text:
Partikel éleménter
Dina fisika partikel, partikel éleméntér atawa partikel dasar nyaéta partikel anu teu dipikanyaho naha disusun ku partikel nu leuwih leutik atawa henteu. Lamun partikel éleméntér bener-bener teu disusun ku partikel nu leuwih leutik, mangka inyana mangrupakeun balok pangleutikna (dasar) anu ngawangun partikel-pertikel nu aya di alam. Dina modél baku, quark, lepton, jeung gauge boson mangrupakeun partikel-partikel éleméntér.
Daptar eusi
Modél baku[édit | sunting sumber]
Artikel utama jeung tabél partikel: Modél Baku
Modél baku dina fisika partikel ngawengku 12 spésiés fermion dasar (partikel barang) jeung 12 spésiés boson dasar (partikel radiasi), sarta antipartikel anu patali jeung Higgs boson anu masih tacan kapanggih.
Tapi Modél Baku remen ogé dianggap téori "provisional" batan dianggap téori dasar, alatan manéhna henteu luyu jeung téori rélativitas umum Einstein. Jigana partikel séjén anu henteu diasupkeun kana Modél Baku, kawas graviton, partikel anu baris mawa gravitasi atawa spartikel, mitra supersimétri tina partikel umum.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Brian Greene, The Elegant Universe, W.W.Norton & Company, 1999, ISBN 0-393-05858-1.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Greene, Brian, "Elementary particles". The Elegant Universe, NOVA (PBS)
- particleadventure.org: The Standard Modél, *Unsolved Mysteries. Beyond The Standard Modél, *What is the World Made of? The Naming of Quarks
- University of California: Particle Data Group
- particleadventure.org: Particle chart
- CERNCOURIER: Season of Higgs and melodrama
- Pentaquark information page


c: text/html

text:
Biodata Artis : Profil Afgan Syah Reza (Bahasa Sunda)
Written By Martono Ade Gunawan on Jumat, 12 April 2013 | 22.26
Biodata Artis : Propil Afgan Syah Reza (basa Sunda)
Nami Lengkep : Afgan Syah Reza
Leuwih Dikenal : Afgan
Tanggal Lahir : 27 Mei 1989
Bentang : Gemini
Hobi : Renang, Fitness
Daharan Paporit : Mie Instan, Masakan italia, Sambal
Pagawean : Panyanyi, Aktor
Nami Bapa : Loyd Yahya
Nami Ibu : Lola Purnama
Sakilas inpo Afgan Syah Reza
Selebriti nu leuwih dikenal nami Afgan iyeu teh salah siji panyanyi top di Indonesia nu keturunan Minangkabau. Afgan Syah Reza lahir di na tanggal 27 Mei 1989 di Jakarta. Afgan teh anak ka dua ti pasangan Loyd Yahya sareng Lola Purnama. Afgan leuwih dikenal jadi sosok panyanyi sareng ngarilis debut album kahiji nu judulna Confession No.1 di na awal taun 2008.
Album kahiji Afgan Syah Reza kental pisan lagu-lagu Pop, Soul, R&B, sareng Jazz oge ngandeulkeun lagu ‘Terima Kasih Cinta’, ‘Klise’, ‘Sadis’, sareng ‘Tanpa Batas Waktu’. Di na taun 2010 Afgan ngarilis album ka duana nu judulna ‘The One’. Taun 2010 mangrupakeun taun nu istimewa kanggo Afgan, asalna album sareng pilem Afgan teh rilis di na waktu nu babareungan, mangka eta album ka duana dibere judul ‘The One’. Di album eta Afgan nyanyikeun 12 lagu plus 1 bonus track ‘PadaMu Ku bersujud’. Single ka hiji Afgan nyaeta Cinta 2 Hati, nu sakaligus oge jadi Soundtrack pilem perdana Afgannyaeta ‘Cinta 2 Hati’.
Sumber Bahasa Indonesia : Source Link
Label: Documents

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Babasan jeung paribasa
Daptar eusi
Babasan[édit | sunting sumber]
Babasan nya éta sawatara susunan kecap nu hartina teu sarua jeung harti sawajarna, tapi biasana geus kamaphum ku saréréa,[1]atawa ucapan maneuh anu dipaké dina harti injeuman.[2]Babasan ogé sarua hartina jeung wiwilangan atawa bibilangan, nya éta ucapan-ucapan nu hartina henteu gembleng, teu jelas ogé miboga konotasi nu tangtu, susunan basana ringkes, saeutik patri, jeung ulah dihartikeun sabenerna.[3]
Conto Babasan[édit | sunting sumber]
- dulang tinandé (awéwé mah kumaha lalaki)
- kawas aul (ciciduh atawa sok cumiduh)
- dibeuweung diutahkeun (dipikir dibulak-balik sangkan keuna kanu dimaksud)
- nyalindung ka gelung (ngandelkeun usaha pamajikan
- kolot sapeuting (kolot euweuh kanyaho)
- ngadu angklung (paréa-réa omong nu taya gunana)
- buntut kasiran (korét).[3]
Paribasa[édit | sunting sumber]
Paribasa hartina sarua jeung ibarat, upama, biasana, baku, dadaku jeung saterusana.[1]Upama dina ungkara :
- Ceuk paribasa, najan dahar karo uyah ogé ari ngariung jeung anak rabi mah ngeunah baé
- Paribasa manéh mah ari geus ménta duit téh
- Paribasa nganyam samak neukteukan bari motongan, paribasa néang anak ngadeukeutan popotongan.[3]
Paribasa dibagi jadi tilu, nya éta pangjurung laku hadé, panyaram lampah salah, jeung wawaran luang.[4]Salmun nétélakeun yén papasingan paribasa disawang tina rupa-rupa hal, saperti ditilik tina gelarna, ditilik tina basa kabujanggaan, tarjamah tina basa asing (basa Jawa, basa Indonésia, basa Arab, basa Inggris), disawang tina sumber babandingan (ngabandingkeun kana ngaran awak sakujur, ngaran sasatoan, ngaran tutuwuhan, ngaran kaayaan alam, ngaran barang, jeung ngaran laku lampah, saperti paribasa patali jeung tani, patalina jeung ingon-ingon, perikanan, dagang, seni, ninun, sistem kamasarakatan, basa, élmu pangaweruh, jeung kapercayaan).[5]Jadi boh babasan boh paribasa sarua pakeman basa nu umumna dipaké ku saréréa pikeun nyinggetkeun carita anu panjang maksudna, disusun mangrupa kalimah anu geus matok sarta ngandung pituah atawa piluangeun, susunannana ditetepkeun ku karuhun Sunda, teu meunang dirobah, dikurangan, dileuwihan atawa dilemeskeun, sabab lamun dirobah tangtuna hartina ogé jadi robah.[3]Bédana babasan jeung paribasa téh nya éta babasan mah ngawangun hiji kecap (kantétan), ari paribasa mah mangrupa kalimah.[3]
Conto Paribasa[édit | sunting sumber]
- Anu burung diangklungan, anu gélo didogdogan, anu édan dikendangan (anu gedebul dihaminan, ngarah tambah maceuh)
- Allah mah tara nanggeuy ti bongkokna (Allah moal mihak ka jalma nu boga dosa)
- Ari diarah supana, kudu dijaga catangna (ari aya barang anu diala hasilna kudu daék ngurusna)
- Ari umur tunggang gunung, angen-angen pecat sawed (najan umur geus kolot, kahayang kawas nu ngora)
- Bihari ngalingling pasir, ayeuna ngalanglang pasar (jaman geus robah, jalma ogé loba nu ganti pacabakan, atawa robah-robah tingkah lakuna)
- Carincing pageuh kancing, saringset pageuh iket (taki-taki ngajaga kaamanan, mageuhan tulak jeung sajabana, bisi aya bancang pakéwuh)
- Cécéndét mandé kiara, cileuncang (cileungcang) mandé sagara (nu miskin hayang nyaruaan nu beunghar).[3]
Referensi[édit | sunting sumber]
- ↑ a b Satjadibrata,R.2005.Kamus Basa Sunda.Bandung:Kiblat Buku Utama
- ↑ Lembaga Basa jeung Sastra Sunda.1995.Kamus Umum Basa Sunda.Bandung:Taraté
- ↑ a b c d e f Hidayat, Rachmat Taufiq, spk.2005.Peperenian Urang Sunda.Bandung:Kiblat
- ↑ Yus Rusyana.1984.Panyungsi Basa.Bandung:Gunung Larang
- ↑ Salmun,M.A.1958.Kandaga Kasusastraan Sunda.Bandung:Ganaco N.v


text:
Hileud sutra
Hileud sutra (Bombyx mori, Latin: "hileud sutra tangkal murbéy") nyaéta larva sabangsa kukupu (Ind. ngengat) nu penting pisan sacara ékonomis salaku produsén sutra. Kadaharan hileud sutra ngan ukur daun murbéy; asalna mah ti wewengkon kalér Cina.
Katelah hileud sutra taya lian kusabab mémang hileud ieu téh nganyam kepompongna tina sutra kasar. Kepompong ieu dijieun tina salambar sutra kasar nu nyambung nepi ka panjangna 300-900 méter.
Hileud sutra mah rewog, terus-terusan ngahakanan daun murbéy, sahingga tumuwuhna morontod. Nalika huluna robah kelir jadi semu poék, hartina sakeudeung deui bakal ganti kulit. Sanggeus ganti kulit kira opat kali, awakna robah jadi semu konéng, sedengkeun kulitna jadi leuwih manteng, nu ngandung harti si hileud téh rék ngabulen manéh ku kepompong sutra téa. Mun hileudna diantepkeun kaluar tina kepompong sacara alami, serat sutrana bakal diteukteuk pondok sahingga moal kapaké ku urang. Ku kituna, kepompongna dipasak na cai nu ngagolak, sahingga hileud sutrana paéh sarta kepompongna leuwih gampang diudar. Hileud sutrana kadang ogé sok didahar.
Ngengat nu geus sawawa teu bisa hiber, dipiara pikeun ngahasilkeun sutra. Lébar jangjangna kira dua inci, awakna buluan bodas. Kusabab ajén sajarah jeung ékonomisna, génom hileud sutra geus dijadikeun objék panalungtikan modérn.
Legénda[édit | sunting sumber]
Di Cina, aya carita nu nyebutkeun yén sutra hileud sutra kapanggihna nu hiji ratu nu ngaranna Xi Ling-Shi (Cina: 嫘祖; pinyin: Léi Zǔ). Anjeunna keur kukurilingan nalika manggihan hileud éta téh. barang ditoél, ujug-ujug kaluar serat sutra nu beuki lila beuki ngabulen raramoanana sahingga karasa haneut. nalika sutrana geus béak, lajeng anjeunna ningal aya kepompong leutik. sakedét nétra, anjeunna lajeng sadar yén kepompong éta téh mangrupakeun sumber sutra. Saatosna kitu, anjeunna lajeng ngajarkeun ka bangsana cara migunakeun/ngamangpaatkeun sutra.
Mangpaat médis[édit | sunting sumber]
Hileud sutra mangrupakeun sumber ubar tradisional Cina "bombyx batryticatus" atawa "hileud sutra heuras" (Cina Basajan: 僵蚕; Cina Tradisional: 僵蠶; pinyin: jiāngcán), nyaéta awak hileud nu geus digaringkeun nu asalna tina larva hambalan ka-4-5 nu paéh alatan kasakit white muscadine nu dibalukarkeun ku inféksi jamur Beauveria bassiana.
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Silkworm ti Wikipédia basa Inggris, disalin ping 14 Séptémber 2005


text:
Herman Willem Daendels
Herman Willem Daendels lahir di Hattem, Gelderland tanggal 21 Oktober 1762 tilar di St. George d'Elmina (Dutch Gold Coast, ayeuna bagian ti Ghana), 2 Méi 1818) nyaéta saurang politikus Walanda anu ngajabat jadi Gubernur Jéndral Hindia-Walanda-Wétan ka-36 antara taun 1808 jeung 1811. [1]
Daptar eusi
Mangsa Awal Hirup[édit | sunting sumber]
Lahir di Hattern, Walanda tanggal 21 Oktober 1762, anak ti Burchard Johan Daendels, saurang sekretaris mayor jeung Josina Christina Tulleken. Anjeunna diajar élmu hukum di Universitas Hardewijk, nyangking gelar doktor tanggal 10 April 1783.
Mangsa Sawawa[édit | sunting sumber]
Dina taun1780 jeung1787 anjeunna milu pakumpulan pemberontak di Walanda jeung tuluy lumpat nyalingker ka Perancis. Di dinya anjeunna ningali ti kadeukeutan Révolusi Perancis tuluy ngagabungkeun manéh jeung pasukan Batavia anu républikan. Ahirna anjeunna meunang pangkat jéndral jeung dina taun 1795 anjeunna asup ka Walanda tuluy asup ka tentara républik batavia kalawan pangkatna Létnan-Jéndral. Minagnka kaum Unitars, anjeunna miluan ngurus pikeun disusunna Undang-undang Dasar Walanda nu mimiti. Ogé anjeunna ngainvéntarisir sacara militér dua kali. Tapi invasi urang Inggris jeung Rusia di provinsi Noord-Holland téh akibatna goréng keur anjeunna mah. Anjeunna dianggap kurang tanggap jeung diserang ku sababaraha-pihak . Ahirna anjeuna kuciwa jeung ngundurkeun manéh ti tentara dina taun 1800. Anjeunna mutuskeun pindah ka Heerde, Gelderland.
Karir[édit | sunting sumber]
Dina taun 1806 anjeunna dipanggil ku Raja Walanda, Raja Louis (Koning Lodewijk) pikeun ngabakti deui di tentara Walanda. Anjeunna dibéré tugas pikeun ngajagaan provonsi Friesland jeung Groningen tina serangan Prusia. Tuluy sabada suksés, dina tanggal 28 Januari 1807 dumasar saran Kaisar Napoléon Bonaparté, anjeunna dikirim ka Hindia-Walanda minangka Gubernur Jéndral.
Gubernur Jḗndral di Hindia-Walanda[édit | sunting sumber]
Daendels nepi di Batavia dina tanggal 5 Januari 1808 pikeun ngaganti Gubernur Jéndral Albertus Wiese. Daendels dipapancénan tugas utamana pikeun jadi panyalindung pulo Jawa tina serangan tentara Inggris. Jawa téh mangrupa hii-hijina wewengkon koloni Walanda-Perancis anu can ragrag kana kakawasaan Ingris sabada Isle de France jeung Mauritius dina taun 1807. Tapi sanajan kitu sababaraha kali armada Inggris téh geus muncul di wilayah kalér laut Jawa, ogé di deukeut Batavia. Dina taun 1800, armada Inggris geus ngablokir Batavia jeung ngancurkeun pangkalan kapal walanda di Pulo Onrust nepika teu pungsi deui. Dina taun 1806, armada leutik Inggris dina kapamingpinan laksamana Pellew muncul di Gresik.
Sabada blokade singget, pupuhu militér Walanda, Von Franquemont mutuskeun pikeun embung ngéléhan ka Pellew. Ultimatum Pellew pikeun badarat di Surabaya téh teu kalakonan, tapi saméméh ninggalkeun Jawa, Pellew nungtut ka Walanda sanggak ngabongkar sakabéh pertahanan mariem di Gresik jeung ahirna dikabulkeun. Nalika ngadéngé ieu hal téh, Daendels sadar yén kakuatan Perancis-Walanda anu aya di jawa téh moal mampuh nyanghareupan kakuatan armada Inggris. Nu antukna anjeunna ngalaksanakeun tugasna kalawan buru-buru. Tentara Walanda téh ku anjeunna dieusian ku para pribumi, anjeunna ngawangun rumah sakit jeung tangsi-tangsi militér anyar. Di Surabaya anjeunna ngawangun hiji pabrik senjata, di Semarang anjeunna ngawangun pabrik mariem jeung di Batavia anjeunna ngawangun sakola militér. Kastil nu di Batavia diancurkeun ku anjeunna tuluy diganti ku bénténg di Meester Cornelis (kiwari Jatinegara). Di Surabaya diwangun Bénténg Lodewijk. Proyék utama anjeunna nyaéta Jalan Raya Pos, sabenerna mah diwangun ogé pikeun mangpaat militérna, nyaéta pikeun ngusahakeun tentara-tentarana sangkan bisa gerak kalawan gancang.
Ka raja-raja di Jawa, anjeunna boga sikep keras, tapi kurang stratégis nu antukna para-raja téh nyimpen dendam ka anjeunna. Dina sawangan Daendels, sakumna raja pribumi kudu ngaku ka raja Walanda minangka jungjunganna jeung ménta panyalindungan ka anjeunna. Dumasar kana konsép ieu, Daendels ngarubah jabatan pajabat Walanda di karaton Solo jeug karaton Yogya tina résiden jadi minister. Minister teu ngan boga kalungguhan minangka pajabat Walanda wungkul, tapi minangka wakil raja Walanda jeung juga wakil anjeunna di karaton Jawa. Alatan kitu Daendels nyieun aturan geunaan tata-titi raja-raja Jawa ka para minister di karatonna.
Lamun dina zaman VOC mah para residen Walanda téh dianggap sarua saperti pangawasa wewengkon anu séba ka raja-raja Jawa kalawan dieuk di handap jeung méré seureuh minangka tanda ngahormat raja Jawa, ari minister mah teu pantes pikeun dianggap jeung diperlakukeun saperti kitu. Minister mah boga hak pikeun diuk sajajar jeug raja, maké payung saperti raja, teu perlu muka topi atawa méré seureuh ka raja, jeung kudu disambut ku raja kalawan ku cara nangtung tina tahtana saupama ministri datang ka karaton. Nalika papanggih di tengah jalan jeung raja, minister teu kudu turun tina karéta tapi cukup ku muka jandéla karéta jeung meunang pasalingsingan jeung karéta raja. Sanajan di Surakarta Sunan Pakubuwono IV narima éta katangtuan, di Yogyakarta Sultan Hamengku Buwono II nampik éta hal. Daendels kudu rada maksa sangkan Sultan Yogya bisa ngalaksanakeun éta aturan. Tapi dina haté leutikna mah raja téh tetep teu narima kana kalakuan Daendels. Jadi nalika urang Ingrris daratang, tuluy maranéhna babarengan jeung para raja “ngahianat” urang Walanda.
Béda jeung dipercaya ku jalma réa salila ieu, Daendels salila mangsa pamaréntahanana mémang maréntahkeun pangwangunan jalan di Jawa tapi teu dilakukeun ti Anyer nepika Panarukan. Jalan antara Anyer jeung Batavia mah geus aya ti saméméh Daéndels datang. Alatan kitu numutkeun het Plakaatboek van Nederlandsch Indie jilid 14 mah, Daendels téh mimiti ngawangun jalan ti Buitenzorg ka Cisarua jeung satuluyna nepika Sumedang. Pangwangunan dimimitian bulan Mei 1808. Di Sumedang, proyék pangwangunan jalan ieu téh kabentur kana kaayaan alam anu bangga kusabab réa nyampak batu cadas, akibatna para pagawé nolak pikeun ngalakukeun éta proyék jeung ahirna pangwangunan jalan téh macét. Ahirna Pangéran Kornél turun jeung langsung nyanghareupan Daendels pikeun ménta pangarti kana panolakan para pagawé. Nalika mikanyaho ieu hal, Daendels maréntahkeun komandak pasukan zeni Brigadir Jendral von Lutzow pikeun ngungkulanana. Alatan témbakan artiléri, ahirna pasir cadas téh bisa diratakeun jeung pangwangunan diteruskeun nepika Karangsambung. Nepi di Karangasambung, éta proyék pangawangunan téh dilakukeun kalawan meunang upah. Para bupati pribumi diparéntahkeun pikeun nyiapkeun tanaga gawé dina jumlah nu ditangtukeun jeung masing-masing pagawé teh unggal poéna dibayar 10 sén saurang jeung ditambahan ku béas sarta jatah uyah unggal minggu.
Sabada nepi di Karangsambung dina bulan Juni 1808, waragad tilu puluh rébu gulden anu disadiakeun Daendels pikeun mayar para pagawé téh béak diluar itunganana, euweuh deui waragad pikeun mayar éta proyék pangwangunan jalan téh. Nalika Daendels nganjang ka Semarang dina tengah bulan Juli 1808, anjeunna ngundang sakumna bupati di basisir kalér Jawa. Dina éta lawungan téh Daendels nepikeun yén proyék pangwangunan jalan kudu terus dituluykeun kusabab kapentingan pikeun ksajahteraan rahayat (H.W. Daendels, Staat van Nederlandsch Indische Bezittingen onder bestuur van Gouverneur Generaal en Marschalk H.W. Daendels 1808-1811, 's Gravenhage, 1814. Para bupati diparéntahkeun pikeun nyadiakeun pagawé kalawan konsékuénsina éta para pagawé téh dibébaskeun tina kawajiban gawé ka para bupati tapi kudu mikeun tanagana keur pangwangunan jalan. Sawatara éta, para bupati kudu nyadiakeun kabutuhan pangan keur maranéhna. Sakumna ieu proyék téh baris diawas ku para prefect nu mangrupa kepala daérah nu ngaganti résiden VOC. Tina hasil kamupakatan éta téh , proyék pangwangunan jalan diteruskeun ti Karangsambung ka Cirebon. Dina bulan Agustus 1808 éta jalan téh geus nepi ka Pekalongan. Sabenerna jalan anu ngahubungkeun Pekalongan nepi ka Surabaya mah geus nyampak, sabab dina taun 1806 Gubernur Jéndral Timur Laut Jawa Nicolaas Engehard geus maké éta jalan pikeun mawa pasukan Madura dina raraga numpes pemberontak Bagus Rangin di Cirebon (Indische Tijdschrift, 1850). Jadi Daendels mah ngan saukur ngalegaan ieu jalan. Tapi mémang maréntahkeun pikeun muka jalan ti Surabaya nepika Panarukan minangka palabuan ékspor paling tugtung di Jawa Wétan harita.
Tumbu Luar[édit | sunting sumber]
- (Inggris) Encyclopaedia Britannica, Herman Willem Daendels
- (Inggris) Herman Willem Daendels - Rijksmuseum, Amsterdam
Catetan[édit | sunting sumber]
- ↑ The only complete biography of Daendels is the now rather dated publication by Paul van 't Veer,Daendels, maarschalk van Hollan (Zeist/Antwerpen: De Haan-Standaard Boekhandel 1963)


text:
Nah bagi anda yang hobi berpuisi dengan menggunakan bahasa sunda anda juga dapat berpatisipasi dalam mengirimkan puisi bahasa sunda terbaru anda di Tourworldinfo Community melalui komentar paling bawah postingan ini. Puisi puisi terbaik akan tampil di halaman posting beserta foto sang penyair. Nah untuk itu sebagai bahan inspirasi kami menyediakan beberapa contoh puisi bahasa sunda yang mungkin bisa anda berikan untuk teman, sahabat, pacar, kekasih, dll. Kumpulan puisi bahasa sunda ini saya dapatkan dari berbagai macam sumber yang tidak diketahui di Internet.
Kumpulan Puisi Bahasa Sunda Terbaru 2012
PUISI BAHASA SUNDA
Tuh Saksina
Tuh saksina bendungan waduk Darma anu ngembat tur weweg
Tuh saksina cai anu ngaplak di waduk Darma mani herang mencrang
Tuh saksina angin nu nebak tangkal sisi bendungan waduk Darma
Tuh saksina langit biru di waduk Darma
Naon deui anu diragukeun
Naon deui anu kudu dibuktikeun
Jalan aspal masih keneh hideung
Kecap rasa nyaah masih keneh nempel dina biwir
Tuh saksina masih nyaksian urang duaan
Ngiuhan handapeun tangkal nu iuh di sisi bendungan waduk Darma
Puisi Bahasa Sunda
Bral Miang Anaking, Dunga Tinu Jadi “Kolot” Aranjeun
Keur aranjeun, anak Bapa anu awewe anu lalaki.
Anaking….
Ngitung waktu, milang lengkah
tikiwari kakiwari,
sawaktu-sarebu waktu,
salengkah-sarebu lengkah
Ananking…..
Asa cikeneh urang babarengan,
icikibung dina dunya atikan nu lawas tilu taun landung.
Asa bieu antara hidep jeung Bapa silih tamplokeun rasa:
asih, nyaah, deudeuh, ijid, ngewa, jeung keuheul
Kiwari, tuh lawang pepeuntasan geus ngadago
kahade tigatruk-tipagut
keur nulalawora tinangtu tangtu hese mentas
Bral anaking, sing mulus rahayu nerapkeun elmu
di ditu hidep bakal dicoba dina pangaweruh
Jung anaking, hidep diandung pangdunga.
Wilujeng anaking
keur aranjeun nu bakal miang
**
Hampura anaking,
mun letah Bapa, letah ibu te bisa nahan ucapan, hahaok bari molotot,
da kitu adatnya neundeun kanyaah.
Bapa jenu Ibu teh inggis bisi hidep kalangsu di jalan,
katalimbeng dina dunya sukan-sukan,
poho balik kana jalan bebeneran.
Hampura anaking,
ucap lampah, paripolah nu kaliwat pikeun enteung keur kahareup
**
Sakecap dunga, sarebu mangfaat,
dunga nu mujarab iwal tikukaweningan
hate urang-hate bapa hate ibu, hate anjeun
munajat ka kanu kawasa
Alloh ya Robbi,
mugi Gusti ngahapunten tina dosa
jeung lampah nu lepat
Bral miang anaking,
dunga Bapa keur aranjeun,
muga hidep sing bisa neruskeun lampah
nutur catur tolab elmu tug ka jucung,
kuridoNa
Alloh bakal kinasihan
Cag!
PUISI BAHASA SUNDA
Anaking Bapa jeung Ema Iklas
Anaking..
Geulis anak bapa jeung ema
Ayeuna anjeun geus miheulaan
Nu jadi bapa jeung indung
Anaking…
Bapa iklas jeung rido
Anjeun geus dipundut kunu kawasa
Aajanan hate leutik mah
Bapa jeung ema kacida sedihan
ehm… anaking…
Anaking….
Geulis, bageur, lamun bapa jeung ema
Nempo kuburan anjeun anu masih keneh taneuh beureum
Dina kongkolak bapa jeung ema
Anjeun nembongan wae,
Anaking…
Anjeung keur lulucuna,
Anjeun nu sok jadi tamba bapa jeung ema,
Belenyehna imut anjeun sok
mawa kabungah ka bapa jeung ema
ehm.. anaking
Bapa iklas pisan anjeun geus dipundut tiheula kunu kawasa
Anaking…
Waktu peuting kamari hujan
Taneuh beureum luhureun anjeun jadi baseuh
Kitu deui cimata bapa jeung ema maseuhan pipi.
Anaking…
Sok ras inget waktu anjeun gumbira
Ulin, ngariung, waktu urang tiluan gogonjakan
Ayeuna tinggal sawangan
Najan kitu, raray anjeun, anaking, geulis sok nembongan bae…
Anaking…
Ku bapa jeung ku ema didungakeun,
Anjeun sing ditempatkeun di tepat anu suci,
Bapa jeung ema sabar
Nandangan cobaan ieu jeung iklas ditingalkeun ku anjeun
PUISI BAHASA SUNDA
KAMERDIKAAN
Ku: Apip Mustopa
Kamerdikaan teh, jang
Jukut ngemploh sisi jalan
Nu teu weleh katincakan
Ku nu resep mabal jalan
Kamerdikaan teh, jang
Jukut ngemploh di sampalan
Dihakanan ingon aburan
Atawa diararitan
Tapi teu weleh parucukan
Kamedikaan teh, jang
Waruga aki-aki nu rangkebong
Dada ngagambang panon celong
Teu ari mikiran hutang
(Srangenge, Jakarta)
PUISI BAHASA SUNDA
PESTA DEMOKRASI
Iwan Muhammad R
Mun rek enya boga karep nu sarua, naha bet pada-pada
Mun rek enya mawa batin rahayat, naha bet ngamurah-mareh darajat
Sagala diumbar carita : seja ngabebaskeun waragad sakola,
Muka lapangan kerja, atawa ngangkat sora nu werit
Tapi naha bet parasea marebutkeun paisan tutung
Banner, baligho,spanduk jeung poster-poster ngarumekan kota
Jalan-jalan leuseuh teu beda jeung runtah nu cenah urang kokolakeun
Gang-gang pararoek heurin tetenjoan, tembok-tembokna jadi majalah
dinding
Naha bet ngolok-ngolok duit, geuning sakabeh eta teh teu beunang
dipake mungkus peda-peda acan, bororaah laku dijual atawa dipake
nyimbutan barudak nu tinggolepak di emper toko jeung lampu-lampu
stopan
Kahujanan, kapanasan pamustunganana digalaksak ku angin peuting
Gudawang lebah tarang, gorowong genggerong
Nu make kopeah, nu make tiung, nu make kabaya, nu make baju
supermen
Nu dipoto jeung monyet, nu jeung caleg artisna, nu api-api jadi seniman
Nu api-api jadi kiyai, nu api-apai jadi olahragawan
Kabeh teu bisa ngalawan ninggang datang paceklik ka rahayat
nu cenah rek diwakilan ku maranehanana.
Na ngarudag naon atuh, aya pesta demokrasi teh siga nu moro bagong
Marawa anjing bari dibarajuan ku rupa-rupa gambar
Kabeh pada boga cita-cita, mawa visi jeung misi sewang-sewangan
Hayang meunangkeun naon nu diudag
Kawas barudak di lembur coko langlayangan, lumpat titatarajong bari
panon tanggah
Teu ditolih nu dihandap, teu ditempo nu tincak
Teu paduli kebon batur ruksak, teu paduli rek cohcor katincak
“Nu penting aing meunangkeun nu diudag” omong budak
“Kadarieu! Kadarieu! Yeu ubar hanaang. Pek contreng lebah irungan,
atawa dadana, atawa dina ngaranna atawa dina gambarna!
Pek gunakeun hak pilihna tong salah, milih luyu jeung hati nurani!”
gorowok partai nu teu sacara langsung nitah milih manehna.
Aya deui nu nyebutkeun rek bebela ka patani, ngaronjatkeun hasil
tatanenna.
Aya deui anu ngajangjikeun numpes kamiskinan jeung pengangguran
Naha teu era disalindiran ku iklan roko?
Majar beuki loba pilihen, beuki bingung milihna
Atawa nu omat-omatan ulah katipu ku cau badag bisi dijerona cangkang
hungkul!
Mun rek enya boga karep nu sarua, naha bet pada-pada
Mun rek enya mawa batin rahayat, naha teu sauyunan bae dina
nanjeurkeun cita-cita
Ngawangun nagri nu waluya.
Bandung, 22 Maret 2009
Nah itulah beberapa kumpulan Puisi Bahasa Sunda dari Tourworldinfo Community. Semoga postingan tersebut membuat anda terhibur.


text:
Kawung Ratu
Posted by bujanggamanik dina Pébruari 8, 2008
Di sadésa Mandalasari jigana mah ngan kawung Aki nu pangjuuhna téh. Lain si sombong, sanajan dibandingkeun jeung kawung bogana Ki Jumsi gé. Ari kawung Ki Jumsi, enya jugrah, tapi lahangna kos nu atah raru, sok haseum baé.
Mokaha da, dina usum kieu, ari kana saratus pérak mah sapoéna éta kawung téh bisa méré, teu hésé-hésé. Lakar daék baé ngaropéana.
Ku Aki éta kawung dibéré ngaran peringetan ka Kangjeng Dalem Wira Tanu Ningrat. Minangka pangéling-ngéling ka anjeunna, disebut waé Kawung Ratu.
Riwayatna mah kieu éta téh: Baheula, waktu Aki ngora kénéh, can jaman merdéka harita téh, éta kawung jeunah kénéh, can diropéa. Ari carulukna mah geus aya, ngan leungeunna can nongtot.
Harita Aki boga deui kawung tilu, nu jadi di sisi walungan Cilonggan. Nu éta mah geus lila bisa disadapna, ngan teu pati matut.
Saban Aki rék nagenkeun lodong kana kawung nu tilu téa, Aki ngarandeg heula di handapeun tangkal kawung jeunah. Da enya, éstu jadi angen-angen pisan, sangkan éta kawung bisa méré pakasaban anu lumayan. Ku Aki sok diajak nyarita kieu: ”Hé Nyi Mas Pohaci Jubleg Ireng, parawan Mandalasari nu ngadeg di sisi jalan liliwatan, geura pintonkeun panangan salira, mancer geutah madu tina réma salira….
Teuing kalah ku mindeng, teuing mémang geus waktuna, leungeun éta kawung téh teu lila nongtot. Ari geus nongtot bet jadi bingung Aki téh, sok sieun salah nyigayanana. Da éta kawung téh pelak Aki jaman budak. Poho deui karuh, nyanghareup ka mana waktu Aki melak éta kawung, asa ngalér asa ngidul. Apan sok pundung mun salah nyigayanaa mah. Jadi nyigayanana kudu lebah tempat melakna. Upama teu kitu, hamo. Lain omong bebenjon ieu téh, enya, sidik, nurutkeun pangalaman Aki kitu soténan.
Ku lantaran poho terus, nya Aki téh tahajud heula, hayang dibéré ngimpi ku Pangéran. Hayang kaimpikeun deui tah kalakuan jaman Aki melak kawung éta. Kaliasan bet kaparengkeun. Aki ngimpi. Jeung Aki percaya pisan kana éta impian téh. Dina itungan, Aki melak kawung nyanghareup ka beulah kalér. Jadi nyigayan kawungna ogé kudu di beulah kalér. Aya deui nu jadi pikiran harita téh. Naha ditinggurna kudu keur guméar atawa gumucrak-konéng. Apan béda-béda sipatna kawung téh, aya nu kudu ditinggur waktu kembangna gumucrak-cibéas, gumucrak-konéng, tumereb, guméar, huméor, lumeucir, humangit, malah aya nu kudu geus beukah. Tah éta Aki can nyaho. Tapi nya tungtungna mah dipaparah baé. Waktu keur gumucrak-konéng, mimiti ditinggur.
Ku lantaran marawanan, basa ceg kana leungeunna Aki ngomong kieu: “Nyi Parawan Mandalasari, montong géték montong ngépéskeun, poé ieu téh poé panganténan urang, perlu cisusu jangeun turunan…”
Ninggurna ati-ati pisan, bakuna mah sieun katinggur henteu careuhna. Kumaha kéh mun kitu, kana pundung deui baé. Taktagé kawung mah kos jelema—éh kos parawan meureun—kudu asak ngolona.
Sanggeus ditinggurna lita, hég diayun. Jeung sanggeus katimbang waktuna, si kembang téh tuluy waé dipagas, dipopok ku legoh tangkalak sabiasa.
Nyéta atuh ari mimitina mah éta kawung téh bet matak rudet baé. Keur lahangna saeutik téh, haseum béak karep. Ku taksiran Aki, éta kawung keur gering. Éta wé da kalah gegedoh nu kaluar téh, rujit.
Jeung éta harita, néangan kecembeng, kuat kukulintiran ka ditu ka dieu, weléh teu manggih. Nya kapaksa waé ku daun kanyéré. Éta leungeun kawung nu geus dipagas téh, hég disusut ku daun kanyéré, aya ulah loba teuing gegedohna. Miangka obat doktorna meureun mun ayeuna mah.
Jaba ti éta, lahangna diraru. Sok akar kawao diasupkeun kana lodongna sanggeus dipuput téh. Gen ditagenkeun dina leungeun kawung. Enya rada saleuheung lahangna teu haseum teuing.
Beuki lila éta kawung téh beuki pikalucueun. Lahangna teu haseum sarta beuki jugrah baé. Sapoé sapeuting dua lodong téh aya kana dua bonjoreun mah, nitih salodong sabonjor. Mucekil pisan sakitu téh.
Tah harita aya pamundut ti Ratu di nagara téh. Punduh Cakra dina hiji poé datang ka Aki. Cenah, Kangjeng Dalem Wira Tanu Ningrat mundut dipangdamelkeun gula ka unggal somahan ti wewengkon Taraju jeung Salawu nu sok nyadap. Di Désa Mandalasari nu kapeto téh nya Aki pisan. Tangtu Juragan Kuwu nu nuduhkeunana téh, da piraku Kangjeng Dalem uningaeun onamaning.
Beu ambeu. Aki téh dipundutan ku Ratu geuning, kudu nyieun gula sireum jeung gula kerenceng. Pagawéan nu bangga éta téh.Tapi sakumaha banggana ogé, da dawuh Ratu, piraku bet dipagak, tangtu diéstokeun pisan. Apan cenah “guru ratu wong atua karo, wajib sinembah.”
Tegesna Ratu nu boga nagara katut uteuk-tongo-walang-tagana, piraanan mundut gula sireum jeung gula kerenceng, cék Aki téh. Malah bungah nu aya, duméh kapercaya ku ménak ti dayeuh.
Éh poho, éta, nu dipundutan gula di désa Mandalasari téh lain Aki wungkul. Duaan jeung Ki Tasrip nu boga kebon kawung pohara legana. Kawung nu jadi kaagulanana, ku manéhna dingaranan Kawung Juuh, éta meureun pédah lahangna juuh pisan, jugrah.
Jigana rék dipriskeun Aki jeung Tasrip téh, mana nu leuwih bisa nyadap jeung nu bisa nyieun gula. Atuh tangtu waé Aki enya-enya mah, sieun éléh, sieun isin ku ratu.
Kabeneran kawung nu tadi téh keur purug, leungeunna kuat satilu-tilu. Disadap kabéhanana. Atuh Aki téh aya harepan, lantaran lahangna geus beunang dipercaya téa. Jadi baris meunang lahang nu hadé tur loba. Cék angkanan harita, upama Aki meunang pris ti Ratu Kangjeng Dalem, éta kawung téh rék dingaranan Kawung Ratu.
Dina enggoning nyadapna harita, éstu sagala élmu Aki paméré ti nini-aki diketrukkeun kabéh boh jangjawokan boh kiat tarékahna sangkan meunang lahang loba tur alus, kabéh dijalankeun. Ieu téh awahing hayang kaanggo ku Ratu baé.
Waktu lahang nu ditaheur keur nyengka, pok Aki ngaharéwoskeun jangjawokan. Kitu deui waktu geur rumamat. Tuluy dijait. Ti dinya terus diguis. Terus diguis henteu dicitak, lantaran apan rék nyieun gula kerenceng jeung gula sireum téa.
Sajeroning ngaguis, Aki teu poho mapatkeun jangjawokan karuhun, ménta sangkan gulana kamanah ku Ratu, sing bodas-ngeplak gula sireumna, sing ulah tutung-atahan gula kerencengna.
Taksiran paneda Aki téh diijabah. Éta baé hasilna cék Aki mah éstu nyugemakeun pisan. Tuluy ditorosan, dihadé-hadé, sangkan engké di mana aya nu ti désa, kari sok.
Waktu Ki Punduh Cakra datang rék nyokot gula haturan Kangjeng téa, bari ngasongkeun téh teu poho Aki mapatkeun jangjawokan minangka pangjajapna, ambéh gulana dipiasih ku Ratu, kamanah ku ménak.
Lila Aki ngadagoan béja ti dayeuh. Aya kana dua Jumaahna, sarta dina hiji poé Punduh Cakra datang deui.
Pokna: “Ki Sukarma, gula kerenceng jeung gula sireum téh geus katampi ku Kangjeng Dalem. Jigana mah kapuji ku anjeunna. Ieu kuring masrahkeun suratna….”
Bari ngadeg seg Aki nampanan éta surat. Aksarana aksara Sunda. Hég ku Aki dibaca. Mun teu salah kieu unina téh:
“Ki Sukarma di Babakan Kiara, Désa Mandalasari. Ieu kula Dalem Tasikmalaya, Wira Tanu Ningrat, méré béja yén gula ti anjeun geus katampa sarta kapuji hadéna.
Dina ieu surat kaula méré duit, lumayan pikeun dipaké jimat….”
Kitu asana éta eusi surat téh. Enya éta surat téh dibarengan ku duit sabénggol. Bener sabénggol, teu kurang teu leuwih.
Upama diitung ku harga gula mah, duit sabénggol téh, wah teu kabual. Rugi malah. Tapi ngingetkeun, yén éta duit téh—sanajan ngan pangaji sabénggol—citresna ti nu jadi ratu, bungah nu aya. Sarta sakumaha dawuhanana yén éta duit kudu dijieun jimat, ku Aki teu digasab, diteundeun didama-dama pisan.
Ti harita kawung anu tadi téh dibéré ngaran Kawung Ratu. Kabéh urang Désa Mandalasari, nepi ka Désa Puspahiang ogé geus nyarahoeun, yén Aki meunang pris. Pris kahiji malah di sa-Salawu ogé.
Dina hiji peuting bet éta kawung téh kaimpikeun. Dina itungan nu kadeuleu harita, éta kawung téh bet leungeunna sarta sirahna saperti awéwé, pohara geulisna. Kitu lah jiga burok, ngan awakna lain kuda, tapi kawung. Ngong éta burok kawung téh ngawih anu maksudna ménta ka Aki persénan ti Ratu.
Anggeus ngawih, ana koréjat Aki hudang. Bet maké muringkak bulu punduk. Inget harita malem Jumaah kira wanci janari leutik.
Kaganggu ku mikiran impian, Aki teu saré deui nyileuk baé. Ceuk haté: Enya Nyi Mas Pohaci Jubleg Ireng téh mundut persénan ti Ratu geuning. Jeung ahirna, sanggeus dipikir dibulak-balik gilig wé haté téh, yén duit sabénggol nu ti Ratu téa, rék dibikeun ka Kawung Ratu. Da enya mana kitu ogé, hakna.
Kacaritakeun isukna, rebun-rebun kénéh, Aki geus indit, bari mawa duit bénggol, rék ngajalankeun niat téa. Tah harita meunang kareuwas nu pohara téh.Ti kajauhan gé geus katémbong, yén di handapeun Kawung Ratu aya jelema. Ana ditelek-telek, geuning éta jelema téh nu rék deleka, da keur ngagedék baé nuar Kawung Ratu. Nataku Aki séwotna, sérépét nyabut bedog panjang bari ngagorowok.
“Sia rék nuar kawung aing, hah?” Hayang dicacag?”
Jelema nu aya di handapeun kawung gancang ngalieuk. Masya Allah geuning manéhna téh Ki Tasrip téa. Enya Ki Tasrip nu éléh pris téa. Tah barang manéhna neuleu beungeut Aki, gancang manéhna mabur, lumpat tipaparétot. Ku Aki meunang sawatara pentangan mah diudag, tapi teu kebat, da cék ingetan karo-karo burung. Tuluy wé balik deui kana kawung.
Diilikan tapak kampak dina tangkal Kawung Ratu téh, hadéna can pati jero. Leuh diwaaskeun upama Aki teu gancang-gancang ka dinya, kana lapur tah kawung téh. Mangkaning kawung geus ngaronjatkeun darajat Aki di Désa, malah julukan Kawung Ratu ogé geus kawangikeun. Piraku wé mun teu mentegeg upama aya nu nuar téh.
Kaharti ku Aki, Ki Tasrip téh sirik, pédah kawungna teu meunang pris. Kawung Juuhna éléh ku Kawung Ratu. Ari kituna mah, nya sarua waé meureun jeung Aki, manéhna ogé hayang kamanah ku ménak, hayang kaanggo. Tapi nasib hadé aya di Aki. Banget-banget Aki nganuhunkeun ka Pangéran jeung ka para karuhun nu ngawaris jangjawokan jeung élmuning kias tarékah téa.
Éstu jadi udagan Aki, jadi udagan saréréa, hayang jadi somahan anu hadé téh. Da ngarumasakeun hirup digeugeuh ku ménak. Maksud Aki téh di dunya. Jadi taya barang kinasihan, upama dipundut atawa dipikapalay ku nu ngaheueyeuk nagara mah, tangtu disanggakeun kalawan kabungahan.
Katurug-turug Aki percaya pisan, yén dawuh Ratu mah sok saciduh sametu, sabda ménak sok saucap nyata téa. Aki yakin, ku kaanggona gula kerenceng jeung gula sireum, tina Kawung Ratu, bakal aya karasa kana kahirupan Aki. Buktina éta Kawung Ratu téh beuki jugrah baé lahangna.
Tah nya kacaritakeun duit bénggol nu ti Kangjeng Dalem ku Aki diasupkeun kana haté Kawung Ratu. Mimitina mah rék di béh handap baé, kabeneran aya urut kampak téa. Ngan dipikir, bisi aya nu manggihan. Ku lantaran kitu, térékél naék kana sigay; kira sadeupa deui ti pucuk, hég molongoan tangkalna, bes si bénggol téh diasupkeun bari ngomong: “Ieu Nyi Mas Pohaci Jubleg Ireng, kuring nyanggakeun kagungan, mugi ditampi…”
Ti harita Kawung Ratu téh dieusi bénggol jimat. Anéh karasana ku Aki asa aya komaraan sanggeus kitu téh. Euh tangtu perbawa jimat ti Ratu, cék haté.
Isukna Aki meunang béja pikareuwaseun. Majah Ki Tasrip geus maot ngagantung manéh dina tangkal Kawung Juuh. Innalillahi, cék haté. Manéhna maot lantaran éléh pris meureun. Éléh berjuang cék basa ayeuna mah, berjuang sangkan kaasih ku Ratu. Teu ngabibisani, cacak mun Aki éléh ogé, kana kawas manéhna. Ngan teuing kétang ari kudu ngagantung manéh mah. Nu tangtu, boga perasaan teu bisa jadi somahan nu hadé mah, pasti aya.
Ujang, Nyai, geuning maranéh téh ngabandungan omongan Aki bangun pogot kitu? Naha ramé pangalaman Aki téh? Asa teu pira pilakadar ngadongéngkeun kawung! Panjang soténan dipanjangkeun ku Aki. Itung-itung Aki mulangkeun deui panineungan ka mangsa baheula. Da ari lalakonna mah pondok pisan.
Jigana, tangtu Ujang Nyai ogé boga kahayang cara Aki. Hayang jadi somahan—rayat meureun cék basa ayeuna mah—nu hadé. Enya? Piraku baé mun henteu téh. Ari lantaranana apan urang hirup téh éstu kapurba ku ménak. Cék ayeuna mah meureun ku Bapa-bapa Pamingpin. Tina hal ieu, Aki yakin pisan, yén tangtu sarua, mo béda. Upama geus béda, nya béngkok sembah tangtu bakal aya mamala. Nagara bakal kacrut werit jeung ilang dangiang, lantaran somahanana geus malungkir ka nu jadi ratuna. Naudubillahi mindalik!
Ku lantaran kitu, waktu dina hiji poé Aki kadatangan jurungan ti Kacamatan, yén Juragan, éh Bapa Camat, mundut gula galeuheun, ku Aki téh éstu disanggupan pisan. Ras inget ka jaman baheula. Ieuh, Aki mah teu ngawiji-wiji ka nu jadi ménak téh. Teu pédah jaman baheula teu sarua jeung jaman ayeuna. Sarua baé. Ménak mah ménak baé, sanajan ayeuna geus ganti ngaran ogé, da hakékatna mah moal béda.
Kira dua minggu ka tukang, waktu Aki néang leungeun Kawung Ratu, manggih pangalaman anu matak ngajenghok. Nya éta deukeut tangkal kawung geus aya calécér . Beu, cék haté, tangtu ieu téh calécér ti Désa nu rék ngalegaan jalan. Ari disidik-sidik, sihoréng calécér téh ayana béh ditueun kawung. Harita Aki ngaheruk lila pisan, rét kana Kawung Ratu, rét kana calécér.
“Emh, deudeuh teuing Kawung Ratu, meureun manéh téh bakal dituar da jalan rék digedéan,” cék haté. Nya éta atuh, ku hanjakal Kawung Ratu téh jadina méh dina kuta pisan, jadi kasipat ku calécér téa.
Pohara Aki sabilna. Ras inget kana pamundut ti Juragan Camat. Ras inget deui kana paréntah ti Désa. Mangkaning kawung Aki téh ngan tinggal Kawung Ratu wungkul. Jadi pikeun nedunan pamundut ti Kacamatan, Aki satadina mah ngandelkeun ti Kawung Ratu. Tapi harita rék dituar, titahan ti Désa.
Ari nu matak sabil, ka ditu kumaha ka dieu kumaha. Apan Désa jeung Kacamatan téh sarua baé kudu diturut paréntahna. Boh Juragan Kuwu, boh Juragan Camat, sarua ménak nu wajib sinembah téa.
Aya nu matak ngarugikeun Aki téh. Nya éta upama paréntah ti Désa diturut. Atuh meureun mun dituar, kana leungit pakasaban Aki nu baku. Tapi kumaha da éta paréntah nu kudu diturut.
Upama teu diturut, beu aya kudua atuh Aki téh nyontoan ka nu ngarora. Apan tadi ku Aki geus dicaritakeun, yén upama kitu, béngkok sembah téa. Éta aki teu niat, bararaid teuing!
Tapi Aki perlu ku éta kawung. Kahiji keur pakasaban Aki, kadua keur nedunan pamundut ti Kacamatan téa. Keun ari pakasaban Aki mah, teu penting, tapi éta pamundut ti Kacamatan.
Ieuh Ujang-Nyai, karasa bohongna omongan Aki nu pangahirna bieu? Majar keun ari pakasaban Aki… Ah, nyaéta atuh Ujang, Nyai, sabenerna Aki butuh pisan ku éta kawung téh. Éta téh hirup Aki, Ujang, Nyai. Upama euweuh éta kawung meureun Aki beuki kokoro.
Jadi sarua pentingna, boh pikeun nedunan pamundut ti Kacamatan boh pikeun kahirupan Aki sorangan.
Beuki dieu pamundut ti Kacamatan beuki mereg bareng jeung paréntah ti Désa sangkan Kawung Ratu gancang dituar. Duanana paréntah ti ménak, duanana kudu diturut.
Ari peuting tadi bet éta Kawung Ratu téh kaimpikeun deui. Da enya atuh, nepi ka Aki mah boga anggapan, yén éta kawung téh lain sakawung-kawungna, éstu titisan Nyi Mas Jubleg Ireng nu asalna tina daging jeung getih Déwi Sri urang kayangan. Ku lantaran kitu pangrumat Aki terhadap éta kawung, pohara enya-enyana, dipusti-pusti pisan, cara ka jelema baé.
Enya, éta kawung téh peuting tadi kaimpikeun deui. Dina itungan, manéhna némbongan ngarupakeun hiji putri nu maké pakéan sing sarwa bodas. Hég ngagupayan ka Aki. Ari disampeurkeun bet kadéngé manéhna ngawih, pokna:
“Pileuleuyan, pileuleuyan,
Kuring digupay ku langit,
Pileuleuyan, pileuleuyan,
kuring ditundung ku bumi.”
Jigana mah geus terus rasa ka manéhna, yén moal lila deui manéhna rék dituar mana kaimpikeun kitu ogé. Geus boga wirasat, yén lalakonna téréh tamat..
Impian peuting kamari meureun minangka iber pileuleuyanana.
Aki jeung manéhna téréh papisah. Beurat puguh gé. Ngingetkeun geus kalilaan babarengan, sakaduka-sakasuka, asa jeung dulur pet ku hinis baé.
Ayeuna Aki pohara baluwengna, sabil nu taya papadana. Ras inget Kawung Ratu daék teu daék kudu dituar. Leuh, mun dituar téh meureun sarua jeung maéhan jelema, cék Aki mah. Dosa jeung teu kaduga.
Coba kumaha timbangan Ujang jeung Nyai, lamun maranéh nyanghareupan perkara kieu? Inget kana papatah “guru, ratu wong atua karo wajib sinembah.” Inget kana pangabutuh sorangan jeung inget yén nu kudu dituar téh Kawung Ratu pisan nu ku Aki dianggap jelema nu boga nyawa.
Ayeuna lalay geus mimiti kaluar. Geus méh sareupna. Nyanghareupan peuting, engké, pohara wegahna, lantaran isuk kudu aya putusan. Isuk gagasan leungeun kawung geus waktuna dibuka, lahangna geus kerep nyakclakanana. Pamundut ti Kacamatan bisa ditedunan upama Kawung Ratu teu kudu dituar.
Rék kumaha ieu leungeun Aki isukan? Naha ngecékkeun kampak kana tangkalna nepi ka kawung jadi pogor atawa nagenkeun lodong kana leungeun kawung … Éta can kapikir ku Aki, tapi kuma isuk baé. Engké peuting Aki rék mikir.
Kitu kira-kira obrolan Aki Sukarma ka kuring kamari téh. Nyaritana éstu binarung rasa jeung dareuda haté. Persualan anu disanghareupanana pohara beuratna. Kuring gé teu bisa mutuskeun kudu kumaha manéhna téh, naha kudu nyadap atawa kudu nuar kawung.
Tapi poé ieu pisan, tadi isuk-isuk, manéhna geus mutuskeun sorangan. Manéhna geus ngajawab persoalanana pribadi. Jigana mah meunang mikir sapeupeuting. Yén kudu kitu.
Tadi isuk-isuk, kuring bareng jeung urang kampung Babakan Kiara ngahaja nepungan manéhna ka Kawung Ratu. Barang datang ka handapeun kawung, méh kabéh taya nu kuat tanggah. Kabéh ngaheruk.
Rét kuring kana tangkal kawung. Aya tapak ngadék, tapi can pati jero. Kampakna ngagolér dina taneuh, teu jauh tina puhu sigay. Sanggeus kitu lalaunan panénjo kuring mapay sigay ka luhur, suku Aki Sukarma geus ngagulayun.
Cék haté: Poé ieu geus leungit hiji tukang nyadap kahot nu geus kakoncara di Désa Mandalasari anu ngaran Aki Sukarma.
Jeroning kitu kuring asa ngadéngé nu ngawih ti lebah tangkal kawung. Sorana gaib naker:
“Pileuleuyan, pileuleuyan,
Kuring digupay ku langit,
Pileuleuyan, pileuleuyan,
Kuring ditundung ku bumi…”***
Tina Sawidak Carita Pondok
5 Balesan to “Kawung Ratu”
-
Pébruari 10, 2008 at 1:48 pm
Abdi deui yeuh Teh. Hehehe…
Pameng ah Teh, kumaha upami ditungtut weh sadayana tina buku “Sawidak Carita Pondok” tea teh dipintonkeun di dieu. Katingalna bakal seueur nu resep, utamina abdi :)
Hatur nuhun ah Teh
-
Nopémber 22, 2011 at 5:09 pm
unsur intrinsik na teh naon ?
-
Méi 15, 2013 at 4:03 pm
My brother recommended I might like this blog.
He was totally right. This post actually made my day.
You can not imagine simply how much time I had spent for this information!
Thanks!
-
Juni 8, 2013 at 6:11 pm
I am regular reader, how are you everybody? This post posted
at this website is actually pleasant.
-
Oktober 1, 2014 at 8:21 am
Thanks for your marvelous posting! I quite enjoyed reading it, you may be a great author.
I will ensure that I bookmark your blog and will come back very
soon. I want to encourage you to ultimately continue
your great posts, have a nice weekend!


text:
Sakilas cutatan rasa katineungna urang sunda di pangumbaraan anu hoyong ngamumule budaya karuhun ulah leungit dugi ka incu-buyut Jeung impian jadi inohong dinagri luar...
Kamis, 03 Februari 2011
Miss Tjitjih jeung Sandiwara Sunda
Anu jadi cukang lantaran, pihak panon-panon menengarai yén di panggung Gedong Sandiwara Sunda Miss Tjitjih, disusupkan kaum pergerakan ngaranna Asbun Said. Jelema ieu jadi pamaén sandiwara, tapi ogé sacara reureunceupan milu usik dina kagiatan menentang Walanda.
Miss Tjitjih, awéwé geulis umur 30-an basa éta, jadi tertekan. Manéhna hayang milu pergerakan, tapi ogé asih kasenian. Kegalauan ieu sabenerna nandangan golongan Walanda ogé. Maranéhanana pinuh sesal. Naha Miss Tjitjih anu digandrungi di Batawi, boh ku golongan menak pribumi boh ku para pembesar Walanda, kalahka milu pergerakan?
Éta pisan sekelumit carita Miss Tjitjih, béntang panggung sandiwara Sunda anu cemerlang di Betawi (Jakarta) 1930-an nurutkeun warta ti jalma-jalma kolot anu kungsi nyaksian gebyar Miss Tjitjih. Panggung sandiwara Sunda "Miss Tjitjih" memang masih hirup nepi ka kiwari. Sandiwara Sunda anu ngabogaan gedong sorangan di sakuliah "dunya", meureun ngan sandiwara "Miss Tjitjih" waé.
Sandiwara Sunda, komo di kampung halamannya sorangan, di Parahiangan, ancur geus. Meureun tacan ancur jadi debu, sabab di Bandung, grup sandiwara Sunda geus puluhan warsih teu boga gedong sarta teu boga peminat Maranéhanana ngan manggung bergiliran dua minggu sakali di Gedong Kasenian Rumentang Beurang, éta ogé henteu konsisten. Ketangguhan Miss Tjitjih di Jakarta teu kungsi jadi penyebar sumanget grup sandiwara Sunda di Bandung (ulah ngomong di Jawa Kulon, sabab di luar Bandung geus "the end") lamun teu disebut minangka asal rasa iri. Enya, naha teu kitu. Di Jakarta, "Miss Tjitjih" dipulasara, komo Pemda Jabar ogé kungsi milu nyumbang. Samentara kahirupan sandiwara Sunda di Parahiangan, henteu secuil ogé diurus ku saha ogé.
Tapi, benarkah grup sandiwara Sunda "Miss Tjitjih" tangguh di Jakarta? Sabenerna henteu ogé. Di tengah gemerlapnya panggung-panggung hiburan peuting di Dayeuh Metropolitan ieu, sabenerna "Miss Tjitjih" geus dijepit sana-sini. Kawas anu kungsi diungkabkeun salah sahiji anak-wayang (pamaén) sabot paamprok nu nulis sawatara wayah tiheula. Grup ieu sabenerna murag bangun pikeun tahan hirup. Grup ieu, cacak ngaranna "sandiwara Sunda", tapi hésé menjaring panongton
Sunda. Urang Sunda di Jakarta memang loba, tapi bertebaran sarta hésé ngahontal puseur pintonan. Sarta anu leuwih pas ti ékol kakurangan ieu téh tergerusnya rasa asih urang Sunda di Jakarta ka lakon-lakon Sunda.
Lamun tiheula nepi ka kalayan a-wal 1970-an, sandiwara Sunda identik-dengan carita-carita klasik (babad ti taneuh Sunda), kiwari henteu deui. Hayu urang tonton mayoritas pintonan di gedong kasenian "Miss Tjitjih" ieu. Peuting taun anyar 2010 maranéhanana henteu ngaréngsékeun sandiwara, melainkan mengusung pintonan wayang golek.
Bulan Désémber sabulan saméméhna, "Miss Tjitjih" tampilkan carita "Putri Dasar Samudera", "Arwah Berjasa", "Pencuri Orok", "Mojang Pama-yar Hutang", "Misteri Hiji Kuburan", "Cai Panon Kunti-lanak", "Arya Kemuning sarta Nyimas Gandasari", sarta "Rakean Wastu Kencana".
Ti deretan pintonan di Gedong Kasenian "Miss Tjitjih", ngan dua pintonan anu nyokot téma klasik. Hiji babad Cirebon, hijina babad Pajajaran. Saleuwihna carita roman sarta horor. Panggung Sandiwara Sunda di wewengkon Parahiangan ogé tiheula sabenerna aya muka pintonan jenis wayang wong atawa roman (carita mangsa kiwari) komo dezik (carita sarébu hiji peuting), tapi anu dominan tetep carita babad, nyaéta carita ngeunaan karajaan di taneuh Jawa.
Yén "Miss Tjitjih" loba ninggalkeun carita klasik taneuh Jawa (pangistimiwana babad Pajajaran), meureun salah sahiji cukang lantaranana nyaéta leungitna gairah panongton pikeun menyimak carita-carita kaangseu klasik. Yén carita horor atawa roman anu dibumbui lawakan loba dieksploitasi, meureun éta pisan anu masih bisa dibéla.
Sandiwara tradisional "Miss Tjitjih" anu hayang tetep balayar di lautan jaman kapaksa kudu mecakan membelah lambak kalayan kayuhan dayung jaman ogé. Enya, kawas grup "Srimulat" anu ninggalkeun carita-carita klasik sarta baganti jadi carita roman (mangsa kiwari), sarta komo didominasi laku-lampah lawakan.
Yén grup sandiwara Sunda "Miss Tjitjih" nepi ka kiwari masih tahan, meureun lain lantaran ketangguhan para pecintanya, melainkan alatan rasa hormat peunteun kese-jarahannya. Pemda DKI Jaya tetep méré bantuan. Nalika gedong sandiwara kungsi kabeuleum béak, pemda gancang ngawangun wangunan permanen komo pamakéanana diresmikeun Présidén Megawati basa éta.
Kawas anu jadi pembuka tulisan ieu, betapa digambarkan, Miss Tjitjih temyata milu bajoang dina pergerakan kamerdikaan. Jalma-jalma kolot anu sempet nempo kebesaran Miss Tjitjih di panggung sandiwara, nyebutkeun, betapa awéwé anu geulis kawanti-wanti ieu geus merambah panggung hiburan saprak umur 17 warsih. Panongtonna nyaéta golongan luhur. Meureun bangsawan bumi putera, meureun pajabat kolonial. Loba panongton kapéngpéongan ngeunaan kageulisan béntang panggung ieu.
Tapi Miss Tjitjih ogé lain saukur seniman. Diajuga milu mikiran nasib bangsana. Ieu kabuktian kalayan menyelundupkan sarta nangtayungan kaum pergerakan di balik panggung komo aya anu diikutsertakan ogé minangka pamaén sandiwara.
Nurutkeun warta lisan ti jalma-jalma kolot, sageus dipencét ambéh panggung sandiwara ulah dipaké aréna berpolitik, Miss Tjitjih di luhur panggung saméméh pintonan diwajibkeun ngedalkeun ikrar, panggung sandiwara leupas ti urusan pulitik sarta moal aya carita anu eusina sentilan ka pangawasa. Para pengagum ti golongan militer ngabagéakeunana jeung bungah, tapi sabalikna, para pengagum ti golongan pribumi menyimaknya jeung rasa kuciwa, komo teu kurang anu mencemoohkannya.
Nempo kaayaan ieu, Miss Tjitjih jadi tertekan sarta murag gering tuluy balik ka taneuh kalahiranana, Sumedang. Tapi tindakan Miss Tjitjih mudik temyata ogé nguciwakeun panongton gedong sandiwara anu geus kadung mujana. Nempo ieu, Tuan Mach Verhoerne, pajabat puseur anu disegani Mayor Hieeith van Bochteen, ngajurung ambéh Miss Tjitjih geura-giru balik ka Jakarta.
Dina kaayaan gering, Miss Tjitjih anu basa éta umurna 37 warsih minuhan paréntah pajabat ti Jakarta, komo poé éta ogé milu ulin di luhur panggung. Panongton membeludak kalayan pinuh bungah. Peuting éta, sandiwara melakonkan carita roman melanko-lis sarta loba mengurai cai panon, jeung judul "Si Tjiroek Teu Mamayu", nyaritakeun carita asih kahalangan alatan loba aral.
Aya tembang anu dibawakan ku Miss Tjitjih dina pintonan ieu. Ning ciruk, papag di curug/Ngagalendangkeun hate tur megah/Anjeunna nayang di curug/Mapareng hate mijuang dangdang/Yeuh, pangimpenan salaki batur/Dur ti lembur ngaprak ngajagjag/Dur dijegur gugur naragrag//
Lantunan éta ngagunakeun basa Sunda buhun. Geus loba anu teu dimengerti panongton basa éta, tapi kabéh berderai cai panon. Derai cai panon éta mengiringi derai cai panon anu nyérélék di sapasang damis Miss Tjitjih. Miss Tjitjih lain waé pandai berakting, tapi ogé ngabogaan sora halimpu sabab manéhna ogé penembang lagu-lagu klasik. Saban Miss Tjitjih ulin di panggung mawa peran naon ogé, lagu-lagu klasik sok dilantunkan jeung sora halimpu sarta amat menjiwai. Peuting éta Miss Tjitjih ceurik, naha ceurik kaperluan panggung atawa ceurik benaran, anu écés, kabéh milu ceurik.
Nyaah, ayana Miss Tjitjih di panggung teu lumangsung lila. Kerinduan para pe-mujanya teu kalayanan sampurna. Pukul 22.10 WIB, Senén, 23 Séptember 1937, Miss Tjitjih anu keur berakting murag tersungkur. Vérsi séjén nyebutkeun, Miss Tjitjih mengembuskan ambekan pamungkas di luhur panggung alatan memaksa ulin di waktu nalangsara nyeri Vérsi séjén nyebutkeun ogé, Miss Tjitjih peuting éta dikunjal ka hiji klinik sarta dirawat sawatara poé nepi ka pamustunganana maot. Astana Miss Tjitjih aya di hiji pasir leutik, di wewengkon Sumedang Dayeuh.
AAN MERDIKA PÉR-, MANA, pengamat folklor, nu nulis fiksi sajarah, sarta cicing di Bandung.


text:
Indonésia
Républik Indonésia (RI) nyaéta hiji nagara di Asia Tenggara, nu diliwatan ku gurat khatulistiwa jeung aya di antara Buana Asia jeung Australia sarta antara Samudra Pasifik jeung Samudra Hindia. Indonésia mangrupa nagara kapuloan nu panggedéna sadunya, diwangun ku 13.487 pulo,[6][7] ku kituna disebut ogé Nusantara ("pulo luar", Jawa dianggap salaku puseurna).[8] Kalawan populasi kira-kira 222 yuta jiwa dina taun 2006,[9] Indonésia mangrupa nagara nu populasina panglobana kaopat sadunya sarta nagara populasi pangagem Islam nu apnglobana sadunya, sanajan resmina, Indonésia sanés nagara Islam. Wangun pamaréntahan Indonésia nyaéta républik, kalawan Déwan Perwakilan Rakyat, Déwan Perwakilan Daérah, jeung Présidén nu dipilih langsung ku wargina. Ibu kota Indonésia nyaéta Jakarta. Indonésia wawatesan jeung Malaysia di Pulo Kalimantan, Papua Nugini di Pulo Papua, sarta jeung Timor Lésté di Pulo Timor. Indonésia mangrupa anggota ti PBB sarta sahiji-hijina anggota PBB nu pernah kaluar ti organisasi éta. Salian ti éta, Indonésia ogé mangrupa anggota ti ASEAN, APEC, OSI, G-20.
Daptar eusi
- 1 Ngaran
- 2 Sajarah
- 3 Pulitik jeung pamaréntahan
- 4 Babagian administratif
- 5 Propinsi
- 6 Géografi
- 7 Atikan
- 8 Ékonomi
- 9 Démografi
- 10 Ageman
- 11 Basa
- 12 Kabudayaan
- 13 Lingkungan hirup
- 14 Tingali ogé
- 15 Rujukan
- 16 Tumbu kaluar
Ngaran[édit | sunting sumber]
Kecap "Indonésia" asalna tina kecap Basa Latin nya éta Indus nu hartina "Hindia" sarta kecap Basa Yunani nesos nu hartina "pulo".[10] Jadina, kecap Indonésia hartina wewengkon Hindia kapuloan, atanapi kapuloan nu aya di Hindia, nu nunjukkeun yén ngaran ieu geus aya saméméh Indonésia janten nagara daulat.[11] Dina taun 1850, George Earl, saurnag etnolog Inggris, awalna ngusulkeun sesebutan Indunesia jeung Malayunesia kanggo urang pangeusi "Kapuloan Hindia atanapi Kapuloan Melayu".[12] Murid Earl, James Richardson Logan, nganggo kecap Indonésia salaku sinonim ti Kapuloan India.[13] Tapi, panulisan akademik Walanda di média Hindia-Walanda teu maké kecap Indonésia, tapi Kapuloan Melayu (Maleische Archipel); Hindia Wétan Walanda (Nederlandsch Oost Indië), atanapi Hindia (Indië); Wétan (de Oost); sarta Insulinde (istilah ieu dipikawanohkeun taun 1860 dina novel Max Havelaar (1859), beunangna Multatuli, ngeunaan kritik kana kolonialisme Walanda).[8]
Saprak taun 1900, ngaran Indonésia jadi leuwih ilahar dina lingkungan akademik di luareun Walanda, sarta golongan nasionalis Indonésia ngagunakeunana dina widang pulitik.[8] Adolf Bastian ti Universitas Bérlin ngawanohkeun ngaran ieu dina buku Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894. Pelajar Indonésia kahiji anu maké ngaran ieu nya éta Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara), nalika anjeunna ngawangun kantor warta di Walanda nu ngaranna Indonesisch Pers Bureau dina taun 1913.[11]
Sajarah[édit | sunting sumber]
Sajarah awal[édit | sunting sumber]
Titinggal fosil-fosil Homo erectus, nu ku antropolog ogé dilandi "Manusa Jawa", mawa pamadegan yén kapuloan Indonésia geus dieusian antara 2 yuta nepi ka 500.000 taun kaliwat.[14] Bangsa Austronésia, nu ayeuna mangrupa mayoritas pangeusi Indonésia, pindah ka Asia Tenggara ti Formosa. Maranéhna nepi disawang dina taun 2000 SM, sarta ngabalukarkeun Bangsa Mélanésia nu geus aya saméméhna kagigirkeun ka wewengkon nu jauh di beulah wétan.[15] Kaayaan nu cocog pikeun tatanén, sarta pangawasaan kaahlian melak paré kira-kira saprak abad ka-8 SM,[16] nyababkeun lobana désa, kota, jeung karajaan-karajaan leutik tumuwuh jeung mekar dina abad ka-1 M. Salian ti éta, Indonésia nu aya di jalur perdagangan laut internasional jeung antar pulo, geus jadi jalur palayaran antara India jeung Cina dina sababaraha abad.[17] Sajarah Indonésia salajengna miboga loba pangaruh ti kagiatan perdagangan éta.[18]
Ti pangaruh agama Hindu jeung Buddha, sababaraha karajaan tumuwuh di pulo Kalimantan, Sumatra, jeung Jawa saprak abad ka-4 nepi ka abad ka-14. Kutai, nya éta karajaan nu pangkolotna di Indoensia nu ngadeg dina abad ka-4 di hulu Walungan Mahakam, Kalimantan Wétan. Di wewengkon kulon Pulo Jawa, dina abad ka-4 nepi ka ka-7 M aya Karajaan Tarumanagara. Dina abad ka-7 aya Karajaan Malayu nu puseurna di Jambi, Sumatra. Sriwijaya ngéléhkeun Malayu sarta kaluar salaku karajaan maritim nu pangkuatna di wewengkon Nusantara. Wewengkon kakawasaannana ngawengku Sumatra, Jawa, samenanjung Melayu, sakaligus ngawasaan perdagangan di Selat Malaka, Selat Sunda, sarta Laut Cina Kidul.[19] Kadatangan padagang-padagang Arab jeung Pérsia liwat Gujarat, India, tuluy mawa agama Islam. Samudera Pasai nu ngadeg dina taun 1267, mangrupa karajaan Islam kahiji di Indonésia.
Panjajahan[édit | sunting sumber]
Indonésia ogé mangrupa nagara nu dijajah ku loba nagara. Ieu di handap nya éta sababaraha nagara nu kungsi ngaéréh atawa ngajajah sakabéh atawa sabagéan wewengkon Indonésia.
- Portugal (1509-1595)
- Spanyol (1521-1692)
- Walanda
- Perancis, sacara teu langsung ngawasaan Jawa dina jaman 1806-1811 lantaran Karajaan Walanda keur éta taluk kana Perancis. Basa Louis Bonaparte, adina Napoleon Bonaparte, naik takhta Belanda pada tahun 1806, ku kituna otomatis jajahan Walanda pindah ka Perancis. Periode ieu lumangsung dina mangsa pamaréntahan Gubernur Jenderal Herman Willem Daendels di taun 1808-1811. Dipungkas taun 1811 nalika Inggris ngéléhkeun kakuatan Walanda-Perancis di pulo Jawa.
- Inggris 1811, saprak Kapitulasi Tungtang ditandatanganan nu salah sahiji eusina nya éta Pulo Jawa dibéré ti Walanda ka Inggris. Dina taun 1814 dilaksanakeun Konvénsi London nu eusina pamaréntah Walanda balik deui nyekel kakawasaan kana wewengkon jajahan Inggris di Indonésia. Dina taun 1816, pamaréntahan Inggris di Indonésia sacara resmi réngsé.
- Jepang 1942 nepi ka 1945, ku sabab éléhna Jepang ti pihak sakutu dina Perang Dunya II.
Nalika urang éropa daratang dina awal abad ka-16, maranéhna manggih sababraha karajaan nu gampang diéléhkeun pikeun ngawasaan perdagangan rempah-rempah. Portugis mimitina nepi di 2 palabuan Karajaan Sunda nya éta Banten jeung Sunda Kalapa, tapi bisa ditundung jeung teras pindah ka wétan ngawasaan Maluku. Dina abad ka-17, Walanda ngéléhkeun Britania Raya jeung Portugal (iwal di Timor Portugis). Sarta dina jaman ieu ogé asup ageman Kristen ka Indonésia salaku salah sahiji tujuan imperialisme lawas nu kawanoh salaku 3G, nyaéta Gold, Glory, and Gospel atanapi "Emas, Kajayaan, jeung Ageman".[20] Walanda ngawasaan Indonésia salaku wewengkon jajahan nepi ka Perang Dunya II. Kahijina ku VOC, tapi tuluy langsung ku pamaréntah Walanda saprak awal abad ka-19.
Dina sistim Cultuurstelsel (Sistem Pamelakan) dina abad ka-19, kebon-kebon garedé sarta pelak paksa dilaksanakeun di Jawa, nu nyababkeun kauntungan pikeun Walanda nu teu bisa dihasilkeun ku VOC. Dina jaman pamaréntahan panjajahan nu leuwih bébas sanggeus 1870, sistim ieu dihapus. Sanggeus 1901 pihak Walanda ngawanohkeun Kawijakan étis,[21] nu ngawengku parobahan pulitik nu tangtu sarta invéstasi nu leuwih gedé di Hindia-Walanda.
Dina jaman Perang Dunya II, nalika Walanda dijajah ku Jérman, Jepang ngawasaan Indonésia. Indonésia dipimilik dina taun 1942, Jepang ningali yén para pajoang Indonésia mangrupa réncang perdagangan nu kooperatif jeung bisa milu jadi prajurit upama diperlukeun. Sukarno, Mohammad Hatta, KH. Mas Mansur, jeung Ki Hajar Dewantara dibéré panghargaan ku Kaisar Jepang dina taun 1943.
Indonésia merdika[édit | sunting sumber]
Dina Maret 1945, Jepang ngawangun hiji komite pikeun kamerdikaan Indonésia. Sanggeus Perang Pasifik réngsé dina taun 1945, dina tekenan organisasi nonoman, Soekarno-Hatta ngadéklarasikeun kamerdikaan Indonésia dina 17 Agustus 1945. Sukarno janten Présidén Indonésia, sarta Mohammad Hatta janten Wakil Présidén Indonésia. Dina usaha ngawaasaan deui Indonésia, Walanda ngirimkeun pasukanna.
Usaha-usaha ngalawan pergerakan kamerdikaan Indonésia ieu tuluy dipikawanoh ku Walanda salaku 'aksi kapulisian' (Politionele Actie), atanapi ku Indonésia salaku 'Agrési Militér'.[22] Walanda ahirna ngaku kamerdikaan Indonésia dina 27 Désémber 1949 salaku nagara féderal nu disebut Républik Indonésia Sarikat sanggeus aya tekenan ti kalangan internasional, utamana Amérika Sarikat. Mosi Integral Natsir dina 17 Agustus 1950, ngahudangkeun balikna Negara Kesatuan Républik Indonésia sarta ngabubarkeun Républik Indonésia Sarikat.
Dina jaman 1950-an jeung 1960-an, pamaréntahan Sukarno milu sakaligus naratas gerakan non-blok awalna, tapi tujuanna sangkan leuwih deukeut jeung blok sosialis, saperti Républik Rahayat Cina jeung Yugoslavia. Taun 1960-an minangka saksi ayana konfrontasi militér jeung Malaysia ("Konfrontasi"),[23] sarta kateupuasan kana héséna ékonomi. Salajengna dina 1965 aya kajadian G30S nu nyababkeun maotna 6 jendral sarta sababaraha perwira tengah lianna. Kaluar kakiatan anyar nu dilandi Orde Baru (Orde Énggal) nu nuduh Partéy Komunis Indonésia salaku dalang kajadian jeung boga maksud ngaléngsérkeun pamaréntahan nu keur aya sarta ngarobah dasar nagara kana paham sosialis-komunis. Tuduhan ieu sakaligus dijadikeun alesan pikeun ngaganti pamaréntahan saméméhna dina paréntah Sukarno kana pamaréntahan nu anyar.
Jendral Soeharto janten Péesidén Indonésia dina taun 1967 maké alesan pikeun ngamankeun nagara tina bahya komunisme. Ratusan rébu warga Indonésia nu dianggap milu pihak komunis ditelasan, samentawis raloba warga Indonésia nu keur aya di luar nagri, teu wanieun mulih ka Indonésia, sarta teras dicabut kawarganagaraanna. Jaman kakawasaan Soeharto dilandi Orde Énggal sarta jaman pamaréntahan Sukarno disebut Orde Lawas.
Soeharto migunakeun ékonomi néoliberal sarta hasil ngadatangkeun raloba invéstasi luar nagri asup ka Indonésia sarta ngahasilkeun pamekaran ékonomi nu gedé, sanajan teu rata. Dina awal rézim Orde Énggal, kawijakan ékomomi Indonésia disusun ku sababaraha urang ékonom lulusan Universitas California, Berkeley, nu dilandi "Mafia Berkeley".[24] Soeharto ahirna dipaksa léngsér ti jabatanna ku aksi démonstrasi sarta kaayaan ékonomi nagara nu goréng dina taun 1998.
Sanggeus léngsérna Suharto, saprak 1998 nepi ka 2001, Indonésia miboga tilu présidén: Bacharuddin Jusuf Habibie, Abdurrahman Wahid, sareng Megawati Sukarnoputri. Dina taun 2004, diayakeun pamilihan umum hiji poé nu panggedéna sadunya[25] sarta Susilo Bambang Yudhoyono kapilih salaku présidén.
Sababaraha wewengkon Indonésia ngusahakeun pikeun misahkeun manéh, saperti Papua Kulon jeung Maluku Kidul. Timor Wétan resmi misah ti Indonésia dina taun 1999 sanggeus 3 taun dina administrasi PBB, jadi nagara Timor Lésté.
Dina Désémber 2004 jeung Maret 2005, di wewengkon Acéh sarta Nias ngalaman lini nu nelasan rébuan jiwa. (Tingali Lini Samudra Hindia 2004 jeung Lini Sumatra Maret 2005.) Kajadian ieu disusul ku lini di Yogyakarta jeung sunami di wewengkon Basisir Pangandaran dina taun 2006, sarta caah leutak di Sidoarjo saprak taun 2006.
Pulitik jeung pamaréntahan[édit | sunting sumber]
Indonésia miboga pamaréntahan républik démokrasi présidénsial multipartéy. Sistim pulitik Indonésia didasarkeun kana Trias Politika: législatif, éksekutif, jeung yudikatif.
Kakawasaan législatif dibogaan ku Majelis Permusyawaratan Rahayat (MPR). MPR Indonésia pernah jadi lembaga nagara pangluhurna sarta mangrupa hiji kamar (unikameral), tapi sanggeus améndmén ka-4 UUD Indonésia MPR sanés lembaga nu pangluhurna deui, sarta komposisi kaanggotaanna ogé robah. Saprak 2004, MPR miboga sistim parlemén dua kamar (bikameral) nu disusun ku 560 anggota Déwan Perwakilan Rahayat Indonésia (DPR) nu pajabatna ti jalur partéy pulitik, sarta ditambih ku 132 anggota Déwan Perwakilan Daérah Indonésia (DPD) nu minangka wakil propinsi ti jalur indepénden.[26] Anggota DPR jeung DPD dipilih langsung ku rahayat dina pamilihan umum législatif sarta diangkat pikeun masa jabatan lima taun.
Lembaga éksekutif museur kana présidén, wakil présidén, jeung kabinét. Kabinét di Indonésia mangrupa kabinét présidénsial jadina mentri mibanda tanggung jawab ka présidén.
Lembaga yudikatif dilaksanakeun ku Mahkamah Agung, Komisi Yudisial, jeung Mahkamah Konstitusi. Tapi Kamentrian Hukum jeung Hak Asasi Manusa tetep aya.
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Indonésia ayeuna miboga 34 propinsi, 5 propinsi miboga status husus. Propinsi dibagi kana kabupatén jeung kotamadya nu dibagi deui kana kacamatan. Babagian administratifna lanjut deui nepi ka bagian nu pangleutikna nyaéta Rukun Tatangga (RT) nu mangrupa daérah tingkat ka-6.
Unggal propinsi miboga DPRD Propinsi salaku badan législatif wewengkon sareng gubernur salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Unggal kabupatén miboga DPRD Kabupatén salakeun badan législatif wewengkon sareng bupati salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Unggal kotamadya miboga DPRD Kotamadya salaku badan législatif wewengkon sareng walikota salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Sadayana, dipilih langsung ku rahayat langku pamilihan umum. Tapi di Jakarta (Wewengkon Husus Ibu Kota Jakarta) teu aya DPRD Kabupatén atanpai Kotamadya, ku sabab Kabupatén Administrasi jeung Kota Administrasi di Jakarta sanés wewengkon otonom.[27]
Propinsi Acéh, Daérah Husus Yogyakarta, Papua Kulon, jeung Papua miboga hak husus sarta tingkat otonomi nu leuwih luhur ti propinsi nu lian. Misalna, Acéh boga hak pikeun nagntukeun sistim hukumna sorangan; dina taun 2003, Acéh mimiti maké hukum Syariah.[28] Yogyakarta miboga status daérah husus salaku pangakuan kana pentingna Yogyakarta dina ngarojong Indonésia nalika Révolusi.[29] Propinsi Papua (baheulana disebut Irian Jaya), miboga status otonomi husus taun 2001.[30] DKI Jakarta mangrupa wewengkon husus ibu kota nagara. Timor Portugis digabungkeun ka wewengkon Indonésia minangka propinsi Timor Wétan dina 1979–1999, nu teras misahkeun manéh liwat réferéndum jadi nagara merdika, Timor Lésté.[31]
Propinsi[édit | sunting sumber]
Géografi[édit | sunting sumber]
Indonésia mangrupa nagara kapuloan di Asia Tenggara[32] nu miboga 17.504 pulo, kalawan kirang-langkung 6.000 pulo heunteu dieusian[33][34], nu nyebar di wewengkon khatulistiwa, kira-kira ti 95°BW - 141°45'BW sarta aya di antara 2 buana nyaéta Asia jeung Australia/Oséania.
Atikan[édit | sunting sumber]
Dumasar kana undang-undang di Indonésia, pamaréntah puseur jeung daérah miboga anggaran atikan 20% ti anggaran nagara jeung anggaran daérah salian ti upah guru jeung biaya kadinasan. Tapi dina taun 2007, dana nu disadiakeun karak 17,2 %[35].
Ékonomi[édit | sunting sumber]
Sistim ékonomi Indonésia awalna dirojong ku ayana Oeang Repoeblik Indonesia (ORI) minangka mata uang kahiji Indonésia, nu sanggeusna ganti jadi Rupiah.
Dina jaman pamaréntahan Orde Lawas, Indonésia heunteu sapinuhna migunakeun sistim ékonomi kapitalisme, tapi dicampurkeun jeung sistim nasionalisme ékonomi. Pamaréntah nu masih anyar, raloba milu kana produksi nu boga pangaruh ka masarakat, ditambah ku kaayaan pulitik, nyababkeun ayana kateustabilan ékonomi nagara.[36]
Pamaréntahan Orde Énggal geura maké disiplin ékonomi pikeun neken inflasi, stabilisasi mata uang, pangaturan tambut luar nagri, sarta ngondang investasi asing.[36] Dina jaman 1970-an, harga minyak bumi nu naék nyababkeun naékna angka ékspor sarta tingkat tumbuh ékonomi rarata nu luhur saloba 7% antara taun 1968 nepi ka 1981.[36] Parobahan ékonomi salajengna dina jaman 1980-an, saperti dérégulasi kauangan jeung déflasi,[36] teras ngalirkeun invéstasi asing ka Indonésia hususna dina industri-industri nu ngarah ka ékspor antara 1989 nepi ka 1997[37] Ékonomi Indonésia ngalaman kamunduran dina ahir 1990-an ku sabab krisis ékonomi di raloba wewengkon Asia keur éta,[38] nu dibarengan ku réngséna pamaréntahan Orde Énggal sarta mundurna Soeharto salaku présidén dina 21 Méi 1998.
Pertumbuhan PDB Indonésia dina 2004 jeung 2005 leuwih ti 5%.[39] Tapi, akibatna heunteu boga pangaruh loba dina tingkat pangangguran, nyaéta 9,75%.[40][41] Perkiraan taun 2006, 17,8% masarakat hirup di handapeun gurat kamiskinan, sarta aya 49,0% masarakat hirup kalawan panghasilan kirang ti AS$ 2 sapoé.[42]
Sumber daya alam[édit | sunting sumber]
Indonésia miboga raloba sumber daya alam saperti minyak bumi, timah, gas alam, nikel, kai, bauksit, taneuh subur, batu bara, emas, jeung pérak kalawan babagian lemah tatanén 10%, perkebonan 7%, tegalan 7%, leuweung 62%, sarta lianna 14% kalawan wewengkon irigasi 45.970 km²[43]
Hasil tatanén nu utama saperti béas, entéh, kopi, rempah-rempah, jeung karét.[44] Widang jasa mangrupa panyumbang PDB nu panggedéna, nyaéta 45,3% dina PDB 2005. Industri 40,7%, sareng tatanén 14,0%.[45] Sanajan kitu, widang tatanén miboga pagawé nu leuwih loba ti widan séjénna, nyaéta 44,3% ti 95 yuta jiwa. Widang jasa 36,9%, sarta widang industri 18,8%.[46]
Sanajan kitu, lembaga Transparency International nempatkeun Indonésia di paringkat ka-143 ti 180 nagara dina Indéks Persépsi Korupsi taun 2007.[47]
Démografi[édit | sunting sumber]
Dumasar kana sénsus populasi taun 2000, Indonésia miboga kirang-langkungna 206 yuta jiwa,[48] sarta diperkirakeun taun 2006 miboga 222 yuta jiwa.[9] 130 yuta (leuwih ti 50%) ngeusian Pulo Jawa nu mangrupa pulo nu panglobana pangeusina sakaligus pulo tempatna ibu kota Jakarta.[49] Kalobaannana urang Indonésia mangrupa Urang Austronésia, sarta aya ogé kelompok urang Mélanésia, Polinésia, jeung Mikronésia utamina di Indonésia beulah wétan. Aya ogé urang nu asalna ti luar nagri saperti étnis Tionghoa, India, jeung Arab. Indonésia miboga kira-kira 4 yuta populasi urang Tionghoa.[50]
Ageman[édit | sunting sumber]
Islam mangrupa agama mayoritas nu pangagemna saloba kira-kira 85,2% urang Indonésia, nu nyababkeun Indonésia salaku nagara kalawan populasi muslim nu panglobana sadunya.[44] Umat lian saperti Kristen Protéstan (8,9%), Kristen Katolik (3%), Hindu (1,8%), Buddha (0,8%), jeung sajabana (0,3%). Pamaréntah Indonésia ogé sacara resmi ngakuan agama Konghucu.[51]
Basa[édit | sunting sumber]
Indonésia miboga basa Indonésia salaku basa kahijian jeung basa nasional. Indonésia ogé kaasup salah sahiji nagara di dunya nu panglobana basana.[52] Raloba basa, miboga rébuan panyatur tapi kaayaanna kaancem ku sabab generasi ngorana teu nyaturkeunana deui, sarta para panyatur pindah ka basa nasional.[53]
Kabudayaan[édit | sunting sumber]
Péntas[édit | sunting sumber]
Indonésia miboga kira-kira 300 kelompok étnis nu boga rupa-rupa warisan budaya nu mekar sairing jaman, nu ogé dipangaruhan ku kabudayaan India, Arab, Cina, Éropa, sarta kaasup ogé budaya sorangan, Melayu. Saperti kasenian wayang ti wewengkon Jawa jeung Bali nu midangkeun carita-carita mitologi Hindu kawas Ramayana jeung Baratayuda, ogé carita-carita adaptasi kaayaan modéren. Aya ogé kasenian tarian contona ti Sumatra saperti tari Ratéb Meuseukat jeung tari Seudati ti Acéh. Aya ogé seni sisindiran, gurindam, jeung sajabana ti raloba wewengkon misalna Melayu.
Busana[édit | sunting sumber]
Salah sahiji budaya pakéan ti Indonésia nyaéta batik. Sababaraha wewengkon nu katelah ti industri batikna saperti Yogyakarta, Surakarta, Cirebon, Pandeglang, Garut, Tasikmalaya, jeung Pekalongan. Busana lian ti wewengkon Indonésia saperti baju kurung jeung songkétna ti Sumatra Kulon (Minangkabau), kaén ulos ti Sumatra Kalér (Batak), kabaya, baju bodo ti Sulawesi Kidul, koteka ti Papua, jeung sajabana.
Olahraga[édit | sunting sumber]
Olahraga nu populér di Indonésia utamina badminton jeung maén bal. Olahraga tradisional saperti takraw jeung karapan sapi. Pasanggiri adu tempur contona caci di Florés, sarta pasola di Sumba. Olahraga béla diri nu populér di Indonésia misalna saperti pencak silat.
Musik[édit | sunting sumber]
Raloba wewengkon Indonésia miboga musik tradisionalna sorangan. Aya ogé musik tradisional campuran saperti keroncong nu dipangaruhan ku Portugis di wewengkon Tugu, Jakarta,[54]. Msik Indonésia lianna saperti dangdut nyaéta musik aliran Melayu modéren nu dipangaruhan ku musik India.
Alat musik tradisional Indonésia di antarana:
- Angklung
- Bendé
- Calung
- Degung/Gamelan
- Gandang Tabuik
- Gendang Bali
- Gondang Batak
- Gong Kemada
- Gong Lambus
- Jidor
- Kacapi Suling
- Kulcapi Batak
- Kendang Jawa
- Kenong
- Kulintang
- Rebab
- Rebana
- Saluang
- Saron
- Sasando
- Serunai
- Seurune Kale
- Suling Lembang
- Sulim Batak
- Suling Sunda
- Talempong
- Tanggetong
- Tifa, dan sebagainya
Kulinér[édit | sunting sumber]
Sangu mangrupa kadaharan utama di kalolobaan wewengkon Indonésia. Sambel, saté, baso, soto, jeung sangu goréng nyaéta sababraha conto kadaharan masarakat Indonésia.[55]
Sinema[édit | sunting sumber]
Pilem kahiji nu diproduksi di nusantara nyaéta pilem taun 1926 kalawan judul Loetoeng Kasaroeng nu dijieun ku sutradara Walanda, G. Kruger jeung L. Heuveldorp, dina jaman Hindia Walanda. Pilem ieu dijieun ku Pausahaan Pilem Jawa NV di Bandung sarta diputer kahiji kalina dina 31 Désémber 1926 di téater Elite and Majestic, Bandung. Popularitas industri pilem Indonésia muncak dina jaman 1980-an sarta diputer di raloba bioskop di Indonésia,[56]. Antawis 2000 nepi ka 2005, jumlah pilem Indonésia nu dirilis unggal taunna teras ningkatan.[56] Pilem Laskar Pelangi (2008) mangrupa pilem kalawan pamasukan anu panglobana sapanjang sajarah pilem di Indonésia nepi ka danget ieu.
Kasusastraan[édit | sunting sumber]
Figur penting dina sastra modéren Indonésia saperti panulis Walanda Multatuli nu méré kritikan kana kalakuan Walanda ka Indonésia dina jaman panjajahan Walanda; Muhammad Yamin jeung Hamka nu mangrupa panulis sarta pulitisi pra-kamerdikaan;[57] sarta Pramoedya Ananta Toer, panulis novel Indonésia nu kakoncara.[58] Salah sahiji conto panulis puisi Indonésia misalna Chairil Anwar. Raloba urang Indonésia miboga tradisi lisan nu kiat, nu ngarojong dina nerangkeun sarta ngamumulé kaayaan budayana.[59]
Lingkungan hirup[édit | sunting sumber]
Wewengkon Indonésia miboga raloba rupa-rupa mahluk hirup. Ku kituna ku sababaraha sumber nyebatkeun yén wewengkon lingkungan Indonésia mangrupa "Mega biodiversity" atanapi "anéka rupa mahluk hirup nu loba"[60][61]. Rupa-rupa mahluk hirup Indonésia aya di paringkat ka-3 sadunya sanggeus Brasil jeung Républik Démokratik Kongo.[62]
Sanajan kitu, Guinness World Records dina taun 2008 pernah nyutat rékor Indonésia salaku nagara nu panggancangna ruksak leuweungna sadunya. Unggal taunna, Indonésia dituar leuweungna saluas +1,8 yuta hektar. Karuksakan ieu aya di wewengkon hulu/jero leuweung (hutan) nu ngaruksak ogé wewengkon di hilir (basisir).[63]
Tingali ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Undang-Undang Dasar Negara Republik Indonesia Tahun 1945, Pasal 36
- ↑ Jam penduduk Indonesia
- ↑ "Hasil Sensus Penduduk 2010 Data Agregrat per Provinsi" (PDF). Badan Pusat Statistik. 20 Pébruari 2010. Diakses pada 21 Agustus 2010.
- ↑ a b c d International Monetary Fund (November 2011). World Economic Outlook Database. Rilis pérs. Diaksés dina 30 November.
- ↑ HDR Stats
- ↑ Indonesia Daftarkan 13.487 Pulau ke PBB
- ↑ "Indonesia has completed surveys on its 13,000 islands", ANTARA News Agency, 18 August 2010
- ↑ a b c Justus M. van der Kroef (1951). "The Term Indonesia: Its Origin and Usage". Journal of the American Oriental Society 71 (3): 166–171.
- ↑ a b Badan Pusat Statistik Indonesia (1 September 2006). Tingkat Kemiskinan di Indonesia Tahun 2005–2006 (PDF) (dina Basa Indonésia). Rilis pérs. Diaksés dina 26 September 2006.
- ↑ Tomascik, T, Mah, J.A., Nontji, A., Moosa, M.K. (1996). The Ecology of the Indonesian Seas - Part One, Hong Kong: Periplus Editions Ltd.. ISBN 962-593-078-7.
- ↑ a b Anshory, Irfan, "Asal Usul Nama Indonesia", Pikiran Rakyat, 16 Agustus 2004. Disalin 5 Oktober 2006.
- ↑ Earl, George S. W. (1850). "On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 119.
- ↑ Logan, James Richardson (1850). "The Ethnology of the Indian Archipelago: Embracing Enquiries into the Continental Relations of the Indo-Pacific Islanders". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 4, 252–347.; Earl, George S. W. (1850). "On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 254, 277–278.
- ↑ Pope (1988). "Recent advances in far eastern paleoanthropology". Annual Review of Anthropology 17: 43–77. cited in Whitten, T, Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali, 309–312, Hong Kong: Periplus Editions Ltd.; Pope, G (15 Agustus, 1983). "Evidence on the Age of the Asian Hominidae". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 80 (16): 4,988–4992. cited in Whitten, T, Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali, 309, Hong Kong: Periplus Editions Ltd.; de Vos, J.P., P.Y. Sondaar, (9 Desember 1994). "Dating hominid sites in Indonesia". Science Magazine 266 (16): 4, 988–4992. cited in Whitten, T, Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali, 309, Hong Kong: Periplus Editions Ltd.
- ↑ Taylor (2003), kaca 5–7
- ↑ Taylor, Jean Gelman. Indonesia, 8–9, New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-10518-5.
- ↑ Taylor, Jean Gelman. Indonesia, 15–18, New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-10518-5.
- ↑ Taylor (2003), hal. 3, 9, 10–11, 13, 14–15, 18–20, 22–23; Vickers (2005), hal. 18–20, 60, 133–134
- ↑ Taylor (2003), hal. 22–26; Ricklefs (1991), hal. 3
- ↑ Wright, Louis B. (1970). Gold, Glory, and the Gospel: The Adventurous Lives and Times of the Renaissance Explorers, New York: Atheneum.
- ↑ Ricklefs, M.C. (1991). A History of Modern Indonesia since c.1300, 151, London: MacMillan. ISBN 0-33-579690-X.
- ↑ ZWEERS, L. (1995). Agressi II: Operatie Kraai. De vergeten beelden van de tweede politionele actie, Den Haag: SDU uitgevers.
- ↑ van der Bijl, Nick. Confrontation, The War with Indonesia 1962—1966, (London, 2007) ISBN 978-1-84415-595-8
- ↑ Wibowo, Sigit, Sjarifuddin. Ekonomi Indonesia Gagal karena Mafia Berkeley, Harian Umum Sore Sinar Harapan. Copyright © Sinar Harapan 2003. Diaksés: Salasa, 6 Agustus 2008.
- ↑ Laporan dari Carter Center. The Carter Center 2004 Indonesia Election Report (PDF). Rilis pérs. Diaksés dina 29 Juli 2008.
- ↑ "Perubahan Ketiga Undang-Undang Dasar Negara Republik Indonesia Tahun 1945" (dalam bahasa Indonesia) (pdf). Diakses pada 24 Méi 2011.
- ↑ Kabupaten - Kementerian Dalam Negeri - Republik Indonesia Diaksés 4 Pébruari 2013 (UTC+7)
- ↑ Michelle Ann Miller (2004). "The Nanggroe Aceh Darussalam law: a serious response to Acehnese separatism?". Asian Ethnicity 5 (3): 333–351.
- ↑ Dewan Perwakilan Rakyat (1999). Bab XIV Other Provisions, Pasal 122; Undang-Undang Republik Indonesia Nomor 5 Tahun 1974 tentang Pokok-Pokok Pemerintahan di DaerahPDF (146 ). Présidén Indonésia (1974). Bab VII Aturan Peralihan, Pasal 91
- ↑ Dursin, Richel; Kafil Yamin, "Another Fine Mess in Papua", Editorial, The Jakarta Post, 18 November 2004. Disalin 5 Oktober 2006.; "Papua Chronology Confusing Signals from Jakarta", The Jakarta Post, 18 November 2004. Disalin 5 Oktober 2006.
- ↑ Burr, W. (2001-12-06). "Ford and Kissinger Gave Green Light to Indonesia's Invasion of East Timor, 1975: New Documents Detail Conversations with Suharto". National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62. National Security Archieve, Universitas George Washington, Washington, D.C.. Diakses pada 17 Séptémber 2006.
- ↑ Dotinga, Harm, Netherlands Institute for the Law of the Sea (2000). International organizations and the law of the sea: documentary yearbook, Vol 14, 960, Martinus Nijhoff Publishers.
- ↑ International Monetary Fund. Estimate World Economic Outlook Database. Rilis pérs. Diaksés dina 5 Oktober 2006.
- ↑ "Indonesia Regions". Indonesia Business Directory. Diakses pada 24 April 2007.
- ↑ World Bank, (2008), Spending for development: making the most of Indonesia's new opportunities : Indonesia public expenditure review, World Bank Publications, ISBN 978-0-8213-7320-0
- ↑ a b c d Schwarz, A. (1994). A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s. Westview Press. ISBN 1-86373-635-2, halaman 52–57.
- ↑ "Indonesia: Country Brief". Indonesia:Key Development Data & Statistics. Bank Dunia. 1 Séptémber 2006.
- ↑ (2006-09-14)"Poverty in Indonesia: Always with them". The Economist.
- ↑ "Indonesia: Forecast". Country Briefings. The Economist. 3 Oktober 2006.
- ↑ Badan Pusat Statistik Indonesia (2008-12-02). Beberapa Indikator Penting Mengenai Indonesia (PDF) (dina Basa Indonésia). Rilis pérs. Diaksés dina 2008-03-18.
- ↑ Ridwan Max Sijabat. "Unemployment still blighting the Indonesian landscape", The Jakarta Post, 2007-23-03.
- ↑ Bank Dunia. Making the New Indonesia Work for the Poor - Overview (PDF). Rilis pérs. Diaksés dina 26 Desember 2006.
- ↑ World Bank (1994). A World Bank country study Country Studies: Indonesia: environment and development, World Bank Publications.
- ↑ a b "Indonesia - The World Factbook".
- ↑ "Official Statistics and its Development in Indonesia" (PDF). Sub Committee on Statistics: First Session 18–20 February, 2004. Economic and Social Commission for Asia & the Pacific. p. 19.
- ↑ "Indonesia at a Glance" (PDF). Indonesia Development Indicators and Data. Bank Dunia. 13 Agustus 2006.
- ↑ "Indeks Persepsi Korupsi". Transparency International. 20 Pébruari 2007. Diakses pada 28 Séptémber 2007.
- ↑ Indonesian Central Statistics Bureau (30 Juni 2000). 2000 Population Statistics. Rilis pérs. Diaksés dina 2006-10-05.
- ↑ Calder, Joshua (2006-05-03). "Most Populous Islands". World Island Information. Diakses pada 26 Séptémber 2006.
- ↑ Citakan:Cite paper
- ↑ Yang, Heriyanto (August 2005). "The History and Legal Position of Confucianism in Post Independence Indonesia". Religion 10 (1): 8.
- ↑ Ethnologue Map
- ↑ Endangered language
- ↑ "Kampung Tugu, Menyimpan Kenangan Sejarah", Kompas, 28 April 2004. Disalin 2008-08-14.
- ↑ http://www.cnngo.com/explorations/eat/40-foods-indonesians-cant-live-without-327106 40 of Indonesia's best dishes. Diaksés 5 Désémber 2011.
- ↑ a b Kristianto, JB, "Sepuluh Tahun Terakhir Perfilman Indonesia", Kompas, 2 Juli 2005. Disalin 2006-10-05.
- ↑ Taylor (2003), halaman 299–301
- ↑ Vickers (2005) halaman 3 to 7; Friend (2003), halaman 74, 180
- ↑ Czermak, Karen. ""Preserving Intangible Cultural Heritage in Indonesia"" (PDF). SIL International. Diakses pada 4 Juli 2007.
- ↑ http://www.detiknews.com/read/2009/03/08/144934/1096302/10/pemerintah-siap-dukung-dana-pengembangan-obat-herbal-aids-kanker http://www.detiknews.com/read/2009/03/08/144934/1096302/10/pemerintah-siap-dukung-dana-pengembangan-obat-herbal-aids-kanker
- ↑ http://www.presidensby.info/index.php/fokus/2009/03/08/4070.html Dunia Sebut Indonesia Mega Biodiversity
- ↑ http://www.cites.org/eng/prog/economics/report_mega_2001.pdf Report on the CITES workshop on mega-biodiversity exporters (with the assistance of the European Commission)
- ↑ http://www.sinarharapan.co.id/berita/0712/29/kesra01.html Sulung Prasetyo. Ekologi Indonésia Masuki Masa Genting, Paragraf 1. Sinar Harapan Online. Diaksés 13 Nopémber 2009
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
Tingali ogé Indonésia di Wikivoyage
Nagara panénjo
Afrika Tengah • Bosnia jeung Hérzégovina • Muangthai
Organisasi jeung masarakat Muslim panénjo
Front Pangbébas Nasional Moro • Républik Turki Siprus Kalér
Organisasi panénjo internasional
Organisasi Sabilulungan Ékonomi • Uni Afrika • Liga Arab • Gerakan Non-Blok • PBB
Amérika Sarikat · Australia · Brunéi Darussalam · Républik Rahayat Cina · Chili · Hong Kong, Cina · Indonésia · Jepang · Kanada · Koréa Kidul · Malaysia · Méksiko · Papua Nugini · Péru · Pilipina · Taipéi Cina * · Rusia · Selandia Anyar · Singapura · Thailand · Viétnam
* Ngaran pikeun Républik Cina


text:
Ku: Ambu Heny Gustini
Tatacara adat panganten anu dilaksanakeun diantarana :
1. Sawer Panganten
Sawer asal kecapna tina awer nu ngandung harti awur, aya sabagian anu nyebutkeun yen sawer the teu parok jeung aturan agama sababna alesanana mubazir, saenyana lamun ditengetkeun ku urang, sawer mibanda hari yen urang the dina ngawangun laki ribu kudu daek ngalaksanakeun sodakoh, bias dirobah sangkan nyawer the teu mubazir, nyaeta teukudu make beas, cukup we duit jeung permen, dina sawer panganten pinuh pisan ku papatah pikeun duanana, kumaha carana ngawangun hiji rumah tangga, tur kumaha cara ngalaksanakeun hak sareng kawajiban sewang-sewangan.
Kecap sawer :
Nyukcruk galur ti karuhun
Mapai lacak para wali
Nyambung ka balarea
Titinggal ti nini aki warisan kabudayaan
Seni sunda sawer
Neda agung cukup lumur
Neda jembar punyakseni
Wireh ayeuna sim kuring
Nyawer anu pangantenan
Nyanggakeun mugi di tampi
Ka hidep mugi di tungkup
Pepeling tawis kaasih
Pigeusaneun hidep mulya
Ngarandapan lakirabi
Ngamudi na rumah tangga
Sanggah panggih tentrem ati ati
Ka euis puputon kalbu
Muga hidep sing nastiti
Lebah ngalap rumah tangga
Kapanutan sing gumati
Tuturkeun dunya akherat
Kitu kawajiban istri-istri
Piwuruk euis sakitu
Catet dina sanubari
Kantun ieu pamegetna
Aduh kasep deudeuh teuing
Ieu piwulang tarima
Regepkeun ku sanubari
Asep mimiti di wuruk
Dangukeun ku dua cepil
Simpenan dimanah nu jembar
Ayeunamah beda deui
Jaman hidep lalagasan
Teu aya anu meredih
Ti wangkid ieu kapayun
Asep kedah kawajiban
Ngurus-ngatur raki-rabi
Anu kudada kaduga
Geusan asep hirup mulya
Saur Rosululoh estu
Rejekimah tetep puhit
Kawas arek hirup lana
Tapina kudu sabanding
Jeung ibadah ulah pegat
Sing kawas ajal rek tepi
Nyawer teh gening sakitu
Runtut raut sauyunan
Kacai jadi saleuwi
Kadarat jadi salogak
Runtut raut sauyunan
Jauh balai parek rejeki
Wur tawur jati rahayu
Rahayu manjing walagri
Dahur pikeun salawasna
Pinayungan maha suci
Ginanjar sapapaosna
Amin ya robal alamin
Wur tawur jati rahayu
Rahayu manjing walagri
Kakemben saksina lampah
Ngalampah ringkang sorangan
Kujang kemben mapasangan
Lambing atikan kaheman
Ayeuna rek disanggakeun
Kujang kemben tuturunan geulis
Tampi ku ibu rama
2. Meuleum Harupat
Carana panganten pahareu-hareup, nu lalaki nyepeng harupat terus disundut, istrina nyepeng kendi isi cai, harupan anu hurung the diasupkeun kana kendi. Ieu ngandung harti yen salaki the ulah getas harupateun, ulah teu kaopan, ulah sakulit bawang dina nyanghareupan adapt atawa laku nu jadi pamajikan, oge kitu sabalikna yen nu jadi pamajikan ulah jadi kompor nu bias nyeungeut amarah anu jadi salaki, anggur kudu jadi panggeuing, geuning saur Rosululoh, imah the surga, tah mun duanana tos tumaninah, susah senang babarengan antukna urang baris cunduk kana wangunan rumah tangga anu sakinah, mawadah, sareng warohmah.
3. Nincak Endog
Anu teu apal kana maksudnamah, ieu teh teu meunang, da cenah teu parok deui jeung aturan agama, ari nincak endog teh ngandung harti anu jero, kolot baheula geus ngawawadianan masalah hubungan sex salaki pamajikan, dua-duana kudu pada ikhlas, pamajikan teu meunang mondah kahayang salaki najan kumaha bae. Sabab bisa jadi dosa, dina ngalaksanakeun kawajiban ulah hayang meunang sorangan. Dawuh Rosululoh, yen teu meunang hiji salaki ninggalkeun pamajikan ku jalan sare, bari dina kaayaan pamajikan hanjelu, jadi sauyunan teh dina sagala widang kaasup dina ngalaksanakeun kawajiban antara salaki pamajikan. Tur deuih kacida teu meunang boh salaki, boh pamajikan ngucah ngaceh rusiah rumah tangga utamana kakurangan anu aya dina diri masing-masing. Kitu tah tujuan nincak endog the.
Cara nincak endog :
Cobek atanapi coet alit diluhurna simpen model sumpit, teras luhurna tindihan ku talenan, di luhur talenan simpen endog anu parantos dibungkus ku plastic. Tincak sing tarik dugi ka remuk. Saparantos nincak endog, teran sampean caroge dikumbah ku cai nu aya dina kendi teras kendina diangkat ku duaan, teras di peupeuskeun.
4. Buka Panto
Ieu oge adat nu kacida hadean, tur ku urang kudu di aji jerona pamaksudan. Memeh asup panganten awewe tos tiheula terus lawang panto teh ditutup ku samping kebat. Lalakina tetep diluar, biasana pake juru kawih lalaki jeung awewe. Ieu tata cara buka panto ku urang kudu dilenyepan, geuning kolot baheulamah tos ngajarkeun yen awewe anu tos boga salaki teu meunang narima semah kitu bae, majar teh bisi aya jurig nyiliwuri. Antukna bisa jadi fitnah nu bakal mawa mamala pikeun hiji rumah tangga. Payus pisan da ajaran islam oge pamajikan teu meunang narima semah nu lain mahramna dina waktu salakina teu nyampak.
Kecap buka panto :
Caroge : sampurasun 2x (panto di ketrok 3x)
Isteri : saha eta anu diluar / kurang tata titi surti / taya pisan bemakrama
Caroge : panutan eulis sajati / datang mawa kabagjaan.
Isteri : palangsiang nyiliwuri / ngaku-ngaku panutan / inggis jalma mamalihan.
Caroge : teungteuingeun duh enung / beut luluasan.
Isteri : panutan abdimah aya / mung kiwari teu aya linggih / ngipayahan rumah tangga / gancang nyingkah geura indit.
Caroge : tayohna eulis kasmaran / galindeng sora kakasih / panutan anu bumela / beubeulahan nyawa eulis / panyileukan 2x / jungjunan nya lahir batin.
Isteri : bae sumangga nya lengah / upami panutan abdi / ucapkeun dua syahadat / tawisna nya iman islam / tangkep papagon agama.
Caroge : duh Allah num aha agung / engkang ngangken ka anjeuna / nyaksi Muhammad rasulna
Isteri : bagja pisan duh panutan / panutan siang jeung wengi.
Caroge baca dua kalimah syahadat.
5. Huap Lingkung
Biasana dua panganten nyepeng bakakak hayam, pek dibetot ku duanana, ieu ngandung harti yen salaki jeung pamajikan teu meunang pakia-kia dina usaha. Gede jeung leutikna pangarah teu jadi ukuran nu penting duanana pada-pada ikhlas. Teras indung bapa ka dua panganten ngahuapan, huap anu panungtung, dimana tos ngarumah tangga mah, hirup teh kudu mandiri ulah tepi kadisaeuran bae ku kolot. Rengse eta dua nana silih huapan yen dua nana kudu silih mika asih, silih pika nyaah teu ka wates ku waktu.
6. Sungkeman
Ieu dilaksanakeun sabada akad nikah, yen dina ngawangun rumah tangga, urang moal tiasa leupas tina pangjurung sareng doana ti indung bapa, indung tunggulna rahayu, bapa catang nu darajat, nyaah jeung deudeuh moal pegat najan tos katalian ku beungkeutan raki rabi.
Kecap sumkeman :
Anak : ibu…. / nyaah sareng kadeudeuh ibu teu pernah suda / kaasih teu weleh nyanding rohimna ibu tan wates wangen di ayun ambing, pinuh ku mika deudeuh hapunten abdi ibu…salira ngandung salapan sasih lamina sabar teu kangtos ngangluh ayeuna abdi seja ngambah sagara rumah tangga neda ridho sareng du’ana mugi abdi sing janten istri sajati istri nu gumati ka salaki.
Ibu : anaking…., kanyaah sareng kadeudeuh ibu tong jadi itungan nu bakal meunggaskeun tekad hirup bral anaking, jembarkeun manah pikeun rarabi, kanyaah sareng kadeudeuh indung mual suda najan hidep tos rarabi dalah ulah nepi ka pati. Anaking…., putra ibu, hidep sing tetep marahman bungah najan ditiban ku susah salaki tempat urang babakti sing ikhlas anaking.
Anak : bapa…., salira ngambah sagara pikeun nyecepkeun kaheman langkah salira teu weleh nganjeur sangkan abdi suka sareng gumbira. Bapa…, hapunten abdi, abdi teu acan tiasa mulang tarima abdi teu weleh dirawu di pangku najan kesang lamokot bapa ulah ngalesotkeun aisn abdi rempan.
Bapa : anaking…., anak bapa, ulah leutik hate bageur hidep di ayun ambing ku kaheman hidep baris laki rabi sing gumulung dua hate ngajadi hiji sing runtut raut sauyunan anaking ulah rek lunca linci luncat mulang udar tina tali gadang ulah rudet mun hirup pajeujeut ulah sabaha mun ngambah kanyeri Allah num aha agung, sing jadi tetekon hidep duaan, anaking…,
Minantu : ibu…apa…, ieu abdi ulah disaha-saha, tampi abdi kalayan ikhlas, ulah diantep, pami abdi lepat clik putih clak herang salira tos janten ibu rama abdi.
Mertua : anaking…, hidep tos jadi putra ibu sareng apa, ulah tumarumpang, anaking bingah liwat saking hidep amanat anu bakal neruskeun pupuhu. Nu bakal nyanding kaasih dunya sareng akherat, bae anaking…, hidep teh anak ibu sareng apa.
// <![CDATA[
//
// <![CDATA[
//


text:
Jalan Braga
Jalan Braga, salasahiji ngaran jalan nu kasohor di Kota Bandung.[1] Taun 1900-an, Jalan Braga masih mangrupa jalan taneuh kalawan tatangkalan di sisi-sisina sarta imah-imah nu diwangun dina gaya Hindia Timur.[1] Nalika pamaréntahan kolonial Walanda kurang leuwih taun 1910-an mah ieu jalan téh ngaranna jalan Bragaweg.[2] Tuluy diganti jadi jalan Pedati (Pedati Weg), kulantaran mindeng kaliliwatan ku pedati (délman/sado) kuda, sarta robah jadi jalan Braga dina taun 1920-an.[2]
Sababaraha dasawarsa kadieunakeun kurang leuwih taun 1930-an, jalan Braga mekar tur robah jadi komplék toko Eropa nu kawentar di Hindia Walanda.[1] Di éta daérah aya hotel, réstoran, jeung toko-toko lianna nu nyadiakeun rupa-rupa kabutuhan masarakatna.[1] Ti mimiti masarakat Indo-Walanda jeung Walanda nu miboga toko ninggalkeun Braga dina taun 1957, ieu daérah kawilang tiiseun pisan.[1]Tug nepi ka kiwari, kamekaran kota Bandung ngabalukarkeun raména daérah-daérah di Bandung jadi kabagi-bagi.[1] Lobana komplék toko-toko anyar nyababkeun Braga kapopohokeun ku masarakatna, nepi ka taun 2005 mah, 45 persén nu boga usaha di daérah Braga bangkrut.[1]
Ngaran Braga[édit | sunting sumber]
Ngaran Braga sorangan miboga sababaraha harti.[3] Aya nu nyebutkeun yén Braga asalna tina hiji paguyuban drama Bangsa Walanda nu dijieun tanggal 18 Juni 1882 ku Peter Sijthot, asistén Résidén nu tempatna di salasahiji wangunan di Braga.[3] Ngaran Braga sorangan dicokot tina panulis naskah drama Theotilo Braga (1834-1924) sarta Bragi ngaran dewa puisi dina mitologi Bangsa Jérman.[3] Sedengkeun numutkeun ahli sastra Sunda, Braga asalna tina Baraga, ngaran hiji walungan. Nepi ka aya istilah ngabaraga nu hartina leumpang sapanjang walungan.[3] Luyu jeung kamekaran jalan Braga (nu deukeut jeung walungan Cikapundung), tuluy istilah ngabaraga ieu kasohor ka sakumna Hindia Walanda sarta dijadikeun hiji acara lawungan urang Walanda.[3] Istilah ngabaraga robah jadi ngabar raga nu hartina némbongkeun awak. [3]Di jaman saméméh PD II, jalan Braga kasohor pisan lantaran dijadikeun tempat pikeun aksi parade nepi ka aya istilah Bragaderen, nu digabungkeun tina kecap Braga jeung deren nu hartina parade di jalan Braga.[3]
Gedong Titinggal Sajarah[édit | sunting sumber]
Sawatara gedong nu kiwari masih kénéh aya tur mangrupa titinggal sajarah diantaran waé: Gedong AACC atawa urut Majestic diwangun taun 1925 ku arsitek CP Wolff Schoemaker, Gedong Apoték jeung Gudang Kimia Farma diwangun taun 1902, urut hotel Braga 1928-1931, Sarinah (1937-1940), BPD Jabar-Banten (1935) dirancang ku AF Aalbers, Gedong Dekranasda Jabar (1919), Gedong LKBN ANTARA Biro Jabar di jalan Braga 25 diwangun tahun 1936 ku arsitek A.F.Aalbers, kitu ogé jeung Gedong Lingling (1925), Gedong Gas Negara (1930) ku RLA Schoemaker, Forty Three Furniture (1915), eks Toko Populer (1915), Sibayak (1920) ku GS Bel, jajaran Sinsin, Tiffany"s, Sinar Mas (1935), jajaran toko Kasum (1923), Toko Welcome, Nerth Sea Bar (1937), jajaran Cuero (1928-1931), jajaran toko Elegance (1950), urut Gedong Permorin (1924) ku PJC Van Kleeff BNA, gerbang panto Permorin (1920), jajaran Sentral Biliar (1930), Ega Kineta (1955), jeung Lether Palace (1955).[2] Gedong kuno lainna nu aya di jalan Braga nya éta Centre Point diwangun taun 1925 ku CP Wolff Achoemaker, Bank Indonesia cabang Bandung (1917) ku Edward Cuypers, Landmark Building (1922) sarta urut gedong Polda Jabar (1917) duanana dirarancang ku CP Wolff ShOemaker. [2]