text:
Carpon Ai Koraliati
DITA, jadi dirawat di Jakarta téh? Tadi beurang urang ngahaja ka rumah sakit rék ngalongok, tapi manéh euweuh geuning. Ceuk suster jaga mah manéh dipindahkeun ka rumah sakit séjén.
Wanci sareupna datang ka imah téh. Urang keketeyepan ngaliwatan kamar si Bapa, bisi gareuwah. Ti jero kamar hawar-hawar kadéngé lagu “Ucing Garong”. Kawasna mah keur aya sémah, da pantona rékép. Pasti Tante Tina, kabogoh si Bapa.
Blus ka kamar, gubrag ngabeubeutkeun awak kana kasur. Suku karasa paranas nyanyautan balas leuleumpangan. Geus saminggu urang kekeleyengan waé nénéangan manéh, Dit. Reup peureum. Bakat ku capé, les wé kasaréan.
Ngoréjat téh kahudangkeun ku sora jam. Di kamar pararoék. Cetrék ngahurungkeun lampu. Uluh hordéng gé can ditutupkeun! Geus tabuh sabelas. Sanggeus nutupan hordéng, gék di sisi ranjang. Sirah karasa lalendeng.
Di téras kadéngé aya nu nyarita, “Iraha urang tepang deui?” Urang kerung. Sémah si Bapa nu tadi beurang téa kitu? Geuning lalaki, lain Tante Tina. Panasaran, jung leumpang ngadeukeutan kaca jandéla. Lalaunan hordéng dipéléngékeun. Sémah téh keur dongko disapatu, si Bapa ngajanteng haréupeunana, disasarung.
Nempo dedeganana mah asa bapa manéh, Dit! Can pati sidik kana rupa bapa manéh téh da langka di imah kapan. Urang ngucek-ngucek panon bisi salah tetempoan. Enya kitu bapa manéh, Dit? Naha bet wawuheun ka si Bapa, nya?
“Akang édun, ih!” Bapa manéh nyawél gado si Bapa. Jajantung ujug-ujug ratug tutunggulan. Sajongjongan urang ngajengjen kawas patung. Leungeun muntangan gordéng. Bapa manéh ngaléos ti buruan bari gugupay ka si Bapa. Leumpangna semu ngageblay. Siak, awak ngadadak tingsariak.
Paingan ceuk manéh baheula, “Win, bapa urang mah gagah téh, siga Ivan Gunawan.” Sugan téh bohong, ari pék téh enya siga pisan. “Siga Ivan Gunawan atawa siga, itu tuh!” Urang nurutan iklan. “Naon siah, ka bapa urang nyebut béncong!” Manéh molototan. “Saha nu nyebut béncong? Ih, ari manéh sok sénsi!”
Teu kanyahoan, bray panto kamar aya nu mukakeun. Urang ngarénjag. Si Bapa haha-héhé nyampeurkeun. Gajleng urang luncat. tuluy nyempod di juru. “Ampun Pa, ampun Pa!” Urang ngarapetkeun awak kana témbok nukangan si Bapa. Dina beuteung karasa aya ngaganjel. Angen ratug. Si Bapa ngarangkul ti tukangeun. Urang adug songkol jejengkengan. Lila-lila rangkulan si Bapa mimiti ngendoran. Awak urang dibalikkeun. Ngadadak asa jadi gedé tanaga, gampleng pipi si Bapa dicabok sahabekna! Si Bapa ngabangkieung. Durugdug urang lumpat ka luar ti kamar.
*
Dit, poé ieu urang datang ka sakola. Rék ngadon ngumbar panineungan. Ti saprak dikaluarkeun ku sakola, kakara ayeuna urang ngalanto deui ka dieu. Ngahaja poé Minggu, ngarah teu panggih jeung babaturan sakelas, sanajan boa maranéhna mah geus lalulus meureun.
Panonpoé keur meujeuhna haneut moyan. Gog nagog dina tétécéan luhureun tihang bandéra. Kelas nu sasarina ramé téh ayeuna mah simpé. Kitu deui buruan sakola, katempona leuwih lalening ari teu aya nu sarakola mah.
Dit, inget teu, lamun keur istirahat, urang sok naragog duaan di dieu. Ti dieu mah plung-plong tetempoan téh, da puguh di mumunggang. Paneuteup lempeng ka Pasir Astana. Lamun aya nu maot téh, sok atra tinglaliungna nu keur ngurebkeun. Itu gé tuh, kawas nu keur ngarali kuburan.
Bet ras ka manéh basa urang keur ngadaweung duaan di dieu. Harita téh aya nu maot. Manéh ujug-ujug nyikikik seuseurian. “Iraha nya manéh dikubur di dinya, Win? Nu awakna kawas jarapah mah sok leuwih gancang maotna.”
“Siah, dasar ébél. Nya pasti heula manéh, atuh. Puguh nu awakna bayuhyuh kawas manéh kitu nu téréh maot mah.” Jep téh manéh jempé. Ari dirérét nyampak geus rambisak. Urang ngaranjug, manéh dirangkul. “Alah hampura, heureuy urang mah, Dit!” Urang rampang-reumpeung ngupahan manéh. Lila-lila manéh gé seuri, sanajan bangun kapaksa.
Jeletit aya nu nyoco kana suku. Sireum géhél! Jung nangtung. Ngised ka beulah kénca. Nu maot téh kawasna mah jalma beunghar. Nu jarajapna gé mani ngaleut kitu.
Teu karasa panonpoé geus manceran. Angin Lémbang ngendagkeun kembang kertas beureum nu tinggaruyun. Haréudang, tapi jékét kalah dirérékép ngabunian beuteung nu beuki belenu. Urang ngarahuh miceun babangbaluh jeroeun dada. Panon ngadadak peurih. Buru-buru tanggah nahan cipanon nu rék ngeclak.
Salila-lila neuteup tihang bandéra nu ngalekeceng teu aya bandéraan. Teu karasa biwir ngarenyu. Inget ka manéh nu hayang jadi anggota Paskibra. Piraku aya Paskibra awakna sagedé gajah kitu! Boro-boro jadi patugasna, upacarana ogé cadu. Kapan keur diajar gé sok kabur waé, lin!
Kawas basa hiji mangsa, basa Bu Ina nuju nerangkeun. Teu pupuguh manéh ujug-ujug mérésan buku dikana-kantong-keun, “Win, urang mah rék balik,” léos wé. “Dita, badé ka mana?” Bu Ina nerangkeunana lirén heula. “Uih, Bu.” Manéh ngabéngbéos dituturkeun ku paneuteup babaturan sakelas. Bu Ina ukur colohok bari gogodeg.
Kungsi urang diseleksek ku Bu Nani guru BP. Maluruh ku naon pangna Dita sok balik teu pupuguh bari tara bébéja ka guru nu keur ngajar harita. “Cing sugan Wina terang ku naon Dita téh sok kabur waé?” Urang ngabigeu, da puguh sarua teu nyaho. Rék nanya langsung ka manéh téh sieun dibaeudan. Atuh engké moal dijajanan deui. Teu sudi teuing lamun urang kudu malakan deui babaturan kawas baheula mah. Héos bau kawah. Urang curinghak, asa nyay-nyayan aya nu kapikir.
“Bu, bau nya?” Bu Nani ungas-ingus, tuluy unggeuk semu kerung. “Tah Bu, pami Dita badé ngaléos ti kelas téh sok bau kawas kieu, kitu da unggal-unggal ogé.” Bu Nani beuki kerung. Tapi laun-laun mah anjeunna gé unggut-unggutan.
Kadieunakeun mah mun manéh ngaléos ti kelas téh geus tara aya nu ngageureuh-geureuh. Bisi kababayan deui kawas harita meureun. Kapan dirawatna gé nepi ka dua bulan. Horéng dina awak manéh nu katempo sakitu séhatna téh nyalingker rupa-rupa kasakit. Jantung, darah tinggi, diabétés, asam urat, koléstérol, jeung teuing naon deui atuh. Campur-campur wé pokona mah. Huh, dasar panyakit jalmi nyondong!
Basa urang ngalongok manéh di rumah sakit katempo awak manéh téh ngorotan. “Wina, tempo urang jadi langsing kieu!” Manéh cengkat rék diuk, tapi katahan ku selang imfusan. Golédag deui kana bantal semu nyanda. “Dua puluh kilo turunna ogé.” Hah, dua puluh kilo? Tapi angger waé sagedé buta. Éta geuning gado ngagarayot kénéh!
“Ayeuna mah dahar urang téh digram, Win. Sapopoé ngan ukur ngemil apel wungkul.” Urang ngahuleng. Atuh ayeuna mah urang gé bakal kalaparan? Moal seubeuh deui cara baheula. Harita mah salian ti seubeuh téh, saku sok mérékis waé. Boh indit boh balik ti sakola sok ngilu ka manéh, turun-unggah mobil sédan. Wah pokona mah asa jadi borju wé urang téh!
“Matak gé tong loba teuing barangdahar, bisi kababayan deui di kelas! Bekel atuh sakalian WC-na ka sakola!” Si Dadang jeung si Agus ngoconan manéh basa keur istirahat. Urang keur ngadalaharan anggur bekel manéh ti imah. “Naon siah?” Si Dadang jeung si Agus kalah tingcalengir teu miroséa manéh anu muncereng, léos ka luar rék jarajan. Manéh ngoréjat ngudag bari memener seragam nu nyingsat katarik lebah bujur. Ceg, ngarawél jidar kai tina méja guru. Urang ngalenyap, rék nyarék teu kaburu. Beledag sirah si Dadang ditakol sahabekna. Si Dadang muringis bangun nu nyeri pisan.
“Aduh siah getihan, Dita!” Si Agus molotot ka manéh. Urang neuteup manéh nu rénghap ranjug kénéh nahan napsu. Tapi riuk manéh bangun kaduhung. Haté teu kuat hayang nyarékan, sok sasangkleng da manéh mah. Barudak ngarogrog ngarilikan getih dina leungeun jeung dina kerah baju si Dadang. Barudak naruyun si Dadang rék diubaran di ruang UKS. Ari urang jeung manéh dititah ka kantor BP.
Angin ngahiliwir, cep tarang karasa tiis. Buuk nu teu kabeungkeut ting-alewir kana pipi jeung irung. Ngarénghap, ngumpulkeun deui pangacian. Nu ngurebkeun di Pasir Astana geus balubar. Teuing geus sabaraha jam ngajejentul di dieu téh, nyaho-nyaho suku karasa singsireumeun. Léos ninggalkeun tihang bandéra.
Gék diuk dina babangkuan haréupeun kelas urut urang harita. Tonggong karasa panas. Késang lapar nu renung dina beungeut diusapan. Ti peuting kénéh teu kararaban sangu. Si Bapa can datang ti kamari kénéh. Sasarina mah sok mawa sangu pincuk. Teuing ti mana meunangna téh. Ti supir angkot meureun. Bubuhan calo sénior si Bapa mah. Dipikagimir ku sasaha. Nu matak pantes wé si Mamah rék ngagerebeg teu waras ogé, da baluas ku kalakuan si Bapa jeung nasib urang meureun. Nepi ka ayeuna gé si Mamah can cageur kénéh.
Ti saprak mérégo urang keur dikeukeupan ku si Bapa mimiti kanceuhna mah. Ti harita gawéna ngajubleg huleng-jentul. Ari urang da puguh budak kénéh can ngarti nanaon, dikitu-kieu ku si Bapa téh teu weléh nurut waé. Sugan téh akibatna moal kieu.
Dit, sanasib urang téh. Bapa manéh jeung bapa urang sarua teu eucreugna.
Méméh ngaléos ninggalkeun sakola, ceg metik kembang kertas sagagang. Diambeuan. Ras ka manéh. “Bau, tapi da resep urang mah,” manéh gulak-gilek bari nyelapkeun kembang kertas kana ceuli. Geulis manéh téh, Dit. Komo mun teu buleud mah.
Awak karasa lalungsé. Sajajalan leumpang téh rarandegan, jog ka tempat parkir handapeun Pasir Astana. Mobil nu tas jarajap ti kuburan ngajajar. Bakat ku nahnay, gék diuk di sisi jalan. Nyangsaya kana sisi témbokan tempat parkir. Reup peureum. Tingkalosrékna nu laleumpang hawar-hawar ngadareukeutan. Hayang cengkat da éra bisi aya nu nanya, tapi teu kawawa.
Asa keur ngimpi basa taktak karasa aya nu nyagap. “Wina ieu téh?” Nyah urang beunta. Urang ngalenyap, mamah manéh, Dit! Sakedapan colohok. Gabrug mamah manéh ngarontok urang bari ceurik. Urang kuram-kireum teu ngarti. Bari sisimekeun mamah manéh nyarita, “Win, Dita téh ngantunkeun.”
Leng tetempoan ngadadak pararoék. Ceuli ngajelengéng katorékan. Leungeun tikekereket ngaranggeum kembang kertas. Haté teu eureun jejeritan.
Dita, urang milu!
Kalayang, awak asa kakalayangan. Urang tuluy hayang leumpang, ngadigleu ka Pasir Astana. Bru, nyuuh dina kuburan manéh.
Dimuat dina majalah Manglé No. 2148


c: text/html

text:
Bedog
Bedog téh pakarang paranti motong, tuktak-teukteuk.[1]. Bangsa péso gedé paranti kudak-kadék.[2]. Pakarang paranti kudak-kadék.[3]
Daptar eusi
Pungsi Bedog[édit | édit sumber]
Pungsi Praktis[édit | édit sumber]
Pungsi praktis leuwih nyoko kana harti ngadeudeul pagawéan, nyindekelkeun kagunaan bedog dina kahirupan sapopoé kayaning keur nuar awi, meulah suluh, meulah awi, nyisit awi pibilikeun, kudak-kadék di kebon, keur meuncit sasatoan, nyacag daging jrrd. hal ieu luyu jeung ngaran-ngaran bedog nu aya pakaitna jeung pagawéan.[1] Bedog gagaplok dipaké kudak-kadék di kebon, bedog pameuncitan dipaké meuncit sasatoan, bedog jonggol atawa bedog hambalan biasana dipké mesék kalapa kalawan misahkeun tapasna, bedog gula sabeulah dipaké pikeun ngabutik.[1] Dina pungsi praktis, bedog téh henteu ngutamakeun wangun nu alus, tapi leuwih ngutamakeun kakuatan jeung seukeutna.[1]
Pungsi Simbolis[édit | édit sumber]
Jaman baheula bedog miboga ajén karamat. Bedog boga ajén pikeun ngangkat harkat darajat nu nyimpenna, malah mah mibanda unsur lianna saperti mawa berkah salamet.[2] Kiwari simbol karamat geus ngalaman parobahan, lantaran kiwari mah nu némbongkeun simbol kagagahan téh kayaning boga mobil, motor jrrd.[2]
Pungsi Éstétis[édit | édit sumber]
Pungsi éstétis tina bedog salian dipaké pakakas, bisa ogédijieun papaés di imah, dijieun barang koléksi.[1] Tumali kana pungsi éstétis bedog, panday jeung maranggi nyumponan udagan éstétis.[1] Wilah bedog di alus-alus, ukiran maranggi disaluyukeun jeung pungsina, atuh ragam hiasna beuki beunghar. WAnda pérah jeung sarangka beuki beunghar deuih, lian ti taliti dina detil. Ku cara kitu bedog sapuratina boga ajén nu luhung. Teu matak éra sanajan teu disebut karya seni ogé.[2]
Pungsi Ékonomi[édit | édit sumber]
Bedog geus jadi komoditi, barang nu dijieun objék jual beli, aya babasan nu unina panday mah tara boga bedog hartina sasarina ari tukang mah tara bogaeun barang jieunanana sabab lamun aya nu meuli sok dijual. [4].
Référénsi[édit | édit sumber]
- ↑ a b c d e f Pusat Studi Sunda. Kujang, Bedog, dan Topeng. Yayasan Pusat Studi Sunda. Bandung 2008.
- ↑ a b c d Satjadibrata, R. Kamus Basa Sunda. Kiblat. Bandung 2008.
- ↑ Panitia Penerbitan Kamus Basa Sunda. Kamus Basa Sunda R.A. Danadibrata. Bandung: Kiblat. 2008.
- ↑ Kujang, Bedog, Dan Topéng. Pusat Studi Sunda: Bandung 2008.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
GILI UPĖ, UABKartu bisnis virtual
GILI UPĖ, UAB
Advertising, penerbitan, Fasilitas, Hal kaluaran, Identity perusahaan, Kaluaran +17
Peta
Kategori kagiatan
Advertising, penerbitan, Fasilitas, Hal kaluaran, Identity perusahaan, Kaluaran, Karya percetakan, Ladenan advertising, Ladenan percetakan, alat, bahan, Lahirna ad, Mati, Mindahkeun, Nyiptakeun logo, Online produk, Pariwara outdoor, Perangko, Perangko, Perangko nominal, Percetakan fast, Printing sandi, Service perenah, Services percetakan, Toko online
Kode qr
vCard
Website
Ngaran loka: Gili upė


text:
Guru
Guru asalna tina basa Sangsekerta anu hartina pangagungan, pangutamana, pangpentingna, pangpangna.[1]
Tugas Guru[édit | édit sumber]
Daoed Yoesoef (1980) ngébrehkeun yén guru miboga tilu tugas pokok nyaéta tugas profesional, tugas manusiawi, jeung tugas kamasarakatan (sivic mission).[2] Lamun dipatalikeun jeung kabudayaan, tugas anu kahiji nyaéta patalina jeung logika jeung éstétika, tugas kadua jeung katilu patalina jeung étika.[2]
Sajarah Guru[édit | édit sumber]
Dina jaman baheula guru nyicingan peranan-peranan penting dina ngajalankeun jeung ngendalikeun pimpinan nagara jeung karajaan. Dina sajarah Mesir kuno, guru diartikeun salaku filosof anu jadi panaséhat raja. Ucapana jadi pedoman dina mingpin nagara. Sedengkeun dina jaman falsafah Yunani, ''Socrates'', ''Plto'' jeung ''Aristoteles'' nyaéta guru-guru anu mangaruhan kana sajarah Yunani. Ku sabab kitu, para filosof Arab ngebréhkeun yén Aristoteles salaku guru nu munggaran. Sedengkeun ''Al-Farabi'', jalma anu paling nyaho kana falsafah Aristoteles anu dibéré gelar guru kadua.[3] Dina sajarah Islam, wangenan guru nyaéta ulama. [4] Sanggeus nagara Islam sumebar, disiapkeun jalma-jalma nu tangtu pikeun ngajarkeun Islam ka barudak, rumaja atawa ka jalma kolot.[4] Sajarah mekarna sakola dina Islam nembongkeun yén pendidikan Islam di pondok-pondok, madrasah.[4] Harti guru jadi béda ku sabab ayana pangaruh ti panjajah.[4] Contohna panjajah Walanda di nusantara. Ku ayana sakola Walanda di nagri ieu.[4] Wangenan guru rubah deui sanggeus Indonésia merdéka. Sanggeus merdéka, ayana tujuan-tujuan anu lain salain nyiptakeun tanaga gawé jeung pagawé.[4]
catetan[édit | édit sumber]
- ↑ [Danadibrata,R.A.(2006).Kamus Basa Sunda.Bandung: Kiblat Buku Utama.]
- ↑ a b PENDIDIKAN DAN MASYARAKAT (Dicutat tanggal 2 November 2011)
- ↑ Langlung, Hasan.(1995).Manusia dan Pendidikan, suatu analisa psikologi dan pendidikan.Jakarta: Al-Hussna Dzikra.kaca 228
- ↑ a b c d e f Sejarah Guru dan Pengertiannya (Dicutat tanggal 2 November 2011)


text:
Roko
Roko nyaéta campuran sanyawa kompleks anu dihasilkeun ku pembakaran bako sarta adiktif.[1] Leupas tina stimulan nikotin dawam, haseup roko ogé ngandung tar anu diwangun ti leuwih ti 4000 bahan kimia kaasup kira-kira 60 bahan kimia karsinogenik anu picilakaeun.[1] Hampir kabéh jenis zat kasebut maehkeun.[1] Zat-zat ieu pisan anu ngabalukarkeun panyakit paru-paru, jantung, emphysema sarta panyakit picilakaeun séjénna.[1]
Daptar eusi
Kandungan Roko[édit | édit sumber]
Sawatara zat kandungan roko séjénna dipikawanoh miboga éfék anu ngarugikeun tulang sarta kulit.[1] Anjeun meureun reuwas pikeun manggihan ngaran sawatara bahan kimia dina haseup roko.[1] Sawatara di antarana nyaéta kieu:
- Sianida nyaéta sanyawa kimia anu ngandung jumplukan cyano.[1]
- Benzene ogé dipikawanoh minangka bensol mangrupa sanyawa kimia organik anu gampang kabeuleum sarta cairan henteu boga warna.[1]
- Cadmium hiji logam anu pohara beracun sarta radioaktif anu kapanggih baterai.[1]
- Metanol (alkohol kai) nyaéta alkohol anu pangbasajanna anu ogé dipikawanoh minangka metil alkohol.[1]
- Asetilena (bahan beuleum anu dipaké dina obor las) mangrupa sanyawa kimia teu jenuh anu ogé mangrupa hidrokarbon alkuna anu pangbasajanna.[1]
- Amonia kapanggih di mana-mana di lingkungan tapi pohara beracun dina kombinasi kalayan unsur-unsur nu tangtu.[1]
- Formaldehida cairan anu pohara beracun anu dipaké pikeun mengawetkan layon.[1]
- Hidrogen sianida nyaéta racun anu dipaké minangka fumigan pikeun maéhan sireum.[1] Zat ieu ogé dipaké minangka zat nu nyieun plastik sarta pestisida.[1]
- Arsenik nyaéta bahan anu aya dina racun beurit.[1]
Sedengkeun haseup anu dihasilkeun roko ngandung tar.[1] Tar éta sorangan ngandung loba bahan beracun dina awak.[1] Ieu téh substansi, kandel lengket, sarta sabot ngahirup éta némpél dina buuk-buuk leutik di paru-paru.[1] Organ ieu nangtayungan paru-paru ti kokotor sarta infeksi, tapi sabot katutup tar organ ieu henteu bisa ngalakonan fungsinya.[1] Tar ogé melapisi dinding sistem respirasi sacara sakabéh, mempersempit tabung anu transportasi hawa (anu bronchioles) sarta ngurangan elastisitas paru-paru.[1] Anu dina pamustunganana ngabalukarkeun kanker paru-paru sarta panyakit pernafasan kronis.[1]
Sajaba ti éta haseup ieu ogé ngandung karbon monoksida.[1] Karbon monoksida nyaéta bahan kimia beracun kapanggih dina haseup buangan mobil.[1] Hal ieu pisan anu saterusna bisa nurunkeun jumlah oksigen dina getih sarta menghalangi kabéh kinerja organ pensuply oksigen di jero awak.[1] Alatan awak kurang oksigen nyieun jantung ngalaman penebalan sarta digawé leuwih teuas memompa getih.[1] Ieu pisan cukang lantaran utama saurang perokok bisa ngalaman serangan jantung sacara dumadakan.[1]
Alatan Roko[édit | édit sumber]
Alatan négatif tina roko, saéstuna geus karasa keur mimitina jelema kakara ngarasaan ngenyot roko.[2] Dina haseup roko anu burahay alatan diisap, bako kabeuleum kurang sampurna ku kituna ngahasilkeun CO (karbon mono oksida), anu digigireun / sabeulah haseupna sorangan, tar sarta nikotine (anu lumangsung ogé ti pembakaran bako kasebut) dihirup asup ka ngaliwatan ambekan.[2]
CO, Tar, sarta Nikotin kasebut mangaruhana kana syaraf anu ngabalukarkeun:
- Gelisah, leungeun gemetar (tremor)
- Cita rasa / selera dahar ngurangan
- Ibu-ibu hamil anu resep ngudud meunangkeun kamungkinan kaguguran kandunganna
Tar[édit | édit sumber]
Tar sarta Haseup Roko ngarangsang jalan ambekan, sarta tar kasebut katuruban disaluran éta anu ngabalukarkeun:
- Ngohkoh atawa sesek ambekan
- Tar anu adek di jalan ambekan bisa ngabalukarkeun kanker jalan ambekan,
Nikotin[édit | édit sumber]
Nikotin ngarangsang ngoréjatna adrenalin hormon ti anak ginjal anu ngabalukarkeun:
- Jantung ngadég-dég
- Ngaronjatkeun tekanan getih sarta kadar kholesterol dina getih,
tang pageuh kalayan lumangsungna serangan jantung
Gas CO (Karbon Mono Oksida)[édit | édit sumber]
Gas CO (Karbon Mono Oksida) ogé mangaruhan négatif ka jalan ambekan ti pembuluh getih.[2] Karbon mono oksida leuwih gampang kaiket dina hemoglobin batan oksigen Ku sabab éta, getih jelema anu kaasupan CO loba, baris ngurangan daya angkutna pikeun oksigen sarta jelema bisa maot alatan karacunan karbon mono oksida.[2] Dina saurang perokok moal nepi ka lumangsung karacunan CO, tapi pangaruh CO anu dihirup ku perokok jeung saeutik demi saeutik, kalayan laun tapi pasti baris mangaruhan négatif dina jalan ambekan sarta dina pembuluh getih.[2]
Bahaya Roko[édit | édit sumber]
Roko ngandung leuwih ti opat rébu zat-zat sarta dua rébu di antarana geus dinyatakeun berdampak goréng pikeun kaséhatan urang, di antarana nyaéta bahan radioaktif (polonium-201) sarta bahan-bahan anu dipaké di jero cat (acetone), pencuci lanté (ammonia), ubat gegat (naphthalene), racun serangga (DDT), racun anai-anai (arsenic), gas beracun (hydrogen cyanide) anu dipaké di “kamar gas maut” pikeun pesalah anu ngajalanan hukuman mati, sarta loba kénéh deui.[3] Sarta zat dina roko anu pangpicilakaeunna nyaéta Tar, Nikotin sarta Karbon Monoksida.[3] Tar ngandung kurang leuwih opat puluh tilu bahan anu jadi cukang lantaran kanker atawa anu disebut kalayan karsinogen.[3] Nikotin miboga zat dina roko anu bisa ngabalukarkeun katagihan, ieu anu ngabalukarkeun para pamaké roko hésé sakali pikeun ngandeg ngudud.[3] Nikotin mangrupa zat dina roko anu beresiko ngabalukarkeun panyakit jantung, 25 persén ti para pengidap panyakit jantung disebabkan ku kagiatan ngudud.[3] Di handap ieu nyaéta bahaya roko ka kaséhatan urang :
- Roko bisa ngabalukarkeun Kanker pundi kiih,
- Kanker beuteung,
- Kanker peujit sarta pianakan ,
- Kanker sungut ,
- Kanker Esofagus,
- Kanker tekak,
- Kanker pankrias,
- Kanker pinareup,
- Kanker paru-paru,
- Panyakit saluran pernafasan kronik,
- Strok,
- Pengkroposan tulang atawa anu dipikawanoh kalayan osteoporosis
- Panyakit jantung,
- Kemandulan,
- Pegat haid mimiti,
- Ngababarkeun orok anu cacad
- Keguguran orok,
- Bronkitis,
- Batuk,
- Panyakit ulser peptik,
- Emfisima,
- Otot lemah,
- Panyakit gusi,
- Karuksakan panon,
Anu kasebut diluhur nyaéta bahaya roko pikeun perokok aktip, naon éta perokok aktip? perokok aktip nyaéta jelema anu ngudud sacara langsung ngenyotna roko, sedengkeun perokok pasif nyaéta jelema anu henteu sacara langsung ngenyot roko, tapi ngenyot haseup roko anu dikaluarkeun ti sungut jelema anu keur ngudud.[3]
- Di handapeun ieu mangrupa bahaya haseup roko pikeun perokok pasif.[3]
- Ngaronjatkeun mamala kanker paru-paru sarta panyakit jantung
- Masalah pernafasan kaasup radang paru-paru sarta bronkitis
- Gering atawa peurih panon
- Bersin sarta ngohkoh
- Gering kerongkong
- Nyeri sirah
- zat anu kaeusi dina haseup roko nyaéta:
2 kali leuwih loba nikotin
5 kali leuwih loba karbon monoksida
3 kali leuwih loba tar
50 kali leuwih zat kimia anu picilakaeun pikeun kaséhatan
- Bahaya haseup roko ka ibu hamil sarta janin anu dikandungnya
- Keguguran janin
- Tumbesaran janin terencat – 30% leuwih luhur
- Pati janin dina kandungan
- Pendarahan ti uri (abruption placenta)
- Beurat awak ngurangan – 20 nepi ka 30%
- Bahaya haseup roko ka orok
- Masalah sarta panyakit pernafasan
- Ngaréwong ka perkembangan kecerdasan
- Jangkitan ceuli
- Leukéamia
- Kanker otak 22%
- Gancang capé
- Sindrom pati sacara dumadakan
- Flek paru-paru [4]


text:
Bilih kuring mipit teu amit ngala teu bebeja, kalih bilih aya seratan nu teu kawidian pamugi neda widina. Hatur Nuhun
28 Oktober 2009
Joni Béca
Ngaran Joni Béca geus kawentar pisan di sabudeureun pangkalan béca Cigorowék. Ngaran aslina mah Joni Margani, tapi bubuhan pagawéanana jadi tukang nambangan béca, nya tiharita ngaranana disaluyukeun jeung widang pagawéanana, Joni Béca. Nepi ka sohorna bisa nandingan Joni Iskandar atawa Joni Indo. Kawasna aya bahan pédah dedegan awakna anu sok disarebut jangkung pendék, alias jangkung saeutik, lolobana wéh pendék.
Joni béca bisa disebutkeun kuncén pangkalan béca Cigorowék. Malah ngakuna mah, saméméh aya lembur Cigorowék ogé, manéhna mah geus tiheula sok nambangan béca. Teuing bener, teuing henteu. Nu écésna mah lembur Cigorowék téh asalna mah leuweung anu rada gerot. Jadi hartina, anu ditarik ku Joni Béca harita mah, bisa jadi ukur sabangsaning lelembutan. Sanajan mémang ari bécana mah kaasup pangkolotna. Rada beda jeung béca-béca séjén. Katambah dina bécana mani ramé ku tulisan anu rada teu pati nyeni. Contona anu rada kaharti mah, aya tulisan ‘Cinta Tergusur’ jeung ‘ Sport Cokort’. Teuing nanahaon maksud anu écésna mah.
Dina raraga miéling poé Kamerdékaan Indonésia, mang lurah, mang RW, tur sakabeh pangurus desa, geus sapuk pikeun ngayakeun pasinggiri atraksi béca. Marebutkeun hadiah mangrupa hayam bangkok anu Bah Dinta. Nepi ka nelah jadi Hayam Dinta Cup. Ditambah ku hadiah ti Lurah Ukar, mangrupa batu ali anu cenah mah titinggal karuhunna jaman baheula. Béjana éta batu ali téh bisa dipaké keur kapentingan pulat-pélét jeung dugung-dagang.
Joni Béca kacida atoheunana basa pasanggiri atraksi béca geus dibéwarakeun. Teu sirikna langsung latihan jéjémpingan di lapang voli. Ban bécana diangkat sabeulah, jeduk neunggar tihang nét. Puguh wéh bécana tiguling, nindihan awakna. Tapi sanajan geus ngalaman cilaka ogé, Joni béca teu kapok-kapok. Malah ayeuna mah bécana ogé teu maké erém. Pajarkeun téh keur kapentingan latihan katapisan cenah. Matak ngahariwangkeun saréréa. Pangpangna mah lamun waktuna keur narik muatan. Atuda ngeureunkeun bécana ogé, kudu ngagajleng turun, bari sakilat nahan lajuna béca mani beberegéh. Teu anéh basa dina hiji mangsa mah, Joni Béca tibubuy kana solokan, sabab waktu ngagajleng tina béca, sukuna nincak cangkang cau.
Cunduk kana waktuna. Pasanggiri atraksi béca geus rek dimimitian. Ti rebun-rebun kénéh, Joni béca lajag-léjég bari teu eureun ngalepus. Leuheung basa lamun teu bari nyieun gambar téko mah (melak cangkéng). Batur-baturna ogé geus mimiti daratang. Lapang maén bal Cigorowék ngadadak jadi haneuteun. Béca ngajajar di sisi lapang. Tukang dagang ogé milu maréma.
Joni Béca beuki oper ékting. Nepi ka ampir sakabéh anu lalajo, panonna tamplok ka Joni Béca. Teu anéh lamun wartawan anu ngahaja diondang ku Lurah Ukar, harita ngadeukeutan Joni Béca pikeun ngawawancara.
“Apakah anda sudah siap beratraksi?” tanya wartawan.
“Oh, tentu saja. Sebab dari mangkuknyah, sayah melakukan latihan dalam kegelapan malam. Ditambah lagi, erém sayah tidak pakai béca. Maksudnya itu beliau, demi keberhasilan dalam mencapai atraksi demikian adanya,” témbalna rada pabaliut. Teuing alatan grogi, atawa mémang tacan lancar nyarita make basa malayu.
“Nanti saya akan memotret anda. Selamat berjuang!”
“Boléh sekali demikian. Namung, berapa sayah menebusnya jika semuanya telah berakhir?”
“Tidak usah bayar. Dan potretnya akan saya muat dalam media massa,”
“Terimakasih jika demikian adanya yaitu.” Ceuk Joni béca semu anu atoheun naker. Irungna mani rebéh-rebéh baé.
Hawar-hawar tina spéker, ngaran Joni Béca digeroan rada tarik. Minangka hiji tanda pikeun Joni Béca sangkan ngamimitian atraksi béca. Puguh wéh sakedapan mah Joni Béca rada reuwaseun. Kawasna teu nyangkaeun lamun manéhna kabagéan jadi pamilon nomber urut kahiji. Tapi kituna téh, manéhna henteu Baha. Ngan sakilat, ngagajleng kana sadel béca.
Joni Béca mimiti ngetrukeun sagala pangaweruhna ladang latihan salila tilu minggu. Tanagana dipuseurkeun kana leungeun jeung sukuna pikeun ngamimitian ngangkat ban béca sabeulah. Nu lalajo mani sarurak bari ayeuh-ayeuhan. Ngajadikeun Joni Béca beuki sumanget. Leuwih maceuh deui ngangkat ban béca. Hanjakalna ari ngangkat ban duanana mah teu bisaeun, sanajan geus ditarekahan sabisana ogé. Komo nepi ka ngangkat ban béca tiluanana mah.
Keur anteng Joni Béca ngurilingan lapang bari nyieun gaya-gaya anu araranéh dina mawa béca. Jeprét, Wartawan motrét. Bareng pisan jeung Joni Béca anu keur jémping. Dasar géhgéran pisan. Barang aya anu ngaburinyay téh, Joni Béca langssung ngalieuk ka lebah datangna blip. Atuh puguh bécana nyoloyong ka sisi, neunggar Nini Uti anu keur surak bari ajrag-ajragan.
Anu lalajo mani ramé nyurakan Joni. Beungeut Joni rupana ngadadak beureum. Kawasna mah ngarasa éra bin wirang. Nepi ka tungtungna mah, Joni ngaberetek lumpat ninggalkeun pakalangan. Cul baé, bécana mah, ninidihan awak Nini Uti. Cacak lamun teu ditulungan ku Cep Amran mah, Nini Uti téh biheung aya anu nulungan. Geus puguh deui ari Joni mah, apan kalah lumpat tipararétot, nyampeurkeun babaturan nambangan bécana.
“Lon, anteurkeun uing balik!” ceuk Joni ngagorowok. Padahal Si Mélon téh teu pati jauh anggangna. Kawasna mah pédah panon si Mélon keur manco ka tengah lapang bari diuk di sisi lapang.
“Kéla sakeudeung,” témbal si Mélon bari angger tacan cengkat tina diukna.
“Buru…!” Joni ngagorowok. Malah bari miheulaan ngaderegdeg muru ka lebah béca si Mélon anu diparkirkeun handapeun tangkal cau.
“Buru atuh, euy…!” Joni ngagorowok beuki tarik. Kituna téh bari kalacat naék kana pangdiukan béca. Ari gek diuk, ana goak téh Joni ngagorowok tarik naker. Kituna téh bari muringis, kalayan leungeunna nyekelan bujur. Horéng Joni kurang taliti, sabab béca si Mélon euweuh jokkan, kawantu jok-na dicoplokeun, dipaké diuk ku nu bogana. Puguh wéh bujurna nyeri kabina-bina, sabab bujur anu dirarancang ngadiukan nu empuk, kalah disampakeun beusi.
“Matakna, ari sagala téh kudu ati-ati geura,” ceuk Si Mélon bari ngajingjing jok bécana anu tatadi mula dipaké diuk ku manéhna. Ari Joni mah beuki tarik haharegunganna, malah maké jeung ceurik sagala rupa. Teuing awahing ku nyeri, atawa pédah diparelongkeun ku nu keur lalajo. Mangkaning Neng Lina mani panghareupna pisan nempokeun Joni. Pangpangna mah, Joni téh kakara poé mangkukna ngabudalkeun rasa ‘cinta’ ka Neng Lina. Leuheung lamun langsung ditarima, da ieu mah tanjakanana ogé, Joni kudu jadi pinunjul kahiji dina pasanggiri atraksi béca. ***
Bubat 212, 2001
Dimuat di Majalah Manglé No 1825, 24-30 Agustus 2001


text:
BABAK III
Muncul Bu Éon jeung Kuwu Éon. Tina paromanna kaciri keur paraséa.
Bu Éon
Pokoknya pulangkan mamih pada tetangga, aéh pada orang tua!
Kuwu Éon
Memangna papih salah naon?
Bu Éon
Papih mah tidak bisa membahagiakan mamih.
Kuwu Éon
Teu bisa ngabahagiakeun kumaha? Papih téh apan satékah polah nurutkeun kana sagala kahayang mamih. Hayang nanaon ogé mamih téh pasti dipangmeulikeun.
Bu Éon
Geuning kamari mamih hayang karéta api, teu diturutkeun?
Kuwu Éon
Rék di mana parkirna?
Bu Éon
Nyaéta, mamih ogé bingung. Milarian atuh solusina, Pih.
Kuwu Éon
Tuh, pan Si Mamih mah ngan ukur néangan pucuk ti girang!
Bu Éon
Pucuk ti girang apa? Mamih mah belum pernah membuat pucuk ti girang. Kalau membuat pucuk dicinta ulam pun tiba mah mamih suka, atau… sama nyonya girang, mamih kenal.
Kuwu Éon
Cing atuh mih, jangan ngacapruk.
Bu Éon
Apa itu ngacapruk? Babaturan kurupuk?
Kuwu Éon
Mamih…!
Bu Éon
Éon…!
Kuwu Éon
Ari mamih téh hayang naon sih? Berani-beraninya nyebut ngaran ka salaki!
Bu Éon
Papih, sayang tidak sama mamih?
Kuwu Éon
Nyaah pisan.
Bu Éon
Kalau Papih sayang sama mamih, Papih pasti mau mengabulkan permintaan mamih.
Kuwu Éon
Puguh wé.
Bu Éon
Kalau begitu, mamih pingin kawin lagi.
Kuwu Éon
(reuwas) Mamih…!
Bu Éon
Kenapa? tidak boleh?
Kuwu Éon
Atuda éta mah nyalahan kana kodrat awéwé. Mamih mah bejad!
Bu Éon
Apa itu kodrat? Ada juga Si Kodrat, temen mamih di STSI. Papih mah kuno, tidak mengikuti perkembangan jaman. Ini jaman émansipasi, Pih. Mamih pingin kawin lagi.
Kuwu Éon
Teu bisa. Mamih teu bisa kawin deui. Haram, nista, bejad, nirca…!
Bu Éon
Tapi mamih pingin…
Kuwu Éon
Emangna Papih kurang naon?
Bu Éon
Kurang apa? Tidak sadar yah? Papih tidak bisa membahagiakan mamih, dari mulai makan di meja makan sampai makan di meja ranjang, Papih mah lemah …
Kuwu Éon
Mamih ! Ulah tarik teuing, bisi aya anu ngadéngéeun.
Bu Éon
Kajeun, ngarah arapaleun, papih téh lemah…
Bu Éon ngajéngkat. Saterusna kadéngé deui sora tan katingalan (OS)
OS
Doréksa anu kiwari ngakala, alatan salah anu teu kapaliré…
Kuwu Éon
Salah mah pasti kapaliré…Salah moal pahili jeung bener!
OS
Tapi benerna moal sarua. Éta téh alatan titincakan geus dibawa deui ku nu bogana. Jati diri geus ilang. Rék ka mana néangan pangbalikan? Bendo karuhun geus leungit. Leungit. Léngkah-léngkah kahirupan, beuki jauh. Tapi karasana leuwih méngkol tina sagala wasiat jeung harepan. Hideung cakueum nutupan dunya, anu tibaheula dianyam ku kaéndahan. Salambar-salambar keretas bodas, kiwari narémbongan. Hanjakalna ukur dipinuhan ku catetan mangsi nu rupana hideung jeung beureum. Sagara geus mawa teuleum kana rupa-rupa catetan éndah anu kungsi karandapan. Rupa méga lir jadi panghalang antara hideung, bodas jeung beureumna rupa kahirupan. Teu anéh lamun dina unggal dada manusa, ngaguruh guligah rasa anu lamokot ku dosa. Kalungguhan, kalinggihan matak poho kana wiwitan…
Kuwu Éon
Pungkas…!
Kaayan simpé. Teu lila , datang Béh Sarmud, Sarkowi, jeung Ukro, bari ngagiringkeun Néng Susi.
Kuwu Éon
Oh…Néng Susiii! Néng Susiii!
Néng Susi
Mani geuleuh…
Kuwu Éon
Néng Susi, (Gaya maca sajak) Geura papag hariring nu kungsi nyanding. Tuh di ditu di tepis wiring. Anjeun kungsi katewek jamparing. Geusan aling-aling, nya anu kuring. Naha anjeun teu inget kana haleuang urang? Nu geus lawas diréwong bingbang. Tapi anjeun miang. Ninggalkeun salaksa kamelang. Kiwari kembang téh bet ligar deui. Mangkak ngarandakah. Sirungan dina lelembutan. Kiceup anjeun nu harita ngajorélat. Ayeuna natrat. Baeu… urang ngawih deui babarengan. Dina pirigan asih katresna. Nyampeur hariring, nu kamari kabawa ku angin.
Néng Susi
(Gaya maca sajak Lagi) Geus nutup panto kabagjaan! Geus nutup lawang sigotaka! Geus datang mangsana peuting! Poék mongkléng buta rata. Meredong nyimbutan alam. Bongan diri sasar lampah. Sidéngdang na karéta kancana. Hurung konéng lir inten permata. Nu saukur pupulasan dunya. Kiwari, lain wayah lain mangsa jumerit ménta pangampura. Sagalana geus lekasan. Badan balik lamokot dosa…
Kuwu Éon
(halon) Néng Susi, hayu urang nikah…
Néng Susi
(Sora nu romantis) Najis…
Kuwu Éon
Ééh, naha atuh bet datang ka dieu ari embung diajak kawin mah?
Néng Susi
Lamun teu dipaksa mah, teu hararayang teuing datang kadieu.
Kuwu Éon
Naha atuh bet daék dipaksa?
Néng Susi
Sugan lieur kuwu téh. (nyentak) Ari manéh rék maksa mirusa hah? Sok ngomong siah!
Kuwu Éon
(kasima) Hen…henteu…
Néng Susi
Ari bieu ngomong naon manéh téh? Manéh ngajak kawin? Hayu urang kawin jeung aing ayeuna kénéh! Hayu!
Kuwu Éon
Teu kumawantun, sun. Mangga baé, badé mulih mah…
Néng Susi
Lain mulah-mulih manéh téh. Hayu urang kawin!
Kuwu Éon
Alim, sun…
Béh Sarmud buru-buru nyampeurkeun Kuwu Éon, sarta ngaharéwos ka Kuwu Éon. Saterusna Kuwu Éon neuteup seukeut ka Néng Susi, bari tuluy nyampeurkeun.
Kuwu Éon
(ka Néng Susi) Nyarita naon bieu?
Néng Susi
(sopan) Mugi sing aya piwelas asihna. Uihkeun abdi ka Ciméndong. Margi abdi mah tos gaduh carogé.
Kuwu Éon
Teu bisa! Sakali Néng Susi, tetep Néng Susi. Hidup Néng Susi!
Néng Susi
Hidup…
Ngadadak Ukro ngagoak dibarung kasieun.
Ukro
Juragan, di luar ada yang démontrasi!
Kuwu Éon
Sabaraha urang?
Ukro
Beribu-ribu orang, juragan.
Kuwu Éon
Coba geroan pingpinannana! Tapi saméméhna pangnyumputkeun heula Néng Susi ka kamar. Konci, tuluy koncina bawa deui ka dieu. Inget, tong paantel kulit saeutik-eutik acan. Haram hukumna, ngarti!
Ukro kaluar bari ngiringkeun Néng Susi. Kuwu Éon ogé kaluar arena. Saterusna muncul rombongan Among anu rék démontrasi. Sacara giliran, nu darémo téh ngedalkeun kakeuheul ka Kuwu Éon.
Néng Cucu
Tanggapan Persatuan Janda Kembang Cigorowék, atas tindakan Kuwu Éon yang bejad. Dibacakan oleh Niart Kancana Déwi Suriwah Sucipta Sumarna Dipanegara Bandung Jakarta Surabaya Indonesia Merdeka! Dengan teu pati hormat, kami minta agar Kuwu Éon turun dari jabatan Kuwu, Turunkan harga segala jenis kebaya, dan untuk segera mengangkat kuwu yang baru. Kalau bisa dari golongan pemain longser, agar memperhatikan seni dan budaya bangsa dari semua etnik. Sebab bangsa yang besar adalah bangsa yang mencintai dan melestarikan seni budayanya. Bila suatu bangsa sudah kehilangan nilai seni dan budayanya, maka bangsa tersebut akan segera menghadapi kehancuran. Selain itu, hentikan kekerasan terhadap para wanita! Dan ka seluruh pejabat, konglomerat, sampai anu sakarat yang tidak mempedulikan seni budaya bangsa apalagi samapai berani menghina kesenian milik bangsa, agar segera angkat kaki dari tanah West Java tercinta ini.
Buruy
Resép-resép démo! Garam dua séndok makan. Céngék sakilo, tarasi, pécin…
Among
Ari silaing démo naon?
Buruy
Démo masak. Nyieun sambel.
Among
Belegug!
Muncul Ukro, tuluy nyampeurkeun anu darémo kalayan sopan.
Ukro
Punten, dupi pingpinan démontrasina anu palih mana?
Among
Aing.
Ukro
Disauran ku Pa Kuwu.
Kabéhanana ninggalkeunn aréna. Among jeung Ukro ka beulah kénca. Anu séjénna ka beulah katuhu.


text:
Kumpulan Carita Sunda ieu ku akang ditulis oge dina http://warsa.wordpress.
com sareng http://www.facebook.com/profile.php?v=app_2347471856&ref=pro file&id=1047998196 . Hampura da ieu mah ngan saukur guyona jeung heureuyna urang Sunda, lain rek ngacak-ngacak komo ngagogoreng sajarah jeung sastra Sunda mah, ampun paralun anu kasuhun, mangga ka baraya sadaya sim kuring nyanggakeun sababaraha carpon Sunda ieu, mudah-mudahan tina heureuy ieu aya batina. -Kang Warsa-
Carita Sunda : Kabogoh
Jadi ras inget kana salah sahiji lirik lagu anu unina kIeu " malam minggu, hey si malam panjang'', kuring sabenerna mikir 125 kali lamun kudu percaya yén malam minggu leuwih panjang tibatan malem-malem nu séjénna. Tapi sanggeus dirasa-rasa mah, bener ogé lamun malem minggu téh malem panjang, komo lamun keur anu boga kabogoh mah asa 1000 (sarewu) peuting tah sapeuting téh. Di lembur Ciégang mah kuring katelah Joker Sajati, da tisaprak beger nepika umur lukutan acan pernah boga kabogoh. Teuing kunaon ampir kabéh awéwé caruaeun ka kuring. Padahal lamun ditilik-tilik mah beungeut jeung dedegan moal jauh jeung Dude Herlino. Ngaran mah mémang deukeut jeung manéhna, da ti barang brol ku anu jadi kolot pituin geus dingaranan Didih Somantri Herniawan. Paling keuheul lamun aya anu nyebut, Herniawan ka kuring, komo lamun élég jeung batur saentragan geus maceuh mah sok disebutan Si Burut kuring téh. Kuring teu goréng-goréng teuing, irug mancung, kumis ngajelér paéh, lamun ceuk babaturan mah Si kumis tipis, dina gado aya karang persis Rano Karno, ngan huntu geus ampir béak kari tilu siki deui. Umur mah sarua jeung si Itok anu geus boga incu tilu, nya kana 51 taunan lah umur téh. Ngeunaan pakasaban? Mémang teu saluyu jeung kahayang anu jadi kolot. '' Matak disakolakeun jauh-jauh ka Beukimolhor University ogé sangkan silaing jadi pagawé kantoran, seblu!'' masih kadéngé omongan anu jadi kolot waktu kuring boga niat rék dagang és doger di kampung. Ijazah anu yudisium cum laude jurusan Teknik téh geus bulukan. Ayeuna mah hirup téh rék sakabrangkabrangna baé, kana gawé mah jabrugan, rék ngadon macul, ngaduk atawa ngagali sumur teu weléh dilakukeun ku kuring seja nyambungkeun hirup. Ngan teuing kumaha, dadak sakala dina poé Juma'ah Pahing kuring ujug-ujug boronyony wéh bogoh ka Néng Mis'ah Binti Bapa Ikin Sarnikin.Hiji mojang lenjang, anu geulis ka wanti-wanti, umurna kira-kira 20-taunan, beda 30 taun jeung kuring. Da jeung bapana gé, nyaéta Ikin Sarnikin tea heuleut dua taun gubrag ka dunya téh. Ah, sok sanajan kitu, rék modal nekad wé kuring mah,
1
cinta khan dikelilingi oleh keajaiban..., kitu pan? Keur ngungkapkeun rasa bogoh ieu kuring can boga cara, Ngan ceuk si Olot mah ajak wé ulin ka sawah ceunah, diuk paduduaan dina galengan. Ah, usul anu mustahil. Pokona rék dipegat ku kuring lamun Neng Mis'ah ngaliwat ka jalan. Malem minggu, kuring geus siap-siap rék megat manehna, buuk luis da maké minyak Brisk, dikaméja célé, teu poho minyak seungit disemprotkeun kana kélék. Geus ngarasa cukup, bral miang. Gék kuring diuk handapeun tangkal nangka. Duh mani seueul, anu didagoan Neng Mis'ah ari anu jol kalah si Ocim, bari mawa gitar deuih. Gék manéhna diuk bari tatalépa nanya, genjreng ngagitar, teuing ngalagu naon da walahwah-weuleuhweuh endebay endesut kitu, ceunah laguna Avenged Sevenfold. Duh kesel ngadagoan ti mimiti dur bedug magrib nepika wanci sareureuh budak nu ditungguan can jol ngaliwat. Ah, kagok borontok kapalang belang diontrog siah ka imahna. Jung kuring nangtung, gandeuang ngaléngkah ninggalkeun si Ocim nu beuki ngacapruk ngalaguna téh. Teu kungsi lila kuring geus nepi ka buruan imahna. Hhh, calon mitoha téh tétéla jalma beunghar, mobil aya duana, imah loténg dua tingkat, estu hurung-hérang imahna téh. Modal bismilah kUring ngaléngkah. Ikin Sarnikin horéng aya kénéh di téras imah keur maca majalah. "Assalamualaikum...'' Kuring uluk salam " wa alaikum salam..'' jawab Ikin, '' Duh punten teu aya récéh, pak...'' Mani nyeletit kana ati ari ucap-ucapan jalma beunghar. " Ikin...!''Ceuk kuring. Si Ikin nyidik-nyidik nepika kerung kerung tarangna, hayang awas jeung pasti. ''Yeee, geuning Kang Didih..'' Calon mitoha ngagupayan, '' ari sugan téh saha... sok atuh linggih, kang!'', Gék kuring diuk. '' Tara ti sasari Kang Didih nganjang ka saung butut..'' ah balaga manéh Ikin, maké nyebut saung kana gedong sigrong. Gerentes hate. '' Aya dua hal kuring ka dieu, nu kahiji rék si aturahmi jeung manéh, Kin. Nu kaduana mah aya perlu ka Néng Mis'ah..'' " Oh, Nya kin atuh urang saur heula..'' Sup Ikin asup ka Imah, Teu lila jol manéhna kaluar deui dibarengan ku hiji bidadari. Haté sumeblak. '' Mangga, kang.. ku Iikin dikantun heula, nya!?''
2
Gék si geulis diuk, mani sopan. '' Aya peryogi naon, Mang?'' Ditanya kitu kuring jadi teu puguh rarasaan, jantung dagdigdug,. '' Ki..ki..ki..eu, neng. Mamang téh.. bogoh ka néng. Kapincut kalbu kapanah asmara ku salira. Anu kaimpi-impi mung salira...'' Katénjo ku juru panon, manéhna semu ngarénjag. '' Duh mamang, naon anu dipiharep ti abdi? Jalmi awon, teu harta-teu harti...'' '' Mamang bogoh ka salira geulis..'' '' Nya sumangga atuh ari keukeuh maksa mah. " Ti saprak harita kuring resmi boga kabogoh, unggal tiap poé minggu kuring jalan-jalan jeung manéhna. Réa nu ngomong, '' ih... dasar aki-aki nurustunjung!''. Tapi ku kuring teu didéngé, da kuring jeung manéhna geus jangji pasini, nepika pati. Kampung Ciegang beuki ramé, da kuring rék dikawinkeun ku Ikin ka anakna. Kabéh ogé bati gogodeg, sarua gélona calon mitoha jeung minantu téh, kitu ceunah. '' Kang, tos waé atuh ngéndong di dieu, tuh di kamar luhur kosong...'' Ceuk Ikin dina hiji peuting Enya ogé, rék balik hujan gedé. ''Iya, aa nginap saja disinih...'' Ceuk kabogoh semu kaalem Nya kuring antukna jadi ngéndong di imah Mitoha. Gelap dordar, hujan makIn badag, kadéngé sora angin ngahiuk. Pelengseng bau menyan, seungit kekembangan. Ah teu dipaliré, mending saré. Kadéngé, hayam jago geus kongkorongok, sora manuk piit, barang bray beunta, kuring kagét, da geuning awak geus nyangsaya di handapeun tangkal caringin, luak lieuk ka ditu ka dieu ngan saukur tangkal wungkul. Beu, kuring téh aya di leuweung geledegan geuning. " Manusa!!! Sia teh geus diwadalkeun ka aing ku si Ikin...'' Barang rét ka luhur, gebeg... Buta mani hejo beungeutna. Duh, kuring téh diwadalkeun geuning ku si Ikin Seblu, awas siah Ikin dina waktuna engké dibales kuaing. Kerewek cangkeng aya anu newak, tulang tulang karasa ringsek, kuring geus aya dina sungut buta, rauk sirah kuring digayem, teu karasa geuning... Tah ti harita kuring resmi jadi ririwa, kuring cicing jeung matuh dihandapeun tangkal nangka, si
3
Ocim sering pisan cicing didinya bari ngagenjreng ngagitar, teu nyahoeun lamun ku kuring sok rajeun ditangkeupan. Kacinta kuring ka Neng Mis'ah asli jeung murni dibales ku ngawadalkeun kuring ka buta héjo...
Balandongan 2010
Carita Sunda: Silsilah Ki Codot Selon
Nurutkeun carita ti anu jadi uyut pituin, kira-kira antara taun 60-70an, di beulah kulon wewengkon Cimolonyon ,Kacamatan Gunung Kuuk aya hiji situs anu ngandung sajarah, di dinya téh aya hiji makam karamat Ki Codot Sélon. Unggal poé juma'ah loba anu datang ka éta makam. Rupa-rupa pisan niat anu ziarah téh, aya anu murni ziarah, aya anu hayang gancang manggih batur hirup, ngan lolobana mah datang ka éta makam téh seja néangan kasugihan hirup. Dina danget harita mah, wewengkon Cimolonyon téh bisa kawilang wewengkon anu kasohor ka wilayah-wilayah lain. Da lolobana anu ziarah ka makam karamat téh geuning datang ti sikluk anu jauh. Pangeusi kampung ngara a diuntungkeun ku ayana éta makam karamat téh, sahenteuna panghasilan maranéhna ningkat tina ladang ngajual oléh-oléh keur anu ziarah. Tiiseunna makam karamat Ki Codot ti saprak datangna hiji Kyai ka éta wewengkon, Mama Ajengan Haji Tolib. Ajengan jeung santri-santerina ngalarang ka sakabéh jalma ziarah ka éta makam. Asalna mah urang wew ngkon nganggap yén tingkah Ajengan téh sarua jeung ngaliarkeun taleus ateul. Ngan sanggeus Ajengan méré katerangan, yén pagawéan kitu téh musyrik, lila-lila mah maranéhna nyatujuan kana sikep Ajengan. Ayeuna mah makam karamat anu aya handapeun tangkal huni jeung di riung ku dapuran gombong téh éstuning tiiseun pisan. Ngeunaan saha jeung turunan saha-sahana Ki Codot, can aya hiji katerangan anu pasti. Ngan kira-kira dina mangsa panjajahan Walanda, salah saurang ahli sajarah walanda anu ngaranna Ruud Van Momok Ghuomflock pernah ngayakeun panalungtikan di éta wewengkon. Ha il panalungtikan manéhna nyebutkeun, dumasar kana sababaraha naskah Sunda kuno anu kapanggih di éta makam, nerangkeun, lamun Ki Codot téh masih turunan ka-5 hiji raja Sunda Buhun anu wastana Raden Guguling Kartadinameja anu kungsi jeneng jadi Raja dina tauh 420masehi. Masih nurutkeun éta naskah kuno, KiCodot téh boga ngaran asli Raden Indra Lesmanadikeredinameja , ari anu jadi bapana nyaéta Raden Kuuleun Taranameja alias
4
Raden Ceukay anu nikah sareng Nyi Imas Kancanawati Denok Jhalingkak. Aya deui, hiji naskah kuno anu ditulis ku Resi Sakabrang-kabrangna nyaéta naskah anu judulna Babad Raja Gedé Géngsi nulis dina basa Sunda Kuno, anu eusina; Nguang-ngiung kalakay nangka asmara Kacaritakeun Dina nagara ngaing Iku namina lanang, anak raja si Indra Lesmanadikerenameja Ingsun tara lan wani wadul Wadulne eta jadi mamala ge cilaka Anu pihartieunna kira-kira, di wewengkon ieu pernah aya hiji budak Raja, anu ngaranna Raden Indra Lesmanadikerenameja, ieu lain carita bohong, da bohonh matak dosa Salila hirup, Ki Codot kawilang jalma anu rudin jeung sederhana. Sok sanajan turunan raja tapi manéhna teu adigung komo balaga. Kabéh jalma resepeun ka manéhna. Aya hiji deui versi tina naskah kuno anu di tulis ku hiji Resi, yén Ki Codot téh ngagem hiji kasaktian bisa ngarubah wujud jadi kalong gedé. Ari maotna mah saperti jalma biasa. Kawinna jeung urang kampung rakyat biasa, dipasihan putra ku anu maha Kawasa, wastana téh Raden Aria Martunisbae anu katelah Raden Cingok Tah kitu nurutkrun caritaan ti anu jadi uyut pituin téh. Dina wanci kiwari wewengkon Cimolonyon geus jadi hiji puseur dayeuh. Pasar geus aya, internet geus asup, malah geus loba nu usul lamun éta wewengkon téh kudu diganti ngaranna jadi Hégar Harta Street Avenue. Balandongan 2010 Hampura ka baraya, lain sim kuring rék ngacak-ngacak sajarah, da ieu mah ngan saukur karangan fiksi... kitu tah lurrr,,!!!
5
Carita Sunda : Rohmi Jeung Henni
ILAHARNA jalma anu keur kasimbeuhan ku cai kaasih jeung kakepretan ku hawa kanyaah, sok tumiba mangrupa panyakit bathin. Lain panyakit sabenerna mah, tapi hiji pasifatan anu karasana téh leuwih rongkah alabatan bom Hiroshima atawa Bomna almarhum Nurdin M Top, nyaéta tumuwuhna rasa kasono atawa kadeudeuh ka si dénok jeung si kasép. Saré tara pati tibra, da anu aya dina séngsérang mata téh kokolébatan kalangkang anu jadi kabogoh. Kana dahar nya kitu, lamun teu lapar-lapar teuing mah hamo ngadekeutan boboko, dalah nénjo sangu jeung lalawuhna saperti; beuleum japuh, jéngkol Ngora , jeung sambel tarasi téh sok tara dipaliré, kusabab rongkahna asmara. Ieu téh kaalaman ogé ku Jang Rohmi, anakna Mang Entang Ruswandi- salah saurang guru anu ngajar di SD Jelekong Rumingrang-. Jang Rohmi geus aya saminggu lilana teu daék bijil ti imah. Kana dahar ogé mani cémén, gawéna téh ti isuk nepika isuk ngadon gogoléhéan di luhureun ranjang beusi anu di kulambuan. Sakapeung mah katingali sok bari lalangiran, tulas-tulis dina ke tas sacewir. Nurutkeun ucapan atawa iber tinu jadi indungna mah Jang Rohmi téh keur kapanah asmara ku hiji randa hérang, malah randa béngsrat*) anu kampung padumukanna teh di Désa Ciburungborongwae, hiji pakampungan anu jauh ka lembur anggang ka kota da puguh aya di tutugan Gunung Kewuk. Ari anu jadi kolot, Nyaéta Mang Entang jeung Ceu Entim, ringrang na téh ku sababaraha hal, geus puguh ari ku kalakuan anakna anu dadak sakala siga kaasupan ku jurig Qurés mah, jadi caleuy jeung alum, siga kapuk kaibunan. Leuwih ti éta, anu jadi kolot gé ngarasa risih jeung éra ku tatangga, naha anakna bet kapincut kapanah asmara ku hiji randa kampung? Na euweuh deui kitu aWéwé lain, pan di kampung sorangan gé saabreg awéwé téh malah leuwih ngota lamun rék dibandingkeun jeung Néng Henni mah, aya Neng Imas anakna kuwu Adang nya geulis téh lulusan sakola luhur apan, insinyur pertanian, Néng Lenny santrina Kyai Abdul, Nyi Wiwin putri hiji-hijina suwargi Haji Kohar, jeung réa-réana deui. '' Atuh tanya kadituh ku ema, hayang naon kitu nepika nyiksa awak kitu si seblu téh!'' ceuk Mang Entang semu keuheul. '' Lamun hayang motor da moal teu dicumponan ku apa ogé, éta ceunah hayang hapé, 6
sok tinggal ngomong kituh, hayang BlekBeri, nexian, Nokia, Sony Erikson, komo Hp-hp china mah, moal burung teu dipangmeulikeun!'' " Ih, apana, geus puguh budak urang téh keur kagégéloan ku randa kampung... ku Si Henni!!'' ceuk ibuna. Sajongjonan antara Mang Entang jeung pamajikanna ngaharuleng. '' Ieuh, apana asa panas jeung rawingceuli kami mah ngadéngé ucapan batur, majar si Rohmi téh teu waras, kapéngpéongan ku barang sésa, duh... asa gimana gituu, ibu téh..'' " Heueuh, da sarua atuh apana ogé, bu. Lamun kudu dibéjérbéaskeun mah, tiap indit ka sakola téh sok nutupan beungeut ku tas..'' Dina hiji mangsa Mang Entang ngadatangkeun dukun lepus ti lembur, maksudna keur ngubaran panyakit bathin nu tumiba ka anakna. Ari si dukun lepus ngaranna téh ki codot sélon ceunah mah masih turunan ka salapan Mbah Epong. '' Hésé ieu mah ngubaranna...'' ceuk ki codot selon bari murintil-murintil kumis nu ngajelér sagedé hileud bajra, '' si Rohmi ka pélét ku asihan si Henni..'' '' Atuh ki, kumaha wé, pang narékahankeun sangkan a ihan si Henni téh leupas tina diri Nu jadi anak..'' ibuna luwu-léwé. '' Beurat saratna...'' témbal ki codot '' Tangtu dicumponan, Ki..'' témpas Mang Entang. '' Tong loba tatanya, siapkeun wé duit dua ratus réwu.. engké ku aki dipangmeulikeun sarat-saratna mah..'' Teu loba tatanya, song Mang Entang mikeun duit ka Ki Codot Selon. Sabulan ti harita, Jang Rohmi kalah beuki angot geuringna téh, aWak paranas, geus begang kari kulit anu mungkus tulang, sora peura, kiceup ogé ngan sabedug sakali, geus ngalelempréh luhureun ranjang. Mang Entang mah geus kaditu kadieu néangan tamba, ngan lebeng jeung lapur kantun kabéak-béak sawah dijualan. '' Ma, Rohmi hoyong tepang sareng Henni...'' Kakarak, geus sabulan lilana, Jang Rohmi lémék nyarita. '' Sateuacan Rohmi ngantunkeun...'' '' Duh ujang tong nyarios kitu...'' 7
Antukna, dititah weh si Dampa sangkan néang Henni. Teu kana dalapan jamna, Si Dampa balik deui bari mawa hiji awéwé, gembrot, pipi gemil, komo leungeun jeung suku mah beubeureuhilan. Kabéh nu aya didinya mata simeuteun. Geuning, nu ngaranna Henni téh beuu... '' Tah, ujang Henni téh geus datang...'' ceuk Mang Entang. Kulisik awak nu tinggal tulang téh ngagoléhé ka beulah katuhu. '' Sanés... éta mah sanés Henni...!'' sorana beuki peura. '' Na ari sia Dampa, pan ku aing téh dititah néang Henni!!'' Mang Entang ngambek. '' Da leres pak éta Henni mah..'' '' Leres abdi Henni, pa..'' pokna anu gendut bari kucap-kiceup gumeulis. '' Ahh.. meunggeus aing jadi lieur..'' Dina poé éta pisan, Jang Rohmi ngantunkeun alam dunya. Saméméh tilar dunia manéhna ngaharéwos kanu jadi indungna. '' Ma, nuhun... hampura ujang, ujang tos teu kiat hoyong nepangan Henni..'' Kabéh pangeusi lembur ngarasa sedih ku tiwasna Jang Rohmi nu mawa asih jeung cinta sajati ka pujaan ati, Neng Henni. Dina wanci tunggang gunung, nalika tunggara cirina mangsa, kasedih cirina wanci, cipanon maseuhan pipi, di gigireun kuburan Jang Rohmi, hiji wanoja anu hérang lir bidadari ti sawarga nangtung bari reumbay ku cipanon. Balandongan, Maret 2010 Ditulis nalika akang hayang panggih jeung manehna. *) Randa Bengsrat hartina Randa anu ditinggalkeun maot ku anu jadi salakina bari teu acan dikukumaha, dikukumaha hartina dicabakan atanapi di taeun... hehehe
8
Carita Sunda: Raheut Hate ku Manehna
LAMUN pareng keur cicing hareupeun hawu, bari meuleum sampeu, diharudum ku samping butut, teu poko ngelepus udud daun kawung, dibarengan ku hiliwirna angin isuk, teu poho cai kopi pait sageulas. Ari diuk luhureun jojodog, geus pasti bari milang katunggara, ngitung ka bingung. Da kusabab hate keur gudawang , lain kulantaran raheut kakadek bedog atawa kakeureut raheut ku peso. Da puguh ieu mah gudawangna oge lantaran kanyeunyeurian kusabab bebene direbut batur. Eh, lain direbut ketah, da puguh manehna hayangan kanu lain. Lamunan tinggal lamunan, da geuning ari keur ngarandapan ka sedih mah naon anu katenjo ku panon teh sagala rungseb, nenjo ember siga tutunggul kubur, nenjo cai es rujah kalapa siga dahdir, nenjo mobil ge apan siga beca butut anu ngadon camberut. Diuk dina jojodog asa ngalayang kakalayangan, sok rus ras kana sumeblahna manah, asa hayang teuing ngajol ka jurang anu jero, atawa ngadagorkeun sirah kana tihang listrik. Cai kopi pait teh asa beuki pait, melel, geus teu wawuh deui jeung letah, bener.... sok hayang nyeblokkeun cai kopi kana rarayna anu geulis, nu geus ngaraketan hate, udud daun kawung mah geus puguh, da tidituna oge hangru, bau, asa mingkin hangru, hanyir nu aya. Duh, asa poek mongkleng buta rata kieu alam dunya. Rek lumaku kaditu ka dieu geus teu sumanget, da sumangetna geus beakeun dipaokan ku bebene hate. Komo lamun leungen abus kana saku boh baju boh calana, duit geus beak, gajih sabulan teh ngan saukur beak keur mayar setoran Motor. Keuna ku paribasa nete semplek nincak semplak, kitu salah kieu salah, lamun awak keur tiis mah sagala rupa oge karasa tiisna; Hate asa beuki gudawang, moal bisa diubaran ku karembong beureum, moal bisa dibeukeut ku samping kebat, nalika katenjo bebene hate pangupa jiwa pujaan manah keur digagandong ku kabogohna. Katenjo ku juru panon manehna meni suka bungah, seuseurian, atoh, gumbira, sedengkeun ari kuring ngadon ngolomoh curuk, bari reumbay ku ci panon ngalembereh kana pipi. Bener, katunggara euweuh tungtungna, hayang teuing anu digandong teh labuh, terus anu ngagandongna oge pipilueun labuh, 9
salian ti labuh teh hayang teh sirahna diadu jeung batu cadas, terus katenggar ku tanduk munding mang Ganda. Kitu... hate oge jadi goreng ka batur, sirik pidik jadi cirina ati. Keur ngadon ngalamun hareupeun hawu, gorowok anu jadi nini ngageroan. Duh, geus pasti rek nitah balanja ka Warung atawa maraban hayam jeung embe. Geus puguh awak asa lalungse, kari-kari dititah kudu ngalakonan nu karitu patut. Mending ngasupkeun sirah kana hawu jigana teh, maturan beuleum sampeu dina ruhayna seuneu anu marakbak. Ngan, ari ngalawan kanu jadi nini mah teu wani, da ceuk mang Haji Jajang ge eta teh dosa gede, sanajan keur gering hate, embung ari dikutuk jadi batu atawa arca kunu jadi nini mah. Kapaksa bari ngulapes-ngulapes oge nyamperkeun kanu jadi nini. Masih di harudum ku samping butut, beungeut mah geus puguh leuwih butut alabatan bubuturan jeung topo paranti ngepel. Duh gusti.... Nini nitah ngala cai, kudu nimba di sumur Haji Ook. Mangkaning kudu ngaliwatan ka imah manehna. Rek ngala cai kanu jauh geus puguh waregah, kapaksa sanajan era jeung embung nenjo manehna oge ngala cai teh ka Sumurna Haji Ook. Ember dibawa meni beurat nakeran asa ngajingjing stum jeung beko, samping masih dipake morosot saeutik mah teu jadi masalah, da keur nyeri hate ieuh, buuk masih acak-acakan kusabab can mandi kana tilu poena, awak ngan saukur dibunian ku kaos sangsang kohok, geus teu sumanget barangpake ku papakean anu aralus teh, calana levis, baju cele, kameja jeung kaos merek " Harley Davidson" mah geus teu dipalire. Komo make minyak seungit mah, dalah minyak merek " Bulgary atawa Kenzo" oge geus teu ka ambeu-ambeu acan seungitna. Bulu kelek rangeteng siga hurang anu napel kana bulu bitis, teuing bau teuing heunteu da ku irung mah teu kaangseu-angseu acan. Jantung ratug, manah sumeblak, nalika nenjo manehna keur sasapu hareupeun imah. Rek nguliseud ka pipir kaburu katenjoeun. Dada asa beuki rongkah kaduruk nalika manehna gugupay, lain ku lengueun tapi ku sapi nyere, " Kang Kesinih....!" Pokna teh. Duh kieu geuning ari jalma leutik mah teu ku batur ku deungen pada ngahinakeun. Jigana dianggap runtah kuring teh. Disaruakeun jeung kalakay daun nangka. Bari leumpang lalaunan hate dipinuhan ku amarah kapaksa ngadeukeutan manehna. " Aa, maafin Ijoh ya!" Pokna semu kekelemesan. Nepika katenjo taneuh beureumna oge, moal dihampura ku aing!!! Gerentes hate, da ngadak-ngadak jadi sebel atuh nenjo manehna sok sanajan ceuk batur mah manehna teh kembang desa, awewe panggeulisna, ayeuna mah katenjo ku kuring siga kuntilanak, ririwa, atawa bebegig sawah. " Aa, mau khan Maafin Ijoh!!" Pokna deui, " Aa, orangnya baek dweh!" Ah, siahh... tong loba ngomong, haseum kadengena oge, komo bari luwu -lewe kitu mah, kagok borontok kapalang belang aing mah kumaha engke we, teu sudi ngahampura kana kalakuan awewe model maneh, awewe nu teu satia kana sabda, awewe nu sok jalir kana jangji, awewe anu gampang kabongroy ku harta jeung ku banda, awewe nu teu bisa ngahargaan kana cinta, awewe burunungul, 10
awewe gelo, kitu hate ngagorowok tapi hese dikedalkeunana. " Ya, udah... Ijoh mendingan nyapuin lagi buruan...!" Ceuk manehna, bari sasapu jeung teu nolih deui ka kuring. Kuring ngajugjug bari ngagedir ku amarah ka sumur Haji Ook. Loba pisan awewe anu keur kukumbahan, nyeuseuh jeung ngala cai. Bener.... asa hayang ngajol ngagujubarkeun maneh ka jero sumur mun teu nenjo kanu jadi nini mah. Nimba cai ge dipangpenkeun ember teh ka jero sumur. Kabeh anu aya didinya katenjo kagetna, malah ceu Itoh mah molotot sagala. " Aduh... kunaon silaing teh Sujang.... kos anu kasurupan ku Mbah Lemud siah ngala cai teh. Eta kade ember bisi beulah!" " Hampura , Ma!!" Ceuk kuring bari jung ngangkatkeun ember anu geus pinuh ku cai. Ember ku kuring dilepaskeun, cai ngabayabah ngalembereh dina taneuh, bumi alam asa inggeung, kawas aya lini sayuta skala richter, tetenjoan ranyany kararoneng, geus teu inget kana nanaon deui, waktu nenjo manehna keur ngepel di barengan ku kabogoh anyarna. Silih simbeuh ku cai, saleuseurian, silih udag di buruan, malah si Pepen, kabogoh anyuarna mah siga nu ngahajakeun sok tual-toel kana kana gado manehna. " Aa, Apen, ayo kejar , IJoh!!!" Pokna teh, bari ngadelekan ka kuring, siga nu ngahaja mapanas. Kuring balik, ember kosong dijingjing, samping nyapuan taneuh, cimata ngeclakan euweuh beakna. " Jang, kunaon ari nyaneh!" Ceuk nu jadi nini bari ngusapan kana buuk. " Ujang teh nuju raheut manah, Ma..." " Keun atuh da biasa ari nandangan nu kitu mah. Geus ah ngewa, era ku tatangga..." Sajongjonan kuring cicing. Omongan nu jadi kolot aya benerna. Ucapan nini teu salah, raheut hate mah geus biasa, pasti tumiba ka sakuliah jalma. Tong boroning aing, selebritis oge loba anu putus cinta, jalma-jalma gede oge loba nu raheut hate. Gerentes hate. Berebet kuring lumpat, muru ka Imah manehna. Geus teu panas deui ayeuna mah, waktu manehna silih udag jeung si Pepen. " Ijohhhhhh......... Aa maafin neng!" Ceuk kuring ngagorowok. " Aa.. ayeuna sudah boga semangat deui....!" Ceuk kuring poho samping nyingsat saeutik, " Masih loba keneh ceuk ema oge awewe lain 11
salian maneh Ijoh...!" Manehna jeung si Pepen bati olohok ngebang kadu, mata simeuteun, nenjo kalakuan kuring anu kitu. Bari ngeupeulkeun leungeun, kuring lumpat ka jalan, teu malire loba nu nenjokeun, terus ngagorowok, " Aing Lalanang ti medan laga, lalaki ti tegal jurit, tineung-ludeung moal honcewang komo ringrang, awewe masih keneh loba , awewe masih keneh loba nu nganti aing!! Ieu aing... lalaki sajati, nu moal eleh kusabab raheutna ati....!" Kuring gogorowokan sapanjang jalan. Ceuk batur mah, kuring teh geus jadi jalma gelo da uanggal poe ngadon lumampah kaditu ka dieu bari gogorowokan, jeung ngucapkeun, " Aing lalaki sajati....". BALANDONGAN, MARET 2010
12


text:
1Tukang cuke, kitu deui jelema-jelema anu kasebutna doraka, daratang ka Isa seja ngadarengekeun kasaurana-Na. 2Ari urang Parisi jeung ahli Kitab tinggelendeng, “Eta Anjeunna make daek nampa jalma-jalma doraka, dahar bareng sagala!” 3Tapi Isa nyarios ka aranjeunna malapah gedang, saur-Na, 4“Upama aranjeun boga saratus domba, leungit hiji; kumaha jeung anu salapan puluh salapan deui, na aranjeun teh moal ninggalkeun heula di tegalan pikeun neangan anu leungit tea? 5Jaba ti eta, kumaha lamun geus kapanggih? Kapan eta domba teh mani dipunggu ku atoh-atohna. 6Nepi ka imah, tuluy nepungan babaturan jeung tatangga bari nyarita: Kuring boga pakaulan sabab domba nu leungit teh geus kapanggih. 7Cek Kaula ka aranjeun: Nya kitu oge di sawarga; lamun aya saurang jelema doraka tobat, atohna teh leuwih ti ku nu salapan puluh salapan anu geus balener jeung teu perlu ku pertobat.” 8“Atawa, lamun aya awewe boga sapuluh dinar, leungit hiji; cik kumaha, diteang moal? Kapan nepi ka masang lampu sarta imahna disapuan, nepi ka dinarna kapanggih deui. 9Ana geus kapanggih, terus nyalukan babaturan jeung tatangga bari nyarita: Kuring boga pakaulan sabab dinar kuring anu leungit kapanggih deui. 10Cek Kaula ka aranjeun: Nya kitu pisan deuih, lamun aya saurang jelema doraka tobat, malaikat-malaikat ciptaan Allah teh pohara barungaheunana.” 11Saur-Na deui, “Aya nu boga anak lalaki dua. 12Anu bungsu ngomong ka bapana: ‘Bapa, harta banda urang teh anu keur bagian abdi mah disuhunkeun ayeuna bae.’ Bapana nurut, tuluy babagi. 13Heuleut sawatara poe, si bungsu ngajualan warisan bagianana kabeh; geus kitu, manehna indit ngalalana ka nagara sejen anu jauh. Di dituna, manehna roroyalan. 14Barang duitna beak, datang bae paceklik, si bungsu mimiti malarat. 15Tuluy ngadon buburuh ka urang dinya. Ku dununganana dititah ngangon bagong. 16Bakating ku lapar, manehna ku loloh bagong ge nepi ka kabita. Tapi watir, nu kitu oge euweuh nu mere. 17Kakara manehna eling ka diri, tuluy humandeuar: ‘Di bapa mah kuli gereyek, dahareun ngaleuya; ari aing nepi ka kudu paeh kalaparan! 18Mending balik, arek wakca ka bapa: Bapa, abdi rumaos doraka, ka sawarga sareng ka bapa; 19entong diangken deui anak, rumaos teu pantes, damel kuli bapa bae abdi mah.’ 20Sanggeus mikir kitu, bral bae indit, balik ka bapana. Jauh keneh ku bapana geus katenjoeun sarta pohara watireunana; tuluy diburu, barang prok amprok, gabrug bae si bungsu teh dirangkul ku bapana. 21Pok, si bungsu nyarita: ‘Bapa, abdi rumaos doraka, ka sawarga sareng ka bapa; ayeuna mah, entong diangken deui anak, rumaos teu pantes.’ 22Tapi bapana, anggur nitah ka bujangna: ‘Bawa ka dieu jubah anu pangalusna keur ieu anak kami; oge ali jeung tarumpah, keur ieu anak kami. 23Peuncit deuih anak sapi anu panglintuhna, urang pakaulan. 24Sabab ieu anak kami anu geus paeh, ayeuna hirup deui; anu geus leungit, datang deui.’ Geus kitu, si bungsu teh dipestakeun. 25Ari lanceukna, harita eukeur di tegal. Barang balik geus deukeut ka imah, ngadenge aya sora suling jeung lagu tari-tarian. 26Tuluy nyalukan bujang saurang, nanyakeun: ‘Aya naon eta di imah?’ 27Jawab si bujang: ‘Tuang rai sumping, ku tuang rama dipangmeuncitkeun anak sapi anu lintuh tea, dumeh putrana sumping deui kalayan teu kirang sawios-wios.’ 28Si cikal terus pundung, embungeun ka imah. Tuluy ku bapana di teang bari dicombo. 29Tapi cek si cikal teh: ‘Abdi babantu di bapa teh, parantos mangtaun-taun sareng can kungsi ngalawan parentah; tapi ku bapa, teu dibere anak embe-embe acan pikeun abdi sukan-sukan jeung babaturan. 30Ayeuna, eta tuang putra anu nembe sumping entas ngawur-ngawur harta banda bapa; anu entas senang-senang sareng palacur-palacur, ku bapa mani dipangmeuncitkeun anak sapi anu sakitu lintuhna.’ 31Walon bapana: ‘Anaking, ujang mah kapan jeung bapa bae; jeung deui, banda bapa teh, nya banda ujang keneh. 32Asa pantes, urang ayeuna sukan-sukan suka bungah sabab adi ujang anu sasatna geus paeh, ayeuna hirup deui; anu leungit, datang deui.’ ”
Copyright
Learn More


text:
Internét
Dina harti umum, internét (maké aksara leutik "i", singgetan tina inter-network) ngarupakeun jaringan komputer nu nyambungkeun sababaraha jaringan. Salaku hiji istilah nu mandiri, Internét ngarupakeun sistim komputer (kaasup informasi jeung layanan nu disadiakeun pikeun nu marakéna) umum nu kasambungkeun sacara internasional migunakeun suite TCP/IP tina protokol komunikasi panyaklaran paket. Ku kituna, internet panggedena sacara basajan disebut Internet. Seni nyambungkeun jaringan-jaringan ku cara ieu disebutna internetworking.
Dina basa sapopoé, Internét kadang nujul ka layanan World Wide Web, surat éléktronik, jeung ngobrol online nu aya na Internét.
Daptar eusi
Lahirna Internét[édit | édit sumber]
Artikel utama: Sajarah Internét
Ngacambahna bibit Internét dimimitian dina taun 1969 ku ayana ARPANET nu diwangun ku Advanced Research Projects Agency (ARPA), Departemén Pertahanan Amérika Sarikat.
Sababaraha panalungtikan munggaran nu nyumbang ka ARPANET nyéta gawé dina desentralisasi jaringan, teori antrian, jeung packet switching.
Tanggal 1 Januari, 1983, ARPANET ngarobah inti protokol jaringanana tina NCP ka TCP/IP, nandakeun awal Internét sakumaha nu ayeuna urang apal.
Léngkah penting séjén dina ngembangna Internét nyaéta ku ayana National Science Foundation's (NSF), NSFNet, taun 1986.
Internét kiwari[édit | édit sumber]
Internét diadegkeun babarengan ku kontrak komérsil bi- atawa multilateral.
Budaya Internet[édit | édit sumber]
Internét ogé mibanda pangaruh nu nyosok jero ka na pangaweruh jeung sawangan dunya.Dibandingkeun jeung énsiklopédi sarta pabukon tradisional, Internét mintonkeun hiji desentralisasi informasi jeung data nu dadakan sakaligus ékstrim.
Basa nu utama dipaké dina komunikasi di Internét umumna Inggris, dumasar ka bibit buitna, kailaharan basa program software, jeung sabab kalemahan komputer heubeul dina narima karakter-karakter lian ti alfabét kulon.
Asup ka Internét[édit | édit sumber]
Cara akses Internét nu umum digunakeun di imah-imah nyaeta dial-up jeung broadband.
Tumbu jeung rujukan[édit | édit sumber]
Rujukan[édit | édit sumber]
- Don't Blame the Internet - from the Washington Post
- Death of a Game Addict
- German internet cannibal begins murder trial
Baca ogé[édit | édit sumber]
- Daptar jejer Internét
- bogon filtering
- Catenet
- extranet
- Arsip Internét
- intranét
- NANOG
- Minitel, karuhun Internét Prancis
- Network Mapping
- Open Directory Project
- WebQuest
- Webstacle
- Panyungsi ramat (web browser)
- Web hosting
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- World of Ends, What the Internet Is and How to Stop Mistaking It for Something Else by Doc Searls and David Weinberger
- The Internet Society (ISOC)
- Internet Mapping Project
- TCP/IP switchover anniversary
- RFC 801, planning the TCP/IP switchover
- peepo a graphic portal for people with low literacy
- Web content by language
- Access and usage statistics: [1], [2], [3], [4] (pdf)
- Access at home, by native language
- Internet Directory @ dmoz
- John Walker: The Digital Imprimatur
- addressingtheworld.info - website accompanying a book (ISBN 0-7425-2810-3) on the history of DNS
- V7ndotcom Elursrebmem
- Hobbes' Internet Timeline v7.0
- Internet World Usage Statistics
- Show your IP address


text:
Al Qodar
Surah Al Qodar (basa Arab:الْقَدْرِ) nyaéta surah ka-97 dina al Qur'an anu diwangun ku 5 ayat sarta kaasup golongan surah Makkiyah. Surah ieu diturunkeun sanggeus surah 'Abasa sarta dingaranan "al qodar" (kamulyaan) anu dicokot tina kecap "al qodar anu aya dina ayat kahiji surat ieu.
Daptar eusi
Ringkesan[édit | édit sumber]
Al Qur'an mitembeyan diturunkeun dina peuting Lailatul Qodar, anu ajénna leuwih ti sarébu bulan. Dina Islam disebutkeun yén dina peuting ieu malaikat Jibril jeung nu séjénna turun ka dunya pikeun ngatur sagala urusan. Dina surah al qodar ieu diterangkan yén awal mulana al Qur'an diturunkeun nyaéta dina peuting Lailatul Qodar sarta diterangkan ogé luhurna darajat peuting ieu.
Eusi jeung Tarjamah[édit | édit sumber]
Rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ Allamah M.H. Thabathaba'i (1987). Ngungkab Rusiah Al-qur'an. Bandung: Mizan


text:
Dongeng
Bahasa Sunda " Si Kabayan Dicukur"
si kabayan teh kandulan pisan. ari kandulan teh
jahe=jago he-es (beuki sare), teu kaop nyangkere atawa nyarande sok ker wae
kerek.
sakali mangsa si kabayan teh di cukur. di
cukurna handapeun tangkal gede disisi jalan supratman. ari tukang cukur teh
ruruntuk dalang, tadina hayang jadi dalang tapi teu kataekan, kalah jadi tukang
cukur. teu wudu payu nyukurna teh da eta ari nyukur sok bari ngadalang.
si kabayan ti barang gek diuk dina korsi
panyukuran geus lelenggutan wae nundutan. saperti biasa tukang cukur teh ari
ceg kana gunting jeung sisir tuluy wae ngabuih… ngadalang, pok na teh…. “tah
kacatur keun di nagara alengka, rajana jenengan Dasamuka…. ari dasa hartina
sapuluh… ari muka eta hartosna beungeut atanapi raray… “. si kabayan nu keur
ngalenggut ngarasa ka ganggu ku nu keur ngadalang, bari heuay si kabayan
nyarita “pondokeun wae mang…” trek-trek tukang cukur teh ngaguntingan
buuk si kabayan bari pok deui… ” ari geus kitu… eta Dasamuka teh bogoh ka dewi
Sinta, geureuhna sri Rama… ” “pondokeun wae mang…”ceuk si kabayan nyaritana
selang seling antara inget jeung heunteu bakating ku tunduh, teu lila reup deui
sare….. lilir sakeudeung, tukang cukur teh keur ngadongeng keneh, ..” urang
tunda dewi Sinta nu keur di Alengka, sabab di paling ku Rahwana…. caturkeun sri
Rama….” si kabayan asa ka ganggu sarena terus nyarita bari lulungu “pondokeun
mang….”….terus reup deui peureum. trek..trek tukang cukur ngaguntingan buuk si
kabayan bari nuluykeun ngadongengna. ari tiap si kabayan lilir, tukang cukur
teh keur ngabuih keneh wae ngadalang, tapi ari leungeunna mah tetep teu
eureun-eureun ngaguntingan buuk si kabayan. si kabayan keuheuleun pisan sabab
sarena kaganggu ku sora tukang cukur, nu sakapeung sok ngagerem nurutan sora buta
atawa ngajerit nurutan sora dewi sinta basa di paling ku Rahwana… antukna si
kabayan ngambek ka tukang cukur bari nyarita ” ceuk aing ge
pondokeun…pondokeun…” tukang cukur nembalan “dipondokeun kumaha ieu geus lenang
kieu..” ari ret si kabayan kana eunteung enya wae sirahna geus gundul teu sa
lembar-lembar acan, puguh wae si kabayan teh ambek “nu dipondokeun teh dongeng
maneh lain lain buuk aing…” si kabayan morongos, tukang cukur nembalan bari
nyentak “bongan sorangan, naha atuh sare wae batur di gawe teh, lain nuhun di
embohan ku dongeng teh…” ngan hing wae si kabayan teh ceurik bakating ku
handeueuleun jaba ari balik ku barudak di poyokan bari di abring-abring
“…penjol….penjol….”
Dongeng bahasa sunda, si kabayan
ngalamun
Mitoha si kabayan keuheuleun
pisan, sabab si kabayan sok ngalamun wae. di gawe bari ngalamun, dahar bari
ngalamun, mandi bari ngalamun komo di pacilinganmah mani beuki anteng ngalamuna
teh…
sakali mangsa si kabayan manggih
endog meri, ngagoler dina jarami di sawah mitohana, si kabayan atoheun pisan,
gancang endog meri teh di bawa kaimah de
tembongkeun ka pamajikanana.
“sukur, ka dieu urang kulub, keu
si encid (budakna red.)” ceuk pamajikan si kabayan.
“montong” tembal si kabayan,
“anggurmah rek di pegarkeun, di pilukeun kana hayam bapa, nu ayeuna keur
nyileungleum” tembal si kabayan. ti dinya endog teh di teundeun hareupeunnana
bari di taksir.
“kumaha akang wae atuh, ngan
ayeuna mihape budak, uing rek ngisikan heula” ceuk pamajikan si kabayan bari
ngajinjing boboko rek ngisikan di pancuran.
si kabayan cingogo di harudum
sarung bari nyanghareupan endog. budak mah di antep wae sina kokorondangan dina
palupuh, ari manehna anteng ngalamun deui, kieu ngalamuna teh….
“endog teh pasti megar, heug
bikang, engke pasti ngendog deui. umpamana wae ngendogna sapuluh terus di
pegarkeun deui, megar deui jadi boga sabelas meri tah, pek kabeh ngendog deui,
mun endogna sapuluhan jadi boga 110 endog, beuki lila meri teh beuki loba.
endogna oge pasti beuki loba. aing rek jadi bandar endog, endog di jualan aing
jadi loba duit. duitna di beulikeun domba bikang. domba na baranahan tepi ka
aing loba domba, dombana di jual kapasar, terus di beulikeun munding sarakit,
munding oge baranahan, aing bakal loba munding… adeuh..huhuy… munding aing mani
rendang di sawah…….”
keur kitu, geprak wae endog si
kabayan teh di baledog ku pamajikanana tepi ka peupeus, sihoreng endog teh
kacingcalang.
“kabayan, cing atuh kana ngalamun
teh mani kamalinaan, tuh tenjo si encid mani buncunur sirahna tidagor kana
tihang, da di antep wae…”
si kabayan kalahka molotot ka
pamajikannana.
“kunaon munding aing di ruksak ku
maneh..? rasakeun ieu paneunggeul..” ceuk si kabayan bari ngamang-ngamang sapu.
pamajikan si kabayan sieuneun,
tuluy lumpat ka imah kolotna, bari ngais budak. si kabayan ngudag bari angger
ngamang-ngmang sapu.
mitohana norojol ti imah, tuluy
nanya ka si kabayan.
“ku naon maneh teh kabayan kawas
nu teu eling..”
“bongan munding uing di ruksak ku
si iteung..”
“na timana maneh boga munding…?”
“pan tina ngajual ladang endog
asal na mah..” tembal si kabayan
“bohong ketang, ngalamun wungkul,
barina ge endogna kacingcalang..” si iteung nambalang
“euh kitu..” ceuk mitoha si
kabayan..” paingan atuh kebon aing, mani ledug di ranjah munding, ari maneh
boga munding mah, hayoh gantian, mun teu di gantian di laporkeun ka pulisi..”
“ampun pa..” ceuk si kabayan ”
abdimah teu gaduh bulu-buluna acan munding teh, eta mah lalamunan. hayu iteung
urang balik..” si kabayan ngajak balik kapamajikanana.
mitohana gogodeg.
isukna si kabayan dititah ngala
kalap ku mitohana, tina sapuluh kalapa, si kabayan bakal di buruhan kalapa sa
hulu. si kabayan atoheun pisan, terekel wae naek kana tangkal kalapa rek ngala
kalapa nu kolot.
barang nepi ka luhur tuluy diuk
sidengdang dina sela-sela dahan kalapa, teng wae ngalamun.
“buruh ngala kalapa rek di jual,
ladangna di beulikeu kana endog hayam, tuluy di pegarkeun, pek di ingu. hayamna
beuki loba, endogna ge rea deuih, endog di jual ka pasar, aing jadi bandar
endog. tina ladang endog aing rek meuli domba, domba oge ngareaan…. aing jadi
bandar domba, tina bati domba aing rek meuli munding… eh ketang moal, moal
meuli munding bisi ngaruksak sawah mitoha… ah rek meuli kuda wae. kudana kuda
balap.. kuda ustrali nu jangkung tea, aing jokina…plok..plok kudana di
lumpatkeun…”
bari ngalamun kitu teh si kabayan
reurendeukan dina palupuh kalapa.
“kuda teh beuki tarik lumpatna…
horseh kotoplak…kotoplak……” sikabayan beuki motah wae diukna dina palapah
kalapa, tepi ka palapah teh pepelenoyan. kulantaran motah teung palapah teh potong,
sikabayan ngoleang kabawa ku palapah kalapa. gebrus wae ka balong. untungna
kalapa teh sisi balong, si kabayan pipina bared keuna regang awi, sukuna
tipalitek, untung teu maot oge.
ti harita sibayana kapokeun deui
ngalamun dina tangkal kalapa…..
Dongeng
bahasa sunda, si kabayan ngala tutut
Cék Ninina, “Kabayan ulah héés
beurang teuing, euweuh pisan gawé sia mah, ngala-ngala tutut atuh da ari nyatu
mah kudu jeung lauk.”
Cék Si Kabayan, “Ka mana
ngalana?”
Cék ninina, “Ka ditu ka sawah
ranca, nu loba mah sok di sawah nu meunang ngagaru geura.
Léos Si Kabayan leumpang ka sawah
nu meunang ngagaru. Di dinya katémbong tututna loba, lantaran caina hérang,
jadi katémbong kabéh. Tututna pating golétak. Tapi barang diteges-teges ku Si
Kabayan katémbong kalangkang langit dina cai. Manéhna ngarasa lewang neuleu
sawah sakitu jerona. Padahal mah teu aya sajeungkal-jeungkal acan, siga jero
sotéh kalangkang langit. Cék Si Kabayan dina jero pikirna, “Ambu-ambu, ieu
sawah jero kabina-bina caina. Kumaha dialana éta tutut téh? Lamun nepi ka teu
beunang, aing éra teuing ku Nini. Tapi éta tutut téh sok dialaan ku jalma. Ah,
dék dileugeutan baé ku aing.”
Geus kitu mah Si Kabayan léos
ngala leugeut. Barang geus meunang, dibeulitkeun kana nyéré, dijejeran ku awi
panjang, sabab pikirna dék ti kajauhan baé ngala tutuna moal deukeut-deukeut
sieun tikecebur. Si Kabayan ngadekul, ngaleugeutan tutut méh sapoé jeput, tapi
teu aya beubeunanganana, ngan ukur hiji dua baé. Kitu ogé lain beunang ku
leugeut, beunang sotéh lantaran ku kabeneran baé. Tutut keur calangap,
talapokna katapelan ku leugeut tuluy nyakop jadi beunang. Lamun teu kitu mah
luput moal beubeunangan pisan, sabab ari di jero cai mah éta leugeut téh teu
daékeun napel, komo deui tutut mah da aya leuleueuran. Di imah ku ninina
didagoan, geus ngala salam, séréh jeung konéng keur ngasakan tutut. Lantaran
ambleng baé, tuluy disusul ku ninina ka sawah. Kasampak Si Kabayan keur
ngaleugeutan tutut.
Cék ninina, “Na Kabayan, ngala
tutut dileugeutan?”
Cék Si Kabayan, “Kumaha da sieun tikecebur,
deuleu tuh sakitu jerona nepi ka katémbong langit.”
Ninina keuheuleun. Si Kabayan
disuntrungkeun brus ancrub ka sawah.
Cék Si Kabayan, “Heheh él da
déét.”
Kuya
Nyieun Suling
Sakadang kuya manggih tulang maung ti
leuweung. Ceuk pikirna alus lamun
dijieun suling. Ngan kusabab
menehna mah teu bisaeun ngaliangan, kapaksa menta
tulung ka sakadang bangbara. Sanggeus diliangan tulang
maung teh bisa ditiup.
“Tret trot tret trot,
suling aing tulang maung,
diliangan ku bangbara,
torotot heong.”
Ngan ceuk pikir kuya masih keneh kurang
alus, kudu ditroktrokan heula. Harita
keneh manehna nepungan sakadang
caladi. Kabeneran caladi teh daekeun. Sanggeus
ditroktrokan mah suling teh rada
alus.
“Tret trot tret trot,
suling aing tulang maung,
diliangan ku bangbara,
ditroktrokan ku caladi,
torotot heong.”
Sakadang kuya ngarasa can sugema, sabab
ceuk rasana suling teh tacan sampurna. Keur nyampurnakeunana kudu dipasieup
heula. Ceuk dina pikir kuya nu ahli masieup teu aya deui lian ti sakadang
sireupeun. Harita keneh kuya indit nepungan sireupeun. Sanggeus dipasieup
suling teh ditiup deui.
“Tret trot tret trot,
suling aing tulang maung,
diliangan ku bangbara,
ditroktrokan ku caladi,
dipasieup ku sireupeun,
torotot heong.”
GAGAK HAYANG KAPUJI
Aya gagak maling dengdeng ti
pamoean. Geleber hiber bari ngaheumheum dengdeng tea kana tangkal dadap sisi
lembur. Kabeneran harita katangeneun ku anjing nu kacida kabitaeunana da puguh
kabeukina. Kusabab kitu, ku anjing disampeurkeun. Tapi sanggaus anjing aya
dihandapeun, boro-boro ditanya teu direret-reret acan.
Anjing mikir piakaleun supaya dendeng
tea kapimilik ku manehna. Sanggeus manggih anjing ngomong, Leuh aya manuk
alus-alus teuing. Pamatukna panjang bulu hideung tapi mani lemes kitu. Manuk
naon nya ngaranna? Kawasna mah moal aya tandingna dibandingkeun jeung
cendrawasih ge moal eleh.”
Mimitina mah omongan anjing teh teu
didenge . Tapi sanggeus aya omongan moal eleh ku cendrawasih, gagak atoheun
pisan. Manehna kungsi beja yen cendrawasih teh
manuk pang hadena. Tapi ceuk anjing manehna moal eleh”. Kitu nu matak
manehna ngarasa ngeunah kupamuji anjing. Malah ceuk pikirna deui asa haying
ngabagi dengdeng jeung anjing. Ngan kusabab hese meulahna kahayangna teu
kalaksanakeun.
Anjing nempo beungeut gagak marahmay
sanggeus dipuji ku manehna. Ceuk pikirna pasti usahana hasil. Ceuk pikirna deui
naon hesena muji-muji keur ngahontal kahayangna.Kusabab kitu pok deui
anjing,”Lamun daekeun mah haying nyobat jeung manuk nu sakitu lucuna. Ngan
rumasa sorangan mah sato hina. Saumur-umur kudu ngadunungan, sare digolodog,
rajeun manggih hakaneun oge pasesaan. Tapi najan teu bisa nyobat oge jeung
manuk lucu, atuh ngadenge-ngadenge sorana. Meureun moal panasaran teuing!”.
Barang ngadenge pamuji anjing anu
sakitu ngeunahna, gagak poho keur ngaheumheum dengdeng, ngan ngong we disada,
“Gaak Gaaak” cenah. Atuh barang engab pamatukna barang pluk we dengdeng
teh murag. Anjing gancang nyantok
dengdeng nu murag tea tuluy dihakan di nu bala.
Gagak nu hanjakaleun mah teu ditolih.
Sababaraha jongjonan gagak teh cindekul we dina dahan bari ngararasakeun teu
ngeunahna ku kalakuan anjing. Manehna karek ngarti yen anjing muji bebeakan
teh haying dengdeng nu keur diheumheum
ku manehna.
Ti dinya mah geleber gagak
teh hiber kana tangkal kai rek neangan
hileud keur ganti dengdeng nu disantok ku anjing.
Kuda
Hade Budi
Aya Maung eukeur mah geus kolot
katambah gering, ngalungsar handapeun tangkal kai bari gegerungan. Sato-sato nu
kungsi menang kanyeri ti manehna ngarumpul ngariung nu keur gegerungan tea.
Ceuk Munding, “Ah siah make gegerungan! Rek nyambat ka saha? Moal aya nu
nyaaheun ka sia mah! Sato jahat!” Munding ngomongna kitu bari ngagadil nu keur
gegerungan. Nempo kalakuan Munding kitu sakur sato nu harita aya di dinya
sareuri akey-akeyan.
Kabeh sato nu aya di dinya
ngaheureuykeun Maung nu keur sakarat, kajaba sakadang Kuda. Nempo sato-sato
sejen galumbira teh manehna mah ukur gogodeg. Ceuk Domba, “Kunaon sakadang Kuda
kalah gogodeg kitu? Lain tejeh tah si Belang teh ku sampean! Lain baheula si
Belo ditekuk?” Tembal Kuda, “Kaula mah lain teu ngewa kana kalakuan Maung teh.
Ngan waktu ieu kaayaanana pan keur gering parna. Manehna teh keur sakarat,
sakeudeung deui oge paeh. Kuduna mah sato nur keur sakarat teh ulah
dihareureuykeun kitu. Meureun ceuk batur teh, rajeun aya kawani ka anu keur
sakarat!” Sanggeus ngadenge omongan Kuda kitu, sakur sato nu aya di dinya jempe
sarta patinglaleos ka leuweung deui.
Dicutat tina: Bacaan Barudak “Kuda Hade Budi”
Sasakala
Heulang Ngahakan Hayam :: Dongeng
ilustrasi: MangleBaheula aya dua
sobat nya éta heulang jeung hayam jago. Duanana nyobat pisan, tara pahiri-hiri
sok silah tulungan. Unggal poé ogé manéhna sok babarengan néangan hakaneun.
Dina hiji poé, nalika keur
néangan hakaneun teu kanyahoan aya ajag nyampeurkeun rék ngerekeb hayam jeung
heulang. Heulang gancang luncat terus hiber. Tapi hayam najan lumpat ge da teu
bisa hiber diudag-udag terus.
Nempo kitu, heulang buru-buru
ngabantuan sobatna nyakaran ajag ku kuku-kukuna. Nepikeun ka awak ajag téh
garetihan. Hayam nyumput dina guha da ari geus garetihan mah ajag téh teu
ngudag deui. Lila-lila mah ajag terus mulang ka baturna.
“Kaluar sobat, da ajag téh geus
kabur,” ceuk heulang ka sobatna.
“Nuhun pisan heulang geus mantuan
kuring,” ceuk hayam.
Ti harita hayam jago jadi
borangan jeung resep nyorangan. Hayam karék sadar yén heulang boga pangabisa
anu punjul ti manéhna. Heulang bisa ngapung.
“Euh ngeunah pisan euy lamun bisa
ngapung,” gerentes hayam dina haténa.
Mang poé-poé hayam mikiran heulang
anu bisa ngapung, basa manéhna rék dikerewek ku ajag. Keur kitu teu kanyahoan
heulang datang tina tatangkalan saluhureun tempat cicing hayam jago.
“Ku naon sobat, sigana anjeun
keur boga kabaluweng atawa gering?”
“Henteu, teu kunanaon tapi kuring
rék nanya ka anjeun, ku naon anjeun bet bisa ngapung luhur, ari kuring teu bisa
luncat-luncat acan?”
“Baheula kuring gé teu bisa
ngapung, tapi sanggeus kuring ngaputan kadua jangjang kuring ku jarum emas
kuring jadi bisa ngapung jeung harampang.”
“Atuh lamun kitu mah kuring
nginjeum jarum emas téa téh rék dipaké ngaputan jangjang anu kuring.”
“Teu nanaon, asal anu dikaputna
dua jangjang anjeun améh hampang. Ngan omat ulah incah balilahan jeung ulah
diinjeumkeun ka nulian!”
Heulang mikeun jarum emas ka
hayam jago. Atuh hayam jago téh ajrag-ajragan ngarasa gumbira. Teu talangkée
hayam jago ngaputan jangjangna, tapi hayam jago teu sabaran, can gé réngsé
ngaputna, hayam jago geus ngéplék-ngéplékeun jangjangna terus luncat kana luhur
pager.
“Asik uing bisa ngapung asik bisa
ngapung.”
Keur kitu teu kanyahoan aya hayam
bikang nempoeun kalakuan hayam jago téa.
“Héy jago ku naon manéh bisa
luncat kana pager jeung bisa ngapung deiuh?”
“Jangjang kuring téh dikaputan ku
ieu jarum emas.”
“Cing atuh jago kuring nginjeum
da kuring gé hayang bisa ngapung kawas anjeun.”
“Nya ieuh tapi mun geus bisa
ngapung kudu luncat ka gigireun kuring.”
Hayam bikang buru-buru ngaputan
jangjangna. Can gé anggeus, hayam bikang geus luncat ka gigireun hayam jago.
Hayam bikang keketok mani daria. Kitu deui hayam jago kongkorongok bari
adigung.
“Mana jarum emas tadi? Hayam jago
inget ka jarum emas.”
“Eh tadi diteundeun dina taneuh,”
ceuk hayam bikang.
Hayam téh luncat ka handap
néangan jarum emas. Hayam téh duanana bari cacakar néangan jarum emas téa. Kokoréh
ka unggal tempat. Tapi maranéhna teu manggihan emas nu ditéangan téa.
Hiji poé, heulang dating rék
nagih jarum emas téa.
“Wah isuk kénéh geus kokoréh,
geus bisa ngapung acan?” ceuk heulang.
“Ah kuring mah ngan bisa luncat
saluhur pager, ngan da nya éta jarumna kaburu leungit. Kuring néangan bari
kokoréh angger teu kapanggih.”
Heulang reuwas ngadéngé laporan
hayam téh. Heulang ambek kacida.
“Anjeun geus ingkar janji pajar
moal incah balilahan jeung moal nginjeumkeun jarum emas téa. Kula haroréam sosobatan
jeung anjeun,” heulang hiber.
Nya ti danget harita hayam sok
risi mun inget kana amarahna heulang. Mun ningali heulang nu ngalayang di
luhureunana, hayam téh sok taki-taki najan kapeungna mah sok nyamber anakna.
Tah éta nu jadi sabab hayam sok
kokoréh jeung cacakar kana taneuh éta téh néangan jarum emas. Salila jarum emas
can kapanggih heulang jangji bakal nyamberan anak hayam.*** (Galura)
Sasakala Gunung Kendang
JAMAN baheula kacaritakeun aya hiji jelema nu ngaran Ki
Sutaarga. Ngabogaan maksud hajat bari nanggap wayang.
Ari lalakonna nu dipikahayangku manéhna supaya dipidangkeun, nyaéta
lalakon nu paling dipantang kudalang. Éta lalakon meunang dipidangkeun, tapi
teu meunang nepi ka tamatna.Sabah lamun tamat biasana sok aya kajadian nu teu
dipikahayang.Tapi Ki Sutaarga keukeuh peteukeuh hayang nyaho éta lalakon nepi
ka tamatna.Pokna kajeun mayaran sakumaha, moal burung dibayar asal éta lalakondipidangkeun
nepi ka tamatna.Pok Ki Dalang sasauran.“Heug waé dipidangkeun nepi ka
tamatna, asal ongkosna waé dibayar tiheula?”Teu loba carita, gocrak baé dibayar
sapaménta dalang téa, ku Ki Sutaagra téh.Atuh kasurung ku ongkos nu gedé, ger
waé ngawayang anu pohara raména.Sindénna nu katelah Nyai Astrakembang, anu
hérang méncrang, ceuk barudak ayeuna mah siga enyoy-enyoyan, ngoléar
tembang hégar pisan.Atuh panongton daratang ti suklakna ti siklukna. Éstuning
ramé pisan aréak-aréakan, nguping sora sindén anu ngagalideng halimpu pisan.
Barang lalakonampir tamat geus deukeut subuh, torojol dua jelema anu maké
pakéan saragamupas kabupatén. Éta upas téa nepikeun paréntah Bupati, nu
maksudna supayaéta dalang, sindén, para nayaga, katut gamelan sapuratina, dibawa
ngadeuheuska kanjeng Bupati. Cenah ditunggu pisan.Atuh dalang téh cuh-cih jeung
cakah-cikih paparéntah ka batur baturna
kudu bébérés. Sarta manéhna bébéja ka Ki Sutaarga téa yén disaur ku Bupati.Kacaturkeun
bring arindit diiringkeun ku upas nu duaan ngajugjug ka
tempat panglinggihan Bupati. Jalanna lempeng molongpong, éstuning senang pisanleuleumpangan
henteu loba sumarimpang.Caritana nu ngalabring téa géus nepi ka nu dijugjug.
Breg ngarimpak rareureuhdihareupeun gedong Kabupatén, harita téh géus rék bray-brayan
beurang.Tapi anéh bin ajaib! 11
Éta dua Upas teu araya, kabupatén ogé suwung, leungit tampa lebih ilang
tampakarana. Sakabéh nu hadir musna teu ngaho kamana leosna. Nu aya sesana
ngangamelan-gamelan téa. Kasur nu digulungkeun urut diuk sindén, kabéh
robahngajadi batu. Tug nepi ka kiwari, nelah gunungna disebut
Gunung Kendang.Dina mangsa nu geus kaliwat. Dina malem Salasa atawa Jum’ah
kaliwon sok aya raraméan siga nu keur hiburan. Sora sindén gagalindeng
angin-anginan.Sora panjak nu senggak. Sora gamelan nangnéngnong. Ditempas ku
sorakendang, dung plak dung plak, écés pisan. Dipungkas ku sora-sora goong,
éar nu surak nu senggak, kakuping ramé pisan.Loba jelema katipu.Ti
lembur nu beulah Kidul Gunung Kendang, saperti Cikareo, Bantarpeundeuy, jeung nu séjénna. Nu dek lalajo ngabring, manéhna nyangka aya kariaan dikampung
Cibitung. Urang lembur Kaléreun Gunung Kendang, nyangkayénnunanggap wayang téh
di Cikarosea atawa Bantar peundeuy.Burusut nu lalajo ngabring nuju ka beulah
Kidul. Dijalan abringan nu ti
Kalér jeung nu ti Kidul pasanggrok, terus silih tanya, dimana aya nu kariaan téh.Masing-masing
ting polongo, teu aya nu bisa ngajelaskeun. Terus baralik kalayan haténa
marurukusunu keuheul ngarasa katipu.Kaanéhan Gunung Kendang nyaéta balatak
batu-batu nu siga kendang, goong,anggél, guguling, jeung gulungan kasur. Anu
siga gulungan kasur réana ayaopat bélas, anu nangtung anu ngedéng. Anu siga
guguling panjangna hijisatengah méter. Gunung Kendang ayana di Désa Sukamukti
KacamatanCisompét Kabupatén Garut, dikomplék Kahutanan nu katelah Blok
Jagasatru.
|
12
Jonggrang Kalapitung
Ku: Budi Rahayu TamsyahHidep kungsi ulin ka Jatiluhur? Jatiluhur téh
perenahna di Purwakarta. Di dinyaaya bendungan anu lega. Katelahna
Bendungan Jatiluhur. Ari anu dibendungnaWalungan Citarum. Éta
bendungan téh gedé pisan mangpaatna. Dipaké pikeunrupa-rupa kaperluan.Caina
dipaké pembangkit tanaga listrik, anu listrikna dipaké di sakuliah PuloJawa.
Salian ti éta dipaké pikeun irigasi deuih. Nyaian sawah-sawah anu aya dikalér,
saperti di Purwakarta, Karawang, jeung Subang. Terus parat nepi kaBekasi jeung
Jakarta. Malah cai beresih anu aya di éta wewengkon, umumnamah asalna téh ti
Jatiluhur.Teu saeutik deuih anu miara lauk di Jatiluhur, maké jaring anu
disebut “kolam jaring terapung”. Jatiluhur ogé jadi obyék wisata andelan. Salian ti pamandanganana éndah, geus diwangun obyék wisata modern deuih. Sapertiwaterboom
jeung kolam renang. Atuh keur nu resep nguseup, di Jatiluhur ogéloba tempat
paranti nguseup.Tapi jaman baheula mah, baheulaning baheula, cenah di
sabudeureun Jatiluhur téh, masih kénéh mangrupa leuweung geledegan. Rembet
ku kakayon,caranéom jeung geueumeun. Lolobana tangkal jati, galedé jeung
jarangkung.Tangkalna sagedé-gedé beuteung munding. Can jadi bendungan cara
ayeuna.Malah can aya lembur-lembur acan.Leuweung sanget pikasieuneun. Anu matak
tara aya jalma anu lunta-lanto kadinya. Dina kapaksana ogé, teu weléh
sanduk-sanduk ka nu ngageugeuh didinya. Ari anu ngageugeuh di éta leuweung
katut gunung-gunung disabudeureunana, hiji lelembut titisan siluman jaman
Sangkuriang. NgarannaJonggrang Kalapitung.Awakna jangkung badag tanding gunung.
Kulitna hideung lestreng tandingareng. Bulu kumisna sagedé-gedé tambang injuk.
Buukna gimbal cawigwigngarerewig. Kakara oyag lamun katebak angin baliung. Éstu
pikagilaeun
jeung pikasieuneun pisan. Mun ngomong, sorana handaruan tanding gugur. Héséngabédakeunana,
keur leuleuy atawa keur ambek.
Si
Kabayan Meuleum Lauk :: Dongengilustrasi:
Mangle
Ku bapana. Si Kabayan dititah masantrén di hiji lembur
nu rada mencil. Masih kénéh tradisonal pasantrénna téh. Saréna di kobong
ngampar samak jeung sababaraha urang baturna. Daharna sangu liwet. Ngaliwetna
reremenna mah sorangan-sorangan, tapi sakapeung mah babarengan. Mun ngaliwetna
dihijikeun sangu liwetna ditamplokeun kana cécémpéh nu diamparan daun cau,
terus didalahar babarengan.
Deungeun sanguna saaya-aya. Mun tas balik mah teu hésé, dan dibekelan ku
kolotna, surundéng, kéré lauk, jeung sajabana. Mun teu boga deungeun sangu, Si
Kabayan sok nyair di solokan leutik nu teu jauh di kobongna sakalian bari
néangan suluh keur ngaliwet, kawantu jaman baheula mah teu usum minyak tanah
atawa LPG. Mun nyair, sakapeung teu beubeunangan, sakapeung mah meunang
berenyit, lélé, hurang, belut, jeung lauk nu palid ti balong.
Hiji mangsa, waktu isuk-isuk nyair di solokan, Si kabayan meunang anak lauk
emas sagedé indung leungeun dua siki. Atuh atoheun pisan. Laukna diteundeun
buni pisan, bisi dihakan ucing. Si Kabayan ngaliwet, sanggeus asak teu terus
meuleum lauk.
“Moal waka dibeuleum bisi babaturan ménta, engké uing moal kabagéan,” ceuk
haténa. Atuh baturna dalahar, Si Kabayan mah kalah ka kekedengan.
“Can hayang dahar, teu ngarareunah awak,” pokna waktu ditanya kubabaturanana.
Réngsé dalahar babaturanana kalaluar ti kobong rék arulin, Si Kabayan hudang,
terus muru hawu. Ngan seuneuna geus pareum, geus euweuh ruhayan, malah
hareupeun hawuna dihéésan ucing. Ku Si kabayan ucingna digebah, tuluy mirun
seuneu, suluhna tapas. Sanggeus tapasna ruhay, anak lauk emas dibeuleum. Bari
ngadagoan beuleum lauk asak, Si Kabayan ngala céngék ti pipir kobong, diréndos
makeé uyah dina coét.
Geus kitu, ngeduk liwet tina kastrol, diwadahan kana piring séng. Si Kabayan
muru hawu, leungeun katuhuna nanggeuy piring séng, leungeun kencana nyekel
coét. Barang diteang, tapasna geus pareum kawntu tapasna ngan hiji, malah geus
ampir jadi lebu. Atuh beuleum laukna téh kurumuy, hideung jeung pinuh lebu,
geus teu mangrupa lauk. Ku Si Kabayan dikoréhan. Kacida pisan heraneunana, sabab
beuleum laukna téh ata tilu.
“Ti mana hiji deui? Tadi mah meuleumna ngan dua. Babaturan pohoeun kitu? Ah,
milik mah timana waé,” ceuk Si kabayan dina haténa.
Si Kabayan nyait beuluem anak lauk emas hiji, diasaan , enya lauk, lauk nu hiji
beak, Si Kabayan nyait deui lauk nu hiji deui. Diasaan heula, bener lauk. Si
Kabayan nuluykeun deui daharna sangu liwetna, mani ngalimed. Ku sabab lapar
kénéh, Si Kabayan nyiuk deui sangu, terus nyait beuleum lauk nu katilu. Waktu
diasaan, Si kabyan nyengir, sabab rasana haseum jeung bau. “Ucing bangkawarah,”
pokna gegelendeng, léos ka cai, kekemuna leuwih ti sapuluh kali. *** (AG,
diropéa tina carita Si Kabayan nu asalna ti Banten / Galura)