dibi' e ka'iya: Kaula, Paulus, alonasana sadajana otangnga. (Tanto saos kaula ta' maemoda sampeyan ja' sampeyan dibi' kaagungan otang ka kaula, enggi paneka odhi'na sampeyan se anyar menangka oreng Kristen.) 20Daddi, taretan, bit asmana Pangeran, ngereng tolong kaula, paperakkagi ate kaula menangka taretan e dhalem Almasih. 21Kaula noles sorat paneka polana kaula yakin ja' sampeyan tanto norodi panyo'on kaula. La'-mala' kaula oneng ja' sampeyan tanto alampa'agi lebbi dhari se eso'on kaula. 22Sabatara paneka, sadhiya'agi kamar e compo'na sampeyan, sabab kaula ngarep Allah ngabbuli du'ana sampeyan sadaja sareng mabali kaula ka sampeyan. 23Epafras, se apolong sareng kaula e penjara lantaran Isa Almasih, akerem salam ka sampeyan. 24Tarema jugan salamma ca-kanca kaula: Markus, Aristarkhus, Demas sareng Lukas. 25Moga-moga Guste Isa Almasih aberkadi sampeyan. Salam kaula, Paulus


text:
Lutung Kasarung
disalin tina bujanggamanik.wordpress.com dina kaping 3 Maret 2014
Kacaturkeun di nagara Pasir Batang, Prabu Tapa Ageung ti praméswari Niti Suwari kagungan putra tujuh, istri wungkul. Nu kahiji kakasihna Purbararang, nu kadua Purbaéndah, nu katilu Purbadéwata, nu kaopat Purbakancana, nu kalima Purbamanik, nu kagenep Purbaleuwih jeung nu katujuh Purbasari.
Ngaraos parantos sepuh, Prabu Tapa Ageung ngersakeun ngabagawan, badé tatapa di leuweung.
Nu dicadangkeun ngagentos ngeuyeuk dayeuh ngolah nagara téh lain Purbararang putra cikal, tapi bet Purbasari, putra bungsu.
Atuh munasabah baé, Purbararang asa kaunghak. Amarahna teu katahan, asa dihina asa ditincak hulu. Purbasari diusir ti dayeuh dibuang ka Gunung Cupu.
Kacaturkeun di Kahiangan, Guruminda, putra déwata cikalna, titisan Guriang Tunggal, ngimpén gaduh garwa anu sarupa jeung Sunan Ambu. Saur Sunan Ambu, “Jung, geura boro pijodoeun hidep. Aya nu sakarupa jeung Ambu. Tapi…ulah torojogan, anggo heula ieu raksukan…lutung!”
Janggélék Guruminda minda rupa jadi lutung, katelah Lutung Kasarung.
Kocap deui di nagara Pasir Batang. Prabu Tapa Ageung ngersakeun hayang tuang daging lutung. Nya nimbalan Léngsér kudu mentés Aki Panyumpit ngala lutung ka leuweung.
Aki Panyumpit gasik ngasruk leuweung néangan lutung. Tapi dadak sakala, leuweung jadi sepi taya sasatoan. Bororaah sato kayaning peucang jeung lutung, sireum ogé taya nu ngarayap cék wiwilanganana mah.
Aki Panyumpit téh méh pegat pangharepan. Barang rék mulang, dina tangkal peundeuy bet kabeneran manggih lutung keur guguntayangan. Ari rék disumpit, celengkeung téh lutung nyoara: “Éh, Aki, bet kaniaya. Ulah disumpit! Kuring téh rék ngaku bapa pulung ka Aki. Hayang betah di dunya, hayang nyaho anu dingaranan karaton.”
“Sukur atuh, sok geura turun,” walon Aki Panumpit bengong, aya lutung bisa ngomong. Singhoréng Lutung Kasarung téa. Déwata minda rupa turun ka dunya.
Lutung Kasarung dibawa ku Aki Panyumpit, dihaturkeun ka karaton. Tapi barang rék dipeuncit, taya pakarang nu teurak. Sang Lutung teu bisa dirogahala. Tungtungna mah, saur Ratu, “Léngsér pasrahkeun baé ka anak kami, sugan butuh keur pibujangeun.”
Nya atuh ku Léngsér dipasrahkeun ka Purbararang. Ari walonna téh bet: “Daék sotéh ngabujangkeun, lamun jalma nu utama. Mun lalaki turunan mantri, ari lutung mah sangeuk teuing!” Deregdeg léngsér ka putra nu kadua, teu ditampa. Ka anu katilu, nya kitu kénéh. Pajarkeun téh, lain teu hayang nampa, ngan sieun ku Si Tétéh.
Léngsér mulang deui ka Purbararang, pokna téh,” Nya sok baé atuh, bisi pajar nampik pasihan rama.”
Lutung kasarung tetep di karaton. Belenyeng lumpat ngintip para mojang nu lalenjang keur ngagembrang ninun.
Keur jarongjong ninun, ari koloprak téh taropong Purbararang moncor ka kolong balé.
“Cing Adi, pangnyokotkeun taropong!”
“Ih, Tétéh, apan boga bujang lutung,” Cék Purbaleuwih.
“Cing lutung pangyokotkeun taropong di kolong balé!”
Deregdeg lutung lumpat. Ulang-ileng, top taropong dicokot. Ari béréwék téh dibébékkeun mani jadi lima, sor disodorkeun!
“Jurig lutung, taropong aing sabogoh-bogoh dibébékkeun! Léngsér! Teu sudi kami mah, anteurkeun Si Lutung ka Si Purbasari di leuweung!”
Jut Léngsér turun, Lutung unggeuk, tuluy nuturkeun. Lutung Kasarung ditampa ku Purbasari.
“Éh Mama Léngsér, geunig Si Tétéh aya kénéh adilna. Kajeun lutung, tamba suwung. Kajeun hideung, tamba keueung nu di leuweung. Kajeun goréng, tamba jempé nu nyorangan. Hatur nuhun béjakeun ka Si Tétéh.”
Tutas haturan, Léngsér mulang ka karaton.
Caturkeun di sisi leuweung. Purbasari ngagolér dina palupuh sabébék, di hateup welit sajalon. Lutung kasarung ngangres ningal kaayaan putri. Rep Sang Putri disirep.
“Utun, urang saré jeung kaula. Kula mah banget ku tunduh!”
“Oaah, Sang Putri, lutung mah tara saré jeung manusa, bisi geuleuheun!”
Reup Putri Purbasari kulem tibra pisan.
“Éh, deudeuh teuing. Putri téh nalangsa pisan. Aing rék nénéda ka Sunan Ambu, neda sapaat para bujangga, niat misalin Sang Putri meungpeung saré,” gerentes Lutung Kasarung, Guruminda mamalihan.
Raksukan digédogkeun, bray baranang siga béntang, kakasépan Guruminda kahiangan. Panejana tinekanan, sajiadna katurutan. Jleg ngajenggléng karatonna, leuwih agréng ti nagara. Purbasari dipangku, diébogkeun dina kasur tujuh tumpang, disimbut sutra banggala, disumpal ku benang emas. Janggélék Gurumiinda jadi lutung deui, tapakur di sisi balé kancana.
Kabeungharan jeung kamulyaan Purbasari di gunung kasampir-sampir ka nagara. Purbararang, nu goréng budi ti leuleutik, nu goréng lampah ti bubudak, beuki tambah sirik, beuki tambah ceuceub. Rupa-rupa akal dikotéktak, sangkan aya alesan keur ngarah pati Purbasari.
Mimitna Purbasari diperih pati, kudu bisa mendet parakan Baranangsiang, leuwi Sipatahunan. Mangka saat sapeuting. Mun teu bukti teukteuk beuheung keur tandonna.
Ku pitulung Lutung Kasarung, dibantu Sunan Ambu jeung para bujangga, ieu tanjakan téh laksana.
Tuluy Purbasari dititah ngala banténg ti leuweung. Ku kasaktén Lutung Kasarung, banténg téh katungtun ku Purbasari ka nagara.
Purbasari dipentés nyieun pakarang tatanén étém bingkeng jeung jarum potong, jeung ditangtang pahadé-hadé ngahuma. Geus tangtu Purbasari dibéré pasir anu pangangar-angarna, ari Purbararang mah di tempat nu hadé. Tapi Purbasari unggul kénéh.
Rupa-rupa ékol Purbararang, antukna Purbasari diajak pangeunah-ngeunah olahan, paloba-loba samping, papanjang-panjang buuk, pageulis-geulis rupa. Tapi rayat jeung jaksa nagara mutus teu weléh Purbasari anu unggul.
Tungtungna Purbararang pinuh ku haté dir jeung ujub, ngajak pakasép-kasép beubeureuh, Sagoréng-goréngna beubeureuh manéhna, da pubuh manusa, kakasih Indrajaya. Sakasép-kasépna beubeureuh Purbasari, lutung.
Purbasari éléh, tenggekna kari saketokkeun diteukteuk.
Cunduk kana waktuna, Lutung Kasarung manggih putri panyileukanana. Putri nu sasorot jeung Sunan Ambu, Purbasari. Lutung Kasarung ngagédogkeun raksukanana, baranyay hurung, janggélék jadi Guruminda deui.
Indrajaya ngamuk, tapi teu bisa majar kumaha, kaungkulan kadigjayaanana.
Purbasari ngadeg ratu di Pasirbatang, jadi praméswari Guruminda. Ari Purbararang jeung sadérékna nu opat deui, dihukum kudu jadi pangangon. Indrajaya mah dihukum jadi pangarit, dibekelan arit timah. Ngan anu pangais bungsu, Purbaleuwih, anu welasan ti baheula ka Purbasari, ditikahkeun ka Ki Bagus Lembu Halang, ciciptaan tina raksukan Lutung Kasarung jadi papatih di Pasir Batang.
Tina Gapura Basa Jilid 2, Karya Drs. Hidayat Suryalaga, spk.


text:
Zakat
Zakat (Pajeg dina Islam) nyaeta rukun Islam nu katilu. Sacara harpiah Zakat hartina "tuwuh", "mekar", "nyucikeun" atawa "ngaberesihan". Sedengkeun sacara terminologi syari'ah, zakat nujul kana aktivitas mere sabagean tina harta nu jumlah jeung itungananan tinangtu keur jalma nu geus ditangtukeun.
Daptar eusi
Hukum Zakat[édit | sunting sumber]
Zakat mangrupakeun salasahiji rukun Islam, sarta jadi salasahiji poko jeur ngadegna sareat Islam. Ku sabab eta, zakat hukumna wajib (fardu) keur unggal muslim nu geus mibanda sarat-saratna. Zakat kaasup kana kategori ibadah (saperti solat, haji, jeung puasa) nu geus diatur sacara rinci jeung paten dumasar Al-Qur'an jeung As Sunnah, sakaligus mangrupakeun amal sosial kamasarakatan jeung kamanusaan nu bisa mekar loyog jeung kamekaran umat manusa.
Macem-Macem Zakat[édit | sunting sumber]
Zakat kabagi dua nyaéta:
- Zakat Fitrah, zakat nu wajib dikaluarkeun ku Muslim nalika arék Idul Fitri dina bulan Romadon. Gedéna zakat ieu kurang leuwih 2,176 kilogram dahareun poko nu aya di wewengkon éta.
- Zakat Maal (Zakat Harta), ngawengku hasil dagang, tatanén, pertambangan, hasil laut, hasil ingon-ingon, harta panimu, emas jeung pérak sarta hasil gawé (profési). Masing-masing tipeu miboga itunganana sorangan.
Nu boga hak narima[édit | sunting sumber]
- Fakir - nu ampir teu boga nanaon sahingga henteu mampuh nyukupan kabutuhan poko hirupna.
- Miskin - nu mibanda harta tapi henteu nyukupan kabutuhan dasar keur hirupna.
- Amil - nu ngumpulkeun jeung ngabagikeun zakat.
- Muallaf - nu kakara asup Islam jeung butuh bantuan keur ngaloyogkeun manéh jeung kaayaanana nu anyar.
- Hamba Sahaya nu hayang ngamerdékakeun dirina
- Gharimin - nu loba hutang keur kabutuhan hirupna nu halal, tapi tu sanggup mayaranana
- Fisabilillah - nu berjuang di jalan Allah (misalna: Da'wah, Perang jsb)
- Ibnu Sabil - nu béakeun béya dina perjalanan.
Hikmah Zakat[édit | sunting sumber]
Hikmah tina zakat diantarana:
- Ngurangan kasenjangan sosial diantara nu beunghr jeung nu miskin.
- Pilar amal jama'i antara nu beunghar jeung para mujahid sarta da'i nu bajoang jeung da'wah dina raraga ngaluhurkeun kalimah Allah SWT.
- Ngaberesihan jeung ngikis ahlak goreng.
- Alat pikeun ngaberesihan harta jeung pangjaga tina katamakan jalma nu jahat.
- Ungkapan rasa sukur kana ni'mat nu dipaparin ku Allah SWT.
- Keur ngamekarkeun potensi ummat
- Pangrojong moral ka jalma nu kakara asup Islam.
- Nambah pendapatan nagara pikeun proyek-proyek nu berguna keur ummat.
Zakat dina Al Qur'an[édit | sunting sumber]
- QS (2:43) ("Jeung geura aradegkeun sholat, kaluarkeun zakat sarta geura ruku' babarengan jeung nu raruku'".)
- QS (9:35) (dina poé dipanaskeun emas pérak éta dina naraka jahannam, tuluy dibeuleum tarang maranéhanana ku emas pérak éta, jero beuteung sarta tonggong maranéhanana (tuluy disebutkeun) ka maranéhanana: "Ieu pisan rajakaya anjeun anu manéh simpen pikeun diri anjeun sorangan, mangka rasakeun ayeuna (alatan ti) naon anu manéh simpen éta.")
- QS (6: 141) Sarta Mantenna anu ngajadikeun kebon-kebon anu ngajungjung sarta anu henteu ngajungjung, tangkal korma, tutuwuhan anu rupa-rupa buahna, zaitun sarta dalima anu sarupa (wangun sarta warnana) sarta henteu sarua (asana). Pék dahar ti buahna (anu rupa-rupa éta) lamun baruahan, sarta bayarkeun hakna dina poé metik hasilna (kalawan disidkahkeun ka fakir miskin); sarta ulah manéh kaleuleuwihi. Saéstuna Alloh henteu mikaresep jelema anu kaleuleuwihi).


text:
(Surahan basa Sunda Kiwari)
Enya kieu Carita Parahiyangan teh.
Sang Resi Guru boga anak Rajaputra.
Rajaputra boga anak Sang Kandiawan jeung Sang Kandiawati, duaan adi lanceuk.
Sang Kandiawan teh nyebut dirina Rahiyangta Dewaradja.
Basa ngajalankeun kahirupan sacara rajaresi, ngalandi dirina Rahiangta di Medangjati, oge katelah Sang Lajuwatang, nya mantenna nu nyieun Sanghiang Watangageung.
Sanggeusna rarabi, nya lahir anak-anakna limaan, mangrupa titisan Sang Kusika, Sang Garga, Sang Mestri, Sang Purusa, Sang Puntandjala, nya eta: Sang Mangukuhan, Sang Karungkalah, sang Katungmaralah, Sang Sandanggreba jeung Sang Wretikandayun.
II
Aya manuk ngaranna si Uwur-uwur, oge katelah Si Naragati, njajang di pangjarahan Bagawat resi Makandria. Anakna dihakan ku jaluna. Dicarekan ku bikangna.
Carek bikangna: "Kacida hinana, lamun urang teu boga anak teh. Bireungeuh tuh Bagawat Resi Makandria!Tatapa soteh bane bae sangsara da henteu boga anak."
Carek Bagawat Resi Makandria: "Kumaha rek boga anak. Da kawin oge henteu."
Ti dinya, carek Bagawat Resi Makandria: "Aing dek indit ka Sang Resi Guru, ka Kendan."
Manehna datang ka Kendan.
Carek Sang resi Guru: "Na nahaon bejana, hidep Bagawat Resi Makandria, nu matak datang ka dieu?" "Pangampura bae; saleresna aya piwartoseun. Dek nyuhunkeun pirabieun. Lantaran kawartosan ku manuk si Uwur-uwur, nu nelah oge si Nagaragati. Sanggemna kacida hinana, lamun urang teu gaduh anak."
Carek Sang resi Guru: "Jig hidep ti heula ka patapan deui. Anaking Pwah Rababu geuwat susul Bagawat Resi Makndria. Lantaran nya manehna pijodoeun hidep teh, anaking."
Pwah Rababu terus nyusul, dating ka patapan Sang Resi Makandria, teu diaku rabi.
Kabireungeuheun aya widadari geulis, ngarupakeun Pwah Mandjangandara, nya geuwat Rasi Makandria ngajadikeun dirina Kebowulan. Terus sanggama.
Carek Sang Resi Guru: "Enten, anaking Pwah Sanghiang Sri! Jig hidep indit ngajadi ka lanceuk hidep, ka Pwah Aksari Jabung."
Ti dinya Pwah Sanghiang Sri indit sarta terus nitis, nya lahir Pwah Bungatak Mangalengale.
III
Carek sang Mangukuhan: "Nam adi-adi sadaya urang moro ka tegalan."
Sadatang ka tegalan, kasampak Pwah Manjangandara reujeung Rakean Kebowulan. Diudag ku limaan, sarta beunangna pada jangji, yen saha anu pangheulana keuna numbakna, nya manehna piratueun.
Keuna ditumbak ku Sang Wretikandayun, Kebowulan jeung Pwah Manjangandara teh. Kebowulan lumpat ka patapan, sadatangna hos bae paeh.
Ku Sang Wretikandayun dituturkeun, kasampak pwah Bungatak Mangalengale keur nyusu ka Pwah Manjangandara.
Pwah Bungatak Mangalengale teh ku Sang Wretikandayun di bawa mulang ka Galuh, ka Rahiangta di Medangjati.
IV
Rahiyangan di Medangjati lawasna ngadeg ratu limawelas taun. Diganti ku Sang Wretikandayun di Galuh, bari migarwa Pwah ngatak Mangalengale.
Ari Sang Mangukuhan jadi tukang ngahuma, Sang Karungkalah jadi tukang moro, Sang Katungmaralah jadi tukang nyadap sarta Sang Sandanggreba jadi padagang.
Nya ku Sang Wreti Kandayun Sang Mangukuhan dijungjung jadi Rahiangtung Kulikuli, Sang Karungkalah jadi Rahiangtang Surawulan, Sang Katungmaralah jadi Rahiyangtang Pelesawi, Sang Sandanggreba jadi Rahiangtang Rawunglangit.
Sabada Sang Wretikendayun ngadeg ratu di Galuh, nya terus ngajalankeun kahirupan sacara rajaresi sarta ngalandi dirina jadi Rahiangta di Menir. Dina waktu bumen-bumen, harita teh nya nyusun Purbatisti.
Lawasna jadi ratu salapanpuluh taun. Diganti ku Rahiang Kulikuli, lawasna jadi ratu dalapanpuluh taun. Diganti ku Rahiangtang Surawulan, lawasna jadi ratu genep taun, katujuhna diturunkeun, lantaran goring lampah. Diganti ku Rahiangtang Pelesawi, lawasna jadi ratu saratusdualikur taun, lantaran hade lampah. Diganti ku Rahiangtang Rawunglangit, lawasna geneppuluh taun.
V
Diganti ku Rahiangtang Mandiminyak.
Anak Rahiangta di Menir teh aya tiluan, nu cikal nya Rahiang Sempakwaja, ngadeg Batara Dangiang Guru di Galunggung; Rahiangtang Kidul, ngadeg Batara Hiang Buyut di Denuk; Rahiangtang Mandiminyak ngadeg ratu di Galuh.
Carek Sang Resi Guru: "Karunya aing ku Rahiang Sempakwaja henteu boga pamajikan. Anaking Pwah Rababu! Hidep leumpang ungsi Rahiang Sempakwaja, lantaran aya manehna pibatureun hidep tatapa."
Sang Resi Guru ngagesek totopong jadi jaralang bodas, nya indit nyampeurkeun Rahiang Sempakwaja, nu harita kabeneran keur ngawelit.
Carek Sanghiang Sempakwaja: "Na naha nya aya jaralang bodas etah?"
Cop nyokot sumpit, terus diudag rek disumpit. Pwah Rababu kapanggih eukeur mandi di talaga Candana.
Carek Rahiang Sempakwaja: "Ti ma etah nu mandi?" Sampingna dileled ku sumpit, beunang. Aya baturna para Pwah Aksari, tuluy lalumpatan ka tegalan.
Pwah Rababu dibawa ku Rahiang Sempakwaja, dipirabi. Kacida dipikaasihna. Nya lahir anakna lalaki duaan, nya eta Rahiang Purbasora jeung Rahiang Demunawan.
VI
Barang ngadenge tatabeuhan ngaguruh teu puguh rungukeuneunana, tatabeuhan di Galuh, Pwah Rababu terus mulang ka Galuh di dinya teh taya kendatna nu ngigel.
Sadatangna kaburuan ageung, cek Rahiangtang Mandiminyak: "Patih, na naon eta ateh?"
"Bejana nu ngigel di buruan ageung!"
"Eta bawa pakean awewe sapangadeg, sina marek ka dieu. Keun tanggungan aing. Geuwat bawa sacara paksa!"
Patih indit ka buruan ageung. Pwah Rababu dibawa ka kadaton. Dipirabi ku Rahiangtang Mandiminyak. Kacida bogohna ka Pwah Rababu. Tina sapatemonna, nya lahir anak lalaki dingaranan Sang Sena.
VII
Carek Rahiang Sempakwaja: "Rababu jig indit. Ku sia bikeun eta budak ka Rahiangtang Mandiminyak, hasil jinah sia, Sang Salahlampah."
Rababu tuluy leumpang ka Galuh.
"Aing dititah ku Rahiang Sempakwaja mikeun budak ieu, beunang sia ngagadabah aing tea."
Carek Rahiangtang Mandiminyak: "Anak aing maneh teh, Sang Salah?"
Carek Rahiangtang Mandiminyak deui: "Patih ku sia budak teh teundeun kana jambangan. Geus kitu bawa kategalan!"
Dibawa ku patih ka tegalan, Samungkurna patih, ti eta tegalan kaluar kila-kila nepi ka awang-awang. Kabireungeuh ku Rahiangtang Mandiminyak.
"Patih teang deui teundeun sia nu aya budakna tea!"
Ku patih diteang ka tegalan, kasampak hirup keneh. Terus dibawa ka hareupeun Rahiangtang Mandiminyak. Dingaranan Sang Sena.
VIII
Lawasna jadi ratu tujuh taun, geus kitu Rahiangtang Mandiminyak diganti ku Sang Sena. Lawasna jadi ratu tujuh taun, diganti lantaran dilindih ku Rahiang Purbasora. Kajaba ti eta Sang Sena dibuang Gunung Merapi, boga anak Rakean Jambri. Sanggeusna manehna sawawa indit ka Rahiangtang Kidul, ka Denuh, menta dibunikeun.
Carek Rahiangtang Kidul: "Putu, aing sangeuk kacicingan ku sia, bisi sia kanyahoan ku ti Galuh. Jig ungsi Sang Wulan, Sang Tumanggal jeung Sang Pandawa di Kuningan, sarta anak saha sia teh?"
Carek Rakian Jambri: "Aing anak Sang Sena. Direbut kakawasaanana, dibuang ku Rahiang Purbasora."
"Lamun kitu aing wajib nulungan. Ngan ulah henteu digugu jangji aing. Muga-muga ulah meunang, lamun sia ngalawan perang ka aing. Jeung deui leuwih hade sia indit ka tebeh Kulon, jugjug Tohaan di Sunda."
Sadatangna ka Tohaan di Sunda, tuluy dipulung minantu ku Tohaan di Sunda. Ti dinya ditilar deui da ngajugjug ka Rabuyut Sawal.
Carek Rabuyut sawal: "Sia teh saha?"
"Aing anak Sang Sena. Aing nanyakeun pustaka bogana Rabuyut Sawal. Eusina teh, 'retuning bala sarewu', anu ngandung hikmah pikeun jadi ratu sakti, pangwaris Sang Resi Guru."
Eta pustaka teh terus dibikeun ku Rabuyut sawal. Sanggeus kitu Rakean jambri miang ka Galuh.
Rahiang Purbasora diperangan nepi ka tiwasna. Rahiang Purbasora jadina ratu ngan tujuh taun. Diganti ku Rakean Jambri, jujuluk Rahiang Sanjaya.
IX
Carek Rahiang Sanjaya: "Patih, indit sia, tanyakeun ka Batara Dangiang Guru, saha kituh anu pantes pikeun nyekel pamarentahan di urang ayeuna."
Sadatangna patih ka Galunggung, carek Batara Dangiang Guru: "Na aya pibejaeun naon, patih?"
"Pangampura, kami teh diutus ku Rahiang Sanjaya, menta nu bakal marentah, adi Rahiang purbasora."
Hanteu dibikeun ku Batara dangiang Guru.
Carek Batara Dangiang Guru: "Rahiang Sanjaya, indit beunangkeun ku sorangan. Elehkeun Guruhaji Pagerwesi, elehkeun Wulan, Sang Tumanggal, elehkeun Guruhaji Tepus jeung elehkeun Guruhaji Balitar. Jig indit Rahiyang Sanjaya; elehkeun Sang Wulan, Sang Tumanggal, Sang Pandawa di Kuningan. Maranehna meunang kasaktian, nu ngalantarankeun Sang Wulan, Sang Tumanggal, Sang Pandawa di Kuningan henteu kabawah ku dangiang Guru. Lamun kaelehkeun bener maneh sakti."
Rahiang Sanjaya tuluy perang ka Kuningan. Eleh Rahiang Sanjaya diubeuber, nepi ka walungan Kuningan. Rahiang Sanjaya undur.
"Teu meunang hanteu aing kudu ngungsi ka dieu, lantaran diudag-udag, kami kasoran."
Ti dinya Rahiang Sanjaya mulang deui ka Galuh, Sang Wulan, Sang Tumanggal mulang deui ka Arile.
Rahiang Sanjaya tuluy marek ka Batara Dangiang Guru, Carek Batara Dangiang Guru: "Rahiang Sanjaya, naon pibejaeun sia, mana sia datang ka dieu?"
"Nya eta aya pibejaeun, apan kami dipiwarang, tapi kami eleh. Ti mana kami unggulna, anggur kami diuber-uber ku Sang Wulan, Sang Tumanggal jeung Sang Pandawa di Kuningan." Sanggeus kitu Rahiang Sanjaya tuluy mulang ka Galuh.
X
Carek Sang Wulan, Sang Tumanggal, sang Pandawa di Kuningan: "Mawa pisajieun, urang miang ka Galunggung, pakean lalaki sapangadeg, pangcalikan, munding sarakit (?), beas sacukupna pikeun dahar."
Sadatang ka Galunggung, eureun di Pakembangan. Kasampak ku (Sang) Pakembangan. tuluy popojan ka Batara Dangiang Guru.
Carek Batara Dangiang Guru: "Aya beja naon?"
"Pun Batara Dangiang Guru! Aya Sang Wulan, Sang Tumanggal jeung Sang Pandawa di Kuningan."
"Kacida bagjana sia datang ka dieu. Jung miang ka Galuh. Ondang Rahiang Sanjaya, caritakeun, kudu mawa pisajieun, pakean lalaki sapangadeg, pangdiukan wulung, munding sarakit (?), kawali beusi jeung beas sacukupna pikeun dahar."
Sadatang sia ka Galuh, carek Rahiyang Sanjaya: "Aya pibejaeun naon, sia Pakembangan?"
"Kami teh dititah ku Dangiang Guru. Rahiang Sanjaya supaya mawa pisajieun salengkepna. Aya Sang Wulan, Sang Tumanggal jeung Sang Pandawa di Kuningan."
Rahiang Sanjaya indit.
Barang nepi ka hareupeun Dangiang Guru, carek Dangiang Guru: "Rahiang Sanjaya! Lamun kaereh ku sia Sang Wulan, Sang Tumanggal jeung Sang Pandawa di Kuningan, aing bakal nurut kana sagala ucapan sia. Da beunang ku aing kabawah. Turut kana ucapan aing. Da aing wenang ngelehkeun, hanteu kasoran. Da aing anak dewata."
Sang Wulan, Sang Tumanggal, Sang Pandawa di Kuningan kabawah ku Batara Dangiang Guru.
Sang Wulan dijenengkeun Guruhaji di Kajaron.
Sang Tumanggal dijieun Guruhaji Kalanggara di Balamoha.
Sang Pandawa di Kuningan jadi Guruhaji Lajuwatang.
Sang Puki jadi Guruhaji di Pagerwesi.
Sang Manisri dijadikeun Buyuthaden Rahesa di Puntang.
Buyuthaden Tujungputih di Kahuripan.
Buyuthaden Sumajajah di Pagajahan.
Buyuthaden Pasugihan di Batur.
Buyuthaden Darongdong di Balaraja.
Buyuthaden Pagergunung di Muntur.
Buyuthaden Muladarma di Parahiangan.
Buyuthaden Batuhiang di Kuningan.
XI
Rahiyang Sanjaya tumetep di Medang Ratu di Galuh, Sang Seuwakarma.
Ari adina Ratu Galuh, miara sabaraha hiji anak munding, nyieun padumukan pikeun muja. Pindah-pindah tempat, sewabakti ka Batara Upati.
(Nelah) Rahiang Wereh, nu matak disebut kitu, waktu ditilar, adi lanceuk masih laleutik keneh.
Teu tulus jadi ratu, lantaran (huntuna) rohang, mangkana katelah Rahiang Sempakwaja. Rahiyang Kidul oge hanteu bisa jadi ratu sabab burut, nya jadi Wikuraja.
Sang Seuweukarma jadi Tohaan di Kuningan, lahirna di patapan, enya eta anak Rahiang Sempakwaja.
Cek Rahiang Sanjaya: "Atuh masih pernah dulur aing, aki! Lamun kitu mah karah. Ulah weleh mere bantuan ka aing, aki patih!"
Cek patih: "Muga-muga bae bisa deui urang ngamalkeun Sanghiang Darmasiksa. Ulah teu digugu!"
Omongan para patih ka Rahiang Sanjaya: "Lamun haying unggul perang, geura mangkat ti Galuh!" Prang ka Mananggul, eleh sang ratu Mananggul, Pu Anala pamanggul juritna. Tuluy ka Kahuripan, diperangan, eleh Kahuripan, Rahiangtang Wulukapeu taluk. Tuluy ka Kadul, diperangan eleh Rahiang Supena, taluk. Tuluy ka Balitar, diperangan, eleh sang ratu Bima.
Ti dinya Rahiang Sanjaya nyabrang ka wilayah Malayu. Kemir diperangan, eleh Rahiangtang Gana. Perang deui ka Keling, eleh Sang Sriwijaya. Perang ka Barus, eleh ratu Jayadana. Perang ka Cina, eleh pati(h) Sarikaladarma.
Mulang Rahiang Sanjaya ka Galuh ti sabrang.
Tunda.
XII
Rahiangtang Kuku, Sang Seuweukarma di Arile, ngayakeun gempungan jeung para patih; raja dicaritakeun hal pangajaran kaparamartaan.
"Nam urang rek marek, mawa kiriman ka Rahiang Sanjaya. Cokot emas sakati, lima boehna, bawaeun urang ka Rahiang Sanjaya."
Dina danget eta, oge di Galuh ngayakeun kumpulan jeung para patih sakabeh.
"Nam urang nyieun labur di jalan gede pakeun ngabageakeun Sang Seuweukarma, lantaran enya eta Rahiang Kuku."
"Barang datang ka sisimpangan ka Galuh jeung ka Galunggung, dipapag, dihormat disayagian cai pikeun sibanyo."
Carek Rahiangtang Kuku: "Sang patih, bawa kami marek ka rahiang Sanjaya. Tah emas sakati, lima boehna."
Carek sang patih: "Pun Tohaan! Boh emas boh beusi henteu diajenan ku Rahiang Sanjaya. Nu diajenan teh ngan huripna jalma rea."
Rahiangtang Kuku jadi kabingungan. Terus mulang deui ka Arile. Carek Rahiangtang Kuku: "Na naon pakeun urang bakti ka Rahiang Sanjaya?"
XIII
Sakitu mulyana, ieu tangtu Rahiang Sempakwaja. Ayeuna urang caritakeun Rahiangtang Kuku, indit ka Arile, ngababakan di Kuningan.
Kasohor Rahiangtang Kuku, enya eta Sang Seuweukarma, ngadeg di Kuningan, anakna Rahiang Sempakwaja. Indung bapana teh tempat panyaluuhan jalma rea.
Dayeuh, desa, pulo jeung sakurilingna: ti Keling bakti ka Rahiangtang Kuku; Rahiangtang Luda di puntang; Rahiangtang Wulukapeu di Kahuripan; Rahiangtang Supremana di Wiru; Rahiang Isora di Jawa sang ratu Bima di Bali (tar); di Kulon di Tu(n)tang Sunda nyabrang ka wilayah Malayu. Rahiangtang Gana ratu di Kemir; Sang Sriwijaya di Malayu, Sang Wisnujaya di Barus, Sang Bramasidi di Keling. Patihna Sang Kandarma di Berawan; Sang Mawuluasu di Camara Upatah; Sang Pa(n)cadana ratu di Cina.
Kabeh kabawah ku Rahiangtang Kuku. Kabeh ngaku ratu ka nu calik di Saunggalah. Kabawah ku Sang Seuweukarma, sabab Ngukuhan ajaran Dangiang Kuning.
Di Galuh Rahiang Sanjaya nanyakeun: "Kumaha sang patih, pilukeun urang? Urang hanetu dianggap kulawarga ku Rahiangtang Kuku. Sang patih! Jig indit sidikkeun ku sorangan ka Kuningan. Bisa jadi urang dipajarkeun turut campur kana karia, padahal urang henteu dibejaan, daek indit."
Sang patih nepi ka Kuningan, marek ka kadaton, terus ngabakti ka Rahiangtang Kuku.
Carek Rahiangtang Kuku: "Oh sang patih!Na naon bejana, mana dating ka dieu?"
Carek sang patih: "Kami dititah ku Rahiang Sanjaya. Diparentah nyidikkeun ka dieu. Saha nu dijungjung, nu dijenengkeun ratu?"
Carek Rahiang Kuku: "Eh sang patih! Pantesna nya aing dijungjung dijenengkeun ratu ku balarea. Ngan ti Rahiang Sanjaya mah henteu diharepkeun, lantaran kulawarga, jeung moal ka kami mah, sabab dianggapna resep maehan kulakadang baraya. Malah aing ditempatkeun ka Kuningan oge ku Rahiang Sempakwaja. Aing beunang Rahiang Sempakwaja nempatkeun ka Kuningan ieu teh.
Mana aing teyu diganggu ku Rahiang Sanjaya."
Sang patih mulang ka Galuh.
Ditanya ku Rahiang Sanjaya: "Aki, kumaha carek Rahiangtang Kukuka urang?" "Pun, Rahiang Sanjaya! Rahiangtang Kuku teh tapana kataekan. Ngagem Sanghiang Darma kalawan Sanghiang Siksa. Tumut kana wisik Sang Rumuhun, jadi lulugu dina Hirup kumbuh. Kukituna ku urang turut tanpa rasa gigis. Tembongkeun ku urang, da urang jeung Tohaan teh saturunan, kabeh ge pada-pada turunan dewata."
Geuwat dicokot pustaka ku Rahiang Sanjaya. Barang nepi terus diungkab eta pustaka teh. Unina kieu: "Ong awignam astu, kretajugi balam raja kretayem rawanem sang tata dosamem, sewa ca kali cab pratesora sang aparanya retuning dewata, sang adata adining ratu dewata sang sapta ratu na caturyuga. Sang Resi Guru tipekur di nu suni ngayuga Sang Kandiawan jeung Sang Kandiawati. Nya puputra Rahiangtang Kulikuli, Rahiangtang Surawulan, Rahiangtang Pelesawi, Rahiangtang Rawunglangit, bungsuna Sang wretikandayun.
Sang Wretikandayun boga anak Rahiang Sempakwaja, Rahiang Kidul, Rahiangtang Mandiminyak. Rahiangtang Mandiminyak boga anak Sang Sena, sang Sena boga anak Rahiang Sanjaya."
Awewe geulis, Dobana mawa parahu, panjangna tujuh deupa, dibagian hareupna dimomotan rupa-rupa pakarang.
"Urang ka nusa Demba!" Nya terus maranehanana balayar.
Kareungeu ku Sang Siwiragati. Dek ngamuatkeun Pwah Sangkari Pucanghaji Tunjunghaji, ditumpakkeun dina gajah putih. Kakara ge leumpang sapanjang buruan.
Teu disangka-sangka Rahiangtang Kuku, Sang Seuweukarma cunduk ka nusa Demba, tuluy ka kadaton, diuk tukangeun Sang Siwiragati.
Rahiangtang Kuku diudag ku gajah putih, lumpat ka buruan mawa Pwah Sangkari.
Henteu aya balik deui ka kadaton gajah putih teh, ngawula ka Rahiangtang Kuku.
Rahiangtang Kuku mulang deui ka Arile, dibawa dina gajah putih jeung Pwah Sangkari. Pwah sangkari teh ngomong: "Naha henteu aya emas saguri, sapotong sapaha jeung salengkepna papakean?"
Tuluy bae ka Galuh, ka Rahiang Sanjaya, henteu nyimpang ka Arile. Dibawa na gajah putih ditutup ku lungsir putih tujuh kayu diwatangan mas mirah komara inten.
Barang dating ti nusa Demba, tuluy ka kadaton, sanggeus cunduk, Rahiangtang Kuku nyarita ka Rahiang Sanjaya, naha resep mireungeuh gajah putih.
Tanyana: "Mana?"
Tuluy gajah putih teh ditumpakan, Pwah Sangkari disanghareupkeun ka Rahiyang Sanjaya. Sanggeus nepi ka padaleman, henteu balik deui.
Carek Rahiang Sanjaya: "Na naon nu jadi karempan teh? Ayeuna aing hayang runtut raut. Aing jeung bapa, Rahiang Kuku, Sang Seuweukarma. Ayeuna aing moal ngalawan. Ayeuna urang tetepkeun: tanah bagaian Dangiang Guru di tengah, bagian Rangiang Isora ti Wetan; jauhna nepi ka kalereun Paraga jeung Cilotiran, ti Kulon Tarum, ka Kulon bagian Tohaan di Sunda."
Sanggeus Rahiangtang Kuku mulang ka Arile, sadatangna ka Arile, putus hancana di dunya, hilang dina umur nu kacida kolotna.
Rahiang Sanjaya sasauran, ngawulang anakna, Rakean Panaraban, enya eta Rahiang Tamperan: "Ulah arek nurutan agama aing, lantaran eta aing dipikasieun ku jalma rea."
Lilana jadi ratu salapan taun, diganti ku Rahiang Tamperan.
XV
Mimiti Sang Resi Guru ngawangun kuta pulo Jawa, kutana teh nyaeta Galunggung, ti wetana Jawa.
Di wates Sunda, aya pandita sakti, dipateni tanpa dosa, ngaranna Bagawal Sajalajala.
Atma pandita teh nitis, nya jadi Sang Manarah. Anakna Rahiang Tamperan duaan jeung dulurna Rahiang Banga.
Sang manarah males pati.
Rahiang Tamperan ditangkep ku anakna, ku Sang Manarah. Dipanjara beusi Rahiang Tamperan teh.
Rahiang Banga datang bari ceurik, sarta mawa sangu kana panjara beusi tea. Kanyahoan ku Sang Manarah, tuluy gelut jeung Rahiang Banga. Keuna beungeutna Rahiang Banga ku Sang Manarah.
Ti dinya Sang Manarah ngadeg ratu di Jawa, mangrupa persembahan.
Nurutkeun carita Jawa, Rahiang Tamperan lilana ngadeg raja tujuh taun, lantaran polahna resep ngarusak nu tapa, mana teu lana nyekel kakawasaanana oge.
Sang Manarah, lilana jadi ratu dalapanpuluh taun, lantaran tabeatna hade.
Sang Manisri lilana jadi ratu geneppuluh taun, lantaran pengkuh ngagem Sanghiang Siksa.
Sang Tariwulan lawasna jadi ratu tujuh taun.
Sang Welengan lawasna jadi ratu tujuh taun.
XVI
Enya kieu, mimiti Sang Resi Guru boga anak Sang Haliwungan, nya eta Sang Susuktunggal nu ngomean pakwan reujeung Sanghiang Haluwesi, nu nyaeuran Sanghiang Rancamaya.
Tina Sanghiang Rancamaya aya nu kaluar.
"Ngaran kula Sang Udubasu, Sang Pulunggana, Sang Surugana, ratu hiang banaspati."
Sang Susuktunggal, enya eta nu nyieun pangcalikan Sriman Sriwacana Sri Baduga Maharajadiraja, ratu pakwan Pajajaran. Nu kagungan kadaton Sri bima-untarayana madura-suradipati, nya eta pakwan Sanghiang Sri Ratudewata.
Titinggal Sang Susuktunggal, anu diwariskeunana tanah suci, tanah hade, minangka bukti raja utama.
Lilana ngadeg ratu saratus taun.
XVII
Rahiang Banga lawasna ngadeg ratu tujuh taun, lantaran polahna hanteu didasarkeun kana adat kabiasaan anu bener.
Rakean di Medang lilana ngadeg ratu tujuh taun.
Rakeanta Diwus lilana jadi ratu opatlikur taun.
Rakeanta Wuwus lilana jadi ratu tujuhpuluh dua taun.
Nu hilang di Hujung Cariang lilana jadi ratu taun, kaopatna teu cucud, lantaran salah lampah, daek ngala awewe ku awewe.
Rakean Gendang lilana jadi ratu tilulikur taun.
Dewa Sanghiang lilana jadi ratu tujuh taun.
Prebu Sanghiang lilana jadi ratu sawelas taun.
Prebu Datia Maharaja lilana jadi ratu tujuh taun.
Nu hilang di winduraja lilana jadi ratu tilulikur taun.
Nu hilang di Kreta lawasna jadi ratu salapanpuluhdua taun, lantaran ngukuhan kana lampah anu hade, ngadatangkeun gemah ripah.
Diganti deui ku nu hilang di Winduraja, henteu lila ngadegna ratu ngan dalapanwelas taun.
Diganti ku Sang Rakean Darmasiksa, titisan Sanghiang Wisnu, nya eta nu ngawangun sanghiang binajapanti.
Nu ngajadikeun para kabuyutan ti sang rama, ti sang resi, ti sang disri, ti sang tarahan tina parahiangan.
"Tina naon berkahna?" Ti sang wiku nu mibanda Sunda pituin, mituhu Sanghiang Darma, ngamalkeun Sanghiang Siksa.
Boga anak nu hilang di Taman, lawasna jadi ratu genep taun.
Boga anak deui nu hilang di Tanjung, lilana jadi ratu dalapan taun.
Boga anak nu hilang di Kikis, lilana jadi ratu dualikur taun.
Nu hilang di Kiding, lilana jadi
ratu tujuh taun.
Boga anak Aki Kolot, lilana jadi ratu sapuluh taun.
XVIII
Boga anak, Prebu Maharaja, lawasna jadi ratu tujuh taun, lantaran keuna ku musibat, Kabawa cilaka ku anakna, ngaran Tohaan, menta gede pameulina.
Urang rea asalna indit ka Jawa, da embung boga salaki di Sunda. Heug wae perang di Majapahit.
Aya deui putra Prebu, kasohor ngaranna, nya eta Prebu Niskalawastu kancana, nu tilem di Nusalarang gunung Wanakusuma. Lawasna jadi ratu saratus opat taun, lantaran hade ngajalankeun agama, nagara gemah ripah.
Sanajan umurna ngora keneh, tingkah lakuna seperti nu geus rea luangna, lantaran ratu eleh ku satmata, nurut ka nu ngasuh, Hiang Bunisora, nu hilang di Gegeromas. Batara Guru di Jampang.
Sakitu nu diturut ku nu ngereh lemah cai.
Batara guru di Jampang teh, nya eta nyieun makuta Sanghiang Pake, waktu nu boga hak diangkat jadi ratu.
Beunang kuru cileuh kentel peujit ngabakti ka dewata. Nu dituladna oge makuta anggoan Sahiang Indra. Sakitu, sugan aya nu dek nurutan. Enya eta lampah nu hilang ka Nusalarang, daek eleh ku satmata. Mana dina jaman eta mah daek eleh ku nu ngasuh.
Mana sesepuh kampung ngeunah dahar, sang resi tengtrem dina ngajalankeun palaturan karesianana ngamalkeun purbatisti purbajati 35). Dukun-dukun kalawan tengtrem ngayakeun perjangjian-perjangjian make aturan anu patali jeung kahirupan, ngabagi-bagi leuweung jeung sakurilingna, ku nu leutik boh kunu ngede moal aya karewelanana, para bajo ngarasa aman lalayaran nurutkeun palaturan ratu.
Cai, cahaya, angin, langit, taneuh ngarasa senang aya dina genggaman pangayom jagat.
Ngukuhan angger-angger raja 36), ngadeg di sanghiang linggawesi, puasa, muja taya wates wangenna.
Sang Wiku kalawan ajen ngajalankeun angger-angger dewa, ngamalkeun sanghiang Watangageung. Ku lantaran kayakinan ngecagkeun kalungguhanana teh.
Diganti ku Tohaan Galuh, enya eta nu hilang di Gunung tiga. Lawasna jadi ratu tujuh taun, lantaran salah tindak bogoh ka awewe larangan ti kaluaran.
XIX
Diganti ku Prebu, putra raja pituin, nya eta Sang Ratu Rajadewata, nu hilang di Rancamaya, lilana jadi ratu tilupuluhsalapan taun.
Ku lantaran ngajalankeun pamarentahanana ngukuhan purbatisti purbajati, mana henteu kadatangan boh ku musuh badag, boh ku musuh lemes. Tengtrem ayem Beulah Kaler, Kidul, Kulon jeung Wetan, lantaran rasa aman.
Teu ngarasa aman soteh mun lakirabi dikalangan jalma rea, di lantarankeun ku ngalanggar Sanghiang Siksa.
XX
Diganti enya eta ku Prebu Surawisesa, anu hilang di Padaren, Ratu gagah perkosa, teguh jeung gede wawanen.
Perang limawelas kali henteu eleh. Dina ngajalankeun peperangan teh kakuatan baladna aya sarewu jiwa.
Perang ka Kalapa jeung Aria Burah. Perang ka Tanjung. Perang ka Ancol kiyi. Perang ka Wahanten Girang. Perang ka Simpang. Perang ka Gunungbatu. Perang ka Saungagung. Perang ka Rumbut. Perang ka Gunungbanjar. Perang ka Padang. Perang ka Pagoakan. Perang ka Muntur. Perang ka Hanum. Perang ka Pagerwesi. Perang ka Madangkahiangan.
Ti dinya mulang ka pakwan deui. Hanteu naunan deui. Ratu tilar dunya. Lawasna jadi ratu opatwelas taun.
XXI
Prabu Ratudeawata, enya eta nu hilang kasawah-tampian-dalem.
Ngajalankeun kahirupan saperti rajaresi. Tanpa Pwah Susu.
Disunatan, maksudna supaya bersih, suci tina kokotor ari dikumbah, disunat ku tukangna, pituin Sunda eta teh.
Datang huru-hara, musuh loba teu kanyahoan ti mana asalna. Perang di buruan ageung. Tohaan Sarendet jeung Tohaan Ratu Sanghiang kasambut.
Aya pandita sakti dianiaya, pandita di sumedang. Sang pandita di Ciranjang dipaehan tanpa dosa, katiban ku tapak kikir. Sang pandita di Jayagiri digubruskeun ka sagara. Aya pandita sakti taya dosana. Munding Rahiang ngaranna, digubruskeun ka sagara, henteu paeh, hirup keneh, ngilang tanpa ninggalkeun ragana di dunya. Katelah ngaranna Hiang Kalinganja. Ku lantaran eta masing iatna anu masih tinggal di belakang kali, ulah arek hirup api-api pupuasaan. Tah kitu kaayaan jaman susah teh.
Prebu ratudewata, lilana jadi dalapan taun, kasalapanna tilar dunya.
XXII
Diganti ku Sang Ratusakti Sang Mangabatan di Tasik. Enya eta anu hilang ka Pengpelengan. Lilana jadi ratu dalapan taun, lantaran ratu lampahna cilaka ku awewe.
Larangan ti kaluaran jeung ku indungtere. Mindeng maehan jalma tanpa dosa, ngarampas tanpa rasrasan, hanteu hormat ka kolot, ngahina pandita.
Ulah diturut ku nu pandeuri, lampah ratu kitu mah. Tah kitu riwayat sang ratu teh.
XXIII
Tohaan di Majaya eleh perang, lantaran kitu hanteu cicing di kadaton. Manehna nu nyipta sanghiang Panji, ngendahan kadaton, dibalaj diatur mirupa taman mihapitkeun panto larangan. Nu ngawangun bale bobot tujuhwelas jajar, diukir diparada diwujudkeun rupa-rupa carita.
XXIV
Dina jaman jalma sajagat hanteu ngalaman kajahatan disebutna jaman kreta.
Henteu aya nu ngajadikeun ancurna jagat.
Dina jaman dopara, jaman parunggu, saterusna diganti ka jaman kali, jaman beusi, Sang Nilakendra, dilantarankeun lila teuing dina kasenangan, ngumbar hawa napsu. Bogana anak, kana hatena geus kaancikan ku rekadaya, nya nurunkeun pertapa, incu pateterean.
Inuman keras dianggapna saperti cai wujudna godaan napsu. Jelema nu ngahuma rewog baranghakan, teu gumbira lamun teu pepelakan. Lila ratu ngalajur napsu dina barang dahar, teu nurutkeun adat kabiasaan, enggoning ngumbar kasenangan borak-borak da nganggap saluyu jeung kabeungharanana.
Lilana jadi ratu genepwelas taun.
XXV
Diganti ku Nusia Mulya. Lilana jadi ratu duawelas (!) taun. Mimiti datangna perobahan. Buana lemes nyusup ka nu kasar, timbul karusakan ti Islam.
Perang ka Rajagaluh, eleh Rajagaluh. Perang ka Kalapa eleh Kalapa. Perang ka Pakwan, perang ka Galuh, perang ka Datar. Perang ka Ma(n)diri, perang ka Patege, perang ka Jawakapala, eleh Jawakapala. Perang ka Gegelang. Meuntas perang ka Salajo; kabeh eleh ku urang Islam.
Kitu nu matak kabawah ka Demak jeung ti Cirebon.
Disadur oleh : http://akibalangantrang.blogspot.com
Sumber: TJARITA PARAHIJANGAN - Drs. Atja - Jajasan Kebudajaan
Nusalarang (Bandung, 1968)
Tuesday, August 11, 2009
Carita Parahyangan
(Surahan basa Sunda Kiwari)


text:
Drs. Muharam (Pa Aam)
Dika ngaraos syukur bagja tur sugema kuayana rahmat sareng ridho ti Allah SWT. Dina edisi anu katujuh ieu tiasa nampilkeun guru basa Sunda anu kawilang senior di sakola urang, anu nami Drs. Aam Muharam Maulana Asidan.
Bapa Aam salah sawios wedalan Turki (Turunan Kidul), aslina mah nyaeta lahir di Tasikmalaya, 5 Maret 1958. Dina widang atikan sareng didikan, anjeuna tos biasa ngulik pangarti, ngudag pangalaman, nuntut elmu pangaweruh di lembur batur. Ti ngawitan kelas tilu nepi ka kelas lima SD anjeuna masantren di Serang Banten. Naek ka kelas genep anjeuna ngalih ka Pondok Pasantren “Santri Asromo” gaduhana Bapa K.H. Abdul Halim di Majalengka nepi ka kelas 2 SMP. Lantaran gaduh cita-cita hoyong ngantebkeun dina elmu agama, taun 1976 ngalih deui ka PGA 4 taun di teraskeun ka 6 taun di Tasikmalaya.
Ti leuleutik Pa Aam mikacinta tur resep kana ngamumule budaya Sunda. Anjeuna gaduh karep hoyong janten guru basa Sunda, ku kituna saparantos lulus ti PGA anjeuna neraskeun ka parguruan tinggi IKIP Bandung nyandak jurusan basa Sunda kalayan lulus taun 1983.
Saparantos ngagaduhan SIM (Surat Izin Mengajar) alias Ijazah ti IKP Bandung, anjeuna nimba pagalaman jadi guru di SMA Pasundan sareng di SPG Muhamadiyah Tasikmalaya ti taun 1983 dugi ka taun 1987, janten dosen di paguron luhur Universitas Siliwangi ti taun 1984 nepi ka taun 1987. Pa Aam mutuskeun liren mgajar ti SMA boh ti UNSIL Tasikmalaya kumargi anjeuna ngarasa riweuh ngatur waktu margi harita ti taun 1986 Pa Aam dipercanten ku Pamarentah diangkat janten guru Pagawe Nagri di SPG Negeri Kuningan dugi ka ayeuna.
Kalungguhan anu kungsi dicangking nyaeta janten Pangurus Paguyuban Pasundan Kabupaten Kuningan ti mimiti taun 1992 nepi ka taun 2000; Pangurus Dewan Kesenian Kabupaten Kuningan taun 1996 nepi ka taun 2002; Pupuhu MGMP Basa Sunda SMA Kabupaten Kuningan di taun 2006 nepi ka ayeuna; sareng kapercanten janten Wakasek Urusan Humas SMA Negeri 3 Kuningan Periode 2006-2008.
Sing saha anu hoyong terang tempat-tempat karamat, geura taros bae ka Pa Aam margi anjeuna mah resep pisan kana ngalalana ka tempat nu hera-heraeun sareng tempat-tempat bersejarah. Salian ti resep ngalalana, Pa Aam resep oge kana tulas-tulis. Kayaning sajak, carita pondok, babasan, essay, malah kungsi nyoba nyieun “Buku Unak-Anik Basa Sunda” jeung “Adegan Tata Basa Sunda.”
Pa Aam kiwari parantos kagungan putra lima urang kalayan linggih di padumukan Perum Ciporang. Taun 1994 anjeuna ngadirikeun Seni Bela Diri Hikmatul Iman. Ayeuna paguron H.I. nyebar ka tiap-tiap daerah. Pa Aam gaduh kayakinan rehna hirup tos aya nu ngatur. Jodo, Pati, Bagja, Cilaka mung Allah anu kawasa.
dikutip tina Majalah MARDIKA
Satu Respon untuk Drs. Muharam (Pa Aam)
-
Salam kawilejengan kanggo kang Aam,ti abdi Andy Gumilang tea


text:
Réaktansi
- Artikel ieu ngeunaan éléktronika. Keur artikel nu patali jeung "réaktif" atawa "réaktansi" dina widang kimia, tempo réaktivitas.
- Keur sawala ngeunaan konsép psikologi réaktansi, tempo réaktansi (psikologi).
Dina analisis rangkéyan atawa sirkuit listrik arus bulak-balik (contona sirkuit séri RLC), réaktansi mangrupakeun bagian imajinér tina impedansi, sarta disababkeun ku ayana induktor atawa kapasitor dina sirkuit. Réaktansi jeung résistansi (hambatan) perlukeun pikeun nangtukeun impedansi sirkuit, sanajan dina sababaraha hal réaktansi bisa waé leuwih dominan. Réaktansi dilambangkeun X sarta diukur dina satuan ohm.
- Lamun X > 0, réaktansi disebut induktif.
- Lamun X = 0, sirkuit murni résistif, hartina teu miboga réaktansi.
- Lamun X < 0, disebut kapasitif.
Hubungan antara impedansi, résistansi, jeung réaktansi ditunjukkeun ku persamaan
dimana
- Z nyaéta impedansi dina ohm,
- R nyaéta résistansi dina ohm,
- X nyaéta réaktansi dina ohm,
- sarta j nyaéta unit imajinér .
Sering ogé cukup ku gedéna impedansi:
Keur élemén nu murni induktif atawa kapasitif, gedéna impedansi dibasajankeun jadi ngan saukur reaktansi.
Réaktansi ditunjukkeun ku
numana jeung nyaéta réaktansi induktif jeung kapasitif, patuturut.
Réaktansi induktif (simbolna XL) disababkeun ku ayana arus nu dibarengan ku médan magnet. Lantaran kitu, arus listrik nu robah-robah bakal dibarengan ku robah-robahna médan magnet. Hal ieu ngabalukarkeun ayana gaya éléktromotif nu nahan parobahan arus. Beuki gedé parobahan arus, beuki kuat ogé tahanan ti induktor. Gedéna réaktansi sabanding jeung frékuensi (atawa enol pikeun arus saarah). Aya ogé béda fasa antara arus jeung tegangan.
Réaktansi induktif rumusna:
numana:
- XL réaktansi induktif, diukur dina ohm.
- w frékuénsi sudut, diukur dina radian per detik
- f frékuénsi bolak-balikna arus atawa tegangan, diukur dina hertz
- L induktansi, diukur dina henry
Réaktansi kapasitif (simbolna XC) némbongkeun fakta yén éléktron teu bisaeun ngaliwatan hiji kapasitor, tapi arus bolak-balik bisa ngaliwatan sacara éféktif, beuki luhur frékuénsina, beuki alus. Aya ogé béda fasa antara arus bolak-balik nu ngaliwatan kapasitor jeung tegangan atawa béda poténsial antara dua éléktrodana.
Réaktansi kapasitif rumusna:
numana:
- XC réaktansi kapasitif nu diukur dina ohm
- C kapasitansi, diukur dina farads
- w jeung f siga dina rumus réaktansi induktif.
Référénsi[édit | sunting sumber]
[1] Pohl R. W. Elektrizitätslehre. - Berlin-Gottingen-Heidelberg: Springer-Verlag, 1960.
[2] Popov V. P. The Principles of Theory of Circuits. - M.: Higher School, 1985, 496 p. (In Russian).
[3] Küpfmüller K. Einführung in die theoretische Elektrotechnik, Springer-Verlag, 1959.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
- Unit éléktromagnéétisme SI
- Suséptansi, lawanna réaktansi.
- = Réaktansi kapasitif: Babanding tibalik jeung Arus.
- = Réaktansi induktif: Babanding tibalik jeung Tegangan.


text:
Wangun pamaréntahan
Wangun pamaréntahan nyaeta hiji istilah nu nujul kana rangkéyan institusi pulitik nu dipake keur ngorganisasikeun hiji nagara pikeun nanjeurkeun kakawasaannana ka hiji komunitas pulitik [1]. Definisi ieu tetep kapake sanajan keur pamarentahan teu sah atawa teu hasil nanjeurkeun kakawasaannana. Henteu gumantung kana kualitasna, pamarentahan nu gagal oge tetep mangrupakeun hiji wangun pamarentahan.
Sababaraha wangun pamarentahan nu kungsi aya diantarana::
- Aristokrasi, asalna tina Basa Yunani kuno aristo nu hartina "panghadena", sarta kratia nu hrtina "keur mingpin". Ku kituna, aristokrasi bisa dialihbasakeun jadi sistim pamarentahan nu dipingpin ku jalma nu panghadena.
- Démokrasi, nyaeta wngun sistim pemerintahan hiji nagara minangka usaha keur nanjeurkeun kadaulatan rahayat (kekawasaan warga nagara) ka nagarana pikeun dijalankeun ku pamrentah nagara.
- Demokrasi totalitér, istilah nu diwanohkeun ku sajarahwan Israel, J.L. Talmon keur ngarujuk kana sistim pamarentahan nu mana wakil rahayatna nu dipilih ku rahayat henteu loba, atawa henteu sama sakali bisa ilubiung dina nangtukeun kaputusan pamarentah. Istilah ieu kungsi dipake ku Bertrand de Jouvenel jeung E.H. Carr.
- Diktator, nyaeta wangun pamarentahan otokratis nu dipingpin ku saurang diktator.
- Émirat (basa Arab: imarah, jamakna imarat) nyaeta wangun pamarentahan dimana hiji wewengkon dipingpin ku saurang émir.
- Féderal, hiji wangun pamarentahan di mana sababaraha nagara bagian sabilulungan sarta ngawangun hiji nagara kesatuan. Unggal nagara bagian boga hak otonomi husus, pamarentah pusat ukur ngatur uruan nu dianggep uruan nasional atawa hubungan luar nagri. Conto federasi diantarana Australia, Brasil, Kanada, India, Rusia jeung Amerika Serikat.
- Méritokrasi, wangun pamarentahan nu dipingpin ku jalma nu boga prestsi atawa mibana kamampuan.
- Monarkisme, mangrupakeun rojongan kana ngadegna, dipiarana, atawa dibalikkeunnanan sistim [[karajaan] minangka wangun pamarentahan.
- Nagara kota, nyaeta wangun kota nu mibanda wewengkon, rahayat jeung pmarentahan nu berdauat ssagemblengna. Nagara kota biasana wewengkonna leutik kawas kota nu ilahar. Contona Singapura, Monako jeung Vatikan.
- Oligarki (Basa Yunani: ὈλιYapxίa, Oligarkhía, tina "saeutik" (ὀλίYov óligon) jeung "marentah" (ἄpxw arkho)) nyaeta wanngun pamarentahan nu kakawasaannana dicekel ku kelompok elit leutik di masarakat, nu dibedakeun dumasar kabeungharan, kulawarga atawa militérna. Kata ini berasal dari kata bahasa Yunani untuk .
- Otokrasi, (Basa Yunani autokratôr (ngawasa sorangan atawa pangawasa tunggal) dikawasa ku saurang pangawasa tunggal.
- Plutokrasi, (Basa Yunani Ploutos nu hartina "kabeungharan" sarta Kratos nu hartina "kakawasaan"), dikasawa ku nu jaregud.
- Républik (Basa Latin res publica hartina "urusan awam"), nagara dikawasa, dipimilik tur diaping ku rahayat.
- Sistim parleméntér, sistim pamarentahan dimana parlemén boga pokal penting dina pamrentahan, ngangkat perdana mentri sarta nurunkeun pamarentahan, ku jalan ngaluarkeun mosi teu percaya.
- Sistim présidénsiil (présidénsial), atawa disebut oge sistim kongrésional, mangrupakeun sistim pamarentahan nagara republik di mana kakawasaan eksekutif dipilih ngaliwatan pamilu sarta pisah tina kakawasaan legislatif.
- Sémiprésidénsiil nyaeta gabungan sistim pamarentahan presidensiil jeung parlementer. Kadang-kadang sistim ieu disebut oge Dualisme Éksekutif. Presiden dipilih ku rahayat sahingga miboga kawasa nu kuat. Presiden ngalaksanakeun kakawasaan babarengan jeung perdana mentri. Sistm ieu dipake ku Républik Kalima Perancis.
- Totalitarian, lawanna sistim demokrasi, nagara ngawasa sagala aspek , ekonomi jeung pulitik masarakat, sarta nangtukeun ajen hade jeung goreng dina paripolah, kapercayaan jeung paham di masarakat. Euweuh pangbeda antara hak jeung kawajiban nagara jeung masarakat. Contona urut pamarentah Uni Soviét dina mangsa Stalin, Jérman dina mangsa Nazi sarta Républik Rahayat Tiongkok nalika mangsa Mao.
- Khalifah (Basa Arab خليفة Khalīfah), gentosna Nabi Muhammad SAW sanggeus anjeunna pupus. Khalifah dialihbasakeun"gaganti" atawa "wawakil".
Khalifah sering disebut oge Amīr al-Mu’minīn (أمير المؤمنين) atawa "pamingpin jalma nu ariman, atawa "panmingpin umat Islam" kadang disingkat "emir" atawa "amir". Sanggeus Khulafaur Rasyidin (Abu Bakar, Umar bin Khattab, Utsman bin Affan, jeung Ali bin Abi Thalib), kakhalifahan dicekel ku Bani Umayyah, Bani Abbasiyah, jeung Bani Usmaniyah, sarta sababaraha khalifah leutik. Jabatan jeung pamareintahan Khalifah runtag jeung dibubarkeun ku diadegkeunnana Républik Turki tanggal 3 Maret 1924.


text:
Undak Usuk Basa Sunda
Sampurasun...
Baraya sadayana, wilujeng tepang. Tos lami astrajingga teu nepangan baraya. Hapunten pisan baraya, astrajingga nembe tiasa deui ngaposting dinu blog Sastra Jingga deui. Tah, dina danget ieu astrajingga bade ngaguar ngeunaan undak usuk basa dina basa sunda. Baraya tangtos parantos seueur anu uninga naon ari undak usuk basa. Kangge anu teu aca uninga naon ari undak usuk basa, sok lajengkeun deui maca na.
Undak usuk basa teh upami dihartoskeun kanu basa Indonesia mah "Tingkatan Berbahasa". Anu dimaksad tingkatan di dieu nyaeta, tata cara urang nyarios dibentenkeun ku faktor yuswa. Kumaha cara na urang nyarios ka saluhureun, ka sasama, sareng ka sahandapeun. Sajabina ti eta, undak usuk basa oge dibentenkeun ku kangge saha kecap anu ku urang diucapkeun, keur sorangan atanapi kangge batur. Di dieu aya nu disebat ragam hormat.
Aya sababaraha ragam hormat. Diantawisna anu kahiji disebatna ragam hormat "basa loma". Basa loma biasa na diangge kangge ka sasama anu tos akrab pisan. Basa loma kadanguna kasar, tapi teu disebat kasar sareng teu nyopan da diangge na ge ka sasama anu biasana tos sagulung sagalang. Benten deui upami diangge ka batur anu nembe tepang atanapi nembe kenal, komo deui ka saluhureun. Eta tangtos bae disebatna teu sopan atanapi upami sapertos cara nyarios na Bima dina pawayangan mah "ngoko".
Tah anu salajengna aya ragam hormat "basa lemes". Basa lemes ieu dibentenkeun janten 2. Anu kahiji na basa lemes keur sorangan, sareng anu kadua na basa lemes kangge batur. Basa lemes kangge batur biasana diangge kangge kasaluhureun, ka jalmi anu nembe tepang atanapi nembe kenal boh eta jalmi sasama atanapi sahandapeun. Upami urang nembe tepang atanapi nembe kenal sareng jalmi tangtos bae urang moal tiasa saakrab sareng jalmi anu tos sagulung sagalang sareng urang sadidinten. Tah kukituna urang kedah ngangge basa lemes kangge ka batur ieu. Supados langkung sopan, langkung ngahormat. Kumargi ciri na urang sunda mah someah ka semah, midulur ka batur, depe depe handap asor. Urang kedah ngahormat batur, ke ge batur bakal ngahormat ka urang.
Di handap ieu astrajingga nyutat kecap-kecap anu dikelompokeun kana basa loma, basa lemes keur sorangan, sareng basa lemes keur batur (sumber
). Mangga dititenan, teras dilarapkeun kana kahirupan urang sadidinten. Supados basa sunda nu ku urang angge teh saluyu sareng undak usuk basa na. Wilujeng maca...
UNDAK-USUK BASA
(BASA LOMA-BASA LEMES)