text:
Ari Alloh eta nu ngurus urang sadayana, Anjeunna anu maparin sagala perkara pikeun mahluk-Na, teras Anjeunna maparin pituduh anu jelas pikeun mahluk-Na nepi ka tempat anu mulya.
Perkara nu dipaparinkeun teh aya anu dipikaresep ku mahluk tapi dipikangewa ku Alloh, aya anu sabalikna. Aya anu dipikaresep ku mahluk oge dipikaresep ku Alloh, atawa aya oge nu sabalikna.
Pituduh moal dibikeun ku Alloh lamun urang (mahluk) can sampurna nyanghareupan pamasihan-Na.
Penjelasan
Dina surat Thoha ayat 50, Alloh SWT. ngadawuhkeun kisah Nabi Musa AS. :
قَالَ رَبُّنَا ٱلَّذِيٓ أَعۡطَىٰ كُلَّ شَيۡءٍ خَلۡقَهُۥ ثُمَّ هَدَىٰ ٥٠
Jawab Musa : “Pangeran kaula sarerea teh nyaeta (Pangeran) anu parantos maparin dedeg-pangadeg ka sakur anu kumelip, tuluy maparin pituduh.”
Pangeran urang, nyatana Alloh SWT. eta nu sok masihan paparin ka mahluk-Na (urang). Moal aya anu katarima ku mahluk kajaba kabeh ge ti Anjeunna, moal leupas tina qudrot jeung irodat Anjeunna, lain pedah anu sejen (lian Anjeunna).
Alloh SWT nu tos maparin pikeun sadaya mahluk, maparin pikeun nu aya di diri urang, nu datang ka diri urang, nu bakal datang jeung karandapan ku urang, nyakitu deui anu ayeuna keur karandapan eta teh sadaya pamasihan Alloh.
Dawuh Alloh SWT. dina surat Al-Baqoroh ayat 216 :
.....ۖ وَعَسَىٰٓ أَن تَكۡرَهُواْ شَيۡٔٗا وَهُوَ خَيۡرٞ لَّكُمۡۖ وَعَسَىٰٓ أَن تُحِبُّواْ شَيۡٔٗا وَهُوَ شَرّٞ لَّكُمۡۚ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ ٢١٦
Tapi bisa jadi perkara anu henteu dipikaresep ku maraneh teh perkara anu kacida hadena pikeun maraneh; jeung bisa jadi perkara anu dipikaresep ku maraneh teh perkara nu kacida gorengna pikeun maraneh. Alloh uninga, sedeng maraneh mah henteu nyaraho.
Kadang perkara nu datang jeung karandapan teh mangrupa nu dipikangewa ku diri, nu secara manusiawi bakal aya rasa sieun, tugenah, nalangsa, sedih, nyeri jeung sajabana. Nalika batur boga urang pas teu boga, nalika batur bisa naha urang teu bisa, nalika keur reresepna kalah leungit. Tapi... can tangtu masalah nu datang, nu dipikangewa eta teh perkara nu teu aya manfaatna, justru dibalik eta aya kaunggulan anu bakal katarima.
Aya deui nu dipaparinkeun ku Alloh teh perkara nu pas jeung kahayang diri. Batur mah hese neangan, urang mah babari; nalika batur cape, urang mah salse; nalika batur nalangsa, diri mah bungah. Nu dipaparinkeun ku Alloh terkadang saperti kitu wujud dhohirna. Tapi.. teu mutlak datangna kabungah eta teh anugrah, justru dibalik eta teu mustahil madharat pikeun diri.
Aya bentukna perkara teh anu ceuk Alloh alus, ka diri ge manfaat; aya deui nu ceuk diri goreng, ka diri ge madharat.
.... وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ ٢١٦
Alloh uninga, sedeng maraneh mah henteu nyaraho.
Teu sadaya mahluk Alloh terangeun bahwa dibalik kasangsaraan aya anugrah atawa dibalik anugrah aya kasangsaraan, mung Alloh wungkul nu Maha Uninga. Tegesna bahwa setiap perkara nu katarima ku diri (rek bentukna anugrah atawa musibah) didinya aya janji Alloh nu kacida mahal nilaina, naon? nyaeta هُدًى petunjuk ti Alloh.
Lamun urang nyanghareupan naon wae nu dipaparinkeun ku Alloh, tuluy dikelola jeung disikapi ku diri kalawan tepat make prosedur agama (ketentuan Alloh), maka buruhan nu bakal dibikeun ku Alloh nyaeta pituduh pikeun urang. Alloh bakal ngutus malaikat pikeun ngawal diri urang nu geus lulus dina ngajawab jeung mensikapi dibalik taqdir (fakta hirup) anu tumiba ka diri.
Sabalikna, lamun urang teu bisa mencermati kana fakta hirup ti Alloh, maka urang moal meunang petunjuk ti Alloh SWT.
Bahwa setiap pribadi urang pasti hayang meunang sukses nu gede dina kahirupan di alam dunia, sukses nu gede salamet dina akhir hirup kalawan husnul khotimah, sukses nu gede di alam barzah aya dina rohmat Alloh, sukses nu gede bisa salamet dina shirotol mustaqim. Sadayana di arahkeun ku Alloh, sabab janji Alloh pikeun jalma nu meunang petunjuk bakal meunang kasuksesan.
Proses menuju kasuksesan hirup teu cukup ku modal kapinteran sirah atawa ku faktor turunan. Lamun hirup ditangtukeun ku kacerdasan mikir, kunaon loba nu palinter garagal hirup. Teu saeutik nu frustasi, bunuh diri ti golongan berpendidikan? Kunaon loba nu palalinter tapi hirupna teu bener?
Tah ieu mangrupakeun pembuktian, bahwa proses pikeun sukses hirup lain ku kapinteran atawa ku faktor turunan wungkul. Tapi pikeun suksesna hirup mah teu aya deui iwal ku petunjuk jeung arahan ti Alloh.
Saha nu bakal dibere petunjuk jeung arahan ti Alloh?
Dawuh Alloh SWT. :
قَالَ رَبُّنَا ٱلَّذِيٓ أَعۡطَىٰ كُلَّ شَيۡءٍ خَلۡقَهُۥ ثُمَّ هَدَىٰ ٥٠
Nyaeta ngan manusa nu meunang hidayah/petunjuk ti Alloh SWT. nu manggrupakeun balesan tina bisa maca jeung mensikapi taqdir (fakta hirup). Urang sarerea ge apal eusina taqdir teh kadang bentukna hade, pikabungaheun, pikaresepeun, kadang oge goreng, pikasediheun, pikangewaeun.
Nalika urang geus bisa jeung biasa ngagumatikeun (mensikapi) taqdir kalawan sakuduna, maka urang bakal meunang pituduh ti Alloh sahingga jadi jalma nu sukses, di dunia oge di akherat.
Mudah-mudahan urang sadaya dipaparin kamampuan pikeun ngarti jeung milampah kalawan kakuduanna, dina mangrupa-rupa bentuk taqdir nu tumiba ka diri, sahingga jadi jalan pikeun datangna hidayah ti Alloh SWT. Amin Ya Robbal Alamin.


c: text/html

text:
Hasil Pencarian
Hasil pencarian untuk kata kunci dongko (1)
- BEREGEJED III
15 May 2002 - 1:56 am
Waktu Ki Sanip keur ngasuh incuna anu umur lima taun, kalayang teh aya langlayangan leupas luhureunana.
"Udag, Ki, Udag!" ceuk incuna bari nyurung-nyurung incuna.
Sabenerna Ki Sanip teh geus kolot, geus bongkok.
Leumpang ge dongko komo ieu kudu lumpat. Tapi dasar nyaah ka incu, ngan beretek we manehna lumpat ngudag langlayangan. Tapi hanjakal teu hasil.
Bari renghap ranjung manehna nyamperkeun incuna.
"Lapur Cu, teu kaudag."
"Tuda Aki mah salah. Lumpatna bari jeung dongko sagala. Pan geus puguh langlayangan mah diluhur, teu kudu dodongkoan siga neangan duit leungit, Ki!" ceuk incuna, ngagelendeng semu nu keuheul pisan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jauh Deukeut Tetep Layeut Sanajan Paanggang Babarayaan Tetep Manjang, Sareundeuk Saigel Nanjeurkeun Kasundaan
Jumat, 28 Januari 2011
ngeureuyeuh
Sanajan taya waragad PEPADI Kota Bogor, angger ngeureuyeuh ka sakola-sakola di Kota Bogor pikeun ngawanohkeun wayang awi jeung wayang golek. Mimitina Ki Dalang Adi Drajat di SDN curug 3, saterusna Ki Dalang Jajat, di SDN Bantarjati jeung SMK Wikrama.
"Ah, lalaunan we, sakumaha anu kadada jeung kaduga," saur H. Shahlan Ketua PEPADI Kota Bogor dibarengan ku sekretarisna, Ki Dadang HP.


text:
Deungeun sanguna saaya-aya. Mun tas balik mah teu hésé, dan dibekelan ku kolotna, surundéng, kéré lauk, jeung sajabana. Mun teu boga deungeun sangu, Si Kabayan sok nyair di solokan leutik nu teu jauh di kobongna sakalian bari néangan suluh keur ngaliwet, kawantu jaman baheula mah teu usum minyak tanah atawa LPG. Mun nyair, sakapeung teu beubeunangan, sakapeung mah meunang berenyit, lélé, hurang, belut, jeung lauk nu palid ti balong.
Hiji mangsa, waktu isuk-isuk nyair di solokan, Si kabayan meunang anak lauk emas sagedé indung leungeun dua siki. Atuh atoheun pisan. Laukna diteundeun buni pisan, bisi dihakan ucing. Si Kabayan ngaliwet, sanggeus asak teu terus meuleum lauk.
“Moal waka dibeuleum bisi babaturan ménta, engké uing moal kabagéan,” ceuk haténa. Atuh baturna dalahar, Si Kabayan mah kalah ka kekedengan.
“Can hayang dahar, teu ngarareunah awak,” pokna waktu ditanya kubabaturanana.
Réngsé dalahar babaturanana kalaluar ti kobong rék arulin, Si Kabayan hudang, terus muru hawu. Ngan seuneuna geus pareum, geus euweuh ruhayan, malah hareupeun hawuna dihéésan ucing. Ku Si kabayan ucingna digebah, tuluy mirun seuneu, suluhna tapas. Sanggeus tapasna ruhay, anak lauk emas dibeuleum. Bari ngadagoan beuleum lauk asak, Si Kabayan ngala céngék ti pipir kobong, diréndos makeé uyah dina coét.
Geus kitu, ngeduk liwet tina kastrol, diwadahan kana piring séng. Si Kabayan muru hawu, leungeun katuhuna nanggeuy piring séng, leungeun kencana nyekel coét. Barang diteang, tapasna geus pareum kawntu tapasna ngan hiji, malah geus ampir jadi lebu. Atuh beuleum laukna téh kurumuy, hideung jeung pinuh lebu, geus teu mangrupa lauk. Ku Si Kabayan dikoréhan. Kacida pisan heraneunana, sabab beuleum laukna téh ata tilu.
“Ti mana hiji deui? Tadi mah meuleumna ngan dua. Babaturan pohoeun kitu? Ah, milik mah timana waé,” ceuk Si kabayan dina haténa.
Si Kabayan nyait beuluem anak lauk emas hiji, diasaan , enya lauk, lauk nu hiji beak, Si Kabayan nyait deui lauk nu hiji deui. Diasaan heula, bener lauk. Si Kabayan nuluykeun deui daharna sangu liwetna, mani ngalimed. Ku sabab lapar kénéh, Si Kabayan nyiuk deui sangu, terus nyait beuleum lauk nu katilu. Waktu diasaan, Si kabyan nyengir, sabab rasana haseum jeung bau. “Ucing bangkawarah,” pokna gegelendeng, léos ka cai, kekemuna leuwih ti sapuluh kali. *** (AG, diropéa tina carita Si Kabayan nu asalna ti Banten / Galura)


text:
CONTOH ESAI SUNDA sumber:ajip-rosidi.
com DI AJAR MACA Basa kuring asup ka kelas hiji Sakola Rayat (ayeuna mah Sakola Dasar), dina pangajaran maca, ngagunakeun buku Diajar Maca (mun henteu salah kitu judulna). Poho deui saha nu ngarangna. Ngan dina éta buku, murid anu kakara diajar maca cara kuring, diajar ngéjah. D-i d-i Didi; Y-o y-o . Yoyo .. W-i w-i .. Wiwi jeung saterusna. Murid diwanohkeun heula kana aksara, boh anu aya soraan (vokal), boh anu henteu aya soraan (konsonan). Ngan ku lantaran euweuh soraan, aksara lambang konsonan mah sok ditambahan ku ©eª heulaeunana. Jadi ©Ed -i .. di, Ew-i . wi, En-a . naª jeung saterusna. Ngajar maca cara kitu téh disebut diajar ngéjah. Ku sabab jumlah aksara Rum anu dina basa Sunda disebut aksara Latén téh ngan ukur sawatara likur, atuh méméh anggeus kelas hiji ogé murid téh kabéhanana geus apaleun kana sakabéh aksara. Lamun budak geus apaleun kana sakabéh aksara, hartina manéhna baris bisaeun maca naon baé, pangpangna anu dina basa Sunda atawa dina basa séj én anu sistim éjahanana henteu béda, cara upamana basa Indonésia. Tapi dina taun 1960 -an, para sarjana anu kakara mulang diajar di nagara Kanguru dina raraga Rencana Kolombo nganggap yén sistim ngéjah téh tinggaleun jaman. Anu dianggap bener mah anu diseb ut ©sistim globalª. Ari dasar falsafahna nyaéta ku lantaran urang dina waktu nénjo kecap téh henteu saaksara -saaksara tapi sagemblengna, cara ari urang ningal karéta api henteu sagerbong -sagerbong, tapi saruntuyanana. ©Sistim globalª téh digunakeun di naga ra-nagara nu ngagunakeun basa Inggris, sabab dina basa Ingris mah aksara téh henteu salilana sarua diunikeunana, upamana aksara ©uª henteu salilana diunikeun ©uª, lamun mandiri dibaca ©yuª, tapi lamun di antara dua konsonan sakapeung dibacana ©aª cara dina ©butª, tapi sakapeung ©uª cara dina ©putª. Kitu deui aksara ©iª, lamun mandiri dibaca ©aiª, tapi lamun bareng jeung aksara séjén, béda -béda ngunikeunana, sakapeung dibaca ©aiª cara ©timeª dibaca ©taimª, tapi sakapeung dibaca ©iª cara dina ©bitª. Aksara ©aª sakapeung dibaca ©éiª cara dina ©takeª, tapi sakapeung dibaca ©aª cara dina kecap ©answerª. Aksara ©oª biasana dibaca ©oª cara dina kecap ©longª, tapi lamun aya dua sakapeung dibaca ©aª cara dina ©bloodª, tapi sakapeung ©oª baé ngan rada panjang cara din a ©doorª. Sakapeung deui ©oª téh dibaca ©waª cara dina ©onceª. Cindekna sora unggal aksara dina basa Inggris mah henteu angger, béda jeung dina basa Sunda anu salilana angger. Aksara ©aª diunikeun ©aª sanajan di mana baé diperenahkeunana, jeung dihijikeun jeung aksara naon baé gé. Kitu deui aksara ©uª, ©iª, ©oª, ©éª, ©eª, ©euª tara robah unina naha mandiri, naha saheulaeun atawa sapandeurieun konsonan, atawa di antara dua konsonan, angger baé. Kitu deui aksara konsonan dina basa Sunda mah angger diunikeuna na di mana baé tempatna. Béda jeung dina basa Inggris, apan konsonan ©gª sakapeung dibaca ©gª cara dina kecap ©eggª, sakapeung dibaca ©jª cara dina kecap ©logicª. Kitu deui konsonan rangkep ©ghª (sakapeung diunikeun ©gª cara dina ©ghostª, sakapeung ©hª car a dina ©thoughª, sakapeung ©kª cara dina ©loughª), ©tª (sakapeung ©tª cara dina ©hitª, sakapeung ©cª cara dina ©tulipª) jeung réa -réa deui. Ku lantaran kitu dina pangajaran maca di nagara -nagara nu ngagunakeun basa Inggris aya mataajaran anu disebut ©spel lingª, nyaéta nu ngajarkeun kumaha nuliskeunana saban kecap. Sabab dina hakékatna basa Inggris mah sarua jeung basa Cina, apan Kanji gé saban kecap téh dilambangkeun ku aksara nu cara nulis jeung garis -garisna kudu diapalkeun. Lamun salah nyieun garis ataw a garisna aya nu kurang atawa aya nu leuwih,
diunikeunana jeung hartina baris béda. Kecap -kecap dina basa Inggris ogé kudu diapalkeun susunan aksarana, lamun kaliru baris béda ngunikeunana sarta béda hartina deuih. Jadi para pakar urang anu ngawanohkeun s istim global dina ngajarkeun maca basa Indonésia jeung Sunda téh, saenyana mah ngan tuturut munding bari henteu ngarti yén pasipatan unggal basa téh béda -béda. Naon anu alus jeung merenah pikeun basa Inggris, tacan tangtu merenah jeung alus pikeun basa Sun da jeung Indonésia, sanajan aksara anu digunakeunana sarua tur asalna ti sumber budaya Barat. Komo deui da pikeun ngalaksanakeun sistim global mah, barudak téh kudu dibarengan ku réa maca, hartina kudu réa buku sangkan dina waktu diajar réa papanggih jeung ©runtuyan gerbongª anyar. Di nagara -nagara maju tempat para pakar téa diajar, buku geus henteu jadi masalah. Perpustakaan anu lengkep aya di tiap sakola. Béda jeung di urang. Dina taun 1960-an waktu sistim global téa mulai dilaksanakeun, buku masih jadi b arang langka, sarta sakola anu bogaeun perpustakaan masih ancal -ancalan. Akibatna barudak SD nepi ka kelas 4 masih kénéh tacan lancar maca. Hartina jutaan budak jadi korban ©ékspériménª para pakar anu kabisana ngan tuturut munding. Luyu jeung pasipatan ba sa Sunda, aksara Latén anu digunakeun pikeun nuliskeun basa Sunda ayeuna paling merenah diajarkeun ku sistim ngéjah cara Ed -i di, Ew-i .. wi, Ena .. na, Em-o . mo jeung saterusna. Pangajaran maca téh tujuanana sangkan barudak bisa maca, nyaéta bisa ngunikeun runtuyan lambang anu mangrupa aksara téa jadi kecap. Bisa jadi kecapna tacan kahartieun ku budak anu macana, tapi ngahartikeun mah léngkah kadua sabada si budak bisaeun macana. Sabada terangeun kana kecapna jeung cara ngunikeunana, lamun tacan ngarti kana hartina, si budak bisa nanyakeun ka guruna, ka kolotna, ka lanceukna atawa ka babaturanana anu geus ngartieun. Lamun geus nyampak, nanyana bisa kana Kamus. Hanjakal tacan aya kamus éka-basa Sunda anu praktis keur barudak. Gerakan Kasundaan
GEUS lila aya kateusugema di kalangan urang Sunda, ku sabab dina balantika nasional langka urang Sunda anu meunang kapercayaan pikeun nyangking kalungguhan penting. Éta kateusugema téh sok diupahan ku ngabobodo manéh, ngarasa dianaktérékeun, atawa nyalahkeun si pat urang Sunda anu cenah ©sok ngaheulakeun baturª, ©henteu karooh ku kalungguhanª, ©daék éléh sungkan meunangª, jeung sabangsana. Dianak-térékeun henteu mustahil. Tapi naon sababna merenahkeun diri jadi ©anakª lain jadi ©bapaª atawa ©indungª? Sanajan ta ngtu baé, masih kudu dipaluruh sacara obyéktif naha enya aya anak téré jeung anak teges di lingkungan nagara Républik Indonésia. Naha timbulna rasa dianaktérékeun téh lain ngan ku lantaran mémang urang Sunda éléh dina persaingan nasional anu saenyana mah lumangsung sacara fair? Lamun enya kitu, kateusugema ku nyalahkeun batur téh istuning kaliru. Sabab di alam démokrasi nu jadi dasar nagara Républik Indonésia, saenyana euweuh anak téré atawa anak teges, henteu aya bapa téré atawa indung téré, da kabeh sélér kalungguhanana sarua satata. Mémang kungsi aya mangsana urang Sunda ngarasa henteu sugema ku ayana kawijakan ©koª jeung ©nonª pamaréntah anu nyababkeun réa urang Sunda anu kapabel nyekel kalungguhan di pamaréntahan Jawa Barat digésér ku sabab dianggap ©ko ª, diganti ku nu henteu kapabel tapi anyar datang ti Yogya nu dianggap ©nonª anu réréana urang Jawa. Kana ayana
kawijakan pamaréntah anu maliding sanak, timbul gerakan kasundaan dina taun 1950-an nu puncakna ngayakeun Kongrés Pemuda Sunda. Gerakan kasund aan harita babarengan jeung gerakan di daérah -daérah lianna anu pada -pada ngarasa henteu sugema ka pamaréntah Pusat anu didominasi ku urang Jawa anu beuki déngdék ka kénca ku sabab dina Pemilu munggaran (1955) di luar sangkaan sareréa, PKI jadi partéy kaop at nu unggul pemilu, nepi ka Presidén Sukarno keukeuh hayangeun ngawangun ©kabinét kaki empatª. Tapi para formatur kabinét anu ditugaskeun ngawangun ©kabinét kaki empatª téa teu aya nu sanggupeun. Kabinét nu disusun ku PM Ali Sastroamidjojo gagal nyanghare upan gerakangerakan daérah, nepi ka bubar. Presidén Sukarno ngaluarkeun ©Konsépsi Presidénª (1957) nu intina dua hal: kahiji, ngawangun Kabinét Gotongroyong anu ngajak PKI asup jadi anggota kabinét jeung kadua ngawangun Déwan Nasional anu jadi panaséhat p amaréntah tur anggota-anggotana diwangun ku wakil -wakil golongan fungsional jeung wakil -wakil daérah, dipingpin ku Presidén ku anjeun. Presidén ku anjeun anu milihan anggotana. Sabada Kabinét Ali Sastroamidjojo bubar, Presidén Sukarno ngangkat warganegara Dr. Ir. Sukarno jadi formatur sarta ngagunakeun wewenang Panglima Tertinggi dina kaayaan perang (SOB) ngangkat jalma-jalma jadi anggota kabinét nu teu meunang nolak. Nu diangkat jadi Perdana Mentri kabinét nu dingaranan Kabinét Karya téh Ir. Djuanda Kartawidjaja, urang Sunda. Tugasna antarana nyanghareupan gerakan -gerakan daérah. Sukarno gé bisaeun nurutan Walanda ngalakukeun adu domba. Para pamingpin gerakan daérah nu umumna para panglima di Sumatera jeung Sulawesi (jadi kabéh gé tentara) dina rapat di Sun gai Daréh (Januari 1958) ngadongsok presidén sangkan ngabubarkeun Kabinét Karya anu diwangun sacara henteu sah da presidén diangkat jadi formatur mah ngalanggar UUDS 1950 (nu jadi UUD nu sah harita), bari ngusulkeun sangkan Bung Hatta jeung Sultan Hamengku Buwono IX asup kana kabinét. Tapi pangdongsokna anu ditungtungan ku ultimatum téh henteu diwaro, nya tuluy ngawangun ©kabinét tandinganª PRRI. Akibatna Pamaréntah Pusat ngirimkeun pesawat AURI ngabom Painan. PRRI dianggap ©pemberontakanª. PRRI henteu mang gapulia nyanghareupan kakuatan militér Pamaréntah Pusat. Kongrés Pemuda Sunda (KPS) diayakeun dina bulan Novémber 1956 ku para pamuda (béda jeung di daérah séjén, lain ku tentara) ngawangun Déwan Komando Pemuda Sunda (DKPS) anu tugasna ngalaksanakeun kaput usankaputusan KPS sacara hukum, antarana mangaruhan Konstituante nu anyar diistrénan sangkan ngarobah struktur nagara tina kesatuan jadi federasi. Tapi dina bulan Méi 1957, para anggota DKPS ditangkepan kalawan tuduhan rék ngarobah struktur nagara sacara illegal. Ditangkepanana waktu keur ngayakeun silaturahmi Lebaran nu dituduh ngayakeun rapat gelap. Dokumén Kaputusan KPS nu geus diumumkeun dina pérs jeung dikirimkeun ka lembaga -lembaga pamaréntah jeung masarakat, dianggap bukti yén rék ngarombak struktur nagara da dina kaputusan DKPS aya pameredih sangkan nagara kesatuan RI dirobah jadi federasi. Sabada méh opat taun ditahan tanpa prosés, para angota DKPS dikaluarkeun, da tuduhanana teu aya buktina. Sabada para anggota DKPS ditarangkepan tur PRRI jeung Pe rmésta dianggap pemberotakan, beunang disebut tara kadéngé aya gerakan kasundaan atawa gerakan daérah lianna. Dalah dina widang kasenian, kabudayaan jeung basa ogé henteu kadéngé kecétna. Tuduhan provinsialistis, séparatis, federalis jeung sabangsa jadi ririwa anu ngareunteutkeun haté jalma anu hayang ngayakeun kagiatan kadaérahan, kaasup ngayakeun kagiatan kasenian jeung kabudayaan.
Sabada Presidén Sukarno dirorod tina kalungguhanana ku gerakan nu disebut Angkatan 66, organisasi -organisasi kasundaan milu r amé nyokong Orde Baru nu dibobotohan ku Jéndral Suharto, bari ngapeskeun Orde Lama, nyaéta pamaréntahan anu dipingpin ku Presidén Sukarno. Basa pamaréntah Orde Baru ngadegkeun Golongan Karya (Golkar) pikeun nyanghareupan Pemilihan Umum 1971, organisasi-organisasi kasundaan cara Paguyuban Pasunda, Pasundan Istri jllna arasup sarta aktif di Golkar. Dina ahir taun 1966 Sudam I Divisi Siliwangi ngadegkeun organisasi pamuda, Angkatan Muda Siliwangi (AMS), nu digunakeun pikeun nyokong pamaréntah Orde Baru dina numpes Orde Lama. Dina Pemilu taun 1971, AMS aktif nyokong Golkar sarta pamingpinna aya nu diarangkat jadi anggota parlemén boh di DPR boh di DPRD. Ku sabab tujuanana ogé ngunggulkeun ©perjuanganª Orde Baru, atuh soal kasundaan mah tara jadi acara utama, nga n sakasampeurna baé. Kakara sabada sadar yén sihoréng anu ngawakilan Tatar Sunda dina perjuangan Orde Baru téh réréana lain urang Sunda, tur urang Sundana ngarasa kadéséh da éléh visi jeung taktik, soal kasundaan muncul jadi isu di kalangan élit Sunda kaasup nu aya di Golkar. Kakara engeuh yén nu dariuk jadi wakil rahayat di DPRD Jawa Barat, geuning réréana lain urang Sunda. Ti harita timbul deui sumanget kasundaan téh, komo sabada aya Undang -undang Otonomi Daérah mah. Sasatna méh unggal bulan aya organisas i kasundaan diadegkeun, ngan hanjakal réréana mah sabada ngayakeun salametan rongkah (©déklarasiª) dina waktu ngadegkeunana di hotél sigrong téh, tara aya kadéngé naon kagiatanana. Umumna oriéntasina ngan usaha sangkan milu kabagian proyék pamaréntah atawa sangkan urang Sunda jeneng nyekel kalungguhan di tingkat nasional atawa daérah, da dianggap lamun aya urang Sunda dijungjung lungguh jadi pejabat téh tanda kaunggulan ki Sunda. Sikep kitu téh pandangan kaom priyayi anu nganggap kalungguhan jadi ménak hiji préstasi. Alam pikiran kaum priyayi nu jiwana biasa teuing ulun -kumawula téh, masih gedé kénéh pangaruhna di kalangan para élit pamingpin Sunda nepi ka kiwari cara anu didémonstrasikeun ku ayana Tim Indepénden nu diwangun ku organisasi -organisasi ©bercorak kasundaanª anu ngahaturkeun panuhun ka presidén sangkan maparin 20% tina jabatan penting nasional ka urang Sunda bari ngasongkeun 160 ngaran urang Sunda anu cenah piliheun presidén. Béh dieu ngasongkeun sapuluh ngaran anu dianggap merenah jadi menteri. N u maak hélok, para anggota Tim Indepénden téh aya dina daftar 160 urang Sunda anu merenah jadi gegedén tingkat nasional jeung dina daftar 10 urang pimenterieun. Bubuhan geus aya ti dituna paribasa ngeupeul ngahuapan manéh. Tujuan gerakan kasundaan kuduna l ain kalungguhan, tapi usaha sangkan urang Sunda, pangpangna rahayat pépéték, meunang kasempetan sajembar -jembarna pikeun ngarépréséntasikeun diri jeung pribadina dina widangna masing -masing. Lamun urang niténan balantika nasional, karasa pisan kurangna ura ng Sunda méh dina sagala widang. Éléh ku urang Minang, Batak, jeung Bugis nu jumlahna jauh sahandapeun urang Sunda. Naha ku lantaran urang Sunda henteu miboga kamampuh? Tacan tangtu. Anu sidik, urang Sunda apan asor pisan kabisana da rata-rata urang Sunda sakolana ngan 7 taun, hartina henteu tamat SMP -SMP acan. Sabalikna urang Sunda nu mareunang atikan luhur, umumna pala putra ménak heubeul atawa ménak anyar anu mibanda méntalitas priyayi, anu ngarep ngarep dijenengkeun ku nu dibendo. Da ceuk pikiranana hir up nu utama mah kudu nyekel kalungguhan di pamaréntahan, sanajan gawéna ngan ukur sembah kuriling atawa jadi pakacar.
Padahal urang Sunda kakara maju, lamun élmuna luhung dina sagala widang, wani tandang ngadu kamampuh parebut préstasi tina gawé nyata anu karasa mangpaatna ku balaréa. Tapi urang Sunda luhung élmuna lamun sakola téh lain ngan ngudag ijazah jeung gelar, tapi enyaan ngudag élmuna. Para kaom élit Sunda boga kawajiban pikeun ngusahakeun sangkan sakabéh urang Sunda bisa meunang atikan anu cukup n epi ka dina waktuna tarung dina médan kahirupan nasional, bisa unggul ku sabab parabotna samakta. Harkat jeung martabat urang Sunda moal unggah ngan ku baramaén ménta -ménta kalungguhan, tapi ngan lamun urang Sunda réa némbongkeun préstasi nu pikasérabeun d ina sagala lapangan kahirupan di tingkat nasional. Ngan pikeun nepi ka dinya, kudu aya parobahan méntalitas urang Sunda, tina méntalitas tukang baramaén jadi méntalitas jiwa anu mandiri. Nu gedé kapercayaan dirina, tur dirojong ku élmu jeung kamampuh dina metakeunana bari karasa mangpaatna ku balaréa.***
Khutbah ku Basa Sunda
Baheula mah khutbah téh kudu dina basa Arab baé, padahal jama¨ahna henteu ngalartieun basa Arab. Béh dieu khutbah ku basa Arab geus beuki langka, sabab mémang henteu aya larangan khutbah ku basa nu lain basa Arab. Di Tatar Sunda (kaasup Banten) mimiti khotib khutbah dina basa Sunda atawa Indonésia. Tapi ka dieunakeun, khutbah dina basa Indonésia beuki populér, sabalikna nu khutbah dina basa Sunda beuki ngurangan. Di masjid-masjid di Bandung, geus langka anu khutbahna ku basa Sunda. Alesanana ©henteu kabéh jamaah bisaeun basa Sunda, da réa nu lain urang Sundaª. Tapi anu khutbah ku basa Indonésia, sanajan jama¨ahna kabéhanana urang Sunda anu tanwandé ngalartieun basa Sunda, lain ngan di kota gedé cara Bandung baé. Dalah di masjid kacamatan cara Cilimus (Kuningan), khutbahna (jeung katerangan anu ditepikeun ku ahli masjid saméméh khutbah) ditepikeunana ku basa Indonésia. Naha sikep kitu téh ku lantaran hayang ngabuktikeun rasa kabangsaan? Wallahu¨alam, tapi rasa kabangsaan mah henteu kudu ditepikeun ku basa Indonésia. Suratkabar Sipatahoenan anu dina basa Sunda dina mangsa samémeh perang digolongkeunana kana surat kabar nasional, sabab eusina némbongkeun sikep kabangsaan. Hal éta némbo ngkeun yén rasa kabangsaan gé bisa ditepikeun ku basa Sunda - atawa basa dérah lianna. Pikeun jadi Indonésia, urang Sunda henteu kudu eureun jadi Sunda. Naha ku lantaran ngagéhan ka nu kabeneran aya jalma anu henteu bisaeun basa Sunda jadi jama¨ah di dinya ? Sikep ngagéhan malah ngahormat ka sémah téh cenah salah sahiji sipat urang Sunda anu cenah némbongkeun kaluhungan budina. Tapi naha enya nyarita (dina hal ieu khutbah) ku lain basa Sunda duméh aya jamaah nu lain urang Sunda téh némbongkeun kaluhungan bud i? Naha ciri kaluhungan budi téh leuwih mentingkeun sémah, manan pribumi anu jumlahna leuwih réa? Wallahu¨alam. Tapi sikep kitu ogé bisa jadi gambaran tina jiwa katut sikep anu henteu istikomah, henteu yakin kana diri sorangan, ku sabab geus biasa ngawula kana kapentingan batur. Kungsi milu Juma¨ahan di masjid Turki deukeut Amsterdam, nagara Walanda. Éta masjid disebut kitu sabab diadegkeun ku komunitas urang Turki anu hirup di Walanda. Jama¨ahna réréana urang Turki, sanajan réa muslim bangsa séjén, kaasup Walanda gé nu sok saralat di dinya. Saméméh salat Juma¨ah, aya pangajian anu ditepikeun dina basa Turki. Dina waktu salat, khutbah ditepikeun dina basa Turki. Lain henteu tarerangeun yén aya bangsa séjén anu milu salat di
dinya anu henteu bisaeun basa Turk i, tapi maranéhanana mentingkeun ngawedelan kaimanan bangsana nu tanwandé leuwih merenah ditepikeun ku basa Turki, sanajan maranéhanana hirup di pangumbaraan. Sabalikna waktu Juma¨ahan di masjid Indonésia di Den Haag, khutbah ditepikeun dina basa Walanda a nu titatarajong ku khotib urang Indonésia. Padahal di masjid éta téh jamaahna réréana urang Indonésia sanajan mémang aya bangsa séjén ogé, di antarana aya duaan atawa tiluan urang Walanda nu bisa jadi moal ngartieun kana basa Walanda anu digunakeun ku khot ib. Nu kasaksian di masjid Indonésia di Den Haag sarua jeung nu ayeuna biasa kasaksian di masjid -masjid di Tatar Sunda jeung Banten. Khotib anu khutbah dina basa Indonésia di Tatar Sunda gé réa anu basa Indonésiana titatarajong. Naha atuh maksakeun teuing khutbah dina basa Indonésia? Naha lain dina basa Sunda baé? Boa-boa geus hésé néangan khotib anu lancar lamun kudu khutbah dina basa Sunda téh. Agama mah lain ngan urusan uteuk (akal) baé, tapi jeung rasa deuih. Numatak leuwih merenah ditepikeun ku basa i ndung. Béda nyantélna ka nu ngadéngékeun lamun ditepikeun ku basa indung mah. Yén basa indung penting, kabuktian ku dihormatna ku UNESCO nu ngayakeun ©Poé Basa Indungª dina bulan Fébruari. Yén basa indung baris leuwih nyerep kana sanubari nu ngabandunganan a, kahalartieun ku para pandéta Kristen jeung Katolik, anu di garéja -garéjana béh dieu beuki réa diulik jeung diajarkeun basa indung. Dina misa gé basa Sunda geus réa dipaké. Lalaguan Sunda digunakeun dina acara -acara kaagamaan. Réa garéja anu ngayakeun ka giatan basa jeung kasenian daérah. Nu matak sikep para ulama jeung khotib -khotib di masjid di urang nu nganggap leuwih hadé henteu ngagunakeun basa Sunda dina khutbah Juma¨ah, mutuh matak hélok. Padahal apan urang Sunda mah réréana ngagem agama Islam, hartina di imah gé dina urusan agama ngagunakeun basa Sunda, basa indungna. Jadi kana baris leuwih nyerepna lamun ngabandungan khutbah di masjid dina basa indungna. Ku henteu digunakeunana basa indung, nyaéta basa Sunda, dina khutbah di masjid -masjid atawa tablég di majlis-majlis pangajian, sacara henteu langsung milu maéhan basa Sunda. Nyaéta ku sabab henteu méré kasempetan kana basa Sunda sangkan hirup tur tumuwuh dina widang anu paling subtil, nyaéta widang agama, widang kayakinan. Bisa jadi konsékwénsi tina henteu ngagunakeun basa Sunda dina khutbah jeung tablég ayeuna baris maéhan basa Sunda téh henteu nepi ka kapikireun ku para pangurus masjid jeung para khotib, da tara mikir jangka panjang. Bisa jadi karagéteunana engké lamun hal éta geus kajadian. Nu matak ironis, engké mah garéja -garéja anu malah ngagunakeun basa Sunda dina kagiatanana téh.
Wajib Nyarita Basa Sunda
Di sawatara kabupatén di Jawa Tengah aya kawijakan anu ngudukeun para karyawan di kantor -kantor lingkungan pemda nyarita basa daérah ( Jawa) sapoé dina saminggu. Lamun aya anu (poho) ngagunakeun basa Indonésia, didengda. Kawijakan kitu téh ayeuna geus ditarurutan di Jawa Barat. Aya kantor -kantor anu kiwari ngudukeun para karyawanna nyarita ku basa Sunda sapoé dina saminggu. Lamun aya nu n garempak, didengda. Saliwatan mah éta kawijakan téh jiga anu némbongkeun kanyaah kana basa daérah. Cara kitu cenah baheula dilaksanakeun di saban HIS. Para murid
sapopoéna kudu (jadi 6 poé dina saminggu) nyarita ku basa Walanda, lamun aya anu nyarita ku lain basa Walanda didengda. Di sawatara pasantrén ogé cara kitu téh ditarurutan. Para santri sapopoéna kudu nyarita ku basa Arab jeung Inggris, lamun nyarita ku basa Indonésia atawa daérah, didengda. Cara kitu téh mémang ngajurung para murid (HIS) atawa pa ra santri (pasantrén) leuwih soson-soson diajarna basa asing. Tapi sacara henteu langsung hal éta gé ngahudangkeun anggapan para murid jeung para santri yén basa nasional jeung basa daérah mah lain basa anu luhur ajénna, ku kituna henteu kudu disanghareupan sacara daria. Dianggapna, baris bisa ku sorangan ieuh. Kawijakan ngagunakeun basa daérah di kantor -kantor, sanajan ngan sapoé baris nimbulkeun masalah praktis, sabab ayeuna mah di kantor mana di Jawa Barat jeung di Banten anu karyawanna kabéhanana urang Sunda? Karyawan anu lain urang Sunda lamun kalungguhanana jadi bawahan tangtu baris nurut kana kawijakan kapala kantorna, sanajan henteu mustahil dina haténa mah gegelendeng. Lain hartina henteu aya anu hideng sorangan nyarita ku basa Sunda, da réa urang peuntas anu sameméh aya kawijakan kitu gé sok nyararita ku basa Sunda, sakapeung basa Sundana leuwih alus manan réréana urang Sunda. Almarhum Livain Lubis upamana, apan urang Batak, tapi basa Sundana jeung rengkuhna geus Nyunda pisan. Kiwari réa paranakan C ina anu basa Sundana leuwih bérés manan réréana urang Sunda. Dina taun 1950 -an, basa Sunda paranakan Cina téh kasar jeung ©sia -aingª baé, ayeuna mah apan barudak urang Sunda anu ana pirajeunan nyarita basa Sunda ©sia -aingª jeung kecap ©anjingª baé anu murubut diucapkeunana téh. Naha kawijakan kudu ngagunakeun basa Sunda atawa basa daérah lianna di luareun Jawa Barat baris gedé pangaruhna kana kamekaran basa Sunda? Cara ilaharna ©modeª atawa ©fashionª, ngan baris jadi bahan obrolan. Henteu mustahil malah pada ngageuhgeuykeun - paling henteu di tukangeun. Lamun enya hayang ngaronjatkeun harkat basa daérah, dina hal urang di Jawa Barat jeung Banten, basa Sunda, henteu aya deui jalanna salian ti pamaréntah daérah ngaluarkeun Perda (Peraturan Daérah) anu luyu jeung wewenangna anu ngangkat basa Sunda jadi basa resmi di sagigireun basa Indonésia. Ku ayana éta Perda, basa Sunda lain baé bisa digunakeun jadi panganteur di sakola -sakola, tapi bisa digunakeun di Pangadilan deuih, nepi ka urang lembur anu henteu (pati) bisaeun basa nasional bisa nepikeun pamanggih atawa kasaksianana kalawan laluasa. Nepi ka ayeuna saban sakitan atawa saksi urang lembur nu henteu (pati) bisaeun basa nasional kudu nyarita dina basa nasional, nepi ka henteu mustahil aya ha hal anu nimbulkeun salah tafsir ti pihak hakim atawa jaksa nu matak ngarugikeun nu didakwa. Ayana Perda nu ngangkat basa daérah jadi satingkat jeung basa nasional, henteu pasalia jeung Undang -undang Otonomi Daérah. Hartina aya dina wewenang para bupati jeung walikota katut para anggota DPRD-na. Lamun basa daérah sacara resmi geus disaruakeun kalungguhanana jeung basa nasional, tacan ngandung harti yén balaréa baris ngajénan kana basa daérahna. Masalah numuwuhkeun pangajén kana basa daérah moal bisa kaungk ulan ku ayana Perda. Sacara umum ayeuna aya anggapan yén basa daérah (lain ngan basa Sunda ku urang Sunda baé) téh kalungguhanana handapeun basa naisoal, basa Indonésia. Tapi basa nasional gé dianggap leuwih handap kalungguhanana manan basa deungeun, pangpangna basa Inggris. Numatak di mana baé, para pakar urang
lamun nyarita kudu baé diselang ku sawatara ungkara basa Inggris, meureun ambéh katangar yén inteléktual. Geus puguh ari direumbeuy ku kecap -kecap basa Inggris mah, istilah atawa kecap anu aya basa Indonésiana ogé ngahaja diganti ku kecap Inggris kayaning ©pilihanª diganti ku ©opsiª (tina ©optionª) padahal saméméhna digunakeun kecap Walanda ©inisiatifª, ©pemilihª diganti ku ©konstituénª, ©potonganª (harga) jadi ©diskonª padahal saméméhna dipaké kecap ©kortingª tina basa Walanda; jll. Dalah kecap kosta anu geus maneuh jadi kecap Indonésia ogé diucapkeunana ayeuna mah nurutan basa Inggris, ©universitasª, diucapkeun ©yuniversitasª, ©produkª diucapkeun ©prodakª, ©internasionalª diucapkeun ©internationalª (cara dina basa Inggris) jllna. Komo para présénter télévisi mah, ateul cungcurungan jigana lamun henteu némbongkeun yén bisa basa Inggris téh. Masalahna henteu cukup diungkulan ku Perda atawa paraturan lianna. Sabab hal éta patali jeung sikep katut mén talitas bangsa urang anu nganggap sagala anu datang ti bangsa adijaya kudu diturutan sabab dianggap leuwih luhur ajénna. Hal ieu ngan bisa diungkulan ku atikan, boh di imah boh di sakola. Padahal ayeuna mah di TK jeung di SD ogé geus réa anu ngajarkeun bas a Inggris. Malah di sawatara daérah basa Inggris téh diasupkeunana kana . muatan lokal!
Diajar Maca
Basa kuring asup ka kelas hiji Sakola Rayat (ayeuna mah Sakola Dasar), dina pangajaran maca, ngagunakeun buku Diajar Maca (mun henteu salah kitu judulna). Poho deui saha nu ngarangna. Ngan dina éta buku, murid anu kakara diajar maca cara kuring, diajar ngéjah. D -i d-i Didi; Y-o y-o . Yoyo .. W-i wi .. Wiwi jeung saterusna. Murid diwanohkeun heula kana aksara, boh anu aya soraan (vokal), boh anu henteu aya soraan (konsonan). Ngan ku lantaran euweuh soraan, aksara lambang konsonan mah sok ditambahan ku ©eª heulaeunana. Jadi ©Ed-i .. di, Ew-i . wi, En-a . naª jeung saterusna. Ngajar maca cara kitu téh disebut diajar ngéjah. Ku sabab jumlah aksara Rum anu dina basa Sunda disebut aksara Latén téh ngan ukur sawatara likur, atuh méméh anggeus kelas hiji ogé murid téh kabéhanana geus apaleun kana sakabéh aksara. Lamun budak geus apaleun kana sakabéh aksara, hartina manéhna baris bisaeun maca naon baé, pang pangna anu dina basa Sunda atawa dina basa séjén anu sistim éjahanana henteu béda, cara upamana basa Indonésia. Tapi dina taun 1960-an, para sarjana anu kakara mulang diajar di nagara Kanguru dina raraga Rencana Kolombo nganggap yén sistim ngéjah téh tinggaleun jaman. Anu dianggap bener mah anu disebut ©sistim globalª. Ari dasar falsafahna nyaéta ku lantaran urang dina waktu nénjo kecap téh henteu saaksara saaksara tapi sagemblengna, cara ari urang ningal karéta api henteu sagerbong sagerbong, tapi saruntuy anana. ©Sistim globalª téh digunakeun di nagara -nagara nu ngagunakeun basa Inggris, sabab dina basa Ingris mah aksara téh henteu salilana sarua diunikeunana, upamana aksara ©uª henteu salilana diunikeun ©uª, lamun mandiri dibaca ©yuª, tapi lamun di antara dua konsonan sakapeung dibacana ©aª cara dina ©butª, tapi sakapeung ©uª cara dina ©putª. Kitu deui aksara ©iª, lamun mandiri dibaca ©aiª, tapi lamun bareng jeung aksara séjén, béda -béda ngunikeunana, sakapeung dibaca ©aiª cara ©timeª dibaca ©taimª, tapi sakapeung dibaca ©iª cara dina ©bitª. Aksara ©aª sakapeung dibaca ©éiª cara dina ©takeª, tapi sakapeung dibaca ©aª cara dina kecap ©answerª. Aksara ©oª biasana dibaca ©oª cara dina kecap ©longª, tapi lamun aya dua sakapeung dibaca ©aª cara dina ©bloodª, tapi sakapeung ©oª baé ngan rada panjang cara dina ©doorª. Sakapeung deui ©oª téh dibaca ©waª cara dina ©onceª. Cindekna sora unggal aksara dina basa
Inggris mah henteu angger, béda jeung dina basa Sunda anu salilana angger. Aksara ©aª diunikeun ©aª sanajan di mana baé diperenahkeunana, jeung dihijikeun jeung aksara naon baé gé. Kitu deui aksara ©uª, ©iª, ©oª, ©éª, ©eª, ©euª tara robah unina naha mandiri, naha saheulaeun atawa sapandeurieun konsonan, atawa di antara dua konsonan, angger baé. Kitu deui aksara konsonan dina basa Sunda mah angger diunikeunana di mana baé tempatna. Béda jeung dina basa Inggris, apan konsonan ©gª sakapeung dibaca ©gª cara dina kecap ©eggª, sakapeung dibaca ©jª cara dina kecap ©logicª. Kitu deui konsonan rangkep ©ghª (sakapeung diun ikeun ©gª cara dina ©ghostª, sakapeung ©hª cara dina ©thoughª, sakapeung ©kª cara dina ©loughª), ©tª (sakapeung ©tª cara dina ©hitª, sakapeung ©cª cara dina ©tulipª) jeung réa -réa deui. Ku lantaran kitu dina pangajaran maca di nagara -nagara nu ngagunakeun basa Inggris aya mataajaran anu disebut ©spellingª, nyaéta nu ngajarkeun kumaha nuliskeunana saban kecap. Sabab dina hakékatna basa Inggris mah sarua jeung basa Cina, apan Kanji gé saban kecap téh dilambangkeun ku aksara nu cara nulis jeung garis-garisna kudu diapalkeun. Lamun salah nyieun garis atawa garisna aya nu kurang atawa aya nu leuwih, diunikeunana jeung hartina baris béda. Kecap-kecap dina basa Inggris ogé kudu diapalkeun susunan aksarana, lamun kaliru baris béda ngunikeunana sarta béda hartina de uih. Jadi para pakar urang anu ngawanohkeun sistim global dina ngajarkeun maca basa Indonésia jeung Sunda téh, saenyana mah ngan tuturut munding bari henteu ngarti yén pasipatan unggal basa téh béda -béda. Naon anu alus jeung merenah pikeun basa Inggris, tacan tangtu merenah jeung alus pikeun basa Sunda jeung Indonésia, sanajan aksara anu digunakeunana sarua tur asalna ti sumber budaya Barat. Komo deui da pikeun ngalaksanakeun sistim global mah, barudak téh kudu dibarengan ku réa maca, hartina kudu réa buku sangkan dina waktu diajar réa papanggih jeung ©runtuyan gerbongª anyar. Di nagara -nagara maju tempat para pakar téa diajar, buku geus henteu jadi masalah. Perpustakaan anu lengkep aya di tiap sakola. Béda jeung di urang. Dina taun 1960 -an waktu sistim glob al téa mulai dilaksanakeun, buku masih jadi barang langka, sarta sakola anu bogaeun perpustakaan masih ancal -ancalan. Akibatna barudak SD nepi ka kelas 4 masih kénéh tacan lancar maca. Hartina jutaan budak jadi korban ©ékspériménª para pakar anu kabisana ngan tuturut munding. Luyu jeung pasipatan basa Sunda, aksara Latén anu digunakeun pikeun nuliskeun basa Sunda ayeuna paling merenah diajarkeun ku sistim ngéjah cara Ed-i di, Ew-i .. wi, En-a .. na, Em-o . mo jeung saterusna. Pangajaran maca téh tujuanana sangkan barudak bisa maca, nyaéta bisa ngunikeun runtuyan lambang anu mangrupa aksara téa jadi kecap. Bisa jadi kecapna tacan kahartieun ku budak anu macana, tapi ngahartikeun mah léngkah kadua sabada si budak bisaeun macana. Sabada terangeun kana k ecapna jeung cara ngunikeunana, lamun tacan ngarti kana hartina, si budak bisa nanyakeun ka guruna, ka kolotna, ka lanceukna atawa ka babaturanana anu geus ngartieun. Lamun geus nyampak, nanyana bisa kana Kamus. Hanjakal tacan aya kamus éka basa Sunda anu praktis keur barudak.
Heurin ku Létah
Paribasa heurin ku létah dina basa Sunda ngagambarkeun jalma anu henteu laluasa nepikeun kereteging atina ku rupa -rupa sabab. Bisa jadi ku sabab rék barangpénta sieun dipersabenan. Bisa jadi ku sabab ngarasa éra, henteu kaduga
da ngarasa manéhna mah lain jalma anu satata jeung an u diajak nyarita. Bisa jadi henteu wani ku sabab bisi disalahkeun, atawa dianggap teu merenah. Dina éta paribasa digambarkeunana jalma anu rék nyarita henteu laluasa téh ku sabab sungutna kaheurinan ku létah, hartina pinuh ku létah nepi ka hésé rék nyarita. Biasana ku sabab henteu wani ngedalkeun kereteging atina da kahalangan ku rupa-rupa karémpan. Pangpangna lamun kudu nyarita di hareupeun gegedén. Urang Sunda mah geus ratus -ratus taun hirup biasa ngawula, akibat tina kungsi dijajah ti jaman Mataram dina abad ka-17. Lain baé basa Sunda gé disina nurutan basa Jawa ngagunakeun unggah-ungguhing bhasa atawa undak-usuk basa anu ngahaja dijieun pikeun ngabéda -bédakeun harkat jelema. Akibatna ana nyanghareupan gegedén atawa pangagung, henteu weléh ati-ati ari nyarita, bisi salah, sabab ceuk aturan undak -usuk basa mah salah nerapkeun kecap téh jadi dosa anu pohara gedéna, nepi ka dianggap dusun meledug nu jauh ka bedug. Sanggeus jadi bagian nagara Républik Indonésia anu démokratis ogé, méntalitas sieun ku gegedén j eung pangagung, nepi ka ngarasa heurin ku létah, masih kénéh kandel. Lain baé nyanghareupan gegedén éksekutif tapi nyanghareupan gegedén législatif ogé sarua. Kitu deui ari nyanghareupan gegedén yudikatif. Padahal apan gegedén législatif téh formalna mah w akil rahayat. Hartina jadi gegedénna téh ku lantaran dipilih ku rahayat. Tugasna satungtung jadi wakil rahayat téh apan mangnepikeun gerentesing ati rahayat anu diwakilanana, ngabéla kapentingan rahayat anu milihna. Sangkan terangeun kumaha saenyana kaayaa n, kahayang jeung pikiran rahayat, para wakil rahayat téh kudu meunang asupan ti rahayat anu diwakilanana. Lamun rahayat sorangan henteu wani nepikeun pikiran jeung kahayang anu aya dina haténa, kumaha para wakil rahayat téa terangeunana kana kaayaan jeung kahayang nu diwakilanana. Lamun teu aya nu méré bahan-bahanna, kumaha wakil rahayat rék memperjuangkeunana? Kitu sotéh lamun urang percaya yén wakil rahayat téh maksudna rék memperjuangkeun nasib jeung kapentingan rahayat, hartina lamun para wakil rahayat téa terangeun kana tugasna jeung hayangeun ngalaksanakeunana. Dina jaman kiwari anu rék ngipuk démokrasi, kawani nepikeun pikiran jeung kahayang téh jadi hak, malah kawajiban unggal warganagara. Ngan lamun warganagara wani jeung ngarasa bébas nepikeun ker eteging atina jeung kahayangna, wakil rahayat bisa berjuang pikeun ngahontalna. Hartina lamun kasaksian yén para wakil rahayat henteu ngalaksanakeun kawajibanana ngabéla kepentingan rahayat, rahayat ulah rék ngarasa heurin ku létah negor wakilna. Ngan lamun ti dua pihakanana, nu ngawakilan jeung anu diwakilanana pada -pada niat babarengan ngabéla kepentingan bangsa jeung nagara (kaasup rahayatna), pamaréntahan baris jalan sakumaha mistina. Nu jadi masalah di urang di Indonésia dina ngipuk démokrasi, rahayat henteu réa ilubiungna ku sabab sering ngarasa heurin ku létah, da tacan dibiasakeun nyarita bruk-brak di hareupeun pangagung, bubuhan geus lila teuing rahayat urang mah hirup di alam féodal. Anu kudu nurut baé kana paréntah kaum ménak anu jareneng, anu dia nggap leuwih terang kana sagala hal anu patali jeung kahirupan pamaréntahan. Lamun nepikeun kereteging atina satarabasna sieun dibenduan, hég waé engké kahalangan réputasina dina kapangkatanana. Numatak (atawa mangkaning) urang Sunda mah pangsieuneunana le ungiteun bisluit, da nganggap hirupna gumantung kana bisluit, sanajan sapoéna paling henteu maca ayat anu mangrupa jangji yén moal gumantung salian ti ka Allah paling henteu 17 kali. Dina prakna mah sieun kénéh ku dunungan anu sawenang -wenang manan ku
Allah anu cenah Maha Kawasa tur Maha Welas Asih tur aya firmanNa anu nyaurkeun yén nya Anjeunna anu baris ngajamin rezeki mahlukNa. Palebah dieu sidik yén ngajak sangkan wani nyarita bruk -brak, henteu heurin ku létah téh lain pagawéan gampang. Rahayat anu geus ti luluhur béh ditu kénéh sikepna kumaha kersa nu dibendo baé, henteu babari dirobah méntalna sangkan bisa nyarita tatag nepikeun pikiran jeung pamanggihna. Sangkan tatag nepikeun pikiranana, apan kudu dilatih ti leuleutik barudak téh dilatih nyusun pikir an, ngedalkeunana dina susunan kalimah anu rapih sarta ngagunakeun arguméntasi anu babari kahartieun ku nu diajak nyarita. Pangajaran nyarita di sakola jigana geus lila henteu mentingkeun hal éta. Nu matak lamun ngabandungan nu nyararita, asa tara puguh al angujurna, nu penting ramé kadéngéna. Di antara bangsa urang ayeuna timbul anggapan yén ngadu arguméntasi téh pacowong cowong ngomong, patarik -tarik nyarita. Malah lamun perelu ditungtungan ku ngadu peureup jeung siku. Adegan anu adu jotos di gedong perwak ilan rahayat geus sering kajadian. Kudu ditéangan carana kumaha sangkan barudak urang ti leuleutik kénéh ulah diajar jeung dibiasakeun ngarasa heurin ku létah, tapi kudu diajar nyusun pikiran jeung nyusun arguméntasi pikeun rebut bener jeung ngabéla kapent ingan balaréa. Démokrasi baris tumuwuh dina alam ngadu bebeneran ku pikiran jeung arguméntasi lain ku pacowong -cowong jeung paheuras-heuras genggerong, komo deui ku tonjok jeung jotos mah. Komo deui ku paréa -réa balad anu daraékeun ngarurug sarta nyaremkeu n pihak anu henteu sapamadegan jeung dirina bari ngagunakeun ancaman jeung kakerasan mah.***
Si Kabayan
Saha urang Sunda anu henteu terang ka si Kabayan? Salian ti jadi tokoh dongéng anu baheula mah sok ditepikeun ku nini jeung aki ka incu, ayeuna mah ditulis jadi buku sarta dijieun filem sagala. Dina majalah basa Sunda sok aya lulucon anu tokoh utamana si Kabayan. Di Banten béjana aya makam anu disebut makam si Kabayan. Wallahu¨alam naha enya anu dikubur di dinya téh si Kabayan anu sok jadi tokoh dongéng t éa, atawa si Kabayan nu séjén deui. Si Kabayan tokoh dongéng mah fiksi, ngan aya dina hayalan anu nyaritakeun atawa nuliskeunana, jadi mustahil aya bungkeuleukanana nepi ka kudu dikubur sagala. Tapi henteu mustahil kétang sabada dikubur, kakara caritana su mebar bari jeung ditambahan atawa diréka -réka ku ahli carita. Enya henteuna kitu tanwandé kudu dipaluruh heula sacara ilmiah. Si Kabayan téh dipikaresep pisan ku urang Sunda. Buktina nu nyieun carita nu tokohna si Kabayan henteu béak -béak. Bari jeung lamun dititénan pasipatan tokoh si Kabayan téh henteu salilana konsisten. Maksud téh dina saban carita sipat si Kabayan téh henteu salilana sarua. Sakapeung digambarkeun pangedulan, teu nyaho di cedo, wani kurang ajar ngaheureuykeun mitoha. Sakapeung digambarkeun jadi tukang tipu anu resep ngabobodo batur kaasup mitohana sorangan. Cindekna unggal pangarang anu nyiptakeun carita si Kabayan bisa ngagambarkeun pasipatan tokohna luyu jeung kahayangna. Ku sabab kitu henteu kudu heran lamun Utuy T. Sontani (1920 1979) dina taun1957 nyebutkeun yén si Kabayan téh manusa nu geus teu naon -naon ku naon-naon. Maksudna manusa nu geus henteu kapurba deui ku rupa -rupa rasa anu biasa mangaruhan jelema. Hartina ceuk Utuy mah si Kabayan téh manusa nu geus ngungkulan kamanusaanana. Alias manusa pinunjul. Tapi dina dramana anu ditulis ku Utuy dina basa Indonesia nu judulna Si Kabayan (1959), digambarkeun si Kabayan téh
jadi dukun anu dianggap wacis jeung sakti, tapi saenyana mah ngaheureuykeun jalma-jalma anu daratang marénta tulung ka inyana. Utuy ngabandingkeun tokoh si Kabayan anu geus teu naon -naon ku naon-naon téh jeung tokoh Sang Kuriang anu digambarkeun dina librétona Sang Kuriang (basa Indonesia 1959, basa Sunda, 1963) jadi manusa individualis anu gnan percaya ka dirina pribadi baé. Manéhna embung ngaku Dayang Sumbi téh indungna, sabab terangna ngeunaan hal éta téh ti nu lian. Tangtu saréréa ogé kitu, da waktu dijurukeun mah apan kabéh manusa gé tacan hideng, kumaha rék terangna saha anu ngajurukeunana? Ceuk Utuy, éta dua tokoh anu béda-béda sipatna téh mangrupa kakayaan batin ki Sunda. Sang Kuriang anu ngan percaya ka dirina sorangan jeung si Kabayan anu nganggap yén nu lian téh ngan aya pikeun diheureuykeun, dijadikeun kaulinan. Dirina sorangan mah apan geus teu naon -naon ku naon-naon. Nepi ka kiwari interprétasi Utuy ka dua tokoh dongéng titinggal karuhun Sunda téh tacan aya nu ngabantah. Hartina tacan aya nu lian anu méré interprétasi orisinal boh ngeunaan si Kabayan boh ngeunaan Sang Kuriang. Naha anggapan Utuy yén si Kabaya n téh manusa nu geus teu naon -naon ku naon-naon téh bener? Lamun urang niténan dongéng -dongéng si Kabayan anu kungsi aya dina khazanah sastra Sunda, boh lisan boh tinulis, anggapan Utuy téh luyu jeung kanyataan. Si Kabayan anu aya dina dongéng cara anu dim uatkeun dina disertasina Maria Coster-Wijsman Uilen spiegel -verhalen in Indonesie in het biezonder in de Soendalanden (1929), henteu ngagambarkeun hal éta. Nu nyampak ngan carita pikaseurieun tur cara umumna carita pikaseurieun (lain ngan dina basa Sunda b aé), réa anu jorang anu ku sawaréh mah baris dianggap henteu merenah dibaca di lingkungan jalma sopan. Nu matak waktu Balé Pustaka nyusun buku Si Kabayan (1932) dumasar kana dongéng -dongéng anu aya dina disertasina Maria Coster-Wijman, nu dipilihan téh nga n carita anu ªamanª baé, nyaéta anu henteu nyigeung-nyigeung parabot reproduksi jelema. Keur umumna urang Sunda si Kabayan téh lain tokoh idéal. Moal aya urang Sunda anu nganggap si Kabayan téh idolana. Lamun aya jalma nyebut ka baturna, ©Silaing mah kawas si Kabayan!ª, tangtu éta téh lain ku sabab baturna téa némbongkeun parangi anu pujieun, atawa ku sabab geu némbongkeun préstasi anu nyongcolang. Tapi Si Kabayan angger jadi tokoh anu dianggap has Sunda. Ku sabagian urang Sunda jeung ku umumna nu lain uran g Sunda si Kabayan dianggap representasi urang Sunda. Citra ngeunaan urang Sunda henteu bisa leupas tina citra si Kabayan. Jalma tukang heureuy anu tara pisan daria, anu dina nyanghareupan konflik jeung masalah jalan kaluarna ku bobodoran. Tangtu baé anggapan yén urang Sunda téh sarua jeung si Kabayan, henteu bener. Anggapan yén urang Sunda téh henteu bisa daria, henteu bisa nyanghareupan konflik téh salah. Dina sajarah Républik Indonésia, urang apan nyaksian munculna Ir. Djuanda dina waktu nagara nyanghare upan krisis kadaérahan dina ahir taun 1950 -an. Kitu deui munculna H. Ali Sadikin nu suksés ngawangun Jakarta jadi kota métropolitan di tengah parobahan Orde Lama ka Orde Baru. Dina tipologi Utuy, duanana moal kagolongkeun ka si Kabayan anu geus henteu naon -naon ku naon-naon, tapi ka Sang Kuriang anu ngawangun
talaga buatan dina jero sapeuting. Tapi aya henteu aya nu sok ngaidentifikasi Sang Kuriang ka urang Sunda. Leuwih réa anu ngaidéntifiaksikeunana téh ka si Kabayan. Pikeun ngarobah citra ngeunaan diri h iji bangsa atawa sélér, henteu babari. Citra urang Sunda téh si Kabayan lain citra anu positif, tapi citra Sang Kuriang ogé henteu matak agul (ku sabab turunan anjing jeung babi nu ku budaya jeung kayakinan urang Sunda kiwari sorangan lain sato anu mulya, malah najis). Lamun urang Sunda hayang miboga citra anu positif, kudu nyieun légenda anyar upamana ku némbongkeun préstasi anu luar biasa dina ngawangun Indonesia jadi bangsa nu dipihormat ku bangsa lian, lain jadi bangsa paria nu ngan bisa ngékspor babu jeung kuli sarta gawéna kekeleyengan néangan hutang. Ngan lamun aya urang Sunda anu préstasina diaku ku lain ku urang Sunda baé, lain ku sélér lian sabangsa pada -pada urang Indonésia baé, citra yén urang Sunda téh si Kabayan anu kabisana ngan bobodoran ku s abab henteu bisa ngungkulan masalah anu disanghareupan bisa leungit.


text:
Senin, 31 Desember 2012
Guru Piduka
Nu ngaku turunan Majapait ménta hampura ka urang Sunda.
“Poé ieu, tanggal 11 November 2012 di Trowulan, kaula salaku turunan Majapait, ménta dihampura ka turunan Pajajaran tina kajadian di Bubat ratusan taun katukang!” kitu ceuk Shri I Gusti Ngurah Arya Wedakarna Mahendradatta Wedasteraputra Suyasa III, raja Majapait di Pendopo Agung Trowulan. Maké basa Indonesia, henteu maké basa Jawa atawa Sunda.
Bareng jeung ieu ucapan, angin di pakarangan Pendopo Agung Trowulan ngadadak muter lilimbungan. Pataka –bandéra tingjarungkel maruragan, suasana karasana pinuh ku mistik. Kandel pisan sakralna, jiga-jiga arwah anu kabaud kana Perang Bubat milu nyaksian.
Ieu acara anu dingaranan ritual Guru Piduka téh, kacida dariana. Waragadna leuwih ti opat miliar rupiah, ciri ménta dihampurana lain heuheureuyan. Ritual budaya Guru Piduka dituluykeun ku ritual upacara Sabda Paduka Dharmasiksa dari Lembaga Adat Keraton Pajajaran.
Saméméh jeung sabada acara di Trowulan, ramé padungdengan nu pro jeung kontra. Masalahna: naha cenah maké kudu aya upacara ritual ménta pangampura sagala, pan baheula gé ku para karuhun dina jamanna geus dipilampah. Urang Majapait jeung urang Galuh, henteu terus mumusuhan.
Masalah séjénna: parebut pamadegan, saha nu pangbogana hak ngayakeun ieu acara. Ti mimiti Jawa Timur nepi ka Bali, loba nu ngaku Raja Majapait anu paling sah.
Di Tatar Sunda ogé masalahna sarua. Naha cenah maké ménta hampura ka turunan Pajajaran, pan anu patelak téh antara Majapait jeung Galuh, Pajajaran mah acan aya.
Terus, naha nu ménta hampura téh lain datang ka Sunda, kalahka Sunda anu sumolondo ka Trowulan ?
Anu ngawakilan urang Sunda narima pangampurana turunan Majapait téh: Raden Roza Rahmajasa Mintareja Sri Paduka Wangsa Nata Kusumah. Roza ogé kungsi tumanya ka urang Majapait; ku naon nu diondang téh bet dirina, lain nu séjén ?
Jawabanana téh, kieu: Memang baheula urusanana jeung Galuh. Tapi pan, sabada Jayadewata dibenum jadi raja Pajajaran tur boga gelar Sri Baduga Maharaja, dua karajaan nu asalna Tarumanagara nyaéta karajaan Sunda jeung Galuh ngahiji jadi nagara anyar anu katelahna Pajajaran.
“nya kuring ayeuna ménta hampura ka Pajajaran anu jadi turunan Galuh jeung Sunda” ceuk Wedakrama.
Panitia upacara “Upasaksi Persatuan Leluhur Trah Majapahit dan Trah Padjadjaran” di Trowulan anu dibarengkeun jeung milangkala Karajaan Majapait nu ka-719 téh, ngondang sakumna sultan jeung raja-raja sa Nusantara. Teu béda jeung waktu kajadian Perang Bubat, apan raja-raja patalukan Majapait ogé keur haladir lantaran bareng jeung waktu séba.
Panitia ogé ngondang wawakil nagara asing katut para pajabat séjénna, saperti Sukmawati Sukarno Putri selaku Abhiséka Ratu Majapait Nusantara.
Satadina, ti Sunda moal aya nu daratang lantaran sieun loba rambat-kamaléna kana hal-hal nu négatif. Tapi dina émprona mah: Lembaga Adat ti Sumedanglarang datang sa beus; kitu deui ti kasultanan Cirebon jeung Banten ogé daratang milu ngaluuhan jeung nyakséni ménta dihampurana ti nu ngarasa turunan Majapait ka urang Sunda.
Kontan atuh, anu daratang ka Trowulan téh di cap: Penghianat Sunda.
Pikeun nganétralisir ieu masalah, Grup Kasundaan Salakanagara gawé bareng jeung Grup Duta Sawala, ngondang sakumna urang Sunda dina saréséhan tanggal 1 Desember 2012 di Alam Santosa Bandung Timur.
Nu daratang lumayan euyeub sabab Lembaga Adat ti Kawali ogé katut para pini sepuhna, daratang. Kitu deui Lembaga Adat ti Banten Kidul, datang.
Prosesi
Patung Radén Wijaya jeung Gajah Mada di Pendopo Agung Trowulan, dikuriling ku sasajén. Joglo Pendopo Agung ditutup ku bendéra mérah putih, dihiasan ku payung has Bali jeung umbul-umbul “Surya” –lambang Majapait.
Jam 10.00 mimiti upacara Mulang Pakelem diluluguan ku pandita Hindu Ida Pedanda Gedé Ketut Sebali Tianyar Arimbawa di balong Segaran Trowulan, kaléreun Pendopo Agung. Ritual dituluykeun di Pendopo Agung, nyaéta: Upacara Guru Piduka. Rombongan “teureuh” Pajajaran jeung Majapait ngurilingan patung Radén Wijaya, tilu kali. Geus kitu, aya tarian Bedhaya Majapait; tari Suraning Pati; jeung Remo. Bérés éta, dituluykeun ku penyematan pin Wijaya Mukti (simbol persatuan) ka wawakil teureuh Karajaan Pajajaran; Majapait; para raja; jeung para sultan sa-Nusantara anu hadir jadi saksi sarta nganyatakeun diri jadi dulur.
Réngsé penyematan pin, pihak Karajaan Pajajaran masrahkeun tilu pusaka Kujang. Dua Kujang Ciung masing-masing ditarima ku Shri Gusti Ngurah Arya Wedakarna Mahendratta Wedasteraputra Suyasa III salaku Raja Majapait jeung Sukmawati Sukarno Putri salaku Abhiséka Ratu Majapahit Nusantara Tribuana Tungga Dewi Jayawisnuwardani. Sedengkeun hiji Kujang Sajén dipasrahkeun ka pimpinan museum Majapait di Trowulan.
Geus Réngsé
Para sepuh di Kawali Ciamis, saényana mah rada teu méréan mun téa mah kudu miang ka Trowulan. Naon sababna ? Lantara ti baheula ogé, pasualan Perang Bubat geus réngsé. Lamun urang Sunda datang ka Trowulan, sacara teu langsung nembongkeun yén: urang Sunda masih kénéh dengdam jeung ngunek-ngunek ku kajadian Perang Bubat. Keur urang Sunda, dengdam jeung ngunek-ngunek téh dipahing pisan.
Pihak Majapait sabada kajadian Perang Bubat, langsung ngirimkeun utusanana sina nepungan urang Sunda ka Kawali, kalayan tujuan ménta dihampura. Ku urang Kawali –babakuna ku Bunisora jeung para pini sepuhna, ditarima kalayan hadé. Utusan Prabu Hayam Wuruk ogé bari mawa lebu layon Prabu Linggabuana; praméswari; jeung Dyah Pitaloka. Sabada Perang Bubat, kabéh layon rombongan Sunda dikrémasi maké upacara karajaan.
Urang karaton Kawali ogé saényana mah teu satujueun, Prabu Linggabuana indit ka Trowulan bari tujuanana rék ngawinkeun siwina –anak awéwéna. Anu dipilampah ku Prabu Linggabuana, ngarempak purbatisti purbajati Sunda anu sumber utamana: Siksa Kandang Karesian. Teu ilahar ngawinkeun budak di tempat lalaki. Bunisora nu kapapancenan nyuluran seuweu (anak) Prabu Linggabuana jadi raja di Kawali, teu terus masualkeun kajadian Perang Bubat. Ngan ukur nohagaan kakuatan militérna di tapel wates, bisi Majapait tuluy ngahianat hayang nalukeun Sunda –sakumaha anu kungsi dikedalkeun ku Gajah Mada ngaliwatan Amukti Palapa-na.
Karajaan Galuh-Sunda anu meunang ngahijikeun Prabu Linggabuana, dirajaan heula ku Prabu Bunisora –saméméh Niskala Wastukancana (seuweu Linggabuana) déwasa. Nincak umur 23 taun, Niskala Wastukancana diistrénan jadi raja. Pikeun ngalantik alona, Bunisora ngahaja nyieun makuta emas nu dingaranan Makuta Binokasih Sanghyang Paké. Prabu Niskala Wastukancana narima wangsit anu saterusna dijadikeun ugeran hirup, nyaéta: tadaga carita hangsa; gajendra carita banem; matsyanem carita sagarem; puspanem carita bangbarem. (talaga nyaritakeun soang; gajah nyaritakeun leuweung; lauk nyaritakeun laut; kembang nyaritakeun bangbara)
Gemuh Pasundan
Salian ti ngeuyeuk dayeuh ngolah nagara, Prabu Niskala Wastukancana nyieun parigi keur nohagaan puseur dayeuh. Ngoméan karaton Surawisésa, jeung nyieun jalan anu nepungkeun Kawali-Pajajaran ngaliwatan: Panjalu; Maja; Cisalak; Sagalahérang; Purwakarta; jeung Bekasi. Cindekna mah jaman Prabu Niskala Wastukancana, karajaan gabungan Sunda-Galuh téh, aya dina jaman kajayaan –Gemuh Pasundan.
Prabu Niskala Wastukancana tilar dina umur 127 taun, sanggeus nyekel karajaan lilana 103 taun; 6 bulan; 15 poé.
Kungsi nyaksian Perang Parégrég di Karajaan Majapait saditinggalkeunana ku Prabu Hayam Wuruk jeung Mahapatih Gajah Mada.
Cag.
Utun-inji
Mani maningkem, hiji ngaherang; dua ngalenggang; tilu gumulung; opat mangrupa; lima usik; genep malik; tujuh kolot; dalapan ngora; salapan tumpak dibaga; kasapuluh medal ka alam dunya.
Ngariksa Kandungan
Lilana jalma anu reuneuh waktuna salapan bulan sapuluh poé, anu dikawitan tina nyiram dugi ka waktuna ngajuru.
Ti mimiti reuneuh nepi ka kandungan umurna dua bulan biasa disebut ngandeg atawa nyiram. Sanggeus umur kandungan tilu bulan diayakeun salametan tilu bulanan. Pikeun réréana jalma, salametan tilu bulanana cukup ku ngabubur beureum ngabubur bodas nu mangrupa inti atawa sarat nu kudu aya dina salametan numutkeun adat kabiasaan karuhun. Salian ti ngabubur beureum ngabubur bodas teh, pikeun jalma boga mah biasana sok dibarengan ku tumpeng. Pakakas anu sok dipaké sapopoé samodél mutu jeung nu lianna kudu disumputkeun jeung dijauhkeun, salian ti éta ogé: ningali anu keur gering; ziarah ka makam; ngalayat jelema anu maot jeung ningali sabangsaning sasatoan samodél monyét, lutung jeung si amang éta ulah pisan. Palasipah ngeunaan larangan éta, wiréhna sabangsaning anu ditingali tur anu dilakukeun ku jelema anu keur nyiram, bakal ngabalukarkeun nurut-buat artina lumaku anu geus dilakukeunana. Nalika jelema nu keur nyiram hayang, anu dipikahayangna kudu ditedunan harita ogé ulah diengké-engké bisi matak ngacay.
Nalika reuneuh geus tilu bulan, nyieun bubur beureum jeung bodas. Palasipah anu nyangkaruk dina bubur beureum ngalambangkeun hawa napsu awéwé, ari palasipah bubur bodas ngalambangkeun hawa nafsu lalaki. Sabab jadina anak téh bakal aya dua rupa hawa nafsu, kukituna neda pidu’ana sangkan budakna téh dina jero beuteung bisa berkah tur salamet. Saréngséna salametan tilu bulanana, diayakeun deui salametan dina mangsa umur kandungan: 5, 7, jeung 9 bulan. Pokona kudu ngayakeun tiap itungan ganjil.
Nalika nincak kana opat bulanna, sok diayakeun acara ketupat, tepat jeung tang-tang angin. Jeung teu meunang ngayakeun acara sadekahan. Upacara opat bulanan dilaksanakeun minangka béwara ka tatangga jeung dulur-dulur nu dareukeut, yén hiji awéwé keur aya dina mangsa kakandungan. Biasana ieu upacara dilaksanakeun ku cara ngulem ibu-ibu pangaosan pikeun macakeun doa salamet, biasana mah doa nurbuwat atawa doa lianna sangkan orokna séhat, salamet, sarta sampurna teu kakurangan nanaon.
Nalika nincak kana lima bulanna diayakeun kagiatan sadekah gabah atawa bangsal anu ditendeun dina jero bokor jeung ditutupan ku daun waluh. Palakiah dina éta hal, miboga lambang: sangkan musibah anu bakal datang henteu ka alaman. Salian acara kagiatan bangsal, sok diayakeun nasi tumpeng jeung nasi uduk anu dijerona aya endog. Bangsal anu diwadahan ku bokor sarta di luhurna ditutupan ku daun waluh, maksud dina kecap “bangsal” sacara metonomis mirip kecap “bengsal” (sial). Sedengkeun kecap “waluh” sacara metonomis ngaharib-harib kana kecap “waluya” (salamet). Jadi, maksud utama ayana hajat bangsal téh nya éta: ngaleungitkeun sagala kasialan sarta diganti ku kawaluyaan.
Nalika genep bulan, teu aya kagiatan anu lian.
Nalika nincakna kana tujuh bulanna kudu pisan diayakeun sadekahan, boh éta jalma anu beunghar atawa jelema biasa, kudu pisan nyumponan kana éta hal. Lamun henteu mampu, kudu nyieun bubur bodas jeung bubur beureum pikeun disadekahkeun. Salametan ieu mangrupa salametan panggedéna diantara upacara salametan lainna. Acara dina tujuh bulanan sok disebut acara tingkeban, tebus weteng atawa babarik (babarit). Tingkeban artina panutup, jadi lamun diécéskeun mah runtuyan kagiatan sadekah anu pamungkas. Tebus weteng artina mayar budak anu dijero beuteung indungna. Lamun babarik nyaeta babarengan nyalametkeun sangkan anu reuneuh bisa salamet. Saprak tingkeban, urusan ngajaga nu reuneuh jadi tanggungjawab paraji. Tingkeban téh mangrupa salametan keur nu kakandungan anu pangceuyahna diantara upacara-upacara sejenna, ditilik tina lobana proses upacara jeung réana sarat anu kudu dicumponan.
Aturan dina acara tingkeban geus matok tur matuh kana katangtuanana. biasana sok dilakukeun dina bulan Hijriyah anu aya tanggal tujuhna nyaéta: tanggal 7; tanggal 17; atawa tanggal 27. Anapon anu diperlukeun dina acara tingkeban mangrupa kadaharan samodél: hui; bonténg; kacang; endog jeung lauk. Daging sasatoan sabangsaning: daging domba; daging sapi; jeung daging kebo, teu meunang pikeun acara tingkeban sabab bakal ngabalukarkeun nurut buat, cacat atawa paéhna bakal samodél sato anu geus dipeuncit. Salain ti éta oge, kudu aya serba tujuh. Nya éta: kembang tujuh rupa; mayang pinang; daun andung (hanjuang); daun kelewi; daun kemuning; daun waluh gedé; daun jawér kotok; daun jaringao; buah kalapa gading anu bisa diukir pikeun nyieun gambar wayang Arjuna atawa Sumbadra. Lamun teu bisa nyieun wayang, cukup waé nulis ngaran wayang éta. Salian ti éta, kudu aya jarum sakurang-kurangna tujuh. Anu tujuanna, pikeun penyemat daun tempat rujak kanistrén, nyaeta rujak anu ditutu rasana hanaut dijieun tina: hui, cau ngora, ceremé, jambu, balimbing, jeung buah ngora. Salain ti éta ogé, kudu disadiaan: lawon (kaén) panjang tujuh helai; belut tujuh siki; elekan nya eta ruas bumbu anu leutik kira-kira sajeungkal panjangna tujuh batang; ayakan tina awi tujuh siki; pariuk paranti nyangu jeung cai atah anu dijero kendi. Anapon dina prak-prakan pikeun méré sadekah, dina jam tujuhan isuk-isuk atawa burit. Waktu pikeun sadekah, kudu disadiakeun: wadah cai anu gedé diteundeunan tujuh rupa kembang; dangdaunan tujuh rupa; belut jeung rujak anu geus disadiakeun tadi.
Geus sadia anu sagala rupa sarat pikeun acara tingkeban, masyarakat di ulem pikeun acara tingkeban. Masyarakat anu ngahadiran, ngadu’akeun pikeun kasalametan anu keur reuneuh sangkan bisa dilungsur-langsarkeun dina ngajuru. Nalika réngsé ngalaksanakeun acara tingkeban, masyarakat anu ilubiung kana éta acara, teu meunang balik saacan bérés acara tur kudu kaluar kanu lawang anu béda, teu meunang kaluar tinu lawang waktu asup. Palasipah éta, wiréhna anu arék ngajuru téh bisa lungsur-langsar tur bisa salamet. Salian ti éta oge, runtuyan acara tingkeban téh: ngamandian anu keur reuneuh maké kembang tujuh rupa, anu miboga lambang atawa ma'na nya éta: hirup; kakuatan; ningalina; ngadéngéna; nyaritana; perasaana jeung kahayangna.
Dina upacara tingkeban loba pakakas nu kudu disadiakeun salaku kalengkepan upacara. Pakakas-pakakas éta ngabogaan lambang.
1. Kembang jambé (mayang) anu ngandung harti “hayang” nya éta “hayang hadé”, saperti seungitna kembang éta.
2. Kembang 7 warna ngalambangkeun 7 hal nya éta hirup, kakuatan, panempo, pangrungu, omongan jeung kahayang.
3. Ayakan dijieun tina awi ngandung ma’na yén élmu anu dipiboga ku urang, kudu bisa dipilah-pilah mana nu hadé nu ngabogaan mangpaat pikeun dunya jeung ahérat sarta mana nu teu hadé.
4. Kalapa gading (kalapa ngora) anu digambaran tokoh wayang, Srikandi jeung Arjuna ngandung ma’na mudah-mudahan anakna nurut, alus rupa jeung kulitna saperti kulit kalapa gading nya éta konénglangsat.
5. Belut nu diasupkeun ti beulah luhur sinjang nalika ngalaksanakeun upacara mandi kembang ngalambangkeun sangkan engké dina waktu ngalahirkeun lancar, saperti belut kaluar tina liangna.
6. Rujak kanistren nu dijual ka barudak ngandung lambang yén ti mulai harita geus béak mangsa ulin sawaktu budak jeung satuluyna jadi indung. Rujak kanistrén rasana pait, kesed, haseum jeung sajabana ngalambangkeun sangkan sagala kasusah jeung patina hirup diajarkeun ka anakna. Kitu ogé lamun rujak rasana lada ngalambangkeun yén engké orok anu dilahirkeun téh lalaki, jeung lamun teu lada orok anu dilahirkeun téh berarti awéwé.
7. Tujuh rupa kadaharan, nya éta beubeutian saperti sampeu, hui, boléd, suuk, kacang tanah, ganyol jeung sagu.
8. Sinjang panjang 7 lambar.
9. Jajambaran, tempat cai jeung kendil anu eusina belut. Belutna 7, lamun euweuh cukup ku 1 belut pikeun sarat.
10. Kalapa gading nu digambaran Arjuna ksatria nu gagah jeung tokoh Srikandi tokoh wanoja anu geulis. Lamun teu digambaran kudu ditulis ngaran tokoh wayang eta.
Dina prak-prakanana ieu upacara sok diayakeun pengajian babarengan sarta biasana maca ayat-ayat Al-quran nya éta surat Yusuf, surat Lukman sarta surat Maryam minangka surat-surat anu dianggap mulya. Lian ti éta ditataharkeun ogé parabot pikeun upacara ngamandian nu keur kakandungan, sarta anu utama nya éta rujak kanistren anu diwangun ti 7 rupa bungbuahan. Nu keur kakandungan dimandian ku tujuh kulawarga deukeut anu dipingpin ku saurang paraji sacara bagilir kalayan ngagunakeun 7 lembar lawon samping batik anu dipaké gunta-ganti unggal guyuran sarta dimandian ku cai kembang tujuh rupa. Sanggeus kitu acara dituluykeun kana siram ibu hamil anu dipingpin ku indung beurang. Ibu hamil dibawa ku paraji ka hareupeun imah. Anu saméméhna geus ditataharkeun aya jajambaran anu eusina duit, jumlah duitna numutkeun kana wedal salaki jeung pamajikan anu ditambahkeun anu geus dicampuran kembang tujuh rupa. Mimitina indung beurang ngebut-ngebutkeun kembang mayang ka awak ibu hamil, tuluy boh gadis boh ibu-ibu nyalampeurkeun, lantaran ceuk sahaol mah bakal téréh boga anak. Sanggeus kitu indung paraji mawa kalapa gading anu geus digambaran bari ngadu’a, doana nya éta:
Bismilahirohmanirohim
Macakeun Qomat, Surat Al Fathihah, Al Falaq, Al Fathihah,
Pangéran anu kawasa muga-muga babar sing mulus rahayu berkah salamet, sing lungsur langsar, mun istri sing geulis mun pameget sing kasép, sing soléh manahna, sing pinter mencari élmuna,
Bismilahirohmanirohim
Macakeun Sahadat, Surat Al Kautsar,
Sabulan ngahérang, dua bulan ngalengang, tilu bulan gumulung, opat bulan mangrupa, lima usik, genep malik, tujuh kolot, 8 ngora, salapan medal ka dunya, borosot héor.
Dina guyuran katujuh diasupkeun belut nepi ka beunang kana beuteung nu keur kakandungan, ieu hal dipimakdud sangkan lancar dina prosés babaran. Bareng jeung murag na belut, kalapa gading anu geus digambaran ku tokoh wayang ku salakina dibeulah maké bedog. Ieu hal dipimaksud sangkan orok anu dikandung sarta kolotna miboga laku lampah anu hadé. Sanggeus réngsé dimandian biasana nu keur kakandungan didangdanan tuluy dibawa ka tempat rujak kanistren anu geus disiapkeun. Tuluy anu keur kakandungan ngajual éta rujak ka barudak sarta para sémah anu hadir dina éta upacara, sarta maranéhanana meulina ngagunakeun talawengkar, nya éta kenténg anu geus dijieun buleud kawas duit kencring. Nalika nu keur kakandungan ngajual rujak, salakina mah miceun sésa parabot mandi kawas cai sésa dina jajambaran, belut, kembang, jsb. Kabéhanana éta kudu dipiceun di jalan simpang opat atawa simpang tilu, sanggeus rujak kanistren béak terjual runtuyan upacara adat tingkeban réngsé dilaksanakeun.
Nalika nincak kana dalapan bulan, teu aya kagiatan sadekah tapi sok diayakeun dina waktu nincak kasalapan bulan, nyaéta ngayakeun acara sadekah bubur lolos jeung sadekah lampu. Bubur lolos (dahareun nu dijieun tina tipung béas digulaan, maké santen tur dibungkus ku daun cau) ngandung maksud: supaya dina waktu ngalahirkeun, orok bisa kaluar kalayan lancar jeung salamet, sedengkeun lampu miboga maksud: supaya orok nu dilahirkeun miboga haté nu caang. Lampu nu dipaké biasana lampu cempor atawa lampu témpél.
Nalika nincak kana salapan bulan, para sepuhna atawa salakina nyiapkeun mangrupa-rupa dangdaunan atawa beubeutian pikeun nyiapkeun nyanghareupan ngajuru. Anapon dangdaunan anu diperlukeun, nya éta: pucuk daun singungu; daun tétér; daun kemuning; daun ganas, pucuk daun awi tali, daun kahitutan, daun bau, daun sembung, daun jawer kotok, daun galling; daun urang-aring; séréh; daun tarawés; jeung daun tilem. Anu mangrupa beubeutian, nyaéta: konéng santen; konéng gedé; konéng temen; konéng hideung; konéng joho; konéng bodas; lampuyang; laja; kunyit; panglay; katumbar; jeung bawang bodas. Anu mangrupa akar-akaran, nyaéta: akar bawang putih; akar carulang; akar tétér; akar kanyéré; akar tapakliman; akar kiambang; jeung akar dadap. Mangrupa siki-sikian, nyaéta: siki jaat; peundeuy; béas ketan hideung; béas ketan beureum; pala; cengkéh; rejek; jamuju; santen; rinu; mata hiang; ketumbar; jeung tampar hantu. Mangrupa kulit tangkal, nya éta: tangkal sintok; pucuk masoji; jeung kayu manis. Salian ti éta ogé, pikeun nolak iblis anu sok remen ngaganggu samodél kuntilanak, kudu nyadiakeun: panglay; jaringao; daun salam; jeung jukut palias, anu di gantungkeun dina tempat anu ngajuru.
Nalika nincak kana sapuluh bulan (reuneuh mundingeun/teu normal), sok diayakeun upacara reuneuh mundingeun. Upacara reuneuh mundingeun dilaksanakeun upama awéwé nu kakandungan leuwih ti salapan bulan. Ieu upacara diayakeun sangkan nu keur kakandungan téréh ngalahirkeun. Dina prak-prakanana, beuheung nu kakandungan dikangkalungan kolotok munding sarta ditungtun ku indung beurang (paraji) bari maca doa ngurilingan kandang munding. Upama euweuh kandang munding, bisa diganti ku ngurilingan imah nu lobana tujuh kali.
Dina runtuyan kagiatan anu reuneuh anu sok dilakukeun unggal bulan, miboga ma'na jeung palasipah nyaéta:
1. Bulan kahiji (reuneuh sabulan) disebut: Ngahérang. Nyaéta, ngajadikeun suci atawa beresih. Hartina, kandungan masih kaciri herang. Dina bahasa agamana mah: alkah.
2. Bulan kadua (reuneuh duabulan) disebut: Lumenggang. Nyaéta, ngajadi kentel. Hartina, geus kentel sanajan transparan kénéh (ngalangkang). Dina bahasa agamana mah: kasapah.
3. Bulan katilu (reuneuh tilubulan) disebut: Kumambang. Hartina, geus mengkel jeung buleud. Dina bahasa agamana mah: nutpah.
4. Bulan kaopat (reuneuh opatbulan) disebut: Gumulung. Nya éta, ngajadikeun hiji. Hartina, geus padet tur buleud. Dina bahasa agamana mah: amarullah.
5. Bulan kalima (reuneuh limabulan) disebut: Mangrupa. Sabab dina bulan éta, geus ngajadi mangrupa jelema. Hartina, geus kaciri bungkeuleukanana. Dina bahasa agamana mah: Ahmad.
6. Bulan kagenep (reuneuh genepbulan) disebut: Usik. Hartina, janin geus karasa usik. Dina bahasa agamana mah: Ahmad.
7. Bulan katujuh (reuneuh tujuhbulan) disebut: Malik. Hartina, geus sampurna anu ngawujud manusa jeung geus bisa gerak. Nyaéta, posisina geus bisa malik. Dina bahasa agamana mah: Muhammad.
8. Bulan kadalapan (reuneuh dalapanbulan) disebut: Kumentar-Kumentir. Hartina, geus bisa néangan jalan kaluar. Dina bahasa agamana mah: Muhammad.
9. Bulan kasalapan (reuneuh salapanbulan) disebut: Ngaruang-ruang. Hartina, geus aya jalan pikeun kaluar tinggal nungguan waktuna kaluar. Biasana umur kandungan salapan bulan téh sok disebut: bulan alaeun. Dina bahasa agamana mah: Muhammad.
10. Akhir bulan kasalapan atawa asup bulan kasapuluh, orok dibabarkeun (kaluar anak). Eta sok disebut ngaran Rosululloh jeung kolot beheula. Umur kandungan anu teu normal (leuwih ti salapan bulan biasana sok pada nyebut: reuneuh mundingeun).
Aya istilah ngaruang nya éta tanda rék ngajuru, dimana beuteung karasa murilit jeung awak teu ngarareunah. Nalika kajadian éta, sok didatangkeun paraji atawa indung beurang. Istilah paraji miboga harti nya éta tukang atawa ahli dina ngurus anu rék ngajuru. Nalika prak-prakan paraji biasana sok mawa kanjut kundang anu dijerona kunyit, bangle, jaringao, tali putih jeung péso. Aya palakiah kagiatan nalika baris ngajuru supaya lungsur-langsar nyaéta:
1. Salakina kudu ngalungkeun endog tina arah sirah kana sukuna pamajikanana.
2. Nyieun jaropi anu ngagunakeun gayung anu disemburkeun kana emun-emun diteruskeun kana puser beuteungna anu rék ngajuru. Bari ngaléngkahan tur ngalungkeun gayung, kudu ngucapkeun "Hayu geuwat geura tuturkeun Bapa "
3. Nendeun keris borojol, tujuanna sangkan bisa kaluar ngaborojol samodél keris éta. Nalika arék ngajuru dina waktu peuting –sangkan euweuh anu ngaganggu kanu rék ngajuru, biasana salakina tataranjang –tujuanna pikeun ngusir kuntilanak. Dina prakna ngajuru, lamun hésé biasana éta nu rék ngajuru téh dititah: diuk jongkok/diukna ngunjar, maksudna pikeun ngungkulan kana héséna ngajuru. Pikeun mikanyaho kana waktu arék ngajuru, biasa sok ngeueuman jukut fatimah anu diteundeun dina jawan. Eta maksudna: sangkan bisa katingali anu dimana jukut fatimah ngarekah yen éta deukeut kana arék ngajuru. Sabalikna lamun éta jukut téh teu ngarekah, can bisa ditangtukeun iraha ngajuruna. Waktu dina arék ngajuru téh, dua atawa tilu poé. Dina waktu éta biasana bakal kaluar cai kakawahan tur dibarengan kaluarna orok. Kaluarna orok anu salamet biasana sok diteundeun dina nyiru tur dibulenan ku calana bapana anu beresih –palakiah éta téh, sangkan engké budak mun geus gedéna henteu kadatangan ku mangrupa panyakit. Paraji biasana ngurus heula orok, geus bérés éta orok, kakara diteruskeun ngurus indungna.
Pamali
Pamali, nya éta: larangan sepuh urang. Anu maksudna, teu meunang ngalakukeun hiji pagawéan lantaran sok aya matakna. Dina istilah ieu, kecap pamali dipatalikeun jeung kecap: pahing, pantrang, jeung cadu.
Pamali anu nyampak nalika keur reuneuh nya éta :
1. Teu meunang saré dimana waé jeung teu meunang maké bantal (teu meunang saré teu maké bantal?), sabab bakal ngabalukarkeun hésé nalika baris ngajuru.
2. Teu meunang ngadahar tutut, bisi tunduh dina ngajuru.
3. Teu meunang ngadahar intip, bisi bali orok kaluarna hésé.
4. Teu meunang diuk nangunjar, bisi engké ngajuru éta orok suku tiheula (sungsang)
5. Teu meunang diuk dina hareupeun panto atawa lawang panto (ngalong), bisi hésé ngajuru
6. Teu meunang diuk dina kulit: domba; sapi; kebo; atawa diuk dina taneuh teu maké samak, sabab bisi ngaluarkeun darah saacan ngajuru.
7. Teu meunang mandi maké raksukan baseuh, sabab bisi ngadatangkeun panyakit anu ngaluarkeun cai nalika ngajuru.
8. Teu meunang ngadahar telor (endog) kulub, sabab anakna engké bisi bisul dina sirahna.
9. Teu meunang ngadahar ganas, sabab bakal ngadatangkeun panyakit ateul dina pipina atawa koréng.
10. Teu meunang ngadahar salak, sabab engké bakal ngadangkeun panyakit koréng dina sirahna.
11. Teu meunang ngasaan sayuran dina séndok, bisi engké anakna goréng rupa.
12. Teu meunang nangkarak, sabab bakal ngabalukarkeun engké budakna dilahirkeun dina kaayaan nangkarak.
13. Teu meunang dahar belut, engké bisi budakna ulin waé.
14. Teu meunang dahar kapiting jeung lélé, bakal ngabalukarkeun anakna boga watek harak.
15. Teu meunang saré tibeurang, bakal ngabalukarkeun engké ngajuru dina kayaan kotor.
16. Teu meunang ningali anu maot, bakal ngabalukarkeun budakna miboga rupa pucat jiga bangké.
17. Teu meunang dahar anu lada-lada, sabab ngabalukarkeun panyakit hésé miceun kokotor.
18. Teu meunang dahar waluh, sabab engké bisi gendut beuteungna.
19. Teu meunang nendeun gulungan samak, sabab bakal dideukeutan ku kuntilanak.
20. Teu meunang mawa botol dijingjing, sabab bakal ngabalukarkeun sirah orokna leutik
21. Teu meunang dahar udang, sabab bakal hésé nalika ngajuru.
22. Teu meunang ngéwa kanu goréng patut atawa goréng lampah,
23. Teu meunang suaban sasauran
Lian ti ayana pantrangan pikeun nu kakandungan (pihak awéwé), aya ogé pantrangan pikeun salakina diantarana;
1. Teu meunang peupeuncitan;
2. Teu meunang nyiksa sasatoan;
3. Teu meunang nguseup;
4. Teu meunang ngadu hayam, ngadu domba jrrd.
Tur jalma lian ogé teu meunang nyinggung perasaan jalma nu keur reuneuh. Salaki pamajikan mun kapaksa kudu migawé nu dipantrang, alusna kudu ngucapkeun kalimah samodél: “utun inji hayu urang motongan hayam, tapi kade ulah sapotong-potongna lamun lain potongeunana” atawa “amit-amit jabang bayi ulah saturut-turutna” bari beuteung di usap.
Mun aya samagaha jeung lini, kudu di angir mandi. Kudu maké tumbal seuseukeutan sapertos péso tikel alit nu digantélkeun dina kutang atawa baju nu reuneuh.
Ngajuru
Nincak 9 bulan brol jabang bayi lahir ka alam dunya di bantu ku ma paraji, tali ari-arina di teukteuk ku hinis, balina sok dilayarkeun ku palayang ka walungan disimpen di dasar leuwi diheumpikan batu gedé. Mun teu kitu diwadahan kana kendi atawa kana ruas awi, bali atawa santen disamaraan maké gula –meh budak amis budi tuluy di ruang. Sok didamaran mun peuting, sok di siraman mun beurang salila 7 poé atawa saumur puput puseur. Nu ngalayarkeun bali sok di tebus ku duit jeung ku pakéan. Indungna dipiara diurut ku ma paraji tepi ka mahinum, salila eta sok dihibur ku macapat beluk salila saminggu. Sapuput puseur, budak dingaranan nu hadé, diitung nurutkeun weton. Ema paraji (indung beurang) sok dihurip ku hayam sasapihan. Barang brol orok di adanan jeung di komatan ku bapana atawa ku akina. Saréngséna orok di mandian tuluy di bedong, tuluy diwadahan kana ayakan, terus diténjrag dina palupuh; kieu:
Mimiti disebut poé lahirna (upamana lahir poé ahad),
Ahad (gujrag) béas nu di wadahan ku unem nepi ka mancawura di ténjrag ku halu talupuhna, orok sok ngarénjag ngocéak reuwaseun.
Senén, salasa, rebo, kemis, juma'ah, saptu (gujrag) béas jeung duit récéh dina unem nyamirat ngeplos kana conggang di pulung ku budak di kolong.
Terus dipépélingan di papay ku pancadria tinu pangluhurna:
Mimiti tina panon: tong satenjo-tenjona mun lain tenjoeunana,
Tuluy kana irung, tong saambeu-ambeuna mun lain ambeueunana,
Tuluy kana ceuli, tong sadéngé-déngéna mun lain déngéeunana,
Tuluy kana baham, tong saomong-omongna mun lain omongkeunnana,
Tuluy kana leungeun, tong sacabak-cabakna mun lain cabakeunana,
Tuluy kana larangan, tong sa.......na mun lain.........eunna,
Tuluy kana suku, tong satincak-tincakna mun lain tincakeunana.
Ténjrag pamungkas satarikna, indungna ngagurinjel, orok ngadengék tuluy di rawu ku ma paraji orok ditangkeup ditimbang di bébénjokeun: “deudeuh anaking nu geulis/nu kasep sing jadi jalma soleh” tuluy di sodorkeun ka indungna nu geus meunang ngamandian, nu geus nyanda di pa enggonan tengah imah, sukuna diteueulkeun kana batu panyandaan, ku indungna di tangkeup di hadiahan cai susu munggaran orok ngalempréh tibra.
Cuplak puseur dina 3 poé atawa 7 poé, tuluy nyalametkeun puput puseur, puseur anu geus puput di wadahan kana kanjut kundang di baturan ku bénggol, cariu, konci, emas di tambah ku surat kalahiran jeung péso tikel nu sok dipaké keur ngandeg.
Nincak 40 poé hajat mahinum, nyieun bubur pahinum jeung rujak séréh nyalametkeun sapuratina, di dieu mah meunang peupeuncitan. Orok di cukuran buukna di tukeuran ka emas sabeungbeuratna buuk, di pasihkeun ka ema paraji di barengan ku hayam sasapihan nu di sebut ngahuripan. Hajat 40 poé ogé sok disebut hajat néang gumurih, dina wanci ieu ogé sok sakalian di sunatan mun lalaki, di gusaran mun awéwé.
Di daerah séjén mah, nénjrag atawa ngagebrag orok téh kieu:
Kasus 1
Ngurus orok ilaharna ku paraji salila opat puluh poé nalika utun atawa inji kaluar tina beuteung indungna, tuluy éta orok téh ditangkarakeun anu asal posisina nangkub. Sanggeus kitu, orok téh di teundeun dina nyiru tuluy di tutupan ku samping (tina beuheung nepi ka sukuna).
Sanggeus kitu paraji tatahar ngurus indung éta orok, dituluykeun kana ngurus orok. Samping anu tadi di paké nutupan téh dibuka, tuluy paraji ngaracek bali jeung ngurut éta tali ari-ari, sabeulahna diurut kana arah beuteung éta orok jeung sabeulah deui kana arah bali.
Sanggeus kitu éta ari-ari téh di talian ku bola tilu kali beungkeutan. Beungkeutan kahiji jarakna dua ramo tina beuteung orok, beungkeutan kadua jarakna dua ramo tina beungkeutan nu kahiji. Beungkeutan katilu jarakna tilu ramo tina beungkeutan nu kadua jeung saterusna.
Sanggeus kitu maké landasan konéng temen jeung duit récéh di handapna, tali ari-ari nu tadi di teukteuk ku hinis. Bagian anu di teukteuk nya éta antara bagian anu kadua jeung nu katilu. Duit anu dijadikeun landasan nya éta duit ringgit atawa duit emas. Landasan éta miboga udagan sangkan éta orok ka hareupna bakal jadi budak gedé milik jeung séhat.
Sanggeus tali ari-ari diteukteuk, éta orok dimandian ku cai haneut kuku. Sanggeus bérés éta, orok di teundeun dina palupuh tuluy diténjrag (suku paraji téh dihentakan tilu kali di luhur palupuh, mimiti di belah luhur pas mastaka, kadua di belah katuhu, katilu di belah kénca). Lamun imahna lain panggung biasana lain di ténjrag tapi digebrag, carana numbuk-numbukeun halu kana pangrih, lobana tilu kali. Najan béda tapi tujuana mah sarua sangkan éta orok téh teu jadi budak anu reuwasan.
Saencan diténjrag atawa digebrag, paraji osok macakeun runtuyan poé –tapi anu mimiti disebut mah, poé kalahiran éta orok, tuluy ngurut tina poé kalahiran orok. Contona: orok téh lahir poé Ahad, jadi paraji macakeuna: Ahad, Senén, Salasa, Rebo, Kemis, Juma’ah, Sabtu, anu di barengan ku jampé. Sanggeus kitu éta orok dibalur ku konéng anu geus di réndos, tujuana sangkan éta orok kulitna lemes.
Sanggeus kitu diteundeun deui dina nyiru bari di salimutan. Orok, di adzanan di belah katuhu jeung qomat di belah kénca. Tuluy paraji mawa éta orok ka hareupeun hawu, tuluy mawa wadah tarasi, tuluy éta orok diparancahan ku kekecapan jiga kieu:
“Utun (lamun lalaki) Inji (lamun awéwé) mangka ati-ati!
ceuli ulah sadéngé-déngéna, ari lain déngéeunana,
panon ulah sok saténjo-ténjona, ari lain ténjoeunana,
irung ulah saambu-ambeuna, ari lain ambeueunana,
sungut ulah saomong-omongna, ari lain omongkeunana,
suku ulah satincak-tincakeunana, ari lain tincakeunana,
leungeun ulah sok sacokot-cokotna, ari lain cokoteunana.”
Tuluy leungeun orok diasupkeun kana wadah tarasi, sanggeus paraji macakeun deui mantra-mantra, tuluy éta orok di bawa deui ka tempat anu tadi. Halis éta orok di balur ku sasihung bawang bodas, maksudna sangkan halisna alus melengkung lir bawang bodas.
Dina bahamna diteundeunan gula atawa dibalur ku madu, sangkan éta orok téh amis budi. Sanggeus kitu biwirna di balur ku bawang beureum sangkan alus seurina, Tungtungna éta biwir orok téh dirapetkeun ku tapok jambé atawa cupat jambé maksudna sangkan biwirna teu jebéw.
Sanggeus kitu, dipaké keun tameuh atawa gurita. Sanggeus tali pusar diobatan ku konéng, tuluy dibedong jeung mastakana dikarudungan ku daun taleus hideung sangkan mastakana teu benjol. Sanggeus kitu mah éta orok téh di golérkeun deukeut indungna, sedengkeun deukeut mastakana disimpen aseupan butut ditonggéngkeun jeung dicorétan ku apu seupah.
Sedengkeun di unggal sisi éta orok téh diteundeunan dua bebegig anu dijieun tina sapu, anu hiji disebut Aki Maranak jeung hiji deui Nini Maranak. Tuluy dina piring aya: puncak manic; endog hayam hiji; uyah guluntungan; jeung cabé. Tuluy aya kanjut kundang, baréra, kisi, jeung péso.
Di belah tungtung suku orok di teundeun damar. Unggal poé –isuk-isuk jeung soré orok dimandian ku cai haneut, tuluy dibalur ku konéng anu geus di rendos nepika lemes. Sedengkeun bujalna dibalur ku mehong sangkan sésa tali ari-ari anu masih rapet téréh garing. Lamun bujal éta leupas, mangka diayakeun salametan anu disebut puput puser ilaharna mah di antara opat atawa lima poé ti mimiti lahir.
Nalika katujuh poéna diayakeun salametan anu disebut nurunkeun, nya éta mawa orok ka luar imah ku upacara halaman. Dina 10 atawa 15 poé, orok dimandikeun ku cai anu diteundeun tolowéngkar anu dibeuleum saméméhna; daun bacang; jeung kalakay daun cangkring –maksudna sangkan ngaleungitkeun bulu hiang orok anu jadi ti mimiti lahir.
Kasus 2
Barang gubrag jeung ngagoar ceurik, diadzanan jeung diiqomatan ku bapana –jadi, nu pangheulana kadenge ku orok téh: asma Alloh.
Jabang bayi anu geus diberesihan jeung dimandian ku paraji, tuluy ditunda di luhureun tempat anu mun digebrag sorana rada tarik –dina méja upamana. Paraji tuluy ngagebrag tujuh kali:
Tong satempo-tempona, mun lain tempoeunana; (kitu ceuk paraji satengah ngagorowok ditungtungan ku ngagebrag meja –biasana ku batu. Jabang bayi biasana ngagoar ceurik, reuwaseun).
Tong sadéngé-déngéna, mun lain déngéeunana; (gebrag deui)
Tong sacabak-cabakna, mun lain cabakeunana; (gebrag deui)
Tong saomong-omongna, mun lain omongeunana; (gebrag deui)
Tong saambeu-ambeuna, mun lain ambeueunana; (gebrag deui)
Tong satincak-tincakna, mun lain tincakeunana; (gebrag deui)
Tong sacokot-cokotna, mun lain cokoteunana; (gebrag deui)
Terus paraji ngadu’a:
Sing pait getih, Pahang tulang;
Hirup kumbuh jadi manusa nu sampurna.
Jabang bayi satuluyna dipasrahkeun ka indungna, sina disusuan ku cisusu munggaran.
Bada Ngajuru
Aya sababaraha pantangan anu geus ngajuru salila tilu bulan, nyaéta :
1. Teu meunang ngadahar anu digoréng-goréng.
2. Teu meunang ngadahar endog
3. Teu meunang ngadahar waluh gedé
4. Teu meunang ngadahar cau
5. Teu meunang ngadahar anu haseum-haseum
6. Teu meunang ngoyagkeun tilam orok
Saenggeus tilu atawa dalapan poé puserna geus coplok, biasana sok diayakeun salametan bubur bodas jeung bubur beureum bari méré ngaran ka orok anu ku indung bapana dibéré ngaran panghadéna.
Aya sababaraha kapercayaan ngeunaan kana ngaran, nya éta :
1. Nalika anu ngajuru tur orokna maot waé, éta budak téh kudu dingaranan: Runtah, Kadut jeung Sarah
2. Nalika orok dilahirkeun dina mangsa Safar, éta orok sok panyakit sasapareun (gedé ambek) mangka orok kudu dibéré ngaran: Lélé, Betok jeung Bulus, tujuanna sangkan éta orok téh bisa miboga kasabaran. Ngaran-ngaran éta bisa diganti nalika éta orok téh geus gedé (anu disebut tea, ngaran "Nénéh"). Salila puser ari-ari orok éta can leupas, biasana anu ngurus éta orok téh paraji. Lamun geus leupas, kakara anu ngurus éta orok téh indung bapana atawa kulawargana. Saenggeus ari-arina atawa puserna geus coplok, éta orok téh di mandian dua kali sapoé jeung maké bedak ku ubar sasawaneun (bura beuweung) anu geus disadiakeun dina mangsa reuneuh salapan bulan. Maksud dibedakan, ngarah éta orok téh henteu bau. Kira-kira dina umur lima belas poé, dimandian maké daun bayang jeung dahan dadap atawa cangkring anu geus garing, tujuanna sangkan bulu miang gugur jeung ngalembutkeun kulitna. Dina bobogaan awéwé orok éta, biasana sok maké jawér kotok, tujuanna sangkan budak éta henteu boga panyakit kulit jeung henteu ngaluarkeun kokotor anu matak ngadatangkeun panyakit gecet. Jalma anu geus ngajuru teu meunang nginum cai atah, sabab bakal ngabalukarkeun orokna utah-utahan. Kira-kira tilu poé atawa tujuh poé, biasana anu geus ngajuru sok diayakeun ngurut anu dilakukeun saminggu sakali, salila opat puluh poé diitung tina tujuh poéna geus ngajuru.
Bali atawa Santen
Bali mangrupa daging sagebleg nu disambungkeun ku tali ari-ari kana bujal jabang bayi. Ieu bali ulah dipiceun sagawayah, tapi kudu diurus heula saperti dibungbuan maké uyah, asem, jeung gula. Tuluy ditutup maké kaén bodas nu geus diliangan ku awi leutik. Sanggeus kitu tuluy dibawa, dikuburkeun di pipir imah atawa leuit. Sangkan ti jero kuburan bali, bisa kaluar hawa sok dipalitan nolol luhureun taneuh sarta teu beunang kapepedan.
Ngalarung Bali Sangkan Luhur Darajat
Baheula miceun bali atawa santen nu kaluar sabada jabang bayi borojol teu kitu waé, tapi pinuh ku duduga jeung peryoga. Ngarah jabang bayi engkéna luhur harkatna, bisa ngajungjung darajat: agama; indung bapa; bangsa; jeung nagara.
Umumna bali atawa santen dikubur ku paraji atawa indung beurang sanggeus ngurus jabang bayi nu kakara gubrag. Nguburna teu asal, biasana mah dibungkus heula ku lawon beresih. Aya ogé nu diasupkeun kana kendi leutik, dikuburna jeung kendi-kendina. Ngaruangna rada jero, luhurna ditindihan batu ngarah teu dikali ku anjing. Lolobana dikubur dipipir imah, tapi di Ciniru Kuningan mah ngaruangna téh sok diparapatan jalan nu mindeng kaliwatan. Teu kapapay naon maksudna, ngan bisa jadi udaganana supaya jabang bayi mun geus gedé: lampar; jembar; jeung loba sobat keur batur pakukumaha.
Aya ogé anu ngaruang bali téh di tempat karamat. Bali anu meunang mungkus ku lawon bodas jeung upih téh, terus dikubur. Kuburanna diasupan palét –awi leutik nu biasa sok dipaké nyieun bebedilan anu pélorna ku kanyéré, ngacung ka luar sangkan hawa asup ka jero.
Di Tundagan Kuningan, bali teu dikubur tapi dilarung di leuwi walungan. Ngalarungna aya beurang, aya peuting –kumaha gubragna jabang bayi. Teu bisa dililakeun, kudu gancang-gancang dilarung.
Kitu ogé mun jabang bayi lahir tengah peuting, harita kénéh balina kudu gancang dilarung henteu bisa diisukeun –nu matak, kulawarga anu wanojana keur kakandungan, heug geus bulan alaeun, sok nyiapkeun upih jeung lawon bodas.
Baheula mah anu rék ngalarung bali, sok maké baju husus: sirah diiket; baju toro –kamprét; jeung calana pangsi hideung. Kabéhdieunakeun mah, pakéanana téh biasa waé ilahar jeung pakéan umum. Nu penting mah sopan, henteu sempral-semprul teuing –lantaran lain rék miceun runtah.
Prak-prakanana Ngalarung
Mimitina bali dikumbah sing beresih, tuluy dibungkus ku lawon bodas nu ogé beresih. Geus kitu, dibungkus ku upih –kalokop dahan jambé. Ti dinya digantélan ku keretas sacewir nu ditulisan ngaran orok.
Mun orok lalaki, diasupan duit kencring nu jumlahna jangkep (genap). Ari orok awéwé mah, jumlah duit kencringna ganjil. Gedé leutikna duit, teu ditangtukeun.
Sasajén sapuratina keur bawaeun ka sisi walungan, disadiakeun dina wadah leutik –ngarah babari dibawa. Sasajénna téh: kembang tujuh warna; sangu dua pincuk leutik; beuleum asin –biasana mah pépéték atawa tanjan; palita –damar tina kantéh atawa kapas, maké minyak keletik; jarum; eunteung; jeung sajabana.
Memeh jung indit, di du’a an heula. Unina diantarana kieu:
Bul kukus menyan ka manggung;
Amit ka para karuhun ti bapa katut ti indung;
Ka para Wali, ka Kanjeng Rasulullah SAW, ka para Sahabat sakabéh;
Banyu rasa, banyu suru;
Banyu kaserangan aing;
Singlar beurang, singlar peuting;
Singlar sapapanjangna.
Bali nu dibungkus ku upih téh, diais ku samping kebat di beulah kénca –teu béda jeung ngais orok. Leungeun kénca mawa payung, ari leungeun katuhu mekel umpet –obor tina mancung kalapa keur nyeungeut menyan. Sabot leumpang ngajugjug leuwi: teu weléh maca solawat sedengkeun leungeun katuhuna ngupat-ngapitkeun umpet –ngarah teu pareum. Lamun aya nu nanya, teu meunang ngawalon sakecap ogé –lamun ngawalon cenah orokna moal anteng, bakal rungsing. Urang lembur anu pasarandog di jalan, geus ngalartieun tara pirajeuneun nanya.
Anjog ka nu dituju, lalaunan aisan bali atawa santen dibuka. Balina tuluy diteundeun di sisi leuwi, sasajén ditunda gigireunana. Menyan diseungeut ku ruhay umpet. Bareng jeung haseup menyan nu mumbul ka luhur, bari sundak-sanduk:
Kula nyérénkeun ieu santen;
Ka indung palebah dieu, ka bapa salebah dieu;
Ka sadulur opat, kalima pancer;
Pangjajapkeun ieu orok, wasta …. (nyebut ngaran orok);
Niat mangkat nyiar pirejekieun, pidarajateun, sareng pijodoeunana;
Pasihkeun ka …. (nyebut ngaran orok).
Geus kitu, bali atawa santen dikerelepkeun ka leuwi –mun keur usum halodo jeung caina déét, bali téh sok ditindihan ku batu badag ngarah teu aya nu ngagunasika.
Bérés kitu mah tuluy baralik, sasajén jeung umpetna ditinggalkeun di sisi leuwi –henteu milu di ruang.
Cag.
Hapunten tina kakiranganana.
Hapunten tina kakiranganana.
Langganan: Postingan (Atom)


text:
XDSL
xdsl nyaéta istilah pikeun nyebutkeun kabéh wanda téknologi digital subscriber lines. Dua wanda nu utama nyaéta ADSL jeung SDSL. Dua wanda séjénna nyaéta High-data-rate DSL (HDSL) jeung Very high DSL (VDSL). Téknologi xdsl kaasup téknologi Voice over Internet Protocol (VoIP) anu kiwari keur jadi trénd pikeun dimekarkeun.
Awalna, tujuan pamakéan téknologi xdsl nyaéta pikeun Vidéo on demand (VoD) sarta TV interaktif (ITV). Ku hadirna world wide web (www), kabutuh kana rubakpita pikeun meunangkeun aksés ka internét kiwari dirasakeun sabagé salah sahiji kabutuhan utama pikeun ngagunakeun téknologi xdsl. Poténsi pamakxdsl nyaéta istilah pikeun nyebutkeun kabéh wanda téknologi digital subscriber lines. Dua wanda nu utama nyaéta ADSL jeung SDSL. Dua wanda séjénna nyaéta High-data-rate DSL (HDSL) jeung Very high DSL (VDSL). Téknologi xdsl kaasup téknologi Voice over Internet Protocol (VoIP) anu kiwari keur jadi trend pikeun dimekarkeun.
Awalna, tujuan pamakéan téknologi xdsl nyaéta pikeun Vidéo on demand (VoD) sarta TV interaktif (ITV). Ku hadirna world wide web, kabutuh kana rubakpita pikeun meunangkeun aksés ka internet kiwari dirasakeun sabagé salah sahiji kabutuhan utama pikeun ngagunakeun téknologi xdsl. Poténsi aplikasi pamakéan pita rubak pikeun nyumponan kabutuh di padumukan-padumukan geus karasa, nyaéta kaasup: vidéo on demand; near vidéo on demand; delayed broadcast; internet access; broadcast vidéo; teleshopping; telework; games; karaoke on demand.
Téknologi DSL ngagunakeun téknik modulasi pikeun madetkeun (komprési) data dina kabel tambaga dawam. Remen ogé disebut sabagé téknologi last mile anu nyambungkeun setasiun switching telepon langsung ka imah atawa kantor (pamaké ahir), jarang dipaké sabagé saluran tulangtonggong antar setasiun switching.
xdsl sarua jeung ISDN sabab dijalankeunana dina kabel telepon tambaga dawam / (POTS) sarta ogé dijalankeun dina jarak deukeut (kira-kira 20,000 suku). Tapi, xdsl nawarkeun kapasitas anu leuwih gedé, nepi ka 32 Mbps pikeun trafik downstréam sarta ti 32 Kbps nepi ka leuwih 1 Mbps pikeun trafik upstréam.
Pamakéan xdsl bisa jadi salah sahiji alternatif téknologi aksés pikeun nyumponan kabutuh rubakpita. Téknologi ieu mangrupa téknologi modém anu ngagunakeun sambungan telepon (twisted-pair) nu aya kiwari pikeun ngirimkeun data nu rubakpitana gedé, kawas multimédia sarta vidéo, ka langganan. Téknologi ieu meunang perhatian nu gedé ti para panyadia jasa alatan bisa ngirimkeun data nu rubakpitana gedé ka lokasi nu sumebar sarta merlukeun parobahan anu relatif leutik dina infrastruktur nu geus aya.


text:
dampers Geter
Geter damper dirancang pikeun ngadalikeun frekuensi tinggi Geter Aeolian tina garis transmisi. dampers Geter bisa dipaké kalawan kawat optik taneuh (OPGW), sadayana (ADSS) kabel timer ngarojong diéléktrik.
Geter angin-ngainduksi nyiptakeun saimbangna, nu ngabalukarkeun hiji kacapean sahiji sambungan kabel dina tempat anchored of konduktor, deukeut hardware napel kawas clamps tegangan gantung, sarta hirup durasi ADSS, sambungan kabel OPGW pisan pondok.
Sabot damper Geter anu dipasang, éta bakal runtah énergi Geter Aeolian, ku sorangan.
Jera garis fittings geus researched pangalaman paling husus sarta pangalusna di wasting of Geter aeolian, ku kaasup handap dampers Geter dina rentang produk urang:
Stockbridge Geter damper
Geter spiral damper
The ukuran jeung géométri of dampers pangaruh jumlah énergi anu bakal runtah ngalawan Geter aeolian. Geter damper bakal dipilih nurutkeun bentang jeung konduktor sarat husus.
dampers Geter dijieun tina bahan stainless steel, aluminium, thermoplastic, baja. Yén insures lalawanan korosi tinggi na ngajamin jaman panjang pamakéan.
Jera nawarkeun sagala mendi sambungan kabel jeung asesoris nu diperlukeun dina pangwangunan jaringan overhead transmisi: kurung kutub, kutub banding, band stainless steel sarta buckles, kait, turnbuckles, shackles, dampers Geter spiral, sambungan kabel slack gudang, alur panyambungna paralel.
Sagala rakitan lulus tés tensile, pangalaman operasi kalawan suhu mimitian ti -60 ° C nepi ka uji +60 ° C, test Ngabuburit hawa, test sepuh, test lalawanan korosi jsb