text:
John Henry Poynting
John Henry Poynting (1852-1914) nyaéta saurang fisikawan Inggris anu nyiptakeun hiji téoréma, anu dipikawanoh minangka éktor Poynting, anu méré ajén kana gedéna aliran énérgi éléktromagnétik.[1]
Poynting lahir tanggal 9 Séptémber 1852, di Monton, deukeut Manchester, Inggris. Anjeunna kungsi sakola di Owens College (kiwari Universitas Manchester), Universitas London, jeung Trinity College, Cambridge. Anjeunna jadi profésor fisika di Mason College (anu tuluy jadi Universitas Birmingham) tain 1880, nepika anjeunna tilar dunya.[1]
Dina taun 1884, anjeunna ngawanohkeun vector Poynting, anu nyadiakeun persamaan anu basajan pikeun ngitung tingkat aliran énérgi éléktromagnétik.[1] Bareng jeung ngarobah médan listrik jeung magnetic nyieun radiasi gelombang énérgi éléktromgnétik. Étagelombang éléktromagnétik téh mawa énérgi, anu dipikawanoh minangka énérgi éléktromagnétik, dina kecepatan cahaya anu liwat dina widang hampa. Cahaya, radio, jeung sinyal televise sarta microwave ogé ngandung gelombang éléktromagnétik.[1]
Dina makalahna anu medal taun 1884-1885, anjeunna nunjukkeun aliran énérgi dina titik anu bisa diungkabkeun kalawan maké formula anu basajan pikeun medar médan magnétik jeung listrik. Ieu pisan anu disebut téoréma Poyning téh.[2]
Sumber[édit | édit sumber]
- ↑ a b c d (en)John Henry Poynting(diakses tanggal 30 November 2011)
- ↑ (en)John Henry Poynting (diaskes tanggal 30 Nopember 2011)


c: text/html

text:
Kamari kami geus dileupaskeun Vérsi 0.6.7. Vérsi ieu ngawengku fixes minor sababaraha, boh pikeun kamampuhan pikeun narjamahkeun frasa barang nu leuwih gede sawaktos google teu ngadeteksi basa sumber bener, jeung kamampuan ngawengku Tumbu langsung ka payil statik (maranéhanana bakal ngabalukarkeun 301 Kaca alihan ka lumangsung).
Tapi naon leuwih penting nyaeta urang pamustunganana geus bisa cleanup milestones urang, jeung ngeset gears ojah full pikeun vérsi utama saterusna Transposh – anu bakal 0.7. Pokus tina vérsi ieu bakal jadi pamutahiran utama ka interface penerjemah frontend, jeung kami geus nunda syarat pikeun online ieu dina loka tumuwuhna urang di http://trac.transposh.org/wiki/milestones/0.7. Dulur nu hayang pangaruh versi saterusna disambut pikeun ngédit jeung komen dina that page wiki atawa nyieun karcis pikeun urang. Kami baris marios unggal paménta jeung coba pikeun nyocogkeun kana jadwal.
Dina sababaraha lain beja, urang hoyong hatur Colnect, sponsor anyar urang pikeun contributing hiji vps anyar pikeun Transposh nu mudahan aya baris nyieun loka balik bit hiji gancang. Urang oge nyoba make cloudflare pikeun ngaronjatkeun layanan urang, kumaha ogé urang ngabogaan hasil dicampur jeung nu, tah lamun anjeun ngabogaan mana wae masalah ngakses loka ieu, mangga mugi urang nyaho.
Tukang dina agenda nu, pérsi alfa tina plugin urang pikeun blogger anu dina karya, lamun Anjeun gaduh loka dina blogger jeung hayang nambah tarjamahan keur eta, ngan kontak urang.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sekebuluh Guyub Keneh [video]
Kampung Sekebuluh nyaeta salah sahiji kampung di Desa Ciburial Kacamatan Cimenyan. Anu Mana berbatasan langsung jeung Resort Dago Pakar (Desa Mekarsaluyu Kecamatan Cimenyan). Sekebuluh diwangun ku 4 RT. Sekebuluh disebut oge RW 04 Desa Ciburial.
Kecap “sekebuluh” diwangun tina dua kecap Sunda, nyaéta seke anu hartinya cinyusu, sarta buluh ngaran awi, jadi hartina kurang leuwih cinyusu anu asalna tina awi buluh.
Hiji gambaran yen, karuhun urang baheula mere ngaran lembur teh sok identik kalayan lingkungan anu dikandungna. Dina kecap sejen, karuhun urang baheula kacida merhatikeun kalestarian lingkungan.
Mangga nyanggakeun sakeudik video pondok, tambih teuing teu aya damel. Judulnya Sekebuluh Guyub Keneh:


text:
JUDUL CARPON : CUCUNGUK
KARANGAN : GODI SUWARNA
MANGLE NOMOR : 1632
HALAMAN : 18-21
1. PALAKU
- Utama : Kuring
- Sampingan : Dessy Retnosari, Aki, Nita, Mas Prapto
2. PASIPATAN
- Kuring : berseka, sieunan, playboy
“…deker we disapuan deui. Ku sorangan, da can boga pembantu. Can meunang. Tadi ge balik ti Kantor, geus disapuan padahal mah. Dipel malah. Tapi bet ngareres keneh bae geuning. Cape keneh meureun tadi mah. Asal we meureun. Asal sasapu. Asal ngepel. Kudu ayeuna mah. Kudu beresih…”
“…keur kitu, ujug-ujug aya nu kekeleperan, tuluy eunteup dina wastapel. Disidik-sidik. Gebeg. Cucunguk! Nyiak. Kuring mundur lalaunan. Cucunguk terus dipencrong. Enya, we kalotor keneh imah teh. Make jeung aya cucunguk sagala. Keteg jajantung karasa ngerepanana. Birigidig. Birigidig. Gila ti bubudak kana cucunguk teh…”
“…Ah, ngomong wungkul maneh mah. Cinta. Cinta we ka sasaha teh. Ka si Tanti, cinta. Ka si Nuring, ka si Retno, Maryati kabeh di cinta-cintakeun…”
- R : nyaah, geten, bageur, sabar
“…di kamer mandi, anduk, kimono, ngalipet beres dina tempatna. Meunang nyadiakeun Dessy. Karasa pisan nyaahna. Getenna. Nyaah teuing. Geten teuing, malah…”
“…di Jogja, sapakultas jeung Dessy teh. Tilu taun sahandapeun kuring. Budak na bageur…”
“…Hapunten, Mas. Rumaos Dessy tos kieu…”
- Aki : waspada
“…urang wetan, nyah? Heug meunakna ceunah. Kade we, Jang!…”
- Nita : bageur
“…resep ti Nita, Mas! Ti rerencangan bageur pisan…”
- Mas Prapto : heuras, goreng hate
“…ulah diruksak, siah! Bageur Si Dessy mah!…”
“…Ku Pak Lik Prapto, Mas. Lik Prapto ngawitanana. Pak Lik nu gaduh dosana…”
- LATAR
- Waktu : tipeuting
“…karek sadar, ti tatadi sasapu teh bari mopoek. Gusti. Geus reup-reupan geuning. Maghrib sakeudeung deui ge. Degdegan. Wegah nyanghareupan peuting…”
- Tempat : di imah
“…aing mah asa kalotor bae geuning di imah teh…”
- SUASANA CARITA
- Pikasieuneun atawa tegang : “…aneh. Teu kanyahoan ngurumuyna, ngerelesna. Aya nu ngahiliwir, seungit kembang sedep malem dina meja. Jam dinding disada sawelas kali! Kuring nguniang, babatek tulang tonggong…”
- GALUR
- Merele
- Kuring keur sasapu di imah sampe ka peuting
- Dessy nitah kuring mandi
- Kuring mandi manggihan cucunguk dina wastafel, kuring kekeleperan
- Kuring dahar peuting jeung Dessy dimeja makan
- Keur dahar kaambeu bau cucunguk tina sungut, kuring indit ka kamar mandi
- Pas kaluar aya nu ngahiliwir seungit kembang sedep malem dina meja
- Kuring gogodeg ningal cucunguk kaluar tina buuk, ceuli, irung, jeung rarangan Dessy
6. TEMA
- Rumaja
- PUSEUR IMPLENGAN
- Puseur implengan nu kahiji/palaku utama
- GAYA BASA
- Hese kaharti sabab loba istilah-istilah anu teu kaharti
- AMANAT
- Unggal lengkah paripolah kudu luyu jeung aturan ulah sieun lamun urang dijalan anu bener tapi sabalikna lamun urang dijalan salah kudu geuwat menta tobat sangkan teu kalalanjoan. Jadi, dina hirup urang kudu saluyu jeung agama anu ku urang dianut sangkan salamet dunia rawuh aherat.


text:
Sareng hormat,
Hal : Panawaran Kamupakatan
Kuring ngarasa kacida gumbirana dina ngajentrekeun yen kuring ngarasa tresna ka anjeun kaitung ti tanggal 17-04-1982 (tujuh welas April sarebu salapan ratus dalapan puluh dua) tug dugi ka kiwari.
Dumasar kana hasil rapat kulawarga tanggal 15 Mei 1982, kuring netepkeun kaputusan, pikeun nyieun ieu panawaran prospektif dina raraga tender vendor anu jadi rekanan tetep kadeudeuh anjeun. Ieu panawaran ngawengku term and conditions kieu:
- Hubungan katresna dimimitian ku probation 3 (tilu) bulan samemeh ngasupan tahap
permanen.
- Rengse probation disambung ku on the job training sacara intensif tiap malem minggu
- Tiap tilu bulan dilaksanakeun performance evaluation dina raraga naekeun credit point nepikeun ka nyukupan sarat pikeun ngarobah status tina bebene jadi batur sakasur.
- Sagala biaya nu dikaluarkeun dina raraga jajan jeung jalan-jalan bakal dibagi rata diantara para pihak, nu bakal ditingkatkeun jadi tanggung jawab kuring mun para pihak geus sapuk kauntun tipung katambang beas, laksana kapiduriat.
Kuring miharep jawaban ti anjeun dina waktu kurang ti 30 poe. Lamun dina tanggal nu geus ditangtukeun, kuring can narima balesan ti anjeun, ieu surat panawaran dianggap batal demi hukum sarta kuring ngabogaan hak pikeun nyieun panawaran kanu lian.
Mung sakitu kapihatur, sareng hatur nuhun kana perhatosanana.
Salam,
Nu mikadedeuh


text:
Padaringan • Biantara • Kemis, 12 Juli 2012 19:16
Ieu seratan kénging simkuring waktos ngiringan Saémbara Nyérénkeun Pangantén sa-Jawa Barat di Hotél Lingga, taun 2004, minangka wawakil ti Kota Bandung. Saleresna mah seueur pisan naskahna téh, nanging kedah dikoréhan heula.
Saleresna mah ieu téh masih kénéh rénghap ranjug. Nembé pisan dongkap, tos dipiwarang biantara. Padahal ari kahoyong mah teras ngagolér, wantuning lalampahan ngajajapkeun calon pangantén téh kacida tebihna, di jalan ogé dugi ka opat dinten opat wengi. Nanging da haté mah kebek ku kabingah, ku kituna, simkuring ngahaturkeun: Assalamu'alaikum Wr. Wbr.
Hadirin anu sami-sami ngaluuhan ieu pajemuhan,
Alhamdulillah, ku panangtayungan Alloh SWT, dinten ieu urang tiasa riung mungpulung, kanggo langkung maheutkeun babarayaan, manjangkeun tali mimitran, antara kulawarga Bapa H. Among Suryabarata ti Bandung sareng kulawarga Bapa Éméd Latipah ti Kalimatan Timur. Sumuhun, ari sonona mah nataku, da puguh urang téh kasapih ku tebih kahalang ku anggang.
Simkuring asmana pun lanceuk, Bapa Éméd, kapapancénan pikeun sasanggem di payuneun para hadirin. Ari maksadna mah, sakumaha anu diharéwoskeun ku anjeunna sababaraha dinten kalarung, seja masrahkeun putrana, Jang Omad Kadaluwarsa anu gaduh niat ngadahup ka putra Bapa Among, Néng Siti Sapuratina. Sanaos ari awak mah simkuring téh misah ti batur, nya jangkung nya badag nya hideung, nanging dina surun-sérén calon pangantén mah rumaos ngatog kénéh. Ku kituna seja tawakup ti anggalna, bilih aya kecap anu milepas meuntas tina jejer.
Bapa Among ogé tangtos parantos uninga, réhna pun lanceuk, gaduh putra anu sakitu cicingeunana. Duka dusun, duka mémang tos watekna, dugi ka umur 27 téh bangun anu henteu hir-hir begér. Gawéna ulukutek di kamar. Sigana sono kénéh ka buku ti batan ka nu lenjang téh. Atuh puguh pun lanceuk guling-gasahan, inggis ku bisi Jang Omad kumaha onam, malum jaman ayeuna seueur kacarioskeunana. Pun lanceuk mah apan sok togmol pisan: "Naha ari manéh teu hayang boga pamajikan? Kuliah geus tamat, gawé geus boga, umur geus manjing, tapi siga nu euweuh haté ka awéwé," kitu saur pun lanceuk téh. Ari walerna: "Upami tos aya jodona mah, moal ka mana!"
Ari sataun kapengker, Jang Omad alangah-éléngéh, badé waléh tayohna téh. Cenah geus kaimpleng pibojoeunana, malah geus paheut rék teras ngawangun rumah tangga. Bingah tur panasaran pun lanceuk téh, énggal baé ditalék: "Mana atuh? Cik wanohkeun ka Bapa,". Walerna téh: "Da abdi gé teu acan tepang!". Beu! Na ari barudak ayeuna.
Sihoréng simanahoréng, anu dipicangcam ku Jang Omad, nya urang dieu pisan, urang Bandung. Kantenan sesah patepang, wantuning Bandung-Samarinda téh apan kalintang tebihna. Barudak téh wawanohan dina ... duh na aya ku hilap, mana Jang Omad? (rarat-rérét) Dina naon cenah, Sujang? Tah, éta, dina internit, aéh na létah téh, in-ter-nét. Teu apal nu kararitu kolot mah. Da éta wé, ka dituna téh maké jeung cutang-céting sagala, terus silih kirim potrét.
Najan jonghokna di dunya maya, tapi apan jodo mah Anjeun-Na Anu Uninga. Bet terus dicukcruk pancakakina, geuning pun lanceuk téh rék bébésanan jeung baraya, atuh sasatna asa diaku dulur. Sumuhun, baraya kasebatna, da papada urang Sunda. Najan pun lanceuk tos 15 taun ngumbara di Kalimantan, nanging ari ka lembur mah angger baé nineung. Bingah, bingah nu taya papadana.
Langkung bingah deui, basa Jang Omad ngajak nganjang ka lemah Sunda, nepangan bébéné dina internét téa. Opat sasih kapengker, alhamdulillah pun lanceuk tiasa jonghok sareng kulawarga Pa Among, anu saterasna ngararancang pikeun ngadahupkeun Jang Omad ka Néng Siti. Henteu lepat tina pirasat, manahoréng anu diimpleng ku Jang Omad téh sanés istri joré-joré. Geulis rupa geulis haté. Sumuhun éta gé, barudak urang téh hirup dina jaman moderén, nanging geuning henteu lali ka purwadaksi, masih kénéh ngajénan adat titinggal karuhun. Buktosna mah, barudak meredih sangkan dina waktuna panganténan téh maké adat budaya Sunda, sanés ku budaya anu jolna ti nagara deungeun. Sanaos Néng Siti sakitu paséhna nyarios basa Inggris, sanaos Jang Omad sakitu hatamna kana komputer, tapi henteu mopohokeun ajén-inajén Sunda. Tah, éta pisan nu matak bingah téh.
Nguningakeun baé ieu mah, pun lanceuk téh, kalebet simkuring, 15 taun kapengker ngumbara ka Kalimantan, ngiringan transmigrasi. Alhamdulillah pinanggih sareng kamarasan, dugi ka ngadegkeun Pakumpulan Urang Sunda, ti dituna mah hoyong ngiring ngamumulé basa sareng budaya bantun ti lembur. Janten teu kedah hariwang, sanaos 15 taun janten urang Samarinda, ari niup suling sareng metik kacapi mah insya Alloh tiasa kénéh. Tuh, pan, bet jig-jig kana kacapi.
Bapa Among miwah Ibu sakalih, kitu deui wargi sepuh sadaya anu sami ngaluuhan ieu pajemuhan. Tepungna Jang Omad sareng Néng Siti téh, éstuning kersaning Alloh. Atuh cenah éta barudak gaduh cita-cita hayang ngahiji, ari kolot mah apan saukur nyambung ku dunga, asal ulah ngarérémokeun baé, asal duanana pada-pada suka henteu ngarasa diamprok-amprok. Nanging, kangaranan anu rék diajar rumah tangga, tangtos dina émprona téh talag-tolog sareng dirarampa kénéh. Biasana rék ulin ka mana gé taya nu nyaram, geus jadi salakina mah tangtu kasengker ku nu di imah. Biasana duit téh dibéakkeun ku sorangan, geus nikah mah kudu diatur ku duaan. Biasana saré téh ... aéh, na bet jig-jig kana saré. Tah kitu Pa Among, simkuring asmana pun lanceuk nyérénkeun Jang Omad téh sanés mung raga badagna wungkul, nanging sareng sadaya kakirangan anu nyampak dina dirina.
Ari haté mah simkuring téh parantos yakin, badé pédé baé, Jang Omad tangtos ditampi ku kulawarga Pa Among di Bandung. Nanging, kanggo langkung ngantebkeun pamaksadan, nya seja nalék sakali deui. Bilih baé, Néng Siti teras ngolémbar, malum pun alo mah sakitu buktosna. Ku émutan, ti batan ngolémbar engkéna, nya mending balaka baé ti ayeuna. Papadaning kitu, simkuring mah percanten ka Néng Siti, moal unggut kalinduan moal gedag kaanginan.
Atuh Jang Omad, simkuring wantun ngajamin, dugi ka ayeuna masih kénéh ngait ka Néng Siti. Simkuring minangka sepuhna, tangtos isin binarung wéra upama Jang Omad lanca linci. Leres pisan deuih, Jang Omad téh masih kénéh nyorangan, teu acan kantos rimbitan. Dijamin teu aya watek cunihin, Néng Siti téh éstuning anu munggaran, sareng mudah-mudahan deuih janten anu pamungkas.
Simkuring saparakanca dongkap ka dieu, tebih-tebih ti Kalimantan, éstuning teu jingjing teu bawa téh sanés ukur lalambé. Kaémut panginten, kumaha riweuhna. Tadina badé nungtun munding, mung teu kasawang kumaha marabanana, kacipta kalahka begang di jalan. Ngabantun bungbuahan, kuriak buruk mantén. Tungtungna mah ngaligincing. Ongkoh asa kabebereg ku calon pangantén nu bangun teu sabar. Sajajalan téh ngan SMS-an baé, "antosan geulis, sakedap deui," cenah, padahal nembé jrut ka buruan.
Sakitu panginten ti simkuring mah, bilih waktosna kabujeng teu nyekapan. Hapunten tina samudaya kalepatan.
Wassalamu'alaikum Wr. Wbr.
Assalamu'alaikum Wr. Wbr.
Ngahaturkeun nuhun ka panata acara anu parantos nyésakeun lolongkrang waktos kanggo simkuring, pikeun sasanggem dina ngabagéakeun kulawarga calon pangantén pameget. Rupina teu aya deui kecap nu langkung anteb kanggo ngébréhkeun rasa bagja jero dada, iwal ti tasyakur bini'mah, ngagalindengkeun puji miwah sukur ka Alloh SWT, anu tos ngalungsurkeun pirang-pirang nimat kanggo urang sadaya; nimat iman, nimat Islam, nimat dipaparin jagjag tur waringkas, dugi ka dina dinten anu sakieu cangrana, insya Alloh urang baris nyakséni ngadahupna Jang Omad Kadaluwarsa ka Néng Siti Sapuratina.
Alhamdulillah, pangersa Bapa Naib ti Kantor Urusan Agama parantos sumping. Mangga Pa Naib, calikna di payun, supados simkuring langkung reugreug. Sumuhun, sabada nyukruk galur pancakakina mah, geuning sareng Bapa Naib téh masih baraya. Kupungkur, simkuring kantos sakulah-sakolih sareng anjeunna di internaat, waktos sasarengan janten murid Sakola Normal. Kulan? Sumuhun, sanés internét, in-ter-naat. Upami ayeuna mah teu bénten sareng asrama.
Ku ditepangkeunana sareng Bapa Naib, asa tambih ngandelan kayakinan, réhna perkawis jodo, pati, bagja sinareng cilaka mah anging Alloh Anu Uninga. Bapa Naib nembé ngaharéwos, saurna, sanajan tos puluhan taun didamel di Kantor Urusan Agama, sanajan tos ratusan kali nyatetkeun anu panganténan, nanging berekah dugi ka danget ieu masih kénéh nyorangan. Kulan? Sumuhun, di dieu saurna nyorangan sotéh, da di bumina mah aya nu ngaréncangan.
Urang kantunkeun heula dongéng Bapa Naib. Badé langsung baé ngawaler patalékan ti sesepuh calon pangantén pameget, bilih aranjeunna gantung dangueun, bilih teu sabar nganti walonan. Mangkaning nembé nyorang lalampahan sakitu tebihna, sageuy upami diulur ku waktu téh. Pa Éméd, kitu deui wargi-wargi sanésna ti Kalimantan, Jang Omad téh seja ditampi, sakali deui, seja ditampi binarung ku kabingahan.
Bapa Emed kalih Ibu, kitu deui wargi-wargi sadaya anu ku simkuring dipihormat,
Sanaos tos aya kedal ucap yén Jang Omad seja ditampi, nanging asa kirang payus upami sasanggem téh dicagkeun dugi ka dieu. Angot nguping sasauran ti sesepuh calon pangantén pameget sakitu ngagebayna. Étang-étang kaul wé ieu mah, ngiring bingah ka nu badé panganténan.
Upami disebat katempuhan buntut maung mah panginten kirang merenah, nanging kamari mah ditataharkeun pikeun biantara nampi calon pangantén téh nya pun lanceuk pisan, Kang Among Suryabarata Kusumah. Nanging sabada diémut deui ku anjeunna, sok inggis ébat dina waktosna. Bilih dumadakan geumpeur, malum nembé pisan badé diajar janten mitoha. Kalih perkawis tos aya babadiamian ti anggalna, upami nu nyérénkeun pangantén katingalna jangkung badag, seja dilawanan ku nu langsip baé. Nya simkuring anu katempuhanana, da rumaos pangbegangna.
Hadirin anu dipihormat,
Simkuring asmana kulawarga Bapa Among, kantenan ngarasa bagja binarung reueus, réhna anu dianti-anti ti kamari, ditungguan ti mangkukna, ayeuna teu burung cunduk. Sumuhun, ari melangna mah nataku, bilih aleutan ti Kalimantan kumaha onam di jalan, mangkaning saurna lalampahan ti Samarinda ka Bandung téh dugi ka opat dinten opat wengi.
Néng Siti mah tos kantenan, guling-gasahan ti kamari kénéh. Bet ngimpleng nu lain-lain cenah, kumaha mun Jang Omad katiruk jajantung ku pramugari kapal cai, dugi ka bolay niatna. Énggal baé dibeberah, masing yakin cék simkuring téh, Jang Omad mah teu aya watek cunihin. Ayeuna mah, Nyai, geus teu jaman ngeleyed téh. Jaman bruk-brak, jaman jujur, henteu sumput salindung. Na ari gantawang téh pun lanceuk nyeukseukan, "Aéh-aéh, naha ceuk saha Akang cunihin, ceuk saha Akang ngeleyed?" kituna téh bari muril-muril kumis.
Sumuhun, seja nguningakeun baé, wiréh pun lanceuk mah ceplak pahang, upami sasauran téh tara didingding kelir. Nu mawi, titip baé ka Jang Omad, teu kénging soak upami engké Pa Among muncereng, da tos kitu pasipatanana. Teu kénging inggis ku kumis, da haténa mah sakitu léahna. Nanging, apan ayeuna mah sanés jaman Si Kabayan, tos kedah teu usum mitoha paséa sareng minantu téh. Sanés kitu, Kang Among? Sanés saurna téh.
Hadirin anu dipihormat,
Kantenan, kawitna mah Kang Among ogé teu kinten hélokna, basa uningaeun Néng Siti gaduh beubeureuh dina internét. Saurna téh: "Teu kaharti ari barudak ayeuna. Naon resepna bobogohan jeung nu teu puguh bungkeuleukanana, piraku rék ngagaléntoran aksara? Jeung nu ngajirim wé atuh Nyai, tuh aya Kang Dian, aya Cep Usman, Jang Dédé, ngan ulah wé ari jeung Ceu Éti mah."
"Kang Omad téh nyaaheun pisan ..." sanggem pun alo.
"Nyaaheun kumaha, tepung gé acan. Weléh teu kaharti ku kolot mah, sakalian wé atuh kawin téh jeung komputer."
Ah, da kitu geuning pun lanceuk mah.
Nanging, saparantos panjonghok, geuning teu burung ngarepok. Reugreug simkuring téh, najan jodona urang Kalimantan, tapi apan enas-enasna mah apan masih kénéh urang Sunda. Masih kénéh maké basa Sunda. Masih kénéh ngamumulé budaya Sunda. Simkuring panuju pisan kana kasauran sesepuh calon pangantén pameget. Leres barudak téh digedékeun dina jaman anu tos béda, nu disebat modéren téa, nanging reueus naker upami masih émut ka titipan karuhun mah.
Hadirin anu dipihormat,
Pamaksadan Bapa Éméd téh geuning pertéla pisan. Nguping niat anu sakitu ihlasna, sageuy upami simkuring sareng pun lanceuk ngamomorékeun. Perkawis Jang Omad anu magar seueur kakirangan, ah, da apan jalma mah teu aya nu sampurna. Tong boroning barudak anu nembé badé diajar rumah-tangga, dalah anu tos puluhan taun, sapertos simkuring, ari pacogrégan mah sok aya baé. Sawangsulna Si Nyai, eukeur mah ogoan, katambah babarian, belikan, teu sabaran, Jang Omad gé langkung uninga panginten. Hapunten pisan upami Néng Siti kirang pangaweruh dina ngawulaan carogé. Nyanggakeun ka Jang Omad kanggo ngalelempengna.
Sumpingna kulawarga Jang Omad anu magar teu nyandak munding-munding acan, teu janten émutan pikeun simkuring mah. Sanaos tadi ku simkuring katingal aya nu nyandak soang dua jodo. Ku kasumpinganana gé, simkuring tos pirang-pirang ngahaturkeun nuhun.
Mugia sabada diwalimahan, Jang Omad sareng Néng Siti janten kulawarga anu runtut-raut sauyunan. Sing manjang laki-rabina, dipaparin putra anu soléh, geusan ngahontal kabagjaan dunya rawuh ahérat.
Sakitu nu kapihatur.
Billahi taufik walhidayah. Wassalamu'alaikum Wr. Wbr.
hatur nuhun kacida mundelna kanggo sim kuring mah, mugi kapayunna tiasa nambihan deui conto biantara2 anu sanesna anu patali jeung upacara adat anu aya di tatar sunda.
Jumaah, 05 Désémber 2014 02:44
Kemis, 04 Séptémber 2014 09:19
Jumaah, 18 Juli 2014 02:37
Rebo, 28 Méi 2014 01:32
Rebo, 28 Méi 2014 01:09


text:
Dina Lapak
Fiksimini Basa Sunda
Fikmin # Ditalék di Polsék #
Jajantung Néng Soléha ratug. Leungeun ngageter muka surat ti kapulisian. Surat panggilan.
Sapeupeuting nyaring. Lewang amprok jeung poè isuk. Naon nu rék ditanyakeun pulisi? Kumaha kudu ngajawabna? Pipikiran cus-cos. Dirga ukur bisa ngalelemu. Negerkeun.
Bray isuk. Dianteur Dirga, salakina. Néng Soléha ka kantor Polsék.
Bus ka rohangan pamariksaan. Bripka Nandang geus siap nyieun berkas pamariksaan. Na méja tembong barang bukti. Urat madu jeung urut kaplét Tadalafil, obat kuat.
Tilu jam pamariksaan kakara réngsé.
Bripka Nandang neuteup Néng Soléha. Mun kongang mah hayang ngobét haténa. Hayang nyaho. Naha bener sakabéh nu dicaritakeunna.
Faktana. Teu cukup bukti, ngajadikeun Néng Soléha tersangka.


text:
Dina Lapak
Fiksimini Basa Sunda
Fikmin # Girimis Na Tungtung Peuting #
Girimis na tungtung peuting. Pantesan asa bayeungyang, horéng mimitian ngijih. Ngaringkeb sabada isya, teu nolih barudak réang, ngéngklakan Persib di final. Haté geus teu puguh rasa, inget waé ka salaki, nu geus tilu poe miang, majarkeun nyiar kipayah, nguriling nawarkeun hordéng, milu dagang jeung Kang Sarnip, mapay lembur kontrak karét.
Asa aya nu keketrok, kana panto hareup imah, dirérét jam dua leuwih, barudak geus tibra saré, ngagolér hareupeun tv. Kuniang rék muka panto, méméh muka nakon heula, sora salaki ngajawab, “Geuwat nyi bukakeun panto”.
Kulutrak panto dibuka, da yakin salaki datang. Tapi kagét liwat saking, barang panto geus dibuka, salaki teu katingali, haté beuki panasaran, kuring ngurilingan imah, angger suwung teu kapanggih, kuring ngagero ngarana, lebeng taya kalangkangna.
Na saha anu keketrok? haté mimiti tagiwur.
Girimis na tungtung peuting.


text:
Johannes Diderik van der Waals
Johannes Diderik van der Waals (23 Nopémber 1837 – 8 Maret 1923) nyaéta saurang élmuwan Walanda anu kawentar alatan karyana dina persaman gas cairan, nu antukna anjeunna meunang panglélér Nobel dina widang fisika taun 1910.[1] Van der Waal nyaéta anu mimiti sadar yén pohara perluna nginget yén volume molekul jeung gaya antarmolekul (kiwari disebut gaya van der Waals) dina ngadegkeun hubungan antara tekanan, volume, jeung suhu gas jeung cairan.[1]
Dina taun 1866 anjeunna jadi diréktur sakola dasar di den Haag.[1] Dina taun 1873 anjeunna meunang gelar doctor di handapeun Pieter Riejke alatan perhatianana anu judulna Over de Continuïteit van den Gas- en Vloeistoftoestand (kana kontiuitas kaayaan gas jeung cair).[1] Dina taun 1876, anjeunna diangkat minangka profésor munggaran di Universitas Amsterdam.[1]
Gaya van der Waals dina élmu kimia ngarujuk kana jenis nu tangtu gaya antar molekul.[2] Ieu istilah téh mimitina mah ngarujuk kana sakumna jenis gaya antar molekuk jeung nepika kiwarikadang-kadang masih dipaké dina harti anu kitu, tapi kiwari mah leuwih umum ngarujuk kana gaya-gaya anu timbul tina polarisasi molekul jadi dipol.[2]
Sumber[édit | édit sumber]
- ↑ a b c d e (id)Johannes Diderik van der Waals, Ilmuwan Belanda (diakses tanggal 15 November 2011)
- ↑ a b (id)Johannes Diderik van der Waals (diaskes tanggal 15 Nopember 2011)


text:
23.3.06
Linglung bin Kasarung
Naon geuning nya sebutanana teh, disoriented atawa naon, mun dina basa Sunda mah linglung tea meureun.
Lain sakali dua kali ieu kajadian teh, panungtung mah basa ka Depok minggu kamari, nalika ngadatangan acara kopdar Kusnet (Komunitas urang Sunda di Internet). Minggu kamari teh nu kadua kalina, da baheula ge kungsi turun di stasiun Depok teh. Sanggeus acara jeung sajabana lekasan, kuring mulang wanci magrib. Pede bae, ti imah Kang Ndoell di Depok Timur teh tumpak angkot trayek Depok Timur-Pasar Minggu. Barang anjog ka pasampangan di... (jalan naon nya, pokona mah jalan raya), kuring mimiti ngahuleng.... Naha, ka Bogor teh bet mengkolna ka kenca, sedengkeun ka Pasar Minggu mengkol ka katuhu. Terus we dipikiran, nepi ka terminal Depok teh keur dipikiran keneh. Jol curiga, boa geus nepi ka stasiun yeuh... Tapi, da asa rada jauh keneh. Tamba panasaran, nya si supir teh ditanya,
"Ngaliwat ka stasiun teu?"
"Stasiun mana?" ceuk si supir.
"Stasiun Depok," jawab teh.
"Lah, ieu stasiun Depok!" ceuk supir rada nyorongot.
Ngaheheh bari era, terus bae gura-giru mayar, laju turun tina angkot. Ti terminal, kuring nuturkeun naluri bae, nuturkeun kamana lolobana jalma ngalengkah, nepi ka tungtungna anjog ka stasiun. Sanggeus meuli karcis, kuring ngahuleng deui nalika nempo papan pituduh nu nunjukkeun Bogor teh ka kencakeun. Jadi Jakarta ka katuhu atuh. Beu!
Teu lila nungguan, jol kareta ka Jakarta-keun. Naek teh bari sabil, naha bener ieu kareta teh ka Jakarta. Pas dipariksa ku petugas karcis, kuring teu salah meuli karcis, hartina teu salah naek. Kakara reugreug soteh sanggeus nepi ka stasiun Pasar Minggu, da lumayan apal pisan ka stasiun eta mah. Longsong we hate teh...
Ditulis ku Iskandar Adnan ping 23.3.06
Langganan: Posting Komentar (Atom)


text:
Fabaceae
Fabacéae atawa suku polong-polongan nyaéta salah sahiji suku tutuwuhan dikotil anu pangpentingna jeung panglobana. Réa tutuwuhan budidaya penting kasup kana suku ieu, kalawan boga rupa-rupa kagunaan: siki, buah (polong), kembang, kulit kai, catang, daun, beuti, nepi ka akarna dipaké ku jelema. Bahan kadaharan, inuman, bungbu masak, zat warna, pupuk héjo, parab sato, bahan ubar, nepi ka racun dihasilkeun ku anggota-anggotana. Sakabéh tutuwuhan anggota suku ieu miboga hiji sasaruaan anu jelas: buahna mangrupa polong.


text:
Cikarang Barat, Bekasi
Cikarang Barat nyaéta hiji kacamatan di Kabupatén Bekasi, Propinsi Jawa Kulon, Indonésia. Cikarang Barat wawatesan jeung Cibitung. Di Cikarang Barat loba pabrik ngadeg, nu ku sabab éta loba karyawan ti sababaraha wilayah di Indonésia aya tur dumuk di wewengkon ieu. Kawasan Industri MM2100 aya di wewengkon ieu.
Ku sabab lobana pendatang di wewengkon ieu, di Cikarang Barat loba diséwakeun imah kos jeung kontrakan pikeun para karyawan. Sajaba ti éta, bisnis perumahan nu nyadiakeun imah ogé kacida payuna di dieu.


text:
Sanajan kajawaraan Pekan Olahraga Nasional (PON) ka-19 di Jawa Barat tacan dibuka kalawan resmi, sawatara cabang olahraga (cabor) geus ngalumangsungkeun tatandang. Geus ti poé Salasa mangkukna, aya cabor anu ngamimitian ngayakeun tatandang. Tatandang munggaran anu dilumangsungkeun nyaéta ti cabor Hoki Indoor anu dilumangsungkeun di Universitas Pendidikan Indonésia (UPI) Bandung. Aya tilu tatandang anu dilumangsungkeun dina poé munggaran éta.
Tatandangna disambung dina poé kadua anu dieusi ku sawatara cabor kayaning renang, méngbal (sepakbola), polo air, bola voli pasir, dayung, gantole jeung drum band. Salian ti tatandang munggaran anu bakal diteruskeun kana undakan saterusna, aya ogé sawatara cabor anu langsung meunangkeun medali. Atuh teu anéh lamun dina poé kadua, geus aya kontingén anu meunangkeun medali.
Dina tatandang poé kadua, cabor anu langsung dilélér medali nyaéta renang, drum band, jeung gantole. Pon kitu deui dina poé katiluna, dina poé ayeuna aya sawatara tatandang tina sawatara cabor. Poe ayeuna, tatandangna leuwih rempeg deui katambahan ku cabor futsal jeung judo.
Nepikeun ka danget ayeuna, kontingén Jawa Barat masih mingpin dina meunangkeun medali. Jawa Barat kakara meunangkeun medali tujuh siki tina emas tilu siki, perak tilu siki jeung perunggu sasiki. Dituturkeun ku kontingén Jawa Timur anu kakara meunangkeun genep medali. Terus kontingén Banten anu kakara meunangkeun dua medali.
(Potret: twitter @PonJabar_2016)


text:
KASAKTEN ABAH SUMA……(bagean hiji)
Kawas sasari, Abah Suma nunda tanggungan kangkung di tungtung teras pakarangan toko emas, peuntaseun pasar. Lantaran ngan eta-etana lahan kosong keur majangkeun dagangan. Di ditu di dieu geus heurin. Malah nepi ka leber ka jalan. Matak ngamacetkeun patali marga. Eta teh lumangsung saban poe ti samemeh adan subuh. Boh nu dagang, boh nu meuli, datang pajanari-janari.
Tur kawas sasari, Abah Suma ngalaan rancatan jeung salang. Heg nyuplak dudukuy laken nyungcung nu geus leuseuh belel. Dipake ngageberan awak. Katingal awakna rangkebong begang. Dada ipis ngagambang. Beuki kaangen kakolotanana dina umur genep puluh lima taun.
Ngan panonna herang. Nembongkeun katawekalan jeung sumanget. Abah Suma tacan kudu make kacapanon, pikeun ngaderes Quran saban sore ngahaeub ka magrib. Tapi teu gugur teu angin, ujug-ujug datang satpam. Nyaram Abah Suma aya di dinya..
“Pindah, pindah! Neangan tempat sejen,” cek eta patugas, kuraweud hangseur. Abah Suma reuwas. Sungutna engab. Nembongkeun gugusi ompong.
Hayang tumanya tadina mah, naha beti diusir. Hadena kaburu inget, teu hade rea omong isuk-isuk, bari dagangan can payu. Atuh gancang balem deui.
“Ke atuh, beberes heula,” cek Abah Suma ka satpam nu ngageuwat-geuwat. Gancang salang dipasangkeun deui kana tolombong. Sup rancatan. Kulawing di kana taktakeun. “Beulah ditu tuh urut tukang tahu. Geus beres dagangna kawasna.”
“Naha Abah, teu tulus?” aya nu ngaliwat, nanya.
“Insya Alloh, tulus. Rek pindah tempat wungkul, “tembal Abah Suma. Ret, ret murekkeun salang, ambeh tanggungan teu uyan-ayun teuing.
“Matak ge kudu nyubuh, Abah, ambeh bagean tempat laluasa,” cek eta jalma.
Abah Suma ukur nyenghel. Geus mindeng jeung rea jalma nu nyarita kitu. Rebun-rebun nyubuh. Tara dijawab. Kuriak papanjangan. Cukup ditembalan dina jero hate bae. Yen lamun indit subuh, pasti moal bisa salat berjamaah di masjid jami. Moal salse salat sunat kobla terus reres salat fardu, wiridan rada panjang. Mun memeh subuh geus indit, hartina kudu salat di musola pasar. Pasesedek. Bongan heureut. Atawa sili dagoan, nepi ka kabeurangan. Jaba cai ngerelek. Boa sah boa henteu dipake susuci. Acan salila salat, ebat, lantaran pikiran kumalayang kana dagangan nu ditinggalkeun.
Atuh Abah Suma masar teh sok geus beurang. Sarengsena salat duha. Ka pamajikanana, mindeng nyarita. Indit soteh dagang kangkung, ukur keur sakadar sarat ihtiar wungkul. Lain rek popohoan usaha, suku dijieun hulu, hulu dijieun suku. Ongkoh ukur kangkung satanggungan, dua tolombong leutik. Dieusi tilu puluh beungkeut. Sabeungkeutna lima ratus perak. Mun kabeh payu, ukur lima welas rebueun. Ukur mahi keur meuli beas dua kilo, dua ons lauk asin, gula kopi saeutik. Mun diitung dibalitungkeun kana waragad melak, miara, ngala jeung saban peuting meungkeutan iangkeuneun isukan, jauh ka kabual. Moalaya kauntungan nanaon. Ukur miharep pahala tina niat ihlas neangan napakah nu halal tur beresih. Nganut kana laku Nabi Daud, sanajan raja tur Rosul Allah, ngutamakeun kabutuh sapope tina ledang kasang sorangan.
“Dina urusan rejeki, urang mah masih keneh kaasup nu merelukeun “asbab”. Tarekah awak. Nya wayahna kudu ngalengkah. Henteu miharep dahareun atawa duit ragrag ti langit, kawas nu kaalaman ku jalma-jalma nu geus ngahontal martabat “tajrid” nu sagala rupana diurus langsung ku Gusti Alloh,”kitu Abah Suma nerangkeun ka Enin Kinah, pamajikanana. Kalimah nu persis diucapkeun ku Ajengan Solih, guruna di pasantren bareto. Kalimah nu persis deuih katarima ku Ajengan Solih ti guru-guruna. Hiji kalimah cutatan tina kitab “Hikam” nu ngandung atikan ahlak linuhung, ditatalepakeun ti guru-guru ka murid-muridna dari guru-guru kepada murid-muridna sambun sinambung.
“Gancang…gancang !”Satpam toko emas ngagero deui, nenjo Abah Suma ngajanteng keneh di buruan. Cikeneh ngaregog barang ret kana lapak urut tukang tahu, geus dieusian batur.Tapi teu hurung ngalengkah laun. Ngajauhan buruan toko emas nu dikawasakeun ka satpam supaya kosong. Ulah kawas kamari jeung poe-poe samemehna pagaliwota jalma. Kaasup nu rek mareuli kangkung ka Abah Suma.
Karek ge Abah Suma opat lima lengkah ti buruan toko emas, hibut jalma tingkoceak tingjarerit. Sihoreng aya hiji pamuda mabok. Ngubrak-ngabrik jongko jeung amparan para padagang. Taya nu wani nyegah, lantaran mamawa bedog panjang.
Tas mubat-mabit lapak, kop kana batu sagede peureup. Belewer….brak! Gembreng! Paralak! Kaca toko emas peupeus mancawura. Nu mabok beuki meuweuh. Teu miduli koceak jerit. Hayang puas ngaruksak. Bedog diamang-amang.
Srog ka hareupeun Abah Suma. Bedog panjang diheumbatkeun ka lebah sirah eta aki-aki. Tapi ngan sakilat, leungeun Abah Suma nu kelang garing ukur tulang, nyodok kana kelek pamuda mabok. Goak reuwas, disusul ku bedog murag. Terus kadenge sora “hek” tina tikoro kaselek, dituturkeun ku utah dua borolo. Awak pamuda besekel buta tulang buta daging, pinuh ku tato, ngagaleong. Gebut kana taneuh. Teu empes-empes. Sora paciweuh walihweuh ngadadak jempe. Kabeh ngajaranteng kawas patung. Ngawaskeun Abah Suma nu geus gap deui kana tanggungan kangkung.
Kakarek gaelcok deui, sanggeus datang pulisi duaan. Nu saurang gancang ngaborgol leungeun pamuda pamabokan nu ngajehjer keneh dina taneuh. Saurang deui ngaluarkeun catetan. Nanya ka sababaraha urang ngeunaan kajadian sabenerna..
“Tuh, Abah Suma taros mah. Pasti apaleun pisan,” jalma-jalma nu tinglalimbung, nyoba-nyoba . Takut dijadikan saksi.
“Kumaha Abah?” cek pulisi ka Abah Suma nu teu riuk-riuk tas ngalaman kajadian pikareuwaseun.
“Duka atuh. Abah mah teu terang nanaon,” jawab Abah Suma kalem.
“Pan Abah nu ngalumpuhkeun budak mabok tadi teh, sanes,” pulisi satengah ngadesek.
“Ih, moal enya aki-aki pantar kieu bisa ngarubuhkeun pamuda. Nu sanes panginten….”
“Katingal ku sarerea, sidik Abah!” sawatara urang raeng. “Sidik ramo Abah nyodok kelek jeung beuheungna. Nepi ka bedogna ngacleng, jeung utah uger.”
“Henteu, ah! Enyaan Abah mah teu terang nanaon, teu milampah nanaon. Abah tadi teh keur nguruskeun dagangan,” Abah Suma keukeuh mungkir.
Seah deui. Saheng deui. Parea-rea carita. Jeung panyaho-nyaho. Pajah teh moal kapalingan deuleu. Sidik leungeun Abah sakolepat tanding kilat, nyamber kelek jeung nyodok tikoro pamuda mabok. Gesit pisan. Keuna kana mamaras. Ngandung tanaga mateni.
“Persis Jetli,” cek saurang..
“Pasti ngagunakeun tanaga jero. Tanaga batin. Mun henteu, pimanaeun ramo Abah Suma matih kitu. Make jeung bisa ngaclengkeun bedog jeung utah-uger!” nu sejen nempas.
“Mun Abah Suma di teras toko emas keneh mah, pasti nu rek nenggor dipiheulaan dipegat. Moal kudu korban kaca tah!” aya nu nyelengkeung ti beh tukang.
“Satpam toko emasna bae belegug. Wawanianan ngusir Abah Suma. Pagawe anyar nya?”
“Jigana mah. Karek asup poe bieu. Teu nyahoeun saha ari Abah Suma!”
Nu galecok cacarita di pasar beuki teu puguh dengekeuneun. Abah Suma hareugeueun. Kabeh nujul ka manehna. Pinuh ku pamuji jeung kareueus.
Niat rek balik bae. Kajeun kangkung tacan payu sabeungkeut-beungkeut acan. Keur masang rancatan, bet norojol awewe tengah tuwuh.
“Tah geuning aya keneh kangkung. Kabeneran rea deuih. Sabaraha, Bapa?” pokna hariweusweus bari nitenan sabeungkeut.
“Lima ratus rupia, Neneng,” Abah Suma nyokot sababaraha beungkeut. Tembongkeuneun ka nu rek meuli.
“Sabaraha beungkeut sadayana?”
“Tilu puluh”
“Beresih jeung saleger. Diborong sadayana, Bapa. Barudak raresepeun. Bawaeun sawareh ka kota ongkoh,” cek eta awewe. Terus ngageroan baturna nu mawa karinjang balanjaaan. “Tah, ringkid saayana. Mun teu asup, wadahan kana keresek badag. Sina kadieu supir.”
Song salambar duit dua puluh rebu. Ku Abah Suma ditampanan. Leungeun kencana ngodok loket beubeur. Rek neangan keur pamulangan.
“Wios Bapa. Tong diangsulan!” eta awewe megatan. “Ti tadi milari kangkung. Seepeun. Pek ayeuna mendak. Wios dilangkungan hargana, tanda bungah.”
“Ih, naha, Neneng”, Abah Suma ceulengeuk.
“Leres, Bapa. Sanes heureuy.”
“Halal?”Abah Suma hayang yakin.
“Halal pisan, Bapa. Nuhun ku kangkungna….” leos eta awewe indit nuturkeun supirna.
***
Kajadian isuk-isuk di pasar matak geunjleung. Beja pabeja-beja. Nambahan. Manjangan. Teuing saha nu mimiti nyebutkeun, yen Abah Suma sakti mandraguna. Mampuh ngarubuhkeun pamuda mabok nu keur ngamuk ngamang-ngamang bedog, ukur dikepret ku ramo.
Pasosore, ujug-ujug brul teh jalma-jalma daratang ka imah Abah Suma. Ti nu jauh ti nu deukeut. Enin Kinah bingung. Rampang-rempeung. Tepas hareup nu ngablak, moal muat dieusian semah limaan oge. Ongkoh imahna oge, panggrumah panggung tina kai jeung awi, geus rada ropoh. Kuriak ngagebru lamun diasupan jalma rea.
Semah teu ngahesekeun. Dariuk dina golodog, bangku atawa naon bae nu aya di dinya. Sawareh arandekak handapeun tatangkal nu ngiuhan sakuriling buruan. Bansaning nangka, buah, alpuket di beh tengah. Bangsaning tangkal jengjen, suren, juar jeung jeungjing sapanjang sisi-sisi nu ngawates ka tanah batur.
Sawareh dariuk dina lisung dina sasaungan leutik deukeut dapur. Saung panundaan paparabotan jeung betrak-betruk sejen.
Maranehna hayang tepung jeung Abah Suma. Hayang meunang barokah tina kasaktenna nu geus ditembongkeun ka balarea, tadi isuk-isuk di pasar. Enin Kinah bati hareugeueun. Mangkaning Abah Suma keur salat asar berjamaah di masjid jami. Tara beunang diganggu. Can beres wiridan jeung ngadu’a mah tara waka cengkat. Kajeun aya nu nyusulan rusuh oge. Moal bisa digomeng-gomeng.
“Baruk Abah jadi jalma gagah?” Enin Kinah colohok ngadenge caritaan semah.
“Enya. Abah ngarubuhkeun nu keur mabok. Pamuda dedeg besekel. Belekesenteng. Mamawa bedog deuih. Pulisi ge teu wanieun. Na ari ku Abah, ngan sagorempal. Geus kitu mah kakarek pulisi wanieun nyerek,” kitu cek jalma-jalma nu ngagimbung di buruan, jeung di jalan masih keneh merul.
“Tapi ka Enin mah Abah teu dodongeng nanaon. Ukur nyaritakeun kangkung payu kabeh aya nu ngaborong dua puluh rebueun. Sakikituna,” Enin samar polah.
Rengse salat asar, Abah Suma ngaderes wiridan nu geus dawam. Disambung ku maca du’a sukur ni’mat, dumeh geus disalametkeun ku Gusti Alloh tina panandasa jalma mabok.
Kurunyung aya budak nyusulan. Ngabejaan kudu geuwat balik. Lantaran di imah loba semah.
“Bejakeun ka Kinah. Kami rek tuluy di masjid nepi ka isa, kituh,”Abah Suma satengah nyenghor ka budak. Tuluy kukulutus. Ngagelendeng pamajikanana. Pajah teu daek nyaho kana pamake salaki. Lamun keur aya di masjid ulah diganggu. Budak nu teu nyaho nanaon, gancang ngabingbrit balik.
“Rek nanahaon rea semah?”Abah Suma ngahuleng. “Boa-boa….”
Ras ka lalakon Ponari, budak leutik urang Jombang, nu kadenge tina obrolan batur ari keur ngariung di masjid. Cenah, boga batu ngandung hasiat nyageurkeun pada ngadeugdeug ti suklak-sikluk. Dibelaan pasesedek. Ngantri. Aya nu mondok moek sagala. Bakat ku keukeuh cai bawana hayang kaancloman batu Ponari. Cai nu geus diancloman eta, nu bisa nyageurkeun sagala panyakit teh. Kitu cek beja pabeja-beja.
Harita Abah Suma kungsi nanya ka batur-baturna papada jamaah masjid. Naha beuki dieu beuki rea kajadian aheng. Boh mangrupa kalakuan jalma, boh kaayaan alam.
“Cenah kabejakeun, dina televisi, aya tukang torah nyebutkeun, yen kiamat bakal lumangsung tilu taunan deui? Enya tateh?”
“Enya. Abi ge kabeneran ngabandungan, Abah,” tembal Ujang Gopar, budak pamuda nu kasebut ahli majid.
“Baruk?”Abah Suma kerung.
Kabeneran Ajengan Maptuh, imam masjid, datang. Gek diuk di bale, ngadagoan waktu adan nu tinggal sababaraha menit deui.
“Tah pangersa Ajengan tangtos tiasa ngajelaskeun,” Ujang Gopar nunjuk rengkuh.
“Naon kitu?”Ajengan nyerengeh ka nu keur ngarariung.
“Sumuhun eta, dina telepisi aya wartos kiamah tilu taunan deui,” Abah Suma haget nembalan. Nu sejen unggeuk-unggeukan. Ngaenyakeun di dituna mah.
“Wanian tah jelema. Wanian nyanyahoanan,” Ajengan Maptuh nyikikik.
“Tukang torah tea, sok babaledogan,” Ujang Gopar ngengklokan.
“Euh, tukang ngaramal?” Ajengan Maptuh nyikikik deui. “Biasa, sok kaleuleuwihi neangan piandel jalma. Padahal nu percaya ka nu kitu teh, ditolak asup ka sawarga. Aya tilu rupa jalma nu moal asup sawarga teh, saur Kangjeng Nabi. Nyaeta jalma nu percaya kana sihir, nu sok nginum inuman keras, jeung nu megatkeun silaturahim. Tukang torah atawa tukang ramal kaasup ka golongan ahli sihir atawa kahanah. Padukunan. Omong-omonganana mengpar tina hukum Alloh. Apan nu uninga kana urusan kiamah mah, wungkul Alloh nyalira. Kangjeng Nabi ge teu uningaeun, Geura ieu dina Quran,” Ajengan Maptuh maca ayat 34 Surat Luqman, terus medar hartina sakumaha tadi.
“Ari eta bangsa batu ngandung hasiat nu ku Ponari diangge ngubaran?”Abah Suma panasaran keneh.
“Percaya kana hasiat batu, keris, wesi kuning, jimat, jeung sabangsana, kaasup musyrik. Miduakeun Alloh, kade,” Ajengan Maptuh katenjo daria. “Komo lamun terus dipunjung-dipuja, pada nganggap yen eta teh sakti, wah, lapur we akidah tauhid teh ancur.”
Mun teu kaburu ku bedug, obrolan bisa panjang. Tapi keur Abah Suma mah sakitu ge cukup. Nambah-nambah pangaweruh nu geus nyangkaruk dina uteukna. Beubeunangan masantren leuleutikan bareto jaman keur ngora.
Ari ayeuna, rea jalma datang ka imah. Rek ngalap barokah lantaran dirina dianggap sakti. Pedah tadi isuk-isuk bisa nakis panarajang pamuda mabok.
Ngarasa heran Abah Suma oge, naha bet bisa kitu? Naha pedah dina kaayaan kadesek? Terus aya pitulung Alloh, sangkan manehna salamet?
“Upami sanes kapalay Anjeun, sanes widi Anjeun, ya Alloh, abdi teh sanes nanaoan.. Abdi ukur kolot rempo nu mustahil mampuh ngelehkeun pamuda dedeg nu nuju teu waras. Mung kumargi kersa Anjeun, abdi dipaparin kakiatan ngelehkeun manehna ya Alloh,” Abah Suma nyuksruk sujud. Cipanonna mudal maseuhan karpet masjid nu geus belel ku kakolotan, lantaran ti barang masjid rengse diomean, lima welas taun ka tukang, can ganti-ganti.
- Posted in: TATAR SUNDA


text:
The History of T.O.
Pikeun para seniman nu jolna ti luar kota Tasik, malah ti sababaraha provinsi di Indonesia jeung ti mancanagara, boh pangarang atawa seniman teater nu kungsi magelaran di Gedung Kesenian Tasikmalaya, kungsi kasuguhan tutug oncom (TO).
Duka ti iraha mimitina, ngan sainget asana ti taun 1996, nyuguhan semah ku TO teh sasat geus jadi tradisi seniman Tasik. Utamana mah saparantos Acep Zamzam Noor al-Hajj, ngersakeun nuang TO tur ngaluarkeun ‘fatwa’ yen TO teh estuning katuangan nu seueur pisan paedahna, utamina kanggo ‘ningkatkeun kecerdasan umat manusia’.
Acep pisan nu mimiti boga pokal sangkan sakabeh tamu seniman ti mana wae nu datang ka Tasik, kudu sina ngasaan TO. Alesanana teh sangkan para seniman beuki cerdas uteukna, kasipuh mata batinna. Kitu. Nya ari alesan nu saenyana mah meureun TO teh kadaharan ngeunah, murah tur ‘merakyat’.
Ari nu jadi langganan teh nyaeta warung TO Ibu Juju, di sisi solokan Cimulu, Komplek Dadaha. Mun suguhaneunana rea, leuwih ti sapuluh urang, biasana sok dibungkus ku petugas nu diutus sina meuli ku Saehu (biasana mah seniman pangjuniorna nu ihlas nawarkeun jasa), tapi mun kurang ti sakitu mah sok diabringkeun ka warungna. Ngan nyakitu tea, warung TO Ibu Juju teh pangkakoncarana. Ti mimiti buka tabuh opat sore, tepi ka tutupna tabuh salapanan peuting, fans beratna teh teu weleh ngagimbung. Jadi memang kudu sabar nagog heula sisi jalan. Antri. Matak ceuk saderek Duddy RS –veteran wartawan Mangle– mah, TO teh salian ti mencerdaskan oge ngalatih kasabaran, cenah. Saha wae nu niat meuli TO di dinya, kudu we barang sapuluh tepika limalas menit mah nungguan diladangan. Anehna teh jalma-jalma sok katembong saroleh. Tara aya nu kadenge humandeuar atawa mamaksa hayang diheulakeun. Estu tartib. Nu datang pandeuri sabar nungguan, nu tiheula pon kitu deui sok terus surti, mun tas dahar rek udud teh tara terus anjeucleu dina korsi (korsi panjang tina bahbir nu ngan aya tilu siki ngariung meja), tapi sok ngolesed mere tempat ka nu lian. Sangkaan urang salila ieu yen cenah masarakat di urang teh geus napsi-napsi, individualis, saheulaanan mah peuyar mun keur aya di warung TO Ibu Juju mah. Rek pejabatna, seniman, pengusaha, tepi ka tukang beca, kabeh ge nembongkeun sikep nu silih ajenan.
Kuring sorangan geus ti taun 1994 sok rajeun dahar di dinya teh. Ti keur harega TO sapiring tiluratus perak (ayeuna dua rebu). Nu ngabedakeun TO Ibu Juju jeung nu sejenna, nya lebah sanguna nu pulen jeung sambelna nu eco. Boga ciri has sewang-sewangan atuh tukang TO ge. Mun nu di gang Pataruman mah ciri hasna teh sambel cikur, nu di jalan Gunung Sabeulah mah make kurupuk udang (bareto, duka dagang keneh si akangna ayeuna mah duka geus henteu), atuh di TO Ibu Juju Cimulu mah sambel tomatna, nu gurih semu amis tea, lian ti tutug oncomna teh.
Sakapeung mah bari ngadagoan di ladangan teh sok ras ka jaman keur budak, keur di lembur usum tigerat.
Bareto, ahir taun 1970-an, di lembur kuring, di Salawu, sangu tutug teh kungsi jadi kadaharan sapopoe. Nu dipake batur sangu dina tutug teh di antarana sampeu. Sampeu apuy nu hipu, rek beunang nyeupan, rek beunang mubuy dina hawu. Pangna sangu ditutug dicampuran sampeu teh, lain pedah selerana resep kana kadaharan jiga kitu, tapi beasna teu kabeuli rea. Malah asana beas tujuh kilo kurang teh bisa cukup keur saminggu didahar ku opat jiwa, da sanguna ditutug tea. Ampir prah di unggal imah kungsi ngadahar sangu nu ditutug jeung sampeu teh. Duka naon kasang tukangna pangna perekonomian urang lembur jaman harita sakitu weritna. Ngan nu rada inget-inget poho teh, di kulawarga kuring, pare meunang nyawah (nu sawahna ngan ukur satapak peucang) teu nepi ka usum panen deui, da hama wereng jeung beurit mahabu ngaranjah pasawahan nu balukarna pare nu kaala ceuk paribasana ngan ukur sacanggeum. Nya ahirna sok kudu meuli beas ka pasar Singaparna.
Unggal poe dahar tutug sampeu, tangtuna ge matak bosen. Urang lembur sok neangan tarekah sangkan beas nu geus diijir sakitu poeeun bisa mahi. Ahirna nya lian ti sok dicampur ku sampeu, sangu teh sok direumbeuy ku cau atawa jagong. Nu sok dipake reumbeuy teh bisa cau naon wae nu geus kolot tapi teu terus dipeuyeum, tapi disiksik sagegede jagong terus dicampurkeun jeung beas nu rek disangu. Waas, sangu teh rupana bodas jeung koneng. Mun ditanyakeun ka indung kunaon sangu teh kieu? Endog nu karoneng teh, sok geura dalahar, kitu tembal indung teh. Matak dahar teh sok kalah beuki segut da cenah sanguna make endog.
Taun 1982 kungsi deuih ngalaman dahar sangu direumbeuy teh. Waktu Galunggung bitu. Pan sawah harita teu gancang bisa digarap da kasaeuran ku lebu gunung. Malah kebon enteh atawa kebon lianna nu jadi panyindekelan hirup sapopoe, sarua ruksakna pikeun sababaraha waktu.
Ari tutug oncom mah asana kabehdieunakeun. Biasana dijieun teh mun keur teu boga duit pikeun meuli rencang sangu. Da harega oncom mah teu sabaraha, malah bisa nganjuk ka warung bari jeung teu beurat teuing engke mayarna. Oncom nu rek ditutug biasana tara digoreng atawa dipasak jiga ilaharna di warung TO ayeuna, tapi sok dibeuleum dina ruhak na jero hawu. Mun geus asak direndos na coet, dibungbuan ku uyah cabe jeung cikur, terus digalokeun jeung sangu. Ngadaharna memeh dihuapkeun teh dikeupeul-keupeul heula, dicoelkeun kana sambel tarasi. Ngaranna nya…tutug oncom, tara ieuh disunggat-singget jadi TO.
Ayeuna mah beda deui. Tutug oncom teh geus lain kadaharan dina jaman tigerat, tapi geus jadi menu nu boga niley jual. Bisa jadi keur sababaraha jalma mah, TO teh mibanda unsur nostalgis, atawa miboga sensasi nu karasana beda lantaran aya kesan ‘merakyat’ tea. Da mun nenjo di warung Ibu Juju, nu datang ka dinya ngadon ne-o teh rea jalma jegud nu mobilna ngabaranyay.
TO nu hargana teu sabaraha tea kiwari bisa disebutkeun kadaharan nu miboga ajen nu bisa jadi leuwih punjul tibatan kadaharan nu jolna ti pabrik atawa perusahaan gede jiga KFC atawa Mc D. Tiap jalma nu datang ka warung kalayan ihlas merenahkeun dirina satata jeung nu lian. Lain wungkul antara kaya jeung miskin, atawa menak jeung somah, tapi oge antara etnis hiji jeung etnis lian. Da teu kurang-kurang masarakat turunan Tionghoa jeung turunan Arab nu aya di Tasik, nu dina kahirupan sosial jeung bisnisna arang langka pagilinggisik jeung ‘bangsa urang’, di dinya mah pabaur teu nembongkeun saha ieu aing. Atuh ti seler sejen nya kitu deui. Urang Jawa, Batak, Medan, Madura, Padang jeung nu lianna nu bisa dicirian tina lentong ngobrolna, geus dariuk di warung TO mah bener-bener nembongkeun sikep kasajaten selerna. Silih agehan tempat diuk. Unggeuk bari nyebut ‘tipayun’ cenah ka nu acan kaladangan. Estu akur asa jeung dulur najan dina telepisi –kungsi geuning, harita– keur harengheng tawuran antar etnis ge. Atuh wanoja nu tembong udel nu cenah eta teh gaya kota, ngarendeng jeung nu nyantri. Nu ginding teu ragab ngarendeng jeung nu dibaju parawilu. Malah sakapeung sok katembong pejabat boh eksekutifna boh legislatifna, ti kabupaten atawa kota Tasik, ngahenggoy TO di antara mahasiswa. Sakabeh jalma nu datang ka dinya saheulaanan nguculkeun ego-na sewang-sewangan. Jeung nu jadi pameungkeutna teh lain kaos partey atawa ideologi nagara nu remen dijorowokkeun ti luhur munara gading, tapi estu ukur hiji kadaharan kampung nu basajan pisan; Tutug Oncom.*
Nazarudin Azhar. Lembur, 30 September 2004
Posted on 28 Agustus 2007, in Ngabako and tagged esey, panineungan, tutug oncom. Bookmark the permalink. 3 Komentar.
-
artikel menarik, kang!
-
simkuring kenal caket sareng akang tapi ongkoh akang sedep kana TO asa can pernah nyuhunkeun oncomna ka simkuring ( Kang Tomtom Tukang Oncom ti Ampera


text:
Sajak mangrupa salah sahiji karya sastra sunda modern. Sajak kaasup kana karya sastra wangun puisi, nyaeta karya sastra nu ditulis dina wangun ugeran. Ugeran dina sajak beda jeung karya satra ugeran lianna, saperti sisindiran, wawangsalan. Ugeran dina sajak mah dina harti ditulis winangun pada (bait). Jumlah pada jeung padalisanna teu ditangtukeun, jadi sakahayang pangarangna.
Ciri-Ciri Sajak
Unsur-Unsur Sajak
- Kaasup kana karya sastra modern.
- Mangrupa karya sastra sampeuran.
- Ditulis dina wangun ugeran.
- Jumlah jajar, bait, atanapi suku kata na bebas.
- Tema / Jejer / Topik.
- Judul.
- Amanat.
- Gaya Basa / Majas, nyaeta runtuyan kecap atawa kalimah nu ngandung harti injeman (konotatif).


text:
Bhineka Tunggal Ika “Rupa-rupa tapi hiji”
Bhineka Tunggal Ika téh lambang nagara Republik Indonesia. Eta lambang hartosna “rupa-rupa tapi hiji “, ngandung hartos yen Indonesia diwangun ku rupa-rupa sukubangsa, kabudayaan, katut nusa, tapi sakumna sapuk ngahiji jadi bangsa Indonesia pikeun ngudag hiji cita-cita nasional nya eta masyarakat adil jeung ma’mur.
Salasahiji anggota bangsa Indonesia nya eta sukubangsa Sunda anu miboga kabudayaan jeung lemah cai sorangan, wujudna mangrupa kabudayaan Sunda jeung Tanah Sunda atawa Tatar Sunda. Kecap Sunda anu ngandung harti wewengkon atawa daerah mimiti kacatet dina prasasti (Prasasti Juru Pangambat) taun 458 Saka (536 Masehi). Anu pasti pisan Sunda sabage nagara (karajaan) kacatet dina prasasti Sanghiyang Tapak taun 952 Saka (1030 Masehi). Dina ieu prasasti disebutkeun sababaraha kali yen Sri Jayabhupati ngaku sabage raja Sunda. Tanah Sunda perenahna di beulah kulon hiji pulo anu ayeuna jenenganana Pulo Jawa. Ku kituna eta wewengkon disebut oge Jawa Kulon. Ceuk urang Walanda mah West Java. Sacara formal istilah West Java digunakeun ti mimiti taun 1925, nalika pamarentah kolonial ngadegkeun pamarentah daerah anu statusna otonom sarta make ngaran Provincie West Java. Ti mimiti zaman Republik Indonesia (1945) eta ngaran propinsi anu make basa Walanda téh diganti ku basa Indonesia jadi Propinsi Jawa Barat.
Sangkan jaga henteu nimbulkeun salah paham atawa ngabingungkeun, pedaran ngeunaan sajarah Sunda dibagi dua. Kahiji, medar harti sajarah jeung gambaran sajarah Sunda nurutkeun kabudayaan Sunda. Kadua, medar sajarah Sunda dumasar hasil panalungtikan elmu sajarah. Soalna, harti sajarah sacara tradisi dina hirup kumbuh urang Sunda mangsa katukang geuning beda atawa aya bedana jeung harti sajarah dumasar elmu sajarah ayeuna. Sacara tradisi harti sajarah ceuk urang Sunda teu bina ti legenda atawa mitologi, nyaritakeun kahirupan manusa di ieu dunya, tapi bari dipacampurkeun hirup kumbuhna jeung kahirupan mahluk gaib kayaning jin, arwah luluhur, sato kajajaden. Apan sajarah nurutkeun elmu sajarah mah kudu nyaritakeun kahirupan manusa di ieu dunya anu sajalantrahna, bisa dibuktikeun manusa-manusana kungsi hirup di ieu dunya tur kahirupanana enya-enya kungsi kajadian. Atuh dina nyaritakeunana kudu kaharti ku akal (rasional), marele (sistematis), jeung runut runtuyan waktuna (kronologis).
Dina ieu kasempetan pedaran sajarah Sunda diwatesanan ku sajarah Sunda periode Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh anu ngawengku waktu kurang leuwih 9 abad ti mimiti ahir abad ka-7 nepi ka ahir abad ka-16 Masehi.
BAGIAN KAHIJI
SAJARAH SUNDA JEROEUN KABUDAYAAN SUNDA
Dumasar titinggal tinulis anu mangrupa prasasti jeung naskah, dina abad wewelasan urang Sunda geus katembong gede kasadaran sajarahna. Sababaraha prasasti anu dikaluarkeun ku raja Sunda disebutna sakakala. Eta istilah ngandung harti pangeling-ngeling; pangeling-ngeling ka mangsa katukang. Jadi, prasasti sakakala hartina prasasti anu dikaluarkeun atawa eusina pikeun mieling hiji hal (kajadian, kaayaan) anu geus kalakonan. Beda jeung prasasti piteket, nya eta prasasti anu dikaluarkeun pikeun mutuskeun hiji hal atawa anu eusina kaputusan raja ngeunaan hiji hal. Eusi prasasti sakakala nyaritakeun kajadian atawa kaayaan mangsa katukang, ari prasasti piteket ngembarkeun hal anu kajadian harita. Kukituna prasasti sakakala leuwih eces nembongkeun kasadaran sajarahna tibatan prasasti piteket, sok sanajan duanana oge ngandung ajen dokumen historis. Prasasti Batutulis anu aya di kota Bogor ayeuna bisa dijadikeun conto prasasti sakakala. Ieu prasasti anu ditulis make basa Sunda (kuna) dikaluarkeun ku Prabu Surawisesa (raja Sunda nu marentah taun 1521-1535) taun 1533 pikeun mieling ramana, Sri Baduga Maharaja (raja Sunda nu marentah taun 1482-1521), anu pupus 12 taun kalangkung (1521) bari sakalian ngayakeun upacara srada, nya eta upacara pikeun nyampurnakeun arwah luluhur. Dina ieu prasasti dicaritakeun ngeunaan gelar Sri Baduga Maharaja anu sababaraha kali gentos luyu sareng kalungguhanana, luluhur Sri Baduga, jeung hasil garapanana. Unina awal eta prasasti kieu. “Wan na pun. Iti sakakala Prebu Ratu purane pun. …” (Mugi-mugi salamet. Ieu tanda mieling haturan Prebu Ratu almarhum. …). Conto prasasti piteket nya eta prasasti Sanghiyang Tapak anu dikaluarkeun ku Sri Jayabhupati, raja Sunda taun 1030-1042. Ieu prasasti ngabewarakeun kaputusan Sri Jayabhupati ngeunaan wates daerah kabuyutan (daerah kaagamaan) Sanghiyang Tapak, larangan ngaganggu eta daerah kabuyutan, larangan ngala lauk di walungan nu aya di eta daerah, jeung ancaman hukuman ka sing saha anu ngalanggar larangan-larangan kasebut.
Luhurna kasadaran sajarah urang Sunda harita katembong oge tina amanat Rakeyan Darmasiksa, raja Sunda taun 1175-1297, ka putra-putuna, jembarna ka sakumna urang Sunda sapandeurieunana. Eta amanat kaunggel dina naskah Amanat Galunggung anu ditulis dina daun lontar make aksara jeung basa Sunda (kuna). Unina kieu.
“Hana nguni hana mangke,
tan hana nguni tan hana mangke.
Aya ma beuheula aya tu ayeuna,
hanteu ma beuheula hanteu tu ayeuna.
Hana tunggak hana watang,
tan hana tunggak tan hana watang.
Hana ma tunggulna aya tu catangna.”
(Aya bareto aya jaga,
lamun teu aya bareto moal aya jaga.
Aya baheula aya ayeuna,
lamun teu aya baheula moal aya ayeuna.
Aya iteuk aya dahan,
lamun teu aya iteuk moal aya dahan.
Lamun aya tunggul tangtu aya urut tangkalna).
Hiji cecekelan hirup manusa anu sifatna historis, ngandung tilu dimensi sajarah: mangsa katukang, mangsa ayeuna, jeung mangsa nu bakal datang. Yen dina ngalakonan hirup alam ayeuna perlu nyoreang jeung ngaca ka alam tukang sarta seukeut deuleu jeung teteg hate dina nyanghareupan alam nu bakal kasorang. Sabab, saur Ayatrohaedi oge, sajarah téh nya eta tapak lacak nu kasorang, cecekelan urang leumpang, enggoning ngudag tujuan.
Atuh babaran sajarah anu luyu jeung eta kasadaran sajarah aya contona, seperti babaran sajarah nu aya dina naskah Bujangga Manik (disusun memeh taun 1511) jeung naskah Carita Parahiyangan (disusun teu lila ti saruntagna Karajaan Sunda). Bujangga Manik nyaritakeun pangalaman pangarangna (Prabu Jaya Pakuan) nalika ngalalana ngurilingan Pulo Jawa jeung Bali. Sacara ringkes Carita Parahiyangan nyaritakeun sajarah Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh ti mimiti ngadeg nepi ka runtagna. Raja-raja Sunda jeung Galuh ditataan saurang-saurang bari disebutkeun lilana nyekel pamarentahan.
Hanjakal pisan kasadaran sajarah jeung cara nyusun sajarah kitu téh henteu lana, da sabadana mah sajarah téh dihartikeunana meh sarua jeung legenda, malah sarua jeung mitologi. Atuh carita-carita sajarahna oge disusun dumasar eta harti nepi ka eusina pacampur antara sajarah jeung legenda atawa mitologi. Tegesna, sajarah meh taya bedana jeung dongeng. Gambaran sajarah kitu téh babakuna lamun nyaritakeun zaman Karajaan Sunda, Karajaan Galuh, jeung sumebarna Islam di Tanah Sunda. Katembong pisan saruntagna Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh urang Sunda ngagungkeun eta dua karajaan. Zaman harita dianggapna, malah dipercaya, sabage zaman ideal urang Sunda. Katelahna zaman harita téh zaman subur ma’mur loh jinawi, rea ketan rea keton, tata tengtrem kerta raharja. Tapi ngagungkeunana ku carita anu sifatna legendaris atawa mitologis boh dina wangunan tradisi lisan boh dina wangunan tradisi tulisan. Tradisi lisan ngawujudna dina carita pantun, carita legenda hiji tempat, kapercayaan sabubuhan masyarakat, saperti carita pantun Mundinglaya di Kusumah, Ciung Wanara, Lutung Kasarung, legenda leuweung Sancang, kapercayaan kana maung kajajaden anu asalna rayat Pajajaran. Tradisi tulisan ngawujud dina naskah, saperti Babad Pajajaran, Carios Prabu Siliwangi, Wawacan Kean Santang, Sajarah Banten, Carita Dalem Pasehan. Mundinglaya di Kusumah, putera raja Pajajaran, bisa ngapung nyaba ka langit padahal henteu jangjangan sarta bisa ngelehkeun mahluk gaib raksasa (Jonggrang Kalapetung) ku kakuatan gaib. Ciung Wanara keur mangsa orokna dipalidkeun ka walungan, terus nyangsang dina badodon (alat paranti ngala lauk) Aki Balangantrang, tapi henteu kua-kieu, salamet. Guruminda, putera (dewa) Sunan Ambu, ti kaindraan turun ka dunya bari nyamar jadi lutung (Lutung Kasarung) sangkan patepung jeung putera mahkota, Purbasari. Ku kakuatan gaib Guruminda bisa ngayakeun karaton nu singsarwa endah jeung ngabendung walungan masing-masing dina waktu ukur sapeuting. Kean Santang, putera raja Pajajaran Prabu Siliwangi, bisa napak rancang dina beungeut cai laut nyebrang nepi ka tanah Arab. Di Arab Kean Santang tepang sareng Bagenda Ali, oge Nabi Muhammad. Kean Santang lebet Islam, alatan eleh jajaten teu mampuh nyabut iteuk Bagenda Ali anu ditanclebkeun kana taneuh. Sunan Burung Baok, putera Prabu Siliwangi, bisa nerus bumi ti Pakuan (Bogor) ka Suci (Garut) bulak-balik.
Harti jeung gambaran sajarah kitu téh di kalangan tertentu masyarakat Sunda masih keneh lumangsung nepi ka ayeuna. Nepi ka taun 1984 hiji tokoh Sunda di Bandung sok ngadatangkeun roh Prabu Siliwangi anu ngajirim dina awak anak buahna. Sacara teu sadar eta anak buahna nembangkeun kidung anu pikasediheun bari gerak-gerikna siga maung. Dina hiji pajumuhan ilmiah sim kuring kungsi medar sababaraha urang raja Sunda anu hengker tur goreng adat jeung laku-lampahna nepi ka ngabalukarkeun karajaan jadi nyirorot kakuatanana, malah ahirna mah runtag samasakali (1579). Teu lila ti harita muncul komentar-komentar anu sifatna emosional ti sababaraha tokoh Sunda. Aranjeunna nganaha-naha sarta henteu nampi eta pedaran kalawan alesan anu teu jelas. Ringkesna mah, aranjeunna henteu suka raja Sunda digogoreng kitu. Padahal pedaran sim kuring dumasar kana informasi tina naskah Carita Parahiyangan anu disusun ku pangarang warga keneh Karajaan Sunda. Minangkana mah eta pangarang manghanjakalkeun ka raja-raja Sunda anu talajakna kitu.
Harti jeung gambaran sajarah Sunda saperti dipedar di luhur téh mimiti muncul dina awal abad ka-18 sanggeus kabudayaan Jawa asup ka jero kabudayaan Sunda. Asupna kabudayaan Jawa ka Tanah Sunda di mimitian ku asupna kakawasaan Kasultanan Mataram ka Priangan (1625) jeung ka Cirebon (1650). Saenyana dina ahir abad ka-17 nepi ka awal abad ka-18 masih aya keneh tulisan sajarah (historiografi) anu sifatna historis dihasilkeun di Tatar Sunda, nya eta ti Cirebon jeung ti Banten anu geus ngajanggelek jadi karajaan Islam (kasultanan). Bisa jadi eta tulisan sajarah téh, di sagigireun masih keneh aya pangaruh alam pikiran zaman samemehna, oge dipangaruhan ku konsep sajarah nurutkeun paham Islam. Asupna kabudayaan Islam ka Tatar Sunda dimimitian ku kagiatan buniaga jeung mukimna para sodagar Islam di palabuan-palabuan Karajaan Sunda. Eta kaum muslimin ditangtayungan ku Kasultanan Demak (1475-1546). Tapi sanggeus kakawasaan di Tanah Sunda aya dina cangkingan pamarentah kolonial Walanda (ti wangkid 1800) harti jeung gambaran sajarah anu miboga sifat legendaris/mitologis téh beuki ngandelan tur nerekab ka meh sakumna masarakat Sunda. Sigana mah eta téh perlambang kaayaan sabenerna yen urang Sunda geus teu boga kakawasaan deui di lemah caina, anu nyampak ngan kakawasaan nu aya di awang-awang atawa dina lamunan. Pikeun ngabeberah hate nya digambarkeun yen urang Sunda bisa hirup kumbuh pacampur jeung mahluk gaib, malah bisa ngelehkeun maranehanana.
Aya dua masalah anu sajalan tur pikatajieun upama dibahas dina raraga ieu pedaran. Kahiji, masalah Pajajaran sabage jenengan karajaan. Kadua, masalah identitas Prabu Siliwangi. Dina meh sakumna tradisi tulis jeung tradisi lisan anu disusun sabada asupna pangaruh kabudayaan Jawa jeung kakawasaan Walanda, karajaan di Tanah Sunda samemeh asupna Islam make jenengan Pajajaran. Eta tradisi miboga sifat jeung ajen sastra. Padahal dina sumber-sumber sajarah mah (prasasti, naskah primer, beja ti mancanagara) di Tanah Sunda teu aya nagara anu jenenganana Pajajaran. Istilah Pajajaran atawa lengkepna Pakuan Pajajaran dina eta sumber sajarah dipake pikeun nyebut jenengan puseur dayeuh, lain ngaran nagara. Ari jenengan nagarana mah nya eta Sunda, Karajaan Sunda.
Timbulna Pajajaran jadi jenengan nagara, bisa jadi ngaliwatan proses luyu jeung perjalanan sajarahna. Ti taun 1579 Karajaan Sunda taya wujudna deui, sabab geus runtag. Nu masih aya keneh wujudna iwal ti titinggalna (prasasti, arca, batu tahta, benteng, jalan, makam, tatangkalan, tradisi lisan) nu dumuk di patilasan puseur dayeuh karajaan. Eta titinggal kasaksian keneh ku urang Walanda nu datang ka eta tempat taun 1687, 1690, 1703, 1704, jeung 1709. Sababaraha titinggal kasebut masih bisa disaksikeun keneh nepi ka kiwari. Bisa kaharti lamun zaman harita jenengan puseur dayeuh Pakuan Pajajaran mindeng disebut-sebut. Ahirna fungsi istilah Pakuan Pajajaran jadi robah. Anu tadina sacara gembleng sabage jenengan puseur dayeuh, saterusna pecah jadi dua. Pakuan pikeun jenengan puseur dayeuh sarta Pajajaran pikeun jenengan nagara. Memang istilah Pakuan Pajajaran asalna tina dua kecap anu miboga harti sewang-sewangan. Pakuan asalna tina kecap paku (ngaran sabangsaning tutuwuhan palm) atawa kecap akuwu (tempat padumukan raja), ditambah ahiran an atawa awalan pa jeung ahiran an anu nuduhkeun harti katerangan tempat; tempat anu loba tangkal pakuna atawa tempat padumukan raja. Pajajaran asalna tina kecap jajar, ditambah awalan pa jeung ahiran an anu nuduhkeun kaayaan tempat; kaayaan (tangkal paku atawa patempatan) nu ngajajar. Aya nu nafsirkeun Pakuan Pajajaran téh nuduhkeun loba tangkal paku anu ngajajar di sabudereun karaton atawa sabudereun puseur dayeuh. Aya oge tafsiran Pakuan Pajajaran téh nuduhkeun lima wangunan anu ngajajar di kompleks karaton. Dina Carita Parahiyangan eta lima wangunan karaton disebut jenenganana Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati.
Istilah Sunda sabage jenengan nagara kaluli-luli, lila-lila robah dipake jenengan wewengkon, penduduk, katut kabudayaanana, nya eta Tanah Sunda (oge Selat Sunda, Sunda Besar, Sunda Kecil, jeung Dataran Sunda), urang Sunda, jeung kabudayaan Sunda. Kituna mah memang aya kabiasaan di kalangan masarakat yen jenengan puseur dayeuh, malah jenengan karaton, sok dipake pikeun nyebut jenengan nagara, saperti Surosowan di Banten, Ngayogyakarta jeung Surakarta di Tanah Jawa.
Teu aya deui raja Pajajaran anu pangkamashurna iwal ti Prabu Siliwangi. Tegesna, Prabu Siliwangi téh raja Pajajaran anu taya tandingna. Waktu dimasalahkeun, naha Karajaan Pajajaran ngan boga hiji-hijina raja anu kamashur? Sacara tradisi jawabna téh, kusabab sadaya raja Pajajaran jenenganana Prabu Siliwangi. Kukituna aya Prabu Siliwangi kahiji, kadua, katilu, jeung saterusna, saperti oge raja Majapahit di Tanah Jawa, aya Prabu Brawijaya kahiji, kadua, katilu jeung saterusna. Samemeh jadi raja Pajajaran, Prabu Siliwangi ngalaman heula hirup prihatin kulantaran dipikangewa ku dulur terena. Memang anjeunna putra raja Pajajaran, nuju alit kakasihna Sang Pamanahrasa. Kasieunan mahkota karajaan ragrag ka Sang Pamanahrasa, anu memang hakna, dulur terena kungsi rek nandasa, tapi sacara gaib teu mempan. Saterusna Sang Pamanahrasa dibalur kulitna nepi ka rupana jadi hideung sarta dijual ka sudagar, tapi dijual deui ka raja daerah Sindangkasih nu perenahna di wewengkon Cirebon ayeuna. Kusabab laku lampahna hade tur loba kabisa, Sang Pamanahrasa dipulung minantu ku raja Sindangkasih, malah teu mangkuk lami diangkat jadi raja Sindangkasih ngagentos mertuana. Sanggeus identitasna kabuka sarta ku kamotekaran jeung kasantikaanana, ahirna Sang Pamanahrasa dijungjung lungguh raja Pajajaran. Ti harita jenenganana digentos jadi Prabu Siliwangi. Anjeunna kongas raja wijaksana, nyaah ka rayat, gede wawanen, loba akal tarekah, sareng sifatna adil palamarta. Cindekna, pribadi Prabu Siliwangi mangrupa tokoh manusa, pamingpin, sareng raja nu ideal. Eta anggapan, malah kapercayaan, hirup keneh di kalangan urang Sunda nepi ka kiwari.
Kiwari jenengan Karajaan Pajajaran jeung Prabu Siliwangi dipake pikeun ngajenenganan rupa-rupa hal, saperti lembaga pendidikan, jalan, majalah, organisasi. Basana téh ngalap berkah tina nanjungna Karajaan Pajajaran jeung seungitna Prabu Siliwangi sarta itung-itung ngalanggengkeun sajarah luluhur. Pajajaran diantarana dipake jenengan hiji universitas utama di Tanah Sunda, organisasi kasenian, jalan, majalah, teks lagu, jeung sajaba ti eta. Kitu deui siliwangi dipake jenengan kasatuan militer di Tanah Sunda, universitas, organisasi pamuda, bioskop, jalan, majalah/suratkabar, jeung sajaba ti eta.
Taun 1966 Moh. Amir Sutaarga ngumumkeun hasil panalungtikanana ngeunaan identitas Prabu Siliwangi ditilik tina jihad sajarah. Dumasar perbandingan rupa-rupa sumber boh anu miboga ajen sastra boh anu mibona ajen sajarah boh ajen sejenna anjeunna nyindekkeun yen Prabu Siliwangi sabage tokoh sastra identik sareng Sri Baduga Maharaja sabage tokoh sajarah. Eta tokoh téh luhung elmuna, loba hasil garapanana, gede wewesenna, sarta dipikaserab kapamingpinanana. Tapi nurutkeun Ayatrohaedi, tokoh sastra Prabu Siliwangi téh identik sareng tokoh sajarah Prabu Niskala Wastukancana, akina Sri Baduga Maharaja. Prabu Niskala Wastukancana (1371-1475) kongas wijaksana, nanjeurkeun hukum, hirup sederhana religius (satmata), sarta ngutamakeun kapentingan rayat. Pamiangan eta kacindekan dumasar kana katerangan naskah Sanghiyang Siksakandang Karesian yen taun 1518 jenengan Siliwangi geus jadi ngaran lalakon carita pantun. Kukituna mustahil raja anu nyangking kalungguhan keneh jenenganana parantos dianggo ngaran carita pantun anu sifatna sastra. Tapi deuih Ayatrohaedi henteu nolak kacindekan Moh. Amir Sutaarga. Saurna, bisa jadi duanana disinugrahan gelar Prabu Siliwangi ku rayatna, lantaran duanana raja agung tur populer. Saurna deui, jenengan Prabu Siliwangi asalna tina Prabu Wangi, gelar almarhum Prabu Maharaja, ramana Prabu Niskala Wastukancana, anu kawangikeun alatan gugur di Bubat (1357) nuju ngabela kahormatan nagara katut lemah caina.
Ahir Karajaan Sunda digambarkeun oge di jero kabudayaan Sunda. Gambaranana henteu negatif, lain aib, tapi sabage parobahan anu sifatna alamiah. Prabu Siliwangi keukeuh mageuhan agemanana (zaman heubeul), tapi henteu nyarek putrana (Walangsungsang, Rarasantang, Kean Santang) lebet Islam (zaman anyar). Prabu Siliwangi nutup lalakonna ku cara ngahiyang ka alam kalanggengan, putrana nguniang hudang nyieun sajarah anyar.
Kukituna, kaayaan urang Sunda katut lemahcaina dina mangsa Karajaan Pajajaran, nurutkeun kabudayaan Sunda mah mangrupa kaayaan ideal, mangsa Sunda jaya. Prabu Siliwangi digambarkeun sabage pahlawan kabudayaan Sunda. Timbulna gambaran kitu téh, jigana, kulantaran sabadana mangsa Karajaan Pajajaran, urang Sunda katut lemahcaina terus-terusan pinanggih jeung kaprihatinan, salilana aya dina kakawasaan deungeun (jati kasilih ku junti), tapi bari terus ngarep-ngarep tandangna deui Prabu Siliwangi kiwari sarta ngalaman deui zaman Pajajaran anyar. Dina sabagian teks lagu mah digambarkeun yen Prabu Siliwangi ngungun ningali ti alam kahiyangan kaayaan Tatar Sunda katut rayatna paburantak tur lara balangsak.
“Hasil meleng hasil ngimpleng,
anjogna semet ngahuleng,
Tatar Sunda paburantak, paburantak,
rahayatna lara balangsak.
Beak taun beak windu,
ngabandungan nyerangkeun ti kaanggangan,
lampahna pra seuweu-siwi, Pajajaran.”
BAGIAN KADUA
KARAJAAN SUNDA JEUNG KARAJAAN GALUH
1. Ngadegna Karajaan Kembar
Katompernakeun abad ka-7 Karajaan Tarumanaga anu ngadeg di Tatar Sunda ti mimiti awal abad ka-5 Masehi tinemu suda kakawasaan katut kakuatanana. Bisa jadi eta téh dilantarankeun ku eleh saingan di laut jeung Karajaan Sriwijaya ti wewengkon Sumatera Kidul. Tarumanagara anu puseur dayeuhna di basisir kaler (Sundapura?) di antara Jakarta-Bekasi kasieuhkeun pangupahjiwana jeung kaamananana ku mekarna Sriwijaya jadi nagara maritim di wewengkon Indonesia beulah kulon. Tapi pairing-iring jeung caremna Tarumanagara, di wewengkon pagunungan mitembeyan ngadeg dua karajaan anyar anu dingaranan Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh. Karajaan Sunda diadegkeun ku raja Tarusbawa, ari nu ngadegkeun Karajaan Galuh nya eta Wretikandayun. Duanana oge masih keneh sarerehan, tunggal teureuh Tarumanagara. Puseur dayeuh Karajaan Sunda nya eta Pakuan (kota Bogor ayeuna), perenahna di sisi walungan Ciliwung anu ngamuara di kota palabuan Kalapa (kota Jakarta ayeuna). Ari puseur dayeuh Karajaan Galuh kungsi aya dua tempat. Mimiti puseur dayeuhna di Bojong Galuh (wetaneun kota Ciamis kiwari), perenahna di antara tinemuna walungan Citanduy jeung walungan Cimuntur anu brasna ka Laut Kidul (Lautan Hindia ayeuna). Laju pindah ka Kawali (kalereun kota Ciamis) anu perenahna di tutugan Gunung Sawal. Wates alam wewengkon eta dua karajaan mangrupa walungan Citarum. Beulah kuloneun walungan Citarum mangrupa wewengkon Karajaan Sunda, kawetankeun wewengkon Karajaan Galuh. Wates alam wewengkon Karajaan Sunda beulah kaler, kulon, jeung kidul mangrupa laut, nya eta Laut Kaler (Laut Jawa ayeuna), Selat Sunda, jeung Laut Kidul. Ari wates beh kaler, wetan, jeung kidul Karajaan Galuh nya eta Laut Kaler, walungan Cipamali, jeung Laut Kidul. Beh wetan Karajaan Galuh tepung wates jeung Karajaan Majapahit anu puseur dayeuhna Trowulan (deukeut kota Mojokerto ayeuna), perenahna di sisi kali Brantas anu ngamuara di kota palabuan Surabaya ayeuna. Majapahit minangka karajaan urang Jawa (sukubangsa Jawa ayeuna).
Ieu dua karajaan disebut kembar, lantaran duanana lahir dina waktu anu meh bareng (akhir abad ka-7 Masehi) tur perenahna parerendeng. Di sagigireun eta, tali mimitran diantara duanana raket pisan boh dina kakulawargaan boh dina kanagaraan. Malah mindeng kajadian kakawasaan raja di hiji karajaan ngurung kakawasaan di karajaan nu hiji deui, boh kulantaran boga hak tina alatan pernikahan boh kulantaran boga hak tina alatan turunan (sagetih), saperti nalika pamarentahan raja Sanjaya (623-632), Rakeyan Darmasiksa (1175-1297), Perbu Niskala Wastukancana (1371-1475), Sri Baduga Maharaja (1482-1521). Sok sanajan kitu, sawaktu-waktu mah kajadian oge pagetreng diantara eta dua karajaan, kulantaran parebut kadudukan jeung beda pamadegan di antara para pamingpinna, tapi henteu ari nepi ka ngabalukarkeun bengkah duduluran katut peperangan rongkah mah. Keur urang luar Sunda mah ieu dua karajaan katelahna Karajaan Sunda bae.
2. Kahirupan Ekonomi
Pindahna puseur dayeuh karajaan ti basisir (Tarumanagara) ka pagunungan mawa dampak ka nagara katut rakyat Karajaan Galuh jeung Karajaan Sunda leuwih ngutamakeun kahirupan tatanen tibatan kagiatan buniaga. Harita tatanen urang Sunda anu ngabaku nya eta ngahuma, melak pare di huma, di lahan anu tuhur, lain di lahan baseuh (sawah). Tanah di Tatar Sunda memang lendo, bubuhan leuweung geledegan keneh, lapisan taneuh bagian luhur loba nu asalna tina lebu gunung api anu bitu, tingparentul gunung anu mindeng ngadatangkeun hujan nepi ka cai curcor, walungan ting raringkel di ditu di dieu. Kukituna teu wudu mucekil hasil tina tatanen téh. Lian ti nyukupan pikeun dahar sapopoe, paleuleuwih beasna dijual ka mancanagara. Hasil melak pedes oge, lolobana mah iangkeuneun ka mancanagara. Mangsa harita pedes, cengkeh, jeung pala anu disebut rempah-rempah jadi barang dagangan internasional anu dijual sacara tatalepa nepi ka Eropa.
Sasela-selaning ngahuma, loba patani anu sok moro sato ngarah daging, kulit, tanduk, jeung culana. Sato-sato anu sok diboro kayaning uncal, peucang, banteng, badak, jeung rea-rea deui. Di sagigireun eta, para patani migawe oge nyadap tangkal kawung pikeun diala lahangna. Lahang téh mangrupa cai anu kaluar tina langgari kawung, rasana amis matak seger kana badan. Tapi babakuna lahang jadi bahan pikeun nyieun gula, disebutna gula kawung. Hasil tina nyadap oge mokaha, bisa ngajual gula kawung ka para padagang boh padagang pribumi boh padagang ti mancanagara.
Ti jaman Tarumanagara basisir kaler jadi jalan dagang laut internasional anu nyambungkeun tata buniaga ti wewengkon Indonesia ka Asia Kidul, Asia Kulon, katut Asia Wetan. Barang dagangan anu laris mangsa harita nya eta emas, rempah-rempah, kaen, beas. Lila-lila mah di wewengkon ieu dua karajaan ngadeg sababaraha kota palabuan. Nurutkeun catetan Tome Pires, urang Portugis anu ngideran jaladri Indonesia taun 1513, aya 6 kota palabuan sapanjang basisir kaler wewengkon Karajaan Sunda, ngajajar ti kulon ka wetan nya eta Banten, Pontang, Cikande, Kalapa, Karawang, jeung Cimanuk. Kota palabuan Cirebon jeung Japura, ceuk Tome Pires, geus misah ti Karajaan Sunda.
Di jero karajaan aya sabaraha jalan anu nyambungkeun hiji daerah jeung daerah sejen, hiji kota jeung kota sejen. Diantarana jalan gede anu nyambungkeun puseur dayeuh Pakuan jeung puseur dayeuh Galuh ngaliwatan jalan kaler jeung jalan kidul. Kitu deui jeung daerah Banten di beh kulon disambungkeun ka Pakuan ku dua jalan ngaliwatan jalan kaler jeung jalan kidul. Jalan kaler mapay padataran anu sajajar jeung basisir kaler, jalan kidul mah mileuweungan mapay wewengkon pagunungan. Mangsa harita walungan dijadikeun jalan oge anu ngahubungkeun daerah basisir jeung daerah pagunungan make kapal atawa parahu. Walungan anu kakoncara loba balawiri parahuna nya eta Cibanten, Cisadane, Ciliwung, Citarum, jeung Cimanuk. Walungan Ciliwung ngahubungkeun puseur dayeuh Pakuan, katelah oge Pakuan Pajajaran, jeung kota palabuan Kalapa. Ti ieu kota palabuan merlukeun waktu dua poe perjalanan make kapal pikeun ngajugjug ka Pakuan. Kalapa minangkana mah kota palabuan panggedena jeung pangramena di Karajaan Sunda mah. Kapala kota palabuanana oge gede wibawa jeung pangaruhna.
Penduduk puseur dayeuh Pakuan Pajajaran kurang leuwih 50.000 jiwa jumlahna. Dina tanggal 21 Agustus 1522 di dieu kungsi ditanda hiji perjangjian gawe bareng dina widang ekonomi jeung pertahanan antara gegeden Karajaan Sunda jeung gegeden urang Portugis anu puseur kagiatanana di Malaka.
3. Pamarentahan
Karajaan diparentah ku raja. Jaman harita kadudukan raja dumasar kana konsep kultus dewaraja, nyaeta pandangan yen raja téh sabage wakil dewa di bumi. Kukituna raja kacida dihormatna, malah tampolana disembah ku rayatna siga ka dewa. Raja nyekel kakawasaan mutlak tur miboga hak turun-tumurun ngalinggihan tahta karajaanana. Lilana raja marentah henteu diwatesanan, umumna mah dugi ka pupusna atanapi dugi ka ngaraos sepuh sareng hoyong ngahenang-ngahening museurkeun lelembutanana kana kahirupan jaga sabada ninggalkeun dunya.
Aya aturan anu nangtukeun saha pigentoseun raja anu pupus atanapi anu ngecagkeun kalungguhan. Eta aturan nangtukeun daftar prioritas hak waris dumasar kana tingkat padeukeutna hubungan getih raja jeung anu bakal ngagantina. Anu pangluhurna nya eta putra raja pameget ti prameswari anu cikalna. Upama cikalna putra istri nya turun ka putra pameget adina anu kahiji, kadua, jeung saterusna. Upama teu aya putra pameget ti prameswari, turun ka putra pameget ti selir. Upama teu aya putra pameget bisa oge turun hak waris ka putra istri. Raja anu teu kagungan putra, ragrag hak warisna ka saderek sagetih. Kungsi kajadian hak waris karajaan ragrag ka minantu (lalaki).
Pamarentahan Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh disusun ku wangunan federasi. Ku kituna aya raja pamarentah puseur anu nyekel kakawasaan sakumna karajaan tur linggihna di puseur dayeuh nagara, gelarna maharaja. Aya oge raja-raja di daerah anu nyekel kakawasaan di daerah-daerah. Umumna raja di daerah masih keneh katalian dulur (getih, pernikahan) jeung raja di puseur, malah aya raja daerah anu naek pangkat jadi raja puseur, waktu jabatan raja di puseur kosong. Rakeyan Darmasiksa, upamana, memeh mangku kaprabon di Pakuan, kungsi jadi raja daerah heula di Saunggalah.
Di sabudereun raja aya pajabat-pajabat anu mangku pancen masing-masing, kayaning patih (anu ngajalankeun pamarentahan sapopoe), mangkubumi (anu ngatur urusan tanah), lengser (pangbantu pribadi raja), nu nangganan (pajabat nu nguruskeun masalah jeung daerah), wado (pajabat puseur nu aya di daerah), hulujurit (panglima perang), jurubasa darmamurcaya (penterjemah rupa-rupa basa). Kitu deui di daerah aya sababaraha pajabat daerah anu ngabantu raja daerah, kayaning pangurang dasa calagara anu pancenna nagihan pajeg. Raja daerah boga hak pikeun mungut pajeg ka rayat. Sabagian tina eta pajeg digunakeun pikeun ngajalankeun pamarentahan di daerah (pangwereg), sabagian deui disetorkeun ka pamarentah puseur (pamwatan). Sabalikna, raja daerah boga kawajiban datang ka puseur dayeuh sabage tanda satia ka raja puseur bari sakalian masrahkeun pajeg jeung upeti anu mangrupa hasil bumi ti eta daerah.
Pamarentahan diatur ku rupa-rupa papagon anu disusun nungtut unggal generasi.
Undang-undang (papagon) pamarentahan munggaran nya eta Sanghiang Watangageung anu disusun ku Rahiyangta ri Medangjati kira-kira dina abad ka-7. Saterusna eta papagon dilengkepan saban waktu upama katimbang perlu, nepi ka ahirna aya undang-undang pikeun ngatur kagiatan kaagamaan (dewasasana), pamarentahan (rajasasana), jeung kahirupan rayat sakumna (manusasasana). Eta aturan dumasar kana dua sumber hukum, nya eta ajaran agama (Hindu, Buddha, Jatisunda) jeung ajaran luluhur (patikrama, purbastiti, purbajati). Karajaan Sunda ngutamakeun pisan aturan (hukum) dina ngolah nagarana nepi ka digambarkeun waktu hukum dicekel pageuh, nagara tinemu aman santosa, kerta raharja; tapi waktu hukum disapirakeun, nagara nyorang awut-awutan, malah ahirna mah (1579) runtag samasakali.
4. Kaagamaan
Kahirupan jaman harita raket pisan pakaitna jeung kapercayaan tur kagiatan kaagamaan. Agama anu dianut nyoko kana ajaran agama Hindu jeung agama Buddha anu asalna ti India. Eta dua agama asup ka Tatar Sunda ti jaman Karajaan Tarumanagara keneh. Bukti-bukti anu kapanggih ngeunaan eta hal, saperti candi Cangkuang di Garut, candi Batujaya di Karawang, patung Buddha di Talaga (Majalengka), arca Syiwa di Kendan (Bandung). Sok sanajan kitu, dibandingkeun jeung pangaruh agama Hindu/Buddha anu tumerap di Tanah Jawa (Mataram, Kediri, Singasari, Majapahit), pangaruh eta dua agama di Tatar Sunda kaasup leutik pisan. Titinggal mangrupa patilasan punden berundak, kabuyutan, arca tipe Polynesia, jeung naskah nembongkeun yen sabagian gede masyarakat Sunda jeung Galuh ngagem agama Jatisunda, nya eta agama hasil sinkretisme kapercayaan ka arwah luluhur, ajaran Hindu, jeung ajaran Buddha. Dina ieu hal urang Sunda alam harita geus ngabogaan konsep sorangan ngeunaan kaagamaan anu ngurung tilu hal, nya eta (1) kapangeranan, (2) kahirupan sanggeus nyawa ninggalkeun raga, jeung (3) cara-cara pikeun nyalametkeun diri boh keur salila kumelendang di ieu dunya boh keur hirup jaga di aherat.
Tilu dewa (Trimurti) anu dianggap pangeran pangluhurna ceuk agama Hindu (Brahma, Wisnu, Syiwa), nurutkeun ajaran Jatisunda, perenahna sahandapeun sanghiyang. Jadi, sanghiyang minangka unsur kakawasaan anu pangluhurna. Sanghiyang nyiptakeun alam sagemblengna. Sanghiyang ngatur sakumna mahluk. Sacara mutlak Sanghiyang nyekel kakawasaan di jagat raya. Tempat dumuk Sanghiyang di Kahiyangan anu pernahna di luar alam dunya ieu. Kahiyangan téh alam anu suci, sepi, tur langgeng taya gangguan kahirupan dunya.
Asup ka alam Kahiyangan katut hirup ngahiji sareng Hiyang sabada nyawa ninggalkeun raga mangrupa panyileukan manusa, sabab nya di dinya nyampak kabagjaan abadi. Eta panyileukan bisa kahontal, upama manusa salila hirupna di alam dunya ngagungkeun tur nyembah Hiyang sarta loba nyieun kahadean ka sasama manusa, laku lampahna hade luyu jeung pancen hirupna.
Kasalametan jeung kabagjaan hirup di alam pawenangan (dunya) jeung di alam kalanggengan (aherat) gumantung kana ajen tapa hiji jalma anu dilakonan salila hirupna di alam dunya. Tapa téh nya eta garapan gawe nurutkeun kaahlian jeung pagawean masing-masing. Lamun tapana hade tur daria, kahirupan di dunya jeung di aheratna oge pinanggih kasalametan jeung kabagjaan. Tapi sabalikna, lamun tapana goreng, kahirupanana oge bakal tinemu jeung kacilakaan katut katunggaraan boh di dunya boh di aherat.
5. Basa, Aksara, jeung Sastra
Yakin pisan yen masyarakat Sunda zaman Karajaan Sunda jeung Karajaan Galuh geus ngabogaan basa jeung aksara. Eta hal téh dumasar bukti-bukti mangrupa titinggal tinulis (prasasti, naskah, jeung catetan urang mancanagara). Salian ti eta, zaman harita urang Sundana sorangan ngaku yen geus ngabogaan basa jeung aksara sorangan. Kiwari basa jeung aksara anu dipake zaman harita disebutna basa Sunda Kuna jeung aksara Sunda Kuna. Eta sesebutan pikeun ngabedakeun jeung basa Sunda ayeuna anu katelah basa Sunda Modern. Adeg-pangadeg aksara Sunda Kuna jeung kabeungharan kecap basa Sunda Kuna dipangaruhan ku basa Sansekerta jeung aksara Palawa anu asalna ti India.
Hanjakal pisan basa jeung aksara Sunda Kuna henteu lana hirupna, kulantaran menak-menak Sunda kabongroy ku basa jeung aksara anyar ti piluaran ti mimiti ahir abad ka-17. Atuh ieu basa jeung aksara téh pegat di tengah jalan, henteu nyambung ka zaman satuluyna. Balukarna loba nu nyangka, kaasup urang Sundana sorangan, yen urang Sunda teu bogaeun aksara sorangan jeung basana henteu bisa dipake masamoan dina kahirupan sastra, kanagaraan, jeung elmu pangaweruh. Kitu deui, lamun urang Sunda kiwari maca teks Sunda Kuna, aksarana teu kabaca sarta basana teu kaharti. Kumaha wujud basa Sunda Kuna téh? Ieu contona sakadar ubar kapanasaranan. “Nya mana sang rama enak mangan, sang resi enak ngaresisasana, ngawakan na purbatisti, purbajati. Sang disri enak masini ngawakan na manusasasana, ngaduman alas pari-alas.” Tarjamahna: “Mana sang rama tengtrem nguruskeun bahan pangan. Sang resi tengtrem ngajalankeun palaturan karesianana, ngamalkeun tali-paranti karuhun, adat baheula. Sang disri tengtrem ngaracik rupa-rupa ubar. (Raja) ngalaksanakeun aturan kahirupan manusa, ngabagi-bagi leuweung jeung tanah di sabudereunana.”
Aksara Sunda Kuna dijieun sanggeus urang Sunda wanoh kana aksara Palawa pikeun nuliskeun basa Sanskerta. Kumaha cara nuliskeun basa Sunda? Kalawan cecekelan aksara Palawa, nya dijieun aksara Sunda (Kuna) pikeun ngawujudkeun basa Sunda (Kuna) sacara tinulis. Ti harita gubrag ka dunya aksara Sunda (Kuna). Abjadna dumasar kana engang dina kecap anu jumlahna 18 sarta unina: ka ga nga, ca ja nya, ta da na, pa ba ma, ya ra la, dan wa sa ha. Aya oge aksara lambang vokal mandiri, angka, jeung tanda pikeun lambang sora vokal sejen katut tambahan tanda lianna.
Puisi zaman harita diwangun ku susunan jajar demi jajar anu unggal jajar kauger ku 8 engang. Eta wangunan puisi téh disebutna carita pantun. Pantun mangrupa seni pertunjukan asli urang Sunda. Juru pantun nembangkeun carita pantun bari dipirig ku kacapi. Ku kituna carita pantun miang tina tradisi lisan. Conto puisi jenis pantun kaunggel di handap ieu.
“Ambuing karah sumanger. Ibu wilujeng kantun.
Pawekas pajeueung beungeut, Panungtung patembong raray,
ambu kita deung awaking. ibu sareng diri abdi.
Sapoe ayeuna dini, Sapoe poe ieu pisan,
pajeueung beungeut deung aing. patepung lawung sareng sim abdi.
Mo nyorang pacarek deui, (Jaga mah) moal ngalaman pataros deui,
moma tina pangimpian, iwal dina pangimpian,
pajeueung beungeut di bulan, patepung lawung di bulan,
patempuh awak di angin.” pasalisir awak di angin.
6. Runtagna Karajaan
Iwal ti nyatet kota-kota palabuan di Karajaan Sunda jeung kagiatanana, Tome Pires nyatet oge kaayaan Karajaan Sunda anu pakait jeung sabab runtagna ieu karajaan. Dicaritakeun yen harita raja Sunda nyieun kawijakan pikeun ngawatesanan jumlah padagang muslim buniaga di wewengkon Karajaan Sunda, sabab ngarasa hariwang ku mekarna buniaga jeung jumlah kaum muslimin. Memang harita geus loba padagang muslim bubuara di kota palabuan Cimanuk, malah kota palabuan Cirebon jeung Japura mah geus misahkeun diri ti lingkungan Karajaan Sunda. Kabejakeun oge di kota palabuan Banten jeung Karawang geus aya para padagang jeung kaum muslimin sejenna anu mukim. Atuh rayat Sunda mimiti nungtutan pindah agama jadi ngagem agama Islam. Keur pamarentah puseur mah eta hal téh jadi ancaman anu sawaktu-waktu ngbarubahkeun. Memang teu mangkuk lila ti harita timbul daerah-daerah anu baruntak, untung Prabu Surawisesa (1521-1535) masih keneh kuat mingpin pasukan pikeun ngungkulanana.
Sapupusna Prabu Surawisesa, raja-raja Sunda (4 raja) teuing ku hengker tur sikep paripolahna henteu hade, leuwih loba ngutamakeun kasenangan dirina tibatan ngurus nagara jeung rayat. Di ditu di dieu timbul deui nu baruntak, teu bisa diungkulan. Banten misahkeun diri. Ahirna Karajaan Sunda teu mangga pulia nyanghareupan kakuatan gabungan Cirebon, Banten, jeung Demak anu ngarurug puseur dayeuh Pakuan Pajajaran taun 1579. [Edi S. Ekadjati (Gurubesar Tamu Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa Tokyo University of Foreign Studies)]
Anggara-Kaliwon/ 12 Kresnapaksa/ Wésaka/ 1941 CS
Siliwangi geus tilar dunya, henteu tilem, rubah jadi maung atawa nu
mistik laina. Siliwangi jalma biasa, raja pajajaran, bangsa manusa, nu
pernah hirup di alam dunya, mingpin tatar sunda. Boga batur deukeut
ngarana Santang, pamingpin negri sancang, bangsa jin, lain bangsa
manusa, nepi ka ayeuna aya keneh, lain sakti, tapi geus fitrahna
sakabeh bangsa jin umurna leuwih panjang.
Ulah nyampurkeun dongeng jeung carita enya. Carita nu aya ayeuna ngan
dongeng wungkul, di kira-kira, padahal teu sarua. Euweuh sahiji-hiji
acan sesa pajajaran nu geus kapanggih nepi ka danget ieu. Mun hayang
nyaho carita sabenerna nanya ki santang, ulah nanya ka jalma, loba di
kira-kira.
Siliwangi, ki santang lain maung, lain turunan maung atawa robah jadi
maung. Maung ngan saukur ciri. Jadikeun diri rakyat sunda jiga ka
gagahan maung. Ulah kalah ngaku-ngaku bangsa maung atawa turunan
maung. Jiga nagara anjeun ayeuna nu nyieun ciri nagara, Manuk Dadali.
Lain anjeun turunan manuk dadali.
Kuring nonggerak, unggal poe sabenerna aya dihareupeun aranjeun..
Kuring hariwang jeung karunya aranjeun rahayat sunda ngan loba
ngobrolkeun ngimpi.. geura hudang, baca… baca… baca alam jeung diri…
Kuring lain kaiket ku jangji, ngan kaamanatan ngajaga nu beunang di jaga
Ulah di udag ku akal jeung indra, sabab loba kajadian alam nu ku urang
teu bisa ka baca
Tarima ku hate, asal ulah nyalenggor akidah kanu kawasa
Ayeuna geus mangsana aranjeun jadi urang sunda
lain bangsa anu ngan bisa cumarita
geura narindak jiga nu diamanatkeun batur kuring harita
Kajadian nu kaalaman ku aranjeun ayeuna
geus kabaca di jaman harita
maka geura balik jadi urang sunda saenyana
Salila aranjeun jauh tina kamusyrikan
kuring bakal aya ngabarengan
sugan anu di baca ku raja aranjeun harita kajadian
kuring nyaksian di dieu
Tilarna Sri Baduga Siliwangi
1. Harita Siliwangi panceg indit ti dayeuh.Malipir sisi gunung nepi ka
kidul.Ngasruk2 leuweung geledegan.Nepi ka kuda kadeudeuhna cideka.Teu
bisa ditunggangan deui.Bakating ku nyaah jeuh deudeuhna ka eta
kuda.Batur kuring nitah ponggawa2na nyieun arca kuda.Titah disimpen di
luhur gunung haruman.
2. Kunaon bet kudu di luhur gunung,ngarah bisa keneh nempo dayeuh nu
di tinggalkeun cenah.Hulu kudana disanghareupkeun ka dayeuh…Kuda eta
jumerit menta tetep diajak kajeun geus aya gantina kuda hideung
oge..Nya dibawa terus bari ngan saukur ditungtun.Nepi ka hiji kampong
tengtrem di kidul
3. Nepi ka kiwari eta arca tetep aya di luhur gunung
haruman.Nyanghareup ka dayeuh.Ditungguan ku hiji tangkal gede.Guru
kuring tetep mulasara jang pangeling2 sato kanyaah sobat dalitna.Saha
ayeuna nu bisa manggihan eta arca kuda ? Nu kuat teu kagoda jang
nyembah eta arca.
4. Kunaon dayeuh bet di tinggalkeun, kunaon bet sakabeh nu dipikaboga
diteundeun di 25 leuit,kunaon bet anjeuna milih balangsak asruk2an ka
leuweung,kunaon bet nepi ka runtuh eta karajaan gede the,kunaon bet
anjeuna menta Ki Santang nyumputkeun dayeuh jeung sakabeh eusina ku
halimunan ?
5. Saha nu nyangka Ki Baduga nu sakitu gagah rongkahna nepi ka
ninggalkeun kadunyaan alatan haying tengtrem dunya jeung nyiapkeun
akherat ? Saha nu nyangka aya jalma deukeut di karaton nu tega
nganyerikeun Ki Baduga nepi kapundungna ti dayeuh ? Saha nu nyangka
nepi ka ayeuna eta dayeuh ngahandeuleum ?
6. Dayeuh,hiji tempat luhur gunung.Dijieun pasagi lima.Dihijikeun ku 5
segi tilu.Bisa nempo ka 5 tempat.Aya 5 jalan ka luar.Aya kalapa sarebu
tangkal,25 jajar,25 leuit tempat panyimpenan urut taman
karajaan,kaputren. .Ngan saukur aya sesa batu nu digurat ku curuk Ki
Baduga saencan hijrah..
7. Ngan hiji batu eta titinggal Ki Baduga nu ka cirri..Ngan Ki Santang
nu nyaho dimana eta batu nangtungna.Sawareh ka keueum cai
nyusu,herang, tengah dayeuh nu geus jadi leuweung geledegan…Saha nu
bisa manggihan..? Budak leutik tukang ngagigigring kalakay jeung
tutunggul.. Dimana ? Dihareupeun aranjeun.
8. Ki Baduga netep di hiji tempat ,nekunan ibadah nu anyar pinanggih
nepi ka tilarna.Diceungceur ikan ku sakabeh nu mikanyaahna. Ku batur
dalitna. Ki Santang.
9. Dina rek tilarna Ki Baduga nyalukan Ki Santang nu satia
nungguan..”Kuring rek titip ka Akang”…”Naon Yi,” cenah.”Teruskeun
tugas kuring ngadegkeun akidah ka Gusti Allah…Kuring rek mulang ka
manten-Na”.” Duh Gusti,” cek Ki Santang,ulah nyarita kitu…Kuring kumaha
?” Ki Santang reumbeuy ku cipanon.
10. Bari ngalengis Ki Santang nyarita,”Iraha deui kuring boga dulur
jiga Ayi.” Ceurik,duanana ceurik.Dua mahkluk gagah rongkah tina dua
bangsa jumerit hatena kapisah ku takdir makhluk. “Duh Gusti,”Ki
Santang ngarenghik deui,cipanona tambah ngarembey…Ki Baduga teu
kawawa,milu muragkeun cipanon…
11. Ragrag cipanon kanyaah…Kanyaah nu leuwih ti dulur sakandung…Dulur
tina sobat dalit,ti dua jalma (makhluk) nu beda bangsa…Turutaneun
aranjeun…
12. “Ulah kitu Ki…Akang kudu ikhlas,” Ceuk Ki Baduga bari dadana sesek
nahan cipanon.”Kuring rek nitip,handeuleumkeu n dayeuh jeung
eusina,sakur pakaya kuring di mana wae ayana,bawaan teundeun di
dayeuh.Kuring geus nyadiakeun salawe leuit.Jaga ku Akang sabisa-bisa.
Kadua ulah hariwang,ke dina mangsana…
13. …aya manusa jiga kuring nu boga hate jiga kuring…Ke datang ka
ngimpi akang…”. “Yi,ulah ninggalkeun akang…Duh Gusti…akang kumaha
?”..”Ulah hariwang kang,anggur mundut ka Nu Kawasa kuring sing salamet
nyanghareupan hisab kubur.”… Der duanana pa ungku-ungku inget kana
dosa-dosana. Cipanon dua prabu ragrag ka dunya.
14. “Kuring nitip rahayat kuring,nu bakal kaleungitan cepengan nepi
ka bijil nu tiluan…Nu Saurang bakal dibarengan ku akang,mantuan nu
tiluan…Lempengkeun akidahna…Bantuan ku akang…Nitip kuring…Engke dina
mangsana bikeun bekel ti kuring…Nyanghareupan hiji jaman nu rusak…
15. Jaman nu rusak ku kahayang…”. Saung butut jadi saksi sobat dalit
nu rek kapisah ku takdir…Ajal…Saung butut nu jadi saksi…Nepi ka
tilarna…Ki Santang ngalenyap…Di usap tarang baturna…Euweuh nu nyaksian
( makhluk hirup lain salian ti Ki Santang )…Ngan duaan…Ki Santang
ngalenyap…
16. ( Tos heula…) Assalaamu’alaikum Wr.Wb.
Pesen Ka Nu Tiluan :
• Aya maksud nu nyulusup dina ati,nepikeun naon nu jadi
harti,ngarepkeun ngoreh nu bakal jadi bukti. Sing saha nu geus
dijeujeuhkeun ngariksa,sakabeh titinggal nu jadi sesa,kudu geura
netepkeun hate bari teu kudu di paksa. Anjeun aya di dunya,pasti aya
maksudna,geura ngaca kana hikmahna,ulah nyumput tina kodratna. Kalakay
geus paburantak,euweuh harti pabalatak,lain maksud ka alam
calutak,tapi sing geura wani nindak.
• Nu niliktik nulungan jalma leutik,loba nyanghareup manusa loba
banda,bari kudu nepikeun aturan ti Nu Kawasa. Bari awak loba
kasiksa,jadi pamuntangan jelema loba,teu meunang ngarumas nu geus jadi
garisna. Anjeun aya jang jalma loba,ngadegkeun akidah titah Nu
Kawasa,geura maca geura walaya.
• Budak gede beuteung badag,sakabeh karusakan di udag,ulah nepi korban
loba murag. Leumpang di jalan pinuh ku batu,ngasruk alas teu make
baju,milu satia nuturkeun waktu. Anjeun aya jang muka
mangsa,dikudukeun hirup di lingkung murka. Tapi hate teu meunang
kagoda. Geura muka geura ngariksa,lawan murka.
Prasasti Batu Tulis ?
• Kunaon Prasasti Batu Tulis aya ? Sabab dijieun saenggeus Ki Baduga
maot. Saenggeus menta sesa Pajajaran dihandeuleumkeun. Surawisesa nu
indit ka kulon,lain nu balik ka dayeuh. Jadi saenyana dayeuh téh lain
di tempat Batu Tulis. Prak pikiran,prak baca ku hate.
• Dia nu marisah ka kaler ( kaler di tempat terakhir Raja Pajajaran
),darengekeun ! Dayeuh ku Dia moal kasampak…
Ki Santang Jeung Bangsana
• Santang,pamingpin ti salah sahiji bangsa jin,hiji nagari nu
dipikanyaho ku bangsa Ki Baduga. Ka iket ku jangji. Jangji sosobatan.
Lain jangji nu diharamkeun ku Qur’an. Ulah dibolokotan ku kapercayaan
nyimpang. Nu matak ngarusak kaimanan. Anggur geura buru
teangan,Katerangan Nu Bisa Jadi Puntangan.
• Hiji mangsa,salah sahiji nyarita. Kunaon bet bangsa kuring nu kerep
disalahkeun ? Bangsa kuring jeung anjeun sarua. Boga anak,boga
kulawarga. Dahar,nginum, nyeri,gering, bungah,neangan rejeki,maot… Naon
bedana jeung aranjeun ? Teu pantes ngan ukur
disalahkeun, digogoreng, difitnah…
• Kawajiban kuring sarua,ibadah, nu daek ibadah…Ulah ngamulyakeun
bangsa kuring,nyembah, atawa ngagantungkeun nasib,nanya mangsa
kahareup…da bangsa kuring ge sarua teu nyaho. Mun aya nu mere nyaho ti
bangsa kuring (nu jiga tadi disebutkeun) ,ngan ngabobodo,ulah di
denge…Anggur urang babarengan muntang ka Allah SWT.
• Kuring jeung anjeun beda alam,lain goib. Ngan kuring teu eces
katingali. Tapi lain teu bisa panggih. Bangsa kuring jeung anjeun nu
bener akidahna moal sagawayah manggihan atawa cumarita,da teu meunang
cuek agama. Saha nu sagawayah ? Nyaeta jin atawa manusa nu teu milu
aturan agama.
• Umur urang sarua,pondok. Ngan kusabab beda alam kuring jiga hirup
leuwih lila. Keur tapakurankeuneun meureun. Kuring gancang mun
ngalengkah ? Enya mun di alam anjeun. Di alam kuring nya saayana.
Sakali deui kuring menta aranjeun bangsa manusa ulah loba
kapengkolkeun kayakinan. Ulah kabobodo.
• Teu sakabeh bangsa kuring bisa atawa kungsi manggihan bangsa anjeun.
Kitu deui sabalikna. Saha nu bisa ? Urusan Nu Kawasa.
• Euweuh kadaharan anjeun nu bisa didahar ku kuring. Kuring cenah
dahar tulang ? Atawa kuring dahar manusa hirup da aya tulangan. Henteu
pisan. Jadi jang naon anjeun mere sajen ka kuring ? Da moal dihakan.
Teu bisa. Nu aya musyrik,doraka paling gede. Kalah meunang murka.
_________________
============


text:
Hasil Pencarian
Hasil pencarian untuk kata kunci fasik (2)
- NADOMAN NURUL HIKMAH, DARAS I (bagian 4)Al Baqarah (Surat Kadua) - Ayat 51 d/k 66
17 Feb 2003 - 5:45 am
31. ULAH NURUTAN JELEMA ANU DOLIM (:2/51,52) - rhs, 1 Syawal 1421 H
- Nu dolim tong diturutan, baheula geus kaalaman,
umat jaman Nabi Musa, nyarembah arca berhala.
- Padahal geus dielingan, ku Nabi Musa utusan,
dina Toret geus diserat, Alloh maparin amanat.
- Urang ge jaman ayeuna, kade ulah kitu peta,
gawe ngumpul-ngumpul harta, harta dijieun berhala.
- Mun rumaos nyorang lepat, atuh kedah gancang tobat,
da Alloh mah Maha Heman, ngahapunten kalepatan.
- Nu dolim tong diturutan, baheula geus kaalaman,
- NADOMAN NURUL HIKMAH, DARAS I (bagian 2)Al Baqarah (Surat Kadua) - Ayat 19 d/k 30
20 Dec 2002 - 1:11 am
11. CAHAYA KILAT SAJORELAT (:2/19) - rhs, 2 Syawal 1421 H
- Pareng leumpang tengah peuting, poek mongkleng sepi jempling,
ngadadak baranyay kilat, serab kilat sajorelat.
- Jelebet sorana tarik, dunya eundeur rek tibalik,
tinggorowok tingkoceak, asa kiamat ngadadak.
- Gelap dor-dar tingjelegur, dunya asa arek lebur,
nu munapek tingjarerit, sieun maot jadi mayit.
- Careurik aluk-alukan, anak bojo dicalukan,
tapi taya nu nembalan, hayang salamet sorangan.
- Kitu misil nu munapek, leumpang ngatog di nu poek,
uyup-ayap rungah-ringeuh, hatena tagiwur riweuh.
- Nu munapek lolong hate, teu apal goreng jeung hade,
cilaka estu cilaka, nu munapek ka naraka.
- Alloh Nu Maha Ngamurba, ngamurba ka sadayana,
sadaya mahluk Mantenna, Alloh Nu Maha Kawasa.
- Pareng leumpang tengah peuting, poek mongkleng sepi jempling,


text:
Sumedang mangrupakeun salasahiji kabupatén anu aya di Propinsi Jawa Barat. Kabupatén Sumedang perenahna aya di 6º44’ nepikeun 70º83’ kiduleun garis katulistiwa (Lintang Selatan) jeung 107º21’ nepikeun 108º21’ béh wétan (Bujur Timur). Ari legana, kira-kira 152.220 héktar. Wewengkon Kabupatén Sumedang dibagi jadi 26 kacamatan kalawan jumlah désana 272 désa ditambah 7 kelurahan.
Kabupatén Sumedang diwawatesanan ku kabupatén séjénna anu aya di Jawa Barat. Di belah kelér diwatesanan ku Kabupatén Indramayu, belah kidulna reujeung Kabupatén Garut, béh kulon padeukeut reujeung Kabupatén Bandung katut Kabupatén Subang, sedengkeun belah wétan pagigir-gigir jeung Kabupaten Majalengka.
(Inpo meunang nyutat ti Kabupaten Sumedang)