text:
Gombrang. Pré. Isuk-isuk. Amarah. Meupeuskeun deui beling-beling nu patulayah. Srog. Lalaki gandang opatpuluhan. Gogodeg. Memener dasi beureum atina. Gandeuang.
“Pap, skripsi!” Rét. Kokodok. Lung. Rikat disanggap. “Thank you, Pap!” Teu némbalan. Pamuda kuru, celong, nyéréngéh. Ngahéot. Nyarandéan sofa empuk, saksi réwuan carita.
Gap, sapatuna. “Kaos kakinya, Mas Jim….” Halon, ajrih. Song. Kerewek, leungeun dibetot. Wanoja diseragam kayas pias. Kéképés. Obah satékah polah. “Jiiim!” Gurinjal. Tangkeupan leupas. Si Kuru ngahéhéh. Beretek. “Dah, Maaam!” Earphone, ngahalangan raclengna tai ceuli, mireng nu gagantawangan. “Teu bapa, teu anak…!” Gebrug. Lawang patilasan ‘home sweet home’ nutup deui.
Jol. “Mam, Papa pergi lagi, ya?” “Sibuk, Vi. Siang kita ke spa, jadi kan?” “Jadi, dong. Tapi, bénsinku habis….” Golosor. Manglambar-lambar, alanyar. Celengok. Léos.
Imah agréng cakueum deui. Mingkin tiiseun. Geueuman. Ukur hiji sora. Beuki atra. Ngaweuhan. Nyeuit. Ti mangsa ka mangsa. “Harta lain sagalana. Lain ukur ku harta, Nyai, Ema-Bapa ngagedékeun hidep. Tapi, seug, kumaha karep waé!”
Doni jeung Husni sosobatan ti S.M.P. kénéh.Puluh2-puluh taun papisah.Kamari diparengkeun papanggih, atuh kacida saronoeunana, ngobrol ngaler ngidul sabudeureun nostalgia.geus uplek ngobrol Husni nu geus batian dua nanya ka Doni:
'"Ari énté kunaon can kawin wae euy? "
" Sajujurna tepi ka wanci ieu uing terus néangan wanoja nu sampurna , matak ngalajang kénéh teh.Baheula di Bandung papanggih jeung hiji wanoja ,pinter geulis, .Ceuk dina pikiran kuring harita, sigana ieu yeuh calon pipamajikan téh.Tapi lila-lila kanyahoan singhoreng manéhna balagu loba tingkah.Panggih deui di Palémbang , geulis ,beunghar ,darmawan, lila bobogohan, kanyahoan deui geuning sombong.Teu bosen - bosen kuring néangan wanoja nu sampurna.Tungtungna di Jakarta kuring panggih jeung wanoja nu geulis, pinter, ampuh lungguh,tur darmawan.Ceuk pikir sigana ieu jodo kuring kiriman ti Gusti Nu Maha Agung.
" Terus naha teu geura -geura dikawin?"
" Nyaéta karék kanyahoan manéhna gé keur néangan "Pria Sampurna."
Panorama sagara upluk-aplak. Ombak paudag-udag di sapanjang basisir Siung Gunung Kidul. Tim ékspédisi tepi di tempat favorit pikeun panjat tebing. Di pingpin ku Apa, muka jalur Kuda Laut.
Harnes, sapatu, helmet, jeung magnesium bag, geus dipaké. Térékél, hiji-hiji piton dipasang.
“Kadé dicey!” saur Apa ka Mang Dapa. “Pengaman emas!” saur Mang Dapa ngaliwatan overhang.
Palebah roof, alat pikeun nahan tali lesot. Haul bag ragrag, dituturkeun Mang Dapa nu tijengkang bari ngocéak. Sorana beuki laun, kasilep ku sora ombak. Kuring tagiwur, naplok na gawir. Teu lila piton coplok. Beuki geumpeur basa Apa ngoléang ngaliwatan kuring, ngagantung na tambang. Terus ngomando, “Tenang… pasang rivet!” rivet dipasang. “Sok pindahkeun tambangna!” Lalaunan hand ascender dikaitkeun. “Kaluarkeun peso!” kuring ngagugu. “Sok teukteuk tambangna!” hémeng. “Gancang! Rivet moal kuateun nahan urang duaan.” Gérésél tambang diteukteuk.
Nu keur ayun-ayunan dipelong. Cicirihilan jeung baturna. Buukna dipita beureum. Teu karasa cipanon murubut. Kasono méh minuhan dada. Kahayang mah tuluy nyampeurkeun bari ngagaléntoran. Namplokeun rasa deudeuh nu moal bisa disisilihan ku naon baé ogé. Duh..,éta pitana teu nyurup jeung sapatuna. Padahal dipahing pisan lamun manéhna nu mapantesna. Nyeuit deui haté téh mun ingeut kumaha lucuna budak waktu didangdanan méméh indit ka sakolana. Ngahuapan sarapanana, nyoléndangkeun tas sakolana, nu sawarna jeung kaos kaki, pita buukna atawa jeung sapatuna.
Hal anu teu bisa deui dipigawé deui ayeuna. Jimat awaking leupas dina rungruman. Beulahan haté nu lesot tina aisan. Najan kuat kayakinan kanyaah indung moal kahalangan ku gunung, kahulag ku sagara, kiwari tetep neundeun raheut, nunda lara.
Hareugeueun basa guruna nitah asup ka kelas. Narik napas, karasa eungap dina jero dada. Putusan pangadilan, mertélakeun hak asuh aya dibapana.
Mangkat subuh balik tunduhteh eta lain babasaan deui, tapi geus jadi kabiasaan. Gawe di sawah memang loba pisan resikona, tina raheut ku pakarang, sarupaning seungseureudan, kai, awi jeung sajabana. Tapi kabungahan jeung nyenangkan kulawarga tina hasil cape gawena eta nudipihareup, istuning tara rumahuh sumawonna menta tulungmah, mun aya kabungah atawa beubeunanganmah haripeut bebeja. Isuk ieu keur beberes ngakutan barangkal di kana handapeun tangkalkeun, ti subuh keneh geus manggulan barangkal, aya saeutik deui oge rek di bantuan ulah, ari di gotongmah rusak kana bagor babasaannateh. Teulila ti kitu geubeug ningali salira Apa nyangsaya dina tangkal, di goroan teu nempasan, terekel naek, di guyahkeun cicing, di cabak tiis, gorowok we bapaaaa, sing horeng Gusti Allah parantos mundut anjeunna, estuning endah, calik mernah, kesang acan tuus, teu pisan nyusahkeun. Ayeunamah mung doa nu tiasa males kasaean Anjeunna, bral Apa abdi Rido, Abdi yakin Gusti Allah bakal langkung nyaah sareng tiasa nyenangkeun Anjeun.
"Teu adeuh pisan wartawan téh!" Mang Satja kukulutus. Song manéhna ngasongkeun koran, "Tah baca geura ku Alo!" pokna deui. Rét kana koranna. Geuning koran lokal. Terbitan Tasik. Panasaran diilikan, naon nu matak Si Mamang gegelendeng. Bréh téh aya artikel, topikna: "Kampung Paling Ngeres di Garut".
Béhna mah, duméh éta wartawan manggih tilu ngaran kampung: Sarkanjut, Panunggangan, jeung Cibudug. "Boa-boa éta wartawan loba teuing maca bacaan "ngeres" kitu?" ceuk Si Mamang, "Katambah resep nulis kurang daék maca jeung tatanya?" sambungna, "Kapan tiap ngaran kampung téh aya sajarahna!" Can anggeus ti kukulutus. Teu ieuh diwaro. Ukur diréspon ku mesem.
"Kapan éta téh lembur Alo!" Sugan téh geus leler. "Sasat kanyaah indung-bapa Alo téh ngamalir di ieu lembur. Tong diantep atuh Lo!" sambungna, "tulis kadinyah walonanana!" Meni keukeuh éta Si Mamang. Tayohna mah bakat ku keuheul. "Yeuh Lo, najan Alo lahir di Mekah Al-Mukarommah, ari ukur jadi Abu Jahal mah keur nanahaon!" pungkasna.
Kacida bosenna hantem ditutur-tutur ku poék. Mangpirang taun kuring hirup dina alam poék. Beurang jeung peuting pikeun kuring taya bédana.Kabéh sarua poékna ! Kaéndahan alam dunya ngan nyaho ceuk béja. Teu apal kana pulas beureum, hideung jeung pulas nu liana, boa nu kumaha? Hoyong pisan apal raray Ema, jalmi nu salami ieu ihlas mikanyaaah, ngatik-ngadidik kuring. Gustiii..naha sapertos kumaha ari raray Ema? Haté asa dibéntar gelap tengah poé eréng-eréngan, basa perban nungabulen mata kuring dibuka ku dokter.“ Tuang Ibu tos ngantunkeun”, omongna halon bari macakeun sacewir kertas ti Ema.
" Ema ngadonorkeun soca pikeun hidep, sing tabah upami hidep bakal nunggelis nyorang kahirupan,,,," Pipi baseuh kucimata réngsé dokter maca kertas ti Ema. Cangcaya! Asa piraku? Pan tadi wengi Ema masih kenéh ngusapan sirah kuring.
Kulutrak! Bray. Kasampak Mamah nuju ninggalian album. Rapang ku potrét paningkah palaputrana. Sadayana dalapan. Srét, potrét Apa di kantorna. Mung tos koléas. Nyéh gumujeng. Socana pinuh ku kasono. Teras katawisna kunyam-kunyem. Panginten nuju ngado’a. Amin, ceuk gerentes. Tapi geuning rambisak? “Pa ulah melang, jongjon waé sareng Gusti. Keun barudak mah katanagaan kénéh.” Bari nyusutan damisna. “Pan kahoyong Apa kénéh, geuning Si Cikal kedah nyarengan Kangjeng Ratu. Sakitu tos dihulag ogé, Mamah mah mung tiasa ngado’akeun.” Clak. Kuring ngabalieur. Pédah sok géhgéran. Trék! Nutup.
Prung deui rapat sési kadua. Mentri sosial kawas katépaan océs purunyus, lar-sup. Kaciri aya angka nu disumputkeun. Samarukna mata batin bisa dibohongan? Kangjeng Ratu ukur imut nampi laporan ti mentrina. Surti. Lajeng mungkas rapat terbatas.
Kulutrak! Bray… ”Niiin! Itu aya Papah!” Incuna tutunjuk kana layar televisi. Gabrug digaléntoran. Dibarung ku segrukna. Rét ka langit, Apa ngabedega. Lamun teu kagok ku wartawan mani hayang ngagajleng, nyuuh kana sampéanna.
Adi nu panengah bangun nu can wareg daharna. Komo si nyai nu bungsu mah. Daék sotéh dahar meunang ngalelemu ema. Bosen pajarkeun téh. Da enya anaseug dirasa-rasa mah. Teu wareg. Bosen. Ukur jeung endog dadar. Kitu gé mun pareng ema boga duit. Sanggeus réngsé dahar, kojéngkang uing ngadeukeutan kamar ema. Panasaran. Hayang nanyakeun. Naha ema tara dahar bareng jeung uing katut adi-adi. Komo sanggeus bapa maot. Bolay rék nanyakeun téh. Kasampak ema keur husu ngadunga. Rérés salat lohor. “Nggeus dahar, ema mah!” pokna bisa neguh eusi haté uing. Sakali mangsa mulang ti sakola. Nénjo ema keur ngagoréng endog. Ngaleketey haté. Singhoréng endog nu ngan sasiki téh dicaian. Tuluy dioyag-oyagkeun dina katél. Sangkan gedé, bari ipis. Mahi keur tiluaneun. “Ema...,” kuring ngagerentes. Clak, cipanon murubut. Biwir lilinieun. Ras, ka ema. Nu kiwari tos di kalanggengan.
Uih sakola, kasampak Mamah nuju pak-pik-pek di pawon. “Bungsu, sakedap nya! Mamah nuju masak heula udang kanggo Tétéh.” Teu diwaler. Ka kamar. Reuwas. Kasur pinuh ku pita, topi ulang taun sareng balon warna-warni. “Éta kanggo Tétéh, pan énjing Tétéh milangkala anu ka-17. Jung ayeuna geura emam. Tos éta bantosan Mamah niupan balon. Muhun, geulis?” nembé pisan badé ditaroskeun, Mamah tos mayunan. Geuwat nyandak sangu. “Geulis énggal emamna! Anteur Mamah. Mamah hilap teu meser balon warna jingga karesep Tétéh.” Padahal nembé tilu huap. Diwaler ku imut. Piring nu pinuh kénéh disimpen deui. Tuluy nganteur Mamah ka pasar. Dugi di ditu, Mamah sagala kabita. Sagala dipésér. Tiung. Sendal. Kantong. Itu. Ieu. Éta. Kanggo Tétéh. Sadaya kanggo Tétéh. Waktos badé uih, hujan poyan. Aya katumbiri. “Bungsu tingal itu katumbiri…! Énggal poto! Kanggo Tétéh.” Ngan tiasa imut. Tétéh, Néng yakin, di tungtung katumbiri Tétéh aya sareng tujuh widadari.
“Nepangkeun wasta abdi Bulan,” pokna bari ngasongkeun leungeun. Lir disirep, sajongjongan kasima neuteup manéhna. Di juru-juru matana, atra aya cahaya nu hésé dihartikeun. “Badé naros naon bapa téh,” sorana, mepeuskeun lamunan. “Eu, éta .. aduh badé naros naon tadi téh nya,” dumadakan sagala pananya ngahiang teuing kamana. Tanggah. Manéhna neuteup seukeut. “Bapa tong naroskeun saha bapa abdi. Bapa abdi mah nya Ema,” pokna tatag. Siga ngadakwa Bulan terus cumarita. “Pa, Ema téh kanggo abdi mah éstuning lalaki sajati,” ngarandeg, aya cipanon ngembeng na pipina. “Batur mah, nyebat ka Ema téh runtah, abdi mah teu paduli, saéstuna anjeunna téh malaikat,” aya amarah na dadana. “Rumaos pa, abdi digedékeun tina ladang Ema gawé peuting. Disakolakeun, dipasantrenkeun tina késangna ngajual diri,” teu wasa némbal, haté asa dipepejét. Tungkul. Sumerah dina sagala karumasa. Sidik pisan, kuring téh lain lalaki. “Kamari Ema ngantunkeun,” ngarumpuyuk, kuring ngaruntah na inghakna
“Néngsiiih! Dangukeun heula katerangan Ibu!” Panto kamer diketrokan. “Aliiim! Néngsih mah isin gaduh Bapa modél kituuu!” Ngagukguk satukangeun panto. “Ihhh! Teu kénging kitu! Dosaaa!” “Usir Bu! Usiiir!” Gorowokna pacampur inghak. “Toslah Bu!” Pa Harmén dareuda. Sarébu kati kapeurih, nindih haténa. “Teras kedah kumaha atuh énjing, Pa?” Gideug. Bu Ismi ngadadak ngarumpuyuk. Ua Rumi ligat nyangkéh, dituyun ka pangkéng.
Rohangan tengah dibungkem haleungheum. Tanpa kecap, tanpa kalimah. Saukur cakah-cikihna urang dapur jeung dokdakna nu meulahan suluh, mirigan ngisedna mangsa. Teu lila, Adan Lohor ngageuing. Ngajak sumujud ka Sang Holik. “Geuliiis! Candak Sholat angguran!” Ua Rumi ngetrokan. Kolotrak! Tulak panto dilaan. Matana carindul. “Sok, Lohor heula! Ua aya picarioseun.”
Rérés Sholat. “Tah, kitu! Saukur béla diri! Ngabélaan Si Tétéh! Kadituh ménta dihampura! Pagéto, Bapa hidep geus kudu nyorang sésa hukumanana.”
Bada Lohor, rohang tengah kakeueum cimata. “Bapaaa! Hapunten Néngsih!” Duanana paungku-ungku. Mudalkeun kaasih, kasono dualas taun. Nyampurnakeun bagjana nu rék walimahan.
"Jang, ulah sok hayang kana milik batur...!" Bapa nyarék.
"Nyai, ulah ditémbong-témbong kitu aurat téh...!" Ema ngiluan nyarék
"Bageur, teu kénging kasar, ari nyarios téh...!" Bapa molotot.
"Anaking, kahadé nya! Ulah ninggalkeun salat lima waktu...!" Ema papagah.
"Cu, teu kénging ngawadul...!" Bapa ambek.
Ti saprak pahatu lalis. Teu sirik, kabéh panyarék kolot nu baheula ukur dianggap radio butut, sup ka ceuli béh katuhu, ka luar ti ceuli béh kénca. Ayeuna, narémbongan deui. Ménta diregepkeun jeung dipilampah.
"Ema... Bapa...! Hapunten abdi, teu nurut kana panyarék salira!" gerentes téh. Haté kaduhung sagedé gunung. Ras inget, ka nasib kuring jeung adi-adi kuring ayeuna. Adi kuring nu awéwé, jadi saurang Bondon. Adi kuring nu kadua, dipikagimir ku balaréa, manéhna jadi saurang Jéger. Adi kuring nu pangais bungsu, kawentar Ustad gejul. Adi kuring nu bungsu, kakoncara jadi Tukang tipu. Kuring ayeuna di penjara, alatan katéwak ku KaPéKa.
Lulus SMA, Ijang ditarima di PTN tanpa tésting. Budak guligah. Ma Iroh jeung salakina cumalimba. Bingung. Pacabakan salakina kadar buruh tani.
Ku alpukah dulur-dulurna, Ijang bisa kuliah. Keur waragad sapopoéna, Ma Iroh nyieun uras jeung bala-bala. Dititipkeun di sakola. Unggal poé batina dikumpulkeun. Bahankeuneun ka Ijang, mangsa aya mulang.
Hiji waktu, Ijang ngabutuhkeun biaya nu rada gedé. Kapaksa Ma Iroh udar-ider néangan bantuan. Lain teu éra, lain teu ngarasa kahina. Malah asa nongtoréng waé, omongan dulurnana basa dipéntaan tulung.
“Matak gé Ceu . . . Ari teu gableg duit tong nyakolakeun. Cicing wé méh teu ngaripuhkeun dulur. Dina ayana gé, kuring moal méré, bisi teu kabayar.” Ngomongna bari lujag-léjég. Ma Iroh ngayekyek. Cipanon murubut maseuhan bajuna nu lalayu sekar. “Duh Gusti . . . nasib téh bet kieu-kieu teuing.” Jerit jengkling Ma Iroh galécok jero haténa. Najan kitu, Ma Iroh teteg, teu ilang sumanget. Mun kudu, nyawa rék ditandonkeun.
Clé. Iber singget néngtét‘na hapé.
“Balik heula!” Sumber iber diuber. Anjog. Nu ngajepat di patengahan imah, katempo béngo. Dirawu dipangku. Sarwawalurat. Dijajap béca ka klinik. Paramédis boboléh. Dirujuk. Ambulan ngadius, balap jeung sésa rénghap. UGD RSU. Pagawé daréhdéh mapagkeun. Dagdag-dégdég narima pasién, tuluy patingkorolos tanpa permios.
Nu gering ilang kasadaran. Guyang tai. Mabek amburatel. Buru-buru dielapan ku baju jeung simbut urut meunang ngajejewét. Simpé taya pagawé.
“Pa diantos!” Ngiclik. Administrasi tarapti. Pagawé cug-ceg. Paciweuh méré tindakan. Nu gering teu kecet-kecet. Dipindahkeun ka rohangan rawat. Angger ngajepat, parat nepi ka dokter ragrag ucap, “Candak uih baé!” cenah megatkeun duriat nu natrat. Digugu. Utang-itung. Mereketkeun kampal-kumpul keur mulangkeun cisusu. Babayar. Mulang. Di imah nu gering nguniang. Dirawat gemet daria. Nu diponis pondok harepan, manjang pulih sabihari.
“Katarima sagalana ku ema Sujang,” bari ngarurubkeun samping kebat ka beungeut kuring. Sakolébat imutna. Ngarobah sakarat jadi nikmat.
Diimeutan salambar-salambar, palias aya nu kalarung. Lambaran kahirupan dikumpulkeun méh saban usik, dianggit jadi hiji carita.
Ungkara pahuhunyud, ngagugunung jeroeun sagara nu makplak satungtung deuleu. Pucunghul di alak paul pulas kayas, dipasieup katumbiri nu melengkung. Widadari gepyak ngabagéakaeun paheula-heula turun ti langit.
Di sapertelu peuting, wanci sakabéh mahluk dipépéndé simpé, neuteup pameunteu wawakil Gusti dina pigura nu salila ieu dipupusti, disimpen didama-dama inggis katodél kekebul, komo tepi kalaas. Gurat-gurat atra, tapak ngalanglang jaman, ngalalana nyiar kipayah pikeun mélaan amanah ti Nu Maha Kawasa, teu suka katalangsara, hirup kadungsang-dungsang.
Indung jeung Bapa namplokeun kanyaah taya kendatna ditiap rénghap, ditiap ketug jajantung, saincak paripolah, inggis nu jadi anak jauh ti Gustina. Kanyaah indung jeung Bapa teu cumpon diungkab ku jutaan ungkara, teu tepi disungsi disaliksik ku réka carita. Ungkara nu jadi carita ukur panganteur katineung, pikeun ngingetan diri sangkan teu lali kana purwadaksi.
“Akibat kecelakaan tunggal ini anak Ibu mengalami buta permanen dan ginjal yang sebelah kanan hancur.” Ceuk dokter nu mariksa Sukmin anak kuring. Leng, dunya asa muter.”Kudu kuat!” ngagerentes bari neger-negerkeun sorangan. “Masih besar harapan hidupnya kan, Dok?” Ceuk kuring.”Ya, tapi harus segera dilakukan cangkok ginjal”.
“Lakukan sekarang Dok, jangan hanya ginjal, sekalian cangkokan juga mata saya untuknya.”
Bray beunta, bodas, lalangit Rumah Sakit nu pangheulana katempo. Tapi naha panon nu katuhu asa beurat-beurat teuing? Gap perban kacabak basa leungeun panasaran hayang ngarampa panon nu katuhu. “Oh, geus dioperasi téa meureun uing téh, cangkok mata.” Ngarérét ka belah kénca, Sukmin anak kuring nu tadi peuting motorna neunggar trotoar, inditna ti imah alatan ambek basa nanyakeun saha indungna nu sabenerna. Teuing meunang béja ti saha. Hampura Umi, Kasep, Umi geus jangji ka almarhum Abi, Umi moal betus kasasaha ogé yén hidep téh anak Minsu pamajikan Abi anu kabur jeung Juragan Tanah.
Bungah kacida, basa lamaran prakték lapangan di Kantor Keuangan disaluyuan téh. Hartina kuring laksana deukeut jeung kantor bapa. Dipapantes, bisa panggih jeung bapa unggal poé. Bapa nu sainget kuring ukur bisa tepung sataun sakali. Saprak pepegatan jeung ibu, basa umur kuring 40 poé. Alatan bapa kagoda ku pamajikanna nu ayeuna.
Poé mimiti prakték, wanci istirahat kuring nepungan ka kantor bapa. Anjeunna hookeun, teu loba tatanya. Kuring dikeupeulan duit, keur jajan majar téh. Lain teu atoh, ngan hemeng. Naha bapa bet bangun teu sono. Ngupahan manéh, meureun bapa riweuh keur loba gawé.
Isukna, wayah istirahat kuring datang deui ka kantor bapa. Sugan waé bapa teu riweuh siga kamari. Hayang ngobrol, nepikeun kasono.
Torojol bapa kaluar, nungtun ka buruan kantor.
"Ulah néangkeun waé bapa, éra ku babaturan" pokna.
Kuring mata simeuteun, berebet lumpat. Teu hayang panggih deui jeung bapa.
Subuh, hawa tiis ngéléhkeun tunduh. Waktu jandéla kamar pondok dibuka, wanci geus carangcang tihang. Sakurilingeun, jempling. Titingalian ukur tatangkalan nu jarangkung. Karak katiténan, horéng pondok di kuriling ku leuweung jati. Kalakayna balatak, marurag katebak angin. Peuting basa datang, ukur ningalikeun jalan nu kasorot lampu mobil, teu nempo ka sakuriling.
“Nuhun tos keresa ngaping santriwati.” Cék Ustadz pimpinan pondok pasantrén.
Teu kagambar bakal kieu, kapeto jadi ‘indung’. Pikeun barudak santri nu keur ngabdi di lapangan, dina raraga da’wah. Kapikir, naon anu ku diri bisa diabdikeun, sabot diperedih ngaping maranéhna? Rumasa tuna bekel, iwal ti kanyaah, pikeun nguatkeun barisan rélawan da’wah. Mantuan netegkeun kayakinan para mua’laf di wewengkon éta.
“Bismillahirrohmanirrohim” Ngaléngkah, gédé harepan.
Harepan dibulen ku kahariwang, tapi yakin ieu jalan pikeun kahadéan.
Kalakay jati nu pasoléngkrah, pangbagéa munggaran poé ieu. Di pondok pasantrén Al Hadid, kiduleun Jogja.
Beuki caang, daun jati ngagupayan, sakeudeung deui usum muguran, jadi kalakay.
Ningali anjeun ligar. Lir Dafodil kaséréd angin. Rumawat ku tresna nu satia. Kitu deui mangsa ngaributkeun pasangan hirup. Kuring nu méré liliuh sangkan anjeun jucung. Kurenan. Haté hésé dipapalérkeun. Nalika calon salaki anjeun nanyaan. Lewang. Rék nitipkeun Dafodil kuring ka jalma saliwat. Nu teu nyaho kasang tukangna. Boa dicandung. Tapi anjeun cukup ngawaler, “Percanten kana pameunteun Umi.”
Asa leungiteun batur ngobrol soré. Euweuh nu galécok lamun aya katugenah ngobrolkeun pulitik. Atawa kaayaan hirup kumbuh ilaharna. Najan sawala ngalor-ngidul, asa hirup. Jeung daria mun aya manéhna. Arang ka imah, cenah keur nyiram. Mangsa bulan alaeun maksa sina diakut. Ngarah rinéh, ceuk Ambuna. Brol. Incu. Nungkulan. Ngadanan, ngan teu parat.
Incu kadua, katilu. Nyérangkeun. Bari angger, teu ngadanan. Poto di imah beuki rempeg. Pamajikan tambah hégar. Imah simpé haneuteun deui. Mindeng dumeuheus. Bari galécok ngobrolkeun kamonésan incu. Tadi mah, malah ditungtun ngahaja, bari nuduhkeun.
“Tah ieu makam Aki hidep.” Kuring teu némbalan.
Mimitina mah, kuring teu ngarti, keur ngawas ujian di ruang 17, bet aya saurang bapa nu asup ka ruangan, dianteur ku panitia. Bubuhan ngawas téh di sakola lain, jadi kuring ngan ukur cicing wé, waktu diisaratan ku panitia.
Si Bapa téh ngan melong wé kana bangku baris kaopat, nomer kudua ti hareup. Katempo manéhna ngembeng cimata. Geus kitu mah tuluy amitan ka kuring, jeung ka panitia nu nganteurna.
“Hawatos Bu, Bapa éta téh hoyong ningal bangku ujian, tilas putrana taun kamari. Pas dinten kadua ujian, putrana pupus, alatan kacilakaan, motorna ditabrak treuk waktos mulih ti sakola.” Ceuk panitia ngajentrekeun ka kuring. Cenah hayang ningali bangku ujian téh, satengah maksa ka panitia. Basana téh, manéhna hayang ngalubarkeun kasono ku nu jadi anak
“Deudeuh, Bapa, mugi Gusti, masihan kasabaran ka Bapa.” Gerentes téh.
Nyah, beunta. Sirah karasa lanjung. Tetempoan ranyay kénéh. Sora-sora lamat-lamat. Beuki lila beuki atra. Lalangit bodas nyacas. Rét ka sisi ka gigir, hordéng héjo daun sakuriling bungking. Selang pakuranteng dina awak, nyambung kana komputer, tihang infus jeung tabung oksigén. Beulah katuhu, lanceuk diuk na korsi bari nundutan.
"Kang." Biwir kunyem ngagero. Tikoro karasa seuseut. Kang Dani tanggah. Nempo kuring keur neuteup, manéhna tibuburanjat hudang.
"Anis? Tos sadar, geulis?" Leungeunna pakupis ngusapan sirah jeung leungeun.
Sabulan campleng, cenah kuring koma alatan kanker haté. Poé ieu, Alloh marengkeun kuring hudang dina kaayaan sadar. Kang Dani ngadongéng bari cipruk cimata. Rarat-rérét néangan Mamah. Basa ditanya Kang Dani gigideug bari ngagukguk. Kuring olohok teu ngarti.
Saminggu sanggeus mulang, Kang Dani nungtun ka tukangeun imah. Mamah nu jagjag, nu teu weléh nyumangetan salila kuring gering, kantun tutunggul. Bumi alam tungkeb, basa Kang Dani balaka, haté nu aya dina jero dada ayeuna, haté Mamah.
Nyah, beunta. Sirah karasa lanjung. Tetempoan ranyay kénéh. Sora-sora lamat-lamat. Beuki lila beuki atra. Lalangit bodas nyacas. Rét ka sisi ka gigir, hordéng héjo daun sakuriling bungking. Selang pakuranteng dina awak, nyambung kana komputer, tihang infus jeung tabung oksigén. Beulah katuhu, lanceuk diuk na korsi bari nundutan.
"Kang." Biwir kunyem ngagero. Tikoro karasa seuseut. Kang Dani tanggah. Nempo kuring keur neuteup, manéhna tibuburanjat hudang.
"Anis? Tos sadar?" Leungeunna pakupis ngusapan sirah.
Sabulan campleng, cenah kuring koma alatan kanker haté. Poé ieu, Alloh marengkeun kuring hudang dina kaayaan sadar. Kang Dani ngadongéng bari cipruk cimata. Rarat-rérét néangan Mamah. Basa ditanya Kang Dani gigideug bari ngagukguk. Kuring olohok teu ngarti.
Saminggu sanggeus mulang, Kang Dani nungtun ka tukangeun imah. Mamah nu jagjag, nu teu weléh nyumangetan salila kuring gering, kantun tutunggul. Bumi alam tungkeb, basa Kang Dani balaka, haté nu aya dina jero dada ayeuna, haté Mamah.
Mérésan koper. Ngaheurinan. Goréhél amplop heubeul, semu konéng. Surat Bibi, keur Maryamah. Satutas paséa rongkah. Inyana keukeuh rék nuturkeun salakina nu maksa lunta. Indungna keukeuh teu mikeun. Kungsi tepung. Hanjakal surat keur teu dibawa.
Lila ngahuleng. Mencil gubugna téh harita mah, tanahna ngoblog. Ayeuna geus pasesedek. Tunyu-tanya taya nu apal. Anjog ka hiji imah gedong. Nyampak lalaki tengah tuwuh. Uluk salam. “Punten... sareng pa RT?” “ Muhun, kalebet, calik!” Daréhdéh. Ulak-ilik. Bréh poto dina dingding. Ngajenghok. Maryamah sakulawarga. “Salakina kitu?” gerentes haté. “Sareng saha, ti mana, siga tos angkat-angkatan tebih?” Cenah. “Abdi lanceuk sabrayna Maryamah, kapungkur kantos kadieu, mung pangling.” Cékéng “Ké ké Mayamah istrina Ki Mista anu ti Banten?” Bangun kagét. “Muhun Maryamah nu dina poto itu. Eu... dupi Bapa téh carogéna Maryamah?” Ngasongkeun surat. “Sanés, abdi mah putuna!” Ditampanan, dibuka, dibaca. Tulisan pégon. “Yam... iki picis telung talén, menawi cukup guna modal urip. Ngirit ya!”
Kamus alit:
Gubug = saung, imah bilik basajan—biasana hateupna tina injuk atawa daun kiray.
Tulisan pégon = tulisan basa Jawa Serang atawa basa Sunda nu maké aksara Arab. Sok disarebut ogé tulisan “Arab-Melayu”
“Yam... iki picis telung talén, menawi cukup guna modal urip. Ngirit ya!” = “Yam... ieu duit tilu talén, sugan cukup keur modal hirup. Diawét-awét nya!
Kuring kudu ngomong Sunda ti leuleutik,
Lamun babaturan ngomong basa Indonesia Apa sok naros kieu:
“ Yayi, babaturan, tiasaeun nyarios Sunda?” Kuring
Nyampeurkeun ka Apa ngalendot ; “ Apa rerencangan Yayi
Ben urang Jawa, itu Chris urang Ambon Frida Indo , teu
tiasa nyarios Sunda” Apa neuteup ka kuring, poni kuring
diusap ngawalerna pondok “ “ Sina diajar Basa Sunda”
Kuring jamedud. Tiharita mun balanja, atawa boga babaturan anyar geus kabiasaan kuring sok nanya : “ Tiasa nyarios Sunda ?
Kitu deui ngajar ngajina. Solat teu meunang kaliwat bisi bendu. Doa kudu apal
Maca Qur’an kudu, komo mun malem Jumaah !
Doa parondok, diapalkeun . Sok papatah ka babaturan “ Mun aya kahayang menta ka Allah apan Allah jangji,“Ud uni astajiblakum” ceuk kuring siga nu enya ngarti basa Arab!
Kadenge nepi ka tujuh lengkah nu ninggalkeun kuring di imah nu
anyar. Sanggeus nu nganteurkeun arindit Jol aya tamu duaan
Jarangkung gede. Nanya kieu, sorana handaruan matak ngadegdeg.
“ Mandrobuka ? “ Sorana kadenge tarik. Kuring olohok. Can ge ngajawab
Geus ditanya deui;
“ Wamanabiyuka ?” Kuring ngan saukur calangap
“ Wa imamuka ? “ Kuring pungak-pinguk keneh
“ Wamadinika ? “
Masya Allah, Ampun Gusti nu Jubah bodas teh nanya naon ?
Tungtungan kuring nanya bari awak ngagibrig !
“ Tiasa nyarios SUNDA ?”
"Pa! Lapar." Renghik budak nu keur meujeuhna sagala dihuapkeun.
"Sabar, kasep, antosan nya!" Cek bapana bari reumbay cimata.
"Dugi ka iraha? Tos teu kiat nyeri patuangan." Halon Asép bari jeung nahan beuteungna, nu kukurubukan nagih eusi.
"Antosan, Kasép! Bapa ka warung heula." Cek bapana bari indit ninggalkeun anakna.
"Kudu kamana?" Haréwosna, basa ngareureuhkeun capé nanya ka kalangkang.
Saucap harepan anu moal bisa diengké-engké.
"Hampura! Anaking!" Geterna nu ngéléhkeun hiliwir angin mangsa noélan daun-daun pucuk awi. Reyem-reyem kalangkang poé nu rék disorang katingali kakaliceusan, lir damar nu béakkeun minyak.
Clak! Késang ngeclak sapanjang jalan jajahan. Panas teu dirasa, hujan teu disingkahan, dapon kahayang nu jadi anak kacumponan.
Teu kaimpleng dina pikir, léngkahna bakal méngkol ka tempat nu salila ieu dipiceuceub. Nu kapiréng haréwos pejit anakna nu keur balilihan.
"Anaking! Ieu bapa mawa daging hayam." Gerentesna basa awakna geus teu walakaya, tapak panyiksa nu ceuceub kana pagawéannana.
Rebun-rebun Ma Sarwi geus ngundeur lalabeun pipireun imahna nu basajan. Ganyah ginyih ti saminggu mula. Sasayagian pédah Jang Odih anakna rék datang ti kota. Saperti biasa, jatah béas sakarung jang bawaeun tina hasil sawah sacangkéwok titinggal salakina geus nyampak di juru. Raginang, kicimpring teu kaliwat. Pabeubeurang, mobil kijang metet eureun hareupeun imahna. Jat jrut turun panumpangna. Ma Sarwi calangap tukangeun rérégan". Geuning lobaan". Ngagerentes. " Damang, Ma ? Odih jeung Si Nyai mawa tatangga ti kota. Hayang nyaho lembur urang, ceunah". Ma Sarwi unggeuk bari seuri mawur. Saméméh magrib sémah pamitan. Tinggal Ma Sarwi nu cukah cikih sorangan. Bérés bebenah imah gura giru ka warung Ceu Imas. Sasadu."Hampura Nyai, Ema teu bisa nawur hutang ayeuna. Isuk pagéto wé sugan meunang duit tina buruh ngarambét".
Hiji karesep kuring nu teu bisa disingkahan nepi ka kiwari nyaéta ngurek. Tapi lain ngurek kawas ceuk babasaan. “Urang ngurek yu di Tegalega”. Lain, lain éta. Éta mah ngan keur saharitaeun (meureun kitu gé).
Isuk-isuk kuring geus saged jeung si Jubad, sobat dalit nu sarua pangaresep. Rap urek, bancet, jeung kantong kérésék jang wadah engké lamun meunang belut. Tepi ka hiji pasawahan.Mapay galengan. Sagalengan ku duaan. Da keukeuh si Jubad mah hayang na téh ngingiclik wé. Pajarkeun téh cenah engké mun aya belut nyanggut sagedé tangkal kalapa bias dibedol ku duaan. Dasar si Jubad aya-aya waé. Ngarahul téh meakeun batur. Keteyep-keteyep mapay galengan.Anca pisan sieun sieun belut kagareuwahkeun.
“Bad, tong titimbreg teuing leumpangna!”,
“Aya naon, Man?”
“Sssseeettt, ‘eta aya liang belut meni endah!”
“Ah maneh mah kawas biwir wanoja nu mangkak rumaja wé!”
“Heueuh tuh tempo!”
Si Jubad nyidik-nyidik liang belut nu kahalangan jukut sawah.
“Heueuh nya sok atuh atuh geura urekan!”
“Heeh siap!” Bari ngasupkeun urek kana éta liang. Disunghaykeun saeutik sangkan rada méléngé.Lalaunan urek asup, lantip pisan. Terus digéré beuki jero. Si Jubad melong kana liang bari renghap ranjug.Uleng.
“Crek…crek…crekkk”, Ceukéng bari panon mencrong kana liang. Teu kungsi lila empus murukbuk, mudalan, kiruh. Kuring nahan napas bari leungeun terus ngagéré. Beuki lila mudalna beuki rosa, kiruh na beuki angot.
“Man, e…ee..ta mudalan ?” Ceuk si Jubad rada araap eureup eup nempo empus mudalna beuki angot téh. Kuring molotot sangkan manéhna surti. Sajongjongan jarempé mencrong urek nu moal lila deui disanggut. Enya wé. Jrot cai sawah muncrat. Capluk disantok. Lep urek ngalelelp dibedol ka jero liang. Haté ngalenyap, jajantung ratug. Ret tali dicekel.Det dibedol lalaunan. Karasa tali aya nu ngalawan. Silih bedol, silih béréan sangkan ulah gagal. Teuing geus capé atawa nyeri sungut belut méréan beuki remen. Geleser tali urek manjangan. Kuring terus medol tali. Haté beuki ranjug. Lol hulu belut nolol. Dibedol.Beuki manjangan awakna. Kep…ditewak…dibeubeutkeun…
“Hah siah beunang!” Ceuk kuring. Luut léét kesang. Capé geus tarung.
“Asik beunang euy belutna!” Ceuk si Jubad ajrag-ajragan kawas budak meunang lotré
“Lumayan Bad rada badag euy !’
“ Heueuh Man, jigana cukup sa RT eun mah!”
“Cukup we mun dikérécek caina sa drum mah!” Ceuk kuring. Belut diasupkeun kana kérések
Teu karasa waktu geus manjing Lohor. Leungkit ka cape, leungit ka kesel. Mawa hasil nu lumayan mucekil.
“Yu ah Bad urang balik wé geus beurang!”
“Siap hayu ah!’.
Kuring leumpang bari mesem nempo polah si Jubad. Sapanjang jalan ngengklak.Ngigel. Atoh meureun ti ditu n amah.
Aya nu geuneuk lebah gumuleng-na kanyaah. Maleukmeuk ngahalangan Srangèngè nu can panceg manceran. Diatik tileuleutik. Dididik ti keur budak. Teu bosen ngaping-ngajaring, geus gedè males ngabura.
"Naha anjeun jadi gorèng lampah?"
Indungna neuteup. Aya nu ngagenduk jeroeun ati. Èra! Wirang! Keuheul! Campur jeung nyaah nu angger aya.
"Hapunten abdi ema!"
Ngarumpuyuk. Sumegruk. Dua leungeun geus dibarogod. Rumasa. Geus ngèclok duit Nagara.
Duruk! Gantung di Alun-alun! Panjara saumur hirup!
Sora nu patingcorowok. Sora-sora nu kalah peura. Rabul. Matak ketir kana hatè. Mongklèng alahbatan peuting.
Kapireng sora inghak, cipano Indung teu bisa dibèbènjokeun.
"Sabar ma, ikhlaskeun! Lain ngan urang wungkul nu manggih pangalaman samodel kieu."
Bapa-na nu titadi jempè ngabeberah. Dumareuda. Awak ngeleper nahan mangrupa rasa.
Hideung di sabudeureun. Marengan ngilesna Mobil Pulisi.
Salawé taun ka tukang. Ohim nginghak balik ti sakola.
"Ma, naha Ema mah meuli calana téh bet gedé teuing? Éra uing diparoyokan!"
"Emh, deudeuh. Enya, hampura Ema poho, can dileutikan ku Ema. Pék, sampaykeun tah dina korsi, ké burit dileutikan ku Ema!"
"Enya, Him. Geus tong ceurik..., can kaboroeun meureun indung hidepna!" bapana mairan, bari tuluy ngaléos indit digawé.
Ba'da Maghrib. Indungna karék réngsé tina pagawéan. Nyanghunjar lambar dina samak, panonna cileuyeu bangun nu tunduh. Rét, kana calana nu nyampay dina korsi.
"Aéh, geus rék poho deui waé, yeuh!" gap, tuluy dikarutan. Dileutikan.
Ba'da Isya. Kurunyung bapana datang. Kasampak pamajikanana geus ngaréngkol saré, pules naker katempona. Lol, ka kamar. Ohim ogé geus ngageubra.
Gék. Késang ngaragajag kénéh. Rét, kana calana anu nyampay na korsi.
"Emh, pohoeun deui kawasna mah indung budak téh!" Deker, calana dileutikan.
Isukna. Ohim geus ceurik deui waé.
"Ema...! Naha calana téh malah sereg pisan ayeuna mah?"
Aya nu geuneuk lebah gumuleng-na kanyaah. Maleukmeuk ngahalangan Srangèngè nu can panceg manceran. Diatik tileuleutik. Dididik ti keur budak. Teu bosen ngaping-ngajaring, geus gedè males ngabura.
"Naha anjeun jadi gorèng lampah?"
Indungna neuteup. Aya nu ngagenduk jeroeun ati. Èra! Wirang! Keuheul! Campur jeung nyaah nu angger aya.
"Hapunten abdi ema!"
Ngarumpuyuk. Sumegruk. Dua leungeun geus dibarogod. Rumasa. Geus ngèclok duit Nagara.
Duruk! Gantung di Alun-alun! Panjara saumur hirup!
Sora nu patingcorowok. Sora-sora nu kalah peura. Rabul. Matak ketir kana hatè. Mongklèng alahbatan peuting.
Kapireng sora inghak, cipano Indung teu bisa dibèbènjokeun.
"Sabar ma, ikhlaskeun! Lain ngan urang wungkul nu manggih pangalaman samodel kieu."
Bapa-na nu titadi jempè ngabeberah. Dumareuda. Awak ngeleper nahan mangrupa rasa.
Hideung di sabudeureun. Marengan ngilesna Mobil Pulisi.
''Ema, geuning nasib abdi téh kieu-kieu teuing. Padahal mah harita téh langsung maot wé!''
''Tong kitu Nyai, mana kitu gé geus takdir hidep, sing sabar geulis!''
''Atuda abdi téh, ngan nyusahkeun waé. Ka ema teh!''
''Henteu Nyai, ema mah teu ngarasa susah. Ngurus Nyai mah, ngan Nyai ulah putus asa. Nyai masih boga ema. Nu bakal ngurus Nyai, ema nyaah ka Nyai ngalewihan kanyaah ema ka diri sorangan!'' ceuk indung kuring bari ngusapan, kuring ngan bisa carinakdak.
Geus lima bulan kuring namprak. Alatan jadi korban tabrak lari. Suku duanana potong, awak pinuh ku tatu anu teuing nepika iraha bisa cageur sabihari. Ema anu tulatén ngurus kuring. Ti mimiti ngamandian, kahampangan, miceun, samalah kareseban ogé ema nu ngurus, da puguh kuring teu walakaya. Duh ema hapunten abdi rumaos ngan ukur jadi bangbaluh kanggo salira. Gusti nu agung mugia dipasihan kasehatan kanggo abdi. Supados abdi tiasa mulang tarima ka ema. Kitu do'a kuring unggal peuting.
Mulan malén. Kalunta-lunta. Poé ieu, salaki bagéan ka kulon. Kuring nyisir wétan. Budak nu can manjing sina nganti nepi ka panonpoé lingsir. Teuing ku hésé néangan sahuap-huapeun gé. Lapar geus jadi batur hirup nu satia. Na kamarana atuh nu sok jadi ubar pangrépéh cacing nu darémo jeroeun beuteung nu méh hapa nyésakeun tulang taléng raga.
Layung ngabagéakeun nu ngalénghoy. Salaki ceuleuyeu, mawa aweuhan sora kurubuk jeroeun beuteungna. Budak curinghak, mencrong kana babawaan kuring nu lalaunan diteundeun dina lemah. Sakedapan, nu sakarat jadi tongtonan. Kapireng sora neleg ciduh ngawirahma. Budak ngadégdég maju saléngkah. Salaki ngaherengan. Adu hereng. Ngagerem. Gajleng, méh barengan. Budak ngagabrug nu geus sahos-hoseun luhureun lemah. Kuring ngagabrug salaki. Ngagerem. Adu teuteup. Reup. Nu ngabebela na matana pareum. Sakali deui neuteup budak nu keur ngarencah daging uncal.
“Akang nyiar deui! Sugan ayeuna mah manggih deui uncal jang urang duaan!” haréwosna ka kuring, méméh miang.
Taya basa nu bisa ngaréka, kanyaah nu jadi Indung Bapa. Éstuning clik putih clak hérang, taya wates-wangena. Ungkara Indung tunggul rahayu, Bapa catang darajat, minangka hiji wawakil rasa.
Sok rus-ras ka mangsa ka tukang, taun dalapan puluhan. Mangsa werit, can asup listrik. Jalan kampung taringgul batu, kandaraan arang langka. Indung-bapa, tisusut tidungdung, ngokolakeun kahirupan. Suku dijieun hulu, hulu dijieun suku, néangan pangupa jiwa. Mangsa janari aranjeuna miang ka pasar, seja dadasar. Indung ringkung ngais kangkung, bapa ngabengkot nanggung kulub jagong jeung suuk. Kundang iteuk, dicaangan cahaya obor. Katirisan kaibunan. Dalah kahujanan, teu jadi hahalang.
Kiwari kari metik hasilna. Bagja, bungah bungangang hate nu jadi kolot. Ningali anak nu diupayakeun bisa jucung junun, komo bisa nyangking kalungguhan. Ehm…nyanggakeun sembah sungkem ti tuang putra, mugi jembar pangampura…tacan tiasa mulang tarima.
"Comro...! Bala-bala...! Géhu...!" sorana geus teu bireuk keur urang Cihamérang mah. Saban isuk-isuk Ceu Acah dagang goréngan. Wanci pecad sawed méméh mulang, setor heula ka Bi Otih nu boga daganganana.
Anjog ka imahna, teu tata pasini, naheur cai jangeun ngamandian Adim, budakna nu ngan hiji-hijina. Cai dina sééng, nyéngsréng. Cur, kana émbér nu geus dieusian citiis. Rigidig, dibawa ka tengah imah. Baragadal, muka pakéan Adim nu umurna nincak malastaun. Dibuligiran. "Hapunten abdi, ngarépotkeun Ema!" ceuk Adim bari neuteup beungeut indungna. Ceu Acah unggeuk. Sajeroning ngamandian, haténa galécok, "Lamun kuring gering, komo lamun nepi kahanteuna, saha nu rék ngurus Adim? Duh, Kang! Naha bet teu mulih waé? Sakedahna mah urang téh paheuyeuk-heuyeuk leungeun ngurusan Adim. Naha ari Akang isin pédah gaduh putra teu suku-teu leungeun?" Aya nu nyérését na haténa, ras kana nasib pikahareupeun budakna. Rék kumaha, rék jeung saha? Lamun Ceu Acah geus tilar dunya.
Kanyaah nu jadi kolot, teu bisa ngan ukur diwatesan ku saratus lima puluh kecap. Najan cai lautan nu aya di dunya ieu dipaké mangsi jang nuliskeun kanyaah kolot, tetep moal mahi.
Alhamdulillah, Indung masih aya. Dipupusti ku uing mah, ulah tepi ka raheut manahna.
Ras ka almarhum Bapa, nalangsana nataku.
Reumbay uing mah nyieun ieu fikmin. Teu karasa cimata ngamalir 'na pipi.
Hirup uing nu teu walagri, ti leuleutik geus nyusahkeun kolot.
Rohakana, perang batin kolot, mangsa ngagedékeun uing. Teu matak jadi aral keur aranjeunna.
Fikmin can anggeus, teu kuat uing tuluy nyegruk na lahunan Indung. "Kunaon Rin?"
"Ma, hapunten Rin."
"Dihampura pisan, bageur. Tong jadi pikir, kaayaan hidep nu teu parok jeung batur, éta anugrah keur Ema jeung Bapa hidep mah, da nyatana nu panggeténna ngurus kolot téh ngan ukur hidep."
Genah, tingtrim, diusapan sirah ku Indung.
Nyaahna nanding Sumirat nu natrat. Séahna galura laut kidul gé, teu sabaraha. Ngan hiji, amanat kudu dipupusti. Sangkan nepi nemahan pati, Jadi bukti jeung saksi. Brol, jabang bayi gumelar ka alam dunya. Ngondang kocéak dengék. Jadi pananda guligahna rasa na jero dada. Nu di sidem salapan sasih.
”Nyingkah, siah! montong balik deui ka imah”. Ceuk Pa Darlan. Waktu anakna balik bari slébor. Si Jaéd. Saha nu teu apal atuh. Kabéh gé, sarieuneun. Taya nu wani ngageunggeureuhkeun. Kitu, ning.
Geus aya sataunna. Tisaprak ngusir anakna Pa Darlan mineng hulang-huleng. Gék, na korsi bari neuteup ka jalan liliwatan. ”Geura balik, Jaéd…!” gerendengna. Kitu jeung kitu. Rentang-rentang ti kajauhan. Jajaka nu mangku budak. Dituturkeun ku wanoja nu hadé tangtungan. Rengkuh. Dongko ka satiap jalma nu kaliwatan. Anjog kahareupeun. ”Jaéd…!” Pa Darlan ngagorowok. Gabrug, dirangkul. Tungtungna sakulawarga paungku-ungku, nyacapkeun kasono jeung kabungah.
Isukna langit béngras, taya aling-aling. Paroman kadang warga gé marahmay.
"Bu, nambut Ineu sareng Rana. Badé ka paméran buku." Arman rengkuh. "Mangga." Koloyong ka jero. Ngintip kamer barudak. Rana, dangdak déngdék hareupeun eunteung. Ineu, di cai kénéh, kadéngé gebrusna. Koloyong ka dapur. Nyieun inuman jang Arman sabot nungguan dua buah haté kuring.
Ineu, lungguh tapi mandiri. Rana, lincah tapi ogoan. Nyobat jeung Arman. Ka mamana tiluan. Beuki dieu beuki layeut. Beuki katempo aya nu béda. Remen kapoconghok, teuteup deudeuh Arman ka Rana, teuteup geugeut Arman ka Ineu, teuteup harepan Rana jeung Ineu ka Arman.
Kelentringna séndok, awor jeung ratugna jajantung, sérédétna haté sarta keleperna leungeun sabot ngocékkeun citéh nu diawuran bubuk ti Bah Jaliteng. Keleyeng dibawa ka patengahan. "Ran, ka payunkeun!" Ngasongkeun baki. Gap.
Neuteup tonggong Rana, asa cikénéh ngabéréjélkeunana. Teu méréan mun kudu jaheut haténa. Teup ka Ineu nu kaluar ti cai, kabayang mangsa Kang Abdul datang mileuleuheungkeun bari nyérénkeun orok beureum. "Ineu, geulis, anak ibu." Ngagerentes.
Nincak dua taun ngahiji jeung kolot, lain teu hayang misah, puguh teu meunang ku Ambu jeung Abah.
"Kang tuang heula." Ceuk Pamajikan lalaunan ngomong na teh, bari mikeun gepuk jeung sangu haneut, Uing jeung Pamajikan dahar balakecrakan dijero kamar.
"Yus, tuh bisi rek tuang, geus asak, Neng ajakan tuang Si Aa na." Sora Ambu diluareun kamar, ah teu ieuh diwaro da puguh keur kesel ka Ambu teh, ceuk Pamajikan mah sok bawel, loba nitah cenah.
"Yus geus waktuna Ayus diajar mandiri ayeuna mah." Hate ngagebeg. "Tega pisan nitah misah.!" Kitu gerentes hate.
"Ieu titenan, hampura teu bisa mere nu leuwih alus."
Ceuk Abah, bari mikeun amplop gede.
"Geuning sertifikat imah.!" Abah teh mang nyicilkeun imah keur Uing, paingan salila ieu Ambu jeung Abah tara katingali dahar jeung nu ngeunah da duit pensiun dipake mayaran imah.
"Ambu, Abah, hampura Uing nu tos suudzon.!"
BANGBARA
Capé pisan, jam sabelas peuting karék népi ka Imah. Poé ieu pagawéan ngéntép pisan.
"Umah. Dodé ti siang tadi teu acan neda, nembé eueut susu hungkul. Diolo ogén, mugen wéh alimeun." Si Tétéh. Khadimat, laporan.
"Na kunaon atuh tara tisasari kitu?" Manéhna teu némbalan kalah tungkul.
Gék diuk dina sofa. Aya pagawéan nu can bérés. Artikel Deadline, kuliner séhat. Geus ditungguan ku Majalah. Laptop dibuka. Sor cai ntéh lémon disodorkeun.
"Umah...!"
"Éh... Dodé! Gening? Gugah, bageur? Ngetik diteruskeun.
"Kunaon ti siang tadi Dodé teu kersa emam?"
"Ngantosan, Umah." Ngomongna bari tétéléndéan.
" Umahna nuju seueuer padamelan, bageur. Biasana pan sareng Tétéh. Pami bosen pasakanna, ngagaleuh ka warung nasi atuh nya?"
"Umah. Dodé téh kabita ku pasakan nu ku Umah didamel dina Tipi tadi siang téa. Bangun nu raos pisan. Sugan wéh ayeuna uih mah, ku Umah. Dipangnyandakeun." Begh! Aya anu seueul kana angen. Rét budak dirérét. Geus kelas opat ésdé budak téh. Geus majana boga kahayang. Astaghfirullah...
Balik ngajar, nyampak Apa, “tos lami Pa?” cekéng. “Tatadi, tos nyokot pangsiun, nyimpang heula,” walonna, rémana ngusapan sirah si cikal. Karérét budak dina pangkonannana nyenyekel cocooan anyar.
“Pa tuang?”
“Moal geus ngupat.” Walonna.
“Jadi Isur meuli lahan téh?” pokna.
“Cios.” Némbalan antaré.
“Iraha ngabangunna? teu kudu mikiran kai, Apa geus ngeueuman di balong.” Kekempel heula, némbalan bari ngahéhéh. Sanggeus nyium sirah budak, Apa pamitan.
Neuteup nu ngaléos lamunan kumalayang ka mangsa katukang. Baréto sieun pisan ku Apa, ningal sorot socana mun teu panuju, hiiiy.
“Teu asup réngking? ngérakeun kolot!” Apa muncereng, basa rapot taya réngkingan.
Lulus SMA, bébéja rék miluan SMPTN, Apa ngawaler, “mun teu lulus tésting dikawinkeun!” ngapalkeun beurang peuting bakat ku sieun.
Puncakna ambek basa maksa kawin ka kang Isur. Nyarios ka Ema, ukur ngaharéwos, “moal aya kolot nyilakakeun budakna, mending istikharah méh haté bangblas.”
Apa beuki ngajauhan teu karasa biwir ngagerendeng, “nuhuuun Pa...”
Kaasih nu jadi indung, lir jaladri tanpa tepi. Cenah, ceuk enin ngusapan. Panangan bari nyaliksik. Ngadongéng jaman baheula. Waktos abdi nuju alit.
"Mamah Nay wanoja luhung...."
Enin, soantenna lirih. Talaga dina socana, gambaran batinna peurih.
"Anak ema nu rucita...."
Dareuda, guligah ati.
"Tong sedih, ulah bingung, kapan abdi atos jangji. Bakal mulang na waktosna, séép kontrak kedap deui.... Nyandak artos kanggo modal. Wawarungan payun bumi. Ieu kontrak panungtungan. Hayang betah di sarakan."
Kitu serat kapungkur, nu dititipkeun ka wargi. Tos teu sabar geura datang. Tong hilap bonéka bérbi. Mun mamah aya di lembur. Pinasti senangna ati.
Enin calik 'na bangbarung. Nampi tamu anyar panggih. Anjeunna katalatahan. Yén mamah nu di Saudi. Didoja, kamusibahan. Bakal dihukuman pati.
Angin puyuh liliwungan. Inggeung lemah titincakan. Jaladri asih, talaga nyaah. Bakal kahalodoan. Halodo, nu taya tungtung.
Leuweung. Imah kuring. Pangulinan anak-anak kuring. Ngadayagdag bari ngopi. Nyérangkeun barudak nu patinggurawil 'na kakayon. Lalincah. Sarehat. Arocon jeung dulur-dulurna. Akur. Reugreug.
"Dor...! Dor...!"
Werrr getih muncrat tina tonggong. Nyerina nembus jajantung. Panénjo ranyay. Kaciri kénéh barudak reuwaseun, tuluy tingberetek nyampeurkeun. Kodongkang kana daun taleus. Perejel...perejel cisusu dipeureut. Ditandéan ku daun taleus. Meunang satengahna, kaburu tuhur. Song ka Si Bungsu nu ngabangingik. Legik. Béak. Ngabangingik deui.
Awak nyaksrak. Karasa panasna pélor ngahéab 'na dada. Budak nu gedé ceurik. Ngageuyah-geuyah. Leungeun mimiti leuleus, gap kana sirah budak. Diusap. Deudeuh.
"Hampura, Bageur. Urus adi-adi manéh!" ngawasiat.
Rét ka béh kénca. Diteuteup seukeut. Nu moro hookeun. Panonna ngembeng.***
“Sakur jelema nu geus kolot, teu walakaya. Piceun ka leuweung!” Kasauran Raja. Jadi aturan nu kudu dilaksanakeun ku sakumna rahayat. Sing saha nu wani mungpang, tangtu meunang hukuman.
Kintaro. Kukurusukan ka tengah leuweung. Ngagandong indungna. Sajajalan, leungeun indungna nu geus karijut ku kakolotan, teu reureuh ngarawelan régang. Dipetrikan. Dipurag-puragkeun kana jajalaneun nu kaliwatan. Nyérését haté Kintaro. Tangtu indungna teu ridoeun, kana naon nu keur dipigawé ku manéhna. Kuring gé teu téga, Ma. Kintaro ngabatin.
Anjog ka tengah leuweung. Handapeun tangkal kai badag. Indungna diécagkeun. Dibunian ku dangdaunan. Diperenahkeun. Tapi samerenahna gé di leuweung. Kintaro ngaheruk. Haténa marojéngja. “Jung jung geura balik, Ujang. Bisi kapeutingan di jalan,” Indungna. Teu riuk-riuk tugenah. Éstuning teger, narima kana kadar.
“Ema geus nyirian jalan ku régang. Bisi manéh leungiteun tapak, teu bisa balik.” Cék indungna deui. Kintaro Hareugeueun. Gauk wé manéhna ceurik bari nyuuh. Teu pikir panjang, regeyeng indungna digandong deui. “Urang uih, Ma…” Ngaharéwos.
Catetan :
1. Diropéa tina dongéng Jepang
2. Ubasutéyama = Gunung paranti miceun nini-nini
"Bral, Jalu...."
Ngabulungbung jalan gedé sasapuan. Diiuhan tangkal darajat nu ngarampidak sapanjang wangwangan alam kahayang. Meuntas wahangan, meuntas sagara. Disampakeun catang geusan pamuntangan. Cucuk rungkang, batu taringgul, sasat nyaréngléd. Alajrih ku nu mayungan léngkah.
"Bangbrangkeun pikiran, legaan ambahan kawijaksanaan, Kasép."
Cukleuk leuweung, cukleuk lamping. Mangsa tigerat, wanci papait. Lantis ku hujan mamanis. Ngahégak 'na tanjakan, nurugtug 'na pudunan. Diasongan kadali kahuripan. Hirup-hurip, kakenyed.
"Sampeur nu kasampeur, Anaking...."
Ngagedig, lebér wawanén. Tatu peurih kasebét hinis, lita ku jampé. Hanaang satengahing jalan, tuus ku saciduh metu. Reureuh dina péngkolan, sasampangan. Teu weléh dihiap-hiap baraya nu kapihapéan amanat. Nikreuh, ngeureuyeuh. Dituntun élmu pangémut-émut, pangéling-éling. Ngénca-ngatuhu, puguh udagan. Taya sasar nya lampah.
Tepung di tungtung panglawungan, mangsa layung tunggang gunung.
"Baeu, Jalu kasép, anaking jimat awaking." Imut iuh. Saliuh pangiuhan samangsa munggaran ngaléngkah. Kawaris jampé geber-beber hihid aing. Geusan sampeureun tuturus nu léléngkah halu. Mayungan, ngiuhan, ngalitakeun, ngabangbrangkeun.
Bral....
Creb, péso nanceb. Nanceb lebah tapak "sésar". Péso Sarmad ngadodét beuteung indungna. Pas lebah panyisit péso dokter, basa ngagubragkeun Sarmad ka alam dunya.
Geworna getih nyieuhkeun kasadaran. Tengahing sadar nu méh puray. Atra, mangsa-mangsa katukang narémbongan. Euweuh nu salah dina ngatik-ngadidik Sarmad. Mahi didikan, Sarmad téh. Didikan agama jeung dari gama.
Sarmad robah pangadatan. Ti saprak gawé di kota. Sarmad pindah cai pindah pileumpangan. Kaismean ku baturna. Sarmad ruksak. Mulang ka lembur geus jadi gundalna madat.
Jang Emod lolos, asup ka Paguron Luhur. Ibu-Ramana sedih kudu paturay. Tapi dikumahakeun deui, sumanget pisan nyiar elmuna. Dina acara wawanohan geus mopo, sukuna nyalohcor."kalah ngajedog, mangtung!" pokna poporongos. Jung nangtung, tuurna nyorodcod. Gaplok! Pipina di cabok. Sabot melèng, jekok! Aya anu nonjok. Bangkieung, gubrag! Ngajoprak. Hawar-hawar sora nu ngaji bari nginghak. Dina dipan, anu ngagolèr dicaleungceurikan. Indung-Bapana datang. "Emod anaking, ceuk ema ogè, nyiar èlmu mah di lembur baè!"
Gening kuring anu ngajelepeng tèh, tuluy jang Emod gogorowokan. Taya anu malirè. "Bu, punten urang turuban! Bari mèbèrkeun kaèn. Gajleng! Jang Emod ngarungkup awakna anu ngagoler. Aing lalaki, moal ngèplèk jawèr, ngadag élmu! Korèjat hudang, Ema! Sararèa curinghak. Kolotna ngagalabrug ceurik paungku-ungku. Alhamdulillah! "Bèjakeun, batal ngagali, tèh!" ceuk Bapana. Tètèla kanyaah Indung-Bapa, jeung Du'ana, bisa lolos. Aya Kasempetan kadua. Gerentesna.
Wanci tunggang gunung. Keur jongjon nguseup, aya sms ti si bungsu. "Aa, enggal uih, Ema, repot. Tong hilap pesenan Ema, tea!" Gesat-gesut ngasupkeun baju salin, teu poho meuli heula katuangeun kasedepna jeung pesenanana. Najan ridu gé tapi da kitu amanatna. Sajajalan kapikiran waé Ema, nu keur teu walakaya. Ah... hayang ngapung ari kieu téh. Ngajalankeun motor geus siga Valentino Rossi wé. Opat puluh menit, ti Soreang ka Rajamandala. Hah-héh-hoh, nepi kaburuan. Kasampak Ema sareng Abah nuju ngadaraweung. "Assalamualaikum, Ema téh teu damang kunaon?" hariweusweus. nyolongkrong nyium pananganna. Ema sura-seuri. "Ah... teu kunanaon ngan sono atuh hayang panggih jeung Ujang wé, mana pesenan téh mawa teu?" pokna bari namprak. "Ieu Ma" ngasongkeun bungkusan, dibuka diulak-ilik. "Nyai, yeuh, geura urus meungpeung harirup keneh, nuhun jang" bari ngaleos ka dapur. Ninggalkeun kuring jeung Abah nu ngembang kadu.


c: text/html

text:
Pakarang nuklir
Pakarang nuklir hartina pakarang nu ngahasilkeun kakuatan ngaruksakna tina réaksi nuklir/inti, boh fisi atawa fusi. Hasilna, pakarang nuklir nu kawilang leutik téh jauh leuwih kuat batan bom konvénsional pangbadagna, sahingga hiji bom bisa ngancurkeun hiji kota sagemblengna.
Dina sajarah perang, pakarang nuklir téh kungsi dipaké ukur dua kali, nyaéta dina pamungkasan Perang Dunya II. Nu kahiji lumangsung isuk-isuk 6 Agustus 1945, nalika pesawat AS ngaragragkeun "Little Boy", bom uranium, ka Hirosima, Jepang. Anu kadua lumangsung tilu poé sanggeusna, nalika AS ngaragragkeun "Fat Man", bom plutonium, ka kota Nagasaki. Dipakéna pakarang nu ngabalukarkeun tiwasna 100-200 rébu jalma (malah cenah leuwih) ieu nepi ka kiwari masih jadi kontroversi — antara jumlah korban sipil anu sakitu lobana jeung eureunna perang. Jejer ieu ngahaneutan deui ku ningkatna kasus térorisme nu nelasan rahayat sipil, boh ku pihak nagara atawa lain, nu tujuanana kurang leuwih sarua: nganggeuskeun perang. Pikeun leuwih lengkep ngeunaan ieu padungdengan, mangga aos Bom atom Hirosima jeung Nagasaki.
Ti saprak bom Hirosima jeung Nagasaki, pakarang nuklir téh rébuan kali diujicobakeun, di antarana ku AS, Uni Soviet, Inggris, Prancis, RRC, India, jeung Pakistan. Lian ti nagara-nagara éta, aya ogé sababaraha nagara nu ngaku boga pakarang nuklir, tapi teu pasti bener/henteuna. Misalna Israél, sigana boga program nuklir gedé-gedéan, sarta boga sahanteuna ratusan hulu ledak nuklir (baca Israél jeung pakarang pangruksak masal); sababaraha waktu ka tukang, Koréa Kalér ngaku boga pakarang nuklir; sedengkeun Iran dituduh ku sababaraha nagara Kulon ngembangkeun pakarang nuklir.
Tipe pakarang nuklir[édit | édit sumber]
Aya dua tipe dasar pakarang nuklir:
- Pakarang nu ngahasilkeun énérgi ledakna tina réaksi fisi nuklir wungkul, nu kawentar disebut bom atom. Dina pakarang fisi, massa bahan fisil (uranium nu dibeungharan atawa plutonium) dikemas dina massa superkritis—jumlah bahan nu dipikabutuh pikeun réaksi rantay nuklir éksponénsial—boh ku jalan némbakkeun hiji bagian bahan subkritis ka nu séjénna, atawa ku jalan ngomprés massa subkritis ku bahan peledak nu dituturkeun ku nyuntikkeun neutron pikeun mitambeyan réaksina. Masalah utama dina rancangan pakaang nuklir téh nyaéta dina mastikeun yén suluh nu dipaké geus ampir béak saméméh bitu. Jumlah énérgi nu dileupaskeun ku bom fisi téh kira sapantaran jeung saton nepi ka kira 500 kiloton TNT.
- Pakarang nu ngahasilkeun énérgi ledak tina réaksi fusi nuklir, nu kakuatanana bisa leuwih ti sarébu kali bom fisi. Bom nuklir tipe ieu katelah bom hidrogén, bom térmonuklir, atawa bom fusi. Nu boga bom tipe ieu sigana mah ukur aya genep nagara: AS, Rusia, Prancis, Inggris, RRC, jeung India. Gawéna bom hidrogén nuturkeun rancangan Teller-Ulam, nu ngabekaskeun bom fisi dina rohangan husus gigireun suluh fusi. Réaksi fusi dimimitian ku radiasi gamma jeung sinar X tina ledakan fisi nu neken jeung manaskeun kapsul tritium, deuterium, atawa litium deuterida.
Lian ti nu dua éta, aya ogé pakarang nuklir tipe séjén, misalna boosted fission weapon, nu ngaronjatkeun hasil ledakanana tina réaksi fusi nu jumlahna saeutik, tapi lain kaasup bom hidrogén. Aya ogé sababaraha pakarang nu dijieun maké rancangan husus: bom neutron nu ledakanana rélatif leutik, tapi ngabalukarkeun radiasi.
Taktik nuklir[édit | édit sumber]
Taktik perang nuklir mangrupa hiji cara boh pikeun ngayonan atawa pikeun nyegah perang nuklir. Kawijakan nyingkahan kamungkinan serangan pakarang nuklir ti nagara séjén ku jalan ngancam serangan nuklir balesan téh katelah salaku taktik/stratégi taméng nuklir (nuclear deterrence strategy). Tujuanana nyaéta pikeun miara status serangan kadua (kabisa males serangan nuklir ti luar ku serangan nuklir deui) jeung kamungkinan ngalumpuhkeun seranganana (kabisa nakis jeung ngancurkeun kakuatan nuklir musuh saméméh diserang).
Sajarah[édit | édit sumber]
Pakarang nuklir munggaran dijieun di AS, ku kelompok internasional kaasup élmuwan-élmuwan ti Éropah tengah kalawan dibantu ku Inggris jeung Kanada, dina mangsa Perang Dunya II salaku bagian tina Proyék Manhattan nu dirusiahkeun. Najan tadina mah dijieunna téh alatan sieun kapiheulaan ku Nazi Jérman, tapi tungtungna dipaké pikeun ngabom dua kota Jepang: Hirosima jeung Nagasaki bulan Agustus 1945. Uni Soviet ngembangkeun jeung nguji pakarang nuklir nu munggaran taun 1949, nu pangaweruhna mangrupa hasil telik sandina di AS. Boh AS jeung USSR lajeng ngembangkeun pakarang nu ditanagaan ku fusi nuklir (bom hidrogén) taun 1950-an. Ku kapanggihna téhnologi rokét taun 1960-an, pakarang nuklir téh jadi bisa dikirimkeun ka mana waé.
Pakarang nuklir geus jadi lambang kakuatan militér jeung nasional, sedengkeun uji nuklirna mindeng dipaké pikeun nguji rancangan anyar sakaligus ancaman pulitik. Nagara séjén nu ogé ngembangkeun pakarang nuklir, di antarana Inggris, Prancis, jeung Cina. Lima nagara nuklir ieu sapuk pikeun ngawates sumebarna Proliferasi Nuklir ka nagara-nagara séjén, najan sigana mah geus aya sababaraha nagara nu kiwari geus boga kakuatan nuklir (India, Afrika Kidul, Pakistan, jeung Israél). Dina pamungkas Perang Tiis awal 1990-an, Féderasi Rusia kawarisan pakarang ti USSR, nu salajengna, babarengan jeung AS, nyoba ngurangan cadanganana pikeun kapentingan kasalametan internasional. Najan Proliferasi Nuklir diteruskeun, Pakistan justru nguji coba pakarang nuklir munggaranana taun 1998, sedengkeun Koréa Kalér ngaku geus ngembangkeun éta pakarang taun 2004.
Taun kamari, 2005, aya kira 29.000 pakarang nuklir nu disimpen ku sahanteuna tujuh nagara, tapi lolobana mah (96%) aya di AS jeung Féderasi Rusia.
Media[édit | édit sumber]
- Uji détonasi nuklir Enewetak (iber koropak)
- Klip vidéo tilu uji ledakan nuklir di Enewetak, Kapuloan Marshall.
- Catetan ngeunaan rupa-rupa balukar ledakan nuklir dina format Vidéo Flash
- Teu bisa nempo vidéona? Baca pitulung média.
Baca ogé[édit | édit sumber]
- Sajarah
- Élmu jeung téhnologi nu patali
- Stratégi militér
- Proliferasi jeung pulitik
Rujukan[édit | édit sumber]
- Bethe, Hans Albrecht. The Road from Los Alamos. New York: Simon and Schuster, 1991. ISBN 0-671-74012-1
- DeVolpi, Alexander, Minkov, Vladimir E., Simonenko, Vadim A., and Stanford, Géorge S. Nuclear Shadowboxing: Contemporary Threats from Cold War Weaponry. Fidlar Doubleday, 2004.
- Glasstone, Samuel and Dolan, Philip J. The Effects of Nuclear Weapons (third edition). Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office, 1977. Available online (PDF).
- NATO Handbook on the Medical Aspects of NBC Defensive Operations (Part I - Nuclear). Departments of the Army, Navy, and Air Force: Washington, D.C., 1996.
- Hansen, Chuck. U.S. Nuclear Weapons: The Secret History. Arlington, TX: Aerofax, 1988.
- Hansen, Chuck. The Swords of Armageddon: U.S. nuclear weapons development since 1945. Sunnyvale, CA: Chukeléa Publications, 1995. [1]
- The Manhattan Engineer District, "The Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki"
- Smyth, Henry DeWolf. Atomic Energy for Military Purposes. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1945. (Smyth Report – the first declassified report by the US government on nucléar wéapons)
- The Effects of Nuclear War. Office of Technology Assessment, May 1979.
- Rhodes, Richard. Dark Sun: The Making of the Hydrogen Bomb. New York: Simon and Schuster, 1995. ISBN 0-684-82414-0
- _________. The Making of the Atomic Bomb. New York: Simon and Schuster, 1986 ISBN 0-684-81378-5
- Wéart, Spencer R. Nuclear Fear: A History of Images. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1988.
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- Umum
- Nuclear Weapon Archive from Carey Sublette is a reliable source of information and has links to other sources and an informative FAQ.
- The Federation of American Scientists provide solid information on wéapons of mass destruction, including nuclear weapons and their effects
- Alsos Digital Library for Nuclear Issues – contains many resources related to nucléar wéapons, including a historical and technical overview and séarchable bibliography of web and print resources.
- Everything you wanted to know about nuclear technology — Provided by New Scientist.
- Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Nuclear weapons
- The Effects of Nuclear Weapons
- Sajarah
- The Manhattan Project: Making the Atomic Bomb
- "The Race to Build the Atomic Bomb", educational resource.
- Balukar
- Nuclear weapon simulator for several major cities
- Fallout Calculator for various regions
- Example Scenarios - Two scenarios of a nucléar explosion on two United States Cities
- Isu
- "The Nuclear Weapons Debate" - OneWorld.net's Perspectives Magazine, May 2005
- "Nuclear Power and Nuclear Weapons: Making the Connections" – an article about the connections between nucléar power and nucléar wéapons development by an anti-nucléar group.
- Nuclear War Survival Skills is a public domain text about civil defense.
- IPPNW: International Physicians for the Prevention of Nuclear War – Nobel Peace Prize-winning organization with information about the medical consequences of nucléar wéapons, war and militarization.
- Bulletin of the Atomic Scientists – Magazine founded in 1945 by Manhattan Project scientists. Covers nucléar wéapons proliferation and many other global security issues. See this page for comprehensive data on nucléar wéapons worldwide.
- 50 Facts About U.S. Nuclear Weapons – Largest, smallest, number, cost, etc.
- Nuclear Files.org covers the history of nucléar wéapons and explores the political, legal and ethical challenges of the Nucléar Age.
- Union of Concerned Scientists – Nucléar Policy, wéapons, testing, technical issues, and arms control.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gunung Tangkuban Parahu
Gunung Tangkuban Parahu nyaéta salah sahiji gunung nu aya di propinsi Jawa Barat, Indonésia. Gunung ieu ayana 20 km di kaléreun Kota Bandung, jangkungna 2.084 méter. Gunung ieu loba didatangan ku turis nu bisa naékan ieu gunung nepi ka sisi kawahna, malahan maké kandaraan. Wewengkon di sabudeureun Gunung Tangkuban Parahu kaasup tiis, suhu rata-rata sapopoéna nyaéta 17oC keur pabeubeurang jeung 2oC keur mangsa peuting. Lahirna gunung ieu dijadikeun dongéng dina legénda Sangkuriang.


text:
Taun ieu, gupernurJawa Barat mere panghargaan ka sababaraha urang tokoh sarta palaku seni budaya jeung pariwisata.Pamasrahan panghargaan lumangsung dina acara kilas balik “Anugerah seni-budaya jeung Pariwisata 2013” di Hotel Horison, Jalan Pelajar Pejuang, Kota Bandung, Kemis peuting (19/12).
Nu narima panghargaan di antarana wae, opat widang husus seni jeung budaya, 11 panghargaan umum widang seni jeung budaya sarta 5 panghargaan widang pariwisata.
Nu kasinugrahan panghargaan aya 20 urang di antarana wae Encar Carmedi (alm) widang seniman karawitan ti Kota Bandung, Tandi Skober (alm) widang sastra asal Kabupaten Indramayu, R.A. Kosasih (alm) widang Seni Rupa asal Kota Bogor, Popo Iskandar (alm) widang Seni Rupa asalKota Bandung.
Saterusna 11 panghargaan umum widang seni jeung budaya, dipasrahkeun ka Prof. Iyus Rusliana, SST.Seniman Tari/Dosen asal Kota Bandung, Drs. Rahmat Iskandar Purwacarita Sejarawan asal Kabupaten Majalengka, Jim Supangkat Seni Rupa asal Kota Bandung, H. Taufik Faturohman ti Penerbit GegerSunten asal Kota Tasikmalaya, Jatnika Nanggamiharja (Ki Jatnika) Tokoh Penca Cimande ti Kabupaten Bogor, Drs. UbunKubarsah Budayawan asal Kota Bandung, Situs Kabuyutan Ciburuy, widang Situs Arkeologis asal Kabupaten Garut, Sunarto Marta Atmadja Seniman Tarling ti Kabupaten Cirebon, Dr. HM. Yus Wiradiredja Seniman Karawitan ti Kabupaten Bandung, Ridwan Marhid Budayawan ti Kota Bekasi, H. Dedi Mulyadi, SH (Bupati Purwakarta) Budayawan ti Kabupaten Purwakarta. Panghargaan widang pariwisata, dipasrahkeun ka 5 palaku widang pariwisata, diantarana Batagor Isan (wisata Kuliner) asal Kota Bandung, Sekolah Tinggi Pariwisata Bandung widang Lembaga Pendidikan asal Kota Bandung, Ciater Spa widang Badan Usaha asal Kabupaten Subang, Samudra Beach Hotel widang Badan Usaha asal Kabupaten Sukabumi, sarta Exotic Java Trail widang Badan Usaha asal Kota Bandung.
Gubernur Jawa Barat Ahmad Heryawan dina biantarana netelakeun, anugerah ka pakar seni budaya jeung pariwisata, mangrupa wujud apresiasi pamarentah daerah, ku partisipasi jeung apresiasina anu kacida gede katieung jeung kanyaahna dina mekarkeun tur ngaronjatkeun widang seni, budaya sarta pariwisata di Jawa Barat.
Ku kituna, ceuk gupernur negeskeun, kacida payusna pamarentah propinsi mere apresiasi jeung apresiasi positip, kana lengkah jeung dedikasi masarakat dina wangun prestasi nu ngangkat komara Jawa Barat.
Lima taun ka hareup, Gubernur nandeskeun deui, pamarentah propinsi Jawa Barat baris mokus ngaronjatkeun pangwangunan seni budaya ku cara satekah polah ngawaluyakeun sarana/ rohang publik pikeun gelar seni budaya sarta pangwangunan/rehabilitisi gedong seni budaya di kabupaten/ kota.
Kiwari Pemprov Jabar geus ngabogaan sababaraha rohang publik pikeun gelar seni budaya anu bisa dijadikeun kareueus sarta kudu dipiara, diantarana Taman Budaya, Anjungan Jabar TMII, Gedung Kesenian Rumentang Siang, Gedung Yayasan Pusat Kebudayaan (YPK), sarta Pondok Seni Pangandaran nu bida dijadikeun media pikeun ngamekarkeun seni budaya di wewengkon kidul Jawa Barat.
Kepala Dinas Pariwisata & Kebudayaan Jawa Barat Drs. Nunung Sobari MM nepikeun apresiasi sarta panuhunna ka tim pangajen “Panghargaan Gubernur Bidang Seni, Budaya jeung Pariwisata 2013” nu diwangun diantarana ku Prof. Dr. Hj. Nina H. Lubis, MS (Ketua ngarangkep Anggota Bidang Budaya), Suhendi Afryanto, S.Kar.,MM (Sekretaris ngarangkep Anggota Bidang Seni) sarta para anggotana, Drs. H. Gugum Gumbira (Bidang Seni), Prof. Dr. Yus Rusyana (Bidang Budaya), Herry Dim (Bidang Budaya), Drs. Djoni Sofyan Iskandar, MM (Bidang Pariwisata), H. Herman Muchtar SE (Bidang Pariwisata), Nicolaus Lumanauw Ph.D (Bidang Pariwisata), sarta Drs. RusmanSyarif (BidangPariwisata).***


text:
Histogram
Dina statistik, histogram nyaéta tampilan grafis tina tabulasi frékuénsi. Dina hal ieu, histogram nyaéta versi grafis tina tabel nu nembongkeun babandingan kasus kana sababaraha atawa lobana kategori husus. Kategori ieu ilahar mangrupa hal nu husus saperti taya interval nu tumpang tindih dina sababaraha variabel.
Aya dua cara keur nembongkeun tabel nu sarua, sarta dua rupa histogram saperti ditembongkeun di handap ieu. Hiji nemobongkeun jumlah kasus per satuan interval, mangka legana wewengkon di handapeun kurva sarua jeung jumlah sakabéh kasus. Nu séjénna nembongkeun jumlah kasus per satuan interval dibagi ku total jumlah kasus, mangka legana wewengkon di handapeun kurva sarua jeung 1.
Dina conto ieu, data nu dipaké dikumpulkeun ku Biro Sensus Amérika, nyaéta data waktu nu diperlukeun keur indit gawe (sensus 2000, [1], Table 5). Sensus nyatet yén aya 124 juta urang digawe di luar imahna. Nu di sensus nyebutkeun sabaraha lila waktu nu diperlukeun nepi ka tempat gawe, hasilna dibagi kana lima bagéan nyaéta: kurang ti 5 menit, leuwih ti 5 menit kurang ti sapuluh menit, leuwih ti sapuluh menit kurang ti 15 menit jeung saterusna. Tabel di handap nembongkeun hasil sensus dina rebuan, upamana 4.180 hartina 4.180.000.
Data nu aya dina tabel di luhur digambarkeun sacara grafik dina gambar di handap ieu. Aréa unggal "bar" sarua jeung sakabéh nu di sensus dina éta kategori, mangka sakabéh legana "bar" sarua jeung jumlah nu disurvey (124) juta.
Aya nu matak kataji dina éta diagram nyaéta naekna sacara ngadadak dina kategori 30 nepi ka 35 menit. Bentukna saperti artefak: satengah jam mangrupa waktu ukuran ilahar, mangka nu disensus ngarepkeun waktu indit gawena kurang ti atawa leuwih leutik ti 30 menit, bisa ogé méré jawaban ampir "30 menit".
Ayeuna data nu sarua digambarkeun ku cara nu béda. Aréa unggal bar sarua jeung babandingan nu disurvey tina nu sakabéh disurvey aya dina kategori ieu. Mangka total legana "bar" sarua jeung 1.
Tabel di luhur digambarkeun sacara grafis dina gambar di handap. Gambar kadua béda jeung gambar mimiti ngan dina skala nangtung. Gambar ieu bisa dipaké gumantung kana kaperluan histogram; lamun jumlah absolut penting, mangka bentuk mimiti leuwih hadé dipaké, sarta bentuk kadua leuwih hadé dipaké lamun babandingan leuwih penting.
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- Journey To Work and Place Of Work (location of census document cited in example)


text: Lila tapi karasa tereh.Tah waktu ayeuna mah geus karasa tereh padahal mah tetep bae samenit 60 detik, saminggu tujuh poe, sataun 52 minggu. Teu karasa umur Bumi nu ditinceuk ku urang geus aki aki.Loba nu geus ruksak tina umur jeung polah manusa.Ieu nandakeun Bumi tereh pareum.Teuing iraha na mah tapi geus pasti Bumi tamat kitu deui jeung eusina nu laleutik siga manusa.Bumi tamat teu sorangan tapi bareng jeung kabeh benda langit sejenna nu leuwih gede tibatan Bumi.Tah ieu kiamat Gede jadiPanutup dunya pana.


text:
Bitotama
Bitotama atawa perang mangrupa hiji kaayaan mumusuhan antara dua nagara (bangsa, agama, suku, jeung sajabana) nu mana kadua nagara aya dina hiji kaayaan nu tangtu.[1] Ilaharna bitotama téh dibarengan ku konflik kalawan dilengkepan pakarang, boh antar nagara boh antar masarakat. Cicirénna ku agrési nu ékstrim, ngaruksak, sarta aya korban nu palastra, boh maké kakuatan militér kaatur atawa militér nu teu kaatur. Euweuhna bitotama biasana disebut kaayaan "tengtrem". Pangperangan nujul kana aktivitas umum jeung papasingan jenis bitotama, atawa bitotama nu ilaharna.[2] Bitotama total mangrupa palagaan nu teu ngan saukur ditargétkeun ka militer nu sah wungkul, tapi ogé ngabalukarkeun korban ti masarakat sipil atawa masarakat non-subjék bitotama lianna.


text:
Era ngalakonan lantaran gengsi. Loba conto2 gengsi teh diantarana gengsi
gawe rendahan, gengsi make pakean sederhana, gengsi ka sakola teu mawa
kandaraan nepi gengsi dina soal perasaan. Husus dina gengsi ngungkapkeun
rasa hate ka jalma nu dipikaresep, sok hayang seuri oge. Asa jadi
munapik eta jelema, geus disered2 ku babaturanna sina balaka tapi ai
geus deukeu mah diacuhkeun siga nu eu butuh padahalmah unggal poe unggal
peuting ngan mikir manehna.Kusabab gengsi nu dipikaresep kburu karebut
batur.Karunya!
ASK-PASUNDAN JAYA


text:
Finlandia
Républik Finlandia (basa Finlandia: Suomen tasavalta, Basa Swédia: Républiken Finland) mangrupa hiji nagara Skandinavia nu kaasup ogé nagara Nordik. Nagara ieu aya di Eropa Kalér jeung mangrupa anggota Uni Eropa. Finlandia tepung wates jeung Swédia, Norwégia, jeung Rusia upami wates lautna nyaéta Laut Baltik di barat daya, Teluk Finlandia di kidul, jeung Teluk Bothnia di kulon. Ibu kota nagara ieu nyaéta Hélsinki.
Eusi
Sajarah[édit | édit sumber]
Ti taun 1154, nagara ieu geus mangrupa bagian Karajaan Swédia. Dina abad ka-18, nagara ieu geus dikawasaa ku tentara Rusia dua kali. Dina taun 1808, Finlandia geus ditalukan tentara Kaisar Aleksandr I sarta minangka kadipatén ageung otonom dina Kakaisaran Rusia nepi ka ahir taun 1917.
Dina 6 Désémber, 1917, sababaraha bulan saenggeus Révolusi Bolshévik di Rusia, Finlandia geus ngadéklarasian kamerdékaanna. Sanajan kitu, nagara ieu miboga kamerdékaan nu resmi dina 3 Januari 1918 jeung paséa ngeunaan wawatesan geus diréngsékeun saenggeus Pajangjian Tartu ditandatanganan dina 1920. Tapi, ancaman Uni Soviét heunteu eunggeus di ditu hungkul. Wanci Perang Dunya II, Finlandia geus nolak Uni Soviét dua kali: kahiji dina Perang Usum Tiis antara 1939–1940 jeung Perang Sambungan antara 1941–1944. Dina 1944, Finlandia sakali deui ditarajang, ayeuna ku pihak Jérman dina Perang Laplandia 1944-1945, di mana tentara Finlandia hasil nundung tentara Jérman ti beulah kalér Finlandia. Sanggeus perang, pamaréntah Finlandia geus miboga pajangjian jeung tatanggana nyaéta Uni Soviét, antara 1947-1948 sarta masihan sababaraha wewengkonna (Karélia, Salla, jeung Petsamo) ka nagara éta.
Saenggeus perang, Finlandia aya dina kaayaan nu bahaya salaku nagara panyangga antara kawasa ageung komunis Uni Soviét jeung nagara démokratis nu lian di Éropa. Ku kituna, dina taun 1948, nagara ieu kapaksa nandatanganan pajangjian Finlandia–Soviét nyaéta Pajangjian Sosobatan, Kerja sama, jeung silih nguntungkeun, nu kawanoh ogé salaku Pajangjian YYA. Pajangjian ieu penting pikeun mastikeun lumangsungna Finlandia salaku hiji nagara kapitalis démokratis. Dumasarna mah dina pajangjian ieu, Finlandia kedah minangka nagara nétral wanci Perang Tiis jeung ngabendung tarajangan nanaon wéh ka Uni Soviét liwat Finlandia.
Étimologi[édit | édit sumber]
Asal ngaran Finlandia (Suomi dina basa Finlandia) teu terang, tapi, meureun kognatna nyaéta kecap proto-Baltik zeme hartina "taneuh". Dumasar kana téori nu lian, ngaran ieu diturunan ti suomaa atawa suoniemi.
Éksonim Finlandia mirip jeung ngaran patempatan Skandinavia Finnmark, Finnveden jeung ratusan toponim lian nu awalna "Fin(n)" di Swédia jeung Norwégia. Sababaraha ngaran éta geus jelas diturunan ti finnr, kecap Jérmanik pikeun tukang ngumbara/pamanggih jeung saterasna kira-kira hartina "paninggaran-pangumpul" nomadik atawa patani tuar duruk. Teu kauninga kumaha, naha, jeung iraha "Finnr" mimiti ngaharti "Finlandia Asli".
Salah sahiji dokumén kahiji nu nyebutkeun "taneuh bangsa Finn" nyaéta 2 batu rune. Aya 1 di Söderby, Swédia, jeung prasasti finlont (U 582) jeung 1 di Gotland, pulo bogaan Swédia di Laut Baltik, kalawan prasasti finlandi (G 319) nu asalna ti abad ka-11.[4]
Géografi[édit | édit sumber]
Finlandia mangrupa hiji nagara kalawan rébuan dano jeung pulo; 187.888 dano jeung 179.584 pulo. Salah sahiji danona, Saimaa, nyaéta nu ka-5 panglegana di Éropa. Wangun taneuh di Finlandia kalobaannana datar kalawan sababaraha pasir jeung titik pangluhurna, Haltitunturi dina 1.328 m, aya di tungtung kalér Laplandia. Salian ti loba danona, daratanna ogé didominasi ku leuweung pinus (kira-kira 68% ti lega daratan) jeung saeutik taneuh subur.
Raloba kapuloan nu aya dina bagian kidul-kulon nagri, bagian ti kapuloan Åland, jeung sapanjang basisir kidul di Teluk Finlandia. Finlandia mangrupa salah sahiji ti saeutik nagara di dunya nu tetep "numuwuh". Ku lantaran pangangkatan isostatik nu geus aya ti Jaman és pangtungtungna, lega wewengkon nagara ieu ogé tumuwuh kira-kira 7 kilométer persegi saban taun.
Iklim di Finlandia bagian kidul mangrupa iklim nengah kalér. Di bagian kalér Finlandia, utamana di Laplandia, kalobaannana iklim subarktik. Sabagian wewengkon Finlandia aya dina Lingkaran Arktik.
Démografi[édit | édit sumber]
Padumuk Finlandia mayoritasna mangrupa Séké Finn jeung aya sababaraha minoritas Swédia Finlandia janten basa resmina nyaéta basa Finlandia jeung Swédia. Basa minoritas nu séjén nyaéta basa Rusia jeung basa Éstonia. Populasi Finlandia kalobaannana museur di wewengkon kidul nagri.
Politik[édit | édit sumber]
Finlandia nganggo sistem semi-présidénsial jeung parlemén. Présidén Finlandia kagungan tanggung jawab kana kawijakan luar nagri. Upami kakawasaan éksekutif dilaksanakeun ku kabinétna, Valtioneuvosto atawa Statsrådet, nu diwangun ti perdana menteri jeung menteri pikeun rupa-rupa départemén.
Parlemén Finlandia, nu disebut Eduskunta atawa Riksdag, miboga anggota 200 urang jeung mangrupa otoritas législatif pangluhurna di nagara éta. Parlemén ieu bisa ngarobih Konstitusi Finlandia jeung ngéléhan hak véto présidén. Législasi bisa diusulkeun ku kabinét atawa ti anggota Eduskunta nu dipilih pikeun opat taun kalawan réprésentasi proporsional.
Ékonomi[édit | édit sumber]
Finlandia mangrupa nagara industri, miboga ékonomi pasar bébas, jeung produksi per kapita kira-kira sami sareng Britania Raya, Perancis, Jérman, jeung Itali. Standar hidup di Finlandia luhur. Séktor konci ékonomi nyaéta produksi, utamina di widang télékomunikasi. Dagang miboga peran penting nu ampir sapertilu PDBna. Finlandia mimiti nganggo Euro dina 1 Januari 1999.
Propinsi[édit | édit sumber]
Ayeuna, Finlandia miboga 6 propinsi administratif (lääni, jamak; läänit), nyaéta:
Kapuloan Åland miboga tingkatan otonomi sorangan. Dumasar kana pajangjian internasional jeung hukum Finlandia, pamaréntahan régional Åland ngurus sababaraha masalah nu kaasup ka otoritas propinsi di Finlandia Daratan.
Pamaréntahan lokal diorganisasi saterasna ku 432 kotamadya Finlandia. Ti 1977, euweuh bébédaan administratif antara "town", kota, jeung kotamadya nu séjén. Salian kotamadya, Finlandia ogé kabagi kana 20 wewengkon.
Basa[édit | édit sumber]
Finlandia miboga dua basa resmi nu utama, nyaéta basa Finlandia jeung basa Swedia. Basa resmi nu séjén nyaéta Suomi, basa Romani, jeung basa Isyarah Finlandia. Basa asing lian nu penting nyaéta basa Rusia jeung basa Éstonia.
Basa nu umum dipaké nyaéta basa Finlandia (92% ti populasina) sarta basa Swédia (6% ti populasina). Panganggoan basa asing ayeuna nyaéta basa Inggris (63%), basa Swédia (41%), basa Jérman (18%), jeung basa Perancis (3%).
Réferénsi[édit | édit sumber]
- ↑ (en)Formerly a semi-presidential republic, it's now a parliamentary republic according to David Arter, First Chair of Politics at Aberdeen University, who in his "Scandinavian Politics Today" (Manchester University Press, revised 2008), quotes Jaakko Nousiainen in "From semi-presidentialism to parliamentary government" in Scandinavian Political Studies 24 (2) p95–109 as follows: "There are hardly any grounds for the epithet 'semi-presidential'." Arter's own conclusions are only slightly more nuanced: "The adoption of a new constitution on 1 March 2000 meant that Finland was no longer a case of semi-presidential government other than in the minimalist sense of a situation where a popularly elected fixed-term president exists alongside a prime minister and cabinet who are responsible to parliament (Elgie 2004: 317)". According to the Finnish Constitution, the President has no possibility to rule the government without the ministerial approval, and does not have the power to dissolve the parliament under his or her own desire. Finland is actually represented by its Prime Minister, and not by its President, in the Council of the Heads of State and Government of the European Union.
- ↑ a b c d "Finland". International Monetary Fund. Diakses tanggal 2011-04-21.
- ↑ "Human Development Report 2010" (PDF). United Nations. 2010. Diakses tanggal 5 November 2010. and "Human Development Index trends, 1980–2010" (PDF). United Nations. 2010. Diakses tanggal 7 November 2010.
- ↑ (en) "National Archives Service, Finland". Diakses tanggal 2007-01-22.
Tempo ogé[édit | édit sumber]
Tumbu luar[édit | édit sumber]
Albania · Andorra · Arménia1 · Austria · Azerbaijan1 · Bélarus · Bélgia · Bosnia jeung Hérzégovina · Britania Raya (Inggris, Irlandia Kalér, Skotlandia, Wales) · Bulgaria · Céko · Dénmark · Éstonia · Finlandia · Géorgia1 · Hungaria · Irlandia · Islandia · Italia · Jérman · Kazakhstan2 · Kroasia · Latvia · Liechtenstéin · Lithuania · Luksemburg · Makédonia · Malta · Moldova · Monako · Monténégro · Norwégia · Perancis · Polandia · Portugal · Romania · Rusia2 · San Marino · Sérbia · Siprus1 · Slovakia · Slovénia · Spanyol · Suis · Swédia · Turki2 · Ukraina · Vatikan · Walanda · Yunani


text:
Akaike information criterion
Akaike information criterion (AIC) (dibacana ah-kah-ee-keh), dimekarkeun Professor Hirotsugu Akaike (赤池 弘次) (1927-) dina 1971 sarta diusulkeun dina taun 1974, nyaéta model statistik ukuran fit. modél ieu ngitung goodness-of-fit relatif tina sababaraha model statistik nu aya saméméhna nu mana sampel data geus aya. modél ieu maké rarangka gawe analisa informasi nu taliti dumasar kana konsép entropy. Ide satukangeun AIC ieu nyaéta ku ayana karuwetan dina modél nu babarengan jeung datangna data séjén kana modél tur ngahadilkan ukuran di antara duanana.
Rumusan AIC nyaéta , nu mana k nyaéta jumlah parameters, jeung L nyaéta fungsi likelihood.
Ilaharna, eror sebaran normal diasumsikeun sarta diitung maké rumus , numama n nyaéta lobana observasi jeung RSS nyaéta sesa kuadrat kasalahan.
modél nu loba parameterna bakal nembongkeun fit nu alus kana data, tapi bakal mibanda tingkat kabebasan nu saeutik tur pamakéan nu heureut. Kasaimbangan ieu bakal nyababkeun overfitting. Dina kaayaan ieu leuwih hadé dipilih modél nu mibanda nilai AIC pangleutikna.métodeuAIC nyoba keur nangtukeun modél minimal nu nerangkeun data kalayan bener, nu mungkin béda jeung métodeu nu leuwih tradisional dina nyieun modél, sapertinu mimiti tina null hypothesis.
Variasi tina AIC kaasup AICc, QAIC, jeung QAICc.
AICc leuwih hadé tinimbang AIC lamun ukuran sampel, n, saeutik. Rumus AICc nyaéta:
AICc = AIC + 2k(k + 1) / (n - k - 1), or
AICc = -2ln(L) + 2k(n / (n - k - 1)).
Sabab AICc konvergen jeung AIC keur n nu loba, disarankeun sacara praktis maké AICc dina unggal kasus ( Burnham and Anderson, 2004).
QAIC dideukeutkeun keur over-dispersion atawa teu pas dina fit, saperti dihartikeun:
QAIC = -[2ln(L)/c] + 2k,
nu mana c mangrupa faktor inflation.
Keur ukuran sample nu leutik QAIC nyaéta:
QAICc = QAIC + 2k(k + 1) / (n - k - 1).
métodeu ieu loba dimekarkeun di widang séjén saperti dina widang téhnik sipil, upamana dina widang géotéhnik, saperti Akaike Bayesian Information Criterion jeung Extended Bayesian Method.
Rujukan[édit | édit sumber]
- Akaike, Hirotugu (December 1974). "A new look at the statistical model identification". IEEE Transactions on Automatic Control 19 (6): 716–723.
- Burnham, K.P., and D.R. Anderson. 2002. modél Selection and Multimodél Inference: A Practical-Théoretic Approach, 2nd Edition. Springer, New York. ISBN 0-387-95364-7.
- Burnham, K.P., and D.R. Anderson. 2004. Multimodél Inference: understanding AIC and BIC in modél Selection, Amsterdam Workshop on modél Selection (available online: PDF)
- Yusuke Honjo and Budhi Setiawan. 2004. On selection of a prior distribution in inverse analysis by Akaike Bayesian Information Criterion.Journal of Applied Mechanic JSCE, vol. 7. no. 1-2004 p. 145 - 154 in Japanese
Tempo oge[édit | édit sumber]
- Bayesian information criterion
- deviance information criterion
- Kullback-Leibler divergence
- Occam's Razor


text:
ngalaporkeun scam surat ka otoritas relevan nya salah sahiji cara paling impactful of disrupting fraudsters sarta ngahulag évolusi kajahatan. Di Inggris, Biro AKAL panipuan Nasional mawa kaluar operasi pikeun ngumpulkeun jeung nganalisis data ngeunaan scams mail na sapertos kawas kejahatan. Ieu ngabantuan pikeun nginpokeun utamana ngeunaan widang lampah preventif nu kudu dilaksanakeun nyieun kaputusan- - compra oculos.
Cokot ka handap kana tips disadiakeun ku Ryan Adang, anu Penjualan Senior Manager of Semalt , anu weruh naon anu kudu dipigawé ngeunaan mail scam.
ngalaporkeun scam mail
Anjeun tiasa ngawartosan penguasa relevan ngeunaan hiji mail scam nu tos Anjeun nampi dina Jumlah cara. Ieu kaasup ngahubungan Royal Surat atawa parusahaan nu keur mimicked ku fraudsters.
Laporan scam mail ka Royal Surat
Royal Surat nyaéta layanan pangiriman surat na parsél. Gawéna kalayan otoritas relevan pikeun nyegah mail scam ti infiltrating sistem pos. Lamun atawa jalma nu nyaho narima hiji mail scam, advices Royal Surat nu neraskeun mail sareng surat ngawengku ka alamat ieu:
Freepost scam Surat,
P.O. Box 797,
Wanci Ex1 9UN
Anjeun oge bisa nelepon Royal Surat via 0345 611 3413 atanapi ngirim surelek ka scam.mail@royalmail.com.
Royal Surat ogé nyorong jalma dimaksud pikeun ngalengkepan hiji scam Surat Laporan (sadia pikeun diundeur di website maranéhanana) jeung ngirim eta bareng jeung surat narima ti fraudsters sarta dokumén lianna atawa bahan disangka geus asalna ti scammers.
Cara séjén tina ngalaporkeun surat scam nyaeta ku ngirim ngaran lengkep anjeun, alamat jeung nomer telepon ku pos ka alamat pos luhur, ku email atanapi ku telepon (03456 113 413). Royal Surat bakal dikirim Anjeun formulir sarta prepaid amplop kajawab ku kituna sanggeus ngeusian formulir nu dikirim deui kalayan sampel sahiji scam surat narima..
ngalaporkeun ka parusahaan
Lamun narima surélék scam ti fraudsters sok janten wawakil a parusahaan asli, éta wijaksana ngahubungan pausahaan.
Bisa jadi bank atawa departemén pamaréntah anu keur mimicked sarta dicutat dina mail scam. Ngawartosan organisasi anu bakal nulungan sakumaha eta tiasa ngawartosan jalma séjén ngeunaan scam nu. Sababaraha pausahaan nempatkeun notices on jaba maranéhanana sarta outline léngkah anu salah kudu bisa mawa bisi maranéhna turun mangsa keur scam nu.
Naon ngeunaan surelek scam?
Surelek nu cara populer lianna ngaliwatan nu scammers trik urang kana schemes dibeunangkeun. Lamun aya bewara nu email scam di koropak anjeun, pastikeun anjeun ngalaporkeun eta.
Sateuacan pilari di pilihan ngalaporkeun anjeun boga sawaktos Anjeun nampa hiji email scam, hayu urang mimiti marios sababaraha tips anu bakal tetep Anjeun sareng inpo Anjeun aman. Sawaktos Anjeun nampa hiji email scam:
- Ulah klik wae link di email teh.
- Ulah ngawalon email atawa nyieun kontak jeung ngirim sagala cara.
- Ulah masihan kaluar informasi wae sanajan upami anjeun geus diklik link.
- Ulah muka wae kantétan dina email anu.
ngalaporkeun scam email ka Royal Surat
Royal Surat dimimitian gelut ngalawan surelek scam ku cara méré daptar surelek scam paling sering pikeun mantuan Anjeun surelek scam titik di glance a. Lamun Anjeun nampa hiji email curiga, anjeun tiasa ngahubungan Royal Surat via kaca kontak parusahaan atawa "Contact us" link di handap kaca web situs urang.
email ngalaporkeun scam kana surélék parusahaan
surelek scam atanapi surelek phishing ogé bisa dilaporkeun ka ISP (Internet Service Provider) yen ieu dipaké pikeun mungkas email teh. Contona, upami email nu sumping ti akun Gmail, anjeun tiasa ngalaporkeun eta ngagunakeun tombol 'Laporan Spam' dina homepage Gmail urang. Yahoo boga email (abuse@yahoo.com) nu informasi ngeunaan surelek scam sarta kejahatan patali ieu dilaporkeun. Hotmail geus disadiakeun mangrupa 'Laporan phishing' tombol pikeun kaperluan sarua.
surat ngalaporkeun scam na surelek dina jangka waktu nu alus teu bisa overemphasized. Dina waktu nalika scams anu katuhu, kénca jeung puseur, salah teu tiasa mampuh nganggap yén sagalana is alright. Dina merangan fraudsters, éta alus janten sinis jeung teu percanten ka nu nilai nyanghareupan informasi tina surat atawa nelepon telepon.


text:
Ngumbar Katineung..
Anjeun
Teu aya deui nu mikacinta iwal Anjeun
teu aya deui nu mikamelang iwal anjeun
pangnyaahna sadunya pangbageurna sadunya iwal anjeun
anu heman tur daria anu jangji satia ngan ukur anjeun
duh aduh aduh aduh
hate bagja bisa papanggih jeung anjeun
duh aduh aduh aduh
hate reugreug aya sagigireun anjeun
ngan saeutik hanjakalna lamun tepang osok ngajak rurusuhan
dasar kudu kanyahoan horeng anjeun geus rimbitan
Teu aya deui nu jadi pikir iwal anjeun
teu aya deui nu kagundamkeun iwal anjeun
inggis beunang ku batur inggis bogoh ka batur iwal anjeun
unggal peuting babacaan mapatkeun pelet asihan husus keur anjeun
duh aduh aduh aduh
kurang dahar kurang sare mikir anjeun
duh aduh aduh aduh
hayang deukeut hayang geugeut ngan jeung anjeun
dasar kudu kanyahoan ngirim SMS salah ngasupkeun eusina
SMS sial jeung cilaka… putus kaditu kadieu.
Ini lagu saya tulis dan dedikasikan buat temen yang sekarang masih berjuang mencari cinta palsu… hahahahaha
(sing inget ka purwadaksi..hehe, halah teuing naon artina eta teh..)
2 Comments »
-
Teu, teu pisan2 kang lah… sanes kitu maksud hate, sanes kitu tujuan diri, iwal ti nguji kamampu ngasah kabisa.. tuh geuning bener we masih keneh seukeut… “pangirut kageugeut” teh he.. he.. teu pira ngan saukur kieu yeuh ….
“Asihan si buyur siwur pamere urang Karawang… sima aing sima maung, maung lumpat aing lumpat.. maung seuri aing era… sima aing sima maung si Maman …aeh salah si Nano…” Hik hik hik
Comment by on2hood | April 11, 2007 |
-
modal ngarayu ku sms nya heheheheh. murah meriah
Comment by dani | April 12, 2007 |


text:
Osmosis
Osmosis nyaéta prosés difusi hiji pelarut (biasana cai) ngaliwatan mémbran semiperméabel, ti larutan anu kadar zat nu larutna handap (poténsi cai gedé) ka larutan anu kadar zat nu larutna leuwih luhur (poténsi cai leutik) dina hiji gradién kadar solutna[1]. Ieu téh mangrupa prosés fisika, nu mana pelarutna pindah - tanpa asupan énérgi - nembus mémbran semiperméabel (perméabel pikeun pelarutna, tapi henteu pikeun zat nu larutna) anu mindingan dua larutan anu béda konséntrasina[2].
Baca ogé[édit | édit sumber]
Rujukan[édit | édit sumber]
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- Osmosis simulation in Java
- NetLogo Osmosis simulation for educational use (Java Applet for fast PCs)
- NetLogo Osmosis simulation for educational use (Java Applet, runs also on slow PCs)


text:
Gunung Rinjani
Gunung Rinjani nyaéta hiji gunung seuneuan aktip di Indonesia nu perenah di Pulo Lombok. Luhurna 3,726 m (12,224 ft), mangrupa gunung pangluhurna kadua di Indonésia. Bitu munggaran kajadian September 1847. Bitu panganyarna 1 Oktober 2004. Gunung seuneuan ieu sarta situ kawahna (Segara Anak), ditangtayungan ku ayana taman nasional nu ngadeg taun 1997. Kaldérana nu oval 6 km ka 8.5 km sabagéannana dieusian ku situ nu katelah Segara Anak (kurang leuwih 2000m di saluhureun hambalan beungeut cai sagara sarta diperkirakeun jerona antara 200 m tepi ka 300 m); kaldera ieu ogé boga cai mancer panas. Bitu gunung ieu taun 1994, 1995, jeung 1996 ngawangun congcot leutik, Gunung Baru (kurang leuwih 2300 m di saluhureun hambalan beungeut cai sagara) dina tengah-tengah kaldera sarta lava nu ngalir tina kajadian bitu ieu asup kana situ.
Dataran luhur guunung Rinjani mangrupa leuweung sarta lolobananana can dikokolakeun. Dataran handapna mah geus dipelakan. Paré, kadelé, kopi, bako, kapas, kayu manis, jeung panili mangrupa pepelakan nu tuwuh dina taneuh subur di pulo ieu.


text:
Papua Nugini
Papua Nugini (Tok Pisin: Papua Niugini), resmina Nagara Indepénden Papua Nugini, mangrupa hiji nagara di Oséania, ngawasaan beulah wétan ti pulo Papua jeung raloba pulo. Nagara ieu aya di Samudra Pasifik kidul-kulon, dina hiji wewengkon nu kadéfinisi ti abad ka-19 salaku Mélanésia. Ibu kotana nyaéta Port Moresby.
Eusi
Babagian administratif[édit | édit sumber]
Papua Nugini dibagi kana opat région, nu sanés babagian administratif primér tapi lumayan signifikan dina raloba widang pamaréntahan, komérsial, jeung aktivitas lian.
Nagara ieu miboga 20 babagian tingkat propinsi: 18 propinsi, Région Otonom Bougainville, jeung Distrik Nasional Ibu Kota. Masing-masing propinsi dibagi deui kana hiji (atawa leuwih) distrik, nu dina giliranna dibagi deui kana hiji (atawa leuwih) Aréa Tingkat Pamaréntahan Lokal.
Propinsi[6] mangrupa babagian administratif primér nagara. Pamaréntahan propinsi mangrupa cabang ti pamaréntahan nasional – Papua Nugini sanés hiji féderasi propinsi. Babagian tingkat propinsi nyaéta:
Parlemén geus nyatujuan panyieunan 2 propinsi tambihan dina 2012: Propinsi Hela, nu bakal ngawengku sabagian ti Propinsi Daratan Luhur Kidul, jeung Propinsi Jiwaka, nu bakal diwangun liwat ngabagi Propinsi Daratan Luhur Kulon.[7]
Tempo ogé[édit | édit sumber]
Daptar:
- Daptar dayeuh di Papua Nugini & Daptar kota di Papua Nugini & Daptar dayeuh jeung kota di Papua Nugini dumasar populasina
- Daptar Distrik jeung Tingkat Pamaréntahan Lokal Papua Nugini
- Daptar inohong Papua Nugini
Catetan suku[édit | édit sumber]
- ↑ Sir Michael Somare (2004-12-06). "Stable Government, Investment Initiatives, and Economic Growth". Keynote address to the 8th Papua New Guinea Mining and Petroleum Conference (Google cache). Diakses tanggal 2007-08-09.
- ↑ "Never more to rise". The National (February 6, 2006). Diakses tanggal 2005-01-19.
- ↑ Official languages of Papua New Guinea
- ↑ Central Intelligence Agency (2011). "Papua New Guinea". The World Factbook. Langley, Virginia: Central Intelligence Agency. Diakses tanggal 2011-10-05.
- ↑ a b c d "Papua New Guinea". International Monetary Fund. Diakses tanggal 2011-04-21.
- ↑ The Constitution of Papua New Guinea sets out the names of the 19 provinces at the time of Independence. Several provinces have changed their names; such changes are not strictly speaking official without a formal constitutional amendment, though "Oro," for example, is universally used in reference to that province.
- ↑ "''Post-Courier'', "Jiwaka, Hela set to go!" July 15, 2009". Postcourier.com.pg. 2009-07-15. Diakses tanggal 2010-06-27.
Réferénsi[édit | édit sumber]
- Swadling, Pamela (1996). Plumes from Paradise. Papua New Guinea National Museum. ISBN 9980-85-103-1.
Bacaan salajengna[édit | édit sumber]
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- Pamaréntah
- Informasi umum
- Éntri Papua New Guinea di CIA World Factbook
- Papua New Guinea di UCB Libraries GovPubs
- Papua Nugini di Open Directory Project
- Atlas Papua New Guinea Wikimedia, ngandung peta ngeunaan Papua New Guinea.
-
Tingali ogé Papua Nugini di Wikivoyage
Afrika Kidul · Antigua jeung Barbuda · Australia · Bahama · Bangladés · Barbados · Bélis · Botswana · Britania Raya · Brunéi · Dominika · Fiji (katunda) · Gambia · Ghana · Grénada · Guyana · India · Jamaika · Kamerun · Kanada · Kénya · Kiribati · Lésotho · Malawi · Malaysia · Maladéwa · Malta · Mauritius · Mozambik · Namibia · Nauru · Nigeria · Pakistan · Papua Nugini · Rwanda · St. Kitts jeung Névis · St. Lusia · St. Vincent jeung Grénadin · Samoa · Seychéll · Sierra Leone · Selandia Anyar · Singapura · Siprus · Solomon, Kap. · Sri Lanka · Swaziland · Tanzania · Tonga · Trinidad jeung Tobago · Tuvalu · Uganda · Vanuatu · Zambia
Akrotiri jeung Dhékélia · Anguilla · Antartika Britania · Bermuda · Kapuloan Kayman · Kapuloan Falkland · Géorgia Kidul jeung Kapuloan Sandwich Kidul · Gibraltar · Guernsey · Jersey · Pulo Man · Montserrat · Kapuloan Pitcairn · Téritori Samudra Hindia Britania · St. Héléna, Ascension, jeung Tristan da Cunha · Kapuloan Turks jeung Kaikos Kapuloan Virgin Britania ·
Afrika Kidul · Républik Afrika Tengah · Aljazair · Apganistan · Angola · Antigua jeung Barbuda · Arab Saudi · Bahama · Bahrain · Bangladésh · Barbados · Belarus · Belize · Bénin · Bhutan · Bolivia · Botswana · Brunéi · Burkina Faso · Burundi · Chad · Chili · Djibouti · Dominika · Républik Dominika · Ékuador · Éritréa · Éthiopia · Filipina · Gabon · Gambia · Ghana · Grénada · Guatemala · Guinéa · Guinéa-Bissau · Guinéa Khatulistiwa · Guyana · Honduras · India · Indonésia · Iran · Jamaika · Kamboja · Kamérun · Kénya · Kolombia · Komoro · Républik Kongo · Républik Démokratik Kongo · Koréa Kalér · Kuba · Kuwait · Laos · Lésotho · Libanon · Libéria · Libya · Madagaskar · Maladéwa · Malawi · Malaysia · Mali · Mauritania · Mauritius · Mesir · Mongolia · Maroko · Mozambik · Myanmar · Namibia · Nepal · Nikaragua · Nigér · Nigéria · Oman · Pakistan · Paléstina · Panama · Pantai Gading · Papua Nugini · Peru · Qatar · Rwanda · Saint Lucia · Saint Vincent jeung Grenadines · Sao Tome jeung Principe · Sénégal · Seychelles · Siérra Léone · Singapura · Somalia · Sri Lanka · Sudan · Suriname · Swaziland · Suriah · Tanjung Vérdé · Tanzania · Thailand · Timor Lésté · Togo · Trinidad jeung Tobago · Tunisia · Turkménistan · Uganda · Uni Émirat Arab · Uzbékistan · Vanuatu · Vénézuéla · Viétnam · Yaman · Yordania · Zambia · Zimbabwé
Arménia · Azerbaijan · Brasil · Republik Rahayat Cina · Él Salvador · Kazakhstan · Kosta Rika · Kroasia · Kyrgyzstan · Méksiko · Monténégro · Sérbia · Ukraina · Uruguay
Afrika Kidul · Afrika Tengah · Albania · Amérika Sarikat · Angola · Antigua jeung Barbuda · Arab Saudi · Argéntina · Arménia · Australia · Bahrain · Bangladésh · Barbados · Basisir Gading · Bélis · Bénin · Bolivia · Botswana · Brasil · Brunéi · Burkina Faso · Burundi · Chad · Chili · Cina · Djibouti · Dominika · Dominika, Rép. · Ékuador · Él Salvador · Fiji · Filipina · Gabon · Gambia · Géorgia · Ghana · Grénada · Guatémala · Guinéa · Guinéa-Bissau · Guyana · Haiti · Honduras · Hong Kong¹ · India · Indonésia · Islandia · Israél · Jamaika · Jepang · Kamboja · Kamérun · Kanada · Kénya · Kolombia · Kongo, RD · Kongo · Koréa Kidul · Kosta Rika · Kroasia · Kuba · Kirgistan · Kuwait · Lésotho · Liechtenstein · Madagaskar · Makau¹ · Makédonia · Maladéwa · Malawi · Malaysia · Mali · Maroko · Mauritania · Mauritius · Méksiko · Mesir · Moldova · Mongolia · Mozambik · Myanmar · Namibia · Nepal · Nikaragua · Nigér · Nigéria · Norwégia · Oman · Pakistan · Panama · Papua Nugini · Paraguay · Péru · Qatar · Rwanda · Saint Kitts jeung Névis · Saint Lucia · Saint Vincent jeung Grénadin · Selandia Anyar · Sénégal · Siérra Léone · Singapura · Kapuloan Solomon · Sri Lanka · Suis · Suriname · Swaziland · Wewengkon Béa Cukai Kapisah Taiwan, Penghu, Kinmen, jeung Matsu² · Tanjung Vérdé · Tanzania · Thailand · Togo · Tonga · Trinidad jeung Tobago · Tunisia · Turki · Uganda · Ukraina ·Uni Émirat Arab · Uni Éropa³ · Uruguay · Vénézuéla · Viétnam · Yordania · Zambia · Zimbabwé
- Wewengkon Administratif Husus Républik Rahayat Cina.
- Ngaran rancangan pikeun Républik Cina (Taiwan)
- 27 nagara anggota Uni Éropa ogé mangrupa anggota WTO jeung hak masing-masing: Austria, Bélgia, Bulgaria, Britania Raya, Céko, Dénmark, Éstonia, Finlandia, Jérman, Hungaria, Irlandia, Italia, Latvia, Lituania, Luksemburg, Malta, Perancis, Polandia, Portugal, Romania, Siprus, Slovakia, Slovénia, Spanyol, Swédia, Walanda jeung Antillen Walanda, jeung Yunani.