text:
CONTOH ESAI SUNDA sumber:ajip-rosidi.
com DI AJAR MACA Basa kuring asup ka kelas hiji Sakola Rayat (ayeuna mah Sakola Dasar), dina pangajaran maca, ngagunakeun buku Diajar Maca (mun henteu salah kitu judulna). Poho deui saha nu ngarangna. Ngan dina éta buku, murid anu kakara diajar maca cara kuring, diajar ngéjah. D-i d-i … Didi; Y-o y-o …. Yoyo ….. W-i w-i ….. Wiwi jeung saterusna. Murid diwanohkeun heula kana aksara, boh anu aya soraan (vokal), boh anu henteu aya soraan (konsonan). Ngan ku lantaran euweuh soraan, aksara lambang konsonan mah sok ditambahan ku ―e‖ heulaeunana. Jadi ―Ed-i .. di, Ew-i …. wi, En-a …. na‖ jeung saterusna.
Ngajar maca cara kitu téh disebut diajar ngéjah. Ku sabab jumlah aksara Rum anu dina basa Sunda disebut aksara Latén téh ngan ukur sawatara likur, atuh méméh anggeus kelas hiji ogé murid téh kabéhanana geus apaleun kana sakabéh aksara. Lamun budak geus apaleun kana sakabéh aksara, hartina manéhna baris bisaeun maca naon baé, pangpangna anu dina basa Sunda atawa dina basa séjén anu sistim éjahanana henteu béda, cara upamana basa Indonésia.
Tapi dina taun 1960-an, para sarjana anu kakara mulang diajar di nagara Kanguru dina raraga Rencana Kolombo nganggap yén sistim ngéjah téh tinggaleun jaman. Anu dianggap bener mah anu disebut ―sistim global‖. Ari dasar falsafahna nyaéta ku lantaran urang dina waktu nénjo kecap téh henteu saaksara-saaksara tapi sagemblengna, cara ari urang ningal karéta api henteu sagerbong-sagerbong, tapi saruntuyanana. ―Sistim global‖ téh digunakeun di nagaranagara nu ngagunakeun basa Inggris, sabab dina basa Ingris mah aksara téh henteu salilana sarua diunikeunana, upamana aksara ―u‖ henteu salilana diunikeun ―u‖, lamun mandiri dibaca ―yu‖, tapi lamun di antara dua konsonan sakapeung dibacana ―a‖ cara dina ―but‖, tapi sakapeung ―u‖ cara dina ―put‖. Kitu deui aksara ―i‖, lamun mandiri dibaca ―ai‖, tapi lamun bareng jeung aksara séjén, béda-béda ngunikeunana, sakapeung dibaca ―ai‖ cara ―time‖ dibaca ―taim‖, tapi sakapeung dibaca ―i‖ cara dina ―bit‖. Aksara ―a‖ sakapeung dibaca ―éi‖ cara dina ―take‖, tapi sakapeung dibaca ―a‖ cara dina kecap ―answer‖. Aksara ―o‖ biasana dibaca ―o‖ cara dina kecap ―long‖, tapi lamun aya dua sakapeung dibaca ―a‖ cara dina ―blood‖, tapi sakapeung ―o‖ baé ngan rada panjang cara dina ―door‖. Sakapeung deui ―o‖ téh dibaca ―wa‖ cara dina ―once‖. Cindekna sora unggal aksara dina basa Inggris mah henteu angger, béda jeung dina basa Sunda anu salilana angger. Aksara ―a‖ diunikeun ―a‖ sanajan di mana baé
―é‖. Kitu deui aksara ―u‖. Lamun salah nyieun garis atawa garisna aya nu kurang atawa aya nu leuwih. sakapeung dibaca ―j‖ cara dina kecap ―logic‖. wi. angger baé. Sabab dina hakékatna basa Inggris mah sarua jeung basa Cina. buku masih jadi barang langka. Hartina jutaan budak jadi korban ―ékspérimén‖ para pakar anu kabisana ngan tuturut munding. ―e‖. atawa di antara dua konsonan. ―t‖ (sakapeung ―t‖ cara dina ―hit‖. Em-
.
Ku lantaran kitu dina pangajaran maca di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris aya mataajaran anu disebut ―spelling‖.diperenahkeunana. nyaéta nu ngajarkeun kumaha nuliskeunana saban kecap.
Luyu jeung pasipatan basa Sunda. tacan tangtu merenah jeung alus pikeun basa Sunda jeung Indonésia. Béda jeung di urang. sarta sakola anu bogaeun perpustakaan masih ancal-ancalan. barudak téh kudu dibarengan ku réa maca. Dina taun 1960-an waktu sistim global téa mulai dilaksanakeun. Perpustakaan anu lengkep aya di tiap sakola. na. saenyana mah ngan tuturut munding bari henteu ngarti yén pasipatan unggal basa téh béda-béda.
Kitu deui aksara konsonan dina basa Sunda mah angger diunikeunana di mana baé tempatna.
Jadi para pakar urang anu ngawanohkeun sistim global dina ngajarkeun maca basa Indonésia jeung Sunda téh. sakapeung ―k‖ cara dina ―lough‖). sakapeung ―c‖ cara dina ―tulip‖) jeung réa-réa deui.. Naon anu alus jeung merenah pikeun basa Inggris.. diunikeunana jeung hartina baris béda. jeung dihijikeun jeung aksara naon baé gé. En-a …. lamun kaliru baris béda ngunikeunana sarta béda hartina deuih. aksara Latén anu digunakeun pikeun nuliskeun basa Sunda ayeuna paling merenah diajarkeun ku sistim ngéjah cara Ed-i … di. Ew-i …. apan konsonan ―g‖ sakapeung dibaca ―g‖ cara dina kecap ―egg‖. buku geus henteu jadi masalah. Kitu deui konsonan rangkep ―gh‖ (sakapeung diunikeun ―g‖ cara dina ―ghost‖. Komo deui da pikeun ngalaksanakeun sistim global mah. Kecap-kecap dina basa Inggris ogé kudu diapalkeun susunan aksarana. ―i‖. sakapeung ―h‖ cara dina ―though‖. Akibatna barudak SD nepi ka kelas 4 masih kénéh tacan lancar maca. hartina kudu réa buku sangkan dina waktu diajar réa papanggih jeung ―runtuyan gerbong‖ anyar. naha saheulaeun atawa sapandeurieun konsonan. sanajan aksara anu digunakeunana sarua tur asalna ti sumber budaya Barat. ―eu‖ tara robah unina naha mandiri. apan Kanji gé saban kecap téh dilambangkeun ku aksara nu cara nulis jeung garis-garisna kudu diapalkeun. Béda jeung dina basa Inggris. ―o‖. Di nagara-nagara maju tempat para pakar téa diajar.
ku sabab dina balantika nasional langka urang Sunda anu meunang kapercayaan pikeun nyangking kalungguhan penting. diganti ku nu henteu kapabel tapi anyar datang ti Yogya nu dianggap ―non‖ – anu réréana urang Jawa. Éta kateusugema téh sok diupahan ku ngabobodo manéh. saenyana euweuh anak téré atawa anak teges. lamun tacan ngarti kana hartina. Bisa jadi kecapna tacan kahartieun ku budak anu macana. Gerakan kasundaan harita babarengan jeung gerakan di daérah-daérah lianna
.o …. Sabab di alam démokrasi nu jadi dasar nagara Républik Indonésia. Sabada terangeun kana kecapna jeung cara ngunikeunana. timbul gerakan kasundaan dina taun 1950-an nu puncakna ngayakeun Kongrés Pemuda Sunda.
Gerakan Kasundaan
GEUS lila aya kateusugema di kalangan urang Sunda. henteu aya bapa téré atawa indung téré. da kabeh sélér kalungguhanana sarua satata. tapi ngahartikeun mah léngkah kadua sabada si budak bisaeun macana. nanyana bisa kana Kamus. ka kolotna. ―henteu karooh ku kalungguhan‖. kateusugema ku nyalahkeun batur téh istuning kaliru. Dianak-térékeun – henteu mustahil. ngarasa dianaktérékeun. atawa nyalahkeun sipat urang Sunda anu cenah ―sok ngaheulakeun batur‖. Tapi naon sababna merenahkeun diri jadi ―anak‖ lain jadi ―bapa‖ atawa ―indung‖? Sanajan tangtu baé. nyaéta bisa ngunikeun runtuyan lambang anu mangrupa aksara téa jadi kecap. Mémang kungsi aya mangsana urang Sunda ngarasa henteu sugema ku ayana kawijakan ―ko‖ jeung ―non‖ pamaréntah anu nyababkeun réa urang Sunda anu kapabel nyekel kalungguhan di pamaréntahan Jawa Barat digésér ku sabab dianggap ―ko‖. mo jeung saterusna. Hanjakal tacan aya kamus ékabasa Sunda anu praktis keur barudak. Kana ayana kawijakan pamaréntah anu maliding sanak. jeung sabangsana. ka lanceukna atawa ka babaturanana anu geus ngartieun. ―daék éléh sungkan meunang‖. masih kudu dipaluruh sacara obyéktif naha enya aya anak téré jeung anak teges di lingkungan nagara Républik Indonésia.
Pangajaran maca téh tujuanana sangkan barudak bisa maca. Naha timbulna rasa dianaktérékeun téh lain ngan ku lantaran mémang urang Sunda éléh dina persaingan nasional anu saenyana mah lumangsung sacara fair? Lamun enya kitu. si budak bisa nanyakeun ka guruna. Lamun geus nyampak.
dipingpin ku Presidén ku anjeun. Sukarno jadi formatur sarta ngagunakeun wewenang Panglima Tertinggi dina kaayaan perang (SOB) ngangkat jalma-jalma jadi anggota kabinét nu teu meunang nolak. lain ku tentara) ngawangun Déwan Komando Pemuda Sunda (DKPS) anu tugasna ngalaksanakeun kaputusan-kaputusan KPS sacara hukum. PRRI henteu manggapulia nyanghareupan kakuatan militér Pamaréntah Pusat. bari ngusulkeun sangkan Bung Hatta jeung Sultan Hamengku Buwono IX asup kana kabinét. Ditangkepanana waktu keur ngayakeun silaturahmi Lebaran nu dituduh ngayakeun
. nepi ka Presidén Sukarno keukeuh hayangeun ngawangun ―kabinét kaki empat‖. para anggota DKPS ditangkepan kalawan tuduhan rék ngarobah struktur nagara sacara illegal. nya tuluy ngawangun ―kabinét tandingan‖ PRRI. Presidén Sukarno ngangkat warganegara Dr. Sukarno gé bisaeun nurutan Walanda ngalakukeun adu domba. Presidén ku anjeun anu milihan anggotana. PRRI dianggap ―pemberontakan‖.anu pada-pada ngarasa henteu sugema ka pamaréntah Pusat anu didominasi ku urang Jawa anu beuki déngdék ka kénca ku sabab dina Pemilu munggaran (1955) di luar sangkaan sareréa. Akibatna Pamaréntah Pusat ngirimkeun pesawat AURI ngabom Painan. ngawangun Kabinét Gotongroyong anu ngajak PKI asup jadi anggota kabinét jeung kadua ngawangun Déwan Nasional anu jadi panaséhat pamaréntah tur anggotaanggotana diwangun ku wakil-wakil golongan fungsional jeung wakil-wakil daérah. Sabada Kabinét Ali Sastroamidjojo bubar. Djuanda Kartawidjaja. Kabinét nu disusun ku PM Ali Sastroamidjojo gagal nyanghareupan gerakan-gerakan daérah. Ir. PKI jadi partéy kaopat nu unggul pemilu. antarana mangaruhan Konstituante nu anyar diistrénan sangkan ngarobah struktur nagara tina kesatuan jadi federasi. Tapi para formatur kabinét anu ditugaskeun ngawangun ―kabinét kaki empat‖ téa teu aya nu sanggupeun. Kongrés Pemuda Sunda (KPS) diayakeun dina bulan Novémber 1956 ku para pamuda (béda jeung di daérah séjén. Tugasna antarana nyanghareupan gerakan-gerakan daérah. Nu diangkat jadi Perdana Mentri kabinét nu dingaranan Kabinét Karya téh Ir. Tapi dina bulan Méi 1957. Tapi pangdongsokna anu ditungtungan ku ultimatum téh henteu diwaro. urang Sunda. Para pamingpin gerakan daérah nu umumna para panglima di Sumatera jeung Sulawesi (jadi kabéh gé tentara) dina rapat di Sungai Daréh (Januari 1958) ngadongsok presidén sangkan ngabubarkeun Kabinét Karya anu diwangun sacara henteu sah da presidén diangkat jadi formatur mah ngalanggar UUDS 1950 (nu jadi UUD nu sah harita). nepi ka bubar. Presidén Sukarno ngaluarkeun ―Konsépsi Presidén‖ (1957) nu intina dua hal: kahiji.
ngan sakasampeurna baé. Dokumén Kaputusan KPS nu geus diumumkeun dina pérs jeung dikirimkeun ka lembaga-lembaga pamaréntah jeung masarakat. Sabada méh opat taun ditahan tanpa prosés. bari ngapeskeun Orde Lama. Kakara engeuh yén nu dariuk jadi wakil rahayat di DPRD Jawa Barat. Basa pamaréntah Orde Baru ngadegkeun Golongan Karya (Golkar) pikeun nyanghareupan Pemilihan Umum 1971. atuh soal kasundaan mah tara jadi acara utama. séparatis. Sabada Presidén Sukarno dirorod tina kalungguhanana ku gerakan nu disebut Angkatan 66. nyaéta pamaréntahan anu dipingpin ku Presidén Sukarno.rapat gelap. Pasundan Istri jllna arasup sarta aktif di Golkar. Sabada para anggota DKPS ditarangkepan tur PRRI jeung Permésta dianggap pemberotakan. Dalah dina widang kasenian. AMS aktif nyokong Golkar sarta pamingpinna aya nu diarangkat jadi anggota parlemén boh di DPR boh di DPRD. Tuduhan provinsialistis. da tuduhanana teu aya buktina. nu digunakeun pikeun nyokong pamaréntah Orde Baru dina numpes Orde Lama. Ti harita timbul deui sumanget kasundaan téh. beunang disebut tara kadéngé aya gerakan kasundaan atawa gerakan daérah lianna. Sasatna méh unggal bulan aya organisasi kasundaan
. organisasiorganisasi kasundaan cara Paguyuban Pasunda. kabudayaan jeung basa ogé henteu kadéngé kecétna. kaasup ngayakeun kagiatan kasenian jeung kabudayaan. tur urang Sundana ngarasa kadéséh da éléh visi jeung taktik. Ku sabab tujuanana ogé ngunggulkeun ―perjuangan‖ Orde Baru. federalis jeung sabangsa jadi ririwa anu ngareunteutkeun haté jalma anu hayang ngayakeun kagiatan kadaérahan. Dina Pemilu taun 1971. komo sabada aya Undang-undang Otonomi Daérah mah. Dina ahir taun 1966 Sudam I Divisi Siliwangi ngadegkeun organisasi pamuda. geuning réréana lain urang Sunda. organisasi-organisasi kasundaan milu ramé nyokong Orde Baru nu dibobotohan ku Jéndral Suharto. para angota DKPS dikaluarkeun. Kakara sabada sadar yén sihoréng anu ngawakilan Tatar Sunda dina perjuangan Orde Baru téh réréana lain urang Sunda. dianggap bukti yén rék ngarombak struktur nagara da dina kaputusan DKPS aya pameredih sangkan nagara kesatuan RI dirobah jadi federasi. Angkatan Muda Siliwangi (AMS). soal kasundaan muncul jadi isu di kalangan élit Sunda kaasup nu aya di Golkar.
Sikep kitu téh pandangan kaom priyayi anu nganggap kalungguhan jadi ménak hiji préstasi. wani tandang ngadu kamampuh parebut préstasi tina gawé nyata anu karasa mangpaatna ku balaréa. Bubuhan geus aya ti dituna paribasa ngeupeul ngahuapan manéh. Tujuan gerakan kasundaan kuduna lain kalungguhan. sanajan gawéna ngan ukur sembah kuriling atawa jadi pakacar. Sabalikna urang Sunda nu mareunang atikan luhur. masih gedé kénéh pangaruhna di kalangan para élit pamingpin Sunda nepi ka kiwari cara anu didémonstrasikeun ku ayana Tim Indepénden nu diwangun ku organisasi-organisasi ―bercorak kasundaan‖ anu ngahaturkeun panuhun ka presidén sangkan maparin 20% tina jabatan penting nasional ka urang Sunda bari ngasongkeun 160 ngaran urang Sunda anu cenah piliheun presidén. lamun élmuna luhung dina sagala widang. Tapi urang Sunda luhung élmuna lamun sakola téh lain ngan ngudag ijazah jeung gelar. Éléh ku urang Minang. hartina henteu tamat SMP-SMP acan. Alam pikiran kaum priyayi nu jiwana biasa teuing ulun-kumawula téh. Lamun urang niténan balantika nasional. tapi enyaan ngudag élmuna. tapi usaha sangkan urang Sunda. jeung Bugis nu jumlahna jauh sahandapeun urang Sunda. Da ceuk pikiranana hirup nu utama mah kudu nyekel kalungguhan di pamaréntahan. pangpangna rahayat pépéték. tara aya kadéngé naon kagiatanana. Padahal urang Sunda kakara maju. urang Sunda apan asor pisan kabisana da rata-rata urang Sunda sakolana ngan 7 taun. ngan hanjakal réréana mah sabada ngayakeun salametan rongkah (―déklarasi‖) dina waktu ngadegkeunana di hotél sigrong téh. Umumna oriéntasina ngan usaha sangkan milu kabagian proyék pamaréntah atawa sangkan urang Sunda jeneng nyekel kalungguhan di tingkat nasional atawa daérah. da dianggap lamun aya urang Sunda dijungjung lungguh jadi pejabat téh tanda kaunggulan ki Sunda. anu ngarep-ngarep dijenengkeun ku nu dibendo. Naha ku lantaran urang Sunda henteu miboga kamampuh? Tacan tangtu. Anu sidik. Nu maak hélok. karasa pisan kurangna urang Sunda méh dina sagala widang. Para kaom élit Sunda boga kawajiban pikeun ngusahakeun sangkan sakabéh urang Sunda bisa meunang atikan anu cukup nepi ka
. para anggota Tim Indepénden téh aya dina daftar 160 urang Sunda anu merenah jadi gegedén tingkat nasional jeung dina daftar 10 urang pimenterieun. umumna pala putra ménak heubeul atawa ménak anyar anu mibanda méntalitas priyayi. Batak. meunang kasempetan sajembar-jembarna pikeun ngarépréséntasikeun diri jeung pribadina dina widangna masing-masing. Béh dieu ngasongkeun sapuluh ngaran anu dianggap merenah jadi menteri.diadegkeun.
da réa nu lain urang Sunda‖. geus langka anu khutbahna ku basa Sunda. Dalah di masjid kacamatan cara Cilimus (Kuningan). Ngan pikeun nepi ka dinya. Tapi naha enya nyarita (dina hal ieu khutbah) ku lain basa Sunda duméh aya jamaah nu lain urang Sunda téh némbongkeun kaluhungan budi? Naha ciri kaluhungan budi téh
. khutbahna (jeung katerangan anu ditepikeun ku ahli masjid saméméh khutbah) ditepikeunana ku basa Indonésia. Suratkabar Sipatahoenan anu dina basa Sunda dina mangsa samémeh perang digolongkeunana kana surat kabar nasional. sabalikna nu khutbah dina basa Sunda beuki ngurangan. Nu gedé kapercayaan dirina. Harkat jeung martabat urang Sunda moal unggah ngan ku baramaén méntaménta kalungguhan. sanajan jama’ahna kabéhanana urang Sunda anu tanwandé ngalartieun basa Sunda. Alesanana ―henteu kabéh jamaah bisaeun basa Sunda. padahal jama’ahna henteu ngalartieun basa Arab. Béh dieu khutbah ku basa Arab geus beuki langka. Naha sikep kitu téh ku lantaran hayang ngabuktikeun rasa kabangsaan? Wallahu’alam. Tapi ka dieunakeun.atawa basa dérah lianna. urang Sunda henteu kudu eureun jadi Sunda. Di masjid-masjid di Bandung. Naha ku lantaran ngagéhan ka nu kabeneran aya jalma anu henteu bisaeun basa Sunda jadi jama’ah di dinya? Sikep ngagéhan malah ngahormat ka sémah téh cenah salah sahiji sipat urang Sunda anu cenah némbongkeun kaluhungan budina. kudu aya parobahan méntalitas urang Sunda. bisa unggul ku sabab parabotna samakta. tapi ngan lamun urang Sunda réa némbongkeun préstasi nu pikasérabeun dina sagala lapangan kahirupan di tingkat nasional. khutbah dina basa Indonésia beuki populér. sabab eusina némbongkeun sikep kabangsaan. tur dirojong ku élmu jeung kamampuh dina metakeunana bari karasa mangpaatna ku balaréa. Di Tatar Sunda (kaasup Banten) mimiti khotib khutbah dina basa Sunda atawa Indonésia. tapi rasa kabangsaan mah henteu kudu ditepikeun ku basa Indonésia. tina méntalitas tukang baramaén jadi méntalitas jiwa anu mandiri. Hal éta némbongkeun yén rasa kabangsaan gé bisa ditepikeun ku basa Sunda . Pikeun jadi Indonésia. lain ngan di kota gedé cara Bandung baé. Tapi anu khutbah ku basa Indonésia.***
Khutbah ku Basa Sunda
Baheula mah khutbah téh kudu dina basa Arab baé.dina waktuna tarung dina médan kahirupan nasional. sabab mémang henteu aya larangan khutbah ku basa nu lain basa Arab.
Lalaguan Sunda digunakeun dina acara-acara kaagamaan. Dina misa gé basa Sunda geus réa dipaké. sanajan réa muslim bangsa séjén. Yén basa indung penting. tapi maranéhanana mentingkeun ngawedelan kaimanan bangsana nu tanwandé leuwih merenah ditepikeun ku basa Turki. sanajan maranéhanana hirup di pangumbaraan. Agama mah lain ngan urusan uteuk (akal) baé. Béda nyantélna ka nu ngadéngékeun lamun ditepikeun ku basa indung mah. Lain henteu tarerangeun yén aya bangsa séjén anu milu salat di dinya anu henteu bisaeun basa Turki. Tapi sikep kitu ogé bisa jadi gambaran tina jiwa katut sikep anu henteu istikomah. aya pangajian anu ditepikeun dina basa Turki. Dina waktu salat. Padahal di masjid éta téh jamaahna réréana urang Indonésia sanajan mémang aya bangsa séjén ogé. henteu yakin kana diri sorangan. manan pribumi anu jumlahna leuwih réa? Wallahu’alam. Jama’ahna réréana urang Turki. Sabalikna waktu Juma’ahan di masjid Indonésia di Den Haag. kahalartieun ku para pandéta Kristen jeung Katolik. Khotib anu khutbah dina basa Indonésia di Tatar Sunda gé réa anu basa Indonésiana titatarajong. Yén basa indung baris leuwih nyerep kana sanubari nu ngabandunganana. Éta masjid disebut kitu sabab diadegkeun ku komunitas urang Turki anu hirup di Walanda. tapi jeung rasa deuih. Numatak leuwih merenah ditepikeun ku basa indung. kabuktian ku dihormatna ku UNESCO nu ngayakeun ―Poé Basa Indung‖ dina bulan Fébruari. anu di garéja-garéjana béh dieu beuki réa diulik jeung diajarkeun basa indung. Saméméh salat Juma’ah. khutbah ditepikeun dina basa Walanda anu titatarajong ku khotib urang Indonésia. Naha atuh maksakeun teuing khutbah dina basa Indonésia? Naha lain dina basa Sunda baé? Boaboa geus hésé néangan khotib anu lancar lamun kudu khutbah dina basa Sunda téh. nagara Walanda. di antarana aya duaan atawa tiluan urang Walanda nu bisa jadi moal ngartieun kana basa Walanda anu digunakeun ku khotib. Nu kasaksian di masjid Indonésia di Den Haag sarua jeung nu ayeuna biasa kasaksian di masjid-masjid di Tatar Sunda jeung Banten.
.leuwih mentingkeun sémah. khutbah ditepikeun dina basa Turki. Réa garéja anu ngayakeun kagiatan basa jeung kasenian daérah. kaasup Walanda gé nu sok saralat di dinya. ku sabab geus biasa ngawula kana kapentingan batur. Kungsi milu Juma’ahan di masjid Turki deukeut Amsterdam.
didengda. Jadi kana baris leuwih nyerepna lamun ngabandungan khutbah di masjid dina basa indungna. engké mah garéja-garéja anu malah ngagunakeun basa Sunda dina kagiatanana téh. Bisa jadi karagéteunana engké lamun hal éta geus kajadian.Nu matak sikep para ulama jeung khotib-khotib di masjid di urang nu nganggap leuwih hadé henteu ngagunakeun basa Sunda dina khutbah Juma’ah.
Wajib Nyarita Basa Sunda
Di sawatara kabupatén di Jawa Tengah aya kawijakan anu ngudukeun para karyawan di kantor-kantor lingkungan pemda nyarita basa daérah (Jawa) sapoé dina saminggu. nyaéta widang agama. dina khutbah di masjidmasjid atawa tablég di majlis-majlis pangajian. Cara kitu téh mémang ngajurung para murid (HIS) atawa para santri (pasantrén) leuwih soson-soson diajarna basa asing. hartina di imah gé dina urusan agama ngagunakeun basa Sunda. didengda. sacara henteu langsung milu maéhan basa Sunda. lamun nyarita ku basa Indonésia atawa daérah. da tara mikir jangka panjang. Saliwatan mah éta kawijakan téh jiga anu némbongkeun kanyaah kana basa daérah. Di sawatara pasantrén ogé cara kitu téh ditarurutan. baris bisa ku sorangan ieuh. Para santri sapopoéna kudu nyarita ku basa Arab jeung Inggris. Lamun aya nu ngarempak. basa indungna. didengda. Para murid sapopoéna kudu (jadi 6 poé dina saminggu) nyarita ku basa Walanda. Cara kitu cenah baheula dilaksanakeun di saban HIS. nyaéta basa Sunda. Nyaéta ku sabab henteu méré kasempetan kana basa Sunda sangkan hirup tur tumuwuh dina widang anu paling subtil. ku kituna henteu kudu disanghareupan sacara daria. Padahal apan urang Sunda mah réréana ngagem agama Islam. widang kayakinan. Aya kantor-kantor anu kiwari ngudukeun para karyawanna nyarita ku basa Sunda sapoé dina saminggu. Bisa jadi konsékwénsi tina henteu ngagunakeun basa Sunda dina khutbah jeung tablég ayeuna baris maéhan basa Sunda téh henteu nepi ka kapikireun ku para pangurus masjid jeung para khotib. lamun aya anu nyarita ku lain basa Walanda didengda. Tapi sacara henteu langsung hal éta gé ngahudangkeun anggapan para murid jeung para santri yén basa nasional jeung basa daérah mah lain basa anu luhur ajénna. Dianggapna. mutuh matak hélok. Nu matak ironis. Ku henteu digunakeunana basa indung. Lamun aya anu (poho) ngagunakeun basa Indonésia. Kawijakan kitu téh ayeuna geus ditarurutan di Jawa Barat.
.
tapi basa Sundana jeung rengkuhna geus Nyunda pisan. Hartina aya dina wewenang para bupati jeung walikota katut para anggota DPRD-na. Kiwari réa paranakan Cina anu basa Sundana leuwih bérés manan réréana urang Sunda. henteu pasalia jeung Undang-undang Otonomi Daérah. Lamun enya hayang ngaronjatkeun harkat basa daérah. nepi ka urang lembur anu henteu (pati) bisaeun basa nasional bisa nepikeun pamanggih atawa kasaksianana kalawan laluasa. Nepi ka ayeuna saban sakitan atawa saksi urang lembur nu henteu (pati) bisaeun basa nasional kudu nyarita dina basa nasional. Naha kawijakan kudu ngagunakeun basa Sunda atawa basa daérah lianna di luareun Jawa Barat baris gedé pangaruhna kana kamekaran basa Sunda? Cara ilaharna ―mode‖ atawa ―fashion‖.Kawijakan ngagunakeun basa daérah di kantor-kantor. apan urang Batak. Dina taun 1950-an. Lain hartina henteu aya anu hideng sorangan nyarita ku basa Sunda. da réa urang peuntas anu sameméh aya kawijakan kitu gé sok nyararita ku basa Sunda. sanajan henteu mustahil dina haténa mah gegelendeng. Henteu mustahil malah pada ngageuhgeuykeun . basa Sunda paranakan Cina téh kasar jeung ―sia-aing‖ baé. ayeuna mah apan barudak urang Sunda anu ana pirajeunan nyarita basa Sunda ―sia-aing‖ jeung kecap ―anjing‖ baé anu murubut diucapkeunana téh. basa Sunda.anu ngangkat basa Sunda jadi basa resmi di sagigireun basa Indonésia. Lamun basa daérah sacara resmi geus disaruakeun kalungguhanana jeung basa nasional.paling henteu di tukangeun. nepi ka henteu mustahil aya ha-hal anu nimbulkeun salah tafsir ti pihak hakim atawa jaksa nu matak ngarugikeun nu didakwa. Almarhum Livain Lubis upamana. Ayana Perda nu ngangkat basa daérah jadi satingkat jeung basa nasional. basa Sunda lain baé bisa digunakeun jadi panganteur di sakola-sakola. dina hal urang di Jawa Barat jeung Banten. henteu aya deui jalanna salian ti pamaréntah daérah ngaluarkeun Perda (Peraturan Daérah) — anu luyu jeung wewenangna . sanajan ngan sapoé baris nimbulkeun masalah praktis. sakapeung basa Sundana leuwih alus manan réréana urang Sunda. Ku ayana éta Perda. sabab ayeuna mah di kantor mana di Jawa Barat jeung di Banten anu karyawanna kabéhanana urang Sunda? Karyawan anu lain urang Sunda lamun kalungguhanana jadi bawahan tangtu baris nurut kana kawijakan kapala kantorna. tacan ngandung harti yén balaréa baris ngajénan kana basa daérahna. tapi bisa digunakeun di Pangadilan deuih. Masalah numuwuhkeun pangajén
. ngan baris jadi bahan obrolan.
Ngajar maca cara kitu téh disebut diajar ngéjah. Ngan dina éta buku. Sabab hal éta patali jeung sikep katut méntalitas bangsa urang anu nganggap sagala anu datang ti bangsa adijaya kudu diturutan sabab dianggap leuwih luhur ajénna. para pakar urang lamun nyarita kudu baé diselang ku sawatara ungkara basa Inggris. Y-o y-o …. murid anu kakara diajar maca cara kuring. di. dina pangajaran maca. jll. Sacara umum ayeuna aya anggapan yén basa daérah (lain ngan basa Sunda ku urang Sunda baé) téh kalungguhanana handapeun basa naisoal.. meureun ambéh katangar yén inteléktual. Malah di sawatara daérah basa Inggris téh diasupkeunana kana ……. ateul cungcurungan jigana lamun henteu némbongkeun yén bisa basa Inggris téh. D-i d-i … Didi. Komo para présénter télévisi mah. En-a …. pangpangna basa Inggris.kana basa daérah moal bisa kaungkulan ku ayana Perda. ―pemilih‖ diganti ku ―konstituén‖. W-i w-i …. diajar ngéjah. Ngan ku lantaran euweuh soraan. ―internasional‖ diucapkeun ―international‖ (cara dina basa Inggris) jllna. muatan lokal!
Diajar Maca
Basa kuring asup ka kelas hiji Sakola Rayat (ayeuna mah Sakola Dasar). Numatak di mana baé. Yoyo …. Ku sabab jumlah aksara Rum anu dina basa Sunda disebut aksara Latén téh ngan ukur sawatara likur. aksara lambang konsonan mah sok ditambahan ku ―e‖ heulaeunana. Padahal ayeuna mah di TK jeung di SD ogé geus réa anu ngajarkeun basa Inggris. na‖ jeung saterusna. Tapi basa nasional gé dianggap leuwih handap kalungguhanana manan basa deungeun. wi. Dalah kecap kosta anu geus maneuh jadi kecap Indonésia ogé diucapkeunana ayeuna mah nurutan basa Inggris. Masalahna henteu cukup diungkulan ku Perda atawa paraturan lianna. boh anu aya soraan (vokal). Geus puguh ari direumbeuy ku kecap-kecap basa Inggris mah. atuh méméh anggeus
. basa Indonésia. Murid diwanohkeun heula kana aksara. Hal ieu ngan bisa diungkulan ku atikan. Ew-i …. Wiwi jeung saterusna. boh anu henteu aya soraan (konsonan). ―potongan‖ (harga) jadi ―diskon‖ padahal saméméhna dipaké kecap ―korting‖ tina basa Walanda. istilah atawa kecap anu aya basa Indonésiana ogé ngahaja diganti ku kecap Inggris kayaning ―pilihan‖ diganti ku ―opsi‖ (tina ―option‖) padahal saméméhna digunakeun kecap Walanda ―inisiatif‖. Jadi ―Ed-i .. diucapkeun ―yuniversitas‖. ―produk‖ diucapkeun ―prodak‖. ―universitas‖. Poho deui saha nu ngarangna. boh di imah boh di sakola. ngagunakeun buku Diajar Maca (mun henteu salah kitu judulna)..
tapi sakapeung dibaca ―a‖ cara dina kecap ―answer‖. upamana aksara ―u‖ henteu salilana diunikeun ―u‖. sabab dina basa Ingris mah aksara téh henteu salilana sarua diunikeunana. hartina manéhna baris bisaeun maca naon baé. Kitu deui aksara ―i‖. Aksara ―o‖ biasana dibaca ―o‖ cara dina kecap ―long‖. jeung dihijikeun jeung aksara naon baé gé. Kitu deui konsonan rangkep ―gh‖ (sakapeung diunikeun ―g‖ cara dina ―ghost‖. pangpangna anu dina basa Sunda atawa dina basa séjén anu sistim éjahanana henteu béda. para sarjana anu kakara mulang diajar di nagara Kanguru dina raraga Rencana Kolombo nganggap yén sistim ngéjah téh tinggaleun jaman. ―t‖ (sakapeung ―t‖ cara dina ―hit‖. Aksara ―a‖ diunikeun ―a‖ sanajan di mana baé diperenahkeunana. cara ari urang ningal karéta api henteu sagerbong-sagerbong. Béda jeung dina basa Inggris. nyaéta nu ngajarkeun kumaha nuliskeunana
. cara upamana basa Indonésia. tapi sakapeung dibaca ―i‖ cara dina ―bit‖. Ku lantaran kitu dina pangajaran maca di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris aya mataajaran anu disebut ―spelling‖. Lamun budak geus apaleun kana sakabéh aksara. ―i‖. ―é‖. tapi saruntuyanana. sakapeung dibaca ―j‖ cara dina kecap ―logic‖. Kitu deui aksara konsonan dina basa Sunda mah angger diunikeunana di mana baé tempatna. Sakapeung deui ―o‖ téh dibaca ―wa‖ cara dina ―once‖. ―e‖. Anu dianggap bener mah anu disebut ―sistim global‖. lamun mandiri dibaca ―yu‖. Tapi dina taun 1960-an. sakapeung ―k‖ cara dina ―lough‖). béda-béda ngunikeunana. ―o‖. sakapeung ―h‖ cara dina ―though‖.kelas hiji ogé murid téh kabéhanana geus apaleun kana sakabéh aksara. sakapeung dibaca ―ai‖ cara ―time‖ dibaca ―taim‖. sakapeung ―c‖ cara dina ―tulip‖) jeung réa-réa deui. apan konsonan ―g‖ sakapeung dibaca ―g‖ cara dina kecap ―egg‖. tapi sakapeung ―u‖ cara dina ―put‖. ―Sistim global‖ téh digunakeun di nagara-nagara nu ngagunakeun basa Inggris. angger baé. Aksara ―a‖ sakapeung dibaca ―éi‖ cara dina ―take‖. tapi lamun di antara dua konsonan sakapeung dibacana ―a‖ cara dina ―but‖. tapi sakapeung ―o‖ baé ngan rada panjang cara dina ―door‖. Ari dasar falsafahna nyaéta ku lantaran urang dina waktu nénjo kecap téh henteu saaksara-saaksara tapi sagemblengna. béda jeung dina basa Sunda anu salilana angger. Cindekna sora unggal aksara dina basa Inggris mah henteu angger. naha saheulaeun atawa sapandeurieun konsonan. tapi lamun aya dua sakapeung dibaca ―a‖ cara dina ―blood‖. ―eu‖ tara robah unina naha mandiri. lamun mandiri dibaca ―ai‖. Kitu deui aksara ―u‖. atawa di antara dua konsonan. tapi lamun bareng jeung aksara séjén.
. Hanjakal tacan aya kamus éka-basa Sunda anu praktis keur barudak. lamun tacan ngarti kana hartina. buku masih jadi barang langka. sanajan aksara anu digunakeunana sarua tur asalna ti sumber budaya Barat. Naon anu alus jeung merenah pikeun basa Inggris. nyaéta bisa ngunikeun runtuyan lambang anu mangrupa aksara téa jadi kecap. Pangajaran maca téh tujuanana sangkan barudak bisa maca. hartina kudu réa buku sangkan dina waktu diajar réa papanggih jeung ―runtuyan gerbong‖ anyar. Kecap-kecap dina basa Inggris ogé kudu diapalkeun susunan aksarana. Ew-i …. ka kolotna. diunikeunana jeung hartina baris béda. Hartina jutaan budak jadi korban ―ékspérimén‖ para pakar anu kabisana ngan tuturut munding. lamun kaliru baris béda ngunikeunana sarta béda hartina deuih. buku geus henteu jadi masalah. mo jeung saterusna. apan Kanji gé saban kecap téh dilambangkeun ku aksara nu cara nulis jeung garis-garisna kudu diapalkeun. Bisa jadi kecapna tacan kahartieun ku budak anu macana. Komo deui da pikeun ngalaksanakeun sistim global mah. si budak bisa nanyakeun ka guruna.. Akibatna barudak SD nepi ka kelas 4 masih kénéh tacan lancar maca. Luyu jeung pasipatan basa Sunda. Lamun geus nyampak. barudak téh kudu dibarengan ku réa maca. wi. ka lanceukna atawa ka babaturanana anu geus ngartieun. Lamun salah nyieun garis atawa garisna aya nu kurang atawa aya nu leuwih. Em-o …. Di nagara-nagara maju tempat para pakar téa diajar. tapi ngahartikeun mah léngkah kadua sabada si budak bisaeun macana. Jadi para pakar urang anu ngawanohkeun sistim global dina ngajarkeun maca basa Indonésia jeung Sunda téh. Dina taun 1960-an waktu sistim global téa mulai dilaksanakeun.
Heurin ku Létah
. saenyana mah ngan tuturut munding bari henteu ngarti yén pasipatan unggal basa téh béda-béda. nanyana bisa kana Kamus.saban kecap. Sabada terangeun kana kecapna jeung cara ngunikeunana. Perpustakaan anu lengkep aya di tiap sakola. na. sarta sakola anu bogaeun perpustakaan masih ancal-ancalan. Béda jeung di urang. Sabab dina hakékatna basa Inggris mah sarua jeung basa Cina. En-a …. aksara Latén anu digunakeun pikeun nuliskeun basa Sunda ayeuna paling merenah diajarkeun ku sistim ngéjah cara Ed-i … di. tacan tangtu merenah jeung alus pikeun basa Sunda jeung Indonésia.
Bisa jadi ku sabab ngarasa éra. kumaha wakil rahayat rék memperjuangkeunana? Kitu sotéh lamun urang percaya yén wakil rahayat téh maksudna rék memperjuangkeun nasib jeung kapentingan rahayat. kumaha para wakil rahayat téa terangeunana kana kaayaan jeung kahayang nu diwakilanana. Padahal apan gegedén législatif téh formalna mah wakil rahayat. Bisa jadi henteu wani ku sabab bisi disalahkeun. akibat tina kungsi dijajah ti jaman Mataram dina abad ka-17. Lamun teu aya nu méré bahan-bahanna.Paribasa heurin ku létah dina basa Sunda ngagambarkeun jalma anu henteu laluasa nepikeun kereteging atina ku rupa-rupa sabab. Lamun rahayat sorangan henteu wani nepikeun pikiran jeung kahayang anu aya dina haténa. Kitu deui ari nyanghareupan gegedén yudikatif. Sangkan terangeun kumaha saenyana kaayaan. bisi salah. hartina lamun para wakil rahayat téa terangeun kana tugasna jeung hayangeun ngalaksanakeunana. atawa dianggap teu merenah. nepi ka ngarasa heurin ku létah. henteu kaduga da ngarasa manéhna mah lain jalma anu satata jeung anu diajak nyarita. hartina pinuh ku létah nepi ka hésé rék nyarita. Urang Sunda mah geus ratus-ratus taun hirup biasa ngawula. henteu weléh ati-ati ari nyarita. Hartina jadi gegedénna téh ku lantaran dipilih ku rahayat. Dina éta paribasa digambarkeunana jalma anu rék nyarita henteu laluasa téh ku sabab sungutna kaheurinan ku létah. kahayang jeung pikiran rahayat. Biasana ku sabab henteu wani ngedalkeun kereteging atina da kahalangan ku rupa-rupa karémpan. sabab ceuk aturan undak-usuk basa mah salah nerapkeun kecap téh jadi dosa anu pohara gedéna. nepi ka dianggap dusun meledug nu jauh ka bedug. masih kénéh kandel. ngabéla kapentingan rahayat anu milihna. Bisa jadi ku sabab rék barangpénta sieun dipersabenan.
. para wakil rahayat téh kudu meunang asupan ti rahayat anu diwakilanana. Lain baé nyanghareupan gegedén éksekutif tapi nyanghareupan gegedén législatif ogé sarua. Lain baé basa Sunda gé disina nurutan basa Jawa ngagunakeun
unggah-ungguhing bhasa atawa undak-usuk basa anu ngahaja dijieun pikeun
ngabéda-bédakeun harkat jelema. Sanggeus jadi bagian nagara Républik Indonésia anu démokratis ogé. Akibatna ana nyanghareupan gegedén atawa pangagung. Tugasna satungtung jadi wakil rahayat téh apan mangnepikeun gerentesing ati rahayat anu diwakilanana. Pangpangna lamun kudu nyarita di hareupeun gegedén. méntalitas sieun ku gegedén jeung pangagung.
Adegan anu adu jotos di gedong perwakilan rahayat geus sering kajadian. wakil rahayat bisa berjuang pikeun ngahontalna. Ngan lamun warganagara wani jeung ngarasa bébas nepikeun kereteging atina jeung kahayangna. anu dianggap leuwih terang kana sagala hal anu patali jeung kahirupan pamaréntahan. Sangkan tatag nepikeun pikiranana. Numatak (atawa mangkaning) urang Sunda mah pangsieuneunana leungiteun bisluit. Pangajaran nyarita di sakola jigana geus lila henteu mentingkeun hal éta. Nu jadi masalah di urang di Indonésia dina ngipuk démokrasi. henteu babari dirobah méntalna sangkan bisa nyarita tatag nepikeun pikiran jeung pamanggihna. Anu kudu nurut baé kana paréntah kaum ménak anu jareneng. kawani nepikeun pikiran jeung kahayang téh jadi hak. apan kudu dilatih ti leuleutik barudak téh dilatih nyusun pikiran.Dina jaman kiwari anu rék ngipuk démokrasi. patarik-tarik nyarita. Ngan lamun ti dua pihakanana. nu penting ramé kadéngéna. da tacan dibiasakeun nyarita brukbrak di hareupeun pangagung. hég waé engké kahalangan réputasina dina kapangkatanana. ngedalkeunana dina susunan kalimah anu rapih sarta ngagunakeun arguméntasi anu babari kahartieun ku nu diajak nyarita. Palebah dieu sidik yén ngajak sangkan wani nyarita bruk-brak. bubuhan geus lila teuing rahayat urang mah hirup di alam féodal. Malah lamun perelu ditungtungan ku ngadu peureup jeung siku. rahayat henteu réa ilubiungna ku sabab sering ngarasa heurin ku létah. Nu matak lamun ngabandungan nu nyararita. Lamun nepikeun kereteging atina satarabasna sieun dibenduan. henteu heurin ku létah téh lain pagawéan gampang. malah kawajiban unggal warganagara.
. da nganggap hirupna gumantung kana bisluit. sanajan sapoéna paling henteu maca ayat anu mangrupa jangji yén moal gumantung salian ti ka Allah paling henteu 17 kali. Hartina lamun kasaksian yén para wakil rahayat henteu ngalaksanakeun kawajibanana ngabéla kepentingan rahayat. pamaréntahan baris jalan sakumaha mistina. Rahayat anu geus ti luluhur béh ditu kénéh sikepna kumaha kersa nu dibendo baé. Dina prakna mah sieun kénéh ku dunungan anu sawenang-wenang manan ku Allah anu cenah Maha Kawasa tur Maha Welas Asih tur aya firmanNa anu nyaurkeun yén nya Anjeunna anu baris ngajamin rezeki mahlukNa. rahayat ulah rék ngarasa heurin ku létah negor wakilna. nu ngawakilan jeung anu diwakilanana pada-pada niat babarengan ngabéla kepentingan bangsa jeung nagara (kaasup rahayatna). Di antara bangsa urang ayeuna timbul anggapan yén ngadu arguméntasi téh pacowong-cowong ngomong. asa tara puguh alangujurna.
Cindekna unggal pangarang anu nyiptakeun carita si Kabayan bisa ngagambarkeun pasipatan tokohna luyu jeung kahayangna. Hartina ceuk Utuy mah si Kabayan téh manusa nu geus ngungkulan kamanusaanana. Bari jeung lamun dititénan pasipatan tokoh si Kabayan téh henteu salilana konsisten. Tapi henteu mustahil kétang sabada dikubur. Komo deui ku paréa-réa balad anu daraékeun ngarurug sarta nyaremkeun pihak anu henteu sapamadegan jeung dirina bari ngagunakeun ancaman jeung kakerasan mah. komo deui ku tonjok jeung jotos mah. teu nyaho di cedo. Démokrasi baris tumuwuh dina alam ngadu bebeneran ku pikiran jeung arguméntasi lain ku pacowong-cowong jeung paheuras-heuras genggerong. Sakapeung digambarkeun pangedulan. atawa si Kabayan nu séjén deui. Sakapeung digambarkeun jadi tukang tipu anu resep ngabobodo batur kaasup mitohana sorangan. Maksud téh dina saban carita sipat si Kabayan téh henteu salilana sarua. Si Kabayan téh dipikaresep pisan ku urang Sunda.Kudu ditéangan carana kumaha sangkan barudak urang ti leuleutik kénéh ulah diajar jeung dibiasakeun ngarasa heurin ku létah. ayeuna mah ditulis jadi buku sarta dijieun filem sagala. Enya henteuna kitu tanwandé kudu dipaluruh heula sacara ilmiah. tapi kudu diajar nyusun pikiran jeung nyusun arguméntasi pikeun rebut bener jeung ngabéla kapentingan balaréa. Ku sabab kitu henteu kudu heran lamun Utuy T. Di Banten béjana aya makam anu disebut makam si Kabayan. Alias manusa pinunjul. Buktina nu nyieun carita nu tokohna si Kabayan henteu béak-béak. jadi mustahil aya bungkeuleukanana nepi ka kudu dikubur sagala. Wallahu’alam naha enya anu dikubur di dinya téh si Kabayan anu sok jadi tokoh dongéng téa. Dina majalah basa Sunda sok aya lulucon anu tokoh utamana si Kabayan.***
Si Kabayan
Saha urang Sunda anu henteu terang ka si Kabayan? Salian ti jadi tokoh dongéng anu baheula mah sok ditepikeun ku nini jeung aki ka incu. Sontani (1920—1979) dina taun1957 nyebutkeun yén si Kabayan téh manusa nu geus teu naon-naon ku naon-naon. kakara caritana sumebar bari jeung ditambahan atawa diréka-réka ku ahli carita. wani kurang ajar ngaheureuykeun mitoha. Tapi dina dramana anu ditulis ku
. ngan aya dina hayalan anu nyaritakeun atawa nuliskeunana. Si Kabayan tokoh dongéng mah fiksi. Maksudna manusa nu geus henteu kapurba deui ku rupa-rupa rasa anu biasa mangaruhan jelema.
kumaha rék terangna saha anu ngajurukeunana? Ceuk Utuy. Nu matak waktu Balé Pustaka nyusun buku Si Kabayan (1932) dumasar kana dongéngdongéng anu aya dina disertasina Maria Coster-Wijman.Utuy dina basa Indonesia nu judulna Si Kabayan (1959). nu dipilihan téh ngan carita anu ‖aman‖ baé. digambarkeun si Kabayan téh jadi dukun anu dianggap wacis jeung sakti. Lamun aya jalma nyebut ka baturna. Utuy ngabandingkeun tokoh si Kabayan anu geus teu naon-naon ku naon-naon téh jeung tokoh Sang Kuriang anu digambarkeun dina librétona Sang Kuriang (basa Indonesia 1959. da waktu dijurukeun mah apan kabéh manusa gé tacan hideng. 1963) jadi manusa individualis anu gnan percaya ka dirina pribadi baé. réa anu jorang anu ku sawaréh mah baris dianggap henteu merenah dibaca di lingkungan jalma sopan. Sang Kuriang anu ngan percaya ka dirina sorangan jeung si Kabayan anu nganggap yén nu lian téh ngan aya pikeun diheureuykeun. nyaéta anu henteu nyigeung-nyigeung parabot reproduksi jelema. Tangtu saréréa ogé kitu. Dirina sorangan mah apan geus teu naon-naon ku naon-naon. ―Silaing mah
. Hartina tacan aya nu lian anu méré interprétasi orisinal boh ngeunaan si Kabayan boh ngeunaan Sang Kuriang. Moal aya urang Sunda anu nganggap si Kabayan téh idolana. Keur umumna urang Sunda si Kabayan téh lain tokoh idéal. henteu ngagambarkeun hal éta. basa Sunda. boh lisan boh tinulis. Si Kabayan anu aya dina dongéng cara anu dimuatkeun dina disertasina Maria CosterWijsman Uilen spiegel-verhalen in Indonesie in het biezonder in de Soendalanden (1929). Naha anggapan Utuy yén si Kabayan téh manusa nu geus teu naon-naon ku naonnaon téh bener? Lamun urang niténan dongéng-dongéng si Kabayan anu kungsi aya dina khazanah sastra Sunda. Manéhna embung ngaku Dayang Sumbi téh indungna. éta dua tokoh anu béda-béda sipatna téh mangrupa kakayaan batin ki Sunda. anggapan Utuy téh luyu jeung kanyataan. Nepi ka kiwari interprétasi Utuy ka dua tokoh dongéng titinggal karuhun Sunda téh tacan aya nu ngabantah. sabab terangna ngeunaan hal éta téh ti nu lian. dijadikeun kaulinan. Nu nyampak ngan carita pikaseurieun tur cara umumna carita pikaseurieun (lain ngan dina basa Sunda baé). tapi saenyana mah ngaheureuykeun jalmajalma anu daratang marénta tulung ka inyana.
henteu bisa nyanghareupan konflik téh salah. Kitu deui munculna H. lain jadi bangsa paria nu ngan bisa ngékspor babu jeung kuli sarta gawéna kekeleyengan néangan hutang. Dina sajarah Républik Indonésia. Anggapan yén urang Sunda téh henteu bisa daria. duanana moal kagolongkeun ka si Kabayan anu geus henteu naon-naon ku naon-naon.
. Citra urang Sunda téh si Kabayan lain citra anu positif. Leuwih réa anu ngaidéntifiaksikeunana téh ka si Kabayan. Dina tipologi Utuy. malah najis). lain ku sélér lian sabangsa pada-pada urang Indonésia baé. Pikeun ngarobah citra ngeunaan diri hiji bangsa atawa sélér. Lamun urang Sunda hayang miboga citra anu positif. Ali Sadikin nu suksés ngawangun Jakarta jadi kota métropolitan di tengah parobahan Orde Lama ka Orde Baru. Ngan lamun aya urang Sunda anu préstasina diaku ku lain ku urang Sunda baé. henteu bener. tapi citra Sang Kuriang ogé henteu matak agul (ku sabab turunan anjing jeung babi nu ku budaya jeung kayakinan urang Sunda kiwari sorangan lain sato anu mulya. Tapi Si Kabayan angger jadi tokoh anu dianggap has Sunda. kudu nyieun légenda anyar upamana ku némbongkeun préstasi anu luar biasa dina ngawangun Indonesia jadi bangsa nu dipihormat ku bangsa lian. Ku sabagian urang Sunda jeung ku umumna nu lain urang Sunda si Kabayan dianggap representasi urang Sunda. citra yén urang Sunda téh si Kabayan anu kabisana ngan bobodoran ku sabab henteu bisa ngungkulan masalah anu disanghareupan bisa leungit. tapi ka Sang Kuriang anu ngawangun talaga buatan dina jero sapeuting. Tapi aya henteu aya nu sok ngaidentifikasi Sang Kuriang ka urang Sunda. Jalma tukang heureuy anu tara pisan daria. urang apan nyaksian munculna Ir. tangtu éta téh lain ku sabab baturna téa némbongkeun parangi anu pujieun. anu dina nyanghareupan konflik jeung masalah jalan kaluarna ku bobodoran. henteu babari. Citra ngeunaan urang Sunda henteu bisa leupas tina citra si Kabayan. atawa ku sabab geu némbongkeun préstasi anu nyongcolang.kawas si Kabayan!‖. Djuanda dina waktu nagara nyanghareupan krisis kadaérahan dina ahir taun 1950-an. Tangtu baé anggapan yén urang Sunda téh sarua jeung si Kabayan.


c: text/html

text:
Wewengkon Chūbu
Chūbu (中部地方 Chūbu-chihō) nyaeta wewengkon di tengah pulo Honshū, pulo utama di Jepang.
Chubu, atawa tengah, wewengkon nu kabagi ku salapan prefektur di bagean tengah pulo utama Jepang, kuloneun wewengkon Kanto: Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, jeung Yamanashi. Wewengkon ieu panglegana di bagean Honshu dicirikeun nu dataran luhur, tur pagunungan. Pagunungan Jepang ngabagi nagara kana sisi Pasifik, disebut Jepang hareup, atawa Omote-Nihon, sarta bagean nu nyanghareup ka Laut Jepang, atawa Ura-Nihon, disebut Jepang tukang. Wewengkon ieu dibagi deui kana tilu distrik nyaeta: Hokuriku, sapanjang basisir Laut Jepang nu ngarupakeun daerah hasil utamana pare; Tosan, atawa Dataran Luhur Tengah; jeung Tokai, atawa basisir sisi wetan, sapanjang Basisir Pasifik.
Hokuriku beulah kolan katutupan ku gunung di wewengkon tengah Chubu. Distrik ieu hujan salju nu kandel tur angin nu kuat. Walungan nu caina ngagolontor turbulen salah sahiji sumber energi listrik nu hade. Prefektur Niigata tempat gas jeung produksi minyak. Pangwangunan industri kacida gancangnya, utamana di Kota Niigata jeung Toyama. Fukui jeung Kanazawa oge ngabogaan industri manufaktur. Hokuriku diwangun bebas ti wewengkon sejen, ilaharna ku sabab kapisahkeun ti industri jeung pusat budaya di Basisir Pasifik. Ku sabab pasilitas palabuan kawates tur jalan raya meh katutup di usum tiris, di distrik ieu kareta api ngarupakeun alat transportasi utama.
Distrik Tosan ngarupakeun wewengkon nu kompleks tur gunung "terjal"--kadangkala disebut hateup Jepang--kaasup pagunungan Jepang. Pendudukna ngumpul di dalapan cekungan tur dihubungkeun ku lembah nu sempit. Tosan ngarupakeun daerah penghasil utama sutra, sanajan produksina nurun terus sanggeus Perang Dunya II. Loba buruh nu tadina digawe dina produksi sutra kaserep ku parobahan industri manupaktur kaasup industru alat-alat presisi, mesin, tekstil, makanan olahan jeung industri ringan sejenna.
Distrik Tokai, diwatesan ku Samudera Pasifik, koridor nu sempit diwatesan ku gunung nu turun ka arah laut. Saprak Tokugawa period (1600-1867), koridor ieu jadi penting keur jajalaneun antara Tokyo, Kyoto, jeung Osaka. Salah sahiji jalan ku kawentar nyaeta Tokaido, rengse diwangun dina periode Edo (Tokyo, saprak 1868) jeung Kyoto, ibukota kaisar heubeul; dina abad kaduapuluh, jadi ngaran rute jalan tol jeung jalan kareta api cepat.
Sababaraha dataran aluvial nyusun ieu koridor. Iklim sedeng, tempat nu hade keur kompleks metropolitan sarta dimungkinkeun ku transportasi nu gancang keur suplai sayuran salila opat musim. Daerah nu rada luhur dipake keur melak jeruk jeung teh. Koridor ieu oge jadi sajumlah tempat pusat industri kecil. Bagean Kulon Tokai kaasup dataran Nobi, nu jadi pusat besa dina abad katujuh A.D. Nagoya, nu nyanghareup ka Basisir Ise, jadi pusat industri berat kaasup besi, baja jeung industri manufaktur.
Wewengkon ieu antara Kanto jeung Kansai, kaasup kota gedena Nagoya sapanjang Basisir Pacific Sea of Japan, daerah pagunungan jeung Gunung Fuji.
Wewengkon ieu "dilayani" ku Chubu Centrair International Airport (NGO), airport di lepas pantai pulo buatan di kota Tokoname, Aichi deukeut , jeung Nagoya Airport, nu deukeut Nagoya di kota Komaki jeung Kasugai.
Rujukan[édit | édit sumber]
wikipedia basa Inggris, Agustus 2006.
Tempo oge[édit | édit sumber]
This article contains material from the Library of Congress Country Studies, which are United States government publications in the public domain.[1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ngeunaan tangkal kawung, teu leupas tina mangpaat éta tangkal dina kahirupan. Mangpaat anu gedé pikeun kahirupan téh nyaéta mangpaat dina hal dijadikeun pangupa jiwa: bisa dijadikeun sumber napakah. Ieu téh hartina tangkal kawung bisa dimangpaatkeun pikeun ngahasilkeun duit jeungeun bekel kahirupan. Sakumaha anu disebutkeun dina tulisan saméméhna, (ampir) sakabéhna tangkal kawung téh bisa dimangpaatkeun, ti mimiti puhu tangkal nepikeun ka tungtung daun. Jadi tangkal kawung téh loba pisan mangpaatna.
Salian ti mangpaat pikeun sumber napakah, tangkal kawung ogé bisa nyuburkeun taneuh di sakurilingeunana. Taneuh di handapeun tangkal kawung mah biasana osok tiis baseuh. Teu anéh lamun aya kebon anu dipinuhan ku tangkal kawung, karasana téh osok tiis.
Mangpaat tangkal kawung lamun ditilik tina widang ékonomi jeung widang séjénna, nyaéta:
- Tangkal kawung bisa dijadikeun sumber gula beureum. Gula beureum tina tangkal kawung mah kacida kareueutna dibandingkeun reujeung gula tina tangkal kalapa.
- Tangkalna bisa dijual pikeun dijieun aci.
- Injukna bisa dijual ka tukang nyieunan sapu injuk.
- Carulukna bisa dijieun cangkaléng.
- Langarina bisa dijieun parab domba.
- Nyerena bisa dijieun sapu nyéré.
- Sarérang kawungna bisa dijieun obat éwateun.
- Daun kawung anu ngora bisa dijieun ududeun nyaéta udud daun kawung.
- Daunna bisa dijieun hateup saung.
- Tangkal anu ngorana bisa dijieun humut.
- Ruyungna (tangkal kawung anu teuas) bisa dipaké pikeun pérah pakarang.
Sedengkeun mangpaat pikeun barudak mah nyaéta:
- Dahanna bisa dijieun momobilan.
- Popotongan tangkal kawung anu dituar tapi teu dimangpaatkeun osok jadi tempat jaradina tunggeu. Tunggeu ook dipaké hareureuy ku barudak.
- Langarina osok dipaké babalédogan maké nyéré. Babalédogan pajauh-jauh atawa pakeuna-keuna kana hiji hal.
Baca oge:


text: 1Perlu ku simkuring diterangkeun, yen kacida hese-belekena usaha pikeun dulur-dulur teh; kitu deui, usaha pikeun urang Laodikea jeung anu sejen-sejenna anu tacan kungsi patepung jonghok jeung simkuring. 2Nu dipalar ku simkuring teh, supaya maranehna taleger jeung tetep satunggal silih pikanyaah tur sugih ku pangarti, rebo ku kanyaho tina hal rasiahna kasalametan ti Allah, tegesna Al Masih tea. 3Sabab nya Anjeunna, anu jadi sumber kawijaksanaan jeung pangaweruh anu sajati teh. 4Simkuring nerangkeun teh, supaya dulur-dulur ulah katipu ku omong pangoloan. 5Simkuring gede hate ningal dulur-dulur pengkuh nya iman ka Al Masih. Sabab paanggang soteh, sacara lahir; mungguhing batin mah, simkuring teh, teu weleh deukeut jeung aranjeun teh. 6Ku dulur-dulur geus diaku yen Al Masih teh Panutan. Heug hirup teh sing sapuk sareng pangersa Anjeunna. 7Masing ngakar sarta pageuh nya muntang ka Anjeunna, dibarung ku hate anu leber ku panarima. 8Kahade, ulah kabengbat ku elmu anu kosong-molongpong tur matak sasab, nya anu ngakarna lain ka Al Masih tea; tapi kana elmu titinggal karuhun jeung pangaruh kakuatan alam anu gaib. 9Padahal sajatining kamulyaan Allah teh, nya di salira Al Masih ngajirimna; 10ku lantaran iman ka Anjeunna dulur-dulur bisa kawaris hirup anu sajati teh. Anjeunna ngungkulan sakabeh kakuatan jeung sakabeh pangawasa lianna anu aya di satangkaraking jagat. 11Nu manunggal jeung Anjeunna teh, geus narima sunat. Lain sunat nu ilahar nu ngeunaan badan jasmani, tapi sunat ti Al Masih, nya eta sunat anu ngalantarankeun aranjeun leupas tina pangaruh napsu diri anu jahat. 12Ku jalan narima baptisan, dulur-dulur teh geus milu dimakamkeun bareng jeung Anjeunna. Nya kitu deui, aranjeun oge baris diharudangkeun sarta hirup bareng jeung Anjeunna; lantaran aranjeun, percaya kana kakawasaan Allah anu parantos ngagugahkeun Anjeunna tea. 13Bareto, lantaran hirup sasar, nuturkeun adat jelema-jelema anu teu palercaya ka Allah. Dulur-dulur teh, sasatna mah, geus paeh. Tapi ayeuna, aranjeun, ku Allah geus dihirupkeun deui bareng jeung Al Masih. Dosa-dosa urang kabeh geus dihampura. 14Hutang urang teh, — anu sarat-saratna pohara matak rugi tur kacida ngabeuratkeunana — surat perjangjianana, geus dicoret. Malah geus dimusnakeun, dipaku dina salib. 15Al Masih teh geus unggul, ngelehkeun sakumna pamarentahan katut pangawasa si jahat. Nya harita dina salib, maranehna, ku Anjeunna dijadikeun tongtonan balarea tandaning kaunggulan Anjeunna. 16Ku sabab eta, tong sieun dicawad tina perkara kadaharan jeung inuman, tina pasal pesta-pesta taunan, atawa mestakeun mimiti tembongna bulan atawa poe Sabat. 17Eta kabeh, ukur kalangkangna nu baris datang engke; da ari anu sajatina mah, nya Al Masih. 18Oge ulah beunang kagebrag ku jelema-jelema anu sok pura-pura ngalaip-laip dirina, anu nyarembahna ka malaikat-malaikat, umangkeuh kaseundeuhan tetenjoan nu garaib, sarta ngagul-ngagul hasil pamikirna sorangan bari jeung teu puguh sabab-musababna. 19Ari ka Al Masih, anu jadi Kapala, geus tara nolih. Al Masih teh, kapan saibarat sirah, nya anu ngatur sakujur awak tea; nu matak awak teh jadi weweg, ngahiji, lantaran katunjang ku tulang-tulang sandi jeung kasimpay ku urat, supaya dina kamekaranana tumuwuh tumut kana pangersa Allah. 20Dulur-dulur teh, kapan sasatna mah geus paeh babarengan jeung Al Masih sarta geus leupas tina pangaruh roh-roh anu ngawasaan alam. Naha atuh masih keneh taluk kana rupa-rupa cegahan hukum Toret, kayaning: 21Teu meunang nyabak anu, teu meunang ngadahar anu, atawa ulah paantel jeung anu! 22Eta mah, kabeh oge, ngan ukur ngeunaan barang anu keuna ku beak wungkul. Ukur nurut kana parentah jeung pangajaran manusa. 23Sanajan dibarung ku nyembah ka malaikat, nganista-nista diri jeung ngisat awak oge, supaya katembongna enya-enya ngajalankeun ibadah; da taya gunana pisan atuh. Malah anggur matak ngangsonan napsu anu matak doraka bae.


text:
Déwan Turk
Déwan Turk (Basa Azerbaijan: Türk Şurası, Basa Kazakh: Tүpik keңeci, Basa Kyrgyz: Tүpk keңeш, Basa Turki: Türk Keneşi, Basa Inggris: Turkic Council) nyaéta hiji organisasi internasional nu eusina nagara-nagara Turk. Organisasi ieu diadegkeun dina 3 Oktober 2009 di Nakhchivan. Sékrétariat Jéndral aya di İstanbul, Turki. Nagara anggotana nyavta Azerbaijan, Kazakhstan, Kirgizstan, jeung Turki. 2 nagara Turk sésana, Turkménistan jeung Uzbékistan ayeuna sanés anggota resmi déwan ieu. Tapi, ku lantaran sipat nétralna, nagara-nagara éta milu dina hubungan internasional sarta miboga kamungkinan luhur sangkan jagana jadi anggota ti déwan ieu.[1] Ide ngawangun déwan sabilulungan ieu ditarataskeun ku Présidén Kazakhstan, Nursultan Nazarbayev, dina 2006.
Daptar eusi
Sajarah[édit | édit sumber]
Saprak 1992, Patepungan Nagara-Nagara nu Maké Basa Turk geus ngorganisasikeun nagara-nagara Turk. Dina 3 Oktober 2009, 4 ti nagara-nagarana nandatanganan Pasatujuan Nahcivan.
Puseur organisasina aya di İstanbul, Turki. Tambihannana, Kapangurusan Bareng Kasenian jeung Budaya Turk diadegkeun di Almaty, Kazakhstan dina 1992 sarta Majelis Parlemén Nagara-Nagara Turk diadegkeun di Baku, Azerbaijan dina 1998. Sadaya organisasi ieu digawébarengkeun jeung Déwan Turk.
Nagara[édit | édit sumber]
Rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ a b (tr) Nahcıvan Anlaşması
- ↑ TURKSOY Official Web Site, http://www.turkkon.org/
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- (tr) (en) Loka resmi
Citakan:Countries and languages lists Citakan:Turkic topics


text:
Lembur kuring geningan da lembur kuring. Perenahna di sisi lamping pagunungan. Teu anéh lamun taneuh lemburna henteu rata, monténg ka béh kidul. Lampingna dipungkas ku walungan gedé jeung pileuweungan.
Ari lembur manéhna aya di béh kiduleun lembur kuring. Sarwa waé perenahna di lamping pagunungan. Ngan aya di lamping anu monténg ka béh kalér. Atuh lampingna téh dipungkas ku walungan anu sarua.
Lamun disawang ti lembur kuring mah lembur manéhna téh kacida deukeutna. Ngan ukur kahalangan ku walungan reujeung leuweung. Hanjakal waé jalan anu nepungkeun lembur kuring jeung lembur manéhna téh ngan ukur jalan satapak. Jalan anu ngan ukur bisa diliwatan ku jalan leumpang. Ditambah deui kudu meuntas walungan gedé anu euweuh sasakan.
Nyawang lembur manéhna ti handapeun tangkal camara mah siga anu nampeu. Pilemburanana, imah-imahna, buruanana, katempo henteu kasamaran tingal. Hanjakal éta ngan ukur dina sawangan. Nyatana mah jauh kusabab jalan anu kudu disorang pikeun nganjugjug ka lembur manéhna téh kudu nguriling ka girang walungan gedé.