text:
Formaldehida
Sanyawa kimia formaldehida (ogé katelah métanal), mangrupakeun aldehida pangbasajanna, wujudna gas, nu rumus kimiana H2CO. Formaldehida munggaran disintésis ku kimiawan Rusia Aleksandr Butlerov taun 1859, tapi diidéntifikasina mah ku Hoffman taun 1867.
Formaldehida bisa dihasilkeun tina ngabakar bahan nu ngandung karbon. Dikandung dina haseup ti kahuruan leuweung, knalpot mobil, jeung haseup bako. Dina atmosfir, formaldehida dihasilkeun tina peta cahya panonpoé jeung oksigén kana métana jeung hidrokarbon séjén nu aya di atmosfir. Formaldehida dina kadar leutik pisan ogé dihasilkeun salaku métabolit kalolobaan organisme, kaasup manusa.
Pasipatan[édit | sunting sumber]
Najan dina hawa rohang mah formaldehida téh dina ujud gas, tapi bisa leyur dina cai (biasana dijual dina kadar leyuran 37% maké mérk dagang formalin atawa formol). Dina cai, formaldehida ngalaman polimérisasi, saeutik pisan nu dina ujud monomér H2CO. Umumna, leyuran ieu ngandung sababaraha persén métanol pikeun ngawates polimérisasina.
Formaldehida némbongkeun pasipatan kimiawi sakumaha ilaharna aldehida, iwal yén sanyawa ieu mah leuwih réaktif batan aldehida lianna. Formaldehida mangrupakeun éléktrofil, bisa dipaké dina réaksi substitusi aromatik éléktrofilik jeung sanyawa aromatik sarta bisa ngalaman réaksi adisi éléktrofilik jeung alkéna. Ku ayana katalis basa, formaldehida bisa ngalaman réaksi Cannizaro ngahasilkeun asam format jeung métanol.
Formaldehida bisa ngabentuk trimér siklik, 1,3,5-trioksan atawa polimér liniér polioksimétilén. Formasi zat ieu ngajadikeun paripolah gas formaldehida béda ti hukum gas idéal, utamana dina tekenan luhur atawa hawa tiis.
Formaldehida bisa dioksidasi ku oksigén atmosfir jadi asam format, ku kituna leyuran formaldehida kudu ditutupan sarta dibulen sangkan teu kaasupan udara.
Produksi[édit | sunting sumber]
Sacara industri, formaldehida dijieun tina oksidasi katalitik métanol. Katalis nu paling mindeng dipaké nyaéta logam pérak atawa campuran oksida beusi jeung molybdenum sarta vanadium. Dina sistim oksida beusi nu leuwih mindeng dipaké (prosés Formox), réaksi métanol jeung oksigén bisa lumangsung dina 250°C pikeun ngahasilkeun formaldehida, dumasar kana kasaruaan kimia
Katalis nu maké pérak biasana dijalankeun dina hawa nu leuwih panas, kira 650 °C. Dina kaayaan kieu, bakal aya sakaligus dua réaksi kimia nu ngahasilkeun formaldehida: hiji sakumaha nu di luhur, sedengkeun nu hiji deui mah réaksi dehidrogénasi
Mun formaldehida ieu dioksidasi deui, bakal ngahasilkeun asam format nu sok aya dina leyuran formaldehida dina kadar ppm.
Dina skala nu leuwih leutik, formalin bisa ogé dihasilkeun tina konversi étanol, ngan sacara komersil mah teu nguntungkeun.
Mangpaat[édit | sunting sumber]
Formaldehida bisa maéhan kalolobaan baktéri, sahingga leyuran formaldehida dina cai sok dipaké salaku disinféktan atawa pikeun ngawétkeun spésimén biologis. Formaldehida ogé dipaké salaku pangawét dina vaksinasi. Dina widang médis, leyuran formaldehida dipaké pikeun ngagaringkeun kulit, misalna nalika natambaan kutil. Leyuran tina formaldehida sko dipaké dina ngabalsem pikeun maéhan baktéri sarta pikeun samentara ngawétkeun bangké.
Dina industri, formaldehida lolobana dipaké dina produksi polimér jeung rupa-rupa bahan kimia. Mun digabungkeun jeung fénol, uréa, atawa melamin, formaldehida ngahasilkeun résin térmosét nu teuas. Résin ieu ilahar dipaké pikeun elém/pangrapet permanén, misalna nu dipaké pikeun kilapis/tripléks atawa karpét. Ogé dina bentuk busa-na salaku insulasi. Produksi résin formaldehida méakkeun leuwih ti satengahna ti produksi formaldehida.
Pikeun sintésis bahan-bahan kimia, formaldehida misalna dipaké pikeun produksi alkohol polifungsional samodél péntaéritritol, nu dipaké pikeun nyieun cét bahan peledak. Turunan formaldehida lianna nyaéta métilén difénil diisosianat, komponén penting dina cét jeung busa poliurétan, sarta héksamétilén tétramina, nu dipaké dina résin fénol-formaldehida pikeun nyieun RDX (bahan peledak).
Pangaruh kana awak[édit | sunting sumber]
Kusabab résin formaldehida dipaké dina bahan konstruksi samodél kai lapis/tripléks, karpét, jeung busa semprot jang isolasi, sarta kusabab résin ieu ngaleupaskeun formaldehidana lalaunan, formaldehida téh mangrupakeun salahsahiji polutan indor nu ilahar. Mun kadarna di udara leuwih ti 0.1 mg/kg, formaldehida nu kaseuseup bisa ngairitasi panon jeung mémbran mukosa, nu balukarna kaluar cipanon, lieur, tikoro asa kaduruk, sarta eungap.
Mun mindeng teuing kapapar formaldehida, misalna kainum, bisa matak maot. Dina jero awak, formaldehida dikonversi jadi asam format nu ngaronjatkeun kaasaman getih, engapan jadi pondok tur kerep, hipotermia, jeung koma, atawa nepi ka maotna.
Dina jero awak, formaldehida bisa ngabalukarkeun kabeungkeutna DNA ku protéin, sahingga ngaganggu éksprési genetik anu normal. Sato percobaan nu nyeuseup formaldehida terus-terusan katarajang kangker dina irung jeung tikorona, méh sarua jeung nu karandapan ku para pagawé pamotongan papan partikel. Tapi, aya studi nu nunjukkeun yén formaldehida dina kadar nu leuwih saeutik, sakumaha anu dilarapkeun dina wangunan, teu ngabalukarkeun pangaruh karsinogénik.
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Formaldehyde, Wikipédia édisi basa Inggris per 2 Januari 2006


c: text/html

text:
Solat Isa
Solat Isa (Basa Arab: عشاء) nya éta salasahiji diantara solat lima waktu nu dilakukeun ku Muslim dina wanci peuting. Solat lima waktu sacara koléktif ngawangun salasahiji tina Rukun Islam, dina Islam Sunni, sarta salasahiji tina (sapuluh) Furuu'-ad-diin dina Islam Si'ah. Jumlahna opat roka'at sarta bacaannana dibaca tarik lamun keur berjama'ah. Nalika indit-inditan, numutkeun sababaraha madhab, solat ieu bisa diqoshor jadi dua rokaat, atawa dijama' jeung Magrib, boh dilakukeun dina wanci Magrib (jama'taqdim) atawa dina wanci Isa (jama' ta'khir).
Dina Islam Sunni atawa Si'ah, jumlah roka'atna sarua opat Dina Islam Sunni, dianjurkeun solat dua roka'at sabadana Isa. Sajaba ti éta, aya sababaraha solat séjénna nu alus dipigawé sabadana Isa, diantarana Shaf', Witir jeung solat peuting Nafilat ul-Layl (disebut tahajud), atawa tarawéh dina bulan Ramadan.
Islam Si'ah[édit | sunting sumber]
Wanci Isa nya éta:
- Mimitina: sanggeus wanci Maghrib (solat surupna panonpoe) lekasan.
- Pungkasanana: mimiti fajar.
Penting pikeun solat buru-buru nalika wancina geus datang.
Islam Suni[édit | sunting sumber]
Wanci Isa ditetepkeun kieu:
- Mimitina: Dumasar kana madhab Hanafi, Isa dimimitian nalika poek datang sarta layung bodas di langit geus leungit. Dumasar kana madhab Maliki jeung Syafi'i, wanci Isa dimimitian ku surupna layung beureum ti langit. Hal ieu bisa dideukeutan ku cara ngajadikeun panonpoe minangka ukuran. Lamun panonpoe geus turun 12 darajat sahandapeun tungtung deuleu, harita pisan wanci sasaruaanana. Sababaraha ahli astrologi pasalingsing paham yen cenah lamun geus 15 darajat sahandapeun horison, sedengkeun liana ngomong yen sanggeus 18 darajat atawa sajam sanggeus surupna panonpoe
- Pungkasanana: Ti mimiti fajar nalika wanci solat Subuh datang. Henteu dipikaresep (dosa dina madhab Maliki mah) lamun seug urang ngaengke-engke solat tanpa alesan nu bisa ditarima tepi ka liwat ti 1/3 peuting munggaran ("peuting" dina hukum Islam hatina wanci ntara asupna wanci solat Maghrib tepi ka asupna wanci solat Subuh).
Tempo Ogé[édit | sunting sumber]
- Solat
- Subuh (solat fajar)
- Lohor (solat tengah poé)
- Asar (solat lingsir panonpoé)
- Magrib (solat surup panopoé)
- Isa (solat peuting)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mozilla Firefox
Mozilla Firefox (ngaran aslina Phoenix jeung saterusna -pikeun saheulanan- dipikawanoh salaku Mozilla Firebird) nyaeta panyungsi web antar-platform haratis anu dimekarkeun ku Yayasan Mozilla jeung ratusan sukarelawan. Samemeh kaluar versi 1.0-na dina tanggal 9 November 2004, Firefox geus meunang pamapag anu hade pisan ti pihak media, kaasup ti Forbes jeung Wall Street Journal. [1] [2] Anu leuwih ti 5 juta unjalan (download) dina jero 12 poe mimiti rilisna jeung 6 juta nepi ka 24 November 2004, Firefox 1.0 jadi salah sahiji parabot lemes haratis, sumber-muka (open-source) anu panglobana dipake di antara pamake anu di imah. [3]
Ngaliwatan Firefox, Yayasan Mozilla mibanda tujuan pikeun ngamekarkeun panyungsi loka anu leutik, gancang, basajan, jeung kacida bisa dimekarkeun (misah tina Mozilla Suite anu leuwih badag). Firefox geus jadi fokus utama mekarna Mozilla babarengan jeung client e-mail Mozilla Thunderbird, jeung geus jadi gaganti Mozilla Suite salaku panyungsi resmi Yayasan Mozilla.
Di antara fitur populer Firefox nyaeta pakakas panghalang pop-up anu geus dipasang jeroeunana, jeung hiji mekanisme pamekar (extension) pikeun nambahan fungsionalitas panambah. Sok sanajan eta fitur-fitur teh geus lila nyampak dina panyungsi-panyungsi lianna kayaning Mozilla Suite jeung Opera, Firefox mangrupa browser anu munggaran meunang pamapag sakitu lobana. Firefox ditargetkeun pikeun narik kurang leuwih 10% pangsa pasar Internet Explorer anu dikaluarkeun ku Microsoft (panyungsi pangpopulerna anu meunang bagean pasar anu badag (per 2004) nepi ka taun 2005, anu rereana jalma pada nyarebut taun mulangna deui perang panyungsi. [4]
Firefox geus meunang pangajen salaku alternatif ti Internet Explorer ti saprak Explorer dikecam lantaran dituduh kurang tumaninah—pihak anu satuju kana eta anggapan nyebutkeun yen Explorer henteu nuturkeun standar Loka, ngagunakeun komponen ActiveX anu remen ngabahayakeun, jeung aya kahengker pelebah spyware jeung malware anu dipasangna—jeung kurangna fitur-fitur anu penting ceuk anggapan pamake Firefox. [5] Microsoft sorangan geus mere respon, majarkeuna teh eta isu-isu kaamanan jeung fitur Explorer henteu kudu dipikarempan. [6].
Mozilla Firefox ayeuna geus nepi kana versi 2.0. dina versi 2.0, Mozilla mibanda bug (kahengker) nyaeta bakal "crash" lamun muka kacaloka (Web Page) anu kacida badag jeung mibanda JavaScript, tapi eta hal geus dibebener. [1]
Tingali ogé[édit | sunting sumber]
- Netscape Navigator, browser Mozilla Firefox ditaratas dumasar kana ieu browser.
- Internet Explorer, browser anu kiwari pamakena panglobana.
Referensi[édit | sunting sumber]
- Goodger, Ben. (2004). Mozilla Firefox Development Charter. Retrieved September 22, 2004.
- Keating, Wick. (2004). Open source: Swimming with the tide. In Consultants' Briefing. Retrieved January 8, 2004.
Tumbu luar[édit | sunting sumber]
- (en) Halaman produk Firefox di Mozilla.org
- (en) Mozilla Update — Tema jeung ekstensi
- (en) Forum-forum Mozilla Firefox — ti MozillaZine
- (en) SpreadFirefox.com — Kaca pamasaran komunitas Firefox resmi
- (en) Firefox Help - Pitulung online pikeun browser Mozilla Firefox
- (en) Wikibooks: Using Firefox
- (en) Mozilla Community Wiki - Komunitas Mozilla
- (en) Knowledge Base - Basis pangaweruh ngeunaan produk-produk Mozilla
- (en) Mesin kotéktak (search plugins) loka-loka Indonesia


text:
Prabu Surawisésa
Prabu Surawisésa nyaéta raja Sunda (1521-1535) nu ngaganti Ratu Jayadéwata atawa nu katelah Sri Baduga Maharaja. Dina naskah Carita Parahiyangan dicaritakeun yén mangsa kakawasaan Surawisésa téh pinuh ku perang (15 kali dina 14 taun).
Sumber sajarah[édit | sunting sumber]
Prabu Surawisésa dicaritakeun dina sababaraha sumber sajarah, di antarana baé naskah Carita Parahiyangan, naskah Wangsakerta, jeung catetan lalampahan bangsa Portugis.
Carita Parahiyangan[édit | sunting sumber]
Dina Carita Parahiyangan, ngeunaan Prabu Surawisésa téh dicaritakeun kieu:
- Disilihan inya ku Prebu Surawisésa, inya nu surup ka Padarén, kasuran, kadiran, kuwamén. Prangrang limawelas kali hanteu éléh, ngalakukeun bala sariwu. Prangrang ka Kalapa deung Aria Burah. Prangrang ka Tanjung. Prangrang ka Ancol kiyi. Prangrang ka Wahanten girang. Prangrang ka Simpang. Prangrang ka Gunungbatu. Prangrang ka Saungagung. Prangrang ka Rumbut. Prangrang ka Gunung. Prangrang ka Gunung Banjar. Prangrang ka Padang. Prangrang ka Panggoakan. Prangrang ka Muntur. Prangrang ka Hanum. Prangrang ka Pagerwesi. Prangrang ka Medangkahiyangan. Ti inya nu pulang ka Pakwan deui. Hanteu nu nahunan deui, panteg hanca di bwana. Lawasniya ratu opatwelas tahun.
Numutkeun Danasasmita, Surawisésa téh sarua jeung Samiam, raja Sunda anu disebut dina catetan Portugis nepungan Alfonso d'Albuquerque di Malaka (1512). Disebut Samiam kusabab taun 1512 mah Surawisésa téh masih salaku Tohaan nu ngawasa Sanghiyang (ngawengku Jatinagara di beulah kidul nepi ka Marunda di beulah kalér).
Dina tradisi lisan, Prabu Surawisésa téh digambarkeun dina carita Mundinglaya Dikusumah.
Rujukan[édit | sunting sumber]
- Aca (1968). Carita Parahiyangan: naskah titilar karuhun urang Sunda abad ka-16 Maséhi. Yayasan Kabudayaan Nusalarang, Bandung.
- Saléh Danasasmita (2003). Nyukcruk sajarah Pakuan Pajajaran jeung Prabu Siliwangi. Kiblat Buku Utama, Bandung.


text:
Samoja
Samoja atawa kamoja atawa kamboja nyaéta sakumpulan tutuwuhan dina genus Plumeria. Bentukna mangrupa tangkal leutik kalawan daun nu arang tapi kandel. Kembangna anu seungit pohara has, sarta makuta kembangna boga warna bodas nepi ka beureum semu wungu, biasana lima lambar. Kembang kalayan opat atawa genep lambar makuta dianggap ngabogaan kakuatan goib ku masarakat nu tangtu.
Aya anggepan cenah ieu tutuwuhan téh asalna ti Amérika Tengah. Tutuwuhan ieu diaranan Plumeria pikeun ngahormat Charles Plumier (1646-1706), ahli botani asal Perancis. Samoja ayeuna mangrupakeun tangkal anu pohara populér di Pulo Bali alatan dipelak di ampir saban pura sarta juru kampung, sarta ngabogaan fungsi penting dina kabudayaan satempat. Di sawatara tempat di Indonesia, kaasup Malaysia, samoja dipelak di kuburan minangka tutuwuhan pangiuhan sarta pananda tempat.
Samoja bisa dibudidayakeun kalawan gampang ku cara sték tangkal.
Samoja kiwari jamak dipaké pepelakan hias di luar imah sanajan mimitina mah ieu pepelakan téh ngan digunakeun minangka pepelakan kuburan.


text:
Sir Isaac Newton
Sir Isaac Newton (January 4, 1643 - March 31, 1727)[1] nyaéta saurang ahli fisika, astronomi, jeung ahli falsafah anu lahir di Inggris.[2] Buku anu ditulis jeung dipublikasikeun dina taun 1687, Philosophiæ Naturalis Principa Mathematica, disebut-seut minangka buku anu paling boga pangaruh dina sajarah kamekaran élmu pangaweruh.[2] Ieu karyana téh medar ngeunaan hukum gravitasi jeung tilu asas hukum obah, anu ngarubah jihat sawangan manusa ngeunaan hukum fisika alam salila tilu abad kahareupna jeung jadi dadasar tina élmu pangaweruh modérn.[2]
Dina taun 1670 nepika 1672, Newton mikeun pangatikan ngeunaan optik.[2] Jeung salila mangsa harita, nalungtik réfraksi cahaya ku anjeun jeung mikeun démonstrasi yén hiji prisma bisa nyebarkeun cahaya bodas jadi rupa-rupa spéktrum warna jeung hiji lénsa dina prisma anu kadua, bisa ngawangun éta spéktrum warna jadi cahaya bodas deui.[2]
Isaac Newton sadar yén matematika nyaéta cara pikeun ngajelaskeun hukum-hukum alam kayaning gravitasi, jeung nyieun sababaraha rumus pikeun ngitung 'obahna banda' jeung 'gravitasi bumi'.[2] Gravitasi nyaéta kakuatan anu nyieun hiji banda salawasna gerak ragrag ka handap.[2] Kalawan tilu prinsip dasar tina hukum gerakan, Newton bisa ngajelaskeun jeung ngabuktikeun yén planét téh gerak ngurilingan panon poé dina orbit anu wangunna oval jeung teu buleud sampurna.[2] Tuluy Newton maké tilu prinsip dasar gerak anu kiwari dipikawanoh minangka Hukum Newton pikeun ngajelaskeun kumaha gerakna banda.[2]


text:
KABOA kaasup kai langka nu can tangtu kapanggih di sambarangtempat salian di Leuweung Sancang. Malahan tangkal kaboa ngarupakeun kaunikan keur Leuweung Sancang mah. Tangkal kaboa jadi ciri jati diri Leuweung Sancang nu hese dipisahkeun lir ibarat gula jeung amisna. Ari leuweung Sancang teh perenahna deukeut kebon karet Mira Mare ka bawah ka Desa Maroko Kacamatan Cibalong Garut. Mun dijugjug ti garut mah aya kana 118 kilometer. Eta leuweung legana 2.175 hektar. Lian ti loba rupa tatangkalan Leuweung Sancang jadi panonoban sato nu geus jarang langka kapanggih, samodel merak, julang, banteng, maung, jeung mencek. Dina taun 1978 ku Menteri Kehutanan dijadikeun cagar alam jeung suaka margasatwa.
Loba dongengna teh nyebar kamamana. Pangpangna dongeng ngeunaan maung kajjajaden jelmaan ra’yat Prabu Siliwangi ti karajaan hindu Pajajaran anu kakaburan lantaran embung arasup Islam. Lian ti eta tangkal kaboa aya dongengna deuih. Cenah lamunurang asruk-asrukan di Leuweung Sancang tur embung diganggu ku maung kajajaden tea bekel bae kai kaboa. Kumaha cenah dongengna kai kaboa teh ?.
Kacaturkeun
Ceuk ujaring sajarah dina munggaran abad ka 16 M di tatar Sunda aya hiji Karajaan Hindu anu katelahna Karajaan Sunda pajajaran. Ari puser dayeuh Karajaan teh ayana di wewngkon Bogor ayeun.ieu karajaan kacida mashurna nalika dinarpatian kua salah sahiji raja linuhung jenengannana Prabu Siliwangi, nelah nepi ka kiwari. Eta raja kamashur ka awun-awun, kakoncara ka janapria, arif tur wijaksana, peguh tur tukuh kana purbatisti purbajati, nyaeta talari paranti jeung kayakinan luluhur.
Munasabah kaayaan karajaan mangsa dina kakawasaan anjeuna gemah ripah lohjinawi, repeh rapih, rea ketan rea katon. Patanina marukti apadagang sarenang. Kapribadian jeung pasifatan Prabu Siliwangi anu luhur mirip sareng pribadi jeung sifat eyangna, Prabu Niskala Wastukancana nu katelah Prabu Wangi. Prabu Wangi kantos nganarpatian karajaan Sunda Galuh30 nu ngahiyang di Nusa larang.
Prabu Siliwangi sateuacan nganarpatian di karajaan Sunda – Pajajaran., kantos jadi raja di Karajaan Sindang Kasih,31 bagean ti karajaan Sunda – Galuh. Harita mah nami anjeuna teh Prabu Jayadewata atawa pamanah rasa anu nikah ka Nyi Mas Ambetkasih putri Ki Gedeng Sindang Kasih.
Waktu harita karajaan sunda di bagi dua bagean, nyaeta belah wetaneun wahangan Citarum kaereh ka wewengkon karajaan Galuh nu dinarpatian ku Prabu Dewaniskala, rama Prabu Siliwangi. Ari kuloneun wahangan Citarum kereh ka wewengkon karajaan Sunda, dinarpatian ku Prabu Susuktunggal paman Prabu Siliwangi. Eta dua karaan teh dihijikeun ku Prabu Siliwangi jadi karajaan Sunda – Pajajaran nepi ka burakna dina panungtungan abad ka – 16, ku Prabu Siliwangi pisan puseur dayeuh karajaan dipindahkeun ka wewengkon kota Bogor teh.
Laki rabina sareng putri Ambet Kasih, Prabu Siliwangi teu ngagaduhan katurunan hiji-hiji acan. Numawi teras anjeuna nikah deui ka hiji istri terah pesantren di wewengkon Karawang, jenengannana Nyi Mas Subang Larang. Nya ti Nyi Subang Larang anjeuna kagungan putra tilu, nyaeta nu cikal (lalaki) jenengannana Raden Walangsungsang, panengah (istri) jenengannana Nyi Mas Rara Santang. Ari putra anu ka tilu (lalaki), bungsu jenengannana Raden Sagara alias Keyan Santang.
Putra tiluannana eta benten kapercayaan sareng rama. Putra-putrana mah ngagem agama Islam sami sareng tuang Ibu, ari ramana tetep pengkuh ngagem agama luluhurna Sunda Wiwitan. Pabentar paham kayakinan sareng rama eta nu nyabalukarkeun Raden Walangsungsang katut rai-raina lunta ti karaton karajaan. Pamustungannana Raden Walasungsang sareng raina tigin ngantunkeun ibu rama di karaton karajaan Sindang Kasih demi nanjeurkeun syareat Islam di tatar Sunda.
Keyan Santang
Putra katilu Prabu Siliwangi ti Nyi Subang Larang teh Keyan Santang. Julukan Keyan nandakeun anjeuna Putra raja. Keyan teh kocap pendek tina rakeyan nu hartosan putra mahkota. Nalika raka-rakana ngantunkeun karaton Keyan Santang mah masih dina jero patuangan ibuna. Numawi waktos anjeuna dibabarkeun Raden Walangsungsang sareng Nyi Mas Rara Santang tos teu aya di karato karajaan.
Benten sareng raka-rakana Keyan Santang mah leuwih caket ka ramana batan ka Ibu malihan ku ramana dijantenkeun Putra Mahkota nu gaduh hak janten raja ngagentos rama. Numawi atikan-atikan nu nyerep tur ngancik ka diri Keyan Santang langkung seueur ti rama batan ibu nu mislimah. Atikan-atikan eta diantarana ngeunaan hal-hal kakuatan fisik salaku putra mahkota calon raja engkena. Numawi ti aalit di latih kana kagagahan jeung kadugalan ku ramana.
Kacaritakeun Keyan Santang keur meujeuhna rumaja puta, kasep ngalempereng koneng, awak sambada belekesenteng, pait kulit pahang tulang. Hanjakal anjeuna boga sikap sombong, takabur, asa aing uyah kidul. Hiji mangsa barang parantos sawawa anjeuna pernah ngemut
Ceuk emutannana.
“Aing ayeuna geus tamat diajar rupa-rupa elmu. Elmu kagagahan geus kacekel kabeh. Aing henteu teurak ku pakarang tarah raheut-raheut acan. Nepi ka ayeuna aing mah can nenjo getih sorangan. Tapi naha enya ari diajar elmu aya tamatna? Naha enya aing teh panggagahna? Ah, aing panasaran. Aing rek ngalalana, rek nyiar elmu, sugan bae aya keneh elmu anu aing acan nyaho.”
Teras bae Keyan Santang ngalalana. Ngalalana ka mana mendi, wewengkon di pulau jawa kabeh geus kasungsi. Tapi weleh teu manggih hiji jalma nu sanggup nandingan elmu Keyan Santang. Lamparna ngalalana Keyan Santang nya meuntas lautan ka Mekah. Di dinya anjeuna ngadangu, cenah anu luhur elmuna jeung gagah teh Bagenda Ali alias Sayyidina Ali. Anjeuna seja nepangan.
Ari keur angkat tepang jeung hiji sepuh ku eta sepuh Keyan Santang ditaros kamana nya tujuan.
Keyan Santang ngawaler.
“Abdi teh bade nepangan Bagenda Ali. Maksad bade ngadu kagagahan.”
“euh, ari kitu mah hayu atuh dijajapkeun ku Mama, “saeur sepuh teh.
Teras bae Keyan Santang ngiring ka eta sepuh. Sajongjongan barang geus angkat, pok sepuh teh sasauran.
“Aeh, iteuk Mama tinggaleun. Tuh geningan nanceb. Punten pangnyandakeun!”
Enggal Keyan Santang mulih deui, maksada bade bade nyandak teteken kagungan eta sepuh.barang dugi iteuk teh dijewang ku Keyan Santang, tapi pageuh. Tuluy di cabut ditanagaan, bet teu uget-uget acan. Keyan Santang satekah polah nyabut iteuk, nepi ka rey bijil kesang badag kesang lembut.
Sepuh teh nyaketan, bari pok sasauran.
“naha nyandak ieuk teh lami-lami teuing?”
“Aduh Mama, abdi teu tiasa nyandak ieu iteuk.”
Keyan Santang ngaraos salirana kokoprot ku kesang, barang disidik-sidik manahoreng salirana teh rembes ku getih. Gening getih teh beureum, kawas getih nu sejen.
“Majar palay ngadu kagagahan sareng Bagenda Ali, geuning nyabut iteukna oge henteu kaduga!” saur sepuh teh
Manahoreng eta sepuh teh Bagenda Ali alias Sayyidina Ali. Keyan Santang sapada harita nyuuh kana sampean Sayyidina Ali. Tetela jalma mah taya nu sakti, loba keneh elmu nu kudu di ulik. Singket carita, teras be Keyan Santang lebet Islam sarta ngulik rupi-rupi elmu di Mekah.
Kocapkeun tos mang taun-taun Keyan Santang ngulik elmu bag-bagan agama di Mekah, anjeuna dipiwarang mulih ka lemah caina margi parantos dianggap mampu, sareng waktosna nyebarkeun Islam di Pulau Jawa, khususna tatar Sunda.
Pok guruna sasauran
“Keyan Santang! Mama aya picaritaeun ka hidep”.
“Sumangga Mama, bade aya picarioseun naon?” waler Keyan Santang bari enggal ngaketan, gek calik mendeko payuneun guruna.
“Kieu…………., ayeun geu waktuna hidep mulih ka Pulau Jawa pikeun nyebarkeun agama anyar nyaeta Islam tea?” saur guruna bari neuteup ka Keyan Santang
“tapi samemeh hidep mulih, mama rek ngawaris ngaran kaislaman. Harita hidep geus resmi sabage panganut Islam sajati nu wajib namlegkeunanan kanu sejen. Tah ti semet ayeuna ngaran hidep teh Rohmat Suci.”
Kitu kasauran guruna, ti harita Keyan Satang gentos nami janten Rohmat Suci.
Teu kacatur di jalanna.
Kocapkeun Keyan Santang nu tos gaduh nami anyar Rohmat Suci warisan guruna, parantos dui di Pulo Jawa, persisna di tatar Sunda. Mimiti anjeunna ngawanohkeun Agama Islam teh ka masyarakat nu harita masih ngagem Agama Hindu jeung Budha. Ayana hidayah Allah Ta’ala nu Maha Suci, seueur warga masyarakat di wewengkon sabudeureun Banten, Karawang jeung wewengkon belah kaler tatar Sunda nu lebet Islam sarta jadi pangiring Keyan Santang.
Kajadian seueurna rakyat Pajajaran nu biluk ka Keyan Santang, kadangu oge ku rajana Prabu Siliwangi. Hal eta matak ngahariwangkeun manah Parbu Siliwangi, sanaos eta teh dilampahkeun ku putrana.
Hiji mangsa, Keyang Santang alias Rohmat Suci nyumpingan ramana di karaton maksad bade ngabujuk supados lebet Islam tapi ditolak ku ramana yen hal eta teh pamohalan cadu keur Prabu Siliwangi lesot tina Purbatisti-Purbajati, ninggalkeun agama luluhur.
Teras Prabu Siliwangi mapagahan putrana.
“Rakeyan Santang, putra Ama. Lamun hidep rek keukeuh nyebarkeun agama anyar eta, prak! Eta hak hidep. Tapi poma ulah dibarengan ku maksa sakarep insun kasasaha oge. Iwal, lamun maranehna ikhlas ku kasadaran sorangan. Lamun hidep ngalampahkeun ku paksaan, hartina geus ngarampas hak nu dengen.”
Tapi sanaos saparantos dipapatahan kitu ku Ramana Keyan Santang tetep bae kana pamadegannana yen eta teh bener. Numawi, aya kana tilu kalina anjeunna ngabujuk ramana supados lebet Islam, namung tetep ditolak pangajak putrana teh.
Lalakon Panungtungan
Hiji poe Prabu Siliwangi ngayakeun sinewaka jeung Papatih nu jenengan Terongpeot, katut para mantri oge para ponggawa di lebet pandopo maksad bade nyawalakeun kumaha tarekah pikeun nyanghareupan putrana Keyan Santang.
Pok Sang Prabu sasauran.
“Paman Patih, oge para Mantri katut Ponggawa! Numawi diangkir linggih ka Pandopo danget ieu taya sanes bade nyuhunkeun bongbolongan ka sadayana kumaha peta nyanghareupan pun anak nu sakitu maksa mirusa ka kaula kudu lebet Islam.”
Cedok Terongpeot nyembah bari ngageser ka payun.
“Kaula nun, Sang Prabu sembaheun sim abdi sadayana! Ampun paralun nu kasuhun, tei pisan-pisan kedah mayunan atanapi ngaluhuran. Nyanggakeun sadaya-sadaya, timbang taraju aya di pangersa Sang Prabu.”
Ngadangu cariosan Patih Terongpeot kitu, Sang Prabu ngamafhum tur surti, teras anjeunna sasauran.
“Lamun puguh kitu mah, danget ieu ulah rek mutuskeun mugi sing disaluyuan ku sadayana nu hadir taya jalan pikeun kula mayunan Keyan Santang iwal ku kudu ninggalkeun ieu karaton ayeuna keneh. Kumaha, Paman Patih ?”
“Kairing, kaulanun!”
Waler Patih Terongpeot sareng para Mantri, oge ponggawa anu saratia saur manuk ka Sang Prabu.
Hasil sawala sapakat yen Prabu Siliwangi katut Para Mantri, ponggawa, Patih oge masyarakat rek ngantunkeun karaton karajaan samemeh Keyan Santang jeung Wadyabalad datang deui ka eta tempat.teras karaton jeung tempat sabudeureunnana ku Prabu Siliwangi dijadikeun leuweung ganggong simagonggong nu eusina maung jeung meong .
Enggeus kiti titis tulis tu nu Maha Suci, naon nu dipihariwang ku Prabu Siliwangi tinekanan. Beja ne ka Sang Prabu yen rakyat Pajajaran leuwih satengahna geus biluk ka Keyan Santang. Sang Prabu jeung pangiringna nu ukur sababaraha puluh jelema nyempetkeun heula ninggalkeun karaton samemeh Keyan Santang datang, ngajugjug ka beulah Wetan, nu mana waktu harita pangaruh Islam di wewengkon eta mah tacan tumerap pisan.
Nalika Keyan Santang sumping ka karaton Karajaan Sunda Pajajaran anjeunna ngaraos kaget kaliwat saking, margi eta tempat nu kasungsi teh bet leuweung galonggongan. Keyan Santang sawatara ngahuleng ngaragameneng kalayan ngamafhum yen sang Prabu ramana, nu sakti manraguna, parantos ngagunakeun ajian halimunan, karaton jadi leuweung gerotan. Teu lami Keyan Santang teras mutuskeun angkat ka beulah wetan, margi numutkeun mata batinna ramana teh lunta ka beulah dinya.
Cag! Heula lakon Keyan Santang nu nuju angkat ka palih wetan wewengkon Bogor. Ayeuna urang nyarioskeun lalampahan Prabu Siliwangi anu nuju lunta tea maksad nebihan Banjar Karang pamidangan puseur dayeuh Karajaan-Pajajaran di daerah Bogor.
Poe ganti poe, minggu ganti minggu. Kocap sang Prabu katut para pangiringna anjog ka hiji wewengkon nu tiis tingtrim endah pamandangannana nu dipinding ku gunung-gunung tur asri palataranna sanajan luhur padataranna. Lian ti kitu eta wewengkon teh sugih ku cai nu curcor di mana mendi margi kasorang ku hiji wahangan gede tur panjang nyaeta wahangan Cimanuk munasabah matak pikabetaheun nu nganjrek anyar pinanggih.
Pok sang Prabu ngadawuh di payuneun para pangiringna.
“Sok tah! Merenah di dieu, urang nyanding heula.”
Cenah ti basa harita ayana ngaran tempat Sanding teh, nu kiwari jadi kalurahan Muara Sanding kaereh ka Kacamatan Garut Kota.
Kumargi para pangiring sang Prabu nuju raos ngareureukeun kacape di eta tempat ampir kapopohokeun yen satemenna maranehna keur aya dina pamuruan Keyan Santang. Dupi sang Prabu hiji Raja pinuja nu boga wiwaha tur komara, sumping pirasat awon ka anjeunna, enggal ngaluarkeun ajian halimunan. Atuh sapada harita les bae sang Prabu katut para pangiringna ngaleungit. Leungit tanpa lebih ilang tanpa karana. Duka kamana jigna eta nu ngaleungit.
Ngan sawatara ti harita nalika Keyan Santang nepi ka eta tempat nu kasampak kari urutna. Keyan Santang kacida ngaraos hanjeluna nu dibuburu mang minggu-minggu teu katimu ngaraoskeun kacape teras anjeunna miwarang wadyabaladna nu mangrewu-rewu teh supaya reureuh heula di wewengkon nu kacida betah tur tumaninah. Dayeh Garut nu padataranna luhur teh di pinding ku gunung-gunung, belah wetan aya gunung Talaga Bodas jeung Karacak beulah kaler Gunung Sadakeling, beulah kulon Gunung Guntur, beulah kidul Gunung Papandayan jeung Cikuray munasabah jadi pangirutan matak moho nu nenjo.
Keun urang tunda di hanjuan siang
Geusan alaeun
Urang simpen di handeuleum sieum
Geusan sampeureun.
Lalampahan Keyan Santang anu reureuh
Ngailangkeun kacapena
Kocapkeun Prabu Siliwangi katut para pangiringna saparantos laleungit muncul ting parentul di hiji wewengkon di beulah kidul ti Sanding eta wewengkon teh katelah Munjul32 kaereh ka Kacamatan Cilawu31
Ti wewengkon eta sang Prabu teu kantos lami nganjrekna, anjeunna teras angkat ka beuh kidul. Parantos sababaraha meter luntana, di hiji tempat para pangiringna kacapean. Awak-awakna laleuleus taya tangan pangawasa ma’lum parantos mangminggu-minggu maranehna lunta ti karaton Karajaan Sunda-Pajajaran. Ninggali kaayaan kitu sang Prabu surti. Teras anjeunna miwarang ka para pangiringna sapada harita supados reureuh heula kabeneran di eta tempat kaayanna lalinduh ku tatangkalan nu baradag atuh genah tumaninah keur anu reureuh ngailangkeun kacape mah.
Tapi orokaya tumibana ku ngarasa cape kabina-bina para pangiring prabu Siliwangi bet kamalinaan. Teu katohyan ku Sang Prabu pangiringna loba nu leleson kapulesan barang sang Prabu ninggal enggal sang Prabu sasauran bari semu ambek.
“Aeh aeh,…. Naha kalah ka pada kerek!” nguping soanten sang Prabu satengah ambek maranehna geuwat harudang, sarta teras nyiapkaeun deui lalampahannana angkat ngidul ti kajadian harita eta tempat teh disebut Padarek34
Sawatara ti harita nalika rombongan Prabu Siliwangi nuluykeun lalampahannana laju ngidul ngadadak sababaraha urang pangiringna ting galoler kapiuhan kacida reuwasna Prabu Siliwangi nyaksian kajadian kitu, pangiringna siga-siga kasurupan.
“Palangsiang boa-boa ieu tempat teh sanget tur angker, aya anu ngageugeuh rek deleka ngaganggu lalampahan kaula.”
Kitu gerentes manah sang Prabu teras bae anjeunna ngamatkeun ajian panyinglar bari nyabut duhung pusaka luluhurna semu alon. Duhung pusaka dihembatkeun ka payuneunna bari semu diacungkeun. Sakedapan nu ngagaloler kapiuhan teh tingkorejat saladar ti geus kajadian harita eta tempat disebut Goler35
Lalampahan Prabu Siliwangi teu saukur nepi kadinya. Sang Prabu neruskeun tujuannana, ngantunkeun eta tempat nyimpang ka beulah kenca ngajugjug lamping Gunung Cikuray.
Reg, sang Prabu ngarandeg sakedapan. Teras anjeunna ngareretan pangiringna bari pok nyarios.
“Waspada……..waspada……waspada…!”
“Musuh bakal ngabongohan datangna!”
Sasauran kitu margi ku anjeunna tos kajudi Keyan Santang moal lami bakal nyungsi ka tempat eta. Ti kajadian harita eta tempat katelah waspada, malah tug nepi ka kiwari jadi ngaran kampung di suku Gunung Cikuray masih kabawa ka wewengkon Kacamatan Bayongbong36.
Kumargi ngaraoskeun kirang aman sang Prabu mutuskeun deui ngantunkeun eta patempatan lungsur ti lamping muru ngidul. Kira-kira geus kaliwat tilu kilometer anjog ka hiji wewengkon nu rada suni tur matak pibetaheun pikeun ngareureuhkeun kacape. Tapi jauh tina panyangka Sang Prabu leuwih waspada anjeunna gaduh pamadegan yen eta wewengkon parantos remen dianggo lalar liwat ku jalmi-jalmi nu ngadon ka lamping Gunung Cikuray.
Pok sang Prabu sasauran
“Poma, montong rek cicing di wewengkon nu bakal katembong ku musuh!”
Katelah nepikeun ka ayeuna wewengkon eta teh Panembong37
Nalika ngantunkeun eta tempat tos sababaraha kilometer mapay jalan pangangonan nuju ngidul, reg sang Prabu ngarandeg bari pok ngadawuh.
“Paman patih, para mantri, ponggawa katut pangiring sadayana nu masih satia. Sigana mah ayeuna urang geus nepi ka tempat suci, nyaeta kabuyutan. Nam, urang nganjrek heula di dinya eta kabuyutan teh titinggal luluhur kaula.”
Kitu dawuh Prabu Siliwangi bari neuteup ka hiji jalan leutik nu nuju ka lamping Gunung Cikuray beulah kidul. Sakedapan para pangiring Sang Prabu teu lemek teu nyarek estu tumamprak sadaya-daya kana kaputusan rajana. Awahing maranehna geus lila pisan kalunta-lunta bagja taya dikieuna pikeun maranehna nalika sang Prabu mutuskeun nganjrek di eta kabuyutan.
“Din, jigana mah ayeuna waktuna urang reureuh laluasa teh.” Ceuk hiji pangiring ka baturna nu ngaran Udin bari leumpang noyod nuturkeun.
“Enya, kawasna mah. Bieu pan, sang Prabu sidik sasauran nya, Par!” jawab udin ka Gopar baturna nu nyarita tadi.
“Lain Din! Katenjona sang Prabu ti kamari jiga nu ngungun bae nya?”
“Puguh oge, kuring bogaan sangkaan kitu teh. Palangsiang sang Prabu jadi peunggas hareupan nyanghareupan Keyan Santang,” jawab Udin bari leumpang beuki lalaunan.
Sabot dua jalma eta gunem catur, teu kanyahoan ari gantawang teh ti beh tonggoh aya nu ngagorowok semu ambek.
“Hei ! Gofar, Udin! Mandeurikeun maneh lalempang noyod kitu naon maksudna?”
Rencag Gopar jeung Udin gancang laleumpangna nyusul baturna nu geus tiheula. Nalika geus nepi ka patih, pok Gopar nyarita.
“Sadaya-daya Kanjeng Patih, sim abdi sareng pun Udin sanes bade mandeurikaun tunu sejen. Nembe teh eta aya gangguan pun Udin nyalingit patuangan. Milarian pacilingan weleh teu aya.
Gopar ngabohong ka Patih nu ngarasa sieun atuh puguh weh Udin ngarasa teu genah oge hayang seuri pajar nyalingit nyeri bauteung padahal mah teu sing.
“Ngadahar naon atuh maneh, Udin! Jeung deui dimana aya pacilingan tempatna oge hara-hareun da lain pilemburan ieu mah.” Ceuk patih Terongpeot bari mencrong ka Udin.
Ari pun Udin ngan pati ngabetem weh bari tungkul, da puguh teu ngarti pasoalanna jig-jig kana nyeri beuteung. Patih Terongpeot malikkeun awakna teu ngadago jawaban Udin bari ngalengkahkeun duan sukuna ngaburu sang Prabu nu tos tebih angkatna. Dituturkeun ku para mantri, ponggawa katut para pangiring.
Singketna
Jog, bae rombongan sang Prabu anjog ka hiji tempat di suku Gunung Cikuray. Perenahna eta tempat rada lengkob, caraneom, tur lalinduh ku tatangkalan baradag sarupaning tangkal Kiara, caringin jeung lame, oge loba dapuran awi gombong jeung awi tali, eta pisan nu disebu kabuyutan teh. Rombongan Prabu Siliwangi pating kurumuy anjog ka eta kabuyutan. Saenggeus pangiring-pangiringna daratang san Prabu sasauran ka Patihna
“Paman Patih, ayeuna mah prak damelkeun heula di dieu bumi patamon sareng bumi padaleman. Bumi patamon pikeun urang nganjrek sareng tempat tatamu. Ari bumi padaleman keur nyimpen barang-barang pusaka luluhur kaula.
Teras Prabu Siliwangi mere ngaran eta kabuyutan Ciburuy, dingaranan ciburuy patali loba buruy dina solokan nu ngaliwat eta kabuyutan. Tug, nepi ka aeuna solokan eta masih aya tur buruyna ge sok rajeun. Sababaraha poe sanggeus rengse ngawangun bumi patamon jeung padaleman malahan ditambahahan dua wangunan nu rada leutik ti dua wangunan nu tiheula nyaeta leuit jeung saung lisung.
Datang ilapat goreng dina impenan sang Prabu, dina impenanna, netelakeun yen Keyan Santang bakal ngarurug eta kabuyutan. Ku hal eta sang Prabu teras mutuskeun rek ninggalkeun kabuyutan Ciburuy lantaran Keyan Santang bakal datang moal lila deui. Sateuacana lunta ti tempat eta, sang Prabu sasauran ka Patih Terongpeot.
“Paman Patih parentahkeun ka sakumna para pangiring nu masih satia ka kaula geura saringsing pageuh kancing saringset pageuh iket pada-pada iatna yen waktuna ninggalkeun ieu kabuyutan ngajugjug tempat pamungkas hiji leuweung ganggong simagonggong di wewengkon pakidulan Garut, nyaeta leuweung Sancang.”
Kitu cenah ceuk ujaring carita Prabu Siliwangi katut rakyatna nu ngan puluhan jelema lunta ti kabuyutan Ciburuy ngajugjug leuweung Sancang38
Lalampahannana ka Leuweung Sancang ngarupakeun tujuan pamungkas lalakon sang Prabu di alam manusa. samemeh sang Prabu lunta ninggalkeun kabuyutan Ciburuy diparentahkeun ka Patih, para ponggawa katut para pangiring yen pakakas pusaka sarupaning kujang, tombak, trisula, keris-keris, badi, bedog, gobang, peso pangot jeung barang-barang pusaka sejenna kudu ditunda di kabuyutan. Maksud sang prabu disimpen di kabuyutan cenah mah ambeh teu musna tur bakal dikawanoh ku anak incu tur turunannana engkena.
Kocapna Prabu Siliwangi parantos lunta ti kabuyutan Ciburuy wanci manjing ka subuh ngabujeng Leuweung Sancang di sisi laut kidul.
Pindah heula carita
Kocapkeun Keyan Santang jeung wadyabaladna geus nepi ka kabuyutan Ciburu. Najan kasusud eta tempat tapi anjeuna henteu manggihan Prabu Siliwangi nu tos lunta. Nu kasungsi ukur titinggal sang Prabu di eta kabuyutan teh. Keyan Santang mutuskeun reureuh di kabuyutan. Bumi Patamon dieusian diangge panganjrekan. Teras Keyan Santang ngadamel tempat sholat tina batu-batu ipis diamparkeun. Dina amparan batu ipis eta anjeunna sering tafakur tur ngadua ka Allah SWT nyuhunkeun dilungsurkeun taofik tur hidayah ka ramana.39
Salian ti eta Keyan Santang gaduh pirasat yen ramana parantos aya di hiji leuweung gerotan Leuweung Sancang tea. Saparantos kengeng pituduh sang Prabu dimana ayana, Keyan Santang katut wadyabaladna angkat ti kabuyutan Ciburuy ngabujeng Leuweung Sancang.
Dupi Prabu Siliwang sareng pangiringna nalika parantos dugi ka Leuweung Sancang, leuweung geledegan pinuh ku rupa-rupa sasatoan, tur tatangkalan baradag, pok anjeunna sasauran.
“hey, sakabeh rahayat kaula! Lamun aranjeun masih tetep saratia. Tumutkeun pitutur kaula. Ayeuna pisan waktuna urang salin rupa. Poma ulah rek malik, nempo ka tukang ti semet ieu.”
Cenah lamun maraneh malik ka tukang moal panggih jeung rajana, tegesna Prabu Siliwangi. Samemeh salin rupa sang Prabu nyieun kalimah dina hiji tangkal kai diturih ku peso pangot make aksara Sunda buhun, nu unina kieu.
“Kaboa panggih, kaboa mola
Tapak lacak kaula ku anak incu.
Rengse nyieun kalimah eta Prabu Siliwangi salin rupa jadi maung loreng gede pisan para pangiringna sami kabehanna salin rupa jadi maung ngeusian Leuwueng Sancang.
Kocap carita.
Nalika Keyan Santang nepi ka Leuweung Sancang teu aya nu kasampak iwal hiji tangkal kai nu geus ditulisan kalimah ku Prabu Siliwangi tea. Atuh kacida hanjelu tur handeueulna manah Keyan Santang. Sakedapan ngahuleng ngaragameneng bari ngagerentes dina manahna.
“Ehm…. Rama Prabu. Naha nepi ka milih tilem jadi siluman batan kersa lebet Islam. Agama nu nyalametkeun dunya jeung akheratna. Hapunten Ama! Putra sanes maksa mirusa namung ieu mah demi Al-Haq.”
Kitu cenah gerentes hate Keyan Santang nu nuju ngungun paturay jeung Rama dina mangsa pabentar paham saterasna, Keyan Santang mulang deui kalayan nganjrek di hiji tempat suku Gunung Karacak, kalebet wewengkon Kacamatan Karangpawitan dugi ka pupusna kiwari nelah makamna nu disebat makam Sunan Godog Suci.
Kacaritakeun di jaman ka ayeunakeun aya sababaraha urang jelema ngadon moro di Leuweung Sancang. Di Leuweung eta maranehna manggih hiji tangkal kai. Dina eta tanggal kai teh aya kalimah ku aksara Sunda Buhun nu tutulisannana geus ruksak ngan aya hiji kecap nu masih ka baca dina mimiti kalimah nyaeta, kaboa.malahan nelah nepi ka kiwari di leuweung Sancang loba tangkal Kaboa.***


text:
Contoh Naskah Pidato Bahasa Sunda – Pidato dalam bahasa sunda mungkin sulit bagi seorang yang benar-benar bukan asli sunda oleh karena itu kami share mengenai Contoh Naskah Pidato dalam Bahasa Sunda. Langsung saja simak Contoh Pidato dengan bahasa Sunda di bawah ini.
Sagala Nuaya dina pidato ieu mung saukur conto, mangga diedit deui sasuai sareng kaperyogian urang.
Assalamu’alaikum Wr Wb
Hadirin anu ku simkuring dipihormat.,
Kersaning Gusti Nu Maha Suci, urang sadayana tiasa patepung lawung paamprok jonghok dina ieu acara. Mugi ieu acara téh lungsur langsar kalayan kahontal sagala anu dipimaksad. Amin.
Ngadegna sim kuring dina danget ieu payuneun parasepuh miwah paratamu anu sami rawuh, taya sanes seja ngiring jabung tumalampung sabda kumapalang.
Kitu oge bari jeung digedeng ku kendang gede pakauman, dag-gig-dug rasaning ati, rumasa sim kuring mah taya kabisa, sanggem paripaos téa mah étang étang lauk buruk milu mijah. Boga catur gé nu tanpa bukur, ngalantur teu puguh alang ujurna taya pulunganeunana. Nanging sanaos suwung ku pangaweruh suda ku pangabisa, sim kuring baris nyobi ngaguar téma ieu biantara anu unina “Ngaronjatkeun Kareueus Nonoman Kana Basa Sunda”.
Hadirin nu dipihormat, Saparantos sim kuring maluruh sababaraha sumber anu jadi rujukan. Sihoreng geuning, anu utama pikeun para nonoman atanapi generasi muda anu jadi seuweu siwi Pajajaran teh, taya sanes kedah mibanda rasa katineung kana budayana. Ulah nepikeun ka jati kasilih ku junti – mupusti budaya asing bari teu malire budaya urang sorangan. Anu antukna cul dog-dog tinggal igel. Adean ku kuda beureum, ngarasa reueus ku banda meunang nginjeum.
Contoh Naskah Pidato Bahasa Sunda
Sanes hartosna nonoman sunda ulah malire kana budaya deungeun, nanging asa langkung payus saupami weruh kana budaya deungeun teh disarengan ku ngaraksa – ngariksa budayana sorangan. Utamana kana basa sunda anu jadi ciciren bangsa.
Naha basa sunda ciciren bangsa? Rupina basa teh nuduhkeun ciri anu dipibanda ku salahsahiji suku bangsa. Kitu oge bakal disebut sekeseler sunda saupama disarengan ku aya basana.
Asa palangsiang, saupamana dina hiji waktu keur aya di nagara deungeun, heug aya nu naros, kawit ti mana, dijawn teh ”
ti Indonesia”. Indonesiana di mana? Ana dijawab teh “ti Jawa Barat”. Batur teh nanya deui: “Atuh pinter basa Sundana, tiasa abdi ngiring diajar? … Pisakumahaeun teuing erana saupama urang keur di mancanegara diperedih ku batur pikeun ngawanohkeun basa Sunda , … tapi urang teu bisa.
Ngawanohkeun Basa Sunda saleresna mah sanes kanggo para nonoman wungkul, tapi tos kedah diwanohkeun ti kawit balita. Upami di Jawa Barat nya ku Basa Sunda. Basa Sunda salaku basa indung bakal leuwih nyerep ka diri nooman lamun geus dibiasakeun diwanohkeun ti bubudak.
Hadirin anu ku simkuring dipihormat, eta mah sakadar cita-cita simkuring. Da ahirna mah diwangsulkeun deui ka nonoman nyalira. Cindekna mah urang kedah peheuyeuk-heuyeuk leungeun dina ngamumule ngaraksa sareng ngariksa basa katut budaya Sunda. Manawai bahan katampi, hapunten … sanes bade ngabejaan bulu tuur, atanapi mamatahan ngojay ka meri. Ieu mah mungguhing kajurung ku identitas sim kuring salaku nonoman Sunda. Sasieureun-sabeunyeureun bae mah ngiring nyumbang saran.
Manawi bahan katampi, hapunten … sanes bade ngabejaan bulu tuur, atanpi mamatahan ngojay ka meri. Ieu mah mungguhing kajurung ku identitas sim kuring salaku nonoman Sunda. Sasieureun sabeunyeureun bae mah ngiring nyumbang saran. Amit mungkur. Hapunten sakali deui, bilih aya basa anu kirang merenah sumarambah kana manah sareng matak nyelekit kana ati. Mugi agung cukup lumur jembar sihakasima.
Wassalamu’alaikum wr.wb.
Semoga artikel Contoh Naskah Pidato Bahasa Sunda dapat membantu anda dalam mengerjakan tugas atau pekerjaan yang lainya, baca juga artikel mengenai Contoh Naskah Pidato Mengenai Dampak Facebook.


text:
Hipotesa ergodik
Dina fisika jeung termodinamika, hipotesa ergodic nyebutkeun yen, dina periode waktu nu lila, waktu nu dipake dina daerah nu sarua tina phase space microstates mibanda energi nu sarua jeung volume di eta daerah, contona keur sakabeh microstates nu bisa diakses mibanda kamungkinan nu sarua dina periode waktu nu lila. Kasaruaan ieu, bisa disebutkeun yen waktu average sarta average dina susunan statistik mibanda nilai nu sarua.
Teori ergodik ngarupakeun cabang tina matematik nu pakait jeung dinamika sistim nu salaras jeung versi ieu hipotesis, dina bahasa teori ukuran.


text:
Wikipedia:Cara nyieun artikel anyar
Sing saha baé, kaasup anjeun, bisa nulis/ngeusian Wikipédia! Mangga ketikkeun judulna dina kotak di handap, klik "Jieun artikel", lajeng kawitan baé nyerat:
Kaca anyar ditangtukeun ku aya henteuna jujutan kaca. Prinsipna mah, nyieun kaca anyar téh sarua jeung ngédit kaca kosong.
Pikeun hal-hal ngeunaan éditan sacara umum, hususna markup language wikitext, tempo Wikipédia:Cara ngédit kaca.
Léngkah-léngkah nyieun artikel anyar[édit | sunting sumber]
Sangkan leuwih jelas, léngkah-léngkah nyieun artikel anyar bisa ditingali dina Cara Nyieun Artikel Anyar
Nyieun artikel tina URL[édit | sunting sumber]
URL nu patali jeung kaca ramat nu can aya bakal némbongkeun téks nu aya na MediaWiki:Noarticletext.
Kaca ieu mibanda tumbu édit, nu salajengna nujul ka dijieunna kaca dimaksud.
Cara nu gampang pikeun ngahasilkeun URL-na nyaéta ku cara ngaganti bagian tungtung URL ti proyék nu sarua.
Tumbu antarwiki ka kaca nu can aya (teu disarankeun) bakal nujul ka hasil nu sarua.


text:
Sadéwa
Sadéwa atawa Sahadéwa (basa Sansakerta: सहदेव, sahadéva), nyaéta saurang protagonis dina wiracarita Mahabarata. Manéhna nyaéta salah saurang Pandawa, ngan béda jeung Yudistira, Bima, sarta Arjuna manéhna mah nyaéta anakna Déwi Madrim, adina Déwi Kunti. Manéhna nyaéta baraya kembarna Nakula.
Sadéwa pinter dina élmu astronomi beunang bingbingan resi Drona. Sajaba ti eta, manéhna ogé réa pangartina dina hal ngangon sapi. Ku alatan éta manéhna bisa nyamur jadi pangangon waktu di nagri Wirata anu dicaritakeun dina Wirataparwa. Salila nyamur di Karajaan Matsya anu dipingpin ku Raja Wirata, Sadéwa tanggung jawab ngarawat sapi sarta sumpah baris maéhan Raja Gandara, Sangkuni, anu geus ngakaya Sadéwa jeung kulawarga Pandawa séjénna sapanjang hirup. Manéhna hasil nyumponan sumpahna pikeun maéhan Sangkuni dua poé saacan perang Baratayuda lekasan.
Kapribadian[édit | sunting sumber]
Diantara lima Pandawa, Sadéwa anu paling ngora. Cacak kitu, manéhna dianggap salaku nu paling wijaksana di antara maranéhanana. Yudistira malah nyarita yén manéhna leuwih bijak batan Brihaspati, guru para déwa.
Sadéwa nyaéta saurang ahli béntang anu hébat sarta dianggap nyaho kajadian anu baris lumangsung dina Mahabarata tapi manéhna disupata yén lamun manéhna ngabébérkeun naon anu dipikanyahona, sirahna baris beulah. Mangka ti éta, manéhna condong cicingeun dibandingkeun jeung barayana anu séjén.
Jiga Nakula (lanceukna), Sadéwa ogé satria ahli pedang anu hebét. Manéhna ogé ngadahup ka puteri Jarasanda, Raja di Magada.
Turunan[édit | sunting sumber]
Sakumna Pandawa babarengan ngadahup ka Drupadi, sarta Dropadi mere saurang anak ka masing-masing Pandawa. Tina hasil hubunganana jeung Drupadi, Sadéwa ngabogaan anak nu ngaranna Srutakama.
Sajaba ti éta, Sadewa ngabogaan anak nu ngaranna Suhotra ti pamajikan nu lian nyaéta Wijaya.


text:
Taksi
Taksi nya éta angkutan umum nu ngagunakeun mobil keur ngangkut panumpangna.[1]
Sajarah Taksi[édit | sunting sumber]
Mimitina bisnis taksi mekar tina bisnis jasa nyéwakeun karéta kuda nu ukuranna leutik, Hackney Carriage di Paris jeung London dina awal abad ka-17. [2]Taksi modérn mimiti aya ditandaan ku kapanggihna alat ngukur argométer ku Wilhelm Bruhn taun 1891. [2]Gottlieb Daimler dina taun 1897 dikenal minangka jalma nu mekarkeun taksi modérn ku nyieun argométer nu ngarana Daimler Victoria.[2] Dina tanggal 16 Juni 1897, Daim Victoria dikirim ka Friedrich Greiner, pangusaha Stuttgart nu mimiti nyieun pausahaan taksi di dunya kandaraan maké tanaga batré.[2] Pamakéan kandaraan nu maké tanaga bahan bakar minangka taksi aya dina taun 1899 di Paris, 1903 di London jeung 1907 di New York. [2]Taxicab New York diimpor ku Harry N Allen ti Paris sarta manéhna téh jalma kahiji nu ngagunakeun warna konéng dina Taxicab New York ku tinimbangan warna éta nu pangbabarina dipikanyaho di jalan. [2]Taksi terus mekar di abad 20 jeung kamekaranana nambahan dina taun 1940 ku digunakeunana radio komunikasi dua arah salaku instrumén panglengkep dina taksi. [2]Kagunaan radio ieu mantuan pisan komunikasi operator jeung supir dina ngalayanan order palangganna.[2] Dina taun 1980, asup téhnologi komputer nu digunakeun keur alat distribusi order.[2] Ayeuna régulasi taksi nu eusina ngeunaan spésifikasi kandaraan nu bisa digunakeun sarta prosedur-prosedur dasar dina prosés layanan palanggan taksi jadi salah sahiji panitén penting keur pamaréntah dina widang transportasi.[2] Taksi jadi ikon kamekaran kota bisnis jeung pariwisata di dunya.[2]


text:
A. TATA WANGUNAN KECAP
Wangunan Kecap aya 6 rupa, nyaeta:
1. Kecap Asal
Nya eta kecap anu tacan diropea wangunana, atawa kecap weuteuh anu hanteu dirarangken.
Contona : sangu, lumpat, bodas, jelma, juda jrd.
2. Kecap Rundayan
Nya eta kecap anu make rarangken.
3. Kecap Rajekan
Nya eta kecap anu dirucapkeun dua kali atawa leuwih, sabagian atawa sagemblangna, robah sorana atawa hanteu.
Kecap Rajekan aya sababaraha rupa, nya eta :
a. Dwi Purwa
Asal kecapna tina dwi = dua; purwa = mimiti, hartina engang nu mimiti diucapkeun dua kali.
Contona : cabok = cacabok, tajong = tatajong
b. Dwilingga
Nya eta nu dirajek sagemblengna kecap, aya nu robah (dwireka), aya oge anu teu robah sorana (dwimurni), nu dirajek engang panungtungna (Dwisasana).
1) Dwimurni, contona :
a) Nuduhkeun loba : bangku-bangku, jalma-jalma
b) Rupa-rupa, sarua sifatna : amis-amis, pait-pait
c) Lila milampahna : nimbang-nimbang, mikir-mikir
d) Nuduhkeun siga : siku-siku, kuda-kuda
e) Nuduhkeun hanjakal : geulis-geulis, kasep-kasep
2) Dwireka, contona :
a) Nuduhkeun rupa-rupa : unak-anik, tulang-taleng
b)Nuduhkeun lewih ti hiji : jul-jol,cug-ceg,sur-sor
3) Dwisasana, Contona : Pudigdug, pudugdug, cikikik, cakakak
c. Trilingga
Disebut trilingga sabab disebutna tilu kali jeung robah sorana.
Contona : dag-dig-dug, hak-hik-huk, pak-pik-pek
4.Kecap kantetan
Nya eta kecap anu diwangun ku dua kecap atawa leuwih anu di kantetkeun sarta ngendung harti mandiri anu beda jeung unsur – unsur pangwangunan.
Contona : koneng gede, kacang panjang, indung bapa, mata simeuteun, pondok lengkah, kamar mandi, gede huntu
5. Kecap Wancahan
Nya eta kecap anu asalna meunang mondokeun tina sakecap atawa leuwih tapi lain tina kalimah, pangna dipondokeun aya sababaraha sabab :
a) Lantaran deudeuh
Contona : Geulis jadi Iis, neulis, euis
b) Rusuh nyebutna/gancang
Contona : – atuh da jadi atuda, tuda
- matak tea oge jadi taktage
- Ceuk uing oge jadi cekengge
6. Kecap Memet
Nya eta anu asalna tina hiji omongan tuluy dicokot sawatara engangna nu dianggap penting.
Contona : comro, misro, gulamet, sukro
Selain kecap memet aya oge anu disebut kirata nya eta dikira-kira tapi nyata.
Contona : geksor, durcong, guru


text:
(Gending guruh, dituluykeun kana monggawa. Gulang-gulang asup ka pentas, pepeta tuluy kaluar deui. Juru payung asup ka pentas)
Lengser asup ka pentas tuluy ngarajah
Gending Lengser Midang
Rampak Sekar
(Prosesi asup ka pentas, Gending Catrik)
Sanggeus dipapag ku Juru Payung, Kapala Sakola disarengan salah sawios guru istri nu ngawakilan sadaya guru naek/lebet ka pentas dibageakeun ku Lengser. Kapala sakola tuluy ngangkalungkeun manglean kembang ka wawakil siswa
(sapasang wawakil siswa sungke ka Kapala sakola)
Narator
Cunduk waktu numbu catur, nyungsi pasini bihari
Subaya anu ti heula, munggaran jisim wawarti
Seja nyungsi nya pangarti, sangkan ilang nya katuna
Duh ibu punjungeun kalbu, nya Bapa pupujan rasa
Ninggang mangsana ayeuna, seja miang ngudar lengkah
Naratas jalan kabagjan, neda suka muga mulya
Rengse sungkem Kapala Sakola masrahkeun ijasah ka wawakil siswa
Kapala Sakola sasalaman ngawilujengkeun, tuluy kaluar ti panggung dijajap ku Juru Payung
(pager ayu nyawer wawakil siswa, prosesi kaluar ti panggung)
Gending JIRO, pamaen kaluar pentas


text:
Asép Sunandar Sunarya
Asép Sunandar Sunarya (gumelar di Bandung, 3 Séptémber 1955 – pupus di Bandung, 31 Maret 2014 dina yuswa 58 taun) nyaéta salasahiji dalang fénomenal dina wayang golék.
Daptar eusi
Biografi[édit | sunting sumber]
Atikan[édit | sunting sumber]
- 1962 – 1968 : SD Cangkring
- 1968 – 1971 : SMP Pasigaran
- 1972 – 1973 : Atikan Pedalangan di Radio Republik Indonésia (RRI) Bandung
Ngadalang[édit | sunting sumber]
Élmu padalangan bisa kacangking sacara turun tumurun sarta otodidak. Référénsi ngeunaan pewayangan dicokot ti sagala rupa asal di antarana sastra lisan, buku-buku, sarta pergaulan jeung sagala rupa golongan, ku kituna dina saban pagelaran sok adaptasi jeung apresiasi balaréa sarta dina pidanganana sok luyu jeung kamekaran jaman.
Kreasi sarta inovasi anu junun dimekarkeun nyaéta mangrupa carita anu leuwih metot sarta ngahibur. Nyieun wayang-wayang téhnik (buta-buta), anu bisa utah mie sarta getih, sirah peupeus, buta nu panonna bisa ngiceup, jeung sirah anu bisa digerakkeunn, nyieun panah katut busurna, gada anu mimitina ngan dijieun tina kulit ipis dikembangkeun jadi gada anu dijieun tina kai jeung busa.
Yasa jeung karya[édit | sunting sumber]
- 1984 – 2001 : Déwan Pangadeg Yayasan Pedalangan Giri Harja.
- 1975 – kiwari : Dina 1 (hiji) warsih saeutikna 120 kali pintonan, komo ti 1976 tepi ka 1987 mah kungsi ngeusian pintonan wayang golek salila 6 (genep) bulan patuturut.
- 1978 : Jawara Pinilih I Binojakrama sa-Jawa Kulon.
- 1982 : Jawara Pinilih I Binojakrama sa-Jawa Kulon.
- 1985 : Jawara Umum Binojakrama sa-Jawa Kulon.
- 1989 : Datangna ka Amérika dina raraga pintonan wayang golek.
- 1992 : Miluan Festival Wayang (Teater Boneka) di Perancis.
- 1993 : Jadi Dosen Cahara di Institut International de La Marionnette di Charleville Perancis.
- 1994 : Ubeng Éropa dina raraga pementasan wayang golek.
- 1994 – 2004 : Ngeusian Program Acara ASEP SHOW di Télévisi Atikan Indonésia (TPI) kalawan inohongna si Cepot saban bulan Ramadan.
- 2001 : Datangna ka Inggris dina raraga pidangan wayang golek di 12 dayeuh babarengan jeung Asian Music Circuit (AMC).
- 2005 : Ngeusian Program Acara Pementasan Wayang Golek saban peuting minggu di Télévisi Atikan Indonésia (TPI) saloba 36 épisodeu.
Sajaba ti jadi dalang, geus meunang pangajén ti sawatara instansi sarta pangajén anu pangluhurna dibikeun ku Présidén Soeharto nyaéta Tanda Cahara Satyalencana Kabudayaan.


text:
Winnie the pooh
Winnie the Pooh biasana disingget jadi Pooh Bear atawa Edward Bear nya éta karakter fiksi baruang beunang A.A Milne.[1] Buku munggaran ngeunaan baruang ieu medal dina taun 1926 kalawan judul Winnie-the-Pooh.[1] Tuluy buku kaduana dijudulan The House at the Pooh’s Corner nu medal taun 1928.[1]
Buku nu diilustrasi ku E.H Shepard ieu tuluy diadaptasi ku The Walt Disney Company jadi hiji pintonan serial tipi jeung pilem.[2] Di Indonesia sorangan, serial Winnie the Pooh kungsi dipintonkeun dina salasahiji stasion tipi swasta di RCTI.[2]
Asal ngaran Winnie the Pooh[édit | sunting sumber]
Ngaran Winnie asalna tina Winnipeg, baruang hideung Kanada nu dipimilik ku salasahiji tantara, Letnan Harry Colebourne.[2] Nalika pasukan Colebourne rék perang di Paris, Colebourne masrahkeun Winnie ka London Zoo.[2] Di ieu kebon binatang, Winnie panggih jeung Christhoper Robin.[2] Saking ku nyaahna ka Winnie, Robin méré ngaran bonékana “Winnie”. [2]
Pilem Winnie the Pooh[édit | sunting sumber]
Tanggal 4 Pebruari 1966, pintonan animasi Winnie the Pooh produksi Walt Disney mimiti dipintonkeun.[2] Dina animasi nu dijudulan Winnie the pooh and the Honey Tree ieu, nyaritakeun ngeunaan lalampahan Pooh nalika moro madu.[2] Carita-caritana nu basajan kalawan karakter nu pikageugeuteun ngabalukarkeun Pooh dipikaresep ku barudak leutik.[2]
Tanggal 20 Desember 1968, Walt Disney nyieun deui animasi Pooh kalawan judul Winnie the Pooh and Blustery Day nu dilélér Academy Award tuluy dirilis jadi pilem The Horse in the Gray Flanel Suit.[2]
Salian ti éta, aya ogé pilem-pilem lianna kayaning The Many Adventures of Winnie the Pooh (1977), The Tigger Movie (2000), Piglet’s Big Movie (2003), Pooh’s Heffalump Movie (2005).[2] Pilem nu panganyarna bakal dirilis ku The Walt Disney Company dina taun 2011 kalawan judul Winnie the Pooh.[2]


text:
Kaulinan
Kaulinan nyaeta kagiatan rekreasi nu digawekeun ku saurang pamaen atawa leuwih, dina harti a) usaha pamaen keur meunangkeun kaulinan jeung b) sababaraha aturan ngeunaan naon anu bisa dipigawe ku pamaenna. Kaulinan dimaénkeun utamana keur karesep atawa kasenangan. Kaulinan téh sipatna global, hartina méh aya di unggal nagara di sakuliah dunya. Wangunna aya anu modéren aya ogé anu tradisional. Kaulinan bisa oge saurang pamaen ulin nyorangan, tapi leuwih ilahar ngarupakeun kompetisi antara dua urang atawa leuwih. Lamun ngalakukeun hal anu di saluareun aturan, éta téh mangrupa palanggaran atawa kalicikan.
Filsuf David Kelley, dina karya populérna The Art of Reasoning, ngadéfinisikeun konsép “kaulinan” minangka “hiji wangun rékréasi anu diwangun ku saperangkat aturan anu nangtukeun objék anu rék dihontal kalawan make cara-cara anu diijinan pikeun ngahontal éta.” Ieu ngawengku réa conto kaulinan, tapi teu cukup luyu kana kaulinan peperangan jeung olah raga anu sering dilakukeun lain keur hiburan tapi keur ngawangun kaparigelan pikeun dipaké deui engkéna. Dina Philosophical Investigation, filsuf Ludwig Wittgensein boga sawangan yén konép “kaulinan” téh teu bsia dikandung ku définisi tunggal, tapi kaulinan téh kudu disawang minangka rangkay définisi anu boga “kamiripan kulawarga” nu hiji jeung nu séjénna.
Sapanjang sajarah manusa, kaulinan dipaké pikeun ngahibur diri sorangan jeung ogé pikeun jalma séjénna kalawan aya rupa-rupa variasi kaulinan. Réa widang téknis anu sering dilarapkeun pikeun diajar kaulinan téh, kaasup probabilitas, statistik, ékonomi, étnomatématika, jeung téori kaulinan.
ethnomathematics, and game theory.
Kaulinan Budak Sunda[édit | sunting sumber]
Pikeun urang Sunda ti baheula geus dipikawanoh kaulinan budak tradisional.Ieu kaulinan téh sumebar di wunggal wewengkon Sunda (Jawa Barat jeung Banten). Réréana kaulinan budak téh dilakukeun di kampung-kampung anu masih kénéh mibanda lahan anu lega. Sanajan kitu, sok kapanggih kénéh kaulinan anu dilakukeun di pakotaan.
Sababraha kaulinan budak anu umum dipikawanoh téh di antarana pérépét jéngkol, oray-orayan, cingciripit, kaléci, béklen, jeung galah asin.
Rupa-rupa Kaulinan di Luar Nagri[édit | sunting sumber]
- Alternate Reality Game
- Board games
- Car games
- Card games
- Casino games
- Children's games
- Clapping games
- Computer games or Dojin games
- Counting-out games
- Dice games
- Drinking games
- Educational games
- Game shows
- Games of chance
- Games of logic
- Games of physical activity
- Games of physical skill
- Games of skill
- Games of strategy
- Games of status
- Group-dynamic games
- Guessing games
- Internet games
- Letter games
- Mathematical games
- Online skill-based games
- Open gaming
- Party games
- Pencil and paper games
- Play by mail games
- Political games
- Puzzles
- Quiz
- Role-playing games, MMORPGs
- Singing games
- Spoken games
- String games
- Table-top games
- Tile-based games
- Traditional games
- Unclassified games
- Video games
- Word games
See also[édit | sunting sumber]
- List of game manufacturers
- List of game topics
- Game classification
- Game semantics
- Game theory
- Play
- Toy
External link[édit | sunting sumber]
- Open-Site Games - Encyclopedia of games and game information, including video games and gambling
- Free Flash Games - Sample Games to support wikipedia.
- Onyet Oyag Game tatakrama basa Sunda.
- Ngalagena Game aksara Sunda.
- Waditra Game tangganada waditra Sunda.
- Facebook Sunda Aplikasi basa Sunda pikeun Facebook.


text:
Indonésia
Républik Indonésia (RI) nya éta hiji nagara di Asia Tenggara, nu diliwatan ku gurat khatulistiwa jeung aya di antara Buana Asia jeung Australia sarta antara Samudra Pasifik jeung Samudra Hindia. Indonésia mangrupa nagara kapuloan nu panggedéna sadunya, diwangun ku 13.487 pulo,[6][7] ku kituna disebut ogé Nusantara ("pulo luar", Jawa dianggap salaku puseurna).[8] Kalawan populasi kira-kira 222 yuta jiwa dina taun 2006,[9] Indonésia mangrupa nagara nu populasina panglobana kaopat sadunya sarta nagara populasi pangagem Islam nu apnglobana sadunya, sanajan resmina, Indonésia sanés nagara Islam. Wangun pamaréntahan Indonésia nyaéta républik, kalawan Déwan Perwakilan Rakyat, Déwan Perwakilan Daérah, jeung Présidén nu dipilih langsung ku wargina. Ibu kota Indonésia nyaéta Jakarta. Indonésia wawatesan jeung Malaysia di Pulo Kalimantan, Papua Nugini di Pulo Papua, sarta jeung Timor Lésté di Pulo Timor. Indonésia mangrupa anggota ti PBB sarta sahiji-hijina anggota PBB nu pernah kaluar ti organisasi éta. Salian ti éta, Indonésia ogé mangrupa anggota ti ASEAN, APEC, OSI, G-20.
Daptar eusi
- 1 Ngaran
- 2 Sajarah
- 3 Pulitik jeung pamaréntahan
- 4 Babagian administratif
- 5 Propinsi
- 6 Géografi
- 7 Atikan
- 8 Ékonomi
- 9 Démografi
- 10 Ageman
- 11 Basa
- 12 Kabudayaan
- 13 Lingkungan hirup
- 14 Tingali ogé
- 15 Rujukan
- 16 Tumbu kaluar
Ngaran[édit | sunting sumber]
Kecap "Indonésia" asalna tina kecap Basa Latin nya éta Indus nu hartina "Hindia" sarta kecap Basa Yunani nesos nu hartina "pulo".[10] Jadina, kecap Indonésia hartina wewengkon Hindia kapuloan, atanapi kapuloan nu aya di Hindia, nu nunjukkeun yén ngaran ieu geus aya saméméh Indonésia janten nagara daulat.[11] Dina taun 1850, George Earl, saurnag etnolog Inggris, awalna ngusulkeun sesebutan Indunesia jeung Malayunesia kanggo urang pangeusi "Kapuloan Hindia atanapi Kapuloan Melayu".[12] Murid Earl, James Richardson Logan, nganggo kecap Indonésia salaku sinonim ti Kapuloan India.[13] Tapi, panulisan akademik Walanda di média Hindia-Walanda teu maké kecap Indonésia, tapi Kapuloan Melayu (Maleische Archipel); Hindia Wétan Walanda (Nederlandsch Oost Indië), atanapi Hindia (Indië); Wétan (de Oost); sarta Insulinde (istilah ieu dipikawanohkeun taun 1860 dina novel Max Havelaar (1859), beunangna Multatuli, ngeunaan kritik kana kolonialisme Walanda).[8]
Saprak taun 1900, ngaran Indonésia jadi leuwih ilahar dina lingkungan akademik di luareun Walanda, sarta golongan nasionalis Indonésia ngagunakeunana dina widang pulitik.[8] Adolf Bastian ti Universitas Bérlin ngawanohkeun ngaran ieu dina buku Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894. Pelajar Indonésia kahiji anu maké ngaran ieu nya éta Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara), nalika anjeunna ngawangun kantor warta di Walanda nu ngaranna Indonesisch Pers Bureau dina taun 1913.[11]
Sajarah[édit | sunting sumber]
Sajarah awal[édit | sunting sumber]
Titinggal fosil-fosil Homo erectus, nu ku antropolog ogé dilandi "Manusa Jawa", mawa pamadegan yén kapuloan Indonésia geus dieusian antara 2 yuta nepi ka 500.000 taun kaliwat.[14] Bangsa Austronésia, nu ayeuna mangrupa mayoritas pangeusi Indonésia, pindah ka Asia Tenggara ti Formosa. Maranéhna nepi disawang dina taun 2000 SM, sarta ngabalukarkeun Bangsa Mélanésia nu geus aya saméméhna kagigirkeun ka wewengkon nu jauh di beulah wétan.[15] Kaayaan nu cocog pikeun tatanén, sarta pangawasaan kaahlian melak paré kira-kira saprak abad ka-8 SM,[16] nyababkeun lobana désa, kota, jeung karajaan-karajaan leutik tumuwuh jeung mekar dina abad ka-1 M. Salian ti éta, Indonésia nu aya di jalur perdagangan laut internasional jeung antar pulo, geus jadi jalur palayaran antara India jeung Cina dina sababaraha abad.[17] Sajarah Indonésia salajengna miboga loba pangaruh ti kagiatan perdagangan éta.[18]
Ti pangaruh agama Hindu jeung Buddha, sababaraha karajaan tumuwuh di pulo Kalimantan, Sumatra, jeung Jawa saprak abad ka-4 nepi ka abad ka-14. Kutai, nya éta karajaan nu pangkolotna di Indoensia nu ngadeg dina abad ka-4 di hulu Walungan Mahakam, Kalimantan Wétan. Di wewengkon kulon Pulo Jawa, dina abad ka-4 nepi ka ka-7 M aya Karajaan Tarumanagara. Dina abad ka-7 aya Karajaan Malayu nu puseurna di Jambi, Sumatra. Sriwijaya ngéléhkeun Malayu sarta kaluar salaku karajaan maritim nu pangkuatna di wewengkon Nusantara. Wewengkon kakawasaannana ngawengku Sumatra, Jawa, samenanjung Melayu, sakaligus ngawasaan perdagangan di Selat Malaka, Selat Sunda, sarta Laut Cina Kidul.[19] Kadatangan padagang-padagang Arab jeung Pérsia liwat Gujarat, India, tuluy mawa agama Islam. Samudera Pasai nu ngadeg dina taun 1267, mangrupa karajaan Islam kahiji di Indonésia.
Panjajahan[édit | sunting sumber]
Indonésia ogé mangrupa nagara nu dijajah ku loba nagara. Ieu di handap nya éta sababaraha nagara nu kungsi ngaéréh atawa ngajajah sakabéh atawa sabagéan wewengkon Indonésia.
- Portugal (1509-1595)
- Spanyol (1521-1692)
- Walanda
- Perancis, sacara teu langsung ngawasaan Jawa dina jaman 1806-1811 lantaran Karajaan Walanda keur éta taluk kana Perancis. Basa Louis Bonaparte, adina Napoleon Bonaparte, naik takhta Belanda pada tahun 1806, ku kituna otomatis jajahan Walanda pindah ka Perancis. Periode ieu lumangsung dina mangsa pamaréntahan Gubernur Jenderal Herman Willem Daendels di taun 1808-1811. Dipungkas taun 1811 nalika Inggris ngéléhkeun kakuatan Walanda-Perancis di pulo Jawa.
- Inggris 1811, saprak Kapitulasi Tungtang ditandatanganan nu salah sahiji eusina nya éta Pulo Jawa dibéré ti Walanda ka Inggris. Dina taun 1814 dilaksanakeun Konvénsi London nu eusina pamaréntah Walanda balik deui nyekel kakawasaan kana wewengkon jajahan Inggris di Indonésia. Dina taun 1816, pamaréntahan Inggris di Indonésia sacara resmi réngsé.
- Jepang 1942 nepi ka 1945, ku sabab éléhna Jepang ti pihak sakutu dina Perang Dunya II.
Nalika urang éropa daratang dina awal abad ka-16, maranéhna manggih sababraha karajaan nu gampang diéléhkeun pikeun ngawasaan perdagangan rempah-rempah. Portugis mimitina nepi di 2 palabuan Karajaan Sunda nya éta Banten jeung Sunda Kalapa, tapi bisa ditundung jeung teras pindah ka wétan ngawasaan Maluku. Dina abad ka-17, Walanda ngéléhkeun Britania Raya jeung Portugal (iwal di Timor Portugis). Sarta dina jaman ieu ogé asup ageman Kristen ka Indonésia salaku salah sahiji tujuan imperialisme lawas nu kawanoh salaku 3G, nyaéta Gold, Glory, and Gospel atanapi "Emas, Kajayaan, jeung Ageman".[20] Walanda ngawasaan Indonésia salaku wewengkon jajahan nepi ka Perang Dunya II. Kahijina ku VOC, tapi tuluy langsung ku pamaréntah Walanda saprak awal abad ka-19.
Dina sistim Cultuurstelsel (Sistem Pamelakan) dina abad ka-19, kebon-kebon garedé sarta pelak paksa dilaksanakeun di Jawa, nu nyababkeun kauntungan pikeun Walanda nu teu bisa dihasilkeun ku VOC. Dina jaman pamaréntahan panjajahan nu leuwih bébas sanggeus 1870, sistim ieu dihapus. Sanggeus 1901 pihak Walanda ngawanohkeun Kawijakan étis,[21] nu ngawengku parobahan pulitik nu tangtu sarta invéstasi nu leuwih gedé di Hindia-Walanda.
Dina jaman Perang Dunya II, nalika Walanda dijajah ku Jérman, Jepang ngawasaan Indonésia. Indonésia dipimilik dina taun 1942, Jepang ningali yén para pajoang Indonésia mangrupa réncang perdagangan nu kooperatif jeung bisa milu jadi prajurit upama diperlukeun. Sukarno, Mohammad Hatta, KH. Mas Mansur, jeung Ki Hajar Dewantara dibéré panghargaan ku Kaisar Jepang dina taun 1943.
Indonésia merdika[édit | sunting sumber]
Dina Maret 1945, Jepang ngawangun hiji komite pikeun kamerdikaan Indonésia. Sanggeus Perang Pasifik réngsé dina taun 1945, dina tekenan organisasi nonoman, Soekarno-Hatta ngadéklarasikeun kamerdikaan Indonésia dina 17 Agustus 1945. Sukarno janten Présidén Indonésia, sarta Mohammad Hatta janten Wakil Présidén Indonésia. Dina usaha ngawaasaan deui Indonésia, Walanda ngirimkeun pasukanna.
Usaha-usaha ngalawan pergerakan kamerdikaan Indonésia ieu tuluy dipikawanoh ku Walanda salaku 'aksi kapulisian' (Politionele Actie), atanapi ku Indonésia salaku 'Agrési Militér'.[22] Walanda ahirna ngaku kamerdikaan Indonésia dina 27 Désémber 1949 salaku nagara féderal nu disebut Républik Indonésia Sarikat sanggeus aya tekenan ti kalangan internasional, utamana Amérika Sarikat. Mosi Integral Natsir dina 17 Agustus 1950, ngahudangkeun balikna Negara Kesatuan Républik Indonésia sarta ngabubarkeun Républik Indonésia Sarikat.
Dina jaman 1950-an jeung 1960-an, pamaréntahan Sukarno milu sakaligus naratas gerakan non-blok awalna, tapi tujuanna sangkan leuwih deukeut jeung blok sosialis, saperti Républik Rahayat Cina jeung Yugoslavia. Taun 1960-an minangka saksi ayana konfrontasi militér jeung Malaysia ("Konfrontasi"),[23] sarta kateupuasan kana héséna ékonomi. Salajengna dina 1965 aya kajadian G30S nu nyababkeun maotna 6 jendral sarta sababaraha perwira tengah lianna. Kaluar kakiatan anyar nu dilandi Orde Baru (Orde Énggal) nu nuduh Partéy Komunis Indonésia salaku dalang kajadian jeung boga maksud ngaléngsérkeun pamaréntahan nu keur aya sarta ngarobah dasar nagara kana paham sosialis-komunis. Tuduhan ieu sakaligus dijadikeun alesan pikeun ngaganti pamaréntahan saméméhna dina paréntah Sukarno kana pamaréntahan nu anyar.
Jendral Soeharto janten Péesidén Indonésia dina taun 1967 maké alesan pikeun ngamankeun nagara tina bahya komunisme. Ratusan rébu warga Indonésia nu dianggap milu pihak komunis ditelasan, samentawis raloba warga Indonésia nu keur aya di luar nagri, teu wanieun mulih ka Indonésia, sarta teras dicabut kawarganagaraanna. Jaman kakawasaan Soeharto dilandi Orde Énggal sarta jaman pamaréntahan Sukarno disebut Orde Lawas.
Soeharto migunakeun ékonomi néoliberal sarta hasil ngadatangkeun raloba invéstasi luar nagri asup ka Indonésia sarta ngahasilkeun pamekaran ékonomi nu gedé, sanajan teu rata. Dina awal rézim Orde Énggal, kawijakan ékomomi Indonésia disusun ku sababaraha urang ékonom lulusan Universitas California, Berkeley, nu dilandi "Mafia Berkeley".[24] Soeharto ahirna dipaksa léngsér ti jabatanna ku aksi démonstrasi sarta kaayaan ékonomi nagara nu goréng dina taun 1998.
Sanggeus léngsérna Suharto, saprak 1998 nepi ka 2001, Indonésia miboga tilu présidén: Bacharuddin Jusuf Habibie, Abdurrahman Wahid, sareng Megawati Sukarnoputri. Dina taun 2004, diayakeun pamilihan umum hiji poé nu panggedéna sadunya[25] sarta Susilo Bambang Yudhoyono kapilih salaku présidén.
Sababaraha wewengkon Indonésia ngusahakeun pikeun misahkeun manéh, saperti Papua Kulon jeung Maluku Kidul. Timor Wétan resmi misah ti Indonésia dina taun 1999 sanggeus 3 taun dina administrasi PBB, jadi nagara Timor Lésté.
Dina Désémber 2004 jeung Maret 2005, di wewengkon Acéh sarta Nias ngalaman lini nu nelasan rébuan jiwa. (Tingali Lini Samudra Hindia 2004 jeung Lini Sumatra Maret 2005.) Kajadian ieu disusul ku lini di Yogyakarta jeung sunami di wewengkon Basisir Pangandaran dina taun 2006, sarta caah leutak di Sidoarjo saprak taun 2006.
Pulitik jeung pamaréntahan[édit | sunting sumber]
Indonésia miboga pamaréntahan républik démokrasi présidénsial multipartéy. Sistim pulitik Indonésia didasarkeun kana Trias Politika: législatif, éksekutif, jeung yudikatif.
Kakawasaan législatif dibogaan ku Majelis Permusyawaratan Rahayat (MPR). MPR Indonésia pernah jadi lembaga nagara pangluhurna sarta mangrupa hiji kamar (unikameral), tapi sanggeus améndmén ka-4 UUD Indonésia MPR sanés lembaga nu pangluhurna deui, sarta komposisi kaanggotaanna ogé robah. Saprak 2004, MPR miboga sistim parlemén dua kamar (bikameral) nu disusun ku 560 anggota Déwan Perwakilan Rahayat Indonésia (DPR) nu pajabatna ti jalur partéy pulitik, sarta ditambih ku 132 anggota Déwan Perwakilan Daérah Indonésia (DPD) nu minangka wakil propinsi ti jalur indepénden.[26] Anggota DPR jeung DPD dipilih langsung ku rahayat dina pamilihan umum législatif sarta diangkat pikeun masa jabatan lima taun.
Lembaga éksekutif museur kana présidén, wakil présidén, jeung kabinét. Kabinét di Indonésia mangrupa kabinét présidénsial jadina mentri mibanda tanggung jawab ka présidén.
Lembaga yudikatif dilaksanakeun ku Mahkamah Agung, Komisi Yudisial, jeung Mahkamah Konstitusi. Tapi Kamentrian Hukum jeung Hak Asasi Manusa tetep aya.
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Indonésia ayeuna miboga 34 propinsi, 5 propinsi miboga status husus. Propinsi dibagi kana kabupatén jeung kotamadya nu dibagi deui kana kacamatan. Babagian administratifna lanjut deui nepi ka bagian nu pangleutikna nyaéta Rukun Tatangga (RT) nu mangrupa daérah tingkat ka-6.
Unggal propinsi miboga DPRD Propinsi salaku badan législatif wewengkon sareng gubernur salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Unggal kabupatén miboga DPRD Kabupatén salakeun badan législatif wewengkon sareng bupati salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Unggal kotamadya miboga DPRD Kotamadya salaku badan législatif wewengkon sareng walikota salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Sadayana, dipilih langsung ku rahayat langku pamilihan umum. Tapi di Jakarta (Wewengkon Husus Ibu Kota Jakarta) teu aya DPRD Kabupatén atanpai Kotamadya, ku sabab Kabupatén Administrasi jeung Kota Administrasi di Jakarta sanés wewengkon otonom.[27]
Propinsi Acéh, Daérah Husus Yogyakarta, Papua Kulon, jeung Papua miboga hak husus sarta tingkat otonomi nu leuwih luhur ti propinsi nu lian. Misalna, Acéh boga hak pikeun nagntukeun sistim hukumna sorangan; dina taun 2003, Acéh mimiti maké hukum Syariah.[28] Yogyakarta miboga status daérah husus salaku pangakuan kana pentingna Yogyakarta dina ngarojong Indonésia nalika Révolusi.[29] Propinsi Papua (baheulana disebut Irian Jaya), miboga status otonomi husus taun 2001.[30] DKI Jakarta mangrupa wewengkon husus ibu kota nagara. Timor Portugis digabungkeun ka wewengkon Indonésia minangka propinsi Timor Wétan dina 1979–1999, nu teras misahkeun manéh liwat réferéndum jadi nagara merdika, Timor Lésté.[31]
Propinsi[édit | sunting sumber]
Géografi[édit | sunting sumber]
Indonésia mangrupa nagara kapuloan di Asia Tenggara[32] nu miboga 17.504 pulo, kalawan kirang-langkung 6.000 pulo heunteu dieusian[33][34], nu nyebar di wewengkon khatulistiwa, kira-kira ti 95°BW - 141°45'BW sarta aya di antara 2 buana nyaéta Asia jeung Australia/Oséania.
Atikan[édit | sunting sumber]
Dumasar kana undang-undang di Indonésia, pamaréntah puseur jeung daérah miboga anggaran atikan 20% ti anggaran nagara jeung anggaran daérah salian ti upah guru jeung biaya kadinasan. Tapi dina taun 2007, dana nu disadiakeun karak 17,2 %[35].
Ékonomi[édit | sunting sumber]
Sistim ékonomi Indonésia awalna dirojong ku ayana Oeang Repoeblik Indonesia (ORI) minangka mata uang kahiji Indonésia, nu sanggeusna ganti jadi Rupiah.
Dina jaman pamaréntahan Orde Lawas, Indonésia heunteu sapinuhna migunakeun sistim ékonomi kapitalisme, tapi dicampurkeun jeung sistim nasionalisme ékonomi. Pamaréntah nu masih anyar, raloba milu kana produksi nu boga pangaruh ka masarakat, ditambah ku kaayaan pulitik, nyababkeun ayana kateustabilan ékonomi nagara.[36]
Pamaréntahan Orde Énggal geura maké disiplin ékonomi pikeun neken inflasi, stabilisasi mata uang, pangaturan tambut luar nagri, sarta ngondang investasi asing.[36] Dina jaman 1970-an, harga minyak bumi nu naék nyababkeun naékna angka ékspor sarta tingkat tumbuh ékonomi rarata nu luhur saloba 7% antara taun 1968 nepi ka 1981.[36] Parobahan ékonomi salajengna dina jaman 1980-an, saperti dérégulasi kauangan jeung déflasi,[36] teras ngalirkeun invéstasi asing ka Indonésia hususna dina industri-industri nu ngarah ka ékspor antara 1989 nepi ka 1997[37] Ékonomi Indonésia ngalaman kamunduran dina ahir 1990-an ku sabab krisis ékonomi di raloba wewengkon Asia keur éta,[38] nu dibarengan ku réngséna pamaréntahan Orde Énggal sarta mundurna Soeharto salaku présidén dina 21 Méi 1998.
Pertumbuhan PDB Indonésia dina 2004 jeung 2005 leuwih ti 5%.[39] Tapi, akibatna heunteu boga pangaruh loba dina tingkat pangangguran, nyaéta 9,75%.[40][41] Perkiraan taun 2006, 17,8% masarakat hirup di handapeun gurat kamiskinan, sarta aya 49,0% masarakat hirup kalawan panghasilan kirang ti AS$ 2 sapoé.[42]
Sumber daya alam[édit | sunting sumber]
Indonésia miboga raloba sumber daya alam saperti minyak bumi, timah, gas alam, nikel, kai, bauksit, taneuh subur, batu bara, emas, jeung pérak kalawan babagian lemah tatanén 10%, perkebonan 7%, tegalan 7%, leuweung 62%, sarta lianna 14% kalawan wewengkon irigasi 45.970 km²[43]
Hasil tatanén nu utama saperti béas, entéh, kopi, rempah-rempah, jeung karét.[44] Widang jasa mangrupa panyumbang PDB nu panggedéna, nyaéta 45,3% dina PDB 2005. Industri 40,7%, sareng tatanén 14,0%.[45] Sanajan kitu, widang tatanén miboga pagawé nu leuwih loba ti widan séjénna, nyaéta 44,3% ti 95 yuta jiwa. Widang jasa 36,9%, sarta widang industri 18,8%.[46]
Sanajan kitu, lembaga Transparency International nempatkeun Indonésia di paringkat ka-143 ti 180 nagara dina Indéks Persépsi Korupsi taun 2007.[47]
Démografi[édit | sunting sumber]
Dumasar kana sénsus populasi taun 2000, Indonésia miboga kirang-langkungna 206 yuta jiwa,[48] sarta diperkirakeun taun 2006 miboga 222 yuta jiwa.[9] 130 yuta (leuwih ti 50%) ngeusian Pulo Jawa nu mangrupa pulo nu panglobana pangeusina sakaligus pulo tempatna ibu kota Jakarta.[49] Kalobaannana urang Indonésia mangrupa Urang Austronésia, sarta aya ogé kelompok urang Mélanésia, Polinésia, jeung Mikronésia utamina di Indonésia beulah wétan. Aya ogé urang nu asalna ti luar nagri saperti étnis Tionghoa, India, jeung Arab. Indonésia miboga kira-kira 4 yuta populasi urang Tionghoa.[50]
Ageman[édit | sunting sumber]
Islam mangrupa agama mayoritas nu pangagemna saloba kira-kira 85,2% urang Indonésia, nu nyababkeun Indonésia salaku nagara kalawan populasi muslim nu panglobana sadunya.[44] Umat lian saperti Kristen Protéstan (8,9%), Kristen Katolik (3%), Hindu (1,8%), Buddha (0,8%), jeung sajabana (0,3%). Pamaréntah Indonésia ogé sacara resmi ngakuan agama Konghucu.[51]
Basa[édit | sunting sumber]
Indonésia miboga basa Indonésia salaku basa kahijian jeung basa nasional. Indonésia ogé kaasup salah sahiji nagara di dunya nu panglobana basana.[52] Raloba basa, miboga rébuan panyatur tapi kaayaanna kaancem ku sabab generasi ngorana teu nyaturkeunana deui, sarta para panyatur pindah ka basa nasional.[53]
Kabudayaan[édit | sunting sumber]
Péntas[édit | sunting sumber]
Indonésia miboga kira-kira 300 kelompok étnis nu boga rupa-rupa warisan budaya nu mekar sairing jaman, nu ogé dipangaruhan ku kabudayaan India, Arab, Cina, Éropa, sarta kaasup ogé budaya sorangan, Melayu. Saperti kasenian wayang ti wewengkon Jawa jeung Bali nu midangkeun carita-carita mitologi Hindu kawas Ramayana jeung Baratayuda, ogé carita-carita adaptasi kaayaan modéren. Aya ogé kasenian tarian contona ti Sumatra saperti tari Ratéb Meuseukat jeung tari Seudati ti Acéh. Aya ogé seni sisindiran, gurindam, jeung sajabana ti raloba wewengkon misalna Melayu.
Busana[édit | sunting sumber]
Salah sahiji budaya pakéan ti Indonésia nyaéta batik. Sababaraha wewengkon nu katelah ti industri batikna saperti Yogyakarta, Surakarta, Cirebon, Pandeglang, Garut, Tasikmalaya, jeung Pekalongan. Busana lian ti wewengkon Indonésia saperti baju kurung jeung songkétna ti Sumatra Kulon (Minangkabau), kaén ulos ti Sumatra Kalér (Batak), kabaya, baju bodo ti Sulawesi Kidul, koteka ti Papua, jeung sajabana.
Olahraga[édit | sunting sumber]
Olahraga nu populér di Indonésia utamina badminton jeung maén bal. Olahraga tradisional saperti takraw jeung karapan sapi. Pasanggiri adu tempur contona caci di Florés, sarta pasola di Sumba. Olahraga béla diri nu populér di Indonésia misalna saperti pencak silat.
Musik[édit | sunting sumber]
Raloba wewengkon Indonésia miboga musik tradisionalna sorangan. Aya ogé musik tradisional campuran saperti keroncong nu dipangaruhan ku Portugis di wewengkon Tugu, Jakarta,[54]. Msik Indonésia lianna saperti dangdut nyaéta musik aliran Melayu modéren nu dipangaruhan ku musik India.
Alat musik tradisional Indonésia di antarana:
- Angklung
- Bendé
- Calung
- Degung/Gamelan
- Gandang Tabuik
- Gendang Bali
- Gondang Batak
- Gong Kemada
- Gong Lambus
- Jidor
- Kacapi Suling
- Kulcapi Batak
- Kendang Jawa
- Kenong
- Kulintang
- Rebab
- Rebana
- Saluang
- Saron
- Sasando
- Serunai
- Seurune Kale
- Suling Lembang
- Sulim Batak
- Suling Sunda
- Talempong
- Tanggetong
- Tifa, dan sebagainya
Kulinér[édit | sunting sumber]
Sangu mangrupa kadaharan utama di kalolobaan wewengkon Indonésia. Sambel, saté, baso, soto, jeung sangu goréng nyaéta sababraha conto kadaharan masarakat Indonésia.[55]
Sinema[édit | sunting sumber]
Pilem kahiji nu diproduksi di nusantara nyaéta pilem taun 1926 kalawan judul Loetoeng Kasaroeng nu dijieun ku sutradara Walanda, G. Kruger jeung L. Heuveldorp, dina jaman Hindia Walanda. Pilem ieu dijieun ku Pausahaan Pilem Jawa NV di Bandung sarta diputer kahiji kalina dina 31 Désémber 1926 di téater Elite and Majestic, Bandung. Popularitas industri pilem Indonésia muncak dina jaman 1980-an sarta diputer di raloba bioskop di Indonésia,[56]. Antawis 2000 nepi ka 2005, jumlah pilem Indonésia nu dirilis unggal taunna teras ningkatan.[56] Pilem Laskar Pelangi (2008) mangrupa pilem kalawan pamasukan anu panglobana sapanjang sajarah pilem di Indonésia nepi ka danget ieu.
Kasusastraan[édit | sunting sumber]
Figur penting dina sastra modéren Indonésia saperti panulis Walanda Multatuli nu méré kritikan kana kalakuan Walanda ka Indonésia dina jaman panjajahan Walanda; Muhammad Yamin jeung Hamka nu mangrupa panulis sarta pulitisi pra-kamerdikaan;[57] sarta Pramoedya Ananta Toer, panulis novel Indonésia nu kakoncara.[58] Salah sahiji conto panulis puisi Indonésia misalna Chairil Anwar. Raloba urang Indonésia miboga tradisi lisan nu kiat, nu ngarojong dina nerangkeun sarta ngamumulé kaayaan budayana.[59]
Lingkungan hirup[édit | sunting sumber]
Wewengkon Indonésia miboga raloba rupa-rupa mahluk hirup. Ku kituna ku sababaraha sumber nyebatkeun yén wewengkon lingkungan Indonésia mangrupa "Mega biodiversity" atanapi "anéka rupa mahluk hirup nu loba"[60][61]. Rupa-rupa mahluk hirup Indonésia aya di paringkat ka-3 sadunya sanggeus Brasil jeung Républik Démokratik Kongo.[62]
Sanajan kitu, Guinness World Records dina taun 2008 pernah nyutat rékor Indonésia salaku nagara nu panggancangna ruksak leuweungna sadunya. Unggal taunna, Indonésia dituar leuweungna saluas +1,8 yuta hektar. Karuksakan ieu aya di wewengkon hulu/jero leuweung (hutan) nu ngaruksak ogé wewengkon di hilir (basisir).[63]
Tingali ogé[édit | sunting sumber]
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Undang-Undang Dasar Negara Republik Indonesia Tahun 1945, Pasal 36
- ↑ Jam penduduk Indonesia
- ↑ "Hasil Sensus Penduduk 2010 Data Agregrat per Provinsi" (PDF). Badan Pusat Statistik. 22 Oktober 2010. Diakses pada 21 Agustus 2010.
- ↑ a b c d International Monetary Fund (November 2011). World Economic Outlook Database. Rilis pérs. Diaksés dina 30 November.
- ↑ HDR Stats
- ↑ Indonesia Daftarkan 13.487 Pulau ke PBB
- ↑ "Indonesia has completed surveys on its 13,000 islands", ANTARA News Agency, 18 August 2010
- ↑ a b c Justus M. van der Kroef (1951). "The Term Indonesia: Its Origin and Usage". Journal of the American Oriental Society 71 (3): 166–171.
- ↑ a b Badan Pusat Statistik Indonesia (1 September 2006). Tingkat Kemiskinan di Indonesia Tahun 2005–2006 (PDF) (dina Basa Indonésia). Rilis pérs. Diaksés dina 26 September 2006.
- ↑ Tomascik, T, Mah, J.A., Nontji, A., Moosa, M.K. (1996). The Ecology of the Indonesian Seas - Part One, Hong Kong: Periplus Editions Ltd.. ISBN 962-593-078-7.
- ↑ a b Anshory, Irfan, "Asal Usul Nama Indonesia", Pikiran Rakyat, 16 Agustus 2004. Disalin 5 Oktober 2006.
- ↑ Earl, George S. W. (1850). "On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 119.
- ↑ Logan, James Richardson (1850). "The Ethnology of the Indian Archipelago: Embracing Enquiries into the Continental Relations of the Indo-Pacific Islanders". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 4, 252–347.; Earl, George S. W. (1850). "On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 254, 277–278.
- ↑ Pope (1988). "Recent advances in far eastern paleoanthropology". Annual Review of Anthropology 17: 43–77. cited in Whitten, T, Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali, 309–312, Hong Kong: Periplus Editions Ltd.; Pope, G (15 Agustus, 1983). "Evidence on the Age of the Asian Hominidae". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 80 (16): 4,988–4992. cited in Whitten, T, Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali, 309, Hong Kong: Periplus Editions Ltd.; de Vos, J.P., P.Y. Sondaar, (9 Desember 1994). "Dating hominid sites in Indonesia". Science Magazine 266 (16): 4, 988–4992. cited in Whitten, T, Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali, 309, Hong Kong: Periplus Editions Ltd.
- ↑ Taylor (2003), kaca 5–7
- ↑ Taylor, Jean Gelman. Indonesia, 8–9, New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-10518-5.
- ↑ Taylor, Jean Gelman. Indonesia, 15–18, New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-10518-5.
- ↑ Taylor (2003), hal. 3, 9, 10–11, 13, 14–15, 18–20, 22–23; Vickers (2005), hal. 18–20, 60, 133–134
- ↑ Taylor (2003), hal. 22–26; Ricklefs (1991), hal. 3
- ↑ Wright, Louis B. (1970). Gold, Glory, and the Gospel: The Adventurous Lives and Times of the Renaissance Explorers, New York: Atheneum.
- ↑ Ricklefs, M.C. (1991). A History of Modern Indonesia since c.1300, 151, London: MacMillan. ISBN 0-33-579690-X.
- ↑ ZWEERS, L. (1995). Agressi II: Operatie Kraai. De vergeten beelden van de tweede politionele actie, Den Haag: SDU uitgevers.
- ↑ van der Bijl, Nick. Confrontation, The War with Indonesia 1962—1966, (London, 2007) ISBN 978-1-84415-595-8
- ↑ Wibowo, Sigit, Sjarifuddin. Ekonomi Indonesia Gagal karena Mafia Berkeley, Harian Umum Sore Sinar Harapan. Copyright © Sinar Harapan 2003. Diaksés: Salasa, 6 Agustus 2008.
- ↑ Laporan dari Carter Center. The Carter Center 2004 Indonesia Election Report (PDF). Rilis pérs. Diaksés dina 29 Juli 2008.
- ↑ "Perubahan Ketiga Undang-Undang Dasar Negara Republik Indonesia Tahun 1945" (dalam bahasa Indonesia) (pdf). Diakses pada 24 Méi 2011.
- ↑ Kabupaten - Kementerian Dalam Negeri - Republik Indonesia Diaksés 4 Pébruari 2013 (UTC+7)
- ↑ Michelle Ann Miller (2004). "The Nanggroe Aceh Darussalam law: a serious response to Acehnese separatism?". Asian Ethnicity 5 (3): 333–351.
- ↑ Dewan Perwakilan Rakyat (1999). Bab XIV Other Provisions, Pasal 122; Undang-Undang Republik Indonesia Nomor 5 Tahun 1974 tentang Pokok-Pokok Pemerintahan di DaerahPDF (146 ). Présidén Indonésia (1974). Bab VII Aturan Peralihan, Pasal 91
- ↑ Dursin, Richel; Kafil Yamin, "Another Fine Mess in Papua", Editorial, The Jakarta Post, 18 November 2004. Disalin 5 Oktober 2006.; "Papua Chronology Confusing Signals from Jakarta", The Jakarta Post, 18 November 2004. Disalin 5 Oktober 2006.
- ↑ Burr, W. (2001-12-06). "Ford and Kissinger Gave Green Light to Indonesia's Invasion of East Timor, 1975: New Documents Detail Conversations with Suharto". National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62. National Security Archieve, Universitas George Washington, Washington, D.C.. Diakses pada 17 Séptémber 2006.
- ↑ Dotinga, Harm, Netherlands Institute for the Law of the Sea (2000). International organizations and the law of the sea: documentary yearbook, Vol 14, 960, Martinus Nijhoff Publishers.
- ↑ International Monetary Fund. Estimate World Economic Outlook Database. Rilis pérs. Diaksés dina 5 Oktober 2006.
- ↑ "Indonesia Regions". Indonesia Business Directory. Diakses pada 24 April 2007.
- ↑ World Bank, (2008), Spending for development: making the most of Indonesia's new opportunities : Indonesia public expenditure review, World Bank Publications, ISBN 978-0-8213-7320-0
- ↑ a b c d Schwarz, A. (1994). A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s. Westview Press. ISBN 1-86373-635-2, halaman 52–57.
- ↑ "Indonesia: Country Brief". Indonesia:Key Development Data & Statistics. Bank Dunia. 1 Séptémber 2006.
- ↑ (2006-09-14)"Poverty in Indonesia: Always with them". The Economist.
- ↑ "Indonesia: Forecast". Country Briefings. The Economist. 3 Oktober 2006.
- ↑ Badan Pusat Statistik Indonesia (2008-12-02). Beberapa Indikator Penting Mengenai Indonesia (PDF) (dina Basa Indonésia). Rilis pérs. Diaksés dina 2008-03-18.
- ↑ Ridwan Max Sijabat. "Unemployment still blighting the Indonesian landscape", The Jakarta Post, 2007-23-03.
- ↑ Bank Dunia. Making the New Indonesia Work for the Poor - Overview (PDF). Rilis pérs. Diaksés dina 26 Desember 2006.
- ↑ World Bank (1994). A World Bank country study Country Studies: Indonesia: environment and development, World Bank Publications.
- ↑ a b "Indonesia - The World Factbook".
- ↑ "Official Statistics and its Development in Indonesia" (PDF). Sub Committee on Statistics: First Session 18–20 February, 2004. Economic and Social Commission for Asia & the Pacific. p. 19.
- ↑ "Indonesia at a Glance" (PDF). Indonesia Development Indicators and Data. Bank Dunia. 13 Agustus 2006.
- ↑ "Indeks Persepsi Korupsi". Transparency International. 22 Oktober 2007. Diakses pada 28 Séptémber 2007.
- ↑ Indonesian Central Statistics Bureau (30 Juni 2000). 2000 Population Statistics. Rilis pérs. Diaksés dina 2006-10-05.
- ↑ Calder, Joshua (2006-05-03). "Most Populous Islands". World Island Information. Diakses pada 26 Séptémber 2006.
- ↑ Citakan:Cite paper
- ↑ Yang, Heriyanto (August 2005). "The History and Legal Position of Confucianism in Post Independence Indonesia". Religion 10 (1): 8.
- ↑ Ethnologue Map
- ↑ Endangered language
- ↑ "Kampung Tugu, Menyimpan Kenangan Sejarah", Kompas, 28 April 2004. Disalin 2008-08-14.
- ↑ http://www.cnngo.com/explorations/eat/40-foods-indonesians-cant-live-without-327106 40 of Indonesia's best dishes. Diaksés 5 Désémber 2011.
- ↑ a b Kristianto, JB, "Sepuluh Tahun Terakhir Perfilman Indonesia", Kompas, 2 Juli 2005. Disalin 2006-10-05.
- ↑ Taylor (2003), halaman 299–301
- ↑ Vickers (2005) halaman 3 to 7; Friend (2003), halaman 74, 180
- ↑ Czermak, Karen. ""Preserving Intangible Cultural Heritage in Indonesia"" (PDF). SIL International. Diakses pada 4 Juli 2007.
- ↑ http://www.detiknews.com/read/2009/03/08/144934/1096302/10/pemerintah-siap-dukung-dana-pengembangan-obat-herbal-aids-kanker http://www.detiknews.com/read/2009/03/08/144934/1096302/10/pemerintah-siap-dukung-dana-pengembangan-obat-herbal-aids-kanker
- ↑ http://www.presidensby.info/index.php/fokus/2009/03/08/4070.html Dunia Sebut Indonesia Mega Biodiversity
- ↑ http://www.cites.org/eng/prog/economics/report_mega_2001.pdf Report on the CITES workshop on mega-biodiversity exporters (with the assistance of the European Commission)
- ↑ http://www.sinarharapan.co.id/berita/0712/29/kesra01.html Sulung Prasetyo. Ekologi Indonésia Masuki Masa Genting, Paragraf 1. Sinar Harapan Online. Diaksés 13 Nopémber 2009
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
Tingali ogé Indonésia di Wikivoyage
Nagara panénjo
Afrika Tengah • Bosnia jeung Hérzégovina • Muangthai
Organisasi jeung masarakat Muslim panénjo
Front Pangbébas Nasional Moro • Républik Turki Siprus Kalér
Organisasi panénjo internasional
Organisasi Sabilulungan Ékonomi • Uni Afrika • Liga Arab • Gerakan Non-Blok • PBB
Amérika Sarikat · Australia · Brunéi Darussalam · Républik Rahayat Cina · Chili · Hong Kong, Cina · Indonésia · Jepang · Kanada · Koréa Kidul · Malaysia · Méksiko · Papua Nugini · Péru · Pilipina · Taipéi Cina * · Rusia · Selandia Anyar · Singapura · Thailand · Viétnam
* Ngaran pikeun Républik Cina


text:
Wong Sundha
Wong Sundha (Basa Sundha Urang Sunda) iku sawijining suku bangsa ing Pulo Jawa bagéyan kulon. Wong Sundha rada mèmper wong Jawa budayané. Prabédan utamané yaiku wong Sundha luwih Islami budayané lan sifaté uga luwih égalitèr tinimbang 'wong Jawa Wétanan'. Béda karo wong Jawa, pangaribawa agama Hindu lan Buddha luwih sithik.
Basa sing dipituturaké Wong Sundha kuwi basa Sundha.
Basa[sunting | sunting sumber]
Umumna mah urang Sunda maké basa Sunda (aya sababaraha basa wewengkon, nu masing-masing boga ciri) dina paguneman sapopoé, ngan ka dieunakeun, basa Sunda téh beuki kadéséh ku basa gaul lianna, utamana ku basa Indonésia salaku basa nasional di Indonésia. Di wewengkon wates atawa nu sacara tradisional loba sélér séjén (Jawa), ilahar ogé dipaké basa campuran (Jawa Réang, Jawa Sérang), gumantung jeung saha ngobrolna. Kadéséhna basa Sunda ku basa Indonésia dipangaruhan ku sababaraha hal, di antarana kusabab basa Sunda teu kungsi dipakéna sacara formal, ayana béda basa wewengkon nu kadang dianggap nyusahkeun (sieun salah), sarta lobana sélér séjén nu datang ka Tatar Sunda.


text:
Panumbu catur/MC PATURAY TINEUNG KELAS XII SMAN 1 SUMEDANG
Assalamualaikum wr.wb
Sampurasun nu kasuhun ka pupuhu SMAN 1 Sumedang, pupuhu Dinas Pendidikan, komite sakola, guru-guru SMAN 1 Sumedang, bagea ka siswa-siswi SMAN 1 Sumedang, ibu miwah bapak, saderek sadayana, kum ka dulur-dulur nu pengkuh mitra baraya nu satia kana basa jeung budaya sunda.
Sateuacana sumangga urang sasarengan nyanggakeun puji sinareng sukur ka Gusti Nu Maha Agung anu parantos maparin kasehatan sareng kakiatan ka urang sadaya. Alhamdulillah ku jalaran nikmat ti manten-Na dina danget ieu urang tiasa kempel ngariung di ieu tempat dina raraga “Paturay Tineung Kelas XII SMAN 1 Sumedang”.
Sholawat sinareng salam, urang sanggakeun ka jungjunan alam Nabi Muhammad SAW. , ka para kulawargana, para sohabatna, kalih urang salaku umatna. Amin.
Langkung tipayun simkuring seja nyanggakeun pangwilujeng, rehna siswa-siswi kelas XII parantos lulus Ujian Nasional taun 2011.
Sateuacana, didieun aya sababaraha rupi acara. Simkuring bade medarkeun heula runtuyan acarana diantawisna:
1. Bubuka
2. Mapag Pupuhu
3. Aosan Ayat Suci Al-Quran
4. Pidangan lagu ti Paduan Suara SMAN 1 Sumedang
5. Laporan ti pupuhu panata calagara
6. Laporan ti pupuhu OSIS
7. Pidangan tarian (mangrupi tari merak ti wawakil siswi kelas XI SMAN 1 Sumedang
8. Kedal lisan ti wawakil kelas XII
9. Pidangan seni angklung ti Lingkung Seni Sunda SMAN 1 Sumedang
10. Kedal lisan ti pupuhu sakola
11. Pidangan lagu ti Paduan Suara SMAN 1 Sumedang
12. Kedal lisan ti komite sakola
13. Kedal lisan ti Dinas Pendidikan
14. Pidangan upacara adat prosesi paturay tineung kelas XII
15. Doa
16. Pidangan kasenian gondang
17. SMANSA Award
18. Bewara siswa/siswi berprestasi
19. Pembagian STTB
20. Panutup
Supados teu nyangkolong kana waktos, sumangga urang kawitan wae ieu acara ku aosan basmallah sasarengan. Bismillahirrahmanirrahim.
Hadirin anu ku simkuring dipihormat, salajengna hayu urang nyakseni mangrupi pidangan prosesi mapag pupuhu SMAN 1 Sumedang miwah rengrengan. Mangga dilajengkeun ku panumbu catur kasenian.
Hadirin, salajengna hayu urang sami-sami regepkeun aosan ayat suci Al-Quran anu seja didugikeun ku saderk…… ka saderek……dihaturanan.
Nincak kana acara nu kaopat. Urang nyakseni mangrupi pidangan lagu ti paduan suara SMAN 1 Sumedang.
Salajengna nyaeta laporan ti pupuhu panata calagara. Ka saderek…..dihaturanan.
Lajeng, acara nu kagenep nyaeta laporan ti pupuhu OSIS. Ka saderek……dihaturan.
Nincak kana acara nu katujuh, hayu urang sami-sami nyakseni mangrupi pidangan tari merak ti wawakil siswi kelas XI SMAN 1 Sumedang.
Salajengna, acara nu kadalapan nyaeta kedal lisan ti wawakil kelas XII. Ka saderek…dihaturanan.
Lajeng, acara nu kasalapan nyaeta mangrupi pidangan seni angklung ti Lingkung Seni Sunda SMAN 1 Sumedang. Wilujeng nyakseni.
Salajengna, acara nu kasapuluh kedal lisan ti pupuhu sakola. Bapak Drs. H Masduki Heryana M.M anu ku simkuring dipihormat dihaturanan.
Nincak kana acara nu kasabelas mangrupi pidangan lagu ti paduan suara SMAN 1 Sumedang. Wilujeng nyakseni.
Salajengna, acara nu kaduabelas kedal lisan ti komite sakola. Bapak ……… anu ku simkuring dipihormat dihaturanan.
Salajengna, acara nu katilubelas kedal lisan ti pupuhu Dinas Pendidikan. Bapak ……… anu ku simkuring dipihormat dihaturanan.
Ayeuna urang nincak kana acara puncak, mangrupi pidangan upacara adat prosesi paturay tineung kelas XII. Mangga dilajengkeun ku panumbu catur kasenian.
Lajeng, acara nu kalimabelas nyaeta doa. Ka saderek………..dihaturan kanggo mingpin doa.
Salajengna, acara nu kagenepbelas mangrupi pidangan kasenian gondang. Hayu urang sami-sami nyakseni.
Nincak kana acara nu katujuhbelas nyaeta SMANSA Award. Naon atuh SMANSA Award teh?
Acara nu salajengna nyaeta beware siswa/siswi berprestasi.
Lajeng, acara nu kasalapanbelas, hayu urang nyakseni kelas XII dibaragi STTB.
Ibu miwah bapak anu ku simkuring dipihormat. Runtuyan acara parantos dilaksanakeun. Mugi-mugi ieu acara teh aya mangpaatna. Rupina ieu acara teh urang pungkas wae, simkuring Hanifah Alshofa Nurul Aini sareng Deden Kurnia Syam neda dihapunten samudaya kalepatan. Hatur nuhun kana perhatosannana. Mangga urang tutup ku aosan hamdallah sasarengan. Alhamdulillahirabbilalamin….Wassalamualaikum wr.wb
Sumedang, 20 Mei 2011
Hanifah Alshofa Nurul Aini