c: text/html

text:
Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét Maling Cabé
Posted by bujanggamanik dina Maret 28, 2008
Isuk-isuk sakadang kuya moyan di sisi leuwi. Keur kitu torojol sobatna nya éta Sakadang Monyét.
“Sakadang Kuya!” Sakadang Monyét ngageroan.
“Kuk!” Témbal Sakadang Kuya.
“Sakadang Kuya!”
“Kuk!”
Sakadang Monyét nyampeurkeun ka Sakadang Kuya.
“Keur naon Sakadang Kuya?”
“Ah keur kieu wé, keur moyan.”
“Ti batan cicing kitu mah mending ngala cabé, yu!”
“Di mana?”
“Di kebon Patani, mangka cabéna geus bareureum.”
“Embung, ah. Sakadang monyét mah sok gandéng.”
“Moal, moal gandéng ayeuna mah.”
“Nyaan moal gandéng?”
“Moal, nyaan moal gandéng.”
“Hayu atuh ari moal gandéng mah.”
Bring atuh Sakadang Monyét jeung Sakadang Kuya téh indit ka kebon patani. Barang tepi ka kebon, katémbong cabé pelak patani geus arasak mani bareureum euceuy. Sup duanana ka kebon. Sakadang Kuya moncor kana pager, ari Sakadang Monyét ngaluncatan pager. Terus baé ngaralaan cabé, didalahar di dinya kénéh.
Sakadang Kuya mani seuhah-seuhah baé ladaeun. Kitu deui sakadang monyét. Keur kitu, ana gorowok téh Sakadang Monyét ngagorowok.
“Seuhah lata-lata!” Maksudna mah “seuhah lada-lada”.
“Ssst, Sakadang Monyét, ulah gandéng atuh!”
Sakadang Monyét henteu ngawaro.
“Seuhah lata-lata!”
“Sakadang Monyét! Bisi kadéngéeun ku Bapa Tani.”
Tapi Sakadang Monyét api-api teu ngadéngé. Gorowok deui baé.
“Seuhah lata-lata!”
Kahariwang Sakadang Kuya kabuktian. Sora Sakadang Monyét anu tarik kadéngéeun ku Bapa Tani ti imahna, anu teu jauh ti kebonna. Bapa Tani gura-giru lumpat ka kebon. Barang nepi ka kebon, katémbong aya monyét jeung kuya keur ngaweswes bari seuhah ngadaharan cabé.
“Beunang siah nu sok malingan cabé téh!” Bapa Tani ngagorowok bari lumpat muru ka nu keur ngahakanan cabé.
Ngadéngé aya nu ngagebah, gajleng baé Sakadang Monyét ngejat, térékél kana tangkal kai.
“Sakadang Monyét, dagoan!” Sakadang Kuya ngagorowok ménta tulung. Tapi Sakadang Monyét teu maliré, teu ngalieuk-ngalieuk acan, terus lumpat gagalacangan dina tangkal kai. Ari Sakadang Kuya, puguh da teu bisa lumpat, leumpang ngadédod baé. Kerewek baé ditéwak ku Bapa Tani.
“Beunang ayeuna mah nu sok malingan cabé aing téh. Ku aing dipeuncit!” Ceuk Bapa Tani.
Kuya dibawa ka imahna, tuluy dikurungan ku kurung hayam. Angkanan Pa Tani, isukan kuya rék dipeuncit.
Peutingna, sakadang Monyét rerencepan ngadeukeutan Sakadang Kuya, nu keur cendekul dina jero kurung.
“Ssst, Sakadang Kuya, keur naon?” Sakadang Monyét nanya.
“Éh, geuning Sakadang Monyét, Puguh kuring téh keur ngararasakeun kabungah.”
“Kabungah naon Sakadang Kuya?”
“Nya éta, kuring téh rék dikawinkeun ka anak Bapa Tani.”
“Dikawinkeun ka anak Bapa Tani?”
“Enya.”
”Nu bener Sakadang Kuya?”
“Piraku atuh kuring ngabohong ka sobat.”
“Ngadéngé omongan Sakadang Kuya kitu, Sakadang Monyét ngahuleng sajongjongan.
“Kieu, Sakadang Kuya, kumaha lamun urang tukeur tempat?” ceuk Sakadang Monyét.
“Tukeur tempat kumaha?”
“Enya tukeur tempat. Sakadang kuya kaluar, kajeun kuring atuh cicing di jero kurung.”
“Ah, embung.”
“Kuring mah karunya wé ka Sakadang Kuya, sapeupeuting dikurungan.”
“Atuh meureun moal jadi dikawinkeun ka anak Bapa Tani téh.”
Sakadang monyet keukeuh maksa, supaya tukeur tempat. Antukna sakadang kuya téh éléh déét.
“Heug baé tukeur tempat, tapi aya saratna,” ceuk Sakadang Kuya.
“Naon saratna?”
“Saratna mah gampang. Saméméh anjeun asup kana kurung, kuring kudu di alungkeun heula ka leuwi.”
“Enya, énténg atuh kitu mah.”
Heunteu talangké, Sakadang Monyét ngaluarkeun Sakadang Kuya tina kurung hayam, tuluy dibawa kasisi leuwi. Lung baé Sakadang Kuya téh dialungkeun ka leuwi. Sakadang Monyét buru-buru balik deui ka imah Bapa Tani. Sup baé ngurungan manéh ku kurung hayam. Ngadedempés ngadago-dago beurang, hayang geura buru-buru dikawinkeun ka anak Bapa Tani.
Kocapkeun isukna.
“Manéhna, ka mana bedog téh? Urang asah,” ceuk Bapa Tani ka pamajikanana.
“Rék naon Bapana isuk-isuk geus ngasah bedog?”
“Itu urang meuncit kuya di pipir.”
Paguneman Bapa Tani jeung pamajikanana téh kadéngéeun ku Sakadang Monyét. Manéhna ngagebeg. Lakadalah, geuning aing téh rék dipeuncit, lain rék dikawinkeun jeung anak Bapa Tani. Rék kabur, geus kagok. Kaburu aya anak Bapa Tani nyampeurkeun. Gancang baé atuh Sakadang Monyét téh papaéhan, ngabugigag kawas bangké.
Barang srog ka dinya, anak Bapa Tani gegeroan ka bapana.
“Bapa! Bapa!”
“Aya naon, Nyai?”
“Ieu geuning nu dina kurung téh lain kuya.”
“Naon Nyai?”
“Monyét, jeung siga nu geus paéh deuih!”
Bapa Tani nu keur ngasah bedog cengkat, tuluy nyampeurkeun ka anakna. Enya baé geuning dina kurung téh aya monyét ngabugigag, lain kuya nu kamari. Kurung dibukakeun, monyét dialak-ilik.
“Naha bet jadi monyét? Jeung paéh deuih.”
“Enya, éta mani geus jeger kitu,” ceuk pamajikanana mairan.
Monyét téh dicokot ku Bapa Tani, lung baé dialungkeun jauh pisan. Barang gubrag kana taneuh, koréjat monyét téh hudang, berebet lumpat, kalacat baé naék kana tangkal kai.
(Tina Pangajaran Sastra Sunda, Karya Drs. Budi Rahayu Tamsah, spk.)
31 Balesan to “Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét Maling Cabé”
-
Maret 28, 2008 at 3:38 pm
Hatur nuhun Teh!
-
Maret 29, 2008 at 8:42 am
hahahhahahaha..aduh teteh sae pisan..
emut nuju alit..ari bade bobo sok di dongegan sakadang kuya.
hatur nuhun teteh
-
April 4, 2008 at 2:42 pm
Ass.wr. wb.
emut kapungkur nuju samenan sd naek ka kelas …. 4 (kitu?). sim kuring dina drama jadi monyetna dikurungan ku patani ku kurung hayam…pas ditangkep ku patani, papaehan alias pura-pura paeh. tapi teu alungkeun … ngan ngagajelng wungkul,lumpat ka jero leuweung (turun ti panggung)
-
Juli 4, 2008 at 1:57 pm
duuuhhhh, meni sae Teh, sono pisan ka carita sakadang kuya sareng sakadang monyet
mung nu abdi terang mah sakadang monyetna maot dipencit ku Bapa Tani na
aya deui teu teh caritana????
sono nuju alit sim kuring teh :-)
-
Juli 7, 2008 at 7:00 am
Hatur nuhun kana komnetar Cep Rio. Insya Allah upami aya waktos engke ku abdi dipilari deui carios Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyet nu sanesna.
-
Juli 9, 2008 at 7:09 pm
hatur nuhun bu ,kana cerita sakadang kuya sareng monyet.asa tos lami teu aya carita kawas kieu teh.
di antos carita-carita nu lainna.nuhun
-
Juli 10, 2008 at 7:17 am
Sawangsulna. Hatur nuhun oge kana kasumpinganana, Lheway.
-
Juli 17, 2008 at 2:09 pm
euleuh2 geuningan sae bikin deui atuh ameh abdi resep nuhun nya ku abdi di antos carita2 nu lain2na,sumuhun hatur nuhun
-
Juli 18, 2008 at 7:52 am
Insya Allah upami tos teu sibuk urang posting deui carios nu sanesna. Nuhun kana kasumpingan saderek Indra, diantos saran salajengna.
-
Agustus 28, 2008 at 2:39 pm
jos lah carita na alus pisan…ending na alus dikira teh bakal dipaehan eta sikuya…eh ternyata dan ternyata….
nuhun sok atuh ditambih deiu caritana.
-
Pébruari 4, 2009 at 10:14 am
Hatur nuhun kana caritana, lamun bisa mah ditambihan deui nya, abdi bade maca caritana deui, . . .
-
Pébruari 4, 2009 at 12:53 pm
Insya Allah upami aya waktos ku sim kuring bade ditambihan deui. Nuhun kana kasumpingan sareng komentarna.
-
Maret 21, 2009 at 7:06 pm
Teh, dupi dongeng manuk nu nyaranyi di leuweung ( hilap deui judulna ) tos pernah diposting?
Nu kieu geuning…sangirik-irik…kijing…
dan seterusnya.
Pami teu acan, reques nya ?
-
Maret 23, 2009 at 12:10 pm
Aduh teu acan, Yi, margi teu gaduh dongengna ge. Ke atuh nya urang pilarian heula.
-
Maret 25, 2009 at 9:29 am
Hatur nuhun teh sateuacana.
Pami nuju salse simkuring sok ngadongeng ka pun anak sareng alo-alo nu aralit keneh.
-
Nopémber 10, 2009 at 2:06 pm
AYA” WAE NYA SI MONYET TEHHHHHHHHHH!!!!
SOK REK NGABACOD HEULA ETA KABEH SATO……:) :P
-
Désémber 2, 2009 at 1:40 pm
Hatur nuhun!
-
Juli 26, 2010 at 6:47 pm
KAGUNGAN BAH HAJI
(Dongeng ti Maneng Encu/diropea deui)
dimuat di Facebook, Multiply, Karawang Info jste
hampura, aki milu dongeng di dieu
Bibit unggul, pupuk numpuk, ragasi cur cor lancar, hama langka. Pikeun patani mah kaayaan kieu teh matak bagja pisan. Naon deui atuh. Geus kabayangkeun lima atawa genep ton sahektar. Moal kurang. Malah aya nu wani naksir tujuh atawa dalapan ton. Geus jaman. Panen ayeuna mah sakumaha anu geus aya kasebut dina uga. Pare teu nepi ka leuit. Barina ge leuitna duka di mana. Leuit tinggal basa jeung carita. Balandongan anu baheula sok dipake numpuk pare ayeuna mah geus ganti jadi garasi. Ganti jadi kandang mobil atawa motor. Pare dijual di sawah keneh. Pisaminggueun deui panen tukang meulian pare geus jul jol. Pinter pisan ngeleketek patani. Pikeun nu boga sawah ti batan ngurus panen
mending jual ayeuna. Hese ngurus jelema nu dibaruat. Geus teu boga kaera. Sangeunahna mawa balik. Leuh makmur keneh jual di sawah. Senang hate. Teu lieur mikiran unak-anik panen. Makmur di desa teh.
Jalan desa teu pinuh ku tai kebo deui dan kebona geus ganti ku kubota. Nu lalar liwat ge ayeuna mah lain sapedah. Aya ge sapedah eta mah sapedah leutik anu incu. Mobil nu lalar liwat mobil nu anak. Anak-anak jeung incu-incu geus teu wawuh kana aturan sawah. Da sakolana geus teu di desa jiga baheula. Wah, pokona kaayaan geus bener asup kana jaman pasar jumanjang.
Di lembur eta nu boga sawah panglegana teu aya dua. Ngan hiji. Jeung hiji-hijina. Ti baheula nepi ka ayeuna. Enya, ti “babah heula” nepai ka “nyonya” ayeuna” cek heureuyna. Rek saha nu ngalawan Haji Enoh. Ratusan hektar. Upluk-aplak satungtung deuleu. Ti Aki Dulacis, akina Haji Enoh, geus ampir saratus hektar, turun ka Haji Nurudin, bapana Haji Enoh. Ti batan kajual mah kalah nambahan. Da kitu amanat ti karuhun. Satungtung langit di luhur keneh mah pantang ngajual sawah. Unggal panen kudu nambahan. Sawah gigireun, dikenca katuhu, sanajan mahal beuli. Kurihit ambeh kabeuli. Carana kumaha bae. Lamun perlu nu bogana kawinkeun ka anak atawa incu ambeh eutik-eutik sawah kapimilik. Ku sabab kitu nepi ka Haji Enoh teh geus ampir duaratus hektar.
Aya hiji anak Haji Enoh nu ngawaris bakat karuhun. Haji Saren. Tadina mah Haji Enoh rada bingung ngurus banda teh. Da ku loba teuing tea. Ayeuna mah henteu. Geus lima tahun ieu urusan sawah dicekel ku Haji Saren. Haji Enoh tinggal diuk di teras. Lamun usum panen tinggal nunggu laporan aya sabaraha ratus juta duit di bank. Haji Enoh teu bodo. Sanajan ngan sakola desa kana ngalikeun mah pinter pisan. Sakapeung Haji Enoh anu nangtukeun jual ayeuna atawa engke. Teu kudu hese ka sawah dan sabab Haji Enoh ngilu jaman. Jaman hape. Geus jaman mobil. Haji Enoh boga mobil sabelas. Teu kapalang. Haji Saren anu jadi anak tur nu jadi leungeun katuhu ngarti kumaha ngigelan nu jadi bapa. Hayang naon bapak, asal kaduitan, layanan. Teu kapalang. Basa nyunatan incu ti anak awewena Haji Enoh nitah anak-anakna supaya bisa nanggap Ona Kirana biduan anu disebut raja dangdut tea. Atuh para petugas desa, pamongpraja, ngilu sibuk. Pengawalan, pengamanan. Pokona mah rame sajajagat. Kabeh diatur. Ku duit loba mah kabeh bisa.
Tapi ngaran jelema sanajan geus ke Mekkah tujuh kali oge Haji Enoh tetep can sugema. Aya keneh kahayanga na nu can kacumponan. Geus sababaraha kali ngayakeun riungan jeung Haji Saren tapi can putus. Ari cek Haji Enoh teu pira. Moal meakkeun ratus-ratus juta. Barina ge duit Bah Haji. Ari cek Haji Saren lain ku masalah duit. Ban dua mah beda jeung ban opat. Ban opat geus aya sabelas. Rek make nu mana tinggal “dren”. Sim geus boga bisi rek nyupiran sorangan. Bujang purah ngabarengan aya. Lamun hoream nyupiran sorangan tinggal nelepon Karta. Lamun haying ulin rek mawa Ma Haji nu mana. Nu di Kalen Etek, nu di Rawa Gempol, nu di Labandampit, atawa nu di Peraubosok. Tinggal “halo”. Da di imah nu ieu mah Bah Haji Enoh the nyorangan sanggeus Ma Haji pupus. Tah, harita teh Haji Enoh kadua anak keur uplek di teras.
“Nggo kula sih keprimen Bah Haji bae. Lamunan maksa ya esuk kula miang ning Bandung. Pengen motor sing gede kaya apa Bah Haji”
“Aja miang ning Bandung. Abah wis ngomong karo Karta. Ko sore ana wong sing arep teka mene, nggawa moge.”
“Moge…moge apa Bah,…..kula beli ngarti.”
“Moge…primen sih, moge bae beli ngarti. Moge ku montor gede.”
“O, motor gede.”
“Ya, jare Karta ana wong sing arep ngedol. Kira mesine bagus wis tuku bae. Abah wis beli tahan, pengen numpak moge.”
(Terjemahan bebas: //Sd// Kanggo abdi mah kumaha Abah Haji bae. Lamun maksa nya enjing abdi angkat ka Bandung. Hoyong motor saageung kumaha Bapak Haji/Ulah mangkat ka Bandung. Abah geus ngomong ka Karta. Ke sore aya jelema nu rek datang mawa moge/Moge, moge teh naon Bapak, abdi teu ngartos./Moge, kumaha sih moge teu ngarti. Moge teh motor gede/O, motor gede./He eh, cekKarta aya jelema nu rek ngajual. Kira-kira mesinna alus mah beli wae.. Abah geus teu tahan, hayang numpak moge//Id//
Buat aku bagaimana Bapak Haji saja. Kalau memaksa ya besok aku berangkat ke Bandung. Ingin motor sebesar apa Bapak Haji/Jangan berangkat ke Bandung.ak sudah bicara kepada Karta. Nanti sore ada orang yang akan datang ke sini, membawa moge/Moge, moge apa Bapak, aku tidak mengerti./Moge,bagaimana sih, moge saja tidak mengerti. Moge itu motor gede./O, motor gede/Ya, kata Karta ada orang yang akan menjual. Andai mesinnya bagus sudah beli saja. Bapak sudah tak tahan, ingin naik moge).
Gancang carita, sorena Karta datang. Bener we. Karta ngabonceng dina motor gede. Nu ngaboncengkeunana jelema jangkung gede. Kumis baplang. Sirah butak. Janggot awer-awer. Make calana komprang hideung. Baju hideung teu dikancingkeun. Katempo kaos oblongna. Deukeut beuheung katempo tingraruis bulu dada. Leungeunna make geulang hideung. Jigana mah akar bahar tea. Ramona reunceum ku ali kawas bodor Tessi Kabul tea. Buset. Eta batuna teu sirikna sagede-gede jengkol kolot.
Bah Haji Enoh olohok mata simeuteun. Katempo rek seuri. Ngan ditahan. Naon anu jadi rek seuri. Eta tuda kaayaan eta jelema teh mani tojaiyah pisan jeung Si Karta. Kuru aking ngajangjawing. Boga pingping cek paribasa ngan sagede suling. Mata cileur kawas dieunteupan laleur. Ceuli leutik kawas ceuli beurit. Leumpang ngarampeol kawas nu mabok arak tujuh botol. Emh, Karta. Biasana mah kami tara merhatikeun maneh. Kakarek kami nyaho yen kumis maneh teh kawas ijuk, kitu jero pikir Bah Haji. Bongan maneh. Datang jeung jelema nu sakitu gagahna. Jadi weh kaciri pisan goreng maneh.
“Kumaha Bah Haji. Resep henteu nu ieu. Kurang gede henteu?” cek Karta.
“Nya engke heula atuh, gampang resep henteuna mah.” Tembal Bah Haji sumanget. Hatena mah geus cocok pisan kana eta motor. Pikiran Bah Haji ngalayang ngabayangkeun kukurilingan di lembur bari ngabonceng Neng Susi, pamajikanana nu kaopat.
“Mangga atuh caralik heula…” cek Haji Saren ka nu disanghareupan.
“Wah, bener oge nya. Motor mah gampang. Ayeuna mah ngopi heula angguran ge,” cek Karta.
Di tepas uplek ngobrol. Kira-kira sajam riungan bubar. Karta jeung babaturanana mawa mobil Bah Haji, balik. Ari motor ditinggalkeun heula da Bah Haji hayang ngajaran heula memeh jadi henteuna jual meuli. Sanggeus tamu baralik Haji Saren nanya ka Bah Haji.
“Bah Haji, dibaturan ulah ngajajal motor teh?”
“Teu kudu, Abah bisa sorangan. Tibang beda dua kikiping na. Pastina ge kitu-kitu keneh. Rek ngurilingan lembur we heula, moal jauh-jauh. Bari na ge moal ayeuna ngajajalna. Engke bae balik jumaahan.” tembal Bah Haji.
“Aeh enya nya, ayeuna poe Jumaah. Lamunan kitu mah kula ne ki permisi bae,” cek Haji Saren.
“Jung rek balik mah.” Engke ka dieu deui, urang rundingan harga.”
“Motor moal di kejerokeun?”
“Keun engke ku Abah.”
Haji Saren balik. Bah Haji ngasupkeun motor ka jero. Laju gura giru mandi. Geus boga rancana, balik jumaahan ngurilingan lembur. Di masigit daek teu daek pikiran Bah Haji kana motor. Biasana lamun geus salam terus ngilu ngahaminan doa, ayeuna mah henteu. Jlag jlig jleg lengkahna lengkah gede ambeh gancang nepi ka imah. Teu lila motor geus diselah. Motor alus, mesin alus. Sakali selah terus hirup. Bah Haji alak ilik heula. Jigana mamarah kumaha ngasupkeun gigi. Dasar jelema calakan. Teu lila Bah Haji geus ngoloyong ti buruan ka jalan. Durudut sajalan ngurilingan lembur. Palebah deukeut masjid batur nu karek baralik asa olohok nempo Bah Haji naek motor. Pangpangana mah Bapak Guru Kepala. Langsung ngagorowok.
“Bah Haji eta kagungan!” cenah bari nuturkeun leosna motor ka kulonkeun. Bah Haji ngerem. Teu pati jauh eureunna jadi teu mundur da hese.
“Lain, karek ngajaran. Can dibayar. Mangga atuh.”
Dua kali mengkol Bah Haji eureun da aya Nyi Inoh. Bari alumna alimen Nyi Inoh ngajawab sanggeusna Baj Haji nanya.
“Ah, alim ah. Sanajan dibere motor gede oge ari jadi nu kalmia mah najis.”
Ari Nyi Inoh memang rada judes. Bah Haji Enoh pok deui.
“Kumaha mun jadi nu ka 4, kajeun ku Bapak diserahkeun hiji.”
“Daek lah lamun nu ka opat mah, tapi ulah motor wungkul, jeung imah ongkoh, mobil ongkoh.”
“Beres. Engke ku Bapak dipangnyieunkeun gedong. Moal sabaraha duit ieuh. Geus heula nya, Abah indit heula nya,” cek Bah Haji Enoh bari ngasupkeun gigi hiji. Motor maju. Palebah imah Bapak Guru Kepala kabeneran nu boga imahna di luar keneh, Can asup ka buruan. Bapak Guru Kepala ngagorowok deui.
“Bah Haji, eta kagungan…”
“Lain, can dibayar, ieu mah keur ngajajal,” cek bah Haji ngagorowok tarik pisan.
Geus opat kali muter di lembur Bah Haji the kaluar ti lembur. Maksudna rek ka Kalen Etek. Sakalian rek nempo jikan keur naon. Rek bebeja boga motor ongkoh. Di tungtung lembur aya Bapak Panghulu. Di warung Ceu Sanih, di tungtung lembur loba pisan lalaki awewe keu pada jarajan. Bapak Panghulu jigana rek ka sawah da manggul pacul. Nempo Bah Haji dina motor Bapak Panghulu ngagorowok da Bah haji Enoh teh teu eureun. Nu ngagorowok teh lain Bapak Panghulu wae. Nya nembalna sarua kawas tadi.
“Lain, can di bayar, ngajajal keneh.,” bari ngadius ka Kalen Etek.
Teu lila di ditu. Disuguhan baeud ku pamajikan. Gagancangan balik deui. Di tungtung lembur, di warung ngahaja eureun.
Ceu Sanih nyora.
“Bah Haji, punten eta kagungan…”
“Yeh, ari sia Sanih, pan ti tadi oge urang geus ngomong, lain,lain. Ieu mah ngajajal keneh, can dibayar……..” cek Bah Haji Enoh nyimpen kesel.
“Sanes, sanes motor, eta kagungan…dina tengki…konci..eh ..konci…nambru..,” cek Sanih, da memang latah.
Bah haji Enoh nempo kana tengki.
“Astagfirullah….,” cek Bah Haji bari nutupan anu nampuyak dina tengki. Paingan karasa tiis ngahiliwir. Poho teu dicalana. Buru-buru tea.
Kotabaru, 25 Januari 2009
-
Januari 8, 2011 at 8:39 pm
alhamdulilah ,pan sunda nu urang
-
Januari 26, 2011 at 12:12 pm
abdi kataji ku akang akang sareng teteh teteh janten hoyong ngiring aub
-
Nopémber 2, 2011 at 12:33 pm
tos hampir punah dongeng kango barudak dina bahasa sunda, kukituna perlu ku urang dimumule titinggal sastra pujangga sunda
-
Nopémber 4, 2011 at 4:55 pm
ceritanya bagus sekali
-
Désémber 14, 2011 at 3:41 pm
wooooooooooyyy
-
Maret 9, 2012 at 12:27 pm
sakadang kuya sakadang monyet
-
Maret 26, 2012 at 3:23 pm
wilujeng ngopi nya, ibu….. hatur nuhuuun kapisan pisan….
-
April 4, 2012 at 1:06 pm
Aduh Nu Iyeu Apah
-
April 9, 2012 at 12:59 pm
maafya di copy dulu
-
Méi 3, 2012 at 10:46 am
hatur nuhun pisan neng geulis
-
Januari 1, 2013 at 1:43 pm
It’s awesome designed for me to have a web page, which is beneficial for my knowledge. thanks admin
-
Méi 6, 2014 at 3:09 pm
sae pisan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Heunceut
Heunceut atawa baga (di sababaraha wewengkon sunda, ieu kaasup basa kasar) nujul ka organ séks luar awéwé nu sacara umum disebut ogé palawangan (aya ogé sebutan pudendum). Heunceut manusa ngawengku labia mayora jeung labia minora (ngaran ieu ditarjamahkeun ka biwir "badag" jeung biwir "leutik", mindeng ogé "minora" leuwih badag sarta nonjol luareun "mayora"), itil, lawang urétra (meatus), sarta Liang Heunceut. Fungsi utama nu ngalibetkeun palawangan nyaéta kiih, paripolah séksual, kareseban, sarta babar.
Daptar eusi
Pedaran[édit | sunting sumber]
Nu cendewok lebah hareup palawangan nyaéta mons pubis, atawa nu husus keur jelema, mons veneris atawa "gunung Vénus" nu sanggeus puber katutupan ku baok (pubic hair), nu jumlahna gumantung kana faktor turunan. Labia mayora atawa biwir badag manteng di dua sisi heunceut, nu ogé bisa katutupan ku baok. Labia mayora sagemblengna atawa sawaréh nyumputkeun bagian séjén palawangan.
Labia minora nyaéta dua tilep kulit lemes di antara labia mayora jeung dua sisi lawang heunceut. Itil ayana di lebah hareup heunceut tempat labia minora tepung. Tungtung itil nu katémbong, hulu itil (clitoral glans) sagemblengna atawa sawaréh katutupan ku 'tiung' jaringan (tiung itil).
Lawang heunceut ayana deukeut bagian tukang (atawa na bagian handap) palawangan; lawang urétra nu leuwih leutik aya di antara itil jeung heunceut. Di nu parawan kénéh, heunceut téh katutupan ku bagian kulit nu disebut selaput dara (hymen).
Handapeun, kénca-katuhueun lawang heunceut aya kelenjar Bartholin; nalika wanoja karangsang birahina, kelenjar ieu ngahasilkeun zat leuleueur pikeun ngagampangkeun dina prosés penetrasi.
Daérah antara heunceut jeung kérod salawé disebutna perineum.
Patalina jeung sirit[édit | sunting sumber]
Anatomi palawangan patali jeung anatomi sirit ku ayana common developmental biology. Bagéan-bagéan nu babagi common developmental ancestry dina hal ieu disebutna homolog.
Hulu itil (clitoral glans) homolog jeung hulu sirit (glans penis) lalaki, sedengkeun tiung itil homologna jeung kulup sirit. Awak itil homolog jeung corpora cavernosa, hiji bagian tina sirit. Labia mayora homolog jeung kanjut (scrotum), sedengkeun vestibular bulb handapeun kulit labia minora homolog jeung corpus spongiosum, jaringan sirit sabudeureun urétra. Kalenjar Bartholin homolog jeung Kalenjar Cowper di lalaki.


text:
Organ (anatomi)
Organ dina biologi (basa Latinna organum, "parabot, alat") hartina sakumpulan jaringan nu ngajalankeun hiji fungsi atawa sakumpulan fungsi husus. Organ sato anu ilahar di antarana jantung, bayah, uteuk, panon, burih, limpa, pankréas, ginjal, ati, peujit, kulit, rahim, kantong urin, tulang, jsb. Sakumpulan organ nu patali disebut sistim organ.
Organél mangrupakeun analog struktur sub-sélulér pikeun organ.
Organ vital[édit | sunting sumber]
Organ vital hartina organ jero awak manusa nu dipikabutuh pikeun hirup. Jalma nu teu sakabéh organ vitalna jalan, sacara téoritis bakal ganjang maot. Organ-organ vital utama di antarana
- uteuk, nu ngatur bioritme kayaning réspirasi, kompa jantung, produksi hormon, émbaran sénsori, jeung gerak otot
- jantung, nu miara aliran getih nu ngandung oksigén ka sakujur awak
- bayah, nu nyedot udara sarta ngeusian getih ku oksigén
- ati, nu miceunan runtah sélulér tina getih
Organ lianna nu patali jeung pencernaan sarta pamiceunan ogé vital sangkan hirup bisa manjang. Najan kitu, teu saeutik jalma nu bisa tetep hirup tanpa organ kayaning ginjal, limpa, atawa peujit.
Sistim organ[édit | sunting sumber]
Sistim organ – hiji sistim nu diwangun ku organ-organ nu digawé babarengan ngajalankeun hiji fungsi.
- Sistim sirkulasi
- Sistim cerna
- Sistim éndokrin
- Sistim imun
- Integumentary system
- Sistim limfe
- Sistim otot
- Sistim saraf
- Sistim baranahan
- Sistim réspirasi
- Sistim rangka
- Sistim urin
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Organ, Wikipédia édisi basa Inggris per 21 Désémber 2005


text:
Cerita rakyat sangkuriang dalam bahasa Sunda dan Indonesia banyak dicari oleh pengguna internet. Mengapa kisah Sangkuriang dalam bahasa Sunda ini banyak dicari? Seperti yang kita ketahui, kisah Sangkuriang ini asalnya memang dari daerah Sunda dan kisahnya banyak diterjemahkan ke dalam bahasa Indonesia.
Cerita Sangkuriang dalam bahasa Indonesia lebih banyak disukai karena tak semua orang Indonesia dapat berbicara atau memahami bahasa Sunda. Pada kesempatan kali ini saya akan membahas sedikit tentang kisah Sangkuriang yang berasal dari tanah Sunda ini ke dalam bahasa Indonesia secara singkat. Perlu diketahui, kisah Sangkuriang ini adalah sebuah legenda terjadinya gunung Tangkuban Perahu yang berlokasi di provinsi Jawa Barat.
Jalan Cerita Sangkuriang versi Sunda
Carita rahayat Sangkuriang dina basa Sunda atawa vérsi Indonésia ieu sarua, nyaéta berawal ti saurang wanoja geulis ngaranna Dayang Sumbi anu nikah kalawan sabuntut anjing anu mangrupa titisan déwa ngaranna Tumang. Buah pernikahan Dayang Sumbi jeung Tumang ieu téh lahirna saurang anak lalaki ngaranna Sangkuriang.
Anak kasebut tumuwuh tanpa nyaho yén ayah kandungnya nyaéta Tumang. Dina hiji poé, Sangkuriang moro rusa babarengan anjingna, Tumang. Sangkuriang geus jangji mikeun haté rusa pikeun indungna. Hanjakalna, Sangkuriang kurang boga untung sarta rusa ogé leupas ti buruannya. Pikeun melampiaskan kekesalannya kalawan maéhan Tumang sarta saterusna mikeun haté Tumang dina indungna.
Sanggeus éta Dayang Sumbi menyantap haté Tumang anu dibikeun ku Sangkuriang sarta sanggeus réngsé, manéhna ogé nanyakeun Tuman ka anakna. Dayang Sumbi ogé ambek sabot nyaho yén Tumang geus mati sarta haténa dibikeun dina dirina pikeun didahar. Manéhna ogé nakol anakna nepi ka sirahna getihan sarta Sangkuriang ogé lumpat ka leuweung.
Sangkuriang anu lumpat ka leuweung saterusna kapidara sarta kapanggih ku Ki Ageng anu saterusna merawatnya. Sanggeus sadar, Sangkuriang tétéla kaleungitan ingatannya sarta baganti ngaran jadi Jaka sarta berguru ka Ki Ageng anu geus merawatnya.
Dina hiji poé, Sangkuriang ménta idin pikeun ngumbara. Teu ngahaja, Sangkuriang manggihan hiji pondok anu dicicingan ku wanoja geulis anu teu séjén nyaéta Dayang Sumbi. Sangkuriang sarta dayang Sumbi ogé murag asih alatan duanana henteu silih mikawanoh.
Tapi, sanggeus Dayang Sumbi weruh yén Sangkuriang nyaéta anakna, manéhna ogé ngusulkeun sarat ambéh dipangnyieunkeun kapal sarta danau. Sanggeus Sangkuriang ngabéréskeun manéhna, Dayang Sumbi jalir pasini sarta nyieun manéhna ambek. Sangkuriang saterusna nalapung kapal anu dijieunana sarta pamustunganana jadi gunung Tangkuban Parahu.Selanjutnya : Sosok Prabowo dan Reformasi yang Tak Dapat Dipisahkan
Sebelumnya: Cara Mendapatkan Uang Berlimpah
Artikel Menarik Lainnya
Komentar


text:
8walungan Citarum ngajadikeun ngabeulah-beulahku aliran walungan Citarum, sahingga kusababkitu taneuh nu didinya siga anu ngaliang.Ngaran Karawang geus kawéntar ti nalikati masa Pajajaran, kusabab Karawang jadi kotalalu-lintas pameuntasan nu penting, nungahubungkeun Pakuan Pajajaran sareng pusatkerajaan Galuh Pakuan di sabuderen Ciamis.Sawatara kitu numutkeun sumber Portugisnyebutkeun yén
“Pelabuhan
-pelabuhan pentingdari Pajajaran, seperti yang diberitakan olehsumber-
sumber Portugis ialah …, Caravan
(Karawang) pada sungai Citarum,….”
Ku kitunamasarakat nyebut Karawang téh ku kecapCaravan.Nalika jaman Mataram diparéntah ku
Sultan Agung, Karawang disebat “Siti NagaraAgung”. Hal ieu tiasa ditingal ku ayana piagam ti
Sultan Agung ka Ki Rangga Gedé nu dititipkeun


text:
Tahu
Tahu nyaéta kadaharan nu dijieun tina kacang kadelé nu diférméntasikeun tur dicokot sarina. Béda jeung témpé nu asli ti Indonésia, tahu mah asalna ti Tiongkok, kawas kécap, tauco, bakpau, jeunn baso. Tahu nyaéta kecap serepan tina basa Hokkian (tauhu) (Hanzi: 豆腐, hanyu pinyin: doufu) nu sacara harpiah hartina "kadelé nu diférméntasi". Tahu munggaran mucunghul di Tiongkok nalika jaman Dinasti Han 2200 taun ka tukang. Nu manggihannana nyaéta Liu An (Hanzi: 劉安), bangsawan tur incuna Kaisar Han Gaozu, Liu Bang nu ngadegkeun Dinasti Han.
Di Jepang tahu katelah ngaranna tofu. Dibawa ku nu ngumbara ti Tiongkok, dahareun ieu umebar ka Asia Wétan jeung Asia Tenggara, nu ahirna ka saalam dunya.
Kawas témpé, tahu kaohor minangka kadaharan rahayat. Mangragem-ragem rupa tahu nu aya di Indonésia umumna kasohor dumasar tempat nyieunna, misalna tahu Sumedang jeung tahu Kediri.


text: 1Surat ti simkuring, Yakobus, abdining Allah jeung abdining Isa Al Masih, Gusti Jungjunan urang tea. Kahatur dulur-dulur saiman ti dua belas kaom anu araya di pangumbaraan. 2Dulur-dulur! Cocoba teh kudu dianggap hiji rahmat. 3Sabab upama geus lulus tina cocoba, iman urang beuki mencrang, 4jaga, malar iman tetep pengkuh, supaya dulur-dulur jaradi jalma pasagi, pepek jeung lengkep taya kakurang. 5Upama aya nu kurang panemu, sina neneda nyuhunkeun ka Allah, tanwande dipaparin; sabab Allah mah, jembar pangasih ka sarerea. 6Saratna neneda teh, kudu jeung yakinna ulah cangcaya. Jalma cangcaya mah saibarat ombak laut, beunang digebah diluak-leok ku angin. 7Jalma kitu, ulah boga rasa baris meunang kurnia Pangeran. 8Anu lanca-linci mah, hirupna, hamo bisa anteng. 9Anu miskin sapantesna ngarasa bagja, upama dijungjung harkatna ku Allah, 10sabalikna, nu beunghar kudu tawekal dina mangsa tijungkel. Sabab kabeungharan teh, lir kembang jukut anu babari sirna. 11Ana katinggang ku panas panonpoe anu ngentak-ngentak, jukut teh perang: Kembangna murudul, musna kaendahanana. Nya kitu oge nu beunghar bakal tijungkel dina keur jongjon-jongjonna usaha. 12Jalma anu imanna henteu eleh ku cocoba, estu bagja. Sanggeus lulus tina cocoba, eta jelema baris nampa hiji pahla, nya eta hiji hirup anu geus dijangjikeun ku Allah keur sakur anu iman ka Mantenna. 13Anu keuna ku cocoba, ulah pisan nyebutkeun: “Ieu cocoba ti Allah!” Allah mah moal beunang dicoba ku nu jahat, tur tara teh teuing maparin cocoba ka manusa. 14Saenyana, cocoba teh asalna tina kahayang manusa sorangan keneh, nepi ka manehna beunang kagelo jeung kajiret ku tariking napsuna sorangan. 15Ana napsu jahatna diabur, temahna ngajadi dosa. Ana dosa teh geus jucung; temahna mah, paeh tea. 16Sing ati-ati dulur-dulur, ulah beunang kasasabkeun. 17Mana nu hade reujeung sampurna, asalna tangtu ti sawarga, ti Allah sumbering sagala sipat terang. Mantenna ku anjeun mustahil barobah atawa owah gingsir. 18Geus jadi pangersa Mantenna, urang dipaparin hirup ku jalan pangandika-Na anu sayakti; malar urang bisa jadi umat-Na anu pangpunjulna ti sakabeh mahluk-Na. 19Regepkeun, dulur-dulur! Ulah sok gancang-gancang nyarita. Dengekeun heula sing bener. Jeung ulah gancang-gancang ambek. 20Sabab nu gampang amarah teh, teu sapuk jeung kersa Allah. 21Ku sabab eta, piceun kabiasaan-kabiasaan anu matak aeb jeung goreng teh. Sing pasrah ka Allah. Tarimakeun pangandika-Na anu dicecebkeun dina ati sanubari aranjeun, anu kawasa ngaraksa jiwa. 22Kahade ulah bodo: Pangandika Allah teh teu cukup ku didengekeun wungkul, tapi kudu jeung prakna dilampahkeun. 23Ari ngan ukur didenge bari henteu jeung prakna ngalampahkeun mah; eta teh, lir nenjo beungeut sorangan dina eunteung. 24Sanajan geus telek oge, ana indit mah, poho deui bae kana rupa beungeut sorangan teh. 25Sabalikna, anu terus ngeunteung kana pituduh Injil nu sampurna, anu ngabebaskeun manusa tina hukuman; jadi, lain nu ngan ukur ngadengekeun terus poho, tapi nu jeung prakna ngalampahkeun; sagala usahana, tangtu baris nyugemakeun hatena. 26Jelema anu umangkeuh ibadah, tapi sungutna teu dikadalian biwirna henteu diwengku, ngaranna ngabobodo maneh sarta ibadahna teh cumah bae. 27Sajatining ibadah anu sapuk jeung pangersa Allah mah, nya eta anu rumawat ka nu yatim, ha'at ka randa-randa, bari ngajaga diri malar henteu katepaan ku reregedna dunya.


text:
Badak Sunda
Badak Sunda (Rhinoceros sondaicus) téh anggota kulawarga Rhinocerotidae nu kaasup salasahiji tina rupa-rupa badak nu hirup kénéh nepi ka kiwari. Ieu badak sagénus jeung Badak India, dedeganana ogé sarupa, tapi tina ukuran leuwih leutik (panjang 3,1–3,2 m, jangkung 1,4–1,7 m) sarta leuwih deukeut ka Badak Hideung. Culana tara leuwih ti 25 cm, leuwih leutik batan badak séjénna.
Mangsa baheula mah, badak Sunda mangrupakeun badak Asia nu paling lega jajahanana, ti kapuloan Indonésia, Asia Tenggara, nepi ka India jeung Cina, tapi kiwari ieu spésiés kaayaanana kritis. Populasina di alam liar anu masih kanyahoan ukur aya di dua tempat, turug-turug di taman satwa euweuh nu ngingu deuih[4]. Di Taman Nasional Ujung Kulon, populasi badak Sunda sahenteuna aya 40–50, sedengkeun di Taman Nasional Cat Tien, Viétnam, populasina teu leuwih ti dalapan. Nyirorotna populasi badak Sunda kiwari téh alatan loba diboro pikeun diala culana, anu di pasar gelap dihargaan $30,000[4]. Lian ti éta, masalah anu utama nyaéta beuki heureutna habitat[5].
Dina alamna, Badak Sunda bisa hirup nepi ka umur 30–45 taun. Hirupna di lebak leuweung hujan, tegalan baseuh jeung ranca. Ieu sato hirupna nyorangan, iwal mangsa kawin jeung miara anakna, tapi aya ogé mangsana ngagorombol. Lian ti manusa, sacara alami Badak Sunda anu sawawa taya pamangsana. Di lingkungan nu deukeut jeung manusa, ieu badak biasana nyingkah, tapi bisa malik narajang mun ngarasa kaancam. Para élmuwan jarang nu ngulik ieu sato, utamana kusabab hésé manggihanana, sarta dianggap bahya saupama ngaganggu kahirupan spésiés langka kawas kieu. Panalungtikan biasana ukur ngandelkeun kaméra jeung analisis taina.
Taksonomi jeung ngaran[édit | sunting sumber]
Badak Jawa mimiti ditalungtik ku para naturalis taun 1787, nalika dua sato paéh diboro di pulo Jawa. Tangkorékna dikirim ka naturalis Walanda Petrus Camper nu maot taun 1789 saméméh ngumumkeun pamanggihna nu nyindekkeun yén éta badak téh spésiés nu béda. Badak Sunda lianna ditémbak di Sumatra ku Alfred Duvaucel nu ngirimkeun spésiménna ka bapa téréna Georges Cuvier, élmuwan Prancis. Cuvier boga kacindekan yén ieu sato téh spésiés nu dilaporkeun musna taun 1822, tapi ku Anselme Gaëtan Desmarest disebut Rhinoceros sondaicus, spésiés badak anu panungtung dipikawanoh[6]. Mimitina mah Desmarest nyebutkeun asalna ti Sumatra, tapi terus diralat ku nyebutkeun asalna ti Jawa[2].
Ngaran genus Rhinoceros, nu ogé ngawengku Badak India, diturunkeun tina basa Yunani Kuna: rhino nu hartina irung, jeung ceros nu hartina cula; sondaicus dicokot tina sunda, wilayah biogeografis nu ngawengku Sumatra, Jawa, Kalimantan, daratan Asia Tenggara, jeung pulo-pulo leutik di sabudeureunana.
Aya tilu subspésiés Badak Sunda, dua di antarana dianggap masih aya:
- Rhinoceros sondaicus sondaicus, katelah Badak Sunda Indonésia, kungsi sumebar di Jawa jeung Sumatra. Populasina kiwari kira ukur 40–50 di Taman Nasional Ujung Kulon, tungtung kulon Banten. Aya nu ngusulkeun yén Badak Sunda di Sumatra dipisahkeun sakalu subspésiés béda, R.s. floweri, tapi ku nu séjénna teu ditarima[7][8].
- Rhinoceros sondaicus annamiticus, katelah Badak Sunda Viétnam atawa Badak Viétnam, kungsi sumebar di Viétnam, Kamboja, Laos, jeung Muangtai sarta Malaysia. Annamiticus diturunkeun tina Runtuyan Gunung Annamit di Asia Tenggara, tempat sumebarna ieu subspésiés. Hiji populasi leutik, ukur kira 12-an badak, hirup di leuweung landeuh di Taman Nasional Cat Tien. Analisis génétik nuduhkeun yén subspésiés Indonésia jeung Viétnam boga karuhun nu sarua antara 300.000 nepi ka 2 juta taun ka tukang[8][9].
- Rhinoceros sondaicus inermis, katelah Badak Sunda India, kungsi hirup sumebar di Bengal nepi ka Burma, tapi sigana geus musnah awal abad ka-19. Inermis hartina tanpa cula, dumasar kana ciri ieu subspésiés anu culana leutik pisan. Spésimén asli ieu subspésiés gé ukur bikangna anu teu culaan. Kaayaan pulitik di Burma hésé pikeun ngayakeun panalungtikan ieu badak, tapi sigana mémang geus musnah[10][11][12].
Pedaran[édit | sunting sumber]
Badak Sunda ukuranana leuwih leutik batan dulurna, Badak India, sarta leuwih deukeut ka Badak Hideung. Panjang awakna (katut hulu) bisa nepi ka 3,1–3,2 m, sedengkeun jangkungna 1,4–1,7 m. Beuratna, anu kungsi dilaporkeun nyaéta antara 900 jeung 2.300 kg, najan can kungsi aya studi anu daria ngukuran beurat awak badak Sunda[4]. Nu jalu jeung nu bikang ampir taya bédana, tapi biasana mah nu bikangna rada leuwih gedé. Dumasar data poto jeung tapak suku, Badak Sunda di Viétnam ukuranana rada leuwih leutik ti dulurna nu di Jawa[13].
Sarupa jeung dulurna nu di India, Badak Sunda culana ukur hiji (spésiés séjén nu aya kénéh culana dua), leutik deuih (kurang ti 20 cm, nu kacatet paling panjang ukur 27 cm). Ieu cula lolobana dipaké pikeun ngali leutak jeung muka jalan di leuweung nu rembet, tara dipaké pikeun tarung. Sungut bagian luhurna rada monyong pikeun ngarabut kadaharan, sihungna panjang jeung seukeut. Sakumaha ilaharna badak, Badak Sunda seukeut pangambeu jeung pangdéngéna, tapi panonna kurang awas. Umurna bisa nepi ka 30-45 taun[13].
Dina kurungan[édit | sunting sumber]
Taun 1800-an, sahanteuna aya opat badak Sunda dipamérkeun di Adelaide, Kalkuta, jeung London. Nu kacatet, sakabéhna paling henteu aya 22 Badak Sunda kungsi dikurungan. Kanyataanana bisa leuwih ti éta, sabab ieu badak sok salah nyebut jadi Badak India[14]. Badak Sunda teu kungsi bisa hirup waluya dina kurungan, paling kolot ukur nepi ka 20 taun (ukur satengahna ti umur nu di alam liar). Nu pamungkas di kandangan paéh di Taman Satwa Adelaide, Australia taun 1907, kitu ogé disebutna Badak India[13]. Gagalna program ngawinkeun Badak Sumatra di taman satwa taun 1980-an jeung 1990-an ngayakinkeun teu mungkinna miara badak[4].
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Asian Rhino Specialist Group (1996). Rhinoceros sondaicus. 2007 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2007. Salinan 13 Januari 2008. Listed as Critically Endangered (CR C2a v2.3).
- ↑ a b Rookmaaker, L.C. (1982). "The type locality of the Javan Rhinoceros (Rhinoceros sondaicus Desmarest, 1822)". Zeitschrift fur Saugetierkunde 47 (6): 381–382.
- ↑ Peta dumasar kana peta sebaran dina Foose & Van Strien (1997). Ieu peta teu ngawengku kamungkinan populasi di Kalimantan nu dipedar ku Cranbook & Piper (2007).
- ↑ a b c d Dinerstein, Eric (2003). The Return of the Unicorns; The Natural History and Conservation of the Greater One-Horned Rhinoceros, New York: Columbia University Press.
- ↑ Santiapillai, C. (1992). "Javan rhinoceros in Vietnam". Pachyderm 15: 25–27.
- ↑ Rookmaaker, Kees (2005). "First sightings of Asian rhinos" Fulconis, R. Save the rhinos: EAZA Rhino Campaign 2005/6, 52, London: European Association of Zoos and Aquaria.
- ↑ Asian Rhino Specialist Group (1996). Rhinoceros sondaicus ssp. sondaicus. 2007 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2007. Salinan 13 Januari 2008.
- ↑ a b Fernando, Prithiviraj, Gert Polet, Nazir Foead, Linda S. Ng, Jennifer Pastorini, and Don J. Melnick (June 2006). "Genetic diversity, phylogeny and conservation of the Javan hinoceros (Rhinoceros sondaicus)". Conservation Genetics 7 (3): 439–448.
- ↑ Asian Rhino Specialist Group (1996). Rhinoceros sondaicus ssp. annamiticus. 2007 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2007. Retrieved on January 13, 2008.
- ↑ Foose, Thomas J. (1997), Asian Rhinos – Status Survey and Conservation Action Plan, IUCN, Gland, Switzerland, and Cambridge, UK, ISBN 2-8317-0336-0
- ↑ Rookmaaker, Kees (1997). "Records of the Sundarbans Rhinoceros (Rhinoceros sondaicus inermis) in India and Bangladesh". Pachyderm 24: 37–45.
- ↑ Kesalahan pengutipan: Tag
tidak sah; tidak ditemukan teks untuk ref bernama
NE_India
- ↑ a b c van Strien, Nico (2005). "Javan Rhinoceros" Fulconis, R. Save the rhinos: EAZA Rhino Campaign 2005/6, 75–79, London: European Association of Zoos and Aquaria.
- ↑ Rookmaaker, L.C. (2005). "A Javan rhinoceros, Rhinoceros sondaicus, in Bali in 1839". Zoologische Garten 75 (2): 129–131.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Javan Rhino Info & Javan Rhino Pictures on the Rhino Resource Center
- International Rhino Foundation dedicated to the conservation of rhinos: Javan Rhino
- ARKive - images and movies of the Javan Rhinoceros (Rhinoceros sondaicus)
- UNEP & WCMC species sheet on the Javan Rhinoceros.


text: 1Geus kitu, aya deui hiji totonde anu aheng, di langit: Agung sarta matak helok kabina-bina. Aya tujuh malaikat, mawa tujuh rupa balai anu panganggeusan, nya eta kanyataan anu panutup tina bebenduning Allah. 2Breh, aya anu jiga laut kaca pagalo jeung seuneu. Jelema-jelema anu geus ngelehkeun sato, arcana, katut nu make cap angka-angka lambang tina ngaranna tea, narangtung di sisi eta laut kaca, nyarekel kacapi ti Allah. 3Breng ngawihkeun pupujian Musa, — abdi Allah tea — jeung pupujiana-Na Anak Domba: “Nun Pangeran, Allah Nu Murba Wisesa, padamelan Gusti agung aheng teu aya bandingna! Nun Rajaning sadaya bangsa, jalan Gusti estu adil tur sayaktosna! 4Saha anu teu gimir ku Gusti? Saha anu moal ngaku kaagungan Gusti? Anging Gusti Anu suci. Bangsa-bangsa sadayana baris darongkap sumembah, wireh padamelan Gusti anu adil, nyata kasaksi ku sadayana.” 5Ti dinya, katingal Bait Suci nu di sawarga, muka; breh, anu aya di jerona katembong. 6Tujuh malaikat anu mawa tujuh rupa balai, kalaluar ti Bait Suci; papakeanana ngeplak bodas jeung harerang; dadana, marake beulitan emas. 7Salah sahiji mahluk nu opat tea, ngabagikeun tujuh pinggan emas, — anu dieusi ku bebenduning Allah Anu jumeneng salalanggengna — ka malaikat anu tujuh tea. 8Geus kitu, Bait Suci teh pinuh ku haseup ku karana kaagungan jeung kakawasaan Allah. Teu aya saurang-urang acan anu bisa asup ka dinya: Samemeh balai anu tujuh rupa anu dicekel ku tujuh malaikat tea, dilaksanakeun kabeh.


text:
Idul Adha
Idul Adha (atawa di Malaysia sarta Singapura, Poé Raya Haji, basa Arab: عيد الأضحى) nyaéta hiji poé raya Islam. Dina poé ieu dipieling kajadian kurban, nyaéta nalika Nabi Ibrahim (Abraham), anu ngimpi ngorbankeun putrana pikeun Alloh, baris ngorbankeun putrana, saterusna diganti ku domba.
Dina poé raya ieu, umat Islam ngariung dina wanci isuk-isuk sarta ngalakonan solat Ied babarengan di taneuh lapang, kawas nalika ngarayakeun Idul Fitri. Sanggeus solat, dipigawé meuncit sato korban, pikeun miéling paréntah Alloh ka Ibrahim anu meuncit domba minangka gaganti putrana.
Poé Raya Idul Adha ragrag dina tanggal 10 bulan Dulhijah, poé ieu ragrag persis 70 poé sanggeus perayaan Idul Fitri. Poé ieu ogé reujeung poé-poé Tasyrik diharamkan puasa pikeun umat Islam.
Puseur perayaan Idul Adha nyaéta hiji désa leutik di Arab Saudi anu ngaranna Mina, deukeut Mekkah. Di dieu aya tilu tihang batu anu ngalambangkeun Iblis sarta kudu dibaledog ku batu ku umat Muslim anu keur munggah Haji.
Poé Idul Adha nyaéta penclutna ibadah Haji anu dilaksanakeun umat Muslim.
Netepkeun Idul Adha[édit | sunting sumber]
Umat Islam ngayakinan, yén pilar sarta inti ti ibadah haji nyaéta wukuf di Arafah, samentara Poé Arafah éta sorangan nyaéta poé sabot jamaah haji di taneuh suci keur ngalakonan wukuf di Arafah, sakumaha pidawuh Nabi saw.:
Ibadah haji nyaéta (wukuf) di Arafah. (HR at-tirmidzi, Ibn Majah, al-baihaqi, ad-daruquthni, Ahmad, sarta al-hakim. Al-hakim ngoméntaran, “Hadits ieu sahih, sekalipun anjeunna duaan [Bukhari-muslim] henteu ngaluarkeunana”).
Ogé pidawuh anjeunna:
Poé Raya Idul Fitri maranéh nyaéta poé nalika maranéh berbuka (réngsé puasa Ramadan), sarta Poé Raya Idul Adha maranéh nyaéta poé nalika maranéh meuncit kurban, sedengkeun Poé Arafah nyaéta poé nalika maranéh (jamaah haji) ngariung di Arafah. (HR as-syafii ti ‘Aisyah, dina al-umm, juz I, hal. 230).
Mangka sakuduna, umat Islam di sakumna dunya anu henteu keur ngalakukeun ibadah haji ngajadikeun penentuan poé Arafah di taneuh suci minangka padoman. Lain leumpang sorangan-sorangan kawas ayeuna ieu. Sumawona Nabi Muhammad ogé geus negeskeun hal éta. Dina hadits anu diomongkeun ku Husain bin al-harits al-jadali ngomong, yén amir Makkah kungsi nepikeun khutbah, saterusna ngomong:
Rasulullah saw. geus nalatahan ka kami ambéh kami ngalakukeun ibadah haji dumasar ru’yat (hilal Dzulhijjah). Lamun kami henteu bisa nyaksianana, saterusna aya dua saksi adil (anu nyaksianana), mangka kami kudu mengerjakan manasik dumasar kesaksian maranéhanana. (HR Lebu Dawud, al-baihaqi sarta ad-daruquthni. Ad-daruquthni ngoméntaran, “Hadits ieu isnadnya bersambung, sarta sahih.”).
Hadits ieu ngécéskeun: Kahiji, yén palaksanaan ibadah haji kudu didasarkan ka hasil ru’yat hilal 1 Dzulhijjah, ku kituna iraha wukuf sarta Idul Adhanya bisa ditetepkeun. Kadua, talatah Nabi ka amir Makkah, minangka pangawasa wewengkon, tempat di mana perhelatan haji dilaksanakeun, pikeun ngalakonan ru’yat; lamun henteu junun, mangka ru’yat batur, anu nyatakeun kesaksiannya ka amir Makkah.


text: 1Isa nyaur murid anu dua belas, lajeng dipaparin kakuatan jeung kakawasaan pikeun ngelehkeun setan jeung nyageurkeun panyakit. 2Terus diutus pikeun ngembarkeun Karajaan Allah jeung nyageurkeun anu garering. 3Kieu amanat-Na, “Maraneh ulah mawa naon-naon, ulah mawa iteuk, ulah mawa bekel, boh roti, boh duit, atawa pisalin. 4Lamun geus aya anu daekeun narima di imahna, nganjrek teh di dinya bae sarta inditna deui oge, ti dinya keneh. 5Upama jelemana embungeun narima, tinggalkeun kotana, bari kebutkeun kekebul tina suku, minangka ngelingan ka urang dinya.” 6Bral, murid-murid, arindit ngadatangan desa-desa; aranjeunna ngembarkeun Injil bari nyageur-nyageurkeun anu garering. 7Sagala hal anu tumali jeung Isa tea, kadangu ku Herodes, raja wilayah Yudea. Anjeunna ngaraos bingbang jeung risi, sabab loba nu nyarita, yen Isa teh, Nabi Yahya anu hudang deui ti anu maraot. 8Aya oge anu nyebutkeun, yen Nabi Elias muncul deui. Aya deui anu nyebutkeun, yen Anjeunna teh, salah sahiji nabi anu baheula hudang deui. 9Saur Raja Herodes, “Yahya ku aing geus diteukteuk beuheungna. Na saha atuh sabenerna eta Jelema teh, wet bisa kitu?” Tuluy anjeunna ihtiar hoyong iasa jonghok jeung Isa. 10Rasul-rasul nu diutus tea, geus baralik deui. Tuluy aranjeunna ngadareuheus ka Isa ngalaporkeun hasil gawena. Aranjeunna ku Isa dicandak nyingkir heula ka hiji tempat di kota Betsaida, maksad-Na supaya rineh. 11Tapi kanyahoan ku jalma rea, terus ditaluturkeun. Ku Anjeunna ditampi bae terus diwuruk hal Karajaan Allah, ari nu perlu dicageurkeun, dicageurkeun. 12Poe geus maju ka burit. Murid-murid arunjukan ka Anjeunna, “Jalmi-jalmi teh sina warangsul, sina nareangan dahareun sareng pamondokan di kampung-kampung anu caraket ka dieu; margi di dieu mah, tempatna sepi pisan.” 13Tapi saur-Na, “Barere dahar heula ku maraneh!” Ari wangsulna, “Kedah meser heula rotina; jalmi sakitu seueurna, ari roti mung gaduh lima siki sareng lauk dua siki.” 14Jelema-jelema teh, lobana, kira-kira lima rebu urang. Isa ngalahir deui, “Coba sina dariuk sagunduk-sagunduk kira-kira lima puluhan.” 15Pek jelema-jelema teh ku murid-murid sina dariuk. 16Roti anu lima siki jeung lauk anu dua siki tea, ku Isa dicandak; terus Anjeunna tanggah ngucapkeun berkah, rotina disemplekan terus disodorkeun ka murid-murid, supaya dibagikeun ka jalma rea. 17Brak dalalahar nepi ka sareubeuheun. Sanggeus eta, sesemplekan roti teh dikumpulkeun, kaleuwihanana, aya dua belas bakul. 18Hiji mangsa, Isa sembahyang nyalira. Sanggeus sembahyangna, murid-murid ngadareuheus. Ku Anjeunna dipariksa kieu, “Ari cek nu rea, Kami teh saha?” 19Wangsulna, “Aya nu nyebatkeun Nabi Yahya, aya nu nyebatkeun Nabi Elias, aya oge anu nyebatkeun salah sawios nabi hudang deui.” 20Isa mariksa deui, “Ari cek maraneh, Kami saha?” Pok, Petrus ngawangsul, “Jungjunan teh Al Masih, utusan Allah.” 21Maranehna ku Anjeunna diomat-omatan pisan, yen hal eta ulah pisan dicaritakeun ka sasaha. 22Saur Isa, “Putra Manusa teh kudu nandang sangsara anu pohara, ditoker ku para kokolot, ku imam-imam kapala jeung ku ahli-ahli Kitab, terus dipaehan sarta bakal dihudangkeun deui dina poe nu katilu.” 23Geus kitu, ngalahirna ditujukeun ka kabehan, saur-Na, “Saha-saha anu niat ngiring Kami, kudu nyegah karep sorangan, kudu manggul salibna sapopoe, terus anut ka Kami. 24Sabab sing saha anu rek ngabelaan nyawana, tangtu bakal kaleungitan nyawa. Sabalikna, anu nepi ka leungit nyawa ku lantaran Kami, tinangtu salamet. 25Naon gunana meunangkeun saalam dunya, ari matak ngabinasa atawa ngarugikeun ka nyawa? 26Sabab saha-saha anu era, ku hal Kami jeung ku pangajaran Kami; Putra Manusa oge, — di mana geus ngancik dina kamulyaana-Na jeung dina Kamulyaan Rama katut malaikat-malaikat suci — bakal era ku hal manehna. 27Kami ngabejaan: Ti antara jelema-jelema anu ayeuna jonghok di dieu, aya anu moal waka paeh samemeh narenjo heula Karajaan Allah.” 28Kira-kira dalapan poe ti harita, Isa unggah ka hiji gunung bari nyandak Petrus, Yahya, jeung Yakobus; kersa-Na bade neneda. 29Tengah-tengah Anjeunna ngadu'a; dumadakan Anjeunna salin rupi, anggoana-Na hurung mancur. 30Breh deui Nabi Musa jeung Nabi Elias keur cacarios jeung Anjeunna. 31Aranjeunna oge tembongna teh mulya pisan, keur nyarioskeun tujuan perjalanan Anjeunna anu ku Anjeunna baris disorang nepi ka tutugna di Yerusalem. 32Harita, Petrus jeung nu duaan deui tea mah, kasarean; ari hudang breh ka Isa anu ngagem kamulyaana-Na, disarengan ku nu duaan tea. 33Barang anu duaan tea arek paturay jeung Anjeunna, pok Petrus unjukan, “Rabi, abdi-abdi ngaraos kalintang bagjana di dieu teh. Saena mah, urang ngadegkeun saung tilu, hiji kangge Jungjunan, hiji kangge Nabi Musa, hiji deui kangge Nabi Elias.” Ngomongna kitu teh, saenyana mah henteu sadar. 34Sabot manehna ngomong, wet aya mega anu mayungan ka Aranjeunna, Aranjeunna kaliputan. Maranehna kacida ngarasa sieunna. 35Tina mega teh aya sora, “Tah ieu Putra Kami anu pinilih. Kudu anut ka Anjeunna.” 36Barang ngong sora, nu tembong teh ngan kantun Isa nyalira. Hal eta, ku maranehna tetep dirasiahkeun teu dibejakeun ka saha-saha. 37Isukna, waktu aranjeunna geus mudun ti gunung, ditepungan ku jelema rea pisan. 38Pok, nu saurang, nyarita ka Isa, “Guru, mugi pangningalikeun pun anak anu mung hiji-hijina. 39Sok diganggu bae ku roh jahat, dugi ka ujug-ujug jejeritan sareng sungutna teh ngabudah, digubag-gabigkeun ku eta roh. Kitu sareng kitu bae, nyiksa teterasan teu ingkah-ingkah. 40Parantos nyuhunkeun dipangnundungkeun ka murid-murid Anjeun, nanging henteu tariasaeun.” 41Isa ngalahir, “Eh, maraneh anu teu baroga iman tur sasar, sakumaha lilana deui Kami kudu aya di maraneh bari jeung nyabaran teh? Bawa budakna ka dieu!” 42Tuluy budakna dibawa ka Isa, tapi ku setanna terus dibeubeutkeun jeung digeugeuweung. Roh jahatna ku Isa diseuseul bengis pisan. Sanggeus budakna cageur lajeng diserenkeun ka bapana. 43Sabot maranehna hareran keneh ku eta anu dipidamel-Na, Anjeunna nyarios ka murid-murid, saur-Na, 44“Tengetkeun ieu omongan Kami jeung ingetkeun: Putra Manusa teh bakal diselehkeun kana genggeman manusa.” 45Tapi eta carios-Na teh teu kahartieun ku murid-murid, maksad Anjeunna henteu kabuka, teu kahalartieun. Tapi teu waranieun nanyakeun. 46Geus kitu murid-murid teh cekcok, saha cenah ti maranehna anu pangpunjulna. 47Ku Isa kauninga, tuluy Anjeunna nyandak hiji budak leutik sina nangtung gedengeuna-Na, 48lajeng nyarios, “Saha-saha anu ngarawatan ieu budak demi ngaran Kami, eta teh narima ka Kami. Saha-saha anu narima ka Kami, eta teh narima ka Allah nu ngutus Kami. Sabab anu pangrendahna ti antara maraneh, eta teh nya anu pangpunjulna tea.” 49Pok Yahya mihatur, “Abdi-abdi kantos ningal aya anu ngusir setan bari nyambat jenengan Anjeun, teras dicarek, margi sanes ti golongan urang.” 50Saur Isa, “Ulah dicarek. Sabab anu henteu ngalawan ka urang, eta teh aya di pihak urang.” 51Sanggeus meh cunduk kana waktuna Isa bakal dicandak ka sawarga, Anjeunna nangtoskeun bade ka Yerusalem. 52Lajeng ngintun utusan ti payun geusan sasadiaan. Bral utusan arindit terus asup ka hiji desa urang Samaria. 53Tapi urang Samaria embungeun narima Isa, dumeh tujuanana ka Yerusalem. 54Dua murid Anjeunna, nya eta Yakobus jeung Yahya, — barang nyarahoeun kitu — tuluy mihatur ka Anjeunna, “Jungjunan, kumaha upami eta jelema-jelema teh basmi bae ku seuneu ti langit? Kumaha upami kitu?” 55Tapi maranehna ku Anjeunna diweweleh. 56Geus kitu, aranjeunna arindit ka desa sejen. 57Di satengahing jalan, aya jelema anu mihatur ka Isa, pokna, “Abdi teh sumeja ngiring, ka mana bae.” 58Isa ngawaler, “Rubah baroga liang, manuk baroga sayang. Putra Manusa mah teu boga anggel-anggel acan keur ngagolerkeun sirah.” 59Geus kitu, ngalahir ka nu saurang deui, “Tuturkeun Kami.” Tapi jelemana ngawangsul, “Permios heula bade ngurebkeun pun bapa.” 60Saur Isa, “Keun bae anu paeh mah sina dimakamkeun ku nu paeh; maneh mah, bral geura indit ka mana ka mendi ngembarkeun Karajaan Allah.” 61Pok deui saurang ngomong kieu, “Jungjunan, abdi oge sumeja ngiring, nanging permios bade pamitan heula ka wargi-wargi.” 62Waler Isa, “Geus arek prak ngawuluku diselang luak-lieuk ka tukang mah, moal bisa kaaku di Karajaan Allah.”


text:
CARITA WAYANG
Déwi Setiawati, putra raja ti Wirata. Mangsa yuswana manjing rumaja, anjeunna kapaksa ngantunkeun nagara, pédah isin ngagaduhan salira bénten ti nu sanés, bau salirana. Nya anjeunna tatapa nu lami kacida. Nuju tatapa anjeunna kasumpingan ku hiji bagawan nu tiasa ngalandongan dirina, ahirna Setiawati damang. Minangka pamulang tarima, anjeunna anjeunna kersa nikah sareng Resi Parasara, nu rupana goréng kacida. Sataun ti harita, lahir Abiasa nu gaduh panyawat bau salira ti ibuna, goréng rupa ti ramana. Matak jabng bayi téh dicandak ku ramana sina ngabagawan janten resi, sarta mirak heula istrina, Setiawati.
Saparantos rarandaan, Setiawati ditikah ku Prabu Santanu. Gaduh putra dua pameget, nya éta Citranggada sareng Citraséna, mung duanan gé teu panjang yuswa. Tapi Citrséna mah kantos nikah ka Ambika sareng Ambalika, nu ahirna Ambika sareng Ambalika ditikah ku Abiasa. Baca lebih lanjut
carita wayang
WAYANG GOLÉK
Salah sahiji kasenian Sunda anu populér di masarakat urang kiwari nyaéta wayang golék. Komo sanggeus bisa disiarkeun dina radio jeung televisi, wayang golék beuki dipikaresep baé ku balaréa, boh di kota boh di pilemburan. Lamun sakalieun aya nu hajat nanggap wayang golék, nu lalajo téh ilaharna sok tumplek ti mana-mendi. Atuh tokoh-tokoh dina pawayangan apan geus dipikawanoh pisan ku masarakat urang, upamana baé Gatotgaca, Arjuna, Bima, Dorna, Semar, Si Cépot, jeung sajabana. Ieu hiji bukti yén kasenian wayang golék téh geus raket pisan jeung batin urang Sunda.
Wayang golék téh hiji pagelaran anu mangrupa gabungan sababaraha unsur kasenian, nyaéta seni sastra (lalakon), seni karawitan (gamelan) seni swara (sindén), jeung seni gerak atawa tari (gerak-gerik wayang)
Anu jadi lulugu dina pagelaran wayang golék nyaéta dalang anu pancénna ngalalakonkeun carita. Kamahéran dalang dina ngaguar carita, ngigelkeun wayang, nepikeun palasipah atawa ngabodor, ilaharna jadi takeran dipikaresep henteuna hiji pagelaran wayang ku nu lalajo. Ku lantaran kitu, dalang téh diperedih pisan kamahéranana dina rupa-rupa widang. Asép Sunandar Sunarya upamana, dalang anu kiwari kamashur, kalandep ku balaréa téh lantaran kamahéranana dina rupa-rupa widang kasenian sarta bisa ngasongkeun hal anu anyar.
Salian ti ngigelkeun wayang, dalang ogé ngagunakeun parabot séjén nyaéta campala jeung kecrék. Campala téh sabangsa palu anu sok ditakolkeun, pikeun ngantebkeun hiji omongan atawa hiji peristiwa anu keur dilalakonkeun. Ari kecrék pikeun ngantebkeun suasana, utamana dina adegan-adegan perang tanding.
Di sagédéngeun dalang, nayagaogé nyekel kalungguhan anu penting. Apan para nayaga pisan anu nabeuh gamelan téh. Waditra kasenian anu ilahar digunakeun dina wayang golék diantarana: kendang, goong, saron, bonang, jengglong, gambang, jeung rebab,
Carita anu keur dilalakonkeun ku dalang, sok diselang-seling ku sinden, nyaéta juru kawih (tukang ngawih) anu nembangkeun lalaguan. Ilaharna lagu anu ditembangkeun ku sindén luyu jeung peristiwa anu keur dilalakonkeun, upamana baé dina peristiwa pikasediheun sindén nembangkeun lalaguan anu sedih, jsb.
Carita wayang téh asalna mah ti India, babonna tina buku Mahabarata karangan Wiyasa jeung Ramayana karangan Walmiki. Mahabarata nyaritakeun turunan Pandawa jeung Kurawa anu marebutkeun nagara warisan karuhunna, tepi ka ahirna perang campuh di Tegal Kuruséta anu kawentar Perang Baratayuda. Ari Ramayang nyaritakeun Rama jeung Sinta. Dina Ramayana aya sempalan carita anu ngalalakonkeun Sinta diculik ku Rahwana, raja nagara Aléngka. Sabada peperangan, Sinta bisa dipimilik deui ku Rama sarta dititah labuh geni (ngaduruk manéh) pikeun ngabuktikeun kasucian dirina.
Sanajan asalna ti India, wayang téh geus jadi banda budaya Sunda. Ku lantaran kitu, salaku urang Sunda tangtu baé urang kudu mili ngariksa sangkan wayang golék tetep langgeng dipikaresep ku balaréa. Sakurang-kurangna urang kudu wanoh sarta mikaresep kasenian wayang golék.
sumber: http://basasunda-online.blogspot.com
bahan ajar carita wayang kanggo SMA kelas XI tiasa didownload di handap (ppt)
-
Arsip
- Februari 2015 (2)
- September 2014 (1)
- Agustus 2014 (2)
- Desember 2013 (2)
- September 2013 (1)
- Juli 2013 (2)
- April 2013 (1)
- Maret 2013 (1)
- Desember 2012 (2)
- Oktober 2012 (2)
- September 2012 (2)
- Agustus 2012 (1)
-
Kategori
-
RSSEntries RSS
Comments RSS


text:
Lipid
Istilah lipid ngawengku rupa-rupa molekul, malah kaasup sanyawaan nu rélatif teu leyur na cai atawa nonpolar nu asalna tina mahluk hirup, kayaning malam, asam lemak, fosfolipid, sfingolipid, jeung glikolipid turunan asam lemak sarta terpenoid kayaning rétinoid jeung stéroid. Sababaraha lipid mangrupa molekul liniér alifatik, sedengkeun nu séjénna mibanda struktur cingcin. Sababaraha di antarana aromatik, sedengkeun nu séjénna henteu. Sababaraha di antarana fléksibel, sedengkeun nu séjénna kaku.
Lipid loba mibanda ciri polar ti antara kalolobaan ciri nonpolarna. Umumna, guruntulan strukturna mah nonpolar atawa hidrofobik ("sieun cai"), nu hartina teu ngahiji jeung pangleyur polar kawas cai. Bagian séjén tina strukturna mibanda ciri polar atawa hidrofilik ("resep cai") sarta condong ngahiji jeung pangleyur polar kawas cai. Sipat ieu ngajadikeun lipid kaasup molekul amfifilik (mibanda boh bagian hidrofilik jeung hidrofobik). Dina kasus koléstérol, gugus polarna mangrupa -OH (hidroxil atawa alkohol). Dina kasus fosfolipid, gugus polarna leuwih badag jeung leuwih polar, sakumaha didadarkeun di handap ieu.
Fosfolipid, atawa, leuwih benerna, gliserofosfolipid, diwangun dina pancuh gliserol nu numbukeun dua "buntut" turunan asam lemak ku beungkeut éster sarta hiji gugus "hulu" ku beungkeut éster fosfat. Asam lemak mangrupakeun ranté hidrokarbon nu teu cabangan, nu disambungkeun ku beungkeut tunggal (asam lemak jenuh) atawa ku buh beungkeut tunggal jeung beungkeut ganda (asam lemak teu jenuh). Ranténa biasana mangrupa 14-24 gugus karbon. Gugus huluna fosfolipid nu kapanggih dina mémbran biologis nyaéta fosfatidil kolin (lésitin), fosfatidil étanol amin, fosfatidil serin, jeung fosfatidil inositol, nu gugus huluna bisa dirobah ku nambahkeun 1-3 gugus fosfat. Najan fosfolipid mangrupa komponén utama mémbran biologis, nu séjén kayaning sfingolipid jeung stérol (misalna koléstérol na mémbran sél sato) ogé aya.
Dina cai, hulu lipid nyanghareup ka lingkungan cai nu polar, sedengkeun buntut hidrofobikna ngajauhan cai. Buntut nonpolar lipid (U) ngagunduk jadi lipid lapis ganda (1) atawa misél (2). Hulu polarna (P) nyanghareup ka lingkungan caina. Dina lingkungan cairan polar, mun lipidna amfifilik buntut tunggal, mangka bakal kabentuk misél, sedengkeun lipid lapis ganda kabentuk mun lipidna fosfolipid nu buntutna dua (Fig. 2). Misél mangrupakeun lapisan "lapis tunggal" (monolayer) sarta ngan bisa nepi ka ukuran nu tangtu, sedengkeun lapis ganda (bilayer) bisa leuwih badag.
Misél jeung lapis ganda misah ti lingkungan polar ku prosés nu disebut "pangaruh hidrofobik" (Ing. hydrophobic effect). Nalika ngaleyurkeun zat nonpolar dina lingkungan polar, molekul-molekul polarna (nyaéta cai na leyuran) jadi leuwih katata sabudeureun zat nonpolar nu leyur téa, sabab molekul polar teu bisa ngabentuk beungkeut hidrogén jeung molekul nonpolar. Ku kituna, na lingkungan cai, molekul cai nu polar ngabentuk kurung "clathrate" sabudeureun molekul nonpolar. Nalika molekul nonpolar misah ti cairan polar, éntropi (darajat acak) molekul polar na cairanana naék. This is essentially a form of phase separation, similar to the spontaneous separation of oil and water into two separate phases when one puts them together.
The self-organisation depends on the concentration of the lipid present in solution. Below the critical micelle concentration the lipids form a single layer on the liquid surface and are dispersed in solution. At the first critical micelle concentration (CMC-I), the lipids organise in spherical micelles, at the second critical micelle concentration (CMC-II) into elongated pipes, and at the lamellar point (LM or CMC-III) into stacked lamellae of pipes. The CMC depends on the chemical composition, mainly on the ratio of the head area and the tail length.
Lipid lapis ganda mangrupakeun pondasi pikeun sadaya mémbran biologis.


text:
Kabupatén Cianjur
Kabupatén Cianjur nya éta salasahiji kabupatén di Propinsi Jawa Barat, Indonésia. Ibukotana nyaéta Cianjur. Kabupatén ieu wawatesan jeung Kabupatén Bogor jeung Kabupatén Purwakarta di lebah kalér, Kabupatén Bandung jeung Kabupatén Garut di beulah wetan, Samudra Hindia di lebah kidul, sarta Kabupatén Sukabumi di lebah kuloneunnana.
Daptar eusi
- 1 Babagéan Administratif
- 2 Topografi
- 3 Sajarah
- 4 Falsafah
- 5 Khas Cianjur
- 6 Adat jeung Tradisi
- 7 Bupati/Dalem
- 8 Demografi
- 9 Transportasi
- 10 Obyek Wisata
- 11 Réferénsi
Babagéan Administratif[édit | sunting sumber]
Kabupatén Cianjur ngawengku 30 kacamatan, nu dibagi deui kana sababaraha désa jeung kalurahan. Pusat pamaréntahannana di Kacamatan Cianjur.
Topografi[édit | sunting sumber]
Wewengkon Cianjur umumna mangrupa pagunungan, iwal ti sabagian basisir kidul nu mangrupa dataran handap nu henteu lega. Walungan pangpanjangna nyaéta Walungan Cibuni anu ngamuara ka Samudra Hindia.
Lahan-lahan pertanian tutuwuhan pangan jeung hortikultura, peternakan, perikanan, perkebunan jeung kahutanan nyaéta sumber kahirupan pikeun masarakat Cianjur umumna. Éta kaayaan téh dirojong ku sakitu lobana walungan-walungan gedé jeung leutik anu bisa dimangpaatkeun minangka sumber daya pengairan lahan tatanén.
Tina lega wewengkon Kabupaten Cianjur 350.148 Ha, diantarana dimangpaatkeun pikeun hutan produktif jeung konsérvasi 83.034 Ha(23,71%), lahan tatanén baseuh 58,101 Ha (16,59 %), lahan tatanén garing jeung tegalan 97.227 Ha (27,76 %), lahan perkebunan 57.735 Ha (16,49 %), lahan ngangon/pakarangan 3.500 Ha (0,10 %), tambak/balong 1.239 Ha (0,035 %), lahan imah-imah/pakarangan 25.261 Ha (7,20 %) jeung lahan pikeun nu lianna 22.483 Ha (6.42 %)
Sajarah[édit | sunting sumber]
Mangsa Kuna[édit | sunting sumber]
Dina naskah-naskah Sunda kuna teu kacaturkeun ayana wewengkon anu ngaranna Cianjur ngan sahenteuna aya sababaraha patempatan di wewengkon Cianjur harita anu kiwari masih bisa dipikawanoh, diantarana Gunung Agung (Gunung Gedé), Citarum, Cisokan[7], jeung Ciranjang[8] [9]
Iwal ti patempatan kasebut, ogé aya hiji ruruntuk wangunan buhun di wewengkon pakidulan Cianjur nyaeta di kacamatan Agrabinta anu dianggap minangka ruruntuk hiji karajaan buhun. Ngeunaan hal ieu, dina naskah Pangéran Wangsakerta disebutkeun hiji wewengkon di lebah kidul karajaan Salakanagara Tanjung Kidul anu dayeuhna di Agrabintapura. Éta wewengkon téh dipingpin ku salahsahiji adi Déwawarman, Raja Salakanagara, nyaéta Swita Liman Sakti.[10] Agrabinta ogé disebutkeun dina naskah Wangsakerta minangka salah sahiji tina 44 wewengkon kakawasaan karajaan Tarumanagara nalika dipingpin ku Raja Wisnuwarman.[10]
Dalah ceuk saurang ahli arkéologi jeung kasajarahan Sunda buhun mah di Cianjur téh aya hiji situs nu mangrupa pangreureuhan pamungkas tokoh Bujangga Manik dina hirupna, nya éta di patempatan anu kiwari katelah situs Gunung Padang di wewengkon pakidulan Cianjur[11].
Sanajan kitu, ari situs Gunung Padang ceuk hasil panalungtikan sababaraha ahli arkéologi jeung géologi mah geus nyampak ti saméméh jaman Hindu-Budha[12], atawa kira-kira puluhan rébu taun ka tukang dina jaman mégalitikum. [12] Ieu hal téh ngandung harti yén mangrébu-rébu taun ka tukang di wewengkon anu kiwari disebut Cianjur téh geus aya kahirupan manusa kalawan boga pangaweruh luhur anu geus bisa nyieun wangunan sakitu agréngna, nu numutkeun hasil ngabanding-banding jeung situs sarupa di Asia Tenggara mah, ieu situs téh mangrupa situs mégalitikum panggedéna.
Upama ditilik tina tapel wates wewengkon Cianjur kiwari lebah wétan nyaéta walungan Citarum, numutkeun katerangan nu kacatet dina Naskah Wangsakerta[10] Cianjur kungsi aya dina kakawasaan sababaraha karajaan Sunda-Hindu, diantarana karajaan Salakanagara, karajaan Tarumanagara, karajaan Sunda jeung karajaan Pajajaran. Ieu hal téh diwuwuhan ku bukti ayana sababaraha situs anu aya arcaan atawa ciri lian anu nandakeun kapercayaan Hindu-Budha harita di sababaraha pasir nu sumebar di wewengkon Cianjur kayaning situs Pasir Gada, situs Pasir Pogor, situs Gunung Putri, situs Kampung Kuta jrrd.[13].
Mimiti Ngadeg[édit | sunting sumber]
Taun 1529 Talaga direbut ku Cirebon ti nagara Pajajaran, dina raraga nyebarkeun agama Islam. Ti harita rahayat Talaga loba nu ngagem agama Islam, tapi [[raja|raja-rajana] mah ngagem kénéh agama karuhunna, nya éta agama Hindu. Anapon raja-rajana téh nya éta:
- Prabu Siliwangi
- Mundingsari
- Mundingsari Leutik
- Pucuk Umum
- Sunan Parunggangsa
- Sunan Wanapri
- Sunan Ciburang
Sunan Ciburang kagungan putra Aria Wangsa Goparana. Aria Wangsa Goparana téh nu ngawitan lebet Islam diantara kulawargana. Ku sabab teu disatujuan ku nu jadi kolot, kapaksa Aria Wangsa Goparana ninggalkeun karaton Talaga tuluy angkat ka Sagarahérang. Di dieu Aria Wangsa Goparana ngadegkeun nagari (sansk = Desa, Bld = negorij).
Ku sabab Talaga direbut ku Cirebon ti taun 1529, rahayat Talaga disebut ogé rahayat Cirebon. Ku kituna, daérah Sagarahérang rahayatna disebut rahayat Cirebon. Aria Wangsa Goparana tilar dunya dina tungtung abad ka ka-17, dimakamkeun di kampung Nangkabeurit, kacamatan Sagarahérang, kabupatén Purwakarta. Turunanana nya éta:
- Djayasasana,
- Wiradwangsa,
- Candramanggala,
- Santaan Kumbang,
- Yudanagara,
- Nawig Candradirana,
- Santaan Yudanagara, jeung
- Nyi Murti.
Aria Wangsa Goparana satuluyna nurunkeun katurunan nu mibanda gelar Wira Tanu jeung Wira Tanu Datar sarta rundayanana. Anakna nu kahiji, Djayasasana, sanggeusna sawawa ninggalkeun Sagarahérang ka Cijagang. Taya katerangan nu leuwih écés perkara pindahna Djayasasana. Tapi aya sababaraha data nu bisa dipaké pikeun ngira-ngira waktu pindahna Djayasasana, diantarana:
- “Suatu cerita rakyat, yang diolah oleh Walbeehm, mengatakan bahwa atas perintah seorang raja dari Mataram batas sebelah barat harus dijaga terhadap banten (demikian juga Van Rees), yang menempatkannya pada masa Tegalwangi. Cerita lain dari Holle, mengatakan bahwa ketika sensus oleh Puspawangsa ternyata ada 1100 cacah dibawah pimpinan Wira Tanu, 200 diantaranya diperintahkan oleh Mataram pergi ke Cianjur untuk menjaga batas, dibawah pimpinan dari Cirebon.”
Katerangan di luhur dipairan ku de Haan kalayan alesan yén Cianjur harita mah can aya, aya dina sajarah sotéh taun 1678, nya éta dina surat bupati Sumedang ka VOC (D.20 Januari 1678). Pamanggih de Haan kurang leuwih jiga kieu:
- “Pemberian tahu yang pertama kali tentang Cianjur adalah D.20 Januari 1678 dalam surat bupati Sumedang: Mereka dari Cirebon telah menduduki pegunungan Cimapag dan pegunungan Cianjur…….”
Satuluyna de Haan nétélakeun:
- “(………..adalah tidak mungkin bahwa disini yang dimaksud adalah didirikannya Cianjur, dimana tidak perlu dipikirkan sebagai kolonialisasi dari ibu kotanya, Cirebon.)”
Atra di dieu yén pamanggih de Haan museur kana dipakéna ngaran Cianjur. Ceuk pamanggih de Haan mah dipakéna ngaran Cianjur téh gurunggusuh teuing harita mah. Cianjur can aya dina sajarah. Tapi sok sanajan ngaran Cianjur can dipaké, lain hartina yén dina kanyataan Cianjur téh acan ngadeg. Bisa waé cianjur téh geus aya, ngan nu kacatet data sajarah beunang Walanda mah dina D.20 Januari 1678.
Nu perlu diperhatikeun ogé, yén de Haan teu méré pairan ngeunaan sensus nu dilaksanakeun ku Puspawangsa. Kunaon ieu sénsus téh dianggap penting? Ku sabab ku ayana sénsus Puspawangsa ka masarakat nu dipingpin ku Djayasasana, ngabuktikeun yén rahayat Djayasasana geus aya jeung matuh di; sebut waé daérah “X”, nalika dilaksanakeun sénsus. Jeung ieu sénsus téh diayakeun kurang leuwih taun 1655 di daérah “X”. Sakumaha de Haan nétélakeun:
- “Ini mengingatkan perhitungan Puspawangsa tadi telah berlangsung setelah ada periode tenteram yang cukup di bawah Sunan Tegal Wangi:…………….terjadi pada masa Wiradadaha I.”
Dina katerangan di luhur, dé Haan ogé ngahaminan ayana kolonisasi rahayat Djayasasana, samalah numutkeun de Haan, meureun kolonisasi nu dimaksud téh lain ti Cirebon. Sunan Tegal Wangi nyepeng kakawasaan ti 1645-1677 jeung Wiradadaha I taun 1614 – 1674. Atuh saupama kitu mah sénsus Puspawangsa téh mémang lumangsung di daérah “X” dina taun + 1655.
Bisa dicindekkeun yén Djayasasana geus matuh di daérah “X” ti saméméh taun dilaksanakeunna sénsus taun 1655. hasil sénsus Puspawangsa nuduhkeun aya 1100 urang atawa + 300 umpi, mangrupa hiji kumpulan masarakat anu dina basa walanda disebutna volkgemeenschap kalayan Djayasasana minangka pingpinanana. Saréngséna diitung ku Puspawangsa, 200 rahayat Djayasasana diparéntah ku Mataram ngajagaan wates kulon. Senapatina Djayasasana. Ti harita Djayasasana disebut Wira Tanu, nu mibanda harti senapati. Rahayat (cacah)-na disebut ogé cacah Wira Tanu.
“Daérah “X” aya di antara Cisadané jeung Citarum, nu ku Jan Pieterszoon Coen mah asup yurisdiksi Batavia, sok sanajan anggapanna ngan sapihak. Ku kituna, daérah “X” jadi bagian pikeun nahan serangan ka Batavia. Daérah “X” téh asup kénéh kana wengkuan kakawasaan Mataram, ngan kusabab tempatna pangjauhna ti Puseur Dayeuh Mataram, kakawasaan Mataram téh ngan karasa hawar-hawar. Katurug-turug nalika daérah “X” dina taun 1652 dipasrahkeun hak pakaina ka VOC, antukna kakawasaan Mataram beuki nyirorot baé. Préténsi Mataram ka daérah “X” nyirorot pisan nepika level 0 nalika taun 1677, ku sabab dumasar kana kontrak Mataram jeung VOC tanggal 25 Februari 1677.
Terus kumaha atuh jeung rahayat Wira Tanu anu tadi kasabit-sabit salila kurang leuwih 30 taun nya éta antara taun 1655 - 1584? Ku lantaran kakawasaan Mataram nyirorot, Pasualan-pasualan sosial saperti bencana alam, wabah kasakit, jeung utamana perang téh teu karandapan nepika rahayat Wira Tanu bisa mekar. Jumlah rahayatna nambahan + jadi 2000 urang. Wira Tanu disebut ogé Dalem (wld = regent) dumasar kana jumlah masarakat nu dipingpinna. Éta hal ditétélakeun dina D. 24 Januari 1680, jadi saméméhna ogé Wira Tanu téh geus mingpin “regentschap” (satuan wilayah satingkat pedaleman atawa kabupatén).
Eusi D. 24 Januari 1680 nya éta saperti kieu:
- “………medebrengende een brieffje of javaanse lontor door gemelte javanen te lande van den regent Aria Wira Tanoe uyt de negorye Tsitanjor,……..” anu pihartieunana kira-kira saperti kieu:
- (……….mawa surat lontar Jawa ku urang Jawa ti regent Aria Wira Tanu ti negorij Cianjur).
Aya sababaraha catetan penting tina katerangan di luhur:
- Nu dimaksud negorij téh nya éta tempat mukim, ku kituna regenschap téh salasahiji negorij. Jadi regentschap téh mangrupa negorij, sedeng negorij téh can tangtu regentschap. Begorij bisa mangrupa babakan atawa kampung. Ku kituna saupama aya negorij di jero negorij urang sebut waé sub-negorij atawa “onder negorij.”
- Tina poin nu ka-hiji bisa dicindekkeun yén “negorye Tsitsanjor” mibanda harti “regentschap” Cianjur. Teu mungkin sub negorij Cianjur kusabab:
- Wira Tanu nganjrekna di Cikundul (sub-negorij), lain di Cianjur.
- Sub negorij mah Cianjur mah dipingpinna ku “Kingwey” (Ki ngabehi) Santaparana anu gugur dina perang ngalawan Banten (D.24 Januari 1980)
Perlu ditandeskeun, yén mangsa harita kakawasaan wira Tanu diangkat sacara sosial ku masarakatna, jadi moal aya bungkeuleukan surat kaputusana, upamana ti pihak VOC atawa Mataram. Kakawasaan Wira Tanu harita ngawengku +14 Negorij nu biasa disebut umbul atawa cutak. Ku kituna, turunan Wira Tanu nu ka hiji (Wira Tanu II) satuluyna jadi ahli waris dalem anu kadua, tapi anu mimiti dina mangsa kakawasaan VOC sacara de facto jeung de jure Walanda taun 1691 – 1707.
Falsafah[édit | sunting sumber]
Cianjur mibanda falsafah nu katelah ngaos, mamaos, jeung maénpo anu ngingetkeun balaréa kana 3(tilu) aspék kaparipurnaan hirup.[2]
- Ngaos nya éta tradisi ngaji nu méré suasana jeung nuansa Cianjur anu masarakatna ragem. Ieu citra minangka wewengkon agamis téh cenah geus ditaratas ti mimiti Cianjur ngadeg kira-kira taun 1677. Cianjur diadegkeun ku usahana para ulama jeung budayawan jaman baheula anu gencar ngembangkeun syiar Islam. Hal éta nu nyababkeun Cianjur kungsi katelah gudangna santri jeung kyai. Upama ditilik saliwat sajarah pajuangan di tatar Cianjur jauh saacan mangsa perang kemerdékaan, tétéla yén kakuatan-kakuatan pajuangan kamerdékaan mangsa harita tumuwuh jeung ngagolak ogé di pasantrén-pasantrén. Réa pajuang nu ménta widi para kyai saacan mangkat ka médan perang. Aranjeunna kakara ngarasa lengkep jeung percaya diri ka médan juang sabada meunang widi ti para kyai.
- Mamaos nya éta seni tembanganu ngagambarkeun lemesna budi jeung rasa anu matak ngaraketkeun tali duduluran jeung patalimarga dina hirup kumbuh sapopoé. Seni mamaos lahir tina hasil cipta, rasa, jeung karsa Bupati Cianjur R. Aria Adipati Kusumahningrat anu katelah Dalem Pancaniti. Anjeunna jadi pupuhu tatar Cianjur kira-kira taun 1834-1862. Ieu seni mamaos téh maké waditra kacapi indung jeung kacapi rincik, sarta suling anu mirig juru tembang. Rumpaka mamaos umumna leuwih réa ngungkapkeun pupujian ngeunaan kaagungan Alloh S.W.T jeung sagala ciptaan-Na.
- Ana pon maénpo nya éta seni béla diri nu kaasup kana golongan penca silat anu ngagambarkeun kaparigelan jeung kakuatan. Nu nyiptakeun jeung nyebarkeun ieu seni maénpo téh nyaéta R. Djadjaperbata atawa nu leuwih dipikawanoh minangka R.H. Ibrahim. Aliran ieu boga ciri maén rasa nyaéta sénsitivitas anu mampuh maca sagala gerakan lawan nalika anggota awak pada-pada antel. Dina maénpo dipikawanoh élmu Liliwatan jeung Peupeuhan
Khas Cianjur[édit | sunting sumber]
Plasma Nutfah[édit | sunting sumber]
- Béas Pandan Wangi katelah minangka béas asli khas Cianjur anu mangrupa hiji-hijina béas anu seungit pandan jeug hiji-hijina béas anu kualitasna panghadéna. Béas ieu euweuh di wewengkon séjén, alatan kitu ieu béas téh jadi has Cianjur. Rasana pulen jeung hargana leuwih mahal tibatan béas biasa. Pasawahan Cianjur nu ngahasilkeun ieu béas asli Cianjur téh iwal ti wewengkon kacamatan Warungkondang, Cugenang jeung sawaréh deui di Kacamatan Cianjur. Legana kira-kira 10,392 Ha atawa 10,30 % legana tina sakuliah lahan pasawahan di Kabupatén Cianjur. Produksi rata-rata per héktarna kira-kira 6,3 ton jeung produksi unggal taunna 65,089 ton.
- Hayam Pelung nya eta hayam has Cianjur nu numutkeun carita mimiti aya di wewengkon Buni Kasih, Warungkondang tuluy dibudidayakeun di sakuliah Cianjur, utamana di wewengkon nu hawana semu tiis. Dedegan hayam pelung jangkung gagah dipapaés ku bulu-bulu hideung-beureum sakapeung hawuk. Jawérna beureum euceuy nangtung ngaramo. Ieu hayam téh boga kautamaan sora kongkorongok anu ngelewung panjang pisan, ku alatan kitu ieu hayam téh sok dikongkurkeun. Upama geus jadi pinunjul dina kongkur, hayam pelung bisa dihargaan nepika mangjuta-juta rupia.
Kaolahan[édit | sunting sumber]
Kasenian[édit | sunting sumber]
- Seni Tembang Cianjuran, Cianjur
- Maénpo, Cianjur-Cikalongkulon-Mandé
- Beluk, Kadupandak
- Dulag, Kadupandak-Cianjur
- Réak, Cilaku
- Tari Nyalawena, Sindangbarang
- Tari Kuda Kosong, Cianjur
- Tari Pelung Manggung, Cianjur
- Calung rénténg, Sukanagara
- Karinding kawung buhun, Cikalong Kulon
- Rudat
Karajinan[édit | sunting sumber]
- Lampu Gentur, Jambudipa
- Mangsi/tinta Gentur, Jambudipa
- Karajinan awi, Ciranjang
Adat jeung Tradisi[édit | sunting sumber]
Upacara adat[édit | sunting sumber]
- Seserahan Pangantén
- Babad Astana[2]
- Beberesih Cikahuripan [2]
- Ngaruwat[2]
- Mitembeyan Panén Paré[2]
- Ngarak Burayak[14]
- Sukur Pesisiran[2]
- Nyalawéna[2]
Tradisi[édit | sunting sumber]
Bupati/Dalem[édit | sunting sumber]
- R.A. Wira Tanu I (1677-1691)
- R.A. Wira Tanu II (1691-1707)
- R.A. Wira Tanu III (1707-1727)
- R.A. Wira Tanu Datar IV (1927-1761)
- R.A. Wira Tanu Datar V (1761-1776)
- R.A. Wira Tanu Datar VI (1776-1813)
- R.A.A. Prawiradiredja I (1813-1833)
- R. Tumenggung Wiranagara (1833-1834)
- R.A.A. Kusumahningrat (Dalem Pancaniti) (1834-1862)
- R.A.A. Prawiradiredja II (1862-1910)
- R. Demang Nata Kusumah (1910-1912)
- R.A.A. Wiaratanatakusumah (1912-1920)
- R.A.A. Suriadiningrat (1920-1932)
- R. Sunarya (1932-1934)
- R.A.A. Suria Nata Atmadja (1934-1943)
- R. Adiwikarta (1943-1945)
- R. Yasin Partadiredja (1945-1945)
- R. Iyok Mohamad Sirodj (1945-1946)
- R. Abas Wilagasomantri (1946-1948)
- R. Ateng Sanusi Natawiyoga (1948-1950)
- R. Ahmad Suriadikusumah (1950-1952)
- R. Akhyad Penna (1952-1956)
- R. Holland Sukmadiningrat (1956-1957)
- R. Muryani Nataatmadja (1957-1959)
- R. Asep Adung Purawidjaja (1959-1966)
- Letkol R. Rakhmat (1966-1966)
- Letkol Sarmada (1966-1969)
- R. Gadjali Gandawidura (1969-1970)
- Drs. H. Ahmad Endang (1970-1978)
- Ir. H. Adjat Sudrajat Sudirahdja (1978-1983)
- Ir. H. Arifin Yoesoef (1983-1988)[18]
- Drs. H. Eddi Soekardi (1988-1996)
- Drs. H. Harkat Handiamihardja (1996-2001)
- Ir. H. Wasidi Swastomo, Msi (2001-2006)
- Drs. H. Tjetjep Muchtar Soleh, MM (2006-2011)
- Drs. H. Tjetjep Muchtar Soleh, MM (2011-2016) [19]
Demografi[édit | sunting sumber]
Penduduk[édit | sunting sumber]
Padetna jumlah penduduk di Cianjur teu rata, nya éta:
- 63,90 % di wewengkon kalér anu lega wewengkonna 30,78 %
- 19,19 % di wewengkon tengah anu lega wewengkonna 28,25 %
- 17,12 % di wewengkon kidul anu lega wewengkonna 40,70 %
Agama[édit | sunting sumber]
Penduduk Kabupaten Cianjur katelah minangka masarakat religius anu mayoritas pendudukna ngagem agama Islam nu ngahontal angka 98 %, ana pon penduduk non muslim ngahontal 2 %, anu wincikanna:
- Penduduk Islam = 1.893.203 urang (98 %)%
- Penduduk Kristen = 32.841 urang (1,7 %)
- Penduduk Budha jeung Hindu = 5.796 urang ( 0,3 %)
Tingkat partisipasi umur sakola[édit | sunting sumber]
- Angka Partisipasi Kasar SD/MI Taun 2000 ngahontal 84,52 %
- Angka Pastisipasi Kasar SMTP ngahontal 38,50 %
- Angka Partisipasi Kasar SMTA ngahontal 11,98 %
Indikasi ronjatan derajat kasehatan masarakat[édit | sunting sumber]
- Angka Kematian Ibu (AKI) kiwari ngahontal angka 373 per 100.000 kalahiran, turun tina kaayaan taun-taun saméméhna nya éta 420 per 100.000 kalahiran.
- Angka Kematian Bayi (AKB) ngahontal 62,00 per 1.000 kalahiran hirup, turun tina kaayaan saméméhna nya éta 65,38 per 1.000 kalahiran hidup.
- Angka Harapan Hidu (AHH) ngahontal rata-rata 66,45 taun, naék tina kaayaan saméméhna nya éta 62 tahun.
Transportasi[édit | sunting sumber]
Ibukota kabupatén Cianjur diliwatan ku jalan nasional (Jakarta-Bogor-Bandung), sarta jalur karéta api Jakarta-Bogor-Sukabumi-Cianjur. Pikeun ka Cianjur bisa ngaliwatan jalan darat, upama ti Jakarta bisa ngaliwatan jalur Puncak, jalur Sukabumi atawa jalan alternatif ngaliwatan Jonggol.
Moda Transportasi[édit | sunting sumber]
- Beus AKAP
- Beus AKDP
- Beus trayék Cianjur kidul
- Angkot
- Karéta Api Argo Peuyeum
- délman/kéréték/sado
- Béca
- Ojég
Terminal[édit | sunting sumber]
Stasion[édit | sunting sumber]
Palabuan[édit | sunting sumber]
laut[édit | sunting sumber]
darat[édit | sunting sumber]
Obyek Wisata[édit | sunting sumber]
Objék wisata nu aya di Cianjur diantarana:
Wisata Alam[édit | sunting sumber]
- Basisir Apra
- Basisir Sérég
- Basisir Jayanti
- Basisir Batu Kukumbung
- Taman Bunga Nusantara
- Kebun Raya Cibodas
- Kebon entéh Cipanas
- Kebon entéh Gedéh
- Kebon entéh Panyairan
- Curug Citambur
- Curug Cibeureum
- Gunung Gedé
- Talaga Biru
- Danau Leuwi Soro
- Situ Jangari
- Tirta Calingcing
- Walungan Citarum
- Walungan Cisokan
- Pasawahan tradisional has Sunda
Wisata Arkeologi[édit | sunting sumber]
- Situs Gunung Padang-Campaka[20][21]
- Situs Agrabintapura-Agrabinta[10]
- Situs Kampung Kuta-Ciranjang[21]
- Situs Gunung Putri-Sukaresmi[21]
- Situs Gunung Mananggél-Cianjur
- Situs Bukit Tongtu-Cikalongkulon[21]
- Situs Bukit Kasur-Pacét[21]
- Situs Lemah Duhur-Sukanagara[21]
- Situs Pasir Pogor-Mandé[21]
- Situs Pasir Manggu-Sukanagara[21]
Wisata Sejarah[édit | sunting sumber]
- Istana Kaprésidenan Cipanas
- Pendopo Kabupatén Cianjur[20]
- Stasion Karéta Api Cianjur
- Stasion Lampegan
- Jambatan Pos Cisokan
- Jalan Raya Pos Anyer-Panarukan
- Tata kota Cianjur jeung arsitektur jaman kolonial
- Gedung Wisma Karya[20]
- Gedung Regent Cikidang (kiwari klinik Dr. Toki)
Wisata Religius[édit | sunting sumber]
- Masjid Agung Cianjur[22]
- Makam Dalem Cikundul[20]
- Makam Pangeran Hidayatullah[23]
- Vihara Bhumi Pharsija[20]
Réferénsi[édit | sunting sumber]
- ↑ Pemkab Cianjur.Sekilas Cianjur [internet].Diakses8 Agustus 2011. bisa ditingali di http://cianjurkab.go.id/Ver.3.0/Content_Nomor_Menu_15_3.html
- ↑ a b c d e f g h Disbudpar.2007. Kearifan masyarakat Jawa Barat dalam pelestarian lingkungan hidup (Wilayah Priangan Barat). Bandung. Disbudpar
- ↑ BPS. 2010. Hasil Sensus Penduduk 2010, Data Agregat per Kecamatan di Kabupaten Cianjur, Angka Sementara [internet]. Diakses 8 Agustus 2011. Bisa ditingali di: www.bps.go.id/hasilSP2010/jabar/3203.pdf
- ↑ Cermin Sejarah.Sejarah Kebudayaan Cianjur [internet]. diakses 11 Agustus 2011. bisa ditingali di: http://cerminsejarah.blogspot.com/2009/06/sejarah-kebudayaan-cianjur.html
- ↑ Telkom.Informasi Kode Area dan Negara"[internet]. diakses 8 agustus 2011. bisa ditingali di: http://www.telkom.co.id/layanan-pelanggan/informasi-kode-area-dan-negara.html
- ↑ Perpres No. 6 Tahun 2011". 17 Februari 2011. Diakses 23 Mei 2011.
- ↑ J. Noorduyn & A. Teeuw. 2009. Tiga Pesona Sunda Kuna. ISBN 978-979-419-356-3. Jakarta:PT Dunia Pustaka Jaya
- ↑ Atja. 1968. Tjarita Parahijangan. Bandung: Yayasan Kebudayaan Nusalarang
- ↑ Wangsakerta, P. (1679-1682). Pustaka Rajyarajya i Bhumi Nusantara, Parwa II Sarga 2 dan Sarga 4, Parwa III Sarga 1,2, dan 3. Bogor: Transliterasi Saleh Danasasmita
- ↑ a b c d Yoseph Iskandar. 2001. Sejarah Jawa Barat (Yuganing Rajakawasa). Bandung:CV Geger Sunten
- ↑ Agus Aris Munandar.2007.Bangunan Suci Pada Masa Kerajan Sunda, Tinjauan Terhadap Kerangka Analisis.prosiding dina Seminar Sejarah dan Kebudayaan Sunda Kuna, Kampung Budaya Sindangbarang, Bogor
- ↑ a b Budi Brahmantyo.Keagungan Situs Megalitik Gunung Padang. Pikiran Rakyat, Jumat, 20 Januari 2006
- ↑ Haris Sukéndar.-. Peninggalan situs megalitikum di kabupaten Cianjur. Jakarta:Puslit Arkenas
- ↑ Wakil Bupati Buka Festival Situ Janari II tahun 2011 (diakses 1 Oktober 2011)
- ↑ (id)Papajr Tradisi Urang Cianjur dalam Menyambut bulan Ramadhan (diakses 1 Oktober 2011)
- ↑ (id)Nasi Liwet 300 M Meriahkan HJC 334 (diakses 1 Oktober 2011)
- ↑ (id)Parade Kesenian dengan Tradisi Kuda Kosong (diakses 1 Oktober 2011)
- ↑ Yayasan Cikundul. 1988. Riwayat Singkat Dalem Cikundul". citakan ka 2.Cianjur
- ↑ Hari Jadi Cianjur[internet]. diakses 8 Austus 2011. bisa ditingali di: http://cianjurkab.go.id/Ver.3.0/Content_Nomor_Menu_16_3.html
- ↑ a b c d e Disbudpar Jawa Barat.2007. Profil Peninggalan Sejarah dan Purbakala di Jawa Barat dalam Khasanah Sejarah dan Budaya .Bandung:Disbudpar Jawa Barat.
- ↑ a b c d e f g h Haris Sukendar. 2001. Peninggalan Tradisi Megalitik di Daerah Cianjur, Jawa Barat. Jakarta: Puslit Arkenas.
- ↑ (id) Mesjid Agung Cianjur(diakses 1 Oktober 2011)
- ↑ (id) Yayasan Pangeran Hidayatullah Cianjur (diakses 1 Oktober 2011)


text:
Kapuloan Mariana Kalér
-
Artikel ieu ngeunaan Pasamakmuran Kapuloan Mariana Kalér. Keur Arsipélago Mariana, tempo Kapuloan Mariana.
Kapuloan Mariana Kalér, nu ngaran resmina Pasamakmuran Kapuloan Mariana Kalér, nyaéta hiji pasamakmuran dina kahijian politik sareng Amérika Sarikat, aya di Samudra Pasifik kulon.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Catetan suku jeung réferénsi[édit | sunting sumber]
- The World Factbook 2000.
- Biro Sénsus Amérika Sarikat.
- Northern Mariana Islands and constituent municipalities, United States Census Bureau
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Pamaréntah
- Informasi ilahar
- Éntri Northern Mariana Islands di CIA World Factbook
- Kapuloan Mariana Kalér di Open Directory Project
- Atlas Northern Mariana Islands Wikimedia, ngandung peta ngeunaan Northern Mariana Islands.
-
Tingali ogé Kapuloan Mariana Kalér di Wikivoyage
- Média warta
- KSPN2 News
- Saipan Tribune
- Marianas Variety
- The Pacific Times
Koordinat: 17°N 146°E / 17°N 146°E
- Halaman dengan argumen ganda di pemanggilan templat
- Nagara di Oséania
- Koordinat aya dina Wikidata
- Kapuloan Mariana Kalér
- Wewengkon insulér Amérika Sarikat
- Mikronésia
- Nagara kapuloan
- Kapuloan di Samudra Pasifik
- Urut koloni Jérman
- Urut koloni Spanyol
- Urut koloni Jepang
- Wewengkon nu maké basa Inggris
- Nu ngadeg taun 1898
- Situs Perang Dunya II


text:
Mantra Sunda
Daptar eusi
Wangenan Mantra[édit | sunting sumber]
Mantra nya éta karya sastra wangun puisi nu dianggap miboga kakuatan gaib tur henteu bisa dipaké sagawayah [1]. Kecap mantra asalna tina basa Sansekerta nu hartina jampé-jampé; ucapan nu ngandung kakuatan goib [1].
Papasingan Mantra[édit | sunting sumber]
Ditilik tina eusina mantra dibagi jadi genep rupa nya éta jangjawokan, asihan, jampé, ajian, singlar, jeung rajah [1].
Jangjawokan[édit | sunting sumber]
Jangjawokan dipapatkeun upama rék milampah hiji pagawéan, anu dipalar sangkan kahontal hasilna, tur anu ngalampahkeunana aya dina karahayuan [2] . Upamana di mana rék turun, leumpang, diuk, nangtung, midang, nganjang, masamoan, keupat, seuri, ngadeuleu, nyiuk béas, ngisikan, dahar, nginum, nyeupah, jeung sajabana [2].
JANGJAWOKAN DIPUPUR
Pupur aing pupur panyambur
Panyambur panyangling rupa
Nylain rupa ti déwata
Nyalin sari ti widadari
Nya tarang lancar mentrangan
Nya halis katumbirian
Nya irung kuwung-kuwungan
Dideuleu ti hareup sieup
Disawang ti tukang lenjang
Ditilik ti gigir lenggik
Mangka welas mangsa asih ka nu dipupur
Diténjo ku saider buana kabéh [1] [2] .
Asihan[édit | sunting sumber]
Asihan atawa pélét dipapatkeun pikeun ngawasa sukma nu lian, anu dipikacinta, sangkan bogoheun jeung sangkan anu mapatkeun éta asihan pinunjul kakasépanana atawa kageulisanana, nepi ka saréréa padaasih, padanyaah, padaresep, upamana awéwé ku lalaki atawa lalaki ku awéwé, ku atasan, atawa ku dunungan [2].
ASIHAN SI BURUNG PUNDUNG
Asihan kuring si burung pundung
maung pundung datang amum
badak galak datang depa
oray laki datang numpi
burung pundung burung cidra ku karunya
malik welas malik asih ka awaking [1] [2].
Ajian[édit | sunting sumber]
Ajian dipapatkeun pikeun ngadatangkeun kakuatan, kabedasan, meunang karahayuan jiwa, raga jeung pakaya, gedé kawani, ludeungan, henteu keuna ku rupa-rupa balai jeung wisaya, bedas, awét ngora [2].
AJIAN KABEDASAN
Dampal suku ngabatu datar
Bitis ngabatu wilis
Nyurup ka badanna
Nyurup ka sungsumna
Getih sabadan
Bedas ngala ka aki [1] [2].
Singlar[édit | sunting sumber]
Singlar dipapatkeun pikeun nyinglar atawa nyingkahkeun hal-hal anu teu dipikahayang, saperti kasakit, siluman-siluman jeung sajabana, nyinglar jurig, kuntilanak, lelembut, anu sakirana sok ngagangu ka manusa [2].
SINGLAR KA MUSUH
Curulung cai ti manggung
Barabat ti awang-awang
Cai tiis tanpa bisi
Mun deuk nyatru ka si itu
Mun deuk hala ka si éta
Anaking palias teuing [1] [2].
Jampé[édit | sunting sumber]
Jampé biasana dipapatkeun pikeun ngubaran atawa ngaleungitkeun kasakit, kanyeri, kacilakaan, sangkan cageur [2]. Upamana baé lamun kabeureuyan, dicoco kala, katerap kasakit puru rawit, jéngkoleun [2].
Jampe Ngarah Calakan
Bismillah
Otak éncér lir paser jamparing
Panon seukeut lir panon heulang
Haté ngagebray caang lir srangéngé
Biwir matuh saciduh metu saucap nyata
Bray paningal pinuh ninditu ka awaking [2]
Rajah[édit | sunting sumber]
Rajah biasana dipapatkeun pikeun kasalametan, henteu kakeunaan ku hal-hal anu teu dipikahayang. [1] [2] Baheula mah rajah sok dipaké paranti ari ngambah tempat nu sanget, rék muka pihumaeun, nyieun babakan, rék nyicingan hiji tempat, rék migawé kai pibahaneun, nalukkeun silumansiluman, nulak gawé anu jail, paranti ari ngaruat, paranti ari caah atawa hujan, paranti pamunah impian goréng, dijauhkeun tina gangguan ruparupa dedemit jeung siluman. [2]
RAJAH CITRA KASUNYIAN
Hong citra kasunyian
Hong citra kasundulan
Jleg bumi
Jleg manusa
Jleg sétan
Manusa wisésa
Sétan sampurna
Sampurna kersaning Alloh
Asahadu Alla Illaha Ilalloh
Waashadu Anna Muhammadar Rasululloh [1] [2]


text:
Peninggalan kerajaan islam contoh – contohnya, B. peninggalan dalam bentuk karya seni peninggalan islam dapat juga kita temui dalam bentuk karya seni seperti seni ukir, seni pahat, seni pertunjukan, seni lukis. Sasakala cileunca :: dongeng | arsip kula, Sasakala situ cileunca :: dongeng, neundeun beja keur bejakeuneun. Si kabayan meuleum lauk :: dongeng | arsip kula, Si kabayan meuleum lauk :: dongeng, neundeun beja keur bejakeuneun.
Nyai roro kidul | pusat cerita nyai roro kidul - kumpulan, Rahasia ampuh nyai; legenda nyai roro kidul versi sunda; legenda nyai roro kidul versi jawa; rahasia dibalik sosok nyai roro kidul; misteri baju hijau pantai parangtritis. Contoh narrative text bahasa inggris lengkap | remaja blog, Belajar bahasa inggris menyenangkan, berjudulkan contoh narrative text bahasa inggris.. Kumpulan puisi kata mutiara terbaru 2013kumpulan pusi, Kumpulan puisi cinta kumpulan puisi cinta terbaru kumpulan puisi cinta terbaru 2012.


text:
Macam-macam Sisindiran Basa Sunda
Sisindiran nyaeta mangrupa karangan ka uger nu ngagunakeun rakitan basa di baligirkeun. Sisindiran kabagi kana 3 bagian!
- paparikan
- rarakitan
- wawangsalan
Dina paparikan asal kecap dina parik hartina deukeut mun rarakitan asal kecap rakit harina rata/ papak
Paparikan jeung rarakitan dina sapada diwangun ku 4 padalisan, 6 padalisan jeung 8 padalisan. Paparikan jeung rarakitan oge ngabogaan cangkang (padalisan ka I + II) sedengkeun ari eusi (padalisan 3+4). Paparikan jeung rarakitan jumlah engang jeung sora pokalna padalisan ka I kudu sarua jeung padalisan ke 3, sedengkan kadua (2) kudu sarua jeung padalisan kaopat (4).
- Paparikan jeung rarakitan ngabogaan sifat anu sarua :
Silih asih
Piwuruk
Heureuy / Guguyon
Contoh paparikan Basa Sunda :
Pucuk kawung di Galungung
Pucuk kalapa di pentos
Saha nu di tiung sarung
Pantes diraksukan bodas
Contoh Wawangsalan Basa Sunda
- Kembang bodas buah bunder, ngaheruk nya pipikiran (jeruk)
- Kadal gede saba darat, pareng alus bagja awak (bayawak)
- Hayam tukung saba gunung, uyuhan teuing nya diri (puyuh)
- Beas dibunan deui iraha atuh patepung (tipung)
- Gale di reka mesjid, nyapikir batin nu majug (tajug)
- Keuyeup gede saba laut, teu hae liar ti peuting (kapiting)
- Sarangenge bijil ti peuting, rek sabulan rek sataun (bulan)
- Abdi teh kapiring leutik, sok isin lamun patepung (pisin)
- Nya hujan taya eureuna, nya diri kalangkung agris (ngijih)
- Gagang gambang di sagara, ulah kapalang ngabela (kapal)