text:
Senin, 31 Desember 2012
Guru Piduka
Nu ngaku turunan Majapait ménta hampura ka urang Sunda.
“Poé ieu, tanggal 11 November 2012 di Trowulan, kaula salaku turunan Majapait, ménta dihampura ka turunan Pajajaran tina kajadian di Bubat ratusan taun katukang!” kitu ceuk Shri I Gusti Ngurah Arya Wedakarna Mahendradatta Wedasteraputra Suyasa III, raja Majapait di Pendopo Agung Trowulan. Maké basa Indonesia, henteu maké basa Jawa atawa Sunda.
Bareng jeung ieu ucapan, angin di pakarangan Pendopo Agung Trowulan ngadadak muter lilimbungan. Pataka –bandéra tingjarungkel maruragan, suasana karasana pinuh ku mistik. Kandel pisan sakralna, jiga-jiga arwah anu kabaud kana Perang Bubat milu nyaksian.
Ieu acara anu dingaranan ritual Guru Piduka téh, kacida dariana. Waragadna leuwih ti opat miliar rupiah, ciri ménta dihampurana lain heuheureuyan. Ritual budaya Guru Piduka dituluykeun ku ritual upacara Sabda Paduka Dharmasiksa dari Lembaga Adat Keraton Pajajaran.
Saméméh jeung sabada acara di Trowulan, ramé padungdengan nu pro jeung kontra. Masalahna: naha cenah maké kudu aya upacara ritual ménta pangampura sagala, pan baheula gé ku para karuhun dina jamanna geus dipilampah. Urang Majapait jeung urang Galuh, henteu terus mumusuhan.
Masalah séjénna: parebut pamadegan, saha nu pangbogana hak ngayakeun ieu acara. Ti mimiti Jawa Timur nepi ka Bali, loba nu ngaku Raja Majapait anu paling sah.
Di Tatar Sunda ogé masalahna sarua. Naha cenah maké ménta hampura ka turunan Pajajaran, pan anu patelak téh antara Majapait jeung Galuh, Pajajaran mah acan aya.
Terus, naha nu ménta hampura téh lain datang ka Sunda, kalahka Sunda anu sumolondo ka Trowulan ?
Anu ngawakilan urang Sunda narima pangampurana turunan Majapait téh: Raden Roza Rahmajasa Mintareja Sri Paduka Wangsa Nata Kusumah. Roza ogé kungsi tumanya ka urang Majapait; ku naon nu diondang téh bet dirina, lain nu séjén ?
Jawabanana téh, kieu: Memang baheula urusanana jeung Galuh. Tapi pan, sabada Jayadewata dibenum jadi raja Pajajaran tur boga gelar Sri Baduga Maharaja, dua karajaan nu asalna Tarumanagara nyaéta karajaan Sunda jeung Galuh ngahiji jadi nagara anyar anu katelahna Pajajaran.
“nya kuring ayeuna ménta hampura ka Pajajaran anu jadi turunan Galuh jeung Sunda” ceuk Wedakrama.
Panitia upacara “Upasaksi Persatuan Leluhur Trah Majapahit dan Trah Padjadjaran” di Trowulan anu dibarengkeun jeung milangkala Karajaan Majapait nu ka-719 téh, ngondang sakumna sultan jeung raja-raja sa Nusantara. Teu béda jeung waktu kajadian Perang Bubat, apan raja-raja patalukan Majapait ogé keur haladir lantaran bareng jeung waktu séba.
Panitia ogé ngondang wawakil nagara asing katut para pajabat séjénna, saperti Sukmawati Sukarno Putri selaku Abhiséka Ratu Majapait Nusantara.
Satadina, ti Sunda moal aya nu daratang lantaran sieun loba rambat-kamaléna kana hal-hal nu négatif. Tapi dina émprona mah: Lembaga Adat ti Sumedanglarang datang sa beus; kitu deui ti kasultanan Cirebon jeung Banten ogé daratang milu ngaluuhan jeung nyakséni ménta dihampurana ti nu ngarasa turunan Majapait ka urang Sunda.
Kontan atuh, anu daratang ka Trowulan téh di cap: Penghianat Sunda.
Pikeun nganétralisir ieu masalah, Grup Kasundaan Salakanagara gawé bareng jeung Grup Duta Sawala, ngondang sakumna urang Sunda dina saréséhan tanggal 1 Desember 2012 di Alam Santosa Bandung Timur.
Nu daratang lumayan euyeub sabab Lembaga Adat ti Kawali ogé katut para pini sepuhna, daratang. Kitu deui Lembaga Adat ti Banten Kidul, datang.
Prosesi
Patung Radén Wijaya jeung Gajah Mada di Pendopo Agung Trowulan, dikuriling ku sasajén. Joglo Pendopo Agung ditutup ku bendéra mérah putih, dihiasan ku payung has Bali jeung umbul-umbul “Surya” –lambang Majapait.
Jam 10.00 mimiti upacara Mulang Pakelem diluluguan ku pandita Hindu Ida Pedanda Gedé Ketut Sebali Tianyar Arimbawa di balong Segaran Trowulan, kaléreun Pendopo Agung. Ritual dituluykeun di Pendopo Agung, nyaéta: Upacara Guru Piduka. Rombongan “teureuh” Pajajaran jeung Majapait ngurilingan patung Radén Wijaya, tilu kali. Geus kitu, aya tarian Bedhaya Majapait; tari Suraning Pati; jeung Remo. Bérés éta, dituluykeun ku penyematan pin Wijaya Mukti (simbol persatuan) ka wawakil teureuh Karajaan Pajajaran; Majapait; para raja; jeung para sultan sa-Nusantara anu hadir jadi saksi sarta nganyatakeun diri jadi dulur.
Réngsé penyematan pin, pihak Karajaan Pajajaran masrahkeun tilu pusaka Kujang. Dua Kujang Ciung masing-masing ditarima ku Shri Gusti Ngurah Arya Wedakarna Mahendratta Wedasteraputra Suyasa III salaku Raja Majapait jeung Sukmawati Sukarno Putri salaku Abhiséka Ratu Majapahit Nusantara Tribuana Tungga Dewi Jayawisnuwardani. Sedengkeun hiji Kujang Sajén dipasrahkeun ka pimpinan museum Majapait di Trowulan.
Geus Réngsé
Para sepuh di Kawali Ciamis, saényana mah rada teu méréan mun téa mah kudu miang ka Trowulan. Naon sababna ? Lantara ti baheula ogé, pasualan Perang Bubat geus réngsé. Lamun urang Sunda datang ka Trowulan, sacara teu langsung nembongkeun yén: urang Sunda masih kénéh dengdam jeung ngunek-ngunek ku kajadian Perang Bubat. Keur urang Sunda, dengdam jeung ngunek-ngunek téh dipahing pisan.
Pihak Majapait sabada kajadian Perang Bubat, langsung ngirimkeun utusanana sina nepungan urang Sunda ka Kawali, kalayan tujuan ménta dihampura. Ku urang Kawali –babakuna ku Bunisora jeung para pini sepuhna, ditarima kalayan hadé. Utusan Prabu Hayam Wuruk ogé bari mawa lebu layon Prabu Linggabuana; praméswari; jeung Dyah Pitaloka. Sabada Perang Bubat, kabéh layon rombongan Sunda dikrémasi maké upacara karajaan.
Urang karaton Kawali ogé saényana mah teu satujueun, Prabu Linggabuana indit ka Trowulan bari tujuanana rék ngawinkeun siwina –anak awéwéna. Anu dipilampah ku Prabu Linggabuana, ngarempak purbatisti purbajati Sunda anu sumber utamana: Siksa Kandang Karesian. Teu ilahar ngawinkeun budak di tempat lalaki. Bunisora nu kapapancenan nyuluran seuweu (anak) Prabu Linggabuana jadi raja di Kawali, teu terus masualkeun kajadian Perang Bubat. Ngan ukur nohagaan kakuatan militérna di tapel wates, bisi Majapait tuluy ngahianat hayang nalukeun Sunda –sakumaha anu kungsi dikedalkeun ku Gajah Mada ngaliwatan Amukti Palapa-na.
Karajaan Galuh-Sunda anu meunang ngahijikeun Prabu Linggabuana, dirajaan heula ku Prabu Bunisora –saméméh Niskala Wastukancana (seuweu Linggabuana) déwasa. Nincak umur 23 taun, Niskala Wastukancana diistrénan jadi raja. Pikeun ngalantik alona, Bunisora ngahaja nyieun makuta emas nu dingaranan Makuta Binokasih Sanghyang Paké. Prabu Niskala Wastukancana narima wangsit anu saterusna dijadikeun ugeran hirup, nyaéta: tadaga carita hangsa; gajendra carita banem; matsyanem carita sagarem; puspanem carita bangbarem. (talaga nyaritakeun soang; gajah nyaritakeun leuweung; lauk nyaritakeun laut; kembang nyaritakeun bangbara)
Gemuh Pasundan
Salian ti ngeuyeuk dayeuh ngolah nagara, Prabu Niskala Wastukancana nyieun parigi keur nohagaan puseur dayeuh. Ngoméan karaton Surawisésa, jeung nyieun jalan anu nepungkeun Kawali-Pajajaran ngaliwatan: Panjalu; Maja; Cisalak; Sagalahérang; Purwakarta; jeung Bekasi. Cindekna mah jaman Prabu Niskala Wastukancana, karajaan gabungan Sunda-Galuh téh, aya dina jaman kajayaan –Gemuh Pasundan.
Prabu Niskala Wastukancana tilar dina umur 127 taun, sanggeus nyekel karajaan lilana 103 taun; 6 bulan; 15 poé.
Kungsi nyaksian Perang Parégrég di Karajaan Majapait saditinggalkeunana ku Prabu Hayam Wuruk jeung Mahapatih Gajah Mada.
Cag.
Utun-inji
Mani maningkem, hiji ngaherang; dua ngalenggang; tilu gumulung; opat mangrupa; lima usik; genep malik; tujuh kolot; dalapan ngora; salapan tumpak dibaga; kasapuluh medal ka alam dunya.
Ngariksa Kandungan
Lilana jalma anu reuneuh waktuna salapan bulan sapuluh poé, anu dikawitan tina nyiram dugi ka waktuna ngajuru.
Ti mimiti reuneuh nepi ka kandungan umurna dua bulan biasa disebut ngandeg atawa nyiram. Sanggeus umur kandungan tilu bulan diayakeun salametan tilu bulanan. Pikeun réréana jalma, salametan tilu bulanana cukup ku ngabubur beureum ngabubur bodas nu mangrupa inti atawa sarat nu kudu aya dina salametan numutkeun adat kabiasaan karuhun. Salian ti ngabubur beureum ngabubur bodas teh, pikeun jalma boga mah biasana sok dibarengan ku tumpeng. Pakakas anu sok dipaké sapopoé samodél mutu jeung nu lianna kudu disumputkeun jeung dijauhkeun, salian ti éta ogé: ningali anu keur gering; ziarah ka makam; ngalayat jelema anu maot jeung ningali sabangsaning sasatoan samodél monyét, lutung jeung si amang éta ulah pisan. Palasipah ngeunaan larangan éta, wiréhna sabangsaning anu ditingali tur anu dilakukeun ku jelema anu keur nyiram, bakal ngabalukarkeun nurut-buat artina lumaku anu geus dilakukeunana. Nalika jelema nu keur nyiram hayang, anu dipikahayangna kudu ditedunan harita ogé ulah diengké-engké bisi matak ngacay.
Nalika reuneuh geus tilu bulan, nyieun bubur beureum jeung bodas. Palasipah anu nyangkaruk dina bubur beureum ngalambangkeun hawa napsu awéwé, ari palasipah bubur bodas ngalambangkeun hawa nafsu lalaki. Sabab jadina anak téh bakal aya dua rupa hawa nafsu, kukituna neda pidu’ana sangkan budakna téh dina jero beuteung bisa berkah tur salamet. Saréngséna salametan tilu bulanana, diayakeun deui salametan dina mangsa umur kandungan: 5, 7, jeung 9 bulan. Pokona kudu ngayakeun tiap itungan ganjil.
Nalika nincak kana opat bulanna, sok diayakeun acara ketupat, tepat jeung tang-tang angin. Jeung teu meunang ngayakeun acara sadekahan. Upacara opat bulanan dilaksanakeun minangka béwara ka tatangga jeung dulur-dulur nu dareukeut, yén hiji awéwé keur aya dina mangsa kakandungan. Biasana ieu upacara dilaksanakeun ku cara ngulem ibu-ibu pangaosan pikeun macakeun doa salamet, biasana mah doa nurbuwat atawa doa lianna sangkan orokna séhat, salamet, sarta sampurna teu kakurangan nanaon.
Nalika nincak kana lima bulanna diayakeun kagiatan sadekah gabah atawa bangsal anu ditendeun dina jero bokor jeung ditutupan ku daun waluh. Palakiah dina éta hal, miboga lambang: sangkan musibah anu bakal datang henteu ka alaman. Salian acara kagiatan bangsal, sok diayakeun nasi tumpeng jeung nasi uduk anu dijerona aya endog. Bangsal anu diwadahan ku bokor sarta di luhurna ditutupan ku daun waluh, maksud dina kecap “bangsal” sacara metonomis mirip kecap “bengsal” (sial). Sedengkeun kecap “waluh” sacara metonomis ngaharib-harib kana kecap “waluya” (salamet). Jadi, maksud utama ayana hajat bangsal téh nya éta: ngaleungitkeun sagala kasialan sarta diganti ku kawaluyaan.
Nalika genep bulan, teu aya kagiatan anu lian.
Nalika nincakna kana tujuh bulanna kudu pisan diayakeun sadekahan, boh éta jalma anu beunghar atawa jelema biasa, kudu pisan nyumponan kana éta hal. Lamun henteu mampu, kudu nyieun bubur bodas jeung bubur beureum pikeun disadekahkeun. Salametan ieu mangrupa salametan panggedéna diantara upacara salametan lainna. Acara dina tujuh bulanan sok disebut acara tingkeban, tebus weteng atawa babarik (babarit). Tingkeban artina panutup, jadi lamun diécéskeun mah runtuyan kagiatan sadekah anu pamungkas. Tebus weteng artina mayar budak anu dijero beuteung indungna. Lamun babarik nyaeta babarengan nyalametkeun sangkan anu reuneuh bisa salamet. Saprak tingkeban, urusan ngajaga nu reuneuh jadi tanggungjawab paraji. Tingkeban téh mangrupa salametan keur nu kakandungan anu pangceuyahna diantara upacara-upacara sejenna, ditilik tina lobana proses upacara jeung réana sarat anu kudu dicumponan.
Aturan dina acara tingkeban geus matok tur matuh kana katangtuanana. biasana sok dilakukeun dina bulan Hijriyah anu aya tanggal tujuhna nyaéta: tanggal 7; tanggal 17; atawa tanggal 27. Anapon anu diperlukeun dina acara tingkeban mangrupa kadaharan samodél: hui; bonténg; kacang; endog jeung lauk. Daging sasatoan sabangsaning: daging domba; daging sapi; jeung daging kebo, teu meunang pikeun acara tingkeban sabab bakal ngabalukarkeun nurut buat, cacat atawa paéhna bakal samodél sato anu geus dipeuncit. Salain ti éta oge, kudu aya serba tujuh. Nya éta: kembang tujuh rupa; mayang pinang; daun andung (hanjuang); daun kelewi; daun kemuning; daun waluh gedé; daun jawér kotok; daun jaringao; buah kalapa gading anu bisa diukir pikeun nyieun gambar wayang Arjuna atawa Sumbadra. Lamun teu bisa nyieun wayang, cukup waé nulis ngaran wayang éta. Salian ti éta, kudu aya jarum sakurang-kurangna tujuh. Anu tujuanna, pikeun penyemat daun tempat rujak kanistrén, nyaeta rujak anu ditutu rasana hanaut dijieun tina: hui, cau ngora, ceremé, jambu, balimbing, jeung buah ngora. Salain ti éta ogé, kudu disadiaan: lawon (kaén) panjang tujuh helai; belut tujuh siki; elekan nya eta ruas bumbu anu leutik kira-kira sajeungkal panjangna tujuh batang; ayakan tina awi tujuh siki; pariuk paranti nyangu jeung cai atah anu dijero kendi. Anapon dina prak-prakan pikeun méré sadekah, dina jam tujuhan isuk-isuk atawa burit. Waktu pikeun sadekah, kudu disadiakeun: wadah cai anu gedé diteundeunan tujuh rupa kembang; dangdaunan tujuh rupa; belut jeung rujak anu geus disadiakeun tadi.
Geus sadia anu sagala rupa sarat pikeun acara tingkeban, masyarakat di ulem pikeun acara tingkeban. Masyarakat anu ngahadiran, ngadu’akeun pikeun kasalametan anu keur reuneuh sangkan bisa dilungsur-langsarkeun dina ngajuru. Nalika réngsé ngalaksanakeun acara tingkeban, masyarakat anu ilubiung kana éta acara, teu meunang balik saacan bérés acara tur kudu kaluar kanu lawang anu béda, teu meunang kaluar tinu lawang waktu asup. Palasipah éta, wiréhna anu arék ngajuru téh bisa lungsur-langsar tur bisa salamet. Salian ti éta oge, runtuyan acara tingkeban téh: ngamandian anu keur reuneuh maké kembang tujuh rupa, anu miboga lambang atawa ma'na nya éta: hirup; kakuatan; ningalina; ngadéngéna; nyaritana; perasaana jeung kahayangna.
Dina upacara tingkeban loba pakakas nu kudu disadiakeun salaku kalengkepan upacara. Pakakas-pakakas éta ngabogaan lambang.
1. Kembang jambé (mayang) anu ngandung harti “hayang” nya éta “hayang hadé”, saperti seungitna kembang éta.
2. Kembang 7 warna ngalambangkeun 7 hal nya éta hirup, kakuatan, panempo, pangrungu, omongan jeung kahayang.
3. Ayakan dijieun tina awi ngandung ma’na yén élmu anu dipiboga ku urang, kudu bisa dipilah-pilah mana nu hadé nu ngabogaan mangpaat pikeun dunya jeung ahérat sarta mana nu teu hadé.
4. Kalapa gading (kalapa ngora) anu digambaran tokoh wayang, Srikandi jeung Arjuna ngandung ma’na mudah-mudahan anakna nurut, alus rupa jeung kulitna saperti kulit kalapa gading nya éta konénglangsat.
5. Belut nu diasupkeun ti beulah luhur sinjang nalika ngalaksanakeun upacara mandi kembang ngalambangkeun sangkan engké dina waktu ngalahirkeun lancar, saperti belut kaluar tina liangna.
6. Rujak kanistren nu dijual ka barudak ngandung lambang yén ti mulai harita geus béak mangsa ulin sawaktu budak jeung satuluyna jadi indung. Rujak kanistrén rasana pait, kesed, haseum jeung sajabana ngalambangkeun sangkan sagala kasusah jeung patina hirup diajarkeun ka anakna. Kitu ogé lamun rujak rasana lada ngalambangkeun yén engké orok anu dilahirkeun téh lalaki, jeung lamun teu lada orok anu dilahirkeun téh berarti awéwé.
7. Tujuh rupa kadaharan, nya éta beubeutian saperti sampeu, hui, boléd, suuk, kacang tanah, ganyol jeung sagu.
8. Sinjang panjang 7 lambar.
9. Jajambaran, tempat cai jeung kendil anu eusina belut. Belutna 7, lamun euweuh cukup ku 1 belut pikeun sarat.
10. Kalapa gading nu digambaran Arjuna ksatria nu gagah jeung tokoh Srikandi tokoh wanoja anu geulis. Lamun teu digambaran kudu ditulis ngaran tokoh wayang eta.
Dina prak-prakanana ieu upacara sok diayakeun pengajian babarengan sarta biasana maca ayat-ayat Al-quran nya éta surat Yusuf, surat Lukman sarta surat Maryam minangka surat-surat anu dianggap mulya. Lian ti éta ditataharkeun ogé parabot pikeun upacara ngamandian nu keur kakandungan, sarta anu utama nya éta rujak kanistren anu diwangun ti 7 rupa bungbuahan. Nu keur kakandungan dimandian ku tujuh kulawarga deukeut anu dipingpin ku saurang paraji sacara bagilir kalayan ngagunakeun 7 lembar lawon samping batik anu dipaké gunta-ganti unggal guyuran sarta dimandian ku cai kembang tujuh rupa. Sanggeus kitu acara dituluykeun kana siram ibu hamil anu dipingpin ku indung beurang. Ibu hamil dibawa ku paraji ka hareupeun imah. Anu saméméhna geus ditataharkeun aya jajambaran anu eusina duit, jumlah duitna numutkeun kana wedal salaki jeung pamajikan anu ditambahkeun anu geus dicampuran kembang tujuh rupa. Mimitina indung beurang ngebut-ngebutkeun kembang mayang ka awak ibu hamil, tuluy boh gadis boh ibu-ibu nyalampeurkeun, lantaran ceuk sahaol mah bakal téréh boga anak. Sanggeus kitu indung paraji mawa kalapa gading anu geus digambaran bari ngadu’a, doana nya éta:
Bismilahirohmanirohim
Macakeun Qomat, Surat Al Fathihah, Al Falaq, Al Fathihah,
Pangéran anu kawasa muga-muga babar sing mulus rahayu berkah salamet, sing lungsur langsar, mun istri sing geulis mun pameget sing kasép, sing soléh manahna, sing pinter mencari élmuna,
Bismilahirohmanirohim
Macakeun Sahadat, Surat Al Kautsar,
Sabulan ngahérang, dua bulan ngalengang, tilu bulan gumulung, opat bulan mangrupa, lima usik, genep malik, tujuh kolot, 8 ngora, salapan medal ka dunya, borosot héor.
Dina guyuran katujuh diasupkeun belut nepi ka beunang kana beuteung nu keur kakandungan, ieu hal dipimakdud sangkan lancar dina prosés babaran. Bareng jeung murag na belut, kalapa gading anu geus digambaran ku tokoh wayang ku salakina dibeulah maké bedog. Ieu hal dipimaksud sangkan orok anu dikandung sarta kolotna miboga laku lampah anu hadé. Sanggeus réngsé dimandian biasana nu keur kakandungan didangdanan tuluy dibawa ka tempat rujak kanistren anu geus disiapkeun. Tuluy anu keur kakandungan ngajual éta rujak ka barudak sarta para sémah anu hadir dina éta upacara, sarta maranéhanana meulina ngagunakeun talawengkar, nya éta kenténg anu geus dijieun buleud kawas duit kencring. Nalika nu keur kakandungan ngajual rujak, salakina mah miceun sésa parabot mandi kawas cai sésa dina jajambaran, belut, kembang, jsb. Kabéhanana éta kudu dipiceun di jalan simpang opat atawa simpang tilu, sanggeus rujak kanistren béak terjual runtuyan upacara adat tingkeban réngsé dilaksanakeun.
Nalika nincak kana dalapan bulan, teu aya kagiatan sadekah tapi sok diayakeun dina waktu nincak kasalapan bulan, nyaéta ngayakeun acara sadekah bubur lolos jeung sadekah lampu. Bubur lolos (dahareun nu dijieun tina tipung béas digulaan, maké santen tur dibungkus ku daun cau) ngandung maksud: supaya dina waktu ngalahirkeun, orok bisa kaluar kalayan lancar jeung salamet, sedengkeun lampu miboga maksud: supaya orok nu dilahirkeun miboga haté nu caang. Lampu nu dipaké biasana lampu cempor atawa lampu témpél.
Nalika nincak kana salapan bulan, para sepuhna atawa salakina nyiapkeun mangrupa-rupa dangdaunan atawa beubeutian pikeun nyiapkeun nyanghareupan ngajuru. Anapon dangdaunan anu diperlukeun, nya éta: pucuk daun singungu; daun tétér; daun kemuning; daun ganas, pucuk daun awi tali, daun kahitutan, daun bau, daun sembung, daun jawer kotok, daun galling; daun urang-aring; séréh; daun tarawés; jeung daun tilem. Anu mangrupa beubeutian, nyaéta: konéng santen; konéng gedé; konéng temen; konéng hideung; konéng joho; konéng bodas; lampuyang; laja; kunyit; panglay; katumbar; jeung bawang bodas. Anu mangrupa akar-akaran, nyaéta: akar bawang putih; akar carulang; akar tétér; akar kanyéré; akar tapakliman; akar kiambang; jeung akar dadap. Mangrupa siki-sikian, nyaéta: siki jaat; peundeuy; béas ketan hideung; béas ketan beureum; pala; cengkéh; rejek; jamuju; santen; rinu; mata hiang; ketumbar; jeung tampar hantu. Mangrupa kulit tangkal, nya éta: tangkal sintok; pucuk masoji; jeung kayu manis. Salian ti éta ogé, pikeun nolak iblis anu sok remen ngaganggu samodél kuntilanak, kudu nyadiakeun: panglay; jaringao; daun salam; jeung jukut palias, anu di gantungkeun dina tempat anu ngajuru.
Nalika nincak kana sapuluh bulan (reuneuh mundingeun/teu normal), sok diayakeun upacara reuneuh mundingeun. Upacara reuneuh mundingeun dilaksanakeun upama awéwé nu kakandungan leuwih ti salapan bulan. Ieu upacara diayakeun sangkan nu keur kakandungan téréh ngalahirkeun. Dina prak-prakanana, beuheung nu kakandungan dikangkalungan kolotok munding sarta ditungtun ku indung beurang (paraji) bari maca doa ngurilingan kandang munding. Upama euweuh kandang munding, bisa diganti ku ngurilingan imah nu lobana tujuh kali.
Dina runtuyan kagiatan anu reuneuh anu sok dilakukeun unggal bulan, miboga ma'na jeung palasipah nyaéta:
1. Bulan kahiji (reuneuh sabulan) disebut: Ngahérang. Nyaéta, ngajadikeun suci atawa beresih. Hartina, kandungan masih kaciri herang. Dina bahasa agamana mah: alkah.
2. Bulan kadua (reuneuh duabulan) disebut: Lumenggang. Nyaéta, ngajadi kentel. Hartina, geus kentel sanajan transparan kénéh (ngalangkang). Dina bahasa agamana mah: kasapah.
3. Bulan katilu (reuneuh tilubulan) disebut: Kumambang. Hartina, geus mengkel jeung buleud. Dina bahasa agamana mah: nutpah.
4. Bulan kaopat (reuneuh opatbulan) disebut: Gumulung. Nya éta, ngajadikeun hiji. Hartina, geus padet tur buleud. Dina bahasa agamana mah: amarullah.
5. Bulan kalima (reuneuh limabulan) disebut: Mangrupa. Sabab dina bulan éta, geus ngajadi mangrupa jelema. Hartina, geus kaciri bungkeuleukanana. Dina bahasa agamana mah: Ahmad.
6. Bulan kagenep (reuneuh genepbulan) disebut: Usik. Hartina, janin geus karasa usik. Dina bahasa agamana mah: Ahmad.
7. Bulan katujuh (reuneuh tujuhbulan) disebut: Malik. Hartina, geus sampurna anu ngawujud manusa jeung geus bisa gerak. Nyaéta, posisina geus bisa malik. Dina bahasa agamana mah: Muhammad.
8. Bulan kadalapan (reuneuh dalapanbulan) disebut: Kumentar-Kumentir. Hartina, geus bisa néangan jalan kaluar. Dina bahasa agamana mah: Muhammad.
9. Bulan kasalapan (reuneuh salapanbulan) disebut: Ngaruang-ruang. Hartina, geus aya jalan pikeun kaluar tinggal nungguan waktuna kaluar. Biasana umur kandungan salapan bulan téh sok disebut: bulan alaeun. Dina bahasa agamana mah: Muhammad.
10. Akhir bulan kasalapan atawa asup bulan kasapuluh, orok dibabarkeun (kaluar anak). Eta sok disebut ngaran Rosululloh jeung kolot beheula. Umur kandungan anu teu normal (leuwih ti salapan bulan biasana sok pada nyebut: reuneuh mundingeun).
Aya istilah ngaruang nya éta tanda rék ngajuru, dimana beuteung karasa murilit jeung awak teu ngarareunah. Nalika kajadian éta, sok didatangkeun paraji atawa indung beurang. Istilah paraji miboga harti nya éta tukang atawa ahli dina ngurus anu rék ngajuru. Nalika prak-prakan paraji biasana sok mawa kanjut kundang anu dijerona kunyit, bangle, jaringao, tali putih jeung péso. Aya palakiah kagiatan nalika baris ngajuru supaya lungsur-langsar nyaéta:
1. Salakina kudu ngalungkeun endog tina arah sirah kana sukuna pamajikanana.
2. Nyieun jaropi anu ngagunakeun gayung anu disemburkeun kana emun-emun diteruskeun kana puser beuteungna anu rék ngajuru. Bari ngaléngkahan tur ngalungkeun gayung, kudu ngucapkeun "Hayu geuwat geura tuturkeun Bapa "
3. Nendeun keris borojol, tujuanna sangkan bisa kaluar ngaborojol samodél keris éta. Nalika arék ngajuru dina waktu peuting –sangkan euweuh anu ngaganggu kanu rék ngajuru, biasana salakina tataranjang –tujuanna pikeun ngusir kuntilanak. Dina prakna ngajuru, lamun hésé biasana éta nu rék ngajuru téh dititah: diuk jongkok/diukna ngunjar, maksudna pikeun ngungkulan kana héséna ngajuru. Pikeun mikanyaho kana waktu arék ngajuru, biasa sok ngeueuman jukut fatimah anu diteundeun dina jawan. Eta maksudna: sangkan bisa katingali anu dimana jukut fatimah ngarekah yen éta deukeut kana arék ngajuru. Sabalikna lamun éta jukut téh teu ngarekah, can bisa ditangtukeun iraha ngajuruna. Waktu dina arék ngajuru téh, dua atawa tilu poé. Dina waktu éta biasana bakal kaluar cai kakawahan tur dibarengan kaluarna orok. Kaluarna orok anu salamet biasana sok diteundeun dina nyiru tur dibulenan ku calana bapana anu beresih –palakiah éta téh, sangkan engké budak mun geus gedéna henteu kadatangan ku mangrupa panyakit. Paraji biasana ngurus heula orok, geus bérés éta orok, kakara diteruskeun ngurus indungna.
Pamali
Pamali, nya éta: larangan sepuh urang. Anu maksudna, teu meunang ngalakukeun hiji pagawéan lantaran sok aya matakna. Dina istilah ieu, kecap pamali dipatalikeun jeung kecap: pahing, pantrang, jeung cadu.
Pamali anu nyampak nalika keur reuneuh nya éta :
1. Teu meunang saré dimana waé jeung teu meunang maké bantal (teu meunang saré teu maké bantal?), sabab bakal ngabalukarkeun hésé nalika baris ngajuru.
2. Teu meunang ngadahar tutut, bisi tunduh dina ngajuru.
3. Teu meunang ngadahar intip, bisi bali orok kaluarna hésé.
4. Teu meunang diuk nangunjar, bisi engké ngajuru éta orok suku tiheula (sungsang)
5. Teu meunang diuk dina hareupeun panto atawa lawang panto (ngalong), bisi hésé ngajuru
6. Teu meunang diuk dina kulit: domba; sapi; kebo; atawa diuk dina taneuh teu maké samak, sabab bisi ngaluarkeun darah saacan ngajuru.
7. Teu meunang mandi maké raksukan baseuh, sabab bisi ngadatangkeun panyakit anu ngaluarkeun cai nalika ngajuru.
8. Teu meunang ngadahar telor (endog) kulub, sabab anakna engké bisi bisul dina sirahna.
9. Teu meunang ngadahar ganas, sabab bakal ngadatangkeun panyakit ateul dina pipina atawa koréng.
10. Teu meunang ngadahar salak, sabab engké bakal ngadangkeun panyakit koréng dina sirahna.
11. Teu meunang ngasaan sayuran dina séndok, bisi engké anakna goréng rupa.
12. Teu meunang nangkarak, sabab bakal ngabalukarkeun engké budakna dilahirkeun dina kaayaan nangkarak.
13. Teu meunang dahar belut, engké bisi budakna ulin waé.
14. Teu meunang dahar kapiting jeung lélé, bakal ngabalukarkeun anakna boga watek harak.
15. Teu meunang saré tibeurang, bakal ngabalukarkeun engké ngajuru dina kayaan kotor.
16. Teu meunang ningali anu maot, bakal ngabalukarkeun budakna miboga rupa pucat jiga bangké.
17. Teu meunang dahar anu lada-lada, sabab ngabalukarkeun panyakit hésé miceun kokotor.
18. Teu meunang dahar waluh, sabab engké bisi gendut beuteungna.
19. Teu meunang nendeun gulungan samak, sabab bakal dideukeutan ku kuntilanak.
20. Teu meunang mawa botol dijingjing, sabab bakal ngabalukarkeun sirah orokna leutik
21. Teu meunang dahar udang, sabab bakal hésé nalika ngajuru.
22. Teu meunang ngéwa kanu goréng patut atawa goréng lampah,
23. Teu meunang suaban sasauran
Lian ti ayana pantrangan pikeun nu kakandungan (pihak awéwé), aya ogé pantrangan pikeun salakina diantarana;
1. Teu meunang peupeuncitan;
2. Teu meunang nyiksa sasatoan;
3. Teu meunang nguseup;
4. Teu meunang ngadu hayam, ngadu domba jrrd.
Tur jalma lian ogé teu meunang nyinggung perasaan jalma nu keur reuneuh. Salaki pamajikan mun kapaksa kudu migawé nu dipantrang, alusna kudu ngucapkeun kalimah samodél: “utun inji hayu urang motongan hayam, tapi kade ulah sapotong-potongna lamun lain potongeunana” atawa “amit-amit jabang bayi ulah saturut-turutna” bari beuteung di usap.
Mun aya samagaha jeung lini, kudu di angir mandi. Kudu maké tumbal seuseukeutan sapertos péso tikel alit nu digantélkeun dina kutang atawa baju nu reuneuh.
Ngajuru
Nincak 9 bulan brol jabang bayi lahir ka alam dunya di bantu ku ma paraji, tali ari-arina di teukteuk ku hinis, balina sok dilayarkeun ku palayang ka walungan disimpen di dasar leuwi diheumpikan batu gedé. Mun teu kitu diwadahan kana kendi atawa kana ruas awi, bali atawa santen disamaraan maké gula –meh budak amis budi tuluy di ruang. Sok didamaran mun peuting, sok di siraman mun beurang salila 7 poé atawa saumur puput puseur. Nu ngalayarkeun bali sok di tebus ku duit jeung ku pakéan. Indungna dipiara diurut ku ma paraji tepi ka mahinum, salila eta sok dihibur ku macapat beluk salila saminggu. Sapuput puseur, budak dingaranan nu hadé, diitung nurutkeun weton. Ema paraji (indung beurang) sok dihurip ku hayam sasapihan. Barang brol orok di adanan jeung di komatan ku bapana atawa ku akina. Saréngséna orok di mandian tuluy di bedong, tuluy diwadahan kana ayakan, terus diténjrag dina palupuh; kieu:
Mimiti disebut poé lahirna (upamana lahir poé ahad),
Ahad (gujrag) béas nu di wadahan ku unem nepi ka mancawura di ténjrag ku halu talupuhna, orok sok ngarénjag ngocéak reuwaseun.
Senén, salasa, rebo, kemis, juma'ah, saptu (gujrag) béas jeung duit récéh dina unem nyamirat ngeplos kana conggang di pulung ku budak di kolong.
Terus dipépélingan di papay ku pancadria tinu pangluhurna:
Mimiti tina panon: tong satenjo-tenjona mun lain tenjoeunana,
Tuluy kana irung, tong saambeu-ambeuna mun lain ambeueunana,
Tuluy kana ceuli, tong sadéngé-déngéna mun lain déngéeunana,
Tuluy kana baham, tong saomong-omongna mun lain omongkeunnana,
Tuluy kana leungeun, tong sacabak-cabakna mun lain cabakeunana,
Tuluy kana larangan, tong sa.......na mun lain.........eunna,
Tuluy kana suku, tong satincak-tincakna mun lain tincakeunana.
Ténjrag pamungkas satarikna, indungna ngagurinjel, orok ngadengék tuluy di rawu ku ma paraji orok ditangkeup ditimbang di bébénjokeun: “deudeuh anaking nu geulis/nu kasep sing jadi jalma soleh” tuluy di sodorkeun ka indungna nu geus meunang ngamandian, nu geus nyanda di pa enggonan tengah imah, sukuna diteueulkeun kana batu panyandaan, ku indungna di tangkeup di hadiahan cai susu munggaran orok ngalempréh tibra.
Cuplak puseur dina 3 poé atawa 7 poé, tuluy nyalametkeun puput puseur, puseur anu geus puput di wadahan kana kanjut kundang di baturan ku bénggol, cariu, konci, emas di tambah ku surat kalahiran jeung péso tikel nu sok dipaké keur ngandeg.
Nincak 40 poé hajat mahinum, nyieun bubur pahinum jeung rujak séréh nyalametkeun sapuratina, di dieu mah meunang peupeuncitan. Orok di cukuran buukna di tukeuran ka emas sabeungbeuratna buuk, di pasihkeun ka ema paraji di barengan ku hayam sasapihan nu di sebut ngahuripan. Hajat 40 poé ogé sok disebut hajat néang gumurih, dina wanci ieu ogé sok sakalian di sunatan mun lalaki, di gusaran mun awéwé.
Di daerah séjén mah, nénjrag atawa ngagebrag orok téh kieu:
Kasus 1
Ngurus orok ilaharna ku paraji salila opat puluh poé nalika utun atawa inji kaluar tina beuteung indungna, tuluy éta orok téh ditangkarakeun anu asal posisina nangkub. Sanggeus kitu, orok téh di teundeun dina nyiru tuluy di tutupan ku samping (tina beuheung nepi ka sukuna).
Sanggeus kitu paraji tatahar ngurus indung éta orok, dituluykeun kana ngurus orok. Samping anu tadi di paké nutupan téh dibuka, tuluy paraji ngaracek bali jeung ngurut éta tali ari-ari, sabeulahna diurut kana arah beuteung éta orok jeung sabeulah deui kana arah bali.
Sanggeus kitu éta ari-ari téh di talian ku bola tilu kali beungkeutan. Beungkeutan kahiji jarakna dua ramo tina beuteung orok, beungkeutan kadua jarakna dua ramo tina beungkeutan nu kahiji. Beungkeutan katilu jarakna tilu ramo tina beungkeutan nu kadua jeung saterusna.
Sanggeus kitu maké landasan konéng temen jeung duit récéh di handapna, tali ari-ari nu tadi di teukteuk ku hinis. Bagian anu di teukteuk nya éta antara bagian anu kadua jeung nu katilu. Duit anu dijadikeun landasan nya éta duit ringgit atawa duit emas. Landasan éta miboga udagan sangkan éta orok ka hareupna bakal jadi budak gedé milik jeung séhat.
Sanggeus tali ari-ari diteukteuk, éta orok dimandian ku cai haneut kuku. Sanggeus bérés éta, orok di teundeun dina palupuh tuluy diténjrag (suku paraji téh dihentakan tilu kali di luhur palupuh, mimiti di belah luhur pas mastaka, kadua di belah katuhu, katilu di belah kénca). Lamun imahna lain panggung biasana lain di ténjrag tapi digebrag, carana numbuk-numbukeun halu kana pangrih, lobana tilu kali. Najan béda tapi tujuana mah sarua sangkan éta orok téh teu jadi budak anu reuwasan.
Saencan diténjrag atawa digebrag, paraji osok macakeun runtuyan poé –tapi anu mimiti disebut mah, poé kalahiran éta orok, tuluy ngurut tina poé kalahiran orok. Contona: orok téh lahir poé Ahad, jadi paraji macakeuna: Ahad, Senén, Salasa, Rebo, Kemis, Juma’ah, Sabtu, anu di barengan ku jampé. Sanggeus kitu éta orok dibalur ku konéng anu geus di réndos, tujuana sangkan éta orok kulitna lemes.
Sanggeus kitu diteundeun deui dina nyiru bari di salimutan. Orok, di adzanan di belah katuhu jeung qomat di belah kénca. Tuluy paraji mawa éta orok ka hareupeun hawu, tuluy mawa wadah tarasi, tuluy éta orok diparancahan ku kekecapan jiga kieu:
“Utun (lamun lalaki) Inji (lamun awéwé) mangka ati-ati!
ceuli ulah sadéngé-déngéna, ari lain déngéeunana,
panon ulah sok saténjo-ténjona, ari lain ténjoeunana,
irung ulah saambu-ambeuna, ari lain ambeueunana,
sungut ulah saomong-omongna, ari lain omongkeunana,
suku ulah satincak-tincakeunana, ari lain tincakeunana,
leungeun ulah sok sacokot-cokotna, ari lain cokoteunana.”
Tuluy leungeun orok diasupkeun kana wadah tarasi, sanggeus paraji macakeun deui mantra-mantra, tuluy éta orok di bawa deui ka tempat anu tadi. Halis éta orok di balur ku sasihung bawang bodas, maksudna sangkan halisna alus melengkung lir bawang bodas.
Dina bahamna diteundeunan gula atawa dibalur ku madu, sangkan éta orok téh amis budi. Sanggeus kitu biwirna di balur ku bawang beureum sangkan alus seurina, Tungtungna éta biwir orok téh dirapetkeun ku tapok jambé atawa cupat jambé maksudna sangkan biwirna teu jebéw.
Sanggeus kitu, dipaké keun tameuh atawa gurita. Sanggeus tali pusar diobatan ku konéng, tuluy dibedong jeung mastakana dikarudungan ku daun taleus hideung sangkan mastakana teu benjol. Sanggeus kitu mah éta orok téh di golérkeun deukeut indungna, sedengkeun deukeut mastakana disimpen aseupan butut ditonggéngkeun jeung dicorétan ku apu seupah.
Sedengkeun di unggal sisi éta orok téh diteundeunan dua bebegig anu dijieun tina sapu, anu hiji disebut Aki Maranak jeung hiji deui Nini Maranak. Tuluy dina piring aya: puncak manic; endog hayam hiji; uyah guluntungan; jeung cabé. Tuluy aya kanjut kundang, baréra, kisi, jeung péso.
Di belah tungtung suku orok di teundeun damar. Unggal poé –isuk-isuk jeung soré orok dimandian ku cai haneut, tuluy dibalur ku konéng anu geus di rendos nepika lemes. Sedengkeun bujalna dibalur ku mehong sangkan sésa tali ari-ari anu masih rapet téréh garing. Lamun bujal éta leupas, mangka diayakeun salametan anu disebut puput puser ilaharna mah di antara opat atawa lima poé ti mimiti lahir.
Nalika katujuh poéna diayakeun salametan anu disebut nurunkeun, nya éta mawa orok ka luar imah ku upacara halaman. Dina 10 atawa 15 poé, orok dimandikeun ku cai anu diteundeun tolowéngkar anu dibeuleum saméméhna; daun bacang; jeung kalakay daun cangkring –maksudna sangkan ngaleungitkeun bulu hiang orok anu jadi ti mimiti lahir.
Kasus 2
Barang gubrag jeung ngagoar ceurik, diadzanan jeung diiqomatan ku bapana –jadi, nu pangheulana kadenge ku orok téh: asma Alloh.
Jabang bayi anu geus diberesihan jeung dimandian ku paraji, tuluy ditunda di luhureun tempat anu mun digebrag sorana rada tarik –dina méja upamana. Paraji tuluy ngagebrag tujuh kali:
Tong satempo-tempona, mun lain tempoeunana; (kitu ceuk paraji satengah ngagorowok ditungtungan ku ngagebrag meja –biasana ku batu. Jabang bayi biasana ngagoar ceurik, reuwaseun).
Tong sadéngé-déngéna, mun lain déngéeunana; (gebrag deui)
Tong sacabak-cabakna, mun lain cabakeunana; (gebrag deui)
Tong saomong-omongna, mun lain omongeunana; (gebrag deui)
Tong saambeu-ambeuna, mun lain ambeueunana; (gebrag deui)
Tong satincak-tincakna, mun lain tincakeunana; (gebrag deui)
Tong sacokot-cokotna, mun lain cokoteunana; (gebrag deui)
Terus paraji ngadu’a:
Sing pait getih, Pahang tulang;
Hirup kumbuh jadi manusa nu sampurna.
Jabang bayi satuluyna dipasrahkeun ka indungna, sina disusuan ku cisusu munggaran.
Bada Ngajuru
Aya sababaraha pantangan anu geus ngajuru salila tilu bulan, nyaéta :
1. Teu meunang ngadahar anu digoréng-goréng.
2. Teu meunang ngadahar endog
3. Teu meunang ngadahar waluh gedé
4. Teu meunang ngadahar cau
5. Teu meunang ngadahar anu haseum-haseum
6. Teu meunang ngoyagkeun tilam orok
Saenggeus tilu atawa dalapan poé puserna geus coplok, biasana sok diayakeun salametan bubur bodas jeung bubur beureum bari méré ngaran ka orok anu ku indung bapana dibéré ngaran panghadéna.
Aya sababaraha kapercayaan ngeunaan kana ngaran, nya éta :
1. Nalika anu ngajuru tur orokna maot waé, éta budak téh kudu dingaranan: Runtah, Kadut jeung Sarah
2. Nalika orok dilahirkeun dina mangsa Safar, éta orok sok panyakit sasapareun (gedé ambek) mangka orok kudu dibéré ngaran: Lélé, Betok jeung Bulus, tujuanna sangkan éta orok téh bisa miboga kasabaran. Ngaran-ngaran éta bisa diganti nalika éta orok téh geus gedé (anu disebut tea, ngaran "Nénéh"). Salila puser ari-ari orok éta can leupas, biasana anu ngurus éta orok téh paraji. Lamun geus leupas, kakara anu ngurus éta orok téh indung bapana atawa kulawargana. Saenggeus ari-arina atawa puserna geus coplok, éta orok téh di mandian dua kali sapoé jeung maké bedak ku ubar sasawaneun (bura beuweung) anu geus disadiakeun dina mangsa reuneuh salapan bulan. Maksud dibedakan, ngarah éta orok téh henteu bau. Kira-kira dina umur lima belas poé, dimandian maké daun bayang jeung dahan dadap atawa cangkring anu geus garing, tujuanna sangkan bulu miang gugur jeung ngalembutkeun kulitna. Dina bobogaan awéwé orok éta, biasana sok maké jawér kotok, tujuanna sangkan budak éta henteu boga panyakit kulit jeung henteu ngaluarkeun kokotor anu matak ngadatangkeun panyakit gecet. Jalma anu geus ngajuru teu meunang nginum cai atah, sabab bakal ngabalukarkeun orokna utah-utahan. Kira-kira tilu poé atawa tujuh poé, biasana anu geus ngajuru sok diayakeun ngurut anu dilakukeun saminggu sakali, salila opat puluh poé diitung tina tujuh poéna geus ngajuru.
Bali atawa Santen
Bali mangrupa daging sagebleg nu disambungkeun ku tali ari-ari kana bujal jabang bayi. Ieu bali ulah dipiceun sagawayah, tapi kudu diurus heula saperti dibungbuan maké uyah, asem, jeung gula. Tuluy ditutup maké kaén bodas nu geus diliangan ku awi leutik. Sanggeus kitu tuluy dibawa, dikuburkeun di pipir imah atawa leuit. Sangkan ti jero kuburan bali, bisa kaluar hawa sok dipalitan nolol luhureun taneuh sarta teu beunang kapepedan.
Ngalarung Bali Sangkan Luhur Darajat
Baheula miceun bali atawa santen nu kaluar sabada jabang bayi borojol teu kitu waé, tapi pinuh ku duduga jeung peryoga. Ngarah jabang bayi engkéna luhur harkatna, bisa ngajungjung darajat: agama; indung bapa; bangsa; jeung nagara.
Umumna bali atawa santen dikubur ku paraji atawa indung beurang sanggeus ngurus jabang bayi nu kakara gubrag. Nguburna teu asal, biasana mah dibungkus heula ku lawon beresih. Aya ogé nu diasupkeun kana kendi leutik, dikuburna jeung kendi-kendina. Ngaruangna rada jero, luhurna ditindihan batu ngarah teu dikali ku anjing. Lolobana dikubur dipipir imah, tapi di Ciniru Kuningan mah ngaruangna téh sok diparapatan jalan nu mindeng kaliwatan. Teu kapapay naon maksudna, ngan bisa jadi udaganana supaya jabang bayi mun geus gedé: lampar; jembar; jeung loba sobat keur batur pakukumaha.
Aya ogé anu ngaruang bali téh di tempat karamat. Bali anu meunang mungkus ku lawon bodas jeung upih téh, terus dikubur. Kuburanna diasupan palét –awi leutik nu biasa sok dipaké nyieun bebedilan anu pélorna ku kanyéré, ngacung ka luar sangkan hawa asup ka jero.
Di Tundagan Kuningan, bali teu dikubur tapi dilarung di leuwi walungan. Ngalarungna aya beurang, aya peuting –kumaha gubragna jabang bayi. Teu bisa dililakeun, kudu gancang-gancang dilarung.
Kitu ogé mun jabang bayi lahir tengah peuting, harita kénéh balina kudu gancang dilarung henteu bisa diisukeun –nu matak, kulawarga anu wanojana keur kakandungan, heug geus bulan alaeun, sok nyiapkeun upih jeung lawon bodas.
Baheula mah anu rék ngalarung bali, sok maké baju husus: sirah diiket; baju toro –kamprét; jeung calana pangsi hideung. Kabéhdieunakeun mah, pakéanana téh biasa waé ilahar jeung pakéan umum. Nu penting mah sopan, henteu sempral-semprul teuing –lantaran lain rék miceun runtah.
Prak-prakanana Ngalarung
Mimitina bali dikumbah sing beresih, tuluy dibungkus ku lawon bodas nu ogé beresih. Geus kitu, dibungkus ku upih –kalokop dahan jambé. Ti dinya digantélan ku keretas sacewir nu ditulisan ngaran orok.
Mun orok lalaki, diasupan duit kencring nu jumlahna jangkep (genap). Ari orok awéwé mah, jumlah duit kencringna ganjil. Gedé leutikna duit, teu ditangtukeun.
Sasajén sapuratina keur bawaeun ka sisi walungan, disadiakeun dina wadah leutik –ngarah babari dibawa. Sasajénna téh: kembang tujuh warna; sangu dua pincuk leutik; beuleum asin –biasana mah pépéték atawa tanjan; palita –damar tina kantéh atawa kapas, maké minyak keletik; jarum; eunteung; jeung sajabana.
Memeh jung indit, di du’a an heula. Unina diantarana kieu:
Bul kukus menyan ka manggung;
Amit ka para karuhun ti bapa katut ti indung;
Ka para Wali, ka Kanjeng Rasulullah SAW, ka para Sahabat sakabéh;
Banyu rasa, banyu suru;
Banyu kaserangan aing;
Singlar beurang, singlar peuting;
Singlar sapapanjangna.
Bali nu dibungkus ku upih téh, diais ku samping kebat di beulah kénca –teu béda jeung ngais orok. Leungeun kénca mawa payung, ari leungeun katuhu mekel umpet –obor tina mancung kalapa keur nyeungeut menyan. Sabot leumpang ngajugjug leuwi: teu weléh maca solawat sedengkeun leungeun katuhuna ngupat-ngapitkeun umpet –ngarah teu pareum. Lamun aya nu nanya, teu meunang ngawalon sakecap ogé –lamun ngawalon cenah orokna moal anteng, bakal rungsing. Urang lembur anu pasarandog di jalan, geus ngalartieun tara pirajeuneun nanya.
Anjog ka nu dituju, lalaunan aisan bali atawa santen dibuka. Balina tuluy diteundeun di sisi leuwi, sasajén ditunda gigireunana. Menyan diseungeut ku ruhay umpet. Bareng jeung haseup menyan nu mumbul ka luhur, bari sundak-sanduk:
Kula nyérénkeun ieu santen;
Ka indung palebah dieu, ka bapa salebah dieu;
Ka sadulur opat, kalima pancer;
Pangjajapkeun ieu orok, wasta …. (nyebut ngaran orok);
Niat mangkat nyiar pirejekieun, pidarajateun, sareng pijodoeunana;
Pasihkeun ka …. (nyebut ngaran orok).
Geus kitu, bali atawa santen dikerelepkeun ka leuwi –mun keur usum halodo jeung caina déét, bali téh sok ditindihan ku batu badag ngarah teu aya nu ngagunasika.
Bérés kitu mah tuluy baralik, sasajén jeung umpetna ditinggalkeun di sisi leuwi –henteu milu di ruang.
Cag.
Hapunten tina kakiranganana.
Hapunten tina kakiranganana.
Langganan: Entri (Atom)


c: text/html

text:
Kabupatén Karanganyar
Kabupatén Karanganyar nyaéta salasahiji kabupatén di Propinsi Jawa Tengah. Ibukotana Karanganyar, kurang leuwih 14 km wétaneun Kota Surakarta. Kabupatén ieu wawatesan jeung Kabupatén Sragén di beulah kalér, Kabupatén Ngawi jeung Kabupatén Magetan (Jawa Timur) beulah wétan, Kabupatén Wonogiri di beulah kidul, sarta Kabupatén Boyolali, Kota Surakarta, jeung Kabupatén Sukoharjo di beulah kuloneunnana. Kabupatén Karanganyar miboga hiji kacamatan exclave nu aya diantara Kabupatén Boyolali, Kabupatén Sukoharjo, jeung Kota Surakarta.
Daptar eusi
Géografi[édit | sunting sumber]
Beulah kulon Kabupatén Karanganyar mangrupakeun dataran handap, nyaéta hiji léngkob Bangawan Solo nu ngalir ka kalérkeun. Beulah wétanna mangrupa pagunungan, nyaéta bagian sistem ti Gunung Lawu. Gegedéna wewengkon ieu masih kénéh katutupan ku leuweung.
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Kabupatén Karanganyar ngawengku 17 kacamatan, nu kabagi deui jadi sababaraha désa jeung kalurahan. Puseur pamaréntahannana aya di Kacamatan Karanganyar.
Transportasi[édit | sunting sumber]
Wilayah Kabupatén Karanganyar diliwatan ku jalan nagara nu ngahubungkeun kota Solo-Surabaya, sanajan din aprak-prakannana mah jalur ieu henteu ngaliwatan ibukota kabupatén Karanganyar ogé. Karanganyar sorangan ayana 14 km wétaneun kota Surakarta. Beulah kulon kabupatén ieu kaasup kana wilayah pamekaran Kota Surakarta, hususna di Kacamatan Jatén.
Ibukota Kabupatén Karanganyar aya dina jalur wisata Solo-Tawangmangu-Sarangan-Magetan-Madiun. Angkutan umumna maké angkutan beus jurusan Solo-Karanganyar-Tawangmangu. Sanajan diliwatan ku jalur karéta api (Solo-Madiun-Surabaya), henteu aya karéta api panumpang nu mampir di wilayah kabupatén ieu.
Objék sajarah jeung pariwisata[édit | sunting sumber]
Kabupatén Karanganyar mibanda sajumlah tempat bersejarah jeung alam nu has (utamana pagunungan) minangka objék pariwisata.
Objék sajarah[édit | sunting sumber]
Di Kabupatén Karanganyar aya Candi Sukuh, Candi Cetho, jeung sahanteuna aya dua tempat nu mangrupakeun sésa komplék pamujaan Hindu ti jaman ahir Karajaan Majapahit. Di deukeut punclut Gunung Lawu pinanggih ogé susunan babatuan nu diperkirakeun asalna tina titinggal jaman pra-Hindu (mégalitikum). Di Kecamatan Matesih aya dua komplék pamakaman pangawasa Mangkunagaran nu padeukeut, nyaéta Astana Mangadeg jeung Astana Girilayu. Di deukeuteunnana aya Pamandian Pablengan nu geus aya ti jaman Kasultanan Mataram. Di deukeuteun kota Karanganyar (tepatna di Désa Janti) aya tempat nawis leungeun Perjangjian Giyanti, perjangjian nu ngajadi tanda awalna kolonialisme VOC jeung Walanda di bumi Mataram.
Objék pariwisata[édit | sunting sumber]
- Tawangmangu geus kawentar minangka wewengkon wisata pagunungan nu aya di lamping Gunung Lawu, kalayan daya tarik utamana curug Grojogan Séwu. Lamun seug arék naék ka punclut Gunung Lawu bisa dimimitian ti dieu.
- Wisata Pertanian Organik nu aya di Désa Péréng Kacamatan Mojogedang jeung dikokolakeun ku Kelompok Tani Rukun Makaryo (tempat ieu kacida strategis minangka wisata pertanian).
- Di beulah kalér kota Karanganyar aya Taman Hutan Raya nu cocog keur pangatikan kaleuweungan jeung pakémahan. Di deukeuteunnana aya kebon pangbibitan nu ngajual sagala rupa bibit tutuwuhan dataran handap nu kualitasna aya sértifikatan, saperti kadu, buah, jeung rambutan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Advanced Technology Attachment
AT Attachment (ATA) nyaéta standar interface keur ngahubungkeun parangkat panyimpen saperti hard disk jeung drive CD-ROM dina jero komputer pribadi, nu dipiara ku komite X3/INCITS T13. Loba istilah jeung sinonim pikeun ATA, kaasup singkatan saperti IDE, ATAPI, jeung UDMA.
Ku ayana pangwanoh pasar kana Serial ATA taun 2003, ATA asli dingaranan Parallel ATA (PATA). Sajalan jeung ngaran aslina, artikel ieu ukur ngabahas ngeunaan Parallel ATA.
Standar Parallel ATA ukur ngidinan panjang kabel henteu leuwih ti 46 séntiméter (18 inci) sanajan kabel nepi ka 91 cm (36 inci) bisa dibeuli ogé. Ku sabab ayana watesan panjang ieu, téhnologi ieu normalna katempo minangka interface panyimpen komputer internal. ATA nyadiakeun antarbeungeut nu pangumumna kalayan harga nu teu pati mahal pikeun aplikasi ieu.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Ngaran standar ieu aslina PC/AT Attachment alatan fitur utamana keur dihubungkeun langsung kana beus ISA 16-bit nu satuluyna katelah 'beus AT'; ngaran ieu dipondokkeun jadi "AT Attachment" keur nyegah kamungkinan isu merek dagang.
Parallel ATA interface[édit | sunting sumber]
Nepikeun ka mangsa diwanohkeunnana Serial ATA, konektor 40-pin ilaharna dihubungkeun jeung drive make kabel pita. Unggal kabel boga dua atawa tilu konektor, numana salasahijina dicolokkeun kana adaptor nu ngantarbeungeut jeung sisim komputer. Tungtung konektor lianna (hiji atawa dua) dicolokkeun kana drive. Kabel ATA paralel nransfer data 16 bit dina sawaktu.
Tempo Ogé[édit | sunting sumber]
- Serial ATA (SATA)


text:
Kalénder Iran
Kalénder Iran basa Pérsia: گاه شماری هجری خورشيدى katelah oge kalénder Pérsia atawa kalénder Jalāli nyaéta hiji [[kalénder panonpoé nu kiwari dipaké di Iran jeung Afghanistan. Kalénder ieu dumasar kana tengetan, lain aturan. Unggal taun dimimitian dina vernal equinox nu ditangtukeun ku tengetan astronomis ti Teheran (atawa 52.5°E méridian, nu ogé nangtukeun IRST) jeung Kabul. Ieu leuwih akurat tinimbang kalénder Grégori.
Taun kalénder Iran kiwari nyaéta 1387 AP (AP = Anno Persico/Anno Persarum = taun Persia).


text:
KAPIHATUR
Blog'na urang Purwakarta
Sabtu, 31 Juli 2010
UGA WANGSIT SILIWANGI
CARITA PANTUN NGAHIANGNA PADJAJARAN
Pun, sapun kula jurungkeun
Mukakeun turub mandepun
Nyampeur nu dihandeuleumkeun
Teundeun poho nu baréto
Nu mangkuk di saung butut
Ukireun dina lalangit
Tataheun di jero iga!
Saur Prabu Siliwangi ka balad Pajajaran anu milu mundur dina sateuacana ngahiang : “Lalakon urang ngan nepi ka poé ieu, najan dia kabéhan ka ngaing pada satia! Tapi ngaing henteu meunang mawa dia pipilueun, ngilu hirup jadi balangsak, ngilu rudin bari lapar. Dia mudu marilih, pikeun hirup ka hareupna, supaya engké jagana, jembar senang sugih mukti, bisa ngadegkeun deui Pajajaran! Lain Pajajaran nu kiwari, tapi Pajajaran anu anyar, nu ngadegna digeuingkeun ku obah jaman! Pilih! ngaing moal ngahalang-halang. Sabab pikeun ngaing, hanteu pantes jadi Raja, anu somah sakabéhna, lapar baé jeung balangsak.”
Daréngékeun! Nu dék tetep ngilu jeung ngaing, geura misah ka beulah kidul! Anu hayang balik deui ka dayeuh nu ditinggalkeun, geura misah ka beulah kalér! Anu dék kumawula ka nu keur jaya, geura misah ka beulah wétan! Anu moal milu ka saha-saha, geura misah ka beulah kulon!
Daréngékeun! Dia nu di beulah wétan, masing nyaraho: Kajayaan milu jeung dia! Nya turunan dia nu engkéna bakal maréntah ka dulur jeung ka batur. Tapi masing nyaraho, arinyana bakal kamalinaan. Engkéna bakal aya babalesna. Jig geura narindak!
Dia nu di beulah kulon! Papay ku dia lacak Ki Santang! Sabab engkéna, turunan dia jadi panggeuing ka dulur jeung ka batur. Ka batur urut salembur, ka dulur anu nyorang saayunan ka sakabéh nu rancagé di haténa. Engké jaga, mun tengah peuting, ti gunung Halimun kadéngé sora tutunggulan, tah éta tandana; saturunan dia disambat ku nu dék kawin di Lebak Cawéné. Ulah sina talangké, sabab talaga bakal bedah! Jig geura narindak! Tapi ulah ngalieuk ka tukang!
Dia nu marisah ka beulah kalér, daréngékeun! Dayeuh ku dia moal kasampak. Nu ka sampak ngan ukur tegal baladaheun. Turunan dia, lolobana bakal jadi somah. Mun aya nu jadi pangkat, tapi moal boga kakawasaan. Arinyana engké jaga, bakal ka seundeuhan batur. Loba batur ti nu anggang, tapi batur anu nyusahkeun. Sing waspada!
Sakabéh turunan dia ku ngaing bakal dilanglang. Tapi, ngan di waktu anu perelu. Ngaing bakal datang deui, nulungan nu barutuh, mantuan anu sarusah, tapi ngan nu hadé laku-lampahna. Mun ngaing datang moal kadeuleu; mun ngaing nyarita moal kadéngé. Mémang ngaing bakal datang. Tapi ngan ka nu rancagé haténa, ka nu weruh di semu anu saéstu, anu ngarti kana wangi anu sajati jeung nu surti lantip pikirna, nu hadé laku lampahna. Mun ngaing datang; teu ngarupa teu nyawara, tapi méré céré ku wawangi. Ti mimiti poé ieu, Pajajaran leungit ti alam hirup. Leungit dayeuhna, leungit nagarana. Pajajaran moal ninggalkeun tapak, jaba ti ngaran pikeun nu mapay. Sabab bukti anu kari, bakal réa nu malungkir! Tapi engké jaga bakal aya nu nyoba-nyoba, supaya anu laleungit kapanggih deui. Nya bisa, ngan mapayna kudu maké amparan. Tapi anu marapayna loba nu arieu-aing pang pinterna. Mudu arédan heula.
Engké bakal réa nu kapanggih, sabagian-sabagian. Sabab kaburu dilarang ku nu disebut Raja Panyelang! Aya nu wani ngoréhan terus terus, teu ngahiding ka panglarang; ngoréhan bari ngalawan, ngalawan sabari seuri. Nyaéta budak angon; imahna di birit leuwi, pantona batu satangtungeun, kahieuman ku handeuleum, karimbunan ku hanjuang. Ari ngangonna? Lain kebo lain embé, lain méong lain banténg, tapi kalakay jeung tutunggul. Inyana jongjon ngorehan, ngumpulkeun anu kapanggih. Sabagian disumputkeun, sabab acan wayah ngalalakonkeun. Engke mun geus wayah jeung mangsana, baris loba nu kabuka jeung raréang ménta dilalakonkeun. Tapi, mudu ngalaman loba lalakon, anggeus nyorang: undur jaman datang jaman, saban jaman mawa lalakon. Lilana saban jaman, sarua jeung waktuna nyukma, ngusumah jeung nitis, laju nitis dipinda sukma.
Daréngékeun! Nu kiwari ngamusuhan urang, jaradi rajana ngan bakal nepi mangsa: tanah bugel sisi Cibantaeun dijieun kandang kebo dongkol. Tah di dinya, sanagara bakal jadi sampalan, sampalan kebo barulé, nu diangon ku jalma jangkung nu tutunjuk di alun-alun. Ti harita, raja-raja dibelenggu. Kebo bulé nyekel bubuntut, turunan urang narik waluku, ngan narikna henteu karasa, sabab murah jaman seubeuh hakan.
Ti dinya, waluku ditumpakan kunyuk; laju turunan urang aya nu lilir, tapi lilirna cara nu kara hudang tina ngimpi. Ti nu laleungit, tambah loba nu manggihna. Tapi loba nu pahili, aya kabawa nu lain mudu diala! Turunan urang loba nu hanteu engeuh, yén jaman ganti lalakon ! Ti dinya gehger sanagara. Panto nutup di buburak ku nu ngaranteur pamuka jalan; tapi jalan nu pasingsal!
Nu tutunjuk nyumput jauh; alun-alun jadi suwung, kebo bulé kalalabur; laju sampalan nu diranjah monyét! Turunan urang ngareunah seuri, tapi seuri teu anggeus, sabab kaburu: warung béak ku monyét, sawah béak ku monyét, leuit béak ku monyét, kebon béak ku monyét, sawah béak ku monyét, cawéné rareuneuh ku monyét. Sagala-gala diranjah ku monyét. Turunan urang sieun ku nu niru-niru monyét. Panarat dicekel ku monyet bari diuk dina bubuntut. Walukuna ditarik ku turunan urang keneh. Loba nu paraeh kalaparan. ti dinya, turunan urang ngarep-ngarep pelak jagong, sabari nyanyahoanan maresék caturangga. Hanteu arengeuh, yén jaman geus ganti deui lalakon.
Laju hawar-hawar, ti tungtung sagara kalér ngaguruh ngagulugur, galudra megarkeun endog. Génjlong saamparan jagat! Ari di urang ? Ramé ku nu mangpring. Pangpring sabuluh-buluh gading. Monyét ngumpul ting rumpuyuk. Laju ngamuk turunan urang; ngamukna teu jeung aturan. loba nu paraéh teu boga dosa. Puguh musuh, dijieun batur; puguh batur disebut musuh. Ngadak-ngadak loba nu pangkat nu maréntah cara nu édan, nu bingung tambah baringung; barudak satepak jaradi bapa. nu ngaramuk tambah rosa; ngamukna teu ngilik bulu. Nu barodas dibuburak, nu harideung disieuh-sieuh. Mani sahéng buana urang, sabab nu ngaramuk, henteu beda tina tawon, dipaléngpéng keuna sayangna. Sanusa dijieun jagal. Tapi, kaburu aya nu nyapih; nu nyapihna urang sabrang.
Laju ngadeg deui raja, asalna jalma biasa. Tapi mémang titisan raja. Titisan raja baheula jeung biangna hiji putri pulo Dewata. da puguh titisan raja; raja anyar hésé apes ku rogahala! Ti harita, ganti deui jaman. Ganti jaman ganti lakon! Iraha? Hanteu lila, anggeus témbong bulan ti beurang, disusul kaliwatan ku béntang caang ngagenclang. Di urut nagara urang, ngadeg deui karajaan. Karajaan di jeroeun karajaan jeung rajana lain teureuh Pajajaran.
Laju aya deui raja, tapi raja, raja buta nu ngadegkeun lawang teu beunang dibuka, nangtungkeun panto teu beunang ditutup; nyieun pancuran di tengah jalan, miara heulang dina caringin, da raja buta! Lain buta duruwiksa, tapi buta henteu neuleu, buaya eujeung ajag, ucing garong eujeung monyét ngarowotan somah nu susah. Sakalina aya nu wani ngageuing; nu diporog mah lain satona, tapi jelema anu ngélingan. Mingkin hareup mingkin hareup, loba buta nu baruta, naritah deui nyembah berhala. Laju bubuntut salah nu ngatur, panarat pabeulit dina cacadan; da nu ngawalukuna lain jalma tukang tani. Nya karuhan: taraté hépé sawaréh, kembang kapas hapa buahna; buah paré loba nu teu asup kana aseupan……………………….. Da bonganan, nu ngebonna tukang barohong; nu tanina ngan wungkul jangji; nu palinter loba teuing, ngan pinterna kabalinger.
Ti dinya datang budak janggotan. Datangna sajamang hideung bari nyorén kanéron butut, ngageuingkeun nu keur sasar, ngélingan nu keur paroho. Tapi henteu diwararo! Da pinterna kabalinger, hayang meunang sorangan. Arinyana teu areungeuh, langit anggeus semu beureum, haseup ngebul tina pirunan. Boro-boro dék ngawaro, malah budak nu janggotan, ku arinyana ditéwak diasupkeun ka pangbérokan. Laju arinyana ngawut-ngawut dapur batur, majarkeun néangan musuh; padahal arinyana nyiar-nyiar pimusuheun.
Sing waspada! Sabab engké arinyana, bakal nyaram Pajajaran didongéngkeun. Sabab sarieuneun kanyahoan, saenyana arinyana anu jadi gara-gara sagala jadi dangdarat. Buta-buta nu baruta; mingkin hareup mingkin bedegong, ngaleuwihan kebo bulé. Arinyana teu nyaraho, jaman manusa dikawasaan ku sato!
Jayana buta-buta, hanteu pati lila; tapi, bongan kacarida teuing nyangsara ka somah anu pada ngarep-ngarep caringin reuntas di alun-alun. Buta bakal jaradi wadal, wadal pamolahna sorangan. Iraha mangsana? Engké, mun geus témbong budak angon! Ti dinya loba nu ribut, ti dapur laju salembur, ti lembur jadi sanagara! Nu barodo jaradi gélo marantuan nu garelut, dikokolotan ku budak buncireung! Matakna garelut? Marebutkeun warisan. Nu hawek hayang loba; nu boga hak marénta bagianana. Ngan nu aréling caricing. Arinyana mah ngalalajoan. Tapi kabarérang.
Nu garelut laju rareureuh; laju kakara arengeuh; kabéh gé taya nu meunang bagian. Sabab warisan sakabéh béak, béakna ku nu nyarekel gadéan. Buta-buta laju nyarusup, nu garelut jadi kareueung, sarieuneun ditempuhkeun leungitna nagara. Laju naréangan budak angon, nu saungna di birit leuwi nu pantona batu satangtung, nu dihateup ku handeuleum ditihangan ku hanjuang. Naréanganana budak tumbal. sejana dék marénta tumbal. Tapi, budak angon enggeus euweuh, geus narindak babarengan jeung budak anu janggotan; geus mariang pindah ngababakan, parindah ka Lebak Cawéné!
Nu kasampak ngan kari gagak, keur ngelak dina tutunggul. Daréngékeun! Jaman bakal ganti deui. tapi engké, lamun Gunung Gedé anggeus bitu, disusul ku tujuh gunung. Génjlong deui sajajagat. Urang Sunda disarambat; urang Sunda ngahampura. Hadé deui sakabéhanana. Sanagara sahiji deui. Nusa Jaya, jaya deui; sabab ngadeg ratu adil; ratu adil nu sajati.
Tapi ratu saha? Ti mana asalna éta ratu? Engké ogé dia nyaraho. Ayeuna mah, siar ku dia éta budak angon!
Jig geura narindak! Tapi, ulah ngalieuk ka tukang! Salajengna..
Kamis, 22 Juli 2010
Tatarucingan
1. Make baju bodas lain dokter, make topi hejo lain tentara. (Toge)
2. Hayam naon anu sukuna sarebu? (Hayam keur pawey)
3. Diubek diteangan, geus kapanggih dipiceun. Naon? (Korong)
4. Naon sababna lamun tumpak mobil sok nundutan? (Sabab banna buleud)
5. Sato naon anu teu bisaeun mundur? (Sato nu nukangan tembok)
6. Bangku naon anu bisa didahar? (Bangkuang)
7. Cing pangnyebutkeun 5 rupa ngaran bungbuahan anu sok didahar,
sakali nyebut! (Rujak).......
8. Batu naon anu teu aya di cai? (Batu garing)
9. Oray naon anu teu bisaeun ngaleor? (Oray nu ngalegleg linggis)
10. Jalma naon anu sukuna tilu panonna opat? (Aki-aki make iteuk jeung kacamata)
11. Di luar koneng, di jero bodas, nu apaleun monyet. (Cau)
12. Hayam naon anu sukuna hiji? (Hayam nu keur jengke)
13. Bapana udud, indungna nyeuseuh, anakna ceurik. (Kareta api)
14. Gajah tumpak beca, gede naonna? (Gede bohongna)
15. Baso dibalikkeun jadi naon? (Bahe)
16. Awakna leutik pisan, sirahna gede pisan. (Sireum make helm)
17. Nini-nini bongkok kumaha sarena? (Peureum)
18. Piring naon anu bisa dipake nempo bulan? (Piring bolong)
19. Manuk naon anu jangjangna dina suku, sirahna dina suku? (Manuk anu katincak)
20. Naon sababna ban mobil tina karet? (Mun tina coklat pasti digembrong)
21. Dicekek beuheungna dieleketek beuteungna. (Gitar)
22. Piring naon anu pangrame-ramena di Indonesia ? (Piringatan 17 Agustus)
23. Naon bedana sarimie jeung nini-nini? (Sarimie renyah, nini-nini renyoh)
24. Pribumi di luar ari semah di jero. ( Tukang beca jeung panumpang)
25. Dicabak beye, ditakol ngabelentrang. (Tai kotok napel dina tihang listrik)
26. Diusapan, didengkakkeun, tuluy diasupkeun. (Kacamata)
27. Di luar hujan angina, di WC hujan naon? (Hujan-heujeun)
28. Hayamna bodas, naonna anu hideung? (Kalangkangna)
29. Buah naon anu dipikaresep ku lalaki? Buahenol
30. Ari sakintal bisa jadi sapuluh kilo? (Bisa, lamun kiloanana ruksak)
31. Monyet naek kana tangkal kai, tinggal naonna? (Tinggal turunna)
32. Naon sababna ban sapedah anu tukang sok babari dugul? (Balas cape mikiran
kumaha carana hayang miheulaan ban hareup)
33. Jalma meuli kasur keur naon? (Keur beunta)
34. Sato naon anu sukuna dina sirah awakna dina sirah? (Kutu)
35. Kapas 2 kg, batu 1 kg, lamun ditinggangkeun kana suku nyeri mana? (Nyeri
sukuna)
36. Ku naon tukang baso nakolan mangkok? (Ku sendok)
37. Soeh teu bisa dikaput, kotor teu bisa diseuseuh. (Keretas)
38. Budak dugul asup kana embel. (Cilok)
39. Petina hiji, mayitna loba. (Korek api)
40. Kaca naon anu nyeri? (Kacabok)
41. Naon sababna kareta api manjuna ngarayap? (Mun nangtung mah nabrak kapal nu keur ngapung)
42. Kaca naon anu seungit? (Kacapiring)
43. Kaca naon anu pangbeuratna? (Kacalikan gajah)
44. Hayam naon anu keur jengke? (Hayam nu keur sondah)
45. kunaon hanjakal sok pandeuri? (mun ti payun mah nungtun munding) Salajengna..
Kamis, 15 Juli 2010
Sajarah Purwakarta
Sanggeus kajadian éta, dikirimkeun balik ekspedisi kadua ti Pasukan Mataram di handapeun luluguDipati Ukur, kitu deui ngalaman nasib anu sarua ogé. Hal ieu disebabkan pasukan Dipati Ukur indittanpa nungguan datangna bantuan ti Mataram.
Pikeun menghambat perluasan wewengkon kakawasaan kompeni (VOC), Sultan Mataram ngutusPanembahan Galuh (Ciamis) anu ngaranna R.A.A. Wirasuta jeung gelar Adipati Panatayuda atawaAdipati Kertabumi III pikeun menduduki Rangkas Sumedang (Palebah Wétan Citarum). Ogé ngadegkeunbenteng pertahanan di Tanjungpura, Adiarsa, Parakansapi, sarta Kuta Tandingan. Sanggeusngadegkeun benteng kasebut, Adipati Kertabumi III saterusna balik ka Galuh sarta wafat. NgaranRangkas Sumedang éta sorangan robah jadi Karawang alatan kaayaan wewengkonna berawa-rawa(Sunda: “Karawaan”).
Sultan Agung Mataram saterusna mengangkat putera Adipati Kertabumi III, nyaéta Adipati Kertabumi IVjadi Dalem (Bupati) di Karawang, dina Warsih 1656. Adipati Kertabumi IV ieu ogé dipikawanohminangka Panembahan Singaperbangsa atawa Eyang Manggung. Puseur dayeuh atawa puseurpamaréntahan Karawang waktu éta di Udug-udug.
Dina mangsa pamaréntahan R. Anom Wirasuta, putera Panembahan Singaperbangsa anu boga gelarR.A.A. Panatayuda I antara Warsih 1679 sarta 1721 puseur dayeuh Karawang ti Udug-udug pindah kaKarawang, jeung wewengkon kakawasaan ngawengku wewengkon antara Cihoe (Cibarusah) sartaCipunagara. Pamaréntahan Kabupatén Karawang lekasan kira-kira warsih 1811-1816 minangka alatanti peralihan pangawasaan Hindia-belanda ti Pamaréntahan Walanda ka Pamaréntahan Inggris.
Antara warsih 1819-1826 Pamaréntahan Walanda ngalaan diri ti Pamaréntahan Inggris anu ditandaankalayan usaha pangbalikan kewenangan ti para Bupati ka Gubernur Jéndral Van Der Capellen. Ku kitunaKabupatén Karawang dihidupkan balik kira-kira warsih 1820, ngawengku wewengkon taneuh anuperenahna di palebah Wétan walungan Citarum/Cibeet sarta palebah Kulon walungan Cipunagara. Dinahal ieu, kajaba Onder Distrik Gandasoli, ayeuna Kacamatan Plered dina wayah éta kaasup KabupaténBandung. Minangka Bupati I Kabupatén Karawang anu dihidupkan diangkat deui R.A.A. Surianata tiBogor jeung gelar Dalem Santri anu saterusna milih ibukota kabupatén di Wanayasa.
Dina warsih 1830, nyaéta mangsa pamaréntahan Bupati R.A. Suriawinata, anu kaceluk kalayansajieunan Dalem Sholawat, ibukota Purwakarta dipindahkan ti Wanayasa ka Sindangkasih anudiresmikeun dumasar besluit (surat kaputusan) pamaréntah kolonial Nomer 2 tanggal 20 Juli 1831.
Pangwangunan dimimitian antara séjén kalayan pengurugan ranca-ranca pikeun pembuatan DinyaBuleud, Pembuatan Gedong Karesidenan, Pendopo, Masjid Agung, Tangsi Soldadu di Ceplak, kaasupnyieun Solokan Gede, Sérang Bungangang sarta Dinya Kamojing. Pangwangunan terus nerus nepi kapamaréntahan bupati saterusna.
Nepi ka warsih 1949, Purwakarta berstatus minangka ibukota Karawang. Tapi, dumasar SuratKaputusan Wali Nagari Pasundan Nomer 12, tertanggal
29 Januari 1949 kalayan, Kabupatén Karawang dipeupeus dua bagian, nyaéta Karawang Bagian Kulonjadi Kabupatén Karawang sarta Karawang Bagian Wétan jadi Kabupatén Purwakarta kalayan ibukotanyaSubang. Dumasar Undang-undang nomer 14 warsih 1950, saterusna diatur penetapan KabupaténPurwakarta, kalayan puseur dayeuh Purwakarta, anu ngawengku Kewedanaan Subang, Sagalaherang,Pamanukan, Ciasem sarta Purwakarta.
Dumasar Undang-undang No. 4 warsih 1968 ngeunaan Pembentukan Kabupatén Purwakarta sartaKabupatén Subang SK Wali Nagari Pasundan dirobah sarta ditetepkeun yén Kabuapten Purwakarta nganngabogaan 4 kacamatan, nyaéta Purwakarta, Plered, Wanayasa, sarta Campaka. Salajengna..
Milangkala Purwakarta ka-179 Kabupaten Purwakarta ka-42
Dina acara pawei eta jelas kasampak pisan rasa kababarengan diantara warga purwakarta anu datang ti peloksok désa anu mintonkeun hasil bumi atawa hasil karajinan sarta kasenian has anu dihasilkeunku daerahna masing2,di rancang sarta dihias sakitu rupa pikeun diarak nuju ka alun alun kian santang Purwakarta,di antarana rombongan ti kacamatan Plered nu mangrupakeun sentra karajinan gagarabah nu tos kakoncara boh di Indonesia atanapi di dunia tangtu wae mintonkeun gagarabah hasil karajinan maranéhanana,Teras ti Kacamatan jatiluhur jeung hasil tambak laukna,dari wewengkon pasawahan kalayan bulir2 paréna anu ngeusi,wanayasa kalayan cengkeh sarta pala na,jeung daerah2 séjén kalayan chiri khasna masing2.
sanggeus acara kasebut réngsé,saterasna nyaéta acara pagelaran kasenian wayang golek ti giri harja 3,dalang Asep Sunandar Sunarya ti kabupatén bandung di pendopo alun2 Kiansantang beuki nambahan semarakna peringatan milangkala kabupatén Purwakarta kalayan lakon anu dibawakan nyaéta pusaka layang jamus kalimasada,Jeung deui lengkah paripolah kalakuan siCepot sarta Dawala anu matak gur ger seuri nu lalajo,nepi ka panonton teu daek ingkah dugi ka rengsena pagelaran wayang ,tabuh tilu nunjukeun waktos harita rengsena pagelaran wayang golek ogé nandakeun rengsena acara peringatan milangkala Kabupatén Purwakarta.
Wilujeng Milangkala Kabupaten Purwakarta mugia sejahtera sarta tengtrem salawasna. Salajengna..
Kamis, 01 Juli 2010
Situ Buleud
Kanggo urang purwakarta mah tos teu aneh deui jeung nu namina situ buleud,tapi teu aya lepatna oge kanggo simkuring mertelakeun ngeunaan situ buleud di ieu blog.Panginten seu'eur keneh baraya nu teu acan terang situ buleud teh naon.
Situ buleud nyaeta situ anu ayana di puser kota purwakarta nu tepatna mah di jl kk singawinata,nu sapopoena rame dijugjug kunu arulin , nu olahraga,nguseup,jeung sajabana aya oge nu datang ngan saukur pikeun leleson.
Komodeui lamun poe minggu mah rame pisan nu arulin,nu dagang ge rea ngajual macem2 dagangeun,siga pasar we pami poe minggu enjing mah.
upami teu lepat, saurna mah kapungkur sateuacan ayana kota purwakarta situ buleud teh tempat pangguyangan badak,meureun sajaman jeung Pir'aun keur ngojeg nya,,,hehehe....
Situ buleud mangrupakeun taman kota pikeun kota purwakarta,jeung deui salasahiji tempat wisata nu jadi andalan salain ti waduk/bendungan jatiluhur,sentra keramik plered jeung gunung parang pikeun kota Purwakarta. Salajengna..
Selasa, 29 Juni 2010
Kabupaten Purwakarta
Kabupaten Purwakarta, adalah sebuah kabupaten di Provinsi Jawa Barat, Indonesiaterletak ±80 km sebelah timur Jakarta. Kabupaten ini berbatasan dengan Kabupaten Karawang di bagian Barat dan sebagian wilayah Utara, Kabupaten Subang di bagian Utara dan sebagian wilayah bagian Timur, Kabupaten Bandung di bagian Selatan, danKabupaten Cianjur di bagian Barat Daya.
Kabupaten Purwakarta berada pada titik-temu tiga koridor utama lalu-lintas yang sangat strategis, yaitu Purwakarta-Jakarta, Purwakarta-Bandung dan Purwakarta-Cirebon.
Luas wilayah Kabupaten Purwakarta adalah 971,72 km² atau sekira 2,81% dari luas wilayah Provinsi Jawa Barat berpenduduk 782.362 jiwa (Sensus penduduk tahun 2005) dengan laju pertumbuhan penduduk rata-rata sebesar 2,42% per-tahun. Jumlah penduduk laki-laki adalah 391.061 jiwa, sedangkan jumlah penduduk perempuan adalah 391.301 jiwa.
Kabupaten Purwakarta memiliki motto Wibawa Karta Raharja. "Wibawa" berarti berwibawa atau penuh kehormatan, "Karta" berarti ramai atau hidup, dan "Raharja' berarti keadaan sejahtera atau makmur. Sehingga “Wibawa Karta Raharja” dapat diartikan sebagai daerah yang terhormat/berwibawa, ramai/hidup, serta makmur atau sejahtera.
Salajengna..


text:
Ku Dadi Margana
HATE AWEWE
Carpon : Dadi Margana
Meunang hayang puguh ge boga imah di sisi jalan teh. Ku kabeneran dipicangcamti baheula mula, ayeuna sasat kabiruyungan. Tekal-tekil melaan kuru cileuh kentel peujit.Ku sasaha oge kasawang gaji Pe En Es butitina jaman kiwari. Gaji sabulaneun kadang-kadang boroampar nyesa nepi ka tanggal hiji bulan hareupna, mimindengna sapat di tengah jalan. Ngingetkeun pangala unggal bulan, ku sareat mah asa hamo bisa nyengsarkeun pikeun ngapimilik imah. Tapi da teu kitu mungguhing Pangeran mah, sagalana teu aya anumustahil. Buktina anu kaalaman ku diri. Asal keyeng tinangtu bakal pareng, sanajan struk gaji rimbil ku potongan ti ditu ti dieu oge, tamada we…..! Ari parantos kumaha deui nyakulan !Loba leuwihna boga imah sisi jalan teh. Kaditu-kadieu babari ngadongkangna, pikeun sa-kuringeun diantarana lamun rek indit gawe jadi leuwih babari, kari megat mobilhareupeun imah, balikna nya kitu keneh, puguh kaliwatan pisan ku jalur angkutan padesaan, sakalieun balanja kaperluan sapopoe, boh rek ka pasar atawa toko anu aya dikota kacamatan hentu barabe deui.Salian anu ditataan bieu ! aya deui onjoyna boga imah sisi jalan teh, lamun parengmeneran hade poena, dina harti keur halodo, komo poe Ahad atawa poe pakanci mah.Sakalieun ngadaweung ditepas imah, sok nambah matak resep. Asa ku loba tetempoan !Pangpangna jalma anu lalar liwat atawa kandaraan anu meneran liwat hareupeun imah.Jiga harita poe Juma’ah pasosore, kabeneran hujan geus dua poe henteu turun.Patoja’iah pisan jeung kamari-kamarina, meh parat dua minggu katukang mah, henteu beurang, henteu peuting hujan turun taya kendatna. Dibaturan ku pamajikan saperti sasari1


text:
Dina pabukon sunda aya sawatara carita anu disebut 'carita dekektip', diantarana diarah pati beunang margasulaksana jeung Laleur Bodas beunang samsu. Samsu teh lain ngaran anu saenyana tapi sandiasma anu diwangun ku engang mimiti jenengan duajalma anu nyusun eta carita, nyaeta Sambas jeung Susangka (ayeuna mah H. E Susangka). Kumaha ari margasulaksana? Wallahu'alam. Gedekamungkinan eta oge sandiasma au nepi ka kiwari tacan kapaluruh saha jenengan anu saenyana. Eta dua carita disebut 'carita detektip', padahal urang pada terang yen dina eta dua carita, henteu aya detektip saurang-urang acan. Bisa jadi kulantaran aya anasir rahasiahna.
Detektip teh pulis atawa pagawe pausahaan jasa anu tugasna kalawan rerencepan maluruh hal-hal anu ditanyakeun ku langgananana. Lamun pulisi, biasana maluruh kajahatan (umumna rajapati) nepi ka nu ngalakukeuna kacerek. Sabada sag detektip meunangkeun bukti-bukti pikeub ngajagragkeun panjahatna ka pangadilan, rta penjahat teh ditangkep. Tapi ari detektip pausahaan swasta anu nawarkeun jasa pikeun mangmaluruhkrun sagalarupa hal pikeun kapentingan langgananana, henteu salilana (malah umumna mah henteu) aya patalina jeung kajahatan. Di sawatara nagara, aya pausahaan detektip nu diantarana mangmaluruhkeun kaayaan calon salaki atawa kulawarga calon pamajikan anak anu menta dipangmaluruhkeun jeung pibesaneun teh. Aya oge anu menta dipangmaluruhkeun naha enya salaki atawa pamajikanana sok nyolowedor, pangpangna pikeun dijadikeun bukti lamun ek pepegatan.
Dina pabukon kulon memang aya golongan carita anu nyaritakeun hiji tokoh pulisi anu jadi detektip nyanghareupan rupa-rupa kasus kajahatan, pangpangna nu mangrupa rajapati. Pangarang anu geus sukses ngajaulkeun hiji tokoh detektip nepi ka dipikaresep ku nu macana, tuluy nyieun seri carita anu nyaritakeun eta tokoh ngabongkar rupa-rupa kasus kajahatan. Tokoh-tokoh Sherlock Holmes karangan A. Conan Doyle pangarang ti Inggris jeung Inspektur Maigret (dina karangan-karangan pangarang Prancis George Simenon), Inspektur Poirrot (dina karangan-karangan pangarang wanoja Inggris Agatha Christie)
Pangarangna nepatken carita laleur bodas jiga kajadian di kuningan. Sangkan jiga, patepungna lili jeung basri peuting-peuting basa merego Sumarni bobogohan jeung Didi, disebutkeun di Haur Duni; wallahu'alam aya heunteuna mah eta patamanan teh. Sabab sanyatana, eta carita teh bisa bae kajadian di tempat sejen, lain di kuningan, da henteu aya kajadian atawa alur caritana anu memang kudu Kuningan. Ari Sababna matak milih Kuningan mah, kateguhna babari, eta meureun dumeh pangarangna duanana oge tedak kuningan.
A.Identitas Buku
Judul : Laleur BODAS
Pangarang : Samsu
Wedalan : PT Kiblat Buku Utama
: Jl. Gumuruh No.38, Bandung 40275
Telp/fax : +62227330595
Perancang Jilid : Deddy Subandi
Ilustrasi Jilid : Yusuf Afendi
Citakan : Citakan ka-1, Bale Pustaka,1940; Citakan ka-2, 1952; Citakan ka-3, Yayasan Bakti Haruman, 1992; Citakan ka-4, Girimukti Pasaka, 1992; Citakan ka-5, Kiblat Buku Utama, 2002; Citakan ka-6, Desember 2009.
Tebel Buku : 14,5 x 21 cm.; 188 kaca
Harga : Rp 20.000,-
B. Kapangarangan
Laleur Bodas teh mangrupakeun carita beunang samsu. Samsu teh lain ngaran au saenyana tapi sandiasma anu diwangun ku engang mimiti jenengan duajalma anu nyusun eta carita, nyaeta Sambas jeung Susangka (ayeuna mah H. E Susangka), duanana oge tedak kuningan.
C. Tingkesan
Basri hahadéan jeung Lili. Dina hiji peuting waktu keur nariis di Haur Duni, maranéhna bet merego Didi nyieun lampah teu uni jeung Sumarni. Didi terus ngunek-ngunek, hayang nyilakakeun Basri. Basri haben diganggu maké rupa-rupa jalan. Sa¬je¬roning kitu, Basri sok remen narima surat pondok ti “Laleur Bodas”, tepi ka manéhna remen salamet tina laku jahat panggawé deungeun. Saha ari “La¬leur Bodas” téh?
“Laleur Bodas téh caritana basajan, henteu pa¬beu¬lit cara ilaharna carita mistéri, tapi henteu weléh ngahudang kapanasaran anu maracana. Pangarangna tapis pisan dina ngarasiahkeun saha saenyana “Laleur Bodas” téh”.
D. Tokoh jeung Panokohan
1.Basri : Tokoh nu utami. Watakna sabar, teu taliti, wanian, nyaah pisan ka nu jadi kabogoh.
2. Lili : Istri anu mikacinta ka basri. Watakna sabar,
3. Didi : Nu jadi tokoh anu jahat. Watakna sombong, adigung, heuras.
4. Ghani : Anak Buah subita. Nu jadi Laleur Bodas. Watakna hade, bageur, nyaah kana kahadean.
5. Gapur : Anak Buah Subita. Watakna Jahat, nurut ka Subita.
6. Subita : Tokoh jahat. Watakna goreng.
Jeung sajabana.
E. Unsur Carita
1. Alur
Pangenalan. Konflik. Klimaks. Jeung panutup carita.
2. Tema
Carita Detektip atawa Crita Misteri.
3. Katerangan
Tempatna di Kuningan.
F. Kaunggulan jeung kalemahan
Numutkeun simkuring. dina novel ieu aya sababaraha kaunggula jeung kalemahan sapertos kieu :
1. Kaunggulan
- Bahasa novelna merenah, gampang dipiharti.
- Caritana matak panasaran jeung pinunjul.
- Caritana pakait rapih, caritana hese ditebak.
- Pangarangna pinter nyamunikeun saha eta laleur bodas.
- Carita cintana rame. Teu kawas carita bobogohan budak ngora nu biasa.
2. Kalemahan
- Alur caritana teu pati cocok kanggo budak anom. Kusabab caritana nyaritakeun hiji kulawarga.
- Kalobaan dibeberkeun idetitas laleur bodasna.
By Nova Nurul Mustopa


text:
Contoh Cerita Dongeng Bahasa Sunda Sangkuriang
infoter-baru.blogspot.com - Info Terbaru 2012, setelah pada artikel postingan sebelumnya membahas mengenai Carpon Bahasa Sunda Singkat artikel kali ini kurikulum 2013 dan bahasa sunda « adejuve Kurikulum 2013 dan Bahasa Sunda. KURIKULUM 2013 DAN BAHASA SUNDA (Opini “Kabar Priangan” 12 September 2013) Surat Edaran Dinas Pendidikan Provinsi Jawa
Google Translate Bahasa Jawa Asiaatoddhours
Google Translate Bahasa Jawa - infoter-baru.blogspot.com , update artikel kali ini tentang google translate bahasa jawa, atau terjemahan bahasa jawa namun basa sunda smp negeri 3 kota bogor dongengsajaksmp Wirehing sim kuring parantos heunteu ngawulang deui Bahasa Sunda, janten sim kuring ngagaduhan wawagel ngenaan eusi ieu blog. Kumargi memang rada sesah milarian
Kamus Basa Sunda Blogna Kang Héndry Manfaatkeun
hatur nuhun kana perhatosanna. Nanging diajar Basa Sunda teu cekap ku ningali kamus, seueur nu kedah dijelaskeun atanapi dilarapkeun kana undak usuk basana. adejuve BAHASA SUNDA DI KURIKULUM 2013. BAHASA SUNDA DI KURIKULUM 2013 (Forum Guru Pikiran Rakyat, 13 Desember 2012) Kurikulum 2013 akan segera datang dan akan segera


text:
Abimanyu
Abimanyu (basa Sansakerta: अभिमन्यु, abhiman'yu) nyaéta salah saurang inohong dina wiracarita Mahabarata. Manéhna nyaéta anak Arjuna ti salah saurang pamajikanana anu ngaranna Subadra. Ditetepkeun yén Abimanyu nu baris neruskeun tahta Yudistira. Dina wiracarita Mahabarata, manéhna dianggap saurang pahlawan anu ngarandapan nasib tragis. Manéhna gugur dina perang rongkah di Kurusétra minangka satria pangngorana ti pihak Pandawa, alatan umurna karék genep belas taun. Abimanyu ngadahup jeung Utari, puteri Raja Wirata sarta ngabogaan saurang anak nu dingaranan Parikesit, anu lahir sanggeus manéhna gugur.
Daptar eusi
Harti ngaran[édit | sunting sumber]
Abimanyu diwangun ku dua kecap dina basa Sansakerta, nyaéta abhi (wani) jeung man'yu (tabéat). Dina basa Sansakerta, kecap Abhiman'yu sacara harfiah boga harti "manéhna anu ngabogaan sipat teu sieun" atawa "anu boga sipat kepahlawanan".
Kalahiran, atikan, sarta perang[édit | sunting sumber]
Waktu tacan lahir, mangsa dina jero pianakan indungna, Abimanyu diajar cara asup kana formasi perang nu hésé ditembus nu ngaranna Cakrawyuha ti Kresna. Mahabarata ngécéskeun yén dina jero pianakan indungna, Abimanyu nguping paguneman Kresna anu keur gunem catur ngeunaan formasi kasebut jeung Subadra, indungna. Kresna nyaritakeun ngeunaan cara asup kana Cakrawyuha. Lantara saterusna Subadra kasaréan mangka Abimanyu orok henteu ngabogaan kasempetan pikeun nganyahokeun kumaha cara ngaloloskeun diri tina éta formasi.
Abimanyu méakkeun waktu leutikna di Dwaraka, dayeuh tempat dumuk indungna. Manéhna dilatih ku bapana, Arjuna sarta diasuh jeung dibimbing ku Kresna. Arjuna ngadahupkeun Abimanyu jeung Utari, puteri Raja Wirata, pikeun ngaraketkeun hubungan antara Pandawa jeung kulawarga Raja Wirata, waktu perang Baratayuda anu bakal datang. Pandawa nyamur pikeun ngaréngsékeun mangsa pangbuanganana tanpa dipikanyaho di karajaan bogana Raja Wirata nyaéta Karajaan Matsya.
Abimanyu mangrupa satria anu gagah pinuh wawanén sarta gangas. Alatan dianggap sarimbag jeung pangabisa bapana, Abimanyu sanggup ngalawan satria-satria kahot kawas Drona, Karna, Duryodana jeung Dursasana. Manéhna dipuji alatan wawanénna sarta ngabogaan rasa satia anu luhur ka bapana, uwa jeung pamanna, sarta sagala kahayang maranéhanana.
Pati Abimanyu[édit | sunting sumber]
Dina poé katilu belas Baratayuda, pihak Kurawa nangtang Pandawa pikeun megatkeun formasi perang nu ningker nguriling nu dipikawanoh sabagé Cakrawyuha. Para Pandawa nampa tangtangan kasebut alatan Kresna jeung Arjuna nyaho kumaha cara megatkeun sagala rupa formasi.
Tapi, dina poé éta, Kresna jeung Arjuna riweuh tarung jeung laskar Samsaptaka. Ku alatan Pandawa geus nampa tangtangan kasebut, maranéhanana henteu ngabogaan pilihan kacuali mecakan pikeun ngagunakeun Abimanyu anu masih ngora, anu ngabogaan pangaweruh ngeunaan kumaha cara megatkeun formasi Cakrawyuha tapi henteu nyaho kumaha cara kaluar ti jerona. Pikeun ngayakinkeun yén Abimanyu moal katangkep dina formasi kasebut, Pandawa sadulur nyindekkeun yén maranéhanana jeung wadyabalad maranéhanana baris megatkeun formasi éta babarengan jeung Abimanyu sarta mantuan sang nonoman kaluar tina formasi kasebut.
Dina poé penting éta, Abimanyu ngagunakeun kapinterna pikeun nembus formasi kasebut. Pandawa sadulur jeung wadyabalad mecakan pikeun milu asup kana jero formasi kasebut, tapi maranéhanana dihadang ku Jayadrata, Raja Karajaan Sindu, anu meunang kasinugrahan sanggup nahan para Pandawa kajaba Arjuna, tapi ngan pikeun sapoé. Abimanyu ditinggalkeun sorangan pikeun nakis serangan pasukan Kurawa.
Abimanyu maéhan sawatara satria anu ngadeukeutan kalawan gangas, kaasup anak Duryodana, nyaéta Laksmana. Sanggeus nyaksian anak kanyahna palastra ku Abimanyu, Duryodana kacida ambek sarta ngajurung sakabéh pasukan Kurawa pikeun narajang Abimanyu. Alatan gagal ngancurkeun baju beusi Abimanyu, ku nasehat Drona, Karna ngancurkeun gondewa Abimanyu ti tukang. Saterusna karétana diancurkeun, kusir sarta kudana ditelasan pati, sarta kabéh pakarangna dipiceun. Anakna Dursasana mecakan pikeun tarung jeung Abimanyu maké leungeun kosong. Tapi tanpa negakkeun aturan perang, pihak Kurawa narajang Abimanyu babarengan. Abimanyu sanggup nahan serangan nepi ka pedangnya pites sarta kikiping karéta nu jadi panyalindunganana ancur. Teu sabaraha lila, Abimanyu ditelasan ku anakna Dursasana ku cara ngancurkeun sirahna maké gada.
Arjuna ngabales dendam[édit | sunting sumber]
Warta perlayana Abimanyu ngajadikeun Arjuna pohara hanjelu sarta nyeri haté. Manéhna sadar, yén lamun Jayadrata henteu ngahalangan para Pandawa pikeun asup kana formasi Cakrawyuha, Abimanyu tangtu meunang bantuan. Manéhna saterusna sumpah baris maéhan Jayadrata dina poé isukna saméméh panonpoé surup. Nanggepan hal éta, pihak Kurawa nempatkeun Jayadrata jauh ti Arjuna. Rébuan prajurit sarta satria ngalingkung sarta nangtayungan Jayadrata. Arjuna usaha ngadongkang Jayadrata, tapi rébuan prajurit Kurawa ngahalangan. Nepi ka panonpoé ampir surup, Jayadrata jauh kénéh tina hontalan Arjuna. Nempo hal ieu, Kresna ngagunakeun kapinterna. Manéhna nyieun samagaha panonpoé, ku kituna kaayaan jadi poék jiga panonpoé geus surup. Pihak Kurawa atawa Pandawa mikir yén poé geus peuting, sarta luyu aturan, maranéhanana ngeureunkeun peperangan sarta balik ka kubu séwang-séwangan. Ku kituna, pihak Kurawa henteu neruskeun tarung sarta Jayadrata henteu dileupaskeun tina panangtayungan maranéhanana. Waktu karéta Arjuna deukeut jeung karéta Jayadrata, panonpoé mecenghul deui sarta Kresna ngajurung Arjuna ambéh ngagunakeun kasempetan kasebut pikeun maéhan Jayadrata. Arjuna gangkat gondewana sarta ngabelesatkeun panah, megatkeun beuheung Jayadrata. Pas dina waktu kasebut, poé geus soré, panonpoé geus surup sarta Arjuna hasil ngaréngsékeun sumpahna pikeun maéhan Jayadrata.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- (en) Moral Stories.com: Carita anu nyaritakeun wawanén Abimanyu
- (en) Mahabharata Online: Loka ngeunaan inohong jeung carita Mahabarata


text:
Nilik golongan hartina kecap-kecap asal téh bisa dibédakeun kieu :
1. KECAP HOMONIM ( kecap anu ngan ngabogaan hiji harti ): hihid, paré, katél,jsb
2. KECAP HOMONIM ( kecap nu ngandung leuwih ti hiji harti ):
Palay = a. lemesna tina hayang
b. lemesna tina tunduh
c. lemesna tina capé
Pati = a. kapala ( bupati, sénapati )
b. paéh ( bélapati, rajapati )
c. sabaraha ( teu pati = teu sabaraha/rada )
Barang = a. banda, harta
b. waktu ( barang datang….. )
c. rarangken hareup ( barang beuli, barangdahar )
Karang = a. sabangsa batu ( karangboleng, karanghawu )
b. tempat ( banjar karang pamidangan,karangsétra )
c. susun/anggit ( karangan, ngarang lagu )
d. tanda dina awak ( aya karang dina gado )
3. KECAP SAJANGKAR ( kecap-kecap nu ngabogaan jangkar kecap sarua ngandung harti-dasar nu sarua ) contona:
lar : galar, elar, gelar, kelar, kular ( kukular ), jsb ( = panjang )
ton : katon, pinton, panen, salaton, tongton, jsb. ( = tenjo )
tas : getas, peuntas, reuntas, tutas, jsb. ( = potong/pegat )
long : celong, colong, lolong, boleng, cangkolong, jsb. ( = kurang )
ay : ambay, reumbay, elay, acay, yayay, jsb. ( = panjang )
4. KECAP SAWANDA ( kecap nu méh saru atawa sarimbang tulisan/ucapanana harti-dasar anu sarua ). Conto:
geutah-getih, suku-soko, tanggah-tonggoh, tanah-taneuh, hurung-herang, borok-buruk, geulang-gelung, terah-teureuh, repeh-rapih, géléng-galing
5. KECAP SAHARTI ( sinonim ), nya éta kecap-kecap nu sarua atawa méh sarua hartina:kawas = cara = siga = lir = kadya, jauh = anggang = adoh, salamet = rahayu =
waluya = mulus, miskin = malarat, deukeut = parek, réa = loba, singer = hideng.
6. KECAP LALAWANAN ( antonim ), nya éta kecap-kecap nu ngandung harti sabalikna ). Contona :
jauh x deukeut, gede x leutik, kolot x budak, undur x datang.
B. KECAP RAJÉKAN, nya éta kecap asal anu diucapkeun dua kali atawa leuwih. Kecap rajékan tea aya 4 rupa :
a. Dwipurwa
b. Dwilingga ( ieu aya 2 rupa: 1. Dwimurni, 2. Dwiréka )
c. Dwiwasana
d. Trilingga
a. Dwipurwa ( kecap nu rajékan engang mimiti ). Ku dirajék kitu téh timbul
kecap-kecap rékaan nu ngandung harti:
- migawé leuwih ti sakali: tutunjuk, sésépak, tatajong, jsb.
- lila milampahna: babanda, bibilintik, buburuh, jsb.
- rupa-rupa nu dipigawéna: babantu, bebenah, popolah, jsb.
- ngawangun kecap barang: hihideung, mamanis, seuseukeut, jsb.
- nuduhkeun siga: bubuntut, sisiku, mamata, babantal, jsb.
- nu geus leungit kecap asalna: pipiti, pépéték, momonot, jsb.
- pangwangun kecap barang tina kecap pagawéan: cacapék, kakait, guguling, cocolok, kakali, jsb.
- kedap barang niskala ( abstrak ): papayung, bébénténg, kokojo, jsb.
Dwipurwa + rarangkén “an”, ngandung harti:
- lila atawa leuwih tisakali: susurakan, seuseurian, jsb.
- barang tiruan: kukudaan, gugunungan, jejelemaan, jsb.
- rupa-rupa: kekembangan, bubuahan, pepelekan, jsb.
- babagian badan: mumuncangan, peupeuteuyan, cacariuan, jsb.
- mindeng/lila makéna: momobilan, bébécaan, papayungan, jsb.
Dwipurwa + rarangkén “eun”, nuduhkeun harti:
- rasa: singsireumeun, seuseuneuan, deungdeuleuan, jsb.
- kasakit: kékéongan, jeungjeuriheun, kokoloteun, jsb.
- adat/bakat/watek: pupujieun, beubeulieun, bubudakeun, jsb.
b. Dwilingga ( kecap asal nu diucapkeun/ditulis dua kali sagamblangna ). Dwi
lingga, aya dua rupa:
- Dwimurni ( dwilingga nu teu robah sorana ), nuduhkeun harti:
- loba: buku-buku, jalma-jalma, gunung-gunung, jsb.
- siga: kuda-kuda, siku-siku, tangan-tangan, jsb.
- ngantebkeun: enya-enya, jongjon-jongjon, ngeunah-ngeunah, jsb.
- padahal/sanajan/ongkoh: Beunghar-beunghar tara mére jakat, jsb.
- lila: mikir-mikir, milih-milih, jsb.
- rupa-rupa barang nu sasipat: amis-amis, haseum-haseum, jsb.
- nuluy/teu pegat: turun-temurun, teras-tumeras, jsb.
- silih: tulung-tinulungan, jsb.
- nu jadi: asal-muasal, sabab-musabab, jsb.
- urusan/hal-ihwal: serat-sinerat, ajén-inajén, jsb.
- geus leungit/teu kapapay harti asalna: alun-alun, eureup-eureup, jsb.
2. Dwiréka ( dwilingga nu dirobah sorana ), nuduhkeun harti:
- rupa-rupa/loba: tulang-taléng, babak-babuk, cuacai, jsb.
- leuwih ti sakali: tulas-tulis, luntang-lantung, jsb.
-teu puguh/teu saenyana: tuwur-tawar, tunyu-tanya, udar-ider, jsb.
c. Dwiwasana ( dwiwekas ), nya éta kecap-kecap nu dirajék engang
tungtungna; ieu bisa ngandung harti:
- lila/mindeng: cakakak, cikikik, ketéténg, kéwéwéng, jsb.
- Kaayaan: pudigdig, pudugdug, mutiktrik, jsb.
- Geus teu kapapay harti asalna: kadongdong, butiti, nastiti, jsb.
d. Trilingga, nya éta kecap nu dirajék tilu kali. Biasana bari robah sorana;
hartina umumna nuduhkeun mindeng atawa rupa-rupa: dar-der-dor,
dag-dég-dog, blag-blig-blug, brang-bréng-brong, jsb.
C. KECAP KANTÉTAN ( kecap anu diwangun ku dua kecap atawa leuwih nu mangrupa gabungan kecap). Bisa ngandung harti:
1. Nuduhkeun sagamblengna/ sajumlahna: indung-bapa, kolot-budak,
beurang-peuting, jsb.
- Nuduhkeun harti mandiri: karéta api, méja tulis, rumah sakit, jsb.
- Ngantebkeun: mérré-mawéh, paksa-pirusa, sabar-darana, jsb.
- Nuduhkeun sasipat: bongkok-méongan, sentak-badakeun, jsb.
- Geus awor pisan: parahulu, amismata, panonpoé, hulubalang, jsb.
- Nuduhkeun titikelan atawa tingkatan : dua puluh, tilu ratus, opat rébu,
(iwal: sapuluh, sawelas, salikur, sarébu, jsb. Nulisna dihijikeun)
Catetan: a. Kecap kantétan Sunda umumna maké hukum DN, iwal kantétan nu ngandung harti injeuman saperti: panjang-leungeun, beurat-birit, jsb.
b. Kecap kantétan kosta aya nu maké hukum DN, saperti: hajar aswad, sahbandar, idul fitri, sétraganda, jsb. Réa ogé nu maké hukum ND: prameswari, maharaja, poswésel, jsb.
D. KECAP WANCAHAN, nya éta kecap anu dipondokkeun atawa ditugel, boh tina sakecap boh tina sababaraha kecap nu mangrupa kalimah (Ind:akronim).
Gelarna wancahan bisa ku rupa-rupa sabab/maksud:
- Rasa deudeuh atawa loma pisan:
Sumarni, bisa diwancahkeun jadi: Sum, Cum, Encum, jsb.
Radén, jadi: Adén, Dén, Endén, Ndén, jsb.
- Rusuh teuing: atuda, kumadinya, dékah, urangah, nyao (tina: teu nyaho), jsb.
- Mangrupa singgetan: Jabar, Jatim, PSSI, LBSS, jsb.
- Ngaran samaran (sandiasma/pseudoniem): MAS, Kis WS, Sursa, jsb.
- Karasa panjang teuing dina tulisan:
Jst. = jeung saterusna
Jsté. = jeung sajaba ti éta
Jspp. = jeung sapapadana
Jrrd. = jeung réa-réana deui
a.s . = alaihi wasalam
k.a. = kalayan asmana
- Aworna dua aksara sora (sandi):
a – a jadi a : kawadanaan – kawadanan. Kasusastraan – kasusastran
i – a jadi é : kabupatian – kabupatén kasaktian – kasaktén
a – i jadi é : kaider – kéder saiwu – séwu
u – a jadi o : karatuan – karaton paguruan – paguron
a – u jadi o : kaunjuk – konjuk kaucap – kocap
a – o jadi o : kaondangan – kondangan
E. KECAP MEMET, nya éta kecap nu asalna mangrupa kalimah/omongan nu dipondokkeun ku jalan nyokot bagian/engang/aksara nu dipentingkeun tuluy dihijikeun nepi jadi hiji kecap anyar. Contona:
Comro : tina oncom di jero
Misro : tina amis di jero
Sukro : tina suuk di jero
Catetan: kadé pahili jeung basa kirata (dikira-kira sugan nyata), basa kirata mah basa heuheureuyan (dikira-kira sugan luyu jeung nyatana). Contona:
Korsi – cokor di sisi calana – dipancal salilana
Rantang – paragi nganteur nu teu datang bedog – dibebed supaya ngajedog
F. KECAP RUNDAYAN, nya éta kecap asal nu geus dirarangkénan.
a. Rarangkén hareup: m, n, ny, ng, mi, pa, pi, pang, sa, si, ti, ting, di, ka, mang, ba, nyang, pada, para, silih, barang, pra, pri, per.
Ku dirarangkénan, harti atawa pungsi kecap jadi robah:
- Rarangkén “aksara irung”, umumna nuduhkeun pagawéan/kalakuan aktip:
Napi, naheur, mawa, maca, nyokot, nyundut, ngasuh, ngadék, jsb.
Sawaréh hartina, bisa nuduhkeun sipat/kaayaan: nogél, melong, ngaleut, jsb.
- Rarangkén “pa”, hartina nuduhkeun:
- jalma tukang/ahli : patani, padagang, paninggaran, jsb.
- usum : patépok, pagebug, pakewuh, jsb.
- hal teu dihaja : paamprok, pakétrok, paténjo, jsb.
- kumpulan : pasawahan, pagunungan, pakebonan, jsb.
- tempat : padumukan, pameuntasan, paniisan, jsb.
- urut/sésa : panyuguan, panatahan, pamilihan, jsb.
- kecap barang niskala : pakasaban, pausahaan, parurugi, jsb.
- kaayaan/waktu : pakokolot, pasosoré, pabuburit, jsb.
(kiwari gelar rarangkén anyar nu sarimbag jeung rarangkén “pa”, nya éta rarangkén “per”: pertanian, perkebunan, perikanan, perguruan (nuduhkeun: urusan atawa organisasi/lambaga)
- Rarangkén “pi”, hartina pikeun nuduhkeun:
- kecap barang tina kecap séjén : piandel, piwelas, piwulang, jsb.
- kacida resepna/apét : piduit, piistri, piindung, jsb.
- tempat/kumpulan : pilemburan, pikampungan, jsb.
- bakal jadi : piimaheun, pijodoeun, pialuseun, jsb.
- bahan : pikorsieun, pibajueun, pialieun, jsb.
5. Rarangkén “pang”, nuduhkeun:
- parabot atawa jelema : panghulu, panglayar, pangrojok, jsb.
- leuwih ti nu séjén : pangpinterna, pangkasépna, jsb.
- Nitah : pangnuliskeun, pangmaculkeun, jsb.
- tempat : pangulinan, pangguyangan, jsb.


text:
Filem
Film' nya éta gambar hirup, ogé mindeng disebut movie. [1] Film, sacara kolektif, mindeng disebut sinema. [1] Sinema éta sorangan sumberna ti kecap kinematik atawa unggut. [1] Film ogé sabenerna mangrupa lapisan-lapisan cairan selulosa, anu dipikawanoh di dunya para sineas minangka seluloid. [1] Pengertian sacara harafiah film (sinema) nya éta Cinema thographie anu asalna ti Cinema + tho = phytos (cahya) + graphie = grhap (tulisan = gambar = wangwangan), jadi hartina nya éta ngalukis unggut jeung cahya. [1] Ambéh urang bisa ngalukis unggut jeung cahya, urang kudu ngagunakeun pakakas husus, anu dawam urang sebut kalayan kaméra.[1] Film dihasilkeun jeung rékaman ti jelema sarta barang (kaasup fantasi sarta figur palsu) ngagunakeun kaméra, sarta/atau ku animasi. Kaméra film ngagunakeun pita seluloid (atawa sejenisnya, luyu perkembangan téknologi).[1] Butiran silver halida anu adek dina pita ieu pohara sénsitip ka cahya. [1] Waktu prosés kumbah film, silver halida anu geus terekspos cahya jeung ukuran anu pas baris jadi hideung, sedengkeun anu kurang atawa sarua sakali henteu terekspos ngeunaan tanggal sarta larut babarengan cairan pengembang (developer).[1] Definisi Film numutkeun UU 8/1992, nya éta karya cipta seni sarta budaya anu mangrupa média komunikasi massa pandang-dengar anu dijieun dumasar asas sinema tografi kalayan direkam dina pita seluloid, pita vidéo, piringan vidéo, sarta/atau bahan hasil penemuan téknologi séjénna dina sagala wangun, jenis, sarta ukuran ngaliwatan prosés kimiawi, prosés éléktronik, atawa prosés séjénna, kalayan atawa tanpa sora, anu bisa dipertunjukkan sarta/atau ditayangkan jeung sistem Proyeksi mékanik, élétronik, sarta/atau séjénna.[2]