text:
Gamelan Degung
Gamelan degung nyaéta gamelan has tradisional Jawa Barat hususna suku Kubarsah.[1] Kecap degung asalna tina akronim Deg ngadeg ka nu Agung (ngadeg = nangtung, agung = megah atawa pangagung). Lian ti éta asal kecap degung tina kecap ratu-ratu agung atawa tumenggung, sabab jaman harita ieu musik dipikaresep ku para pangagung (ménak atawa bangsawan), misalna Bupati Bandung R.A.A. Wiranatakusumah V anu sok mgadokuméntasikeun sababaraha lagu. Mimitina mah degung téh dipintonkeun dina wanda instrumental wungkul (karawitan gending), tapi kaayeunakeun mah, degung sok dipaké pamirig lagu. Dina kamus susunan H.J Oosting (1879) kecap degung téh tina kecap De Gong (basa Walanda) anu hartina penclon-penclon nu digantung.
Daptar eusi
Bahan[édit | sunting sumber]
Gamelan degung anu alus dijieunna tina perunggu, anapon gamelan anu maké bahan wesi jeung kualitas anu leuwih basajan dimaksudkeun sangkan gamelas bisa leuwih kahontal ku masarakat, hususna pikeun pangajaran di Lembaga-lembaga atikan. Anapon perangkat tambahan saperti kendang, suling, jsté dijieun tina bahan anu béda deui.
Papasingan Waditra Dina Gamelan Degung[édit | sunting sumber]
Istilah waditra, hususna dina degung nya éta istilah anu nyoko kana alat-alat anu digunakeun dina saperangkat gamelan (instrumén). Ilaharna wadtra-waditra dina gamelan degung ngawengku:
- Bonang, anu kabagi jadi 14 penclon dina ancakna. Ngadérét mulai ti nada mi nepi ka nada la ageung;
- Cemprés, anu ngawengku 14 wilah nada. Ngadérét ti nada mi alit nepi ka la rendah;
- Panerus, bentuk jeung jumlah nadana sarua jeung saron, ngan ilaharna sok béda oktafna wungkul;
- Jengglong, anu kabagi jadi 6 wilah. Disimpen kucara digantung atawa disimpen siga bonang dina gemelan pélog (disimpen di Luhur benang);
- Goong, Awalna mah ngan saukur maké gong gedé wungkul, tapi kaayeunakeun mah sok maké kempul saperti anu digunakeun gamelan pélog;
- Suling, dina gamelan degung, suling anu digunakeun nya éta suling anu boga opat liang;
- Kendang, pungsina keur ngatur ritem, anu ngawengku hiji kendang gede jeung dua kulantér
Pindah ka Bandung[édit | sunting sumber]
Baheula, gamelan degung ngan dipaké minangka instrumén wungkul, lantaran Bupati Cianjur R.A.A. Wiranatakusumah V ngalarang degung anu maké nyanyian (vokal) sabab bisa nyieun suasana anu kurang serius. Nalika R.A.A. Wiranatakusumah pindah ka Bandung, gamelan degung anu ngaranna pamagersari ieu katut nayagana ngilu pindah ka pendopo Bandung dipingpin ku Idi. Sabada pindah ka Bandung, gamelan degung loba dipaké dina acara hajatan sabab loba nu kairut ku sorana anu éndah. Tisaprak harita Bupati nitah nyieun gamelan degung deui anu dingaranan Purbasasaka, dipingpin ku Oyo. Salian ti éta, gamelan degung sok dipaké pikeun musik gending karesmén dina pagelaran-pagelaran saperti Lutung Kasarung jeung Mundinglaya dikusumah. Taun 1954, degung mulai dipaké pikeun mirig kawih-kawih Sunda, utamana ku grup Parahyangan anu dipingpin ku E. Tjarmedi. E. Tjarmedi jeung Rahmat Sukmasaputra nya éta salah sahiji anu méré ide ayana .
1970-1980[édit | sunting sumber]
Taun 1970-1980 beuki loba waé anu ngagarap gamelan degung, misalna Nano. S kalayan grupna Gentra Madya (1976), Lingkung Seni Dewi Pramanik anu dipingpin ku Euis Komariah, Degung Gapura kagungan Kustyara, jeung degung gaya Ujang Suryana (Pakutandang, CIparay) anu kasohor ku gaya maénkeun sulingna. Nano. S nyiptakeun lagu kalayan intro jeung aransemén sorangan, sababaraha karyana anu direkam dina bentuk kasét suksés di Pasaran, diantarana Panglayungan (1977), Puspita (1978), Naon Lepatna (1980), Tamperan Kaheman (1981), Anjeun (1984) jeung Kalangkang nu dikawihkeun ku Nining Meida jeung Barman Syahyana (1986) Béda jeung mangsa awal (taun 1950an) harita mah jurukawih degung lolobana ti kalangan jurukawih gamelan pélog saléndro (pasindén; ronggéng), jurukawih taun 1970-an lolobana ti kalangan mamaos tembang Sunda Cianjuran, boh lalaki boh wanoja. Juru kawih anu kasohor ti kalangan mamaos dianatarana: Euis Komariah, Ida Widawati, Teti Afienti, Mamah Dasimah, Barman Syahyana, Didin S. Bajuri, Yus Wiradiredja, Tati Saléh.
Kiwari[édit | sunting sumber]
Gamelan Degung kaayeunakeun mah sok dipaké pikeun mirig lagu non-klasik dina acara-acara ririaan (hajatan)Pikeun pola lagu atawa nabeuhna loba maké polanu diadaptasi tina kiliningan. Misal gending catrik, kulu-kulu, Cirebonan, Banjaran, Jipang lontang . Sedengkeun pikeun lagu-lagu klasik mah jarang pisan dibawakeun, aya kamungkinan ieu hal disababkeun alatan para pangrawit degung loba anu henteu apal lagu-lagu klasik . Salian ti éta musik degujng ogé biasa kapireng dina upacara adat Sunda, féstival jeung pintonan seni. Anu ironis nya éta kurangna minat generasi ngora dina ngokolakeun katut ngamumulé ieu budaya, anu malah leuwih dimekarkeun ku pihak asing.
Salah sahiji Universitas nu geus lila boga gamelan degung nya éta Universitas nu aya di Santa . Harita, nalika taun 1990-an aya rombongan pengajar ti Santa Cruz datang ka Bandung terus tepung jeung Wali kota Bandung, Ateng Wahyudi. Harita pa Ateng masihan saperangkat gamelan degung, saluyu jeung paménta maranéhna.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ R, Ubun.1994.Waditra : mengenal alat-alat kesenian daerah Jawa Barat.


c: text/html

text:
Hormon
Hormon (Yun. horman - "sangkan ojah") hartina utusan kimiawi ti hiji sél (atawa sagolongan sél) ka sél lianna. Sakabéh organisme multisélular ngahasilkeun hormon (kaasup tutuwuhan - baca artikel fitohormon).
Hormon nu paling dipikawanoh ti bangsa sasatoan (jeung manusa) nyaéta nu dihasilkeun ku kelenjar éndokrin vertebrata, padahal hormon téh dihasilkeun ku ampir unggal sistim organ jeung jaringan. Molekul hormon disékrésikeun (dikaluarkeun) langsung kana aliran getih, cairan awak lianna, atawa kana jaringan anu tangtu. Pindahna ku cara sirkulasi atawa difusi ka sél targétna, nu bisa baé sél nu padeukeut/natangga (aksi parakrin) dina jaringan nu sarua atawa sél nu ayana di organ séjén. Fungsi hormon nyaéta salaku sinyal/iber ka sél targét; peta hormon ditangtukeun ku pola sékrési jeung transduksi sinyal jaringan nu nampana.
Hormon petana rupa-rupa, ngawengku stimulasi/pangrangsang atawa inhibisi/meungpeuk kamekaran, induksi atawa suprési apoptosis (program paéh sél), aktivasi atawa inhibisi sistim imun, régulasi/ngatur métabolisme jeung préparasi aktivitas anyar (misalna tarung, jalangan) atawa fase hirup (misalna pubertas, miara turunan, ménopause). Dina sababaraha kasus, hiji hormon bisa ngatur produksi jeung sékrési hormon séjén. Réspon kana sinyal hormon bisa digambarkeun salaku régulasi aktivitas métabolik hiji organ atawa jaringan. Hormon ogé ngatur daur réproduktif ampir sakabéh organisme multisélular.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Konsép sékrési internal mekar dina abad ka-19; didadarkeun ku Claude Bernard taun 1855, tapi teu sacara husus nujul kana kamungkinan sékrési ti hiji organ salaku utusan pikeun organ séjén.
Panarabas utamana nyaéta nalika idéntifikasi sékrétin, hormon nu disékrésikeun ku duodenum nu ngarangsang sékrési ti pankréas, didadarkeun ku Ernest Starling jeung William Bayliss taun 1902. Saméméhna, prosés ieu geus dipercaya (misalna ku Ivan Pavlov) diatur ku sistim saraf. Starling jeung Bayliss nunjukkeun yén nyuntikkeun ékstrak duodenal ka anjing bakal ngaronjatkeun sékrési ti pankréas.
Starling ieu ogé nu ngawanohkeun istilah "hormon" dina ceramahna taun 1905. Laporan salajengna negeskeun yén hal éta téh diajukeun ka anjeunna ku fisiolog Cambridge William B. Hardy.
Fisiologi hormon[édit | sunting sumber]
Unggal sél sabenerna boga kabisa pikeun ngahasilkeun rupa-rupa molekul régulator. Kelenjar éndokrin klasik katut produk hormonna hususon pikeun ngatur sakabéh hambalan organisme, tapi bisa ogé dipaké (dina jalur husus) ukur dina hambalan jaringan.
Laju produksi hiji hormon ilaharna diatur ku sistim kontrol homéostatik, umumna mah ku eupan négatif (negative feedback). Misah ti produksina, régulasi homéostatik hormon gumantung kana métabolisme jeung ékskrési hormon.
Séksrési hormon bisa dirangsang jeung dipeungpeuk ku
- hormon séjén (hormon "nu ngarangsang"/"stimulating" atawa "ngaleupaskeun"/"releasing")
- konsentrasi ion atawa gizi dina plasma, ogé globulin
- aktivitas neuron jeung méntal
- parobahan lingkungan, misalna cahya atawa suhu
Nu anyaran kapanggih jeung keur ditalungtik kénéh nyaéta kelas hormon nu katelah "Hormon Lapar" (Hunger Hormones) - grélin, oréksin jeung PYY 3-36 - katut antagonisna - misalna léptin.
Tipe hormon[édit | sunting sumber]
Hormon vertebrata digolongkeun kana opat kelas kimia:
- hormon derivat amina, turunan asam amino tirosin jeung triptofan. Contona nyaéta katékolamin jeung tiroksin.
- hormon péptida, mangrupa rantay asam amino. Contona nyaéta TRH jeung vasoprésin. Péptida nu diwangun ku ratusan asam amino disebut protéin. Conto hormon protéin nyaéta insulin jeung hormon kamekaran (growth hormone).
- hormon stéroid, turunan koléstérol; kortéks adrénal jeung gonad mangrupakeun sumber utamana. Contona nyaéta téstostéron jeung kortisol.
- Hormon lipid jeung fosfolipid, turunan lipid sarupaning asam linoléat jeung fosfolipid kawas asam arakidonat. Kelas utamana nyaéta éikosanoid, nu ngawengku rupa-rupa prostaglandin.
Farmakologi[édit | sunting sumber]
Kiwari, hormon sok dipaké natambaan kasakit. Nu pangilaharna mah nyaéta éstrogén jeung progéstagén (dina pél kontraséptif jeung HRT), tiroksin (salaku lévotiroksin pikeun hipotiroidisme) sarta stéroid (pikeun kasakit otoimun jeung sababaraha gangguan engapan). Insulin sok dipaké ku nu boga kasakit diabétes/kencing manis.
Hormon penting manusa[édit | sunting sumber]
Hormon amina[édit | sunting sumber]
- adrénalin (atawa épinéfrin)
- dopamin
- mélatonin (N-asetil-5-métoksitriptamin)
- noradrénalin (atawa norépinéfrin)
- serotonin (5-HT)
- tiroksin (T4)
- triiodotironin (T3)
Hormon péptida[édit | sunting sumber]
- hormon antimullerian (antimullerian hormone, AMH, ogé faktor atawa hormon inhibisi mullerian)
- adiponéktin (ogé Acrp30)
- hormon adrénokortikotropik (adrenocorticotropic hormone, ACTH, ogé kortikotropin)
- angioténsinogén jeung angioténsin
- hormon antidiurétik (antidiuretic hormone, ADH, ogé vasoprésin, arginin vasoprésin, AVP)
- péptida atrial-natriurétik (atrial-natriuretic peptide, ANP, ogé atriopéptin)
- kalsitonin
- kolésistokinin (CCK)
- hormon nu ngaleupaskeun kortikotropin (corticotropin-releasing hormone, CRH)
- éritropoiétin (EPO)
- hormon stimulasi folikel (follicle-stimulating hormone, FSH)
- gastrin
- glukagon
- hormon nu ngaleupaskeun gonadotropin (gonadotropin-releasing hormone, GnRH)
- hormon nu ngaleupaskeun hormon kamekaran (growth hormone-releasing hormone, GHRH)
- gonadotropin korionik manusa (human chorionic gonadotropin, hCG)
- hormon pertumbuhan (growth hormon, GH atawa hGH)
- insulin
- faktor pertumbuhan kawas insulin (insulin-like growth factor, IGF, ogé somatomédin)
- léptin
- luteinizing hormon (LH)
- hormon stimulasi mélanosit (melanocyte-stimulating hormon, MSH atawa a-MSH)
- neuropéptida Y
- oksitosin
- hormon paratiroid (PTH)
- prolaktin (PRL)
- renin
- sékrétin
- somatostatin
- trombopoietin
- hormon stimulasi tiroid (thyroid-stimulating hormon, TSH)
- hormon nu ngaleupaskeun tirotropin (thyrotropin-releasing hormon, TRH)
Hormon stéroid jeung stérol[édit | sunting sumber]
- Glukokortikoid
- Mineralokortikoid
- Stéroid séks
- Androgén
- téstostéron
- dehidroépiandrostéron (DHEA)
- dehidroépiandrostéron sulfat (DHEAS)
- androsténédion
- dihidrotéstostéron (DHT)
- Éstrogén
- Progéstagén
- Androgén
- Derivat/turunan Vitamin D
Hormon lipid[édit | sunting sumber]
Hormon lipid jeung fosfolipid (éikosanoid):
Baca ogé[édit | sunting sumber]
- sistim éndokrin
- neuroéndokrinologi
- hormon tutuwuhan atawa régulator tumuwuh tangkal
- sinyal otokrin
- sinyal parakrin
- sitokin
- faktor pertumbuhan (growth factor)
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Hormone, Wikipédia édisi basa Inggris per 17 Nopémber 2005
- Henderson J. Ernest Starling and 'Hormones': an historical commentary. J Endocrinol 2005;184:5-10. PMID 15642778.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Budak Pahatu Lalis
(Tina Utara Utari karya Ki Umbara)
Jaman baheula aya dua budak—adi lanceuk—geus teu indung teu bapa, teu
sanak teu kadang. Éstu éta barudak téh pahatu lalis. Lanceukna lalaki kira-kira
umur tujuh taun, adina awéwé kira-kira umur lima taun. Titinggal kolotna ngan
imah réyod wungkul. Pagawéan éta barudak sapopoéna ngarala suluh ka
leuweung, mulungan pangpung atawa lanceukna naék kana tatangkalan, mitesmiteskeun
rangrang nu gararing. Éta suluh téh dijual ka tatangga-tatanggana
atawa ka pasar. Ladangna keur waragad hirup maranéhna.
Hiji mangsa ngarala suluhna di tegalan eurih. Di dinya réa tatangkalan. Eurihna
sadedeg-sadedeg. Ku maranéhna katénjo aya tangkal loa nu buahna raruhruy
pikabitaeun. Nu lalaki naék kana tangkal loa, ngalaan buahna nu arasak, diasupasupkeun
kana koja bawana. Adina ngadagoan di handap, nyanghunjar lambar
dina tumpukan eurih hirup.
Teu lila budak awéwé téh ngawih kieu:
Kang tulungan, Kang tulungan,
aya nu gagarayaman,
kana suku jeung ngégélan!
Ceuk lanceukna ti luhur bari jongjon ngalaan buah loa:
Usap baé Nyai, meureun sierum!
Teu lila budak awéwé téh ngawih deui:
Kang tulungan, Kang tulungan,
aya nu gagarayaman,
kana suku jeung ngégélan!
Cék lanceukna ti luhur tangkal loa, naékna beuki luhur:
Usap baé Nyai, meureun sireum!
Teu lila kadéngé deui budak awéwé téh ngawih deui:
Kang tulungan, Kang tulungan
aya nu gagarayaman,
kana suku jeung ngégélan!
Cek lanceukna ti luhur tangkal loa:
“Usap baé Nyai, meureun sireum!”
Budak awéwé ngawih deui, tapi soranan beuki laun, malah les pisan:
Kang tulungan, Kang tulungan,
aya nu gagarayaman, kana…
Lanceukna turun, pohara kagéteunana, lantaran adina euweuh dina tempatna.
Eurih urut diuk adina busik. Nu barusik téh ngabulungbung manjang, ku
lanceukna tuluy dipapay. Dina tungtungna nu busik téa, katingal ku manéhna,
oray sanca sagedé gulungan kasur…nangkarak beungkang paéh, beuteungna
bungkiang. Sigana paéh kamerekaan. Keur kitu kadéngé ku éta budak lalaki,
sora manuk di luhur kiara, “Cukrih, cukrih, turih ku pucuk eurih. Cukrih,
cukrih, turih ku pucuk eurih!”
Ti dinya lanceukna téh niruk pucuk eurih nu garing, nu seukeut, tuluy beuteung
oray téh diturih. …Ana boréngkal téh adina, hirup teu sakara-kara. Regeyeng nu
lalaki manggul beungkeutan pangpung, ngiringkeun adina, baralik bari
ngadalaharan buah loa anu arasak.
Dua taun ti harita…
Dina musim katiga, cai walungan tiba ngérélék. Hiji mangsa ménak-ménak ti
dayeuh ngersakeun munday di Leuwi Sipatahunan. Dina waktuna, barudak
pahatu ogé milu tarurun ka leuwi. Mimitina mah nu lalaki nyairan beunteur
jeung hurang nu marabok, adina nu ngundangan. Lila-lia budak lalaki téh
kabitaeun ku palika nu teuleum mareunang lauk galedé. Manéhna milu teuleum.
Enya baé, manéhna ogé meunang nilem. Sumangetna beuki gedé, tuluy teuleum
ka nu jero. Tapi aya sajamna manéhna teu mumbul-mumbul. Adina jejeritan
ménta tulung. Teu lila hiji palika mumbul bari nangkeup Si Ujang pahatu
geus…maot. Adina ceurik auk-aukan, akang-akangan.
Ku palika duaan, mayit téh dianteurkeun ka imahna, digolérkeun dina babaléan,
diruruban ku samak butut. Cék salah saurang nu nganteurkeun, “Dikuburna mah
isukan. Ayeuna mah kapalang, kami keur munday,” tuluy maranéhna ka leuwi
deui. Budak awéwé ingeteun kana omongan indungan basa rék maot. Kieu, “Ieu
jimat ti karuhun, simpen sugan aya maunatna.” Nu disebut jimat téh mangrupa
hihid. Ku budak awéwé harita dicokot, tuluy dipaké ngageberan mayit
lanceukna bari ngawih, kieu:
Geber-geber hihid aing,
hihid aing kabuyutan,
warisan ti nini aki,
pangusir bibit kasakit,
panawa anu cilaka.
Anéh mayit téh ngerenyed.
Ngawih kadua kali:
Geber-geber hihid aing,
hihid aing kabuyutan,
warisan ti nini aki,
pangusir bibit kasakit
panawa anu cilaka.
Mayit téh beunta, panonna gular-giler.
Ngawih katilu kali:
Geber-geber hihid aing,
hihid aing kabuyutan,
warisan ti nini aki,
pangusir bibit kasakit,
panawa anu cilaka.
Juringkang lanceukna hudang, waluya teu sakara-kara.
Kacaritakeun raja di éta nagara kagungan putra hiji-hijina pameget, nunggal.
Éta putra ku ibu ramana pohara didama-damana. Keur kasép jeung calakan téh,
handap asor jeung hadé basa deuih. Hiji mangsa éta kakasih ibu ramana téh teu
damang wales. Dukun lepus dikelun, paraji sakti dikerid; tapi saurang ogé boh
jampéna boh ubarna taya nu mental. Nu teu damang dengdeng baé, malah
wuwuh répot. Cindekna, dukun lepus ilang lepusna; paraji sakti leungit saktina.
Nu nyoba ngalandongan munggah ka ngantay. Tapi teu aya nu hasil. Kangjeng
Raja jeung praméswari siang wengi teu tebih ti pajuaran nu teu damang.
Pamaréntahan mah kumaha Patih baé.
Di imah barudak pahatu. Nu lalaki ka adina nyaritakeun putra Raja nu teu
damang wales, teu aya nu bisa ngalandongan, “Kumaha upami Nyai nyobaan
ngageberan ku hihid jimat?”
“Asal diidinan asup ka karaton,” témbalna.
Lanceukna ngadeuheus ka Juragan Patih, neda widi yén adina badé nyobi
ngalandongan nu teu damang.
“Saha baé boh kolot boh ngora, boh lalaki boh awéwé, meunang nyobaan.
Ngantay baé!”
Isukna dianteur ku lanceukna, Si Nyai milu ngantay ngalandongan. Gancangna
bagéan Si Nyai asup. Kusiwel tina jero bajuna, Si Nyai ngaluarkeun hihid
jimatna, tuluy ngageberan nu teu damang bari ngawih:
Geber-geber hihid aing,
hihid aing kabuyutan,
warisan ti nini aki,
pangusir bibit kasakit,
panawa anu cilaka.
Nu teu damang, anu tadina peureum baé téh bray beunta.
Ngawih kadua kali:
Geber-geber hihid aing,
hihid aing kabuyutan,
warisanti nini aki,
pangusir bibit kasakit,
panawa anu cilaka.
Nu teu damang socana gular-giler, rurat-rérét ka ibu ramana, nyéh imut.
Ngawih katilu kalina:
Geber-geber hihid aing,
hihid aing kabuyutan,
warisan ti nini aki,
pangusir bibit kasakit,
panawa anu cilaka.
Juringkang nu teu damang téh gugah. Sang Raja ngarangkul putrana. Ari
praméswari ngarangkul Si Nyai, digaléntor diciuman. Boh Sang Raja boh
Praméswari rarambay socana. Cisoca kabingah.
Ti harita Si Nyai teu meunang balik deui, kudu tetep di karaton, diasih pisan ku
Praméswari jeung ku Sang Raja. Beuki lila beuki geulis, beuki apal tata-titi
kaménakan.
Barang Pangéran jeung Si Nyai pada sawawa, tuluy ku Sang Raja ditikahkeun.
Péstana ramé pisan. Lanceuk Si Nyai diangkat jadi mantri.
Tamat….
Filed under: BUKU


text:
30 Seconds to Mars
30 Seconds To Mars nya éta grup musik rock asal Amerika Sarikat anu disbentuk taun 1998 di Los Angeles ku 2 sadulur, Jared Lto jeung Shannon Leto[1][2]. Personil 30 Seconds To Mars nya éta Jared Leto dina posisi vokal katut gitar ritem, Shannon Leto salaku drummer, jeung Tomo Milicevic dina posisi gitar katut keyboard, sedengkeun dina posisi bass dieusi ku Matt Watcher[1][2]. Tapi Matt kaluar terus asup ka grup musik Angels & Airwaves, nalika konsér mah posisi bass sok dieusi ku Tim Kelleher, sedengkeun nalika rekaman studio mah posisi bassis dieusi ku Jared atawa Milicevic[1].
Ngaran 30 Seconds to Mars dicokot tina kuliah profésor anu judulna 30 Seconds to Mars, ieu kuliah ngajelaskeun ngeunaan kamekaran manusa katut téhnologina anu serba gancang, anu cindekna yén manusa téh ngan 30 detik jauhna ti Planét Mars[1]. 30 Seconds to Mars geus ngarilis 3 album, diantarana 30 Seconds to Mars dina taun 2002, diteruskeun ku album A BEautiful Lie dina taun 2005, jeung This is War dina taun 2008[1][2]. Ieu grup musik dilélér Video aliran rock pangalusna (Best Rock Video) pikeun vidio klip anu judulna Kings and Queens dina acara Panglélér vidio musik MTV 2010[2][1].


text:
Filologi
Filologi asalna tina basa Yunani philein, nu hartina "cinta" jeung logos, "kecap". Filologi mangrupa élmu nu ngaguar ngeunaan naskah-naskah (manuskrip), ilaharna tina jaman buhun. Istilah Philologia mimiti dipaké kira-kira abad ka-3 SM ku sawatara ahli ti Iskandariyah. Dipaké pikeun nyebut kaahlian anu diperlukeun pikeun ngulik tinggalan tinulis nu asalna ti mangsa ratusan taun saméméhna. Ahli ti Iskandariyah nu mimiti nuliskeun ‘filologi’ téh nyaéta Eratosthenes.
Téks anu nyangkaruk dina naskah utamana asalna tina périodeu anu geus lila, ilaharna hésé kahartina, boh alatan basana, boh tina sabab salin-sinalin anu mindeng anu ngabalukarkeun téks beuki mindeng ngamuat kasalahan nu dihaja atawa henteu tina éta prosés.
Dina periodeu awal ulikanana, filologi leuwih neueul kana ulikan jeung panalungtikan téks Injil, boh Injil perjanjian lama boh perjanjian baru. Tapi, alatan dianggap hasil dina ngungkulan masalah nyalusur naskah asli tina ragemna turunan téks, ku kituna ambahan ulikanna beuki ngalegaan, henteu ngan semet kana téks-téks kaagamaan, tapi ogé kana sakur téks heubeul naon baé.
Jalma anu ngulik atawa boga kaahlian husus dina filologi disebut filolog. Pancénna anu utama nyaéta nalungtik ngeunaan naskah-naskah éta, nyieun laporan ngeunaan kaayaan naskah anu ditalungtikna, sarta nyieun édisi naskah anu bisa kabaca ku balaréa.
Sarjana-sarjana Indonésia anu jadi panaratas dina filologi antarana Huséin Jayadiningrat, Prof.Dr.R.M.Ng. Poerbatjaraka. Sarjana-sarjana Sunda anu jadi panaratas filologi antarana: Saléh Danasasmita, Édi S. Ékajati, Atja, jsté.


text:
Tarumanagara
Tarumanagara atawa Taruma mangrupakeun salah sahiji karajaan munggaran di Nusantara, diadegkeun ku Rajadirajaguru Jayasingawarman dina taun 358 M di wewengkon Bekasi ayeuna. Raja nu kadua satutasna Jayasingawarman pupus nyeta Dharmayawarman (382 - 395 M) nu salajengna diteraskeun ku Purnawarman (395 - 434 M). Dina taun 397 Purnawarman ngalihkeun puseur pamarentahan ka Sundapura nu leuwih deukeut ka basisir.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Tarumanagara diadegkeun ku Rajadirajaguru Jayasingawarman dina taun 358, nu lajeng diganti ku putrana, Dharmayawarman (382-395). Jayasingawarman dikuburkeun di sisi walungan Gomati, sedeng putrana di sisi Candrabaga.
Purnawarman mangrupa raja Tarumanagara nu katilu (395-434 M). Anjeunna ngawangun puseur karajaan anyar dina taun 397 deukeut ka basisir, dingaranan Sundapura--munggaran dipakéna ngaran "Sunda". Dina taun 417, anjeunna maréntahkeun ngali walungan Gomati jeung Candrabaga nu panjangna 6112 tumbak (kurang leuwih 11 km). Sanggeus réngsé, anjeunna ngayakeun salametan ku ngabagikeun saréwu sapi ka para brahmana.
Prasasti Pasir Muara nu nyaritakeun dipulangkeunana pamaréntahan ka Raja Sunda téh dijieun taun 536 M. Dina taun éta nu jadi pamingpin Tarumanagara nyaéta Suryawarman (535 - 561), Raja Tarumanagara ka-7. Pustaka Jawadwipa, parwa I, sarga 1 (kaca 80-81) méré katrangan yén dina mangsa Candrawarman (515-535 M), ramana Suryawarman, loba pangawasa nu narima deui kakawasaan pamaréntahan di wewengkonna séwang-séwangan ku satiana ka Tarumanagara. Ditilik tina jihat ieu, Suryawarman milampah nu sarupa jeung kawijakan pulitik ramana.
Rakeyan Juru Pangambat nu kasebut dina prasasti Pasir Muara sigana mah mangrupa saurang pupuhu di Tarumanagara nu ngawakilan raja di wewengkon éta. Nu can puguh mah nu jadi sabab ayana éta prasasti di dinya? Naha wewengkon éta téh puseur Karajaan Sunda, atawa ukur tempat petingan nu kaasup wewengkon Sunda?
Boh sumber-sumber prasasti ogé sumber-sumber Cirebon ngajéntrékeun yén Purnawarman geus hasil meruhkeun musuh-musuhna. Prasasti Munjul di Pandéglang nunjukkeun yén kakawasaanana ngawengku ogé basisir Selat Sunda. Pustaka Nusantara, parwa II sarga 3 (kaca 159-162) nyebutkeun yén Purnawarman ngabawah 48 raja nu ngawasa daérah ti Salakanagara atawa Rajatapura (di daérah Teluk Lada Pandéglang) nepi ka Purwalingga (ayeuna Purbolinggo) di Jawa Tengah. Sacara tradisional, Cipamali (Kali Brebes, Kali Pemali) dianggap mangrupa wates kakawasaan raja-raja nu ngawasa wewengkon Jawa Kulon mangsa ka tukang.
Ayana prasasti Purnawarman di Pasir Muara, nu nyaritakeun Raja Sunda taun 536, mangrupakeun totondén yén puseur Sundapura geus robah status jadi karajaan daérah. Hal ieu ngandung harti yén puseur pamaréntahan Tarumanagara geus ngised ka wewengkon séjén. Conto nu sarupa bisa katitén ogé nalika Rajatapura atawa Salakanagara (kota Pérak), nu disebut Argyre ku Ptolemeus taun 150. Kota ieu, nepi ka taun 362, jadi puseur pamaréntahan raja-raja Déwawarman (ti Déwawarman I nepi ka VIII).
Nalika puseur pamaréntahan pindah ti Rajatapura ka Tarumanagara, Salakanagara robah statusna jadi karajaan daérah. Jayasingawarman nu ngadegkeun Tarumanagara téh minantu Déwawarman VIII, Maharesi ti Salankayana di India nu ngungsi ka Nusantara alatan daérahna dirurug Maharaja Samudragupta ti Karajaan Magada.
Suryawarman teu ukur neruskeun kawijakan pulitik ramana nu leuwih loba méré kapercayaan ka raja daérah pikeun ngokolakeun pamaréntahanana, tapi ogé mindahkeun perhatianana ka wewengkon wétan. Taun 526 misalna, Manikmaya, minantu Suryawarman, ngadegkeun karajaan anyar di Kendan, wewengkon Nagrég kiwari (antara Bandung jeung Limbangan, Garut). Putra Manikmaya matuh jeung akina di puseur Tarumangara, nu lajeng jadi Panglima Angkatan Perang Tarumanagara. Wewengkon wétan beuki maju deui nalika bao Manikmaya ngadegkeun Galuh taun 612.
Salila ngadeg, Tarumanagara ngalaman dipingpin ku dua welas raja. Taun 669, kusabab teu boga anak lalaki, Linggawarman diganti ku minantuna, Tarusbawa. Linggawarman kagungan dua putri, cikalna Manasih jadi istri Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun nu bungsu Sobakancana jadi istri Dapuntahyang Sri Jayanasa nu ngadegkeun Karajaan Sriwijaya. Sacara otomatis, tahta kakawasaan Tarumanagara ragrag ka minantu ti istrina nu cikal, nyaéta Tarusbawa.
Kakawasaan Tarumanagara wekasan ku pindahna tahta karajaan ka Tarusbawa, sabab Tarusbawa pribadi milih mulang ka karajaanana sorangan, nyaéta Sunda nu saméméhna aya dina kakawaasan Tarumanagara. Pindahna kakawasaan Tarumanagara ka Sunda ieu, ngan Galuh nu teu sapuk, sarta mutuskeun misah ti Sunda nu kawarisan Tarumanagara.
Raja-raja Tarumanagara[édit | sunting sumber]
- Jayasingawarman 358-382
- Dharmayawarman 382-395
- Purnawarman 395-434
- Wisnuwarman 434-455
- Indrawarman 455-515
- Candrawarman 515-535
- Suryawarman 535-561
- Kertawarman 561-628
- Sudhawarman 628-639
- Hariwangsawarman 639-640
- Nagajayawarman 640-666
- Linggawarman 666-669
Prasasti nu patali jeung Tarumanagara[édit | sunting sumber]
Sahanteuna aya tujuh prasasti (nu geus kapanggih jeung katalungtik) nu dianggap patali jeung ayana karajaan Tarumanagara, di antarana:
- Prasasti Tugu, kapanggih di kampung Tugu, deukeut Cilincing, Jakarta Wétan.
- Prasasti Ciaruteun, kapanggih di sisi walungan Ciaruteun, Kampung Muara, Kabupatén Bogor
- Prasasti Cibadak (Sanghyang Tapak), kapanggih di Cibadak, Sukabumi.
- Prasasti Kawali (aya sababaraha prasasti), di situs Astana Gedé, Kawali, Ciamis.
- Prasasti Batutulis, kapanggih di wewengkon Batutulis, Bogor.
- Prasasti Kabantenan (aya sababaraha prasasti, Bekasi).
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Ayatrohaédi, 2005, Sundakala: cuplikan sejarah Sunda berdasarkan naskah-naskah "Panitia Wangsakerta" Cirebon. Jakarta: Pustaka Jaya. ISBN 979-419-330-5
- Saléh Danasasmita, 2003, Nyukcruk sajarah Pakuan Pajajaran jeung Prabu Siliwangi. Bandung: Kiblat Buku Utama.
- Yoséph Iskandar, 1997, Sejarah Jawa Barat: yuganing rajakawasa. Bandung: Geger Sunten.
- http://pasundan.homestead.com/files/Sejarah/b13.htm, salinan online buku Saléh Danasasmita (1983), Sejarah Bogor (Bagian I), wedalan PEMDA DT II Bogor.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]


text: Saban Sya’ban Saban-saban wekasan Sya’ban Karep mah guligah ngabageakeun bulan mulia Ramadhan anu pinuh ku rohmat, barokah kawuwuh maghfiroh. Tapi diri teu weleh eleh Teu bedas nigas baluas Teu werat metot pepedut kalbu Lalungse nyingray lalangse hate Ngarasula lir teu malire panto pangampura nu manco Rumahuh lir teu pogot nyanghareupan barokah Sawelas bulan liwat lir kaiwat Badarat bari sholat dangdangrat Kaboler teu kungsi tatahar Paralun, Gusti Sanes teu ngareret natratna gurat Rohmat Sanes teu mireungeuh bayabah Barokah Sanes teu berag mapag hempakna maghfiroh Tapi hate bet marudah Romadhon jadi bangbaluh


text:
Jahé
Jahé (Zingiber officinale), nyaéta tutuwuhan beuti anu pohara populér minangka bungbu sarta bahan ubar. Rasa dominan lada dilantarankeun sanyawa keton nu ngaranna zingeron.
Jahe kaasup suku Zingiberaceae. Ngaran ilmiah jahé dijieun ku William Roxburgh tina kecap Yunani zingiberi, ti basa Sansakerta, singaberi.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Jahé asalna dianggap ti India. Tapi aya ogé anu mercaya yén jahé asalna ti Republik Rahayat Cina Kidul. Ti India, jahé dibawa minangka bungbu dagangan nepi ka Asia Tenggara, Tiongkok, Jepang, Jeung Timur Tengah. Saterusna dina jaman kolonialisme, jahé anu bisa méré rasa haneut sarta lada kana kadaharan gancang jadi komoditas anu populér di Éropa.
Alatan jahé ngan bisa tahan hirup di wewengkon tropis, melakna ngan bsia dipigawé di wewengkon katulistiwa saperti Asia Tenggara, Brasil, sarta Afrika. Ayeuna Équador sarta Brazil jadi panghasil jahé pangbadagna di dunya.
Ciri morfologis[édit | sunting sumber]
Tangkal jahé mangrupakeun tangkal palsu kalawan luhurn 30 nepi ka 100 cm. Akarna ngawangun beuti kalawan daging akar boga warna konéng nepi ka semu beureum jeung ambeu nu nyeureud irung. Daunna nyirip kalawan panjang 15 nepi ka 23 mm sarta panjangna 8 nepi ka 15 mm. Gagang daun ngandung bulu nu lemes.
Kembang jahé tumuwuh dina taneuh kalayan bangun buleud endog sarta panjangna 3,5 nepi ka 5 cm sarta rubak 1,5 nepi ka 1,75 cm. Gagang kembang sisitan saloba 5 nepi ka 7 buah. Kembangna boga warna héjo semu konéng. Biwir kembang sarta hulu putik warnana wungu. Gagang putik jumlahna dua.
Pangolahan jeung pamasaran[édit | sunting sumber]
Beuti jahé, utamana anu dipanén dina umur anu masih ngora henteu tahan lila lamun ditunda di gudang. Ku kituna diperlukeun pangolahan sagancangna ambéh tetep bisa didahar.
Aya sawatara hasil pangolahan jahé anu aya di pasar, nyaéta:
- Jahé seger
- Jahé garing
- Awétan jahé
- Jahé bubuk
- Minyak jahé
- Oléoresin jahé
Jahé garing[édit | sunting sumber]
Mangrupakeun potongan jahé anu saterusna digaringkeun. Wanda ieu pohara populér di pasar tradisional.
Awétan jahé[édit | sunting sumber]
Mangrupakeun hasil pangolahan tradisional tina jahé seger, utamana jahé ngora. Anu pangmindengna dipanggihan di pasar nyaéta acar, asinan, sirop, sarta kristal jahé. Wanda ieu dipikaresep ku pamaké ti wewengkon Asia jeung Australia.
Bubuk jahé[édit | sunting sumber]
Mangrupakeun hasil pangolahan satuluyna tina jahé ngagunakeun téknologi industri. Bubuk jahé diperlukeun pikeun kaperluan farmasi, inuman, alkohol sarta jamu. Biasana ngagunakeun bahan baku jahé garing.
Oléoresin jahé[édit | sunting sumber]
Nyaéta hasil pangolahan tina tipung jahé. Bentukna mangrupa cacai cokelat kalawan kandungan minyak asiri 15 nepi ka 35%.
Habitat[édit | sunting sumber]
Jahé tumuwuh subur dina taneuh nu luhurna 0 nepi ka 1500 méter di luhur beungeut laut, kajaba wanda jahé gajah nu hirup dina taneuh nu luhurna 500 nepi ka 950 méter.
Pikeun bisa ngahasilkeun jahé sacara optimal, diperlukeun curah hujan 2500 nepi ka 3000 mm pér taun, tingkat saab 80% sarta taneuh beueus kalawan PH 5,5 nepi ka 7,0 sarta unsur hara nu réa. Taneuh anu dipaké pikeun melak jahé henteu kaci kakeueum.
Variétas[édit | sunting sumber]
Aya tilu rupa jahé anu populér di pasar, nyaéta:
Jahé gajah[édit | sunting sumber]
Mangrupa jahé anu pangdipikaresepna di pasar internasional. Bentukna badag lintuh sarta rasana henteu lada teuing. Daging beuti boga warna konéng nepi ka bodas.
Jahé konéng[édit | sunting sumber]
Mangrupakeun jahé anu réa dipaké minangka samara asakan, utamana pikeun kadaharan lokal. Rasa sarta ambeuna cukup seukeut. Ukuran beuti sedeng sarta warnana konéng.
Jahé beureum[édit | sunting sumber]
Jahé rupa ieu ngabogaan kandungan minyak asiri nu réa sarta rasana pangladana, ku kituna cocog pikeun bahan dasar farmasi sarta jajamu. Ukuran beutina pangleutikna sarta warnana beureum kalawan urat nu leuwih badag dibandingkeun jahe umumna.
Produk jahé[édit | sunting sumber]
Di masarakat Barat, ginger ale mangrupakeun hasil olahan anu dipikaresep. Samentara Jepang jeung Tiongkok pohara mikaresep asinan jahe. Sirop jahe dipikaresep ku masarakat Tiongkok, Éropa jeung Jepang.
Di Indonésia, sakoteng, bandrék, sarta wedang jahé mangrupakeun inuman anu dipikarasep alatan sanggup méré rasa haneut dina waktu peuting, utamana di wewengkon pagunungan.
Rujukan[édit | sunting sumber]
Harmono, STP dan Drs Agus Andoko, Budidaya dan Peluang Bisnis Jahe, Penerbit Agromedia Pustaka, 2005.


text:
Parahiyangan
Parahiyangan, Parahyangan, atawa Priangan mangrupakeun hiji wewengkon di pulo Jawa bagian kulon, sabagian ti Tatar Sunda/propinsi Jawa Kulon kiwari, nu legana kurang leuwih 21500 km2 (sapergenep lega pulo Jawa).
Daptar eusi
Étimologi[édit | sunting sumber]
Parahiyangan asal tina kecap 'rahiyang' nu maké rarangkén pa-an, nu hartina tempat para rahiyang (sebutan pikeun raja atawa putra raja) atawa hiyang. Kecap ieu kapanggih dina naskah Carita Parahiyangan nu dijieun kira abad ka-16. Ku kituna, mun matok kana harti ieu, mangka Parahiyangan téh nujul ka sagemlengna Tatar Sunda, henteu ukur wilayah anu ayeuna dipikawanoh salaku Priangan.
Géografis[édit | sunting sumber]
Priangan ayeuna nyaéta wewengkon di Propinsi Jawa Barat nu ngawengku Kabupatén Cianjur, Bandung, Sumedang, Garut, Tasikmalaya, Ciamis, jeung Banjar nu gedéna kira-kira sapergenep ti lega wewengkon Pulo Jawa (kurang leuwih 21.524 km pasagi). Di beulah kalér watesna jeung Karawang, Purwakarta, Subang jeung Indramayu; beulah wétan watesna jeung Majaléngka, Kuningan. Jeung Jawa Tengah diwatesanan ku Citanduy; beulah kidul diwatesan ku Samodra Indonésia; beulah kulon watesna wewengkon Sukabumi jeung Bogor.
Lahan daérah Priangan: dataran rendah, pasir-pasir, gunung-gunung nu jumlahna kaitung loba, di antarana: Gunung Gedé, Gunung Ceremé (asup ka wilayah Majalengka, Kuningan tur Ciamis), Gunung Kancana, Gunung Masigit (Cianjur), Gunung Salak (asup ka wilayah Bogor jeung Sukabumi); Gunung Tangkuban Parahu, Gunung Burangrang, Gunung Malabar, Gunung Bukit Tunggul (Bandung); Gunung Tampomas, Gunung Calancang, Gunung Cakra Buana (Sumedang); Gunung Guntur, Gunung Haruman, Gunung Talagabodas, Gunung Karacak, Gunung Galunggung (Garut); Gunung Cupu, Gunung Cula Badak, Gunung Bongkok (Tasikmalaya); Gunung Sawal (Ciamis). Dilingkung ku gunung, Priangan kawentar subur sabab loba ogé walunganana.
Sajarah[édit | sunting sumber]
Saméméh ragrag kana kakawasaan Mataram, wilayah Priangan ngawengku daérah antara walungan Cipamali di béh wétan jeung walungan Cisadané di béh kulon, iwal wilayah Pakuan Pajajaran, Jakarta, jeung Cirebon. Sanggeus Karajaan Sunda runtag dirurug Banten (1579/1580), wewengkon nu teu dikawasa Banten kabagi kana dua kakawasaan: Sumedang Larang jeung Galuh. Sumedang Larang nu puseur pamaréntahanana di Kutamaya (wilayah kulon Kota Sumedang kiwari) dipingpin ku Prabu Geusan Ulun (1580-1608). Saméméh taluk ka Mataram nu keur dipingpin ku Sutawijaya (1586-1601), Galuh mangrupakeun karajaan mandiri (1580-1595).
Taluk ka Mataram[édit | sunting sumber]
Sapupusna Prabu Geusan Ulun, kakawasaan Sumedang Larang diwariskeun ka anak téréna, Radén Aria Suriadiwangsa (1608-1624). Dina taun 1620, alatan kacapit ku tilu kakawasaan di sabudeureunana, (Mataram ti béh wétan, Banten jeung Kompeni ti béh kulon), Aria Suriadiwangsa milih nyerahkeun manéh ka Mataram (anjeunna masih turunan Mataram ti indungna Ratu Harisbaya, dulur Sutawijaya). Ti harita, Sumedang Larang dirobah jadi Kabupatén Sumedang nu dikawasa ku Mataram. Kitu deui wewengkon séjénna, jadi kabupatén bawahan Mataram nu diawaskeun ku Wadana Bupati Priangan. Pikeun kalungguhan Wadana Bupati Priangan munggaran, Sultan Agung milih Aria Suriadiwangsa kalawan gelar Pangéran Rangga Gempol Kusumadinata (Rangga Gempol I, 1620-1624).
Nalika kakawasaan di Priangan dicepeng ku Pangéran Rangga Gedé (ngawakilan Rangga Gempol nu ditugaskeun mantuan nalukkeun daérah Sampang, Madura), Sumedang diserang Banten. Kusabab teu bisa numpurkeun serangan Banten, Rangga Gedé ditahan di Mataram, sedengkeun Priangan dipasrahkeun ka Dipati Ukur, kalawan sarat kudu bisa ngarebut Batavia ti VOC. Dipati Ukur harita nyepeng kalungguhan Wadana Bupati Priangan di wewengkon Bandung kiwari, nu ngabawah wilayah Sumedang, Sukapura, Bandung, Limbangan, sarta sawaréh Cianjur, Karawang, Pamanukan, jeung Ciasem.
Alatan gagal ngalaksanakeun sarat ngarebut Batavia (1628), jeung sadar yén anjeunna bakal dihukum ku Sultan Agung, Dipati Ukur baruntak. Baruntakna Dipati Ukur kakara bisa tumpur taun 1632, sabab Mataram dibantu ku sawatara pamingpin di Priangan. Kalungguhan Wadana Bupati Priangan lajeng dipasrahkeun deui ka Rangga Gedé.
Akibat tina baruntakna Dipati Ukur ka Mataram, dina Piagem Sultan Agung titimangsa 9 Muharam taun Alip (ceuk F. de Haan, taun Alip téh sarua jeung taun 1641 Maséhi, tapi aya sawatara katerangan séjén yén taun Alip idéntik jeung taun 1633), daérah Priangan di luar Galuh dibagi deui jadi opat kabupatén:
- Sumedang (Rangga Gempol II, sakaligus Wadana Bupati Priangan),
- Sukapura (Ki Wirawangsa Umbul Sukakerta, gelar Tumenggung Wiradadaha),
- Bandung (Ki Astamanggala Umbul Cihaurbeuti, gelar Tumenggung Wiraangun-angun),
- Parakan Muncang (Ki Somahita Umbul Sindangkasih, gelar Tumenggung Tanubaya).
Wewengkon Priangan ogé dimekarkeun deui ku dirobahna Karawang jadi kabupatén mandiri, sedengkeun wilayah Galuh (Priangan Wétan) dibagi opat kabupatén: Utama, Bojonglopang (Kertabumi), Imbanagara, jeung Kawasén.
Sapupusna Sultan Agung (1645), Mataram dipingpin ku putrana, Sunan Amangkurat I (Sunan Tegalwangi, 1645-1677). Antara taun 1656-1657, wilayah Mataram Kulon (Mancanegara Kilen) dibagi kana dua welas ajeg sakaligus ngahapus wadana bupati di Priangan: Sumedang, Parakan Muncang, Bandung, Sukapura, Karawang, Imbanagara, Kawasén, Wirabaja (Galuh), Sekacé (Sindangkasih), Banyumas, Ayah (Dayeuhluhur), jeung Banjar (Panjer).
Dipasrahkeun ka VOC-Hindia Walanda[édit | sunting sumber]
Wilayah Priangan ragragna ka VOC saméméh Mataram bener-bener taluk ka VOC (1757). Dumasar kana "perjangjian" Mataram jeung Kumpeni, taun 1677 (perjangjian 19-20 Oktober) Priangan Kulon & Tengah pindah dikawasa Kumpeni, sedengkeun Priangan Wétan jeung Cirebon taun 1705 (perjangjian 5 Oktober).
Dina piagem titimangsa 15 Nopémber 1684, Kumpeni sacara resmi ngangkat para pamingpin Priangan pikeun maréntah daérahna séwang-séwangan. Taun 1706 VOC ngangkat Pangéran Aria Cirebon jadi Bupati Kumpeni, nu tugasna ngawaskeun & ngokolakeun bu[ati-bupati di Priangan sangkan tukuh kana kawajiban-kawajibanana ka Kumpeni. Nalika jaman Kumpeni ieu, Priangan jadi salah sahiji sumber hasil bumi utama ku ayana program nu disebut Preangerstelsel (Sistim Priangan), nu utamana ngahasilkeun kopi. Dina jaman Hindia Walanda (satutasna VOC bangkrut), gubernur munggaran H. W. Daendels ngayakeun proyék Grote Postweg (Jalan Raya Pos), nyaéta ngawangun jalan ti Anyer di tungtung kulon Jawa nepi ka Panarukan di tungtung wétan. Lian ti éta, Daendels ogé beuki ngahangkeutkeun melak kopi di Priangan, utamana di daérah Cianjur, Bandung, Sumedang, jeung Parakan Muncang (1808-1809). Limbangan, Sukapura, jeung Galuh digabung jeung Cirebon (Cheribonshe Preangerlanden), tapi teu sawatara lila Limbangan jeung Sukapura dikaluarkeun ti wilayah administrasi Cirebon.
Dina mangsa pamaréntah Hindia Walanda (1808-1942), status Priangan nyaéta karésidénan, nu munggaran ibukotana di Cianjur, salajengna ibukota karésidénan Priangan pindah ka Bandung (ti taun 1864). Ku asupna Galuh (awal abad ka-20), wilayah Karésidénan Priangan nambahan. Priangan jadi 6 kabupatén; Cianjur, Bandung, Sumedang, Limbangan (Garut), Sukapura (Tasikmalaya), jeung Galuh (Ciamis).
Baca ogé[édit | sunting sumber]
- Carita Parahyangan, naskah Sunda nu nyaritakeun karajaan Galuh jeung Sunda.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Aca. 1968. Carita Parahiyangan: naskah titilar karuhun urang Sunda abad ka-16 Maséhi. Yayasan Kabudayaan Nusalarang, Bandung.
- Hardjasaputra, A. Sobana (2004). Bupati di Priangan: kedudukan dan peranannya pada abad ke-17 - abad ke-19. Bupati di Priangan dan kajian lainnya mengenai budaya Sunda, kaca 9-65. Pusat Studi Sunda, Bandung.
- Ajip Rosidi, spk. (2000). Énsiklopédi Sunda. Pustaka Jaya, Jakarta.


text:
W
W nyaéta hurup Latin modérn anu ke-23. Dina basa Indonésia, hurup ieu ngaranna we, sedengkeun dina basa Inggris ngaranna double-u ( /ˈdʌbəljuː/, /ˈdʌbəjuː/, /ˈdʌbəjə/, atawa /ˈdʌbjə/; loba: double-ues).[1] Dina basa Jermanik séjénna, kaasup basa Jerman, hurup ieu dilafalkan kawas hurup V dina basa Inggris ([v]).[2] Dina basa Spanyol Amérika Latin, hurup ieu disebut doble ve, sarta dina basa Spanyol disebut uve doble, sacara harfiah duanana hartosna double vee, 'vi dobel'.[3] Dina Alfabét Fonétik Internasional, hurup W ngawakilan sada konsonan hampiran wiati-wiati tukang terbibirkan bersuara.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Wangun hurup W dina dasarna mangrupa dwihuruf VV. Hurup V asalna ti hurup upsilon dina alfabét Yunani. Upsilon asalna ti hurup Fénisia waw, anu asalna ti hurup Proto-semitik kalayan fungsi anu sarua. Saéstuna waw melambangkan sada /v/, tapi bangsa Yunani mengadaptasinya pikeun lambang sada /u/. Ku bangsa Romawi, wangun upsilon dirobah jadi V tapi peunteun sadana tetep dibéla (/u/).
Sada /w/ (dieja ‹V›) sarta /b/ (dieja ‹B›) dina basa Latin Klasik ngembang jadi sada konsonan desis dwibibir bersuara (/B/) antara sada vokal dina basa Latin Mimiti Jaman Pertengahan. Ku alatan éta, ‹V› henteu deui melambangkan sada konsonan hampiran wiati-wiati tukang terbibirkan bersuara (/w/) dina fonologi basa Jermanik.
Saterusna foném /w/ dina basa Jermanik ditulis ‹vv› (v anu didobelkan), atawa, sarua kalayan (‹u› jadi béda ti ‹v› dina mangsa Modérn Mimiti) ‹uu› (u anu digandakan) dina abad ka-7 atawa ka-8 ku para juri tulis basa Inggris Kuna sarta basa Jerman Hulu Kuna.[4] Sabalikna, dina alfabét Goth dipaké hurup Y (upsilon) ti Yunani pikeun sada anu sarua.
Ti dwihuruf ‹uu› éta pisan ngaran "double U" di mangsa kiwari asalna. Dwihuruf éta biasana dipaké dina éjahan kecap-kecap basa Jerman Hulu Kuna, tapi ngan boga sipat sporadis dina basa Inggris Kuna, anu biasana ngagunakeun hurup Rune wynn (‹Ƿ›) pikeun ngawakilan sada /w/. Dina basa Inggris Pertengahan mimiti, teu lila sanggeus Penaklukan Normandia di Inggris dina abad ke-11, ‹uu› jadi kaceluk sarta dina warsih 1300-an, dwihuruf éta ngagantikeun pamakéan wynn umumna.
Ortografi basa Inggris Modérn sacara historis masih konsisten kalayan ortografi basa Britania (Welsh, Kernowek, Kernowek) anu pamustunganana dicokot ti basa Latin, sarta béda kalayan tatanggana anu hiji benua, kawas Perancis sarta Jerman anu ngagunakeun double vee.
Wangun ti dwihuruf ‹vv› jadi hurup ‹w› anu béda lumangsung sacara bertahap, sarta kasampak écés dina abecedarium, pengurutan eksplisit sakumna hurup individual. Hurup éta dianggap minangka hurup anu béda dina abad ka-14 dina ortografi basa Inggris sarta Jerman Pertengahan, sanajan karasaeun deungeun sarta henteu dianggap minangka bagian ti alfabét Latin anu saéstuna, kawas anu diungkabkeun ku Valentin Ickelsamer dina abad ka-16, anu humandeuar yén:
- "w anu awon, kaceluk sacara négatif sarta henteu dipikanyaho yén loba jelema anu nyaho ngaran atawa bentukna, lain pikeun jalma-jalma anu hayang jadi ahli basa Latin, alatan maranéhanana henteu merlukeunana, lain ogé urang Jerman, komo guru di sakola henteu weruh naon maksudna atawa kumaha nyebutkeunana; sawatara nyebutkeunana we, [... anu séjén] nyebutkeunana uu, [...] urang Swabia nyebutkeunana auwawau[5]"
Dina basa Jerman Hulu Pertengahan (sarta meureun geus aya dina ahir Jerman Hulu Kuna), foném Jermanik Kulon /w/ diréalisasikeun jadi [v]; mangka ti éta ‹w› di Jerman ayeuna melambangkan sada [v]. Euweuh béda fonologi antara [w] sarta [v] dina basa Jerman sarta sada [w] masih kadéngé sacara alofon dina ‹w›, hususna dina kluster ‹schw›, digigireun [kw] dina ‹qu›.
Dina basa Walanda hurup éta jadi lambang konsonan hampiran bibir-huntu (/ʋ/; pengecualian dina kecap-kecap kalayan -‹eeuw›, dibaca [/eːB/], atawa diftong séjénna anu ngandung -‹uw›). Sacara dialek, dina sagala rupa wewengkon penutur basa Walanda kawas Flanders sarta Suriname, pelafalan /B/ dipaké saban waktu.
Pamakéan[édit | sunting sumber]
Ngan aya sawatara basa Éropa mangsa kiwari anu maké hurup W dina kecap-kecap aslina, nyaéta basa Breton, Frisia, Inggris, Jerman, Jerman Hilir, Kashubia, Kernowek, Polandia, Walanda, Wales, sarta Walloon. Dina basa Inggris sadana /w/, dina basa Jerman sarta Polandia sadana /v/ (basa Poland maké hurup Ł pikeun /w/), samentara dina basa Walanda sadana /ʋ/. Basa Wales sarta Kernowek ogé maké hurup W pikeun nandakeun sada vokal sarta konsonan, tapi henteu kawas basa séjénna, maranéhanana ngagunakeun W pikeun melambangkan vokal /u/ anu pageuh pakait jeung konsonan hampiran /w/. Basa Inggris ogé ngandung sawatara kecap-kecap dimimitian kalayan w henteu diucapkan saméméh pelafalan r (dina sawatara dialek), sésa basa Anglo-saxon anu melafalkan w: wreak, wrap, wreck, wrench, wroth, wrinkle, sarta sajabana.
Dina Alfabét Fonétik Internasional, /w/ melambangkan konsonan hampiran wiati-wiati tukang terbibirkan, nyaéta kawas "w" dina kecap "wayang."
Dina basa Arab, "W" dialihaksarakan ngagunakeun hurup kadua ti ahir abjad, و (wau).
Basa Bélarusia ngagunakeun analog "W", "Ў", dilafalkan kawas /w/ dina basa Indonésia.
Dina alfabét basa Finlandia, "W" ditempo minangka variasi ti "V" sarta lain hurup anu béda. Hurup éta diaku sarta masih dipaké dina sawatara éjahan ngaran-ngaran kuna, mencerminkan standar éjahan Jerman saméméhna, sarta dina sawatara kecap serapan. Dina kabéh kaayaan hurup éta dilafalkan /v/.
Basa Jepang ngagunakeun "W", dibaca [daburu], minangka idéogram anu bermakna "dobel".[6]
Dina sistem tulisan kalolobaan basa-basa Roman mangsa kiwari (kajaba di panungtung Perancis Kalér sarta basa Walloon), W arang dipaké, sarta mindeng kapanggih dina ngaran-ngaran deungeun sarta kecap-kecap pinjaman (le week-end, il watt, el kiwi). Waktu éjahan pikeun sada /w/ dina kecap-kecap pituin ti basa kasebut diperlukeun, éjahan ti alfabét Latin aslina, kawas V, U, atawa OU, bisa dipaké ngagantikeunana. Hal anu sarua kapanggih dina alfabét basa Denmark sarta alfabét basa Swédia, unggal nepi ka warsih 1980 sarta 2006, waktu hurup éta sacara resmi diaku minangka hurup pangsoranganna.
Hurup W ogé dipaké dina sawatara cabang élmu pasti. Dina Kimia, W nyaéta simbol kimia pikeun Wolfram (Tungsten). Dina Fisika, W (hurup badag) dipaké minangka simbol usaha sedengkeun w (hurup leutik) simbol beurat.
W mangrupa singgetan ti unit daya dina sistem Hijian Internasional: watt.
Kode komputasi[édit | sunting sumber]
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Catetan suku[édit | sunting sumber]
- ↑ "W" Oxford English Dictionary, 2nd edition (1989); Merriam-Webster's Third New International Dictionary of the English Language, Unabridged (1993).
- ↑ Tempo lema W di Wikikamus nurutkeun pelafalan basa Jerman.
- ↑ Tempo lema W di Wikikamus nurutkeun pelafalan basa Spanyol.
- ↑ Oxforddictionaries.com
- ↑ "arm w ist so unmer und unbekannt, dasz man schier weder seinen namen noch sein gestalt waiszt, die Lateiner wöllen sein nit, wie sy dann auch sein nit bedürffen, so wissen die Teütschen sonderlich die schlmaister noch nitt was sy mit im machen oder wie sy in nennen sollen, an ettlichen enden nennet man in we, die aber ein wenig latein haben gesehen, die nennen in mit zwaien unterschidlichen lauten u auff ainander, also uu ... die Schwaben nennen in auwawau, wiewol ich disen kauderwelschen namen also versteh, das es drey u sein, auff grob schwäbisch au genennet." cited after Grimm, Deutsches Wörterbuch.
- ↑ No-sword.jp


text:
Perpustakaan
- Arti sanesna: Perpustakaan (ilmu komputer), Perpustakaan (biologi)
Dina harti tradisionalna, perpustakaan nyaeta koleksi majalah sareng buku. Sanajan tiasa dihartikeun koleksi pribadi, anging kitu perpustakaan langkung dipiwanoh mangrupikeun koleksi ageung nu dibiayaan sareng dioperasikeun ku hiji kota atawa institusi, sareng dimanfaatkeun ku rahayat anu ilaharna teu ngagaduhan artos kango meser buku dina skala anu ageung. Ngan ku penemuan engal salian ti buku nu mangrupikeun alat kango nyimpen informasi, ayeuna parantos seueur perpustakaan tempat panyimpenan sareng/atawa akses kana map, cetak atanapi hasil seni nu sanesna, mikrofilm, mikrofiche, tape audio, CD, LP, tape video dan DVD, sareng nyadiakeun fasilitas umum kango ngakses gudang data CD-ROM sareng internet. Perpustakaan tiasa oge dihartoskeun kempelan informasi anu sifatna elmu pangweruh, hiburan, rekreasi, sareng ibadah anu mangrupikeun hakekat pangabutuh kaumuman jalma.
Ku sabab kitu perpustakaan parantos dihartoskeun mangrupikeun tempat ngakses informasi dina wujud naon wae, boh informasi eta disimpen di gedung perpustakaan, atanapi henteu. Dina ieu perpustakaan moderen teh, salian buku anu tos kacetak, sapalihna mah buku sareng koleksina aya dina wujud digital (dina wujud anu tiasa dipilari ku lantaran jaringan internet).
Peran Perpustakaan[édit | sunting sumber]
Ayana perpustakaan mangrupikeun lampah kango miara sareng ningkatkeun efisiensi sareng efektifitas, boh dina ngajar atanapi diajar. Perpustakaan anu ka-organisir kalayan sae sareng sistematis, boh langsung atanapi teu langsung ngagampangkeun prosés diajar di sakola tempat perpustakaan kasebut aya. Hal ieu, patali jeung kamajuan widang atikan sarta kalayan ayana kanaékan padika diajar, anu dirasakeun henteu bisa leupas ti masalah ngayakeun fasilitas sarta parabot atikan.[1]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Sinaga, Dian Mengelola Perpustakaan Sekolah (Jakarta: Kreasi Media Utama, 2007) hlm. 15


text:
Grafik kadali
Dina statistik proses kontrol, kontrol chart, disebut oge 'Shewhart chart' atawa 'chart proses-paripolah' nyaeta alat nu dipake di proses pabrik atawa bisnis keur nangtukeun aya dina statistical control atawa henteu. Lamun chart nembongkeun yen proses nu ditempo aya di luar control, mangka pola nu aya mantuan keur nangtukeun sumberna variasi keur ngurangan kasalahan nu aya tur malikeun deui kana kaayaan nu bisa dikontrol. Kontrol chart ngarupakeun hal nu husus tina run chart.
Kontrol chart salah sahiji tina tujuh alat dasar kontrol kualitas (nu make histogram, Pareto chart, check sheet, cause-and-effect diagram, flowchart, sarta scatter diagram). Tempo watesan manajemen kualitas.
Daptar eusi
Sajarah[édit | sunting sumber]
Kontrol chart geus dipake ku Walter A. Shewhart basa digawe di Laboratorium Bell dina taun 1920. Teknisi perusahaan geus ngagunakeun keur naekeun kapercayaan sistim transmisi telepon. Sabab amplifier jeung alat sejen dikubur di taneuh, parusahaan hayang ngurangan kajadian kasalahan jeung ngomean. Dina 1920 maranehna geus ngagunakeun hal nu penting keur ngurangan varian dina proses produksi. Sanajan kitu, maranehna ngagunakeun keur ngapaskeun proses nu lumangsung terus dina usaha lain keur naekuen variasi jeung nurunkeun kualitas. Pasualan rangka Shewhart dina watesan variasi Common- and special-causes jeung dina 16 May 1924, nulis catetan internal pikeun ngawanohkeun kontrol chart salaku alat keur ngabedakeun antara dua. Pingpinan Dr. Shewhart, George Edwards, nyebutkeun: "Dr. Shewhart nyiapkeun catetan leutik nu ngan salembar panjangna. Ngeunaan sapertilu kaca ngajelaskeun diagram nu sederhana nu kiwari bisa disebutkeun salaku skema kontrol. Ieu diagram dimimitian tur dituluykeun ku tulisan nu pondok, sakabehna ngarupakeun prinsip penting tur anggpan nu kiwari sibuet kontrol proses kualitas." [1] Shewhart negeskeun yen perluna proses produksi ditangtukeun dina statistical control,numana ngan sakadar variasi sabab-ilahar, diaping dina kontrol, ngarupakeun hal nu penting keur ngaramalkeun hasil produksi nu bakal datang jeung ngatur proses sacara ekonomi.
Dr. Shewhart nyieun dasar keur kontrol chart tur konsep nangtukeun statistik kontrol dumasar kana rancangan percobaan nu taliti. Sedengkeun Dr. Shewhart ngagambarkeun teori matematika murni, manehna ngarti data tina proses fisik teu pernah ngahasilkeun "kurva sebaran normal" (Gaussian distribution, nu ilahar disebut oge "bell curve"). Manehna manggih yen variasi nu ditempo dina data produksi teu salawasna mobanda sifat nu sarua dina gerak partikel alami (partikel Brownian motion). Dr. Shewhart nyimpulkeun yen unggal proses nembongkeun variasi, sababaraha proses nembongkeun dikontrol ku variasi ngarupakeun hal nu alami dina proses, sedengkeun nu sejenna teu ka kontrol ku variasi nu aya salila proses kusabab sistimna .[2]
Dina taun 1924 atawa 1925, inovasi Shewhart ditalungtik kalayan taliti ku W. Edwards Deming, saterusna digawe di fasilitas Hawthorne. Deming saterusna digawe di Departemen Pertanian Amerika sarta jadi pengarah matematika keur Badan Sensus Amerika. Dina satengah abad saterusna, Deming jadi kawentar tur ahli dina pagawean Shewhart. Sanggeus ngelehkeun Jepang di tungtung Perang Dunya Kadua, Deming jadi konsultan statistik keur Supreme Commander of the Allied Powers. Saterusna loba pakait jeung gaya hirup loba Jepang, sarta karirna lila salaku konsultan industri di ditu, nyebarkeun pangaweruh Shewhart, jeung ngagunakeun kontrol chart, dipake di industri manufaktur Jepang antara 1950 jeung 1960.
Leuwih bihari dipake tur diwangun kontrol chart dina tradisi Shewhart-Deming diteruskeun ku Donald J. Wheeler.
Leuwih jentre[édit | sunting sumber]
Grafik kadali kawangun ku:
- Titik nu ngagambarkeun rata-rata ukuran karakter kualitas dina sampel nu dicokot tina proses dumasar kana waktu
- Garis tengah, ngagambarkeun mean eta proses
- Wates luhur jeung handap kadali ("wates proses alami") nu ngagambarkeun mimiti robahna dimana proses kaluaran dianggap sacara statistik teu sarua
Grafik oge mibanda tampilan sejen, kaasup:
- Wates awas luhur jeung handap, digambarkeun ku garis nu beda, sacara tipikal dua kali simpangan baku di luhur jeung di handap garis tengah
- Bagean kana daerah, nu ditambahkeun kana frekuensi aturan tina nu ditempo unggal daerah
- Catetan dina kajadian nu ditaksir, ditangtukeun ku Teknisi Kualitas nu tanggung jawab dina proses kualitas
Lamun proses dina kadali, loba titik bakal diplot dina wates kadali. Aya panempo diluar wates, atawa dina pola sistimatik, jadi tanda mimiti ayana parobahan (sarta kudu tarapti kana nu teu sarimbag) sumber variasi, disebutna pasualan-husus. Naekna variasi hartina naekna beaya, grafik kadali "mere tanda" ayana hal ieu nu saterusna merlukeun panalungtikan.
Cateta dina praktis, mean proses dina watesan-panjang (sarta sabab garis tengah) bisa teu pasti pas kana nilai ideal (atawa target) karakter kualtias sabab alat sederhana teu bisa ngadalikeun proses keur ngahasilkeun produk nu diharepkeun atawa sabab mahal kacida lamun dipake kana proses proses keur target nu dipihayang.
Grafik kadali ngawenangkeun watesan husus sabab nujul kana naon nu dipikahayang dina eta proses (upamana operator mesin) nu museurkeun kana tampilan husus waktu ngagawekeun nu dipesen keur ngajaga sasaeutik mungkin dina variasi proses. Sacara ilahar leuwih gampang keur nyimpen hiji proses kana target tinimbang ngajaga kateusaruaan tina proses tur ngawenangkeun watesan husus keur hiji produk. Kamampu proses nalungtik pakaitna antara watesan proses alamat (nu ngajaga wates kadali) sarta watesan husus tadi.
Perluna nambahkeun wates awas atawa ngabagi grafik kadali kana sababaraha bagean nyaeta keur nyiapkeun lamun aya hal nu salah samemehna. Gaganti nerangkeun hiji proses usaha nyaeta keur nangtukeun kasus husus nu aya, Teknisi Kualitas kadangkala naekeun tingkatna dina nyokot sampel nepi ka jelas kaluarna hiji produk bener-bener bisa dikadalikeun. Catetan yen tilu wates sigma, nu disangka bakal jadi tanda deukeutna ampir kaluar unggal 370 titik tina rata-rata, ngan gumantung kana pasualan-ilahar.
Milih wates[édit | sunting sumber]
Susunan wates Shewhart 3-sigma dumasar kana hal dihandap ieu.
- Hasil kasar tina kateusaruaan Chebyshev yen, keur unggal sebaran probabilitas, probabilitas hasil leuwih gede tinimbang simpangan baku k tina mean nu loba dipake nyaeta 1/k2.
- Hasil nu leuwih alus tina kateusaruaan Vysochanskii-Petunin, yen unggal unimodal probability distribution, probabilitas hasil leuwih gede tinimbang simpangan baku k tina mean mean nu ilahar dipake nyaeta 4/(9k2).
- Panalungtikan empiris tina rupa-rupa probability distribution nembongkeun yen ampir 99% tina panempo aya dina jeroeun tilu simpangan baku dina mean.
Shewhart meunang kasimpulan ku nyebutkeun:
... the fact that the criterion which we happen to use has a fine ancestry in highbrow statistical theorems does not justify its use. Such justification must come from empirical evidence that it works. As the practical engineer might say, the proof of the pudding is in the eating.
Ngaliwatan percobaan mimiti numana watesan dumasar kana sebaran probabilitas, Shewhart nuliskeun sacara pasti:
Some of the earliest attempts to characterise a state of statistical control were inspired by the belief that there existed a special form of frequency function f and it was early argued that the normal law characterised such a state. When the normal law was found to be inadequate, then generalised functional forms were tried. Today, however, all hopes of finding a unique functional form f are blasted.
Grafik kadali dijieun keur kaperluan dirina sorangan. Deming nambahan yen taya tes hipothesa tur taya motivasi tina Neyman-Pearson lemma. Pendapatna yen gabungan alami dina populasi jeung rarancang nyokot sampel dina kalolobaan industri leuwih remen ngagunakeun teknik statistik konvensional. Deming museurkeun keur nempo leuwih teleb kana sistim akibar dina proses ...under a wide range of unknowable circumstances, future and past .... Manehna nyebutkeun yen dina sababaraha kaayaan ieu, watesan 3-sigma diperlukeun keur ... a rational and economic guide to minimum economic loss... tina dua kasalahan:
- Ascribe a variation or a mistake to a special cause when in fact the cause belongs to the system (common cause). (Also known as a Type I error)
- Ascribe a variation or a mistake to the system (common causes) when in fact the cause was special. (Also known as a Type II error)
Ngitung simpangan baku[édit | sunting sumber]
Saperti dina itungan watesan kadali, simpangan baku diperlukeun keur variasi pasualan-ilahar dina proses. Saprak panaksir ilahar dina watesan sampel varin teu dipake keur naksir leungitna jumlah kuadrat kasalahan tina variasi pasualan ilahar jeung husus.
Metoda alternatif sejen dipake keur nangtukeun pakaitna antara rentang sampel jeung simpangan bakuna dijentrekeun ku Leonard H. C. Tippett, panaksir nujul kana kurangna pangaruh ku panempo ekstrim nu ngagambarkeun pasualan husus .
Aturan dina nalungtik tanda[édit | sunting sumber]
Susunan nu ilahar nyaeta:
Aya sababaraha nu kontroversi salila ngajalankeun hiji panempo, sakabehna aya dina sisi nu sarua tina garis tengah, kudu diitung salaku tanda ku 7, 8 sarta 9 keur mantuan sababaraha penulis.
Prinsip nu leuwih penting nyaeta keur milih hiji aturan susunan nu dipilih bakal dijieun samemeh data dipariksa. Milih aturan saprak data geus katempo nujul kana naekna kaleungitan ekonomi naek tina kasalahan 1 ngawenangkeun keur ngetes efek nu dipangaruhan ku data.
Dasar alternatif[édit | sunting sumber]
Dina taun 1935, Institusi British Standards, dina pangaruh Egon Pearson jeung patojaiah kana sumanget Shewhart, ngasupkeun grafik kontrol, ngagantikeun watesan 3-sigma dumasar kana watesan percentile dina sebaran normal. Hal ieu diteruskeun saperti nu dijentrekeun ku John Oakland jeung nu lianna tapi dikutuk raramean ku anu nulis tradisi Shewhart-Deming.
Tampilan kontrol charts[édit | sunting sumber]
Waktu hiji titik ragrag di luareun wates nu geus aya tina grafik kontrol nu ditangtukeun, mangka ieu tanggung jawab keur proses nu keur lumangsung disangka keur nangtukeun hiji pasualan nu bakal kajadian. Lamun salah sahiji mibanda, saterusna ieu pasualan kudu dikurangan upama bisa. Ieu dipikanyaho yen lamun kajadian dina proses bisa dikadalikeun (taya kasus husus nu kapanggih dina ieu sistim), hal ieu ampir 0.27% kamungkinan numana diji titik bakal leuwih ti wates kontrol 3-sigma. Lamun grafik kadali nu ditalungtik unggal titik waktu ditambahkeun kana grafik, mangka bakal nembongkeun yen unggal grafik kontrol nembongkeun hal nu mungkin kajadian dina kasus husus, sanajan aya oge kamungkinan moal bakal kajadian. Keur grafik kadali Shewhart ngagunakeun wates 3-sigma, nyaeta dina ngingetkeun kasalahan tina unggal rata-rata nu ditempo 1/0.0027 atawa 370.4. Sanajan kitu, dina panjang rata-rata kadali nu keur lumangsung (atawa dina-kadali ARL) grafik Shewhart nyaeta 370.4.
Dina hal sejen, lamun hiji sabab kajadian, mangka moal matak cukup gede keur grafik dina ngahasilkeun kaayaan nu ngingetkeun sacara ngadadak. Lamun kasus husus kajadian, bisa dijelaskeun yen parobahan dina mean jeung/atawa varian tina proses dina patarosan. Mangsa ieu parobahan bisa diitung, ngajadikeun mungkin keur nangtukeun kadali di luar kontrol keur ieu grafik.
Hal sejen tina grafik Shewhart nyaeta kaitung kaalus keur nalungtik ayana parobahan gede dina mean atawa varian proses, saperti di luar kadalai ARL nu kaitung pondok dina kasus ieu. Sanajan kitu, keur parobahan nu saeutik (saperti robahna 1- atawa 2-sigma dina mean), grafik Shewhart teu bisa nalungtik ieu parobahan sacara efisien. Tipe grafik kadali sejen geus diwangun, saperti grafik EWMA jeung grafik CUSUM, nu naltungtik saeutik parobahan leuwih efisien ku cara make pangaweruh tina kumpulan panempo samemehna kana data nu aya ayeuna.
Kritik[édit | sunting sumber]
Sababaraha pangarang ngiritik kana grafik kadali dumasar kana kaayaan yen ieu ngaganggu kana prinsip likelihood. Sanajan kitu, prinsipna sorangan masih kontroversi tur ngadukung grafik kadali saterusna ngiritik, sacara ilhar, hal ieu teu mungkin keur ngahususkeun fungsi likelihood keur proses henteu dina statistik kadali, utamana lamun pangaweruh ngeunaan sistim sabab prosesna lemah.
Sababara pangarang ngiritik ku sabab make rata-rata panjang lumangsung (ARL) keur ngitung tampilan grafik kadali, sabab rata-rata ilahar nuturkeun sebaran geometri, nu mibanda variabilitas nu gede.
Tipe chart[édit | sunting sumber]
Tempo oge[édit | sunting sumber]
- Walter A. Shewhart
- Common cause and special cause
- Analytic and enumerative statistical studies
- W. Edwards Deming
- Kadali prosés statistik
- Total Quality Management
- Six Sigma
- Process capability
Catetan[édit | sunting sumber]
- ↑ Western Electric - A Brief History
- ↑ "Why SPC?" British Deming Association SPC Press, Inc. 1992
Bibliografi[édit | sunting sumber]
- Deming, W E (1975) "On probability as a basis for action." The American Statistician. 29(4), pp146-152
- Deming, W E (1982) Out of the Crisis: Quality, Productivity and Competitive Position ISBN 0-521-30553-5.
- Oakland, J (2002) Statistical Process Control ISBN 0-7506-5766-9.
- Shewhart, W A (1931) Economic Control of Quality of Manufactured Product ISBN 0-87389-076-0.
- Shewhart, W A (1939) Statistical Method from the Viewpoint of Quality Control ISBN 0-486-65232-7.
- Wheeler, D J (2000) Normality and the Process-Behaviour Chart ISBN 0-945320-56-6.
- Wheeler, D J & Chambers, D S (1992) Understanding Statistical Process Control ISBN 0-945320-13-2.
- Wheeler, Donald J. (1999). Understanding Variation: The Key to Managing Chaos - 2nd Edition. SPC Press, Inc. ISBN 0-945320-53-1.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Note: Before adding your company's link, please read WP:Spam#External link spamming and WP:External links#Links normally to be avoided.


text:
Babasan
Babasan (Basa Indonésia: ungkapan, Basa Inggris: idiom, Basa Walanda: idioom), numutkeun Kamus Umum Basa Sunda beunang LBSS (1976), nyaétanya babasan welah “ucapan matok nu dipaké dina harti injeuman, saperti gedé hulu, panjang leungeun, legok tapak jst.”
Numutkeun R. Satjadibrata dina Kamus Basa Sunda (1954): ‘babasan atawa paribasa: sawatara kecap nu disusun nu hartina teu sarua jeung harti sawajarna, tapi basana geus kamaphum ku saréréa.” Ari ngeunaan paribasa, Ama Satja nerangkeun kieu: “paribasa (paripaos, l.): kecap-kecap nu disusun jadi omongan nu hartina piluangeun atawa jadi pituah.”


text:
Perangko
Perangko nya éta tanda bukti pembayaran biaya ti kantor pos, biasana mangrupa kertas kotak persegi nu aya gambaran. [1]
Sajarah[édit | sunting sumber]
Rowland Hill lahir di Inggris, 3 Désémber 1975. [2] Nalika umurna sabelas taun, manéhna geus mantuan bapana ngajar di sakola. [2] Sanggeus dewasa, manéhna jadi guru. [2] Bareng jeung salah saurang barayana, Hill ngadegkeun hiji sakola istimiwa di Bruce Castle di Tottenham. [2] Hill ngaleukeunan pakasabanana henteu kurang ti lima belas jam sapoé, alatan éta kaséhatanana kaganggu. [2]
Sanggeus cageur Rowland Hill henteu deui jadi guru jeung henteu terjun langsung di yayasan deui. [2] Basa harita E.G. Wakerfield ngadegkeun hiji perkumpulan anu miboga tujuan pikeun muka jajahan di Australia Selatan ditarima ku parlemen, Hill diangkat jadi sekertaris. [2] Hill ogé ngamangpaatkeun waktu luangna pikeun nyiptakeun mesin citak, tapi mesin citak timuanana henteu dipaké ku jalma réa sakumnana. [2] Saterusna, Hill ngaleukeunan élmu administrasi sarta perpajakan, perpajakan ieu téa anu ngarojong muculna perangko. [2]
Nalika Inggris ngembang jadi nagara industri taun 1830, transportasi ngalaman kamajuan, contona ku ayana jalur karéta api ti Kulon ka Wétan sarta ti Kalér ka Kidul. [2] Dina waktu éta Majelis handap jeung Majelis Luhur dina parlemen méré hak ngirim surat gratis, teu kudu mayar. [2] Hill nempo yén hal éta mangrupa hiji pemborosan anu ngarugikeun kas nagara. [2] Hill saterusna mikir néangan cara sangkan meunangkeun duit pikeun kas karajaan ti pajeg pengiriman surat-surat. [2] Pamustunganana Hill manggihan ideu pikeun nyieun perangko minangka biaya pengiriman. [2] Perangko ciptaanana nya éta Penny Black anu mangrupa perangko kahiji di dunya. [2] Tuluy taun 1860, Hill ogé dipercaya minangka sekretaris Pausahaan Jawatan Pos anu mangsa harita mangrupa kalungguhan pangluhurna. [2]


text:
Kungfu
Kungfu atawa Wu-Shu nyaéta seni béladiri anu asalna ti nagri keré awi (tirai bambu) Cina. [1] Awalna mah ukur gerakan-gerakan anu tujuanana pikeun kabugaran awak. [1] Gerakan-gerakan éta téh diwanohkeun jeung dimekarkeun di lingkungan Shaolin.[1]
Sajarah kungfu[édit | sunting sumber]
Mimitina hiji pandita Buda asal India datang ka Tiongkok kira-kira taun 505-556 Maséhi netep di kuil Siauw Liem ngamekarkeun ajaran Buda Chan (Zen).[2] Hiji mangsa katingali ku éta pandita, ampir kabéh biksu anu keur dialajar agama narundutan.[2]
Ti harita biksi-biksu di Siauw Liem diwajibkeun latihan 18 jurus senam pikeun kabugaran anu asalna ti India.[2] Éta senam diajangkeun pikeun parabiksu, lantaran arinyana kudu diuk mangjam-jam lilana dialajar kaagamaan.[2] Éta gerakan senam tétéla nimbulkeun ciri mandiri kana élmu silat Siauw Liem Sie.[2] Ku lajuna kahirupan, 18 jurus senam éta téh ampir musnah, kapopohokeun.[2] Untungna aya ahli kungfu anu ngora kénéh anu datang ka dinya jadi biksu.[2] Nya inyana nu satuluyna boga jujuluk Ciok Yen Shang Ren kalawan jejem jeung daria nyampurkeun 18 jurus asal jeung jurus-jurus kabisana.[2] Nya timbul élmu anyar anu disebut shaolin kungfu.[2]
Gerakan-gerakan dasar kungfu[édit | sunting sumber]
- Sikep Dasar ngawengku Salut, kuda-kuda dasar, kuda-kuda ijén. [1]
- Latihan Pamanasan ngawengku pamanasan pingping jeung pigeulang leungeun, pamanasan pigeulang suku katut suku, meulah (split), pamanasan ngejegangkeun suku, pamanasan cangkéng jeung tonggong, push up dina buku ramo, push up kalawan suku ngajégang.[1]
- Blocking, Giwaran (elakan), peupeuhan, jeung tajongan.[1] Blocking ngawengku blocking garis luhur, blocking garis handap, blocking garis tengah jero, blocking garis tengah luar, blocking maké dampal leungeun, blocking kana tajongan handap, jeung tajongan keuneung.[1] Giwaran ngawengku giwaran bari nyarandé, giwaran ngalabuhkeun diri, condong ka tukang atawa mundur, ngagiwar ka gigir, jeung ngagiwar bari muter.[1] peupeuhan ngawengku peupeuhan peureup, peupeuhan anggang, peupeuhan tibalik, peupeuhan siku, peupeuhan leungeun péso, peupeuhan tonggong péso, peupeuhan sirah naga, peupeuhan cakar macan, peupeuhan tekuk oray, jeung peupeuhan pacok oray.[1] Tajongan ngawengku tajongan dasar daérah tengah, tajongan dasar daérah luhur, tajongan ka gigir, tajongan ka tukang, tajongan sisi keuneung, tajongan muter, tajongan ngayun, jeung tajongan keuneung.[1]


text:
Kitab Tauhid
iii
ganjaran maranehna ku anu leuwih alus tibatan anu geus bukti maranehna aramal.”
(QS. An-Nahl: 97).Dumasar kana utamana peranan tauhid dina kahirupanmanusa, maka janten kawajiban ka sadaya umat Islam kanggonguninga hal-hal nu patalian sareng tauhid sakaligusngimankeun sareng nerapkeunnana dina kahirupan.Tauhid sanes sakadar terang sareng ngartos yen penciptaieu alam raya teh Alloh SWT, sanes mung saukur terang kanabuktos-buktos rasional ngeunaan ayana wujud Mantena,wahdaniyah (kamaha tunggalan) Mantena, sareng sanes mungsakadar terang kana Asma sareng sifat-sifat Mantena.Iblis percayaeun yen pangerannana teh Alloh; malah ngakukana kamahatunggalan sareng kamaha kawasaan Alloh ku jalan menta ka Alloh ngalangkungan Asma Mantena sarengsifat Mantena. Kaom jahiliyah kuno nu dipayunan kuRosululloh
oge percayaeun malahan ngayakinkeun yen Allohteh nu nyiptakeun, nu ngatur, nu ngurus sareng nu ngabawahieu jagat raya. (Uninga Al-Qur’an: 38: 82, 31: 25, 23: 84-89).Tapi, kapercayaan jeung kayakinan maranehna eta teungajadikeun maranehna jadi makhluk nu sumerah diri (Islam)ka Alloh, nu iman ka Alloh
.Nya di dieu muncul hiji patarosan: “Naon ari hakekattauhid teh?.” Tauhid teh nyaeta ngamurnikeun ibadah ka Alloh samata-mata. Maksadna nyaeta:
Ngabaktikeun diri mung ka Allohsacara murni sareng patuh ku jalan tho’at kana naon-naon anudiparentahkeun ku Mantena sareng sakuat tanaga ngajauhannaon-naon anu dilarang ku Mantena kalayan pinuh rasarendah diri, mipogot, miharep rohmat sareng sieun ku la’natMantena.Nya kanggo tujuan ieu pisan saleresna bangsa jin jeungmanusa diciptakeun, sareng saestuna misi para Rosul Alloh teh


text:
CAKAKAK CIKIKIK SORANGAN
kumpulan carita/dongeng pikaseurieun pikeun saha wae anu resep tur daek kana ngamumule budaya sunda
Minggu, 31 Juli 2011
HAYAM
Deng, cik pang anterkeun hayam ka alamat ieu, ulah salah, nya!
Siap, boss! Ceuk cep Dedeng bari narima alamat nu pesen.
Cep Dedeng gura-giru ngakut eta hayam negeri, make motor. 25 dikenca, 25 di katuhu.
Di tengah jalan, aya neng Atin. Atuh eureun heula. Ngobrol uplek naker. Keur kitu teh, hayamna kalabur.
Ningali kitu, cep Dedeng kalah ka seuri ngeunah.
Neng Atin heran. Kang Dedeng! itu hayam kalabur!
Ah, keun bae, moal kamana-mana, da alamatna di saku urang keneh! ceuk cep Dedeng kalem.
WAU VS ALIF
Kacaturkeun, hiji mangsa.
Wan Abud, duda urang Arab jadi kawin ka Nyi Uneh Parawan ting ting urang cibolerang.
Ari Nyi uneh tea, kajeun awak na geus jebrog oge, ari pangalaman jeung elmu pengetahuan tentang per Lelakian mah, maneh na teh estu bodo katotoloyo.Dina peutingan pangantenan.
Wan Abud, geus siap ucul ucul nya sarua kitu oge Nyi Uneh….
Eta mah barang, Nyi Uneh ningali Parabot Wan Abud nu sagede Panakol Bedug, Nyi Uneh langsung Ngagorowok…..
Nyi Uneh : Waaaaaaau…….!!!!!!!!!
Mireungeuh Nyi Uneh ngagorowok kitu, Wan Abud satekah polah nenangkeun Nyi uneh,
Wan Abud : Tenang,….Tenang ….Nyai, ieu mah syaness Wau taffi ieu
mah Allifff……..


text:
T1
T1 atawa Sirkuit T1 nyaéta sambungan telepon digital anu dipaké di Amérika anu diwangun ku 24 kanal anu masing-masing lajuna 64Kbit pér detik sarta laju sakabéhna 1,544Mbit pér detik.
Sambungan telepon ieu dipiboga ku pausahaan telekomunikasi. Unggal kanal bisa dikonfigurasikeun pikeun ngaliwatkeun data atawa sora sarta saban kanal bisa dijual misah, anu dingaranan fractional T1.
Pikeun Éropah sarta Indonésia, standar anu dipaké nyaéta E1 nu ngandung 30 kanal nu lajuna masing-masing 64Kbit pér detik sarta laju sakabéhna 2,048Mbit pér detik.


text:
Tatakrama basa Sunda
Tatakrama basa Sunda nyaéta ragam basa Sunda (diksi) anu dipaké atawa dipilihna dumasar kana kaayaan anu nyarita, anu diajak nyarita, jeung anu dicaritakeunana.
Istilah tatakrama basa Sunda numutkeun hasil Kongrés Basa Sunda taun 1988 di Cipayung, Bogor, dipaké pikeun ngagantikeun istilah undak-usuk basa Sunda. Alesanana nyaéta lantaran undak-usuk basa awalna dimaksudkeun salaku panta-panta basa pikeun ngabédakeun kaayaan sosial masarakatna. Sedengkeun tatakrama basa Sunda dimaksudkeun pikeun silihormat jeung silihajénan.
Daptar eusi
- 1 Basa hormat jeung basa loma
- 2 Basa kasar
- 3 Kecap-kecap utama
- 3.1 Gaganti ngaran
- 3.2 Pancakaki
- 3.3 Babagian awak
- 3.4 Pakéan
- 3.5 Nu di imah
- 3.6 Kaséhatan jeung nu karasa ku awak
- 3.7 Nu karasa ku haté
- 3.8 Kaluar tina awak
- 3.9 Nuduhkeun tempat
- 3.10 Waktu
- 3.11 Pagawéan awak
- 3.12 Lalampahan
- 3.13 Atikan, gawé uteuk, jeung sasauran
- 3.14 Mére jeung nyokot
- 3.15 Agama / ibadah
- 3.16 Laki rabi
- 3.17 Kecap pagawéan lainna
- 3.18 Ukuran jeung kumpulan
- 3.19 Nuduhkeun kaayaan
- 3.20 Kecap barang lainna
- 3.21 Kecap panambah modalitas
- 3.22 Kecap panyambung
- 3.23 Kecap pancén
Basa hormat jeung basa loma[édit | sunting sumber]
Sahanteuna aya dua ragam dina tatakrama basa Sunda, nya éta basa hormat jeung basa loma. Basa hormat umumna dipaké dina suasana resmi, nyarita jeung nu dipihormat, ogé nyarita jeung nu can wanoh. Sedengkeun basa loma umumna dipaké dina suasana loma atawa jeung batur nyarita nu geus loma.
Basa kasar[édit | sunting sumber]
Sabenerna aya hiji deui ragam basa Sunda, nyaéta basa kasar atawa garihal. Ragam basa ieu sok dipakéna sawaktu keur ngambék, nyarékan, paséa, ngécé, atawa ka sato. Tangtuna lantaran kasar, ragam basa ieu teu kaasup kana tatakrama.
Kecap-kecap utama[édit | sunting sumber]
Gaganti ngaran[édit | sunting sumber]
Pancakaki[édit | sunting sumber]
Babagian awak[édit | sunting sumber]
Pakéan[édit | sunting sumber]
Nu di imah[édit | sunting sumber]
Kaséhatan jeung nu karasa ku awak[édit | sunting sumber]
Nu karasa ku haté[édit | sunting sumber]
Kaluar tina awak[édit | sunting sumber]
Nuduhkeun tempat[édit | sunting sumber]
Waktu[édit | sunting sumber]
Pagawéan awak[édit | sunting sumber]
Lalampahan[édit | sunting sumber]
Atikan, gawé uteuk, jeung sasauran[édit | sunting sumber]
Mére jeung nyokot[édit | sunting sumber]
Agama / ibadah[édit | sunting sumber]
Laki rabi[édit | sunting sumber]
Citakan:Tatakrama manusa masarakat


text:
Tongo
Tongo (Pthirus pubis) nyaéta kutu/serangga parasit anu dipikaceuceub kusabab matuh dina baga manusa, tapi kungsi ogé kapanggih dina bulu panon, anu hirupna tina nyeuseup getih. Nepi ka kiwari, ieu kutu ukur kapanggih nyayang di manusa, najan aya ogé dulur deukeutna (Pthirus gorillae) anu nyayang di Gorila.
Daptar eusi
Klasifikasi[édit | sunting sumber]
Dina dunya médis, dicoco tongo disebutna 'phthiriasis pubis', anapon mun dicocona dina kongkolak panon disebut phthiriasis palpebrarum.[1]
Tanda jeung gejala[édit | sunting sumber]
Gejala utama dicoco tongo nyaéta ateul, utamana dina lebah anu katutupan baok, balukar tina hipersénsitivitas kana ciduh tongo, anu bakal leuwih parna sanggeus leuwih ti dua minggu ti saprak munggaran dicoco. Tapak nyocona kadang katémbong biru-kulawu (maculae caeruleae) anu bisa awét nepi ka sababaraha poé.
Tépa[édit | sunting sumber]
Ilaharna, tongo pindah jalma ku cara tepung awak, utamana sapatemon. Di nu saimah, tépana bisa ngaliwatan anduk anu dipaké bareng, pakéan, kasur, atawa klosét.
Natambaan[édit | sunting sumber]
Tongo bisa ditatambaan ku krim 1% Permethrin jeung pyrethrin. Sanggeus kitu, hadéna mah baokna diparas jeung disisir pikeun ngaleungitkeun tongo jeung lisana nu geus paraéh. Lian ti éta, sakur sepré kudu diganti. Pikeun maéhan tongo nu bisa jadi aya dina sepré, éta sepré kudu dipalastikan sing pageuh ngarah euweuh hawa, sarta disimpen heula salila lima welas poé, terus diseuseuh.
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Crab louse. Wikipédia basa Inggris (disalin 14 Juli 2010).
- ↑ Manjunatha NP, Jayamanne GR, Desai SP, Moss TR, Lalik J, Woodland A. Pediculosis pubis: presentation to ophthalmologist as phthriasis palpebrarum associated with corneal epithelial keratitis. Int. J. STD AIDS 2006; 17: 424-426


text:
Bayah
Bayah bagian eusi awak jelema anu gawéna pikeun milu ngabersihan getih jero jajantung jeung ayana di jero dada, hawa nu diseuseup ku urang asupna ka jero sarta dikaluarkeunana ogé ti dinya, sok disebut gagambos atwa kakapes. [1]perenahna aya dina jero rongga dada manusa sabelah katuhu jeung kénca anu dibulen ku tulang rusuk.[2] Bayah ngawengku dua bagéan nya éta bayah beulah katuhu anu miboga tilu gelambir jeung bayah kénca anu miboga dua gelambir.[2] Sabenerna bayah téh mangrupa kumpulan gelembung alveolus anu mungkus ku selaput anu disebut selaput pleura.[2]
Pungsi Bayah[édit | sunting sumber]
Bayah mangrupa an organ anu vital pikeun kahirupan manusa ku sabab lamun euweuh bayah manusa boal bisa hirup. Dina sistem ékskresi, bayah miboga pungsi pikeun ngaluarkeun karbondioksida (CO2) jeung uap cai (H2O).[3] Di jero bayah lumangsungna patukerna antara gas oksigén jeung karbondioksida.[3] Sanggeus ngaluarkeun oksigen, sél-sél geutih beureum menangkap karbondioksida pikeun hasil metabolisme awak anu bakal dibawa kana bayah.[3] Dina bayah karbondioksida jeung uap cai dileupaskeun jeung dikaluarkeun tina bayah ngaliwatan irung.[3]
Panyakit dina Bayah[édit | sunting sumber]
Asma atawa mengék nya éta kelainan nu disababkeun ku penyumbatan saluran napas anu diantaranan disebabkan ku alérgi kana buuk, bulu, kebul atawa tekenan psikologis.[3] Salain éta aya kangker bayah nya éta gangguan bayah anu disababkeun ku kabiasaan ngaroko.[3] Emphysema nya éta panyakit bengkakna bayah ku sabab pembuluh getihna kaeusian hawa.[3] Tarékah nyingkahan panyakit dina bayah nya éta ku cara hirup séhat saperti :
- Ngatur pola dahar kalayan ngadahar kadahran anu séhat jeung anu ngandung giji alatan taratur.[3]
- Olah raga sacara taratur.[3]
- Istirahat minimal 6 jam unggal poé .[3]
- Nyingkahan konsumsi rokok, nginum anu ngandung alkohol jeung narkoba.[3]
- Singkahan Stress.[3]


text:
Épilépsi
Épilépsi nyaéta ayana muatan listrik anu kaleuleuwihi jeung ngadadak nepi ka prosés narima jeung ngirim impuls tina uteuk kana bagian-bagian awak lianna kaganggu.[1] Istilah épilépsi sarua jeung ayan.[1] Umumna épilépsi dilantarankeun ku karuksakan uteuk nalika prosés ngalahirkeun, kungsi ngalaman cidera dina sirah, kungsi katarajangradang uteuk, kungsi katarajang tumor uteuk, aya kelainan pembuluh darah dina uteuk, ayana getih atawa nanah anu ngadagleg (beku) dina uteuk, ayana gangguan métabolismeu awak, jeung nginum inuman anu ngandung alkohol.[1] Teu kanyahon sacara jelas sabab-musabab épilépsi anu kaalaman ku orok.[1] Salasahiji cara anu dianjurkeun ku dokter nyaéta merhatikeun gerakan-gerakan orok nalika lahir.[1] Kolot sawadina waspada lamun sering ningali orok milampah gerakan-gerakan anu anéh tur dibalikan- deui dibalikan deui (diulang-ulang) atawa mindeng katingali reuwaseun tanpa sabab anu jelas, bari reuwasna téh sababaraha kali.[1] Panyakit épilépsi lain panyakit turunan , tapi nu mawa sipat panyakit ieu bisa diturunkeun ka turunan saterusna.[1] Biasana jalma anu ngalaman serangan épilépsi bakal ngalaman kejang-kejang, tur tina bahamna kaluar.[1] Serangan panyakit épilépsi kacida gancangna.[1]
Jenis-jenis Épilépsi[édit | sunting sumber]
- Épilépsi tonik klonik (grandmal)[2]
- Épilépsi absans (petit mal)[2]
- Épilépsi parsial basajan[2]
- Épilépsi parsial kompleks[2]
- Épilépsi atonik[2]
- Épilépsi mioklonik[2]
Ngubaran jeung Nyegah Épilépsi[édit | sunting sumber]
Lamun aya anu kaserang épilépsi, ulah ngasupkeun barang-barang naon waé ogé kana bahamna, huntuna anu rapet balem ulah dipaksa sina calangap, ulah nahan gerakan kejangna, ulah digolérkeun dina tempat saré.[1] Naon sababna? Alesanana lantaran:
- Ngasupkeun barang atawa naon waé kana baham jalma anu kaserang bakal ngalantarankeun leungeun urang cidera, atawa huntu jalma anu kaserang bakal rompang.[1]
- Lamun urang nahan gerakan kejangna, jalma anu kaserang bakal nyurungkeun urang sacara teu sadar, urang bisa jadi cilaka, lantaran tanaga jalma nu kaserang rongkah kacida.[1]
- Nyarékeun jalma anu kaserang henteu gampang, hadéna mah halangan sirahna ku barang-barang anu hipu jeung kandel sangkan ulah cidera.[1]
Aya sababaraha hal anu bisa dipilampah nalika hiji jalma kaserang épilépsi:
- Jauhkeun barang-barang seukeut au sakirana bisa ngaraheutan dirina;[1]
- Kendoran pakéan palebah beuheung jeung sabuk;[1]
- Upama serangan geus réngsé, pariksa kaayaanana, laju bawa ka rumah sakit atawa ka dokter.[1] Ngubaranana kudu ka dokter spésialis.[2]
- Sina nginum ubar sacara rutin (ulah tepi ka poho).[2]
- Singkahan kagiatan anu matak capé pisan.[2]
- Ulah sina kapeutingan.[2]
- Ulah sina ngarasa hariwang jeung lapar.[2]
Ngubaran épilépsi mibutuh kasabaran jeung waktu anu lila.[2] Teu aya serangan kejang dina dangka saminggu atawa dua minggu lain hartina cageur, ku lantaran kitu, sanajan henteu kejang ogé ngnum ubar mah kudu tuluy sacara rutin.[2]
Catetan


text:
Médan Listrik
Médan listrik nyaéta éfék anu ditimbulkan ku ayana muatan listrik, saperti éléktron, ion, atawa proton, dina rohangan sabudeureunana. Médan listrik ngabogaan hijian N/C atawa dibaca newton/coulomb. Médan listrik umumna diajarkeun dina élmu fisika sarta widang-widang nu patali. Sacara teu langsung, widang éléktronika geus ngamangpaatkeun médan listrik nu aya dina kawat konduktor (kabel).
Daptar eusi
Asal médan listrik[édit | sunting sumber]
Rumus matematika pikeun médan listrik bisa diturunkeun tina Hukum Coulomb, nyaéta nu ngarumuskeun gaya antara dua titik muatan:
.
Nurutkeun rumus ieu, gaya dina salah sahiji titik muatan babanding lempeng jeung gedé muatanana. Médan listrik didéfinisikeun minangka hiji konstanta babandingan antara muatan jeung gaya Andrew Duffy, Electric field, PY106/Electricfield.html, 7-7-99.:
Mangka, médan listrik gumantung kana patempatan (posisi).
Hiji médan, mangrupa hiji véktor anu gumantung kana véktor séjénna. Medan listrik bisa dianggap salaku gradién tina poténsial listrik. Lamun sawatara muatan anu disebarkeun ngahasilkeun poténsial listrik, gradién poténsial listrik bisa ditangtukeun.
Konstanta k[édit | sunting sumber]
Dina rumus listrik mindeng dipanggihan konstanta k salaku gaganti ti (dina tulisan ieu tetep dipaké anu pamungkas), di mana konstanta kasebut boga harga Reference Tables for Physical setting/Physics, 2002 Edition, The University of The State of New York, 2002.:
anu mindeng disebut konstanta kasataraan gaya listrik J.S. Covacs, Coulomb's Law, Physnet, MISN-0-114, hal 3.
Ngitung médan listrik[édit | sunting sumber]
Pikeun ngitung médan listrik dina hiji titik alatan ayana hiji titik muatan anu perenahna dina dipaké rumus:
- vektor (kalawan panah di luhurna), sarta
- vektor (dicitak kandel).
Tempo: Vector Notation, vec-not-prae, revised 6/02.
Panyederhanaan anu kurang pas[édit | sunting sumber]
Umumna pikeun ngalakonan panyederhanaan dipilih puseur koordinat silih hapit jeung titik muatan anu perenahna dina sahingga dihasilkeun rumus jiga nu dituliskeun dina awal artikel ieu, atawa lamun dituliskeun balik dina notasi vektornya:
kalawan vektor hijian
.
Disarankeun pikeun ngagunakeun rumusan anu ngalibetkeun sarta alatan leuwih umum, sarta bisa dilarapkeun pikeun kasus nu ngandung muatan leuwih ti hiji sarta ogé dina distribusi muatan, boh distribusi diskrit boh kontinu. Panyederhanaan ieu ogé sakapeung ngajadikeun pamahaman dina ngitung médan listrik jadi saeutik rada teu jelas. Sajaba ti éta ogé lantaran panyederhanaan ieu ngan mangrupa salah sahiji kasus husus dina itungan médan listrik (kasus ku hiji titik muatan di mana titik muatan ditempatkeun di puseur koordinat).
Tanda muatan listrik[édit | sunting sumber]
Muatan listrik bisa boga harga négatif, enol (henteu aya muatan atawa jumlah hijian muatan positif jeung négatif sarua) sarta négatif. Harga muatan ieu baris mangaruhan itungan médan listrik dina hal tandana, nyaéta positif atawa négatif (atawa enol). Lamun dina saban titik di sabudeureun hiji muatan (atawa leuwih) diitung medan listrikna sarta digambarkeun vektor-vektorna, mangka baris katémbong garis-garis anu silih sambung, anu disebut sabagé garis-garis médan listrik. Tanda muatan nangtukeun naha garis-garis médan listrik anu dihasilkeun téh asalna tina éta muatan atawa nuju ka éta muatan. Geus ditangtukeun (dumasar kana gaya anu dirandapan ku muatan uji positif), yén
- muatan positif (+) baris ngabalukarkeun garis-garis médan listrik arahna ti muata nuju kaluar,
- muatan négatif (-) baris ngabalukarkeun garis-garis médan listrik arahna asup nuju ka muatan.
- muatan enol ( ) henteu ngabalukarkeun ayana garis-garis médan listrik.
Gradién poténsial listrik[édit | sunting sumber]
Médan listrik bisa ogé diitung lamun hiji poténsial listrik dipikanyaho, ngaliwatan itungan gradiénna Carl R. Nave, Electric Field as Gradient, Hyperphysics, electric/efromv.html#c2, 2006.:
dimana
pikeun sistem koordinat kartésian.
Énergi médan listrik[édit | sunting sumber]
Médan listrik nyimpen énergi. Rapet énergi hiji médan listrik dijelaskeun ku David Land, Electrostatic field energy, ELMAG305/em8a/sld006.htm, 18.10.1999 17:05:51.
kalawan
- nyaéta permitivitas médium di mana médan listrik nyondong, dina rohangan hapa .
- nyaéta véktor médan listrik.
Total énérgi anu kasimpen dina médan listrik dina hiji volume nyaéta
dimana
- nyaéta élemen diferensial volume.
Distribusi muatan listrik[édit | sunting sumber]
Médan listrik henteu waé ngan ditimbulkan ku hiji muatan listrik, tapi ogé bisa ditimbulkan ku leuwih ti hiji muatan listrik, malah ku distribusi muatan listrik boh anu diskrit boh anu kontinu. Conto-conto distribusi muatan listrik nyaéta:
- kumpulan titik-titik muatan
- kawat panjang lempeng nu boga tungtung sarta nu teu-boga tungtung
- bunderan kawat
- pelat rubak boga tungtung atawa teu-boga tungtung
- cakra ipis sarta lélépén
- wangun-wangun séjén
Kumpulan titik-titik muatan[édit | sunting sumber]
Pikeun titik-titik muatan anu sumebar sarta jumlahna henteu réa teuing, médan listrik dina sahiji titik (lain dina salah hiji titik muatan) bisa diitung ku cara ngajumlahkeun véktor médan listrik dina titik-titik kasebut akibat unggal muatan. Dina kasus ieu leuwih alus dituliskeun
anu dibaca, médan listrik di titik \vec{r} akibat ayana muatan \! q_i anu perenahna dina \vec{r}_i. Ku kituna médan listrik di titik \vec{r} akibat sakabéh muatan anu sumebar dituliskeun sabagé
di mana nyaéta jumlah titik muatan. Minangka gambaran, contona lamun urang hayang nangtukeun gedéna médan listrik dina titik \!P anu mangrupa patimuan dua diagonal hiji bujursangkar nu boga sisi , di mana aya ku opat muatan titik anu perenahna dina kaoptat titik sudut bujursangkar kasebut. Pikeun kasus ieu misalkeun yén sarta sarta cokot puseur koordinat di titik pikeun ngagampangkeun. Pikeun kasus dua diménsi kawas ieu, bisa dituliskeun ogé
anu baris ngahasilkeun
ku kituna
anu ngahasilkeun yén médan listrik dina titik kasebut nyaéta enol.
Kawat panjang lempeng[édit | sunting sumber]
Kawat panjang lempeng mangrupa salah sahiji wangun distribusi muatan anu narik ati lantaran lamun panjangna diupamakeun teu-boga tungtung, itungan muatan dina hiji jarak ti kawat jeung perenahna di tengah-tengah badan kawat, jadi kacida gampang.
Pikeun hiji kawat anu lempeng dina sumbu , dina jarak di luhurna, sarta kawat manteng ti nepi ka ti titik proyeksi dina kawat, médan listrik di titik kasebut bisa diitung gedéna, nyaéta:
Saperti nu geus disebutkeun di luhur, lamun jeung mangka kalawan ngagunakeun dalil L'Hospital dihasilkeun
Atawa lamun kawat nu ditempatkeun sajajar jeung sumbu-z sarta widang x-y ditembus kawat sacara ajeg lempeng, mangka médan listrik di hiji titik nu jarakna ti kawat, médan listrikna nyaéta
dimana nyaéta véktor hijian radial dina koordinat silinder:
di mana nyaéta sudut anu dijieun ku sumbu-x positif.


text:
Mohon hargai tulisan seseorang dengan tidak menjiplak atau mengcopy-paste tulisan ini di blog Anda. Saya sengaja berbagi resensi ini untuk adik kelas saya yang kebetulan tiap tahun selalu mendapat tugas dari guru bahasa Sunda mencari/membuat resensi sebuah novel Sunda. Pasti sulit merangkai kalimat menggunakan bahasa Sunda yang baik dan benar. Jadi saya ingin membantu. -Smansacis-Closensation- Please don’t copy-paste in your blog! Thank you for your attention.
GALURING GENDING
Dina Galuring Gending karya Tatang Sumarsono anu kandelna teh 336 halaman. Diterbitkeun ku PT Kiblat Buku Utama. Ditilik tina segi cover novel galuring gending aya wanoja anu keur ngibing ngajentrekeun eta teh mere ilustrasi wirehna eusi anu aya dina novel galuring gending teh ngeunaan hiji wanoja anu miboga karancagean dina seni ibing tur mere gambaran nu diangkat tina kahirupan aktual. Dina segi eusi ngagunakeun basa sunda anu matak ngeunah pikeun anu macana.
Anapon Sinopsis Novel Galuring Gending nyaeta:
Panji teh jalma anu asalna ti lembur, nyuprih elmu di kota Bandung. Ti barang lahir Panji geus cicing jeung indung terena. Bapana Panji teh saurang pangsiunan tentara anu satuluyna jeneng jadi Kuwu salila dua entragan. Kulawarga Panji rnangrupa kulawarga gede anu asalna ti sababaraha bibit. Lanceukna nya eta Ceu Cacih, Kang Parman, Ceu Idah, jeung Kang Obing putra ti Mimih sarta Kang Girang jeung Ceu Nunung Putra ti nu lian. Sedengkeun Panji, budak bungsu anu indungna matuh di peuntas.
Sarah, wanoja kota turunan anak menak, ti leuleutik geus diajar ngibing nepi ka asup sanggar sagala. Nya tina ieu dunya Sarah meunangkeun kasenangan dunya. Hiji poe kasenangan dunya ieu teh kudu ditebus ku harga anu pangmahalna.pikeun hiji wanoja. Um Sar, guruna di sanggar, geus ngaruksak harga dirina. Ti dieu Sarah mimiti wanoh kana dunya lalaki jeung materi. (https://fazriyah.wordpress.com) Satuluyna Sarah reureujeungan jeung salasaurang pajabat di hiji instansi penting di nagri ieu. Kahirupan Sarah sarwa cukup jeung sarwa genah, nepi ka hiji waktu aya anu ngendag-ngendag kana kabagjaan anu dirasakeun ku Sarah.
Hiji peuting Sarah diparengkeun panggih jeung Panji dina kaayaan mabok. Satuluyna Sarah dibawa ka kontrakan Panji. Nya ti dieu duanana mimiti raket. Panji hiji aktivis proreformasi anu teu panuju kana pamarentahan Ordeu Baru. Nya pamadeganana ieu anu nganteurkeun manehna kana pangberokan. Di tahan Panji nepikeun kahayangna pikeun ngawin Sarah, tapi Sarah can bisa mere respon kana ieu pangajak. Sanggeus Panji kaluar ti tahanan, manehna kudu nungguan Sarah di rumah sakit, tapi angger pangajak Panji tacan meunang jawaban. Nepi ka ahirna Panji leungit tanpa raratan samulangna nungguan Sarah di rumah sakit.
Unsur Instrinsik :
- Tema : Nyaritakeun ngenaan kahirupan wanoja didunya seni.
- Tokoh : Panji, Sarah, Ceu Cacih, Kang Parman, Mimih, Apa, jeung Um Sar
- Watek : -
- Galur : Pangarang ngangge galur maju.
- Sudut Pandang : Pangarang ngahaja ngagunakeun atawa mawa carita kana sudut pandang palaku katilu. Amih anu maca carita ieu bisa ngabayangkeun kumaha satiap kajadian anu dipaparkeun.
- Amanat : Novel Galuring Gending oge bisa dimangpaatkeun pikeun media atikan. Da apan dina enas-enasna mah, pangarang ngajak kana bebeneran, tumut tuhu kana papagon anu teu patunggang tonggong jeung ajaran agama (Islam). Atuh pikeun pangarangna, meujeuhna dibageakeun. Sumangetna, kreatifitasna, meujeuhna diajenan. Sabab karah kumaha oge, novel judulna Galuring Gending teh milu ngabeungharan hasanah sastra Sunda. Najan salila ieu mah, “eksistensina” jarang pisan diadu-renyomkeun.
Biografi Pangarang :
Tatang Sumarsono lahir di Tasikmalaya, 25 Januari 1956. (https://fazriyah.wordpress.com)Tulisanana sumebar dina media massa. Anu dibukukeun aya 49 judul, ngawengku fiksi (kumpulan carpon jeung novel), buku pelajaran, biografi, jeung tulisan anu sipatna umum sejenna. Dina widang kawartawanan, Tatang kungsi dileler Hadiah Jurnarlistik Adinegoro, husus pikeun fotografi, taun 1984. Dina widang organisasi, ngarasa digedekeun ku Pelajar Islam Indonesia (PII). Tatang jadi pangurus Dewan Pendidikan Jawa Barat, jeung Badan Pelaksana Yayasan Pusat Kebudayaan.


text:
Haji Abdul Malik Karim Amrullah
Haji Abdul Malik Karim Amrullah atawa anu leuwih dikenal HAMKA, (gumelar ping 17 Pébruari 1908, di Maninjau, Sumatera Barat - Maot di Jakarta ping 24 Juli 1981 dina umur 73 taun) nya éta Sastrawan Indonesia, Ulama, jeung Aktivis Politik.[1] Anjeunna di béré sebatan Buya, nya éta sebatan pikeun urang Minangkabau nu asalna tina kecap Abi, atawa Abu dina basa Arab nu hartina bapa, atawa jelma anu dipikahormat.[1] Bapana nya éta Syéh Abdul Karim bin Amrullah, anu mangrupakeun tokoh gerakan Islam di Minangkabau, sabalikna ti Mekah taun 1906.[1]
Kasang Tukang[édit | sunting sumber]
HAMKA meunang pendidikan rendah di Sakola Dasar Maninjau nepi ka kelas 2.[2] Nalika HAMKA 10 taun, bapana ngadegkeun Sumatera Thawalib di Padang Panjang.[2] Didinya HAMKA diajar agama jeung neuleuman basa Arab.[2]
HAMKA mimitina gawé sabagé guru agama dina taun 1927 di Perkebunan Tebing Tinggi, Médan ogé di Padang panjang dina taun 1929.[2] HAMKA dilantik jadi dosén di Universitas Islam, Jakarta jeung Universitas Muhammadiyah, Padang Panjang ti taun 1957 nepi taun 1958.[2] Sabada éta, anjeunna diangkat jadi Réktor Paguron luhur Islam, Jakarta jeung Profésor Universitas Mustopo, Jakarta.[2]


text:
Anu di maksud éséy nyaéta karangan pondok dina wangun lancaran. Pangna di sebut pondoktéh dumeh dina karangan éséy mah tara aya anu maké bab atawa pasal tapi ngaguluyur .
Éséy téh di ajangkeun pikeun bacaeun umum anu matak, eusina téh kudu ngasipatan komunikatif. Dina nyieun judulna ogé kudu ngagunakeun ungkara kalimah anu ngahudang pikeun kapanasaran.
matak karangan éséy umumna di muat dina koran atawa majalah.
Ciri cirina éséy diantawisna :
- Dina Gaya bahasa na hampang.
-Pikeun ngabahas hiji pasualan.
-Midangkeun hiji pandangan anu ka ukur.
-Ngajak kanu maca pikeun bisa narima kana pikiran anu di pedarkeun.
Bisa basa sunda loba manfaatna
Kiwari loba masyarakat utamana anu aya di kota gedé anu geus ninggalkeun basa sunda.
Maranéhna geus tara nyarita maké basa sunda, sok sanajan asli ti lingkungan kulawarga sunda. Malah asli natéh ti kampung, sabab di kotamah ukur ngumbara.
Maké basa sundamah di anggapna tinggaleun jaman jeung kampungan atawa bisa waé pangna teu ngagunakeun basa sunda téh sabab ngarasa sieun salah tur padahal basa indonesia anu di pake ku manehna lain basa indonesia anu alus jeung bener. Ukur basa indonesia anu gedé kapangaruhan ku basa malayu betawi.
Umpamana waé ngagunakeun kecap ngabenerin, ngemaluin, ngebayangin, membikin, jeung sajabana anu ceuk aturan bahasa indonesia mah salah.
Sok rajeun aya kolot anu boga anggapan mun ankna di ajar basa sunda, engkénatéh bakal ngagokakan dina geus mimiti di ajar bahasa indonesia di sakola, jadi geus waé sina langsung di ajar bahasa indonesia, ngarah éngké basa indonesiana pinter.
Tétéla éta anggapan téh salah. Ceuk hasil panalumpikan, lamun budak di wanohkeun heula kana basa sunda, dina engké di ajar basa indonesia natéh leuwih babarieun. Malah engké natéh budak bakal leuwih pinter basa indonesiana tibatan budak anu teu di ajar basa sunda.
Cindekna: budak anu alus basa sunda na geus bisa di pastikeun bakal alus basa indonesiana.


text:
Ambil-Ambilan
Ambil-ambilan nya éta kawih kaulinan barudak anu dikawihkeun ku dua rombongan atawa kelompok ngajajar pahareup-hareup.[1]Cara ngawihna siligenti patémbalan kawas sisindiran, tuluy tinuluy nepi ka éléh rombongan atawa kelompok nu hareupna teu bisa ngajawab deui.[1]Budak nu kapilih ku rombongan anu kabagéan milih, disebut ngaranna tuluy pindah ka rombonganana atawa kelompokna, pindahna bari éngké-éngkéan sarta bari disurakan "maling endog" ku rombongan anu ditinggalkeun.[1]Tuluy nu éléh biasana kudu narima hukuman ti nu meunang, lamun nu éléh teu narima kana hukumanana bisana sok leuwih disurakan ku barudak nu meunang atawa disebutan euweuh kanjutan keur lalaki, mun keur awéwé mah biasana sok disebutanna téh euweuh peurahan.[1]Kieu rakitan kaawihna:
- Ambil-ambilan
turuktuk hayam samantu
+ Saha nu diambil
kami mah teu boga incu
- Si Anu kadieu
purah nutu purah ngéjo
purah ngasakan baligo
+ Nyerieun sukuna
kacugak ku kaliagé
- Aya ubarna urat munding campur ragé
tiguling nyocolan dagé.[1]
Kawih lianna :
- Ambil-ambilan
turuktuk hayam samantu
+ Saha nu diambil,
kami mah teu boga incu
boga gé anak pahatu
- Pahatu gé daék
purah nutu purah ngéjo
purah ngasakan baligo
+ Nyerieun sukuna
kacugak ku kaliagé
- Aya ubarna urat munding campur ragé
tiguling nyocolan dagé.[1][2]


text:
Émbér
Émbér (tina basa Walanda emmer) nyaéta hiji alat tahan cai anu wangunna silinder kalawan vérikal, anu bagian luhurna muka jeung bagian handapna (alas) datar, biasana dilengkepan ku timbaan (cacantél) nu wangunna melengkung satengah buleud. Émbér geus dipaké ti jaman kuno, utamana pikeun mindahkeun cai tina keran atawa sumur kana bak atawa tong. Émbér ogé sok dipaké pikeun ngawadahan cét, keusik jeung kadaharan.
Émbér bisa dijieun tina rupa-rupa bahan kayaning plastik, séng atawa kai. Sakapeung émbér sok maké panutup.
Référénsi[édit | sunting sumber]
- Satjadibrata.2005.Kamus Basa Sunda.ISBN 978-3631-44-9. Bandung:Kiblat Buku Utama.