text: 1Poe harita, Isa angkat ti bumi lajeng calik di basisir. 2Rob jelema-jelema daratang ngarubung ka Anjeunna. Anjeunna kapaksa nitih kana parahu; ari jelema-jelema mah, tetep di basisir. 3Sanggeus kitu, Anjeunna ngawulang ngangge siloka ka maranehna dawuh-Na, “Aya hiji patani, indit rek tebar. 4Mangsa binih ditebarkeun, aya nu ragrag ka sisi jalan; tuluy beak dipacokkan ku manuk. 5Aya deui, sawarehna, anu ragrag kana tanah cadas. Binih teh jadi, tapi henteu lila; sabab taneuh dina cadas teh, ipis pisan. 6Barang mimiti kapanasan jadi alum, tuluy garing sabab ngakarna teu bisa jero. 7Sabagianana deui ragrag kana rungkun cucuk. Tangkal cucuk ngagedean. Binih anu kakara jadi teh kasedekkeun, kadeseh nepi ka paehna. 8Aya oge, anu ragragna teh, kana tanah subur nepi ka bubuah. Aya nu buahna nepi ka saratus tikeleun, aya anu genep puluh tikeleun, aya oge anu tilu puluh tikeleun, lobana. 9Sing saha nu rumasa boga ceuli kudu ngaregepkeun.” 10Teu lila, jol murid-murid daratang; pok unjukan, “Naon margina Anjeun ngawulang ku siloka ka jalmi-jalmi anu karempel di dieu?” 11Dawuhan Isa, “Maraneh mah geus narima sih kurnia, supaya bisa ngalarti kana rasiah Karajaan Sawarga; tapi ari nu sejen mah, henteu nararima. 12Sabab anu dibere teh, nya eta sakur nu geus baroga, nepi ka maranehna medah-meduh bakat ku loba. Sabalikna, anu teu boga mah, — malah anu aya di maranehna teh sanajan teu pira oge — bakal dicokot. 13Tah eta sababna, Kami ngawuruk ka maranehna teh ku siloka; lantaran sanajan maranehna nyaksian, tetep henteu awas; sanajan kadengeeun ku ceulina, tetep teu ngadenge jeung teu ngarti. 14Jadi, pangwawaran Yesaya teh keuna ka maranehna, nya eta: ‘Ku maraneh bakal kadenge deui, kadenge deui, ngan teu terus jeung dihartikeunana. Bakal katenjo deui, katenjo deui, ngan weleh teu dipaduli. 15Sabab eta bangsa, hatena geus teu mental, pangdengena geus mintul, matana geus dipeureum-peureumkeun; malar matana tong kungsi nenjo, ceulina ulah kungsi ngareungeu, sieuneun matak kaharti ku hatena, sieuneun tarobat sarta ku Kami disina waraluya.’ 16Tapi untung maraneh mah sabab mata bisa awas sarta ceuli bisa ngadenge keneh. 17Sabab rek diterangkeun ku Kami ka maraneh: Loba pisan nabi-nabi jeung jelema-jelema nu kacida harayangeun nyahona ka nu geus kasaksian ku maraneh, tapi henteu kungsi bisa. Loba nu harayangeun ngadenge ka nu geus kadarenge ku maraneh, tapi henteu kungsi bisa. 18Ku sabab eta, ayeuna, dengekeun katerangan siloka nu tebar bieu teh, tuluy lenyepan. 19Satiap nu ngadenge dawuhan anu nerangkeun Karajaan Sawarga, tapi teu bisa ngahartikeunana; nu karitu teh bakal didatangan si jahat. Binih anu geus dipelak dina hatena tea, dirampas; eta hartina binih anu ragrag kana sisi jalan teh. 20Binih anu ragrag kana tanah cadas tea, ngagambarkeun jelema anu ngadenge sarta sukaeun narima kana eta dawuhan. Tapi nya kitu, henteu ngakar dina hatena teh. Jadi, umurna henteu bisa lila. 21Lamun nyorang siksaan jeung panganiaya tina sabab dawuhan tea, terus bae manehna teh murtad. 22Binih anu ragrag kana rungkun cucuk tea, ngagambarkeun jelema nu geus ngadenge dawuhan, tapi tina sabab rupa-rupa kahariwang dina hirupna; jeung deui, ku lantaran kabongroy ku kabeungharan, eta dawuhan teh kadeseh, teu bisa walakaya. 23Anu ditebar dina taneuh anu subur, ngagambarkeun jelema anu geus ngadenge dawuhan tea, bari jeung bisa ngahartikeunana. Ku sabab eta, binih dawuhan teh nepi ka bubuah. Buahna aya nu saratus tikeleun, aya nu genep puluh tikel sarta aya oge anu tilu puluh tikel lobana.” 24Lajeng Isa masihan deui piwulang ku siloka nu sejen, dawuhana-Na, “Ari Karajaan Sawarga teh saupama hiji jelema anu nebarkeun binih anu hade dina tanah garapanana. 25Tapi dina wanci sare, musuhna datang; tuluy ngawurkeun binih eurih di humana. Geus kitu mah, tuluy arindit. 26Gandum teh jadi sarta mimiti ranggeuyan. Tapi eurihna oge, milu jaradi deuih. 27Bujang-bujangna daratang ngabejaan dununganana pokna: ‘Juragan, anu dipelak di huma teh binih anu sae sanes? Naha atuh bet seueur eurihna huma teh?’ 28Jawab dununganana: ‘Tangtu kalakuan musuh urang eta teh.’ Pok deui bujangna arunjukan, ‘Naha kenging dirambet ayeuna ku abdi?’ 29Tapi ku dununganana, dijawab kieu: ‘Ulah; sabab bisi gandumna milu kacabut, lamun dirambet ayeuna mah. 30Keun bae sina bareng-bareng jaradi, nepi ka waktuna dipibuatan. Engke, nu darerep ku kami rek dititah supaya eurihna dicabutan tiheula, sina dikumpulkeun keur durukeun; geus kitu, kakara gandumna dipibuatan, terus sina dikumpulkeun jeung diarakutan ka lumbung kami.’ ” 31Isa masihan deui siloka anu sejen ka maranehna, dawuh-Na, “Ari kaayaan Karajaan Sawarga teh, ibarat binih tangkal sasawi; sanggeus diala, tuluy disebarkeun di pahumaan. 32Sanajan siki sasawi leuwih leutik batan sisikian sejen; tapi ari geus jadi mah, kaayaanana, leuwih gede batan palawija sejenna. Malah mangrupa tangkal, nepi ka dahanna bisa dipake nyarayang manuk.” 33Lajeng Anjeunna masihan deui siloka anu sejen. Dawuh-Na, “Kaayaan Karajaan Sawarga teh, bisa oge diupamakeun ragi nu ku kaum ibu sok dipake nyieun adonan. Lamun dicampurkeun jeung tilu taker tipung, tuluy diadonan nepi ka dalit, tangtu si adonan teh walatra ngabeukahan.” 34Piwulang Isa teh kabeh oge ku siloka bae. Piwulang-Na ka maranehna tara teu make siloka. 35Ku kituna dawuhan anu geus dilahirkeun ku nabi teh ngabukti: ‘Baham Kami bakal muka pikeun nepikeun siloka, bakal nyaritakeun kaayaan nu ti sajlegna bumi tepi ka ayeuna masih keneh buni.’ 36Ti dinya, Isa angkat deui ngantunkeun jelema-jelema di dinya, lajeng mulih. Murid-murid-Na ngadareuheusan, piunjukna, “Mugi kersa nerangkeun eusina siloka eurih sareng gandum tea ka abdi-abdi.” 37Isa ngadawuh kieu, “Jelema anu nyebarkeun binih anu hade teh, nya eta Putra Manusa. 38Ari minangka taneuhna teh, nya eta dunya. Nu disebut binih nu hade teh, nya eta paraahli waris Karajaan; ari nu diupamakeun eurih, nya eta jelema-jelema murid si jahat. 39Anu disebut musuh teh, nya eta Iblis. Usum panen ngagambarkeun ahir jaman; ari nu darerepna, nya eta paramalaikat. 40Saperti geus ka caritakeun tadi, yen eurih teh dikumpulkeun, tuluy diduruk. 41Kitu oge, engke, Putra Manusa teh baris nimbalan paramalaikat. Naon bae nu matak nyasabkeun jeung saha bae anu ngalampahkeun kajahatan di jero Karajaana-Na bakal disingkirkeun. 42Nu karitu teh, kabeh ge, baris dibalangkeun kana durukan; nya di dinya bakal kadenge reang nu careurik sarta tingkarerotna huntu. 43Dina waktu eta, sakur nu balener bakal moncorong cahayaan, — jeg panonpoe — di jero Karajaan nu jadi Rama. Sing saha nu rumasa boga ceuli, kudu ngaregepkeun.” 44“Ari Karajaan Sawarga teh, diupamakeun harta anu kakubur di tegal; tuluy eta harta teh kapanggih ku jelema, tapi ku manehna dikubur deui. Bawaning ku atoh-atohna, leos bae balik. Sapangabogana kabeh dijual keur meuli eta tegalan tea. 45Kaayaan Karajaan Sawarga teh, bisa oge diupamakeun hiji sudagar anu keur nyiar mutiara anu pangalus-alusna. 46Sanggeusna manggih, tuluy bae eta sudagar teh balik heula pikeun ngajual harta bandana; nya keur ngaduitan mutiara tea.” 47“Nya kitu oge, yen kaayaan Karajaan Sawarga teh, bisa diupamakeun jaring nu dipasang di laut. Sagala rupa lauk arasup ka dinya. 48Sanggeus pinuh, jaring teh dipulut, di ka daratkeun. Pek palika kabeh dariuk, prak lauk teh dipilih. Lauk nu ngeunah diwadahan, ari bangsa lauk nu teu didahar mah dipiceun. 49Tah, kaayaan dina ahir jaman oge nya kitu pisan. Paramalaikat baris sumping, maksudna rek misahkeun jelema jahat ti nu bener. 50Nu jarahat mah digebruskeun kana durukan seuneu. Di dinya, engke, baris kadenge sora anu careurik sarta tingkarerotna huntu. 51Bisa kaharti, eta kabeh, ku maraneh?” Walon murid-murid-Na, “Kahartos pisan.” 52Lajeng Isa ngadawuh deui, “Ku sabab eta, satiap ahli Toret nu geus narima kana pangajaran tina hal Karajaan Sawarga teh, ibarat nu boga imah nu ngabudalkeun sakabeh barangna nu aya di jero imahna: Boh nu heubeul, boh nu anyar.” 53Rengse ngawulangna Isa angkat ti dinya, 54ngabujeng ka tempat asal-Na. Di dinya, Anjeunna ngawulang ka jelema-jelema di tempat aribadahna. Maranehna ngarasa heran, aromongna, “Ti mana Manehna boga hikmat jeung kawasa nepi ka bisa nyieun mujijat sakitu lobana. 55Lain eta teh anak tukang kayu tea? Maryam lain, indung-Na teh? Dulur Yakobus, Yusup, Simon jeung Yudas? 56Dulur-dulur-Na, nu awewe oge, reureujeungan jeung urang di dieu lain? Naha ti mana atuh meunang kakawasaan jeung hikmat anu sakitu gedena?” 57Geus kitu mah, maranehna teh ngarasa cangcaya; Isa teh, tuluyna mah, ditarolak ku maranehna. Ti dinya, Anjeunna ngadawuh ka maranehna, “Nu jadi nabi sok pada ngahormat di tempat mana bae oge, kajaba di kampung jeung di imahna sorangan.” 58Lantaran urang dinya, henteu percaya ka Anjeunna; di dinya, henteu loba mujijat nu dipidamel ku Isa.


c: text/html

text:
Orok
Orok nyaéta manusa anu anyar lahir nepi ka umur 24 bulan, tapi euweuh watesan anu pasti. Dina mangsa ieu tingkah laku orok pohara lucu sarta nyieun gemas, tapi manéhna ogé werit ka pati. Pati orok dibagi jadi dua, pati neonatal (pati di 27 poé mimiti kahirupan), sarta post-neonatal (sanggeus 27 poé).
Kadaharan dibikeun ku cara disusukeun atawa jeung susu industri husus. Orok geus ngabogaan naluri ngenyot, anu nyieun maranéhanana bisa nyokot susu ti buah harigu. Lamun indungna henteu bisa atawa henteu daék nyusukeun, susu formula orok dawam dipaké minangka gagantina. Di nagara séjén aya anu nyéwa "suster baseuh" (wet nurse) anu nyusukeun orok kasebut.
Alatan orok tacan sanggup ngadalikeun piceun kokotorna, mangka mindeng dipaké popok.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- (en)Sentra Kaséhatan Orok Lucu
- (en)Pati orok di sagala rupa nagara sarta indikator kaséhatan séjénna
- (en)Aksi Susu Orok ("boga tujuan pikeun nyalametkeun nyawa sarta mungkas tunggara anu bisa ditampik alatan méré dahar orok anu henteu pas")
- (en)Cord-Blood.org Cord-Blood.org - informasi henteu bias ngeunaan bank tali puseur orok - sél induk tali puseur bisa dipaké pikeun merawat panyakit di mangsa hareup

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sajarah lisan
Sajarah lisan atawa sajarah oral hartina sajarah anu diturunkeun sacara lisan, turun-tumurun ti hiji generasi ka generasi salajengna. Ku kalolobaan ahli mah, sajarah lisan téh teu bisa dipercaya salaku sumber rujukan. Najan kitu, aya ogé ahli nu nganggap salaku cara pikeun miara jeung nyebarkeun sajarah, utamana nalika budaya tulisan can nyerep di hiji kaadaban. Pangalaman dina budaya sastra nunjukkeun yén manusa téh salawasna ngawangun ulang ingetanana (mémori). Najan aya parobahan, inti caritana mah ilaharna tetep kapiara. Nuturkeun guluyurna waktu, parobahan-parobahan téh beuki euyeub nepi ka antukna teu dipikawanoh deui. Jalma nu hirup dina budaya sastra bisa baé salah ngajénan kana kasohéhan sajarah lisan nu sumebar dina budaya prasastra.
Saméméh mekarna basa tulisan dina hiji masarakat, sajarah lisan téh mangrupa alat utama pikeun ngawariskeun émbaran ka turunanana. Nu ilahar mah nyaéta maké dongéng, utamana dina wanda sajak/tembang (misalna carita pantun & guguritan, sangkan leuwih gampang kaapalkeun) nu katelah tradisi lisan. Kombinasi tradisi lisan nu ngandung moral katut ritual téh katelahna carita rahayat (folklore).
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Oral history, Wikipédia édisi basa Inggris (5 Méi 2006).
- Ritchie, Donald A. (2003). Doing Oral History: A Practical Guide, Oxford University Press.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- American Life Histories WPA Writers' Project 1936–1940 di Library of Congress (US)
- Center for Studies in Oral Tradition The center's mission is to facilitate communication across disciplinary boundaries by creating linkages among specialists in different fields. Through our various activities we try to foster conversations and exchanges about oral tradition that would not otherwise take place.
- Oral History Archives of World War II — Universitas Rutgers
- Oral History Association (US)
- Oral History Association of Australia
- Oral History Directory of Australia
- Oral History Online —Berkeley University (lolobana California jeung Dunya Kulon)
- Oral History Society (GB)
- Techniques and Procedures of Oral History US Army Center of Military History
- Telling stories — Urban School of San Francisco (Holocaust narratives)
- World War II Submarine Veterans History Project California Center for Military History
- eTexts of oral history of former U.S. slaves collected in the 1930s by the WPA, at Project Gutenberg
- In the First Person Béréndélan leuwih ti 2.500 kumpulan sajarah lisan dina basa Inggris ti sakuliah dunya.
- Proyék Sajarah Lisan New Haven di Universitas Yale.
- Story Corps Program nu ngarékam sajarah lisan manusa kiwari; sadayana disimpen di Library of Congress.
- ALPAMYSH; A study in Central Asian oral history
- Southern Oral History Project diadegkeun taun 1979 ku UNC-Chapel Hill kalawan prinsip "Anjeun teu kudu kawentar pikeun jadi sajarah" - Nell Sigmon
- ORAL HISTORY IN FLANDERS; Ramatloka ngeunaan sajarah lisan Flanders


text:
Badak Sunda
Badak Sunda (Rhinoceros sondaicus) téh anggota kulawarga Rhinocerotidae nu kaasup salasahiji tina rupa-rupa badak nu hirup kénéh nepi ka kiwari. Ieu badak sagénus jeung Badak India, dedeganana ogé sarupa, tapi tina ukuran leuwih leutik (panjang 3,1–3,2 m, jangkung 1,4–1,7 m) sarta leuwih deukeut ka Badak Hideung. Culana tara leuwih ti 25 cm, leuwih leutik batan badak séjénna.
Mangsa baheula mah, badak Sunda mangrupakeun badak Asia nu paling lega jajahanana, ti kapuloan Indonésia, Asia Tenggara, nepi ka India jeung Cina, tapi kiwari ieu spésiés kaayaanana kritis. Populasina di alam liar anu masih kanyahoan ukur aya di dua tempat, turug-turug di taman satwa euweuh nu ngingu deuih[4]. Di Taman Nasional Ujung Kulon, populasi badak Sunda sahenteuna aya 40–50, sedengkeun di Taman Nasional Cat Tien, Viétnam, populasina teu leuwih ti dalapan. Nyirorotna populasi badak Sunda kiwari téh alatan loba diboro pikeun diala culana, anu di pasar gelap dihargaan $30,000[4]. Lian ti éta, masalah anu utama nyaéta beuki heureutna habitat[5].
Dina alamna, Badak Sunda bisa hirup nepi ka umur 30–45 taun. Hirupna di lebak leuweung hujan, tegalan baseuh jeung ranca. Ieu sato hirupna nyorangan, iwal mangsa kawin jeung miara anakna, tapi aya ogé mangsana ngagorombol. Lian ti manusa, sacara alami Badak Sunda anu sawawa taya pamangsana. Di lingkungan nu deukeut jeung manusa, ieu badak biasana nyingkah, tapi bisa malik narajang mun ngarasa kaancam. Para élmuwan jarang nu ngulik ieu sato, utamana kusabab hésé manggihanana, sarta dianggap bahya saupama ngaganggu kahirupan spésiés langka kawas kieu. Panalungtikan biasana ukur ngandelkeun kaméra jeung analisis taina.
Taksonomi jeung ngaran[édit | sunting sumber]
Badak Jawa mimiti ditalungtik ku para naturalis taun 1787, nalika dua sato paéh diboro di pulo Jawa. Tangkorékna dikirim ka naturalis Walanda Petrus Camper nu maot taun 1789 saméméh ngumumkeun pamanggihna nu nyindekkeun yén éta badak téh spésiés nu béda. Badak Sunda lianna ditémbak di Sumatra ku Alfred Duvaucel nu ngirimkeun spésiménna ka bapa téréna Georges Cuvier, élmuwan Prancis. Cuvier boga kacindekan yén ieu sato téh spésiés nu dilaporkeun musna taun 1822, tapi ku Anselme Gaëtan Desmarest disebut Rhinoceros sondaicus, spésiés badak anu panungtung dipikawanoh[6]. Mimitina mah Desmarest nyebutkeun asalna ti Sumatra, tapi terus diralat ku nyebutkeun asalna ti Jawa[2].
Ngaran genus Rhinoceros, nu ogé ngawengku Badak India, diturunkeun tina basa Yunani Kuna: rhino nu hartina irung, jeung ceros nu hartina cula; sondaicus dicokot tina sunda, wilayah biogeografis nu ngawengku Sumatra, Jawa, Kalimantan, daratan Asia Tenggara, jeung pulo-pulo leutik di sabudeureunana.
Aya tilu subspésiés Badak Sunda, dua di antarana dianggap masih aya:
- Rhinoceros sondaicus sondaicus, katelah Badak Sunda Indonésia, kungsi sumebar di Jawa jeung Sumatra. Populasina kiwari kira ukur 40–50 di Taman Nasional Ujung Kulon, tungtung kulon Banten. Aya nu ngusulkeun yén Badak Sunda di Sumatra dipisahkeun sakalu subspésiés béda, R.s. floweri, tapi ku nu séjénna teu ditarima[7][8].
- Rhinoceros sondaicus annamiticus, katelah Badak Sunda Viétnam atawa Badak Viétnam, kungsi sumebar di Viétnam, Kamboja, Laos, jeung Muangtai sarta Malaysia. Annamiticus diturunkeun tina Runtuyan Gunung Annamit di Asia Tenggara, tempat sumebarna ieu subspésiés. Hiji populasi leutik, ukur kira 12-an badak, hirup di leuweung landeuh di Taman Nasional Cat Tien. Analisis génétik nuduhkeun yén subspésiés Indonésia jeung Viétnam boga karuhun nu sarua antara 300.000 nepi ka 2 juta taun ka tukang[8][9].
- Rhinoceros sondaicus inermis, katelah Badak Sunda India, kungsi hirup sumebar di Bengal nepi ka Burma, tapi sigana geus musnah awal abad ka-19. Inermis hartina tanpa cula, dumasar kana ciri ieu subspésiés anu culana leutik pisan. Spésimén asli ieu subspésiés gé ukur bikangna anu teu culaan. Kaayaan pulitik di Burma hésé pikeun ngayakeun panalungtikan ieu badak, tapi sigana mémang geus musnah[10][11][12].
Pedaran[édit | sunting sumber]
Badak Sunda ukuranana leuwih leutik batan dulurna, Badak India, sarta leuwih deukeut ka Badak Hideung. Panjang awakna (katut hulu) bisa nepi ka 3,1–3,2 m, sedengkeun jangkungna 1,4–1,7 m. Beuratna, anu kungsi dilaporkeun nyaéta antara 900 jeung 2.300 kg, najan can kungsi aya studi anu daria ngukuran beurat awak badak Sunda[4]. Nu jalu jeung nu bikang ampir taya bédana, tapi biasana mah nu bikangna rada leuwih gedé. Dumasar data poto jeung tapak suku, Badak Sunda di Viétnam ukuranana rada leuwih leutik ti dulurna nu di Jawa[13].
Sarupa jeung dulurna nu di India, Badak Sunda culana ukur hiji (spésiés séjén nu aya kénéh culana dua), leutik deuih (kurang ti 20 cm, nu kacatet paling panjang ukur 27 cm). Ieu cula lolobana dipaké pikeun ngali leutak jeung muka jalan di leuweung nu rembet, tara dipaké pikeun tarung. Sungut bagian luhurna rada monyong pikeun ngarabut kadaharan, sihungna panjang jeung seukeut. Sakumaha ilaharna badak, Badak Sunda seukeut pangambeu jeung pangdéngéna, tapi panonna kurang awas. Umurna bisa nepi ka 30-45 taun[13].
Dina kurungan[édit | sunting sumber]
Taun 1800-an, sahanteuna aya opat badak Sunda dipamérkeun di Adelaide, Kalkuta, jeung London. Nu kacatet, sakabéhna paling henteu aya 22 Badak Sunda kungsi dikurungan. Kanyataanana bisa leuwih ti éta, sabab ieu badak sok salah nyebut jadi Badak India[14]. Badak Sunda teu kungsi bisa hirup waluya dina kurungan, paling kolot ukur nepi ka 20 taun (ukur satengahna ti umur nu di alam liar). Nu pamungkas di kandangan paéh di Taman Satwa Adelaide, Australia taun 1907, kitu ogé disebutna Badak India[13]. Gagalna program ngawinkeun Badak Sumatra di taman satwa taun 1980-an jeung 1990-an ngayakinkeun teu mungkinna miara badak[4].
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Asian Rhino Specialist Group (1996). Rhinoceros sondaicus. 2007 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2007. Salinan 13 Januari 2008. Listed as Critically Endangered (CR C2a v2.3).
- ↑ a b Rookmaaker, L.C. (1982). "The type locality of the Javan Rhinoceros (Rhinoceros sondaicus Desmarest, 1822)". Zeitschrift fur Saugetierkunde 47 (6): 381–382.
- ↑ Peta dumasar kana peta sebaran dina Foose & Van Strien (1997). Ieu peta teu ngawengku kamungkinan populasi di Kalimantan nu dipedar ku Cranbook & Piper (2007).
- ↑ a b c d Dinerstein, Eric (2003). The Return of the Unicorns; The Natural History and Conservation of the Greater One-Horned Rhinoceros, New York: Columbia University Press.
- ↑ Santiapillai, C. (1992). "Javan rhinoceros in Vietnam". Pachyderm 15: 25–27.
- ↑ Rookmaaker, Kees (2005). "First sightings of Asian rhinos" Fulconis, R. Save the rhinos: EAZA Rhino Campaign 2005/6, 52, London: European Association of Zoos and Aquaria.
- ↑ Asian Rhino Specialist Group (1996). Rhinoceros sondaicus ssp. sondaicus. 2007 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2007. Salinan 13 Januari 2008.
- ↑ a b Fernando, Prithiviraj, Gert Polet, Nazir Foead, Linda S. Ng, Jennifer Pastorini, and Don J. Melnick (June 2006). "Genetic diversity, phylogeny and conservation of the Javan hinoceros (Rhinoceros sondaicus)". Conservation Genetics 7 (3): 439–448.
- ↑ Asian Rhino Specialist Group (1996). Rhinoceros sondaicus ssp. annamiticus. 2007 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2007. Retrieved on January 13, 2008.
- ↑ Foose, Thomas J. (1997), Asian Rhinos – Status Survey and Conservation Action Plan, IUCN, Gland, Switzerland, and Cambridge, UK, ISBN 2-8317-0336-0
- ↑ Rookmaaker, Kees (1997). "Records of the Sundarbans Rhinoceros (Rhinoceros sondaicus inermis) in India and Bangladesh". Pachyderm 24: 37–45.
- ↑ Kesalahan pengutipan: Tag
tidak sah; tidak ditemukan teks untuk ref bernama
NE_India
- ↑ a b c van Strien, Nico (2005). "Javan Rhinoceros" Fulconis, R. Save the rhinos: EAZA Rhino Campaign 2005/6, 75–79, London: European Association of Zoos and Aquaria.
- ↑ Rookmaaker, L.C. (2005). "A Javan rhinoceros, Rhinoceros sondaicus, in Bali in 1839". Zoologische Garten 75 (2): 129–131.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Javan Rhino Info & Javan Rhino Pictures on the Rhino Resource Center
- International Rhino Foundation dedicated to the conservation of rhinos: Javan Rhino
- ARKive - images and movies of the Javan Rhinoceros (Rhinoceros sondaicus)
- UNEP & WCMC species sheet on the Javan Rhinoceros.


text:
Saré
Saré atawa héés (lemesna:kulem) mangrupakeun bentuk-maneuh reureuh sacara alami anu aya dina sakabéh mamalia, manuk jeung lauk. Saré teu kaasup "kaayaan teu sadar" (unconsciousness), tapi mangrupa bentuk alami reureuh nu dicirikeun ku ojah awak nu ngurangan sarta nurunna kaawas kana kaayaan sakurilingna. Ku kituna, kusabab kasadaran (consciousness) hartina kaawas ka sakuriling, saré mah ukur bentuk kagangguna kasadaran. Anu paling mangaruhan saré téh nyaéta ritme sirkadian jeung hormon, ditambah pangaruh. Saré téh sigana mah ngajalankeun pancén réstoratif pikeun awak jeung uteuk, sakumaha dibuktikeun ku gejala/simtom rupa-rupa disfungsi métabolik nalika rupa-rupa sasatoan keur saré (Gottlieb et al., 2005).
Kiwari, pungsi saré pikeun kaséhatan jeung kasakit téh keur loba ditalungtik, utamana di nagara-nagara maju kayaning Jepang jeung AS. Teu ukur insomnia, kasakit lianna kayaning sleep apnea jeung narkolépsi ogé ditalungtik.
Daptar eusi
Pisiologi saré[édit | sunting sumber]
Métodologi[édit | sunting sumber]
Saméméh mekarna widang-widang neurologi, neurosains, éléktronika jeung genetika, para élmuwan ngulik paripolah jeung ciri-ciri saré téh dina wanda pola, tibra, jeung mindengna. Ka dieunakeun, impuls listrik nu dihasilkeun ku otak téh dicatet migunakeun alat nu disebut éléktroénséfalograf (electroencephalograph, EEG), sarta gén-gén nu patali jeung fungsi otak, kayaning ritme sirkadian, ogé geus diisolasi.
Saré sok ditangtukeun dumasar kana sarat-sarat data EEG. Dumasar rékaman EEG, sakabéh mamalia jeung manuk nyumponan ieu kriteria saré. Pikeun sasatoan nu data EEG-na can aya, atawa alatan awakna leutik teuing, nu dipaké téh leuwih condong ka data gén.
Hambalan-hambalan saré[édit | sunting sumber]
Studi ngeunaan saréna manusa ngabagi saré kana lima hambalan dumasar kana rékaman éléktroénsefalografi (EEG) jeung polisomnografi:
- Saré non-REM (NREM), ngawengku 75-80% total saré:
- Hambalan ka-1, ditandaan ku ampir leungitna gelombang alpa nu aya dina kaayaan nyaring, sarta mucunghulna gelombang téta. Hambalan ieu katelahna "nundutan" (somnolence atawa drowsy sleep). Dina hambalan ieu, nu nundutan téh leungiteun kadali otot sarta kaawas ka sabudeureunana; dianggap salaku lawang antara nyaring jeung saré.
- Hambalan ka-2, ditandaan ku "gelombang saré" (sleep spindle) 12–16 Hz jeung "kompleks-K". EMG turun sarta leungiteun kaawas ka sabudeureun, ngawengku 45-55% total saré.
- Hambalan ka-3, ditandaan ku ayana gelombang délta nu ogé katelah ritme délta (1–2 Hz); dianggap mangrupa bagian ti SWS nu mangrupa alihan ka hambalan ka-4 (3-8% ti total waktu saré).
- Hambalan ka-4, nyaéta saré délta (true delta sleep alias tibra), ngawengku 10-15% ti total waktu saré. Kajadian ngalindur téh biasana lumangsung dina hambalan ieu.
- hambalan ka-5, atawa saré REM (Rapid eye movement), patali jeung ngimpi. Saré REM ayana dina sapertilu tungtung saré, nu waktuna patali jeung ritme sirkadian jeung hawa awak. EEG dina periode ieu nérékél sarupa jeung hambalan ka-1, sarta kadang ngawengku gelombang béta.
Saré téh lumangsung dina daur fase NREM jeung REM. Di manusa, daur ieu kira 90 menit. Unggal hambalan mibanda fungsi fisiologis nu béda-béda. Obat sabangsaning alkohol jeung pél saré (pil tidur téa) bisa neken sababaraha hambalan saré (baca deprivasi saré di handap) nu ngabalukarkeun leungitna kaawas tapi ogé teu nedunan fungsi fisiologisna.
Téori ngeunaan gunana saré[édit | sunting sumber]
Ngimpi[édit | sunting sumber]
Aya sawatara fungsi nu kungsi diajukeun salaku hipotésis ngimpi. Postulasi Freud nyebutkeun yén ngimpi téh mangrupakeun éksprési simbolis tina hiji angen-angen. Freud sorangan migunakeun interprétasi ngimpi dina psikoanalisis, nu ku élmuwan kiwari mah teu pati disatujuan.
Deprivasi saré[édit | sunting sumber]
Gangguan saré[édit | sunting sumber]
Sacara umum, gangguan saré dibagi kana tilu golongan:
- Disomnia nu dicirikeun ku hésé saré, kayaning insomnia primér, narkolépsi, jeung sindrom suku motah (restless legs syndrome).
- Obstructive sleep apnea
- Gangguan saré alatan masalah kaséhatan, kayaning bipolar disorder, déprési, atawa skizoprénia.
Gangguan saré téh loba nu mangrupa balukar tina kasalahan dina nyaluyukeun (singkronisasi) saré jeung 'jam awak'. Nu lianna mah sipatna organik, sahingga moal bisa diubaran ku kronoterapi. Salah sahiji cara pikeun ngubaran insomnia nyaéta free-running sleep, nu hartina ukur saré nalika capé. Ngan, masalahna téh, cara ieu mah ngabalukarkeun jalmana jadi teu galib jeung nu séjén, kaasup jadi teu miroséa daur beurang-peuting anu dituturkeun ku kalolobaan masarakat.
Sato[édit | sunting sumber]
Di alam sasatoan, saré téh lilana antara dua jam (jarapah) nepi ka 20 jam (kalong). Sacara umum, pangabutuh saré téh ngurangan mun awakna leuwih badag. Ucing mangrupakeun salah sahiji sato nu teu perlu saré dina waktu anu sakaligus, dina sapoéna téh bisa baé dibagi kana sababaraha rintakan. Aya deui mamalia cai, nu saréna téh ukur wawaréhan: sabagian awakna saré, sedengkeun sabagian nu lian tetep nyaring. Nu saréna kawas kieu téh di antarana (sigana) manuk nu migrasi.
Kabiasaan saré[édit | sunting sumber]
Saré jeung obat[édit | sunting sumber]
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Sleep, Wikipédia édisi basa Inggris (20 Maret 2006).
- Gottlieb et al. 2005. Association of sleep time with diabetes mellitus and impaired glucose tolerance. Arch. Intern. Med., 165 (8), 863-867.
- Morrissey, M. J., Duntley, S. P., Anch, A. M., & Nonneman, R. (2004). Active sleep and its role in the prevention of apoptosis in the developing brain. Medical Hypotheses, 62(6), 876-879.
- Marks, G. A., Shaffery, J. P., Oksenberg, A., Speciale, S. G., & Roffwarg, H. P. (1995). A functional role for rem sleep in brain maturation. Behav Brain Res, 69(1-2), 1-11.
- Mirmiran, M., Scholtens, J., van de Poll, N. E., Uylings, H. B., van der Gugten, J., & Boer, G. J. (1983). Effects of experimental suppression of active (rem) sleep during early development upon adult brain and behavior in the rat. Brain Res, 283(2-3), 277-286.
- Zhang, J. (2004). Memory process and the function of sleep. Journal of Theoretics.Vol 6-6.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- National Sleep Foundation
- National Center on Sleep Disorders Research
- Everything you wanted to know about sleep and sleep disorders
- American Academy of Sleep Medicine
- Find an accredited sleep center
- Sleep Research Society
- How to Get Great Sleep
- Down for the Count
- Tips for Sleeping
- Sleep primer ti jurnal Nature
- Sleep Apnea, Isomina, Narcolepsy Foundational Resources
- Sleep News
- TalkAboutSleep.com Nyadiakeun émbaran jeung sumberdaya ngeunaan 80+ gangguan saré
- The Basics of Sleep Behavior
- Getting the Sleep You Need: Sleep Stages, Sleep Tips and Aids
- Sleep: Understanding its importance (artikel ti thedoctorslounge.net)
- Going without sleep Jawaban Scientific American kana pananya ti masarakat
- Sleep and Obesity
- Neurobehavioral Consequenses of Sleep Dysfunction
- Determinants of Obesity and Metabolic Dysfunction in Adolescents
- Dysfunction Associated with Sleep-disordered Breathing Increases the Risk of Cardiovascular Morbidity and Mortality
- Improvement of Metabolic Function in Sleep Apnea


text:
Matematika
Matématika (dina basa Inggris disebut, mathematics atawa math) nyaéta élmu pangaweruh anu museurkeun dirina dina konsép-konsép sarupaning kuantitas, struktur, rohang, katut parobahan, sarta mangrupa widang akademik anu maluruhna. Benjamin Peirce nyebutkeun yén matématika téh "élmu nu ngahasilkeun kacindekan nu diperlukeun".[2] Praktisi matématika séjénna nyebutkeun yén matématika téh élmu ngeunaan pola, sarta matématikawan téh tukang néang atawa nalungtik pola-pola anu aya dina wilangan, rohang, sains, komputer, gambaran abstrak atawa di mana waé ayana.[3][4] Matématikawan ngéksplorasi konsép-konsép éta pikeun ngarumuskeun konjéktur-konjéktur atawa téori-téori anyar sarta mengkuhkeun bener-henteuna ku cara déduksi nu kukuh tina pilihan aksioma tur définisi nu jelas tur cocog.[5]
Ku cara abstraksi jeung nalar logis, matématika kabangun tina prosés ngitung, ngukur, sarta studi bentuk (en:shape) sacara sitematis jeung usikna banda-banda fisis. Pangaweruh tur pamakéan matématika dasar geus lila jadi hal anu inhéren sarta ngahiji dina kahirupan, boh kahirupan saurang atawa kelompok. Prosés nyampurnakeun idé-idé dasar katémbong dina téks-téks matématis nu asalna ti Mesir kuna, Mésopotamia, India kuna, Cina kuna, sarta Yunani kuna. Argumén nu kukuh kasampak dina tulisan Euclid Elements. Matématika terus mekar sanajan rada reup-reupan (en:fitful) nepikeun ka jaman Rénésans dina abad 16, harita inovasi matématika pinanggih jeung timuan-timuan sains, nu nyababkeun panalungtikan jadi ngagancangan, nerus nepikeun ka kiwari.[6]
Kiwari, matématika dipaké di rupa-rupa widang sakuliah dunya, élmu alam, rékayasa, ubar, sarta élmu sosial contona ékonomi. Matématika terapan dina widang-widang kasebut, bisa ngilhamkeun timuan-timuan matématis anyar sarta sakapeung nyababkeun mekarna widang anu anyar pisan. Matématikawan ogé aya nu museurkeun usahana dina matématika murni anu awalna tanpa mikirkeun terapkeuneunana, tapi kahareupnakeun sok aya waé anu bisa diterapkeun.[7]
Daptar eusi
- 1 Étimologi
- 2 Ihtisar jeung sajarah matematika
- 3 Jejer-jejer na matematik
- 4 Pakakas matematis
- 5 Quotes
- 6 Mathematics is not...
- 7 Bibliografi
- 8 Tumbu kaluar
Étimologi[édit | sunting sumber]
Kecap 'matématika' (Yunani: uaθnuatιkά or mathēmatiká) asalna téh tina basa Yunani kuna uάθnua (máthēma), anu hartina diajar, nalungtik, sains, anu saterusna boga harti nu ngaheureutan sarta leuwih téhnis "studi matématis", saprak di jaman klasik kénéh. Kecap sipatna nyaéta uaθnuatιkός (mathēmatikós), anu hartina hal anu pakait jeung diajar, atawa studious, anu sigana nerus miboga harti matématis (en: mathematical). Harti husus lainna uaθnuatιkὴ tέxvn (mathēmatikḗ tékhnē), dina basa Latin ars mathematica, nu hartina seni matématis.
Dina basa Inggris,mathematics mangrupa 'noun' (kecap barang), nu mindeng disingget jadi math di Amérika Kalér atawa maths. Mun ceuk barudak sakola urang, matématika téh sok disebut ogé maté.
Ihtisar jeung sajarah matematika[édit | sunting sumber]
Pikeun leuwih lengkep, tempo artikel sajarah matematik.
Disiplin utama dina matematik nyelengceng tina kabutuh nyieun rupa-rupa itungan dina widang bilintik/usaha, pikeun ngukur taneuh jeung pikeun ngira-ngira kajadian-kajadian astronomis. Tilu pangabutuh ieu sacara kasar bisa dipatalikeun ka rupa-rupa bagbagan matematik nu lega kana ulikan struktur, spasi (rohangan), jeung parobahan.
Ulikan ngeunaan struktur dimimitian ku wilangan, mimiti nu geus pada mikawanoh wilangan natural jeung wilangan buleud sarta operasi aritmatikna, nu dicatetkeun dina aljabar dasar. Sipat wilangan nu leuwih jero diulik dina tiori wilangan. Panalungtikan ngeunaan métode-métode pikeun ngudar/meupeuskeun persamaan ngawujud jadi widang aljabar abstrak, nu, di antara nu séjén, ngulik rings jeung fields, struktur nu ngajabarkeun sifat-sifat nu dipibanda ku angka-anka anu geus umum. The physically important concept of vectors, generalized to vector spaces and studied in linear algebra, belongs to the two branches of structure and space.
Ulikan ngeunaan rohangan dimimitian ku géometri, kahiji géométri Euclid jeung trigonométri dina rohangan tilu diménsi, tapi kadieunakeun dijieun leuwih umum ku ulikan non-Euclidean geometries nu ngabogaan pangaruh nu utama dina general relativity. Sababaraha masalah klasik ngeunaan ruler and compass constructions ahirna bisa dijawab ku Galois theory. Widang modern ngeunaan differential geometry jeung algebraic geometry ngalegakeun geometri ka arah anu rada beda: geometri differensial nekenkeun konsep fungsi, fiber bundles, derivatives, smoothness jeung arah, sedengkeun aljabar geometri naliti wangun geometri anu dijieun tina jawaban sasaruaan (persamaan) sakumpulan polynomial. Group theory naliti konsep simetri sacara abstrak jeung mere kaitan antra ulikan rohangan jeung ulikan struktur. Topology ngaitkeun ulikan rohangan jeung ulikan parobahan ku alatan nekenkeun kana konsep continuity.
Bisa ngarti jeung ngajelaskeun parobahan dina kuantitas nu ka ukur mangrupakeun salah sahiji tema elmu alam. Kalkulus mangrupakeun salah sahiji alat nu utama pikeun ngajelaskeun eta perkara. Konsep nu utama pikeun nerangkeun parobahan variabel nyaeta ku konsep fungsi. Loba masalah anu bisa diterangkeun sacara alami ku kaitan antara kuantitas jeung laju parobahannana, metoda pikeun ngajawab hal ieu di ulik dina widang differential equations. Wilangan anu dipake pikeun nerangkeun kasinambungan kuantitas nyeta wilangan real numbers, ulikan nu taliti ngeunaan sifat wilangan real jeung fungsi nu ngabogaan niley real disebut real analysis. Ku sababaraha alesan, wilangan real perlu dilegakeun ka complex numbernu di ulik dina widang complex analysis. Functional analysis nekenkeun ulikanna kana(typically infinite-dimensional) rohangan fungsi, nu mere dadasar pikeun quantum mechanics diantaran nu sejenna. Loba kajadian di alam nu bisa dijelaskeun ku dynamical systems jeung chaos theory ngurus sistim anu kalakuanna mengpar tina kalakuan nu galib.
Ku perluna ngajentrekeun jeung naliti dadasar matematik, widang tiori set, logika matematik jeung tiori model dikembangkeun.
Nalikakomputer mimiti katimu, sababaraha konsep tioritis anu utama diwangun ku matematikawan, nu ngalahirkeun widang tiori itungan, tiori itungan komplek, tiori informasi jeung tiori informasi algoritma. Loba pamasalahan ieu nu ayeuna di taliti dina widang sain komputer tioritis. Matematik Diskrit nyaeta ngaran anu galib pikeun widang matematika anu kapake dina elmu komputer. Salah sahiji widang anu penting dina matematika terapan nyaeta statistik, nu ngagunakeun tiori kamungkinan pikeun jadi alat nu mampuh nerangkeun, nganalisis jeung nyawang kajadian-kajadian nu bakal tumiba. Elmu ieu dipake ampir ku sakabeh elmu alam. analisis angka naliti metode anu efisien mecahkeun(meupeuskeun???) rupa-rupa masalah matematika sacara numerik ngagunakeun komputer dimana kasalahan ngitung oge dipertimabangkeun.
Jejer-jejer na matematik[édit | sunting sumber]
Di handap ieu béréndélan subwidang jeung jejer-jejer nu ngagambarkeun salasahiji sawangan organisasional matematik.
Kuantitas[édit | sunting sumber]
Sacara umum, jejer jeung pamendak némbongkeun ukuran-ukuran éksplisit ukuran wilangan atawa sét, atawa cara-cara pikeun manggihan pangukuran-pangukuran nu sarupa.
- Wilangan -- Wilangan natural -- Pi -- Integers -- Wilangan rasional -- Wilangan real -- Wilangan kompléks -- Wilangan hiperkompléks -- Quaternions -- Octonions -- Sedenions -- Hyperreal numbers -- Surreal numbers -- Ordinal numbers -- Cardinal numbers -- p-adic numbers -- Integer sequences -- Konstanta matematiks -- Number names -- Infinity -- Base
Parobahan[édit | sunting sumber]
Jejer-jejer di handap méré jalan pikeun ngukur parobahan dina rumus matematis jeung parobahan antarwilangan.
- Aritatik -- Kalkulus -- Kalkulus véktor -- Analisis -- Differential equations -- Sistem dinamis jeung chaos theory -- Béréndélan rumus
Struktur[édit | sunting sumber]
Rangkadak dahan matematik nu aya di handap nangtukeun ukuran jeung simétri wilangan, sarta rupa-rupa wangun.
- Aljabar abstrak -- Téori wilangan -- Géométri aljabar -- Group theory -- Monoids -- Analisis -- Topologi -- Aljabar liniér -- Téori grafik -- Aljabar universal -- Téori kategori -- Order theory
Space[édit | sunting sumber]
These topics tend to quantify a more visual approach to mathematics than others.
- Topology -- Geometry -- Trigonometry -- Algebraic geometry -- Differential geometry -- Differential topology -- Algebraic topology -- Linear algebra -- Fractal geometry
Matematik Diskrit[édit | sunting sumber]
Such topics deal with branches of mathematics with objects that can only take on specific, separated values.
- Combinatorics -- Naive set theory -- Probability -- Theory of computation -- Finite mathematics -- Cryptography -- Graph theory -- Game theory
Matematik terapan[édit | sunting sumber]
Widang-widang di handap nerapkeun pangaweruh matematik dina masalah-masalah kahirupan nyata.
- Mékanik -- Analisis numeris -- Optimization -- Probability -- Statistik -- Financial mathematics
Famous theorems and conjectures[édit | sunting sumber]
These theorems have interested mathematicians and non-mathematicians alike.
- Fermat's last theorem -- Goldbach's conjecture -- Twin Prime Conjecture -- Gödel's incompleteness theorems -- Poincaré conjecture -- Cantor's diagonal argument -- -- Four color theorem -- Zorn's lemma -- Euler's identity -- Scholz Conjecture -- Church-Turing thesis
Important theorems[édit | sunting sumber]
These are theorems that have changed the face of mathematics throughout history.
- Riemann hypothesis -- Continuum hypothesis -- P=NP -- Pythagorean theorem -- Central limit theorem -- Fundamental theorem of calculus -- Fundamental theorem of algebra -- Fundamental theorem of arithmetic --Fundamental theorem of projective geometry -- classification theorems of surfaces -- Gauss-Bonnet theorem
Foundations and methods[édit | sunting sumber]
Such topics are approaches to mathematics, and influence the way mathematicians study their subject.
- Philosophy of mathematics -- Mathematical intuitionism -- Mathematical constructivism -- Foundations of mathematics -- Set theory -- Symbolic logic -- Model theory -- Category theory -- Theorem-proving -- Logic -- Reverse Mathematics -- Table of mathematical symbols
Sajarah jeung jagat matematikawan[édit | sunting sumber]
- Sajarah matematik -- Timeline of mathematics -- Matematikawan -- Fields medal -- Abel Prize -- Millennium Prize Problems (Clay Math Prize) -- International Mathematical Union -- Mathematics competitions -- Lateral thinking
Matematik jeung widang séjénna[édit | sunting sumber]
Mathematical coincidences[édit | sunting sumber]
Pakakas matematis[édit | sunting sumber]
Heubeul:
Anyar:
- Kalkulator jeung komputer
- Programming languages
- Computer algebra systems (listing)
- Internet shorthand notation
- software analisis statistis
Quotes[édit | sunting sumber]
Referring to the axiomatic method, where certain properties of an (otherwise unknown) structure are assumed and consequences thereof are then logically derived, Bertrand Russell said:
- Mathematics may be defined as the subject in which we never know what we are talking about, nor whether what we are saying is true.
This may explain why John Von Neumann once said:
- In mathematics you don't understand things. You just get used to them.
About the beauty of Mathematics, Bertrand Russell said in Study of Mathematics:
- Mathematics, rightly viewed, possesses not only truth, but supreme beauty -- a beauty cold and austere, like that of sculpture, without appeal to any part of our weaker nature, without the gorgeous trappings of painting or music, yet sublimely pure, and capable of a stern perfection such as only the greatest art can show. The true spirit of delight, the exaltation, the sense of being more than Man, which is the touchstone of the highest excellence, is to be found in mathematics as surely as poetry.
Elucidating the symmetry between the creative and logical aspects of mathematics, W.S. Anglin observed, in Mathematics and History:
- Mathematics is not a careful march down a well-cleared highway, but a journey into a strange wilderness, where the explorers often get lost. Rigour should be a signal to the historian that the maps have been made, and the real explorers have gone elsewhere.
Mathematics is not...[édit | sunting sumber]
Bibliografi[édit | sunting sumber]
- Courant, R. and H. Robbins, What Is Mathematics? (1941);
- Davis, Philip J. and Hersh, Reuben, The Mathematical Experience. Birkhäuser, Boston, Mass., 1980. A gentle introduction to the world of mathematics.
- Gullberg, Jan, Mathematics--From the Birth of Numbers. W.W. Norton, 1996. Ihtisar matematik énsiklopédis nu dipedar maké basa nu jéntré tur basajan.
- Hazewinkel, Michiel (ed.), Encyclopaedia of Mathematics. Kluwer Academic Publishers 2000. Vérsi tarjamah énsiklopédi Matematik Soviet nu dilegaan dina sapuluh jilid, karya nu panglengkepna tur pangmundelna. Ogé aya dina rupa CD-ROM.
- Kline, M., Mathematical Thought from Ancient to Modern Times (1973);
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Rusin, Dave: The Mathematical Atlas. A guided tour through the various branches of modern mathematics.
- Planet Math. An online math encyclopedia under construction, focusing on modern mathematics. Uses the GFDL license, allowing article exchange with Wikipedia. Uses TeX markup.
- Weisstein, Eric et al.: World of Mathematics. An online encyclopedia of mathematics, focusing on classical mathematics.
- Stefanov, Alexandre: Textbooks in Mathematics. A list of free online textbooks and lecture notes in mathematics.
- A mathematical thesaurus maintained by the NRICH project at the University of Cambridge (UK), Connecting Mathematics
- Bogomolny, Alexander: Interactive Mathematics Miscellany and Puzzles. A huge collection of articles on various math topics with more than 400 illustrated with Java applets.
- Mathforge. A news-blog with topics * kpss ranging from popular mathematics to popular physics to computer science and education.
- Metamath. A site and a language, that formalize math from its foundations.
- ↑ Taya potrét atawa gambar Euclid anu digambar nalika manéhna hirup anu tahan tepi ka kiwari. Kukituna gambaranana gumantung ka tukang gambarna (tingali ogé: Euclid).
- ↑ Peirce, p.97
- ↑ Steen, L.A. (April 29, 1988). The Science of Patterns. Science, 240: 611–616. and summarized at Association for Supervision and Curriculum Development.
- ↑ Devlin, Keith, Mathematics: The Science of Patterns: The Search for Order in Life, Mind and the Universe (Scientific American Paperback Library) 1996, ISBN 978-0-7167-5047-5
- ↑ Jourdain
- ↑ Eves
- ↑ Peterson


text:
Ibu kota
Puseur dayeuh atawa ibu kota (diéjah ogé ibukota) nyaéta kota utama di hiji nagara atawa daérah, sanajan kota ieu tacan tangtu mangrupakeun kota panggedéna ogé. Di kota ieu ilaharna aya gedong-gedong pamaréntahan pusat atawa daérah jeung hiji déwan perwakilan rahayat nu sering ogé disebut parlemén sarta kantor-kantor pusat pausahaan-pausahaan komérsial. Lian ti éta, di ibu kota nagara biasana aya wawakil-wawakil ti nagara deungeun nu biasa disebut kadutaan gedé.
Sawatara perkecualian:
- Di nagri Walanda puseur dayeuhna nyaéta Amsterdam, tapi dayeuh pamaréntahanana nyaéta Den Haag. Di dayeuh pamungkas ieu ogé aya wawakil-wawakil ti nagara deungeun.
- Puseur dayeuh Israél nyaéta Yerusalem. Tapi kusabab dayeuh ieu ku dunya internasional dianggap minangka hiji dayeuh internasional, mangka kadutaan gedé nagara-nagara anu nyambung diplomatik jeung Israél nempatkeun kadutaan gedé maranéhanana di dayeuh Tél Aviv, kajaba sawatara nagara.
- Puseur dayeuh Afrika Kidul nyaéta Prétoria tapi parlemén perenahna di Cape Town/Kaapstad.
- Puseur dayeuh Républik China di Taiwan anu resmi nyaéta Nanjing, tapi alatan éléh dina perang baraya ku kituna Chiang Kai-shek mindahkeun pamaréntahan ka puseur dayeuh samentara di Taipéi, Taiwan.
Sakapeung sawatara nagara mindahkeun puseur dayeuh maranéhanana alatan alesan pulitik atawa ekonomis. Sawatara nagara anu kungsi mindahkeun puseur dayeuh maranéhanana nyaéta:
- Amérika Sarikat, ti New York ka Philadelphia tuluy ka Washington, DC
- Brazil ti Rio de Janeiro ka Brasilia
- Kazakhstan ti Almaty/Alma Ata ka dayeuh Astana
- Turki ti Istanbul/Konstantinopel ka Ankara
Remen ogé puseur dayeuh kudu dipindahkan alatan dilindih atawa dikawasa ku nagara deungeun.
- Lithuania antara warsih 1918-1940 ibu kotana Kaunas alatan puseur dayeuh Vilnius dikawasa ku Polandia
Dina mangsa perang remen ogé puseur dayeuh dikawasa ku satru sarta kudu ngadegkeun puseur dayeuh "tandingan" atawa samentara di dayeuh séjén:
- Republik Indonésia sawatara kali ibu kotana pindah antara warsih 1945-1950. Ti Jakarta ka Yogyakarta tuluy ka Bukittinggi saméméh balik deui ka Jakarta
- Perancis "Bébas" antara warsih 1940-1944 kalawan puseur dayeuh Vichy
Sakapeung puseur dayeuh nagara kudu dibagi jeung nagara séjén alatan dikawasa satru:
- Siprus kalawan puseur dayeuh Nikosia anu kudu dibagi jeung Republik Turki Siprus Kalér saprak warsih 1974
- Dayeuh Berlin anu kabagi antara Republik Federal Jerman jeung Republik Demokratis Jerman antara warsih 1949 - 1990.


text:
Agama Hindu Dharma
Agama Hindu Dharma atawa Agama Tirtha ("agama Air Suci") (ku pangagemna disebut salaku "agama Hindu" hungkul.) nya éta agama Hindu nu umumna diamalkeun ku rata-rata urang Bali di Indonesia. Agama Hindu di Bali mangrupa sinkretisme unsur-unsur Hindu aliran Siwa, Waisnawa, jeung Brahma kalawa kapercayaan lokal (local genius) urang Bali.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Agama Hindu asup ka Indonesia disawang di abad ka-4 Masehi, anu ditandaan ku ayana 7 yupa di Kutai, Kalimantan Timur, sakaligus ogé mungkas zaman prasejarah di Indonesia. [1] Asupna agama Hindu di Bali disawang ti abad ka-8, anu ditandaan ku ayana arca Siwa di Bedulu, Kabupaten Gianyar, [2] anu corakna mirip jeung arca Siwa anu kapanggih di abad ka-8 ti dataran tinggi Dieng, Jawa Tengah.
Catur Warna[édit | sunting sumber]
Di Bali lumaku sistim Catur Varna (Warna), Catur Warna hartina opat pilihan hirup atawa opat bagéan dina kahirupan dumasar kana bakat (guna) jeung kaparigelan (karma) hiji jalma, sarta kualitas gawé nu dipiboga salaku akibat atikan, bakat nu tumuwuh ti dirina jeung dirojong ku katanggeuhan mentalna dina nyanghareupan hiji pagawéan. Opat golongan anu salajengna dipikawanoh ku istilah Catur Warna éta nya éta: Brahmana, Ksatria, Waisya, jeung Sudra.
Poé Ageung Agama[édit | sunting sumber]
Poé kaagamaan keur pangagem agama Hindu Dharma, umumna diétang dumasar wewaran jeung pawukon. Kombinasi antara Panca Wara, Sapta Wara jeung Wuku. Namung aya ogé poé kaagamaan nu ngagunakeun pananggalan Saka.
Poé Kaagamaan dumasar kana Wewaran[édit | sunting sumber]
- Galungan — Ninggang di: Buda, Kliwon, Dungulan
- Kuningan — Ninggang di: Saniscara, Kliwon, Kuningan
- Saraswati — Ninggang di: Saniscara, Umanis, Watugunung. Poé élmu pangaweruh, pamujaan ka Sang Hyang Aji Saraswati.
- Banyupinaruh — Ninggang di: Redite, Pahing, Shinta
- Pagerwesi
Poé Kaagamaan dumasar Kalénder Saka[édit | sunting sumber]
- Siwaratri
- Nyepi
Upacara Kaagamaan[édit | sunting sumber]
Upacara kaagamaan anu dilakukeun di Agama Hindu Dharma, kolaborasi jeung budaya lokal. Ieu jadi kabeungharan sarta kaunikan nu ngan aya di Bali.
Manusa Yadnya[édit | sunting sumber]
- Otonan / Wetonan, nya éta uoacara nu dilakukeun di poé lahir, saperti miéling poé tepang taun, dilakukeun 210 poé.
- Upacara Kikir Huntu, nya éta upacara kaagamaan nu wajib dilaksanakeun keur pangagemna. Upacara ieu dilakukeun ka pangagem nu geus remaja atawa dewasa. Keur awéwé anu geus ngalaman menstruasi, keur lalaki nu geus asup akil baligh.
Pitra Yadnya[édit | sunting sumber]
- Upacara Ngaben, nya éta proses ngabakar jenazah. Sakumaha dina konsep Hindu ngeunaan bakar jenazah, upacara ieu salaku tarékah ngagancangkeun balikna unsur-unsur/zat ngawangun raga/wadag/awak kasar manusa.
Aya opat lontar utama nu méré piunjuk ngeyunaan ayana upacara Pitra Yadnya, nya éta:
- Yama Purwa Tatwa (ngeunaan sajén nu dipaké),
- Yama Purana Tatwa (ngeunaan filsafat ngabebaskeun atawa neangan atma jeung poé hadé jeung goréng ngalaksanakeun upacara),
- Yama Purwana Tatwa (ngeunaan susunan acara jeung wangun rerajahan kajang), sarta
- Yama Tatwa (ngeunaan wangunan atawa sarana upacara).
Pitra Yadnya asal kecapna ti basa Kawai. Pitr hartina karuhun sarta Yadnya nu hartina korban suci anu tulus ihlas. Pitra Yadnya nya éta hiji kawajiban ti preti sentana salaku wujud bakti ka karuhun saluyu jeung Panca Srada nya éta
- Widhi Tatwa,
- Atma (mayit) Tatwa,
- Purnabhawa,
- Karma Phala, jeung
- Moksa.
Anak nu babakti ka sepuhna dingaranan Putra dina basa Sansekertana nya éa Putt nu hartina naraka sarta Ra nu hartina ngahindarkeun atawa nyalametkeun. Ku kituna putra hartina budak nu nyalametkeun sepuh atawa karuhunna ti naraka.
Saurang suputra (su hartina hadé) nu ngalaksanakeun pitra yadnya boga tujuan nyucikeun arwah atawa roh nu geus maot. Atma ogé kudu disucikeun supaya dina hiji mangsa bisa manunggal (ngahiji) jeung Parama Atma (Brahman atawa Hyang Widi). Nyucikeun atma sanggeus manusa maot dihartikeun salaku upaya ngabebaskeun atma ti beungkeutan-beungkeutan nya éta Stula Sarira (Panca Maha Butha) jeung Sukma Sarira (Panca Tan Matra).
Panca Maha Butha nya éta awak anu kasusun ti unsur-unsur padet (tulang jeung daging), cair (getih, cai kiih, jeung cairan di jero awak), hawa (nya éta bayah), panas atawa cahaya (nya éta sinar panin jeung panas awak), ether atawa langit-langit (nya éa urat syaraf).
Panca Tan Matra nya éta pangaruh sakabéh panca indera (panon, ceuli, irung, létah, jeung kulit) ka atma nalika masih hirup bisa dilaksanakeun ku unggal manusa kalawan ku cara awak diberesihan ku cai, pikiran diberesihan ku kajujuran, jiwa diberesihan ku élmu pangaweruh jeung tapa (ngendalikeun sad ripu), akal diberesihan ku kadyatmikaan atawa kawijaksanaan dumasar ageman Hindu. Aya ogé pahala ti saurang suputra bisa dijabarkeun saperti kieu:
- Kirti nya éta meunang pujian jeung karahayuan atawa kasejahteraan.
- Mahayusa nya éta umur nu panjang.
- Bala nya éta tanggeuh nyanghareupan ombak kahirupan.
- Yasa Patitingal Rahayu nya éta jasa mulia anu dipiémut, dituladanan, sarta nyieun kasejahteraan keur tungturunanna.
Pitra Yadnya kawengku ku tilu tahapan sakumaha saperti kieu: Ngaben,Nyekah, jeung Mapaingkup. Lamun tilu tahap éa direngsékeun dina waktu sapoé atawa 12 jam, éta disebut Nandang Mantri. Sedengkeun dina upacara anu biasa, aya tenggang waktuna sababaraha poé antara Ngaben,Nyekah, jeung Mapaingkup.
Ngaben kalawan ngebet tulang dingaranan Asti Wedana, sedengkeun anu teu ngebet tulang atawa kangsung ti jenazah nu anyar maot dingaranan Sawa Sedana. Upacara ngaben ngabogaan kecap Ngaben nu asalna ti kecap ngabuin (huruf u jeung i dipolahkeun jadi e) anu hartina ngajadikeun jadi hawu (dihawukeun). Upacara ngaben mangrupa runtuyan upacara keur malikkeun uncur-uncur Panca Maha Butha ka tempatna masing-masing nya éta unsur padet ka lemah (Pertiwi), unsur cair ka Apah, unsur udara ka Bayu, unsur panas atawa cahya ka Teja, jeung unsur ether ka Akasa.
Upacara ieu dimimitian ku Ngulapin di pura Dalem, ngaMungkah di Setra, Meseh Lawang di Catus Pata atawa Cangkem Setra, Masiram, tuluy Ngaskara, Narpana, tuluy Ngeseng jeung Ngayut ka Sagara Agung atawa Alit. Dina masalah ieu, aya filosofi dina unggal runtuyanna, nya éta:
- Ngulapin di pura Dalem tujuanna méta widi ka Ida Bethara Durga salaku sakti Siwa yén sang Suputra bakal ngalaksanakeun Pitra Yadnya.
- Mamungkah di Setra tujuanna nyieun simbul Siwa mangrupa kayu (cendana biasana) kalawan widin ti Ida Bethara Mrajapati. Keur mayit anyar simbol ieu teu dipaké.
- Meseh Lawang nya éta tujuanna ngabalikkeun sacara simbolis cacat-cacat awak mayit nu dipimeunang nalika hirup.
- Masiram atawa Mabersih tujuanna nya éta ngabersihkeun sawa (mayit) kalawan ku cara ngamandikeun mayit.
Ngaskara nya éa upacara nyucikeun atma tahap mimiti.
- Narpana nya éta ngahaturkeun sang Lina (nu geus maot) sasajén saperluna.
- Ngeseng Sawa nya éta ngabeuleum sawa di Setra kalawan nyepit, nguyeg, jeung ngereka hawu mayit.
- Upacara ngaben dipungkas ku nganyutkeun hawu ka segara atawa laut salaku cara malikkeun unsur cair ka Apah.
- Sanggeus ngaben, status sang Lina naék jadi sang Pitara.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Midastra, I Wayan; dkk. (2007). I.G.B. Widyantara Widya Dharma Agama Hindu untuk SMP Kelas VIII, Jakarta: Ganeca Exact.
- ↑ Midastra, I Wayan, dkk (2007). {{{title}}}.


text:
Sarung
Sarung mangrupa lawon anu baku dipaké ngabunian bagian awak ti semet beuteung ka handap, sarta tungtungna ti gigir dikaput disambungkeun basa lemesna sinjang.[1]
Sajarah jeung Kamekaran Sarung[édit | sunting sumber]
Tékstil mangrupa industri pelopor di éra Islam.[2] Dina éra éta, standar tékstil masarakat muslim di Semenanjung Arab loba pisan.[2] Salah sahiji produk tékstil anu mekar di éra Islam jeung masih aya nepi ka ayeuna nya éta sarung.[2] Sarung di nagara Oman disebut wizaar. Sedengkeun di Arab Saudi disebut izaar.[2] Numutkeun sajarah, sarung téh asalna ti Yunani.[3] Di Yunani mah sarung téh disebut futah.[3] Abad ka-14 mimitina sarung asup ka Indonésia, dibawa ku urang Arab jeung Gujarat.[3] Kamekaran sarung di Indonésia idéntik jeung kabudayaan Islam.[3] Pacampurna budaya sapanjang pesisir Indonésia ngabalukarkeun sarung jadi loba rupana.[3] Desainan Islam, Jawa, Cina jeung Indo-Eropa jadi ngahiji, nepi ka sarung pesisir miboga warna, motif, jeung pola anu leuwih bébas.[3] Jaman baheula nalika penjajahan Walanda, sarung idéntik jeung bajoangna ngalawan budaya barat anu dibawa ku para penjajah.[3] Satuluyna, sarung jadi ciri di antara simbol jeung ajén-ajén budaya Indonésia. [3]Sumebarna sarung lain ngan di Semenanjung Arab, tapi nepi ka Asia belah kidul, Afrika, nepi ka Amerika jeung Eropa.[2] Dina Ensiklopedia Britanica, disebutkeun baju tradisional masarakat Yaman.[2] Sarung geus dipercaya geus diproduksi jeung dipaké ku masarakat tradisional.[2] Ti jaman baheula masarakat Yaman kabiasaan maké sarung geus paheut nepi ka ayeuna.[2] Nepi ka ayeuna sarung Yaman jadi oléh-oléh has tradisional ti Yaman.[2] Mimitina sarung ngan dipaké ku sélér baduy anu cicing di Yaman.[2] Sarung ti Yaman asalna tina kaén bodas anu dicelep kana neel nya éta bahan gincu anu warnana hideung.[2] Sarung Yaman aya sababaraha rupa diantarana modél assafi, al-kada, jeung annaqshah.[2] Nepi ka ayeuna, anu digarawé di Yaman masih kénéh maké sarung.[2] Urang Yaman amké sarung henteu nepi ka mumuncangan jiga urang Indonésia.[2] Sarung ogé geus jadi raksukan anu penting dina tradisi Islam di Indonésia. [2]


text:
Gaang
Gaang ngawengku kulawarga Gryllotalpidae, serangga nu awakna kandel, panjangna kira 3-5 cm, biwir hareupna mekar kawas singkup pikeun ngagali taneuh jeung ngojay, panonna bolotot. Gaang sawawa bisa hiber nepi ka 8 kilo jauhna (dina usum kawin), getol sapanjang taun, tapi mun keur usum tiris mah hibernasi.
Gaang téh omnivora, ngahakan jentik, cacing, akar tutuwuhan, jeung jukut. Anapon gaang, sok dimangsa ku manuk, beurit, lasun, peusing, jeung careuh.
Gaang téh aya di mana-mana, tapi kusabab liarna peuting sarta lolobana mah cicing dina jero taneuh, manusa jarang nu mireungeuh. Biasana, gaang mah cicing di pakebonan, sawah, patamanan, atawa lapang golep. Lima ti antara tujuh spésiés gaang nu aya di Amérika Kalér asalna ti Éropa, Asia, jeung Amérika Kidul, sarta tara dianggap hama. Di Asia, gaang kadang sok digoréng.
Di sababaraha wilayah, populasi gaang nyirorot alatan karuksakan alam/habitatna (érosi, péstisida).
Spésiés[édit | sunting sumber]
- Gryllotalpa cultriger (gaang kulon)
- Gryllotalpa major (gaang jukut)
- Gryllotalpa gryllotalpa (gaang Éropa)
- Gryllotalpa fossor (gaang wétan)
- Gryllotalpa africana (gaang Aprika)
- Neocurtilla hexadactyla (gaang kalér)
- Scapteriscus abbreviatus (gaang Scudder jangjang pondok)
- Scapteriscus borellii (gaang kidul)
- Scapteriscus didactylus (gaang India Kulon)
- Scapteriscus imitatus (gaang imitator)
- Scapteriscus vicinus (gaang Scudder tawny)
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Mole cricket, Wikipédia édisi basa Inggris (13 Juni 2006)


text:
Pantun Sunda benten sareng pantun melayu nu dijerona aya cangkang aya eusi batan “Sisindiran”, leuwih jauh ti eta pantun Sunda dijerona pinuh ku jembar atikan nu bisa dipiconto pikeun kahirupan urang Sunda.
Pantun Sunda salah sahiji kasenian tradisional ti Tatar Sunda mangrupikeun kasenian buhun nu geus aya ti taun 1518 Masehi aya oge nu merkirakeun geus aya ti taun 1400-an. Kahirupan urang Sunda harita masih dipangaruhan ku ajaran Hindu-Budha.
Waktu ajaran Islam mulai nyebar di tatar Sunda, urang Sunda ngarespon positif, deui deui ieu mangaruhan kana alam pikir jeung cara kahirupan urang Sunda. Kitu oge dina seni pantunna, loba rajah pantun Sunda boh carita pantun nu ngandung ajaran-ajaran Islam dijerona, hal ieu bisa katingali dina Rajah Bubuka jeung Rajah Panutup pantun nu pasti dibacakeun ku Juru Pantun.
Rajah nyaeta samodel pamenta/jampe-jampe/sasadu papalaku ka karuhun (leluhur) jeung ka batara batari atawa ka Gusti (Tuhan YME) nu di haleuangkeun ku Juru pantun di awal jeung ahir carita ngarah acara mantun lungsur langsar taya gangguan. Hal ieu nandakeun aya sisi sakralitas dina seni pantun Sunda sorangan, atawa nandakeun yen urang Sunda percaya aya eksistensi dunia luar salian ti diri manehna sorangan.
Conto dina rajah Bubuka :
“ka luhur ka sang rumuhun, ka sang batara ka sang batari, sang batara susuk tunggal, nu babak-babak di kahiangan…”
- nandakeun ayana sakralisme dina seni pantun Sunda, hirup lain saukur arah horizontal tapi kudu imbang jeung vertikal.
“bul kukus aing ka manggung, ka handap ka kadatuan…”
- eksistensi cicing di alam dunya pikeun nanjeurkeun ajaran-ajaran langit (agama) jeung marcapada (ngeusian kahirupan ku hal positif)
Hatur nuhun ka http://roron.wordpress.com (Kang Sukron urang Garut) udah ngobrol di telepon sanaos sakedap, ka ramo nu embung cicing ngerepek we hoyong ngetik, ka sadaya nu sumping ka blog abdi pamugi aya manfaatna…
Filed under: Jembar Emutan


text:
Adat istiadat sunda : Ngariksa nu Kakandungan [BASA SUNDA]
note : untuk versi Bahasa indonesia menyusul
Adat ngariksa nu kakandungan di Sunda teh raket pisan patalina jeung sistim kapercayaan urang Sunda, anu boga sipat – ceuk Muhtar Lubis dina Manusia Indonesia mah – percaya kanatahayul/bangsa lelembut. Maksud dina ayana adat ngaraksa nu reuneuh teh nya eta pikeun ngajaga nu reuneuh dina pangaruh jahat para lelembut atawa dedemit sarta pangaruh goreng tina kakuatan alam disabudeureunana nu miboga sipat gaib. Tarekah pikeun ngajaga eta dilakukeun ku rupa-rupa cara saperti:
1. ngayakeun salametan atawa sidekah
2. mekelan nu reuneuh ku barang-barang anu diyakinan miboga kakuatan tolak bala atawa salaku jimat
3. merhatikeun tur ngajaga supaya nu reuneuh teu ngalanggar pantrangan karuhun.
Pikeun nu mimiti pisan mah biasana kolotna nu sok merhatikeun teh, beda jeung nu geus dua atawa tilu kali biasana ku sorangan. Ieu hal dumasar pangalaman, biasana ari anu kakara pisan kakandungan mah sok loba kasieun, komo kolotna mah, hariwangeun pisan ningali budakna anu léléngkah halu kénéh dina hal ngariksa janin.
Ti mimiti reuneuh nepi ka kandungan umurna dua bulan biasa disebut ngandeg atawa nyiram. Sanggeus umur kandungan tilu bulan diayakeun salametan tilu bulanan. Pikeun rereana jalma salametan tilu bulanana cukup ku ngabubur beureum ngabubur bodas nu mangrupa inti atawa sarat nu kudu aya dina salametan numutkeun adat kabiasaan karuhun. Salian ti ngabubur beureum ngabubur bodas teh, pikeun jalma boga mah biasana sok dibarengan ku tumpeng.
Sarengsena salametan tilu bulanana diayakeun deui salametan dina mangsa umur kandungan 5, 7, 9 bulan. Pokona kudu ngayakeun tiap itungan ganjil. Dina salametan kadua kalina diayakeun hajat bangsal. Bangsal anu diwadahan ku bokor sarta di luhurna ditutupan ku daun waluh. Maksud dina kecap bangsal sacara metonomis mirip kecap bengsal (sial). Sedengkeun kecap waluh sacara metonomis ngaharib-harib kana kecap waluya. Jadi maksud utama ayana hajat bangsal teh nya eta ngaleungitkeun sagala kasialan sarta diganti ku kawaluyaan.
Salametan anu katilu kalina diayakeun dina waktu kandungan geus 7 bulan nu mangrupa salametan panggedena diantara 4 salametan. Salametan ieu pada nyarebut tingkeban atawa babarik (Ciamis), babarit (Majalengka). Saprak tingkeban urusan ngajaga nu reuneuh jadi tanggungjawab paraji. Tingkeban teh mangrupa salametan nu kakandungan nu pangceuyahna diantara upacara-upacara sejenna, ditilik tina lobana proses upacara jeung reana sarat anu kudu dicumponan. Waktu umur kandungan 9 bulan diayakeun salametan anu kaopat kalina. Ieu salametan teh disebutlolos jeung sidekah lampu. Lolos (dahareun nu dijieun tina tipung beas digulaan make santen tur dibungkus ku daun cau) nyaeta ngandung maksud supaya dina waktu ngalahirkeun, orok bisa kaluar kalayan lancar jeung salamet, sedengkeun lampu miboga maksud supaya orok nu dilahirkeun miboga hate nu caang. Lampu nu dipake biasana lampu cempor atawa lampu tempel.
Paraji mimiti mere pituduh ka kulawarga nu kakandungan pikeun tatahar nyiapkeun rupa-rupa ramuan nu mangrupa sisikian, akar-akaran, dadaunan, jeung beubeutian nu tangtu. Biasana umur kandungan salapan bulan teh sok disebut bulan alaeun. Beda deui mun umur kandungan teu normal (leuwih ti salapan bulan biasana sok pada nyebut reuneuh mundingeun).
Aya istilah husus pikeun nu kakandungan dina prosesna.
1. Reuneuh sabulan disebut ngaherang, hartina kandungan masih kaciri herang sarta wujudna disebut alkah.
2. Reuneuh dua bulan disebut lumenggang, hartina geus kentel sanajan transparan keneh (ngalangkang) sarta wujudna disebut kasapah.
3. Reuneuh tilu bulan disebut kumambang, hartina geus mengkel jeung buleud, wujudna pada nyebut nutpah.
4. Reuneuh opat bulan disebut gumulung hartina geus padet tur buleud wujudna disebut amarulah.
5. Reuneuh lima bulan disebut mangrupa nu hartina geus kaciri buleungkeukanna, wujudna disebut ahmad.
6. Reuneuh genep bulan disebut usik hartina janin geus karasa usik, wujudna disebut keneh ahmad.
7. Reuneuh tujuh bulan disebut malik hartina posisina geus bisa malik, wujudna disebut muhamad.
8. Reuneuh dalapan bulan disebut kumentar-kumentir hartina geus neangan jalan kaluar, wujudna masih disebut muhamad.
9. Reuneuh salapan bulan disebut ngaruang-ruang hartina geus aya di jalan kaluar, wujudna masih disebut muhamad.
10. Asup bulan kasapuluh orok dibabarkeun, miboga gelar Rosulluloh.
Teu kurang ti 31 pantarangan pikeun nu keur kakandungan diantarana; teu meunang sare teu make bantal sabab bisa nyusahkeun waktu ngalahirkeun; teu meunang diuk dina lawang panto sabab bisa-bisa hese ngalahirkeun (biasana disebut ngalong); teu meunang ngadahar kulub endog sabab jaga anakna bisa-bisa bisul di sirah; teu meunang ngadahar ganas sabab bisa-bisa anakna jaga boga panyakit koreng; teu meunang ngasaan angeun langsung dina sendok sabab bisa-bisa anakna goreng, jeung sajabana.
Lian ti ayana pantrangan pikeun nu kakandungan (pihak awewe), aya oge pantrangan pikeun salakina diantarana; teu meunang peupeuncitan; teu meunang nyiksa sasatoan; teu meunang nguseup; teu meunang ngadu hayam, teu meunang ngadu domba jrrd. Tur jalma lian ge teu meunang nying perasaan jalma reuneuh. Salaki pamajikan mun kapaksa kudu migawe nu dipantrang alusna kudu ngucapkeun kalimah samodel “ utun inji hayu urang motongan hayam, tapi kade ulah sapotong-potongna lamun lain potongeunana”
Penulis: Sigit nurcholis ~ Tutorial Blog | Tips Trick | Jejaring Sosial
Terima kasih Anda telah membaca artikel tentang Adat istiadat sunda : Ngariksa nu Kakandungan [BASA SUNDA] , Anda boleh menyebar luaskannya atau mengcopy paste-nya jika artikel Adat istiadat sunda : Ngariksa nu Kakandungan [BASA SUNDA] ini sangat bermanfaat bagi Blog dan teman-teman anda, namun jangan lupa untuk meletakkan link Adat istiadat sunda : Ngariksa nu Kakandungan [BASA SUNDA] sebagai sumbernya. Semoga artikel ini bermanfaat dan menambah wawasan kita semua. Jika anda menyukai Blog ini, silahkan like di facebook dan follow kami di G+. Terima kasih atas kunjungan serta kesediaan Anda membaca dan berkomentar tentang artikel ini.


text:
Y
Y nyaéta hurup Latin modérn anu ke-25. Dina basa Indonésia disebut ye; dina basa Inggris disebut wye atawa wy (dibaca [ˈwaɪ], loba: wyes).[1] Dina sagala rupa basa, Y ngabogaan peunteun sada anu berbeda-beda. Alfabét Fonétis Internasional maké hurup Y leutik minangka lambang sada vokal buleud hareup katutup.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Karuhun asal hurup Y mangrupa hurup Yunani upsilon.
Pamakéan hurup Y dina alfabét Latin berawal ti abad kahiji SM. Hurup éta dipaké pikeun nulis kecap pinjaman ti basa Yunani, ku kituna Y lain hurup pikeun nulis kosakata pituin basa Latin sarta biasana dilafalkan /u/ atawa /i/. Pelafalan anu kadua jadi umum dina mangsa klasik sarta dipaké ku loba jelema kajaba golongan terpelajar. Claudius, Kaisar Romawi ngawanohkeun hurup anyar ka dina alfabét Latin pikeun melambangkan naon anu disebut sonus medius (vokal pondok saméméh konsonan biwir), tapi kadangkala dina prasasti ditulis minangka hurup upsilon ti Yunani.
Dina mangsa Yunani Kuna, hurup Y (Upsilon) melambangkan [u], saméméh pindah ka [y] (vokal hareup katutup buleud). Mulanya bangsa Romawi Kuna mengadaptasi hurup ieu jadi hurup V, pikeun nandakeun sada vokal /u/ sarta konsonan /w/, tapi henteu lila saterusna, ku alatan sebutan Ypsilon dina basa Yunani beranjak ka vokal /y/, mangka bangsa Romawi meminjam hurup Yunani kasebut luyu wangun asalna kaasup gurat vértikal di handapna, hususna pikeun menandai ngaran-ngaran sarta kecap-kecap pinjaman basa Yunani. Y dingaranan Y Graeca, 'Y Yunani'. Teu diragukan deui yén pelafalannya I Graeca, 'I Yunani', alatan penutur basa Latin hésé ngedalkeun vokal hareup [y], anu henteu aya dina kosakata pituin basa Latin. Dina rungkun basa Roman, pelafalannya jadi ngaran anu umum: i griega dina basa Spanyol, i grec dina basa Perancis, sarta sajabana.
Hurup Y dipaké dina basa Inggris Kuna sarta Latin pikeun melambangkan foném /y/; tapi, aya anu menganalisa pamakéan ieu mangrupa kréasi pangsoranganna di Inggris kalayan ngagabungkeun V ka luhur I, tanpa nyambungkeun pamakéan hurup ieu dina basa Latin. Meureun ogé yén hurup Y, sanajan dingaranan Y Græca (dibaca [u gre:ka]) atawa 'u Yunani' ambéh dibédakeun ti /u/ dina basa Latin, tetep dianalisa minangka hurup V (disebut /uː/) di luhur hurup I (disebut /iː/). Mangka hurup Y digeroan [uː iː]; sanggeus /uː/ jadi /w/ sarta sanggeus pergeseran vokal gegedéan dina basa Inggris mangka sebutanana jadi /waɪ/.
Dina mangsa basa Inggris Pertengahan, kabunderan vokal /y/ (vokal hareup katutup "buleud") memudar ku kituna sadana jiga kalayan vokal /iː/ (vokal hareup katutup "teu buleud") sarta /ɪ/. Mangka ti éta, loba kecap anu awalna dieja jeung I saterusna dieja jeung Y, sarta kitu sabalikna. Penggantian sarupa lumangsung dina kosakecap Latin: kecap pituin silva ("kai") dieja jeung Y dina kecap Pennsylvania.
Kitu ogé, Y vokal dina basa Inggris Modérn dilafalkan jiga I, tapi basa Inggris modérn makéna ngan dina kecap-kecap nu tangtu, henteu kawas basa Inggris Pertengahan sarta mimiti Modérn. Hurup éta ngabogaan tilu pamakéan: gaganti upsilon dina kecap serapan ti basa Yunani (system; Yunani: σύσtnua), di ahir kecap (rye, city; bandingkan cities, anu hurup pamustunganana nyaéta S), sarta dina kecap dasar bersuku kecap hiji kalayan ahir vokal (dy-ing).
Thorn[édit | sunting sumber]
Waktu mesin citak diwanohkeun ti daratan utama Éropa, William Caxton sarta tukang citak ti Inggris séjénna ngagunakeun Y minangka gaganti Þ (thorn: sarimbag kalayan th dina basa Inggris Modérn), anu henteu sadia dina tipe hurup ti daratan utama Éropa. Ti cara ieu munculah parobahan éjahan "the" jadi "ye" dina umpatan kuna "Ye Olde Shoppe". Leupas ti éjahan, pelafalannya tetep sarua kawas "the" mangsa kiwari (/ðiː/ atawa /ðə/). Ye (/jiː/) mangrupa pelafalan éjahan modern pituin.[2]
Konsonan[édit | sunting sumber]
Pamakéan hurup Y pikeun sada konsonan [j] (year, Jahr, yang) kamungkinan henteu patali jeung pamakéanna minangka hurup vokal. Kamungkinan hurup éta mangrupa gaganti hurup yogh (Ȝȝ) dina basa Inggris Pertengahan anu melambangkan sada /j/. Yogh anu melambangkan sada séjénna, [ɣ] (konsonan desis wiati-wiati tukang), saterusna ditulis kalayan dwihuruf gh dina basa Inggris Modérn.
Pamakéan[édit | sunting sumber]
Basa Jermanik[édit | sunting sumber]
Dina basa Spanyol, hurup Y disebut i/y griega, dina basa Katalan i grega, dina basa Perancis sarta Romania i grec, dina basa Polandia igrek anu kabéhanana hartosna "I Yunani"; dina lolobana basa Éropa séjénna, ngaran Yunani asalna masih dipaké; dina basa Jerman, ngaranna Ypsilon (atawa "Üpsilon") sarta dina basa Portugis ípsilon atawa ípsilo.[3] Mulanya hurup Y diciptakeun minangka hurup vokal, tapi lila-lila dijadikeun konsonan dina lolobana basa.
Lamun henteu dibaca minangka vokal kadua dina diftong, hurup ieu ngabogaan peunteun sada /y/ dina rungkun basa Skandinavia sarta /ʏ/ dina basa Jerman. Y henteu kungsi dianggap minangka konsonan (kajaba dina kecap serapan), tapi dina diftong, kawas dina ngaran Meyer, hurup éta berperan minangka variasi "i".
Dina basa Walanda, Y ngan mecenghul dina kecap serapan sarta ngaran anu biasana melambangkan sada /i/. Hurup ieu biasana diabaikan dina alfabét basa Walanda sarta digantikeun ku ligatur "IJ". Dina basa Afrikaans, perkembangan basa Walanda, Y melambangkan diftong [ɛi], kamungkinan alatan percampuran hurup leutik i sarta y atawa meureun asalna ti ligatur IJ.
Dina basa Faroe sarta Islandia, hurup éta sok dilafalkan i. Dina kadua basa kasebut, hurup éta ogé jadi bagian ti pengejaan diftong: ey (duanana) sarta oy (ngan basa Faroe).
Basa Spanyol[édit | sunting sumber]
Dina basa Spanyol, Y dipaké minangka inisial gaganti hurup I ambéh leuwih gampang dibédakeun (sedengkeun Jerman ngagunakeun hurup J alatan ékol anu sarua). Mangka ti éta "el yugo y las flechas" nyaéta simbol anu babagi inisial Isabella I ti Castilla (Ysabel) sarta Ferdinand II ti Aragon. Éjahan ieu diréformasi ku Royal Spanish Academy sarta kiwari ngan kapanggih dina ngaran diri anu diéja sacara kuna, kawas Ybarra atawa CYII, simbol Canal de Isabel II. X ogé masih dipaké dina basa Spanyol kalayan pengucapan béda dina sawatara éjahan kuna.
Minangka hiji kecap, hurup Y mangrupa kecap penghubung anu hartosna "sarta" dina basa Spanyol sarta dilafalkan [i].
Dina marga Spanyol, y bisa misahkeun marga ayah kalayan marga ibu, contona "Santiago Ramón y Cajal"; conto séjénna "Maturin y Domanova", ti séri novel karya Jack Aubrey. Ngaran dina basa Katalan ngagunakeun i pikeun hal ieu. Sajaba ti éta, Y melambangkan sada [ʝ] (konsonan desis wiati-wiati bersuara) dina basa Spanyol. Waktu mecenghul saméméh sada vokal [i], Y digantikeun ku E, conto: "español e inglés". Hal ieu pikeun nyingkahan pelafalan [i] dua kali.
Basa Séjénna[édit | sunting sumber]
Dalam Finlandia dan Finlandia, Y biasanya dilafalkan [y]
Saméméh warsih 1972, basa Indonésia ngagunakeun hurup J minangka lambang sada [j] (konsonan hampiran wiati-wiati). Sanajan kitu, hurup Y ogé dipaké minangka lambang sada anu sarua tapi arang dipanggihan; contona dina ngaran Mohammad Yamin, sarta Pramoedya Ananta Toer (pikeun nyingkahan kekeliruan alatan "dj" dilafalkan [d͡ʒ] atawa [ɟ]). Sanggeus ditetepkeunana Éjahan Anu Disampurnakeun, mangka hurup Y ngagantikeun posisi J. Kitu ogé dina dwihuruf "nj" digantian kalayan "ny".
Dina basa Italia, Y (i greca atawa ipsilon) dipaké dina sawatara kecap serapan.
Dina basa Polandia sarta Guaraní, hurup éta melambangkan sada vokal [ɨ] (vokal madya katutup takbulat).
Dina Lithuania, Y nyaéta hurup ke-15 sarta mangrupa hurup hirup. Hurup éta disebut i panjang sarta dilafalkan [iː] kawas kecap see dina basa Inggris.
Dina Welsh hurup éta dilafalkan [ə] (vokal madya) dina kecap bersuku kecap tunggal atawa suku kecap teu ahir, sarta [ɨ] atawa [i] (gumantung aksen) dina suku kecap ahir.
Waktu dipaké minangka hurup hirup dina Viétnam, hurup y melambangkan vokal hareup katutup takbulat. Waktu dipaké minangka monoftong, fungsinya sarimbag jeung hurup i dina alfabét basa Viétnam. Aya usaha pikeun ngaganti pamakéan i sakumnana, tapi kasampak sawaréh besra gagal. Minangka sada konsonan, hurup éta melambangkan sada hampiran wiati-wiati.
Dina Aymara, Malayu, Turki, Quechua sarta Romanisasi Jepang, hurup Y nyaéta konsonan wiati-wiati, hususna [j] (konsonan hampiran wiati-wiati).
Alfabét Fonétis Internasional[édit | sunting sumber]
Dina Alfabét Fonétis Internasional, [y] ngawakilan sada vokal hareup katutup buleud, sarta hurup anu rada béda nyaéta [ʏ] melambangkan vokal ampir hareup ampir katutup buleud.
Mangrupa indikasi kalangkaan vokal buleud hareup alatan [y] nyaéta sora panglangkana dina Alfabét Fonétis Internasional anu diwakilan ku hurup Latin, kurang ti satengah pamakéan [q] atawa [c] sarta ngan kira-kira saparapat pamakéan [x].
Kode komputasi[édit | sunting sumber]
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Catetan suku[édit | sunting sumber]
- ↑ "Y" Oxford English Dictionary, 2nd edition (1989); Merriam-Webster's Third New International Dictionary of the English Language, Unabridged (1993); "wy," op. cit.
- ↑ Burchfield, R.W., ed. (1996), "Ye", The New Fowler's Modern English Usage (edisi ke-3rd), Oxford: Clarendon Press, hlm. 860
- ↑ Omniglot


text:
Bangkong
Bangkong mangrupakeun ngaran umum pikeun ampibi ordo Anura. Bangkong sawawa dicirikeun ku suku tukangna nu panjang, awakna pondok, ramo selaputan, sarta panonna nolol. Kalolobaan bangkong biasa hirup di dua alam, semi-akuatik, tapi lincah di darat ku cara ngaclog jeung nérékél. Biasana ngendog dina balong, situ, ranca, kusabab larvana, buruy, tumuwuh dina cai. Bangkong sawawa hirupna karnivora, utamana ngahakan artropoda, annelida, jeung Gastropoda. Paling gampang kanyahoan mun disada, utamana dina mangsa jalangan.
Bangkong sumebar ti wewengkon tropis nepi ka subantartika, tapi lolobana mah aya di leuweung hujan tropis. Bangkong mangrupakeun golongan vertebrata nu panglobana, kabagi kana sahanteuna 5000 spésiés. Najan kitu, populasina kiwari beuki ngurangan.
Daptar eusi
Taksonomi[édit | sunting sumber]
Ordo Anura ngawengku 5.250-an spésiés dina 33 famili, di antarana Leptodactylidae (1100 spp.), Hylidae (800 spp.) jeung Ranidae (750 spp.). Leuwih ti 80% spésiés ampibi téh kaasup kana golongan bangkong.
Tina jihat taksonomi, sakabéh anggota ordo Anura téh disebutna bangkong, sedengkeun sapopoé mah nu disebut bangkong téh leuwih nujul ka "bangkong korodok", anggota famili Bufonidae, nu leuwih loba hirup di darat, teu kaasup bancét (nu loba hirup na cai) jeung cakung (hirup na tatangkalan).
Bangkong dibagi kana tilu subordo: Archaeobatrachia (nu ngawengku opat famili bangkong primitip), Mesobatrachia (nu ngawengku lima famili bangkong évolusionér panengah), jeung Neobatrachia (golongan panggedéna nu ngandung 24 famili bangkong "modéren"). Neobatrachia salajengna dibagi kana Hyloidea jeung Ranoidea[1]. Klasifikasi ieu dumasar kana fitur morfologis kayaning jumlah vertebrae, struktur pectoral girdle, jeung morfologi buyur. Najan klasifikasi ieu sacara umum ditarima, pancakaki antar familina mah masih diaduregengkeun. Studi genetika molekulér salajengna dipiharep bisa méré jalan pikeun nangtukeun pancakaki famili-famili bangkong ieu[2].
Sababaraha spésiés bangkong bisa ngalaman hibridisasi. Misalna, Rana esculenta mangrupakeun hibrid R. lessonae jeung R. ridibunda.
Morfologi jeung fisiologi[édit | sunting sumber]
Salaku ampibi, morpologi bangkong mah kaasup ahéng. Mun dibandingkeun jeung ampibi lianna, misalna salamander jeung caecilia, bangkong béda kusabab teu buntutan mun geus sawawa sarta sukuna leuwih cocog pikeun ngaclog batan leumpang. Pisiologi bangkong sacara umum mah sarupa jeung ampibi séjén (sarta béda ti vertebrata darat lianna) sabab oksigén bisa nembus kulitna nu perméabel pisan. Fitur ahéng ieu jadi pakarang bangkong pikeun "ngarénghap" ngaliwatan kulit. Kusabab oksigén leyur dina lapisan cai dina kulitna sarta lajeng nembus kana getihna, kulit bangkong téh salawasna kudu baseuh/lembab; balukarna, bangkong jadi gampang karacunan ku lingkunganana, nu bisa baé milu leyur dina cairan na kulitna lajeng asup kana aliran getih.
Biologi[édit | sunting sumber]
Daur hirup bangkong, sakumaha ilaharna ampibi, diwangun ku opat hambalan: endog, buyur, métamorfosis, jeung sawawa. Nalika geus manggih pitempateun melak endog, bangkong jalu biasana disada pikeun ngirut bikangna kangkan datang ka éta tempat. Aya sababaraha spésiés bangkong nu sok ngajaga endogna, malah nepi ka geus jadi buyur.
Ti endog nepi ka sawawa[édit | sunting sumber]
Daur hirup bangkong dimimitian tina endog. Lolobana mah ieu endog téh dipelak dina cai, sakalina bisa ngandung rébuan endog. Mangsa ngendog téh biasana mah bareng, sahingga mun dihakan prédator gé, sahanteuna bakal nyésa, da kaburu wareg; buyurna ogé loba kénéh nu ngadodoho, tapi sahanteuna geus bisa ngojay pikeun nyalametkeun manéh. Aya ogé bangkong nu ngendog dina dangdaunan luhureun cai, naplok, sahingga mun geus megar, buyurna langsung murag kana cai. Spésiés bangkong séjénna, nu ngendog di darat, bisa ngarasakeun geleserna prédator (misalna oray), sarta megar saméméh waktuna pikeun ngejat tina pamangsa[3]. Bufo marinus mah béda deui, ieu bangkong ngaluarkeun endog nu ngandung racun. Najan hambalan endog ieu rupa-rupa gumantung spésiés jeung lingkunganana, endog bangkong cai mah ilaharna megar dina jangka saminggu.
Samegarna tina endog, buruy téh hirup na cai, tanpa suku, tapi boga buntut nu dipaké pikeun ngojay. Buruy mah hérbivora, utamana ngahakan ganggang, kaasup diatom nu disaring tina cai ngaliwatan insangna, tapi aya ogé nu karnivora, ngahakan serangga atawa buruy jeung lauk nu leuwih leutik. Buruy kudu bajoang antara silih hakan jeung dimangsa prédator lianna. Buruy aya ogé nu ngandung racun. Lilana jadi buruy téh rupa-rupa, ti saminggu nepi ka sataun, sabab métamorfosisna kapegat ku usum tiris.
Dina panungtung hambalan, buruy ngalaman métamorfosis, transisi ka bentuk sawawa. Métamorfosis ngawengku parobahan morpologi jeung pisiologi, nyaéta tumuwuhna suku tukang, suku hareup, leungitna insang, sarta mekarna bayah. Peujitna mondokan sabab ngised tina hérbivora jadi karnivora, panonna ngised sacara rostral jeung dorsal, sahingga tetempoanana jadi binokulér. Parobahan posisi panon bangkong nunjukkeun parobahan tina mangsa jadi pamangsa. Salajengna, hambalan ahir kamekaran bangkong ngawengku apoptosis (program paéh sél) jeung ngelokna buntut.
Sanggeus métamorposis, bangkong ngora aya nu nyebar di habitat darat ninggalkeun cai, aya ogé nu tetep cicing di habitat cai. Ampir sakabéh spésiés bangkong karnivora, ngahakan invertebrata kayaning artropoda, annelida, jeung gastropoda. Sababaraha spésiés nu badag kadang ngahakan mamalia leutik, lauk, jeung bangkong nu leuwih leutik. Aya nu ngamangsa maké létahna nu cepel pikeun néwak mangsa nu gesit, aya ogé nu maké 'leungeun'na pikeun nyamualkeun mangsa kana sungutna. Lian ti ngamangsa, aya ogé bangkong nu kahakanan utamana tutuwuhan[4].
Bangkong mangrupakeun mangsa manuk, lauk badag, oray, careuh, jeung sato lianna. Manusa ogé aya nu beuki bangkong (ukur sababaraha spésiés bangkong, baca bab tatanén di handap).
Baranahan[édit | sunting sumber]
Nalika nincak sawawa, biasana mah bangkong téh sok balik deui ka tempat megarna, sahingga bisa jadi migrasi taunan rébuan bangkong.
Mun geus aya di tempat kawin, bangkong jalu disada pikeun ngirut bikangna.
Sebaran jeung status konservasi[édit | sunting sumber]
Bangkong téh aya di mana-mana, iwal di Antartika jeung pulo-pulo tengah sagara; panglobana mah di wewengkon tropis, sabab cocog jeung kaayaan kulitna nu butuh loba cai. Aya éta ogé bangkong nu hirup dina keusik nu carang caina, tapi ieu mah geus adaptasi sacara husus. Genus Australia Cyclorana jeung Amérika Pternohyla bakal ngubur manéh dina taneuh, nyieun kepongpong nu teu tembus cai, sarta hibernasi salila halodo. Mun geus hujan, sakadang bangkong kakara kaluar, terus néang situ/balong pikeun kawin/baranahan. Kamekaran endog jeung buyurna gancang pisan dibanding bangkong lianna, sahingga pas halodo deui téh geus sawawa. Aya sababaraha bangkong nu bisa hirup di nu tiis, kayaning Bangkong Kai nu hirup di wewengkon Kutub, nu ngubur manéh dina taneuh nalika usum tiris dina kaayaan méh sakujur awakna beku.
Rujukan nu disebut[édit | sunting sumber]
- ^ Emerson, S.B., Diehl, D. (1980). "Toe pad morphology and mechanisms of sticking in frogs". Biol. J. Linn. Soc. 13 (3): 199-216.
- ^ (2002). "New and poorly known parachuting frogs (Rhacophoridae : Rhacophorus) from Sumatra and Java". Herpetological Monographs 16: 46-92.
- ^ Saporito, R.A., H.M. Garraffo, M.A. Donnelly, A.L. Edwards, J.T. Longino, and J.W. Daly (2004). "Formicine ants: An arthropod source for the pumiliotoxin alkaloids of dendrobatid poison frogs". Proceedings of the National Academy of Science 101: 8045-8050.
- ^ Smith, B. P., Tyler M. J., Kaneko T., Garraffo H. M., Spande T. F., Daly J. W. (2002). "Evidence for biosynthesis of pseudophrynamine alkaloids by an Australian myobatrachid frog (pseudophryne) and for sequestration of dietary pumiliotoxins". J Nat Prod 65 (4): 439-47.
- ^ Myers, C.W., J.W. Daly (1983). "Dart-poison frogs". Scientific American 248: 120-133.
- ^ Savage, J. M. (2002). The Amphibians and Reptiles of Costa Rica, University of Chicago Press, Chicago.
- ^ Duellman, W. E. (1978). "The Biology of an Equatorial Herpetofauna in Amazonian Ecuador". University of Kansas Museum of Natural History Miscellaneous Publication 65: 1-352.
- ^ VanCompernolle, S. E., R. J. Taylor, K. Oswald-Richter, J. Jiang, B. E. Youree, J. H. Bowie, M. J. Tyler, M. Conlon, D. Wade, C. Aiken, and T. S. Dermody (2005). "Antimicrobial peptides from amphibian skin potently inhibit Human Immunodeficiency Virus infection and transfer of virus from dendritic cells to T cells". Journal of Virology 79: 11598-11606.
- ^ Warkentin, K.M. (1995). "Adaptive plasticity in hatching age: a response to predation risk trade-offs". Proceedings of the National Academy of Sciences 92: 3507-3510.
- ^ Silva, H. R., Britto-Pereira M. C., & Caramaschi U. (1989). "Frugivory and Seed Dispersal by Hyla truncata, a Neotropical Treefrog". Copeia 1989(3): 781–783.
- ^ Phillipe, G., Angenot L. (2005). "Recent developments in the field of arrow and dart poisons". J Ethnopharmacol 100(1-2): 85-91.
- ^ Crump, M.L. (1996). "Parental care among the Amphibia". Advances in the Study of Behavior 25: 109-144.
- ^ Stuart, S.N., J.S. Chanson, N.A. Cox, B.E. Young, A.S.L. Rodrigues, D.L. Fischman, and R.W. Waller (2004). "Status and trends of amphibian declines and extinctions worldwide". Science 306: 1783-1786.
- ^ Phillips, Kathryn (1994). Tracking the Vanishing Frogs, New York: Penguin Books. ISBN 0-14-024646-0.
- ^ Roy, Debjani (1997). "Communication signals and sexual selection in amphibians". Current Science 72: 923-927.
- ^ Ford, L.S., D.C. Cannatella (1993). "The major clades of frogs". Herpetological Monographs 7: 94-117.
- ^ Faivovich, J., C.F.B. Haddad, P.C.A. Garcia, D.R. Frost, J.A. Campbell, and W.C. Wheeler. "Systematic review of the frog family Hylidae, with special reference to Hylinae: Phylogenetic analysis and taxonomic revision". Bulletin of the American Museum of Natural History 294: 1-240.
- ^ http://newton.nap.edu/html/biomems/rbriggs.html
- ^ "Developing the potential of Xenopus tropicalis as a genetic model" (HTML). Diakses pada 9 Maret 2006.
- ^ "Joint Genome Institute - Xenopus tropicalis Home" (HTML). Diakses pada 3 Maret 2006.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Frog, Wikipédia édisi basa Inggris (27 Maret 2006)
- Cogger, H.G., R.G. Zweifel, and D. Kirschner (2004). Encyclopedia of Reptiles & Amphibians Second Edition, Fog City Press. ISBN 1-877019-69-0.
- Estes, R., and O. A. Reig. (1973). "The early fossil record of frogs: a review of the evidence." pp. 11-63 In J. L. Vial (Ed.), Evolutionary Biology of the Anurans: Contemporary Research on Major Problems. University of Missouri Press, Columbia.
- Holman, J. A (2004). Fossil Frogs and Toads of North America, Indiana University Press. ISBN 0-253-34280-5.
- Tyler, M. J. (1994). Australian Frogs A Natural History, Reed Books. ISBN 0-7301-0468-0.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- The Whole Frog Project - Bangkong: bedah jeung anatomi maya
- Disappearance of toads, frogs has some scientists worried - San Francisco Chronicle, 20 April 1992
- Xenbase - Sumberdaya Ramat Xenopus laevis jeung tropicalis
- Tree of Life (Salientia)
- Amphibia Web
- Time-lapse video showing the egg's development until hatching
- Whole Frog Vidéo Quicktime ngeunaan anatomi bangkong
- Try an on-line "virtual frog dissection" here.
- Frog calls - short video clips of calling frogs and interviews with scientists about frog issues, including declining and malformed frog causes
- Dart Den - Dart frog resource and forums
- Record UK Frogspawn sightings here - Springwatch 2006
- Frogwatch USA volunteer frog and toad monitoring program by National Wildlife Federation and USGS, includes links to frog calls of the United States
- Amphibian photo gallery by scientific name - features many unusual frogs


text:
Méncrét
Méncrét, Diaré nyaéta gangguan nyerepna cai dina usus gede nepi ka hampas kadaharan nu dikaluarkeun awak wujudna éncér.[1] Hiji jalama disebut ngalaman méncrét lamun manéhna miceun leuwih ti tilu kali dina sapoé nu dibarengan parobahan wangun fases jadi leyur atawa cair.[2] Kaayaan ieu bisa kaalaman ku kabéh golongan umur sacara akut atawa sacara kronis lamun kajadianna lumangsung leuwih ti 2 minggu.[1]
Panyabab Méncrét[édit | sunting sumber]
Méncrét disababkeun ku sawatara faktor, anatara séjén inféksi saluran pencernaan, gangguan penyerapan kadaharan, masalah dina psikologis kawas rasa sieun sarta waswas, alérgi, tumor dina saluran pencernaan, lingkungan anu kotor, sarta konsumsi kadaharan sarta inuman aya racunan, lada teuing, basi, kotor, atawa atah kénéh.[1] Mikroorganisme anu mindeng ngabalukarkeun diare ngawengku virus (ti golongan rotavirus); baktéri ''Escherichia coli'', ''Vibrio cholerae'', ''Shigella sp'', ''Salmonella sp'', ''Clostridum difficille'', sarta Yersinia enterotilica, protozoa Giardia lambia, Entamoeba histolytica, sarta Cryptosporidium parvum, cacing ''Trichuris trichiura'' sarta Ascaris lumbricoides, sarta suung Candida albicans. Wangun feses dina nu ngalaman diaré bisa ngaindikasikeun jenis mikroorganisme panyabab diaré kasebut.[1] Mikroorganisme kasebut ngahasilkeun toksin atawa sanyawa racun anu ngrangsang dingding peujit pikeun mroduksi cairan.[1] Hal ieu ngabalukarkeun gerak peristaltik jadi ngaronjat ku kituna lumangsung kaluarna feses éncér anu loba.[1] Hal ieu bisa ditempo dina panyakit koléra anu dibalukarkeun ku baktéri Vibrio cholerae.[1] Mikroorganisme anu ngainféksi sarta ngarusak dingding peujit ngabalukarkeun lumangsungna kaluar leuleueur sarta getih dina feses anu dibarengan jeung rasa mules.[1] Méncrét kawas ieu biasana dibalukarkeun ku baktéri ti genus ''Shigella''. Sajaba ti éta, inféksi mikroorganisme anu ngarusak dingding peujit bisa ngurangan panyerepan zat-zat kadaharan di jero peujit.[1] Pikeun ngaganti cairan kasebut, si jelema nu gering méncrét dianjurkeun nginum cairan oralit sarta geura-giru berobat ka dokter.[1]


text:
Lambang Arménia
Lambang Nasional Arménia (Basa Arménia: Հայաստանի Զինանշան, Hayastani Zinanshan) miboga hiji heulang sarta singa nyekelan hiji taméng. Lambang nu ayeuna diadopsi dina 19 April 1992, ku kaputusan Déwan Luhur Arménian. Dina 15 Juni 2006, hukum ngeunaan lambang nagara Arménia disahkeun ku Parlemén Arménia.
Rujukan[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Lambang Arménia dina Flags of the World
- Armenica.org
- Lambang Nasional Républik Arménia - Loka resmi
Citakan:Coats of arms of Europe Citakan:Coats of arms of Asia


text:
Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét Melak Cau
Anu pundung téh henteu lila. Ngan sapeuting. Isukna, isuk-isuk Sakadang Monyét geus datang deui nyampeurkeun ka Sakadang Kuya.
“Sakadang Kuya!”
“Kuk!”
“Keur naon?”
“Ah, biasa wé keur moyan,” témbal Sakadang Kuya anu keur cinutrung dina batu. “Ari tadi peuting saré di mana Sakadang Monyét téh?” Sakadang Kuya malik nanya.
“Di ditu, di deukeut kebon Pa Tani.”
“Baruk? Naha Ujang teu sieun ku Pa Tani?”
“Ah, henteu, da Pa Tanina ogé areuweuh. Imahna gé katénjona karosong. Jigana mah keur arindit jauh.”
“Kadé ah, sing ati-ati mun papanggih Pa Tani. Pa Tani téh manusa. Manusa téa hararak jeung sagala beuki deuih!”
“Sing percaya wé atuh ka uing!”
Jempé sajongjongan. Pok Sakadang Monyét nyarita deui.
“Lain, Sakadang Kuya, uing téh kabita ku Pa Tani.”
“Kabita kumaha?”
“Kabita ku cara hirupna, meni asa garenah. Geura baé, mun hayang barangdahar, teu kudu kukurilingan heula néangan dahareun cara urang. Béas kari nutu. Atuh deungeunna kari ngala di kebon. Geus puguh sabangsa lalab mah. Asal daék ngalana. Kabéh aya di kebonna.”
“Atuh kudu daék ngebon Jang, mun hayang kitu mah.”
“Enya, kumaha lamun ayeuna urang ngebon nurutan Pa Tani? Meureun mun hayang baranghakan téh teu kudu kukurilingan heula cara ayeuna. Kari ngala wé di kebon.”
“Alus tah, Jang, pikiran téh. Ngan melak naon nya anu pantes keur urang?”
“Ku lantaran uing mah karesep téh cau, kumaha upama melak tangkal cau?”
“Hih, da uing ogé resep kana cau mah!”
Duanana sapogodos rék melak cau.
“Tapi di mana melakna?” Sakadang Monyét nanya.
“Ah, di dinya wé tah, di hilir, di sisi leuwi. Di dinya aya tanah kosong, meujeuhna mun ku urang dikebonan téh. Tanahna ogé alus di dinya,” témbal Sakadang Kuya.
“Naha lain di girang wé atuh, deukeut ka basisir?”
“Di dinya mah tanahna kurang hadé, geus campur jeung keusik.”
Sapuk baé rék ngebon cau di tanah kosong sisi leuwi.
Ari binihna rék ngala di kebon Pa Tani. Kabeneran Pa Tanina keur euweuh. Malah dina ayana ogé, moal ambek sugan ari dipénta binih cau mah. Asal ulah diala cauna wé, komo anu geus asak dina tangkal mah.
Bring atuh Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét indit ka kebon Pa Tani.
“Ari Sakadang Kuya rék melak naonana?” Jang Onyé nanya.
“Uing mah rék melak anakna wé.”
“Har, atuh lila kana buahanana ari melak anakna mah.”
“Éh, da kitu biasana, ari melak cau mah kudu anakna.”
“Ah, teu kitu! Uing mah rék melak jantungna wé,” ceuk Sakadang Monyét.
“Naha?”
“Ari Sakadang Kuya, bodo téh dibéakkeun ku sorangan. Yeuh, ari cau téh asalna tina jantung. Anu matak uing mah arék melak jantungna, ambéh téréh kaala buahna,” ceuk Sakadang Monyét bari semu ngécé ka Sakadang Kuya.
“Ah, uing mah rék nurutkeun tali paranti wé, melak anakna, anak cau.”
“Heug atuh, Sakadang Kuya melak anakna, uing melak jantungna. Ayeuna mah urang paheula-heula buahan! Pasti pelak uing anu pangheulana buahan mah!” ceuk Sakadang Monyét, yakin pisan.
Caritana éta dua sobat téh geus marelak cau di tanah nu di sisi leuwi téa. Sakadang Kuya melak anakna, anak cau, ari Sakadang Monyét melak jantungna.
Saminggu ti harita, pelak cau téh ditaréang.
“Sakadang Kuya, pelak cau téh geus kumaha?” Sakadang Monyét nanya.
“Karak lilir nu uing mah. Ari nu Sakadang Monyét geus kumaha?”
“Geus beukah, sakeudeung deui ogé geura, bijil buahna,” ceuk Sakadang Monyét, bungah naker.
Saminggu deui ti harita, maranéhna naréang deui pelak cauna.
“Sakadang Kuya, pelak cau téh ayeuna geus kumaha?” ceuk Sakadang Monyét.
“Anu uing mah geus bijil pucuk. Ari nu Sakadang Monyét kumaha?”
“Pelak uing mah atung-atung énéh aé,” témbal Sakadang Monyét ngabéléhém. Maksudna mah jantung-jantung kénéh baé.
Selang saminggu, pelak cau téh ditaréang deui.
“Ayeuna geus kumaha pelak cau téh,” Sakadang Monyét nanya.
“Tuh, geus bijil pucuk tilu. Ari nu Sakadang Monyét?”
“Atung-atung énéh aé.”
Beuki lila, pelak cau Sakadang Kuya beuki ngagedéan, malah morontod jadina ogé, kawantu tanahna subur. Ari pelak jantung Sakadang Monyét mah, tibatan jadi kalah ka buruk. Nampuyak digembrong laleur.
“Ning alah uyuk sia mah!” ceuk Sakadang Monyét bari nalapung pelak jantungna. Sakadang Kuya ukur mésem nénjo kalakuan Sakadang Monyét kitu téh. Na jero haténa mah nyeungseurikeun, bari ngagerentes, “Dasar kokolot begog! Henteu umum atuh melak cau jantungna mah!”
Ahirna di dinya téh ngan aya pelak cau anu Sakadang Kuya. Geus kitu mah diarantep wé, teu ditéang-téang deui. Engké cenah lamun kira-kira buahna geus arasak, rék ditéang deui bari sakalian diala.
Posted on 17 Désémber 2009, in Dongeng Sasatoan and tagged melak cau, sakadang kuya, sakadang monyet. Bookmark the permalink. 2 Pairan.