text:
SASAKALA SITU BAGENDIT
(Naskah Drama)
Kacaritakeun di hiji desa anu leutik. Aya hiji awewe anu katelahna nyi Endit, manehna teh keur mondar-mandir di buruan lantaran bingungeun ku kakayaana anu sakitu lobana. Kumaha carana meakeun harta bandana anu sakitu lobana, padahal disagedengeun imahna loba tatanggana anu kalaparana, tapi manehna teu haying nyaho saeutik-eutik acan.
Babak I
Nyi Endit :Aduh mani bararingung teuingnya hirup téh! nya malumlah ari jadi jalma pangbeungharna di lembur mah, lamun ceuk paribasana téa mah éstuning bru di juru bro di panto ngalalayah di tengah imah! sawah satungtung deuleu, aprtement papencar dimamana! Pokona mah, bingung euy méakeun duit téh!!!
éh ké..ké ari si Papih geus balik acan nya ti London? Da rarasaan mah poe ayeuna balikna the!
Papih : Assalamu’alaikum……..,mamih….mamih….! Papih geus mulang yeuh!! buruan ah, geura siapkeun cai panas ka si Ijah, keur papih mandi! maklum, AC di mobil ruksak yeuh!!
Nyi Endit : Ijah…ijah….!!
Ijah : nya, Gan…..?
Nyi Endit : éta pangnaheurkeun cai keur si Papih…..
Ijah : mangga, Gan……!
Nyi Endit : Pih, kumaha di London téh? bérés teu ténder jeung si Michael téh?
Papih : Nya atuh, sanés Papih ngaranna lamun teu suksés mah! malahan mah, tuan Michael memperpanjang deui kontrak kerja jeung urang, cenah Burger jéngkol nu diproduksi ku urang loba peminatna!
Nyi Endit : Wah, alus atuh Pih! teu hanjakal mamih kawin jeung papih téh atuh….
Ijah : gan itu caina parantos siap!!!
Papih : mih papih mandi heula nya,, eh jah sakalian pang cokotkeun anduk di lantai 7 make lift we nyokotna
Ijah : mangga gan!!
Emod : Assalamu’alaikum…………., mamih…..3x. Emod tos mulang sakola yeuh..!
Nyi Endit : Éh, anak mamih nu panggantengna tos mulang gening!! kumaha tadi di sakola téh?
Emod : Ih……mamih….!tadi Emod di lédék ku babaturan Emod, cenah sapatu Emod mah geus katinggaleun jaman….babaturan Emod ayeuna boga sapatu buatan Amerika.
Nyi Endit : Aduh….., kurang ajar pisan éta barudak téh! geus tong sieun ké ku Mamih dipangmeulikeun sapatu buatan ti Cibaduyut tina kulit buaya. éh, ké heula kétang! apan korét téh pangkal kaya! can jebol mah moal pang meulikeun ku Mamih,paké heula wé nu éta! tuh si Papih geus mulang ti London!
Emod : Oh, Papih tos mulang ti London, mih? asyik….pasti nyandak oléh-oléh nu loba euy!!
Emod : Papih…….3x, meunang naon ti London téh? aya oléh-oléh teu keur Emod?
Papih : Ah…, di Londonna gé euweuh nanaon! sarua wé jeung di Indonésia, euwueuh nu anéh. Kalah wé hargana nu mararahal!
Emod : Jadi Papih mawa naon atuh?
Papih : Nya éta wé mawa jéngkol London sakarung.
Emod : Jéngkol deui….jéngkol deui! cenah wé jalma beunghar! ari dahar jeung jéngkol!
Papih : Éh, manéh tong ngomong kitu! mun euweuh jéngkol manéh moal bisa sakola.
(Nyi Endit nyampeurkeun).
Nyi Endit : Aya naon ieu téh? gawé téh guntreng waé!
Emod : Mih, maenya jauh-jauh ka London gera! ari oléh-oléhna jéngkol deui, jéngkol deui!
Nyi Endit : Eh, tong salah! jéngkol London téh ngeunah pisan…..! ké ku Mamih pang nyieunkeun semur jéngkol special rasa strawberi keur Emod.
Emod : Ah, mamih mah saruana jeung si papih!
(si Emod ngaléos).
Papih : Eh, rék kamana deui? kakara datang langsung indit deui!
Emod : rék ulin ah ka babaturan!! lieur di imah waé!! bau jéngkol!!
Papih : Budak téh ulin wéh jeung ulin waé!! lain ngabantuan kolot!
Babak II
Di jalan, si Emod panggih jeung si Sekar, Lastri, jeung Fitri keur arulin catur dipinggir jaln.
Fitri : A Emod!
Sekar : Mod, rék kamana manéh?
Emod : rék ulin wéh, néangan batur!
Sekar : cenah Bapa manéh karék balik ti London euy! mawa oléh-oléh atuh?
Emod : nya geus tangtu atuh! urang dipangmeulikeun sapatu buatan London asli……….
Sekar : wah, pasti alus pisan atuh!
Lastri : Emod mah bagja pisan nya boga kolot nu benghar!
Emod : Nya geus tangtu atuh, iyéy……..!
lastri : mana atuh oléh-oléh kanggo Lastri?
Emod : ah…, hilap! pami hoyong mah, tuh di bumi seueur jéngkol London.
Sekar : aduh, hayang atuh urang, Mod! pasti pééd pisan meureunan nya?!
Emod : tapi keur manéh mah sasiki baénya?
Sekar : Ah, manéh mah dasar korét.
Emod : Manéh tong loba-loba dahar jéngkol euy! bisi jéngkoleun!!
Emod : nya geus atuh urang rek balik heula, nyiapkeun hadiah keur lastri.
Emod : Sekar kadieu heula, kumaha geus disalamkeun acan ka si Lastri teh?
Sekar : beres atuh mod!!
Babak III
Si Emod balik ka imah. Manéhna ka dapur néangan jéngkol keur Lastri. Tuluy manéhna ngérésékan jéngkol nepi ka adina datang.
Iroh : keur naon manéh?
Emod : keur ngérésékan jéngkol.
Iroh : jéngkol keur saha?
Emod : keur Lastrilah……
Iroh : rék naon manéh bura-béré ka si éta! Pikasebeleun jelema na gé! Béjakeun ka si Mamih, siah! Mamih…..mamih…..( si Iroh ngageroan indungna).
Nyi Endit : Naon Iroh….? siga di leuweung waé ngomong téh!
Iroh : Eta gera tingali si Aa, ngérésékan jéngkol mani loba keur si Lastri.
Nyi Endit : Eh….budak téh! Ulah….ulah………! sia mah barang béré ka batur! Batur gé tara méré ka urang!sing inget atuh! Korét pangkal kaya…….!
Emod : baé atuh mih, da loba lin?
Nyi Endit : loba-loba ogé, béak mun dibikeun ka batur mah!
Emod : ah, si Mamih mah korét!
Nyi Endit : mun teu kitu mah! Sia ogé moal bisa dahar! Sing inget…korét téh pangkal kaya! Eh..eh! geus éta kaluarkeun deui jéngkolna!
( Nyi Endit mangkat, bari kukulutus : ’dasar budak leutik teunyaho apan? Korét téh pangkal kaya!)
Babak IV
Disagédéngeun éta, aya hiji kulawarga anu kaayaanana patukang tonggong jeung kulawarga Nyi Endit. Imahna ogé mung saukur imah leutik, nu témbokna ogé can ditémbok-témbok acan. Pokona mah jauh ti imah nu layak ditempatan.
Ma Ipah : Bah….kumaha atuh ieu téh? Ema mah mani aréra ka guru si Romlah. Ayeuna si Romlah geus tilu bulan nunggak can bayaran, terus hutang kasasaha. Can deui anu diwarung bi Kokom mah!
Abah : Nya kumaha atuh, Ma? Da kabeneran usaha Abah keur tiiseun, komo ayeuna mah keur usum hujan! Pan Es Cendol Elisabet mah teu cocok dijualan mangsa keur usum hujan, lin? Nya urang ihtiar sakuat tanaga heula wéh!
Ma Ipah : Kudu ihtiar naon deui atuh, Bah? Ingon-ingon geus béak dijualan, keur dahar sapopoé. Boga tatangga beunghar teu bisa di andalkeun. Sigana téh Nyi Endit sakulawarga mah meureun teu boga haté nya, bah? Maenya aya tatangga kalaparan teu naglieuk-ngalieuk acan! Boro-boro méré, ngahutangkeun gé teu méré!
Abah : geus atuh ambu, urang téh keur mah geus susah dunya téh, tos nepi susah ahérat atuh! Geus, ulah ngomongkeun batur, keun wé da éta mah keur maranéhanana sorangan.
Romlah : Assalamu’alaikum………., Ma….Abah….! Romlah meunang surat ti sakola.
Abah : surat naon, neng?
Ma Ipah : ah, si Abah mah sok pura-pura baé! Nya pastina ogé surat nitah mayar atuh! Pan apal meureun, si Romlah geus tilu bulan nunggak SPP.
Romlah : Ma….Bah…., Romlah éra ku babaturan. Romlah sok di lédék waé ku babaturan, cenah mah geus wé teu boga duit mah tong sakola!
Ma Ipah : Innalillahi…Abah, nya kudu kumaha atuh? Ema mah geus teu sanggup deui ngalakonan kahirupan téh! Duh, meuni kieu-kieu teuing hirup téh, Bah!hiks…hiks….
Abah : Istigfar.., ambu….istigfar…..! yeuh, dimana-mana ogé Gusti mah moal ngantepkeun mahlukna sangsara, insyaAlloh pasti rejeki mah bakal datang ti panto nu moal disangka-sangka. Tapi urang kudu usaha anu sakuat tanaga heula.
Ma Ipah : nya usaha naon dieu atuh, bah? Pan apal meureun abah gé! Urang ayeuna geus teu boga nanaon deui keur jualkeuneun!
Abah : ké, ambu! Abah rék nyobaan ngalamar gawé ka Ny Endit., sugan wé butuheun tukang kebon.
Ma Ipah : atuh éta sarua baé jeung bohong! Pan apal meureun sifat meditna ogé euweuh nu nandingan?
Abah : Atuh, Ambu! Urang téh ’ulah kuméok saméméh dipacok’, sok sanajan Abah geus apal ka Nyi Endit kumaha, nya sugan wé jeung sugan aya hidayat ti Gusti Alloh.
Ma Ipah : nya éta mah terserah Abah wé lah!
Romlah : Ma, Bah, geus waélah mémang Romlah geus kudu eureun sakola, Romlah mending milu jeung mang iwan ka Jakarta. Lumayan jadi pembantu-pembantu ogé, pan di Jakarta mah gajihna gedé. Sugan mun balik jadi jalma suksés!
Abah : Eh entong! Sok sanajan Abah jeung Ema teu boga duit, tapi Romlah kudu tetep sakola. Kumaha baé carana. Baé tong dipikiran masalah duit mah, keun ku Abah ditarékahan. Sok sanajan sirah dijadikeun suku, suku dijadikeun sirah. Peupeujeuh Abah jeung ema mah teu lulus-lulus acan, nya Romlah sugan atuh bisa leuwih ti Ema jeung Abah.
Abah : Ambu!!
Abah : Ambu…du’akeun abah nya…. Ayeuna Abah rék ka imah Nyi Endit rék ngalamar gawé.
Ambu : mangga Bah…ngan omat wé lamun rék datang ka Nyi Endit mah kudu nyiapkeun méntal nu ékstra.
Abah : Romlah…du’akeun Abah nya..! Ngarah Romlah bisa sakola deui saperti biasa.
Romlah : Muhun Bah…
Si Abah ninggalkeun imah anu leutik. Saléngkah, dua léngkah nepi ka teu kaitung deui sabaraha léngkah Abah leumpang. Ahirna nepi ka imah Nyi Endit.
(Tok…tok…tok… bari ngetrok panto si Abah datang pinuh ku harepan)
Nyi Endit : Emod…! (3x). Éta pangnempokeun di luar aya saha meuni gandéng ngetrok panto téh! Cukup ku sakali wé atuh! Meni lebay pisan! Tapi inget nya Mod! Lamun éta di luar téh pangemis, langsung wé usir tong dibageuran nya! Hiji deui, yén korét téh pangkal kaya hahaha…(Nyi Endit seuri kuatka geunah)
Emod : Siap Mih! (bari leumpang nyampeurkeun panto)
Abah : Dén, dupi mamah na aya?
Emod : Oh…aya mang. Dupi aya peryogi naon nya? Mangga atuh kalebet heula, ké ku abi diwartosan heula si Mamahna…
Abah : Oh..muhun mangga atuh (bari di haténa ”ieu budak téh sopan pisan nya, patukang tonggong pisan jeung indungna”)
Emod : Mih…tuh aya tamu, cenah mah aya perlu ka Mamih.
Nyi Endit : emang saha kitu Mod? (mamih nanya panasaran)
Emod : Duka atuh…da Emod ogé teu apal.
Nyi Endit : saha nya? Rék naon ka dieu?!!
Abah : Kieu Gan…kaleresan abdi téh nuju peryogi pisan bantosan ti Agan, kaleresan abdi ayeuna nuju nganggur sedengkeun kabutuhan hirup kudu terus dicumponan, intina mah…abdi dongkap ka dieu téh badé ngalamar gawé.
Nyi endit : Oh…rék ngalamar gawé? Sugan téh rék nginjeum duit! Nyaho teu? Di dieu mah euweuh lowongan gawé keur baramaen!!!
Abah : tapi gan abdi butuh pisan bantosan ti Agan!!
Nyi Endit : yeuh teu beunang diomongan maneh mah, kaditu mantog siah!
Abah : Nya atuh ari kitu mah, hatur nuhun pisan Gan…. Punten pisan tos ngarépotkeun…
Nyi Endit : Heueuhlah jug geura indit tong loba bacot!
Sabenerna di jero haté Abah, hayang ceurik. Ceuk pikirna kieu pisan jadi jalma miskin téh, hirup mung jadi saukur mangandeuh nu bisana nyusahkeun batur wungkul.
Léngkah anu tadina karasa hampang ngadadak jadi karasa beurat, pikirna deui kumaha jadina mun tepi di imah ngomong naon ka Romlah jeung ka Ambu. Léngkah beuki beurat, harepan geus leungit kamana, di imah Ambu jeung Romlah geus ngarep-ngarep kabar naon nu rék dibawa ku si Abah, sok sanajan si Ambu geus apaleun yén pasti moal mungkin meunang kabar nu alus. Teu pati lila, Abah nepi ka imahna.
Sanggeus kajadian éta, Abah mulai usaha dagang cingcaw. Dina hiji peuting Abah kakara balik dagang cingcaw.
Abah : Assalamu’alaikum…
Ambu : Wa’alaikumsalam…
Abah : kamana si Romlah?
Ambu : Tos peureum Bah ti sanggeus isya. Kumaha dagang cingcaw teh Bah? (bari ngasongkeun sacangkir kopi )
Abah : Hampura nya…céndol téh teu pati payu, itu aya kénéh sabuleng…
Ambu : Oh…. Teu ku nanaon atuh Bah, meureun emang sakitu rizkina. Ari tadi Abah mawa sabaraha sabuleng?
Abah : sabuleng…(pasemon nu tiis)
Fitri : Abah Fit, hoyong emam!
Abah : kutan, ambu si neng teu acan emam?
Ambu : Fit pan tadi teh entos emam?
Fitri : atuh ambu da masih lapar kenenh.
Ambu : Fit entos atuh pan itu aya sapiring oge keur si abah!
Abah : neng kadieu atuh dihuapan ku abah!
Aambu : abah pan abah can dieusian nanaon ti isuk oge, ngan ngaleueut cai herang wungkul sagelas.
Abah : ah keun wae ambu abah mah masih kuat, ieu karunya si fitri bisi teu tibra bobona.
Abah : anggursi, ambu itu pang mindahkeun dagangan abah ka jero imah nya!
Babak V
Kacaritakeun di Imah Nyi Endit, si Emod jeung Iroh keur balakecrakan dahar. Nya maklum da poé harita téh poé minggu. Sok sanajan biasana poé minggu téh dipaké beberesih imah, tapi ku sabab Nyi Endit mah boga pembantu jadi gawé sakulawarga téh senang-seneng waé. Teu pati lila datang si sekar jeung si lastri babaturanna si Emod.
Sekar : punten..punten..punten
Emod : mangga, eh sekar asup kar!
Sekar : kieu mod, kamari téh hadiah keur si lastri geus di bikeun ku dewék tapi….
Emod : terus..terus…! (motong omongan si sekar)
Sekar : sabenerna mah si lastri ogé jigana aya hate ka emod téh. Ngan si lastri ngahanjakalkeun naha maké nitah batur sagala, heunteu ku sorangan.
Emod : atuh kumaha jang, pan apal meureun emod eraan, komo lamun deukeut jeung awéwé mah, sok ngadadak kaluar kesang badag kesang lembut.
Sekar : Ah maneh mah nanaon ogé perlu kawani, da lamun teu kitu mah mana atuh anu ngaranna pangorbanan. Komo ieu mah keur jalma anu dipikanyaah jeung nu dipadeudeuh ku emod.
Keur serius ngomongkeun neng lastri antara emod jeung sekar, kadengé sora panto aya nu ngetrokan!
Baramaen : Sampurasun, sampurasun….. Sampurasun….
Emod : Iroh, itu pangbukakaeun panto jigana mah aya tamu!
Iroh : Ih, si aa mah nitah, bi Ijah tuh pang mukakeun panto!!!
Ijah : mangga gan,,,
Baramaen : neng..pasihan neng…!, ema tos tilu dinten teu acan ngadahar sangu!
Emod : bi, saha nu datang téh? (si Emod nyamperkeun)
Ijah : baramaen den!!!
Emod : oh nya keun ke ku emod urang pasihan,,,
Emod : punten, mak mung sakieu hatur lumayan!
Baramaen : hatur nuhun pisan den!!!
Iroh : ih ari si aa nanaonan mere ka baramaen, ke bisi deudeuieun datang ka imah urang deui.
Iroh : awas ah….. ku Iroh di bejakeun ka si mamih geura!!! Lamun aa geus méré ka anu ngemis. (bari nyampeurkeun nyi Endit, rék laporan ceunah mah).
Sekar : tah Emod, ieu anu alus dimanéh téh!!! Sok sanajan indung manéh meditna geus kasohor ka manca nagara, tapi manéh mah béda pisan jeung indung manéh téh! Jigana hal éta anu ngalantarankeun si Lastri reuseupeun ka émod téh!
Emod : ah,,, manéh mah bisa waé jang!!!
Nyi Endit : Heh…. Emod ari manéh nanaonan méré duit ka nu ngemis? Kawas bisa ngala duit baé. Apal teu yeuh ari jaman kiwari mah neangan duit hésé. Apan ceuk mamih ogé korét téh pangkal kaya, inget teu?
Emod : atuh mih,,, da Emod mah teu téh tega nempo Emak-emak meni geus teu walakaya kitu. Da bari na ogé duit anu dibikeun ku Emod mah éta téh duit jajan Emod.
Nyi Endit : pokona mah teu hayang nyaho, awas lamun sakali-kali deui méréan kanu ngemis! Duit jajan manéh ku Mamih bakal dipotong.
Papih : aya naon atuh, asa mani raribut kieu!
Nyi Endit : éta geura Papih, si Emod méré duit ka nu ngemis, kawas bisa ngala duit waé.
Papih : Alah…sugan téh aya naon. Baé waé atuh Mamih! Itung-itung sedekah… Pan urang téh jarang méré sidekah ka pakir miskin.
Nyi Endit : Euleuh-euleuh ari si Papih! Kaasupan jurig naon??? Kuat ka hayang sidekah sagala! Geus ah!! Mamih rék ka salon heula geus tilu poé yeuh can di pédi-médi. (bari indit ngaléos)
Papih : Dasar awéwé! Gawé téh teu ka emol balanja, nya ka salon! Méakkeun duit waé!!!
Babak VI
Isuk-isuk keneh geus aya bi Eha, keur sasapu di pakarangana, manehna teh katelah si ratu gosip, pas aya bi juju langsung wae manehna ngajak ngagosip jeung bi juju!!!
Warga 1 : kokom, kokom,,,
Warga 2 : aya naon bi Eha?!
Warga 1 : eh hayang gosip anu hot teu???
Warga 2 : emang gosip naon kitu, bi Eha mah masih isuk keneh geus ngagosip,,,,
Warga 1 : ih,,, atuh lain bi Eha ngarana lamun henteu ngagosip mah, hehe…
Warga 2 : heueuh lah, da maneh mah ratu gosip sadunya! Mang gosip naon kitu???
Warga 1 : eta, salaki nyi endit mang Jana!!!
Warga 2 : nya kunaon kitu mang Jana???
Warga 1 : kamari basa kuring balik ti pasar ningali mang jana dicarekan beak karep ku nyi Endit, ceunah mah mang Jana teh rek ngalamar gawe ka nyi endit, tapi apal teu di kumahakeun ku nyi enditna??
Warga 2 : emang di kumhakeun kitu bi? Nanya panasaran
Warga 1 : eta mang jana geura disebut baramaen ku nyi endit!!!
Warga 2 : eleuh mani tega pisan nya eta nyi endit.
Warga 2 : alah siah, urang poho keur masak pindang di dapur, urang balik heula atuh bisi katutungan…
Babak VII
Isukanana, di imah Nyi Endit aya acara sukuran mangrupa pésta nu meriah. Ngan tamu anu beunghar hungkul nu bisa datang ka pésta éta.
Tuluy, dina poé nu sarua, Romlah teu bisa barangdahar nanaon ku sabab euweuh dahareun saeutik-eutik acan. Kacida patukang tonggong jeung pésta nu diayakeun ku Nyi Endit. Abah nu teu téga ningali anakna nu kalaparan maksakeun datang ka Nyi Endit.
Saacan indit, Ambu nanya ka Abah nu geus dihina ku Nyi Endit, tapi abah nékad ménta tulung ka Nyi Endit demi anakna nu dipikanyaah.
Di imah Nyi Endit, Abah papanggih jeung salakina Nyi Endit.
Papih : Eh Abah, kumaha damang?
Abah : Alhamdulilah séhat, tapi…
Papih : Tapi naon Bah?? (nanya panasaran bari kerung)
Abah : Saleresna abdi téh isin upami ngdugikeun kaayaan ayeuna téh, kumargi ayeuna pun bojo jeung pun anak téh geus sababaraha poé teu kaparaban. Dagang céndol teu pajeng waé. Ku kituna, isin teu isin abdi hoyong neda pitulung ka Bapa sangkan pun anak jeung pun bojo tiasa ngaraosan deui nu namina sangu.
Ngadangu kitu si Papih éra ningali sasamana teu bisa dahar sabaraha poé sedengkeun salila ieu kulawargana miceunan duit sangeunahna. Tuluy manéhna ngaléos mawa dahareun keur si Abah. Nalika kitu, Nyi Endit datang ningali si Abah.
Nyi Endit : Rék naon deu manéh ka dieu? Apal teu, ieu acara téh keur jalma-jalma nu beunghar hungkul. Manéh mah teu pantes datang ka dieu. Eh..eh..eh..nincakkeun suku ogé geus haram hukumna!
Abah : Astagfirullah…meni téga Agan nyarios sapertos kitu! Naha Agan téga ningali kulawarga abdi teu tuanng sababaraha dinten? Ayeuna anak jeung pun bojo téh nuju ngantosan di bumi bari ngaharepkeun abdi nyandak tuangeun kanggo ngaganjel patuangan.
Nyi Endit : Dasar baramaen! Bisa na ngan ménta-ménta! Abong jalma teu gableg ka éra! Naha éta boga kulit beungeut téh meni kandel-kandel teuing!!!
(Nalika Nyi Endit ngahina Abah, si Papih datang bari mawa sangu jeung sapuratina nu geus dibungkus)
Nyi Endit : Tuh geningan dahareun manéh geus datang! Tah lebok ku sia!!! (Nyi Endit ngalungkeun dahareunana)
Abah langsung ninggalkeun imah Nyi Endit bari mawa batin nu kanyenyeri. Sapanjanng jalan Abah istighfar bari ngado’a ka Gusti sangkan kabeungharan nu dipiboga ku Nyi Endit bisa méré hidayah ka manéhna.
Babak VIII
Dua poé sanggeus éta, halodo panjang ngadatangan lembur éta. Sawah gararing, taneuh bareulah nepi ka euweuh tatangkalan anu héjo deui.
Di imah Abah, nalika abah jeung Ambu ngobrol, aya anu keketrok. pas di buka aya saurang aki-aki.
Aki-aki : Assalamu’alaikum…
Abah : Wa’alaikumsalam…, mangga calik ki, aya kaperyogian naon nya? dupi tiasa dibantos?
Aki-aki : Kieu, aki téh tos mapah tebih pisan…dina hawa nu panas kieu aki téh ngaraos capé jeung haus dupi aki nyuhunkeun cai kanggo ngicalkeun kahaus ieu?
Abah : Muhun…muhun mangga atuh aki… Ambu…punten pangnyandakkeun cai kanggo aki.
Ambu : (ngaharéwos) Ari si Abah, pan ayeuna téh keur halodo jeung cai téh keur hésé, eukeur mah hésé ieu di dapur tinggal satéko deui.
Abah : Ambu…dangukeun abah nya…ari rizki mah moal kamana da sagalana ogé geus aya nu ngatur urang pasrahkeun baé wé ka Gusti Alloh. Sok atuh énggal candak, karunya aki tos hauseun urang mah engké wé deui…
Ambu : Enya atuh Bah…mangga (ngeluk tungkul bari indit mawa cai)
(teu lila Ambu datang bari mawa cai nu ukur satéko leutik deui)
Ambu : Aki,,,ieu mangga nyanggakeun, hapunteun mung aya cai wungkul,, ma’klum di dieu mah katuangeun téh hésé.
Aki : Hatur nuhun teu sawios-wios. kieu nya…Aki datang kadieu téh lain nganjang wungkul, tapi aki rék ngabéjaan yén ieu halodo téh masih panjang.
Abah : alus atuh nya Ki!! lamun kitu mah céndol téh bakal payu terus atuh…
Aki : éh…ari manéh, pan nanaon téh merlukeun cai. ari manéh rék ngala cai dimana pan ngaranna ogé usum halodo?!!
Abah : Oh…heueuh nya? (abah tungkul)
Aki : Ceuk aki mah, mening ayeuna mah pindah ti ieu tempat ka anu leuwih genah tuluy néang pakasaban séjén. tah kitu wé ayeuna aki rék neruskeun deui lalampahan aki. Assalamu’alaikum…
Abah : Wa’alaikumsalam… ambu…
Sanggeus aya aki ka imahna abah teu bisa sare sapeupeuting terus mikiran uucapan si aki tadi berang, poe isukanana.
Ambu : aya naon bah, gawe teh ngan huleung jentul bae?
Abah : ambu kamari teh si aki ngomong yen di kampung urang teh bakal kacadian halodo anu kacida panjangna, ku kitunasanggeus dipikaran ku abah ayeuna mah urang balik we ka lembur urang nu baheula.
Romlah : abah, ambu kumaha SPP romlah teh. Romlah er ku babaturan romlah sok ngledekan bae.
Fitri : ambu hayang jajan!
Abah : romlah, Fitri dangukeun abah. Sigana mah yrang kedah pindah ti ieu lembur kusabab aya nu mere beja yren usum halodo teh masih panjang pisan.
Abah : ambu geura ajakan tah barudak beberes di kamer, abah rek ngaberesan parabotan.
Ambu : nya bah!
Abah sakulawarga pindah di lembur aslina di legok hangseur. sedengkeun di imah, Nyi Endit nyalsé ngani’matan hartana.
Babak IX
(Iroh nu keur di tukangeun imah ngageroan Nyi Endit)
Iroh : Mamih…(3x)
Nyi Endit : Naon Iroh? meni gogorowokan wéh pagawéan téh!
Iroh : Ari itu saha nu keur ngala cai ti sumur urang?
Nyi Endit : hey…aki-akin péot, keur naon di dinya?
aki : Aki ngan ménta cai saeutik. aki haus geus jalan jauh.
Nyi Endit : Ah! saha nu paduli. (ngadorong si aki nepi ka labuh ngagudubrag)
(Aki hudang deui bari jag-jag)
Aki : tinggalikeun Nyi Endit naon nu rék katarima ku kalakuan manaéh salila ieu (aki bari nunjuk ku iteuk nu di bawana)
Teu lila ti dinya sumur jadi pinuh, cai terus mudal.
Nyi Endit : Aki, meni bageur méré cai loba hahaha…(aki geus ngaleungit)
Iroh : Mih, si Aki ngaleungit!
Nyi Endit : ah baé teu paduli. ayeuna nu penting mah urang boga cai loba jeung moal kahalodoan deui.
Iroh : oh…heueuh nya?!
(Nyi Endit jeung Iroh seuseurian)
Iroh : Mih…naha éta cai téh teu eureun-eureun? beuki dieu beuiki loba?!
Nyi Endit : Eh, heueuh nya? alah siah Roh! kumaha kalahka jadi banjir kieu. Aduh….itu korsi mahal jeung stok jéngkol ti gudang jadi kakeueum… alah…kotah emas tina lomari kumaha…?
Cai beuki loba nepi ka ngeueum Nyi Endit jeung harta bandana. éta cai ngajadikeun imah jeung tanah Nyi Endit jadi hiji Situ. Kiwari ayeuna dikenal ku ngaran SITU BAGENDIT…
Rengse!!!!


c: text/html

text:
Tari Péndét
Tari Pendet mimitina tari muja anu sok diayakeun di pura, tempat ibadah umat Hindu di Bali, Indonésia.[1] Tarian ieu ngalambangkeun nyambut turunna déwata ka alam dunya. Lila kalilaan, para seniman Bali ngubah Péndét jadi ucapan selamat datang, sanajan tetep ngandung anasir anu sakral-religius.[1] Nu nyiptakeun koreografer bentuk modérn tari ieu nya éta I Wayan Rindi.[1] Biasana tarian ieu dipintonkeun sanggeus Tari Rejang di buruan pura biasana nyanghareup ka arah suci (pelinggih) kalayan maké baju upacara jeung masing-masing penari mawa sangku, kendi, cawan, jeung kalengkepan sasajén lainna.[1] Tari péndét disapukan lahirna taun 1950.[2] Biasana Tari Péndét sacara kelompok atawa pasangan. Penarina awéwé, tarian ieu leuwih dinamis ti tari Rejang.[2] Para penari Péndét dandan saperti penari upacara kaagamaan anu sakral. [2] Sacara étimologi, kecap péndét asal tina pundutatawa sasajén pikeun turunan Ida Betara-Betari.[3]
Gerakan[édit | sunting sumber]
Ditilik tina gerakan-gerakanna tari ieu bisa disebut pikeun tari dasar tina jinis tari-tarian lainna.[3] Sababaraha ngaran gerakan dina Tari Péndét nya ta gerak ngumbang, ngelung atawa agem, ngegol, nyeregseg, gelatik nuut papah, nyalud, sledet, dan ngotag leher.[3] Tari Péndét mangrupa tarian kelompok kalayan sumanget jeung ekspresif.[3] Unggal penari mawa bokor anu eusina kembang.[3] Saperti tari bali séjéna tari péndét loba maké gerakan panon anu disebut seledet, gerak leungeun, gerakan sirah, gerakan taktak, jeung gerakan suku.[3] Salah sahiji sikep narina téh disebut agem, nya éta sikép kadua suku rengkuh dina posisi anggang jeung leungeunna ditilep.[3] Ciri has tari ieu nya éta gerakan ngawurkeun kembang saencan dimimitian ku gerakan persembahan bari diuk.[3] Tari Péndét dipirig ku saperangkat alat gamelan Bali.[3] Perangkat gamelan Bali béd jeung gamelan Jawa. Perangkat gamelan Bali di antarana tarompong, reyong, bendé, kempul, gong, gendang wadu, petuk, gendang lanang, cengceng, jublag, jagong, gangsa, ugal, kantil, jeung gong kebyar. [3]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gandaria
Gandaria (Bouea macrophylla Griffith) nyaéta pepelakan anu asalna ti kapuloan Indonésia jeung Malaysia. Pepelakan ieu tumuwuh di wewengkon tropis, sarta réa dibudidayakan di Sumatera jeung Thailand.
Gandaria dimangpaatkeun buahna, daunna, sarta tangkalna. Buah gandaria warnana héjo waktu masih ngora, sarta mindeng dijadikeun bahan rujak atawa campuran sambel gandaria. Buah gandaria anu asak warnana konéng, rasana haseum semu amis sarta bisa didahar langsung. Daunna dipaké minangka lalab. Tangkal gandaria bisa dijadikeun papan.
Botani[édit | sunting sumber]
Gandaria mangrupakeun tangkal nu jangkungna nepi ka 27 m kalawan tajuk nu rapet. Daunna tunggal, bentukna bunder endog nepi ka wangun lanset atawa jorong. Waktu ngora warnana bodas, tuluy lalaunan jadi wungu kolot, saterusna jadi héjo kolot. Kembangna mecenghul dina kélék daun, bentukna rada buleud, kalayan diaméter 2,5-5 cm, warnana konéng nepi ka konéng gedang, daging buahna ngaluarkeun cacai kentel; buahna henteu buluan, rasana haseum nepi ka amis, jeung boga ambeu anu has rada ngadeukeutan ambeu terpentin. Warna sikina lumayung.
Gandaria nyaéta tutuwuhan tropis baseuh sarta bisa tumuwuh dina taneuh anu hampang sarta subur. Tumuwuh liar di leuweung dataran handap; di handapeun 300 m ti beungeut laut, tapi dina budidaya gaeus aya nu hasil melak dina dataran nu luhurna kira-kira 850 m ti beungeut laut.


text:
Universitas Islam Bandung
Sajarah[édit | sunting sumber]
Universitas Islam Bandung (disingket Unisba) lahir lantaran alpukah para inohong umat Islam sarta tungtutan masarakat Jawa Kulon supaya aya paguron luhur anu boga nafas Islam sarta ngababarkeun intelektualitas muslim. Cikal bakal Unisba dimimitian ku lahirna Perguruan Islam Tinggi (PIT) dina ping 15 Nopémber 1958, anu aya dina panangtayungan Yayasan Pendidikan Islam (YPI). Fakultas anu kahiji diadegkeun nyaéta Fakultas Syari'ah dina taun 1958, saterusna disusul ku Fakultas Ushuluddin sarta Fakultas Tarbiyah dina taun 1961.
Saterusna dina taun 1967 PIT dirobah jadi Universitas Islam Kiansantang. Saterusna dina taun 1969 diganti ngaranna jadi Universitas Islam Bandung (UNISBA) sarta satuluyna diadegkeun Fakultas Hukum (1971), Fakultas Élmu Pasti jeung Élmu Alam (1972) ayeuna MIPA, Fakultas Psikologi (1973), Fakultas Téknik (1973), Fakultas Ékonomi (1979), sarta Fakultas Élmu Komunikasi (1982) dina taun 2004 diadegkeun ogé Fakultas Kadokteran.
Tujuan atikan di Unisba nyaéta ngawujudkeun mujahid (pajoang), mujtahid (panalungtik) sarta mujaddid (pembaharu) dina hiji masarakat ilmiah anu Islami. Mangkana dina prosés atikan di Unisba réa dimuat atikan kaislaman nyaéta Atikan Agama Islam saban semester, mentoring Agama Islam, pasantrén mahasiswa sarta sarjana. Sagala rupa sarana katut prasarana atikan, prakték sarta panalungtikan minangka pangrojong prosés atikan di Unisba, disadiakeun sacara pepek, diantarana: laboratorium, pabukon, puseur binaan jeung laboratorium basa, puseur pangolahan data, internet, sarta sagala rupa puseur panalungtikan sarta pangabdian ka masarakat.
Pikeun nyumponan tungtutan atikan anu leuwih luhur, saprak taun 1998 Unisba geus muka Program Pascasarjana nyaéta Program Studi Élmu Hukum kalayan konséntrasi dina Hukum Islam sarta Hukum Pidana jeung Program Studi Manajemén Atikan Islam. Kiwari, kalayan idin operasional nomer 2952/D/T/2003, Unisba nambahan Program Pascasarja anyar, nyaéta Program Studi Élmu Komunikasi .


text:
Kabuki
Kabuki mangrupa seni téater tradisional sarta budaya pituin ti Nagara Sakura, Jepang, anu ngabogaan ajén seni luhur, ku lantaran Kabuki mangrupa seni téater anu ngagabungkeun antara nyanyi sarta nari. [1] Cicirén ti Kabuki ieu téh nya éta ti dangdanan anu dipaké sarta pakéan husus. [1]
Sajarah kabuki[édit | sunting sumber]
Sajarah kabuki dimimitian dina warsih 1603, sabot Okuni, miko atawa gadis ladén di kuil Shinto Izumo Taisha. [2] Saterusna, dina taun 1629, pamaréntahan militer ngalarang wanoja mintonkeun kabuki ku lantaran dianggap ngaruksak moral pamiarsa. [2] Ngaliwatan sagala rupa usaha ti sagala pihak, kabuki sumebar jadi hiji seni tari. [2]
kabuki mimiti dipintonkeun ku Kyozo Nakamura, penari profésional nu meunang penghargaan Important Intangible Cultural Properties-kabuki (collective recognition – gelar pangakuan resmi) anu geus loba mintonkeun di Tokyo, Kyoto, Nagoya sarta Fukuoka. [2] Seting panggung anu éndah berlatar lukisan danau kalayan salju sarta dirojong ku tata lampu anu alus. [2]
Dina sumebar na, kabuki dibédakeun jadi dua, nya éta Kabuki odori jeung Kabuki geki. [3] Kabuki odori (Kabuki tarian) dipintonkeun nalika kabuki masih dibawakeun ku Okuni népi ka mangsa Wakashu-kabuki, budak lalaki nari dibarengan ku lagu nu keur ténar jeung aya akrobatan sagala. [3] Kabuki geki mangrupa pintonan sandiwara nu ditujukeun ka masarakat kota di zaman Edo nu intina nari jeung sandiwara. [3] Tema pintonan Kabuki geki nya éta tokoh sajarah, carita kahirupan, jeung paristiwa kajahatan, ku kituna jenis kabuki ieu leuwih dipikawanoh ku sebutan Kabuki kyogen. [3] Gedung nu biasa dipakaé pikeun pintonan kabuki nya éta Kabuki-za. [3]
Musik Kabuki[édit | sunting sumber]
Musik nu maréngan kabuki dibagi dumasar arah sumber sorana. [3] Musik nu dipaénkeun di gigir katuhu panggung ti arah panongton disebut Gidaykbushi. [3] Takemoto (Chobo) nya éta sebutan pikeun musik Gidaykbushi khusus pikeun kabuki. [3] Salian ti éta, musik nu dipaénkeun di gigir kénca panggung ti arah panongton di sebut Geza ongaku, sedengkeun musik nu dipaénkeun di luhur panggung di sebut Debayashi. [3]


text:
Khalifah
Khalifah nya éta gelar anu dibérékeun pikeun pamingpin umat Islam sabada maotna Nabi Muhammad (570–632). Kecap "Khalifah" (خليفة Khalīfah) sorangan bisa ditarjamahkeun sabagé "pangganti" atawa "wakil".[1] Dina awalna, para pamingpin Islam ieu nyebut dirina "Khalifat Allah", anu hartina wakil Allah (Tuhan).[1] Tapi dina kamekarannana sebatan ieu diganti jadi "Khalifah rasul Allah" (anu hartina "anu ngagentikeun Nabi Allah") anu salajengna jadi sebatan standar piekun ngagentikeun "Khalifah Allah".[1] Sanajan kitu, sababaraha akademisi milih pikeun nyebat "Khalīfah" sabagé pamingpin umat Islam.[1]
Khalifah ogé mineng disebat sabagé Amīr al-Mu'minīn (أمير المؤمنين) atawa "pamingpin jelma anu iman", atawa "pamingpin jelma-jelma mukmin", anu osok disingket jadi "amir".[1]
Sabada kapamingpinan Khulafaur rasyidin (Abu Bakar, Umar bin al-Khattab, Utsman bin Affan, dan Ali bin Abi Tolib), kakhalifahan anu dicekel ku Bani Umayyah, Bani Abbasiyah, jeung Kasultanan Utsmaniyah, jeung sababaraha kakhalifahan leutik, berhasil ngalegaan kakuasaanna nepi ka Spanyol, Afrika Utara, jeung Mesir.[1]
Allah berfirman "Inget nalika pangéran anjeun berfirman ka Malaikat: Saéstuna kuring (Allah) rék ngajadikeun saurang khalifah di alam dunya, Maranéhna ngawaler: Kunaon pangéran rék ngajadikeun (khalifah) di dunya éta jelma anu bakal nyieun karusakan jeung silih maéhan papada jelma nu lian, padahal kami senantiasa dzikir jeung muji Anjeun (Pangéran) tur nyucikeun anjeun?. Pangéran berfirman: Saéstuna kuring mikanyaho naon-naon nu teu anjeun pikanyaho(Al-Baqarah:30).[2]


text:
Visi-Misi
H. Rudy Gunawan, SH. MH. MP
dr. H. Helmi Budiman
Bupati
Wakil Bupati
Sambutan Bupati
Atikan Basa
Jadwal Imsyakiyah
Sindikasi
Bupati Garut Rudy Gunawan nargetkeun milampah kerjasama aktip kalawan 25 nagara dina sagala rupa sektor pangwangunan Garut. Salila ieu, Garut kerjasama sacara aktip kalawan 6…
Polres Garut menta wargi anu miara sato anu di lindungi nagara kanggo geura-giru mikeun na dina badan Konservasi Sumber daya Alam (BKSDA) atanapi bagiana.
Hiji gawir di Lembur Cibunarhilir,Desa Cibunar,Kacamatan Tarogongkidul, urug ,Senen (23/2). Balukarna, jalan anu ngahubungkeun antardesa sapanjang 200 meter katuruban sarta raramat cai bersih PDAM ruksak.…
Kementerian Perikanan sarta Kelautan Republik Indonesia ngaluarkeun aturan pelarangan newakan lobster anu ngendog sarta ukuranana paos kirang ti dalapan sentimeter
Morosotna pamahaman balarea ayeuna ngeunaan agama,politik,hukum,sarta pamarentahan midamel konflik horizontal di tingkat akar jukut mineung kajadian di Garut..
Ratusan pupuhu sakola SD, SMP, SMA, sarta SMK di Kabupaten Garut bakal diganti, sarta dimutasi dina Pebruari 2015.
Ngabukbak lomari pabrik coklat PT Tri Keeson Utama ahirna diamankeun Polres Garut,Salasa (10/2).
Arus Walungan Cikandang dugi ka ageung sarta ampir leber,Salasa (10/2). Balukarna,wargi Desa Tanjungmulya sarta sakurilingna di Kacamatan Pakenjeng henteu tiasa mentas walungan ngagunakeun rakit minangka…
Galeri Video Berita — Ngampalang
Fitur enggal garutkab.go.id
Navigasi
Kamus Indonesia-Sunda
Kamus Sunda-Indonesia
Kamus Undak-Usuk (I-S)
Kamus Undak-Usuk (S-I)
Paribasa Sunda
Sasatoan, Tatangkalan
Sesebatan Itungan
Sesebatan Waktos
Tempat, Patukangan, Rasa
Carita Pondok
Stats Situs
Tautan Pilihan
Kacapi Suling
Penghargaan
Website Pamaréntah


text:
Lalakon Munggaran Jadi Tukang Ngarang (Pangalaman Kuring Pribadi)
Ngarang bisa dianggap hiji profési. Éta anggapan ku kuring bakal diheueuhan. Da jeung enyana, kuring pibadi gé kitu. Ari salah sahiji ciri profési téh apan aya patalina jeung sumber kahirupan atawa sungapan pirejekieun.
Tah, rejeki anu turun ti Alloh, anu jadi sumber kahirupan kuring sakaluwarga katut saeutik-eutikeun pikeun méré mawéh ka nu lian, dicukang-lantaranan ku ngarang, atawa ku kagiatan séjén anu deukeut atawa anu dadasarna ti dinya. Apanan kuring mah henteu tukuh nyieunan karangan rékaan wungkul, tapi aya karya jurnalistik, bahasan, biografi, rumpaka lagu, jeung tulisan dina bentuk lianna. Kabéh ogé dina migawé anu bieu ditataan téh titik panginditanana tina ngarang. Cacak mun kuring ku Gusti henteu dibéré pangabisa kana ngarang, jigana téh lebah migawéna moal jalan, atawa dina bisana ogé moal maksimal. Upamana dina profési jurnalistik, mun panginditan kuring lain tina ngarang, kuring yakin yén hasil pagawéan téh ukur sahandapeun kelas jajar pasar.
Ngarah teu pabaliut, ku kuring rék dibédakeun heula antara nyusun carita rékaan (fiksi) jeung tulisan lianna anu lain fiksi. Anu dimaksud ngarang dina ieu tulisan nyaéta nulis atawa nyusun karangan carita rékaan, boh dina wangun lancaran (carpon jeung novel), boh dina wangun ugeran (sajak jeung guguritan). Tulisan kuring anu winangun karya jurnalistik, éséy, biografi, katut pedaran paélmuan mah rék diiwalkeun. Cindekna, dina ieu tulisan mah prosés nulisna moal rék disebut ngarang.
Kitu deui urang watesanan heula yén anu dimaksud ngarang di dieu téh ngarang dina basa Sunda, sabab kuring mah icikibung jeung teuteuleuman-jijibrugan téh di dinya, lain dina basa Indonésia.
Saenyana lamun ditilik tina jumlah tulisan anu geus jadi buku mah, karya fiksi anu dikarang ku kuring téh teu satengahna-satengahna acan. Buktina waé, tepi ka ayeuna, tulisan kuring anu geus medal jadi buku aya 52 judul (kuring aya dina posisi panyusun atawa pangarang anu nyekel hak cipta; jadi lain dina posisi saukur masrahkeun tulisan pikeun dihimpun dina antologi beunang batur). Tina 52 judul téh, karya rékaan anu winangun novel mah ngan ukur aya dua welas judul, ditambah kumpulan carpon sajudul, jeung naskah drama sajudul. Cindekna, ampir saimbang jeung lobana tulisan kuring dina wanda biografi (kuring tacan kungsi ngaluarkeun buku kumpulan sajak).
Tah, anu rék dipedar di dieu téh ngeunaan kasang tukang kuring ngarang carita rékaan dina basa Sunda. Naha jijieunan kuring rék disebut karya sastra atawa lain, duka téh teuing. Éta mah kari kumaha cék anu meunteunna waé. Ngarah teu nimbulkeun kesan yén kuring aya dina posisi sastrawan, geus waé dina nyaritakeun prosé kréatif téh kuring rék maké istilah karya fiksi. Ari sababna, mun ngagunakeun istilah karya sastra mah bisi beurat teuing.
Nya ku sabab éta ieu tulisan téh dijudulan “Lalakon munggaran jadi tukang ngarang”, lain “Lalakon munggaran jadi sastrawan”. Lamun nempatkeun diri dina posisi sastrawan mah bisi teu kataékan, sabab maqomna luhur teuing.
Tina sajumlahing karya fiksi jieunan kuring, anu ditulisna dina basa Indonésia mah saeutik pisan. Ayeuna mah ngarah babari ngitungna, urang ukur deui tina karya fiksi anu geus jadi buku. Tina lima welas judul buku, anu ditulisna dina basa Indonésia mah ngan ukur dua judul, Pemberontakan di Cimarémé jeung Singgasana Terakhir Pajajaran; ari anu opat welas deui ditulis dina basa Sunda (Miang jeung Kaludeung, Si Paser, Demung Janggala, Jaro Bantahan, Kolébat Kuwung-kuwungan Kinasih Katumbirian, Galuring Gending, Bulan Kungsi Ngolémbar, Ujay Kodok, Mandé Durma, Ceu Wawang—kumpulan carpon, Randu Jalaprang—naskah drama, Ajo Pitbul, Sekar Panggung, jeung Kalang Baruang).
Kurung batok
Sok rajeun éta ogé aya pikiran, naha ngarang téh kawas nu tukuh kudu dina basa Sunda waé, tur padahal karya kuring lianna (anu lain fiksi) loba anu ditulisna dina basa Indonésia. Ana dipikiran deui, kuring téh kawas nu geus katalimbeng ku basa Sunda dina nyieun karya fiksi mah. Atawa meureun bisa jadi lamun ngarang dina basa Indonésia mah kuring téh teu enya-enya yakin kana kamampuh diri sorangan; kurang pédé mun cék barudak rumaja kiwari mah. Kekecapan dina basa Indonésia asa lalinghas pisan ana rék dirangki jadi hiji karya fiksi téh. Tapi ari pikeun nulis karya non fiksi mah, leuwih lindeuk kénéh basa Indonesia; babari diperuhkeunana. Bisa jadi meureun kuring langka latihan ngarang fiksi dina basa Indonésia. Atawa bisa jadi meureun tepi ka poé kuring masih kénéh boga anggapan yén basa Sunda téh pangmampuh-mampuhna pikeun nyukangan jeung ngawadahan naon-naon anu rék dikedalkeun mangrupa karangan. Jadi, tepi ka poé ieu kuring tacan bisa (atawa tacan hayang, kitu?) sagemblengna meuntas kana basa Indonésia. Rumasa, dina bab nyieun karangan fiksi mah kuring téh kurung batok.
Yakin hakul yakin, pangabisa kuring kana ngarang téh mangrupa bagian tina wujuding kanyaah Gusti Alloh. Tangtu dina émprona mah éta kanyaah téh henteu ngagebro kitu waé, atawa geus katémbong ngagurat bawa ti kudrat, tapi ngaliwatan heula tarékah anu panjang, anu kudu dipigawé ku kuring pribadi: tatanya jeung tetelepék ka anu geus bisa, padungdengan jeung anu lian, macaan heula karangan jijieunan batur, jeung latihan anu taya anggeusna. Ana kitu, kabisa kuring téh henteu leupas tina andil nu séjén—malah boa lolobana, kétah! Cacak mun taya nu lian, anu daékeun diguruan atawa diajak padungdengan, kuring moal boga kabisa kawas ayeuna. Ana kitu, jadina atawa bisana kuring kana ngarang téh lain karana karep jeung tarékah pribadi wungkul, tapi loba pisan disokong ku jasa batur, anu kacida panjangna mun ditatan hiji-hijina mah.
Bisa jadi, dina urusan tulas-tulis mah kuring téh kaasup kana kolom produktif. Ari sababna, nulis téh pikeun kuring mah geus dianggap hiji pagawéan. Lamun teu nyieun tulisan, atuh meureun moal boga sumber rejeki keur kahirupan. Kitu cék cohagna mah. Pikeun kuring, nulis téh, kaasup ngarang carita fiksi, geus dianggap hiji patukangan atawa industri rumahan (home-industry).
Teu béda ti tukang kayu atawa tukang panday. Apan tukang kayu gé umumna tara tukuh nyieunan hiji jenis barang. Anu dijieun ku manéhna bisa rupa-rupa; nu penting asal bahanna tina kai. Hiji waktu manéhna nyieun kusén, misplang, panto, jandéla, palapon, korsi, tempat tidur, atawa ngan saukur nyieun jojodog, bakiak, pérah bedog, atawa ukur tusuk gigina pisan. Rék naon baé anu dijieun ku tukang kayu, tangtu bakal aya gunana, keur anu butuheun mah. Taya hartina sotéh pikeun anu teu butuheun; kawas teu butuhna tusuk gigi pikeun jalma anu geus lémong alias euweuh huntuan, atawa teu butuhna bakiak pikeun jalma anu (punten!) teu bogaeun suku.
Kitu deui tukang panday; naha rék nyieun pacul, arit, dékol, bedog, tatah atawa patik, nu penting mah asal bahanna tina beusi.
Kuring nyebut umumna téh bisi aya tukang kayu atawa tukang panday anu tukuh ukur nyieun hiji barang. Pagawéan sapopoéna téh ukur nyieunan kusén wé, upamana, tepi ka ngaharamkeun kana nyieun jojodog atawa pérah bedog. Tah, kuring mah teu kitu. Anu ditulis téh bisa naon waé; anu penting asal bisa dipaké sumber kahirupan, sarta teu papalingpang jeung prinsip hirup.
Novel jeung naskah pidato
Kitu minangka alesanana mun aya nu tetelepék, naon sababna bet sagala ditulis, tepi ka samakbruk pisan. Pikeun kuring mah taya bédana antara ngarang novel jeung mangnyieunkeun pidato pejabat. Sarua baé, lah! Sarua pikeun sumber kahirupan. Mun téa mah rék disebut aya bédana, jigana téh dina lebah prosésna, atawa dina kasugemaan haté anu sipatna non materi. Naha sugema kénéh nyieun novel atawa mangnyusunkeun pidato? Ah, sual éta mah rélatif; teu bisa digitik rata. Bisa waé nyieun pidato bacakeuneun pejabat gé leuwih sugema batan ngarang carpon, lamun éta pidato ngabuahkeun hasil positif dina kahirup-huripan masarakat, upamana.
Éta pangna dina ngarang fiksi téh kuring mah tara (pati) dibangbaluhan ku udagan pikeun nyieun hiji karya anu nyastra. Orientasi kuring mah lain jadi sastrawan, tapi tukang ngarang. Anu matak, ngarang mah nya ngarang baé. Sual hasilna rék disebut alus atawa goréng, naha kaasup karya sastra atawa carita panglipur (pangbeberah), malah sakapeung sok disebut carita picisan, kuring mah tara pirajeunan opénan, sanajan ari cék anggapan sorangan mah: alus éta karangan jieunan kuring téh. Tapi apan anu disebut alus cék kuring, tacan tangtu bakal dianggap alus ku batur. Hanas mun téa mah ti antara karangan kuring aya anu kapeunteun (biasana mah karangan anu dipasanggirikeun), ah meureun éta mah keur kabeneran waé. Da geuning ari dina hirup mah sok paparengan. Meureun kuring keur pareng dina nyieunna, sarta pareng anu meunteunna deuih.
Lamun karangan kuring aya anu kapeunteun, tangtu waé matak bungah, komo dina lebah nampa hadiahna mah. Malah kadieunakeun mah motivasi ngudag-ngudag hadiah téh beuki ngandelan.
Kumaha lamun teu kapeunteun? Naha sedih?
Ari rasa sedih jeung kuciwa mah tangtu aya. Tapi, kumaha deui atuh, ari lain kudu ditarimakeun. Mana kitu gé, heueuh, meureun karangan kuring téh goréng, cék batur anu meunteunna mah.
Kumaha deuih lamun kabeneran karangan sorangan téh alus ari cék rarasaan mah, tepi ka optimis bakal meunang, tapi dina kanyatanana bet éléh ku karangan anu (cek kuring) goréng?
Ah, nya keun baé, najan ari kahanjelu mah sok rajeun aya. Kapan anu meunteunna ogé batur, lain kuring. Mun téa mah karangan kuring teu kapeunteun, nya tarimakeun baé, da bongan saha maké hayang miluan pasanggiri. Ari pasanggiri téa, apan jurina téh batur. Mun embung éléh, tong miluan pasanggiri atuh. Geus baé cukup dibaca ku sorangan, atawa bikeun ka jelema anu engkéna bakal muji urang.
Anu matak kuring mah geus waé nyieun deui karangan pikeun pasanggiri séjén, atawa pikeun dina taun hareupna, da keretas boga kénéh, kitu deui mesin ketik (aéh, komputer ayeuna mah) aya ngajugrug. Muga-muga waé atuh nu engké mah meunang.
Kuring kaasup anu remen ngilukeun karangan kana pasanggiri. Hasilna, alhamdulillah, sok rajeun meunang, tapi deuih anu nyamos gé aya. Keur sakuringeun, udagan miluan pasanggiri téh utamana mah hadiahna.
Ku dianggap mindeng miluan pasanggiri téa, tepi ka ti antara babaturan sok loba anu méré gelar ka kuring: pemburu hadiah. Aya deuih anu nyebut renegade (saenyana ieu téh judul filem serial, Renegade, dibintangan ku Lorenzo Lamas; eusina nyaritakeun hiji pulisi anu disersi, terus ancrub jadi pemburu hadiah ku cara néwakan penjahat anu geus diwontidkeun).
Éta dina urusan pasanggiri. Ayeuna urang saeutik nyaritakeun bab kritik.
Kumaha lamun karangan kuring dijejeléh batur? Heueuh, ku kritikus téa, cenah? Ih, nya keun baé. Malah sukur nu aya. Mana kitu gé kana jijieunan sorangan aya anu haat merhatikeun. Éta cenah lebah dipépéhékna, ulah dipaké nyeri haté, atawa terus hayang ngajorag. Heueuh apan, anu ditulis ku kritikus gé tacan tangtu bener (kabéh); boa teuing aya (loba) ngacona, boa teuing aya kapentingan séjén anu urang teu kudu nyaho. Keun ari lebah dipuji ku kritikus mah, teu kudu dicaturkeun deui, da saha jalmana anu teu hayang dipuji atuh, najan meureun ulah terus jadi ria, sabab engkéna bisi dibendon Gusti.
Naha ari tulisan kritikus téh aya gunana? Ih, nya tangtu, malah loba. Anu matak Gusti nakdirkeun aya kritikus gé naha ku naon atuh; tangtu geus dijamin aya gunana. Rumasa, kuring ogé sok remen meunang luang ti kritikus téh, boh anu nembrakkeun pamanggihna dina tulisan, boh anu ditepikeun sacara lisan (upamana dina forum diskusi, atawa ngobrol kitu waé).
Kritikus méré pangajén jeung tinimbangan kana karya jijieunan urang. Éta téh penting pisan pikeun nambahan wawasan, jeung pikeun ngukur kamampuh diri sorangan. Loba aspék dina karangan anu ku sorangan mah teu kapikiran, ari kritikus bet goréhél bisa katimu, leupas tina bener jeung salahna.
Ngan hanjakal, dina kahirupan karangan fiksi atawa sastra Sunda (ayeuna) mah anu disebut kritikus téh langka pisan. Padahal, salaku tukang ngarang, kuring kacida ngarep-ngarepna.
Teu parok
Cék rarasaan sorangan, dina ngarang téh kuring mah basajan pisan, bari jeung pengkuh kana tradisi (tradisional) deuih. Teu hayang dirugal-rigel héhéséanan, da moal pimetueun. Geus waé anu sakirana kadada-kaduga, tur teu dijungjurigan ku hiji udagan anu hamo kahontal. Anu penting mah karangan kuring dibaca batur, bari kahartieun jeung resepeun deuih. Hanas tina eusina sok rajeun aya pulunganeunana, ah, éta mah bané waé keur diparengkeun kitu.
Mun téa mah anu didadarkeun bieu dianggap teu parok jeung batur, ah, nya keun baé. Heueuh, piraku ari hayoh baé kudu sarua jeung kudu nutur-nutur kahayang batur mah, mana temen barieukeunana.
Hanas batur mah ngarang téh teu kawas kuring, dadahutna oge henteu sambarangan, sabab udaganana hayang nyastra, ih, nya alus baé. Hanas batur mah dina ngarang téh kudu puguh heula konsép éstétikana, weweg tiorina, tur adiluhung udaganana, ih, nya alus baé. Éta hartina dina dunya kurung-karang téh beunghar ku jalma lega panalar.
Ngan kahayang mah, meureun, ulah terus jadi silih hualkeun, bari ngarasa diri pangkasépna atawa pangakangna, ari anu séjén goréng sopak. Mun geus kitu, terus waé babaladan; silih puji jeung silih tabeuh jeung papada baladna deui, bari resep ngadedetkeun jeung nyecepo ka anu lain balad.
Ari kuring mah da geus naker diri, moal pibisaeun mun hayang kikituan téh. Heueuh, maksud téh ngarang sasastraan, tur boga angkeuhan hayang nyieun karangan anu adiluhung ajénna, sarta mun ku batur teu dianggap sastra téh sok terus ambek. Kapan tadi gé geus disebutkeun, pikeun kuring mah ngarang téh teu béda ti patukangan. Ana kitu, kuring mah: tukang ngarang. Tah, rék di dinya waé merenahkeun diri sorangan téh.
Lamun kitu, naon atuh anu dimaksud ngarang téh, lamun urang nyaritakeunana di luar tujuan pikeun pangupa jiwa? Tah, rada hésé ngarumuskeunana mun aya anu nanya kitu mah. Ngan anu sidik, ku ngaliwatan ngarang, kuring bisa ngedalkeun eusi haté jeung eusi pikiran (kudu dipaluruh deui jigana, naha ari haté jeung pikiran téh dua “institusi” anu misah, atawa boa éta-éta kénéh). Ngarang téh kudu aya heula ilham atawa inspirasi, cenah. Anu matak, ceuk cenah deui waé, teu kurang-kurang anu hayang ngarang téh kudu néangan heula ilham, ngaliwatan rupa-rupa cara. Aya anu ngahaja néangan tempat sepi tingtrim anu pamandanganana éndah dibarung ku cur-corna cai, aya anu nyileuk sapeupeuting, aya anu méditasi heula, jeung sajabana.
Tapi, kuring mah teu bisa ngajinekkeun, naon anu disebut ilham téh. Da dina émprona atawa prosésna mah sok dimimitian tina jorojoy hayang ngarang ngeunaan anu, upamana. Tah, sok terus waé dipigawé (karangan kuring umumna ditulis dina basa lancaran, carpon atawa novel, da ari kana nyieun sajak mah teu pati timu). Jigana éta kitu anu disebut ilham téh? Heueuh, bahan karangan meureun anu disebut ilham téh. Ngan cék rarasaan, anu kitu mah teu kudu dikotéktak-ditéangan heula, da geus nyarampak; anu penting mah lebah purun jeung henteuna. Tah, anu kaalaman ku sorangan mah mimindengna lebah teu purun, perbawa kedul téa. Datangna kadaék kana ngarang téh gumantung kana rupa-rupa faktor, di antarana sual pangabutuh, atawa lantaran kudu nohonan jangji ka batur (ituna pesen karangan, kuring nyanggupan). Ku dua faktor éta mah sok bisa dipaksakeun jadi purun, najan keur horéam gé.
Raména pasar
Dina geus prakna nulis, sok ngamalir kitu waé, nyaho-nyaho karangan téh anggeus wé. Tapi kadang-kadang sok aya anu teu tutug. Pikeun kuring mah teu matak jadi sual. Ah, sok diteundeun heula wé minangka hanca, engké disampeur deui. Aya kalana hiji karangan katunda aya bulanna, malah taunna kétang; ngagantung teu anggeus-anggeus.
Kitu deui dina prakna ngarang, kuring mah geus mékanis, tur teu mibutuh suasana husus (komo anu dijieun-jieun mah), upamana kudu di tempat anu sepi atawa kudu tengah peuting dina mangsana simpé. Mun téa mah kuring kudu ngarang dina suasana raména pasar, ah jigana téh moal matak jadi halangan, ngan meureun kasebutna teu ilahar.
Lamun kuring keur ngarang, geus biasa deuih kaganggu atawa diselang heula ku kagiatan séjén, upamana maraban heula hayam, atawa kudu nyanghareupan heula sémah, atawa kudu ngasuh heula budak (anu tacan bisa téh ngarang bari gapléh).
Sok rajeun kajadian (jaman ngarang maké mesin ketik), karangan anu keur ditulis téh ditinggalkeun heula sakeudeung lantaran aya kaperluan séjén. Barang ditéang deui, keretas dina rol mesin tik geus aya tulisan séjén, atawa ukur runtuyan aksara anu teu bisa dibaca. Singhoréng anu boga gawéna téh anak kuring; meureun maksudna mah hayang ngajaran ngetik.
Bogana bahan pikeun dikarang téh bisa ngaliwatan rupa-rupa cara; bisa tina anu langsung katénjo atawa kadéngé, tina maca, atawa tina hasil obrolan jeung batur. Éta bahan téh aya anu ukur manjing sacarponeun, atawa bisa waé mahi keur nyieun novel.
Ngarang carpon jeung novel tangtu loba bédana. Lain waé ukur dina palebah waktu anu dipikabutuhna, tapi deuih tataharna. Mun rék ngarang novel, runtuyan kajadian anu bakal ngawangun kagemblengan carita téh sok ditulis heula. Urang sebut waé, éta téh minangka rangkayna. Kitu deui tokoh-tokoh katut karakterna sok didéskripsikeun heula, bisi engké dina prakna ditulis jadi paselup.
Lian ti éta, mun rék ngarang novel mah saméméhna kudu aya panalungtkan anu gemet heula ngeunaan obyék anu baris dikarang (mun ngarah rada légég mah, disebutna risét), atawa sakurang-kurangna néangan référénsi tina bahan bacaan, atawa tatanya ka anu dianggap loba kaweruhna.
Dina prakna nyieun novel, kuring teu salawasna pengkuh kana rangkay carita anu geus disusun saméméhna. Ana geus mimiti dipigawé mah sok robah-robah, misalna tokohna jadi nambahan, atawa jalan caritana jadi robah. Pangna kitu téh biasana lantaran kuring manggihan bahan anyar dina geus prakna ngarang. Komo lamun hanca karangan katunda rada lila mah, kamungkinan robah téh gedé pisan.
Gedé untungna kuring jadi wartawan aya likurna taun téh, bari remen aprak-aprakan deuih, sabab mindeng manggihan bahan, atawa sakurang-kurangna bisa nengetan situasi di sawatara tempat anu kungsi didatangan. Pangalaman jadi pasukan tempur dina dunya kawartawanan loba pisan mangpaatna; jadi weruh kana kaayaan di rupa-rupa tempat (ti mimiti métropolitan tepi ka pasiringan di tutugan gunung), sarta wawuh jeung rupa-rupa jalma (boh karakterna boh profésina).
Anu sok dicaritakeun dina karangan-karangan kuring lalakon anu ilahar waé, anu nalalembrak, anu réalistik bisa kaalaman atawa katimu dina kahirupan manusa sapopoé. Najan caritana réalistik, tapi kuring tara nyaritakeun pangalaman anu karandapan ku diri pribadi kalawan togmol. Ku kituna, paling-paling éta pangalaman téh ukur milu ngawarnaan wungkul, minangka sambarana. Ari anu dijadikeun poko carita mah sok hasil rékaan waé.
Lian ti éta, kuring mah teu mampuh nyieun karangan anu caritana ahéng, anu madu-lawungkeun kahirupan di luar logika saujratna, kawas dina dongéng atawa carita pantun. Kitu deui dina pola nyieun karangan, kuring mah sok ngagunakeun anu geus ilahar waé, tara dijungkar-jungkir.
Bahan anu baris diréka jadi carita téh tangtu saméméhna diolah heula, dipapantes jeung dialus-alus (cék rarasaan sorangan mah). Hanas dina geus jadina henteu ngawujud karangan anu dianggap alus, ah., meureun kuring bisana ukur tepi ka dinya.
Ngarang = Disetrap ku Guru
Jolna paniatan hayang jadi tukang ngarang téh henteu sakaligus, tapi ngaliwatan prosés anu kawilang panjang. Waktu keur budak, rarasaan mah kuring teu boga cita-cita jadi tukang ngarang. Kétang, boa anu disebut cita-cita gé teu boga, ah! Lalakon hirup téh ngagorolong kitu waé, teu diruah-raéh, teu dimomonés.
Karuhun kuring asa teu kadéngé aya anu kungsi jadi pangarang (bujangga meureun nya, ari jaman baheula mah). Kulawarga kuring mah tukang dagang. Anu matak, di imah téh tara pirajeunan aya buku gular-golér. Mun aya koran atawa keretas naon baé nu aya tulisanana, paling-paling ukur urut bungkus. Kolot kuring mah boro-boro wawuheun kana ngadidik maca (kuring cicing téh jeung indung, henteu milu ka bapa).
Jadi, kasang tukang hirup kuring mah lain dina tradisi resep maca, komo mun resep ngarang mah. Paling-paling ogé sok dipangdongéngkeun ku nini, minangka buruh mencétan.
Mimiti nyaho kana nu disebut ngarang téh basa geus kelas opat di SD Galunggung 5, Tasikmalaya (taun 1966). Ibu Surtijah, guru kuring harita, méré pancén nyieun karangan ka murid-muridna, dina basa Sunda, kudu maké judul “Pangalaman dina Poé Minggu”. Ari kuring, dibéré pancén kitu téh teuing kudu kumaha mimitina. Ngan untung baé bisa niron kana beubeunangan batur. Kira-kira kalimahna téh kieu, sauted pisan, jajauheun mun disebut hiji karangan:
“Dina dinten Minggu abdi sok nyeuseuhan, kukumbah, sasapu, bari tara.”
Karangan jieunan murid téh kudu dibaca di hareupeun kelas, saurang-saurang. Nyao, poho deui ari kana eusi karangan meunang batur mah. Ngan asana téh aya anu rada panjang, henteu sauted teuing kawas karangan jieunan kuring (jaba meunang niron). Jeung deuih asa raramé, sabab aya anu medar pangalaman waktu piknik dina poé Minggu. Nyao heueuh, nyao bohong.
Waktu giliran kuring ka hareup, terus maca beubeunangan ngarang téa, Ibu Guru mureleng: “Naon? Sing puguh ngarang téh. Baca deui!” Der deui dibaca éta karangan anu ngan sauted téh. Bu Guru bendu deui baé, lantaran kuring dianggap ngaheureuykeun.
“Ongkoh sok nyeuseuhan, kukumbah, sasapu. Tapi naha bet bari tara!” saurna nyentak.
Kuring ngabetem. Sumpahna gé, éta ungkara “bari tara” téh dipapatahan ku batur; nyao Si Jéjé, nyao Si Rohimun anu méré saranna téh. Jeung deuih maksud maranéhna téh heureuy, bari ku kuring ogé ukur dianggap heureuy. Ari sugan teu matak jadi bahla kitu; hanas digugu.
Alhamdulillah, tepi ka bubaran sakola, kuring disetrap, sina nangtung gigireun bor. Babaturan mah kalah tingcirihil, nyeueung kuring disetrap téh. Si kuya!
Tah, panggih deui jeung tugas ngarang téh sataun ti harita, basa geus kelas lima. Ari anu kudu dikarangna ngeunaan cita-cita, dina basa Indonésia. Harita guruna Pa Abdullah, rada galak; béda jeung Ibu Surtijah anu paling-paling ukur nyetrap wungkul mun ngahukum murid nu bangor téh.
Ngeunteung kana pangalaman di kelas opat, kuring teu hayang ngalaman deui disetrap gara-gara ngarang. Anu matak, kuring hayang nyieun karangan anu serieus, najan ari lolobana mah meunang niron ti batur.
Inget kénéh, aya ungkara anu kieu unina: “... ingin menjadi orang berguna bagi nusa dan bangsa.” Tapi, ari lebah cita-cita kuring hayang jadi naon mah, berekah geus poho deui. Naha hartita téh hayang jadi pilot, atawa dokter, atawa naon. Ngan nu sidik, kuring nyebutkeun yén boga cita-cita. Heueuh, nyebut kitu sotéh ukur nurutan batur.
Pleng deui taya tugas ngarang di sakola téh. Poho deui, naha waktu ujian di SD aya pancén nyieun karangan atawa euweuh.
Geus di SMP, kelas hiji (taun 1969), kakara panggih deui jeung pancén nyieun karangan. Inget kénéh, ngarang sajak, dina pelajaran basa Indonesia, ari guruna Ibu Émi.
Sajak beunang kuring dijudulan “Diponegoro”. Ku Ibu Guru dipuji, alus. Padahal éta sajak téh meunang nyutat tina buku pelajaran kénéh, ngan pédah aya sawatara bagian anu ungkarana diganti. Judul aslina mah lain éta; teuing naon, poho deui.
Jigana mah Bu Émi apaleun yén karya kuring téh teu orosinal. Tapi, anu matak dipuji gé meureun pédah dianggap kréatif. Heueuh, kréatif dina lebah ngarakit (ngarakit dina harti ngaasembling, lain ngarakit cék basa Sunda).
Saterusna kuring sok remen ngarakit (ngaasembling) sajak beubeungan batur anu kabaca dina buku, majalah, atawa koran. Teuing meunang sabaraha judul kikituan téh, da taya pisan bangkarakna.
Ningkatna pangaresep kana ngarakit sajak téh sanggeus asup kana mangsa puber. Biasana nyieun sajak téh dina buku perkenalan boga babaturan. Tapi, lila-lila mah kuring gé hayang nyieun karya anu orisinal. Alhamdulillah hasil, tapi teuing naon judulna, da ayeuna geus euweuh dokuméntasina. Nya terus dikirimkeun ka koran Pikiran Rakyat (taun 1972). Teu dimuat.
Harita, mimiti diajar ngarang téh dina dua basa; Sunda jeung Indonésia. Kungsi nyieun karangan keur rubrik Ngadu Rahul dina Manglé. Asana mah teu kungsi dikirimkeun, da ukur jadi bacaeun babaturan wungkul. Nyoba-nyoba deui nyieun carita pondok. Ditulis kitu baé, dina keretas folio bergaris. Lantaran kaca dina Manglé téh dikolom-kolom, kuring gé dina nyieun karangan téh nurutan kitu, dikolom-kolom, disaruakeun jeung kolom dina majalah, diséntian heula, da bisi méncog tina ukuran aslina. Ieu gé poho deui, naha karangan kuring téh kungsi dikirimkeun atawa henteu.
Harita, dina haté geus mimiti aya gerentes hayang bisa ngarang, terus hayang dimuat, terus engkéna meunang honor.
Tamat ti SMP, bus ka SMEA, tapi ukur meunang sababaraha bulan. Taun hareupna, asup deui ka SMA Negeri 2. Nya harita saenyana mimiti kuatna hayang bisa ngarang bari rada daria téh.
Kahiji, bisa jadi kajurung ku mangsa puber. Kadua, butuh ku honorna, mun tepi ka dimuat téh. Jeung katilu, kuring meunang dorongan sumanget ti guru, Pa Aon Abdul Muin. Lian ti éta, bisa jadi ku sabab kuring resep maca. Ieu karesep téh mimiti tumuwuh basa keur kelas opat atawa lima SD. Anu mimiti dibaca téh komik wayang, meunang nginjeum ti taman bacaan. Ti dinya terus néma kana bacaan lianna, najan tara ngahagalkeun ari meulian buku mah, tapi kitu waé meunang nginjeuman ti batur. Sanggeus di SMP, kakara wawuh jeung perpustakaan sakola, disambung ku di SMA.
Ari minangka pikeun latihan nulis, waktu geus di SMA, kuring sok ngeusian majalah dinding. Malah lila-lila mah dipercaya jadi anu purah ngokolakeunana (jadi redaktur meureun mun gayana mah).
Lantaran ti heula waktu ngirimkeun karangan anu mimiti teu dimuat, boa-boa panyababna téh faktor teu diketik. Atuh meureun mun hayang dimuat mah karangan téh ulah digudrud. Nya terus baé karangan kuring nu rék dikirimkeun téh diketik heula. Beu, lila naker ngetikna ogé, késang badag késang lembut cék nu bohong téa mah, bari loba salah deuih.
Sakapeung kuring sok maké mesin ketik meunang nginjeum ti organisasi, lantaran harita kuring jadi pangurus Pelajar Islam Indonesia (PII). Mun teu kitu, kuring sok ngadon ngetik di sakola. Biasana ari geus bubaran, kuring sok nyimpang ka kantor tata usaha. Kabeneran Kang Mamat, pagawé tata usaha di sakola sok ngidinan kuring baranggawé di dinya.
Kelas dua SMA, nya nyoba-nyoba ngirimkeun sajak ka Manglé. Alhamdulillah dimuat, ngan teu dihonoran, sabab ukur ngeusian rubrik rumaja. Kuring meunang panuyun ti Ceu Aam Amilia. Karya kuring anu mimiti dimuat téh judulna “Tatar Padahérang”, eusina nyaritakeun kahirupan di Ciamis kidul anu saban taun kacaahan. Cék rarasaan mah, eusi éta sajak téh sama sakali henteu ngagambarkeun bab pubertas.
Ti dinya mah terus baé jadi resep, malah ahirna dianggap sumber kahirupan, tug tepi ka kiwari.
Langganan: Poskan Komentar (Atom)


text:
WAWUH jeung Tanteu Méy téh diwawuhkeun ku Si Nana basa rék ngontrak kamar. Leuwih wanoh deui sanggeus sagulung-sagalang saimah. Tanteu Méy jigana mah kaasup kolem geulis keur ngorana mah. Ceuk Si Nana mah, Éva Arnaz taun dua rébu cenah.Randa, hartina kungsi boga salaki, teuing sabaraha kali da tara nyabit-nyabit sual jumlahna najan diselok ogé.
“Pokona, Tanteu apal kana sipat-sipat pameget mah. Tah, tos aya dina dampal leungeun. Kakeupeul.”
“Kumaha kitu, Tanteu?”
“Sami baé pameget mah, resep ngulinkeun istri.”
Tangtu wé paralalaki téh protés. Dilawanan ku awéwé-awéwé séjénna. Tapi ari paréa-réa omong jeung awéwé dina suasana kitu, lalaki mah sok hésé meunangna. Teu cara mun keur paduduaan, paling-paling ngéléhan, da aya pamrih kitu gé.
Supel Tanteu Méy téh, katémbongna mah bisa gaul jeung nu kumaha baé. Bisnis itu bisnis ieu, omongna mah. Milu kagiatan itu kagatan ieu, caritana mah. Ipis biwir, luyu jeung wangun biwirna. Beuki seuri, malah sakapeung mah ku hal-hal anu ceuk kuring mah teu lucu teu sing. Najan kitu, teu ngurangan daya tarikna, komo keur nu anyaran tepung mah. Cara kuring ti heula wé. Aya kesan hadé tur ngartikeun.
“Di dieu mah Cép Dudi, bébas. Anggap di bumi nyalira wé. Apal atuh Tanteu gé ka anak muda mah. Tanteu gé ngora heula atuh,” pokna gé basa kuring mimiti jadi “kulawarga”-na. Puguh saenyana mah salahsahiji sarat ngontrak teu tinulis téh nya éta: jaminan kabébasan.
Nu ngontrak di Tanteu Méy téh mahasiswa-mahasiswi. Mahasiswa opat, mahasiswi genep. Nyicingan kamar-kamar nu kawas kamp tahanan kénca-katuhueun imah puseur, imah Tanteu Méy. Aya tujuh kamar. Kuring, Si Nana, Téh Ais, jeung Héni sakamar ku sorangan. Sésana sakamar ku duaan. Ari peuting, pangpangna bari lalajo “Dunia dalam Berita” tipi, sok ngariung di patengahan imah puseur. Nu matak teu lila asa-asana gé jeung batur sakamp téh. Rélatif singget.
Sapoé dua poé mah, betah wé rarasaan téh. Mémang sual fasilitas mah teu géséh jeung kontrakan séjén. Sual hargana gé prah wé jeung batur. Ngan nya éta, kabébasan éta anu ngabédakeunana téh. Nu jadi hélok mah, éta ku asa merhatikeun pisan Si Tanteu ka kuring téh.
“Biasa wé anyaran mah,” ceuk Si Wawan. Enya sugan. Tapi mudah-mudahan wé kitu satutuluyna. Kuring teu nyaho kumaha mun geus lilana, da can ngalaman. Kana béja-béja ti nu geus lalila téh lain rék teu percaya, ngan sugan wé ka kuring mah aya iwalna.
“Cép Dudi, ieu bilih palay ngaraosan pasakan Tanteu.”
“Nuhun atuh Tanteu, maké ngarérépot sagala,” ceuk kuring bari nampanan rantang, sop jeung sanguna.
“Ah, henteu, Ngarérépot naon? Ka Cép Dudi mah Tanteu téh sok ras wé inget ka anak sorangan.”
“Oh, di mana nya Tanteu?”
“Di Manado anak Tanteu mah, milu jeung akina di ditu.”
“Istri pameget, Tanteu?”
“Awéwé. Sakola kelas hiji ayeuna téh.”
“SMP?”
“Ih, kelas hiji SMA marukan téh.”
“Wah, atuh tiasa diantosan nya Tanteu?” ceuk kuring, ujug-ujug pok baé.Si Tanteu seuri.
“Ari kersa mah. Tanteu téh sok inget baé, saha nu terang kéh anak Tanteu gé ngumbara jauh ti kolot. Piraku wé ari Tanteu nyaah ka anak deungeun mah, ka anak Tanteu gé teu aya nu nyaaheun.” Kuring ngahaminan.
Tanteu Méy, kitu nyarebutna saha baé ogé, teu bireuk deui di ieu wewengkon mah. Ngaranna mah Méirina saperti anu ditulis dina rékening listrikna. Cenah bibit-buitna mah ti Manado. Lahir di Bandung, gedé di Bandung, kawin di Bandung. Geus asa jadi urang Bandung wé cenah.
Beuki lila, kuring beuki apal kana jero-jerona Si Tanteu téh. Ébréh dina kahirupan jeung sikep sapopoéna.
“Eu ... Cép Dudi, punten wé nya pangwartoskeun ka Cép Nana, da ari Tanteu mah teu wantun,” ceuk Tanteu Méy dina hiji poé.
“Naon Tanteu?”
“Éta, Tanteu téh badé mayar listrik sareng lédeng, tos kaping sapuluh ayeuna téh. Ari telat teuing bilih didengda. Nu sanés mah parantos malayar,” omongna. Gebeg téh, kuring gé da acan mayar, sarébu pérak keur listrik jeung keur lédeng sakumaha perjangjian.
“Mangga Tanteu.”
“Punten wé nya, Cép.”
“Abdi gé, teu acan.”
“Ih, wios Cép Dudi mah. Tanteu gé terang, biasana gé apan Cép Dudi mah tara hararésé ari tos aya mah.”
“Muhun atuh Tanteu, engké wé urang wartoskeun ka Nana.”
Pinter malibirkeun caritana Si Tanteu téh. Urang Sunda gé ayeuna mah carang nu kitu téh.
“Iraha ngomongna, Dud?” ceuk Si Nana basa hal éta dibéjakeun ka manéhna.
“Tadi basa sayah balik kuliah.”
Si Nana seuri.
“Saenyana mah, Dud, tadi isuk Si Tanteu nitah ka sayah mangnanyakeun duit listrik jeung lédeng ka énté. Ngan tadi téh énténa saré kénéh.”
“Oh, kitu?”
Kuring duaan sareuri. Surti wé. Buru-buru wé dibayar, teu boga duit ogé kapaksa nginjeum heula ka Si Rini. Dipasrahkeun bari sakalian lalajo iklan musik Artis Safari. Si Tanteu, éh biasa wé nampanan duit téh. Teu jiga-jiga tas nyiasatan. Manuver yang berhasil, ceuk Si Nana mah.
Ti harita, asa mindeng Tanteu Méy téh ngadoni ka kuring.
“Padahal ceuk Tanteu mah nya Cép Dudi, ngariung mah ngariung wé ulah bari jeung éak-éakan. Isin ku tatangga Tanteu téh. Aya naon cenah di Tanteu Méy meni ramé kitu?” ceuk Tanteu Méy, pédah ka kamar Si Tina loba babaturanana, ngalobrol vari suka seuri. Padahal kuring gé milu némbrong, ngobrol suka seuri. Kuring mah surti wé. Sacara teu langsung sangkan dibéjakeun ka Si Tina. Horéng lain ka kuring baé ngomong kituna téh deuih.
Antukna, méh ka nu ngontrak Tanteu Méy téh méré koméntar.
“Sanaos tos tunangan ogé nya Cép Dudi, tapi ulah kitu-kitu teuing atuh. Ieu mah ari kencan téh sok teu terang di waktu,” koméntar Tanteu Méy ka Téh Ais. Pédah éta meureun Kang Dénina ari apél téh sok nepi ka peuting-peuting baé. Téh Ais mah ukur seuri dibéjaan kitu téh, abong nu cicing. Lungguh munding ceuk Si Wawan mah, kakara mijah lamun sawahna digarap.
“Tong diwartoskeun ka Kang Déni wé nya, Dud!” ceuk Téh Ais.
“Tapi Téh, sakali-sakali mah kudu diwarah!” ceuk Si Héni. Ambek meureun, pédah kungsi dikoméntaran teu bisa masak, neuteuli tayohna mah.
“Diwarah kumaha? Bet saruana atuh!”
“Néng Ais! Néng!” kadéngé di luar Si Tanteu gegeroan.
“Tah, rék aya naon cenah Madame de Cegékan téh!” ceuk Si Héni. Abong budak sastra, pinter nyieun istilah. Kuring seuri.
“Husy, ulah kitu ka kolot téh!” Téh Ais ngagebés, tapi tetep témbong mésemna.
“Néng Ais!”
“Kaaah!”
“Ka dieu geura!”
Téh Ais ka luar.
“Badé aya naon, Tanteu?”
“Ieu bilih palay ngaraosan. Aya nu ngirim cau tadi téh, raos geura. Sok wé candak!” ceuk Si Tanteu, atra kadéngé sab ngahaja ngadédéngékeun. Téh Ais sababaraha kali nganuhunkeun.
Teu lila, sup Téh Ais bari nanggeuy goréng cau sapiring metung.
“Hén, hayang males ka Si Tanteu?” ceuk kuring.
Si Héni unggeuk.
“Pisangna tong didahar! Keun sina ngarasaeun kumaha rasana diacuhkeun!”
“Teu aya wé, atuh raos di Akang teu raos di Ayi,” ceuk Si Héni bari ngarongkong pisang. Dasar!
Tah, mun pareng lalakina karumpul tur salsé, réngsé lalajo tipi téh taya deui gawé: gapléh atawa ngobrol ngalor-ngidul. Ti mimiti sual sapopoé, di kampus, jeung sajabana. Bras wé kana sual awéwé. Tapi anu tetep seger mah angger sual Tanteu Méy.
“Ka sayah Dud, nyebut teu boga pikiran!”
“Wah, nu bener, Na?”
“Tah, tanyakeun ka Si Wawan!”
“Enya. Tadi téh nya urang rék mandi, ngadagoan Si Yanti. Si Éta téa ari mandi téh sawindu. Moyan wé di dinya tah, handapeun jambu. Jol téh Si Tanteu. Cép Wawan teu acan kuliah? Teu acan, engké da siang. Oh, ari Cép Nana aya? Tos angkat, ceuk urang téh. Sanés nya Cép, ari wengi Cép Nana téh bobo di kamar Néng Tina? Duka atuh, ceuk urang téh, da abdi mah wengi téh wangsul jam sabelas, teras wé ngaringkuk. Padahal urang gé nyaho manéh téh saré di Si Tina nya, Na?”
“Heueuh, sayah mah ngan maturan wungkul. Si Tina keueungeun saré sorangan, da Si Dédéhna balik.”
“Lain gé maturan wungkul ari nepi ka isuk mah,” ceuk Si Wawan.
“Heueuh, sual séjénna mah merupakan kosékuénsi logis wé éta mah. Bener, Dud?” ceuk Si Nana ngabéla diri bari aya sari-sari hayang kaalem.
“Kuma dinya wé lah. Ngan ari ceuk sayah mah, kadé euy bisi kalepasan. Boa enggeus kétang. Cilaka wé. Ari perkara moral-moral kitu, da urang téh geus pada déwasa, geus boga pamilih sorangan, geus boga cecekelan sorangan.”
“Alaaah, ari énté siah ti heula ngerem Si Déwi? Ngaku lah! Basa aya pagelaran seni, hayoh! Tong munapék Dud lah!” Si Nana malik nuduh kuring.
“Ukur ngampihan sayah mah. Manéhna rék balik, geus peuting, euweuh mobil. Kapaksa wé éta mah!”
“Rék kapaksa rék dipaksa, pokona mah manéh ngerem Si Déwi. Titik! Ari nu nempo mah Dud, teu nyaho alesan itu-ieuna. Alesan téa, selalu datang belakangan. Jeung deuih, da sayah gé boga itungan atuh, Dud!” ceuk Si Nana deui.
“Mun urang enya, euweuh kabéjakeunana,” ceuk Si Aang nu ti tadi ngan ukur milu seuri.
“Pantes wé manéh man da kuuleun. Mahasiswa purba, bet jaman féodal gé geus euweuh nu siga manéh mah, Ang,” ceuk Si Wawan. “Kaasup jenis langka manéh mah, geus kudu asup musieum!”
Saréréa sareuri. Si Aang gé milu seuri.
“Terus kumaha, Wan, Si Tanteu téh?”
“Ari ceuk Si Tanteu téh nya, sing gaduh pikiran wé atuh, da di dunya téh sanés mung duaan baé. Enya ngomong kitu, sumpahna gé. Urang mah cicing wé teu ngomong-ngomong. Nya ari keur Tanteu mah, cenah, teu nanaon. Tanteu gé ngora heula atuh, ngan Tanteu téh isin ku tatangga. Meureun ceuk batur téh, éta nu ngalontrak di Tanteu Méy meni barébas kitu. Sok komo upami aya kajadianana, aya kabéjakeunana. Tanteu gé tangtos wé kababawa wirang. Meureun ceuk batur téh, pantes wé da Tanteu Méy mah antepan pisan. Sanés ku nanaon, cenah, Tanteu mah karunya wé bisi kuliahna kagaranggu.”
“Terus ngomong naon deui, Wan?” ceuk Si Nana.
“Nya terusna mah kabéh wé kaparét. Manéh, Dud. Téh Ais, Si Héni. Ah, kabéh wé dikoméntaran. Ngan manéh Ang nu dipuji téh. Resep Tanteu mah ka Cép Aang téh, cenah. Bageur. Ngan urang wé nu teu dikoméntaran téh.”
“Aing téa atuh!” ceuk Si Aang ngalégég. Terus digaronjak.
“Énté mah teu dikoméntaran sotéh, pantes wé keur aya di hareupeunana,” ceuk Si Nana.
Da enya atuh, ku alus budi ari hareupeun mah. Moal aya nu nyangka alus adat atuh. Matak, ceuk béja mah, carang aya anu memperpanjang kontrakanana. Kitu wé meureun.
“Ari urang kumaha cenah, Wan?”
“Ka manéh mah pédah carang saré di dieu wungkul.”
“Lah, enggeus lah! Mending gapléh ayeuna mah!” ceuk Si Nana bari nyokot kartu gapléh, terus dikocok.
“Pasangan, értéan?” Si Aang nanya.
“Értéan,” ceuk Si Nana. “Tante Méy Cup!”
Saréréa sareuri, terus nyokot kartu.
“Balak kosong!”
“Nya di nu hajat atuh!” ceuk Si Nana bari ngalungkeun balak kosong.
“Béda euy, kaciri hayang meunangkeun Tanteu Méyna téh,” ceuk kuring.
“Mun rido mah Tanteu Méyna, moal rék nampik rejeki, nyaan,” ceuk Si Nana kalem.
“Aya béja cenah Tanteu Méy téh baheulana mah ngabadung ogé,” ceuk Si Aang. “Ditilu-tilu, Dud? Euweuh euy, liwat!”
“Ceuk saha, Ang?” Si Nana nanya.
“Urang gé ceuk Si Eulis, tah anu ngontrak di Bu Pardi.”
“Nu bangkok téa, Ang?” ceuk Si Wawan. “Heueuh, da sajurusan jeung manéh nya?”
“Enya ceuk Si Éta. Manéhna gé cenah ceuk Bu Pardi. Malah tah imahna gé cenah dipangnyieunkeun ku Pa Imang, pejabat, teuing pejabat nahaon, pokona mah pejabat wé. Pa Imangna maot, ganti deui. Ditilu-tilu deui, Dud? Ah, aya sentimén pribadi Si Dudi mah ka aing téh. Liwat lah!”
Kuring saréréa sareuri, ngeunah, tapi Si Aang seuri maur.
“Léwat lagih, sudah ada kila-kilanyah ari piértéeun mah. Mangkaning érté mah kabagéan nyusutan urutna, urut pejabat!” ceuk Si Wawan.
“Baheula mah cenah, turun mobil unggal mobil Si Tanteu téh.”
“Kenék meureun nu kitu mah,” ceuk kuring. “Liwat Na? Nya sayah atuh poldan,” lung tilu-genep, tilu téa atuh stok sorangan.
Si Aang kukulutus pédah balak genepna kabebeng, diseungseurikeun ku tiluan. Terus ngocok, terus ngabagi kartu.
“Heueuh, sigana mah Si Tanteu téh kesepian nya. Naék kana sungut. Bisa jadi éta téh! Apan ceuk Freud ogé, tingkah manusia itu dipengaruhi oléh libido séksnya. Sabaraha tatéh?”
“Kosong-dua!” Si Wawan némbal.
“Hayang nyaho wé nya mun ku sayah dilalanyah,” ceuk Si Nana deui bari ngalungkeun kartu dua-hiji.
“Daék kitu manéh?”
“Ceuk sayah gé Dud, sayah mah moal rék nampik rejeki. Kacipta wé nya, euy, mun keur kiru téh torojol Tanteu Méy. Cép Nana, Cép Dudi, Cép Wawan upami teu aya damel mah sareng Tanteu wé urang sparing. Keun wé Cép Aang mah bagéan beberesihna!”
Kuring saréréa sareuri, Si Aang nyereng. Mémang dina riungan mah biasana sok aya anu jadi korban pikeun kasenangan nu séjén. Di dieu, biasana mah Si Aang. Mun awéwéna Si Héni. Teuing atuh, kitu ditakdirkeunana wé meureun.
Nepi ka jam dua, gapléh bari éak-éakan. Moal henteu isuk bakal aya béjana. Carita ngeunaan Tanteu Méy terus mekar, disusurup, dipapantes. Dihenteu-henteu ogé mémang pantes rék loba caritakeuneunana téh Tanteu Méy mah. Tina saréatna wé, sanajan geus teu ngora deui masih kénéh témbong geulisna, ménorna. Komo keur ngorana meureun. Encan tina hal-hala séjénna, saperti ceuk béja jeung sajabana.
Hiji peuting, kuring ngajenghok ogé nempo Tanteu Méy ngajanteng hareupeun kamar Si Nana. Keketrok, Si Nana mukakeun panto, sup Tanteu Méy asup. Gélo! Lain heureuy jigana Si Nana téh. Rék naon atuh Tanteu Méy peuting-peuting ka kamar Si Nana? Kuring inget kana omongan-omongan Si Nana. Sayah mah moal rék nampik rejeki, cenah.
Bener-bener édan Si Nana mah. Ah, Si Tanteunawé deuih teu boga pikiran. Bisa ka batur! Teu sieun kanyahoan kitu? Boa enya nu dicaritakeun ku Si Aang téh. Gélo, duanana gé geus garélo! Arédan!
Salila-lila kuring mikiran Tanteu Méy jeung Si Nana. Wah, kabutak-butak mikiran nu teu aréling mah! Tapi kacipta wé Si Tanteu, ibarat nu kahalodoan manggih hujan. Si Nana …. Gélo! Édan! Geus lah, mending liar, cicing di kamar gé kalah lieur teu puguh.
Ceg kana jékét, lalaunan kaluar ti kamar. Mending ngéndong di Si Yayat lah, loba sarana pikeun ngabrangbrangkeun haté, rasa anu teuing kumaha mah. Keuheul aya, sebel aya, jeung sajabana. Pokona aya rasa tujuh rupa wé, nu négatif wungkul.
Balik téh isuk-isuk, niat téh rék terus saré nebus urut bagadang peutingna. Karék gé rék ngedeng, panto kamar aya nu ngetrok. Saha deuih? Ngaganggu pisan! Bray panto dibuka. Gebeg. Tanteu Méy ngajanteng imut.
“Cép Dudi teu kuliah?”
“Teu Taneu, da teu aya kuliah dinten ieu mah. Mangga ka lebet Tanteu,” ceuk kuring.
“Punten wé nya, ngaganggu,” ceuk Si Tanteu bari asup. Gék diuk dina korsi. Jempé sajongjonan, teuing haté téh maké ngageter sagala.
“Oho oho (Si Tanteu batuk), Tanteu téh badé aya kaperyogian ka Cép Dudi.”
“Kaperyogian naon, Tanteu?” Haté téh geterna rada leler. Tapi ingetan ka Si Nana mah can leungit kénéh.
“Isin-isin gé maksakeun Tanteu téh oho oho. Ka saha deui atuh, da mung ka Cép Dudi wé wanton téh, tos teu asa-asa deui oho-oho (Tanteu nyekel dadana). Tanteu téh badé ka dokter, bronchitis saurna mah, kedah diparios deui. Ehem, tulungan wé Tanteu téh, nambut artos upami aya mah oho, sapuluh rébu wé. Di Tanteu tos teu aya pisan oho-oho-oho, dianggo mayar listrik sareng lédeng kamari.”
“Aduh, teu aya atuh Tanteu ari ageung-ageung kitu mah. Nya upami lima rébu mah aya wé panginten.” Haté geus biasa deui, sugan téh rék naon tuda.
“Sawios lima rébu gé oho-oho, ehem kirangna mah sugan kénging ti Bu Engkom, kagungan sambetan dua puluh rébu ka Tanteu téh. Oho-oho jangjina mah kamari. Ari kamari ditagih, cenah énjing wé teu acan oho kénging. Tungtungna mah icuk colé-icuk colé wé oho-oho ehem.”
Golosor wé lima rébu pérak, karunya ogé nempo kitu mah. Kabeneran wé karak nampa wésel. Tapiari hate mah aya ngutrukna ogé. Na atuh lain ka Si Nana nginjeum duit téh? Duit ditampanan ku Si Tanteu, nganuhunkeunana ogé duka sabaraha kali mah, teu diitung ieuh. Diselang ku oho-oho, batuk bronchitis cenah.
Teu ngeunah puguh gé, ari ngeungeunahna keur Si Nana, kuriang bagéan riripuhna.
“Ngeunah naon?” ceuk Si Nana basa didakwa ku kuring. “Si Tanteu mah ka kaar sayah téh rék nginjeum deuit, cenah keur ka dokter, nyeri dada!”
“Dibéré?”
“Dibéré wé da karunya, lima rébu pérak, hayangna mah sapuluh rébu. Sayah gé ngan boga sapuluh rébu deui duit téh, saminggueun deui,” ceuk Si Nana, “Mangka ayeuna téh karak tengah bulan.”
“Ka urang gé nginjeum duit deuih. lima rébu sarua. Sarua deuih méntana mah sapuluh rébu. Sarua deuih keur ka dokter. Ngan panyakitna bronchitis ka urang mah,” ceuk kuring bari seuri.
“Iraha?”
“Tadi isuk-isuk.”
“Ari peuting énté ka mana, Dud?”
“Ngéndong di Si Yayat,” témbal kuring. Can dibéjakeun sabab-musababna mah. Keun engké gé aya waktuna keur terus terang mah, mun aya deui Tanteu Méy Cup.
Bandung, 1986.
(Katumbiri jilid 2, 1986)


text:
Barack Obama
Barack Hussein Obama II (ejaan Inggris: [bəˈrɑːk hʊˈseɪn oʊˈbɑːmə]; babar di Honolulu, Hawaii, 4 Agustus 1961; umur 48 tahun) téh Presidén Amérika Serikat nu ayeuna ngajabat Presidén Amerika Serikat nu ka-44. Barack ngajabat ti 20 Januari 2009 ngaganti George Walker Bush. Saméméhna, Obama téh Sénator Junior ti nagara bagian Illinois, nu saterusna meunang dina Pemilu Presidén 2008 kaping 4 Novémber 2008. Dina taun 2009, Obama kasinugrahan Pangajén Nobel Perdamaian kusabab mromosikeun diplomasi internasional pikeun ngungkulan pasualan-pasualan internasional.
Obama téh katurunan Afrika-Amerika mimitu anu ngajabat Presidén Amerika Sarikat sabada saméméhna ogé jadi katurunan Afrika-Amerika munggaran anu dicalonkeun jadi presidén ku partéy pulitik gedé di Amérika.[1] Lulusan ti Universitas Columbia jeung Sakola Hukum Universitas Harvard; di kampusna, Obama nyekel kalungguhan jadi presidén Harvard Law Review. Obama digawé jadi koordinator masarakat jeung ngajabat jadi pangacara hak sipil saméméh jadi Senat Illinois tilu kali ti mimiti 1997 nepi ka 2004. Obama ngajar hukum konstitusional di Sakola Hukum Universitas Chicago ti mimiti 1992 nepi ka 2004. Sanggeus gagal meunangkeun korsi di Déwan Perwakilan AS taun 2000, manéhna ngumumkeun kampanyeuna minangka Sénat AS bulan Januari 2003. Sanggeus meunang dina bulan Maret 2004, Obama nepikeun biantarana dina Konvénsi Nasional Demokrat Juli 2004. Manéhna kapilih jadi Senat dina bulan November 2004, meunangkeun 70 persén sora.
Minangka anggota minoritas Demokrat dina Kongrés ka-109, manéhna mantuan nyieun undang-undang nu ngatur pakarang konvensional tur mromosikeun akuntabilitas publik dina ngagunakeun dana federal. Manehna oge ngalakukeun perjalanan resmi ka Eropa Wetan, Timur Tengah, sareng Afrika. Dina Kongres ka-110, manehna ngabantu nyusun UU kanggo lobi sareng kacurangan pemilihan, parubahan iklim, terorisme nuklir, sareng perawatan kanggo personel militer AS nu mulang. Obama ngumumkeun kampanye presidenna sasih Februari 2007, teras dicalonkan dina Konvensi Nasional Demokrat 2008 sareng senator Delaware, Joe Biden nu janten pasangan kampanye. Dina kaping 4 November 2008 Barack Obama sukses ngelehkeun musuhna senator John McCain ti partey Republik teras janten presiden Amerika ka 44 sareng janten jalmi kulit hideung pertama nu janten presiden Amerika Sarikat.


text:
Frequency-division multiplexing
Frequency-division multiplexing (FDM) nyaéta wangun multiplexing sinyal dimana sinyal-sinyal informasi (sinyal-sinyal pita dasar) dimodulasi maké sinyal-sinyal pamawa) nu frékuénsina béda-béda sarta tuluy dijumlahkeun pikeun ngahasilkeun hiji sinyal sanyawa (sinyal komposit).
Cara multiplexing nu maké tilu sinyal asupan ieu digambarkeun di handap ieu:
Dina gambar kasebut digambarkeun tilu sinyal asupan jeung sinyal-sinyal pamawa dina wangun spéktrum (doméin frékuénsi)na sarta modulasi DSB digunakeun pikeun ngagambarkeun spéktrumna. Sabenerna rupa modulasi naon waé ogé bisa dipaké dina FDM salila pamisahan sinyal pamawa cukup pikeun nyingkahan tumpang tindih spéktrum. Sanajan kitu, padika modulasi anu paling réa digunakeun dina FDM nyaéta modulasi SSB. Dina ujung panarima (tungtung kanal), katilu sinyal modulasi dipasahkeun ku tilu bandpass filter (BPF) sarta satuluyna didemodulasi (ditimukeun deui sinyal aslina) ngagunakeun tilu osilator lokal.
FDM dipaké dina sistem telepon, telemetri, siaran radio komérsial, televisi, jeung jaringan telekomunikasi. Siaran radio AM komérsial ngagunakeun frékuénsi sinyal pamawa anu dipisah-pisah saanggang 10 kHz dina wilayah frékuénsi antara 540 jeung 1600 kHz. Pamisahan ieu henteu cukup pikeun nyingkahan tumpang tindih pikeun modulasi amplitudo (AM) kalayan fidelitas nu cukup hadé (50 Hz nepi ka 15 kHz). Ku lantaran kitu, setasiun pamancar AM nu frékuénsi pamawana padeukeut sacara géografis dipisahkeun paanggang pikeun ngaminimalkeun interférensi. Siaran radio komérsial modulasi frékuénsi (FM) ngagunakeun frékuénsi—frékuénsi sinyal pamawa ni dipisahkeun saanggang 200 kHz. Dina sistem telepon jarak jauh, 600 atawa leuwih sinyal sora (200 Hz nepi ka 3,2 kHz) dipancarkeun ngaliwatan kabel koéksial atawa tumbu gelombang mikro (microwave) ngagunakeun modulasi SSB kalayan frékuénsi-frékuénsi sinyal pamawa nu dipisahkeun sajauh 4 kHz. Dina prakték, sinyal komposit anu diwangun ku pamisahan sababaraha sinyal dina frékuénsi bisa, dina giliranana, didémodulasi maké frékuénsi sinyal pamawa lianna. Dina hal ieu, frékuénsi pamawa dimaksud mindeng disebut subcarrier.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Hsu, Hwei P., Schaum's Outline of Theory and Problems of Analog and Digital Communications, McGraw Hill, 1993