text:
Wikipedia:Kuncén
Kuncén (pituinna mah administrator atawa sysop-system operator). Anjeun bisa ngajukeun pamundut na kaca ieu pikeun hal-hal nu ngan bisa dipigawé ku kuncén.
Mun anjeun hayang ngahapus hiji kaca, béjakeun na kaca Wikipédia:Proposal ngahapus.
Kuncén wenang migawé sababaraha hal nu teu bisa dipigawé ku pamaké séjén. Hal ieu ditujukeun pikeun alesan kinerja (mun kabéh pamaké bisa, ramatloka ieu bakal laun pisan jalanna). Ogé pikeun alesan kaamanan (hartina kuncén mah geus kapercaya). Mun anjeun hayang jadi kuncén, tepikeun baé di dieu.
Sing saha baé nu geus ngeusian ramatloka ieu diwenangkeun jadi kuncén, teu aya masalah.
Kuncén teu mibanda kawenangan husus, sarua baé jeung nu séjén.
Nu bisa dipigawé ku kuncén, nyaéta,
- ngahapus kaca
- ngonci eusi kaca
- muka konci eusi kaca
- ngédit kaca nu dikonci
- meungpeuk pamaké nu ngaruksak loka.
Daptar eusi
Kaca-kaca penting pikeun kuncén[édit | sunting sumber]
- Wikipédia:Kawijakan
- Wikipédia:Vandalisme nu keur lumangsung
- Wikipédia:Peungpeuk
- Wikipédia:Proposal ngahapus
- Wikipédia:Kawijakan ngahapus
- Wikipédia:Kawijakan ngonci
- Wikipedia:Kuncén/Pamundut jadi kuncén
- Wikipedia:Birokrat
Daptar kuncén[édit | sunting sumber]
Mangga langsung buka kaca Daptar kuncén.
Isu jeung pamundut kiwari[édit | sunting sumber]
Pamaké bisa ménta ka kuncén di dieu pikeun ngajaga kaca. Pamundut pikeun ngahapus kaca mangga tulis di Wikipédia:Proposal ngahapus, sedengkeun pikeun meungpeuk na kaca Wikipédia:Vandalisme nu keur lumangsung.
Sadaya kuncén kudu ngawaskeun bagian ieu pikeun isu-isu nu mémang sakuduna kuncén awas, sarta pikeun wawar ngeunaan parobahan kawijakan nu mangaruhan kuncén.


c: text/html

text:
Gunting
Gunting nya éta péso anu di bagian tengah handapna ngabogaan bolong anu bisa diasupan ka ramo leungeun. [1]
Sajarah[édit | sunting sumber]
Taun 1761, Robert Hinchliffe nyiptakeun gunting modern anu kiwari geus ngadunya. Warga Inggris Raya ieu ngarasa bakal leuwih praktis motong lamun pakakas potongna bisa diasupan ku ramo leungeun. [1] Saterusna Hinchliffe muka warung pikeun ngajual gunting timuanana di Cheney Square, London. [1] Manéhna masangkeun papan tanda anu aya tulisan (nu nyieun gunting pangalusna). [1] Saprak harita, pamakéan gunting beuki ngalegaan.[1] Taun 1830 gunting mimiti sumebar di Éropa.[1]
Sabenerna lamun ditalungtik pamakéan gunting geus aya dina mangsa purba.[1] Numutkeun salah sahiji vérsi sejarah, gunting mimiti dipaké dina abad 15 saméméh masehi di Mesir.[1] Tapi, gunting di mangsa harita ngan kasampak kawas dua péso anu dijadikeun hiji.[1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kota Cirebon
- Pikeun artikel kabupatén nu ngaranna sarua, tempo Kabupatén Cirebon.
Kota Cirebon nyaéta hiji kota di Propinsi Jawa Barat, Indonésia. Kota ieu aya di basisir Laut Jawa, di jalur pantura. Baheulana Cirebon mangrupakeun ibu kota Kabupatén Cirebon, tapi ayeuna geus dipindahkeun ka Sumber. Cirebon jadi pusat régional di wilayah basisir wétan Jawa Barat.
Kota Cirebon kawengku ku 5 kacamatan, nu dibagi deui kana sajumlah kalurahan.
Cirebon disebut ogé 'Kota Hurang'. Minangka daérah panggihna budaya Jawa jeung Sunda ti sababaraha abad kapungkur, masarakat Cirebon biasa ngagunakeun dua basa, basa Sunda jeung Jawa.
Kota ieu legana 37,36 km² kalayan pangeusina anu jumlahna kurang leuwih 300.000 jiwa.
Kota Cirebon mangrupakeun puseur industri roko bogana British-American Tobacco (BAT), salasahiji produsén roko bodas nu kasohor di dunya.
Di kota Cirebon aya tilu kasultanan, nyaéta Kasepuhan, Kanoman, jeung Kacerbonan, nu nepi ka kiwari masih kénéh aya.
Di daérah Gunung Sembung, Gunung Jati, kira-kira 15 kilométer saméméh kota Cirebon ti beulah kulon, aya makam Sunan Gunung Jati, salasahiji ti antara Wali Songo, nyaéta salapan urang nu nyebarkeun agama Islam di Jawa.
Daptar eusi
Sajarah Kota Cirebon[édit | sunting sumber]
Numutkeun Purwaka Caruban Nagari, dina abad XIV di basisir Laut Jawa aya hiji désa pamayang leutik nu ngaranna Muara Jati. Dina waktu harita geus loba kapal asing datang pikeun dagang jeung pangeusi satempat. Pangurus palabuan nyaéta Ki Gedeng Alang-Alang nu ditunjuk ku pangawasa Karajaan Galuh (Padjadjaran). Di palabuan ieu aktivitas Islam beuki berkembang. Ki Gedeng Alang-Alang mindahkeun tempat pamukiman ka tempat pamukiman baru di Lemahwungkuk, 5 km arah kidul ngadeukeutan suku pasir nuju ka karajaan Galuh. Minangka kapala pamukiman anyarna diangkat Ki Gedeng Alang-Alang kalayan gelar Kuwu Cerbon.
Dina perkembangan satuluyna, Pangéran Walangsungsang, putra Prabu Siliwangi ditunjuk minangka Adipati Cirebon kalayan gelar Cakrabumi. Pangéran ieu anu ngadegkeun Karajaan Cirebon, dikawitan ku henteu ngirimna upeti ka Raja Galuh. Ku Raja Galuh dijawab ku jalan ngirimkeun tentara ka Cirebon pikeun nalukkeun Adipati Cirebon, tapi singhoreng Adipati Cirebon kuat teuing pikeun Raja Galuh nu ahirna Cirebon meunang perang.
Ku ayana kajadian éta, karajaan anyar diadegkeun di Cirebon kalayan Rajana gumelar Cakrabuana. Ngadegna karajaan Cirebon nandaan dimimitiannana Karajaan Islam Cirebon kalayan palabuan Muara Jati nu aktifitasna sumebar nepi ka wewengkon Asia Tenggara.
Riwayat Pamaréntahan[édit | sunting sumber]
1.Mangsa Taun 1270-1910. Dina abad ka-13 Kota Cirebon ditandaan ku kahirupan nu tradisional kénéh sarta dina taun 1479 berkembang jadi puseur panyebaran jeung karajaan Islam utamana di wilayah Jawa Barat. Saterusna sanggeus penjajah Walanda asup, diwangun jaringan jalan raya darat jeung karéta api sahingga mangaruhan perkembangan industri jeung perdagangan.
2. Mangsa Taun 1910-1937 Dina mangsa ieu Kota Cirebon disahkeun jadi Gemeente Cheirebon kalayan lega 1.100 Héktar sarta pangeusina 20.000 jiwa (Stlb. 1906 No. 122 jeung Stlb. 1926 No. 370).
3. Mangsa Taun 1937-1967 Taun 1942 Kota Cirebon dilegan jadi 2.450 héktar sarta taun 1957 status pamaréntahannana jadi Kota Praja kalayan lega 3.300 héktar, sanggeus ditetepkeun jadi Kotamadya taun 1965 legana jadi 3.600 héktar.
4. Mangsa Taun 1967-Kiwari Wilayah Kota Cirebon nepi ka ayeuna legana 3.735,82 héktar nu kabagi kana 5 kacamatan sarta 22 kalurahan.
Lingkungan Sosial, Ekonomi jeung Budaya[édit | sunting sumber]
Pangeusi kota Cirebon ngawengku rupa-rupa étnis, teu nan saukur ti Indonésia tapi ogé ti luar Indonésia, utamana Cina jeung Arab.
Dumasar kana hasil sénsus penduduk taun 2006, pangeusi kota Cirebon taun 2006 téh kacatet aya 285.363 urang. Kalawan komposisi jumlah pangeusi lalaki leuwih saeutik tibatan awéwé. Lalaki 138.879 urang jeung awéwé 146.484 urng kalawna sex ratio 98,79 %, atawa bisa disebutkeun yén tina unggal 100 urang awéwé aya 98 urang lalaki.[1]
Tingkat kepadatan pangeusi Kota Cirebon numutkeun hasil sénsus penduduk taun 2006 ngahontal 7.719 urang per Km². Wewengkon anu paling padet téh aya di Kacamatan Pakalipan anu ngahontal 20.337 urang per Km² jeung Kacamatan Kejaksaan kira-kira 11.429 urang per Km². Kacamatan anu jumlah pangeusina pangsaeutikna nya éta di Kacamatan Harjamukti anu jumlahna kira-kira 4.845 urang per Km².[1]
Dina widang pangatikan, kota Cirebon ngalaman kamajuan rata-rata pangeusina boga pangatikan Taman Kanak-kanak anu jumlah muridna 3.345 urang kalawna jumlah sakolana 58, SD jumlah muridna 37.488 urang kalawan jumlah sakolana 155 siki, SLTP jumlah muridna 16.940 urang kalawan jumlah sakolana 42 siki, SLTA jumlah muridna 11.334 urang kalawna jumlah sakola 26 siki, jeung SLTA tingkat kejuruan aya 8.040 urang kalawan jumlah sakola 17 siki. Pikeun tingkat paguron luhur réa anu nyokot pangatikan di luar Cirebon kayaning kota Bandung, Jakarta jeung lian-lianna. Di sagédéngeun éta aya ogé anu nyokot pangatikan Madrasah nu lobana 2.489 urang (BPS:2006/2007).[1]
Ti mimiti abad ka-14, Cirebon dipikawanoh minangka wewengkon perdagangan. Nepi ka kiwari ogé Cirebon masih pantes ditelah kota perdagangan anu matak ngajangjikeun. Teu héran saupama sawaréh pngeusi Cirebon ngagantungkeun hirupna tina dagang. Tapi upama ningali tina kondisi alamna teu saeutik anu dirojong tina widang pertanian, perikanan jeung industri. Lolobana masarakat pangeusi kota Cirebon téh digawé dina widang perikanan jeung industri. Iwal ti ani geus disebutkeun di luhur, aya ogé warga anu jadi tukang bangunan, pertambangan, jeung pagawé negri sipil (Suseda 2006, BPS).[1]
Masarakat kota Cirebon lolobana ngagem agama Islam, tapi aya ogé anu ngagem Kristen, Budha jeung Konghucu.[1]
Basa anu dipaké dina paguneman sapopoé nya éta basa Sunda, jeung basa Cirebon (Jawa-Cirebon) minangka sarana komunikasi antar masarakat boh ti tingkat désa nepi ka tingkat pakotaan, maranéhna tetep masih maké éta basa minangka basa indung.Masarakat kota Cirebon lolobana ngagem agama Islam, tapi aya ogé anu ngagem Kristen, Budha jeung Konghucu.[1]
Sumber[édit | sunting sumber]
- ↑ a b c d e f Disbudpar Jawa Barat. 2007. Kearifan Masyarakat Jawa Barat dalam Pelestarian Lingkungan Hidup (Wilayah Cirebon). Disbudpar:Bandung
Tumbu Luar[édit | sunting sumber]
- (id) Situs resmi


text:
Vespa
Vespa nya éta merek motor jenis skuter nu asalna ti Italia. [1] Parusahaan induk Vespa nya éta Piaggio. Piaggio diadegkeun ku Rinaldo Piaggio di Italia taun 1884. [1] Mimitina Piaggio nya éta pabrik nu mroduksi pakakas pikeun kapal, rél jeung gerbong kareta api. [1] Di akhir Perang Dunya ks II, pabrik Piaggio di bom ku pesawat musuh. [1] Sanggeus réngsé perang, Enrico Piaggio jadi pingpinan di Piaggio. [1] Basa harita kaayaan ekonomi di Italia keur goréng, ku kituna Enrico Piaggio mutuskeun nyieun alat transportasi nu murah. [1] Dibantuan ku ahli kapal terbang Corradino D’Ascanio, Enrico nyiptakeun design alat transportasi roda dua nu diinspirasi jeung téknologi ti kapal terbang. [1]
Vespa mimiti di produksi taun 1945. [1] Kecap Vespa asalna ti kecap ”Wesp” nu hartina ”binatang penyengat atau lebah”. [1] Dina kamekaranana, Vespa henteu ngan saukur dipasarkeun di Italia, tapi laris ogé di Perancis, Inggris, Jerman, Spanyol, Brasil sarta India. [1] Salian Vespa, basa harita loba ogé merek kandaraan roda dua jenis ieu, saperti Lambreta, Zundap, Heinkel, NSU, Hummel. [2] Tapi nu nepi ka kiwari masih aya di Indonésia nya éta Vespa. [2]


text:
Cengkéh
Cengkéh (Syzygium aromaticum, syn. Eugenia aromaticum), dina basa Inggris disebut cloves, nyaéta tuwuhan kembangan ti kulawarga tuwuhan Myrtaceae nu gagang kembang garingna seungit. Cengkéh mangrupakeun tuwuhan asli Indonésia, réa dipaké minangka samara asakan lada di nagara-nagara Éropa, sarta minangka bahan utama roko kréték has Indonésia. Cengkéh dipelak utamana di Indonésia (Kapuloan Banda) jeung Madagaskar, ogé tumuwuh subur di Zanzibar, India, sarta Srilangka.
Tangkal cengkéh mangrupakeun tuwuhan taunan anu bisa tumuwuh kalawan jangkung 10-20 m, miboga daun nu bentukna lonjong sarta kembangan dina pucuk-pucukna. Gagang buah asalna boga warna héjo, sarta boga warna beureum lamun kembang geus mekar. Cengkéh baris dipanén lamun geus ngahontal panjang 1,5-2 cm.
Tuwuhan ieu téh dijadikeun perlambang idéntitas propinsi Maluku Kalér.
Pamakéan[édit | sunting sumber]
Cengkéh bisa dipaké jadi samara, boh dina bentukna anu gembleng boh minangka bubuk. Samara ieu dipaké di Éropa sarta Asia. Utamana di Indonésia, cengkéh dipaké jadi bahan roko kréték. Cengkéh ogé dipaké minangka bahan menyan di Republik Rahayat Cina jeung Jepang. Minyak cengkéh dipaké pikeun aromaterapi sarta ogé pikeun ngubaran nyeri huntu.
Sajarah Cengkéh[édit | sunting sumber]
Dina abad anu kaopat, pamingpin Dinasti Han ti Tiongkok maréntahkeun saban jalma anu ngadeukeutanana pikeun saméméhna nyapek cengkéh, ambéh seungit ambekanana. Cengkéh, pala sarta pedes kacida mahal di jaman Romawi. Cengkéh dijadikeun alat tukeur ku bangsa Bangsa Arab dina abad patengahan. Dina ahir abad ka-15, urang Portugis ngarebut jalur dagang di Laut India. Babarengan jeung éta direbut ogé perdagangan cengkéh kalawan perjangjian Tordesillas jeung Spanyol, sajaba ti éta ogé perjangjian jeung sultan ti Ternaté. Urang Portugal mawa réa cengkéh beunang ti kapuloan Maluku ka Éropa. Dina waktu éta harga 1 kg cengkéh sarua jeung harga 7 gram emas.
Perdagangan cengkéh ahirna dikawasa ku urang Walanda dina abad ka-17. Kalawan susah payah urang Perancis junun ngabudidayakeun tangkal cengkéh di Mauritius dina taun 1770. Ahirna cengkéh dibudidayakeun di Guyana, Brazilia sarta Zanzibar.
Dina abad ka-17 jeung ka-18 di Inggris harga cengkéh sarua jeung harga emas alatan luhurna waragad impor.
Kandungan Aktip dina buah cengkéh[édit | sunting sumber]
minyak atsiri tina cengkéh miboga fungsi anestési sarta antimikrobial. Minyak cengkéh mindeng dipaké pikeun ngaleungitkeun ambeu napas sarta pikeun ngaleungitkeun nyeri huntu. Zat anu dikandung dina cengkéh anu ngaranna eugenol, dipaké dokter huntu pikeun nenangkeun saraf huntu. Minyak cengkéh ogé dipaké dina campuran tradisional chōjiyu (1% minyak cengkéh dina minyak mineral; "chōji" hartina cengkéh; "yu" hartina minyak) sarta dipaké ku urang Jepang pikeun ngarawat beungeut pedang maranéhanana.


text:
Ondé
Ondé atawa ondé-ondé nyaéta ngaran kadaharan anu rasana amis, dijieun tina tipung ketan anu dibuleud-buleud. Di jerona dieusian ku enten atawa kacang héjo, tuluy dipuih-puih di luhureun siki wijén, nepi ka éta siki wijén téh napel minuhan bagian luarna, sanggeus kitu digoréng.[1]
Sajarah[édit | sunting sumber]
Sajarahna ondé-ondé bisa disalusur di Tiongkok dina jaman dinasti Tang. Ieu kadaharan téh dijadikeun kuéh resmi daérah Changan (kiwari Xian) nu disebut ludeui (碌堆). Ieu kadaharan téh tuluy dibawa ku nu bubuara ka wewengkon Cina kidul, tuluy ngarekahan nepi ka wewengkon séjénna di Asia.
Onde-onde/jin deui di Cina kalér disebut matuan (麻糰), di wewengkon wétan-kalér Cina disebut ma yuan (麻圆), sarta di Hainan disebut jen dai (珍袋). Jin deui sakapeung disebut ogé zhimaqiu (芝麻球) nu hartina bola wijén dina basa Sunda. [2] Di Hong Kong, ieu kadaharan téh babari pisan kapanggihna, sabab mh sakabéh toko kuéh ngadagangkeun.
Catetan[édit | sunting sumber]
- ↑ Ajip Rosidi, dkk., 2000, Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (termasuk Budaya Betawi dan Cirebon kaca 462. Jakarta: Pustaka Jaya.
- ↑ Misty, Littlewood and Mark Littlewood, 2008 Gateways to Beijing: a travel guide to Beijing ISBN 981-4222-12-7 pp 52.


text:
1.1 Kasang Tukang Masalah
Tiap-tiap sélér bangsa tinangtu pada-pada mibanda ajén budaya. Ajén budaya hiji sélér bangsa bakal kagambar tina sakabéh perkara anu aya patalina jeung kahirupan manusana. Budaya mibanda harti:
“kelompok adat kebiasaan , pikiran, kepercayaan, dan nilai yang turun-temurun dipakai oleh masyarakat pada waktu tertentu untuk menghadapi dan menyesuaikan diri terhadap segala situasi yang sewaktu-waktu timbul, baik dalam kehidupan idividu maupun dalam kehidupan masyarakat sebagai keseluruhan” (Baried, 1983: 85-86).
Sakumaha anu kaunggel di luhur yén kabudayaan téh nya éta rupaning hal anu aya patalina jeung kahirupan. Dina raraga mikanyaho kabudayaan hiji sélér bangsa tinangtu perlu mikaweruh unsur-unsur budaya nu umum atawa universal. Nurutkeun Koentjaraningrat (1974,12) aya tujuh unsur budaya anu miboga sipat universal, nya éta 1) sistem réligi jeung upacara kaagamaan, 2) sistem organisasi kamasarakatan, 3) sistem pengetahuan, 4) basa, lisan jeung tinulis, 5) kesenian, 6) sistem pakasaban, jeung, 7) sistem téknologi jeung pakakas.
Kamekaran budaya Sunda dina kahirupan henteu leupas tina rupaning faktor anu mangaruhanana, salah sahijina nya éta minat jeung kahayang masarakat kana karya sastra. Ieu hal téh patali jeung kalungguhan sastra salaku karya seni. Karya seni mangrupa kréativitas manusa pikeun méré kasenangan jeung kani’matan éstétis. Dina ambahan nu leuwih lega, kalungguhan karya sastra téh nya éta salaku sarana pikeun nyumponan kapentingan, pikiran, jeung rasa manusa boh pikeun pribadi boh pikeun lingkunganana.
Karya sastra mangrupa salah sahiji wujud tina kabudayaan anu gumelar dina kahirupan manusa. Di Indonesia, hususna di masarakat Sunda karya sastra gelar dina rupa-rupa wanda. Ieu hal téh nuduhkeun kajembaran hasanah budaya Sunda. Ayana rupa-rupa wanda karya sastra lantaran masarakat Sunda anu rancagé, anu ngabalukarkeun di masarakat Sunda leubeut ku hasil karyana.
Karya sastra mangrupa rakitan basa nu éndah. Nu ngahudangkeun rasa éndah téh lain ngan ukur tina jihat basana wungkul, tapi leuwih nyoko kana eusina. Hal anu ditepikeun téh mangrupa tarékah pikeun nepikeun bebeneran. Jadi bisa disebutkeun yén basa téh mangrupa titiron dunya subjektif manusa. Karya sastra mibanda kalungguhan salaku karya seni nu digelarkeun ngagunakeun pakakas basa, salian ti mangrupa média pikeun ngébréhkeun idé, kahayang, gagasan hirup, katut intuisi sacara éstétis.
Sacara umum, nilik kana wangunna karya sastra kabagi jadi tilu bagian, nya éta wangun lancaran, wangun puisi, jeung wangun carita. Tilu wangun (génré) sastra ieu gelar ngaliwatan (medium) lisan jeung tulisan. Karya sastra anu gumelarna ngaliwatan tulisan tinangtu bakal leuwih lila tinimang karya sastra nu gumelar ngaliwatan lisan boh umurna boh kaaslianana. Ieu hal gé sajalan jeung pamadegan Iskandarwassid (2003:139) nu nétélakeun yén lamun nilik kana médiana, aya nu kagolongkeun kana sastra lisan jeung tinulis. Disebut karya sastra lisan lantaran tumuwuhna, mekarna, jeung sumebarna ngaliwatan media lisan (ucapan). disebut karya sastra tinulis nya éta anu hirupna dina média tulis.
Nurutkeun kana waktuna gelar karya sastra Sunda téh kabagi kana dua bagian nya éta: 1) karya sastra Sunda buhun, nu mangrupa jangjawokan; kakawihan; pupujian; sisindiran; pupuh; wawacan; carita pantun; dongéng; jeung 2) karya sastra Sunda modern nu mangrupa carita pondok (carpon); novel; sajak jeung carita drama (Koswara, 2003: 107).
Salah sahiji karya sastra buhun anu gumelar ngaliwatan lisan téh nya éta mantra. Éta karya téh mimiti langka, bisa disebutkeun geus teu dipaké tur diguar deui eusina. Padahal dina mantra sorangan nyangkaruk ajén-ajén budaya manusa Sunda. Ku lantaran kitu, sawadina urang Sunda ngayakeun panalungtikan ngaguar eusi jeung ajén budaya nu nyampak dina karya sastra buhun. Ieu hal mangrupa tarékah pikeun ngamumulé budaya Sunda karuhun anu geus diwariskeun ulah nepi ka teu dipikanyaho ku generasi Sunda kiwari sarta pikeun bahan pieunteungeun dina ngalakonan kahirupan.
Panalungtikan budaya bisa dilakukeun ku cara ngimvéntarisir, ngidéntifikasi, nganalisis jst. Aya sababaraha hal anu bisa dilakukeun dina ngidéntifikasi budaya. Kartodirjdo dina Herlina (makalah, 2008) nétélakeun yén idéntifikasi budaya bisa dilakukeun ku cara nilik jeung metakeun unsur-unsur anu nyampak dina gaya hirup salah sahiji masarakat, diantarana: 1) ngaran jeung gelar; 2) struktur imah; 3) étikét jeung basa; 4) kahirupan kaagamaan jeung kapercayaan; 5) pusaka jeung upacara sakral; 6) kasenian; jeung 7) rékréasi. Ku éta hal panalungtikan budaya bisa dilakukeun ku cara ngaidéntifikasi unsur-unsur budaya anu universal sakumaha anu geus disebutkeun di luhur ku Koentjaraningrat.
Naskah anu ditalungtik dina ieu panalungtikan nya éta naskah “Kumpulan Mantra”. Ieu naskah mangrupa salah sahiji naskah Sunda buhun. Aksara anu digunakeun nya éta aksara Arab-Pégon, jeung basa anu digunakeun nya éta basa Sunda, basa Arab, jeung basa Jawa.
Anu jadi dadasar nyokot ieu judul nya éta: 1) pikeun ngawanohkeun deui karya sastra Sunda buhun hususna mantra anu geus méh dipopohokeun; (2) naskah “Kumpulan Mantra” mangrupa téks fiksi, tapi éta téks teu leupas tina kahirupan budaya dina mangsa éta mantra ditulis jeung digunakeun jeung; (3) ngadeskripsikeun ajén budaya nu aya dina naskah “Kumpulan Mantra”.
Anu jadi puseur pedaran panalungtikan nya éta ajén budaya Sunda nu aya dina naskah “Kumpulan Mantra”. Lantaran dina éta naskah téh leubeut ku ajén-ajén budaya jeung kabiasan nu kungsi lumangsung. Ajén-ajén anu luhung titinggal karuhun tangtu baris ngahudangkeun rasa kareueus, ajén diri, anu satuluyna bakal ngaronjatkeun peradaban hirup urang Sunda.
Panalungtikan-panalungtikan ngeunaan mantra anu geus aya diantarana nya éta; “Bagbagan Puisi Mantra” (1970) ku Yus Rusyana jeung “Apréasiasi Puisi Kesusastraan Sunda” (1984) ku Yetty Kusmiati. Dina wangun skripsi diantarana nya éta; “Puisi Mantra pikeun Bahan Pangajaran Aprésiasi Sastra Sunda di SMP” (Lina Herlinawati, 1997), eusina ngeunaan téori mantra, conto analisis puisi mantra jeung model pangajaranana. “Analisis Téks jeung Kontéks Puisi Mantra di Kacamatan Nagrak Kabupatén Sukabumi” (Rétty Isnéndés, 1998), nu eusina ngeunaan analisis téks jeung kontéks puisi mantra. “Inventarisasi Puisi Jangjawokan di Kampung Anggacarang Kacamatan Bojongloa Kidul Kota Bandung pikeun Bahan Pangajaran Aprésiasi Sastra di SLTP” (Kiki Maria Hodijah, 2003), nu eusina ngeunaan pilihan référénsi jeung inovasi anyar dina nepikeun pembelajaran ngeunaan puisi jangjawokan. “Analisis Puisi Mantra di Désa Malati Kacamatan Naringgul Kabupatén Cianjur” (Dadang Gunawan, 2004), eusina ngeunaan cara meunangkeunana (ngulik) jeung cara makéna mantra, jeung “Puisi Mantra di Kampung Ciarileu Kacamatan Cikajang Kabupatén Garut: Inventarisasi jeung Analisis Ajén Éstétis Struktur” (Aneu Nurlela 2008).
Kalayan dikasang tukangan ku pentingna ngamumulé ajén-inajén budaya nu nyampak dina naskah-naskah heubeul ieu panalungtikan kudu dilakukeun. Panalungtikan anu baris dilakukeun nya éta ngidéntifikasi ajén budaya dina naskah heubeul wangun mantra, jadi ieu panalungtikan dibéré judul “Idéntifikasi Ajén Budaya Sunda dina Naskah Kumpulan Mantra”.
1.2 Masalah
1.2.1 Idéntifikasi Masalah
Naskah-naskah heubeul anu sumebar di masarakat mibanda kalungguhan anu penting, sabab mangrupa salah sahiji banda budaya bangsa. Pikeun mikaweruh tur ngamumulé warisan karuhun bisa dilakukeun ku cara ngaguar jeung ngimeutan karya-karya anu masih kénéh nyampak.
Ajén-ajén budaya anu ku para karuhun geus diwariskeun ka sélér Sunda geus loba ngalaman parobahan luyu jeung jaman. naskah “Kumpulan Mantra” salah sahiji naskah heubeul baris loba ngagambarkeun ajén-ajén budaya anu kungsi dipaké ku masarakat Sunda.
1.2.2 Watesan Masalah
Dumasar kana kasang tukang sakumaha nu diébréhkeun di luhur, sangkan ieu panalungtikan puguh jujutanana tangtu perlu diwatesanan. Dina naskah “Kumpulan Mantra” kawilang loba pisan ajén nu nyampak. Ku kituna,sangkan puguh garapanana ieu panalungtikan baris diwatesanan ku ngadadarkeun jeung ngagambarkeun (ngadeskripsikeun) ajén budaya nu aya dina naskah “Kumpulan Mantra”.
1.2.3 Rumusan Masalah
Dumasar kana watesan masalah anu diébréhkeun di luhur, ieu panalungtikan téh dirumuskeun heula masalahna dina wangun kalimah pananya saperti ieu di handap.
1) Kumaha déskripsi naskah “Kumpulan Mantra”?
2) Ajén budaya Sunda naon baé anu nyampak dina naskah “Kumpulan Mantra”?
1.3 Tujuan Panalungtikan
Satiap panalungtikan tinangtu mibanda tujuan. Sedengkeun Ieu panalungtikan mibanda tujuan anu dibagi jadi dua tujuan, nya éta tujuan umum jeung tujuan husus.
1.3.1 Tujuan Umum
Tujuan umum nu hayang dihontal nya éta:
1) bisa ngeuyeuban pamikiran, pangaweruh ka nu maca, utamana nu teu wanoh kana karya sastra Sunda buhun,
2) bisa mikawanoh jeung weruh kana budaya Sunda baheula,
3) mangrupa tarékah pikeun ngamumulé jeung ngahudangkeun rasa kareueus kana kabudayaan Sunda utamana karya sastra Sunda buhun dina wangun mantra.
1.3.2 Tujuan Husus Panalungtikan:
Tujuan husus nu hayang dihontal nya éta:
1) ngadéskripsikeun naskah “Kumpulan Mantra”,
2) transliterasi naskah “Kumpulan Mantra” kana aksara Latén dumasa pamaekan Rusyana,
3) ngadéskripsikeun ajén-ajén budaya Sunda nu aya dina naskah “Kumpulan Mantra” ngaliwatan unsu universal.
1.4 Mangpaat Panalungtikan
Ieu panalungtikan dipiharep bisa méré sababaraha mangpaat, saperti ieu di handap.
1) Pikeun panalungtik, enggoning ngaguar ajén budaya ngaliwatan naskah Sunda buhun,
2) Pikeun nu maca, bisa nambahan pangaweruh ngeunaan ajén nu aya dina mantra,
3) Pikeun ngadéskripsikeun budaya Sunda, jeung bisa jadi bahan pieunteungeun kana sajarah kamekaran sastra jeung budaya Sunda,
4) Pikeun ngajembaran pangaweruh kana ulikan sastra wangun fiksi,
5) Pikeun nungtun nu maca keur ngajembaran pangaweruh ngeunaan hasanah budaya Sunda tur ngahudangkeun rasa jeung karumasa sangkan mikawanoh kana dirina dina widang sastra hususna sastra Sunda buhun.
1.5 Anggapan Dasar
Anu jadi anggapan dasar dina ieu panalungtikan téh diantarana baé ébréh saperti ieu di handap
a. Karya sastra Sunda wangun mantra nu sumebar di masarakat jumlahna loba pisan. Ku kituna, diperlukeun tarékah pikeun ngayakeun panalungtikan pikeun ngaguar ajén-ajén budaya Sunda buhun nu aya dina éta karya sastra,
b. Mantra mangrupa karya sastra nu teu leupas tina fungsi sosial masarakatna,
c. Dumasar kana kamekaran sastra Sunda perlu dilakukeun hiji tarékah dina nyusun sajarah boh sastrana boh budayana.
1.6 Wangenan Operasional
Saméméh ngalakukeun panalungtikan, dipedar heula istilah-istilah anu aya patalina jeung ieu panalungtikan. Hal ieu penting lantaran pikeun ngawatesan masalah-masalah panalungtikan anu baris dilaksanakeun.
1) Mantra nya éta mangrupa puisi buhun anu dianggap ngandung kakuatan go’ib. Dipakéna tara sagawayah. Mantra biasana dipapatkeun atawa ditalar. Maksud anu mapatkeun nya éta sangkan manéhna bisa ngagunakeun kakuatan gaib pikeun ngahontal hiji tujuan (Rusyana 1981: 65).
2) Idéntifikasi nya éta mangrupa hiji prosés satuluyna tina prosés déskripsi naskah ku cara nangtukeun hal-hal nu aya patalina jeung budaya. Nurutkeun dina KBBI (1994) idéntifikasi téh nya éta tanda diri, bukti diri, atawa nangtukeun jeung netepkeun idéntitas bisa mangrupa barang, jsb.
3) Ajén nya éta nilai, harga, kadar, atawa kualitas loba jeung saeutikna eusi, sipat-sipat (hal-hal) nu penting atawa aya gunana pikeun manusa (KBBI 1994).
4) Budaya Sunda nya éta alat anu dihasilkeun ku pikiran, akal, jeung pangaweruh anu nyampak dina kahirupan masarakat anu kiwari aya diwewengkon administrasi Jawa Barat jeung Banten.
5) Naskan “Kumpulan Mantra” nya éta salah sahiji naskah buhun anu eusina rupa-rupa mantra, isim jeung paririmbon. Ditulis ngagunakeun aksara Arab Pégon, basana nu digunakeun Sunda, Arab, jeung Jawa.
BAB II
TATAPAKAN TEORI
2.1 Mantra
2.1.1 Wangenan Puisi Mantra
Puisi mantra mangrupa puisi anu dianggap ngandung kakuatan gaib. Dipakéna tara sagawayah. Mantra biasana dipapatkeun ditalar. Maksud anu mapatkeun nya éta sangkan manéhna bisa ngagunakeun kakuatan gaib pikeun ngahontal hiji tujuan (Rusyana dina Nurléla, 2008: 12).
Nurutkeun Rusyana dina Nurlela (2008:12-13), puisi mantra téh mangrupa puisi lisan anu kagolong kana golongan kaopat tina lima golongan puisi lisan, nya éta puisi anu patali jeung upacara, paneneda, jeung pamuji anu ditunjukeun ka rupa-rupa sesembahan.
Kecap mantra téh lain kecap Sunda pituin, tapi kecap anu asal muasalna tina basa Sansekerta. Dina basa Sansekerta kecap mantra ngandung dua harti; kahiji, mantra téh nya éta pikiran, angen-angen anu dikedalkeun kalayan tujul, dina waktu sumembah atawa dina keur muji, Kadua, mantra téh dipakéna dina upacara panglélér atawa ngistrénan nu diwujudkeun dina wangun kawih, pupujian, atawa tulis-tulisan penghormatan (il. Isnéndés, 1998: 18).
Kecap mantra di tatar Sunda téh geus kawilang ilahar sarta geus keuna deui kana harti anu dipimaksud. Malah dina naskah buhun taun 1518 ogé éta kecap teh geus ilahar dipaké, sakumaha katerangan ieu di handap.
Hayang nyaho di sakawéh ning aji mantra ma: jampa-jampa, geugeui(ing), susuratan, sasaranaan, kaséangan, pawayagahan, puspaan, susudaan, huriphuripan, tu(n)duk iyem, paparasén, pasakwan: sing sawatek aji ma sang brahmana Tanya. (Ruhaliah, 2002: 65)
Nurutkeun éta cutatan tétéla yén harita ogé puisi-puisi nu saperti kitu téh geus disebut “sakéhing aji mantra”. Bisa ditandeskeun yén masarakat Sunda baheula geus wanoh kana rupa-rupa mantra sakumaha nu disebut di luhur.
2.1.2 Gelarna Mantra
Nurutkeun sawatara ahli, mantra téh gumelarna dina mangsa animisme/dinamisme, raket patalina jeung kapercayaan urang Sunda alam harita. Dina kamekaranana, kapangaruhan ku ageman urang Sunda sapandeurieunana. Hal éta kapanggih dina sawatara mantra anu ngagunakeun kekecapan tina basa arab. Bisa jadi mangrupa bukti, sanajan urang Sunda geus ngagem agama Islam, tapi henteu ngaleupaskeun sagemblengna kapercayaan karuhun (Tamsyah, 1996:15).
Mantra gelar dina wangun lisan, biasana diapalkeun. Cara nyebarkeunana tatalépa ti hiji jalma ka jalma lian. Nu miboga mantra umumna jalma-jalma nu geus déwasa atawa dianggap déwasa. Hal ieu patali jeung cara nurunkeun mantra, baheula mah teu bisa sambarangan boh waktuna boh jalmana, kitu deui carana. Dina nurunkeun mantra aya tahap-tahap nu kudu dipilampah, aya nu kudu puasa heula, aya nu waktuna teu meunang sambarangan, jeung sajabana; sakapeung aya pakakas husus nu dipaké marengan nurunkeun mantra, upamana waé parupuyan sapuratina (Ruhaliah, 2002:65)
Mantra dipercaya bisa ngadatangkeun kakuatan go’ib, ku kituna loba aturan jeung pantrangan. Hal-hal nu kudu dipigawé sangkan meunang mantra atawa mantrana teu cambal disebutna pamali, saperti puasa, mati geni, tatapa, tirakat, ngisat diri, jeung sajabana (Rosidi dina Ruhaliah, 2002:65-66). Mantra baheula teu dipaké sambarangan, tapi biasana aya tujuan husus. Cara makéna ogé aya aturanana, nu ditangtukeun ku nu nepikeun atawa jalma nu dianggap ngawasa mantra. Kahirupan mantra robah luyu jeung kahirupan manusa nu makéna. Jalma-jalma nu ngagunakeun mantra kalawan tujuan magis kiwari geus teu pati loba. Kitu deui nu ngamilikna ngan ukur golongan kolot, nu umurna geus cueut ka hareup. Nu ngora kénéh mah langka pisan (Ruhaliah, 2002:66). Jaman kiwari mantra geus dipaké bahan pangajaran di lembaga pendidikan mangrupa salah sahiji pangajaran sajarah jeung aprésiasi sastra Sunda.
2.1.3 Papasingan Mantra
Ditilik tina pungsi, paranti naon dipakéna, jeung suasana ngedalkeunanana mantra dibagi jadi genep golongan nya éta, asihan, ajian, singlar, rajah, jampé jeung jangjawokan (Rusyana dina Nurléla, 2008: 13).
2.1.3.1 Asihan
Asihan dipapatkeun kalawan maksud sangkan nu séjén mikaasih ka diri urang. Nurutkeun Rusyana ngaliwatan Nurléla (2008: 14), asihan téh mangrupa mantra nu dipakéna pikeun ngawasa sukma nu lian, anu dipikacinta, sangkan bogoheun jeung sangkan anu mapatkeun éta asihan pinunjul kakasépanana atawa kageulisan tepi ka saréréa pada asih. Matak geus ilahar dina asihan mah sok ditungtungan ku ungkara kayaning; malik welas malik asih ka awaking, atawa sih asih ka awaking, atawa sira welas sira asih ka awaking.
Aya asihan anu maksudna ngararajét haté nu lian, tapi ngararajét di dieu mah maksudna rajét ku bakating asih. Ku parna-parnana asih, nu lian bisa tepi ka teu ngeunah dahar teu ngeunah nginum. Nepi ka aya asihan nu eusina kieu; “kéjo asa catang bobo, uyah asa akar manjah, cai asa tulak bari, lauk asa bau buruk atawa nu bogoh paboro-boro, nu hayang paheula-heula, nu beuki pagiling-giling, né banyu pagulung-gulung, né atma paheula-heula”, saperti conto ieu di handap
Asihan Si Burung Pundungi
Nu cunduk bayu si anu
nu datang atmana si éta,
reujeung satineung jeung aing
mangaka datang jeung ragana
mangka cunduk jeung bayuna
mangka baraya jeung satineung
mangka tunggal atmana
iya rasa nira iya rasa nisun
saking purbaning pangéran
asih ka asih ka awaking
nubogoh paboro-boro
nuhayang paheula-heula
nu beuki pagiling-giling
né banyu pagulung-gulung
né atma paheula –heula
mangka reujeung satineung
datungkul geusan jeung sukma
mangka lebur ucus rumangga bayahna
mangka rug-rug sagala
mangka asih ka awaking da urang reujeung sarasa,
da urang reujeung satineung
da urang reujeung sa bayu
daurang reujeung sarasa
da urang reujeung satineung
iya iku asihan sang uleut jati
asihan reumeuk salira.
(tina naskah Kumpulan Mantra: 62)
2.1.3.2 Ajian
Ajian mangrupa mantra anu dipapatkeun kalawan maksud pikeun kakuatan, kabedasan, jsb. Nurutkeun Rusyana ngaliwatan Nurléla (2008: 14) ajian mangrupa mantra nu dipakéna pikeun meunang kakuatan pribadi, sangkan jejem, gedé sima, boga pangabaran, ludeungan, henteu keuna ku rupa-rupa balai jeung wisaya, bedas jeung awét ngora. Kitu deui pikeun meunang karahayuan, pikeun ngajaga lembur, rajakaya, pepelakan, jeung ingon-ingon.
Karéréaana mah ajian téh dipakéna geusan meunang karahayuan jiwa, raga jeung pakaya. Tapi aya ogé anu sok dipaké pikeun maksud nandasa nu lian, nya éta ajian-ajian anu sok diparuhit ku tukang teluh. Ieu di handap conto ajian pikeun meunangkeun kakuatan pribadi
Paranti Asup kana Bilik
Les peteng nu peteng
les leungit tandana peteng
Nini Hanatik leutik
asup kana ruas leutik
awaking Si Raga Ruas
(tina Naskah Kumpulan Mantra:29)
2.1.3.3 Singlar
Singlar nya éta mantra anu dipapatkeun pikeun nyinglar atawa nyingkahkeun hal-hal anu teu dipikahayang, saperti kasakit, siluman-silemin, jeung sajabana. Numutkeun Rusyana ngaliwatan nurléla (2008: 15) singlar téh mangrupa mantra nu dipakéna pikeun nyinglar jurig, kuntilanak, lelembut, anu sakira sok ngaganggu ka manusa. Kitu deui sok dipaké nyinglar sasatoan, sato leuweung, hama, musuh, atawa tina gangguan alam kayaning ti nu guludug, jeung hujan angin, dina ngariksa kebon jeung pepelakan, jeung kasalametan diri. Singlar dipakéna geusan meunang karahayuan, jadi pikeun tujuan-tujuan anu hadé. Ieu dihandap conto singlar paranti ngajauhkeun/panolak tina sagala panyakit
Panolak sagala panyakit
Ong gambang-gambung
teluh katimpuh buta kasinglar
wong sira pada suminggah
ya wisésa
ya aing patapan masdaru
patapan daruni
ratu neluh buta ajur
Si Lumbak Si Atong
Si Ngudak Si Cocolongok
Si Kapulaga sira liman jeneng
ingsun Sutera Mangaya
luwas waluya walaidun desit
cundek kalacalu sipat nabi
Sipat iman iya Rosululloh
(tina Naskah Kumpulan Mantra:28)
2.1.3.4 Rajah
Rajah téh dipapatkeun maksudna salamet, henteu kakeunaan ku hal-hal anu teu dipikahayang, saperti barang aya nu maling, keuna ku panggawé batur, jeung sajabana. Numutkeun Rusyana ngaliwatan Nurléla (2008: 15) rajah nya éta mantra anu dipaké paranti ari ngambah alas sanget, muka pihumaeun, nalukkeun siluman-sileman, nulak gawé anu jail, ngaruat, caah atawa hujan, ngajampé anu gering, pamunah impian goréng, jeung sajabana. Éta maksudna mah pikeun meunangkeun karahayuan, dijauhkeun tina gangguan rupa-rupa dedemit jeung siluman-sileman. Ieu di handap conto rajah paranti pamunah hah-hal nu matak ngaganggu kana banda atawa bobogaan
Rajah Pamunah kana Sagala Raja banda
Bisi Keuna ku Longlongan
Bismillaahirrohmaanirrohiim
Nini Raja Puhara Aki Raja Puhara
ulah idi ka pepelakan aing
maring pare maring sipat sajeneng
kalawan ingsun sasipat
kalawan ingsun maojud maring datulloh
maring sipat béas
sajeneng kalawan isun
maojud maring datulloh
Sri asih ka bangsa tunggal kagungan
Sri suci mulya badan
sampurna tunggal iman
Ambu pancering iman
Bapa tangkaling iman
gagang aing gagang iman
salupih aing dadi lansip
dadi sasip dadi lancip
(tina Naskah Kumpulan Mantra: 34)
2.1.3.5 Jampé
Jampé mangrupa mantra nu dipapatkeun pikeun ngubaran atawa ngaleungitkeun kanyeri, kasakit, atawa kabiasaan anu teu hadé supaya jadi hadé, cageur, jsb. Nurutkeun Rusyana ngaliwatan Nurléla (2008: 15) jampé mangrupa mantra nu dipaké pikeun nyageurkeun kasakit jeung kacilakaan, upamana baé lamun kabeureuyan, dicoco kala, katerap kasakit puru rawit, jéngkoleun, jeung sajabana. Ieu di handap conto jampé anggota badan anu keuna ku panyakit
Paranti Ngajampé Ceuli nu ku Lenyé
Bismillaahirrohmaanirrohiim
Sri Wilayang wiyat guna mulih guna
Sira mati yamati ya mati ya.
(tina Naskah Kumpulan Mantra: 26)
2.1.3.6 Jangjawokan
Jangjawokan dipapatkeun pikeun ménta kasalametan dina nyorang hiji pagawéan. Nurutkeun Rusyana ngaliwatan Nurléla (2008: 16) jangjawokan téh mangrupa mantra nu dipaké pikeun milampah hiji pagawéan, anu dipalar sangkan pinunjul hasilna, sarta nu milampahna aya dina karahayuan. Dipapatkeun upama urang rék turun, leumpang, diuk, nangtung, midang, nganjang, masamoan, keupat, seuri, ngadeuleu, nyiuk béas, ngisikan, dahar, nginum, nyeupah, jsb. Ieu di handap conto jangjawokan paranti ngala lauk
Paranti Ménta Lauk
Aki Batara Gangga nu ti girang
Aki Batara Ginggi nu ti hilir
aing ménta ingon-ingon
geura top
(tina naskah Kumpulan Mantra: 07)
2.2 Wangenan Idéntifikasi
Istilah idéntifikasi sacara harfiah bisa dihartikeun ngaguar atawa menemukan atau menemukenali. Dumasar kana Kamus Besar Bahasa Indonesia (KBBI: 1994) idéntifikasi nya éta tanda kenal diri, bukti diri, penentu atau penetapan idéntitas seseorang atau benda, jsb.
Dina harti sacara heureut idéntifikasi nya éta mangrupa prosés ngaguar gejala budaya nu aya di hiji lingkungan masarakat. Ieu hal dilakukeun pikeun mikanyaho aya unsur budaya naon baé dina éta karya sastra.
Budaya Sunda ngawengku kana sababaraha aspék, nya éta ngaran jeung gelar, étikét, basa, papaés, pusaka, jeung upacara daur hirup manusa (Kroeber,1963: 3, Kartodirdjo, 1987, Abdullah, 1994, Herlina, 2008: 1).
1. Ngaran jeung Gelar
Saméméh kamerdékaan, ngaran nu dipaké ku urang Sunda, saluyu jeung status sosialna. Pikeun kaum ménak (bangsawan), ngaran diganti saluyu jeung umur, status, jeung jabatan. Nalika lahir biasa dibéré ngaran leutik nu ilahar disebut nénéh.
2. Étikét
Étikét atawa tatakrama nya éta wanda sopan-santun nu ngagambarkeun sikep, paripolah, jeung kalakuan. Dina harti séjén, tatakrama nya éta tingkah laku, lampah paripolah nu nyampak ngawengku gerak, papaés, jsb. Tatakrama dipaké pikeun nyieun lolongkrang antara hiji jalma jeung jalma lianna nu didasarkeun kana status sosial, boh ka nu luhur boh ka nu leuwih handap. Tatakrama ogé dipaké sakaligus pikeun nuduhkeun hiji darajat, jabatan, jeung kahormatan.
3. Basa
Basa cicirén bangsa, hiji jalma bisa diajén dumasar kana carana maké basa ka jalma nu lian. Saurang jalma bisa disebut hadé gogog hadé tagog saupama hadé basa jeung hadé paripolahna. Mangsa karajaan Sunda (Pajajaran), basa Sunda bisa disebutkeun basa nu démokratis, teu wanoh kana undakusuk basa Sunda atawa tingkatan basa. Sanggeus Priangan kaeréh, basa Sunda robah jadi basa nu feodalistik. Hal ieu balukar tina kakawasaan Mataram (1620-1677), basa Jawa jadi basa resmi pamaréntahan di Priangan. Salila tilu abad, basa Jawa dianggap basa nu luhur ajénna, sedengkeun basa Sunda jadi nu nomer dua. Pangaruhna kana basa Sunda leuwih gedé, nepi ka basa Sunda nu tadina démokratis jadi feodalistik, maké (undak-usuk basa Sunda), nya éta ayana basa lemes pisan, basa lemes, basa sedeng atawa basa lemes keur ka sorangan, basa kasar, jeung basa kasar pisan.
4. Papaés
Mode atawa fashion mekar saluyu jeung jamanna. Sok sanajan kitu aya pakéan nu jadi ciri has nu dianggap pakéan tradisi Sunda. Dina kamekaranana dimodifikasi ku ayana pangaruh deungeun (Cina, Barat, Arab), tapi wangun asli Sunda masih bisa dipikawanoh.
5. Réligi jeung Kapercayaan
Mangsa Karajaan Sunda, agama nu hirup di masarakat Sunda nya éta Hindu jeung Budha. Agama Hindu kaitung langgeng ti mimiti awal abad ka-5 nepi ka abad ka-16.
Pangaruh Islam asup ka Nusantara dimimitian ku ayana padagang-padagang bangsa Arab (kampung Arab Islam di Sumatera Barat) , Persia, jeung Gujarat abad ka 7 (Hamka dina Suryanegara, 1995: 86). Ku éta hal, bisa disebutkeun yén pangaruh Islam asup ka tatar Sunda téh teu jauh tina abad ka 7 ditandaan ku asupna Saudar Arab di Sunda Kalapa. anu satuluyna mekar kalawan bukti ayana perkawinan Nyai Lara Santang jeung Sultan Mahmud ti Mesir, satuluyna pasantrén Syéh Quro di Karawang. Dina abad ka-15, Islam disebarkeun ku Sunan Gunung Jati, Sultan Ratu ti Cirebon. Prosés Islamisasi ogé dilakukeun ku sababaraha ulama nu dianggap satengah wali, diantarana wé Syékh Abdul Muhyi di Pamijahan, Maulana Hasanudin jeung putrna Maulana Yusuf di Kasultanan Banten, jeung Sunan Godog di Garut. Aya masarakat Sunda nu teu bisa diIslamkeun nya éta masarakat Baduy di Kabupatén Lebak nu tetep ngagem agama Sunda Wiwitan.
Sésa-sésa ritual tradisi Hindu, témbong dina wangun sinkrétisme jeung agama Islam. Contona aya wangun Masigit nu suhunanana diéntép tilu, anu mangrupa wangun candi, kabiasaan acara tiluna, tujuhna, matang puluh, natus jeung néwu, jsb.
6. Pusaka
Umumna, pusaka nu aya di kaum ménak mah mangrupa keris, tumbak, pedang, taméng, gamelan, wayang, tempat seureuh, emas, naskah kuno, jsb.
Pusaka bisa dipimilik ku cara tapa ngaliwatan kakuatan gaib, atawa mangrupa warisan karuhun. Nu matak teu ahéng lamun aya pusaka dianggap boga kakuatan go’ib, ku kituna kudu disimpen di tempat nu hadé jeung kudu diopénan (dimandikeun unggal bulan Mulud, dibéré sasajén, meuleum menyan dina poé salasa jeung jumaah, jeung ngarajah heula mun rék dibaca).
7. Upacara Daur Hirup Manusa
Upacara daur hirup manusa di masarakat Sunda ngawengku kana tilu bagian, nya éta upacara lahir, nikah, jeung maot. Di masarakat Sunda, boh cacah boh ménak dina upacara lahiran, upacara nikahan, jeung maot teu pati béda. Anu ngabédakeun nya éta tina tingkat raraméanana wungkul.
2.3. Wangenan Sunda
Nurutkeun Ma'mun dina Rusdiana (2008: 25) kecap Sunda asalna tina kecap asing kabudayaan Hindu sarua jeung kecap Sumatra, Madura, Bali nu nuduhkeun hiji tempat. Salian ti nuduhkeun tempat, kecap Sunda ngandung harti saperti:
a. Tina basa Sansekerta miboga harti: asal Sund hartina moncorong (cahya), ngaran pikeun Déwa Wisnu, ngaran satria raksasa tina kisah Upasunda, ngaran Wanara tina kisah Ramayana, bodas dina legenda Gunung Sunda,
b. Tina basa Kawi miboga harti, nyusun, rangkep, naek, hiber, candrasangkala nunjukkeun angka dua;
c. Tina basa Sunda miboga harti tempat pikeun nyimpen barang, saperti paré, alus, unggul, senang, puas, satuju, lalaki kasép, awéwé jeung ngaran déwa.
Kamajaya, dina kamus Jawi Prancis, harti Sunda nya éta kacida pisan éndahna tur héjo ngémploh. Nétélakeun leuwih jero enggoning néangan harti kecap Sunda perlu ngalakukeun hiji tarekah semiotik, pikeun étnik Sunda dipikawanoh panca S nya éta silib, sindir, siloka, simbul, sasmita (Suryalaga dina Rusdiana, 2008: 26).
Ngaliwatan pendekatan semiotik, bisa ditilik tina segi harti anu aya dina pantun Sunda (Lutung Kasarung) dina abad ka-17 saperti ieu di handap:
Teundeun di handeuleum sieum
tunda dihanjuang siang
paragi nyokot ningalkeun
dituruban ku mandepun
diwadahan ku cupumanik astagina
diteundeun di liliwatan
dibuka ku nu ngaliwat
anu weruh ku semuna
anu apal ku basa
anu rancage hatena
anu rancingas rasana
dibuka patinghaleuang
Incu putu tigang ewu
Bagawan sawidak lima
Ma’na tina ieu pantun nétélakeun yén perluna sikep arif bijaksana dina jero ngahartikeun kabéh amanat ti karuhun Sunda.
Nurutkeun Gonda (dina Ekadjati, 1995: 3) Sunda téh mimitina tina kecap Suddha dina basa Sansekerta dilarapkeun kana hiji gunung nu jangkung beulah kulon Pulau Jawa. Dina Énsiklopedia Sunda disebutkeun nu dimaksud Sunda nya éta ngaran wilayah di beulah kulon Pulau Jawa. Beulah wétan diwatesanan ku Cipamali nepi ka abad ka-16, terus dipindahkeun ka Cilosari.
2.4. Wangenan Ajén Budaya
2.4.1 Ajén
Nurutkeun Kamus Umum Basa Sunda(LBSS), harti kecap ajén nya éta pangaji, nilai atawa harga sedengkeun nurutkeun pamadegan séjén, ajén téh nya éta hiji kayakinan atawa nu dipercaya minangka idéntitas nu méré ciri husus kana pola pikir, rasa, jeung tingkah laku (Darjat, spk, dina Rusdiana,2008:27). Nurutkeun Achadiati Ikram (1992: 14) nu disebut ajén téh nya éta pamadegan ngeunaan kahirupan nu dianggap penting ku hiji masarakat di lingkunganana. Sedengkeun nurutkeun Bertens dina Rusdiana (2008: 27) nu disebut ajén téh nya éta hal anu narik ati, anu ditéangan, anu matak nyenangkeun, anu matak dipikaresep, jeung dipikahayang.
Pamadegan-pamadegan di luhur, dina enas-enasna intina mah sarua. Jadi, bisa dicindekkeun yén ajén téh nya éta hal-hal nu mibanda ajén atawa harga anu hadé sarta dianggap penting pikeun kahirupan jalma sarta mibanda ciri nu husus jeung bisa dijadikeun cecekelan hirup manusa.
Ayana ajén dina kahirupan masarakat mangrupa alat ukur, nya éta salaku pangukur hadé jeung goréngna paripolah jalma di masarakat atawa di hiji tempat. Sumber ajénna sorangan bisa tina adat istiadat, lingkungan, agama, sastra lisan, sastra tinulis, jsb.
2.4.2 Budaya
Sacara étimologis kecap budaya téh asalna tina basa Sansekerta budi jeung daya, anu miboga harti usaha, tanaga, karep, pikiran sarta parasaan jelema ( Danadibrata, 2006: 108). Jadi harti budaya téh nya éta tanaga atawa kakuatan anu aya patalina antara akal jeung budi. Ku kituna budaya téh aya dina uteuk (kahayang) anu ngagelarkeun rupaning karya lantaran budaya diwengku ku sakabéh karya, rasa, jeung cipta.
Nurutkeun Kamus Umum Basa Sunda, anu disebut budaya téh nya éta pikiran, akal, jeung pangaweruh. Lian ti éta, kabudayaan téh nya éta sagala rupa hasil budaya manusa saperti basa, lembaga, agama (cara-cara ibadah).
Koentjaraningrat dina Herlina L. (2004: 1) nétélakeun yén budaya téh nya éta:
“seluruh totalitas dari pikiran manusia yang tidak berakar pada nalurinya dan karena itu hanya bisa dicetuskan oleh manusia setelah melalui suatu proses belajar, karena meliputi hampir seluruh aktivitas manusia dalam kehidupannya.”
Sanajan béda-béda pamadegan, tapi enas-enasna mah sarua. Tiap pamadegan miboga pamikiran nu sarua yén ngaku ayana hiji karya ciptaan manusa. Tina sababaraha wangenan di luhur bisa dicindekkeun, nu disebut budaya nya éta hasil buah karya manusa nu teu weléh dipangaruhan ku jamanna nu saluyu jeung manusana éta sorangan. Tina paripolah nu goréng jadi hadé tina hadé jadi leuwih hadé, anu ngawengku kaparigelan kana sakabéh widang kahirupan sapopoé. Sakabéh paripolah ieu aya patalina jeung kabudayaan sabab budaya téh mangrupa hiji beungkeutan pikiran, karya, jeung hasil karya manusa.
2.5 Wujud Kabudayaan
Wujud kabudayaan aya dua bagian nya éta kabudayaan materil jeung kabudayaan non materil. Wangun kabudayaan materil nya éta nu mangrupa cipta, rasa, karsa jeung karya manusa nu ngawujud benda. Kabudayaan materil nya éta hasil karya, cipta, rasa, karsa manusa nu mangrupa adat-istiadat, aturan-aturan, élmu pangaweruh, agama, seni, jsb.
Hakékat kabudayaan kudu ngandung sipat-sipat keluhuran jeung kehalusan nu nangtukeun luhur handapna ajén tina éta budaya. Tujuh unsur kabudayaan universal dibagi kana tilu wujud budaya. Nurutkeun Koentjaraningrat (1990; 186-188) wujud kabudayaan téh diwangun ku tilu rupa, nya éta wujud ideal, wujud social jeung wujud fisik.
a. Wujud Ideal
Ieu wujud téh sipatna abstrak, sabab ieu wujud nu kahiji mangrupa idé-idé (pamikiran jeung gagasan). Wujud ieu bisa nyampak saupama geus dijieun karangan, buku-buku, mikro film, jsb. Ieu wujud ogé bisa disebut adat tata paripolah nu ngatur, nangtukeun, jeung méré pituduh ka kahirupan manusa di masarakatna.
b. Wujud Sosial
Wujud sosial nya éta mangrupa aktivitas manusa dina paripolahna ngalakukeun hiji interaksi sosial, dumasar kana norma nu aya di lingkunganana. Miboga sipat konkrit, sabab interaksi sosial bisa diobervasi, jeung bisa didokuméntasikeun.
c. Wujud fisik
Wujud fisik mangrupa hasil karya dina wangun pakakas hasil tina karya manusa, ieu wujud sipatna paling kongkrit, sabab bisa dirampa, diobservasi, jeung didokuméntasikeun.
2.6 Unsur-unsur Kabudayaan
Koentjaraningrat dina Rusdiana (2008: 30) nétélakeun yén unsur-unsur kabudayaan miboga sipat universal. Hartina, unsur éta téh nyampak jeung bisa dipaluruh dina kabudayaan bangsa mana baé. Anapon unsur-unsur budaya nya éta:
1) peralatan atawa pakakas hirup manusa (sandang, papan, pakakas dapur, pakarang, alat produksi, transportasi, jsb.),
2) pakasaban jeung sistem ékonomi (pertanian, peternakan, sistem produksi, sistem distribusi),
3) sistem organisasi atawa kamasarkatan (sistem kekerebatan, organisasi politik, sistem hukum, sistem perkawinan, jsb),
4) sistem basa, unggal masarakat di dunya dina interaksi sosialna moal leupas
tina basa boh sacara lisan boh tulisan;
5) kasenian, pikeun ngébréhkeun rasa éndah, gumbira, sedih, bisa diwujudkeun dina wangun seni, bisa mangrupa seni gerak, seni rupa, sastra, seni tari, seni pahat, jsté.
6) sistem élmu pangaweruh, pikeun ngaronjatkeun ajén kahirupan di masarakat, bangsa, jeung nagara, unggal jalma kudu miboga élmu pangaweruh; jeung
7) sistem réligi jeung kapercayaan, unggal masarakat di dunya, ngabogaan sistem réligi jeung kapercayaan pikeun cecekelan hirupna, pon kitu deui masarakat Sunda. Ti jaman karuhun nepi kiwari masih kénéh aya anu ngagem pangaruh alam mistik.
Sakabéh unsur anu geus ditataan di luhur téh, ngajanggélék dina wangun budaya anu tilu, nya éta mangrupa wujud ideal, sistem budaya nu mangrupa sistem sosial, jeung anu mangrupa unsur-unsur budaya dina wangun pisik.


text:
Afro-Érasia
Afro-Érasia[1] atawa pondokna mah Afrasia[2] atawa Érafrasia[2] nyaeta istilah nu dipake keur nerangkeun daratan panglegana di bumi. Mindeng oge katelah minangka hiji buana nu ngawengku buana Afrika katut Érasia (satuluyna dibagi jadi Asia jeung Éropah). Daratanana ngawengku 84,980,532 kilometer pasagi kalayan populasina kurang lwuwih 5.7 miliar urang, atawa kasarna mah 85% tina populasi dunya.[3] katelah oge minangka Dunya Heubeul, sabalikna tina Amerika, nu katelah Dunya Anyar.
Tanah daratan Afro-Érasia geus nujul kana Pulo Dunya (World Island, hiji istilah nu dijieun ku Sir Halford John Mackinder dina The Geographical Pivot of History.[4] Istilah ieu heunteu ngasupkeun pulo-pulo jeung kapuloan nu lain mangrupa tanah daratan utama.
Daptar eusi
Geologi[édit | sunting sumber]
Dina istilah geologis, Afro-Érasia diperkirakeun mangrupa hiji superbuana nalika Afrika patubruk jeung Eropah. Hal ieu diperkirakeun kajadian leuwih ti 600,000 taun deui, nalika tungtung kidul Spanyol numbu ka Afrika. Nalika hal ieu kajadian, Laut Tengah bakal papisah jeung Samudra Atlantik. Afrika diperkirakeun ngahiji sacara lengkep jeung Eropa sanggeus leuwih ti 50 yut taun ti ayeuna, nutup Laut Tengah, sarta nyieun pagunungan anyar (nambahan Alps).[5]
Babagean[édit | sunting sumber]
Normalna Afro-Erasia kabagi di Terusan Suez jadi Afrika jeung Erasia, nu mana Erasia kabagi deui jadi Eropa jeung Asia. Dibagi oge jadi Erasia-Afrika Kaler jeung Subsahara ku alesan budaya katut sajarah.[6]
Wewengkon geografis[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Frank, Andre G. (1998), ReORIENT: Global Economy in the Asian Age, University of California Press, ISBN 978-0520214743
- ↑ a b Contona, Henry Field maké istilah ieu duanana dina The University of California African Expedition: I, Egypt. American Anthropologist, New Series, Vol. 50, No. 3, Part 1 (Jul. - Sep., 1948), pp. 479-493.
- ↑ Dumasar kana perkiraan populasi taun 2007 nu kasebut dina laporan PBB, World Population Prospects: The 2006 Revision (Highlights).
- ↑ See Francis P. Sempa, Mackinder's World
- ↑ Africa will collide Europe and Asia, 50 Million years from now
- ↑ Diamond, Jared (1997), Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies, Norton & Company, ISBN 0-393-03891-2


text:
Posted on January 24, 2011 by romeltea
:: Aweuhan Mimbar
AL-HAMDULILLAH sagala puji sareng syukur urang sanggakeun ka Alloh Robbun Ghofur. Urang parantos dipaparin kani’matan hirup dugika urang tiasa nyumponan sawaréh tina kawajiban urang ka Alloh, sabab henteu saban jalma anu dipaparin kaséhatan awak bisa ngaléngkahkeun sukuna ka masjid. Continue reading →
-6.914744
107.609811
Filed under: Khutbah Jumat | Tagged: Aturan Alloh, Aweuhan Mimbar, Hadé Sangka, Khutbah Jumat | 2 Comments »
Posted on June 8, 2010 by romeltea
Hadirin Rohimakumulloh!
DINA ieu kasempetan, kuring ngajak sakumna jama’ah, hususna diri khotib sorangan pikeun terus ngaronjatkeun katakwaan diri urang sadaya ka Alloh SWT, nyaéta ku ngalobakeun amal ibadah bekel pikeun madep Ilahi Robbul Jalil. Jeung ngalaksanakeun sagala rupa paréntah-Na ogé ninggalkeun sagala rupa nu dicaram-Na. Continue reading →
-6.914744
107.609811
Filed under: Khutbah Jumat | Tagged: Artikel Sunda Islam, dakwah sunda, Islam, Khutbah Jumat | Leave a comment »
Posted on October 7, 2008 by binadakwah
Jama’ah jum’ah anu dimulyakeun Alloh!
Al-hamdulillah, sagala puji sinareng syukur éta tetep kagungan Alloh Anu Maha Ghofur, anu kalayan kanyaah katut kaasih Mantenna urang tiasa tepang tur ngeusian sasih Romadlon, shaum sabulan campleng. Mudah-mudahan shaum Romadlon geusan ngajadikeun urang minangka golongan muttaqin. Beresih tur suci tina sagala dosa. Continue reading →
Filed under: Khutbah Jumat | Tagged: dakwah sunda, Khutbah Jumat | 2 Comments »


text:
Nama: Dewi Tresna Utami
Kelas: X IPS
—
Tugas Basa Sunda
Tema: Kabersihan
Judul: Ngajaga Kaendahan Lembur
Kerangka:
- bubuka:
Langkung tipayun mangga urang panjatkeun puji sareng syukur kahadirat Allah
SWT, mung ku ridhona arurang sadaya tiasa kempel di ieu patempatan.
- Eusi
Hadirin sadayana, tos waktosna ayeuna yen arurang ngajagaan lembur teh, sanes tos
waktosnya ketah, da puguh ti baheula oge tos kawajiban arurang sadaya ngajagaan lembur teh, boh kabersihana, katertibana jeung kaendahana.
Sanes malah teu paduli kana lembur arurang teh. Contona sampah, lung kadie-lung kaditu, sabari teu mikirkeun kana naon-naon dampak ti miceun sampah kamana-meni kitu teh.
Pan geuning sampah teh aya tempatna. Tapi da jalma hirup tea geuning sok malales kana kawajiban teh.
Nya jadi ayeuna mah sing getol we ngajaga lembur teh, salah sahijina nyaeta miceun sampah ditempatna.
- Panutup
Mung sakitu anu kapihatur, nyuhunkeun dihapunten weh bilih aya kalepatan sareng
kakirangan ti ieu biantara.
Wabilahi taufik wal hidayah, Wassalamualaikum Wr. Wb.
—
Biantara
Assalamualaikum Wr. Wb.
Langkung tipayun mangga urang panjatkeun puji sareng syukur kahadirat Allah SWT, mung ku ridhona arurang sadaya tiasa kempel di ieu patempatan.
Hadirin sadayana, tos waktosna ayeuna yen arurang ngajagaan lembur teh, sanes tos
waktosnya ketah, da puguh ti baheula oge tos kawajiban arurang sadaya ngajagaan lembur teh, boh kabersihana, katertibana jeung kaendahana.
Sanes malah teu paduli kana lembur arurang teh. Contona sampah, lung kadie-lung kaditu, sabari teu mikirkeun kana naon-naon dampak ti miceun sampah kamana-meni kitu teh.
Pan geuning sampah teh aya tempatna. Tapi da jalma hirup tea geuning sok malales kana kawajiban teh.
Nya jadi ayeuna mah sing getol we ngajaga lembur teh, salah sahijina nyaeta miceun sampah ditempatna.
Mung sakitu anu kapihatur, nyuhunkeun dihapunten weh bilih aya kalepatan sareng kakirangan ti ieu biantara.
Wabilahi taufik wal hidayah, Wassalamualaikum Wr. Wb.


text:
Dalitna Islam jeung Sunda, ka dituna mah mangaruhan kana kuatna jati diri urang Sunda. Ngan kumaha dalitna Islam jeung Sunda mangaruhan kana cara milih pamingpin masarakatna? Drs. Deden Sumpena, M.Ag. Ketua Jurusan Pengembangan Masyarakat Islam (PMI) Fakultas Dakwah UIN SGD Bandung, nepikeun pamanggihna ka Manglé.
Pamingpin jeung cara milih pamingpin dina Islam, geus aya pituduhna tina al-Qur’an jeung hadits. Di antarana waé, dina surat Al-An’am ayat 165; Wahuwal ladzii ja'alakum kholaaifal ardi warofa'a ba'dhokum faoqo ba'din darojaatin liyabluwakum fii maa 'ataakum, inna robbaka syari'ul 'iqob, wainnahu lagofuururohiim. Nu hartosna: "Jeung nya Anjeunna anu ngajadikeun aranadika pamingpin di bumi, jeung Anjeunna munjulkeun darajat sabagian ti antara arandika batan anu sawaréhna deui, pikeun nguji arandika perkara saniskara anu geus didatangkeun ka arandika. Saéstuna Pangeran andika téh gancang pisan nyiksa-Na, jeung saéstuna Anjeunna téh Mahajembar Pangampura tur Mahaasih. (Al-An'am ayat 165).
Pituduh Alloh sakumaha di luhur, dina larapna mah, boh nu hayang jadi pamingpin atawa cara milih pamingpin, kalan-kalan jauh tina papagon Islam. “Dina Islam mah, kalungguhan pamingpin téh kacida pentingna. Tapi kitu deui, teu gampang bisa jadi pamingpin. Lantaran teu aya dina Islam mah dipahing pisan dirina menta dicalonkeun, tapi pamingpin teh lantaran dijurung, dicalonkeun ku umatna. Apan nu kieu téh beurat pisan,” saurna Drs. Deden Sumpena, M.Ag. basa tepung di bumina di Cileunyi Bandung.
Kalungguhan pamingpin, mémang ti waktu ka waktu robah pamikiran, lantaran mémang nu ngajeujeuhan gé rupa-rupa pamikiran. Ngan, ceuk ieu panitén da’wah Islam UIN SGD Bandung, milih pamingpin kudu nu masagi atanapi pangunggulna. “Lantaran pamingpin mah asalna tina kahoyong masarakatna, nya pastina kedah nu pangpunjulna, boh élmuna, boh ahlakna,” saurna deui.
Pamingpin keur Sunda
Keur urang tatar Sunda saperti Bandung, loba nu ngadumaniskeun Islam jeung Sunda, lantaran geus napel téh dina jati dirina. Ku kituna, ceuk Ustad Deden, teu salah upama masarakatna ogé milih pamingpin sok diadumaniskeun jeung ageman Islam. “Lantaran Sunda mah dalitna jeung Islam, nya milih pamingpin gé nu dalit jeung kaislaman atanapi sikepna islami pisan,” pokna deui.
Lantaran geus jadi anggapan umum, yén Sunda téh raket pisan jeung Islam atawa Islam raket jeung Sunda. Tangtu maksudna mah, Islam téh raket jeung budaya Sunda, kaasup dina sikep-sikepna. Tah, ceuk Drs. Deden, Islam geus méré papagon sangkan di antara sarat pamingpin ogé nu hadé sikepna. Ari sual sikep, apan ngukurna ogé dijéntrékeun pisan dina Islam. Saperti, upama aya paribasa pamingpin téh kudu hadé gogog hadé tagog, apan éta téh islami pisan. Pamingpin nu hadé budi, alus basa, paripolahna pikaresepeun éstuning sakumaha nu dicontonkeun ku Rosululloh SAW. “Kedahna pamingpin di tatar Sunda mah nu saé ahlakna sareng nu pageuh nyepeng kana agamana,” pokna.
Kamekaran pangwangunan di tatar Sunda, tangtu mangaruhan ogé kana sikep jeung pamadegan masarakatna. Robah jaman pasti robah pamikiran, kaasup dina nangtukeun pamingpin. “Ngan, alhamdulillah kultur Sunda mah dalit sareng Islam. Atuh sanajan robih jaman ogé, ari harepan mah, moal tebih tina agemanana,” ceuk ieu teureuh Garut. Ku kituna, pamingpin ogé nya kedah nu mampuh nganteur kahoyong masarakatna. “Saleresna masarakat mah hoyong dianteur agamis, ayeuna mah kantun pamaréntahna,” pokna tandes.
Ajaran Islam téh basajan jeung gampang ditarima ku budaya Sunda nu ogé basajan. Saperti masalah akidah sareng ahlak, luyu pisan jeung jiwa urang Sunda anu dinamis. Ku lantaran kitu, waktu urang Sunda ngawangun jati dirina babarengan jeung proses islamisasi, mangka agama Islam mangrupa bagian tina kabudayaan Sunda nu ngawujud ku cara teu karasa jadi ciri mandiri kasundaan. Tah, dina kaayaan kitu, ceuk Drs. Deden, pamingpin gé kedah mampuh ngadumaniskeun kahoyong masarakatna. “Margi keur Sunda mah ngagem agama Islam téh fitrah, kantenan palebah dieu pamaréntah kedah tiasa mekarkeun kahoyong masarakatna,” pokna deui.
Kamekaran Da’wah
Urang Sunda nu soméah hadé ka sémah téh Islami pisan. Pasipatan Rosulullah SAW nu saé budi parangina, upami disebatkeun ku urang mah, meureun disebutna nyunda pisan. Tah palebah kitu, umat gé kedah pinter-pinter dina cara milih pamingpinna, mana nu ahlakna hadé, mana nu ahlakna ruksak. Palebah dieu ogé deui-deui, cek Ustad Deden, masarakat sok loba nu katipu, lantaran milih téh ahirna mah kabongroy ku luarna wungkul. “Nu islami mah sanés lantaran anggoanana atanapi luarna, tapi nu luhung élmu jeung ahlakna,” pokna. Ku kituna, palebah dieu, pihak lembaga kaagamaan saperti MUI ogé kuduna mah mantuan dina nyebarkeun cara milih pamingpin.
Pamingpin nu hadé henteu cukup hadé keur dirina, tapi ogé kudu karasa mangpaatna keur umat. Ku kituna, ceuk ieu Ketua Jurusan Pengembangan Masyarakat Islam (PMI) Fakultas Dakwah UIN SGD Bandung, pamingpin, hususna keur Bandung, ka hareupna bisa ningkatkeun gawé bareng jeung kalembagaan Islam. “Kantenan, lantaran Bandung mah Sunda, ari Sunda mah dalitna jeung Islam, nya Fakultas Da’wah ogé siap ngabantos pamaréntah Bandung keur nanjeurkeun ahlakna nu nyunda nu Islami.”
Paripolah manusa kiwari, ceuk Drs. Deden, mémang loba nu lir kuda leupas tina gedogan. Mangprung ngajurung napsuna. “Padahal, agama Islam tos maparin pituduh kanggo laku lampah manusa di ieu alam,” pokna. Kekecapan karuhun, silihasah silihasih silihasuh, duka di mana ngancikna! Da, nu tétéla mah, leungit asih timbul silihpikangéwa. Balukarna, pacogrégan di mana-mana. “Apan ayeuna mah silihkakalakeun téh digegedékeun sareng diumbar naker,” ceuk ieu ustad teureuh Garut, Jawa Barat téh.
Pacogrégan nu diumbar, lain ukur semet ngadugikeun pribadi-ribadi nu milampahna, tapi deuih pihak séjén. Lantaran, teu jarang nu teu mais teu meuleum gé kabalérang. Atuh, pangaruhna, deuih lain ukur semet kitu, da paripolah goréng mah, gampang pisan nerekabna. Antukna, paripolah euwah-euwah gé dianggap biasa! “Mun kagoréngan dianggap ilahar, paripolah ngarugikeun batur gé, bakal dianggap biasa. Tapi, upama pamingpinna tiasa nuyun, tiasa nyontoan ahlak nu hadé, nya Insya Alloh, lingkungan urang kalebet lingkungan nu gemah ripah loh jinawi, salalawasna kasinugrahan rohmat Alloh Swt,” pokna pinuh ku pangharepan. ***
Leres pisan sanes kanten anu didugikeun dina artikel di luhur. Sim kuring nu pituin urang sunda ngaraos reueus kudalitna Sunda sareng Islam, Islam sareng Sunda. Urang Sunda mah, insya Alloh, gampil di atur, asal nu ngaturna tiasa janten picontoeun, sapagodos antawis ucapan sareng tindakan. Anu kedah ditingkatkeun teh "kawani" dina nanjeurkeun bebeneran, ngalempengkeun anu bengkung, ngajaga anu lempeng supaya henteu bengkung. Numutkeun paningal sim kuring, urang sunda kiwari leuwih condong "tuturut munding" tibatan jadi "kusir" nu mandiri, teuneung ludeung, ucapan jeung sikepna teu incah balilahan tina jati diri urang sunda nu islami. Walahu'alam. Hatur nuhun. Salam ti Tangerang


text:
Hidrogén (Lat. hydrogenium), tina hydro ("cai") jeung genes nya éta ("bahan nu ngabentuk"), unsur kimia dina tabel periodik nu lambangna H kalawan nomer atom 1. Dina suhu jeung tekenan baku, hidrogén aya dina bentuk gas diatomik (H2) nu tanpa warna, tanpa bau, nonlogam, univalén, tanpa rasa, sarta gampang kaduruk. Massa atomna nu ukur 1,00794 g/mol ngajadikeun hidrogén salaku unsur panghampangna.
Hidrogén téh unsur kimia anu paling ngaleuyah, kira-kira 75% ti massa dasar mayapada.[1]
- ↑ Hydrogen in the Universe, ramatloka NASA (dibuka 2 Juni 2006).


text:
Teater Abad Pertengahan
Sanggeus kakawasaan Roma runtag, bantuan pamaréntah ogé teu katémbong deui.[1] Rombongan sandiwara keliling nu mintonkeun mime jeung para troubadour hirup nepi ka abad pertengahan Eropa.[1]
Naskah-naskah Terence, Plautus, jeung Seneca ogé diteundeun ku para paderi pikeun ditalungtik tur dianalisis gaya nulisna minangka model gaya basa Latin.[1] Drama abad pertengahan mekar antara taun 900-1500.[1] Ieu drama leungit dina taun 1600-an nalika jaman reformasi, iwal ti di Spanyol.[1]
Daptar eusi
Wangun Drama[édit | sunting sumber]
Drama Liturgi[édit | sunting sumber]
Ieu drama mimiti mekar taun 900-an minangka bagéan tina upacara misa.[2] Dina éta upacara dipintonkeun drama péndék dina basa Latin.[2] Caritana biasana museur dina carita-carita agamawi nu dicokot tina Bible.[2] Ieu drama dilakukeun di jero garéja nalika upacara misa.[2] Taun 1200-an, ieu drama mimiti dibawa kaluar garéja.[2]
Cycle[édit | sunting sumber]
Dina dasarna cycle masih aya dina tataran religious, ngan geus diseselan ku unsur bodor.[2] Pintonan cycle dipintonkeun dina karéta kuda.[2] Di sawatara dayeuh di Eropa, ieu pintonan dipintonkeun dina panggung nu panjang nu disebut Mansion. [2] Miracle Ieu drama nyaritakeun ngeunaan jalma-jalma suci (santo-santo).[2] Pintonanana biasana dilakukeun di jalan-jalan jeung di lapang. [2] Drama Moral Ieu drama leuwih museur kana téma kahadéan, nu beunghar jeung nu sangsara, élmu pangaweruh, nu pinter jeung nu bodo, jeung sajabana.[3] Tujuanana nya éta némbongkeun ayana hiji hal nu patukangtonggong dina ieu kahirupan. [3]Biasana sipat ieu drama henteu dramatis. [3] Dina drama ieu biasana aya badut minangka unsur bodorna. [3] Ieu drama ogé nu loba mangaruhan William Shakespeare dina jaman Renaissance. [3] Farce Sipatna sékulér mekar di saluareun geréja. Sipatna komikal sarta dumasar kana carita-carita masarakatna. [4]
Referensi[édit | sunting sumber]
- ↑ a b c d e Sumardjo,Jakob.1986.Ikhtisar Sejarah Teater Barat.Bandung:Angkasa Kaca 20 (id)
- ↑ a b c d e f g h i j Sumardjo, Jakob.1986.Ikhtisar Sejarah Teater Barat.Bandung:Angkasa Kaca 21 (id)
- ↑ a b c d e Sumardjo, Jakob.1986.Ikhtisar Sejarah Teater Barat.Bandung:Angkasa Kaca 23 (id)
- ↑ Sumardjo, Jakob.1986.Ikhtisar Sejarah Teater Barat.Bandung:Angkasa Kaca 24 (id)


text:
Saat kita menyaksikan acara resepsi pernikahan, kita akan menjumpai seseorang yang sangat penting dalam acara tersebut. Seseorang yang mengatur jalannya acara sehingga acara tersebut berjalan lancar dan tepat waktu sesuai dengan yang di jadwalkan.
Ya, dia adalah seorang protokol atau pembawa acara atau biasa disebut MC (Master of Ceremony). Kelihatanya seorang MC sepele tapi sesungguhnya berkat jasanya semua acara berjalan sesuai dengan jadwal yang telah ditentukan.
Menjadi seorang MC membutuhkan keahlian khusus terutama dalam hal berbicara merangkai kata-kata. Terlebih acara tersebut dibawakan dalam bahasa daerah yang tentunya berbeda dengan bahasa Indonesia. Dalam bahasa daerah biasanya ada kata-kata atau istilah-istilah yang jarang digunakan dalam percakapan sehari-hari. Namun pada dasarnya semua orang bisa menjadi pembawa acara (MC), asalkan tidak memiliki gangguan pada suaranya.
Bagi yang ingin mencoba menjadi seorang MC, pada Artikel kali ini saya akan berbagi teks sederhana untuk MC resepsi pernikahan dalam bahasa sunda. Teks kali ini merupakan acara pernikahan secara umum, anda bisa menyesuaikannya dengan tradisi acara pernikahan di daerah anda.
Berikut adalah contoh teks pembawa acara resepsi pernikahan dalam bahasa sunda.
BUBUKA
Assalamua’laikum Wr. Wb.
Bapak-bapak, Ibu-ibu para wargi sadayana anu sami llinggih, hormateun simkuring.
Sakumaha ka uninga ku sadayana, Alhamdulillah calon panganten pameget miwah rombongan parantos sumping ngaleut ngengkeuy ngabandaleut,ngembat-ngembat nyatang pinang. Bismilah, purwa wiwitan ieu pamuka carita minangka pamuka acara. Babasan padika pagawean lamun nangtung ka jungjunan, sing lulus bantun jeung tumbu buah seureuhna.Neda panyaksen acara bade dikawitan.
MAPAG CALON PANGANTEN PAMEGET
Pangersa calon panganten pameget miwah rombongan.Jagong tuhur meunang ngunun haturan wilujeng sumping, di sugeng ing pucu galuh kelurahan katelahna,tempat anyar pangharepan sarakan keur kahirupan kulawargi.Calon panganten Istri, bisi si jalu hanjelu si lanang honcewang, sumangga geura hayap calon panganten pameget miwah rombongan.
PANGALUNGAN MANGLE
Tawis panampian tatamu, tanda kameumeut, kadeudeuh, tawis asih ti kakasih, tanda tresna kanyaah, mangga geura kalungkeun eta mangle tawis pangrungrum hate perseka kabersihan manah (mangle di kalungkeun).Haturan wilujeng sumping kacalon panganten pameget. Tutut gunung keong reuma, sumangga geura gek calik.
SESERAHAN
Bismillahhirrahman nirahim
Para hadirin, miwah para tatamu sadayana, khususna ka calon panganten pameget miwah rombongan, bawi raos emutan pribados, pamali mun dilami-lami, teu kedah dilila-lila, nu dianti-anti ti tatadi,di dago-dago ti bareto, ayeuna parantos nyampak. Sok sanaos sami surti, sami uninga maksadna, nanging, kanggo nyumponan tindak tanduk tata titi duduga. Peryoga manusa pangesi dunya, anu parantos dipaparinan manah, rasa, lisan dina saliring dumadi.Teu cekap ku surti sareng tekad wungkul, namung kedah di sarengan ku ucap .
Teu sae miulan awi, mere cai geusan mandi, mere huhut tina guguran.Namung kedah di bejer beaskeun,kembang boled nu tetela.
Para hadirin miwah para tatamu sadayana, acara urang kawitan ku lantunan kalam ilahi nu bade di lantunkeun ku ____________________________
Ngahaturkeun nuhun ka ____________________ Nuparantos ngalantunkeun kumandang kalam ilahi, mudah-mudahan ageung manfaatna kanggo numaoskeun khususna, umumna ka urang sadaya anu sami-sami ngupingkeun. ”amin”.
Calon panganten pameget miwah rombongan, mugi teu janten kekeling galih renghat nya mamnahan, aya naon nya pamaksadan. Numawi jauh-jauh di jugjug anggang-anggang di teang. Sumangga geura wakcakeun masing balaka (Sumangga ka pangersa kasepuhan calon panganten pameget dihaturanan kapayun kanggo ngadugikeun lebetning kalbu jeroning ati).
PANAMPIAN
Para wargi sadayana, nembe sami-sami nyakseni gerentes kalbu kasepuhan ti pihak calon panganten pameget miwah rombongan. Lain lantung tambuh laku sanes lunta tanpa seja, purwa aya nu di maksad, seja ngaitkeun janji pasini , manjangkeun simpai babarayaan, sakotretna tina hate.
Sakeser daun satangkal, sabungkus bareng jeng bungkusna nyerahkeun panganten pameget sareng cacandakanna. Sim kuring saukur darma, teu wasa panjang carita. Kanggo pang walerna mangga nyanggakeun kanu di sepuhkeun ti pihak calon panganten Istri.Waktos di sayogikeun.
Para wargi sadayana, bingah amarwata suta, bingah ka giri-giri, bingah nu taya papadana. Nugar cadas mangih emas, mobok manggih gorowong, aya jalan komo mentas. Jalan gede sasapuan batu turun kesik naek, itu purun ieu daek, laksana nya pamaksadan.
Kumargi eta mangga geura hayap calon panganten pameget miwah cacandakanana
Mangga cacandakan hiji di dugikeun secara simbolis ku Ibu calon panganten pameget di tampi ku Ibu calon panganten istri.Nusanes namah di antaykeun wae.
(Mangga calon panganten pameget di candak kalebet heula kangge di dangdosan).
AKAD NIKAH
Para wargi sadayana,
Niti wanci nu mustari, ninggang mangsa nu waluya. Malati ligar na ati, campaka mangkak na dada, koleak sakembaran, koceak ninggang ugana.Uga pakaitna tatali asih Ng_____________cep __________________.
Jangji urang pastikeun subaya urang nyatakeun. Nudiseja mang nyata neda panyakseni ti para wargi sadayana, Upacara akad nikah seja dikawitan.(Mangga candak calon panganten istri ka luar).
Sumangga ka pangersa bapa petugas ti Kantor Urusan Agama kanggo ngalaksanakeun Akad Tikah…………………………………………………..
Alhamdulillah wa sukrulillah kalawan rido gusti anu maha welas tur nu maha asih, oge pangdu’a ti sadayana, akad nikah parantos rengse kalayan lancar.
Acara salajengna di teraskeun kana sungkeman.(Mangga ieu acara disanggakeun kka pangersa_____________________)
DO’A
Acara munggaran dugi ka akhir parantos rengse, mugi urang sadayana aya dina panangtayungan Gusti nu maha suci. Kukituna kanggo panganteb kahoyong urang sadaya di lajengkeun kana do’a.Kangge mimpin ieu do’a. mangga ka pangersa __________________ di haturanan.
Ti pribados salaku pangatur waktos, bilih aya basa nu teu sampurna, teu merenah sareng tata titi,undak unduk basa, hapunten anu di teda. Urang pungkas ieu acara ku maos hamdalah
Wabillahi taufiq wal hidayah Wassalamualaikum Wr. Wb.
Demikian contoh teks untuk pembawa acara resepsi pernikahan dalam bahasa sunda. Untuk yang ingin mencobanya teks tersebut bisa dijadikan acuan. Semoga bermanfaat.