text:
: Chye Retty Isnendes
(Ieu esai dimuat dina Cupumanik edisi Maret 2011)
Tina Pangalaman
Waktu kuring leutik keneh, sok dibabawa ka sawah ku aki jeung nini. Hiji mangsa waktu ngadagoan kolot-kolot magawe, kuring naek kana tangkal palanding (peuteuy selong) gigireun saung, niat teh rek eundeuk-eundeukan. Acan ge nepi kana nu pangluhurna, suku nincak dahan leutik tuluy sempak. Teu antaparah deui kuring labuh bari tikakarait terjun ka handap. Suku jeung leungeun meni barared, kulit cakcakan jeung getihan, kuring puguh bae ceurik da nyeri.
Nini teu ieuh riweuh, antare ngarabut babadotan. Milihan daun-daunna nu rarubak tuluy crot-crot diciduhan, laju digesek nepi ka kaluar caina. Pel, pel, ditapelkeun kana nu raheut. Peurih tapi tiis. Ceurik kuring eureun tuluy ulin deui ngeletrek.
Ari Mang Sarhindi (panyawah) mah beda deui, waktu dampal sukuna beunang ku pacul. Manehna tuluy hanjat muru pancuran, sanggeus beresih, mipit pucuk eurih sababara lambar. Tuluy digulungkeun sagede seupaheun, wel disamualkeun tuluy digayem nepi ka lembut. Geus lembut, dikaluarkeun, caina dipeureutkeun kana nu raheut dewangna. Hampasna dipake ngaberesihan sesa-sesa getihna. Tuluy naruk deui pucuk eurih nu sejenna, digayem deui, geus lembut dipokokeun kana nu raheut nu geus beresih, ditalian weh ku gebog cau keur parebanna.
Waktu umur dalapan taunan. Ulin teh sok jarambah ka sawah ka kebon, jeung babaturan tangtu. Manggih cai seke diinum, manggih jambu dipa didahar, sarua babaturan ge. Saminggu ti harita babaturan cebew biwirna, panas di jero, sariawan. Sisi-sisi biwirna raraheut, mun ka masjid sok dibiruan ku ubar ti puskesmas. Waktu ulin, ua teh ngomong: “ku eta geura ku bobodas tukangeun daun cau, Yanti! Pek dioleskeun.”
Babaturan nurut daekkeun. Daun cauna di kebon nini dipelengkungkeun ku kuring meh kahontal ku babaturan. Pel curukna kana beuteung daun cau, olesss manjang, aya tapakan dina beuteung daun cau tanda bobodasna napel dina curuk babaturan. Ledak-ledak di kana tungtung biwir kenca-katuhuna. Nepi ka bararodas. “teu peurih, da”, kitu ceuk babaturan. Unggal sore, kituna teh. Teu mangkuk saminggu, cageur tah cebewna.
Adi kuring bisul dina tuurna. Duka teuing ku naon ujug-ujug pelentung. Tapi teu gede ngan nyanyautan cenah. Ceuk nini, meh tereh asak, dibalur ku bawang bodas. Tuluy kuring nyokot bawang bodas dua sihung tina ayakan nu digantungkeun ku nini luhureun hawu, ku bibi dipekprek kana coet ku mutu. Geus rada lemes tuluy diledakkeun kana bisul adi . Tilu isuk kitu we hayoh, nepi ka bisul teh beureum bijil panonna. Kari mejrelkeun bae…
Eta mah Ua H. Erman, sampenana sok leuncangeun we hayoh. Tara Ua nu ieu mah ka sawah, beda jeung rayina, Ua Edi nu nalang aki ngaroris sawah & kebon. Bakat ku pusing hayoh wae leuncangeun. Ku Ua istri dipangulekkeun bawang beureum. Ua gogoakan dugi ka cireumbay bakat ku panas jeung peurih. Garing, dolewakkeun deui kana sela-sela ramo sampeanana. Goak deui. Dua kali ngadolewakkeun, garing tah si leuncangeun teh. Damang atuh. Dugi ka kiwari 30 taun ti harita, tara kungsi Ua leuncangeun deui.
Bibi, harita mah dinesna can di Bandung. Putrana nu cikal umur tilu taun ngompol wae. Bibi gaduh maksad hoyong ngeureunan supaya teu ngompol. Hiji dinten nyandak sagagang tangkal reundeu nu aya keneh pucuk sareng kembangna (bareureum kincup kembangna teh). Bada isa, bibi ngagedog putrana, bari ngawih. Ngagedog teh suku budak diangkatkeun ka luhur duanana bari rada diayunkeun. Tuluy dikawihan:
Pecang-pecing beulah hoe Ulah ngising ulah kencing tengah peuting Mending oge tengah poe
Popotongan tangkal reundeu teh tuluy si kembangna dikeprak-keprakkeun lalaunan kana larangan budak. Meunang tilu balikan (ngagedog, ngayun, ngawih, ngeprakkeun reundeu masing-masing 3x). Tuluy calana budak teh dipakekeun deui. Berekah ti harita, putra bibi tara ngompol deui. Ayeuna mah tos PNS tuh di Banten tos batian tilu.
Perkara reundeu ieu nyambung kana dongeng ti bibi. Ieu mah sabalikna. Upama kembangna tadi bisa ngeureunkeun ngompol budak, lalaban daunna atawa godoganna mah justru ngalancarkeun jeung nyageurkeun jeungjeuriheun kahampangan mamang (caroge bibi). Memeh kulem, bibi nyicikeun cai godongan kana emuk mamang, sagelas dileueut dugi ka seep. Enjing-enjing, siang, jeung bade kulem dileueutna teh. Teu tilu dinten, mamang damang tina jeungjeuriheunana.
Boga bibi teh dua, katilu indung. Eta tiluanana teh resep pisan kana lalab, utamana mun manggih daun jambu mede. Pasti rigil weh taya pucukan. Jeung deuih pucuk gedang ge pasti dijarah, da eta mah pasanganana. Daun jambu mede digulung-gulung jeung pucuk daun gedang, coelkeun weh kana sambel tarasi, emh raosna, pait-pait kesed. Sanggeus kawin, kakara kaharti, yen eta teh salian ti lalab oge…ubar pikeun istri supados raos saurna. Maksudna mah henteu keputihan nu nyababkeun seueur leuleueur dina rarangan istri.
Aya gantina eta mah salian ti daun jambu mede pleus pucuk daun gedang: pucuk baluntas atawa koneng atawa cikur. Pucuk baluntas mah salian ti ubar istri oge ubar bau awak deuih, dilalab we coel sambel atanapi nu kolotna digodog dileuhang. Tah ubar bau awak aya deui: mandi ku cileuhang seureuh. Cileuhang teh: nya eta godogan dangadaun, tuluy dipake mandi. Aya oge ukur diala saabna, carana cai godongan nu panas tur haseupan keneh teh dikurumun ku sarung/samping, sangkan haseupna (saabna) kana awak urang. Ngaleuhang cara nu kadua biasana pikeun ubar teu ngareunah awak, sangkan kaluar karinget jeung hambarna tina awak urang.
Ari perkara daun seureuh, tong dicatur deui kumaha hasiatna. Salian ti keur bau awak ge, pan keur bau baham atawa sariawan. Digodog dikekemukeun tah. Teu pati beda jeung daun saga areuy nu bisa digayem salian ti digodog jeung daun seureuh pikeun sariawan. Amis daun saga areuy mah.
Kaweruh ubar kampung nu nyampak teh beuki loba wae sanggeus rumah tangga mah. Mimiti waktu geus ngajuru. Indung pangagodogkeun dangdaunan, utamana seureuh, kumis ucing, saga areuy, jeung jawer kotok pikeun diinum jeung dipake ngawasuh larangan nu masih keneh nipas. Saurna pikeun meureut, ngaberesihan, jeung ngagaringkeun raheut di jero; rahim; kandungan urang.
Indung ge pesen tutuan kakacangan pikeun ngaurukeun getih kotor dina kandungan. Ceuk indung, nini ge sok kitu sok pangmesenkeun eta waktu indung boga orok (enya da kuring ge sok milu ngadahar baheula). Eta tutuan kakacangan teh bahanna di antarana: suuk, kacang beureum, kacang kedele, siki jaat, siki roay, nu geus disanggay. Geus kitu ditutu dina jubleg bari dibungbuan: uyah, gula beureum, cikur, jeung cengek saeutik supaya haneut. Bari nungguan orok teh bari kukurukukan ngagayem tutuan kacang da sok masih keneh aya nu baradag teu nepi ka lembut nutuna.
Tah, waktu cisusu saat, wajib dahar jeung angeun daun katuk nu diherang atawa tumis pucuk daun jeung kembang gedang gandul. Lalabna kudu koneng atawa cikur, supaya teu hanyir darah nu kaluar teh. Lamun pinareup ngabegegel kudu ditinggur cenah lalaunan bari diselipan daun nangka, supaya cai susuna kaluar tur pinareupna teu bareuh jeung nyeri.
Kaalaman oge kumaha peuting-peuting hudang nyiksik/ngarendos bawang beureum tuluy dicampurkeun kana minya keletik (minyak bayi ayeuna mah) atawa kayu putih. Eta campuran teh ubar pangrerep nyebret budak lamun gering panas. Tina embun-embunan budak dibalurna, kabeh sakujur awakna, tuluy nepi ka dampal sukuna. Sepre bantal guguling nya puguh bau bawang, teu dipalire ieuh, nu penting budak cageur. Mun can rerep wae, ku daun paria. Digelang jeung minyak tuluy dibalurkeun. Emh waas. Asa can apdol mun budak gering teu dibalur bawang teh, najan ubar dokter mah geus tangtu.
Kaalaman deuih waktu aya kahayang buuk budak gomplok jeung hideung. Ku daun seledri eta mah digelang dicaian tuluy dibalurkeun kana sirah jeung pibuukkeun budak.
Waktu budak ditojos ceulina, nyieun liang piantingeun, indung beurang teh nojoskeun heula anting emas atawa jarum kana koneng, cenah mah sangkan teu titanus.
Umur budak maju ka 40 poe. Bapana budak bungah, pamajikanana rek mahinum. Indung budak teh meunang ayeuna mah ngalalab leunca atawa takokak, malah dipangulubkeun atawa pangolekkeun waluh gede sagala, sangkan… ngahudang sumanget atawa ‘gairah’.
Kamari 2010, labuh tina motor. Tangtu bae suku misalah, tuur bareuh teu mangrupa sagede nanahaon da nahan kana aspal. Indung rurusuhan datang ka Bandung, bari mawa bebekelan: tutuan beas-cikur. Ku kanyaah indung, eta tutuan beas cikur teh ditinyuh ku cihaneut tur saban usik dibalurkeun ka nu tatu bari diurut. Dua minggu, Alhamdulillah bisa leumpang biasa deui.
Tina Panalungtikan
Perkara uubaran kampung, geus teu aneh deui sabenerna mah. Ayeuna loba kapan buku-buku resep obat tradisional, utamana resep Jawa nu sok dijadikeun ukuran dina ubar tradisional (jajamu). Urang Sunda nu nulis perkara patalina lalab jeung hasiatna, taya lian ti H. Unus Suriawiria dina bukuna Lalab dalam Budaya dan Kehidupan Masyarakat Sunda (Granesia, 1987) jeung Lalab untuk Kesehatan dan Kebugaran (Rumah Makan Ponyo dan SKM Mitra Desa, 1994). Salian ti eta aya buku Pengobatan Alternatif ala Baduy beunang Johan Iskandar & Budiawati S Iskandar (Humaniora, 2005). Tapi samemehna, taun 80-an Mangle geus midangkeun rubrik perkara ubar-ubar tradisional.
Tina sawatara pangalaman jeung tina hasil panalungtikan samemehna jeung tina hasil panalungtikan panulis, nyambungna perkara tutuwuhan Sunda teh dina segi kamangpaatana jeung dina ngaran-ngaran lokalna (ngaran-ngaran Sundana).
Nu kapendak dina panalungtikan nu dilaksanakeun taun 2009-2010, aya babagian tutuwuhan nu dimangpaatkeun ku urang Sunda, kayaning bagian: akar, hui; beuti (umbi), tangkal (batang), daun, kembang, jeung buah.
Kategorisasi Flora Sunda
1. Akar (rimpang) jumlah 28
2. Hui; beuti (umbi) jumlah 38
3. Tangkal (batang) jumlah 334
4. Daun jumlah 236
5. Kembang jumlah 106
6. Buah (siki) jumlah 317
Jml sagemblengna: 1059
Ieu jumlah teh, jumlah tina data nu tina segi kamangpaatana bisa asup ka dua, tilu, atawa opat bagianana. Misalna wae: eurih. Eurih bisa dimangpaatkeun, salian ti akarna oge daunna. Kitu deui cangkudu, salian ti buahna, oge daunna bisa dilalab tur dijadikeun ubar mah (maag). Jadi, salian ti kasabit dina buah, oge kasabit deui dina daun.
Tah, sawatara tutuwuhan pikeun ubar di sabudeur urang, urang tabelkeun bae supaya gampil macana.
1. Antanan
Daun
Nambahan rewog dahar, ubar hareeng, bronhitis, utah getih, irung getihan (mimisan), diabetes
2. Bayem cucuk (Senggang)
Daun/pucuk
Bronchitis/nyeri dada
3. Awi
Tangkal ngora (iwung)
Ubar liver, utamana awi koneng
4. Babadotan
Daun
Ubar raheut
5. Baluntas
Daun
Ubar hareeng, ubar bau awak/baham, ubar kulit, disentri
6. Balingbing
Buah
Hipertensi
7. Balingbing/calingcing wuluh
Daun
Nyeri beuteung, encok, hipertensi, diabetes mellitus,
Buah
Batuk, hipertensi, diabet
8. Bawang beureum
Beuti
Hareeng, leuncangeun, asup angin
9. Bawang bodas
Beuti
Bisul, ngalancarkeun aliran darah
10. Bonteng
Buah
Sariawan, ngalancarkeun ASI, ngalemeskeun raray
11. Cangkudu
Pucuk & buah
Ngahampangkeun gawe hamperu, ginjal, diabet
12. Calingcing jukut (leutik)
Sakabehna
Hareeng, disentri, ngalancarkeun hed, hipertensi
13. Cau kulutuk
Buah/siki
Radang selaput lendir usus, ngaberesihkeun getih kotor
14. Cikur
Daun/rimpang
Radang lambung, asup angin, nyeri sirah, batuk, diare, ngalancarkeun hed, ngalangsingkeun.
15. Cereme
Daun/Buah
Hipertensi
16. Combrang
Kembang
Bau awak/baham, nambahan nafsu dahar
17. Daun dewa
Pucuk
Hipertensi, tumor, ngeureunkeun getih nu kaluar
18. Eurih
Daun, akar
Raheut
19. Gedang
Daun
Nguatkeun sekresi hamperu, hareeng nahun
Buah
Ngagampilkeun miceun
Akar
Ginjal
20. Gelang
Sakabehna
Radang selaput lendir
21. Handeuleum
Daun
Melepuh/kulit kabeuleum, Wasir
22. Hantap
Daun
Panas, panas di jero
23. Hiris
Daun/siki
Herpes, kurap
24. Imba/kadongdong cina
Daun
Bau awak/baham, jarawat
25. Jagong
Buah ngora
Diuretikum, ginjal
26. Jambu kulutuk
Jambu, pucuk
Demam berdarah, nyeri beuteung
27. Jambu monyet/mede
Daun ngora
Kulit kabeuleum/ku cipanas, radang kulit, gula, keputihan
28. Jamblang
Pucuk
Kudis
buah
Diabet
29. Jawer kotok
Daun
Ngabersihkeun getih kotor, raheut di jero
30. Jengkol
Pucuk
Borok
Buah/kulumud/kulit kayuna
Diabet
31. Katuk
Daun, akar
Ngalancarkeun ASI, hareeng, ngalancarkeun miceun
32. Kelor
Daun
Kurap, reumatik, epilepsi
33. Katepeng
Daun
Borok, hipertensi
34. Koneng
Rimpang
Mah
35. Kosambi
Kulit tangkal, Pucuk
Borok, raheut, cacingeun
36. Kahitutan
Pucuk
Mah, disentri, nyeri beuteung
37. Kangkung
Sakabehna
Ubar ngarah sare
38. Kumis ucing
Daun, kembang
Raheut di jeo, kelamin, ngabersihkeun getih kotor
39. Randa midang
Daun
Nambihan rewog dahar, supaya teu enek, ngaleungitkeun bau awak/panyakit kulit
40. Leunca
Pucuk, buah
Nambihan rewog dahar, nambihan gairah
41. Letah buhaya
Daun
Diabet
42. Mamangkokan
Daun
Bau awak, jarawat, tampek
43. Murbey (bebesaran)
Daun
Ngalancarkeun ASI, raheut, meresihan getih
44. Paria
Daun
Liver
Buah
Ngalancarkeun ASI, nambihan rewog dahar, ngabersihkeun getih kotor
45. Peuteuy selong (palanding)
Buah/siki
Cacingeun
46. Peuteuy
Siki jeung kulumudna
Diabet
47. Puring
Daun
Hareeng, mules
48. Saga Areuy
Daun
Sariawan
Raheut di jero
49. Salam
Daun
Panyakit kotor/kelamin
50. Saladah cai
Sakabehna
Hipertensi
51. Sasawi
Daun, siki
Nyeri sirah, ngahaneutkeun awak, hareeng, reumatik
52. Solasih
Daun, siki
Nyeri kahampangan, nurunkeun panas
53. Saledri
Daun/tangkal
Hipertensi, reumatik
54. Sampeu
Pucuk
Reumatik, hareeng, nyeri sirah, diare
55. Seureuh
Daun
Sariawan, bau awak/baham, getih kotor, raheut di jero
56. Surawung
Daun, siki
Hareeng
57. Takokak
Buah ngora
Nambihan gairah, nambihan tanaga, awet ngora
58. Terong
Buah
Nambihan sumanget, ngalancarkeun kahampangan, nambihan gairah
59. Turi
Daun, buah, kembang
Nyeri sirah, nambihan ASI, ngaleungitkeun nyeri
60. Waluh gede
Buah, pucuk, siki
Nambihan ASI, obat cacing, nambihan gairah
Tutuwuhan nu bisa dijadikeun ubar teh, rupa-rupa ngadaharna. Ilaharna nu diolah disebutna jamu atawa jajamu. Dina kabudayaan Sunda, perkara ubar kalintang pentingna. Titenan dina ngeuyeuk seureuh, di dinya aya pakakas batu pipisan jeung mutuna. Batu pipisan jeung mutuna ilaharna henteu kentob jeung ngeluk, tapi rata. Eta hal teh pikeun ngagampilkeun ngolah tutuwuhan nu rek dipake ubar.
Dina ngolah tutuwuhan pikeun ubar ge kalintang basajanna tapi unik. Geura aya istilah-istilah husus dina ngolah uubaran, kayaning: diinum (ubar nu mangrupa cai), dibaheum (sangkan seungit atawa cageur nu di jero baham), dibeuweung (ampir sarua jeung dibaheum tapi leuwih lembut tuluy diutahkeun/dikaluareun deui), digesek sangkan kaluar caina (contona bae daun babadotan), disiksik (bawang), direndos (dina coet), ditutu (dina jubleg sangkan lembut), dipipis (dina batu pipisan), dileumpeuh (contona daun handeuleum keur ubar bisul), digayem (mun taya pakakas), dibura (disemprot ku ramuan ubar nu digayem heula samemehna), dicekok (dipaksa diinumkeun), dileuhang (mandi atawa mandi sauna ‘mandi saab’tina godogan dangdaunan/akar-akaran), diulaskeun (geutah bawang bodas), dipoko (ramuanana ditempelkeun kana nu raheut laju dibeungkeut), dibalur (diubaran sakujur awakna/ nu nyerina tapi diluar kulit), jrrd.
Ku kituna, perkara pentingna kasehatan di tatar Sunda geus jadi hiji hal nu utama. Batu pipisan jeung mutuna eta mangrupa karya (artefak) tina pamikiran (falsafah) cageur (-bageur-bener-pinter), tur dipateakeun dina istilah-istilah ngolah ubar siga luhur (pangaweruh jeung tehnologi basajan). Ku ditempatkeunana kalungguhan cageur dina tataran kahiji, teu mangmang deui yen urang Sunda kalintang malirena kana kasehatan. Nu tangtu bae cageur-na dina konteks nu sampurna: jasmani jeung rohani; waruga jeung jiwa.
Tina usahana ngajaga kasehatan katiten oge kumaha patalina ngajaga kabersekaan lingkungan jeung dalitna hubungan manusa Sunda jeung alam sabudeureunana. Taya kagiatan eksploitasi, tapi nu aya ngajaga kasaimbangan alam hayati pikeun kaperluan kahirupan. Hal ieu mangrupa kearifan lokal (local wisdom) urang Sunda nu kalintang luhur ajenna.***
Cigugurgirang, 27022011Tinggalkan komentar


c: text/html

text:
Bueuk
Sebutan Bueuk nujul ka 200-an spésiés manuk prédator nokturnal solitér nu asup kana Ordo Strigiformes. Bueuk utamana moro mamalia leutik, serangga, jeung manuk lianna, najan aya ogé nu husus moro lauk. Bueuk aya di saampar Bumi, iwal Antartika, utamana Greenland, jeung sababaraha pulo nu mencil.
Daptar eusi
Panémbong[édit | sunting sumber]
Bueuk mibanda panon belo jeung ceuli nu nyanghareup ka hareup, pamatukna kawas heulang, sarta bunderan bulu sakuriling panonna nu disebut cakram beungeut (facial disk). Najan boga binocular vision, panonna mah aya dina "logak", sahingga kudu ngalieuk mun hayang ningali ka séjén tempat.
Bueuk mah awas ka nu jauh, tapi teu bisa nempo kalawan écés dina jarak ukur sababaraha sénti. Panempona alus pisan dina kaayaan nu remeng-remeng. Dina kaayaan poék mongkléng, bueuk aya nu bisa moro maké patokan sora. Sorana béda-béda, najan ku urang mah ilaharna sarua baé ukur "kuk". Cakram beungeut mantuan nyalurkeun sora rodensia kana ceulina. Dina sababaraha spésiés mah malah ceulina téh tempatna asimétris, sahingga leuwih hadé dina ngalelebahna.
Najan panémbongna teu mirip, bueuk téh leuwih deukeut ka nightjar (Caprimulgiformes) batan ka prédator diurnal dina ordo Falconiformes. Sababaraha ahli taksonomi nempatkeun nightjar saordo jeung bueuk, misalna dina taksonomi Sibley-Ahlquist.
Kukuna nu ranggoas sarta pamatuk bueuk nu seukeut jadi alat pikeun nyoéh-nyoéh mangsana saméméh diteureuy, najan aya ogé nu langsung diteureuy buleud-buleud. Bentuk jangjang katut buluna ngajadikeun hiberna méh teu soraan jeung teu katempo.
Élmuwan nu ngulik kadaharan bueuk kabantu ku kabiasaanana ngutahkeun nu teu bisa dicerna (tulang, sisit, bulu, jsb.) dina bentuk guruntulan/péllét. "Péllét bueuk" ieu sok dijual ka sakola pikeun bahan prakték dina pangajaran biologi jeung ékologi.
Endog bueuk kelirna bodas nu bentukna méh buleud, jumlahna tina ukur sababaraha nepi ka losinan gumantung spésiésna. Bentuk sayangna kasar, dijieun na tatangkalan, na liang taneuh, atawa guha.
Bueuk mah lolobana nokturnal, tapi aya ogé, kaasup bueuk pigmi (Glaucidium), nu crepuscular, atawa aktif dina mangsa ganti wanci, moro pasosoré atawa janari. Burrowing Owl (Speotyto cunicularia) jeung Short-eared Owl (Asio flammeus) mah malah sok moro pabeubeurang.
Bueuk pangleutikna nyaéta bueuk pigmi (pigmi = katé), nu panjangna ukur 13 cm, bébér jangjangna 32 cm, beuratna 50 g. Nu pangbadagna, nyaéta bueuk heulang: Bueuk Heulang Eurasian Bubo bubo jeung Bueuk Heulang Verreaux B. lacteus nu panjangna nepi ka 71 cm, bébér jangjangna leuwih ti 2 m, beuratna 4 kg.
- ORDO STRIGIFORMES
- Kulawarga Tytonidae: bueuk lumbung, 12-18 spésiés
- Kulawarga Strigidae: kira 195 spésiés.
- Kulawarga nu diajukeun Phodilidae: 1-2 spésiés (kiwari kaasup Tytonidae)
Mitos jeung dongéng[édit | sunting sumber]
Di Dunya Kulon, bueuk téh ngalambangkeun kawijaksanaan jeung pangaweruh (wisdom & knowledge) sarta déwi Aténa Yunani. Ieu kusabab Aténa téh déwi manuk nu mindeng digambarkeun dina wujud bueuk. Aténa téh lain ukur déwi kawijakan, tapi ogé déwi seni jeung kaahlian. Ti dieu, bueuk lajeng jadi lambang atikan jeung pangajaran, sakumaha nu katémbong dina taméng lambang-lambang universitas.
Di jaman Mesir Kuna, bueuk dina hiroglif ngalambangkeun 'm', nu sok digambarkeun sukuna pateuh. Déwi nu patali jeung bueuk sigana mah Akkadian Lilitu.
Dina budaya Jepang, manuk ieu mangrupakeun perlambang ajal. Nempo bueuk téh mangrupa totondén pigoréngeun. Nu ieu sarua jeung di Itali jeung Rumania, yén sora bueuk téh ngalambangkeun ayana nu maot. Di Romawi Kuna, bueuk ogé dianggap salaku sato nu patali jeung ajal, sabab hirupna nu nokturnal sarta nyayangna di tempat nu nyumput. Ku kituna, nempo bueuk pabeubeurang téh dianggap pigoréngeun.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Owl species of the World
- Animal Diversity Web Page: Owls
- Smithsonian Snowy Owl Info
- Australian Owls and Frogmouths
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Owl, ti Wikipédia édisi basa Inggris per 27 Oktober 2005
- Paul A. Johnsgard (1997). North American Owls: Biology and Natural History. Smithsonian Institution Press. ISBN 1-56098-724-3.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kloning
Kloning (Ing. cloning) hartina prosés nyiptakeun salinan idéntik ti nu aslina. Klon (clone) dina jihat biologi, ngandung harti sél tunggal (kawas baktéri, limfosit, jsb.) atawa organisme multisélulér nu sacara genetik idéntik jeung organisme hirup lianna. Ieu kadang nujul ka klon alami nu kaciptakeun nalika hiji organisme baranahan sacara aséksual atawa nalika dua individu nu idéntik sacara genetik teu ngahaja dihasilkeun (kawas dina kembar idéntik), tapi umumna mah sok nujul ka hasil rékayasa. Baca ogé klon (genetika).
Istilah klon diturunkeun tina kλwv, kecap basa Yunani pikeun "twig". Dina dunya hortikultura, éjahan clon kungsi dipaké nepi ka abad ka-20.
Daptar eusi
Kloning dina biologi[édit | sunting sumber]
Molekulér[édit | sunting sumber]
Kloning gén hartina ngékstrak gén ti hiji organisme (misalna ku PCR) sarta ngasupkeun hasilna ka organisme séjén (biasana maké véktor sahingga bisa diulik leuwih jero. Kloning gén bisa paké pikeun idéntifikasi gén nu patali jeung hiji fénotipe; misalna nalika para ahli biologi nyebutkeun yén gén panyakit X geus diklon, mangka nu dimaksud téh yén perenah jeung runtuyan DNA génna geus diidéntifikasi. Téhnik nu raket jeung ieu nyaéta subkloning, nu hartina mindahkeun gén ti hiji plasmid ka plasmid séjénna pikeun ulikan leuwih jero.
Sélulér[édit | sunting sumber]
Kloning sél hartina nurunkeun hiji populasi sél (populasi klonal) tina hiji sél tunggal.
Kloning organisme sacara umum ngandung harti nyiptakeun organisme anyar nu ngandung émbaran genetik nu sarua jeung sél tunggal indungna. Dina kontéks modérn, ieu bisa ngawengku transfer inti sél somatik, nyaéta ngaluarkeun inti tina hiji sél endog lajeng diganti ku inti nu diékstraksi ti sél organisme nu rék diklon (kiwari, boh sél endog atawa inti nu dicangkokkeunana kudu kénéh ti nu saspésiés). Kusabab intina ngandung ampir sakabéh émbaran genetik hiji bentuk kahirupan, sél endogna bakal mekar jadi organisme nu sacara genetik idéntik jeung "donor" inti. Disebut ampir, sabab organisme multisélulér mah boga mitokondria nu mawa émbaran gentikna sorangan, DNA mitokondria.
Hortikultur[édit | sunting sumber]
Istilah klon dipaké dina widang hortikultur nujul ka sakabéh turunan hiji tutuwuhan nu dihasilkeun tina réproduksi vegetatif.
Klon alami[édit | sunting sumber]
Kloning nu aya di alam (alami) dina sababaraha spésiés dsebut partenogenesis. Contona nyaéta Wasmannia auropunctata ("Sireum Seuneu", cocoanana karasa panas)), nu asli ti Amérika Tengah jeung Kidul, tapi geus sumebar ka wewengkon tropis. Hiji populasi spésiés ieu di Suriname, boh nu jalu atawa nu bikangna, bisa baranahan sacara klonal.
Aspék kaséhatan[édit | sunting sumber]
Usaha kloning nu hasil mah ukur saeutik: domba Dolly téh mangrupakeun hiji hasil ti 276 usaha nu gagal; aya borojol 70 énéng (ti salapan rébu uji coba), sapertiluna teu lana hirup.
Hal lian nu kapanggih tina ieu ékspérimén nyaéta patali jeung prosés ngolotan; domba Dolly ngolotan leuwih gancang batan normal.
Kloning spésiés lastari[édit | sunting sumber]
Kloning, atawa pasna mah rékonstruksi DNA fungsional ti spésiés nu geus lastari mangrupakeun salahsahiji angen-angen para élmuwan. Angen-angen ieu didramatisir dina novel karya Michael Crichton katut filmna nu kawentar: "Jurassic Park". Dina prakna, nu kungsi dicobaan téh nyaéta kloning Woolly mammoth, ngan hanjakal DNA-na gagal diékstrak ti awakna nu beku téa.
Domba Dolly[édit | sunting sumber]
Dolly (5 Juli 1996 – 14 Pébruari 2003), mangrupakeun mamalia munggaran nu dihasilkeun tina kloning sél sawawa. Diklon di Roslin Institute di Scotlandia.
Tumbu kaluar jeung rujukan[édit | sunting sumber]
- The Reproductive Cloning Network Artikel-artikel ngeunaan kloning, sumberdaya, jeung tumbu-tumbu ka nu séjénna
- Cloning in Focus, dadaran kompréhénsif ngeunaan panalungtikan kloning di Genetic Science Learning Center, Universitas Utah
- Click and Clone. Cobaan ku nyalira kloning beurit di laboratorium maya, ti Genetic Science Learning Center, Universitas Utah
- Cloned Cats in Texas
- Cloning News from Genome News Network (GNN)
- Discussion of cloning from the Roslin Institute - nu nalungtik Domba Dolly
- Cloning timeline: ti CNN
- Green Light to Cloning in Britain
- To clone or not to clone Artikel ti Journal of Postgraduate Medicine
- Cultural and social considerations in therapeutic and reproductive cloning
- Council for Responsible Genetics
- Epigenome NoE


text:
Aki Panyumpit
Aki Panyumpit nyaeta tokoh nu mindeng muncul dina carita pantun minangka tukang moro sato leuweung. Disebut Aki Panyumpit téh duméh pakarangna maké sumpit. Upama dicaritakeun, biasana babarengan jeung pamajikanana nu disebut Nini Panyumpit. Hasil morona biasana diwadahan dina koja si déngdékpoé. Dina Lutung Kasarung, Aki Panyumpit diperedih pikeun néwak lutung ku Prabu Tapa Ageung geusan anjeuna bobor saum. Sedengkeun dina Budak Manjor mah, aki panyumpit téh dititah pikeun néwak 27 lutung, 25 monyét, jeung jaralang (sarupaning bajing nu buntutna panjang).
Referensi[édit | sunting sumber]
- Ensiklopedi Sunda: Alam, Manusia, Budaya (Rosidi, dkk: 2000)


text:
Bonéka
Bonéka (tina bahasa Portugis boneca) nya éta sajinis kaulinan anu loba rupana, ilaharna manusa atawa sato, sarta tokoh-tokoh fiksi. Bonéka mangrupa kaulinan anu buhun, ku sabab dina jaman Yunani, Romawi atawa Mesir kuno bonéka téh geus aya.[1] Tapi pungsi, bentuk atawa cara nyieuna anu béda lamun dibandingkeun jeung jaman ayeuna. [1]
Sajarah jeung Kamekaran Bonéka[édit | sunting sumber]
Bonéka geus aya ti baheula sakitar 3.000 taun saencan masehi.[2] Nalika éta urang Mesir jeung Cina geus nyarieun bonéka anu bentukna basajan.[2] Bahan anu dipakéna téh tina kai, taneuh liat, atawa tulang sato.[2] Bonéka anu alus dijieun tina lilin jeung gading gajah. Jaman baheula bonéka lain keur kaulinan budak tapi dipaké pikeun kapperluan agama atawa upacara dat anu resmi. [2] Bonéka jaman baheula bentukna pikasieuneun jeung kaku.[2] Bonéka geus mimiti jadi kaulinan budak di taun 600 taun saencan masehi.[2] Ku sabab bonéka geus bisa dijadikeun kaulinan alatan bentukna teu kaku jeung bisa digerak-gerakeun.[2] Dina abad 5-15, bonéka masih tetep dipaké pikeun kaperluan ritual jeung agama.[2] Bonéka jadi kaulinan barudak sacara masal mimitina abad 15 di Kota Nuremberg, Augsburg, jeung Sonneberg, Jerman.[2] Bonéka kasebut dijieun tina taneuh liat, ki jeung lilin sarta dibéré baju anu ngagambarkeun awéwé Jerman.[2] Kamekaran bonéka ngeuyeuban alam dunya saperti di Inggris, Prancis, Itali, jeung Walanda nyarieun bonéka awéwé anu ngagambarkeun nagara séwang-séwangna.[2] Bonéka ieu dijadikeun oléh-oléh.[2] Abad ka-16, pabrik boneka di Walanda nyieun mata bonéka tina gelas jeung bisa dimajukeun nepi ka méré kesan jiga jalema beneran.[2] Tahun 1675, pabrik anu ngalengkepan bonéka maké buuk.[2] Dina tahun 1710, aya pabrik anu nyieun bonéka bisa ceurik, sedengkeun dina tau 1735 aya bonéka anu bisa leumpang ilaharna jalema.[2] Di ahir Perang Dunia I, Amérika kaasup nagara penghasil bonéka panglobana di dunya.[2] Di antara taun 1925 jeung Perang Dunia II, pabrik paranti nyieun bonéka leuwih ngirut deui.[2] Bonéka buatan pabrik dilengkepan ku ayana bonéka anu bisa ngicep kalayan lengkep jeung bulu matana, bisa calangap jeung aya huntuan.[2] Aya ogé bonéka anu bisa dahar jeung nginum sorangan.[2]


text:
Hipotalamus
Hipotalamus nyaéta bagian dina otak nu ngandung sababaraha nukléi/inti leutik nu boga rupa-rupa pancén. Salah sahiji pancén pangpentingna anu dipibanda ku hipotalamus nyaéta nyambungkeun sistem saraf ka sistem éndokrin ngaliwatan kelenjar pituitari (hipofisis). Hipotalamus (tina basa Yunani ὑπoθaλauoς = handapeun talamus) perenahna di handapeun talamus, luhureun batang otak. Dina terminologi neuroanatomi, hipotalamus téh mangrupa bagian ventral dina diencephalon. Hipotalamus aya dina otak sakabéh vertebrata.
Hipotalamus boga pancén dina sababaraha prosés métabolik jeung kagiatan Sistem Saraf Otonom. Suborgan téh nyieun jeung ngaluarkeun neurohormon, nu salajengna bakal ngarangsang atawa nyaram sékrési hormon-hormon pituitari. Hipotalamus ngatur temperatur awak, rasa lapar, hana'ang[1], fatigue, jeung daur sirkadian.
Daptar eusi
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
Rujukan lianna[édit | sunting sumber]
- de Vries, G.J. & P. Sodersten (2009). Sex differences in the brain: the relation between structure and function. Hormones and Behavior 55:589-596.


text:
1. Contoh Pidato Sunda | Amal-amal anu bakal nulungan urang di jero kubur
2. Contoh Pidato Sunda | Ngawangun Nagri nu Utami
3. Contoh Pidato Sunda | Masrakat urang masih kénéh seueur anu beurat pikeun nyumponan kabutuhan hirup
4. Contoh Pidato Sunda| Jangji-jangji Inohong kudu Ditedonan Jangji-jangji Inohong kudu Ditedonan
5. Contoh Pidato Sunda | Paturay tienung kelas 6 SD
6. Pidato Bahasa Sunda | Hikmah Puasa Jeung Kasantunan
7. Pidato Bahasa Sunda | Iman Kana Kodo dan Qodar
8. Pidato Bahasa Sunda | Manfaat Iman Kana Qodo sareng Qodar
9. Pidato Bahasa Sunda | Hikmah Iman ka Kitab-Kitab Allah
10. Pidato Bahasa Sunda | Panghulung Kalbu
11. Pidato Bahasa Sunda | Pidato nyambut dina mieling hari Kesaktian Pancasila
12. Pidato Bahasa Sunda | Ngesian Kamerdekaan (sudah digunakan)
13. Contoh Pidato Sunda | Kawajiban Diajar 12 Tahun
14. Contoh Pidato Sunda | Paturay Tineung Ti Wawakil Osis
15. Contoh Pidato Sunda | Paturay Tineung Ti Wawakil Guru
16. Contoh Pidato Sunda | Paturay Tineung Ti Wawakil Siswa
17. Contoh Pidato Sunda | Gubernur Jawa Barat - Mieling Milangkala Kota Bogor
18. Contoh Pidato Sunda | Biantara Nyérénkeun jeung Narima Calon Pangantén | Biantara Sesepuh ti Calon Pangantén Lalaki
19. Contoh Pidato Sunda | Biantara Nyérénkeun jeung Narima Calon Pangantén | Biantara Sesepuh ti Calon Pangantén Awéwé
20. Contoh Pidato Sunda | Ngaronjatkeun Kareeus Nonoman an Basa Sunda
21. Contoh Pidato Sunda | Gerakan Gandrung Tatangkalan
22. Contoh Pidato Sunda | Biantara Paturay Tineung TI Wawakil Siswa
23. Contoh Pidato Sunda | Ngajaga Kaendahan Lembur
24. Contoh Pidato Sunda | Mieling Hari Jadi Kota Bogor - Ngamumule Banda Budaya Sorangan
25. Contoh Pidato Sunda | Biantara Laporan Ketua Panitia Pasanggiri Pupuh
Sumber daya : http://kabarmu.blogspot.com


text:
Pulo Madura
Pulo Madura aya di wetaneun Pulo Jawa. Panjangna ti tungtung kulon nepika tungtung wetan bisa diliwatan ku kandaraan salila lima jam. Pulo ieu legana 5.250 km2 (leuwih leutik saeutik tibatan Pulo Bali) sarta jumlah pangeusina 4 yuta.
Géografi[édit | sunting sumber]
Pulo ieu kaayaannana rada garing, loba gunung kapur jeung tegalan. Beulah wetanna mah subur, bisa dipelakan.
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Pulo Madura dibagi jadi 4 kabupaten, nyaeta :
Pulo Madura kasohor alatan produksi uyahna, nu matak teu aheng lamun dingaranan Pulo Uyah.


text:
Kajeun Sahadat tapi lamun teu boga pamilih (kalimah kalih) sarua jeung nu ............................
Senin, 12 Maret 2012
BUDI DAYA (4)
Kajeun Sahadat tapi lamun teu boga pamilih (kalimah kalih) sarua jeung nu ............................
4 komentar:
Ama punten ieu jisim abdi bade tumaros eta anu titik-titik eusina naonBalasHapus
Hatur nuhun mugi tiasa ngawartosan ka simkuring anu masih keneh poeken
Sim abdi henteu wantun ngeusi titik2 tea da aslina ti panjenenganipun Mei K. kawas kitu. Tapi jawabna tah nu paling handap ... nyebah ka BERHALA.BalasHapus
- Anonim4 Juli 2012 07.11
ama punten dupi tarekat hakmaliah teh asli ti sunda? htr nuhun.BalasHapus
tarekat hakmaliah mah aslina ti Arab, ngan nu kawas kitu teh parantos dijalankeun ku urang Sunda jauh saencan turunna Kanjeng Nabi. Istilah sareng lakuna mah benten tapi inti na sarua. Makana ajaran Kanjeng Nabi leuwih gampang kahartos dijelaskeun ku cara Sunda.BalasHapus
Nuhun


text:
Ernst Mach
Ernst Mach lahir tanggal 18 Fébruari 1838 di Chrlitz-Tura ,Moravia Karajaan Austria. Tilar tanggal 19 Fébruari 1916 di Haar, Jerman.[1]
Anjeunna nyaéta sauwan fisikawan jeung filsuf Austria anu nyambungkeun prinsip penting ngeunaan optic, mékanika, jeung dinamika gelombang jeung anu ngarojog sawangan yén élmu pangaweruh téh nyaéta hiji organisasi konséptual tina data pangalaman sénsori atawa observasi.[1]
Mach diajar di imah nepika umur 14 taun, tuluy nuluykeun langsung ka gymnasium (sakola menengah luhur satingkat SMA) saméméh asup ka Universitas Vienna nalika umur 17 taun.[1] Anjeunna nampa gelar doktona dina widang fisika taun 1860 jeung ngagarap widang mékaika jeung fisika di Vienna nepika taun 1864, tuluy jadi profésor dina widang matématika di Universitas Graz.[1] Karesep mach geus dimimitian pikeun ngarobah psikologi jeung fisiologi ngeunaan sénsasi, sanajan anjeunna nuluykeun ngidéntifikasi dirina ku anjeun minangka saurang fisikawan jeung pikeun ngahubungkeun panalungtikan fisik salila karirna.[1]
Dina widang psikologi anjeunna diajar ngeunaan hubungan sénsasi (rasa) kana pangaruh stimulant éksternal.[2] Ruang, waktu, warna, sora, mangrupa unsure fisik, anu kiwari ogé dipaluruh ku para ahli psikologi jeung dipiharti minangka hal-hal anu teu ngan saukur ti dunya luar fisik tapi ogé anasir-anasir tina pangalaman batin urang.[2] Mach pohara kainspirasi ku Gustav Fechner.[2] Psikolog kiwari nganggap anjeunna minangka nu ngadegkeun téori Gestalt sarta panimu pikeun ngahambat saraf.[2] Sanajan dina dua abad ka dua puluh anjeunna leuwih kawentar minangka filsuf salila pangaruhna kana fisika jeung falsafah] fisika, nyaéta psikologi anu mangrupa kakuatan pangrojong utama di satukangeun falsafah élmu pangaweruh.[2]


text:
Napoleon Bonaparte
Napoleone di Buonaparte atawa anu aksohor Napoleon Bonaparte nya éta jéndral dina mangsa révolusi Perancis jeung konsul Perancis (11 Nopémber 1799 - 18 Méi 1804) anu gumelar tanggal 15 Agustus 1769 di kota Ajaccio, Corsica, Perancis[1][2]. Napoleon anu jenius ieu nya éta teureuh ménak ti kulawarga Bounaparte asal Italia[2]. Napoleon kasohor alatan kamampuh dina mingpin Perancis nepi ka bisa ngawasaan sabagéan wilayah Éropa boh ngaliwatan jalur diplomasi atawa perang[1][2]. Nagara-nagara anu kungsi dikawasa ku Napoleon Walanda, Swedia, sabagian wilayah Italia anu direbut ti Austria jeung Polandia[2].
Napoleon jadi siswa di Akademi Militer Brienne taun 1779 dina umur 10 taun, tuly lulus dina umur 15 taun[2]. Karir militérna mulai naék sabada ngéléhkeun Austria jeung Prusia[1][2]. Pébruari 1800, Napoleon diangkat jadi konsul Perancis, tuluy ngabebenah sistem nu aya di Perancis[1]. Napoleon diangkat jadi kaisar di Katedral Notre-Dame, taun 1812, Napoleon diasingkeun ka Elba lantaran éléh perang[1]. Dina peperangan Waterloo, tenatara Perancis diéléhkeun ku gabungan tentara Inggris, Walanda, jeung Prusia anu nyababkeun Napoleon diasingkeun ka pulau Saint Helena salaku tawanan perang Inggris[2][1]. Dina bulan Méi 1821, Napoleon maot alatan kanker beuteung[1].