text:
Rabu, 17 Februari 2010
Pamustunganana Panungtungan
Padungdengan ngeunaan Sekar Anyar dina Pasanggiri Tembang Sunda DAMAS anu ka-19 tea, dinyatana ngajurung DAMAS pikeun netepkeun “SIKEP” anu tandes sakumaha anu kaunggul di handap.
Upama nilik kana tangtunganana, kawasna ieu sikep teh perlu diimeutan, pangpangna bisi mangrupa conto bongbolongan pikeun sakumna Urang Sunda, sabab DAMAS teh kapan ngagem ngaran “SUNDA”, sekeseler nu panghareupna malahan mah, “intelektual” kareueus balarea. Nyaeta, yen upama urang manggihan dulur nu mibanda pamadegan nu teu luyu jeung pamadegan urang, tong teuing dipikiran, geuwat pegatkeun silaturahmi. Ari anu jadi sabab, lengkah urang kudu salawasna aya dina pangawasa urang sorangan, ulah kacampuran ku pangaruh ti sisi ti gigir. Leuwih hade hirup nyorangan batan rea batur tapi mawa balukar rea panyerewedan lantaran teu nyaluyuan lengkah urang.
Kitu sugan kacindekanana, abong enya dina Tembang Sunda teh aya rumpaka nu kieu unina : “Kajeun teu wawuh jeung dulur, kajeun anggang jeung baraya, tinimbang henteu laksana, diri abdi ka anjeuna …….. raga iklas bibilasan.”
Salajengna
Upama nilik kana tangtunganana, kawasna ieu sikep teh perlu diimeutan, pangpangna bisi mangrupa conto bongbolongan pikeun sakumna Urang Sunda, sabab DAMAS teh kapan ngagem ngaran “SUNDA”, sekeseler nu panghareupna malahan mah, “intelektual” kareueus balarea. Nyaeta, yen upama urang manggihan dulur nu mibanda pamadegan nu teu luyu jeung pamadegan urang, tong teuing dipikiran, geuwat pegatkeun silaturahmi. Ari anu jadi sabab, lengkah urang kudu salawasna aya dina pangawasa urang sorangan, ulah kacampuran ku pangaruh ti sisi ti gigir. Leuwih hade hirup nyorangan batan rea batur tapi mawa balukar rea panyerewedan lantaran teu nyaluyuan lengkah urang.
Kitu sugan kacindekanana, abong enya dina Tembang Sunda teh aya rumpaka nu kieu unina : “Kajeun teu wawuh jeung dulur, kajeun anggang jeung baraya, tinimbang henteu laksana, diri abdi ka anjeuna …….. raga iklas bibilasan.”
Salajengna
Diposting oleh Kuring Sunda Kiwari di 20.06 Tidak ada komentar:
Minggu, 02 Agustus 2009
Pasanggiri Tembang Sunda "DAMAS" Ka-19
Harita teh poe Ahad tanggal 14 Juni 2009, lantaran diogan, nya datang wae ka Bale Rumawat Universitas Padjadjaran, Jl. Dipati Ukur 35 Bandung pikeun nyaksian Pagelaran “Nyungsi Lagu Pasanggiri” Tembang Sunda Cianjuran anu dina prakna mah magelarkeun lagu-lagu nu disebut Sekar Anyar.
Endah …. kitu cek hate. Tapi ieu teh kapan keur nyaksian Cianjuran, naha bet asa beda ! Haaar ….. ongkoh cenah endah, ongkoh asa beda kumaha atuh ? Heh, ulah kitu, Seni Sunda mah kabeh oge endah, matak ngeunah kana ceuli, matak ngeunah kana panon, matak ngeunah kana hate. Jadi, nu disebut endah teh can tangtu Cianjuran. Heueuh kawas nu eta nu harita dipagelarkeun tea. Cek uing heueuh endah, tapi cek uing keneh eta lain Cianjuran. Ah, sok ka mana karep, kapan sidik make kacapi gelung, make suling ! Tah lebah dieu yeuh pabaliutna teh, sabab dipabaliutkeun. Ulah kitu ! Da teu kudu pabaliut ongkohna ge, kapan Tembang Wawacan oge sok make Kacapi Gelung !
Kumaha atuh ? Antep wae kitu ? His, teu kaci ? Ari Tembang Sunda Cianjuran teh boga saha, cing ? Nya atuh tangtu bogana Urang Sunda ! Heueuh pan aing teh Urang Sunda !
Kapikir, mun ukur galecok dina hate, meureun moal aya tungtungna. Mending urang bejaan bisi batur kajongjonan. Gutrut nulis, tapi bingung kudu dikirim ka saha ? Di mana alamatna ? Kapan aya Prof. DR. Ir. Ganjar Kurnia, DEA , aya Drs. Ubun Kubarsah, aya Drs. H. Iyus Wiradiredja, jeung nu sejenna Tungtungna mah diawurkeun we surat teh di internet, sina ilubiung dina millis Ki Sunda. Kieu tulisan teh.
Endah …. kitu cek hate. Tapi ieu teh kapan keur nyaksian Cianjuran, naha bet asa beda ! Haaar ….. ongkoh cenah endah, ongkoh asa beda kumaha atuh ? Heh, ulah kitu, Seni Sunda mah kabeh oge endah, matak ngeunah kana ceuli, matak ngeunah kana panon, matak ngeunah kana hate. Jadi, nu disebut endah teh can tangtu Cianjuran. Heueuh kawas nu eta nu harita dipagelarkeun tea. Cek uing heueuh endah, tapi cek uing keneh eta lain Cianjuran. Ah, sok ka mana karep, kapan sidik make kacapi gelung, make suling ! Tah lebah dieu yeuh pabaliutna teh, sabab dipabaliutkeun. Ulah kitu ! Da teu kudu pabaliut ongkohna ge, kapan Tembang Wawacan oge sok make Kacapi Gelung !
Kumaha atuh ? Antep wae kitu ? His, teu kaci ? Ari Tembang Sunda Cianjuran teh boga saha, cing ? Nya atuh tangtu bogana Urang Sunda ! Heueuh pan aing teh Urang Sunda !
Kapikir, mun ukur galecok dina hate, meureun moal aya tungtungna. Mending urang bejaan bisi batur kajongjonan. Gutrut nulis, tapi bingung kudu dikirim ka saha ? Di mana alamatna ? Kapan aya Prof. DR. Ir. Ganjar Kurnia, DEA , aya Drs. Ubun Kubarsah, aya Drs. H. Iyus Wiradiredja, jeung nu sejenna Tungtungna mah diawurkeun we surat teh di internet, sina ilubiung dina millis Ki Sunda. Kieu tulisan teh.
Assalamu’alaikum ! Kang Ganjar, Kang Ubun, Ceu Euis, Kang Yus, Kang Dian, sarta kum ka para kanca Sekar Anyar sapuratina, Kuring nguping, kuring nyaksi, kuring ngarasa, katresna aranjeun kana Tembang Sunda nyata teu kadongkang ku panyawang, balukarna kuring teu wasa ngukur sakumaha jalugjug-jangkung-luhur jungkiringna kanyaah aranjeun kana Tembang Sunda. Tapi saenyana, kuring oge nyaah kacida kana Tembang Sunda teh, ngan nya kitu mungguhing aranjeun, bisa jadi kanyaah kuring mah, meureun, ngan ukur disebut pipilueun nyaah, tuturuti, nurutan aranjeun. Keun bae ! Mun tea mah aranjeun teh dog dog reog, kuring mah meureun dog dog loyor atawa malah leuwih loyog dog dog pangrewong nu darewol. Keun bae ! Nya ku kituna, mun kuring milu nyarita ngeunaan Tembang Sunda, nya kumaha karep aranjeun, rek dianggap kumaha, kuring narima. Keun bae ! Sekar Anyar, tina CD paparin aranjeun di Bale Rumawat Padjadjaran harita, diputer dina komputer cocooan kuring, sumeleket kana hate, sumarambah kana bayah, ngusapan rasa. Endah ! Endah laguna, endah rumpakana ! Endah piriganana ! Ngan kawantu kuring boga rasa, atuh teu kantun, si rasa milu nyarita : Beda ! Beda garayamna ! Beda karayapna ! Nya atuh puguh, mun nyiruruk tea mah moal nyambung. Leuh, lebar temenan ! Kapan eta kaendahan geus dipibanda, naha bet kudu nyiruruk ? Carek kuring tong teuing hayang ngahiji, da beda wanda, moal bisa nurub cupu ! Angguranan geura bral, geura macakal sorangan, da Cianjuran mah lain kitu ! Ngan tong hayang disebut anyar, da anyar mah ngan sajorelat, sabengbatan ! Leuwih sonagar, mo kurang tegep mun make ngaran SEKAR BANDUNGAN ! Atawa TEMBANG SUNDA BANDUNGAN ! Rek ngayakeun pasanggiri ? Nya atuh kari prung, Pasanggiri Sekar Bandungan ! Atawa Pasanggiri Tembang Sunda Bandungan ! Bandunganeun, bandingkeuneun. Tegeskeun, yen eta teh kabisana Urang Bandung. Ari Cianjuran kumaha ? Hih, eta mah atuh pusaka ! Wajib dipiara. Tanjeurkeun di mana-mana, gederkeun salalawasna ! Barengan ku Sekar Bandungan ! Bandingkeun ! Cag !
Berekah ! Tulisan di luhur teh euweuh nu malire ! Boa enya Urang Sunda mah boga adat merekedeweng kitu ? Ah, henteu, teu teusing kitu. Buktina, tuh Urang Garut, dibejaan kitu teh ngagurubug terus ngamuk ! Saha tea ? Kawas kuring nu ngan ukur boga rasa ? His, lain ! Ieu mah nu bogana, nu apal kana jujutanana, ahli kana elmuna, ahli kana nembangna. Saha tea ? Piraku teu wanoh ka nu jenengan Drs. H. Asep Kosasih, SA !
Belewer, inyana ngalungkeun surat ka Pupuhu sarta rengrengan pangurus DAMAS Puseur di Bandung. Tujuh patalekan murudul ti anjeuna :
1. Dupi Tembang Sunda Cianjuran teh kagungan saha ?
2. Dupi DAMAS anu saha ?
3. Dupi anu kagungan kawajiban miara, ngamumule, ngaraksa, ngariksa kana Tembang Sunda Cianjuran teh saha ?
4. Saha anu wajib miara, ngamumule tur nanggeuy ajen-inajen DAMAS teh ?
5. Dupi ieu pasanggiri DAMAS ka-19 anu baris dilaksanakeun teh aya barempugan heula sareng para tokoh ? (aya Pa Apung, aya Pa Enip, aya Ibu Euis Komariah, aya Pa H. Iyus Wiradiredja, aya Ibu Ida Widawati, sareng anu sanesna) Margi sim kuring teu yakin konsep sapertos kieu hasil barembugan ti sababaraha kamandang.
6. Dupi anu kagungan ieu konsep uningaeun kana enas-enasna Tembang Sunda Cianjuran ? Kapan unggulna Tembang Sunda Cianjuran mah aya nu disebat WANDA, eta wanda nu jadi ciri-mandiri Tembang Sunda Cianjuran, saban wanda mibanda ciri husus anu teu sami antara wanda nu hiji sareng wanda anu sanesna, da upami teu aya bedana mah kanggo naon aya kelompok wanda, kapan eta ciri Tembang Sunda Cianjuran nu hirup mangsa kiwari, da kapan ari dina Tembang Sunda lagam Ciawian, lagam Cigawiran oge lagam Kaleran mah boa aya nu disebat wanda teh.
7. Dupi anu nyusun laguna uningaeun kana wanda-wanda anu tadi kasebat di luhur ?
Bilih palay maos, serat ti pangersa Drs. H. Asep Kosasih SA ka Pupuhu sarta rengrengan Pangurus DAMAS Puseur di Bandung salengkepna aya di dieu
Belewer, inyana ngalungkeun surat ka Pupuhu sarta rengrengan pangurus DAMAS Puseur di Bandung. Tujuh patalekan murudul ti anjeuna :
1. Dupi Tembang Sunda Cianjuran teh kagungan saha ?
2. Dupi DAMAS anu saha ?
3. Dupi anu kagungan kawajiban miara, ngamumule, ngaraksa, ngariksa kana Tembang Sunda Cianjuran teh saha ?
4. Saha anu wajib miara, ngamumule tur nanggeuy ajen-inajen DAMAS teh ?
5. Dupi ieu pasanggiri DAMAS ka-19 anu baris dilaksanakeun teh aya barempugan heula sareng para tokoh ? (aya Pa Apung, aya Pa Enip, aya Ibu Euis Komariah, aya Pa H. Iyus Wiradiredja, aya Ibu Ida Widawati, sareng anu sanesna) Margi sim kuring teu yakin konsep sapertos kieu hasil barembugan ti sababaraha kamandang.
6. Dupi anu kagungan ieu konsep uningaeun kana enas-enasna Tembang Sunda Cianjuran ? Kapan unggulna Tembang Sunda Cianjuran mah aya nu disebat WANDA, eta wanda nu jadi ciri-mandiri Tembang Sunda Cianjuran, saban wanda mibanda ciri husus anu teu sami antara wanda nu hiji sareng wanda anu sanesna, da upami teu aya bedana mah kanggo naon aya kelompok wanda, kapan eta ciri Tembang Sunda Cianjuran nu hirup mangsa kiwari, da kapan ari dina Tembang Sunda lagam Ciawian, lagam Cigawiran oge lagam Kaleran mah boa aya nu disebat wanda teh.
7. Dupi anu nyusun laguna uningaeun kana wanda-wanda anu tadi kasebat di luhur ?
Bilih palay maos, serat ti pangersa Drs. H. Asep Kosasih SA ka Pupuhu sarta rengrengan Pangurus DAMAS Puseur di Bandung salengkepna aya di dieu
Diposting oleh Kuring Sunda Kiwari di 11.54 Tidak ada komentar:
Kamis, 16 Juli 2009
Si Kabayan
Esey R. D. Kustandi
Ngaran Si Kabayan nu kaceluk minangka tokoh dongeng di Tatar Sunda, nepi ka kiwari kapireng teu weleh jadi bahan padungdengan. Rupa-rupa kacindekan pating pucunghul dina wanda nu beda-beda.
Ramena nu padungdengan teh lain ngan saukur dina obrolan di warung cikopi, di terminal angkot, di pos kamling, atawa di pasar kaget, tapi oge dina gempungan para intelek Sunda sadunya, nyaeta Millis Ki Sunda/Urang Sunda di internet. Tapi nyakitu, padungdengan teh ngan saukur padungdeng-dungdeng da tacan kungsi ngahasilkeun kacindekan nu ditarima ku balarea.
Salengkepna
Ramena nu padungdengan teh lain ngan saukur dina obrolan di warung cikopi, di terminal angkot, di pos kamling, atawa di pasar kaget, tapi oge dina gempungan para intelek Sunda sadunya, nyaeta Millis Ki Sunda/Urang Sunda di internet. Tapi nyakitu, padungdengan teh ngan saukur padungdeng-dungdeng da tacan kungsi ngahasilkeun kacindekan nu ditarima ku balarea.
Salengkepna
Diposting oleh Kuring Sunda Kiwari di 18.46 Tidak ada komentar:
Selasa, 14 Juli 2009
Pusaka Rumpaka Pupuh
Esey Didin Kustandi
(Cupumanik – Juni 2007)
Utamana jalma kudu réa batur
keur silih tulungan
silih titipkeun nya diri
budi akal lantaran ti pada jalma
Mun diitung jumlah kecapna, kawasna bakal karasa teu sapirana, ma’lum ngan saukur tujuh welas. Sapadana, diwangun ku opat padalisan. Guru wilanganana : 12, 6, 8, 12. Guru laguna : u, a, i, a. Eta rumus geus tinangtu ti dituna, nyaéta pikeun nganggit Pupuh Pucung nu watekna jauh tina rasa gumbira.
Salengkepna : klik di dieu
keur silih tulungan
silih titipkeun nya diri
budi akal lantaran ti pada jalma
Mun diitung jumlah kecapna, kawasna bakal karasa teu sapirana, ma’lum ngan saukur tujuh welas. Sapadana, diwangun ku opat padalisan. Guru wilanganana : 12, 6, 8, 12. Guru laguna : u, a, i, a. Eta rumus geus tinangtu ti dituna, nyaéta pikeun nganggit Pupuh Pucung nu watekna jauh tina rasa gumbira.
Salengkepna : klik di dieu
Diposting oleh Kuring Sunda Kiwari di 02.47 Tidak ada komentar:
Jujutan Kakulawargaan
Essey R. D. Kustandi
(Cupumanik 71 - Juni 2009)
Saupama pancakaki disebut puseur, sumber, atawa huluwotan, atawa bibit buit kakulawargaan, jujutan kakulawargaan mah mangrupa rambat kamalena. Indung urang jeung indung salaki/pamajikan urang, keur anak urang mah istilahna nini. Bapa urang jeung bapa salaki/pamajikan urang, keur anak urang mah istilahna aki. Lanceuk urang jeung lanceuk pamajikan urang, keur anak urang mah istilahna ua. Adi urang jeung adi salaki/pamajikan urang, keur anak urang mah emang (mun lalaki) atawa bibi (mun awewe). Saterusna nu disebut nini teh aya nini teges, nini ti gigir, jeung nini tere. Nyakitu deui aki. Ari nu disebut alo, adi beuteung, suan jeung sajabana, kumaha jujutanana ? Tah eta nu rek dicaritakeun teh.
Salengkepna : klik di dieu
Salengkepna : klik di dieu
Diposting oleh Kuring Sunda Kiwari di 02.33 Tidak ada komentar:
Senin, 13 Juli 2009
Pancakaki
Essey R. D. Kustandi
(Cupumanik 69 - April 2009)
Mun pareng ngawangkong jeung jalma anyar pinanggih, boh di terminal, di pasar, di kantin, di pagawean, atawa di mana wae, tamba kesel ngadago nu diajam datang bari kabeneran aya jalma nu padeukeut, biasana sok silih ajak ngomong pigeusaneun batur ngawangkong. Mun kabeneran ngawangkongna uplek, biasana wangkongan teh sok kaselapan ku nyaritakeun jujutan kakulawargaan.
Salengkepna : klik di dieu
Salengkepna : klik di dieu
Diposting oleh Kuring Sunda Kiwari di 16.52 Tidak ada komentar:
Langganan: Postingan (Atom)


c: text/html

text:
Kazakstan
Kazakhstan (basa Kazakh : ҚaзaқcTaH / Qazaqstan dina aksara Latin, basa Rusia : KaзaxcTaH / Kazakhstan), resmina dikenal Républik Kazakhstan, nyaéta hiji nagara Antarbuana nu sabagian loba daérahna kaasup wewengkon Asia Tengah jeung sabagian alit lianna kaasup wewengkon Éropa Wétan. Daérahna ngampar ti barisan Pagunungan Altai di wétan, nepi ka Laut Kaspia di kulon, ngajieun nagara ieu nagara panglegana ka-9 di dunya, ka-2 panglegana dina nagara-nagara peupeusan Uni Soviét saméméh Rusia. Kalobaanana daérahna tepung wates jeung Rusia, utamina di kalér jeung kulon. Di wétan, tepung wates jeung Républik Rahayat Cina (propinsi Xinjiang). Di kidul tepung wates jeung Uzbékistan, Turkménistan, Kyrgyzstan jeung Laut Kaspia. Tempat panénggoran rokét antariksa Rusia, Baikonur, aya di Kazakhstan.
Sajarah[édit | édit sumber]
Bangsa Kazakh mangrupa etnik panglobana nu nempatan daérah Kazakhstan jeung mangrupa katurunan ti kabilah Turki jeung Mongol. Di awal abad 18, Kazakhstan dieréhan ku Rusia. Dina abad 19, jeung wewengkon di Asia Tengah lianna, populasi Kazakhstan ngenalan jeung ngagem agama Islam. Nalika révolusi komunis meunang di Rusia jeung Uni Soviet diwangun, ti taun 1920, Kazakhstan dijadikeun salah sahiji ti 15 nagara nu kaasup dina Uni Soviét. Kazakhstan mroklamasikeun kamerdékaanna dina 16 Désémber 1991.
Tempo ogé[édit | édit sumber]
Catetan suku[édit | édit sumber]
- ↑ Estimation based on Kazakh population share of 67% (ИTorи 10 дHeй c 25 фeBpaля пo 6 MapTa) and 16.3 mln total population according to the preliminary results of the 2009 National Census
- ↑ CIA-Recommended
- ↑ dumasar tina arba.ru
- ↑ a b c d "Kazakhstan". International Monetary Fund. Diakses tanggal 2009-10-01.
- ↑ CIA World Factbook: Field listing, Distribution of family income – Gini index
Tumbu luar[édit | édit sumber]
Tingali ogé Kazakstan di Wikivoyage
- (en) Situs wéb resmi
Arménia · Azerbaijan · Bélarus · Kazakhstan · Kirgizstan · Moldova · Rusia · Tajikistan · Uzbékistan
Afrika Kidul · Républik Afrika Tengah · Aljazair · Apganistan · Angola · Antigua jeung Barbuda · Arab Saudi · Bahama · Bahrain · Bangladésh · Barbados · Belarus · Belize · Bénin · Bhutan · Bolivia · Botswana · Brunéi · Burkina Faso · Burundi · Chad · Chili · Djibouti · Dominika · Républik Dominika · Ékuador · Éritréa · Éthiopia · Filipina · Gabon · Gambia · Ghana · Grénada · Guatemala · Guinéa · Guinéa-Bissau · Guinéa Khatulistiwa · Guyana · Honduras · India · Indonésia · Iran · Jamaika · Kamboja · Kamérun · Kénya · Kolombia · Komoro · Républik Kongo · Républik Démokratik Kongo · Koréa Kalér · Kuba · Kuwait · Laos · Lésotho · Libanon · Libéria · Libya · Madagaskar · Maladéwa · Malawi · Malaysia · Mali · Mauritania · Mauritius · Mesir · Mongolia · Maroko · Mozambik · Myanmar · Namibia · Nepal · Nikaragua · Nigér · Nigéria · Oman · Pakistan · Paléstina · Panama · Pantai Gading · Papua Nugini · Peru · Qatar · Rwanda · Saint Lucia · Saint Vincent jeung Grenadines · Sao Tome jeung Principe · Sénégal · Seychelles · Siérra Léone · Singapura · Somalia · Sri Lanka · Sudan · Suriname · Swaziland · Suriah · Tanjung Vérdé · Tanzania · Thailand · Timor Lésté · Togo · Trinidad jeung Tobago · Tunisia · Turkménistan · Uganda · Uni Émirat Arab · Uzbékistan · Vanuatu · Vénézuéla · Viétnam · Yaman · Yordania · Zambia · Zimbabwé
Arménia · Azerbaijan · Brasil · Republik Rahayat Cina · Él Salvador · Kazakhstan · Kosta Rika · Kroasia · Kyrgyzstan · Méksiko · Monténégro · Sérbia · Ukraina · Uruguay
Nagara panénjo
Afrika Tengah • Bosnia jeung Hérzégovina • Muangthai
Organisasi jeung masarakat Muslim panénjo
Front Pangbébas Nasional Moro • Républik Turki Siprus Kalér
Organisasi panénjo internasional
Organisasi Sabilulungan Ékonomi • Uni Afrika • Liga Arab • Gerakan Non-Blok • PBB
Bélarus · Kazakhstan · Kyrgyzstan · Rusia · Tajikistan · Uzbékistan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Parahiyangan
Parahiyangan, Parahyangan, atawa Priangan mangrupa hiji wewengkon di pulo Jawa bagian kulon, sabagian ti Tatar Sunda/propinsi Jawa Kulon kiwari, nu legana kurang leuwih 21500 km2 (sapergenep lega pulo Jawa).
Eusi
Étimologi[édit | édit sumber]
Parahiyangan asal tina kecap 'rahiyang' nu maké rarangkén pa-an, nu hartina tempat para rahiyang (sebutan pikeun raja atawa putra raja) atawa hiyang. Kecap ieu kapanggih dina naskah Carita Parahiyangan nu dijieun kira abad ka-16. Ku kituna, mun matok kana harti ieu, mangka Parahiyangan téh nujul ka sagemblengna Tatar Sunda, henteu ukur wilayah anu ayeuna dipikawanoh salaku Priangan.
Aya nu nyebutkeun ogé kecap Parahyangan téh asalna tina 'para'-'hyang'-'an' nyaéta tempat cicingna para hyang (déwa), lantaran urang Sunda baheula yakin hyang téh cicingna di tempat-tempat anu luhur, saperti wewengkon Parahyangan kiwari.[1]
Géografis[édit | édit sumber]
Priangan ayeuna nyaéta wewengkon di Propinsi Jawa Kulon nu ngawengku Kabupatén Cianjur, Bandung, Sumedang, Garut, Tasikmalaya, Ciamis, jeung Banjar nu gedéna kira-kira sapergenep ti lega wewengkon Pulo Jawa (kurang leuwih 21.524 km pasagi). Di beulah kalér watesna jeung Karawang, Purwakarta, Subang jeung Indramayu; beulah wétan watesna jeung Majaléngka, Kuningan. Jeung Jawa Tengah diwatesanan ku Citanduy; beulah kidul diwatesan ku Samodra Indonésia; beulah kulon watesna wewengkon Sukabumi jeung Bogor.
Lahan daérah Priangan: dataran rendah, pasir-pasir, gunung-gunung nu jumlahna kaitung loba, di antarana: Gunung Gedé, Gunung Ceremé (asup ka wilayah Majalengka, Kuningan tur Ciamis), Gunung Kancana, Gunung Masigit (Cianjur), Gunung Salak (asup ka wilayah Bogor jeung Sukabumi); Gunung Tangkuban Parahu, Gunung Burangrang, Gunung Malabar, Gunung Bukit Tunggul (Bandung); Gunung Tampomas, Gunung Calancang, Gunung Cakra Buana (Sumedang); Gunung Guntur, Gunung Haruman, Gunung Talagabodas, Gunung Karacak, Gunung Galunggung (Tasikmalaya); Gunung Cupu, Gunung Cula Badak, Gunung Bongkok (Purwakarta); Gunung Sawal (Ciamis). Dilingkung ku gunung, Priangan kawentar subur sabab loba ogé walunganana.
Sajarah[édit | édit sumber]
Saméméh ragrag kana kakawasaan Mataram, wilayah Priangan ngawengku daérah antara walungan Cipamali di béh wétan jeung walungan Cisadané di béh kulon, iwal wilayah Pakuan Pajajaran, Jakarta, jeung Cirebon. Sanggeus Karajaan Sunda runtag dirurug Banten (1579/1580), wewengkon nu teu dikawasa Banten kabagi kana dua kakawasaan: Sumedang Larang jeung Galuh. Sumedang Larang nu puseur pamaréntahanana di Kutamaya (wilayah kulon Kota Sumedang kiwari) dipingpin ku Prabu pikeun Ulun (1580-1608). Saméméh taluk ka Mataram nu keur dipingpin ku Sutawijaya (1586-1601), Galuh mangrupa karajaan mandiri (1580-1595).
Taluk ka Mataram[édit | édit sumber]
Sapupusna Prabu pikeun Ulun, kakawasaan Sumedang Larang diwariskeun ka anak téréna, Radén Aria Suriadiwangsa (1608-1624). Dina taun 1620, alatan kacapit ku tilu kakawasaan di sabudeureunana, (Mataram ti béh wétan, Banten jeung Kompeni ti béh kulon), Aria Suriadiwangsa milih nyerahkeun manéh ka Mataram (anjeunna masih turunan Mataram ti indungna Ratu Harisbaya, dulur Sutawijaya). Ti harita, Sumedang Larang dirobah jadi Kabupatén Sumedang nu dikawasa ku Mataram. Kitu deui wewengkon séjénna, jadi kabupatén bawahan Mataram nu diawaskeun ku Wadana Bupati Priangan. Pikeun kalungguhan Wadana Bupati Priangan munggaran, Sultan Agung milih Aria Suriadiwangsa kalawan gelar Pangéran Rangga Gempol Kusumadinata (Rangga Gempol I, 1620-1624).
Nalika kakawasaan di Priangan dicepeng ku Pangéran Rangga Gedé (ngawakilan Rangga Gempol nu ditugaskeun mantuan nalukkeun daérah Sampang, Madura), Sumedang diserang Banten. ku sabab teu bisa numpurkeun serangan Banten, Rangga Gedé ditahan di Mataram, sedengkeun Priangan dipasrahkeun ka Dipati Ukur, kalawan sarat kudu bisa ngarebut Batavia ti VOC. Dipati Ukur harita nyepeng kalungguhan Wadana Bupati Priangan di wewengkon Bandung kiwari, nu ngabawah wilayah Sumedang, Sukapura, Bandung, Limbangan, sarta sawaréh Cianjur, Karawang, Pamanukan, jeung Ciasem.
Alatan gagal ngalaksanakeun sarat ngarebut Batavia (1628), jeung sadar yén anjeunna bakal dihukum ku Sultan Agung, Dipati Ukur baruntak. Baruntakna Dipati Ukur kakara bisa tumpur taun 1632, sabab Mataram dibantu ku sawatara pamingpin di Priangan. Kalungguhan Wadana Bupati Priangan lajéng dipasrahkeun deui ka Rangga Gedé.
Akibat tina baruntakna Dipati Ukur ka Mataram, dina Piagem Sultan Agung titimangsa 9 Muharam taun Alip (ceuk F. de Haan, taun Alip téh sarua jeung taun 1641 Maséhi, tapi aya sawatara katerangan séjén yén taun Alip idéntik jeung taun 1633), daérah Priangan di luar Galuh dibagi deui jadi opat kabupatén:
- Sumedang (Rangga Gempol II, sakaligus Wadana Bupati Priangan),
- Sukapura (Ki Wirawangsa Umbul Sukakerta, gelar Tumenggung Wiradadaha),
- Bandung (Ki Astamanggala Umbul Cihaurbeuti, gelar Tumenggung Wiraangun-angun),
- Parakan Muncang (Ki Somahita Umbul Sindangkasih, gelar Tumenggung Tanubaya).
Wewengkon Priangan ogé dimekarkeun deui ku dirobahna Karawang jadi kabupatén mandiri, sedengkeun wilayah Galuh (Priangan Wétan) dibagi opat kabupatén: Utama, Bojonglopang (Kertabumi), Imbanagara, jeung Kawasén.
Sapupusna Sultan Agung (1645), Mataram dipingpin ku putrana, Sunan Amangkurat I (Sunan Tegalwangi, 1645-1677). Antara taun 1656-1657, wilayah Mataram Kulon (Mancanegara Kilen) dibagi kana dua welas ajeg sakaligus ngahapus wadana bupati di Priangan: Sumedang, Parakan Muncang, Bandung, Sukapura, Karawang, Imbanagara, Kawasén, Wirabaja (Galuh), Sekacé (Sindangkasih), Banyumas, Ayah (Dayeuhluhur), jeung Banjar (Panjer).
Dipasrahkeun ka VOC-Hindia Walanda[édit | édit sumber]
Wilayah Priangan ragragna ka VOC saméméh Mataram bener-bener taluk ka VOC (1757). Dumasar kana "perjangjian" Mataram jeung Kumpeni, taun 1677 (perjangjian 19-20 Oktober) Priangan Kulon & Tengah pindah dikawasa Kumpeni, sedengkeun Priangan Wétan jeung Cirebon taun 1705 (perjangjian 5 Oktober).
Dina piagem titimangsa 15 Nopémber 1684, Kumpeni sacara resmi ngangkat para pamingpin Priangan pikeun maréntah daérahna séwang-séwangan. Taun 1706 VOC ngangkat Pangéran Aria Cirebon jadi Bupati Kumpeni, nu tugasna ngawaskeun & ngokolakeun bu[ati-bupati di Priangan sangkan tukuh kana kawajiban-kawajibanana ka Kumpeni. Nalika jaman Kumpeni ieu, Priangan jadi salah sahiji sumber hasil bumi utama ku ayana program nu disebut Preangerstelsel (Sistim Priangan), nu utamana ngahasilkeun kopi. Dina jaman Hindia Walanda (satutasna VOC bangkrut), gubernur munggaran H. W. Daendels ngayakeun proyék Grote Postweg (Jalan Raya Pos), nyaéta ngawangun jalan ti Anyer di tungtung kulon Jawa nepi ka Panarukan di tungtung wétan. Lian ti éta, Daendels ogé beuki ngahangkeutkeun melak kopi di Priangan, utamana di daérah Cianjur, Bandung, Sumedang, jeung Parakan Muncang (1808-1809). Limbangan, Sukapura, jeung Galuh digabung jeung Cirebon (Cheribonshe Preangerlanden), tapi teu sawatara lila Limbangan jeung Sukapura dikaluarkeun ti wilayah administrasi Cirebon.
Dina mangsa pamaréntah Hindia Walanda (1808-1942), status Priangan nyaéta karésidénan, nu munggaran ibukotana di Cianjur, salajéngna ibukota karésidénan Priangan pindah ka Bandung (ti taun 1864). Ku asupna Galuh (awal abad ka-20), wilayah Karésidénan Priangan nambahan. Priangan jadi 6 kabupatén; Cianjur, Bandung, Sumedang, Limbangan (Garut), Sukapura (Tasikmalaya), jeung Galuh (Ciamis).
Baca ogé[édit | édit sumber]
- Carita Parahyangan, naskah Sunda nu nyaritakeun karajaan Galuh jeung Sunda.
Rujukan[édit | édit sumber]
- Aca. 1968. Carita Parahiyangan: naskah titilar karuhun urang Sunda abad ka-16 Maséhi. Yayasan Kabudayaan Nusalarang, Bandung.
- Hardjasaputra, A. Sobana (2004). Bupati di Priangan: kedudukan dan peranannya pada abad ke-17 - abad ke-19. Bupati di Priangan dan kajian lainnya mengenai budaya Sunda, kaca 9-65. Pusat Studi Sunda, Bandung.
- Ajip Rosidi, spk. (2000). Énsiklopédi Sunda. Pustaka Jaya, Jakarta.


text:
Kiwari nitih wanci, lalaki pajajaran, hudang berjuang gandang pertentang, gulung tangan tandang deui..ayeuna datang mangsa, lalaki pajajaran, gulung tangan tandang deui, ajeg samakta deui..ragasukma pinuh tangtungan ageman, kula datang gaganti nu lawas mulang, demi ajen galeuh ageung pajajaran
Monday, June 18, 2012
Rupa-Rupa Wangunan Imah Sunda Buhun
Badak heuay : potongan wangunan saung anu teu make wuwung, pasambungna hateup tukang jeung hareup saperti badak keur heuay
Capit gunting : potongan wangunan imah anu tungtung suhunanana make awi atawa kai dicagakkeun kawas gunting rek capit
Julang ngapak : potongan wangunan imah nu di hareup jeung di tukangna make sorondoy kawas jangjang julang keur ngapak
Suhunan jolopong : potongan wangunan imah anu suhunananangajolopong manjang, sok aya nu nyebut oge suhunan panjang atawa gagajahan
Tagog anjing : potongan wangunan saung anu meh samodel jeung potongan badak heuay ngan tungtung usukna patepung jeung tungtung usuk nu hareup, jadi wangunna ngeluk, kawas anjing keur nagog atawa keur jogo, sok aya nu nyebut oge jogo anjing


text:
Aya nu beuki pogot ngarangsadan kaendahan dunya na meredongna hate, aya nu sumujud pasrah sumerah diri ka Sang Khaliq na meredongna peuting
PURNAMA
Purnama nyaliara. Geus jadi nikotin nu ngabulen jajantungna. Unggal poé manéhna teu weléh nyeuseup purnama. Mimitina mah ngéténg. Tapi kiwari mah manéhna kudu waé nyeuseup sabungkus purnama. Duabelas purnama tuluy ngelun. Haseupna mebek minuhan sacangkéwok rohang dalitna. Calacahna ditampa ku asbak nunggelis bari sumegruk. Nyot deui-nyot deui manéhna kana purnama nu teuing ka sabaraha, nepi ka awakna badis kurupuk kacaian. Jadi rorongkong réréngkongan. Rorongkong tambih angot ngenyot, purnama beuki nyacas pias. Tiwas. Mangsa purnama tilar dunya, rorongkong ukur ngaheruk ngoréhan kuntung-kuntungna, bari nginget-nginget saban purnama nu kungsi diseuseupna.
"Tritura! Tritura!" cek demonstran bari ngeupeul ramo. Teu lili, "Hampura!Hampura! cek demonstran bari ngeupeul duit.
" pa, saur bu guru sapatuna kedah saragam !" | "wayahna jang pake weh heula nu eta, lumayan pamere babaturan bapa eta teh, urut anakna " pantesan loba koruptor, da eta kudu saragam, korupsi hiji korupsi kabeh.
"Abdi mah jalmi laip ... tuna harta sepi harti, tebih tina duduga peryoga".
Rék ngagolédag pisan, nyi Ikem narima sms ti kabogohna, eusina téh, nyi cing buka nol pesbuk dot com, akang geus kangen hayang ngobrol, via inbox wé nya méh murah, pulsa aa tinggal sarébu perak deui.
BEU
Dina uteuk geus pinuh ku bahan tuliseun. Kari tret nulis, jadi. Tapi, dimana tadi uing neundeun eta uteuk nya?.
Jentreng wiwaha banda Ki Sunda
Mapay raratan bibit buit ti huluwotan
Horeng, hurung herang leubeut ku ajen
Kakara engeuh....
Kiwari bangun leungit dangiang
Simpe parentul tunggul pajaratan
Sora peura, heuat nguliat
Pametik ukur mipit bari teu amit
Hamo daek nalungtik
Ukur ngarep-ngarep panghiap
Ti sakur nu haat.
Peuting ayeuna hayang saré, sugan isuk meunang daun sampeu!
Jisim abdi ge terang, salira teh Izroil nu tos nyangking nami abdi malahmandar ngawatesanan sakaca loh mahfuz, mung abdi teu terang dina kaca kasabaraha salira bakal sumping mapag sukma jisim abdi
Geuninga Salira can tiasa nyarengan tirisna usum hujan. Padahal simpe campur sareng sono nunyarakclakan sapaliheun pinareup kiwa. "Sms tos kakintun. Cikeneh"
Basa ngalongok gorong-gorong nu molongo ngagorowong, aya nu nyegrok tuluy ngagorok. "Cekok..Grok Cekok..Grok!". Sora goronggong mani ngagonggorokan ngagoronggong. Waktu ngagotong. Digosokan. Sabot polotot molototan na gorowong aya harewos na tikoro, "Man Robbuka?"
Urang sunda jarah ka mekah. Urang arab jarah ka puncak. Papada neangan sorga.
nya ieu nu disebut galura kaguligah nu kadua dina mangsa ngahaeub ka sareupna, asa teu biasa ku mangsa katiga ngalakay garing tutuwuhan kolbu, teu sapertos mangsa bihari...
Sukamiskin ceuk urang Bandung tapi aya di wewengkon elit nu mamur ku rajakaya. Ari di lembur Sukadana kiriman beas kelas "raskin" matak jadi rebutan rayat sadesa.
poe ka poe dilakonan asa cape
padahal nyawa kudu aya dina raga salilana
hoream, embung, jeng ulah waka salira ngangkleung
sapoe, duapoe, tilupoe jeng salilana
urang hirup ngan ukur hiji
pikeun ngabakti, muji, kailahi roobi
nyawang katukang, ngagunuk dosa
hampura........... tobaaaat.............
urang amparken sajadah
menekung mujasmedi kailahi robi
urang lubar eta nungagunuk
sena ngangkleung dilaut katineung.
Ciambu, Hiji November 2011
: Basa harita dibandungan, Asep karek bisa konci 'A' jeung 'D' wungkul, nepi ka ahirna Asep ayeuna bisa maenkeun sakabeh koncina, malahan kasebut jago diantara babaturana. Ku rajin,sabar jeung daek tatanya Asep ayeuna kakoncara nepi ka bisa ngahibur dina beus kota.
nete hambalan panonpoe, naha kenging pami abdi sindang ka bumi salira, jalaran tos kumejot sono ka jiwa nu pinuh madu...
Wanci entrang-entrangan. "Waregah naker laah, rek lunta teh! "cenah bari kerung neuteup panon poe. Juragan mah sakur mencrong ti kajauhan semu nyingkahan bari nyebrotkeun seuneu elas bari ngahieng. Leumpangna ngagancangan, bari geus rada jauh mah leumpang ngagandeuang antare jeung lingsirna ngulon. Basa anjog di dayeuh lembok aya tulisan ngajeblag "SOUL : REBEL". Talamba-tolombo. Saung agreng nu lega amparan tegalan ngabalungbung. Manghektaran. Taneuh nu ngaplak pinuh ku lelegokan ukuran dua ka dua meteran. Satungkebing deuleu aya dua cukang. Jambatan panjang nu sajajar loba ku lombang. Diliwatan bari nyekel pageuh semu panasaran, ditingalian horeng lombang teh taneuh nu sarua siga di tegal nu legok ngan saat. Ditoong aya batu badag ngawagu aya tulisan 'Prasasti Cieunteup Panggeteran Kolbu'. "Gustiii..Dimana ieu? Endaaahh!" Cenah bari mandi ucing semu panon peupeureudeuyan. Barang suku salengkah-salengkah nincakan, aya cai nu kaluar tina sela-sela dasaran. Reg, tuluy ngalengkah deui ngaliwatan hiji-hiji. Serang angon sigana ieu mah, tapi beda jeung serang di lembur Cipanas. Nu ieu mah karasana tiis jeung hipu. Katingali bebegig terus ngengklak angkleung-angkleungan nagabageakeun. Kadangkala lini sok rajeun datang lima menit sakali. Aheng! Beuki pageuh leumpang di wewengkon SOUL:REBEL beuki betah. Teu karasa geus rek nepi ka tujuan. Can parat ngalengkah, sakolebat pedang nebas beuheungna. Huluna. ngulahek tumuluy ngagulutuk. Ngulapes. Bulu-bulu hideung dina awakna maluguran teu walakaya. Lalaunan kalangkangna leupas tina ragana bari ninggalkeun tapak ngaliarkeun taleus ateul..
Belewer handphone dibalangkeun kana awak nu keur lalajo mengbal. Kakara ge reuwas, Mang Jaja langsung disemprot ku gantawang Bi Neneng: "Tah siah rasakeun henpon lacur! Saha Afi teh? Kabogoh maneh? Yeuh, Jaja, batur mah suhud digawe nyukupan anak-pamajikan, ari maneh ngadon jangjian di hotel jeung bikang ateul! Dimana imahna si Afi teh, heh? Rek dijenggut digusur ku aing, ditaranjangan hareupeun kolotna ngarah era boga anak tukang ngaruntagkeun rumah tangga batur! Dasar ungkluk! Geus kawin atawa lalagasan keneh si koplok teh? Mun geus kawin rek dibejakeun ka salakina, mun acan rek disebakeun ka si Juha, nu gelo di pasar, malaur teu payu ka bujangan, cuih! Maneh deui teu gableg cedo, bobogaan sagede regang oge meni agul ditembong-tembong ka batur! Montong mungkir siah! Tah buktina dina SMS diantosan di hotel Fikmin cenah!"
"Na ari maneh," Mang Jaja muncereng bari ngojengkang nyokot HP nu untungna murag kana korsi. Hurung keneh. "Aing teh kapan keur nga-lobby pangwangunan pasantren! Ieu mah lain Afi awewe, tapi AFI, Ahmad Fawzy Imron! Pek telpon teu percaya mah!"
Ukur ketug jajantung anu kadéngé. Teu lila kasilihkeun ku haroshos angin anu ngaharewos, kawas mupuas. Malah nyeungseurikeun. Terus ngabarakatak tarik pisan. Ku kuring teu dipaliré. Tonggoy. Tayohna keuheuleun, da teu lila ti harita ngamuk nguwak-ngawik ambek kapegung. Ngagelebug, ngawur-ngawurkeun lebu. Ngahiber-hiberkeun kekebul, jeung kembang-kembang anu geus layu.
Salambar daun samoja, ngalakay, ngoleang ka luhureun pajaratan, ngusap tutunggul marengan kecllak cimata
sanggeus seubeuh ngagalentoran tungtung halis, gulusur lambeyna mapay pipi, ambekan kaciri ngerepan siga nahan galura mokaha rosa,soca ceuleuyeu lambey ipis kebat ngalendotan beuheung kebat kana puhu ceuli,kalawan sora nu haroshos manehna ngaharewos kana ceuli salakina satengah di tompokeun''kang!, pabeasan koredas, jaba nu boga kontrakan nanagih wae!''
Wanci manjing kasareupnakeun, hujan ngaririncik gede henteu, leutik henteu, ngan ngeureuyeuh, mun seug maksakeun geus pasti ieu pakean teh baseuh, jaba dina tas mawa dokumen nu pararenting, nya kapaksa kuring mengkolkeun motor ka hiji toko sisi jalan nu kabeneran tutup bari palataranana rada lega tur aya iuh-iuhan. Reg motor teh di eureunkeun di tempat nu merenah, tuluy mesinna dipareuman, ret ka lebah kenca aya bangku panjang, jrut kuring turun tina motor, tuluy diuk dina eta bangku nu kabeneran aya wanoja nu sarua keur ngiuhan, bari ngadadago hujan raat, tamba tiiseun kuring ngawanikeun maneh, ngajak ngobrol ka eta wanoja di barung ku heureuy atuh mingkin pogot bae ngobrol teh lir nu geus loman nu heubeul karek patepung, nepi ka teu karasa hujan teh geus raat. Kiwari geus opat taun eta kajadian lumangsung nu hamo ilang dina implengan, ayeuna kuring geus boga bati hiji tina hasil tepungna tali kaasih nu dibakutetkeun kana tihang kanyaah nu hamo pukah, da dibeungkeut pageuh ku akad tikah jeung manehna.
Poe ngarayap ka poeknakeun maturan rupa rupa nu nyangkaruk dina pikiran.Najan teu ngarti,tapi panineungan mukaan deui catetan nu bihari. "abdi sono " tukangeun lelembutan pating gorowok nyambat nyambat katumbiri nu geus ngiles.
Unggal sonten rerencepan bari diharudung sarung. angkat ka warung jajamu nu sok nyayogikeun endog hayam kampung.
...Beak !
Jang Umar dangdak-dengdek hareupeun kaca. Jins belel, kaos oblong bodas nu dipurintilkeun palebah leungeunna, beubeur gambar tangkorak. Tegep, cek pikirna. Rante ngait kana loket na pesak. Aman. Pasini jeung Neng Ati rek tepung di Mol Ciherang. Beu, ieu hate, tagiwur luar biasa. Padahal nyanghareupan Bang Jeki mah… wani ku peureup hiji ge!
“Ati…” Jang Umar haroshos, geumpeur.
“Akang…” Neng Ati meh teu kadenge. Panon tingkariceup pinuh ku kasono. Diuk pahareup-hareup ngahanca baso rudal karesep duanana.
Teuing ti mana jolna, juur… teh sirop sagelas dibanjurkeun kana awak Jang Umar.
“Dasar pleyboy kangkung!!” ceuk Neng Mira nu tadi dijangjian rek tepung peuting engke.
“Simpe....., leres teu weleh simpe pami urang nuju duaan, rehe teu weleh ngamalir kana hate, nu kadangu mung sora jangkrik nu ngagerik bangun ngageuri. Bet janten rarisi araringgis, sok sieun salira teu nyebat deui nami abdi, malah boa salira ge bakal mupus nomer hape abdi, mun leres teh panginten salira moal maos deui SMS abdi, kadituna boa salira moal neuteup deui abdi sapertos nu atos-atos, teuteup nu nyandak geugeut....” gerendengna bari ngarenghap.
"Anaking, hidep teh kembang nu endah tur unik nu ligar marengan sumiratna balebat harepan...." gerentes hatena bari neuteup nu jadi anakna.
"Sanajan nolad, sanajan tukik tapi Aing mah tetep sastra. Sanajan rungseb batan kulit landak, tapi Aing mah karya nu teu rumasa bakal rajét. Ari nu rajét saha atuh?. Nu puguh mah lain Aing. Tuh nu rajét mah si Nonéng. Boga beungeut geulis, buukna galing muntang, bulu panon centik. Tapi saban peuting tara reureuh mangkal di saritem. Bari ngagégémol pangharepan, kabungah nu sakedét". Ceuk fikmin nu munggaran ngupahan kuring.
Memeh mulang, Mas Bejo satpam di sakola nyampak keur ngalobrol. Mani medok-medok bae.
"Apal enteu, Jang Guru, manungsa teh didamelna tina kangkung," pokna.
"Baruk?" asa kakara ngadenge.
" Pan nyitakna ge ... bari mekangkang ... jeng mekungkung..." cenah.
Enya kitu? Ah, hese ngabayangkeuna ge. Duka mun kuring geus rimbitan mah...
Katumbiri, geuning lain keur kuring.
. Cap cus, cek jikan basa kuring mulang ti pagawean. "Aya naon?', tanya teh. ret kana anduk, rek kana papakeanana anu geus singkil rek capcus engke peuting dina bulan ngora.
Basa kuring ngawanikeun diri wakca seja nitipkeun kaasih, neundeun kadeudeuh, nyimpaykeun kanyaah ka manehna, harita kuring ditampik sapajodogan ku manehna kalayan sarebu alesan nu murudul tina lisanna, alesan kuring can gawe tea, alesan kuring can aya nu dipikareueus tea, jeung sajabana. Harita kuring ukur ngabetem, teu lemek teu nyarek, narimakeun bari ngarumasakeun kaayaan diri nu jauh tanah ka langit jeung manehna teh, tapi kuring henteu ieuh kuciwa, kalah ka sabalikna kuring ngarasakeun bebas henteu diganggayong teuing ku perbawa rasa nu samemehna jadi pangrobeda. Kiwari geus aya kana lima taunna, kaparengkeun kuring tepung deui jeung manehna, di tempat harita kuring wakca ngedalkeun rasa ka manehna, ayeuna manehna geus nungtun budak hiji umur dua taunan, "Kang omat tong hilap, nelepon abdi aya picarioseun". Ceuk manehna bari mere sacewir keretas kartu nama lengkep jeung alamatna.
dangdut OMA parebut liang ceuli
inghak nu CEURIK parebut ci ibun panon
aya bagong lumpat ka kota. bagong tea bagong. sagala ditubruk. eta bagong anteng tutubruk. teu apalaeun yen panguesi kota saestuna anjing wungkul. jol rageg we. di hiji parapatan, bagong dikepung sihung jeung babaung. Bagong sadrah dirogahala, ukur imut bari ngaharewos, " di kota mah anjing ge marake dasi!"
Hulang-huleng ti isuk kénéh. Dahar geus teu mirasa, saré geus teu tibra, pikiran pinuh ku poé isuk. Énya isuk...isukan pisan. Teu bisa majar kumaha da geus kitu gurat takdirna, tinggal kuringna wé nu kudu ihlas.
Wanci haneut moyan di giring jagal téh. Suku di eurad sangkan ngagoler bari nyanghareup kiblat. Bedog seukeut ngan sakilat metot nyawa.
Fikmin
Tatangkalan nyieun Nagara jero leuweung. Kabinet leuweung geledegan geus disusunkeun. Nujadi Presidena Si Kabayan. Teu lila tiharita, Leuweung didaruruk Manusa.
Cinta kuring ka anjeun, lir ibarat calana jeans.
mingkin belél, mingkin raos dianggona.
mamah,mamah,tingali itu aya nu gelo tuak taek kana kenteng..
Caliweura sujang,eta teh bapa ilaing
Sapanjang jalan, nu katempo ngan saukur bujur
Duh, Jungjunan
raga mah jagjag waringkas
mung hate nuju prikitiiiiiwwww....
"Seja ngiring babaung dipalih dieu Gan" Walon Ucing amis budi. Lauk Nilem alemprak luhur suhunan, 3 aleutan manuk golejra tuluy nyedong jero susukan leutik. Duka jalu duka bikang diri kuring poe ieu.
aya hiji presiden. ngarana sby. karesepna ngarang lagu jeung nyanyi oge nyieun album. rahayatna loba nu gogodeg jeung ngaharuleng, da maranehna mah butuh persiden. tukang ngamen mah geus loba. di tv, di panggung, di parapatan.
“ Kuring Bedil! “ ceuk Seuneu nu ngagugudag. Curukna tutunjuk. Tuh, kaditu! Tah, kadinya! Pélor paburisat tina sungut. Tina panon. Tina irung. Tingjorélat ngudag wanci anu ngilat. Pélor-pélor hurung. Tinggorowok di Leuweung nu beuki peteng. Leuweung hurung. Ngabebela. Kakayon tingkocéak, kahuruan. Leuweung ruhay. Langit beuki hangit. Pélor-pélor terus nyebrung. Muru kalangkang nu tinghariang. “ Ampun, Gustiiii! Saha ari kuring?” ceuk Pélor, anu rangsak dina Jurang.
2011
"Ma... teu cios nongton pameran di UNPAD teh".
"Naha... ? Ku naon?
"Teteh wungkul nu diseratna oge, Mono mah teu diaku".
"Dasar budak kembar". Indungna ngalimba.
Aki-aki tos lemong, ngagaleuh waos palsu. Ngahaja teu pupulih ka Si Nini, maksadna mah hoyong maparin 'kejutan'. Wengina, sanggeus Si Nini di kamar, teras keketeyepan, rap masang waos palsu. Si Nini geus teu aneh mun aya nu gagarayaman. Barang nyah beunta, Si Nini ngagurubug, reuwas. "Kunaon?" Ceuk Si Aki milu reuwas, bari nembongkeun waosna. Ari pok teh, "Aeh, sugan teh brondrong...."
Irvan Mulyadie
MANÉHNA teu walakaya. Ngagolér, direjeng, digulanggapér. Leungeun lalaki nu curukna aya tapak raheut kakeureut téh ngalaan sakur panutup nu aya dina awakna. Bret. Bret. Bret !!!
Manéhna pasrah da geus puguh taya daya keur ngalawanna. Lain pantar, béda tanaga. Teu kuat nyora-nyora acan. Leungeun lalaki nu curukna aya tapak raheut téh ngaragamang lalaunan. Pel, kana sukuna. Gep, kana pingpingna. Gap, kana dadana. Ser... sora getih nu ngamalir dina saban urat-uratna. Urat-urat si lalaki nu dina leungeunna aya raheutan.
Panonna neuteup teu kiceup-kiceup kana awak nu geus taranjang hareupeunna. Teu kanyahoan, ujug-ujug aya pakarang nu panjangna kur sajeungkal dina leungeun éta lalaki. Teuing meunang di mendi. Ngagurilap.
Manéhna kur bisa peureum, geus teu wasa ngabayangkeun naon rupa nu bakal tumiba kana dirina. Si lalaki nyéréngéh konéng. Pakarang nu sajeungkal téh di abar-abar, jiga nu nyingsieunan. Sabot balangah, gabres, pakarang téh ditojoskeun kana awakna. Manéhna jiga ngajerit, ngan teu bisa. Gabres deui, gabres, gabres, gabres.....bresss !!!
Brus wé kana katél nu pinuh ku minyak letik nu ngagolak, ngagotrok, raéng sahéng jeung asakan nu lianna. Hawa panas, kaambung goréng daging ti dapur réstoran Bébék Goréng Mang Gedebul.
ehm geuning kieu rasana geus lila teu panggih jeung sobat teh. basa tadi peuting bari teu panggih jeung jinisna ge kuring bungah kacida, pedah meunang elmu anyar deui ti manehna.
"Hirup mah fiksi teu katempo ku panon tapi ku hate" ceuk manehna.
"Naon maksudna" tembal kuring.
"Mun hayang neleman hate kudu apal elmuna, yeuh ku uing di bere amalan-amalanana. Nga-Ngo-Ngu-Ngi-Nge. unggal ngamalkeunana kudu ngajakan batur jeung ulah poho seuri" manehna nandeskeun.
abong sobat teh panutan, sagala rupana ceuk pasti manehna bener. enya isuk keneh kuring ngumpulkeun batur salembur bari seuri di warung ceu kokom.
15 menit gorengan, kopi jeung roko tina etalase warung ceu kokom ledis teu nyesa. nempo daganganana beak ceu kokom bungah. tapi kabungah ceu Kokom teu luyu jeung hate uing.
"Naon maksudna eta amalan teh?? jaba duitna teu cukup ieu teh. kudu kumaha ngomong ka ceu Kokom"gerentes hate.
teu lila ukur 42 menit, batur salembur geus bubar, bari cukup ku nuhun.
"ehm, ehm 32.700 eun kabehanana" sora ceu Kokom narikan. basa ceuk Kokom gegeroh gelas urut ngopi, eta sobat nu tadi peuting jol aya gigireun.
"Tong loba nanya, tuturkeun uing." Beretek manehna lumpat, uing ge ngilu lumpat.
"Naon maksudna amalan tadi peuting teh, Kang" uing ngagorowok da manehna rada jauh.
"Ngariung, ngopi, ngudud, ngitung terus ngejat" bari speedna ditambahan. les sora teh leungit.
"Jadol siah, sugan teh bener. abong fiksi kudu diteuleuman wae ku hate" Ripuh.
kuring meunang beja,grafis-grafis patingharewos,raeng pada ngalobrolkeun yen didayeuh keur aya hajatan,aya nu rèk diqurbankeun,aya nu rèk dipeuncit,dicacag diwalang-walang,ari ceuk sakadang kopi "milu ngiuhan euy,hujaneun yeuh" sakadang kopi luncat kana cangkir dibarengan ku gula jeung cipanasna
Diparatkeun dina sagelas kopi jeung kebul roko nu minuhan sogorolong lalampahan. Impian mangprung meulah celak celak lampu nu masih kénéh pating kuniang. "Kuring hayang mulang Kang" Salambar surat pondok ditulis Kapinis di imah peteng
Micinta salira teu benten ti ngalamotan es krim...
Murid nyieun tugas, guru...zzzzzzzzzzzz.
Peuting beuki nirisan, pepedut beuki ngandelan, Aki Japri ngahodhod bari ngehkeh batuk bari terus ngeukeupan incuna nu ngageubra tibra di emper toko babah Cina. “Geura cageur Jang, Aki ngan saukur galandangan nu taya guna.....” gerendengna bari ngusapan sirah incuna nu beuki ngageubra. Batukna ngehkeh deui, meupeus kasimpe. “Horeng hirup teh katumbiri, warna-warni ku tunggara jeung kalara....” gerendengna lebah selas-sela ngehkeh batukna.
Jepret, belesat, ceb, burial. Ray, ray, gubrag, bluk, lesssss.... Jamparing nanceb 'na tonggong layon nu ngudupung.
Hudang saré téh langsung ngeunteung. Nelek-nelek beungeut jeung badan sakujur. Bet kabéh robah. Lain beungeut uing. Lain rupa uing. Awak lain anu uing. Rét, tina kaca eunteung, pamajikan nu ngagolér luhureun kasur. “Geuning nu keur ngagolér téh awak aing…”*
"Tiris!" Ceuk hiji gambar nu murag. Kusah-koséh néangan pibatureun. Gurilap! Gambar-gambar séjén narepungan cahaya. "Hayu hanjat ka gawir nu leueur ku sésa hujan." Témbalna réang diantara cikaracak.
"Ikh..sumanget ningan jihad pameran Fikmin téh, taya tunduh seutik-seutik acan ogé", gerentes haté bari panon mencrong para mahasiswi nu lalar-liwat. Rét kana jam , 16.10, geus méh sa jam tacan masangkeun fikmin hiji ogé, heu..heu..
Engkang teh sono ka salira, sono neuteup salira, sono kana imut salira, sok sanaos salira tos lain-lainna deui jalaran nikah sareng pilihan salira, namung Engkang iklas, asal salira tinemu bagja. Eta pisan numawi Engkang lunta ngalalana, etang-etang ngabuang diri bari nyandak kalara. Salira ge kedah uninga, unggal neuteup bulan bet asa neuteup genclang soca salira. Sakapeung sok disawang bari diwangwang sumirat cahya soca salira nu gumbira gendengeun tuang raka. Duh ku hoyong gumujeng gendengeun salira, pinuh ku cahya bulan mabra. Namung Engkang langkung sae ningal salira tikatebihan malar salira bagja dina kagumbira, demi salira buah hate nu teu weleh dipikatresna....
Ngadon ngajejentul di téras kampus nu baheula. Lelenggutan. Geus tilu fikminan kuring ngimpi. Nu didagoan can norojol kénéh baé. Ngoréjat. Kahudangkeun ku sora léléngkah nu ngaliwat. Dilieuk téh taya sasaha. Panon poé karék meleték, kahirupan masih kénéh combrék. Rét ka tukang, bati lumenyap. Tapak lalampahan mangsa jadi mahasiswa geus jadi jungkrang. Pamohalan kasorang deui. Gambar anjeun ngelab-ngelab, gugupay ti béh lewangna. Kuring meungpeun. Ngalieus ka hareup, bréh lulurung nyampak. Ti kiwa-tangenna dingding kulawu keur mintonkeun mangratus fikmin. Méh unggal carita ngajadi eunteung nu ngajak nyurahan diri. Sadami-sadami jadi ambekan. Ngaweuhan. Jadi haréwos nu mairan angin, “naon nu bisa didago tina hieumna panineungan?”
Di payuneun baitulloh aya nu ngadu'a bari sumegruk,
" Gusti jantenkeun abdi haji mabrur tur pinuh kaihlasan , tambihan rijki abdi kangge ngagentosan artos PBB anu kantos kaangge nambihan ongkos ONH !"
Jalaran sono ka salira, emutan teh teu weleh manco ka salira. Sakapeung sok kaangseu lisah nyongnyong nu biasa dianggo ku salira, pami tos kitu, mastaka asa lenglengan asa bade katurelengan. Nya eta pisan nu janten marga lantaran, kunaon pami emut ka salira sok ngeclakeun cisoca, sedih Nung, sedih pisan, jalaran teu tiasa mangmeserkeun lisah merk Bulgari Omnia Gren Jade nu janten implengan salira, hapunten, hapunten pisan...
Satekah polah Enny neger neger maneh dihareupeun salakina."kumaha reunian teh Mah " salakina nanya."Nya kitu we,ukur ngobrol ngaler ngidul bari gogoncakan nyaritakeun naon bae nu kaalaman mangsa keur sakola"walon Enny bari baluar balieur teu wani paadu teuteup jeung salakina."Naha kuring jadi kieu ? Ceuk gerentes hatena.Hawar hawar kadenge aya sora nu ngageroan manehna "Mamaaah..." ceuk hiji budak trus nangkeup bari nyiuman pipina."Mun maranehna nyaho naon nu geus dipilampahna tadi.,mana teuing .!!! " na dada Enny harita aya nu ting seredet


text:
Edwin Hubble
Edwin Hubble nyaéta saurang élmuwan fisika anu kawentar di dunya abad 20.[1] Anjeunna nyaéta jalma anu manggihan pituduh yén jagad raya leuwih lega ti batan anu diperkirakeun jalma.[1] Galaksi Bima Sakti ngan ukur hiji tina milyaran galaksi di jagad raya.[1] Anjeunna ogé anu mangihan titik caang yén alam semesta dimimitian tina Big Bang jeung sipatna mekar.[1] Albert Einstein komo pohara ngakuna kana kahébatan Hubble jeung nganuhunkeun sabab téori rélativitasna pohara dirojong ku pamanggih Hubble.[1]
Lahir di Marsfield Montana Amérika Serikat, Novémber 1889 jeung tilar tanggal 28 Séptémber 1953.[1] Pangatikan ahir anjeunna beunang ti universitas Oxford.[1] Sabada tamat, anjeunna ngagabung jeung obérvatorium Mount Wilson (1919) jeung ngabuktikeun yén alam semesta téh legana leuwih ti Galaksi Bima Sakti.[1] Taun 1925 anjeunna nyiptakeun skéma pikeun nglasifikasikeun galaksi. Taun 1929 anjeunna ngabuktikeun yén alam semesta téh sipatna mekar, taun 1936 medalkeun karya The réalm of the Nebula jeung jadi karya popilér sarta boga pangaruh.[1]
Alatan ayana pamanggih Hublle, Einstein sadar jeung ngucapkeun yén révisina ngeunaan téori alam semesta anu dijieunna ku anjeun nyaéta hiji kasalahan anu panggedéna dina hirupna.[2] Anjeunna sempet nganjang ka Hubble dina taun 1931 pikeun nganuhunkeun.[2] Pamanggih Hubble geus ngarévolusi widang astronomi.[2] Teu ngan saukur ngabuktikeun ayana galaksi lian, anjeunna geus hasil nunjukkeun bukti anu kuat yén alam semesta téh mekar.[2]


text:
Sasaka Sakawayana
Kecap sasaka masih keneh asup kana entri kamus sunda nu hartina TIHANG atawa lulugu, aya oge nu nyebut pusaka (kamus umum basa sunda LBSS). Ari sakawayana mah asana ku para ahli basa sunda formal ayeuna geus teu diasupkeun kana entri kamus atawa ensiklopedi sunda (Naha nya??)
Dina ayana oge, kecap sakawayana teh disambungkeun atawa aya hubungana jeung saukur ngaran nami gelar luluhur pajajaran teureuh talaga manggung baheula kongas kasebat Batara Sakawayana buyutna Prabu Niskala Wastukancana ti Ajar Kutamangu Kusumalaya sareng Ratu Simbarkancana (tingal diantawisna sajarah Jawa Barat nu dikempelkeun bahan-bahana ku Drs. Yoseph Iskandar) atawa ngeunaan sababaraha tempat di tatar sunda (misalna wae di sumedang jeung, nu geus teu bireuk mah nya, daerah Sakawayana di Sukabumi kidul) atawa di Garut (timbanganten).
Sakawayana, dina logat lokal sok jadi sokawayana/sukawayana. Boga harti : kahiji, tina kecap sakawaya(H)na. diwancah jadi saka-wayahna, saka-waktuna. Harti kadua, nurutkeun basa urang kampung sapopoe sakawayana teh tina kecap sa-kawaya-na ari kawaya teh hartina SABUK, BEUBEUR, EPEK. Jadi lamun geus dicalana dibaju memeh indit saged rek kaluar teh sok nyarita kieu “ke atuh rek dikawaya heula” maksudna calanana rek dibeubeuran heula ameh teu morosot jeung leuwih pantes.
Tangtu geus pada terang yen guna na kawaya salian ti ‘accessories’ nu rupa-rupa model warna jeung bahanna supaya pantes (sakaresepna, sakahayangna), oge pakeun nyangcang calana supaya teu morosot/pas dina cangkeng da bisa diatur ku nyangreudna (ayeuna mah aya liangan) ameh aurat handapeun beuteungna (karesep, kasusah, kangeunah, kaerana nu dibabawa jeung ngilu) teu kaciri lain dina waktuna. Ari cangkeng utamana ngagedean ngaleutikanana kumaha beuteung sedengkeun beuteung nya kumaha eusi peujitna; aya nu leutik, gede nepi ka burayut nu ditangtukeun ku kabutuh pakeun hirupna (kayaning rupa rupa hakaneun jeung rea henteuna nyatu), jeung kabetah jelema salira hirupna (nu teu daek olah raga mah ku dahar wae teh beuteungna jadi burayut moal tuluy boga beuteung rata ‘six pack’ tuluy, da geus betah dina haroream ngusikeun awak). Jadi, kawaya mernahkeun calana (sakabutuhna, sakabetahna, sahirupna, sahuripna) supaya pas merenah alus ditiap cangkeng masing masing jalma nu bisa ngagedean /ngaleutikan - bari beda-beda ukuran (liang) kawayana- sabab tiap jelema ukuran beuteung (kabutuh/kabetah) eusi peujitna teu sarua jeung teu angger saban wayah saban waktu (saka-wayahna).
Ana kitu, hususna dina ulikan kapribadian di sunda, sakawayana boga harti sakabutuhna sakabetahna sahirup huripna masing masing (boh batur boh sorangana). Sedengkeun Sasaka sakawayana hartina tihang lulugu pusaka nu nahan nu ngauban nu nyaangan nyaharaan hirup hurip nu kumelip nurutkeun sakabutuhna sakabetahna sakadaekna sahirupna sahuripna saban wayah saban waktu sawayahna sawaktuna.
Ari sakawayana maneh sakumaha? kumaha nihanganana, ngaubanana, nyukupanana?
Naha bet natanyakeun kitu? …cik atuh peupeuriheun salila hirup ukuran kawaya (kabutuh, kabetah jsb) sorangan da embung ge… dialukur batur wae (leuleutikanana diomongkeun, … bari can tangtu bener ngukur dewek… da batur mah ngukur kawaya urang the aya pambrihna (moyok we mun ngewaeun komo asa kasoro mah, muji mun resepeun eta ge pedah sakabeuki sakabetah), lamun sorangan bisa ngukurna mah meureun genah … da nu sorangan ukuran sorangan. Moal cilaka katideresa dicalana morosot katingali kanjut ku batur lain wayah, arek ge make model morosot siga budak ayeuna taya bayana da nyaho bisa keneh katahan ku bujur sorangan teu kudu ku bujur batur…
Lamun geus nyaho kawaya sorangan meureun bisa ngarasakeun ngahargaan kawaya batur nu oge baroga masing-masing malah (mun bisa mah) daek wani nyaho ngauban nihangan nyukupan (jadi sasaka) kawaya batur.
Na kumaha nihangan, ngauban, kawaya batur? meureun kudu apal liang, apal bahan, nyaho warna, nyaho model, nyaho kakantet kabutuh batur, jeung kumaha mikeuna ameh teu asa leungiteun nu sorangan? Kumaha nalianana ameh batur teu asa dipaksa dicangreud? Ameh bisa sa kabutuhna sakaresepna sahirup huripna. Lamun henteu da boro boro daek narima komo tumarima, nu aya mah meureun asa kacekek atawa angger susah era calanana morosot. Jeung mana atuh Sasakana pakeun nyukupan ngauban nihangan kawaya teh? boh nu di aing boh nu di batur?
Saluyu jeung ‘inquiry’ diluhur, Ieu tulisan rek nganepikeun yen disunda (baheula) ajaran atikan nu geus masagi ngeunaan Sakawayana jeung Sasakana mangrupakeun hiji ulikan poko dina ulikan kasundaan (baheula) nu diajarkeun diwariskeun turun manurun supaya dijadikeun tangtungan seuweu siwi.
Wah….mana saksina aya ajaran di sunda kawas kitu? Mana buktina? Tong asal nyarita tong sok kikirataan (dinyata nyata ku kira-kira)…. (teu usum komo dijaman alam pikiran jelema nu kagedenakeun na (lolobana) ku pola pikir positif mungkul).
Bukti jeung saksi ngeunaan sasaka sakawayana
Salah sahiji bukti tinulis ngeunaan ajen inajen ieu ajaran, ka-sakawayana-an aya disunda pernah diungkara diantarana dina hiji papatet. Ka-sakawayana-an ngahiji jeung ajaran poko kasundaan lianna, nyatana kasumedangan jeung kagalunggungan (ngeunaan kasumedangan jeung kagalunggungan tingali tulisan “tangtungan sunda eusi”):
Daweung Menak Pajajaran
Gunung Galungggung kapungkur
Gunung Sumedang katunjang
Talaga sakawayana
Rangkecik ditengah leuweung
Ulah pundung ku disungkun,
Ulah sungkan ku diteang,
Tarima raga wayahna,
Ngancik di nagara deungeun.
Singketna menak pajajaran mah kudu kagalunggungan (galunggung galuh nu agung, geus katukangan (pungkur = tukang, di Bandung jalan pungkur jalan tukangeun kabupaten (alun-alun ayeuna). Jadi lamun ditingal ti hareup, ti ieu menak teh kaciri cahayaan ngagalunggung nu mahal lir inten pohaci terus patala nu jadi galeuh galeuhna hiji jalma. Kasumedangan (elmu madangan nyaangan batur) geus katunjang katepi kacangkem tapis ngawujud dina tapak lacakna. (Jadi) talaga sakawayana. Tempat kahuripan, karahayuan, karongkahan nu nyukupan somah. talaga tempat nucaina loba, ari cai di jelema the pang diperlukeuna. Di sunda mah kahuripan, kajayaan, kinasihan, kawedukan, karongkahan, kamandirian (mencerger) sok bijil tina cai-caina hirup. Kongas di loba kabuyutan sok aya ci kahuripan, ciasihan, cikajayaan jeung rea-rea deui. (jadi) Rangkecik …..jst.
Tina papatet diluhur, saheulaaneun, nunjukeun yen kecap Sakawayana dihijikeun atawa aya dina kumpulan kecap kecap nu nuduhkeun ulikan kapribadian kasundaan poko/utama lianna nyatana kagalunggungan jeung kasumedangan nu jadi cangkeman menak pajajaran.
Enya lah bisa wae eta carita diluhur teh enya…tapi maenya wae bisa hiji ulikan buktina saukur tina papatet (sastra)?
Sabab teu cukup ukur ku bukti ulikan nu ngan ukur dumasar kana tulisan sastra (kawas buku “Sangkakala pajajaran” (H. Setia Hidayat & N. Syamsuddin Ch. Haesy numutkeun Ajip Rosidi). Komo nu diluhurmah ukur tina papatet nu pondok (saeutik), dina ieu bagian urang buka lalangse sabagian ulikan sunda ngeunaan ka-sakawayana-an.
Dihandap ieu, mimitina rek ditepikeun, panganteur ayana ulikan kasakawayanaan di sunda ti babaheula nepikeun ka ayeuna kawariskeun ku cara make warna post-positivis. Dibagian ahirna insya alllah kailo yen ayana ieu ulikan bisa oge kadongkang dumasar wanda empirik kaom positivis.
Dina hal elmu/pangulikan kasundaan, kecap sakawayana aya dina tiap bacaan/du’a/trigger kapribadian ngeunaan tangtungan kasundaan, diantarana wae : 1) Sahadat sunda, 2) Kasumedangan, 3) Karatu adilan ti gunung sunda, jeung 3) kasiliwangian mandala jati sunda.
Trigger-trigger ulikan dihandap ieu teu disalin lengkep (punten dihapus sabagian) sabab katimbang lengkepna mah ngan ukur perlu pakeun partisipan observer.
1. Sahadat Sunda
……….
……….
………. ya isun saseuweu sasaka sakawayana…satunggal….
………. jst
Ngeunaan sahadat sunda, jeung sahadat-sahadat lain (aya waktu jaman mimiti asupna islam di tatar sunda), nu poko sahadat galuh, cirebon, banten, sancang, pajajaran, sahadat siliwangi ieu mangrupakeun metoda/teknik dina ulikan kapribadian nu ngatrigger, make artikulasi rajah-rajah rincikan rasa supaya mampuh nyaksi, ngabuktikeun, nyahadahkeun, ngalahirkeun, nganyatakeun lahir batin jiwa raga ayana hiji ‘tapak/memori/baheula dina clipboard kitab dunya supaya katepikeun ka sah dat na kalawan enya lain saukur euceuk da ka install ka jiwa raga sorangan.
Formulasi-formulasi ‘sahadat’ ieu masih aya dipake kaayeunakeun pakeun ngagampangkeun dina ngalelempeng proses alamat dina kitabin mubin. Ayana warna sahadat ieu - banten, cirebon, sancang, pajajaran, siliwangi - pakeun metakeun jeung mere ‘benang merah’, mainstream tangtungan kasundaan harita (baheula) ku mimiti diaranggona jalan (sareat) Sang Rahmatan lil alamin di tatar sunda ngalangkungan inovator anu mulya Kean Santang Gagak Lumayung Sang Garantang Setra. Supaya seuweu siwi teu kapalingan deuleu dina aslamtu.
Update rajah trigger jiwa eta ku cara payungna nganggo bismillah dipasieup ku sahadat rasul ari detail rincikan trigger rasana nganggo kecap kecap sunda asal.
Dina ieu ‘sahadat’ sunda, seuweu sunda angger diajarkeun ka-sakawayana-an. pakeun bisa memener tangtungan yen salaku pribadi – saha wae mu rumasa saseuweu (nu sing mampuh) JADI tihang sakawayana. Nyukupan ngauban kabutuh kabetah hirup hurip sa mahina sacukupna nu dimimitian ku nyaho ukuran kawayana sakawayana.
Lain ari di sareat sang khataman Nabiyyin sareng nabi-nabi sateuacana ge ngajarkeun umatna teh sing boga sifat Rabbaniyah (ka Allahan) jadi Rabbaniyyun? lain ari akhlak teh kudu nurutan Allah? Ari Allah teh lain sasaka nu nyakupan ngauban kawaya mahluk satungkebing langit satangkaraking jagat?… jadi lamun diajarkeun supaya jadi sasaka sakawayana teh lain sarua diajarkeun…. supaya boga sifat rabbaniyah? Supaya boga akhlak sepertos nu diwulangkeun ku Kangjeng Nabi saw? (tinggal, Islam dan Peradaban, Dr. Nurcholish Madjid)..
Masih keneh boga sifat hanif kawas Sang Khalililullah Ibrahim daek nyungsang nyungsang tangtung make metoda luluhur supaya leuwih bisa merenah nangtung nempatkeun karabbaniyyahan?
Meureun ari sa kabutuhna mah moal kadedemes keleuleuwihi. Sakabetahna mah moal asa hirup kapaksa. Hirup teu asa ngumbara da di bali geusan ngajadi di banjar karang pamidangan sorangan nu sorangan keur sorangan mawa jeung bawa sorangan. Rek nanonan sirik kabita ku kaboga batur da masing masing ge boga kawayana sorangan moal bisa injeuman bagja jsb…(klise lamun dituluykeun).
Pek telek jeung tetek heula dimana deui di islam keur muslim nu nuturkeun sareat Sang khataman Nabiyyin tedak quraysh, nu ngajarkeun ka-sakawayana-an lebah lebahna? da ayeuna mah lolobana ti dinya heula nunuturna/cecekelanana memeh urang leuwih tembrakeun ulikan turun manurun sunda pakeun tapis di ka-sakawayana-an ku mageuhan sasakana sasaka sunda.
2. Batara Karang, Adam, Khalifatullah fil ardhi, Kasumedangan, Sajaratul khuldi
Puluhan taun katukang mun teu salah mah taun 80-an di daerah Ujung Berung Bandung pernah geger aya tukang gali manggihan mayit nu geus ratusan taun beleger keneh. Harita teh keur usum mindahkeun kuburan umum keur dijieun perumahan, diantara tulang-taleng sesa awak jelema pas lebah tangkal caringin gede ka gali aya mayit lengkep keneh dibungkus kulit nepi ka buuk-buukna (digelung) bari kukuna paranjang...harita teu kaburu nyaho dikumahakeun eta mayit teh, ngan nu jelasmah ceuk cenah matak kitu teh sabab eta jelema baheula teh ngawasa elmu batara karang ...nyaeta cenah elmu kanuragan elmu weduk lir batu karang teu kuat dikadek nepikeun ka paeh ge angger awakna teu busik...hanjakal teu apal dikumahakeun eta mayit teh, nu jelas mah teu dikamusiumkeun.
Sabaraha taun saenggeusna,...
ditempat lain, di daerah Tasik pakidulan kabeneran manggihan hal nu sarupa. Waktu warga keur nugar tangkal manggihan deui jasad nu beleger...sarua deui geger...pada silih tanya saha nu ngagangguna ditambah balarea baroga kasieun ku tulah tina ngahudangkeun ’jurig’ jawara sabab perbawa tahayul rekaan atina nu cenah pasti baheulana ieu jelema boga ajian batara karang. Tapi, kabeneran papanggihan nu kadua ieu mah bari ditambahan ku nganyahokeun ’solusina’. Sore eta keneh aya kokolot lembur datang nganggeuskeun pasualan. Eta mayit diasupkeun kana munding –nu geus dipeuncit jeung dikaluarkeun jeroanana heula- bari saeunggeus diparancahan bur weh dipiceun ka laut.
Ngaliwatan dongeng-dongeng jalma rea jeung papanggihan diluhur....
kecap Batara Karang atawa batu karang sakuringeun harita boga rasa kecap nu goreng nyaeta kecap nu ngan dipikaneneh ku preman, garong, begal, jawara jeung sabaturna nu ngajarago sabab weduk, kalakuana kawas-kawas jauh ti jalma ’bageur’ jauh tina wawadi agama. Basa hayang nyaho tatanya ge kaburu kandeg dihuitan ku guru ngaji ”ulah ngelmu kitu jang...eta mah elmu teu matak sampurna... hirupna sok teu hurip komo aya guna keur papada mah....malah tingali we ku hidep.... geus maot ge awakna teu bisa ruksak teu bisa mulih ka jati mulang ka asal”.
Bisa jadi meureun sabab jasad nu lain mah lebur deui jadi taneuh (terurai ku mikroba jadi sirna) ari ieu mah angger teu ruksak...jadi we dianggap teu sampurna. Beu.... padahal lamun bisa teh meureun keun bae hirup mah kumaha aing weh... ngan geus pasti lamun paeh teh bakal kasohor, Fir’aun ge nepikeun ka ayeuna pada ngadeugdeug sabab aya bukti mayitna - bari manehna mah kudu di balsem...ieu mah teu kudu da kuat sorangan. Lumayan jadi aset wisata pakeun nagri nu loba hutang.
Tapi ketang,..... pas rek nambalang teh aya deui ingetan lain: kumaha mun dijadikeun ’percobaan’? jeung diera-era disebut kafir? wah meureun karunya anak incu susaheun bari nyirnakeuna ge kudu nyusahkeun batur sabab mahal kudu meuncit munding sagala..mending lamun mundingna aya keneh lamun ’punah’? meureun anak incu kabere geugeuleuhna...he..he..hanas saaingeun mah keun bae da geus paeh ieuh.
Saur guru ngaji di kampung mah kieu ”urang mah kudu diajar bisa innalillahi wa innailaihi raji’un sampurna balik sampurna. Sampurna ning beak sirna raga sirna rasa. Malah kongas cenah luluhur baheula mah nepikeun ka barisa tilem-ngahyang. Jelemana jagjag keneh dina waktuna mulang ka kalanggengan teh bari langsung nyanggakeun badanna ku nyalirana ka nu Maha Suci teu kudu nungguan dibantuan ku alam” (tingali ngeunaan- ngahyang/tilem di alam kami).
Atuh niat tatanya ka kolot-kolot lembur tangtung sunda teh jadi pugag harita mah saba elmu batara karang atawa sok oge disebut elmu batu karang teh lain ngeunaan kasampurnaan nu oge cenah teu saluyu jeung ajaran agama (islam)....malah-malah di Jawa ge sarua, diantarana nu didugikeun ku Sunan Mangkurat IV, ieu sesepuh jawa teh masihan wawadi (tingali: Ma’rifat kejawen ) yen ulah diajar elmu Batu Karang sabab –singketna- lain elmu kasampurnaan nudipirido ku Allah swt.
Ngan.....
kadieunakeun aneh pisan.....
Dina ulikan kasundaan mah....dina salah sahiji ulikan poko kasumedangan (elmu madangan/nyaangan batur – ulikan dina kapajajaranan) salah sahiji atikan pokona teh manusa kudu JADI Kanyataan Karang. Jadi kanyataan Karang teh cirining kasampurnaan hiji seuweu sunda... sasat-sasat hasil tina ngulik Batara Karang (salian ti jadi kanyataan Ujung Kulon jeung Ratu Galuh – (tingali: diantarana tulisan ”sasaka kabantenan jeung nanjeurkeun deui Pajajaran tangtung”).
Aeh naha jadi muter deui?... panggih deui jeung ajian batara karang? boa kasundaan teh memang enya lain ulikan kasampurnaan? Naha nya....beda jeung ajaran seuweu jawa nu nyaram ngulik elmu batu karang?... tulisan ieu insya Allah rek ngaguar eta sakadugana.
Dina ulikan kasundaan hususna kasumedangan (elmu madangan nyaangan batur) saperti nu disebutkeun dina bagian panganteur aya ulikan utama jadi Kanyataan Karang. Saliwat mah sabab geus katumanan ku rasa kecap karang nu hartina teuas/weduk/kanuragan/nu teu sampurna – ulikan batara karang nyoko/boga warna mangrupa ulikan kanuragan supaya jadi weduk.
Ngan sanggeus ditilik-tilik ditatanyakeun mah...
Ulikan hayang weduk mah, cenah, lain ku cara ngulik nepi ka batara karang tapi ku, biasana, cukup ku puasa/matigeni sababaraha poe - bari migawe hiji latihan, diantarana aya, ku make olahan napas make ritme husus supaya ngawangun hiji ’field’ kana awakna atawa wiridan nu prosesna pakeun bisa museurkeun saraf kana hiji ’koordinat’ rasa make metode tertentu jeung kudu wae di ’resonansi’ kunu geus bisa (utamana lamun teu make puasa) - nu diajar bisa weduk.
Bari nu kitu teh,...sok baroga pantangan/mangaruhan karakter nu ngulikna/mangaruhan rijki (cara babandana) jsb gumantung kana muhitna. Jeung utamana kudu apal cara ngaleungitkeunana deui - install jeung uninstall - aya nu install jeung uninstallna teh ku guruna, aya nu bisa kusorangan di uninstall ari rek paeh, aya oge - nu alus mah - bisa diinstall/uninstall ku sorangan iraha wae sakarepna).
Na nu kumaha atuh ajian batara karang jeung jadi kanyataan karang teh?
Memeh ngadadarkeun kanyataan karang tina ulikan batara karang. Urang tepikeun heula caritaan ngeunaan naha jalma rea kaayeunakeun loba nu nganggap batara karang saperti diluhur?
Urang mimitian ieu ku guaran nurutkeun istilah nu dipake....
1. Harti Kecap karang
Lantaran kagegedekeun ku kabiasaan make Basa Indonesia jeung beja ti jalma awam yen loba jelema nu cenah weduk teu raheut ku bedog disebut ngabogaan aji batara karang kawas carita diluhur, kecap karang ku para ahli basa sunda ayeuna (punten bilih aya ahli basa sunda di di kisunda/urang sunda) leuwih di asosiasikeun kana kecap batu karang (Indonesia) batu nu teuas nu kapanggih di laut.
Matak tuluyna....
eta entri jadi siga teu nyambung pas nyaritakeun harti kecap karang dina maksud ’karangan’ jeung sajabana. ...tuluyna dadaran eta entri...pakarangan cenah, misalna, tanah sakuriling imah, ngarang nyieun carita, karangan hasil ngarang jeung pangarang nu ngarang.
Sabenerna di kampung mah harti kecap KARANG teh TANEUH. Karang kawas taneuh hideung dina kulit nu koneng/bodas. Ieu nu teu ditulis dina entry kamus jeung geus jarang ka sungsi ku umum. Ari taneuh mangrupa barang nu bisa diolah jadi naon wae (sabab bisa) jeung tempat hirup mahluk. Hartina kanaon wae bisa: dirawat subur, diruksak ngahgar, digali dieksplorasi bisa sagala aya nyampak pakeun sagala kabutuh mahluk tur pakeun ngaruksakna; Dipelakan bisa (jadi media ti sakabeh tutuwuhan), digahgarkeun bisa. Nu lembok hejo aya nu jadi sagara keusik aya. Nu paeh jeung nu hirup bijil, cicing jeung asupna (paeh) ka dinya. Pokona mah taneuh mah dikana naon jeung dikumahakeun ge bisa lir ibarat budak nu kawas kertas bodas dikumahakeun ge bisa kumaha nu nulisanana- Ari batu karang (basa Indonesia) sisi basisir mah di sunda sok disebutna batu cadas pan aya tempat kakoncara ngarana cadas ngampar!!??
Matakna...matakna....
Kecap pakarang ngandung harti barang (beusi umumna) nu geus diolah ditempa diseukeutan dido’aan (sabab bisa) nepikeun ka jadi seukeut atawa aya peurahan); Pakarangan taneuh sabudeureun imah nu geus diolah (sabab bisa diolah) ku sabangsaning tutuwuhan jeung rupa-rupa kumaha kahayang nu boga; Di Kuningan aya kecap Karang Asisten Wadana hartina imah camat. Sabab taneuhna geus dijadikeun tanah pamarentah dijadikeun milik camat (sabab bisa).
Saluyu jeung eta...
Harti kecap karangan mangrupa hasil olahan tinu bisa di olah (ide) jadi hiji susunan carita/karya (sabab bisa); Pangarang jelema nu uteukna bisa diolah/dipake nyusun carita (sabab bisa); Kawartikeun nepi ka ayeuna tempat sumarena Sang Manarah luluhur Galuh disebutna Karang Kamulyan sabab mangrupa taneuh kamulyaan hasil olahan (sabab bisa) eta seuweu siliwangi; Aya Karang pawitan di Garut nyatana taneuh tempat kumereb nu jadi ’modal/aset’ hurip (sabab bisa); Aya oge karang anyar di nagri Bandung (meureun baheulana mah) taneuh nu karek anyar dibukbak dijadikeun panganjrekan (sabab bisa). Aya deui karang kambang taneuh (pulo leutik) di sagara nu teu karem ku ombak laut kawas ngambang luhureun sagara.
Jadi sakali deui.....
Hartina karang di sunda mah taneuh.... matak tangtu pada nyaho naon ari banjar karang pamidangan?.
2. Harti kecap Batara
Kecap Batara aya sabaraha harti:
Kahiji, Batara diwancah tina Ba hartina 2, Tara kaahlian/’manifestasi’. Jadi hiji jelema di sunda boga gelar batara sabab ahli ngawasa atawa tapis dina 2 hal lahir jeung batin matak jadi panyaluuhan lir dewa (tingali ’Dewa Ruci’) kongas diantarana Batara Guru di Jampang jeung Batara Sakawayana.
Kadua, Bhaṭāra dina hindu cenah Rasulullah keur ngauban manusa, kawas Avatar (awatara) saperti Rama jeung Krisna. Batara ngawujud jelema, teu kabeh dewa jadi batara.
Katilu, Di Bali Kecap Batara disaruakeun jeung kecap Dewa.
(kadua jeung katilu tingali diantawisna dina - wikipedia)
Tiluharti tina kecap Batara diluhur masih sawarna nu bisa dijadikeun arahan yen Batara ngandung harti manusa nu geus bisa ngauban alam tur eusina sabab tepi lahir tepi batin bari lahir batinna waluya nangtung ajeg, nu kitu sok jadi panyaluuhan jelema da bari sok ngauban nu bakating ku dipuhitna ku nu butuh lir jadi wawakil Pangeran nu murbeng alam.
Ana kitu.....
Ajian Batara Karang nyatana ulikan/jampe/tips/ajaran nu ngajadikeun atawa ngarahkeun nu ngulikna ngawasa lahir batin ngeunaan sifat-sifat taneuh nepikeun ka ngarti jeung jadi atawa timbul hakekat sifat taneuh (bisa kana sagala jeung ku sagala bisa) eta dina dirina.
Ana kitu....
Ulikan kasumedangan nu diantarana supaya jadi kanyataan (hakekat) karang (lain jadi karang/taneuh) ku jalan ngulik batara karang – ulikan lahir batin supaya boga/ngawasa hakekat taneuh salila di dunya. Kanyataan karang ngandung harti jadi kanyataan (hakekat) taneuh lain jadi kanyataan batu dumasar kana arahan nu asalna ti nu Murbeng Alam. Ulikan na dumasar ti Nu murbeng alam Allah swt sabab dipakena pakeun ngauban manusa (hakekat ka-bataraan/ka rasulan..
Ari Batara Karang arahan tinu murbeng alam mah atuh tina agama ayeuna islam oge kudu aya ...mana saksina...?? kumaha carana/metodana/paradigmana ??
2. Lebah-lebahna makam Ulikan Batara Karang dina Qur’an
Samemeh asup kana bagian cara/metoda nu leuwih teleb ngeunaan ulikan kasundaan Batara karang supaya jadi kanyataan karang, urang susud heula saksi tina kaagamaan Muhammad, sabab:
Kahijina, nu nulis mah ngadeukeutan kasundaan teh sasat nutur-nutur syareat Sayidina Muhammad Sang Rahmatan lil alamin tedak quraysh (sakadugana - boa pantes boa henteu).
Kaduana, ameh dina asup kana disiplin ulikan batara karang karya tedak sunda nu ngawengku falasifah katut kamatihan kamampuhanana teh nu maca geus boga referensi nu bisa jadi saksi pakeun nyusud atawa saukur ngaenya henteukeun ieu ulikan.
Kieu dongengna........
Ulikan hakekat Karang/taneuh teh aya hubungana jeung Bapana manusa nu ngaran Adam nu dipilih ku Nu murbeng alam jadi wakilNa di dunya (khalifatullah).
Adam, diantara rupa-rupa mahluk (kaasup Malaikat (dijieun tina Sunda (Nur) jeung Iblis (dijieun tina seuneu), dipilih jadi wawakil Allah di dunya teh dijieunna ngan dicaritakeun ’bahan dasarna’ UKUR TINA KARANG/taneuh. Malah cenah dina mushaf utsmani disebutkeun karang/taneuh na teh likeut gampang (sabab bisa) diropea (dibentuk) - nyatana taneuh liat/tiin. (Al-A'raaf).
Hal ieu aya bedana – mun teu kasebut beda pisan- jeung kajadian jelema umumna nu dicaritakeunana dijieunna tina nuftah, turobun jeung saterusna nu lain saukur/ngabogaan unsur karang/taneuh tapi cai. Malah dicaritakeun keur yen sakumna mahluk (tangtu kaasup jelema da jelema ge mahluk) dijieunna asal-mualsalna tina cai (teu disebutkeun tina karang/taneuh mungkul).
Jadi ana kitu….
Harti Adam tina karang ieu bisa leuwih ngandung harti metaphore/figuratif/perlambang….yen maksudna… nunjukeun kana makam/pangkat/level/kualitas hiji jelema nu diangkat jadi wakil Allah teh sabab boga karakter karang. Hartina, jelema nu gampang/bisa/narima diropea/diajar/dibere treatment/dibere nyaho rupa-rupa asma (informasi/data/elmu/pangalaman jsb).
Nyatana…. Cenah saur Allah dina mushaf utsmani….
Adam mah pas diajarkeun rupa-rupa asma teh ku Allah bisa/mampuh nalar/nyangkemna. Pas dipiwarang nyaritakeun deui payunen malaikat teh bisaeun/apal/nyangkeum sagala rupa asma nu tos diajarkeun malah katalar/kacangkem kabeh..teu kacaritakeun ngan apal sabagian.
Malah-malah….
Pan malaikat ngawitan na protes da tos apriori – geus terang - yen jelema mah umumna tukang ngaruksak (tingali Qur’an) ngan Allah langkung terang yen jelema nu dijieun/boga karakteristik taneuh mah bisa dijieun wakil manteNa sanggeus diajarkeun/nyaho asmaNa.
Jadi ana kitu…
Ngan nu boga karakter karang nu bisa jadi wawakil Allah didunya da jelema umuna mah malaikat ge tos apal ngan saukur nyieun pacogregan jeung papaseaan/ngarusak dunya.
Ngan ngarana jelema sabab aya oge ngandung karakter karangna jadi bisa eta karakter teh nguatan/dominan. Nu lamun geus diropea/diajar/ditreatment (sabab bisa) teh nya pantes ngaku/jadi seuweu na Adam nu kapeto jadi khalifatullah di dunya.
Naha perlu atikan keur jelema…. supaya karakter karang teh terus kuat?
Naha nu awakna weduk bisa bijil tina kamampuh Ajian Batara Karang? Naha nu jadi pamanggih umum ngeunaan batara karang salah kabeh? Naha nepikeun ka nu satingkat sunan Mangkurat IV ti jawa ngaulahkeun ngelmu karang? jadi naon atuh beda/onjoyna kasundaan jeung kajawan?
Ari Batara Karang arahan tinu murbeng alam mah atuh tina agama ayeuna islam oge kudu aya ...mana saksina? kumaha carana/metodana/paradigmana?


text:
1. CAI PAPANG JALMI / SASATOAN, KECUALI CAI PAPANGNA ROSUL SUCI, SABAB BERSIHNA ROSUL LAHIR JENG BATIN.
2. TAI ANAK ADAM/SASATOAN.
3. CAI MADZI ANU KALUARNA NALIKA SYAHWAT NUJU NAEK KATAHAN CAI MANI TEU KALUAR,AKHIRNA ANU KALUAR CAI MADZI RUPANA CAI MADZI : BODAS / KONENG BARI ENCER GALIBNA KALUARNA TI AWEWE.
4. CAI WADZI KALUARNA NALIKA TOS MIGAWE BEUBEURATAN GALIBNA TI LALAKI RUPANA CAI WADZI : BODAS SEMU KIRUH BARI KENTEUL,OGE KALUARNA BIASANA GES PAPANG.
5. GETIH JALMI / SASATOAN.
6. NANAH ENCER / KENTEUL.
7. GETIH BONTENG ANU RUPANA BODAS.
8. CACAR / JARAWAT LAMUN BUCAT,LAMUN TEU BUCAT MAH SUCI,
9. CENANG LAMUN BUCAT,LAMUN TEU BUCAT MAH SUCI.
10. UTAH JALMI / SASATOAN ANU KALUAR TINA JERO PATUANGAN SANAJAN RUPANA CAIRAN.
11. HAMPRU.
12. SUSU ANU TEU DI DAHAR DAGINGNA,SAPERTI SUSU MONYET,MAUNG,GAJAH,UCING / SATO ANU HARAM DI DAHARNA.
13. GAYEMAN ONTA / SAPI / DOMBA,SABAB ETA TEH UTAH.
14. CAI SOLOKAN / WALUNGAN,LAMUN TOS ROBAH RUPANA,RASANA , JENG AMBEUNA.
15. ACAY ANU KALUAR TINA JERO PATUANGAN RUPANA KONENG BARI AYA BUKURAN.
16. BASEHNA ALAT KELAMIN AWEWE ANU KALUARNA ETA CAI NALIKA WAKTU NAGOG / TINA JERO PIANAKAN / RAHIM.
17. BANGKE,KECUALI BANGKE MANUSA,LAUK JENG SIMEUT.
18. ARAK / MINUMAN KERAS.
19. ENDOG KACINGCALANG.
20. HASEUP ANU KALUAR TINA DURUKAN RUNTAH ANU NAJIS LAMUN KEUNA ETA HASEUP KANA BAJU ANU BASEUH JADI NAJIS KUDU DI BERSIHKEUN DEUI,LAMUN GARING BAJUNA TINGGAL DI KEPRUKEUN.
21. GOGOG BOH KER HIRUP SOK KOMO GES JADI BANGKE.
22. BABI BOH KER HIRUP SOK KOMO GES JADI BANGKE.
PERINGATAN : DIMANA-MANA KAKEUNAAN KU SALAH SAHIJI NAJIS ANU 22 IEU BOH KEUNA KANA BADAN / KANA PAKEAN / KANA TEMPAT SOLAT
MAKA HUKUMNA JADI NAJIS WAJIB KUDU DI BERSIHKEUN / DI SUCIKEUN.
TATA CARA
MULASARA
MAYIT
(1)
*MAYIT*
Dina ieu bab bade ngajelaskeun tentang masalah mulasara mayit anu leres sakumaha dina aturan ‘ilmu fiqih.
Kawajiban umat islam di mana-mana aya anu maot seorang muslim wajib hukumna di urus.Hukumna ngurus mayit fardhu kifayah,ari ta’ripna pardhu kipayah nyaeta :
Di mana-mana aya anu migawe salah saurang maka gugur kawajiban anu sanesna,tapi lamun teu migawe saurang-urang acan maka dosa kabehanna.
Kawajiban anu hirup terhadap mayit sadayana aya 4 perkara nyaeta :
1.NGADUSAN MAYIT.
Tata cara ngadusan mayit anu sampurna nyaeta :
Di mana-mana ngadusan mayit nalika ngosokannana laun teuing ulah bisi getekeun tarik teuing ulah bisi nyerieun,tapi sedang sedang saja,bari liang-liang anu aya dina anggota badan mayit colokan sing bersih sampai beunang kokotorna/daki-dakina,terutama tempat micenna sing bersih pisan,carana eta perutna urut tong tarik teuing supaya gampang kaluar kokotorna.
Dimana-mana tos beres ngadusan, liang-liang anu aya dina badan mayit cocokan/tutupan terutama tempat micenna lamun teu di cocokan bisi kaluar deui kokotorna lamun kaluar deui wajib balikan deui adusna,wajib teh lamun kanyahoan kaluarna eta kokotor/najis,bari wajib dibalikan deui lamun can di bunteul ku kain kafan,mafhumna lamun kaluarna eta kokotor teu kanyahoan maka teu kudu balikan deui ngadusanna/lamun kaluarna eta kokotor saatos di bunteul ku kain kafan teu wajib di balikan deui,ngan wajib di kumbah paleubah bobokongna.Naon sababna pangna kudu kitu,sabab solat mayit saperti solatna anu hirup,lamun dina badanna mayit aya najis teu sah solat mayitna.
Salajeungna ngadusan mayit lamun mayitna lalaki wajib anu kudu ngadusanna kudu ku lalaki teu menang ku awewe,lamun mayit awewe kudu ku awewe deui kecuali anakna/ mahramna/suami ku istrina/sabalikna bari ngadusanna make kaos tangan/mayitna budak leutik,dasarna pangna teu menang kahiji orat,kadua ngajaga bisi aya kacacadan dina badan mayit engkena bisi di beje-beja ka batur akhirna jadi’aeb eta mayit.
Salajeungna dina nalika ngadusan mayit hukuma sunat caina kudu cai tiis bari campuran ku uyah laut sabab masih keneh dzatna cai suci tur nyucikeun teu ngarobahkeun kana cai pangna kudu di campuran ku uyah laut supaya mayitna teu bau,tong cai panas kecuali lamun dina musim hujan kop caina haneutan supaya beunang dakina.
Salajeungna ngadusan mayit sunat hukumna simpeun luhur gebog/papan supaya lagrag kokotorna,oge sunat mayitna ulah di taranjang teuing, sunat
(2)
make pakean gamis/tutupan ku sinjang,oge sunat di tempat anu sepi ngadusannana/tertutup,oge sunat ngadusannana tilu kali kumbahan satiap sakali kumbahanna walatra,oge sunat make sabun jeng sampo,oge sunat pang utamana ngadusanmayit ku kulawargana saperti bapana maot adusan ku budakna/sabalikna,termasuk jadi imamna sholat,oge sunat pikeun anu ngadusan mayit dimana tos beres sunat manehna adus.
Oge sunat pikeun si gosil/tukang ngadusan niyat dina hatena niyat carana :
Niyat abdi ngadusan ieu mayit fardhu karana Allah,Oge sunat saatos beres di adusan si mayit di wudhuan ,bari si gosil/tukang ngadusan niyat dina hatena carana : Niyat abdi ngawudhuan ieu mayit fardhu karana Allah.
Kumaha lamun aya mayit hese di adusan saperti :
1.Ku sabab eweh cai sama sakali maka wajib di tayamuman
2.Aya cai mah ngan mayitna maotna kaduruk lamun di adusan bakal marurag dagingna maka wajib di tayamuman.
CATATAN KAHIJI : memeh ngadusan mayit/tayamum omat lamun dina badan mayit aya najisan ulah waka di adusan/di tayamuman balikta hilangkeun heula eta najisna ku cai,di mana tos di hilangkeun pek laksanakeun adus/tayamum.
CATATAN KADUA : mayitna anu wajib di adusan kudu jalma islam,bari maotna lain maot syahid.
CATATAN KATILU : lamun budak anu can di sunatan wajib diadusan jeng tayamum,pangna kudu di tayamuman sabab pikeun ngaganti qulupna/kokocopna anu najis hese di kumbahna maka gantiyan bae ku tayamum ngagenti anggota anu can kakumbah.
2.MUNTEL/MUNGKUS MAYIT.
Saatos mayit di adusan kawajiban anu hirup hukumna fardhu kifayah nyaeta mayit wajib di buntel/di bungkus ku kain kafan anu bodas.Muntelna mayit lalaki jeng awewe beda.Sampurna piken mayit lalaki nyaeta :
A.Tilu lapis boeh/kain kafan,satiyap salapisna/salambarna kudu nutupan sakabeh badanna mayit.Anapon panjang lebarna tergantung gede letikna mayit,oge tilu lapisna kudu sarua ukuranna panjang jeng lebarna contona saperti,anu salapis panjangna 1 meter lebarna 80 cm,tah anu kadua jeng anu katiluna kudu sarua ukuranna jeng anu salapis tadi.
B. Mayitna make pakean gamis/baju kurung gamisna ulah di kaput nyienna, tapi kudu kujarum kecos.
C. Sorban tegesna mayitna buntel mastakana ku sorban.
(3)
Jadi piken muntel/mungkus mayit lalaki sampurna aya 5.Tilu lapis boeh,gamis jeng sorban.
Anapon mayit awewe mah nyaeta :
A.dua lapis boeh/kain kafan
B.gamis
C.samping
D.kerudung
CATATAN KAHIJI : Di mana-mana mayit tos di bungkus omat dina boehna ulah di tulisan kalimah/ayat-ayat Al-QURAN / ASMANA ALLAH / KU LAPAD ADZAN,naon sababna pangna teu menang di tulisan sabab lamun di tulisna ku pulpen/spidol dina boeh mayitna dimana mayitna buruk engke bakal ngahiji nanahna jeng asma Allah hukumna haram.lamun kekeh hayang bae kop menang asal mangsina ciduh pulpenna curuk engke bakal tereh lengitna beda jeng spidol/pulpen hese lengitna.
CATATAN KADUA : Dimana-mana mayit di asupken kana pasaran,omat memeh di asupken pasaranna kudu di bersihkeun heula bisi aya najis saperti tai hayam/tai berit/bisi aya bangke,sabab lamun teu di bersihkeun heula bisi nempel kana boehna,akhirna nyolatan mayitna teu sah.
3. SHOLAT MAYIT.
Saatos munteul mayit kawajiban anu hirup terhadap mayit nyaeta sholat mayit.
Rukun sholat mayit sadayana aya 7.
1. NIYAT.
lamun mayit lalaki niyatna nyaeta : niyat abdi sholat ieu mayit lalaki opat takbiran fardhu kifayah jadi imam/ma’mum karana Allah ta’ala.
_____________________________________________________________
Lamun mayitna awewe niyatna nyaeta : niyat abdi sholat ieu mayit awewe opat takbiran fardhu kifayah jadi imam/ma’mum karana Allah ta’ala.
_____________________________________________________________
Lamun niyatna sholat ghoib nyaeta : niyat abdi sholat mayit ghoib fulan binti fulanah opat takbiran fardhu kifayah jadi imam/ma’mum karana Allah ta’ala.
_____________________________________________________________
(4)
Lamun teu apal ngaran mayitna sholat ghoib niyatna nyaeta : niyat abdi sholat kajalma anu nyolatan si imam opat takbiran fardhu kifayah jadi ma’mum karana Allah ta’ala.
_____________________________________________________________
2. NANGTUNG.
Rukun sholat mayit kadua nyaeta : nangtung lamun kawasa lamun teu kawasa meunang bari diuk / nyangigir / nangkarak / isarah ku soca / ku hate sholat mayitna,sakumaha dina sholat lima waktu.
3. OPAT TAKBIRAN.
Rukun sholat mayit katilu nyaeta : opat takbiran di sunatkeun dina tiyap-tiyap takbiran angkat dua pananganna bari meneran kana dua taktakna tuluy simpeun handapeun dadana luhureun bujalna.
4. MACA FATIHAH.
Rukun sholat mayit kaopat nyaeta : maca fatihah saatos niyat dina takbir kahiji lamun teu bisa maca fatihah ganti ku ayat Al-Quran,7 ayat ulah kurang tina 165 hurup lamun teu bisa ayat Al-Quran ganti ku maca dzikir anu 7 tasbeh,tahmid,takbir,tahlil,haoqolah ulah kurang tina 165 hurup lamun teu bisa keneh tos weh cicing tuturkeun imam.Sunat nalika maca fatihah boh ker imam/ma’mum macana di launkeun,nalika takbirna mah di tarikeun.
5. MACA SHOLAWAT.
Rukun sholat mayit kalima nyaeta : maca sholawat dina takbir kadua.Sholawat anu dibacana nyaeta :
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
Atawa sholawat dina sholat anu lima waktu.
6. MACA DU’A.
Rukun sholat mayit kagenep nyaeta : maca du’a dina takbir katilu.
Du’a pikeun mayit lalaki nyaeta :
_____________________________________________________________
Du’a pikeun mayit awewe nyaeta :
_____________________________________________________________
7.MACA SALAM.
Rukun sholat mayit anu katujuh nyaeta : maca salam dina takbir kaopat.
(5)
Bari sunat maca du’a memeh salam du’ana nyaeta :
_____________________________________________________________
Salamna dina sholat mayit mah sunat make wabarokatuh.
CATATAN KAHIJI : Anu haq pertama sholat mayit bapana/akina/anakna mayit/wakilna di wakilkeun ka kiyayi,tah di urang mah rata-rata sok di wakilkeun ka kiyayi/ka ustadz,tuluy incuna/adina anu saindung sabapa/sabapa wungkul/alona/pamanna mayit,tuluy weh dulur-dulurna mayit.
CATATAN KADUA : Sunat hukumna dina nalika bade sholat mayit di tilu jajarkeun shapna bade seer jalmina / sakeudik jalmina soksanajan tiyap-tiyap jajaran bade pinuh / teu pinuh.Naon sababna pangna kudu ditilu jajarkeun,sabab lamun mayit di sholatan kutilu jajar maka haq pikeun eta mayit meunang pangampura Allah.Malah lamun anu nyolatan teh sampai 40 / 100 jalmi maka eta jalma anu 40 / 100 jalma bakal nyafa’atan ka eta mayit jaga di poe qiyamah sakumaha dina hadits riwayat imam muslim.
4. NGUBURKEUN MAYIT.
Kawajiban anu hirup saatos nyolatan nyaeta nguburkeun mayit.Sampurna nguburkeun mayit rada jeroan,jerona dua meter lebarna satu meter,pangna kudu jero supaya teu kaambeu bauna mayit ku sato galak anu sok ngahakan kana bangke,elatna turut ka kangjeng nabi muhamad s.a.w.
Nalika di quburkeun si mayit wajib hukumna kudu di sangigirkeun bari mayun ka qiblat,lamun teu ka qiblat dosa bari wajib di keduk deui.
PASUNATAN.
A. Sunat hukumna nalika mayit di quburkeun buka tali boehna tuluy pipina mayit anu palebah katuhuna di anteulkeun kana taneuh,mastakana,pipina,tonggongna,sampeanna, sadayana ganjeul make bantal/ganjel kutaneuh anu tos di buledkeun,ieu nandakeun rek pajabat/rakyat,rek anu benghar/miskin yen ges jadi mayit mah sarua,nandakeun kana hinana mayit lamun teu mawa amal sholeh nalika hirupna,ker hirup mah sare tina kasur anu empuk ges maot mah kabeh dina taneuh,hina kacida lamun teu mawa amal sholeh.
B. Sunat hukumna quburan di pucukulkeun saperti tonggong kuya luhurna sajengkal,tuluy di ratakeun,naon sababna pangna kudu kitu sabab supaya ngarah kaciri ieu teh quburan akhirna jalmi anu ngaliwat teu wanieun nincak,oge nalika hujan quburanna teu ngaleleup ka jero / teu dekok tapi jadi rata.
(6)
C. Sunat hukumna anu caricing di gigireun quburan ngawuran taneuh tilu kali awuran kana jero quburan satiyap-tiyap awuran bari ngadu’a,awuran anu kahiji bari ngadu’a :
_____________________________________________________________
Awuran anu kadua du’ana :
_____________________________________________________________
Awuran anu katilu du’ana :
_____________________________________________________________
Pahalana matak di jauhkeun tina siksa qubur.
D. Oge sunat maca surat AL-QODR tujuh balikan,pahalana matak di jauhkeun tina siksa qubur.
E. Oge sunat nalika mayit di asupkeun kana liang qubur bari maca du’a :
_____________________________________________________________
Pahalana matak di jauhkeun tina siksa qubur.
F. Oge sunat dina luhureun quburanna nancebkeun dahan korma anu masih keneh baseh lamun teu aya kenging dahan jambu/rambutan/balukang anu masih keneh baraseh ulah anu garing,dasarna turut ka kangjeng nabi muhamad s.a.w. Naon sababna dahanna kudu anu baseh,sabab salagi masih keneh baseh eta dahan maraca tasbeh,dasarna eta dahan maca tasbeh Allah ngadawuh dina AL-Quran :
_____________________________________________________________
Ku barokahna dahan maca tasbeh eta mayit bakal di entengkeun / moal menang siksa qubur.
Oge di qiyaskeun/di sarupakeun hukumna saperti dahan qorma nyaeta ngawurkeun kembang /tabur bunga anu sengit saperti kembang melati/cempaka/kenanga/ros,sabab malaikat reseupeun kanu sarengit lalungsur eta mayit kaberatan ku anu mulya matak ngahampangkeun kana siksaan mayit tegesna bakal di jauhkeun tina siksa qubur.
G.sunat hukumna saatos di quburkeun eta mayit di talqinan jalmi anu hadir sunat narangtung anu maca talqinna bari diuk mayunan mastakana mayit,malah sunat du’a talqinna baca tilu kali rek kusorangan/saurang-saurang.Pahalana supaya lancer ngajawab pertanyaan malaikat.
(7)
H.Sunat hukumna tahlil jeng maca Quran di hadiyahkeun/di wisolkeun pikeun mayit,sabab mayit butuh kana du’a-du’ana anu hirup boh ti kulawargana/sobatna/ti sasama muslim,jeng yeerkeun sodaqoh pikeun mayit,sakumaha dina hadits rosul :
_____________________________________________________________
Hartosna : Ari mayit di jero quburan teh saperti jalma anu ti telem di jero lautan nungguan ete mayit kana du’a-du’ana ti kulawargana/ti sobatna/ti dulur sasama muslim.
I.Sunat hukumna nyeerkeun zarah ka quburan minimal saminggu sakali,dimana-mana asup ka quburan sunat maca salam.
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
PAMAKRUHAN.
A. Makruh hukumna lamun mayit di kana jero petikeun,dasarna pangna makruh ngamubadzirkeun harta,kecuali lamun aya hajat saperti quburanna becrek kaluar wae cai maka et amah teu makruh balikta jadi wajib mayit di asupkeun kana peti tuluy quburkeun.
B.Makruh hukumna quburan di tembok/di beton/di keramik,boh handapna/gigirna/luhurna,lamun eweh hajat sakumaha dina hadits rosul.
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
Hartosna :ngadauh rosul parantos ngalarang kana nembok quburan jeng ngabangun quburan / nulis kaligrapi dina tembokna.Hadits riwayat imam muslim.
Anapon lamun aya hajat mah teu makruh saperti sieun di keduk ko sato galak anu sok ngahakan kana bangke sabab di daerahna loba sato galak / sato galak mah teu aya ngan daerahna rawan longsor/rawan banjir,tah eta mah menang quburan di tembok/di beton.
Cek tadi makruh hukumna nembok/di beton quburanna bari eweh hajat,ieu teh lamun di quburna di tanah sorangan anapon lamun di tanah umum/di tanah waqap eta mah lain makruh balikta haram.
C. Makruh hukumna nincakan qoburan muslim sok sanajan quburan anu di sia-siakeun/tara di longokan/tara di zarahan diculkeun ku ahli
(8)
warisna/quburanna jalma ma’siyat saperti tara sholay/sok mabok/sok zina jeng anu liana.Makruh teh lamun eweh hajat lamun aya hajat mah teu makruh saperti eweh jalan kecuali kudu ngaliwat/ata nincak eta quburan.
PAHARAMAN.
A.Haram hukumna muntel mayit salagi masih keneh aya boeh/lawon/kaen,teu meunang muntel mayit ku kulit/ku jukut/ku taneuh
,kecuali lamun boeh/lawon/kaen teu aya meunang ku kulit/ku jukut/ku taneuh.
B. Haram hukumna dina boeh mayit di tulisan ayat-ayat Allah/asma-asma Allah,lamun nulisna ku pulpen/ku spidol,lamun mangsina ciduh pulpenna curuk kop meunang,ngan alusna ulah.Pangna teu meunang sabab engke ayat Al-Quran/Asma Allah nalika mayit buruk pacampur jeng nanah.
C. Haram hukumna nutupan janazah ku kaen sutra boh mayit lalaki/awewe.
D.Haram hukumna mayit di simpeun di lorong-lorong bukit/di jero guha,sabab eta teu kaasup nguburkeun mayit.
E.Haram hukumna lamun eta quburan teu make padung/teu make ciri,dasarna supaya teu di tincakan eta quburan.
F.Haram hukumna ngubur dua mayit di saquburkeun/di barengkeun rek sajenis/beda jenis,kecuali mahram saperti salaki jeng pamajikan/anakna jeng bapana/jeng indungna ngan pedah makruh.Haram soteh lamun eweh hajat lamun aya hajat mah meunang saperti anu maotna loba,saperti korban sunami/gempa/longsor,mun kitu mah teu haram oge teu makruh.
G.Haram ngasupkeun mayit anu anyar ka quburan anu tos aya mayitan,kecuali lamun mayitna tos buruk saperti mayitna karek umur sabulan/2 bulan/3 bulan sampai satahun batasna,oge ngitung-ngitung mayitna buruk jeng teu burukna kudu nurutkeun ahli khobroh nyaeta tukang ningali ku alat keker teu kudu dikeduk heula.
H.Haram hukumna nyokot dahan korma/jambu/balukang/kembang anu masih keneh baseh anu di taburkeun luhureun quburan,dasarna sabab ngahilangkeun bagian mayit rugi pikeun eta mayit tegesna moal aya mang macakeun tasbeh pikeun eta mayit,oge ngahilangkeun haqna mayit,sabab lamun aya kembang-kembang anu sengit malaikat turun ngambeu kana eta sesengitan akhirna eta mayit kabeuratan ku anu mulya di entengkeun tina siksa qubur.
I.haram hukumna nembok quburan dina tanah umum/tanah waqap,malah wajib di robohkeun eta bangunan/tembokna saatos mayitna buruk,bahan bangunannana bikeun ka ahli warisna.
J.Haram hukumna miceun/kahampangan dina luhureun quburan.
(9)
K.Lamun aya istri anu hamil maot bari janinna hirup wajib di sesar,lamun janinna milu maot teu meunang di sesar haram hukumna,quburkeun wae jeng indungna.
L.Haram nyolatan mayit anu maot syahid dunia jeng akherat/syahid dunia wungkul,oge haram nyolatan mayit kafir.
ANU MAOT DI LAUT.
Kumaha lamun aya anu maotna di laut cara nguburkeunna kumaha jawab aya dua.
1. Lamun ges deket kadaratan tunggukeun quburna di daratan.
2. Lamun jauh keneh/tengah-tengah lautan maka meunang nguburkeunna di gujubarkeun kana jero laut,carana pertama sukuna mayit talian bengberatan kubatu/ku besi supaya teuleum mayitna,oge supaya nantung mayitna,engke eta mayit di hakan ku lauk,tuluy lauk ngising taina lagrag kana taneh tah eta mayit bakal di hudangkeun deui ti dinya.
MAYIT KALURON.
1.Lamun ngalahirkeunnana memeh 4 bulan maka eta mayit kaluron wajib di bunteul jeng di quburkeun.
2.Lamun ngalahirkeunnana saatos 4 bulan bari eweh soraan/ngerejet nalika lahirna,maka eta mayit kaluron wajib di adusan,dibuntel,jeng di quburkeun.
3.Lamun ngalahirkeunnana saatos 4 bulan bari kungsi aya soraan/ngerejet nalika lahirna,maka eta mayit kaluron saperti mayit dewasa,wajib di adusan,di bunteul,di sholatan jeng di quburkeun.
MAYIT SHAHID.
1.Maot syahid dunia jeng akherat saperti anu maot di pangperngan anu ngabela agama Allah,maka wajib di bunteul jeng di quburkeun.
2.Maot syahid dunia wungkul saperti bapana maot ku kafir anakana hayang ngabales milu perang ari pek maot mnehna ge,tah eta oge wajib di bunteul jeng di quburkeun.
3.maot syahid akherat wungkul saperti maot di teluh/sunami/longsor/banjir/gempa/ka duruk/muntaber,/di pangajian,tah eta mah wajib di adusan,di bunteul,di sholatan jeng di quburkeun.
BIYAYA MULASARA MAYIT.
Lamun anu maotna anakana / pamajikanna / pembantuna maka biyayana ti bapana ti mimiti ngadusan sampai di quburkeun.
Lamun anu maotna bapa/indung urang maka biyayana dina tirkah mayit,lamun aya titinggalna lamun teu aya anak-anakna anu benghar ngurus
(10)
biyayana,anakna mariskin biyayana tina kas daerah satempat,kasna kosong maka jalma anu benghar wajib ngurus biyayana.
WARISAN.
Haram hukumna lamun warisan langsung di bagikeun salagi anu 5 perkara can di laksanakeun.
1.Biyaya mulasara mayit tina tirkahna.
2.Hutang-hutangna mayit kudu di bayar tina tirkahna.
3.Sakabeuh tirkahna mayit kudu di zakatan heula.
4.wasyiyatna mayit kudu di laksanakeun.
5.Lamun mayit can munggah haji,wajib di hajikeun amanah/badal biyayana tina tirkah mayit.
Lamun anu lima perkara ieu teu di laksanakeun maka ngabagikeun warisannana haram hukmna.
JALMA ANU MAOT POE JUM’AT.
Poe naon anu maotna alus nyaeta poe jum’at sakumaha dina hadits :
_____________________________________________________________
Hartosna : saha-saha jalma anu maot poe jum’at/malam jum’at maka insya Allah bakal di salametkeun tina siksa qubur jeng fitnah qubur.
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
Hartosna : saha-saha jalma anu maca surat Al-ikhlas 100 balikan dina nalika ker gering tuluy maot eta jalma bakal moal meunang fitnah qubur jeng bakal di salametkeun tina genjetan alam qubur jeng nalika ngaliwat kana shirotol mustaqim di tanggey ku malaikat teu kungsi nincak kana eta jembatan.
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
Hartosna : saha-saha jalma anu maca kana kalimah anu di luhur 40 balikan dina ker geringna tuluy maot maka eta jalma di bere pahalana saperti anu maot syahid (surga) lamun teu maot (cager) bakal di hampura dosana ku Allah.
(11)
Alhamdulillaah parantos beres ngajeulaskeun masalah anu berhubungan sareng mayit,mudah-mudahan urang sadaya janten jalmi anu khusnul khotimah,sareng mudah-mudahan Allah ngahapunteun kana dosa-dosa urang sadaya sareng di teubihkeun tina fitnah qubur jeng siksa qubur.Aamiin.
Wassalaam.
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________


text:
Partikel éleménter
Dina fisika partikel, partikel éleméntér atawa partikel dasar nyaéta partikel anu teu dipikanyaho naha disusun ku partikel nu leuwih leutik atawa henteu. Lamun partikel éleméntér bener-bener teu disusun ku partikel nu leuwih leutik, mangka inyana mangrupa balok pangleutikna (dasar) anu ngawangun partikel-pertikel nu aya di alam. Dina modél baku, quark, lepton, jeung gauge boson mangrupa partikel-partikel éleméntér.
Modél baku[édit | édit sumber]
Artikel utama jeung tabél partikel: Modél Baku
Modél baku dina fisika partikel ngawengku 12 spésiés fermion dasar (partikel barang) jeung 12 spésiés boson dasar (partikel radiasi), sarta antipartikel anu patali jeung Higgs boson anu masih tacan kapanggih.
Tapi Modél Baku remen ogé dianggap téori "provisional" batan dianggap téori dasar, alatan manéhna henteu luyu jeung téori rélativitas umum Einstein. Jigana partikel séjén anu henteu diasupkeun kana Modél Baku, kawas graviton, partikel anu baris mawa gravitasi atawa spartikel, mitra supersimétri tina partikel umum.
Rujukan[édit | édit sumber]
- Brian Greene, The Elegant Universe, W.W.Norton & Company, 1999, ISBN 0-393-05858-1.
Tempo ogé[édit | édit sumber]
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- Greene, Brian, "Elementary particles". The Elegant Universe, NOVA (PBS)
- particleadventure.org: The Standard Modél, *Unsolved Mysteries. Beyond The Standard Modél, *What is the World Made of? The Naming of Quarks
- University of California: Particle Data Group
- particleadventure.org: Particle chart
- CERNCOURIER: Season of Higgs and melodrama
- Pentaquark information page