text:
Minggu, 20 Juni 2010
HEUREUY
Bajuang
Maneuh saban poe Senen personel katut manajemen WRS ngariung di kantor di Jalan Sukasenang V No.14 Bandung.
Biasana mun geus rengse barang gawe, jejer wangkongan sok ngabalengkot kana obrolan sabulang bentor. Nu sok mirucaan ngadabrul nyaeta Gan Reza. Saperti kajadian dina minggu nu anyar kaliwat. Ti isuk meluk nepi ka sore jeder Gan Reza ngablamblam nyaritakeun pangalamannana. Salahsahiji dongengna nyaeta lalakon bajuang waktu perang ngalawan karaman DI TII.
“Lur! Kieu-kieu oge, sayah boga jasa ka nagara. Waktu taun 1950-an, sayah ngilu pager bitis, oge kalan-kalan aub kana pangperangan. Tah.. saksina ceda na tonggong,” ngomong kituna teh bari ngalaan baju, terus nembongkeun tonggongna nu pinuh ku ceda.
“Euleuh meni raca kitu.. tilas tapak pelor oom..?” cek Teh Lina.
“Lain!” tembal Reza.
“Euh.. rupina ceda na tonggong oom, tapak kapetelan granat?” Dea nimbrung.
“Lain!” cek Gan Reza deui.
“Atuh tilas naon?” cek Yadi panasaran.
“Ceda na tonggong sayah, tapak panyakit Cacar,” cek Gan Reza bari nyengir.
Tardan
Yadi : Nurutkeun panalungtikan kuring, ngaran kasenian nu hirup di tatar Sunda, karereanna nyokot tina akronim atawa wancahan. Contona, Lapidut wancahan tina Lawak, Kacapi jeung Dangdut. Doger wancahan ngadogdogan anu beger. Tarling, Hitar jeung Suling.
Dea : Ari Tardan wancahan tina naon?
Yadi : Kakara ngadenge tah, cik naon wancahanna?
Dea : Wancahan tina Gitar jeung munding edan (ngomongna kalem).
Carita Pondok Pangpondokna Sa dunya
Dina sela-sela kagiatan ngokolakeun Grup Lawak Sasagon, Gan Reza sok rajeun nulis Carpon. Malah tadina mah rek diilukeun kana pasanggiri carpon nu diayakeun ku Koran Sunda Galura.
Kusabab sieun kapilih jadi juara niatna bolay. Nurutkeun paniten sastrawan moyan (nu saban isuk moyan), carpon karya Gan Reza kapeunteun jadi carpangondoknya “carpon pangpondokna sa dunya”. Judul Carpona “Budak Ceurik”. Eusina sauted “Aya budak kacugak beling, ceurik”.
BBM
“Geus ngadenge beja can, harga minyak tanah turun deui jadi Rp.800,-?” ceuk Dea ka Yadi.
“Ah.. eta mah berita bohong, piraku geus naek bet turun deui,” tembal Yadi.
“Sumpah cek dina TV, saleter hargana Rp.800,- asal daek meretan selang tengki,” cek Dea kalem.
Carpon :
NASIB SAKADANG MERI
(Asmara di Warung Baso)
Carcab : Ki Gelap Narawangan
Aya hiji carita : Ki Asmuni keur ngangon meri di sawah anu aya di hiji pakampungan. Kebeneran eta pasawahan teh jauh ti pakampungan, kurang leuwih 5 meter ti lokasi tempat ngangon meri aya saung atawa jongko anu jualan baso. Kabeneran eta anu dagang baso teh mang Artasan ngan mimindengna mah sok ditungguan ku anakna anu masih keneh gadis alias parawan ngarana Neng Kemeh. Poe harita oge anu nungguan jongko teh Neng Kemeh da Mang Artasan na mah keur ngala hui di huma.
Ki Asmuni ngoloyong asup kana jongko, kasampak Nyi Kemeh ker ngabaheuhay dina salu pangdiukan anu dijieun tina awi. Ku kawenehanana teh samping Nyi Kemeh rada nyingsat pingpingna anu sampulur hejo carulang tea emrak natrat katingali…gebeg hate Ki Asmuni reuwas, jantungna deg-degan, tikorona elok-elokan, kumetap, molotot teu ngiceup-ngiceup. Ari Nyi Kemeh henteu sadar manehna nyangsaya we bari ngaherang peurem hayameun reuhreuy ngarasakeun kacape.
“Ehem…” Ki Asmuni dehem. Korejat nyi Kemeh hudang semu reuwas bari menerkeun sampingna anu ngaleleke. “Eh…manawi teh teu aya Kang Asmuni?” ceuk Nyi Kemeh bari rada bareureum sabab kakara sadar yen pingpingna anu jiga humut kalapa teh geus wareg dipolototan ku mata karanjang Ki Asmuni. Saterusna, dihandap ieu dibeberkeun paguneman catur antara Ki Asmuni jeung Nyi Kemeh :
Nyi Kemeh nyingsatkeun sampingnya, atuh orokaya pingping anu hejo carulang teh ngabeuleugeunjeur di hareupeun kongkolak mata Ki Asmuni, Ki Asmuni kumetap teu kuat nahan napsu birahina. Katingali da cau bobogaanana oge melentung nyurungkuy dina calanana.
Nyi Kemeh teu hararese ngan boleklak we sampingna kabeh dibukakeun, atuh pangradinan Nyi Kemeh teh katingali jelas pisan dibungkusan ku calana jero warna oranye jiga kostim tim maen bola Nagara Walanda. Ki Asmuni sajongjongan mah teu lemek teu nyarek matana molotot jiga aya nu nyekek. Da eta atuh kasima ku munu’u na daging anu nyangheuy diantara dua pingping Nyi Kemeh.
Ki Asmuni teu talangke baragadal we morosotkeun calana manehna gancang ngantelkeun cauna dina pangradinan Nyi Kemeh anu geus nangunjar dina luhur palupuh paragi diuk. Barang diantelkeun Ki Asmuni kacida ngadegdegna manehna hayang pisan nancebkeun cau pusakana kana pangradinan Nyi Kemeh minimal seret gegeret tapak disunatanana.
Sanggeus kitu mah gancang Ki Asmuni ngadedetkeun cauna ati-ati pisan bisi ngaleuwihan geretna. Ki Asmuni ngahuleng bari ngararasakeun kanikmat anu taya hinggana mun nurutkeun hawa napsu mah manehna hayang ngasupkeun kabeh cau pusakana kana pangradinan Nyi Kemeh. Ki Asmuni bingung sabab merina geus dibikeun kabeh ka Nyi kemeh. Sanggeus kurang leuwih 10 menit ngeu’eumkeun cauna, eta cau pusakana teh ku Ki Asmuni lalaunan dipesat, tapi dadak sakala beuheung Ki Asmuni dicepeng pageuh ku Nyi Kemeh, bari melong kana beungeut Ki Asmuni dibarengan ku renghap ranyug angena Nyi Kemeh nyarita bari haroshos : “Kang Asmuni hemm...hemm...oohhh...oyeah... Abdi rido dunya akherat meri anu 150 ku abdi dibikeun deui ka Kang Asmuni asal....Cau Kang Asmuni asupkeun kabeh, Kang enggal abdi teu kiat” ngadenge kitu Ki Asmuni kacida bungahna atuh teu antapara ngan lep we cau pusaka Ki Asmuni anu panjangna 25 cm diameter 14 cm teh dilelepkeun kabeh. Bujur Ki Asmuni umplak-umpakan maranehna pajeujeut dina garajagna kesang birahi. Sanggeus bajuang kurang leuwih 2 jam Ki Asmuni tibeberegeg ngaluarkeun cai ajimat muncrat tina cau pusakana, Nyi Kemeh ngarahuh bari nguliat....aneh bin ajaib tina pangradinan Nyi Kemeh ngabualeh bodas tapi bentukna baruled sanggeus disidik-sidik geningan endog meri anu jumlahna 600 siki.


c: text/html

text:
Budak babaturan kuring di kantor, lalaki kelas 2 SD. Sanajan geus kelas dua tayohna mah can ngartieun yen ari keur ulangan teu meunang niron. Kana sakolana mah getol, tara keleked, unggal isuk hudang tara kapiheulaan ku lanceukna. Gura-giru ka cai brus mandi gesat-gesut dibaju disaragam ku sorangan. Ngan palebah sarapan sakapeung sok teu pati lancar, biasa mun rencang sanguna kurang panuju.
Tapi da indungna tulaten, mun pareng keur hese sarapan, sok diolo bari dibebenjokeun malar budak kabangbalerkeun anu antukna daekeun dahar. Hiji waktu pas keur UAS (ulangan) budak the ngalakukeun talajak pikaseurieun. Singket carita saberesna ngabewarakeun rek diayakeun UAS, memeh dimimitian, alat-alat sakola kayaning buku, kantong jeung sajabana kudu diasupkeun kana laci. Rengse ngaroris murid kalayan taliti, taya barang patulayah dina meja, ibu guru nguriling ngabagi soal UAS.
Sawatara jongjonan kaayaan jempling lir gang katincak, laju ibu Guru ngawurukan cara-carana ngeusian soal katut ngawanohkeun waktuna. Kacaritakeun geus satengah jam barudak ngarusey ngerjakeun soal. Budak babaturan kuring oge sarua anteng, tapi niron tina buku. Sabot kitu kareret ku ibu Guru, ilaharna Guru SD, salabar jaba tara poksang ari nyarek. Ningali murid keur anteng niron, geuwat disampeurkeun, pok sasauran, “Dika, bukuna ditambut nya?”
Bari mencrong budak teh unggeuk, teu ngarti yen manehna teh geus ngalakukeun “palanggaran”. Barang waktu UAS geus cunduk kana lekasan, murid-murid sungsong mariksakeun kertas UAS ka ibu Guru, iwal ti budak babaturan. Nempo kitu ditanya ku ibu Guru “Dika atos ngerjakeun soal teh ?” Tanpa mikir heula budak teh ngawalon pokna “Teu acan, pan bukuna ditambut ku ibu Guru”. Eta mah ibu Guru, harita mun wasa mah hayang ngabarakatak tapi pamohalan tungtungna budak the dipiwarang uih ngingetkeun jam sakola geus lekasan.
Dicaritakeun deui ku : Aminah - Cijambe

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Carita-Carita Sunda
1. SUBALI
“Saalus-alusna Jelema Nyaéta Jelema Anu Méré Mangpaat ka Sasama”
Kacaritakeun Subali dibabarkeun ngaliwatan buuk indungna, kukituna dibéré ngaran Bali atawa Subali. Sanggeus déwasa, Subali jadi raja bangsa Wanara di Karajaan Kiskénda, sedengkeun Sugriwa minangka wawakilna.
Subali sarta Sugriwa nyaéta sapasang Wanara kembar anu dilahirkan ku saurang ibu, tapi béda bapa. Duanana pada-pada putra déwa. Subali nyaéta putra Indra, sedengkeun Sugriwa mangrupa putra Surya.
Subali sarta Sugriwa lahir ka dunya normal siga nu sejen, miboga ngaran Guwarsi jeung Guwarsa. Maranéhanana ngabogaan lanceuk awéwé ngaranna Anjani. Tiluanana mangrupa anak Resi Gotama sarta Déwi Indradi anu cicing di Pertapaan Agrastina.
Dina hiji poé Anjani, Guwarsi, sarta Guwarsa guntreng marebutkeun cupu indungna anu kacida éndahna. Éta hal dipikanyaho ku Gotama. Indradi ogé digeroan sarta ditanya ti mana éta cupu asalna. Gotama sabenerna nyaho lamun éta cupu téh barang kahyangan milik Batara Surya anu ngaranna Cupumanik Astagina. Indradi anu sieun cicing teu daék némbalan. Gotama anu ambek alatan ngarasa dihianatan ngutuk pamajikanana jadi tugu. Manéhna tuluy ngalungkeun eta tugu jauh pisan, nepi ka murag di perbatasan Karajaan Aléngka.
Sanajan kaleungitan indung, katilu anak Gotama tetep waé ngaributkeun Cupu Astagina. Gotama ogé miceun éta barang buni pisan.Taya nu nyahoeun sasaha ogé, Cupu Astagina murag di hiji lahan kosong sarta robah jadi talaga. Guwarsi sarta Guwarsa barang nepi kai deukeut éta talaga gura-giru nyeburkeun diri rék néangan cupu anu murag ka jero éta talaga. Sabot kitu duanana robah wujud jadi wanara. Anjani anu kakara anjog ngarasa kapanasan. Manéhna ogé sibeungeut ngagunakeun cai talaga. Balukarna, beungeut sarta leungeunna robah jadi beungeut sarta leungeun wanara.
Anjani, Guwarsi, sarta Guwarsa ngadep Gotama jeung ngarasa hanjelu. Tiluanana ogé diparéntahkeun pikeun tapa mencilkeun diri. Anjani tapa di Talaga Madirda. Jaga manéhna papanggih jeung Batara Guru sarta nampa saurang putra ngaranna Hanoman. Guwarsi sarta Guwarsa anu geus ganti ngaran jadi Subali sarta Sugriwa unggal tapa di Gunung sarta Leuweung Sunyapringga. Éta tilu anak Gotama téh indit ka tempat tujuan séwang-séwangan. Luyu jeung bapa maranéhanana, Anjani tapa jeung dibuligir kawas bangkong, Subali ngagantung dina tangkal kawas kalong, sedengkeun Sugriwa ngangkat sukuna kawas uncal.
Subali panggih jeung Rahwana raja bangsa Raksasa ti Karajaan Alengka. Maranéhanana kungsi tarung alatan Rahwana datang pikeun ngelehkeun Karajaan Kiskenda. Tapi dina éta patarungan Rahwana éléh. Rahwana saterusna guguru ka Subali. Rahwana anu calakan sandiwara ngayakinkeun Subali yén dirina geus tobat. Subali ogé ngajarkeun Aji Pancasunya ka Rahwana. Manéhna ogé sok nasehatan Rahwana sangkan ngagunakeun élmu kasebut di jalan kebenaran.
Rahwana anu geus nampa élmu kakara boga niat nuluykeun pikeun ngawasa dunya. Leuwih tiheula manéhna satekah polah nyingkahkeun Subali anu dianggapna minangka panghalang. Manéhna ogé ngirimkeun gandekna anu ngaranna Marica pikeun nyamar minangka ladén Tara. Éta ladén palsu jelmaan Marica datang sarta ngalaporkeun ka Subali yén Tara saban poé disiksa Sugriwa. Sugriwa ogé ngungkit-ngungkit ngaran Subali unggal nyiksa Tara. Subali ambek ngadéngé éta laporan. Manéhna ogé ngadatangan Sugriwa di Kiskenda. Sugriwa nyerang tanpa ampun. Awakna dialungkeun nepi ka murag sarta kacepét dina sapasang tangkal asem kembar di penclut Gunung Reksyamuka. Subali saterusna cicing di Karajaan Kiskenda sarta nikah ka Tara saterusna lahir Anggada.
2. RAMAYANA
Prabu Dasaratha ti nagari Ayodya ngabogaan opat putra; Rama, Bharata, Laksmana sarta Satrughna. Mangka hiji poé saurang resi ngaranna Wiswamitra nyungkeun bantuan Sri Paduka Dasaratha pikeun nulunganana ngaleupaskeun patapaanna tina serangan para buta.Mangka Rama sarta Laksamana indit.
Di pertapaan, Rama sarta Laksmana maéhan kabéh buta sarta saterusna maranéhanana nuju nagari Mithila di mana diayakeun hiji sayembara.Saha meunang bias meunang putri raja ngaranna Sita.Para peserta dititah mentangkeun gondéwa anu nyaksian lahiran Sita.Teu saurang ogé kajaba Rama, mangka maranéhanana ogé nikah sarta tuluy balik ka Ayodya.
Di Ayodya Rama hiji poé baris disiapkeun pikeun nganobatkeun raja, alatan manéhna nyaéta putra cikal.Tapi Kaikeyi, salah saurang pamajikan raja Dasaratha anu béda ibu Rama berakta yén sri baginda kungsi jangji yén Bharata anu baris jadi raja. Mangka sanajan beurat haté raja Dasaratha ngabulkeun alatan memang kungsi jangji kitu.Saterusna Rama, Sita sarta Laksmana indit ninggalkeun karaton. Selang sawatara lila, raja Dasaratha maot sarta Bharata néangan maranéhanana. Manéhna ngarasa henteu pantas jadi raja sartaménta Rama pikeun balik.Tapi Rama nampik sarta mere saldalnya (basaSansekerta: pâduka) ka Bharata minangka lambing kakawasaanana.
Relief Sita anu diculik.Relief ieu aya di Candi Prambanan, Jawa Tengah.
Mangka Rama, Sita sarta Laksmana aya di leuweung Dandaka. Di ditu aya saurang raksasi ngaranna Surpanakha anu murag asih ka Laksmana sarta manéhna nyamur jadi wanoja geulis.Tapi Laksmana teu junun dibujuk nyasarta malahan pamustunganana tungtung irungna potong.Surpanakha ambek sarta ngadu ka lanceukna sang Rahwana (Rawana) sarta ngolo pikeun nyulik Sita sarta rék dipigarwa. Pamustunganana Rahwana ngajurungan Marica, saurang buta pikeun nyulik Sita.Tuluy Marica nyieun tipuan sarta nyamur jadi uncal ema sanu éndah.Sita kataji sarta ménta salakina pikeun néwakna.Rama ninggalkeun Sita babarengan Laksmana sarta indit ngudag si uncal emas.Si uncal emas pohara kesit sarta teu bias ditéwak, pamustunganana Sri Rama kaluman sarta manah éta uncal.Si uncal emas ngajerit kanyenyerian robahjadi deui jalma buta sarta paéh.Sita anu aya di kejauhan mikir anu ngajerit nyaéta Rama sarta ngajurungan Laksamana néanganana.Laksmana nampik tapi pamustunganana daék sanggeus diééra sarta dituduh Sita yén manéhna haying ngabogaanana. Pamustunganana Sita diancik sorangan sarta bias diculik ku Rahwana.
Gorowokan Sita kadéngé ku manuk Jatayua nu kungsi babaladaqn jeung prabu Dasaratha sarta manéhna usaha nulungan Sita.Tapi Rahwana leuwih kuats arta bias ngéléhkeun Jatayu. Jatayu anu sakarat masih bias laporan ka Rama sarta Laksmana yén Sita dibawa ka Léngka, karajaan Rahwana.
Saterusna Rama sarta Laksmana néangan karajaan ieu.Di hiji wewengkon maranéhanana paamprok jeung monyét-monyét sarta hiji raja monyét ngaranna Bali anu nyulik pamajikan lanceukna.Pamustunganana Bali bias dibunuh sarta pamajikanana dipulangkeun ka Sugriwa sarta Sugriwa daék mantuan Rama. Pamustunganana kalayan pitulung bala soldadu monyét anu dipingpin ku Hanuman, maranéhanana junun maéhan Rahwana sarta ngaleupaskeun Sita.Sita tuluy diboyong balik ka Ayodya sarta Rama dinobatkeun jadi raja.
3. RAMA JEUNG SINTA
Kacaritakeun dina hiji nagara anu ngarana Mantili aya hiji putri anu geulis kawanti-wanti endah kabina-bina nya wastana Dewi Sinta. Anjeunanana teh putri raja nagara Mantili nyaeta Prabu Janaka. Dina hiji waktu sang Prabu ngayakeun sayembara kanggo ngengingkeun sang pangeran kanggo putrina anu di pikayaah yaeta Dewi Sinta. Jeung tungtungna sayembara eta teh di menangkeun ku putra mahkota karajaan Ayodya nya wastana teh Raden Rama Wijaya. Tapi kacarita keun oge aya deui saorang raja Alengkadiraja nyaeta Prabu Rahwana, anu keur mikahareup katresna mung sanes ka dewi Sinta tapi ka Dewi widowati. Titingalian Rahwana Sinta teh dianggap jelemaan dewi Widowati anu diiimpikeunnana.
Dina hiji perjalanan Rama Sinta jeung Lesmana keur ngaliwatan leuweng geledegan anu namina leuweng Dandaka, si raksasa Prabu Rahwana nunutur wae anu di incer na mah Sinta, lantaran rek nyulik Sinta rek dibawa ka Istanana tuluy rek di jadikeun pamajikannana teu lila Rahwana teh ngarobah salah sahiji pembantuna nyaeta Marica jadi Kijang kencana. Tujuannana keur mancing Rama ngaburu eta Kijang jadi-jadian kusabab eta teh kahayang Sinta, jeung bener weh sangges Sinta ninggal eta Kijang, Sinta hoyong Rama newak eta Kijang. Ku sabab eta kahoyong istrina anu di pikayaah Rama ngaleos keur ngaburu eta Kijang ninggal keun Sinta jeung Lesmana. Kusabab geus lila Rama ningalkeun Shinta jeung Lesmana, shinta geus teu ngareunah hate ka Rama.
Terus menta tulung ka Lesmana pikeun nyusulan Rama. Sa acan ditinggalkeun Shinta Lesmana nyiapkeun panyumputan keur ngajaga Shinta nyaeta nyieun lingkaran magis.Shinta ulah ngaluarkeun saeutik oge tina anggota bandanna ngameh kasalametanana tetep ka jamin, saeunggeus lesmana ninggalkeun Shinta, Rahwana rek beraksi keur nyulik shinta, ngan usaha eta gagal kusabab aya lingkaran magis tea. Rahwana neangan cara deui, carana nyamar jadi brahmana tujuananna keur nyokot hate shinta keur mere sedekah, tipuan muslihat nu dipake mere hasil yen shinta ngaluar keun lengeuna keur mere sedekah teu sadar shinta geus ngalanggar ketentuan lingkaran magis nyaeta ulah ngaluarkeun saeutik oge anggota badan. Kusabab embung katinggaleun Rahwana buru-buru metot leungeun Shinta keur kaluar tina lingkaran.
Salajeungna Shita teh di candak ka istana Rahwana di Alengka. Di tengah perjalanan saacan tepi ka Alengka aya manuk garuda anu wastana ngarana Jatayu uninga nyaho ka Dewi Shinta yen Dewi Shinta teh puteri Prabu Janaka anu mangrupikeun sobat deketna Jatayu. Niat bade nulungan Dewi Shinta ngan hanjakal Jatayu eleh ku Rahwana. Dina wangsa nu sami, rama terus ngaburu eta Kijang sareng akhirna mah Rama tiasa manah eta Kijang teh robah deui jadi raksasa dina wujud saeunyana, Marica ngalawan ka Rama sehingga aya kajadian adu jajaten diantara kaduana anu akhirna Rama tiasa ngelehkeun Marica ku panahna.
Dina mangsa nu sami Lesmana tiasa mendakan Rama sareng dua nana tiasa mulih ka tempat dimana Shinta ditinggalkeun mungsa dugina ka eta tempat Shinta tos teu aya. Salajeungna Rama sareng Lesmana milarian eta Dewi Shinta, terus papendak sareng Jatayu anu tos boborot kugeutih, Rama nyangki Jatayu nyulik Shinta, mungtiasa dicegah ku Lesmana. Tina cariosan Jatayu tiasa ka uninga yen nu nyulik Shinta teh nyaeta Rahwana teu kungsilila Jatayu maot.
Rama sareng Lesmana angkat ka istana Rahwana, di tengah jalan pendak sareng monyet bodas anu ngarana Hanoman anu keur milarian kesatria pikeun ngelehkeun Subali. Subali teu nyaeta lanceuk na Sugriwa emangna Hanoman nu jadi lanceuk ngarebut ka bogohna dina nyaeta dewi tara. Ringkes carita rama sayagi rek ngabantung elehkeun subali jeung tungtungna usahana ngahasilkeun yen dewi tara jadi istrinasugriwa. Dina kasempetan eta nyaritakeun yen rama jeung lesmana rek neraskeun milarian shinta anu diculik kurahwana di istana alengka.
Kusabab geus ngarasa boga budi ka rama, sugriwa teh nawarkeun bantosan pikeun milari shinta, nyaeta mimitina ngutus hanoman ka istana alengka. Rek neangan rahwana nu nyumputkeun shinta jeung ngaluntik kekuatan pasukan rahwana.
Taman argasoka teh taman karajaan alengka tempat dimana shinta meakeun poe-poe nungguan dipapageun kusalakina. Diagrasoka di baturan Trijata kamenakan rahawana salian tidinya oge ngusahakeun ngolo shinta ngarah jadi pamajikan rahwana. Geus sababaraha kali rahwana menta jeung maksa shinta jadi pipamajikaneun nanan ditolak wae nepi keun rahwana beak kasabaranana jeung boga niat haying maehan shinta tapi teu bisa da dihalangan ku Trijata. Dina kanalangsaannana shinta di taman agrasoka, shinta ngadangu aya nu ngahariring ku monyet bodas anu keur naluntik, saenggeus kanyahoan mah shinta the buru-buru hanoman teh manyunan ka shinta teras nerangkeun maksad kasumpinganana diutus ku carogena shinta nyaeta Rama. Saatos ngadugikeun maksadna Hanoman teh buru- buru ngaluntik deui kekuatan karajaan alengka. Carana teh nyaeta ngaruksak kaendahan taman karajaan, tungtungna Hanoman teh di tewak ku Indrajit putra rahwana terus dibawa ka Rahwana, kusabab ngambek Hanoman teh rek dipaehan tapi ditulungan ku adina nyaeta Kumbakarna. Kusabab dianggap nantang nya kumbakarna teh di usir ti karajaan Alengka, tapi tungtungna Hanoman teh tetep kudu di hukum nyaeta kudu diduruk hirup-hirup tapi Hanoman teh lain paeh diduruk malah Hanoman ngaduruk karajaan Alengka jeung manehna bisa kabur. Sabalikna ti alengka Hanoman ngadongenkeun sagala kajantenan jeung kaayaan karajaan alengka ka rama. Saatos aya laporan kitu the rama boga niat rek indit ka karajaan alengka jeung dituturkeun ku pasukan monyet anak buah Hanoman.
Kacaritakeun di istana rahwana jadi perang, ngamimitian ti pihak alengka dipimpin ku indrajit.Dina sajeroning perang eta the indrajiteleh.Alengka ka desek ku tentara rama, nya kumbakarna raksasa anu bijaksana dipiwarang ku rahwana jadi senapati perang kumbakarna nyanggupan tapi lain jang ngabela lanceukna anu murka namun keur ngabela Alengkadiraja. Dina peperangan ieu kumbakarna bisa dielehkeun ku rama kalawan maot nu di pika hormat ku bangsana. Kusabab raina maot, tungtungna rahwana ngalawan sorangan manyunan rama, nya dina peperangan eta teh bisa dieleh keun kupasukan anu dipingpin ku rama. Rahwana maot ku panah pusaka rama jeung digencet kugunung Sumawana anu dibawa ku Hanoman.
Saeunggeus peperangan anu sakitu kacida rongkahna jeung elehna ti pihak alengka nya rama the bungah teu aya papadanana, asup kajero istana bari milari bojona. Teu hilap hanoman nganterka taman argasoka keur nepangan Shinta. Tapi rama teh nolak kusabab nganggap Shinta teu leres salami aya dikarajaan Alengka, rama teh nyungkeun buktos kasuciannana nyaeta ngalakukeun ngaduruk sorangan. Kusabab leresna kesucian shinta sareng pitulungna ti dewa api Shinta teu salamet tina seuneu. Jeung kabuktikeun rehna shinta teh masih keneh suci jeung tungtungna Rama teh tiasa narima deui shinta, kalawan suka bungah anu teu aya papadana. Jeung tungtungna dina carita eta maranehna balik deui ka istanana.
4. PRABU DASARATA
Di karajaan Ayodhya anu makmur, rajana nyaéta Prabu Dasarata. Manéhna nyaéta saurang raja anu amat dicinta sakumna rahayatna. Dina mangsa pamaréntahanana, karaharjaan ngaronjat, hasil panén melimpah, perdagangan maju pesat. Tiasa disebutkeun ampir euweuh kesengsaraan sarta kamiskinan.
Dasarata ngabogaan tilu permaisuri, nyaéta Kosalya, Sumitra, sarta Kekayi. Dina kahirupan asmara, Dasarata reujeung katilu pamajikanana ieu ngarasa bagja sarta henteu miboga masalah. Tapi ti katilu wanoja ieu anu pang sanggup minuhan hasrat
ragawi Dasarata nyaéta Kekayi. Dipanon Dasarata, ibarat obor, Kekayi henteu kungsi redup. Manéhna sok bersinar, burahay, sarta sanggup méré naon anu dipikahayang salakina, ampir dina unggal wayah.
Sabot anjog waktuna para pamajikan Dasarata ieu dikaruniaan turunan, dewi Kosalya ngababarkeun saurang lalaki kasep anu dibéré ngaran Rama, anu tinangtu jadi putera makuta karajaan Ayodhya. Saterusna dewi Kekayi ngababarkeun putera mungil
rupawan anu ngaranna Bharata. Pamungkas ti dewi Sumitra lahir dua putera kembar, Laksmana sarta Satrugna. Kaopat anak lalaki kasep ieu tumuwuh kalayan cageur, hirup rukun, silih tulung nulungan hiji sarua séjén. kacerdasan sarta kapinteuran dina sagala hal ti putera2 karaton ieu nyampurnakeun kabagjaan kulawarga karaton.
Saéstuna, aya riwayat ti mangsa katukang Dasarata anu jaga tiasa jadi mangaruhan ka lalampahan nasibna. Dina waktu Dasarata masih ngora sarta tacan nikah, manéhna resep moro sarta ngabogaan kabisaan maenkeun panah hiji hal kalayan pas ngan ukur ku
ngaregepkeun sorana waé. Hiji peuting, Dasarata moro ka tengah leuweung. Di tepi hiji walungan, manéhna ngadéngé sora gajah anu keur inum. Teu kudu nempo sasaran manéhna geura-giru ngalaan anak panahnya. Tapi manéhna reuwas alatan ujug-ujug makhluk kasebut ngagorowok jeung sora manusa. Waktu manéhna ngadeukeutan sarta nempo sasaranna, kasampak saurang pertapa ngora ngagolepak teu daya. Manéhna katempo ambek dina kanyenyeri, sarta ngomong yén kadua kolotna anu lolong keur nungguan dirina mangmawakeun cai.
Saméméh maot, sang pertapa ngora éta ngajurung ambéh Dasarata membawakan cai ka hareupeun kadua kolotna anu lolong
sarta kolot renta. Dasarata ngajalankeun permohonan pamungkas kasebut sarta ngécéskeun kajadian anu lumangsung ka kadua kolot si nonoman. Dasarata ogé ménta hampura dina maranéhanana luhur kajadian éta.
Ngadéngé guaran Dasarata, kadua kolot kasebut ngajurung Dasarata ambéh manéhna nganteur maranéhanana ka tepi walungan pikeun saukur nyepeng jasad puteranya anu dipikancinta pikeun pamungkas kalina. Saterusna, maranéhanana ngayakeun upacara pambeuleman anu meujeuhna pikeun puteranya. Alatan rasa cintana anu kitu badag dina puteranya, kadua kolot éta sapuk ngaleburkeun diri babarengan ka seuneu pambeuleman. Saméméh luncat ka jero seuneu, bapa si nonoman ngalieuk ka Dasarata sarta ngomong yén Dasarata baris narima balesan luhur gawénana éta.
Jaga hiji waktu engké, Dasarata baris mati nelangsa dina kahanjelu alatan ditinggalkeun ku puteranya anu pang dicinta sarta dijadikeun tumpuan harepan.
Kajadian séjén ti mangsa katukang Dasarata, ayeuna sanggeus manéhna nikah, nyaéta sabot manéhna ngagabung kalayan pasukan batara Indra ti Kahyangan ngalawan pasukan buta penyerang kahyangan. Dasarata ngalaman tatu tatu anu cukup parna sanggeus
junun ngéléhkeun para buta éta, komo nyawana ampir henteu deui
katulung alatan parnana tatu-tatu anu dideritana. Pamajikan anu sanggup ngarawat, ngobatan sarta nungguan salila Dasarata gering henteu séjén nyaéta dewi Kekayi.
Diperlukeun kasabaran sarta katahanan awak rongkah pikeun ngalakonan kabéh éta, hiji hal anu Kosalya sarta Sumitra, kadua pamajikan Dasarata anu séjén, henteu piboga.
Dasarata rumasa reueus kana kasatiaan Kekayi, ku kituna manéhna ngucap pikeun daék minuhan dua paménta Kekayi, naon waé éta. Tapi Kekayi ngomong pikeun nunda paméntana, nepi ka manéhna merlukeunana. Toh, kedal saurang raja nyaéta leuwih ti hiji pasini.
Hubungannana sareng kaagamaan nyaeta , “Kekayi nyaeta pamajikan anu sholeh sarta satya ka salakina meskipun dinu kaadaan naon bae, sabab nu ngaranna salaki mah imam dinu kaluwarga“
Kutipan eta aya hubungannana sareng kasetiaan Kekayi kanu jadi bojo nyaeta Prabu Dhasarata.
“maneh tong sombong kanu naon nu ku maneh kabisa, allah anu leuwih kuasa kanu diri maraneh sadaya”
Kutipan eta aya hubungannana sareng kasombongan Prabu Dhasarata kana kabisaanana dina maenkeun panah, nepikeun ka salah sasaran.


text:
Naskah Sunda
Istilah naskah Sunda nujul ka karya tulisan leungeun (lain hasil ketikan atawa citakan) nu ditulis sakurang-kurangna 50 taun katukang [1] turta ngandung informasi anu patali jeung, atawa ditulis di Tatar Sunda, boh ditulis ku pangarang Sunda atawa pangarang ti wewengkon séjén dina kontéks Sunda. Sabenerna, naskah Sunda anu pangkolotna nyaéta Arjunawiwāha (kropak 641) nu ngagunakeun basa Jawa kuna, ditulis dina taun 1256 Saka (taun 1334 M).[2] Tapi, naskah Sunda pangkolotna anu maké basa Sunda kuna mah nyaéta Sanghyang Siksa Kandang Karesian nu ditulis dina taun 1440 Saka atawa 1518 M. Cindekna, naskah Sunda mimiti dihasilkeun dina abad ka-14 M.[3].
Daptar eusi
Kabeungharan[édit | sunting sumber]
Dumasar invéntaris Edi S. Ekadjati dina taun 1988, jumlah naskah Sunda nu masih kénéh aya tapakna di kiwari leuwih ti 1500 naskah. Tapi teu nutup kamungkinan éta jumlah téh bakal terus nambahan alatan réa kénéh naskah anu aya di masarakat Jawa Barat anu can kungsi kacatet.[4]
Sawaréh naskah Sunda diteundeun di lembaga panyimpen naskah, boh di Indonésia boh di mancanagara. Lembaga di mancanagara nu neundeun naskah Sunda di antarana di Perpustakaan Universitas Leiden (l.k. 750 naskah), Bodleian Library di Inggris. Demi lembaga di Indonésia nu neundeun naskah Sunda diantarana: Musieum Sri Baduga (l.k. 125 naskah), Musieum Cigugur, Musieum Geusan Ulun, Kabuyutan Ciburuy (l.k. 27 naskah)[4]. Sajaba ti lembaga panyimpen naskah, naskah Sunda ogé aya nu masih bacacar di masarakat, sarta jumlahna bisa jadi leuwih réa batan naskah di Lembaga nu ditataan di luhur.
Bahan[édit | sunting sumber]
Alas tulis anu digunakeun pikeun nuliskeun naskah nyaéta daun gebang (nipah), lontar, kalapa, kawung, awi, daluwang (kulit tangkal saéh), kertas Éropah, jeung kertas pabrik. Numutkeun bahanna, naskah Sunda anu pangkolotna ditulis dina gebang, nyaéta Arjunawiwāha (kropak 641/1334 M) jeung Sanghyang Siksa Kandang Karesian (kropak 630/1518 M). Nu panglobana kapanggih nyaéta naskah nu ditulis dina Kertas Éropah.
Teu kawas di Bali, di Tatar Sunda geus teu nyampak tradisi nyalin naskah lontar jeung gebang. Demi kertas tradisional Daluwang kiwari masih diproduksi di Garut.
Cara nuliskeun téks dina naskah aya anu digurat ku péso anu biasa disebut péso pangot, aya anu diulas ngagunakeun nyéré harupat atawa kalam nu dicelepkeun kana mangsi. Wungkul naskah tina lontar anu ditulis ku cara digurat mah, sésana mah ditulis ngagunakeun mangsi. Mangsi nu dihasilkeun ti lingkungan asli Sunda mangrupa hasil olahan tradisional tina tutuwuhan, nyaéta nagasari jeung damarséla.[5]. Kiwari nu masih ngahasilkeun mangsi tradisional di Tatar Sunda bisa ditingali di Pasantrén Gentur, Cianjur. Nu matak kawentar istilah tinta gentur.
Aksara[édit | sunting sumber]
Aksara nu digunakeun dina naskah Sunda nyaéta aksara Sunda, aksara Buda (gunung), Cacarakan, Pégon, jeung Latin. Aksara Sunda kuna digunakeun dina naskah lontar, aksara Buda (Gunung) digunakeun dina daun gebang (nipah). Aksara Cacarakan digunakeun dina daun lontar, daluwang, kertas, sedeng aksara Pégon jeung Latin digunakeun dina daluwang jeung kertas.
Aksara Sunda kuna jeung aksara Buda digunakeun dina naskah Sunda kuna, sedengkeun aksara Cacarakan, Pégon, jeung Latin digunakeun dina naskah Sunda kabéhdieunakeun sanggeus budaya Sunda kapangaruhan ku Islam, Jawa ( Mataram), jeung Éropa (Walanda). Mun seug dibandingkeun jeung tradisi nulis naskah di wewengkon séjén, aksara nu kungsi dipikawanoh turta digunakeun ku urang Sunda téh, pangréana.
Basa[édit | sunting sumber]
Sajaba ti ragemna wangun aksara, basa nu digunakeun dina naskah Sunda gé ragem deuih. Basa-basa nu digunakeun di antarana: basa Sunda buhun (kuna), Sunda, Jawa buhun (Jawa kuna), Jawa Banten, Jawa Cirebon, Jawa, Malayu, jeung Arab. Sakapeung basa-basa éta téh campur dina sanaskah. Basa Sunda kuna jeung basa Jawa kuna digunakeun dina naskah-naskah nu jolna ti jaman pra-Islam (saméméh abad ka-17). Basa Jawa kira-kira nyampak dina naskah Sunda bareng jeung pangaruh Islam ti Mataram dina abad ahir ka-16.
Périodisasi[édit | sunting sumber]
Numutkeun Edi S. Ekadjati [6] périodisasi dina naskah Sunda bisa dibagi jadi tilu bagian, nyaéta mangsa buhun, mangsa transisi, jeung mangsa modéren.
Mangsa Buhun[édit | sunting sumber]
Naskah Sunda nu pangkolotna produktif dihasilkeun kira-kira abad ka-15 nepi ka abad ka-16. Bisa disebutkeun yén naskah-naskah Sunda buhun ieu dihasilkeun dina jaman karajaan Galuh jeung Sunda. Karajaanna sorangan geus lumangsung ti abad ka-8 M nepi ka abad ka-16 M. Naskah-naskah périodeu ieu dihasilkeun di wewengkon kaagamaan nu disebut "kabuyutan" [6]. Ieu wewengkon kabuyutan téh disucikeun tur ditangtayungan ku karaton sarta teu meunang diganggu ku saha baé. Ieu hal katangén tina eusi prasasti Kabantenan anu unina jeung Amanat Galunggung (kropak 632). Ciri has tina naskah nu dihasilkeun dina périodeu ieu nyaéta suasana kaagaman anu katangén tina naskah nyaéta agama Hindu-Budha anu gumulung jeung ajaran Pribumi saméméh kapangaruhan ku Islam. Naskah-naskah petingan nu dihasilkeun dina périodeu ieu di antarana:
- Carita Parahiyangan
- Sanghyang Siksa Kandang Karesian
- Séwaka Darma
- Sanghyang Sasana Maha Guru
- Bujangga Manik
- Pantun Ramayana
- Sri Ajnyana
Mangsa Alihan[édit | sunting sumber]
Mangsa Modéren[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Undang-undang No.43 tahun 2007 ngeunaan Perpustakaan dina bab Pengertian Umum
- ↑ (nl) Poerbatjaraka (1926). Arjuna-Wiwāha. Tekst en Vertaling, ‘s-Gravenhage: Martinus Nijhoff, kaca 287.
- ↑ (id) Saleh Danasasmita, et.al. (1987). Sewaka Darma, Sanghyang Siksa Kandang Karesian, Amanat Galunggung: Transkripsi dan Terjemahan, Bandung: Bagian Proyek Penelitian dan Pengkajian Kebudayaan Sunda (Sundanologi) Dirjen Kebudayaan Departemen Pendidikan dan Kebudayaan.
- ↑ a b (id) Edi S. Ekadjati 1988, Naskah Sunda:Inventarisasi dan Pencatatan. Bandung: UNPAD dan Toyota Foundation.
- ↑ (nl)Holle, K.F. (1882). Tabel van Oud-en Nieuw-Indische Alphabetten. Bijdrage tot de Paleographie van Nederlandsch-Indie, Batavia: s'Hage, kaca 17.
- ↑ a b Edi S. Ekadjati, 1996, 'Cultural Plurality: The Sundanese of West Java' dina Ann Kumar jeung John H. Mcglynn (ed.) Illumination: The Writing Traditions of Indonesia. Hlm. 106-128. Jakarta: The Lontar Foundation


text:
بِسْــــــــــــــــمِ اﷲِالرَّحْمَنِ اارَّحِيم
Kakawihan Barudak Lembur
ORAY-ORAYAN
Oray-orayan,
luar leor mapay sawah Entong ka sawah,
parena keur sedeng beukah Mending ka leuwi,
di leuwi loba nu mandi Saha anu mandi,
anu mandina pandeuri
AYANG-AYANGGUNG
Ayang-ayang gung Gung goongna rame
Menak ki Mastanu Nu jadi wadana Naha maneh kitu
Tukang olo-olo
Loba anu giruk Ruket jeung kompeni
Niat jadi pangkat
Katon kagorengan
Ngantos Kangjeng Dalem
Lempa lempi lempong
Ngadu pipi jeung nu ompong
Jalan ka Batawi ngemplong
CINGCANGKELING
Cingcangkeling
Manuk cingkleung cindeten
Plos ka kolong
Bapa Satar buleneng
EUNDEUK-EUNDEUK CANG
Eundeuk-eundeu cang lagoni
Meunang peucang sahiji
Leupas deui ku Nini
Beunang deui ku Aki
JALEULEU
Jaleuleu ja tujaeman gog
Seureuh leuweung bay Jambe kolot bug
Ucing katinggang songsong Ngek ngek!
KALONGKING
Kalongking-kalongking
Bapa sia hudang ngising
Dibura ku madu kucing
Madu kucing meunang maling
Kalongking-kalongking
Bapa sia utah ngising
Beak samak beak samping
Teu cageur waktu sapeuting
BANGBANG KALIMA GOBANG
Bang kalima-lima gobang bang
Bangkong di tengah sawah wah
Wahey tukang bajigur gur
Guru sakola desa sa
Saban poe ngajar jar
Jarum paranti ngaput put
Puteri nu gareulis lis
Lisung kadua halu lu
Luhur kapal udara ra
Ragrag di Jakarta ta
Taun tujuh hiji ji
Haji tas ti Mekah kah
Kahar dua rebu bu
Buah meunang ngala la
Lauk meunang nyobek bek
Beker meunang muter-ter
Terus ka Cipaten pen
Pena gagang kalam lam
Lampu eujeung damar mar
Mari kueh hoho ho
Hotel pamandanga ngan
Nganteur anu kawin win
Winta dagang oncom com
Comel kanu gelo lo
Lodong kosong ngentrung tung
Tunggir hayam bikang kang
Kangkung meunang meuli li
Lili lewungit konci ci
Ciak anak hayam!
PUNTEN
Punten mangga Ari ga,
gatot kaca Ari ca,
cau ambon Ari bon,
bonteng asak Ari sak,
sakit perut Ari rut,
rujak asem Ari sem
sempal-sempil Ari pil,
pilem rame Ari me,
meja makan Ari kan,
kantong kosong Ari song,
songsong lampu Ari pu,
puak-paok Ari wok,
wok candewok
OLE-OLE OGONG
Ole-ole ogong
Melak cabe di Tarogong
Dihakan ku embe ompong
Diteang kari sapotong Au-au eheng
Beuleum cau tutung geheng
Embe-embe domba Anak sapi tutunggalan
TOKECANG
Tokecang-tokecang Balagendil tosblong
Angeun kacang-angeun kacang Sapendil kosong
TRANG-TRANG KOLENTRANG
Trang-trang kolentrang
Si Londok paeh nundutan
Tikusruk kana durukan
Mesat gobang kabuyutan
Definisi Rapat
Rapat nya eta gempungan pertemuan anggota ti hiji organisasi/ pausahaan
Jeung pegawena pikeun ngabahas hal-hal nu aya patalina jeung
kapentingan organisasi/ kantor/ pausahaan.
Patugas-patugas pikeun ngarojong jalanna rapat sangkan produktif nya
eta:
Panjaga Waktu.
Saluyu jeung ngaranna, panjaga waktu mastikeun yen rapat lumangsung
saluyu jeung durasi nu geus ditangtukeun. Lamun rapat dianggap ngayayay alias
ngaleuwihi waktu jeung bahasan na teu maju saluyu jeung durasi nu geus
ditangtukeun di agenda. Bakal aya rapat tambahan pikeun ngabahas deui nu
dihadiran ku kabeh pamilon atawa cekap ku sabaraha wakil nu nyumponan kuota
pamilon dina rapat. Satuluyna rapat sacara umum/ terbuka atawa disumpingan
atawa sacara off line. (tertutup).
1.Juru konci/pamimpin rapat
Peran Juru Konci nya eta pikeun mastikeun yen sakabeh pamilon rapat
milu aub pikeun mastikeun sakabeh
pamilon rapat meunang kasempetan nepikeun sawangan jeung pamadegannna ngeunaan
hijihal/ hal nu keur dipadudengkeun, atawa mere tanggepan ka sawangan jeung
pamadegan nu ditepikeun ku pamilon nu sejen.
2.Girang serat/notulen
Pancenna nya eta nyatet/ nuliskeun ide-ide nu dibahas dina rapat,
kaasup nyatetkeun unggal kaputusan jeung tindak lanjutna, fungsina pikeun
mantau hal naon wae jeung tindak lanjut ti rapat kana kaputusan nu geus di
cokot.
3.Panumbu catur/moderator
Pancen moderator nya eta pikeun meunang ide, komentar, atawa kabar nu
aya patalina jeung topik rapat tapi aya nu diluar tema. Hal-hal nu aya diluar
topik rapat bisa mawa rapat kaluar ti tma jadi moderator perlu pikeun rapat
sangkan saluyu rapat bisa lumangsung saluyu jeung tema. Mastikeun rapat sajalan
jeung ka arah.
4.Notulen Rapat
Notulen rapat eusina informasi ngeunaan diskusi nu dilakukeun salila
rapat jeung kaputusan nu dicokot pamilon. Notulen rapat eusina komitmen,
lengkah, jeung tindak lanjut nu dilakukeun. Saeutikna, notulen rapat kedah
ngawengku informasi ngeunaan saha wae, naon, iraha, kumaha, jeung kunaon. Panulis saena catatan-catatan anu ditulis
samemeh rapat dibubarkan untuk memastikan point-point penting sudah tercatat
5.pamilon/anggota
mere komentar, tanggapan jeung saran.
Istilah wanci
Janari gede ( pagi buta, sekitar pukul 01.00 – 03.00 malam )
Janari leutik ( pagi menjelang subuh, sekitar pukul 3.30 – 04.30 pagi )
Balebat ( waktu terbit fajar, sekitar pukul 04.30 pagi )
Carangcang tihang ( sudah lewat fajar / remang-remang, sekitar pukul 05.00 )
Haneut moyan ( waktu untuk berjemur, sekitar pukul 07.00 – 08.00 )
Pecat sawed ( waktu istirahatnya kerbau dari membajak sawah, sekitar pukul
10.30)
Manceran ( waktu tengah hari, sekitar
pukul 12.00 )
Wanci lingsir ngulon ( waktu saat matahari mulai bergeser ke barat, sekitar
pukul 13.00 )
Wanci panon poe satangtung ( saat bayangan setinggi badan, sekitar pukul 15.00
)
Wanci tunggang gunung ( waktu senja hari, sekitar pukul 16.00 – 17.00 )
Wanci sariak layung ( waktu menjelang petang, sekitar pukul 17.00 – 18.00 )
Wanci sareupna ( waktu menjelang malam, sekitar pukul 18.30 )
Wanci sareureuhna budak ( waktu saatnya anak kecil tidur atau pulang mengaji
sekitar pukul 20.00 )
Wanci tengah peuting ( waktu tengah malam, pukul 24.00 )
Usum pagebug ( musim wabah penyakit dan banyak yang meninggal )
Usum sasalad ( musim wabah penyakit )
Usum patepok ( musim hajatan pernikahan )
Usum tigerat ( musim paceklik, musim serba kekurangan pangan )
Usum mamareng ( awal musim hujan )
Usum ngijih ( musim hujan )
Usum dangdangrat ( awal musim kemarau )
Usum katiga / usum halodo ( musim kemarau )Rumangsang ( waktu matahari sudah
mulai terasa panas, sekitar pukul 09.00 )


text:
Kota Cilegon
Kota Cilegon nyaeta hiji kota di Propinsi Banten, Indonésia. Cilegon aya di tungtung kulon kaler Pulo Jawa, di sisi Selat Sunda. Kota ieu baheulana mangrupakeun bagian tina wilayah Kabupaten Serang, nu satuluyna ditingkatkeun statusna jadi kota administratif, tur ti tanggal 20 April 1999 ditetepkeun jadi kotamadya (sebutan kotamadya diganti jadi kota ti taun 2001). Cilegon katelah minangka kota industri, sarta jadi puseur industri di wewengkon Banten beh kulon.
Transportasi[édit | sunting sumber]
Kota Cilegon diliwatan ku jalan nagara lintas Jakarta-Merak, sarta diliwatan ku jalur kareta api Jakarta-Merak.
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Kota Cilegon ngawengku 8 kacamatan, nu kabagi deui jadi sababaraha desa jeung kalurahan.


text:
Hémoglobin
Hémoglobin (nénéhna Hb) mangrupakeun métaloprotéin pangakut oksigén nu ngandung beusi dina sél beureum dina getih mamalia jeung sato lianna. Hémoglobin ngakut oksigén ti bayah ka sakujur awak, misalna otot.
Ngaran "hémoglobin" téh tina heme jeung globin, nu ngagambarkeun sub-unit hémoglobin nu mangrupa protéin globular nu meungkeut gugus hém (atawa hémé); tiap gugus hém ngandung hiji atom beusi, nu pancénna meungkeut oksigén. Umumna mah hémoglobin téh ngandung opat sub-unit nu masing-masing boga hiji gugus hém.
Mutasi dina gén nu nyandi protéin hémoglobin bisa ngabalukarkeun panyakit nurun nu disebut hémoglobinopati, misalna anémia sél sabit jeung talasémia.
Daptar eusi
Struktur[édit | sunting sumber]
Molekul hémoglobin téh mangrupa susunan opat sub-unit protéin globular. Unggal sub-unit diwangun ku ranté protéin nu ngabeungkeut gugus hém non-protéin. Masing-masing ranté protéin ieu disusun dina struktur héliks alpa nu ngahiji jadi "myoglobin".
Gugus Hém ngandung atom beusi nu dibeungkeut dina cingcin hétérosiklik nu ngaranna porpirin. Atom beusi ieu mangrupa loka pameungkeut oksigén. Atom beusi kabeungkeut ku opat nitrogén di tengah cingcin nu aya dina hiji widang datar. Dua beungkeut tambahan ajeg di tengah widang datar, meungkeut atom beusi, sahingga nu hiji bisa nyantél pageuh ka protéin, sedengkeun nu lianna ngabeungkeut oksigén. Atom beusi bisa aya dina kaayaan Fe2+ atawa Fe3+, tapi férihémoglobin (méthémoglobin, Fe3+) teu bisa meungkeut oksigén.
Dina awak manusa sawawa, tipe Hb nu paling umum nyaéta tétramér nu katelah hémoglobin A, nu ngandung masing-masing dua sub-unit a (141 résidu asam amino) jeung B (146 résidu) nu teu kabeungkeut sacara kopalén, dilambangkeun ku a2B2. Dua rupa sub-unit ieu bentuk sarta ukuranana méh sarupa, beurat molekulna kira 16.000 dalton, sedengkeun tétramér totalna kira 64.000 dalton. Hémoglobin A mangrupakeun molekul hémoglobin nu pangmindengna ditalungtik.
Ranté polipéptida nu opat tadi dibeungkeut ku sasak garam, beungkeut hidrogén, jeung interaksi hidropobik. Aya dua rupa kontak antara ranté a jeung B: a1B1 jeung a1B2.
Tipe hémoglobin manusa[édit | sunting sumber]
Dina émbrio:
- Gower 1 (E2e2)
- Gower 2 (a2e2) (Citakan:PDB)
- Hémoglobin Portland (E2Y2)
Dina fétus:
- Hémoglobin F (a2Y2) (Citakan:PDB)
Di nu sawawa:
- Hémoglobin A (a2B2) (Citakan:PDB) - tipe paling ilahar.
- Hémaglobin A2 (a2δ2) - sintésis ranté δ mitambeyan dina triméster katilu sarta nalika sawawa; kadar normalna 2,5%
- Hémoglobin F (a2Y2) - ukur aya dina sababaraha populasi sél beureum nu disebut sél F.
Degradasi hémoglobin[édit | sunting sumber]
Nalika sél beureum nepi ka waktuna paéh alatan ngolotan atawa ruksak, sél ieu bakal diancurkeun, molekul hémoglobinna dibongkar, sedengkeun beusina didaur ulang. Nalika cingcin porpirin direcah, sésana téh disékrésikeun dina bili tina ati. Produk ahir degradasi hém téh nyaéta bilirubin téa.
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Hemoglobin, Wikipédia édisi basa Inggris (3 Méi 2006)
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Interactive models of hemoglobin (kudu maké MDL Chime)


text:
Kosovo
- Pikeun kagunaan lian, tempo Kosovo (disambiguasi)
Kosovo (basa Albania: Kosova atawa Kosovë, basa Sérbia: KocoBo, alihaksara: Kosovo, basa Turki: Kosova) mangrupakeun hiji nagara républik nu sacara de facto merdika, aya di beulah tenggara Éropa. Saméméhna, Kosovo mangrupakeun hiji propinsi di Sérbia dina administrasi PBB, tapi dina 17 Pébruari 2008 Kosovo ngadéklarasikeun kamerdikaan ku cara sapihak. Déklarasi ieu teu disatujuan ku Sérbia, tapi didukung ku nagara-nagara Kulon. Ibu kota Kosovo nya éta Priština. Kamerdikaan Kosovo geus diakuan resmi ku rupa-rupa nagara, di antarana Albania, Amérika Sarikat, Britania Raya, Perancis, jeung Turki. Nagara nu nolak kamerdikaan Kosovo di antarana Républik Rahayat Cina, Rusia, jeung Sérbia.
Kosovo minangka tempat papaséaan wewengkon nu masih lumangsung antara pamaréntah Sérbia jeung padumukna nu mayoritas mangrupakeun étnis Albania. Basa diwangunna Yugoslavia, Kosovo minangka propinsi ti Sérbia kalawa status Daérah Otonomi Husus. Tapi ti Perang Kosovo, geus dina pangawasan PBB salaku hiji protéktorat.
Kamerdikaan[édit | sunting sumber]
Dina kaping 17 Pébruari 2008 Kosovo merdikakeun soranganna ti Sérbia. Kosovo geus mapay jalan nu panjang ka merdikana. Usaha kahiji dina taun 1990 gagal ku sabab ditarajang Sérbia. NATO nu dipingpin ku Amérika Sarikat ngusir Sérbia kalawan panarajangan udara dina 78 poé. Kosovo teras aya dina lindungan PBB jeung NATO. Usaha kamerdikaan Kosovo ayeuna miboga dukungan méh sapertilu nagara-nagara Uni Éropa jeung Amérika Sarikat. Sérbia ambek pisan kana Amérika Sarikat nu ngakuan kamerdikaan Kosovo nepi ka mulihkeun duta ageungna nu nugas di Amérika. [6]
Catetan jeung réferénsi[édit | sunting sumber]
- ↑ "CIA World Factbook".
- ↑ "Population estimates for Kosovo July 2011". Census 2011. Kosovo statistical office. Diakses pada 3 Juli 2011.
- ↑ a b IMF: Kosovo PPP
- ↑ CIA: Kosovo
- ↑ "Kosovo". International Monetary Fund. Diakses pada 30 April 2011.
- ↑ "Dubes Serbia untuk AS Diminta Pulang dalam 48 Jam". Diakses pada 23 Pébruari 2008.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Atlas Kosovo Wikimedia, ngandung peta ngeunaan Kosovo.
- New Kosova Report - Kosovo News and Views Portal
- the official webportal of Tourism in Kosovo


text:
Standar kasalahan (statistis)
Dina statistik, ukuran standar kasalahan, nilai atawa kuantitas ngarupakeun simpangan baku tina proses nu di-generate.
Sandar kasalahan nyaratkeun ukuran kateupastian sederhana dina nilai sarta remen dipake sabab:
- Lamun standar kasalahan kuantitas sababaraha identitas dipikanyaho mangka standar kasalahan tina sababaraha fungsi kuantitas bisa diitung sacara gampang di loba kasus;
- Dimana sebaran probabiliti nilai nu dipikanyaho, bisa dipake keur ngitung interval kapercayaan sacara pasti; sarta
- Dimana sebaran probabiliti teu dipikanyaho, kaitan saperti Chebyshev atawa Vysochanskiï-Petunin inequality bisa dipake keur ngitung interval kapercayaan konservatif.
Standar kasalahan sampel tina populasi ngarupakeun simpangan baku tina sebaran sampling sarta di-estimasi ku rumus:
numana ngarupakeun simpangan baku sebaran populasi sarta N nyaeta ukuran (jumlah barang) dina sampel.
Hal nu penting dina rumus ieu nyaeta kudu ngalikeun opat kali ukuran sampel (4X) ngarah ukuran kasalahanna jadi (1/2). Waktu rarangkay elmu statistik numana biaya ngarupakeun faktor, ieu ngarupakeun faktor nu kudu dipikaharti ngeunaan pentingna biaya.


text:
Kaulinan
Kaulinan nyaeta kagiatan rekreasi nu digawekeun ku saurang pamaen atawa leuwih, dina harti a) usaha pamaen keur meunangkeun kaulinan jeung b) sababaraha aturan ngeunaan naon anu bisa dipigawe ku pamaenna. Kaulinan dimaénkeun utamana keur karesep atawa kasenangan. Kaulinan téh sipatna global, hartina méh aya di unggal nagara di sakuliah dunya. Wangunna aya anu modéren aya ogé anu tradisional. Kaulinan bisa oge saurang pamaen ulin nyorangan, tapi leuwih ilahar ngarupakeun kompetisi antara dua urang atawa leuwih. Lamun ngalakukeun hal anu di saluareun aturan, éta téh mangrupa palanggaran atawa kalicikan.
Filsuf David Kelley, dina karya populérna The Art of Reasoning, ngadéfinisikeun konsép “kaulinan” minangka “hiji wangun rékréasi anu diwangun ku saperangkat aturan anu nangtukeun objék anu rék dihontal kalawan make cara-cara anu diijinan pikeun ngahontal éta.” Ieu ngawengku réa conto kaulinan, tapi teu cukup luyu kana kaulinan peperangan jeung olah raga anu sering dilakukeun lain keur hiburan tapi keur ngawangun kaparigelan pikeun dipaké deui engkéna. Dina Philosophical Investigation, filsuf Ludwig Wittgensein boga sawangan yén konép “kaulinan” téh teu bsia dikandung ku définisi tunggal, tapi kaulinan téh kudu disawang minangka rangkay définisi anu boga “kamiripan kulawarga” nu hiji jeung nu séjénna.
Sapanjang sajarah manusa, kaulinan dipaké pikeun ngahibur diri sorangan jeung ogé pikeun jalma séjénna kalawan aya rupa-rupa variasi kaulinan. Réa widang téknis anu sering dilarapkeun pikeun diajar kaulinan téh, kaasup probabilitas, statistik, ékonomi, étnomatématika, jeung téori kaulinan.
ethnomathematics, and game theory.
Kaulinan Budak Sunda[édit | sunting sumber]
Pikeun urang Sunda ti baheula geus dipikawanoh kaulinan budak tradisional.Ieu kaulinan téh sumebar di wunggal wewengkon Sunda (Jawa Barat jeung Banten). Réréana kaulinan budak téh dilakukeun di kampung-kampung anu masih kénéh mibanda lahan anu lega. Sanajan kitu, sok kapanggih kénéh kaulinan anu dilakukeun di pakotaan.
Sababraha kaulinan budak anu umum dipikawanoh téh di antarana pérépét jéngkol, oray-orayan, cingciripit, kaléci, béklen, jeung galah asin.
Rupa-rupa Kaulinan di Luar Nagri[édit | sunting sumber]
- Alternate Reality Game
- Board games
- Car games
- Card games
- Casino games
- Children's games
- Clapping games
- Computer games or Dojin games
- Counting-out games
- Dice games
- Drinking games
- Educational games
- Game shows
- Games of chance
- Games of logic
- Games of physical activity
- Games of physical skill
- Games of skill
- Games of strategy
- Games of status
- Group-dynamic games
- Guessing games
- Internet games
- Letter games
- Mathematical games
- Online skill-based games
- Open gaming
- Party games
- Pencil and paper games
- Play by mail games
- Political games
- Puzzles
- Quiz
- Role-playing games, MMORPGs
- Singing games
- Spoken games
- String games
- Table-top games
- Tile-based games
- Traditional games
- Unclassified games
- Video games
- Word games
See also[édit | sunting sumber]
- List of game manufacturers
- List of game topics
- Game classification
- Game semantics
- Game theory
- Play
- Toy
External link[édit | sunting sumber]
- Open-Site Games - Encyclopedia of games and game information, including video games and gambling
- Free Flash Games - Sample Games to support wikipedia.
- Onyet Oyag Game tatakrama basa Sunda.
- Ngalagena Game aksara Sunda.
- Waditra Game tangganada waditra Sunda.
- Facebook Sunda Aplikasi basa Sunda pikeun Facebook.


text:
Leuweung
Leuweung atawa Wana hartina wewengkon nu miboga tatangkalan nu loba, biasana mangrupakeun bentukan alami dina jangka waktu nu kaitung lila (sahanteuna puluhan/ratusan taun). Komunitas tatangkalan ieu nutupan wewengkon nu lega tempat nyerep karbon dioksida, habitat sasatoan, modulator aliran hidrologis, jeung panahan taneuh, nu mangrupakeun salasahiji aspék pangpentingna dina biosfir urang.
Daptar eusi
Panganteur[édit | sunting sumber]
Leuweung bisa kapanggih di mana waé nu bisa miara tumuwuhna tatangkalan, iwal wewengkon nu mindeng teuing ngalaman kahuruan (alami), atawa di wewengkon nu lingkunganana geus kasilih ku prosés alami séjénna atawa ku manusa. Leuweung bisa ngandung rupa-rupa spésiés tatangkalan dina wilayah anu heureut (misalna di leuweung tropis), bisa ogé ngawengku wilayah anu lega tapi ukur boga sababaraha rupa spésiés (rada homogén, misalna taiga jeung leuweung konifér). Nya sacara umum mah, leuweung nu didominasi ku angiospermae sok beunghar spésiés-spésiésna, sedengkeun nu didominasi ku gymnospermae mah teu pati. Leuweung ilaharna mah jadi panyicingan rupa-rupa spésiés sato jeung tutuwuhan, nu mibanda biomassa per unit legana leuwih luhur batan tipe vegetasi lian. Biomassa ieu lolobana tumuwuh di jero taneuh, dina sistim akar (di antarana salaku hasil dekomposisi). Salasahiji komponén kai nyaéta lignin, nu alon pisan dekomposisina batan bahan organik lianna samodél selulosa atawa karbohidrat.
Bioma-bioma leuweuh nu utama di antarana:
- leuweung hujan (tropis jeung sedeng)
- taiga
- temperate hardwood forest
- leuweung garing tropis
Klasifikasi[édit | sunting sumber]
Leuweung bisa digolongkeun ku cara nu béda-béda, di antarana dumasar bioma.
- Leuweung boréal nu nempatan zona subarctic nu umumna dieusi ku tatangkalan daun-jarum. Zona sedeng ngarojong boh leuweung deciduous (misalna leuweung deciduous sedeng) jeung leuweung evergreen (misalna leuweung hujan sedeng).
- Leuweung tropis jeung subtropis, kaasup leuweung hujan tropis, leuweung baseuh tropis sarta leuweung garing tropis.
- Fisiognomi ngagolongkeun leuweung dumasar struktur fisik atawa hambalan-hambalan tumuwuhna.
- Leuweung bisa ogé digolongkeun leuwih husus dumasar tatangkalan nu dominan.
Ngokolakeun leuweung[édit | sunting sumber]
Ngulik leuweung sacara ilmiah disebutna ékologi leuweung, sedengkeun ngokolakeun leuweung katelahna kaleuweungan (? huahua... kehutanan, forestry), nu mimindengna ditujukeun kana ékstraksi sumberdaya nu sipatna sustainable, mayeng. Para ahli ékologi leuweung museurkeun kana pola jeung prosés leuweung, nu tujuanana pikeun ngagali hubungan sabab-balukar. Ana para ahli kehutanan, fokusna téh kana ékstraksi ngala kai jeung silviculture, kaasup régenerasi jeung prosés tumuwuhna tangkal.
Leuweung bisa ruksak alatan dituaran, kahuruan, hujan asam, hérbivora, jeung kasakit. Utamana di Indonésia, karuksakan leuweung téh lolobana alatan dibukbak diala kaina, dikonversi jadi lahan tani, kebon kalapa sawit, padumukan jalma, jeung industri bari teu kakontrol, nu antukna, balukarna, jadi mamala pikeun urang urang kénéh.
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Umum[édit | sunting sumber]
Kagiatan nu patali jeung leuweung[édit | sunting sumber]
Leuweung dumasar nagara[édit | sunting sumber]
Béréndélan[édit | sunting sumber]
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Forest, Wikipédia édisi basa Inggris per 19 Oktober 2005


text:
Scuderia Ferrari
Scuderia Ferrari mangrupakeun salah sahiji tim anu berlaga di ajang balap jet darat Formula 1. Tim ieu kawitna ti Italia, markasna di kota Maranello. Tim anu berlogo kuda jingkrak ieu mangrupakeun hiji-hijina tim anu berlaga di ajang balap F1 sejak musim 1950, ti mimiti Grand Prix Monako. Tim Ferrari mangrupakeun anak perusahaan ti grup raksasa Italia, FIAT, anu ngagaduhan oge klub sepakbola Juventus F.C., pabrik sapeda motor Ducati, sareng pabrik mobil Maserati.
Sampai ka kiwari, tim Ferrari atos ngoleksi 16 gelar juara dunia konstruktor, sareng 15 gelar juara dunia pembalap. Kamenangan balapan pertama Ferrari dicetak ku pembalap Jose Frolian Gonzalez di Grand Prix Inggris taun 1951. Pembalap paling terkenal ti tim Ferrari nyaeta Michael Schumacher, anu nyumbangkeun lima gelar jawara dunya ti taun 2000 sampai 2004. Salian ti Schumi, tim ieu oge pernah diperkuat sababaraha hiji legenda Formula 1 anu sanes, sapertos Alain Prost, Nigel Mansell, Niki Lauda, sareng Gilles Villeneuve. Bos tim Ferrari namina Luca di Montezemolo. Pembalap Ferrari ayeuna dieusian ku Felipe Massa sareng Kimi Raikkonen. Ti mimiti musim 2010, jawara dunya dua kali Fernando Alonso bakal ngagentoskeun posisi Kimi di tim Ferrari.