text:
Pramuka
Pramuka mangrupa singkatan tina Praja Muda Karana[1]Ari nu disebut kepramukaan nya éta prosés atikan diluar sakola jeung diluar lingkungan kulawarga dina wangun kagiatan anu ngirut ati,pikabungaheun, séhat, disiplin, puguh udaganana, praktis anu diayakeun di alam luyu jeung Prinsip Dasar kapramukaan jeung Métode Kapramukaan anu tujuan utamana ngawangun watak, ahlak, budi pekerti anu luhung[2].Kapramukaan mangrupa sistem atikan kepanduan anu disaluyukeun jeung kaayaan, kapentingan ogé kamekaran masarakat jeung bangsa Indonésia[2].
Daptar eusi
- 1 Sejarah Pramuka di Dunia
- 2 Lambang
- 3 Pamakèan Lambang
- 4 Tingkatan Pramuka
- 4.1 Pramuka Siaga
- 4.2 Pramuka Penggalang
- 4.3 Pramuka Penegak
- 5 Lagu Hymne Pramuka
- 6 Sandi Rusiah di Pramuka
- 7 Referensi
Sejarah Pramuka di Dunia[édit | sunting sumber]
Nu ngamimitian ngadegkeun Pramuka di dunya nya èta Lord Robert Baden Powell of Gilwell[3]. Anjeunna nu ngamimitian ngabina rumaja di nagara Inggris[3].Pembinaan rumaja ieu anu jadi cikal bakal mekarna gerakan Pramuka. Baden Powell gumelar ka alam dunya ping 22 Pebruari 1857 anu ngaranna Robert Stephenson Smyth[3]. Bapana ngaranna powell saurang Professor Geometry di Universitas Oxford, anu tilar dunya nalika Stephenson leutik kènèh[3].Rupa-rupa pangalaman Baden Powell ditulis dina buku Aids To Scouting anu mangrupa piunjuk jang para tangtara muda di Inggris supaya bisa ngalakonan pancènna penyelidik sacara hadè[3]. William Smyth saurang pingpinan Boys Brigade di Inggris mènta supaya Baden Powell ngalatih anggotana luyu jeung pangalamanana[3]. Tuluy disipakeun 21 pamuda ti Boys Brigade di unggal wilayah di Inggris, diajak kèmping jeung latihan di pulau Browns Sea nalika ping 25 Juli 1907 anu lilana 8 poè[3]. Nalika Taun 1910 Baden Powell pèngsiun tina tangtara anu pangkatna tèh Letnan Jenderal[3]. Nalika taun 1912 kawin jeung Ovale St. Clair Soames anu dipaparin tilu urang putra[3].Anjeunna meunang titel Lord ti Raja George,taun 1929 Baden Powell tilar dunya 8 Januari 1941 di Nyeri, Kenya, Afrika[3]. Awal taun 1908 Baden Powell nuliskeun pangalamanana pikeun kagiatan latihan kapramukaan anu dirintisna[3].Kumpulan tulisanana ieu dijadikeun buku anu judulna Scouting For Boys[3]. Buku ieu gancang sumebar di Inggris jeung nagara-nagara sèjènna anu satuluyna jadi organisasi kapramukaan nu samèmèhna ngan jang lalaki hungkul anu disebutna Boys Scout[3]. Taun 1912 dibantuan ku adina, Agnes nyieun organisasi kapramukaan jang awèwè anu ngaranna Girl Guides anu satuluyna diteruskeun ku pamajikanana[3]. Taun 1916 ngadeg kelompok pramuka usia siaga anu ngaranna CUB (anak serigala)anu bukuna The Jungle Book karangan Rudyard Kipling salaku cecekelan dina kagiatanana[3]. Buku ieu nyaritakeun ngeunaan Mowgli si anak rimba anu dipiara di reuma ku induk serigala[3]. Taun 1918 anjeunna nyieun Rover Scout jang anu umurna 17 tahun[3]. Taun 1922 anjeunna nerbitkeun buku Rovering To Success (Mengembara Menuju Bahagia)[3]'.
Taun 1920 diayakeun Jambore Dunya anu mimitina di Olympia Hall, London[3]. Anjeunna ngondang pramuka ti 27 Nagara jeung harita ogè Baden Powell diistrènan jadi Bapa Pandu Sadunya (Chief Scout of The World)[3].
Taun 1924 Jambore II di Ermelunden, Copenhagen, Denmark[3]
Taun 1929 Jambore III di Arrow Park, Birkenhead, Inggris[3]
Taun 1933 Jambore IV di Godollo, Budapest, Hongaria[3]
Taun 1937 Jambore V di Vogelenzang, Blomendaal, Walanda[3]
Taun 1947 Jambore VI di Moisson, Perancis[3]
Taun 1951 Jambore VII di Salz Kamergut, Austria[3]
Taun 1955 Jambore VIII di sutton Park, Sutton Coldfild, Inggris[3]
Taun 1959 Jambore IX di Makiling, Philipina[3]
Taun 1963 Jambore X di Marathon, Yunani[3]
Taun 1967 Jambore XI di Idaho, Amerika Serikat[3]
Taun 1971 Jambore XII di Asagiri, Jepang[3]
Taun 1975 Jambore XIII di Lillehammer, Norwegia[3]
Taun 1979 Jambore XIV di Neishaboor, Iran tapi dibatalkeun[3]
Taun 1983 Jambore XV di Kananaskis, Alberta, Kanada[3]
Taun 1987 Jambore XVI di Cataract Scout Park, Australia[3]
Taun 1991 Jambore XVII di Korea Selatan[3]
Taun 1995 Jambore XVIII di Walanda[3]
Taun 1999 Jambore XIX di Chili, Amerika Selatan[3]
Taun 2003 Jambore XX di Thailand[3]
Taun 1914 anjeunna tulis piunjuk jang kursus Pembina Pramuka anu bisa kalaksanakeun nalika taun 1919[3].Ti sobatna W.F. de Bois Maclarren, meunang tanah sapètak di Chingford anu satuluyna dijadikeun tempat atikan pembina pramuka anu dingaranan Gilwell Park[3]. Taun 1920 dijieun Dewan Internasional anu 9 orang anggota jeung Biro Sekretariatnya di London, Inggris[3]. Nalika taun 1958 Biro Kapramukaan sadunya dipindahkeun ti London ka Ottawa Kanada[3]. Tanggal 1 Mei 1968 Biro kapramukaan Sadunya dipindahkeun deui ka Geneva, Swiss[3]. Ti mimiti taun 1920 Pupuhu Biro Kapramukaan Sadunya nya èta Hebert Martin (Inggris),Kolonel J.S. Nilson (Inggris), Mayjen D.C. Spry (Kanada) anu nalika taun 1965 diganti ku R.T. Lund 1 Mei 1968 diganti deui ku DR. Laszio Nagy salaku Sèkjèn[3]. Biro Kapramukaan sadunya Lalaki miboga 5 kantor kawasan nya èta Costa Rica, Mesir, Philipina, Swiss jeung Nigeria[3]. Ari Biro kapramukaan Sadunya Awèwè markasna di London anu jadi 5 kantor kawasan di Eropa, Asia Pasifik, Arab, Afrika jeung Amerika Latin[3].
Lambang[édit | sunting sumber]
Lambang Gerakan Pramuka nya èta Tunas Kalapa[4].Lambang gerakan pramuka nya éta tanda pengenal tetap anu ngswengku cita-cita unggal anggota Pramuka[4].Lambang éta dijieun ku Bapak Soemardjo Asmodipuro, saurang pembina Pramuka anu aktif digawé di lingkungan Departemen Pertanian] anu satuluyna dipaké ti mimiti 16 Agustus 1961[4]. Lambang éta ditetepkeun ku Surat Keputusan Kwartir Nasional Gerakan Pramuka No. 06/KN/72 taun 1972[4]. Harti lambang gerakan pramuka:
1. kalapa dina kaayaan jadi disebut Cikal, jeung istilah cikal bakal di Indonesia hartina penduduk asli anu ngamimitian ngawariskeun generasi anyar[4]. Jadi kalapa anu keur tumuwuh tèh ngandung harti konotatif yèn unggal pramuka mangrupa inti jang kalumangsungan hirup Bangsa Indonesia[4].
2.kalapa téh awét dina kaayaan kumaha waé,Jadi lambang éta miboga harti yén unggal anggota pramuka nya éta jalma anu jasmani jeung rohanina séhat, kuat jeung rajin sarta miboga tékad nu gedé dina nyanghareupan rupa-rupa tantangan dina hirup jeung dina ngambah sagala ujian jeung kasusah pikeun babakti ka lemah cai jeung bangsa Indonesia[4].
3.kalapa bisa jadi dimana waé, anu ngabuktikeun gedéna upaya dina nyaluyukeun diri jeung masarakat dimana manéhna hirup jeung dina kaayaan naon waé[4].
4.kalapa tumuwuhna lempeng ka luhur jeung mangrupa salasahiji tatangkalan anu pangluhurna di Indonesia[4].Jadi lambang éta ngandung harti yén unggal pramuka miboga cita-cita anu luhur jeung lurus, nya éta mulya jeung jujur ogé tetep panceg dina galur[4].
5.Akar kalapa mah kuat jeung pageuh dina jero taneuh[4]. Jadi lambang éta ngandung harti tékad jeung kayakinan unggal pramuka anu nyekel pageuh kana dadasar jeung landasan-landasan anu hadé, bener, kuat jeung nyata nya éta tékad jeung kayakinan anu dipaké ku manéhna jang nguatkeun diri pikeun ngahontal cita-citana[4].
6.Kalapa nya éta tangkal anu serba guna ti mimiti akar nepi ka pucukna[4]. Jadi lambang éta miboga harti unggal pramuka nya éta manusa anu boga guna, jeung babakti pikeun kapentingan lemah cai, bangsa jeung nagara Indonesia sarta umat manusa[4].
Pamakèan Lambang[édit | sunting sumber]
Lambang gerakan pramuka bisa dipakè dina panji, bandèra, papan ngaran kwartir jeung satuan, tanda pengenal administrasi gerakan pramuka[4].Pamakèan èta maksudna salaku alat atikan jang nalingakeun jeung ngaronjatkeun kagiatan gerakan pramuka luyu jeung kiasan anu aya dina lambang pramuka èta[4].
Tingkatan Pramuka[édit | sunting sumber]
Pramuka Siaga[édit | sunting sumber]
Pramuka Siaga nya éta Golongan Pramuka anu umurna 7 nepi ka 10 taun[5]. Ari kelompok gedé dina siaga disebut Perindukan[5]. Perindukan téh eusina 24 urang Pramuka Siaga[5].Perindukan dibagi jadi satuan leutik anu disebut Barung[5]. Dina sabarung aya 6 urang Pramuka Siaga[5]. Ngawangun Barung anu dilaksanakeun ku para Pramuka Siaga nu dibantuan ku Pembina jeung Pembantu Pembina Pramuka Siaga[5]. Di unggal Barung maké ngaran warna, contona: Barung Beureum, Barung Bodas, Barung Héjo, jeung réa-réa deui[5]. Satuluyna jang unggal Barung dibéré tanda ku bandéra luyu jeung ngaran Barungna[5].Kapamingpinan dina Barung Siaga luyu jeung Kaputusan Kwartir Nasional gerakan Pramuka Nomor 231 TAHUN 2007 ngeunaan penyelenggaraan gugus depan Pramuka dipingpin ku saurang Pembina Siaga anu yuswana minimal 21 taun, dibantuan ku tilu urang Pembantu pembina Siaga anu yuswana minimal 16 taun[5].
Kode Kehormatan Pramuka Siaga[édit | sunting sumber]
Kode kehormatan di tingkat Pramuka Siaga nya éta Dwi Satya dina wangun jangji jeung wangun moralna dina Dwi Dharma[5]
- Dwi Satya[5]
Demi kehormatanku aku berjanji akan bersungguh-sungguh[5]
- (1)Menjalankan kewajibanku terhadap Tuhan dan Negara Republik Indonesia.[5]
- (2)Setiap hari berbuat kebaikan[5]
- Dwi Dharma
Rupa-Rupa Tanda Kecakapan Pramuka Siaga[édit | sunting sumber]
Aya tilu rupa tingkatan Pramuka Siaga nya éta Siaga Mula, Siaga Bantu, jeung Siaga Tata[5].Jang Pramuka Siaga aya tilu rupa Upacara nya éta Upacara pembukaan Latihan, upacara penutupan Latihan jeung Upacara Pelantikan[5].
Kalengkepan Pramuka Siaga[édit | sunting sumber]
Anapon kalengkepan Pramuka Siaga nya éta topi barét warna coklat, tanda topi anu mangrupa tunas kelapa warna konéng ari dadasarna warna héjo daun wangunna jang awéwé mah buleud tapi ari jang lalaki mah wangunna segi panjang[5].Tanda pelantikanana nya éta tunas kelapa anu warnana konéng emas anu warna dasarna coklat kolot anu dipasangkeun di dada beulah kénca[5]. Setangan Leher jang lalaki nya éta segitilu anu warnana beureum bodas, bahanna tina kaén anu ngabutuhkeun cingcin supaya leuwih rapih dipasangkeun dihandapeun kerah baju biasa disebut kacu, Ari jang awéwé maké pita anu legana 3,5 cm panjangna 40cm pamakéanana pita disimpul matikeun[5].Baju, Calana jeung erokna warnana sarua coklat ngora kaluhuranana jeung coklat kolot jang kahandapanana[5].Sapatu jeung kaos kaki warnana coklat atawa hideung[5].Tanda Barung dipasangkeun dileungeun baju beulah kénca, ari lokasi dipasangkeun dina leungeun baju beulah katuhu[5]. Tanda pangkat Siaga Bantu nya éta gambar mancung hulu anu warnana bodas tapi dasarna héjo, Lamun tanda pangakat Siaga Tata nya éta dua tanda anu sarua jeung tanda siaga bantu anu dipasangkeun di leungeun beulah kénca[5].
Pramuka Penggalang[édit | sunting sumber]
Pramuka Penggalang nya éta Golongan Pramuka nu yuswana 12-15 taun. Satuluyna kelompok gedé dina Penggalang disebut pasukan Penggalang. Dina pasukan Penggalang aya kelompok-kelompok leutik anu disebut regu Penggalang nu diwangun ku 6 - 8 urang. Ngaran-ngaran regu dicokot tina ngaran sato jeung kekembangan. Ngaran sato jang regu putra, ari ngaran kekembangan jang ngaran regu putri.
Kode Kehormatan Pramuka Penggalang[édit | sunting sumber]
Wangun kode kehormatan Pramuka Penggalang nya éta janji anu ngabungkeuleuk dina Tri Satya jeung Dasa Dharma.
- Tri Satya
Demi Kehormatanku aku berjanji akan bersungguh-sungguh:
- 1. Menjalankan Kewajibanku terhadap Tuhan Yang Maha Esa, Negara Kesatuan republik Indonesia dan mengamalkan Pancasila[5]
- 2. Menolong sesama hidup dan mempersiapkan diri membangun masyarakat[5]
- 3. Menepati Dasa Dharma[5].
- Dasa Dharma
Pramuka itu:
- 1. Takwa kepada Tuhan Yang Maha Esa[5]
- 2. Cinta alam dan kasih sayang sesama manusia[5]
- 3. Patriot yang sopan dan ksatria[5]
- 4. Patuh dan suka bermusyawarah[5]
- 5. Rela menolong dan tabah[5]
- 6. Rajin, terampil dan gembira[5]
- 7. Hemat, cermat dan bersahaja[5]
- 8. Disiplin, berani dan setia[5]
- 9. Bertanggungjawab dan dapat dipercaya[5]
- 10. Suci dalam pikiran, perkataan dan perbuatan[5]
Lawungan Pramuka Penggalang[édit | sunting sumber]
Jambore[édit | sunting sumber]
Lawungan Pramuka Penggalang anu dibéré ngaran Jambore dilaksanakeun di tingkat nasional[5]. Tapi bisa ogé diayakeun di tingkat Daerah, Cabang atawa Ranting[5]. Saméméh ngayakeun kagiatan Jambore, perlu ayana rarancang atawa tatahar, pengorganisasian jeung pelaksanaan sacara kompréhénsif[5].
Lomba Tingkat[édit | sunting sumber]
Lomba tingkat (LT) nya éta gelanggang Penggalang Putera jeung Penggalang Puteri boh sacara beregu atawa perorangan [5]. Nomor lomba ngeunaan kasingeran jeung kaparigelan[5]. Tujuan perlombaan éta nya éta nguji kamampuh penggalang[5]. Anapon rupa-rupa LT nya éta LT1 anu diayakeun ku gugus depan, LTII anu diayakeun ku Kortan/kwartir ranting, LTIII diayakeun ku Kwartir cabang, LT IV diayakeun ku kwartir Daerah jeung anu pamungkas nya éta LT V anu diayakeun ku Kwartir Nasional[5].Conto kagiatan LT dumasar kana aspék kamampuh nya éta kaparigelan jeung kasingeran[5]. Kaparigelan anu dilombakeun nya éta lomba Peta pita, Peta perjalanan, Semaphore, Morse, kémah, pioneering dasar, Panorama, Sandi, jeung Lomba Masak[5].Ari dina aspék kasingeran nya éta lomba mendaki tangga,mendaki jeung turun tebing,Sambung tali, meniti kayu bulat.Lian ti dua aspék anu geus disebutkeun tadi aya ogé aspék perlombaan séjén kayaning aspék kasenian atawa olahraga, kaagamaan, jeung kamasarakatan[5].
Tanda Kecakapan Umum[édit | sunting sumber]
Aya tilu tingkatan Tanda Kecakapan Umum jang Penggalang teh nyaeta Ramu, Rakit jeung Terap
Tanda Kecakapan Khusus[édit | sunting sumber]
Tanda Kecakapan Khusus jang Penggalang aya tilu tingkatan nyaeta Purwa, Madya jeung Utama
Pramuka Penegak[édit | sunting sumber]
Ambalan nya éta kelompok gedé dina pramuka penegak[5]. Ngaran Ambalan biasanya nyokot tina ngaran sababaraha pahlawan, contona:Ambalan Bung Karno, Ambalan Diponegoro, jrrd[5].Dina Ambalan aya organisasi anu ngawadahan aspirasi penegak anu dingaranan DA(Dewan Ambalan)[5]. Cara kerja dewan ieu nya éta nyieun kaputusan sacara musyawarah mufakat[5].Dina Ambalan penegak aya pembina[5]. Pembina mangrupa dulur kolot Ambalan Penegak anu kudu dihargaan jeung diajénan[5].Golongan usia pramuka anu kagolong kana Penegak nya éta 16-20 taun[5].Dina hiji Ambalan aya sababaraha kelompok leutik anu disebut Sangga[5]. Sangga dipingpin ku saurang pamingpin anu dibantuan ku wawakilna[5]. Ngaran-ngaran Sangga dina Pramuka Penegak biasana nyokot tina tahapan kamerdikaan Indonesia, nya éta:
- 1. Sangga perintis[5]
- 2. Sangga Penegas[5]
- 3. Sangga Pendobrak[5]
- 4. Sangga Pencoba[5]
- 5. Sangga Pelaksana[5]
Tapi salian ti eta, ngaran sangga bisa oge nyokot tina ngaran sato, kembang, tokoh wayang atawa nu paling sederhana ngaeta ku nomer, jiga Sangga 1 Sangga 2 jrrd. Kode kehormatan Pramuka Penegak sarua jeung kode kehormatan penegak Penggalang nya éta Tri satya jeung Dasa Dharma[5].
Lawungan Pramuka penegak[édit | sunting sumber]
- 1.PW (Perkémahan Wirakarya)[5]
PW nya éta lawungan Pramuka anu diayakeun ku penegak jeung pandéga ti rupa-rupa satuan (Ambalan dan satuan Karya)[5]. Kagiatan ieu ngahijikeun diri sarta ngawangun masarakat anu luyu jeung jangji Tri Satya[5].
- 2.Raimuna [5]
Raimuna nya éta perkémahan pikeun ngabina jiwa Pramuka Penegak/ Pandéga anu miboga sifat kréatif jeung produktif anu ngawengku unsur edukatif (atikan) ngaliwatan sababaraha kagiatan kawas ieu dihandap:
-
- 3.Musppanitra[5]
Musppanitra nya éta dialog musawarah penegak/pandéga putera jeung puteri anu ngabahas masalah-masalah organisasi, kagiatan, program gawé, anggaran jeung sajabana[5]. Aya sababaraha tingkatan ngayakeun Musppanitra nya éta Musppanitra Nasional, Musppanitra Daérah, jeung Musppanitra Cabang[5].
- 4. Pesta Karya
Pesta Karya nya éta lawungan spésifik(husus) anu dihadiran ku Penegak/ pandéga anggota Saka (Satuan Karya)[5].Anapon rupa-rupa Pésta Karya nya éta Pésta Karya Taruna Bumi, Pésta Karya Bhayangkara, Pésta Karya Bahari jeung Pésta Karya Dirgantara[5].
Tingkatan Pramuka Penegak[édit | sunting sumber]
- a.Penegak Bantara[5]
Syarat asup jadi Penegak Bantara, nya éta:
syarat asup jadi Penegak Laksana, nya éta:
Lagu Hymne Pramuka[édit | sunting sumber]
Kami pramuka Indonesia[6]
manusia Pancasila[6]
Satyaku ku Dharmakan[6]
Dharmaku ku Baktikan[6]
Agar Jaya Indonesia[6]
Indonesia Tanah Airku[6]
Kami jadi Pandumu[6]
Sandi Rusiah di Pramuka[édit | sunting sumber]
Nalika taun 1823 di Amerika kapanggih Morse[5]. Nu manggihan Morse téh nya éta Samuel F.B Morse[5]. Hurup ieu dipaké salaku alat komunikasi anu sifatna rusiah[5].
Semaphore nya éta alat komunikasi dua arah anu wangunna dua bandéra, unggal bandérana aya gagangan[5].Warna anu sering dipaké jadi warna bandéra nya éta warna beureum atawa konéng[5].
- Rupa-Rupa Sandi
Sandi mangrupa kode rusiah[5]. Kode ieu bisa dipikanyaho ku jalma anu wanoh kana ieu sandi[5].Dina pramuka aya sababaraha rupa sandi diantarana nya éta:Sandi Angka, Sandi A-N, Sandi A-Z,Sandi Rumput, jeung Sandi Udang[5].
Referensi[édit | sunting sumber]
- ↑ Pramuka(diakses 2 Desember 2011)
- ↑ a b Pramuka (diakses 2 Desember 2011)
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au Sejarah Awal Mula Pramuka di Dunia(Diakses 9 November 2011)
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Lambang Gerakan Pramuka(diakses 9 november 2011)
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck [Riyanto, lukys.dkk.[s.a] PEGANGAN LENGKAP GERAKAN PRAMUKA. Surabaya: Terbit Terang]
- ↑ a b c d e f g Lagu Hymne Pramuka ](diakses 2 Desember 2011)


c: text/html

text:
KAPIHATUR
Blog'na urang Purwakarta
Sabtu, 31 Juli 2010
UGA WANGSIT SILIWANGI
CARITA PANTUN NGAHIANGNA PADJAJARAN
Pun, sapun kula jurungkeun
Mukakeun turub mandepun
Nyampeur nu dihandeuleumkeun
Teundeun poho nu baréto
Nu mangkuk di saung butut
Ukireun dina lalangit
Tataheun di jero iga!
Saur Prabu Siliwangi ka balad Pajajaran anu milu mundur dina sateuacana ngahiang : “Lalakon urang ngan nepi ka poé ieu, najan dia kabéhan ka ngaing pada satia! Tapi ngaing henteu meunang mawa dia pipilueun, ngilu hirup jadi balangsak, ngilu rudin bari lapar. Dia mudu marilih, pikeun hirup ka hareupna, supaya engké jagana, jembar senang sugih mukti, bisa ngadegkeun deui Pajajaran! Lain Pajajaran nu kiwari, tapi Pajajaran anu anyar, nu ngadegna digeuingkeun ku obah jaman! Pilih! ngaing moal ngahalang-halang. Sabab pikeun ngaing, hanteu pantes jadi Raja, anu somah sakabéhna, lapar baé jeung balangsak.”
Daréngékeun! Nu dék tetep ngilu jeung ngaing, geura misah ka beulah kidul! Anu hayang balik deui ka dayeuh nu ditinggalkeun, geura misah ka beulah kalér! Anu dék kumawula ka nu keur jaya, geura misah ka beulah wétan! Anu moal milu ka saha-saha, geura misah ka beulah kulon!
Daréngékeun! Dia nu di beulah wétan, masing nyaraho: Kajayaan milu jeung dia! Nya turunan dia nu engkéna bakal maréntah ka dulur jeung ka batur. Tapi masing nyaraho, arinyana bakal kamalinaan. Engkéna bakal aya babalesna. Jig geura narindak!
Dia nu di beulah kulon! Papay ku dia lacak Ki Santang! Sabab engkéna, turunan dia jadi panggeuing ka dulur jeung ka batur. Ka batur urut salembur, ka dulur anu nyorang saayunan ka sakabéh nu rancagé di haténa. Engké jaga, mun tengah peuting, ti gunung Halimun kadéngé sora tutunggulan, tah éta tandana; saturunan dia disambat ku nu dék kawin di Lebak Cawéné. Ulah sina talangké, sabab talaga bakal bedah! Jig geura narindak! Tapi ulah ngalieuk ka tukang!
Dia nu marisah ka beulah kalér, daréngékeun! Dayeuh ku dia moal kasampak. Nu ka sampak ngan ukur tegal baladaheun. Turunan dia, lolobana bakal jadi somah. Mun aya nu jadi pangkat, tapi moal boga kakawasaan. Arinyana engké jaga, bakal ka seundeuhan batur. Loba batur ti nu anggang, tapi batur anu nyusahkeun. Sing waspada!
Sakabéh turunan dia ku ngaing bakal dilanglang. Tapi, ngan di waktu anu perelu. Ngaing bakal datang deui, nulungan nu barutuh, mantuan anu sarusah, tapi ngan nu hadé laku-lampahna. Mun ngaing datang moal kadeuleu; mun ngaing nyarita moal kadéngé. Mémang ngaing bakal datang. Tapi ngan ka nu rancagé haténa, ka nu weruh di semu anu saéstu, anu ngarti kana wangi anu sajati jeung nu surti lantip pikirna, nu hadé laku lampahna. Mun ngaing datang; teu ngarupa teu nyawara, tapi méré céré ku wawangi. Ti mimiti poé ieu, Pajajaran leungit ti alam hirup. Leungit dayeuhna, leungit nagarana. Pajajaran moal ninggalkeun tapak, jaba ti ngaran pikeun nu mapay. Sabab bukti anu kari, bakal réa nu malungkir! Tapi engké jaga bakal aya nu nyoba-nyoba, supaya anu laleungit kapanggih deui. Nya bisa, ngan mapayna kudu maké amparan. Tapi anu marapayna loba nu arieu-aing pang pinterna. Mudu arédan heula.
Engké bakal réa nu kapanggih, sabagian-sabagian. Sabab kaburu dilarang ku nu disebut Raja Panyelang! Aya nu wani ngoréhan terus terus, teu ngahiding ka panglarang; ngoréhan bari ngalawan, ngalawan sabari seuri. Nyaéta budak angon; imahna di birit leuwi, pantona batu satangtungeun, kahieuman ku handeuleum, karimbunan ku hanjuang. Ari ngangonna? Lain kebo lain embé, lain méong lain banténg, tapi kalakay jeung tutunggul. Inyana jongjon ngorehan, ngumpulkeun anu kapanggih. Sabagian disumputkeun, sabab acan wayah ngalalakonkeun. Engke mun geus wayah jeung mangsana, baris loba nu kabuka jeung raréang ménta dilalakonkeun. Tapi, mudu ngalaman loba lalakon, anggeus nyorang: undur jaman datang jaman, saban jaman mawa lalakon. Lilana saban jaman, sarua jeung waktuna nyukma, ngusumah jeung nitis, laju nitis dipinda sukma.
Daréngékeun! Nu kiwari ngamusuhan urang, jaradi rajana ngan bakal nepi mangsa: tanah bugel sisi Cibantaeun dijieun kandang kebo dongkol. Tah di dinya, sanagara bakal jadi sampalan, sampalan kebo barulé, nu diangon ku jalma jangkung nu tutunjuk di alun-alun. Ti harita, raja-raja dibelenggu. Kebo bulé nyekel bubuntut, turunan urang narik waluku, ngan narikna henteu karasa, sabab murah jaman seubeuh hakan.
Ti dinya, waluku ditumpakan kunyuk; laju turunan urang aya nu lilir, tapi lilirna cara nu kara hudang tina ngimpi. Ti nu laleungit, tambah loba nu manggihna. Tapi loba nu pahili, aya kabawa nu lain mudu diala! Turunan urang loba nu hanteu engeuh, yén jaman ganti lalakon ! Ti dinya gehger sanagara. Panto nutup di buburak ku nu ngaranteur pamuka jalan; tapi jalan nu pasingsal!
Nu tutunjuk nyumput jauh; alun-alun jadi suwung, kebo bulé kalalabur; laju sampalan nu diranjah monyét! Turunan urang ngareunah seuri, tapi seuri teu anggeus, sabab kaburu: warung béak ku monyét, sawah béak ku monyét, leuit béak ku monyét, kebon béak ku monyét, sawah béak ku monyét, cawéné rareuneuh ku monyét. Sagala-gala diranjah ku monyét. Turunan urang sieun ku nu niru-niru monyét. Panarat dicekel ku monyet bari diuk dina bubuntut. Walukuna ditarik ku turunan urang keneh. Loba nu paraeh kalaparan. ti dinya, turunan urang ngarep-ngarep pelak jagong, sabari nyanyahoanan maresék caturangga. Hanteu arengeuh, yén jaman geus ganti deui lalakon.
Laju hawar-hawar, ti tungtung sagara kalér ngaguruh ngagulugur, galudra megarkeun endog. Génjlong saamparan jagat! Ari di urang ? Ramé ku nu mangpring. Pangpring sabuluh-buluh gading. Monyét ngumpul ting rumpuyuk. Laju ngamuk turunan urang; ngamukna teu jeung aturan. loba nu paraéh teu boga dosa. Puguh musuh, dijieun batur; puguh batur disebut musuh. Ngadak-ngadak loba nu pangkat nu maréntah cara nu édan, nu bingung tambah baringung; barudak satepak jaradi bapa. nu ngaramuk tambah rosa; ngamukna teu ngilik bulu. Nu barodas dibuburak, nu harideung disieuh-sieuh. Mani sahéng buana urang, sabab nu ngaramuk, henteu beda tina tawon, dipaléngpéng keuna sayangna. Sanusa dijieun jagal. Tapi, kaburu aya nu nyapih; nu nyapihna urang sabrang.
Laju ngadeg deui raja, asalna jalma biasa. Tapi mémang titisan raja. Titisan raja baheula jeung biangna hiji putri pulo Dewata. da puguh titisan raja; raja anyar hésé apes ku rogahala! Ti harita, ganti deui jaman. Ganti jaman ganti lakon! Iraha? Hanteu lila, anggeus témbong bulan ti beurang, disusul kaliwatan ku béntang caang ngagenclang. Di urut nagara urang, ngadeg deui karajaan. Karajaan di jeroeun karajaan jeung rajana lain teureuh Pajajaran.
Laju aya deui raja, tapi raja, raja buta nu ngadegkeun lawang teu beunang dibuka, nangtungkeun panto teu beunang ditutup; nyieun pancuran di tengah jalan, miara heulang dina caringin, da raja buta! Lain buta duruwiksa, tapi buta henteu neuleu, buaya eujeung ajag, ucing garong eujeung monyét ngarowotan somah nu susah. Sakalina aya nu wani ngageuing; nu diporog mah lain satona, tapi jelema anu ngélingan. Mingkin hareup mingkin hareup, loba buta nu baruta, naritah deui nyembah berhala. Laju bubuntut salah nu ngatur, panarat pabeulit dina cacadan; da nu ngawalukuna lain jalma tukang tani. Nya karuhan: taraté hépé sawaréh, kembang kapas hapa buahna; buah paré loba nu teu asup kana aseupan……………………….. Da bonganan, nu ngebonna tukang barohong; nu tanina ngan wungkul jangji; nu palinter loba teuing, ngan pinterna kabalinger.
Ti dinya datang budak janggotan. Datangna sajamang hideung bari nyorén kanéron butut, ngageuingkeun nu keur sasar, ngélingan nu keur paroho. Tapi henteu diwararo! Da pinterna kabalinger, hayang meunang sorangan. Arinyana teu areungeuh, langit anggeus semu beureum, haseup ngebul tina pirunan. Boro-boro dék ngawaro, malah budak nu janggotan, ku arinyana ditéwak diasupkeun ka pangbérokan. Laju arinyana ngawut-ngawut dapur batur, majarkeun néangan musuh; padahal arinyana nyiar-nyiar pimusuheun.
Sing waspada! Sabab engké arinyana, bakal nyaram Pajajaran didongéngkeun. Sabab sarieuneun kanyahoan, saenyana arinyana anu jadi gara-gara sagala jadi dangdarat. Buta-buta nu baruta; mingkin hareup mingkin bedegong, ngaleuwihan kebo bulé. Arinyana teu nyaraho, jaman manusa dikawasaan ku sato!
Jayana buta-buta, hanteu pati lila; tapi, bongan kacarida teuing nyangsara ka somah anu pada ngarep-ngarep caringin reuntas di alun-alun. Buta bakal jaradi wadal, wadal pamolahna sorangan. Iraha mangsana? Engké, mun geus témbong budak angon! Ti dinya loba nu ribut, ti dapur laju salembur, ti lembur jadi sanagara! Nu barodo jaradi gélo marantuan nu garelut, dikokolotan ku budak buncireung! Matakna garelut? Marebutkeun warisan. Nu hawek hayang loba; nu boga hak marénta bagianana. Ngan nu aréling caricing. Arinyana mah ngalalajoan. Tapi kabarérang.
Nu garelut laju rareureuh; laju kakara arengeuh; kabéh gé taya nu meunang bagian. Sabab warisan sakabéh béak, béakna ku nu nyarekel gadéan. Buta-buta laju nyarusup, nu garelut jadi kareueung, sarieuneun ditempuhkeun leungitna nagara. Laju naréangan budak angon, nu saungna di birit leuwi nu pantona batu satangtung, nu dihateup ku handeuleum ditihangan ku hanjuang. Naréanganana budak tumbal. sejana dék marénta tumbal. Tapi, budak angon enggeus euweuh, geus narindak babarengan jeung budak anu janggotan; geus mariang pindah ngababakan, parindah ka Lebak Cawéné!
Nu kasampak ngan kari gagak, keur ngelak dina tutunggul. Daréngékeun! Jaman bakal ganti deui. tapi engké, lamun Gunung Gedé anggeus bitu, disusul ku tujuh gunung. Génjlong deui sajajagat. Urang Sunda disarambat; urang Sunda ngahampura. Hadé deui sakabéhanana. Sanagara sahiji deui. Nusa Jaya, jaya deui; sabab ngadeg ratu adil; ratu adil nu sajati.
Tapi ratu saha? Ti mana asalna éta ratu? Engké ogé dia nyaraho. Ayeuna mah, siar ku dia éta budak angon!
Jig geura narindak! Tapi, ulah ngalieuk ka tukang! Salajengna..
Kamis, 22 Juli 2010
Tatarucingan
1. Make baju bodas lain dokter, make topi hejo lain tentara. (Toge)
2. Hayam naon anu sukuna sarebu? (Hayam keur pawey)
3. Diubek diteangan, geus kapanggih dipiceun. Naon? (Korong)
4. Naon sababna lamun tumpak mobil sok nundutan? (Sabab banna buleud)
5. Sato naon anu teu bisaeun mundur? (Sato nu nukangan tembok)
6. Bangku naon anu bisa didahar? (Bangkuang)
7. Cing pangnyebutkeun 5 rupa ngaran bungbuahan anu sok didahar,
sakali nyebut! (Rujak).......
8. Batu naon anu teu aya di cai? (Batu garing)
9. Oray naon anu teu bisaeun ngaleor? (Oray nu ngalegleg linggis)
10. Jalma naon anu sukuna tilu panonna opat? (Aki-aki make iteuk jeung kacamata)
11. Di luar koneng, di jero bodas, nu apaleun monyet. (Cau)
12. Hayam naon anu sukuna hiji? (Hayam nu keur jengke)
13. Bapana udud, indungna nyeuseuh, anakna ceurik. (Kareta api)
14. Gajah tumpak beca, gede naonna? (Gede bohongna)
15. Baso dibalikkeun jadi naon? (Bahe)
16. Awakna leutik pisan, sirahna gede pisan. (Sireum make helm)
17. Nini-nini bongkok kumaha sarena? (Peureum)
18. Piring naon anu bisa dipake nempo bulan? (Piring bolong)
19. Manuk naon anu jangjangna dina suku, sirahna dina suku? (Manuk anu katincak)
20. Naon sababna ban mobil tina karet? (Mun tina coklat pasti digembrong)
21. Dicekek beuheungna dieleketek beuteungna. (Gitar)
22. Piring naon anu pangrame-ramena di Indonesia ? (Piringatan 17 Agustus)
23. Naon bedana sarimie jeung nini-nini? (Sarimie renyah, nini-nini renyoh)
24. Pribumi di luar ari semah di jero. ( Tukang beca jeung panumpang)
25. Dicabak beye, ditakol ngabelentrang. (Tai kotok napel dina tihang listrik)
26. Diusapan, didengkakkeun, tuluy diasupkeun. (Kacamata)
27. Di luar hujan angina, di WC hujan naon? (Hujan-heujeun)
28. Hayamna bodas, naonna anu hideung? (Kalangkangna)
29. Buah naon anu dipikaresep ku lalaki? Buahenol
30. Ari sakintal bisa jadi sapuluh kilo? (Bisa, lamun kiloanana ruksak)
31. Monyet naek kana tangkal kai, tinggal naonna? (Tinggal turunna)
32. Naon sababna ban sapedah anu tukang sok babari dugul? (Balas cape mikiran
kumaha carana hayang miheulaan ban hareup)
33. Jalma meuli kasur keur naon? (Keur beunta)
34. Sato naon anu sukuna dina sirah awakna dina sirah? (Kutu)
35. Kapas 2 kg, batu 1 kg, lamun ditinggangkeun kana suku nyeri mana? (Nyeri
sukuna)
36. Ku naon tukang baso nakolan mangkok? (Ku sendok)
37. Soeh teu bisa dikaput, kotor teu bisa diseuseuh. (Keretas)
38. Budak dugul asup kana embel. (Cilok)
39. Petina hiji, mayitna loba. (Korek api)
40. Kaca naon anu nyeri? (Kacabok)
41. Naon sababna kareta api manjuna ngarayap? (Mun nangtung mah nabrak kapal nu keur ngapung)
42. Kaca naon anu seungit? (Kacapiring)
43. Kaca naon anu pangbeuratna? (Kacalikan gajah)
44. Hayam naon anu keur jengke? (Hayam nu keur sondah)
45. kunaon hanjakal sok pandeuri? (mun ti payun mah nungtun munding) Salajengna..
Kamis, 15 Juli 2010
Sajarah Purwakarta
Sanggeus kajadian éta, dikirimkeun balik ekspedisi kadua ti Pasukan Mataram di handapeun luluguDipati Ukur, kitu deui ngalaman nasib anu sarua ogé. Hal ieu disebabkan pasukan Dipati Ukur indittanpa nungguan datangna bantuan ti Mataram.
Pikeun menghambat perluasan wewengkon kakawasaan kompeni (VOC), Sultan Mataram ngutusPanembahan Galuh (Ciamis) anu ngaranna R.A.A. Wirasuta jeung gelar Adipati Panatayuda atawaAdipati Kertabumi III pikeun menduduki Rangkas Sumedang (Palebah Wétan Citarum). Ogé ngadegkeunbenteng pertahanan di Tanjungpura, Adiarsa, Parakansapi, sarta Kuta Tandingan. Sanggeusngadegkeun benteng kasebut, Adipati Kertabumi III saterusna balik ka Galuh sarta wafat. NgaranRangkas Sumedang éta sorangan robah jadi Karawang alatan kaayaan wewengkonna berawa-rawa(Sunda: “Karawaan”).
Sultan Agung Mataram saterusna mengangkat putera Adipati Kertabumi III, nyaéta Adipati Kertabumi IVjadi Dalem (Bupati) di Karawang, dina Warsih 1656. Adipati Kertabumi IV ieu ogé dipikawanohminangka Panembahan Singaperbangsa atawa Eyang Manggung. Puseur dayeuh atawa puseurpamaréntahan Karawang waktu éta di Udug-udug.
Dina mangsa pamaréntahan R. Anom Wirasuta, putera Panembahan Singaperbangsa anu boga gelarR.A.A. Panatayuda I antara Warsih 1679 sarta 1721 puseur dayeuh Karawang ti Udug-udug pindah kaKarawang, jeung wewengkon kakawasaan ngawengku wewengkon antara Cihoe (Cibarusah) sartaCipunagara. Pamaréntahan Kabupatén Karawang lekasan kira-kira warsih 1811-1816 minangka alatanti peralihan pangawasaan Hindia-belanda ti Pamaréntahan Walanda ka Pamaréntahan Inggris.
Antara warsih 1819-1826 Pamaréntahan Walanda ngalaan diri ti Pamaréntahan Inggris anu ditandaankalayan usaha pangbalikan kewenangan ti para Bupati ka Gubernur Jéndral Van Der Capellen. Ku kitunaKabupatén Karawang dihidupkan balik kira-kira warsih 1820, ngawengku wewengkon taneuh anuperenahna di palebah Wétan walungan Citarum/Cibeet sarta palebah Kulon walungan Cipunagara. Dinahal ieu, kajaba Onder Distrik Gandasoli, ayeuna Kacamatan Plered dina wayah éta kaasup KabupaténBandung. Minangka Bupati I Kabupatén Karawang anu dihidupkan diangkat deui R.A.A. Surianata tiBogor jeung gelar Dalem Santri anu saterusna milih ibukota kabupatén di Wanayasa.
Dina warsih 1830, nyaéta mangsa pamaréntahan Bupati R.A. Suriawinata, anu kaceluk kalayansajieunan Dalem Sholawat, ibukota Purwakarta dipindahkan ti Wanayasa ka Sindangkasih anudiresmikeun dumasar besluit (surat kaputusan) pamaréntah kolonial Nomer 2 tanggal 20 Juli 1831.
Pangwangunan dimimitian antara séjén kalayan pengurugan ranca-ranca pikeun pembuatan DinyaBuleud, Pembuatan Gedong Karesidenan, Pendopo, Masjid Agung, Tangsi Soldadu di Ceplak, kaasupnyieun Solokan Gede, Sérang Bungangang sarta Dinya Kamojing. Pangwangunan terus nerus nepi kapamaréntahan bupati saterusna.
Nepi ka warsih 1949, Purwakarta berstatus minangka ibukota Karawang. Tapi, dumasar SuratKaputusan Wali Nagari Pasundan Nomer 12, tertanggal
29 Januari 1949 kalayan, Kabupatén Karawang dipeupeus dua bagian, nyaéta Karawang Bagian Kulonjadi Kabupatén Karawang sarta Karawang Bagian Wétan jadi Kabupatén Purwakarta kalayan ibukotanyaSubang. Dumasar Undang-undang nomer 14 warsih 1950, saterusna diatur penetapan KabupaténPurwakarta, kalayan puseur dayeuh Purwakarta, anu ngawengku Kewedanaan Subang, Sagalaherang,Pamanukan, Ciasem sarta Purwakarta.
Dumasar Undang-undang No. 4 warsih 1968 ngeunaan Pembentukan Kabupatén Purwakarta sartaKabupatén Subang SK Wali Nagari Pasundan dirobah sarta ditetepkeun yén Kabuapten Purwakarta nganngabogaan 4 kacamatan, nyaéta Purwakarta, Plered, Wanayasa, sarta Campaka. Salajengna..
Milangkala Purwakarta ka-179 Kabupaten Purwakarta ka-42
Dina acara pawei eta jelas kasampak pisan rasa kababarengan diantara warga purwakarta anu datang ti peloksok désa anu mintonkeun hasil bumi atawa hasil karajinan sarta kasenian has anu dihasilkeunku daerahna masing2,di rancang sarta dihias sakitu rupa pikeun diarak nuju ka alun alun kian santang Purwakarta,di antarana rombongan ti kacamatan Plered nu mangrupakeun sentra karajinan gagarabah nu tos kakoncara boh di Indonesia atanapi di dunia tangtu wae mintonkeun gagarabah hasil karajinan maranéhanana,Teras ti Kacamatan jatiluhur jeung hasil tambak laukna,dari wewengkon pasawahan kalayan bulir2 paréna anu ngeusi,wanayasa kalayan cengkeh sarta pala na,jeung daerah2 séjén kalayan chiri khasna masing2.
sanggeus acara kasebut réngsé,saterasna nyaéta acara pagelaran kasenian wayang golek ti giri harja 3,dalang Asep Sunandar Sunarya ti kabupatén bandung di pendopo alun2 Kiansantang beuki nambahan semarakna peringatan milangkala kabupatén Purwakarta kalayan lakon anu dibawakan nyaéta pusaka layang jamus kalimasada,Jeung deui lengkah paripolah kalakuan siCepot sarta Dawala anu matak gur ger seuri nu lalajo,nepi ka panonton teu daek ingkah dugi ka rengsena pagelaran wayang ,tabuh tilu nunjukeun waktos harita rengsena pagelaran wayang golek ogé nandakeun rengsena acara peringatan milangkala Kabupatén Purwakarta.
Wilujeng Milangkala Kabupaten Purwakarta mugia sejahtera sarta tengtrem salawasna. Salajengna..
Kamis, 01 Juli 2010
Situ Buleud
Kanggo urang purwakarta mah tos teu aneh deui jeung nu namina situ buleud,tapi teu aya lepatna oge kanggo simkuring mertelakeun ngeunaan situ buleud di ieu blog.Panginten seu'eur keneh baraya nu teu acan terang situ buleud teh naon.
Situ buleud nyaeta situ anu ayana di puser kota purwakarta nu tepatna mah di jl kk singawinata,nu sapopoena rame dijugjug kunu arulin , nu olahraga,nguseup,jeung sajabana aya oge nu datang ngan saukur pikeun leleson.
Komodeui lamun poe minggu mah rame pisan nu arulin,nu dagang ge rea ngajual macem2 dagangeun,siga pasar we pami poe minggu enjing mah.
upami teu lepat, saurna mah kapungkur sateuacan ayana kota purwakarta situ buleud teh tempat pangguyangan badak,meureun sajaman jeung Pir'aun keur ngojeg nya,,,hehehe....
Situ buleud mangrupakeun taman kota pikeun kota purwakarta,jeung deui salasahiji tempat wisata nu jadi andalan salain ti waduk/bendungan jatiluhur,sentra keramik plered jeung gunung parang pikeun kota Purwakarta. Salajengna..
Selasa, 29 Juni 2010
Kabupaten Purwakarta
Kabupaten Purwakarta, adalah sebuah kabupaten di Provinsi Jawa Barat, Indonesiaterletak ±80 km sebelah timur Jakarta. Kabupaten ini berbatasan dengan Kabupaten Karawang di bagian Barat dan sebagian wilayah Utara, Kabupaten Subang di bagian Utara dan sebagian wilayah bagian Timur, Kabupaten Bandung di bagian Selatan, danKabupaten Cianjur di bagian Barat Daya.
Kabupaten Purwakarta berada pada titik-temu tiga koridor utama lalu-lintas yang sangat strategis, yaitu Purwakarta-Jakarta, Purwakarta-Bandung dan Purwakarta-Cirebon.
Luas wilayah Kabupaten Purwakarta adalah 971,72 km² atau sekira 2,81% dari luas wilayah Provinsi Jawa Barat berpenduduk 782.362 jiwa (Sensus penduduk tahun 2005) dengan laju pertumbuhan penduduk rata-rata sebesar 2,42% per-tahun. Jumlah penduduk laki-laki adalah 391.061 jiwa, sedangkan jumlah penduduk perempuan adalah 391.301 jiwa.
Kabupaten Purwakarta memiliki motto Wibawa Karta Raharja. "Wibawa" berarti berwibawa atau penuh kehormatan, "Karta" berarti ramai atau hidup, dan "Raharja' berarti keadaan sejahtera atau makmur. Sehingga “Wibawa Karta Raharja” dapat diartikan sebagai daerah yang terhormat/berwibawa, ramai/hidup, serta makmur atau sejahtera.
Salajengna..

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aya sababaraha (beberapa) rupa (jenis) wangunan sunda buhun (lama) teh, diantarana:
· Jogo (tagog) anjing: Wangunan anu bentukna saperti anjing keur jogo (duduk) Suhunan hareup (nu siga bangus/ mulut anjing) ngiuhan émpér imah (menutupi teras rumah).
· Julang ngapak: Julang ngapak mun diténjo ti hareup (dari depan), suhunan kénca katuhuna (kanan kiri) siga jangjang (sayap) manuk, julang-suhunanana opat nyambung nu di sisi nyorondoy. Sambunganana di tengah, maké tambahan siga gunting muka di punclutna. (Julang ngapak seperti burung yang sedang terbang)
· Buka palayu: suhunan siga imah Betawi aya émpér (teras) panjang dihareup.
Umum:
o gedong: imah alus (bagus) tur badag (gede) anu biasana ditémbok
o joglo: adegan imah leutik basajan (bentuk rumah kecil)
o balé kambang: imaha anu diwangun disaluhureun balong, jsb. ('kambang' 'ngambang'), (yang dibangun diatas kolam, empang, dll)
o poporogok: imah siga saung, leutik tapi lumayan
o pakuwon: pakarangan tur imah nu sorangan
o ranggon: saung anu luhur pisan kolongna atawa anu diwangun dina tangkal kai nu luhur
o régol: panto gedé lawang pakarangan (en:gate, de: tor)
o saung: adegan leutik, biasana teu didindingan, ayana di sawah, kebon, paranti reureuh.
o babancong: wangunan leutik di sisi alun-alun baheula, panggung paragi gegedén, ayeuna mah siga tempat nu nongton kelas VIP di stadion.
o balandongan: adegan samentara pikeun narima sémah dinu hajat atawa tempat hiburan.
o balé désa: kantor pamong désa (kantor desa)
o balé kota: kantor walikota atawa bupati
o balé watangan: pangadilan
o gedong songko: imah bupati baheula
o kadaton, karaton
o pandapa (pendopo): tepas lega bagian hareup gedong kawadanaan, balé kota, jsb.
o kaputrén: bumi jeung pasaréan (tempat tidur) putri raja
o kaputran: bumi jeung pasaréan putra raja
o bénténg: adegan anu tohaga, biasana ngurilingan kota pikeun nahan panarajang musuh
o bui, panjara: paragi ngerem jelema nu meunang hukuman.
o hanggar: minangka garasi pikeun kapal udara
o stasion: pangeureunan (tempat berhenti) karéta
o halteu: pangeureunan beus
o jongko, warung: tempat dagang, di pasar biasana eusina pinuh ku jongko
o palalangon: saung luhur di leuweung atawa di huma paranti ngintip sato atawa nungguan huma
o leuit: gudang tempat nyimpen paré
o gosali: tempat gawéna panday (pandai besi)
o bédéng: imah-imah atawa adegan leutik paragi nu digarawé proyék wangunan jeung di kebon (rumah kecil tempat orang yang bekerja di kebun/ proyek bangunan)
o pakandangan: kandang gedé atawa nu loba kandang (kandang besar atau tempat yang didalamnya banyak kandang)
o gedogan, istal: kandang kuda
o karapyak: kandang munding (kerbau) atawa sapi nu dikurilingan ku pager
o pagupon: kandang japati (merpati)
o paranjé: kandang hayam (ayam)
langgar, tajug
Masigit (masigit)
Gareja (greja)
Dioropea ti "http://su.wikipedia.org/wiki/Wangunan_Sunda", & Ahmad Hadi


text:
1. Kumaha Ngamimitianana?
Ceu Onéng tatangga kuring boga pangalaman anu kacida ahéngna. Ceuk pangra-sana moal tepi ka kasorang ku nu lian mah éta pangalaman téh, kawasna wungkul ngan tumiba ka dirina sorangan. Hanjakalna éta pangalaman téh henteu bisa diambéng dido-ngéngkeun ka nu lian, bubuhan raket pakaitna jeung ajén dirina salaku awéwé, malah salaku manusa.
Mulek ngulibek baé, disidem baé dina angenna éta pangalaman téh. Tepi ka hiji mangsa, Ceu Onéng pareng maca hiji carita pondok dina majalah. Manéhna banget kataji ku éta karangan, lantaran anu dicaritakeunana méh sarua jeung pangalaman anu disidem ku manéhna salila ieu. Ditilik tina jejer caritana mah geus kaasup lumrah saenyana. Carpon anu dibaca ku Ceu Onéng téh nyaritakeun awewe urang lembur anu miang ka kota rek nyiar pagawéan. Ari hég bet kalah tigebrus. Dikukut ku germo di hiji panti pijet sarta kudu ngaladénan napsu lalaki saban peuting.
Enya, méh sarua pisan jeung nu kaalaman ku Ceu Onéng. Bédana téh pangalaman manéhna mah leuwih ahéng, leuwih keueung. Manéhna mah lain dikukut ku germo. Lain ngalayanan napsu rupa-rupa lalaki, tapi leuwih biadab ti éta. Manéhna kapaksa kudu nurut, ngaladénan napsu bapana sorangan.
Ti harita ti barang maca carpon dina majalah, Ceu Onéng bet kumejot hayang nuliskeun pangalaman hirupna. Hayang ngarang carita pondok. Ngan teu burung manéh-na hulang-huleng. Kumaha nulisna? Ti lebah mana mimiti dicaritakeunana? Kumaha sangkan geter-geter haté bisa hirup dina karangan? Kitu pananya nu saharita ngarungkup pikiranana.
Kasurung ku karep nu ngabebela, hayang nuliskeun pangalaman nu lawas minuh-an dadana téa, trét Ceu Onéng ngarang. Nyieuhkeun rupa-rupa pananya anu tadi nga-ganggu pikiranana. Teu aya préténsi naon-naon. Teu kaimpleng hayang jadi pangarang. Malah teu ieuh jadi pikiran, naha éta karanganana téh engké bisa dimuat dina majalah atawa henteu. Nu puguh kumejot hayang ngarang téh wungkul lantaran hayang ngedal-keun kereteg angen. Peun, ngan éta.
**
Aya deui dongéng Kang Oik. Manéhna ogé sarua hayang diajar ngarang, ngan henteu kawas Ceu Onéng. Pangna kitu lantaran Kang Oik mah teu weléh asa kaka-langkangan, malah asa dibangbaluhan ku tiori. Bubuhan lulusan ti fakultas sastra, kawe-ruhna kana tiori sastra téh geus hatam pisan. Naon ari carita pondok, naon baé unsur-unsur intrinsikna, kumaha sajarah kamekaranana, jeung sabajana, geus katalar pisan. Cindekna lamun seug Kang Oik ditanggap sina ngaguar tiori carpon mah moal teu noro-lang.
Hiji peuting mah Kang Oik mereketkeun manéh rék ngarang carpon. Cikopi medok saemuk, ngebul gigireun komputerna. Roko Djarum Super 16 ogé tepi ka tilu bungkus sasadianana téh. Atuh buukna ogé maké dibaseuhan sagala rupa, ngahaja ngarah seger kana pikiran majarkeun téh. Bahan picaritaeun geus ngalangkang. Geus kacipta rék dikitukeun rék dikieukeun carita pondokna téh. Gék manéhna diuk nyanghareupan komputer. Térékték nulis judul, “Kang Adud Préman Subang”. Ngahaja nulis judulna ogé digedékeun dina layar komputerna téh.
Leng ngahuleng....sajam, dua jam..., cacap tepi ka subuh!
Cikopi geus béak tilu emuk. Asbakna geus mucung ku kuntung. Ngan baé karang-anana ukur meunang satengah kaca. Teu laju-laju. Kang Adud tokoh carita anu geus hirup dina implenganana teu daék ngajanggélék dina karanganana. Réa mandeg téh lantaran terus kaganggu ku rupa-rupa timbangan. Ké, kumaha point of view-na ieu téh? Latar caritana asa teu karasa. Ih, karakter palakuna gé teu puguh deuih. Leuh, jaba apan kudu aya suspence dina carpon téh, ngarah matak panasaran nu maca. Kumaha ieu téh?
Kang Oik nepakan tarang. Baluweng.
**
Dua conto di luhur téh minangka ilustrasi anu bisa dipaké eunteung. Nu mana nu leuwih hadé upama urang rék diajar ngarang. Naha rék alamiah kawas Ceu Onéng. Prak baé ngarang sanajan henteu dibarengan ku kaweruh kana tiori. Atawa kawas Kang Oik, apal heula tiorina bari tuluy kahihileudan ku tiori?
Bisa jadi leuwih hadé prak baé ngarang.
Dina sastra Sunda, teu saeutik pangarang anu henteu ‘wawuh’ kana tiori téh. Ma-lah boa nyingkahan. Tapi maranéhna produktif, réa nulis carita pondok. Sakadar keur conto, bisa disebut upamana baé Ahmad Bakri, Adang S., jeung Holisoh M.E. Elmu ngarangna lain tina buku-buku anu medar paélmuan sastra, tapi tina hasil maca sarta neuleuman karya nu lian. Ieu pisan sigana anu penting keur nu aya karep hayang diajar ngarang téh. Kudu réa maca heula karangan nu lian. Ngarah aya babandingan. Ka dituna urang bakal boga takeran, bisa ngawilah-wilah, nu kumaha ari carita pondok téh, mana carita pondok nu hadé jeung mana anu goréng, jsb. Lebah kudu nimbang-nimbang mana ari carpon anu hadé keur dibaca, urang bisa macaan buku-buku kumpulan carpon anu geus medal. Buku-buku kumpulan carpon modél kitu mah geus puguh timbanganana, boh timbangan éditor nu ngajén atawa milihan éta carpon, boh timbangan penerbit anu medal-keunana. Di urang réa pisan buku kumpulan carpon téh. Aya anu mangrupa kumpulan karya hiji pangarang, aya ogé anu mangrupa antologi, kumpulan karya sababaraha urang pangarang. Nu disebut pandeuri upamana baé Petingan (Pustaka Daséntra, 1983), Guriang Tujuh (Kumpulan Carpon Sastrawati Sunda, Rahmat Cijulang, 1984), Sawidak Carita Pondok (PT Manglé Panglipur, 1986), Kanagan (Kumpulan Carpon Pinilih Mang-lé, Geger Sunten, 2003), jeung Surat keur ka Sawarga (Kumpulan Carpon Sastrawati Sunda, Kiblat, 2004).
Cindekna, kumaha kudu ngamimitianana upama urang rék diajar ngarang, sigana teu aya deui cara iwal ti kudu prak ngarang. Geuning ceuk paribasa deungeun, sing saha nu hayang bisa ngojay, kudu ngagebruskeun manéh ka jero cai. Rék kumaha jadina karangan urang, naha bulé naha hideung, naha nyumponan kana ajén sastra atawa henteu, ulah teuing dipikiran. Éta mah engké bakal nuturkeun, saluyu jeung karep atawa kadaék urang. Salila urang keyeng bari tuluy diajar tina karya nu lian téa, macaan karya para pangarang, insya Alloh urang bakal bisa nulis karangan anu hadé.
Ceuk Adang S. Dina bukuna Diajar Ngarang Carita Pondok, aya tilu cara anu kudu disorang upama urang hayang jadi pangarang: getol maca, getol diajar, jeung daék campur gaul jeung pangarang.
Getol Maca. Maca naon?
Maca naon baé anu mangpaat, naha élmu pangaweruh atawa karangan fiksi (car-pon, novel jeung sajabana) anu bakal ngahudang beuki gedéna karep urang diajar ngarang. Pikeun calon pangarang, réa maca karya para pangarang téh di antarana bisa ngajembaran kabeungharan basa. Ieu apan pakakas anu poko pikeun pangarang mah, kamampuh sarta kamahéran ngagunakeun basa. Sakumaha alusna bahan picaritaeun, upama henteu dirojong ku kamampuh ngolah basa mah hiji karangan bakal cawérang, teu matak kataji nu maca.
Sagédéngeun éta, ku réa maca karangan batur, urang bakal kahudang karep ha-yang ngarang. Boga motivasi kuat kitulah ceuk basa légégna mah. Sakapeung mah sok kumejot pisan hayang nulis sabada maca karangan batur téh. Kawas tadi lalakon Ceu Onéng téa. Kitu deui, ku mindeng maca urang bakal bisa neuleuman gaya masing-masing pangarang. Ka dituna éta gaya pangarang téh sok tuluy ‘diturutan’, disaluyukeun jeung watek atawa karesep séwang-séwangan. Pikeun pangarang anyar anu jiwana romantik upamana, resep kana suasana anu lantip, ngagalindeng, tangtu bakal kataji ku karangan-karangan Syarif Amin. Sawatara novel Syarif Amin, upamana baé Manéhna, Babu Kajajadén, atawa Nyi Haji Saonah, kaasup karya-karya romantik anu ngagalindeng tur nyongcolang pisan, hésé babandinganana dina sastra Sunda mah. Ari pikeun calon pangarang anu jiwana hégar, resep heureuy, cawokah, bakal kayungyun ku karya-karya Ahmad Bakri. Novelna Asmaramurka, Juru Tulis Malingping, atawa kumpulan carponna Ki Merebot, nuduhkeun karya nu leubeut ku hal-hal nu matak lucu pikaseurieun.
Naha kaci upama urang nurutan gaya nu lian? Naha moal disebut epigon, tuturut munding? Keur saheulanan mah, dina tahap-tahap munggaran urang diajar ngarang, teu matak pamali. Ulah sotéh urang terus néplak bari teu aya usaha hayang nyingkah, ngabé-dakeun manéh. Sual pangaruh, karya hiji pangarang kapangaruhan ku gaya pangarang anu tiheula, kawasna teu bisa dileuleungit. Malah Rahmatullah Ading Affandie (RAF), pangarang nyongcolang dina sastra Sunda, kungsi pok pisan balaka yén anjeunna kapa-ngaruhan pisan ku karya-karya Syarif Amin.
Ngan pangarang anu maca, anu tuluy diajar ngajembaran dirina, anu karyana bakal nyongcolang téh. Upama teu kitu, langka daék maca karangan batur, tanwandé karyana bakal jalan di tempat. Ngulibek dina pasualan anu geus lecek réa ditulis ku batur. Karyana heureut pakeun, boh téhnikna boh bahan caritana, kitu-kitu kénéh teu matak hégar anu maca.
Getol Diajar. Ieu saenyana bagian anu pangpentingna, nyaéta diajar tuluy-tuluyan. Ku cara latihan ngarang saban waktu, kamampuh urang laun-laun bakal kaasah. Bakal seukeut lila-lila mah. Ngarah sumanget ngarang tetep aya, leuwih hadé upama hiji karangan anu geus ditulis henteu diantep gular-golér dina méja, tapi tuluy dikirimkeun ka majalah atawa koran. Kumaha carana? Kari néangan di mana alamatna majalah atawa koran anu rék dikiriman karangan ku urang téh. Di urang ayeuna aya sawatara media massa anu sok ngamuat karangan carita pondok, upamana baé majalah Manglé, Cupu-manik, Sunda Midang, Suara Daérah, koran Galura, Giwangkara, jeung Koran Sunda. Upama geus apal alamatna, kari ngirimkeun karangan urang ngaliwatan pos. Keurna rék digidig langsung dianteurkeun ka rédaksina ogé teu matak nanaon ari sakira teu matak barabé mah. Tangtu baé karangan anu dikirimkeun téh minangka karya anu geus diang-gap ‘jadi’ ceuk timbangan urang. Ketikanana beresih henteu curat-corét, karanganana henteu panjang teuing, cukup ku 3 atawa 4 lambar. Lebah ukuran panjang-pondokna karangan carpon, engké urang pedar pandeuri.
Upama karangan urang teu dimuat ku rédaktur, tangtu ulah gancang peunggas harepan. Bisa jadi karangan urang can manjing kana ukuran karangan anu pantes dimuat. Hanjakalna langka, malah boa teu aya, rédaktur anu haat daék mulangkeun sarta méré kamandang kana hiji karya pangarang anyar anu can manjing téa. Tangtu kama’lum. Rédaktur bakal riweuh pisan upama kudu méré koméntar kana saban karangan anu katampa. Sanajan kitu, upama urang jol deui jol deui ngirimkeun karangan, ilaharna sok jadi catetan Kang Rédaktur. Komo upama karya urang anu kadua, katilu, katujuh, beuki undak ajénna mah. Piraku maké lapur pisan teu aya anu dimuat.
Upama karangan urang langsung dimuat. Wah, éta mah milik gedé. Hiji anugrah. Kabagjaan anu taya hinggana keur pangarang anyar mah. Efek psikologisna pohara hé-batna. Teu saeutik pangarang anyar anu tuluy dagdag-dégdég saharita nalika apal ka-ranganana dimuat. Majalahna ditémbong-témbong ka kabogoh, ka pamajikan, ka mitoha, ka tatangga, ka saha baé anu nganjang ka imahna. Karanganana dina majalah téa hantem dibulak-balik dibaca deui, bari sakapeung umat-imut semu rebéh. Reueus, asa enya geus kaaku jadi pangarang. Sumanget ngarangna tuluy hurung ngabebela.
Tangtu henteu unggal pangarang anyar kitu pepetaanana. Ngan ceuk tadi gé pangaruhna pohara gedéna. Karangan bisa dimuat dina majalah téh kudu jadi tujuan utama pikeun anu enya-enya aya karep hayang jadi pangarang mah.
Campur gaul jeung pangarang. Naon mangpaatna?
Ku mindeng pagésrék mah batu ogé kapan sok tuluy panas, sok tuluy hurung. Kitu kira-kira upama dipapandékeun. Mindeng campur gaul jeung pangarang sakurang-kurangna urang bakal kahudang hayang terus diajar ngarang. Béh dituna urang bakal mulungan kabisana, sumangetna, kabiasaanana, prosés kréatifna.
Eudora Welty pangarang nini-nini ti Amérika, upama rék ngarang téh cenah sok terus manteng ngahirupkeun tokoh carita dina implenganana, tepi ka katénjo réngkakna, tepi ka kadéngé kumaha ngomongna. Lamun geus ngalangkang kitu, kakara éta nini-nini téh nulis ngadekul. Lebah néangan inspirasi, A.A. Navis pangarang anu kawentar ku carponna Robohnya Surau Kami, cenah sok anteng nagog di WC. Ceuk béja éta pisan pangna A.A. Navis tuluy katerap kasakit ambéyen. Atuh pangarang Sunda, teu kurang-kurang miboga kaunikan séwang-séwangan. Godi Suwarna upamana, kungsi ngadongéng yén manéhna sakapeung sok nyiptakeun heula suasana ahéng saméméh parak ngarang. Nyeungeut lilin, meuleum dupa, ti dinya kakara ngumbar imaji bari ngetik.
Prosés kréatif pangarang di batur mah geus aya nu narulis, tepi ka bisa kabaca ku saha baé anu hayang diajar ngarang. Dina sastra Sunda mah can kungsi dibukukeun pangalaman ngarang para pangarang sarupa kitu téh. Padahal dina taun 1977, Paguyuban Pangarang Sastra Sunda (PP-SS) kungsi nanggap para pangarang sina ngaguar prosés kréatifna. Ceuk béja tulisan pangalaman para pangarang éta téh aya anu ngumpulkeun, tapi tepi ka kiwari can kungsi medal.
Éta pisan kasang tukangna, lantaran kabita ku buku-buku anu medar prosés kréatif para pangarang, awal taun 90-an kuring kungsi méntaan sarta ngumpulkeun tulisan prosés kréatif para pangarang Sunda. Hanjakalna, ku sabab hayang lengkep, hayang kakumpulkeun pangalaman ngarang ti para pangarang Sunda anu maroyan, éta naskah anu jumlahna kakara 12 karangan téh can bisa terbit jadi buku tepi ka ayeuna. Nya kitu téa, para pangarang anu dipénta sina nuliskeun pangalamanana téh, engké jeung éngké baé jawabanana. Antukna sumanget anu tadina gedé hayang medalkeun éta buku, tuluy luntur lalaunan. Pleng baé tungtungna mah poho. Hiji mangsa nalika Hawé Setiawan nganjang ka imah, bras ngawangkong sual éta, nya tuluy ditéangan. Ari goréhél téh naskahna kapanggih geus méh rarapet, jaba dipaké sayang babakaur. Hawé gogodeg. Keun ku uing rék ditambahan, sarta bukuna engké urang judulan “Babakaur dina Sastra Sunda,” pokna bari nyakakak.
Ngahaja rada papanjangan nyaritakeun perluna aya buku anu medar prosés kréatif para pangarang téh. Maksud téh raket pisan pakaitna jeung ‘campur gaul’ jeung panga-rang téa. Keurna urang teu bisa langsung campur gaul jeung maranéhna, ku maca pangalamanana mah apan méh sarua baé.
2. Tiori, Naha Perlu?
Sanajan tadi geus ditétélakeun yén tiori sok ngabangbaluhan, aya hadéna upama urang paham kana paélmuan kurung-karang. Élmu mah apan tetep gedé mangpaatna jaba teu kudu beurat mamawa. Anu kudu dipahing téh, ulah tuluy dibeungbeuratan ku tiori kawas Kang Oik. Ku cara maca tiorina, urang jadi terang upamana, naon ari carita pondok téh, unsur naon baé nu kudu aya dina hiji karangan carita pondok.
Enya, naon atuh ari carita pondok téh?
Réa pisan pamadegan para ahli anu nerangkeun wangenan carita pondok téh. Teu kudu diguar papanjangan, urang cokot nu pokona baé. Ongkoh sok matak lieur apan ari perkara definisi mah. Carita pondok téh karangan rékaan (fiksi) anu wangunna pondok, kira-kira 3-4 kaca majalah, anu ngasongkeun hiji kajadian. Palakuna umumna tara loba, cukup ku saurang atawa duaan palaku utama. Dina carpon mah carita téh kudu sing sarwa singset tur pepel. Anu pokona pisan nyaéta ayana hiji kajadian. Upama urang nyaritakeun kaayaan di pasar, sanajan tepi ka témbrés ogé nyaritakeunana can bisa disebut carpon. Iwal lamun di éta pasar aya copét anu diteunggeulan lantaran kaperego maok dompét upamana. Aya hiji peristiwa anu diasongkeun!
Ku sabab kudu singset téa, lebah muka carita ogé ulah ngagebay papanjangan, tapi kudu langsung mawa nu maca kana hiji kajadian. Dina sastra Sunda carpon anu wandana kitu téh sok mindeng kénéh kapanggih. Pangarang anteng nyaritakeun latar atawa nyaritakeun implengan palaku. Ceuk Rosihan Anwar mah sepuluh kata pertama téh konci anu kacida pentingna, naha hiji carita rék tuluy dibaca ku nu maca atawa moal. Malah Anton Chekov, pangarang Rusia anu kamashur leuwih tandes deui. Upama anjeun ngarang carpon pokna, tilepkeun wé kaca anu kahijina mah, tuluy soéhkeun sarta piceun bagian anu luhurna!
Salian ti kudu aya palaku jeung hiji kajadian, naon deui unsur séjénna?
Ieu ogé urang tingkes anu pokona baé.
Galur jeung plot. Rada hésé saenyana nétélakeun plot téh, da sok nyumput dina guluyuran carita. Sakadar keur gambaran, anggap baé urang nyaritakeun Kang Adud anu jadi préman Subang, éta disebutna galur. Upama urang nyaritakeun Kang Adud maot alatan dipergasa ku baturna, éta plot. Tegesna plot téh hiji konflik, hiji kajadian anu bakal ngahudang klimak carita.
Point of view, nyaéta rék ngaliwatan saha pangarang cacarita. Naha rék maké tokoh kuring, manéhna, atawa ngaran hiji jalma. Pikeun pangarang anyar, ilaharna nu umum sok dipaké téh tokoh kuring. Pangna kitu lantaran bahan anu dicaritakeun téh beunang ngaraéh tina pangalaman sorangan. Sanajan kitu “kuring” dina karangan henteu salilana jadi tuduh pangalaman pangarangna.
Téma jeung amanat. Pangarang nulis karangan téh lantaran kajurung hayang nepikeun hiji jejer pasualan, naha sual ajén kamanusaan, perjoangan, katelengesan, asih nu peunggas di tengah jalan, jsb. Ieu téma carita téh henteu nembrak, henteu dipokkeun ku pangarang, tapi nyumput buni dina carita. Kapanggihna atawa karasana sanggeus urang réngse maca. Kitu deui amanat, bisa dilenyepan satutasna urang tamat maca hiji carita. Euh, kitu geuning pamustunganana jalma anu telenges téh. Kitu balukarna jalma anu ngugulung harta banda téh, jsb. Kadieunakeun mah, ku kamekaran sastra modéren ayeuna, éta amanat téh henteu ‘hitam-putih’ kitu diasongkeunana ku pangarang. Carita sakapeung ngan saukur imprési, rékaman kajadian sabéngbatan, tapi ku katapisan panga-rang karasa antebna kana mamaras nu maca. Carpon “Puteri Tidur” tarjamahan tina Sleeping Beauty karya Marquez upamana, ngan saukur nyaritakeun hiji lalaki anu kagendam ku mojang geulis di bandara. Éta mojang téh bet kabenaran diuk pagigir-gigir dina pesawat, sarta saré ngageubra. Teu aya paguneman naon-naon. Tokoh kuring salila-lila manteng mikiran mojang geulis gédéngeunana.
Karakter atawa pasipatan palaku. Pangarang kudu bisa negeskeun pasipatan palaku anu dilalakonkeun, naha tina pikiranana, omonganana, atawa réngkak paripolah-na. Ieu pasipatan téh kudu angger deuih ti awal tepi ka tungtung carita. Pangarang kudu konsisten ngajaga karakter para palaku séwang-séwangan. Lebah aya robahna, ilaharna lantaran aya peristiwa anu mangaruhan kana jiwa palakuna. Lamun teu kitu, nu maca sok kerung. Naha nya, ongkoh cenah kacaritakeun telenges, tapi bet jadi daréhdéh? Kitu kira-kira nu maca protésna ka pangarang anu teu apik ngajaga watek palakuna.
Suspencé, atawa sumput beling ceuk istilah Wahyu Wibisana mah, nyaéta pasual-an anu ngahaja disumputkeun atawa diantep sina ngelemeng ku pangarang, ngarah nu maca matak panasaran, hayang tamat tepi ka pungkasan carita.
3. Rék Nyaritakeun Naon?
Bahan anu bisa diréka jadi hiji karangan teh kacida réana, boh anu kaalaman langsung ku urang boh tina pangalaman anu lian, boh anu nyampak di sabudeureun urang boh anu kadéngé ti tempat séjén. Kari urang bisa milihna jeung ngaraéhna.
Hiji poé aya tatangga ngadongéng bari rambisak lantaran televisina dicokot ku nu nagih hutang, mangkaning anakna harita keur ronghok lalajo televisi. Hiji mangsa di terminal katénjo pisan ku panon urang aya préman nu katénjona telenges. Awakna pinuh ku tato, ceulina dianting, sarta buukna dicét beureum. Tapi basa kadéngé ngong sora adan, éta préman téh bet gura-giru wudu sarta cong solat di musola. Dina waktu nu séjén deui, urang nénjo berita dina televisi, awéwé nu geus umuran nginghak bari ngangais budak, nénjokeun buldoser anu keur mahabu ngaruntuhkeun imahna. Jeung réa-réa deui.
Éta di antara rupa-rupa kajadian anu mindeng sok kasaksén ku urang tina kahirup-an sapopoé. Bahan-bahan anu bisa diraéh jadi hiji karangan carita pondok.
Réa kénéh saenyana anu bisa diguar ngeunaan ngarang carpon téh. Keur saheula-anan urang pungkas semet dinya baé. Paralun, bisa ngadongéng sakitu ogé lain asa manéh bisa ngarang. Boa kaasup kana ngabéjaan bulu tuur. Ongkoh naon-naon anu tadi dicaritakeun téh éstu tina pangalaman sorangan.
4. Carpon Bacaeun
Carita pondok anu ditulis ku Ceu Onéng téa, teu kungsi kabaca tepi ka ayeuna. Ngan lalakon hirupna, lila eunteup ngalangkangan. Ku kuring tuluy ditulis dijieun carpon. Ieu carpon kungsi dimuat dina majalah Manglé sawatara waktu katukang. Ulah ditilik alus-goréngna. Ieu mah minangka bahan baé anu bisa disawalakeun.
Anaking jeung Bulan
HANDAPEUN lampu-lampu dayeuh nu ngempur manéhna leumpang téh.
Jejem teu luak-lieuk, tapi henteu rusuh katénjona, sanajan teu kaasup kana ukuran leumpang ngagandeuang nu kitu mah. Tapi upama ditelek-telek riukna, kaciri yén nu keur leum-pang téh saenyana hayang geura tepi ka tempat nu ditujulna. Biheung di mana. Saliwat mah puguh siga nu keur kasarung. Wayah kieu, tengah peuting, manéhna pangawak awéwé, maké ngulampreng kénéh di tengah kota. Keurna aya nu nyangka urang lembur, pantes. Urang lembur nu keur kokotéténgan néangan dulur atawa salaki nu teu puguh dumukna. Da enya atuh, dangdanan sahinasna, nyangklék kantong bari ngais orok, ngaprak leumpang bangun sakaparan-paran.
Manéhna antaré leumpang ka kulonkeun. Ngalinjing mipir-mipir birit peuting, muru tempat anu teu kungsi kaimpleng di mana perenahna. Ngan dilelebah baé ku pikirna sorangan. Kira-kira di lebah dinya, ka dinya jalanna, kitu patempatanana. Geus diwangwang sagala rupana, tadi basa manéhna rék indit ti tempat panganjrekanana. Puguh baé henteu ujug-ujug jung, manéhna téh. Malah lain rumegag rék indit téh tapi ngareugeu, ngabigeu, awahing ku keur poékeun samagaha pikir. Nginghak ngabangingik geus puguh. Malah tepi ka saatna cimata. Tepi ka garingna pisan. Kawasna teu kaukur ku cimata ngerikna rarasaan manehna téh.
Lebah lahan nu rada lénglang, manéhna tatanggahan ka langit, neuteup bulan.
Reg ngarandeg.
Ngajeugeug bari tanggah watara lila.
Di langit kawas aya nu ahéng. Peuting harita horéng bulan keur meujeuhna mabra. Bulan di langit dayeuh anu teu pati ngempray, sab kasilep ku lampu nu marakbak di mana-mana. Tapi peuting ieu téh moal salah opat welasna, cek pikirna. Tuluy aya nu ngolébat dina ingetanana, beungeut indungna di lembur, jeung imahna nu nguyupuk nyengceling di luhur pasir. Ujug-ujug nyéngcélak baé, hirup dina implenganana. Indungna ari nincak mamaleman caang bulan téh sok ngalaong baé ngaji sapeupeuting. Sorana ngagalindeng nembus lulurung-lulurung simpé. Biheung, manéhna teu kungsi nanyakeun ku naon pangna kitu. Ngan anu inget ti barang ditinggalkeun ditalak ku bapana, indungna sok ngaji kitu téh. Bapana geus taun-taun ngancleung hirup di dayeuh bari lat poho ka anak. Karuhan baé, kadua indungna manéhna kapaksa kudu nandangan kasusah, lara balangsak taya tempat pamuntangan. Nu matak ari geus ngadéngé peuting-peuting indungna ngaji, sok karasa antebna. Sora indungna nu ngalaong ti luhur pasir, jeung cahya bulan nu ngempray, duanana nyerep kana angenna, nyirep lelembutanana. Wening taya bandingna.
Ayeuna bari tanggah neuteup bulan, bet kadéngé deui sora indungna téh, ngalaong hawar-hawar di kajauhan. Karasa laun-laun aya nu ngagelek dina tikorona.
Saamparan reueuk hideung lalaunan nyimbutan bulan.
Manéhna tungkul deui. Malah kawas ngagentak kage-bahkeun biheung ku naon. Gedig deui manéhna leumpang. Semu rusuh ayeuna mah.
Manéhna neger-neger manéh, netegkeun karep. Nyieuhkeun naon-naon nu ngalalar jeung ngalangkang dina pikiranana. Kalangkang mangsa katukang anu saenyana sok remen némbongan. Teu, aing teu kudu ngalimba, gerentesna bari ngagisik juru panonna. Geus lila apan tilem tina pikiran aing, indung, dulur, imah jeung lemburna, pasir jeung bulanna. Geus dipupus lantaran ngahaja hayang mopohokeun.
Angin peuting lulumpatan dina lulurung, ngahiberkeun bau runtah, tuluy nebak buukna nu ngarumbay. Hiek aya nu kaambeu, nyocokan irungna. Manéhna ngarandeg negeskeun téténjoan. Horéng teu jauh hareupeunana aya nu keur ngahégak ngukuyan bak runtah: jelema jeung anjing. Anteng silih herengan parebut tulang, bangké, jeung sésa kadaharan nu bahé, baya-tak dina trotoar.
Manéhna ngarandeg, ngajanteng lebah dinya. Ahéng ku téténjoan. Tuluyna tiluan pape-long-pelong bari jempling euweuh nu nyoara; manéhna, lalaki, jeung anjing. Itu tangtu asa kage-bah kagareuwahkeun. Malah tina seukeutna teuteupan éta lalaki jeung anjing, ku manéhna kateguh yén éta dua mahluk téh asa keur didodoho, asa rék disoro, direbut rejekina. Duanana kawas taki-taki rék ngarewég manéhna. Atawa boa-boa itu pada merong téh lantaran katénjoeun aing babawaan, cek pikirna. Manéhna ngagebeg, reuwas, bari dirungkup kakeueung. Leungeunna tipepereket nangkeup orok dina aisanana. Késangna ngucur di sakujur awakna.
Keur kitu kadéngé hawar-hawar sada nu nakol tihang listrik di kajauhan.
Belentrang! Belentrang!
Manéhna asa ujug-ujug boga tanaga pikeun nyingkah ti dinya. Gedig baé indit. Ngabig-brig semu lumpat. Keur manéhna saenyana teu matak ahéng. Di kota sakapeung euweuh bédana antara jelema jeung anjing. Sakurang-kurangna kitu anu kasampak jeung karasa ku manéhna.
Simpé karasa nyaliara, ngarungkup lelembutanana. Béda ti sasari, peuting harita nu karasa ku manéhna asa pohara simpéna. Padahal taya nu robah, boh dédéngéan boh téténjoan. Kitu ilaharna gé. Dina peuting nu ngagayuh ka janari, cara harita, dayeuh kapan sok angger ngempur. Hirup terus digelarkeun, ngaguruh taya reureuhna. Tapi harita, naon-naon anu katénjo atawa kadéngé, lain matak ngahudang ludeung cara sasarina. Henteu matak kebek ku pangharep-an cara tilu taun katukang basa manéhna mimiti nincak dayeuh tur leumpang di jalan anu éta, nu ayeuna keur disorang deui ku manéhna. Henteu, teu kitu. Malah sabalikna pisan. Bulan, jelema, anjing, bangké, runtah, jeung sora indungna, kabéh kawas ngagencét haténa, nanceb kana mamaras rasana.
Léngkahna beuki gancang. Asa aya nu ngudag ngabeberik. Asa aya leungeun roroésan tukangeunana. Leungeun indungna nu rék ngajéwang pigeulangna, nyegah manéhna, ngiwat orok nu angger ngageubra dina aisanana.
Manéhna ngahégak asa capé kabina-bina. Jajantungna asa aya nu nindihan, aya nu nga-heumpik sakaligus. Késangna beuki ngucur di sakujur awakna. Moal, aing moal galideur, da euweuh deui cara iwal ti kudu kieu, gerentesna bari ngemprid. Basa manéhna ngalieuk ka tukang, gebeg deui, horéng anjing nu tadi téh nuturkeun. Malah lain hiji, tapi aya tiluna anjing téh, ngariclik tukangeunana. Puguh baé beuki nambahan kakeueung. Manéhna asa keur diboro, dikepung anjing. Awakna semu ngadégdég mengkek kasieun. Léngkahna beuki gancang, jojoré-latan nyorang panjangna trotoar nu ngembat taya tungtungna.
Gep, asa aya nu néwak pigeulangna.
Lain, lain anjing. Tapi leungeun bapana. Jalma anu salila ieu dipaké tempat nyaluuh.
Harita ti barang anjog ka dayeuh, milu nganjrek di kamar kontrakanana, karasa pisan kanyaah bapana téh. Malah sakapeung sok karasa ngogona, padahal tadina mah apan sakitu ngamplengna. Malah miceun baé sasatna, miceun ka anak, da ari indungna mah apan geus diragragan talak ti harita kénéh. Naha peta bapana kitu téh pedah manéhna nyorangan teu boga deui pamajikan, atawa geus kitu baé kuduna sipat nu jadi bapa, biheung. Ku manéhna tara nemen-nemen dipikiran. Anu puguh, ujug-ujug karasa baé betahna hirup di dayeuh téh. Komo ti barang bisa digawé mah. Najan gajihna teu sabaraha, tapi karasa jadi pangjurungna. Ngajurung ngahu-dang ludeung hirup dina gumuruh dayeuh.
Bapana nya kitu deui, ti barang aya manéhna katémbong béragna. Henteu ripuh kawantu aya nu ngurus, daharna, pakéna. Komo kasebutna jadi satpam di pabrik, indit subuh datang peuting téh jeung enyana. Manéhna anu sasadiaan di imah téh, bubuhan manéhna mah gawéna henteu dur-duran. Lamun bapana datang peuting, manéhna sok ngulutrak mukakeun panto. Atawa lamun bapana mekel konci mah, sok geus kasampak aya baé di kamar. Sakapeung mah manéhna sok reuwas. Keur meneran tibra mah tara kadéngé bapana ngulutrak téh. Ari lilir, bapana geus ngajanteng bari daster manéhna nyingsat ka mana-mana.
Kitu baé reuhreuy hirup paduduaan. Beuki lila bapana kawas beuki nyaah ka manéhna. Ari tas gajihan, sok katémbong rébo babawaan. Ku manéhna kataksirna hayang nyukakeun anak. Hiji waktu mah maké mangmeulikeun baju sagala rupa, baju daster, paranti saré majarkeun téh. Kaénna semu carang, tepi ka awak bakal témbong ngalangkang lamun dipaké téh. Harita kénéh gé tuluy dipake éta daster téh, diajaran. Manéhna lunggak-linggek hareupeun eunteung. Tukang-eunana bapana mencrong, ngalelekan sakujur awak anu keur ngeunteung.
Tepi ka hiji peuting, manéhna keur saré ngageubra, keur ngimpi neuteup bulan di buruan imahna nu nyengceling di mumunggang; ngimpi ngadédéngékeun sora indungna nu ngalaong ngaji yasin. Keur kitu bet karasa asa aya leungeun nu ngusapan pipina, bitisna, pingpingna....
Koréjat manéhna hudang.
Ngajeugeug hareugeueun, mencrong lalaki hareupeunana. Bapana. Lain, lain bapana. Tapi sidik enya, éta téh bapana. Pada jempling baé taya nu ngomong sakemék. Rohangan kamar kawas ujug-ujug kasirep ku naon boa. Jempling tapi karasa genting. Tah, panon bapana nu hurung nu mawa genting téh. Sidik pisan teuteupna peuting harita mah ahéng katénjona. Lain teuteup bapa ka anak, tapi teuteup lalaki nu nyidem birahi.
Manéhna ngised, mundur.
Gep leungeunna dicekel. Ku manéhna diképéskeun. Tapi itu kalah beuki pageuh nyekel-na. Manéhna teterejelan ngaleupaskeun manéh. Tapi nu nyekel tambah ngonci, malah tuluy meubeutkan dirina kana kasur. Manéhna ripuh. Papuket baé tuluyna mah. Anak jeung bapa. Nu ngamuk hayang leupas jeung nu ngadengkék hayang ngumbar napsu ngaberung. Pagugulung. Anak jeung bapa.
Sabedas-bedasna ogé tanaga awéwé, naon hartina. Piraku rék bisa ngejat tina genggeman lalaki nu keur ngagugudag ku napsu iblis. Langit peuting nu harita geus hideung ku indung men-dung, kawas turun laun-laun ngalingkup suhunan, tuluy ngagebrét nurunkeun hujan. Manéhna nya kitu deui, bari nyuuh téh ngagukguk hujan cimata.
Sugan ukur semet dinya lalakon hirupna téh.
Horéng éta mah kakara riakna mun cai mah, saméméh ngajelegur datang ombak nu leuwih rosa umpalan. Bapana nu tadina sasat dipaké tempat nyaluuh basa manéhna hayang ngumbara hirup di dayeuh, geus nyieun peta biadab, ngagadabah ngarurujit dirina. Tuluy runtuh baé sakabéhna, sumangetna, angen-angenna, geus taya pulukeun. Wungkul ngan rasa hina nu meureutan haténa saban waktu. Diteumbleuhan geugeuleuh anu ngan ngaheumpik ka dirina so-rangan.
Tapi kahirupan henteu ngarandeg lebah dinya.
Waktu terus baé ngagilisir kawas angin, halon nebak dangdaunan, atawa ngahiuk neum-bag cadas nu nangtawing. Manéhna gé laun-laun mah milu asup ka dinya, kana lulurung waktu, kana ulekan hirup nu ahéng, bari angger kudu disorang. Teu bisa ngejat ongkoh. Teu bisa nying-kah ngajauhan. Malah kawas dicangcang baé tuluyna mah. Da jeung enyana deuih, manéhna dikungkung dikurungan. Angger hirup di dinya, paduduaan jeung bapana. Kungsi manéhna nyo-baan ngalolos kabur, tapi teu kungsi saminggu, bapana geus nyerek manéhna. Tepi ka hiji waktu manéhna ngarasa lendeng, lalieur hayang utah saban waktu. Aya binih nu laun laun-laun jadi dina pianakanana. Gugurkeun! Cek bapana.
Bulan ngempray deui di langit. Angin peuting ngusapan buukna nu semu beueus ku ciibun. Léngkahna geus anjog ka tungtung dayeuh, moal lila gé bakal tepi ka tempat nu rék ditu-julna. Leumpangna beuki gancang, bangun inggis sieun kapegat balébat. Sieun katénjo ringkang-na, ku saha baé atawa ku naon baé.
Geus tepi mah horéng henteu sakumaha anu kaimpleng ti tadina.
Manéhna ngajeugeug baé nénjo runtah nu ngagunung téh. Cek pikirna, moal rék talang-ké, rék sok baé disimpén dituruban orokna téh, tuluy manéhna geuwat ngejat deui. Henteu, teu kitu. Nénjo runtah ngagunung jeung sora anjing babaung, dirina ujug-ujug dikepung kakeueung. Kakeueung anu pohara antebna. Leungeunna tipepereket nangkeup orok nu angger ngageubra dina aisanana. Samping nu ngarungkup orokna dibuka lalaunan. Bréh beungeut nu suci beresih. Dina beuheungna aya nu ngageleng semu beureum, tapak ramona nu tadi ngaranggeum lalaunan. Lalaunan tapi tuluy mangkék sakaligus, ngarah teu kadéngé ngocéakna. Enya teu kadéngé ceurik orok téh, ngan sukuna baé kekejetan. Éta gé teu lila, pantesna rohna tuluy ngahiur ka luhur langit.
Teu katahan harita mah nu ngagelek dina tikorona téh. Gauk baé manéhna ceurik. Awak-na rampohpoy, asa leyur, lungsé kapupul bayu. Méh-méhan rubuh basa leungeunna ngudar aisan téh.
Manéhna mereketkeun manéh, ngumpulkeun sésa tanagana. Orokna ditampék dibawa ka lebah hunyudan runtah. Sok ditunda diamparan samping. Henteu dirurubkeun samping téh. Orokna sina ngagolér kitu baé. Awakna, beungeutna, lir cahayaan katojo bulan purnama nu ngempur. Bangun keur tibra, cunggelik nyangsaya dina runtah nu ngagunung di sakurilingna.
Manéhna ngajengjen kénéh, kawas hayang méakkeun teuteup panungtungan. Beulah ditu, anjing nu tadi nuturkeun geus ngajarogo, mencrong manéhna. Hésé ngagambarkeun kumaha riuk jeung rarasaan manéhna harita. Nu puguh ahéng pisan katénjona. Manéhna ngajentul kawas arca, disanghareupan anjing nu jarempling, handapeun bulan nu ngebrak nyaangan layon orokna. Keur kitu bet asa kadéngé ku manéhna sora indungna hawar-hawar, keur ngaji ngalaong di kaanggang-an.
Bari rampohpoy manéhna tuluy ngaléos.
Basa léngkahna geus jauh, kadéngé sora anjing ragég bangun keur parebut hakaneun ti lebah dinya, ti lebah anakna nu tadi ngageubra kasorot ku cahya bulan. ***
(Dimuat dina Manglé No. 2004, Feb. 2005)
Sumber:
1. Adang S., Diajar Ngarang Carita Pondok, CV Pustaka Buana, Bandung, 1987
2. Arswendo Atmowiloto, Mengarang itu Gampang, PT Gramedia, Jakarta, 1986
3. Drs. A. Hadi Nafiah, Anda Ingin Jadi Pengarang? Usaha Nasional, Surabaya, 1981
4. Majalah Manglé No. 2004, Fébruari, 2005
5. Mochtar Lubis, Sastra dan Tekniknya, Yayasan Obor Indonesia, Jakarta, 1997


text:
“Wah, moal kaduga yeuh mawana, “ pikir Si Kabayan téh. Tuluy wé nangka téh ku Si Kabayan dipalidkeun ka walungan. Jung waé balik ti heula, da geus kolot ieuh!” ceuk Si Kabayan téh nyarita ka nangka.
Barang tepi ka imah, Si Kabayan ditanya ku mitohana.
“Kabayan, meunang ngala nangka téh?”
“Komo wé meunang mah, nya gedé nya kolot,” témbal Si Kabayan.
“Mana atuh ayeuna nangkana?” Mitohana nanya.
“Har, naha can datang kitu? Apan tadi téh dipalidkeun dititah balik ti heula, ceuk Si Kabayan téh.
“Ari manéh, na mana bodo-bodo teuing. Moal enya nangka bisa balik sorangan!” Mitoha Si Kabayan keuheuleun pisan.
“Wah nu bodo mah nangkana, kolot-kolot teu nyaho jalan balik,” ceuk Si Kabayan bari ngaléos.


text:
Kapur Tulis
Kapur tulis asalna tina kapur nu dijieun tina apu nu lemes pisan, ilaharna di Sunda nu disebut kapur teh nu sok dipaké sapopoé nulis dina bor nu sok di sebut kapur tulis.[1] Apu tina kapur tulis sabenerna asalna tina sato.[2] Perairan samudera téh katutup ku sagala rupa wangun tutuwuhan sarta sasatoan anu pohara leutik.[2] Salah sahijina nyaéta sato bersel hiji anu dingaranan "foraminifera". Kerangka-kerangka ti mahluk-mahluk ieu dijieun tina kapur.[2]
Sabot sato-sato ieu paéh, kerangka-kerangka maranéhanana anu pohara leutik tikerelep ka dasar samudera.[2] Geus lila, lapisan kandel ti kerangka-kerangka ieu ngabentuk.[2] Tangtu waé proses ieu merlukeun waktu jutaan taun.[2] Lapisan ieu sacara lalaunan jadi tersementasi sarta mundel, sarta jadi batu kapur nu beyé anu dingaranan kapur tulis.[2]
Sagala rupa gangguan di bumi mindeng ngabalukarkeun lumangsungna daratan nu garing di daratan saméméhna kakeueum cai.[2] Salah sahiji ti tempat-tempat di mana hal ieu lumangsung nyaéta sapanjang Kanal Inggris.[2] Lapisan-lapisan sagara kadorong ka luhur.[2] Saterusna bagian-bagian anu beyé kakikis ku cai sarta ninggalkeun karang-karang kapur raksasa.[2] Dua karang kapur anu kawéntar nyaéta karang-karang kapur anu aya di Kanal anu ngawatesan Inggris di Dover sarta Perancis di Dieppe.[2]


text:
Kampung Gajah
Kampung Gajah nya éta obyék wisata kadaharan anu aya di Bandung, arah nuju lémbang di Jalan Sersan Bajuri KM 3,8 (tiheula ngaranna Century Hills) masih saarah jeung Kampung Daun, Sapulidi, imah stroberi sarta The Peak.[1] Pamandangan ti tempat ieu éndah jeung hawana sejuk. [1] Pikeun asup ka dina areal ieu dikenakan waragad parkir Rp 2.000/jam. [1] Alatan anyar buka mangka masih tacan teuing nu datang anu datang. [1] Sawatara counter komo masih tacan buka. [1] Tempat diuk sadia cukup loba sarta merenah, tapi kombinasi kadaharan masih tacan loba teuing. [1] Leuwih loba ngajual kadaharan, kawas somay, batagor, sosis, sedengkeun kadaharan abotna sadia steak, iga beuleum. [1] Hargana kurang leuwih jiga jeung Kampung Daun sarta The Peak. [1] Cocog pikeun tempat nongkrong babarengan réncang/kulawarga bari mengobrol sarta ngarasakeun kesejukan sarta keindahan pamandangan.[1] Diditu ogé sadia sagala rupa kaulinan kawas mini ATV, Buggy, Aréna ulin anak, Kuda Tunggang, Sapédah Tandem, tuluy segway eco ride, sarta urang bisa nyéwa mobil Smart anu ramah lingkungan.[1] Kampung Gajah nawarkeun pilihan fun activity atawa kaulinan anu unik sarta henteu bisa kapanggih di tempat séjén. Fun activity ieu bisa dipaké ku jelema dewasa atawa barudak. [2] Antara séjén, Segway, Buggy, ATV, Children Play, Body Cycle, Kuda sarta Délman. [2] Di ndonésia Kampung Gajah ngayakeun SKYRIDER kalayan 439 Méter Paralel Adventure The flying Skyrider anu bisa diapungkeun sacara bareng atawa sorangan pikeun ngarasakeun pamandangan dayeuh Bandung sarta gunungna.[2] Sadia ogé fun activity anu husus ditujukan pikeun barudak kawas teletubbies, mini Atv, big children playstructures], mini flying fox, swing & swing, monkey bar, garden shelter, trampoline, bicyle track sarta mini beca. [2]


text:
Cianjuran Free Mp3 Download
MUST READ
:
1. Download Link will working with Browser MOZILLA FIREFOX & CHROME
only.
2. Don't use IE (Internet Explorer)
browser.
Kawih Cianjuran - Mupu Kembang Asepsumardi Mp3
Lagu Sunda Cianjuran - Bulan Tumanggal Mp3
Cianjuran Gunung Sari - Ida Widawati Akoer Lahflv Mp3
Kecapi Suling Cianjuran Mp3
Tembang Lawas - Tembang Kecapi Cianjuran Mp3
Tembang Sunda Cianjuran Cinta Waas Gawil Rumingkang Panutup Sengot Mp3
Cianjuran Sekar Manis Mp3
Kacapi Suling Cianjuran - Bangbara Mp3
Tembang Sunda Cianjuran - Damas Competition 2009 Mp3
Cianjuran Lagu Kidung Diiringi Kacapi Dan Suling Dalam Acara Bukan Empat Mata Trans 7 Mp3
Ceurik Rahwana Mp3
Tembang Cianjuran Nimang Mp3
Cianjuran Mangu2 Kaleon Palangsiang - Rosyanti Akoer Lahflv Mp3
Kawih Cianjuran - Sunda Mekar Asepsumardi Mp3
Belajar Kacapi Tembang Cianjuran - Tabuhan Gelenyu Jemplang Panganten Mp3
Cianjuran Papatet Balagenyat Mustika - Rosyanti Akoer Lahflv Mp3
Kawih Cianjuran - Balebat Asepsumardi Mp3
Sundanese Music Kacapi Indung Cianjuran Liwung Jaya Song Mp3
Lagu Sunda Cianjuran - Hariring Kuring Mp3


text:
Kana
- Kanggo hartos sanes Kana, tempo Kana (disambiguasi).
Kana nyaeta watesan umum keur skrip syllabic Basa Jepang hiragana (ひらがな) jeung katakana (カタカナ), dina sistim heubeul disebutna manyogana. Kana diwangun salaku pilihan jeung tambahan tina karakter logographic Basa Cina nu di Jepang disebut Kanji (漢字; diucapkeun dina Basa Cina "hanzi").
- *Basa Jepang teu ngabogaan sarta teu pernah make kana keur sora ye, yi atawa wu.
Daptar eusi
Pamakean kiwari[édit | sunting sumber]
Hiragana ilahar dipake keur nembongkeun aspek grmatikal dina basa. Dipake oge keur ngagambarkeun kecap asupan (ilaharna dina Basa Jepang, tinimbang tina Basa Cina asli) dina kanji. Tempo artikel ngeunaan hiragana keur leuwih jelas.
Kiwari katakana leuwih ilahar ngan dipake keur nulis kecap nu asalna tina basa asing tur teu ngabogaan kanji. Conotona, "George W. Bush" bisa ditulis ジョージ・W.・ブッシュ. Katakana dipake oge keur efek sora, watesan biologi jeung sababaraha merk. Tempo artikel katakana keur leuwih jelas.
Kana bisa ditulis make hurup leutik luhureun atawa katuhueun kanji nu kurang dipikawanoh keur nembongkeun cara macana; ieu disebut furigana. Furigana ilahar dipake dina buku barudak. Literatur keur barudak leutik nu can apal kanji ditulis babarenan tur make kombinasi hiragana keur gagantina.
Sajarah kana[édit | sunting sumber]
Boh hiragana jeung katakana diwangun tina sistim kana heubeul nyaeta man'yōgana, salah sahiji karakter fonetik make kanji. Man'yōshū, sajak antologi heubeul ditulis dina taun 759, nu ditulis make skrip heubeul.
Kana sacara tradisional geus di pake ku Buddhist priest Kūkai dina abad ka-9. Kūkai mawa skrip Siddham basa mulang ti China dina taun 806; manehna miresep kana ucapan jeung tulisan nu nyabakeun manehna nyieun kasimpulan yen Basa Jepang leuwih hade digambarkeun ku alfabet fonetik tinimbang kanji nu geus ilahar dipake.
Susunan[édit | sunting sumber]
Kana dasar keur susunan dina Basa Jepang. Ieu dipake dina susunan gojūon (あ い う え お … わ を ん), oge susunan iroha nu dipake keur nomer-nomer dina sababaraha aturan. Beda dina kamus nyaeta dina susunan bagean keur ngabedakeun panjang/pondokna sora, tsu leutik jeung diacritik. Sakabeh Basa Jepang teu make kecap lolongkrang (iwal ti keur barudak), taya susunan kecap ka kecap nu aya kana ka kana.
Kana dina Unicode[édit | sunting sumber]
Hiragana dina Unicode antara U+3040 ... U+309F, sarta Katakana antara U+30A0 ... U+30FF. Karakter nu jarang (WI jeung WE) oge ngabogaan kode sorangan, iwal keur ''hentaigana'', sabab hentaigana dianggap varisi glyph tina kana nu umum.
Titik kode U+3040, U+3097, sarta U+3098 teu dipake dina Unicode 4.1. Karakter U+3095 jeung U+3096 nyaeta hiragana leutik ka jeung ke. U+30F5 jeung U+30F6 sarua keur katakana. Karakter U+3099 jeung U+309A kombinasi dakuten jeung handakuten, nu pakait kana spasi karakter U+309B jeung U+309C. U+309D nyaeta tanda ulang hiragana , dipake keur ulangan hiragana samemehna. U+309E sora tanda ulang hiragana, keur nyingket hiragana samemehna tapi sora konsonan (k jadi g, h jadi b, jeung saterusna). U+30FD jeung U+30FE tanda ulang katakana. U+309F iketan "yori" (より) kadang kala dipake dina tulisan nangtung. U+30FF iketan "koto" (コト), oge dina tulisan nangtung.
Tambahan, aya satengah lebar sarua jeung lebar pinuh katakana. Ieu code dina kode blok satengah jeung pinuh (U+FF00–U+FFEF), mimiti U+FF65 nepika U+FF9F (karakter U+FF61–U+FF64 tanda halfwidth punctuation):
Aya oge "Katakana Phonetic Extensions" leutik antara (U+31F0 ... U+31FF), karakter nu dipake keur nulis dina Basa Ainu.


text:
Baju kanggo akang
Ka tempo ti kajauhan ican lempang bari jeung leules
Ican :” assalammualaikum wr.wb”
Nurlia :” waalaikum salam akang, kumaha di gawae the lancer>”
Ican :” alhamdulilah lancer neng, neng akang hayang nginum?
Nurlia :” euweh nanaon di dapurna oge, cai acan naheur, gula teu aya, kopina oge teu aya, kumaha atuh akang”
Ican :” ari titadi sapoe jeput nanaonan wae , teu nyaho akang the cape, neng mah dangdang weh pagawean the”
Ngaleos bari ambek, ti dinya sin eng ngageunggeuik ceurik, asa nyeri hate, padahal sin eng can anggeus ngomong tapi geus di sentak. Teu lila si ican nyamperuken deui ka sin eng.
Ican :’’ neng punteun atuh da akang the nafsu ka neng geus nyaho akang the cape naha ari neng laina naheur cai,kalakah dandan ?’’
Nurlia :” saha nu dandang, neng the sapoe jepput nyieun baju kanggo akang da baju akang the tos kucel jeung barolong jadi kun eng di pangaputkeun 3 setel, tai ieu bajuna akang”
Ican :” neng hamputen akang nya neng, akang salah teu ngadengekeun heula panjelasan neng, punteun nya neng,”
Nurlia :” muhun akang tapi ulah sakali kali kitu deu, samemeh ngomong the dengekeun heyla panjelasanna”
Ican :” muhun neng,”
Jadi urang sadaya ulah ngambeuk tiheula sa acan ngadengekeun hela panjelasanna.


text:
Jumat, 20 Juli 2012
Seni Pasering Budaya
Dedi Ruspendi
Seug numut kana hal ieu Bongkot budaya di dunya mung aya 3, da titilaras tina seni oge mung tilu. Baheula manusa kafir nepi ka embung diwakilan narima tuduh jalan, hayang jonghok jeung Allah ku diri pribadi. Padahal teu sakabeh manusa bisa jonghok jeung elmu Allah.
Dirina ngarasa leuwih hade dibere tuduh jalan ku Allah, sabab ceuk pangrasanya leuwih jago jeung leuwih beunghar, sanggup nalukeun jeung marentah manusa sejen. Nepi ka maehan Nabi jeung nantang sangkan Allah atawa Malaikat turun langsung.
Seug numut kana hal ieu Bongkot budaya di dunya mung aya 3, da titilaras tina seni oge mung tilu. Baheula manusa kafir nepi ka embung diwakilan narima tuduh jalan, hayang jonghok jeung Allah ku diri pribadi. Padahal teu sakabeh manusa bisa jonghok jeung elmu Allah.
Dirina ngarasa leuwih hade dibere tuduh jalan ku Allah, sabab ceuk pangrasanya leuwih jago jeung leuwih beunghar, sanggup nalukeun jeung marentah manusa sejen. Nepi ka maehan Nabi jeung nantang sangkan Allah atawa Malaikat turun langsung.
Selasa, 17 Juli 2012
Buku Gudangna Elmu
Tulisan Kang Dedi Ruspendi
Lain
hartina elmu aya dina buku, ngan ku maca buku atanapi tulisan jeung
pamadegan batur, hiji konci atawa cara pikeun mukakeun kajembaran jeung
lawang elmu anu aya dina jiwa urang.
Seueur buku nu dibaca, teu
sapamadegan jeung urang, samalah seueur buku nu dibaca omeaneun, eusina
salah jeung tojaiyah jeung pamikiran urang.
Senin, 16 Juli 2012
Kabayan: BUAH KALAPA NU PANGHADENA
Hiji mangsa si Lamsijan jeung si Kabayan Cindekul sisi walungan. Euweuh wea nu nyanggut. Pok si Lamsijan nyarita : “....Kabayan jeung tinimbang keiu mah. Isuk urang ‘kontes’ we lah ulah ngusep. Atawa nguseup bari kontes. Meh teu kesel teuing.
Si Kabayan ngahuleng. “....Kontes nanahaon ari nyaneh?” “.....Enya kontes. Nguseup teh urang bari mawa bubuahan. Tuluy konteskeun. Dimana aya nu eleh urang dahar we eta buah teh.”
“ Jadilah!!!!..........”. Tuluy bae baralik da mangsa pareng geus burit. Isukna dua sobat teh geus cidekul deui bae dina batu lempar anu gede sisi walungan. Ayeuna mah bari mekel bubuahan. Si Kabayan mawa kalapa. Kolot naker. Ari si Lamsijan mawa ganas geus asak pisan.
Langganan: Entri (Atom)


text:
Lauk Emas
Lauk Emas (Cyprinus carpio, basa Inggrisna common carp, lain goldfish) mangrupakeun lauk darat nu paling sumebar di sakuliah dunya, anggota famili Cyprinidae. Lauk nu asalna ti Asia jeung Éropa ieu bisa tumuwuh nepi ka panjangna 1,2 méter, beurat 37,3 kg), sarta umur 47 taun. Nu liar biasana mah leuwih leutik, paling 20% - 33% ti ukuran maksimum. Koi (鯉魚 dina basa Cina, 錦鯉 dina basa Jepang) mangrupakeun varietas nu asalna ti Cina, tapi jadi kawentar di Dunya Kulon ngaliwatan Jepang.
Najan toléran kana rupa-rupa kaayaan, lauk emas leuwih resep cicing dina cai nu lega tur tenang, kalawan dasar nu lemes tur ngandung tutuwuhan cai. Di tempat asalna nu iklimna sedeng, lauk ieu resep dina cai nu pH-na 7-7,5, kasadahan 10-15 dGH, sarta hawa 3-24°C. Lauk ieu karesepna ngagorombol, paling henteu limaan.
Lauk emas mangrupakeun omnivora nu ngahakan naon baé nu ngaliwat ka hareupeunana, kayaning tutuwuhan cai, serangga, lauk paéh, jeung sajabana. Malah di pilemburan di Indonésia, balong/kulah lauk emas téh mangrupakeun kokocoran limbah rumah tangga.
Sakali endogan, lauk emas bisa ngaluarkeun 300.000 endog.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Common carp, Wikipédia édisi basa Inggris (28 Maret 2006)
- Cyprinus carpio (TSN 163344). Integrated Taxonomic Information System. Dibuka ping 4 Oktober 2004.
- Cyprinus carpio. FishBase. Ranier Froese & Daniel Pauly (éd.), vérsi Séptémber 2004. N.p.: FishBase, 2004.
- Cyprinus carpio Arkive


text:
Analog
Istilah analog bisa nunjuk kana sababaraha harti:
- Sinyal analog, hiji sinyal variabel anu kontinyu dina waktu jeung amplitudona
- Sirkuit analog, sirkuit éléktronik migunakeun sinyal variabel nu kontinyu
- Jam analog, jam nu nunjukeun waktu ku posisi beungeut arloji
- Komputer analog, komputer nu migunakeun fenomena éléktrik atawa mékanik
- Televisi analog, televisi anu migunakeun sinyal analog
- Analog (kimia), turunan structural ti campuran induk nu sering béda ti unsur tunggalna
- Analog (literatur), pagawéan literari pikeun mere motif, karakter atawa hiji kajadian ka nu séjén, tapi teu diturunkeun langsung tina literatur éta
- Analog (basa Inggris), naon waé atawa konsép nu sarua (analog) jeung salasahiji nu séjénna (contona 'x' analog jeung 'y')
Analog digunakeun dina ngaran-ngaran:
- Analog Science Fiction and Science Fact, ngaran ayeuna ti majalah Astounding Stories
- A.N.A.L.O.G. (Atari News And Lots Of Games), majalah nu fokus kana komputer Atari
- Analog (program) program komputér nu nga analisa log files ti web servers
- Analog Devices, pabrik semikonduktor
- The Analogs, band street-punk ti Polandia


text:
Sérbia
- Tempo ogé Républik Srpska, Kakaisaran Sérbia
Sérbia atawa resmina Républik Sérbia (basa Sérbia: Peпyблиka Cpбиja atawa Republika Srbija) mangrupakeun hiji nagara républik di tenggara jeung tengah Éropa. Dina 2003 nepi ka 2006, Sérbia ngagabung jeung Monténégro dina hiji pasamakmuran nu dingaranan Uni Nagara Sérbia jeung Monténégro kalawan ibu kota nagara Belgrade.
Sérbia tepung wates sareng Hungaria di kalér; Romania jeung Bulgaria di wétan; Makédonia jeung Albania di kidul; sarta Monténégro, Kroasia, jeung Bosnia-Hérzégovina di beulah kulon.
Dina 21 Méi 2006, rahayat Monténégro ngalaksanakeun pamilihan dina wangun Réferéndum Kamerdékaan Monténégro jeung 55,5 persén pamilih hayang kamerdékaan Monténégro. Salajengna dina kaping 3 Juni, 2006, Parlemén Monténégro mroklamasikeun kamerdékaan Monténégro,[1] jadina salajengna Monténégro minangka hiji nagara sorangan.
Réferénsi[édit | sunting sumber]
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- (en) Loka wéb Pamaréntah Sérbia
- (en) Loka wéb Parlemén Sérbia
- (Sérbia) RTS - Stasion Télévisi Sérbia


text:
Yayuk Basuki
Nany Rahayu Basuki Suharyadi atawa leuwih kasohor ku sebutan Yayuk Basuki nya éta salasahiji pamaén ténis ti Indonesia nu kasohor dina taun 1990-an.[1] [2] Lahir di Yogyakarta tanggal 30 Nopember 1970. Umur 13 taun, anak kalima ti lima sadudulur ieu asup ka hiji klub ténis di Ragunan, Jakarta nepi ka taun 1989.[1] Tuluy dilatih ku sababaraha pelatih, tapi nu paling gedé jasana mah nya éta Mien Gondowidjojo.[1]
Ngamimitian karir professional taun 1990.[2] Yayuk mimiti fokus dina ténis profesional nalika balik ti Beijing dina bulan Oktober 1990 sarta dilatih ku George Jiri Waters.[1] Dina taun nu satuluyna, Yayuk jadi pamaén ténis Indonésia nu munggaran meunangkeun turnamén profesional.[2] Pers jeung masarakat luar méré jujuluk “Jaguar of Asia”.[1] Ieu jujuluk dicangking ku Yayuk nalika meunangkeun turnamén ténis di Pattaya, Thailand 1991. [1] Dina turnamén Challenge II di Jakarta, réngking Yayuk ka-259 WTA bulan Pébruari 1991 tapi dina awal April 1991 nalika turnamén Pattaya, Tahiland réngkingna naék jadi ka 86.[1]
Sapanjang karirna di dunya ténis, Yayuk geus meunangkeun genep gelar tunggal Tur WTA jeung salapan gelar ti ganda.[2] Préstasi nu pangpunjulna nya éta dina turnamén Grand Slam nu ngahontal babak perempat final Wimbledon dina taun 1997.[2] Yayuk pangsiun tina karir professional dina taun 2004.[2] Réngking pangluhurna nu kungsi kahontal ku Yayuk nya éta posisi ka-19 pikeun bagéan nu tunggal jeung posisi ka-9 keur bagéan nu ganda.[2]
Prestasi-prestasi lianna[édit | sunting sumber]
- Gelar jawara junior ti mimiti taun 1978.[1]
- Pinunjul ka-1 Tunggal Putri Piala Paku Alam VIII 1981 nepi ka 1984 .[1]
- Pinunjul ka-1 tunggal putri Yogyakarta, Malang, Semarang, Jakarta .[1]
- Peraih medali emas Tunggal Putri PON XII 1989 jeung PON XIV 1996 pikeun tunggal putri.[1]
- Peraih medali emas Asian Games X 1996 Seoul, Korea Selatan; bareng jeung Suharyadi meunangkeun emas ganda campuran di Asian Games XI 1990 di Beijing, Cina. [1]
- Medali emas Tunggal Putri Asian Games 1998 di Bangkok, Thailand. [1]
- Semifinalis WTA Tour Italia sarta pinunjul di Saga jeung Matsuyama, Jepang sarta pinunjul di Brindisi, Italia, 1986.[1]
- Perempat final Matsuyama, Jepang, 1987, sarta pinunjul ganda bareng jeung Suzanna Widjaja di Italia jeung Jepang taun 1988.[1]
- Semifinalis di Arrezo, Italia, tuluy di Chibada Kuroshio, Jepang. [1]
- Atlet Terbaik Indonesia, sarta meunang panglélér ti Presiden Soeharto.[1]


text:
Kasimpulan statistik
Kasimpulan statistik (en:Summary statistics) diperlukeun mun susunan observasi hayang disimpulkeun sarta hayang ngajelaskeun sagampang-gampangna. Statistikawan umumna nyoba ngajelaskeun observasi dina
- ukuran lokasi, atawa central tendency, saperti arithmetic mean
- ukuran dispersi statistik saperti simpangan baku
- ukuran bentuk distribusi saperti skewness atawa kurtosis
Median, mode, sarta interquartile mean ngarupakeun ukuran lokasi oge. Keur ngajelaskeun dispersi statistik, urang bisa make rentang, interquartile range, atawa simpangan mutlak.
Koefisien Gini asalna diwangun keur ngukur kateusaruaan panghasilan, tapi bisa oge dipake keur kaperluan sejenna.
balik ka tiori statistik -- summarizing statistical data