text:
(Ti fesbukna Mang Iggo)
Baheula mah dina ngitung teh rada aneh oge. Lain aneh-aneh teuing, tapi beda. Enya beda jeung ayeuna. Aya istilah-istilah anu beda jeung kaayeunakeun mah tara teuing dipake. Paling anu masih keneh dipake teh dina bulan puasa, jalma-jalma teh dina poe lilikuran mah loba anu ari’tikaf di masigit. Naon atuh anu disebut lilikuran teh…?
Dina itung-itungan atawa milang aya istilah-istilah anu osok dipake, diantarana wae:
Sasiki, nuduhkeun jumlah anu ngan aya hiji.
Salayan, nuduhkeun kana jumlahna aya dua, anu dijadikeun papasangan.
Sapasang, sarua jeung salayan.
Salosin, nuduhkeun jumlah 12 (dua welas).
Sakodi, nuduhkeun jumlah 20 (dua puluh).
Salikur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 21 (dua puluh hiji).
Dua Likur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 22 (dua puluh dua).
Tilu Likur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 23 (dua puluh tilu).
Opat Likur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 24 (dua puluh opat).
Lima Likur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 25 (dua puluh lima).
Salawe, nuduhkeun jumlah atawa itungan 25 (dua puluh lima).
Genep Likur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 26 (dua puluh genep).
Tujuh Likur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 27 (dua puluh tujuh).
Dalapan Likur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 28 (dua puluh dalapan).
Salapan Likur, nuduhkeun jumlah atawa itungan 29 (dua puluh salapan).
Saraju, nuduhkeun jumlahna 40 (opat puluh).
Sawidak, nuduhkeun jumlahna 60 (genep puluh).
Sagros, nuduhkeun jumlahna 144 (saratus opat puluh opat).
Salaksa, nuduhkeun jumlahna 10000 (sapuluh rébu)
Ukuran Panjang
Satumbak = 3,77 meter
Sabata = 14 meter pasagi
(untuk daerah perkotaan ditemukan kenyataan bahwa satumbak = sabata)
Sapal = samil = 1,5 kilometer
Saare = 100 meter pasagi
sahektar = 100 are = 10.000 meter pasagi
Sabau = 500 bata = 7000 meter pasagi atawa = 7096,50 meter pasagi
Sakaki = 0,3 meter = 30 sentimeter
Sakodok = Ti tungtung jajangkung nepi ka kelek
Satampah = saukuran dampal leungeun kolot
Sadeupa = Ti tungtung leungeung kenca nepi ka tungtung leungeun katuhu Sajeujeuh = Sarua jeung panjang dampal suku kolot
Sajengkal = 20 Cm = Sapanjang titungtung indung leungeun nepi ka cingir mun dipentangkeun
Sadim = satapak jempol kolot
Saicak = saelo pasagi
saelo = 0,688 meter


c: text/html

text:
Séndok
Séndok nyaéta parabot pikeun ngeuhapkeun kadaharan, dijieunna aya nu tina barang logam, aya ogé nu dijieunna tina awi jeung kai atawa ruyung. Ogé aya séndok nu dijieunna tina palastik anu dirarancang sangkan dipaké ngan sakalieun tuluy dipiceun.
Séndok boga wangun oval atawa buleud semu lonjong jeung cekung di salah sahiji tungtungna, beuheung, jeung gagang pikeun nyepengan. Di Indonésia mah séndok téh umumna dicepeng ku leungeun katuhu pikeun mawa kadaharan tina piring atawa mangkok, sawatara garpuh dicepeng ku leungeun kénca pikeun mantuan ngasupkeun kadaharan kana séndok.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Simkuring perlu nerangkeun: Sanajan geus jadi ahli waris, tapi ari can cukup umur mah, teu beda kaayaanana ti badega. 2Memeh cunduk kana waktu anu geus ditangtukeun ku bapana, urusanana dikawasakeun ka walina. 3Urang oge nya kitu keneh. Samemeh jiwa sawawa mah, kageugeuh ku rupa-rupa kapercayaan kana kakawasaan anu ngatur dunya. 4Tapi sanggeus cunduk kana waktuna, Allah ngutus Putra-Na, nu dilahirkeun ku salah saurang wanoja sarta kaereh ku hukum Toret. 5Anjeunna diutus teh, nya pikeun nebus sakur anu kabawah ku hukum Toret tea, supaya bisa diangkat jaradi putra-Na. 6Buktina yen urang jadi putra-Na teh, nya eta hate urang geus kawidian diancikan ku Ruh Putra-Na, Nu nyambat kieu ka Allah: “Ama, nun Ama!” 7Ayeuna dulur-dulur teh geus lain kawula deui, tapi geus jaradi putra Allah, ahli-ahli waris Allah. Wajib urang muji sukur. 8Basa can terang ka Allah mah, dulur-dulur nyembah teh sama sakali lain ka Allah. 9Tapi sanggeus tarerang ka Allah mah, atawa leuwih hade, mun disebut sanggeus diangken ku Allah; naha aranjeun teh, bet, baralik deui kana kakuatan alam anu taya kawasana? Naha rek kumawula deui ka anu karitu? 10Make aya poe-poe, bulan-bulan, waktu-waktu, jeung taun anu kacida dimumule sarta dipusti-pustina ku aranjeun! 11Estu, eta teh, matak salempang; boa-boa sakabeh usaha simkuring pikeun aranjeun teh, mubadir bae. 12Kahayang mah, dulur-dulur sing kawas simkuring; da simkuring oge geus jadi sarua jeung aranjeun. Aranjeun teh can kungsi neungteuinganan. 13Tangtu aranjeun ge aringet keneh, kumaha asalna simkuring nginjilan ka aranjeun teh, nya eta lantaran simkuring katarajang panyakit. 14Awak simkuring ruksak ku panyakit, tapi ditarima sarta diaku ku aranjeun kalawan taya semu-semu jejereged atawa geuleuh; sabalikna tea, nya aranjeun teh dagdag-degdeg pikeun ngabageakeun simkuring kawas ka utusan Allah, malah kawas ka Isa Al Masih ku anjeun. 15Tur kituna teh bari jeung ngarasa bagja. Kumaha ari ayeuna masih keneh kitu? Harita mah, cek wiwilanganana, mun heug nepi ka kudu nyokel panon keur kaperluan simkuring, aranjeun mo burung iklas. 16Ayeuna pedah simkuring ngomong satarabasna, naha rek diaranggap musuh? 17Jelema-jelema anu dicaritakeun ku simkuring teh, memang pohara geten tulatenna ka aranjeun. Tapi tekadna taya nu jujur. Saenyana mah, maranehna teh rek misahkeun aranjeun ti simkuring; nya rek narik aranjeun, supaya biluk ka maranehna. 18Geten tulaten teh alus, asal jujur. Malah kudu salawasna kitu, ulah ngan ari keur katungkulan ku simkuring bae. 19Anaking! Sapanjang Al Masih acan breh ngajanggelek dina hirup aranjeun, simkuring teu weleh paur, lir paurna nu rek ngajuru. 20Simkuring hayang geura-geura pajonghok, hayang cacarita beda ti ayeuna. Pohara salempangna simkuring, ku aranjeun teh. 21Pedah dulur kawas nu resep kabawah ku Toret, simkuring hayang nyaho: Sok digugu atawa henteu parentahna? 22Cek Kitab, Ibrahim kagungan putra dua, nu saurang ti abdina nu awewe, nu saurang deui ti geureuhana, turunan jalma merdika. 23Putra ti abdina, nu awewe, dilahirkeunana ku jalan anu lumrah bae; sabalikna, putra ti geureuha, turunan merdika mah, dilahirkeunana teh asal tina kawasaning jangji Allah. 24Ieu teh, ngandung harti anu jero. Istri anu dua eta teh, ngupamakeun dua perjangjian Allah. Nu saurang, nu ngaran Hajar, asal ti Gunung Sinai; anu anak-anakna baris jadi jalma-jalma kumawula. 25Hajar teh ngupamakeun Gunung Sinai, anu pernahna di tanah Arab; jadi, hal eta teh perlambang Yerusalem kiwari, anu hirupna saanak-anak kumawula. 26Geureuhana, nya nu saurang deui tea; anjeunna teh, wanita golongan jalma merdika, hal eta teh perlambang Yerusalem ti kalanggengan, anu mawa kamerdikaan. Urang ngindung teh ka dinya. 27Sabab kieu cek Kitab: “Eh, nu gabug, nu teu boga anak, sing suka bungah. Eh, nu can ngarasa nyerina ngajuru, masing gerah. Sabab awewe anu nunggelis teh, anak-baranahanana bakal leuwih ti batan awewe anu baroga salaki.” 28Aranjeun oge kawas Isak bae, dulur-dulur, nya eta anak tina perjangjian Allah. 29Tapi teu beda ti baheula, kiwari ge kitu: Anu diyugakeunana ku jalan lumrah teh, bet, nganiaya ka nu diyugakeunana ku karana kawasa Ruh Allah. 30Padahal, kumaha cek Kitab Suci? Kieu: “Eta badega awewe katut anakna sina ingkah. Sabab anak ti manehna mah, moal dijieun ahli waris kawas anak ti wanita anu merdika.” 31Ku kituna dulur-dulur, urang teh lain turunan nu asal ti wanita anu kumawula. Urang mah, turunan nu asal ti wanita golongan jalma merdika.
Copyright
Learn More


text:
Asa ngaraos bangga atuh ninggal kasawelasan nasional teh tiasa pinunjul ngagebug telak Malaysia jeung Laos dina kumpetisi mengbal AFF 2010, ninggal skorna matak muriak bulu punduk, blus-blos.
Komo ninggal pamaen ngora asal Papua, nu ceunah karek umur 20 taunan, akang mah kasengseum ku gayana Oktovianus Maniani, waktu mere hiji gul tina sekor 6 gul timnas waktu ngalawan Laos kamari. Pamaen asal Papua nyitak gul di menit ka-80 kenging umpan umpan matang ti Bambang Pamungkas.Adu jajatén di lapang pamaén serang anu ogé langsung ngukuhkeun posisi manéhna sabagé "penyerang nu sakelas leuwih hadé" dina yuswa sakitu ngorana.
Kasawelasan nasional ayeuna teh aya warna baru, mun kapungkur mah ampir sakabéh pamaénna produk lokal, nu ayeuna mah aya pamaen naturalis. Aya Dua pamain naturalisasi Cristian 'El Loco' Gonzales jeung si kasep Irfan Haarys Bachdim. Gonzales minangka pamain ti Uruguay anu hampir tujuh taon di Indonesia jeung rarabi jeung wanoja Indonesia. Bachdim anu masih katurunan Walanda menang paspor hijau kusabab ramana oge asli warga Indonesia.
Satiket deui di grup A anu direbutkeun ku Thailan, Laos jeung Malaysia lagi. Thailand kudu bisa nelehkeun Indonesia bisa llos ka semifinal(Selasa, 7 Desember 2010
), tapi lamun Thailand kasoran atawa draw ngalawan Indonesia, engkena adu laga Malaysia kontra Laos nu bisa mareungan Indonesia ngawakilan Grup A di semifinal. Tinggal nunggu hebatna pasukan elit Garuda ngalawan thailan, sok doakeun baraya, akang regreug ari ningali mental kasawelasan Indonesia kiwari, tapi ulah ujub ria jeung takabur, bola mah bunder.


text:
Féodalisme
Féodalisme nyaéta hiji sistem pamaréntahan di mana saurang pamingpin, anu biasana saurang bangsawan ngabogaan anak buah nu réa nu ogé masih ti golongan bangsawan kénéh tapi leuwih handap tingkatanan sarta ilahar disebut vazal. Para vazal ieu wajib mayar upeti ka dunungan maranéhanana. Sedengkeun para vazal ieu ogé miboga anak buah sorangan anu nyébakeun upeti ka maranéhanana. Ku lantaran, kitu mecenghul struktur hirarkis nu ngawangun piramida.
Dina pamakéan basa sapopoé di Indonésia, remen ogé kecap ieu dipaké pikeun nujul ka laku-lampah goréng anu sarupa jeung laku-lampah para pangawasa anu dzolim upamana 'sok hayang dipihormat', atawa 'keukeuh dina ajen-inajen anu geus loba ditinggalkeun'. Harti ieu geus méngpar tina harti pulitikna.


text:
Anah nyaah ka Kang Jaja, Kang Jaja nyaah ka Anah. Pas. Matakna, saban Ahad Kang Jaja nganjang ka Anah. Basana ngarah tambah nyaah. Padahal nyatana mah hayang nyabak ... tangkal kalapa na pakarangan Mang Karta. Naha? Sabab na tangkal kalapana aya Anah :-)
Basa Kang Jaja nganjang tanggal salapan Sawal, Anah kasampak rada balangah, kawas aya masalah na manahna. Panasaran, Kang Jaja nanya, "Naha kawas aya masalah, Nah? Katarana balangah.."
"Ah, taya masalah Kang.." Anah narah.
"Wah, Akang mah cangcaya.. Balaka lah ka Akang mah, ngarah janglar kana manah," Kang Jaja maksa.
"Abah Kang.." Anah kapaksa balaka.
"Abah? Naha Abah?"
"Abah maksa Anah sangkan nampa panglamar Jang Amat anak bandar kalapa, balatak hartana. Padahal anak Jang Amat aya kana dalapanna, katambah-tambah raray Jang Amat mah kawas panakawan. Jaba balatak randa anyar gara-gara Jang Amat kawas jalma sawan, saban parawan hayang kaasaan. Anah narah, ngan Abah kalahka amarah. Anah kapaksa nampa panglamarna..."
Kang Jaja rarayna rada asak, nahan amarah. Hanjakal ngadadak taya tangan pangawasa, sabab Kang Jaja aya panyawat asma. Hayangna ngawakwak, ngan awakna ngadadak nahnay. Kalahka nyangsaya na tangkal kalapa.
Anah calangap, ngarasa salah.
Kang Jaja katarajang asma. Kahayangna napas, malah calawak. Manahna mah ngagantawang, nyasalah ka Abah, ka Jang Amat, ka Anah. Taya bayana, tamaha kasawat asma, katambah jalma sangsara. Kapaksa pasrah. Dadah Anaaahhh...!
Cag ah.
Manawi kalandep, mangga tingali seratan sanesna:


text:
Carpon Bahasa Sunda– Apa itu carpon? Ada yang tahu? Semua orang, terkecuali orang jawa, madura, aceh, manado, papua dan berbagai suku lainya. Selain suku sunda pastilah tidak akan mengetahui apa itu yang diamaksud dengan carpon.
Baiklah sebagai orang sunda yang baik hati, izinkan saya untuk menerangkan tentang apa itu carpon, pengertian dari carpon dan jenis- jenis dari carpon. Eh emang ada jenisnya? Jelas ada, oleh karena itu mari ikuti penuturan saya selanjutnya tentang carpon bahasa sunda ini.
Mungkin bagi kamu kamu semua yang memang orang sunda pasti sudah mengetahui apa itu carpon. Yups benar sekali, carpon adalah kepanjangan kata dari carita pondok. Nah apa itu carita pondok, carita pondok kalau dalam bahasa Indonesia nya mah yaitu cerita pendek.
Taraaaaaa…!!! Masalah terselesaikan ternyata carpon ini tidak jauh berbeda dengan carpen nya bahasa Indonesia yah. Carpon ini ada banyak macam jenis dan bagiannya juga seperti yang sudah disebutkan sebelumnya. Semua jenis tersebut tergantung dari situasi dan kondisinya.
Biasanya carpon ini berisi tentang hal- hal atau cerita yang lucu, humoris seperti carpon yang sudah yang paling fenomenal yaitu carita pondok tentang si kabayan.
Sudah tidak sabar untuk membaca kumpulan carpon yang lucu lucu, imut dan menggemaskan ?
Mangga, aa aa teteh teteh akang nyai ujang- ujang sadayana wilujeung menikmati beberapa carita pondok bbahasa sunda yang dijamin penuh makna, lucu dan menggemaskan pisan.
Yu akh cekidot !!!
Carpon Bahasa Sunda Lucu
Aya hiji carita tentang satu anak manusia sebut weh ngarana si udin, tapi kade ulah dilandian udin sedunia da udin anu ini mah salah satu nama udin yang tidak teracantum di warga Negara dunia. GAk…!!
Caritana Si Udin teh umurna geus 36 tahun ( can kawin). Si udin ieu bogaeun hiji karesep anu mana karesep ieu sok matak mopohokeun ka kawajiban manehna salaku umat manusia. Ka reseupna si udin teh nyaeta nyienan bandring da lantaran manehna bga laku osok ngabandringan manuk di lemburna teh.
Manukna mah sagala rupa anu sok dibandringana teh aya manuk kutilang dibandring, aya manuk piit dibandring, manuk gareja dibandring, manuk perkutut pak RT juga dibandring dan sampai- sampai manuk bobogaan pak Rt na ge t weleh sok dibandringan. Untung we ngan manuk bobogaan pak Rt doang anu dibandringna, bisa bahaya mun nepika ngabandringan tutut ibu Rt na mah. Gak…gak
Hiji mangsa berdialog dengan mamah nya. Kira- kira seperti inilah dialog antara udin dan mamahnya tercinta.
Ema : ” Din umur maneh teh geus kolot, maneh arek iraha kawin?! ”
Udin : ” Enya, engke ma..! ” ( Bari ngomean bandring)
Ema : ” Ih ari maneh mah engke, engke wae! Iraha din? Yeuuh Ema teh tos hayang boga incu!!! ”
Udin : ” Engke ma! Kalem we ” (Jongjon bari ngoprek keneh bandring)
Ema : ” Maneh emang nyaho din kmha carana kawin teh? ” (Ngahareupkeun si udin bisa)
Udin : ” Deh.. gampang ma! Pirage kikituan, piraku udin teu nyaho mah..”
Ema : ” Coba atuh cing, bejakeun ka ema kumaha carana kawin teh..?! ”
Udin : ” Kieu ma, kahiji.. Bukaan bajuna..”
Ema : ” Terus?”
Udin : ” Kadua.. buka calanana. ”
Ema : ” Terus din.. terus..?” (Bari panasaran)
Udin : ” Ka tilu.. pas tos ka tingali cangcut na, terus di… euhkeun???”
Ema : ” Horeng bisa gening maneh din, terus dikumaha keun terakhirna???”
Udin : ” Enya, bisa atuh ma! Da gampang kikituan mah ma. Terus… Di cabak hela ma..”
Ema : ” Terus..din !” (Bari seura-seuri)
Udin : ” Tah geus kitu, di buka.. Urang jieun bandring weh ma cangcutna teh!!”
Ema : ” Goblog siah..!! budak teh wani- wani ngagawean aing!”
Udin : ” Hehee..!!!” (Bari cengar-cengir siga teu boga dosa).
Contoh Carpon Bahasa Sunda Pangalaman Pribadi
Liburan taun baru kamari abdi sakulawarga angkat ka Bandung. Abdi sadayana angkat sadinten saatos nampi rapot. Di Bandung teu seueur angkat-angkatan ka rupi-rupi tempat mung ka TSM,PVJ,Dusun Bambu, ka bumina pun bibi di Cijerah sareng ka bumina pun mamang di Gegerkalong.
Tapi tempat anu paling mineng didongkapan mah TSM, kumargi paling caket ti Rorompok. Kaping 31 desember abdi sakulawargi angkat ka bumina pun ua di Buah batu, ngempel ngarayakeun wengi pergentosan taun. Abdi angkat ti rorompok di Cicadas kinten-kinten tabuh setengah lima sonten margi sieun macet dijalan, teu terang mah leres macet.Dugi ka bumi pun ua pas adzan maghrib.
Kinten-kinten tabuh dalapan wengi acara dikawitan meuleum sate maranggi, katuangan khas Cianjur sareng beuleum ketan dicocol ku sambel oncom. Kembang api sareng pepetasan tos ngawitan rame tingbaranyay di langit,endah pisan katingalna.
Kaleresan bumi pun ua di sisi sawah janten kota Bandung jelas katingal. Puncakna tabuh dua belas pas kembang api ti ditu ti dieu harurung nyaangan langit kota Bandung. Ba’da netepan subuh abdi sadayana mulang ka Cicadas.


text:
Téspong
Téspong atawa dina basa latinna Oenanthe javanica nyaéta ngaran tuwuhan anu daunna kawas salédri[1][2]. Téspong loba tumuwuh di dataran luhur nepi ka daratan handap, asal taneuhna gembur, baseuh jeung miboga drainase anu hadé[3]. Lamun ditingali saliwat, téspong anu jangkungna 50cm téh ampir sarua jeung salédri[3]. Kaambeuna seungit jeung daunna rérégéan tapi karasa leuwih "kaku" jeung leuwih kandel lamun dibandingkeun jeung salédri mah [2][3]. Daun téspong anu ngorana ngeunah lamun diasakan jadi tumis atawa dilalab atah ngalengkepan beuleum lauk, hayam goréng jeung sambel[3].Dina téspong aya aroma spesifik anu karasana sumiriwing[2], komo lamun dicoèlkeun kana sambel tarasi anu aya di restoran Sunda. Dina téspong aya minyak atsiri anu kaluar tina daunna nu matak ngabalukarkeun téspong miboga antioksidan anu kuat[3]. Ku sabab kitu urang Sunda utamana wanojana miboga kulit anu "mulus" jeung beresih anu nambahan kageulisanana lantaran loba ngadahar lalab-lalaban anu salah sahijina téspong[2]. Téspong mangha bihari osok mindeng kapanggih di tempat ondangan jeung osok aya di rumah makan Sunda salaku lalab anu loba dipikaresep[4].Téspong boga mangpaat pikeun nahan lapar[5].
Rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ [Danadibrata,R.A.2006.Kamus Basa Sunda.Bandung:Kiblat Kaca 690]
- ↑ a b c d Lalapan Nikmat Sehat, Daun TESPONG(diakses 15 oktober 2011)
- ↑ a b c d e Mengenal Daun Tespong(diakses 15 Oktober 2011)
- ↑ LALAB DALAM KEHIDUPAN MASYARAKAT SUNDA(15 oktober 2011)
- ↑ Makan Daun(diakses 15 Oktober 2011)


text:
Éster
Dina kimia organik jeung biokimia, éster hartina sanyawa organik nu gugus organikna (dilambangkeun ku R' dina artikel ieu) ngaganti hiji (atawa leuwih) atom hidrogén tina asam oksigén. Asam oksigén nyaéta asam nu molekulna boga gugus -OH nu bisa ngalaman disosiasi jadi ion H+.
Éster dingaranan mirip jeung uyah; najan sabenerna mah teu boga kation jeung anion, terminologina nuturkeun pola nu sarua: bagian nu leuwih éléktropositif dituturkeun ku nu leuwih éléktronégatif. Nu pang umumna nyaéta éster karboksilat, asam nu dimaksud nyaéta asam karboksilat. Pikeun conto, mun asamna asam asetat, mangka ésterna disebut asetat. Éster ogé bisa dibentuk tina asam anorganik, misalna dimétil sulfat.
Éster bisa dianggap salaku hasil réaksi kondensasi hiji asam (biasana asam organik) jeung alkohol (atawa sanyawa fénol), najan lain tina éta wungkul. Kondensasi téh hiji tipe réaksi kimia antara dua molekul nu gugus -OH-na ngagabung bari ngaleupaskeun molekul cai. Réaksi kondensasi nu ngahasilkeun éster disebut ésterifikasi; bisa dikatalisan ku ion H+. Asam sulfat mindeng dipaké salaku katalis pikeun réaksi ieu. Kecap éster diturunkeun tina kecap basa Jérman Essig-Aether, sebutan jaman baheula pikeun étil asetat.
Daptar eusi
Ngaran[édit | édit sumber]
Éster bisa dihasilkeun tina réaksi kasatimbangan antara alkohol jeung asam karboksilat; hasilna dingaranan dumasar gugus alkil (nu ti alkohol) jeung asetat (nu ti asam karboksilat) nu nyusunna. Pikeun conto, réaksi antara métanol jeung asam butanoat ngahasilkeun éster métil butanoat (jeung cai).
Nu pangbasajanna nyaéta H-COO-CH3 (métil format, ogé disebut métil métanoat). Atom hidrogén nu beulah kénca bisa diganti ku gugus CH3 (atawa ditambahan deui unit CH2) ngahasilkeun éster métil lianna, misalna métil stéarat, komponén biodiesel.
Fisik[édit | édit sumber]
Éster bisa aub dina beungkeut hidrogén salaku akséptor, tapi teu kawas alkohol nu bisa ogé jadi donor. Kamampuh ieu ngajadikeun éster leuwih bisa leyur dina cai batan hidrokarbon indungna. Najan kitu, éster mah leuwih hidrofobik batan boh alkohol atawa asam indungna. Teu bisana jadi donor dina beungkeut hidrogén nunjukkeun yén antarmolekul éster teu bisa nyieun beungkeut hidrogén, sahingga éster leuwih volatil batan asam karboksilat nu beurat molekulna sarua. Pasipatan ieu ngajadikeun éster kapaké pisan dina kimia analitik organik: asam organik nu volatilitasna handap bisa diésterkeun jadi éster volatil nu lajeng bisa dianalisis migunakeun kromatografi gas, kromatografi gas-cair, atawa spéktrométri massa.
Éster loba nu mibanda bau nu béda-béda, sahingga kiwari dipaké sangkan ngahasilkeun bau artifisial. Misalna,
- métil butanoat bauna kawas ganas atawa apel
- métil salisilat (oil of wintergreen) smells of the ointments called Germolene™ and Ralgex™ in the UK
- métil bénzoat bauna kawas marzipan
- étil butanoat bauna kawas ganas
- étil métanoat bauna kawas raspberry atawa rum
- étil butanoat bauna kawas ganas atawa aprikot atawa strobéri
- étil salisilat bauna kawas mint
- étil héptanoat bauna kawas grape
- butil étanoat bauna kawas raspberry
- pentil étanoat bauna kawas cau
- pentil pentanoat bauna kawas apel
- pentil butanoat bauna kawas pir atawa aprikot
- oktil étanoat bauna kawas jeruk
- bénzil étanoat bauna kawas malati
Éster bisa ngalaman hidrolisis - pegatna éster ku ayana cai - mun dikatalisan boh ku asam atawa basa, ngahasilkeun alkohol jeung asam karboksilat atawa uyah karboksilatna. Prosés nu dikatalisan basa disebut panyabunan (sabunifikasi).
Baca ogé[édit | édit sumber]
Rujukan[édit | édit sumber]
- Ester, ti Wikipédia basa Inggris per 25 Séptémber 2005


text:
Samoja
Samoja atawa kamoja atawa kamboja nyaéta sakumpulan tutuwuhan dina genus Plumeria. Bentukna mangrupa tangkal leutik kalawan daun nu arang tapi kandel. Kembangna anu seungit pohara has, sarta makuta kembangna boga warna bodas nepi ka beureum semu wungu, biasana lima lambar. Kembang kalayan opat atawa genep lambar makuta dianggap ngabogaan kakuatan goib ku masarakat nu tangtu.
Aya anggepan cenah ieu tutuwuhan téh asalna ti Amérika Tengah. Tutuwuhan ieu diaranan Plumeria pikeun ngahormat Charles Plumier (1646-1706), ahli botani asal Perancis. Samoja ayeuna mangrupa tangkal anu pohara populér di Pulo Bali alatan dipelak di ampir saban pura sarta juru kampung, sarta ngabogaan fungsi penting dina kabudayaan satempat. Di sawatara tempat di Indonesia, kaasup Malaysia, samoja dipelak di kuburan minangka tutuwuhan pangiuhan sarta pananda tempat.
Samoja bisa dibudidayakeun kalawan gampang ku cara sték tangkal.
Samoja kiwari jamak dipaké pepelakan hias di luar imah sanajan mimitina mah ieu pepelakan téh ngan digunakeun minangka pepelakan kuburan.


text:
Dua taun kuring make basa Sunda loma. Mangsa kelas tilu SMP jeung kelas hiji SMA. Kabeneran kuring sabangku jeung sobat nu sok ngabasakeun “urang-maneh”.
Ngan dua taun para mitra! Kusabab kelas dua-na kuring beda kelas jeung sobat kuring tea. Terus nga-geng jeung barudak kota nu lolobana anak mamih. Der deui we make basa Indonesia gaul. Ari di imah, kuring make basa Sunda lemes. Leuh, pun biang mah tuda nyarios “embung” atanapi “isuk” wae meni jiga pamali. Kedah nyarios “alim” atanapi “enjing”.
Abus kuliah, panggih teh jeung babaturan sanusantara. Teu kapake deui tah si Sunda loma. Kitu deui saterusna, ngajodo jeung urang Malayu-Jawa. Make basa sunda teh mun balik ka Tasik, lembur kuring nu dipikadeudeuh.
Jadi inget jaman keur SD. Sanajan sapopoe di sakola kuring make basa Indonesia, tapi di imah kuring hobi pisan neuleuman basa Sunda. Meureun kulantaran si Papap (bapa kuring) paduli pisan kana kebudayaan (halah, poho deui tah naon basa Sunda-na) Sunda, contona kawas aktif di dunya padalangan jadi saeutik-eutik kuring ge sok kabongroy nitenan any stuff about Sundanesse.
Ampir unggal poe kuring maca majalah Mangle (komo rubrik barakatak nu eusina aya hahahah jeung pangalaman para mitra), buku Taman Pamekar (boga lalakonna mah poho deui saha ngaranna…tapi lanceukna mah inget keneh: Isah, jeung adina: Ade, imahna deukeut statsion kareta api Cicalengka).
Tuluy kuring ge apal kana pupuh-pupuh Sunda: Kinanti, Asmarandana, Sinom,…naon deui nya poho deui. Pan aya tujuhbelas lin? Maca aksara Sunda ge kuring jago. Diajarna salian dipapatahan ku nini, kabeneran aya buku tutorialna oge. (Btw, kamana nya bukuna ayeuna?) Resep pisan maca dongeng buta nu aya saleser dina pundukna make aksara sunda. Meni atoh sanggeus tamat maca bukuna. Serasa memecahkan misteri…
Kuring ge resep lagu-lagu degung. Komo bari barang dahar mah. Matak rewog, da asa keur di nu hajatan Kitu deui kana lagu-lagu Cianjuran. Asa dipepende… Komo bari keur aya angin ngahiliwir, sora cai di balong jeung manuk haliber di sabudeureun tatangkalan hejo…
Lamun lagu Sunda moderen, kuring teu resep. Asli. Sebel we nepi ka ayeuna ge. Tapi anehna salaki kuring nu euweuh getih Sunda, jeung budak nu cikal meni raresepeun tah nyetel lagu-lagu Nining Meida jeung Adang S., Nano, samodel Kalangkang, Anjeun, Potret Manehna… MP3na aya, meni loba.
Kuring ge pernah nyobaan nabeuh gending, goong, kendang, kenong… Ngoprek kacapi jeung rincik… Angklung jeung suling mah komo. Ngan eleh ku kabisa maen gitar jeung keyboard. Kuring leuwih ‘jagoan’ make alat musik moderen tibatan alat musik tradisional.
Carita wayang? Lain resep deui. Komik R.A Kosasih pangpangna mah. Kitu deui buku-buku nu jarang gambarna. Diwewel sajah…
Geus ah ngacaprakna. Ngan sono wungkul ka Ki Sunda. Sono ka Aden Endul jeung si Mamih…(salut ka Kang Budi Riyanto Karung)… urang search ah di Google. Sugan aya Mangle Online…


text:
AMANAT PRABU SILIWANGI April 2, 2011Posted by silatpadjadjaran in Adab Budaya.
trackback
AMANAT PRABU SILIWANGI
Hei..rahayat Sunda, iyeu kula datang, rek neupikeun hiji pamenta kula ka arandika…..kula hayang nenjo sunda ngahiji dina lampah jeung paripolah, sadogdog saigeul sapihadean, kacai jadi saleuwi kadarat jadi salogak (kacai keur susuci kadarat keur ibadah)
Hiji amanat kula sing inget jeung kade poho, “PAKUSARAKAN”, ulah paaing-aing, asa aing pang jayana asa aing pang kakoncarana, asa aing pang akangna, arandika salaku urang sunda hirup teh kudu silih mawangi, ulah julid ati
Rahayat sunda sakabeh, sadaya seuweu putu SILIWANGI boh nu di priangan, nu di cirebon, nu di banten oge seuweu putu sadaya anu aya dibuana pancatengah..kula mihape kade pisan ulah silih pagetreng jeung sasama putu SILIWANGI, hade goreng masih dulur sorangan, mun salah ganjang omean mun bener geuwat tutuekeun, Kade ulah jadi putu SILIWANGI anu munafek, pohon kalembur matuh banjar karang pamidangan, poho kageulung kade yeuhh arandika sing inget timana keur dimana jeugn rek kamana
Nitip kula nagri sunda anu endah…
Komentar»
No comments yet — be the first.


text:
Kalénder Tiongkok
Kalénder Tiongkok mangrupa kalénder lunisolar, nu ngahijikeun unsur kalénder bulan (lunar) jeung kalénder panonpoé (solar). Di China kiwri, kalénder Gregorian dipaké keur aktipitas sapopoé, tapi kalénder Chinena dipaké kénéh keur nandaan poé peré China tradisional saperti Pabaru China (Féstival Usum Semi), Féstival Duan Wu, sarta Féstival Tengah Usum Gugur, jeung dina astrologi, saperti milih wanci nu hadé keur panganténan atawa munggaran dibukana hiji wangunan. Ku sabab unggal bulan nurutan sasikleus bulan, bisa ogé dipaké kur nangtukeun paseu bulan.
Di China, kalénder tradisional katelah "kalénder agrikultural" (Basa China Basajan: 农历, pinyin: nónglì) sedengkeun kalender Gregorian katelah "kalender umum" (公历, gōnglì) atawa "kalender Kulon". Ngaran sejenna keur kalender China nyaeta "Kalender Yin" (阴历, yīnlì) nu nujul kana aspek bulan, sedengkeun kalender Gregorian mangeupakeun kalender "Yang" (阳历, yánglì) nu nujul kana watek srangengena. Kalender China disebut "kalender kuno" (新历, 新曆, xīnlì), sednekun kaplender Gregorian dipake jadi kelender resmi. Kalender tradisional oge sering nujul kana "Kalender Xia", nu nurutan komentar dina Shiji nu nyebutkeun yen nalika Dinasti Xia, taun dimimitian nalika bulan kadua sanggeus winter solstice (saperti dina kalender moderen).


text:
contoh paguneman bahasa sunda1
Ini adalah Jawaban Tersertifikasi
Di dalam suatu paguneman ada beberapa aturan yang perlu diperhatikan, seperti antara lain pelan atau kerasnya suara, tinggi atau rendahnya suara, pilihan kata yang disesuaikan dengan lawan bicara, serta penjiwaan untuk memastikan pesan dapat tersampaikan dengan baik. Contoh paguneman dalam bahasa Sunda adalah :
Nyieun Karajinan
Amir : Pan urang teh aya tugas sakola kudu nyieun karajinan, kumaha aya nu boga usul ?.
Beni : Kumaha lamun nyieun tempat tissue tina kertas koran urut ?.
Caca : Enya bener eta alus, naha sabaraha urang kitu sa kelompokna ?.
Beni : Pan kudu tiluan, jadi pas urang tiluan, kuring, Beni jeung Caca.
Caca : Enya atuh, iraha jeung rek di mana nyieunna eta karajinan teh ?.
Amir : Alusna mah nyieunna isukan wae, pan kudu dikumpulkeun minggu hareup, jadi aya waktu keur nge-cet jeung moe eta karajinan. Ari tempatna mah di imah kuring oge hayu.
Caca : Enya atuh alus di imah Amir, ambeh leuwih deukeut ti imah kuring jeung ti imah Beni, Naon wae atuh anu diperlukeunnana ?.
Amir : Nya paling age masing-masing mawa koran urut, jeung udunan lima rebuan keur meuli tipung aci jeung bahan-bahan nu lainna.
Beni : Enya atuh nya urang langsung wae isukan balik ti sakola ka imah Amir.


text:
Reungit
Reungit nyaéta anggota kulawarga Culicidae; serangga nu boga sapasang jangjang nu bisa nilep, sapasang halter, awakna langsing manjang, sarta suku nu paranjang. Nu bikang ti kalolobaan spésiés reungit nyeuseup getih ti sato séjén, kaasup manusa. Ukuranna rupa-rupa, tapi ilaharna mah tara leuwih ti 15 mm (0,6 inci). Beuratna ukur 2-2,5 mg. Hiberna bisa nepi ka 1,5-2,5 km/jam, sarta lolobana hirup peuting.
Famili Culicidae kaasup ordo Diptera, ngawengku 3500-an spésiés dina tilu subfamili: Anophelinae (3 genera), Culicinae (9 genera; leuwih ti 80%-na ti sakabéh spésiés), jeung Toxorhynchitinae (1 genus). Generana ngawengku Anopheles, Culex, Psorophora, Ochlerotatus, Aedes, Sabethes, Wyeomyia, Culiseta, jeung Haemagoggus. Dina famili Anophelinae aya genep subgenera: Stethomyia, Lophopodomyia, Kerteszia, Nyssorhynchus (kabéhanana ti Amérika Kidul), Cellia (Dunya Buhun wungkul), jeung Anopheles (sakuliah dunya).
Reungit nu sok nyesep getih téh nu bikang, sedengkeun nu jalu mah kana mamaduan. Malah Toxorhynchites mah teu nyesep getih, sabab kabeukina téh ngahakanan reungit lianna. Tapak nyoco reungit ilaharna aya kénéh nepi ka itungan jam, dina bentuk titik beureum jeung béntol nu diaméterna kira sasénti. Tah, sumebarna panyakit kayaning malaria jeung virus Nil Kulon (West Nile Virus) téh nalika reungit nyoco. Ku kituna, pikeun ngontrol populasina, pamaréntah lokal biasana mah ngampanyeukeun ka masarakat sangkan miceunan wadah-wadah/runtah nu bisa nampung cai, migunakeun péstisida, jeung bahan organik lianna.
Daptar eusi
Biologi[édit | édit sumber]
Reungit bikang lolobana boga bagian sungut nu ngabentuk tulalé pikeun nojos kulit mamalia (ogé kadang nyoco manuk, réptil, jeung ampibi) nalika nyedot getihna. Sabalikna ti jarum nu lemes, tulalé reungit mah rérégéan nu ngurangan titik antel jeung kulit nu keur ditojos — maksudna sangkan ngurangan rangsangan sarap sangkan nalika dicoco téh teu karasa (baca bab Reungit jeung kaséhatan di handap pikeun dadaran ngeunaan béntolna). Pikeun kamekaran endogna, reungit bikang butuh protéin. Kusabab normalna mah reungit téh ukur dahar sari kembang/madu jeung cairan bungbuahan nu teu ngandung protéin, mangka reungit bikang butuh getih pikeun nyumponan pangabutuh protéinna.
Reungit nu ngalaman métamorposis lengkep, ngaliwatan opat hambalan dina hirupna: endog, jentik, pupa, jeung sawawa — hiji prosés nu digambarkeun ku filsuf Yunani Aristotel. Lilana tilu hambalan nu awal gumantung ka suhu jeung spésiésna. Culex tarsalis bisa ngaréngsékeun siklus hirupna dina jangka 14 poé dina 20 °C sarta ukur sapuluh poé dina 25 °C. Pikeun spésiés lianna, daur hirup téh lilana antara opat poé nepi ka sabulan. Larvana taya lian ti jentik nu sok kapanggih dina cai; ngarénghap nyeuseup oksigén atmospir ngaliwatan sipon/solobong dina tungtung buntutna. Pupa-na méh sarua jeung jentik, tapi ngarénghapna ngaliwatan "tanduk" dada nu napel dina spirakel dadana. Kahakanan jentik lolobana mangrupa mikroorganisme, tapi aya ogé nu ngamangsa jentik lianna.
Reungit di wewengkon nontropis mah ngaliwatan mangsa tiris dina hambalan endog, najan aya ogé nu dina hambalan jentik atawa sawawa. Reungit genus Culex (véktor kasakit énsefalitis St. Louis) ngaliwatan mangsa tiris salaku bikang nu geus jalangan.
Reungit bikang ti spésiés nu sok nyeuseup getih nangtukeun mangsana ngandelkeun pangambeuna, utamana sénsitip kana karbon dioksida nu ditiupkeun tina engapan sarta sababaraha zat nu aya dina késang. Studi émpirik ngeunaan ieu nunjukkeun yén résiko dicoco téh nuturkeun sebaran binomial négatip. Lalaki/jalu nu lintuh, sarta boga golongan getih "O" mangrupakeun mangsa utama panyoco reungit. Reungit bisa nyusud panas, sahingga bisa manggihan mamalia getih haneut jeung manuk kalawan gampang (mun geus deukeut).
Reungit jeung kaséhatan[édit | édit sumber]
Di AS, dicoco reungit téh kaitung ukur gangguan. Tapi, umumna di sakuliah dunya mah, komo di wewengkon tropis, reungit téh mangrupa masalah kaséhatan umum anu utama. Reungit téh népakeun panyakit dina itungan 700 juta unggal taunna, nu ngabalukarkeun palastrana hiji ti 17 urang [1].
Genus reungit anopheles mawa parasit malaria (baca Plasmodium falciparum) nu ngabalukarkeun mortalitas prématur, utamana barudak balita, nu sataunna nepi ka 1,3 juta urang palastra. Kalolobaan spésiés reungit bisa mawa cacing filariasis; parasit ieu ngabalukarkeun kasakit kaki gajah (elephantiasis), nu ayeuna ditandangan ku kira 40 jutaan urang. Kalolobaan spésiés reungit bisa mawa kasakit viral muriang konéng, demam berdarah, poliartritis épidemik, énsefalitis, muriang Rift Valley jeung virus Nil Kulon. Virus nu dibawa ku artropoda samodél reungit katelahna arbovirus.
Reungit nyocona dina waktu nu teu tangtu sarta jarang kanyahoan, tapi aya ogé sababaraha spésiés nu nyoco dina wanci-wanci nu tangtu; katémbongna tapak nyoco téh mangrupa balukar tina réaksi imun awak. Nalika nyoco awak manusa, reungit téh nyuntikkeun ciduh jeung anti-koagulan. Pas dicoco munggaran mah awak téh teu méré réaksi, tapi pas nu kadua kali jeung saterusna, sistim imun ngembangkeun antibodi sahingga aya inflamasi nu katémbong salaku béntol dina jangka waktu sapoé. Ieu ilaharna kaalaman nalika keur budak. Beuki mindeng dicoco, sénsitivitas urang beuki luhur, sahingga béntolna némbongan dina jangka sababaraha menit nalika réspon imun megatkeun saluran getih kapilér sarta ngumpulkeun cairanana handapeun kulit. Jalma sawawa aya nu jadi teu sénsitif sahingga mun dicoco reungit euweuh réaksina atawa réaksina saeutik pisan, tapi aya ogé nu jadi hiper-sénsitif sahingga nimbulkeun béntol nu badag tur nyeri.
Ngontrol reungit[édit | édit sumber]
Aya dua cara pikeun ngontrol reungit: (1) program badag nu dikokolakeun pikeun ngurangan populasi reungit nu ngawengku wilayah anu lega, jeung (2) peta individual pikeun ngajaga diri jeung lingkungan dumukna.
Kiwari, program ngontrol reungit dumasar kana prinsip-prinsip integrasi ngokolakeun hama, nu biasana ngawengku sababaraha ukuran, dumasar kana pangaweruh urang ngeunaan daur hirup reungit[2]:
- ngurangan sumber - miceunan/ngaleungitkeun habitat baranahan reungit
- modifikasi habitat - manipulasi habitat pikeun ngahulag baranahan
- biokontrol - ngawanohkeun prédator reungit alami
- larvisida - migunakeun péstisida pikeun ngurangan populasi jentik
- adultisida - migunakeun péstisida pikeun ngurangan populasi reungit sawawa.
Ngusir reungit[édit | édit sumber]
Panghulag atawa pangusir (repellant) reungit ilaharna ngandung salah sahiji zat DEET, ekstrak minyak Catnip, nepetalakton, ékstrak minyak sitrunéla atawa ékaliptus. Cara lian nyaéta ku maké kipas/hihid (sabab reungit mah teu resep kaanginan), atawa bahan-bahan nu ngandung alétrin. Aya ogé cenah cara lianna deui, nyaéta ku miara pepelakan anu ngaluarkeun zat nu teu dipikaresep ku reungit, tapi seuk para élmuwan mah jétu sotéh mun daun/bagian tutuwuhanana dibebek sahingga kaluar zat kimiana.
Sumber Rujukan[édit | édit sumber]
- Mosquito, Wikipédia édisi basa Inggris (1 Maret 2006)
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
- American Mosquito Control Association - Mosquito Information
- Mosquitoes and mosquito repellents: a clinician’s guide
- University of Florida Public Health Pesticide Applicator Training Manual - Chapter on Mosquitoes
- Mosquito Genomics WWW Server
- Mosquitoes - Micscape September 2003
- Mosquito pictures - Ngadadarkeun kahirupan katut poto-potona.
- Close up mosquito pictures - Poto close up reungit nalika keur nyoco jeung keur jalangan.
- Frequency of Mosquito Wings
- Mosquito Species of the British Isles (dokumén PDF)
- The evolution of DDT resistant mosquitoes
- CDC Division of Vector-Borne Infectious Diseases - Émbaran ngeunaan virus Nil Kulon (West Nile virus) jeung kasakit alatan reungit lianna.
- New Zealand Dermatological Society Incorporated - Cocoan serangga katut cara numpurkeunana.


text:
Tipografi
Tipografi téh nyaéta hiji élmu dina milih jeung merenahkeun aksara kalawan pangaturan sumebarna dina rohangan jeung widang nu geus aya, pikeun nyiptakeun kesan nu tangtu, nu antukna bisa nulungan pamaca pikeun meunangkeun rasa merenah dina maca kalawan maksimal.[1] Iwal ti eta dipikawanoh ogé seni tipografi, nyaéta karya atawa desain anu maké pangaturan aksara minangka élémén utama.[1] Dina seni tipografi mah wangenan aksara minangka lambang sora téh bisa disingkahkeun.[1] Tipografi ngarujuk kana kagiatan nyusun teks dina hiji kaca, kalawan dina sababaraha wangun lianna dina media komunikasi.[2]
Wangun tipografi éta téh ahirna mekar nepi ka Kréta, tuluy ngaramat ka Yunani jeug ahirna sumebar ka sakumna Éropah.[1] Puncak kamekaran tipografi, nyaéta leuwih kurang aya dina abad ka-8 SM di Roma nalika urang Romawi mimiti ngawangun kakawasaanana.[1] Alatan bangsa Romawi mah teu boga sistem aksara sorangan, maranéhna mah dialajar sistem tulisan Étruska nu mangrupa masarakat pribumi asli Italia jeung nyampurnakeun éta aksara nu antukna jadi huruf-huruf Romawi.[1]
Kiwari tipografi ngalaman kamekaran tina fase panyiptaan maké leungeun (manual) nepika ngalaman prosés komputerisasi.[1] Fase komputerisasi ngajadikeun pamakéan tipografi jadi leuwih gampang jeung dina waktu anu leuwih gancang kalawan jenis pilihan huruf anu jumlahna ratusan.[1]


text:
Diropea Tina Tulisan DHIPA GALUH PURBA
NYARITAKEUN dunya pariwisata, moal leupas tina urusan nu patula-patali jeung beuteung (baca: kadaharan). Méh saban wewengkon, pasti boga ciri has kadaharan istiméwa séwang-séwangan. Contona mah upama nyabit-nyabit ngaran kadaharan dodol, tangtu bakal inget ka Garut. Puguh baé lain hartina euweuh dodol jieunan wewengkon séjén di luareun Garut. Loba pisan dodol-dodol nu sumebar di pasar, kalawan dijieunna lain di Garut, malah di Dépok ge loba dodol mah, komo mun seg manjing lebaran. Tapi angger baé, anu kakoncara mah dodol Garut. Teu béda jeung tahu sumedang, pémpék Palémbang, Markisa Medan, galéndo Ciamis, hui Cilembu, taleus Bogor, tauco Cianjur, jeung sajabana.
Rupaning kadaharan nu kakoncara téh, tétéla bisa jadi sabangsaning iklan haratis pikeun ngawanohkeun hiji wewengkon. Malah teu saeutik, pangjurung laku para wisatawan mancanagara atawa wisatawan nusantara téh, awahing ku panasaran hayang ngasaan kadaharan kadaharan nu kakoncara téa. Ku ayana kitu, puguh baé kadaharan téh minangka bagéan tina poténsi wisata anu kudu dipiara kalawan daria.
Sangkan henteu barieukeun teuing nataanana, kuring rék milih salah sahiji kadaharan anu kacida raketna jeung kuring. Sabada diteuleuman, diimeutan, tug nepi ka nyawang ka mangsa tukang, moal salah deui anu pangraketna téh: tahu. Aya hadéna nulis dina basa Sunda, da moal kudu riweuh upama sakali mangsa rék nulis kecap: nyaho. Contona, kuring nyaho yén tahu téh kacida nikmatna. Upama ditulis ku basa Indonésia mah, tangtu bakal kieu: saya tahu bahwa tahu itu sangat nikmat.
Tahu. Ti mimiti inget kumelendang di alam dunya, kuring leuwih tiheula wawanohan jeung tahu, batan dodol, pémpék, donat, coklat, jeung sajabana. Najan lembur téh rada anggang ti Sumedang kotana, tapi asa mindeng pisan indung kuring milih tahu keur deungeun sangu. Malah satungtung diurus kénéh ku indung, alhamdulillah tacan kungsi sakali-kali acan ngalaman dibéré chicken naget pikeun deungeun sangu.
Geus puguh deungeun sangu téh tahu, ana jig ka sakola, sup ka warung, kop deui kana géhu (togé jeung tahu, dibulen tarigu). Ti mimiti nyorang SD, SMP, SMA, nepi ka kuliah, ngalanggan jajanan téh pasti géhu. Iwal ti regana kahontal ku pésak, katambah deui létah kuring mémang geus kacanduan ku géhu. Kajeun hot dog regana leuwih mahal, da kuring mah bakal kumétap kénéh kana géhu. Sakalieun rada incah tina géhu téh, paling ogé kana baso tahu, kupat tahu, atawa tahu gejrot. Angger-angger kénéh tahu.
Ka dieunakeun sok kerung jeung rada hémeng, upama jajan géhu di warung. Ongkoh géhu, tapi kabuktianna mah euweuh togéan. Aya kalana diganti ku bihun, wortel, emih, atawa ukur tahu dibulen ku tarigu. Padahal ari ngaranna mah angger wé géhu. Untung pisan, kuring tara hayang protés. Babaturan kuring ogé, jempling wé “dibobodo” ku nu dagang téh. Rék naon baé baturna, satungtung aya tahuan mah, tetep baé géhu. Tapi duka teuing, upama sakali mangsa tahu-na anu diganti atawa dieuweuhkeun mah. Bisa jadi, kuring moal daék nyebut géhu, lamun anu dibulen ku tarigu téh ukur togé, wortel, bihun, emih, jeung sajabana. Lebah dieu, kabuktian yén tahu leuwih nangtukeun kalumangsungan géhu, dibandingkeun jeung togé—najan togé disebut pangheulana: togé-tahu.
*
MALEM Kemis, tanggal 11 Méi 2005, aya talk show, anu digelar rampak gawé antara Komunitas Gerbang Unpad, Huria Mahasiswa Antropologi, jeung Jaringan Kekerabatan Indonésia. Demi jejer anu dipadungdengkeun téh taya lian perkara Tahu Sumedang, kalayan dijudulan: “Andai dia Tahu”. Anu kapeto jadi panyaturna aya tilu urang, nyaéta Hawé Setiawan, Setiaji, jeung Zarkasih, kalawan panumbu caturna Bérby (mahasisiwi geulis, urang Bangka asana mah).
Dina éta riuangan, Hawé ngasongkeun panyawang ngeunaan tahu anu geus jadi idéntitas kasundaan, hususna Sumedang. Ceuk Hawé, di Sumedang perelu dipikiran sangkan diwangun arca tahu. Tahu Sumedang leuwih suksés ngawanohkeun Sumedang, sanajan dibandingkeun jeung Séksi Humas Pemkab Sumedang.
Kaitung panjang rupaning dadaran Hawé ngeunaan tahu téh. Tapi kuring ngajenghok, basa Zarkasih nétélakeun yén kacang kadelé anu dijieun Tahu Sumedang téh mana horéng meunang ngimpor ti Jepang. Daék teu daék, kuring kudu percaya, da puguh Zarkasih mah sapopoéna ogé mémang icikibung di dunya tahu. Sebut baé, Zarkasih téh salahsahiji pangusaha Tahu Sumedang nu kaitung suksés.
Sajeroning ngasaan Tahu Sumedang jieunan Zarkasih, pikiran jadi mancawura ka mana karep. Kaya kieu mah, palangsiang isuk jaganing géto, teu pamohalan lamun Tahu Sumedang bakal kasilep ku Tahu Jepang. Apan kiwari ogé, bahan dasarna geus ti Jepang. Naha di lemah cai Pasundan nu kakoncara subur makmur, kalah meuli kacang kadelé ti Jepang? Lebah dieu, urang perelu maluruh kalawan daria, naha lahan tatanén di Sumedang anu legana 1.521,95 km téh, geus béak kaléléd ku jalan tol jeung real estate? Atawa mémang di antara 997.000 urang Sumedang, geus mumul melak kacang kadelé? Saliwatan, kuring sok rajeun nengetan para nonoman di pilemburan, anu leuwih reueus ngojég batan bobolokot di kebon atawa di sawah.
*
UPAMA cék Hawé Setiawan tahu téh minangka salahsahiji idéntitas kasundaan, kuring ogé mémang boga pikiran ka dinya. Tapi aya deui tambahna. Kuring boga pamadegan, yén Tahu Sumedang téh minangka hiji tanda raketna duduluran antara urang Sunda jeung Tionghoa. Pangna kitu, apan nu mimiti boga ideu nyieun tahu téh taya lian Ong Kino, urang Tionghoa nu ngumbara di Sumedang. Satuluyna disambung ku budakna, Ong Bung Keng, kira taun 1901 nepi ka 1993. Sajabana ti Ong Bung Keng, aya deui sawatara ngaran nu sarua ngamekarkeun usaha tahu, nyaéta Ong You Kim (Ukim), Ko Aniw, Ko Lento, Ko Jung Gong, jeung Babah Hek. Kilang kitu, ari anu popilér mah tetep baé Tahu Ong Bung Keng. Upama sakali mangsa ngaliwat ka Kota Sumedang, aya hadéna nganjang ka Jalan 11 April Nomor 53 (baheula mah Jl. Tegal Kalong, Kelurahan Kota Kaler). Pasti manggihan hiji plang ngajeblag, anu unina: “Tahu Bungkeng, Perintis Tahu Sumedang Sejak 1917“.
Dumasar kana sababaraha sumber anu bisa dipercaya, kaasup ngayakeun wawancara langsung ka praktisi tahu, mimitina mah ngaran tahu téh nyaéta tou fu. Pangna jadi tahu, lantaran diluyukeun jeung létah urang Sunda. Tapi aya deui carita nu sumedar, yén gumelarna ngaran tahu téh raket patalina jeung Pangéran Soeria Atmadja, Bupati Sumedang taun 1928. Harita, Pangeran Soeria Atmadja kataji ku tou fu buatan Ong Bung Keng. “Ngeunah tahu téh…” kitu saur Pangéran Soeria Atmadja. Anu antukna ti harita pisan, tou fu robah ngaran, jadi tahu.
Ku popilérna Tahu Sumedang, tangtu mawa berekah ka masarakat Sumedang. Kiwari, loba home industry anu ngokolakeun tahu, boh warga Sumedang atawa Tionghoa. Kapasitas produksina nepi ka 8,2 ton saban taun, kalayan ngahasilkeun duit Rp 11,5 miliar. Perkara tahu mah, mémang tacan aya nu bisa ngungkulan Sumedang.
Sawatara waktu kaliwat, Tahu Sumedang dicatet ku Musieum Rékor Indonésia (MURI), minangka tahu pang panjangna. Tahu Sumedang dicatet dina nomer rékor 1.506, sanggeus nyieun tahu anu panjangna 81 Meter, lébar 34 cm, jangkungna 5 cm, kalayan méakkeun 7,5 kintal Kadelé. Éta tahu nu ngageunjleungkeun téh dijieun ku 150 urang praktisi tahu, ti 20 pausahaan tahu di Sumedang. Tahu Sumedang ngungkulan rékor saméméhna dicangking ku Kabupatén Tegal (10/04/05), kalayan panjangna 43,5 Méter. Hartina, Sumedang geus suksés nyepeng rékor tahu pangpanjangna jeung rékor tahu pangbadagna, anu dicatet leuwih tiheula, taun 2004.
*
NILIK kasuksésan Tahu Sumedang, tangtu baé aya sawatara catetan anu perelu dipikiran ku lembaga atawa instansi nu patali jeung widang pariwisata. Pangpangna mah kuring manghariwangkeun Hak Kekayaan Intelektual (HKI) direbut ku urang deungeun. Komo deui sanggeus kacang kadelé-na ngimpor ti Jepang.
Nyarita perkara pariwisata, tangtu nyarita “kemasan”. Pihak pamaréntah kudu nyiar tarékah sangkan henteu kapiheulaan ku kaum kafitalis, dina raraga ngundakkeun “harga jual” tahu. Kamajuan jaman, teu bisa disingkahan deui, geus bisa ngarobah cara nyawang rupaning perkara, utamana anu nerekab ka para nonoman. Upama para nonoman ngarasa éra atawa géngsi meuli tahu di warung leutik—komo ti tukang dagang asongan, tangtu bakal béda lamun sakali mangsa tahu téh disalin jinis siga kadaharan nu nyampak di McDonald.
Kareueus para nonoman kana tahu, perelu diundakkeun deui. Kawasna kagiatan sobat-sobat di Unpad bisa dijieun conto pikeun para nonoman séjén, sangkan bisa ngajénan kana kadaharan lemah cai sorangan. Sabisa-bisa ma, para nonoman téh sing bisa “idéntik” jeung Tahu Sumedang, lain jeung Dunkin Donuts.
Lebah dieu, merelukeun rampak gawé ti rupaning unsur pamaréntah jeung masarakat. Patani mah tos diécéskeun tugasna, mikiran pepelakan kadelé, sangkan henteu kudu ngimpor ti Jepang. Lembaga kapariwisataan ogé, atos écés. Atuh komo deui diréktorat jéndral HKI. Tug nepi ka lembaga kaséhatan, teu meunang cicingeun. Lembaga kaséhatan ulah bosen ngadadarkeun pentingna nuang tahu. Apan tahu téh mibanda protéin nu kacida gedéna, malah satata jeung kualitas protéin hewani. Sakumaha anu bisa ditengetan dina NPU (net protein utility), yén sabagéan loba protéin tahu bisa mangfaat pikeun kabutuhan awak, kurang-leuwih 65 persén.
*
KURING moal ngarasa éra, upama aya nu nyebut “generasi tahu”. Mémang bener, kuring mah loba ngadahar tahu—sajabana ti sangu. Kacida ngahaturkeun nuhun ka para praktisi tahu, anu teu weléh satia nyadiakeun kadaharan murah tur ngandung giji. Tukang nyieun tahu, salah sahiji nu milu ngaréalisasikeun Undang-Undang Nomor 7 Tahun 1996, anu di antarana nétélakeun yén kualitas pangan anu dikonsumsi téh kudu nyumponan sababaraha kritéria. Di antarana aman, ngandung gizi, jeung bisa kahontal regana ku masarakat.***