text:
Indonésia
Républik Indonésia (RI) nyaéta hiji nagara di Asia Tenggara, nu diliwatan ku gurat khatulistiwa jeung aya di antara Buana Asia jeung Australia sarta antara Samudra Pasifik jeung Samudra Hindia. Indonésia mangrupa nagara kapuloan nu panggedéna sadunya, diwangun ku 13.487 pulo,[6][7] ku kituna disebut ogé Nusantara ("pulo luar", Jawa dianggap salaku puseurna).[8] Kalawan populasi disawang 222 yuta jiwa dina taun 2006,[9] Indonésia minangka nagara nu populasina panglobana kaopat sadunya sarta nagara populasi pangagem Islam nu panglobana sadunya, sanajan sacara resmi Indonésia lain nagara Islam. Wangun pamaréntahan Indonésia nyaéta républik, kalawan Déwan Perwakilan Rakyat, Déwan Perwakilan Daérah, jeung Présidén nu dipilih langsung ku rahayatna. Puseur dayeuh nagara Indonésia nyaéta Jakarta. Indonésia boga wates wewengkon jeung Malaysia di Pulo Kalimantan, Papua Nugini di Pulo Papua, sarta Timor Lésté di Pulo Timor. Indonésia mangrupa anggota PBB sarta sahiji-hijina anggota PBB nu kungsi kaluar ti organisasi éta. Salian éta, Indonésia ogé anggota ti ASEAN, APEC, OSI jeung G-20.
Daptar eusi
- 1 Ngaran
- 2 Sajarah
- 3 Pulitik jeung pamaréntahan
- 4 Babagian administratif
- 5 Propinsi
- 6 Géografi
- 7 Atikan
- 8 Ékonomi
- 9 Démografi
- 10 Ageman
- 11 Basa
- 12 Kabudayaan
- 13 Lingkungan hirup
- 14 Tingali ogé
- 15 Rujukan
- 16 Tumbu kaluar
Ngaran[édit | édit sumber]
Kecap "Indonésia" asalna ti Basa Latinntina kecap dus nu hartina "Hindia" sarta kecap Basa Yunani nesos nu hartina "pulo".[10] Jadi, lamun ditilik sacara harti kecap Indonésia hartina wewengkon Hindia kapuloan, atanapi kapuloan nu aya di Hindia, nu nunjukkeun yén ngaran ieu geus aya saméméh Indonésia jadi nagara daulat.[11] Dina taun 1850, George Earl, etnolog nu asalna ti nagara Inggris, mimiti ngusulkeun sesebutan Indunesia jeung Malayunesia pikeun pangeusi "Kapuloan Hindia atawa Kapuloan Melayu".[12] Murid éarl, James Richardson Logan, maké kecap Indonésia salaku sinonim ti Kapuloan India.[13] Tapi, panulisan akademik Walanda di média Hindia-Walanda teu maké kecap Indonésia, tapi Kapuloan Melayu (Maleische Archipel); Hindia Wétan Walanda (Nederlandsch Oost Indië), atawa Hindia (Indië); Wétan (de Oost); sarta Insulinde (istilah ieu diwanohkeun taun 1860 dina novel Max Havelaar (1859), yasana Multatuli, ngeunaan kritik kana kolonialisme Walanda).[8]
Saprak taun 1900, ngaran Indonésia jadi leuwih ilahar dina lingkungan akademik di luareun Walanda, sarta golongan nasionalis Indonésia maké kecap éta dina widang pulitik.[8] Adolf Bastian ti Universitas Bérlin ngawanohkeun ngaran ieu dina buku Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894. Pelajar Indonésia munggaran nu maké ngaran ieu nyaéta Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara), nalika anjeunna ngawangun kantor warta di Walanda nu ngaranna Indonesisch Pers Bureau dina taun 1913.[11]
Sajarah[édit | édit sumber]
Sajarah awal[édit | édit sumber]
Titinggal fosil-fosil Homo erectus, nu ku antropolog ogé dilandi "Manusa Jawa", mawa pamadegan yén kapuloan Indonésia geus dieusian antara 2 yuta nepi ka 500.000 taun kaliwat.[14]. Bangsa Austronésia, nu ayeuna mangrupa mayoritas pangeusi Indonésia, pindah ka Asia Tenggara ti Formosa. Maranéhna disawang nepi ka Indonésia dina taun 2000 SM, sarta ngabalukarkeun Bangsa Mélanésia nu geus aya saméméhna kagigirkeun ka wewengkon nu jauh di beulah wétan.[15] Kaayaan nu cocog pikeun tatanén ngabalukarkeun geu ayana kaahlian melak paré saprak abad ka-8 SM,[16]. ku kituna ngabalukarkeun ogé ku lobana désa, kota, jeung karajaan-karajaan leutik tumuwuh jeung mekar dina abad ka-1 M. Salian ti éta, Indonésia nu aya di jalur perdagangan laut internasional jeung antar pulo, geus jadi jalur lalayaran antara India jeung Cina dina sababaraha abad.[17] Sajarah Indonésia saterusna boga loba pangaruh ti kagiatan paniagaan éta.[18]
Ti pangaruh agama Hindu jeung Buddha, sababaraha karajaan ngadeg di pulo Kalimantan, Sumatra, jeung Jawa saprak abad ka-4 nepi ka abad ka-14. Kutai, nyaéta karajaan nu pangkolotna di Indonésia nu ngadeg dina abad ka-4 di hulu Walungan Mahakam, Kalimantan Wétan. Di wewengkon kulon Pulo Jawa, dina abad ka-4 nepi ka ka-7 M aya Karajaan Tarumanagara. Dina abad ka-7 aya Karajaan Malayu nu puseurna di Jambi, Sumatra. Sriwijaya ngéléhkeun Malayu sarta jadi karajaan maritim nu pangkuatna di wewengkon Nusantara. Wewengkon kakawasaanna ngawengku Sumatra, Jawa, samenanjung Melayu, ogé ngawasaan paniagaan di Selat Malaka, Selat Sunda, sarta Laut Cina Kidul.[19] Kadatangan padagang-padagang Arab jeung Pérsia liwat Gujarat, India, tuluy mawa agama Islam. Samudera Pasai nu ngadeg dina taun 1267, mangrupa karajaan Islam kahiji di Indonésia.
Panjajahan[édit | édit sumber]
Indonésia ogé mangrupa nagara nu kungsi diéréh ku loba nagara. Ieu di handap nyaéta sababaraha nagara nu kungsi ngaéréh atawa ngajajah sakabéh atawa sabagéan wewengkon Indonésia.
- Portugal (1509-1595)
- Spanyol (1521-1692)
- Walanda
- Perancis, sacara teu langsung ngawasaan Jawa dina jaman 1806-1811 lantaran Karajaan Walanda taluk ka Perancis. Basa Louis Bonaparte, adina Napoleon Bonaparte, diistrénan di Belanda dina taun 1806, ku kituna otomatis jajahan Walanda pindah ka Perancis. Periode ieu lumangsung dina mangsa pamaréntahan Gubernur Jenderal Herman Willem Daendels di taun 1808-1811. Dipungkas taun 1811 nalika Inggris ngéléhkeun kakuatan Walanda-Perancis di pulo Jawa.
- Inggris 1811, saprak Kapitulasi Tungtang ditandatanganan nu salah sahiji eusina nyaéta Pulo Jawa dibéré ti Walanda ka Inggris. Dina taun 1814 dilaksanakeun Konvénsi London nu eusina pamaréntah Walanda balik deui nyekel kakawasaan kana wewengkon jajahan Inggris di Indonésia. Dina taun 1816, pamaréntahan Inggris di Indonésia sacara resmi réngsé.
- Jepang 1942 nepi ka 1945, ku sabab éléhna Jepang ti pihak sakutu dina Perang Dunya II.
Nalika urang éropa daratang di mimiti abad ka-16, maranéhna manggih sababaraha karajaan nu gampang diéléhkeun pikeun ngawasaan perdagangan rempah-rempah. Portugis mimiti nepi di 2 palabuan Karajaan Sunda nyaéta Banten jeung Sunda Kalapa, tapi bisa ditundung jeung teras pindah ka wétan ngawasaan Maluku. Dina abad ka-17, Walanda ngéléhkeun Britania Raya jeung Portugal (iwal di Timor Portugis). Disawang mangsa harita ageman Kristenkmimiti sumebar dindonésia salaku salah sahiji tujuan imperialisme lawas nu kawanoh salaku 3G, nyaéta Gold, Glory, and Gospel atanapi "Emas, Kajayaan, jeung Ageman".[20] Walanda ngawasaan Indonésia salaku wewengkon jajahan nepi ka Perang Dunya II. KaMimitina VOC, tapi tuluy ku pamaréntah Walanda saprak awal abad ka-19.
Walanda nyieun sistim Cultuurstelsel (Sistem Pamelakan) dina abad ka-19, nyaéta sistim melak kebon-kebon garedé sarta pelak paksa nu sakabéhna dilaksanakeun di Jawa, nu méré kauntungan pikeun Walanda nu teu bisa dihasilkeun ku VOC. Dina jaman pamaréntahan panjajahan nu leuwih bébas sanggeus 1870, sistim ieu dihapus. Sanggeus 1901 pihak Walanda ngawanohkeun Kawijakan étis,[21] nu ngawengku parobahan pulitik nu tangtu sarta invéstasi nu leuwih gedé di Hindia-Walanda.
Dina jaman Perang Dunya II, nalika Walanda dijajah ku Jérman, Jepang ngawasaan Indonésia. Indonésia diéréh deui dina taun 1942, Jepang nempo yén para pajoang Indonésia mangrupa batur paniagaan nu kooperatif jeung bisa milu jadi prajurit lamun dibutuhkeun. Sukarno, Mohammad Hatta, KH. Mas Mansur, jeung Ki Hajar Dewantara dibéré panghargaan ku Kaisar Jepang dina taun 1943.
Indonésia merdika[édit | édit sumber]
Dina Maret 1945, Jepang ngawangun hiji komite pikeun kamerdikaan Indonésia. Sanggeus Perang Pasifik réngsé dina taun 1945, dina tekenan organisasi nonoman, Soekarno-Hatta ngadéklarasikeun kamerdikaan Indonésia dina 17 Agustus 1945. Sukarno janten Présidén Indonésia, sarta Mohammad Hatta janten Wakil Présidén Indonésia. Dina usaha ngawaasaan deui Indonésia, Walanda ngirimkeun pasukanna.
Usaha-usaha ngalawan pergerakan kamerdikaan Indonésia ieu tuluy dipikawanoh ku Walanda salaku 'aksi kapulisian' (Politionele Actie), atanapi ku Indonésia salaku 'Agrési Militér'.[22] Walanda ahirna ngaku kamerdikaan Indonésia dina 27 Désémber 1949 salaku nagara féderal nu disebut Républik Indonésia Sarikat sanggeus aya tekenan ti kalangan internasional, utamana Amérika Sarikat. Mosi Integral Natsir dina 17 Agustus 1950, ngahudangkeun balikna Negara Kesatuan Républik Indonésia sarta ngabubarkeun Républik Indonésia Sarikat.
Dina jaman 1950-an jeung 1960-an, pamaréntahan Sukarno milu sakaligus naratas gerakan non-blok awalna, tapi tujuanna sangkan leuwih deukeut jeung blok sosialis, saperti Républik Rahayat Cina jeung Yugoslavia. Taun 1960-an minangka saksi ayana konfrontasi militér jeung Malaysia ("Konfrontasi"),[23] sarta kateupuasan kana héséna ékonomi. Salajengna dina 1965 aya kajadian G30S nu nyababkeun maotna 6 jendral sarta sababaraha perwira tengah lianna. Kaluar kakiatan anyar nu dilandi Orde Baru (Orde Énggal) nu nuduh Partéy Komunis Indonésia salaku dalang kajadian jeung boga maksud ngaléngsérkeun pamaréntahan nu keur aya sarta ngarobah dasar nagara kana paham sosialis-komunis. Tuduhan ieu sakaligus dijadikeun alesan pikeun ngaganti pamaréntahan saméméhna dina paréntah Sukarno kana pamaréntahan nu anyar.
Jendral Soeharto janten Présidén Indonésia dina taun 1967 maké alesan pikeun ngamankeun nagara tina bahya komunisme. Ratusan rébu warga Indonésia nu dianggap milu pihak komunis ditelasan, samentawis raloba warga Indonésia nu keur aya di luar nagri, teu wanieun mulih ka Indonésia, sarta teras dicabut kawarganagaraanna. Jaman kakawasaan Soeharto dilandi Orde Énggal sarta jaman pamaréntahan Sukarno disebut Orde Lawas.
Soeharto migunakeun ékonomi néoliberal sarta hasil ngadatangkeun raloba invéstasi luar nagri asup ka Indonésia sarta ngahasilkeun pamekaran ékonomi nu gedé, sanajan teu rata. Dina awal rézim Orde Énggal, kawijakan ékomomi Indonésia disusun ku sababaraha urang ékonom lulusan Universitas California, Berkeley, nu dilandi "Mafia Berkeley".[24] Soeharto ahirna dipaksa léngsér ti jabatanna ku aksi démonstrasi sarta kaayaan ékonomi nagara nu goréng dina taun 1998.
Sanggeus léngsérna Suharto, saprak 1998 nepi ka 2001, Indonésia miboga tilu présidén: Bacharuddin Jusuf Habibie, Abdurrahman Wahid, sareng Megawati Sukarnoputri. Dina taun 2004, diayakeun pamilihan umum hiji poé nu panggedéna sadunya[25] sarta Susilo Bambang Yudhoyono kapilih salaku présidén.
Sababaraha wewengkon Indonésia ngusahakeun pikeun misahkeun manéh, saperti Papua Kulon jeung Maluku Kidul. Timor Wétan resmi misah ti Indonésia dina taun 1999 sanggeus 3 taun dina administrasi PBB, jadi nagara Timor Lésté.
Dina Désémber 2004 jeung Maret 2005, di wewengkon Acéh sarta Nias ngalaman lini nu nelasan rébuan jiwa. (Tingali Lini Samudra Hindia 2004 jeung Lini Sumatra Maret 2005.) Kajadian ieu disusul ku lini di Yogyakarta jeung sunami di wewengkon Basisir Pangandaran dina taun 2006, sarta caah leutak di Sidoarjo saprak taun 2006.
Pulitik jeung pamaréntahan[édit | édit sumber]
Indonésia miboga pamaréntahan républik démokrasi présidénsial multipartéy. Sistim pulitik Indonésia didasarkeun kana Trias Politika: législatif, éksekutif, jeung yudikatif.
Kakawasaan législatif dibogaan ku Majelis Permusyawaratan Rahayat (MPR). MPR Indonésia pernah jadi lembaga nagara pangluhurna sarta mangrupa hiji kamar (unikameral), tapi sanggeus améndmén ka-4 UUD Indonésia MPR sanés lembaga nu pangluhurna deui, sarta komposisi kaanggotaanna ogé robah. Saprak 2004, MPR miboga sistim parlemén dua kamar (bikameral) nu disusun ku 560 anggota Déwan Perwakilan Rahayat Indonésia (DPR) nu pajabatna ti jalur partéy pulitik, sarta ditambih ku 132 anggota Déwan Perwakilan Daérah Indonésia (DPD) nu minangka wakil propinsi ti jalur indepénden.[26] Anggota DPR jeung DPD dipilih langsung ku rahayat dina pamilihan umum législatif sarta diangkat pikeun masa jabatan lima taun.
Lembaga éksekutif museur kana présidén, wakil présidén, jeung kabinét. Kabinét di Indonésia mangrupa kabinét présidénsial jadina mentri mibanda tanggung jawab ka présidén.
Lembaga yudikatif dilaksanakeun ku Mahkamah Agung, Komisi Yudisial, jeung Mahkamah Konstitusi. Tapi Kamentrian Hukum jeung Hak Asasi Manusa tetep aya.
Babagian administratif[édit | édit sumber]
Indonésia ayeuna miboga 34 propinsi, 5 propinsi miboga status husus. Propinsi dibagi kana kabupatén jeung kotamadya nu dibagi deui kana kacamatan. Babagian administratifna lanjut deui nepi ka bagian nu pangleutikna nyaéta Rukun Tatangga (RT) nu mangrupa daérah tingkat ka-6.
Unggal propinsi miboga DPRD Propinsi salaku badan législatif wewengkon sareng gubernur salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Unggal kabupatén miboga DPRD Kabupatén salakeun badan législatif wewengkon sareng bupati salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Unggal kotamadya miboga DPRD Kotamadya salaku badan législatif wewengkon sareng walikota salaku puseur badan éksekutif wewengkon. Sadayana, dipilih langsung ku rahayat langku pamilihan umum. Tapi di Jakarta (Wewengkon Husus Ibu Kota Jakarta) teu aya DPRD Kabupatén atanpai Kotamadya, ku sabab Kabupatén Administrasi jeung Kota Administrasi di Jakarta sanés wewengkon otonom.[27]
Propinsi Acéh, Daérah Husus Yogyakarta, Papua Kulon, jeung Papua miboga hak husus sarta tingkat otonomi nu leuwih luhur ti propinsi nu lian. Misalna, Acéh boga hak pikeun nagntukeun sistim hukumna sorangan; dina taun 2003, Acéh mimiti maké hukum Syariah.[28] Yogyakarta miboga status daérah husus salaku pangakuan kana pentingna Yogyakarta dina ngarojong Indonésia nalika Révolusi.[29] Propinsi Papua (baheulana disebut Irian Jaya), miboga status otonomi husus taun 2001.[30] DKI Jakarta mangrupa wewengkon husus ibu kota nagara. Timor Portugis digabungkeun ka wewengkon Indonésia minangka propinsi Timor Wétan dina 1979–1999, nu teras misahkeun manéh liwat réferéndum jadi nagara merdika, Timor Lésté.[31]
Propinsi[édit | édit sumber]
Géografi[édit | édit sumber]
Indonésia mangrupa nagara kapuloan di Asia Tenggara[32] nu miboga 17.504 pulo, kalawan kirang-langkung 6.000 pulo heunteu dieusian[33][34], nu nyebar di wewengkon khatulistiwa, kira-kira ti 95°BW - 141°45'BW sarta aya di antara 2 buana nyaéta Asia jeung Australia/Oséania.
Atikan[édit | édit sumber]
Dumasar kana undang-undang di Indonésia, pamaréntah puseur jeung daérah miboga anggaran atikan 20% ti anggaran nagara jeung anggaran daérah salian ti upah guru jeung biaya kadinasan. Tapi dina taun 2007, dana nu disadiakeun karak 17,2 %[35].
Ékonomi[édit | édit sumber]
Sistim ékonomi Indonésia awalna dirojong ku ayana Oeang Repoeblik Indonesia (ORI) minangka mata uang kahiji Indonésia, nu sanggeusna ganti jadi Rupiah.
Dina jaman pamaréntahan Orde Lawas, Indonésia heunteu sapinuhna migunakeun sistim ékonomi kapitalisme, tapi dicampurkeun jeung sistim nasionalisme ékonomi. Pamaréntah nu masih anyar, raloba milu kana produksi nu boga pangaruh ka masarakat, ditambah ku kaayaan pulitik, nyababkeun ayana kateustabilan ékonomi nagara.[36]
Pamaréntahan Orde Énggal geura maké disiplin ékonomi pikeun neken inflasi, stabilisasi mata uang, pangaturan tambut luar nagri, sarta ngondang investasi asing.[36] Dina jaman 1970-an, harga minyak bumi nu naék nyababkeun naékna angka ékspor sarta tingkat tumbuh ékonomi rarata nu luhur saloba 7% antara taun 1968 nepi ka 1981.[36] Parobahan ékonomi salajengna dina jaman 1980-an, saperti dérégulasi kauangan jeung déflasi,[36] teras ngalirkeun invéstasi asing ka Indonésia hususna dina industri-industri nu ngarah ka ékspor antara 1989 nepi ka 1997[37] Ékonomi Indonésia ngalaman kamunduran dina ahir 1990-an ku sabab krisis ékonomi di raloba wewengkon Asia keur éta,[38] nu dibarengan ku réngséna pamaréntahan Orde Énggal sarta mundurna Soeharto salaku présidén dina 21 Méi 1998.
Pertumbuhan PDB Indonésia dina 2004 jeung 2005 leuwih ti 5%.[39] Tapi, akibatna heunteu boga pangaruh loba dina tingkat pangangguran, nyaéta 9,75%.[40][41] Perkiraan taun 2006, 17,8% masarakat hirup di handapeun gurat kamiskinan, sarta aya 49,0% masarakat hirup kalawan panghasilan kirang ti AS$ 2 sapoé.[42]
Sumber daya alam[édit | édit sumber]
Indonésia miboga raloba sumber daya alam saperti minyak bumi, timah, gas alam, nikel, kai, bauksit, taneuh subur, batu bara, emas, jeung pérak kalawan babagian lemah tatanén 10%, perkebonan 7%, tegalan 7%, leuweung 62%, sarta lianna 14% kalawan wewengkon irigasi 45.970 km²[43]
Hasil tatanén nu utama saperti béas, entéh, kopi, rempah-rempah, jeung karét.[44] Widang jasa mangrupa panyumbang PDB nu panggedéna, nyaéta 45,3% dina PDB 2005. Industri 40,7%, sareng tatanén 14,0%.[45] Sanajan kitu, widang tatanén miboga pagawé nu leuwih loba ti widan séjénna, nyaéta 44,3% ti 95 yuta jiwa. Widang jasa 36,9%, sarta widang industri 18,8%.[46]
Sanajan kitu, lembaga Transparency International nempatkeun Indonésia di paringkat ka-143 ti 180 nagara dina Indéks Persépsi Korupsi taun 2007.[47]
Démografi[édit | édit sumber]
Dumasar kana sénsus populasi taun 2000, Indonésia miboga kirang-langkungna 206 yuta jiwa,[48] sarta diperkirakeun taun 2006 miboga 222 yuta jiwa.[9] 130 yuta (leuwih ti 50%) ngeusian Pulo Jawa nu mangrupa pulo nu panglobana pangeusina sakaligus pulo tempatna ibu kota Jakarta.[49] Kalobaannana urang Indonésia mangrupa Urang Austronésia, sarta aya ogé kelompok urang Mélanésia, Polinésia, jeung Mikronésia utamina di Indonésia beulah wétan. Aya ogé urang nu asalna ti luar nagri saperti étnis Tionghoa, India, jeung Arab. Indonésia miboga kira-kira 4 yuta populasi urang Tionghoa.[50]
Ageman[édit | édit sumber]
Islam mangrupa agama mayoritas nu pangagemna saloba kira-kira 85,2% urang Indonésia, nu nyababkeun Indonésia salaku nagara kalawan populasi muslim nu panglobana sadunya.[44] Umat lian saperti Kristen Protéstan (8,9%), Kristen Katolik (3%), Hindu (1,8%), Buddha (0,8%), jeung sajabana (0,3%). Pamaréntah Indonésia ogé sacara resmi ngakuan agama Konghucu.[51]
Basa[édit | édit sumber]
Indonésia miboga basa Indonésia salaku basa kahijian jeung basa nasional. Indonésia ogé kaasup salah sahiji nagara di dunya nu panglobana basana.[52] Raloba basa, miboga rébuan panyatur tapi kaayaanna kaancem ku sabab generasi ngorana teu nyaturkeunana deui, sarta para panyatur pindah ka basa nasional.[53]
Kabudayaan[édit | édit sumber]
Péntas[édit | édit sumber]
Indonésia miboga kira-kira 300 kelompok étnis nu boga rupa-rupa warisan budaya nu mekar sairing jaman, nu ogé dipangaruhan ku kabudayaan India, Arab, Cina, Éropa, sarta kaasup ogé budaya sorangan, Melayu. Saperti kasenian wayang ti wewengkon Jawa jeung Bali nu midangkeun carita-carita mitologi Hindu kawas Ramayana jeung Baratayuda, ogé carita-carita adaptasi kaayaan modéren. Aya ogé kasenian tarian contona ti Sumatra saperti tari Ratéb Meuseukat jeung tari Seudati ti Acéh. Aya ogé seni sisindiran, gurindam, jeung sajabana ti raloba wewengkon misalna Melayu.
Busana[édit | édit sumber]
Salah sahiji budaya pakéan ti Indonésia nyaéta batik. Sababaraha wewengkon nu katelah ti industri batikna saperti Yogyakarta, Surakarta, Cirebon, Pandeglang, Garut, Tasikmalaya, jeung Pekalongan. Busana lian ti wewengkon Indonésia saperti baju kurung jeung songkétna ti Sumatra Kulon (Minangkabau), kaén ulos ti Sumatra Kalér (Batak), kabaya, baju bodo ti Sulawesi Kidul, koteka ti Papua, jeung sajabana.
Olahraga[édit | édit sumber]
Olahraga nu populér di Indonésia utamina badminton jeung maén bal. Olahraga tradisional saperti takraw jeung karapan sapi. Pasanggiri adu tempur contona caci di Florés, sarta pasola di Sumba. Olahraga béla diri nu populér di Indonésia misalna saperti pencak silat.
Musik[édit | édit sumber]
Raloba wewengkon Indonésia miboga musik tradisionalna sorangan. Aya ogé musik tradisional campuran saperti keroncong nu dipangaruhan ku Portugis di wewengkon Tugu, Jakarta,[54]. Msik Indonésia lianna saperti dangdut nyaéta musik aliran Melayu modéren nu dipangaruhan ku musik India.
Alat musik tradisional Indonésia di antarana:
- Angklung
- Bendé
- Calung
- Degung/Gamelan
- Gandang Tabuik
- Gendang Bali
- Gondang Batak
- Gong Kemada
- Gong Lambus
- Jidor
- Kacapi Suling
- Kulcapi Batak
- Kendang Jawa
- Kenong
- Kulintang
- Rebab
- Rebana
- Saluang
- Saron
- Sasando
- Serunai
- Seurune Kale
- Suling Lembang
- Sulim Batak
- Suling Sunda
- Talempong
- Tanggetong
- Tifa, dan sebagainya
Kulinér[édit | édit sumber]
Sangu mangrupa kadaharan utama di kalolobaan wewengkon Indonésia. Sambel, saté, baso, soto, jeung sangu goréng nyaéta sababraha conto kadaharan masarakat Indonésia.[55]
Sinema[édit | édit sumber]
Pilem kahiji nu diproduksi di nusantara nyaéta pilem taun 1926 kalawan judul Loetoeng Kasaroeng nu dijieun ku sutradara Walanda, G. Kruger jeung L. Heuveldorp, dina jaman Hindia Walanda. Pilem ieu dijieun ku Pausahaan Pilem Jawa NV di Bandung sarta diputer kahiji kalina dina 31 Désémber 1926 di téater Elite and Majestic, Bandung. Popularitas industri pilem Indonésia muncak dina jaman 1980-an sarta diputer di raloba bioskop di Indonésia,[56]. Antawis 2000 nepi ka 2005, jumlah pilem Indonésia nu dirilis unggal taunna teras ningkatan.[56] Pilem Laskar Pelangi (2008) mangrupa pilem kalawan pamasukan anu panglobana sapanjang sajarah pilem di Indonésia nepi ka danget ieu.
Kasusastraan[édit | édit sumber]
Figur penting dina sastra modéren Indonésia saperti panulis Walanda Multatuli nu méré kritikan kana kalakuan Walanda ka Indonésia dina jaman panjajahan Walanda; Muhammad Yamin jeung Hamka nu mangrupa panulis sarta pulitisi pra-kamerdikaan;[57] sarta Pramoedya Ananta Toer, panulis novel Indonésia nu kakoncara.[58] Salah sahiji conto panulis puisi Indonésia misalna Chairil Anwar. Raloba urang Indonésia miboga tradisi lisan nu kiat, nu ngarojong dina nerangkeun sarta ngamumulé kaayaan budayana.[59]
Lingkungan hirup[édit | édit sumber]
Wewengkon Indonésia miboga raloba rupa-rupa mahluk hirup. Ku kituna ku sababaraha sumber nyebatkeun yén wewengkon lingkungan Indonésia mangrupa "Mega biodiversity" atanapi "anéka rupa mahluk hirup nu loba"[60][61]. Rupa-rupa mahluk hirup Indonésia aya di paringkat ka-3 sadunya sanggeus Brasil jeung Républik Démokratik Kongo.[62]
Sanajan kitu, Guinness World Records dina taun 2008 pernah nyutat rékor Indonésia salaku nagara nu panggancangna ruksak leuweungna sadunya. Unggal taunna, Indonésia dituar leuweungna saluas +1,8 yuta hektar. Karuksakan ieu aya di wewengkon hulu/jero leuweung (hutan) nu ngaruksak ogé wewengkon di hilir (basisir).[63]
Tingali ogé[édit | édit sumber]
Rujukan[édit | édit sumber]
- ↑ Undang-Undang Dasar Negara Republik Indonesia Tahun 1945, Pasal 36
- ↑ Jam penduduk Indonesia
- ↑ "Hasil Sensus Penduduk 2010 Data Agregrat per Provinsi" (PDF). Badan Pusat Statistik. 21 Januari 2010. Diakses pada 21 Agustus 2010.
- ↑ a b c d International Monetary Fund (November 2011). World Economic Outlook Database. Rilis pérs. Diaksés dina 30 November.
- ↑ HDR Stats
- ↑ Indonesia Daftarkan 13.487 Pulau ke PBB
- ↑ "Indonesia has completed surveys on its 13,000 islands", ANTARA News Agency, 18 August 2010
- ↑ a b c Justus M. van der Kroef (1951). "The Term Indonesia: Its Origin and Usage". Journal of the American Oriental Society 71 (3): 166–171.
- ↑ a b Badan Pusat Statistik Indonesia (1 September 2006). Tingkat Kemiskinan di Indonesia Tahun 2005–2006 (PDF) (dina Basa Indonésia). Rilis pérs. Diaksés dina 26 September 2006. Salah ngutip: Invalid
tag; name "autogenerated1" defined multiple times with different content
- ↑ Tomascik, T; Mah, J.A., Nontji, A., Moosa, M.K. (1996). The Ecology of the Indonesian Seas - Part One. Hong Kong: Periplus Editions Ltd. ISBN 962-593-078-7.
- ↑ a b Anshory, Irfan, "Asal Usul Nama Indonesia", Pikiran Rakyat, 16 Agustus 2004. Disalin 5 Oktober 2006.
- ↑ Earl, George S. W. (1850). "On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 119.
- ↑ Logan, James Richardson (1850). "The Ethnology of the Indian Archipelago: Embracing Enquiries into the Continental Relations of the Indo-Pacific Islanders". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 4, 252–347.; Earl, George S. W. (1850). "On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations". Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA): 254, 277–278.
- ↑ Pope (1988). "Recent advances in far eastern paleoanthropology". Annual Review of Anthropology 17: 43–77. cited in Whitten, T; Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali. Hong Kong: Periplus Editions Ltd. pp. 309–312. ; Pope, G (15 Agustus, 1983). "Evidence on the Age of the Asian Hominidae". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 80 (16): 4,988–4992. cited in Whitten, T; Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali. Hong Kong: Periplus Editions Ltd. p. 309. ; de Vos, J.P., P.Y. Sondaar, (9 Desember 1994). "Dating hominid sites in Indonesia". Science Magazine 266 (16): 4, 988–4992. cited in Whitten, T; Soeriaatmadja, R. E., Suraya A. A. (1996). The Ecology of Java and Bali. Hong Kong: Periplus Editions Ltd. p. 309.
- ↑ Taylor (2003), kaca 5–7
- ↑ Taylor, Jean Gelman. Indonesia. New Haven and London: Yale University Press. pp. 8–9. ISBN 0-300-10518-5.
- ↑ Taylor, Jean Gelman. Indonesia. New Haven and London: Yale University Press. pp. 15–18. ISBN 0-300-10518-5.
- ↑ Taylor (2003), hal. 3, 9, 10–11, 13, 14–15, 18–20, 22–23; Vickers (2005), hal. 18–20, 60, 133–134
- ↑ Taylor (2003), hal. 22–26; Ricklefs (1991), hal. 3
- ↑ Wright, Louis B. (1970). Gold, Glory, and the Gospel: The Adventurous Lives and Times of the Renaissance Explorers. New York: Atheneum.
- ↑ Ricklefs, M.C. (1991). A History of Modern Indonesia since c.1300. London: MacMillan. p. 151. ISBN 0-33-579690-X.
- ↑ ZWEERS, L. (1995). Agressi II: Operatie Kraai. De vergeten beelden van de tweede politionele actie. Den Haag: SDU uitgevers.
- ↑ van der Bijl, Nick. Confrontation, The War with Indonesia 1962—1966, (London, 2007) ISBN 978-1-84415-595-8
- ↑ Wibowo, Sigit, Sjarifuddin. Ekonomi Indonesia Gagal karena Mafia Berkeley, Harian Umum Sore Sinar Harapan. Copyright © Sinar Harapan 2003. Diaksés: Salasa, 6 Agustus 2008.
- ↑ Laporan dari Carter Center. The Carter Center 2004 Indonesia Election Report (PDF). Rilis pérs. Diaksés dina 29 Juli 2008.
- ↑ "Perubahan Ketiga Undang-Undang Dasar Negara Republik Indonesia Tahun 1945" (dalam bahasa Indonesia) (pdf). Diakses pada 24 Méi 2011.
- ↑ Kabupaten - Kementerian Dalam Negeri - Republik Indonesia Diaksés 4 Pébruari 2013 (UTC+7)
- ↑ Michelle Ann Miller (2004). "The Nanggroe Aceh Darussalam law: a serious response to Acehnese separatism?". Asian Ethnicity 5 (3): 333–351.
- ↑ Dewan Perwakilan Rakyat (1999). Bab XIV Other Provisions, Pasal 122; Undang-Undang Republik Indonesia Nomor 5 Tahun 1974 tentang Pokok-Pokok Pemerintahan di DaerahPDF (146 ). Présidén Indonésia (1974). Bab VII Aturan Peralihan, Pasal 91
- ↑ Dursin, Richel; Kafil Yamin, "Another Fine Mess in Papua", Editorial, The Jakarta Post, 18 November 2004. Disalin 5 Oktober 2006.; "Papua Chronology Confusing Signals from Jakarta", The Jakarta Post, 18 November 2004. Disalin 5 Oktober 2006.
- ↑ Burr, W. (2001-12-06). "Ford and Kissinger Gave Green Light to Indonesia's Invasion of East Timor, 1975: New Documents Detail Conversations with Suharto". National Security Archive Electronic Briefing Book No. 62. National Security Archieve, Universitas George Washington, Washington, D.C.. Diakses pada 17 Séptémber 2006.
- ↑ Dotinga, Harm; Netherlands Institute for the Law of the Sea (2000). International organizations and the law of the sea: documentary yearbook, Vol 14. Martinus Nijhoff Publishers. p. 960. ISBN 9041113452, 9789041113450 Cék ajén
|isbn=(help).
- ↑ International Monetary Fund. Estimate World Economic Outlook Database. Rilis pérs. Diaksés dina 5 Oktober 2006.
- ↑ "Indonesia Regions". Indonesia Business Directory. Diakses pada 24 April 2007.
- ↑ World Bank, (2008), Spending for development: making the most of Indonesia's new opportunities : Indonesia public expenditure review, World Bank Publications, ISBN 978-0-8213-7320-0
- ↑ a b c d Schwarz, A. (1994). A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s. Westview Press. ISBN 1-86373-635-2, halaman 52–57.
- ↑ "Indonesia: Country Brief". Indonesia:Key Development Data & Statistics. Bank Dunia. 1 Séptémber 2006.
- ↑ (2006-09-14)"Poverty in Indonesia: Always with them". The Economist.
- ↑ "Indonesia: Forecast". Country Briefings. The Economist. 3 Oktober 2006.
- ↑ Badan Pusat Statistik Indonesia (2008-12-02). Beberapa Indikator Penting Mengenai Indonesia (PDF) (dina Basa Indonésia). Rilis pérs. Diaksés dina 2008-03-18.
- ↑ Ridwan Max Sijabat. "Unemployment still blighting the Indonesian landscape", The Jakarta Post, 2007-23-03.
- ↑ Bank Dunia. Making the New Indonesia Work for the Poor - Overview (PDF). Rilis pérs. Diaksés dina 26 Desember 2006.
- ↑ World Bank (1994). A World Bank country study Country Studies: Indonesia: environment and development. World Bank Publications. ISBN 0821329502, 9780821329504 Cék ajén
|isbn=(help).
- ↑ a b "Indonesia - The World Factbook".
- ↑ "Official Statistics and its Development in Indonesia" (PDF). Sub Committee on Statistics: First Session 18–20 February, 2004. Economic and Social Commission for Asia & the Pacific. p. 19.
- ↑ "Indonesia at a Glance" (PDF). Indonesia Development Indicators and Data. Bank Dunia. 13 Agustus 2006.
- ↑ "Indeks Persepsi Korupsi". Transparency International. 21 Januari 2007. Diakses pada 28 Séptémber 2007.
- ↑ Indonesian Central Statistics Bureau (30 Juni 2000). 2000 Population Statistics. Rilis pérs. Diaksés dina 2006-10-05.
- ↑ Calder, Joshua (2006-05-03). "Most Populous Islands". World Island Information. Diakses pada 26 Séptémber 2006.
- ↑ Citakan:Cite paper
- ↑ Yang, Heriyanto (August 2005). "The History and Legal Position of Confucianism in Post Independence Indonesia". Religion 10 (1): 8.
- ↑ Ethnologue Map
- ↑ Endangered language
- ↑ "Kampung Tugu, Menyimpan Kenangan Sejarah", Kompas, 28 April 2004. Disalin 2008-08-14.
- ↑ http://www.cnngo.com/explorations/eat/40-foods-indonesians-cant-live-without-327106 40 of Indonesia's best dishes. Diaksés 5 Désémber 2011.
- ↑ a b Kristianto, JB, "Sepuluh Tahun Terakhir Perfilman Indonesia", Kompas, 2 Juli 2005. Disalin 2006-10-05.
- ↑ Taylor (2003), halaman 299–301
- ↑ Vickers (2005) halaman 3 to 7; Friend (2003), halaman 74, 180
- ↑ Czermak, Karen. ""Preserving Intangible Cultural Heritage in Indonesia"" (PDF). SIL International. Diakses pada 4 Juli 2007.
- ↑ http://www.detiknews.com/read/2009/03/08/144934/1096302/10/pemerintah-siap-dukung-dana-pengembangan-obat-herbal-aids-kanker http://www.detiknews.com/read/2009/03/08/144934/1096302/10/pemerintah-siap-dukung-dana-pengembangan-obat-herbal-aids-kanker
- ↑ http://www.presidensby.info/index.php/fokus/2009/03/08/4070.html Dunia Sebut Indonesia Mega Biodiversity
- ↑ http://www.cites.org/eng/prog/economics/report_mega_2001.pdf Report on the CITES workshop on mega-biodiversity exporters (with the assistance of the European Commission)
- ↑ http://www.sinarharapan.co.id/berita/0712/29/kesra01.html Sulung Prasetyo. Ekologi Indonésia Masuki Masa Genting, Paragraf 1. Sinar Harapan Online. Diaksés 13 Nopémber 2009
Tumbu kaluar[édit | édit sumber]
Tingali ogé Indonésia di Wikivoyage
Nagara panénjo
Afrika Tengah • Bosnia jeung Hérzégovina • Muangthai
Organisasi jeung masarakat Muslim panénjo
Front Pangbébas Nasional Moro • Républik Turki Siprus Kalér
Organisasi panénjo internasional
Organisasi Sabilulungan Ékonomi • Uni Afrika • Liga Arab • Gerakan Non-Blok • PBB
Amérika Sarikat · Australia · Brunéi Darussalam · Républik Rahayat Cina · Chili · Hong Kong, Cina · Indonésia · Jepang · Kanada · Koréa Kidul · Malaysia · Méksiko · Papua Nugini · Péru · Pilipina · Taipéi Cina * · Rusia · Selandia Anyar · Singapura · Thailand · Viétnam
* Ngaran pikeun Républik Cina


c: text/html

text:
Tuesday, 19 April 2011
Sunda_Kecap Kantetan
Tuesday, April 19, 2011 Sunda No comments
3. Kecap Kantétan
Kecap kantétan nya éta dua kecap atawa leuwih nu dihijikeun sarta miboga harti nu mandiri. Kecap kantétan dibagi jadi dua, nya éta:
a. rakitan dalit (compositum)
nya éta dua kecap nu teu bisa dipisahkeun atawa diselapan kecap-kecap séjén. Contona: kacapiring, teu bisa dipisahkeun jadi kaca jeung piring, nya kitu deui rajapati, gandawesi, jrrd.
b. rakitan anggang (anéksi)
nya éta kecap kantétan nu bisa diselapan ku sawatara kecap.
Conto: sangu poé sangu meunang moé,
dahar isuk dahar waktuna isuk,
wajit Cililin wajit buatan Cililin, jrrd
Nilik kana hartina, kecap kantétan dibagi :
1) nu satata atawa saharkat;
kolot-budak, gedé-leutik, beurang-peuting, isuk-soré, beunghar-malarat.
2) sinonim. Contona;
paksa-pirusa, sugih-mukti, méré-mawéh, duduga-peryoga, geuleuh-keumeuh.
3) nuduhkeun bilangan;
dua-welas, lima-karung, tuju-rébu, dua-boboko, tilu-puluh, jrrd.
4) nuduhkeun babasan;
tiis-ceuli, laér-gado, panjang-leungeun, hampang-leungeun, jrrd.
5) nuduhkeun waktuna;
dahar-beurang, indit-soré, mandi-isuk, jrrd.
6) nuduhkeun lantaran;
paéh-ngajuru, meuli-bogoh, sangsara-dihaja, labuh-titajong, jrrd.
7) nuduhkeun dijieunna;
korsi-hoé, peti-beusi, keusik-Ciharus, samping-Majalaya, jrrd.
8) euweuh patalina/ngaran barang;
panonpoé, gandawesi, indung késang, indung beurang, indung peuting.
9) nuduhkeun sipat/kaayaan;
bongkok-méongeun, harigu-manukeun, hulu-petieun, jrrd.
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adénosin trifosfat
Adénosin trifosfat (ATP) nyaéta nukléotida nu dipiwanoh na biokimia salaku "alat tukeur molekular" alih énergi intrasélular; maksudna, ATP mampuh piekun nyimpen sarta ngangkut énergi kimiawi jeroeun sél. ATP ogé nyepeng peran nu penting dina sintésis asam nukléat.
Daptar eusi
Sifat kimia[édit | édit sumber]
Sacara kimiawi, ATP diwangun ku adénosin jeung tilu gugus fosfat. Rumus émpirisna C10H16N5O13P3, sedengkeun rumus kimiana C10H8N4O2NH2(OH)2(PO3H)3H, nu mibanda massa molekul 507.184 u.
Fungsi[édit | édit sumber]
Molekul ATP dipaké pikeun nyimpen énergi nu dihasilkeun tina réspirasi sélular.
Posisi fosforil[édit | édit sumber]
Gugus fosforil mun dimimitian ti AMP kaasup fosfat alfa, béta, jeung gamma.
Sintésis[édit | édit sumber]
ATP bisa dihasilkeun tina rupa-rupa prosés sélular, hususna mitokondria dina prosés fosforilasi oxidatif dina pangaruh katalitik ATP sintase atawa mun dina tutuwuhan dina kloroplas dina prosés fotosintésis.
"Béngsin" utama pikeun sintésis ATP nyaéta glukosa jeung asam lemak. Mimitina glukosa direcah jadi piruvat na sitosol. Dua molekul ATP dihasilkeun tina unggal hiji molekul glukosa. Hambalan ahir sintésis ATP lumangsung dimna mitokondria nu bisa ngahasilkeun nepi ka 34 molekul ATP.
ATP na awak manusa[édit | édit sumber]
ATP na awak manusa jumlah-jamléh kira 0.1 mol. Énergi nu dipikabutuh ku sél manusa pikeun hidrolisis nyaéta 200 nepi ka 300 mol ATP unggal poé. Ieu ngandung harti yén unggal molekul ATP didaur ulang 2000 nepi ka 3000 kali dina sapoéna. ATP teu bisa disimpen, sahingga sintésisna kudu reureujeungan jeung pamakéanana.
Trifosfat séjén[édit | édit sumber]
Sél hirup ogé boga nukléosida trifosfat "énergi luhung" séjén, kayaning guanin trifosfat. Antara molekul-molekul éta, énergi kalawan gampang bisa dialihkeun dina réaksi sarupa nu dikatalisan ku nukléosida difosfokinase: énergi dileupaskeun nalika hidrolisis beungkeut fosfat-fosfat lumangsung. Énergi ieu bisa dipaké ku rupa-rupa énzim, protéin motor, jeung protéin angkutan pikeun ngalaksanakeun gawé sél. Ogé, hidrolisis tadi ngahasilkeun fosfat anorganik bébas jeung adénin difosfat, nu salajengna bisa direcah deui jadi ion fosfat jeung adénosin monofosfat. ATP ogé bisa langsung direcah jadi adénosin monofosfat, ngahasilkeun pirofosfat. Réaksi nu ieu nguntungkeun sabab sacara éféktif prosésna teu bisa malik na leyuran cai.
Réaksi ADP jeung GTP[édit | édit sumber]
Kiwari aya padungdengan pikeun ngamangpaatkeun ATP pikeun sumber tanaga pikeun nanotéhnologi jeung cangkok. Artificial pacemaker bisa jadi teu kudu maké batré.
Tempo ogé[édit | édit sumber]
- daur asam sitrat (ogé katelah daur Krebs)
- adénosin difosfat (ADP)
- adénosin monofosfat siklik (cAMP)
- fosfagén
- Tioéster nu patali jeung ATP
Rujukan[édit | édit sumber]
- Wikipédia basa Inggris, disalin ping 2 Novémber 2004.


text:
HUKUMAN NAON ANU PANTES PIKEUN TUKANG NGARUSAK ALAM ?
Leuweung diruksak, diduruk, tatangkalanna dituar sangeunahna , teu mikirkeun akibatna, sarakah adigung adiguna.
Gunung dibongkar, bukit digali, Batu kapur, batu cadas, batu gunung, batubara, keusik, taneuh diexploitasi sangeunahna.
Akibatna tanah longsor, bencana banjir, bencana kekeringan, bencana angin puyuh, usum halodo jeung usun hujan jadi teu puguh datangna, panen gagal, bencana kurang pangan, hawa jadi panas luar biasa, ozon ngaipisan, panyakit aneh daratangan….
Eta ngarana BENCANA !!! LAIN MUSIBAH !!!
Bencana anu datang nyangsarakeun jalma rea lain keur sakeudeungeun, akibatna dirasakeun dina mangsa anu panjang…
Jelas kalakuan jalma sarakah kawas kieu digolongkeun kana jalma BIADAB.
Pantesna DIHUKUM MATI !!!
Setuju ???
oleh : A. Jimmy Maulani, SE


text:
Blog Bahasa Sunda Cerita Sunda Dongeng Sunda Sastra Sunda Dongeng Cawokah Puisi Sunda Wawangsalan Pantun Sunda Siloka Sunda, Adat Sunda Budaya Sunda True Storry of Sundanese Sundanese in Indonesia guyon canda bahak koleksi berita tawa humor ngakak guling pingkal komedi Funniest Story Jokes Humor Comedy Cute Amusing Jest Feeding funny Through Laugh Giggle a true story Real Life imagine Stories Crazy Collection gambar lucu foto lucu foto ngakak >> PUGER-NYUNDA.blogspot.com
Tuesday, 6 September 2011
KATRESNA ATI (SILOKA)
K anyaah moal rek ilang , ka...
A njeun nu janten panutan ati
T ali pasini jangji urang duaan
R aket pageuh pinuh kadeudeuh
E ndahna kembang kaasih
S eungit ngadalingding minuhan sanubari
N yimpayna rasa duriat nu hamo bakal kapegat
A smara nyandingkeun endahna cinta
A njeun curahan katersna mungguh sajati
T angkal harepan mugia ngajadi
I barat ligarna kembang malati


text:
- Dipegat Peneng
14 May 2003 - 1:38 am
Bisa jadi kulantaran pangeusi kota can loba, sasat kaurus pisan kota teh. Kageroh ku pamarentah kota nu pagawena ukur pupuluhan oge. Ongkoh warga kota teh narurut keneh. Sarieuneun mun teu nurut kana peraturan atawa baha kana parentah gegeden teh.
Geura we, tutumpakan, teu waranieun ngarempak palaturan padahal tara sapanjangna aya pulisi. Kareta mesin, beca, delman, geus puguh ari motor jeung mobil mah, apan tara aya nu wani ngulampreng peuting bari teu make lampu. Berko sepedah teh apan paalus-alus, pacaang-caang.
Tukang beca, ti tabuh lima sore keneh geus meresihan jeung ngaminyakan lantera. Digantungkeun dina palang per kolongeun jok. Ti kajauhan oge geus kaciri aya beca najan jalan meredong oge. Lampu delman sadua-dua kenca katuhu. Mani aralus naker lanterana oge.
Malah roda nu ngangkut barang, kayaning awi leunjeuran atawa kai, tara mopoek. Lampu roda mah biasana cempor nu singsimna gede. Seuneuna kakalicesan katebak angin, kembang damarna matak harideung kana baju, malah beungeut tukang rodana oge sok camerong.
Taun 50-an lampu jalan teh acan caang cara ayeuna. Bohlam biasa, paling gede ge kawasna ukur 60 watt. Aya nu make kap lampu tina seng guntang-gantung dina kawat luhureun jalan. Aya oge nu make gagang nu napel dina tihang listrik. Lolobana mah jalan teh meredong we, komo jalan rondaan atawa gang mah. Di Jl. Buahbatu, ka wetanna mah mongkleng we. Kakulonna, sacaang caangna tina lampu teras imah nu ngajajar sisi jalan. Barudak leutik, ari baralik ngaji teh sok tingrariung di tengah jalan. Mun ti kajauhan nyorot lampu mobil, barudak teh sarurak, alajrag-ajragan, arigel-igelan. Kakara buriak ka sisi, mun mobil geus deukeut.
Ti magrib keneh sok aya pulisi, harita mah disebutna teh perintis, nu patroli kana kareta mesin. Dua atawa tiluan, patutur-tutur. Ngurilingan kota. Iwal ti patroli bisi aya jalma jahat, pulisi teh bari nalingakeun tutumpakan nu teu make lampu. Tara pipilih, mun katembong aya kareta mesin atawa tutumpakan sejena, teu make lampu teh sok terus di berik. Ditewak, sina jagjrag ka hopbiro. Tapi jarang pisan nu katewak teh, da narurut tea warga kota teh.
Kabeh tutumpakan harita mah di pajeg. Kareta mesin oge kudu make peneng. Pagawe Kotapraja dibarengan ku pulisi sok ngayakeun razia (mun ayeuna mah). Megat sapedah nu ngaliwat. Dipariksa penengna. Mun waktuna geus kaliwat bari penengna can di ganti, teu meunang heunteu, harita keneh kudu meuli peneng bari di denda. Nu teu mawa duit, surat sapedah teh ditahan, jelemana sina balik heula, nyokot duit. Harita mah kareta mesin oge kudu make surat, cara STNK keur mobil jaman ayeuna. Malah tukang beca oge iwal ti kudu boga surat beca teh kudu boga rebewes deuih.
Tumpak kareta mesin nu can ganti peneng teh sok tara jongjon. Sieun kapegat peneng. Elatna ukur sapoe dua poe oge, angen teh sok ratug, teu weleh luak-lieuk. Mimindengna na mah kapaksa sok mabal we, mapay jalan leutik nu rada suni. Atuda pulisi nu megat teh sok kacida imeutna, tara aya tutumpakan nu ngaliwat.
Saban taun, sok gunta-ganti, rupa peneng teh. Aya beureum, koneng, hejo, atawa bulao latarna teh. Ditapeulkeun dina beuheung kareta mesin, luhureun garpuh, handapeun setang. Barudak sakola mah sok gagayaan, napelkeun peneng teh dina palang atawa dina garpuh. Ngajajar, minangka stiker mun ayeuna mah.
Peneng beca mah rada gede, napelna teh sok di tukangeun panyarandean, gigirieun laci. Aya oge nu di tapelkeun dina tihang sela. Ari peneng delman, wangunna teh lonjong sagede tampah budak. Ditapelkeun di hareup deukeut puhu bom.
Pagawe kotapraja teh harita mah garetol pisan mulut pajeg teh. Nu sok ngider ka saban imah oge aya, mariksa pajeg radio. Imeut pisan, saban nu boga radio sok didatangan. Aya deui nu sok ngontrol ka saban lembur teh nyaeta mantri bangunan. Mun katembongeun aya nu kuriak, kajeun ukur menerkeun kenteng, cek paribasana, tara teu didatangan. Nu boga imah teh sok di tanya kikitir atawa leter ce jeung surat ijin ngadegkeun atawa ngomean imah. Kolot mah nyebut kanu sok ngontrol imah teh, mantri adegan.
(Tina buku: Basa Bandung Halimunan, Basa taun '50-'60-an).


text:
Tuesday, 19 April 2011
Sunda_Sisindiran
Tuesday, April 19, 2011 Sunda No comments
1. Sisindiran
Sisindiran asalna tina kecap ‘sindir’ nya éta ngomong henteu togmol tapi ku jalan dibalibirkeun, pikeun ngaragangan nu diajak nyarita, supaya omongan urang henteu karasa nyentug. Jadi nu disebut sisindiran téh nya éta kasenian ngaréka basa nu diwangun ku cangkang jeung eusi, pikeun ngedalkeun maksud anu henteu saceplakna bari dipamrih karesmianana (M.A. Salmun).
Sisindiran nurutkeun wangunna dibagi tilu, nya éta:
a. Wawangsalan/bangbalikan
b. Paparikan
c. Rarakitan
Nilik kana sipatna, wangun nu tilu éta mibanda tilu rupa sipat, nya éta: 1) silih asih, 2) piwuruk, jeung 3) sesebréd.
a. Wawangsalan/bangbalikan
Wawangsalan asal kecapna tina wangsal anu hartina wangsul, maksudna balik. Éta sababna wawangsalan sok disebut ogé bangbalikan anu asal kecapna tina balik.
Wawangsalan/bangbalikan nya éta hiji wangenan sisindiran nu diwangun ku cangkang jeung eusi sarta disatukangeun eusina mangrupa tarucing (tebakan).
Wawangsalan/bangbalikan dibagi jadi dua, nya éta:
1) Bangbalikan lanjaran
Nya éta wawangsalan nu teu kauger ku patokan pupuh. Contona:
· Teu puguh monyét hideungna
Teu puguh tungtungna (lutung)
· Tepi ka kélor héjona
Tepi ka antukna (katuk)
· Teu beunang disupa dulang
Teu beunang dibébénjokeun (kéjo)
2) Bangbalikan dangding
Nya éta wawangsalan nu kauger ku patokan pupuh. Contona:
Kinanti
Di Cikajang aya gunung, asa paturay jasmani
Kalong leutik saloa gedang
Kembang biru di astana, abot pisah jeung nu asih.
b. Paparikan
Paparikan asalna tina kecap ‘parik’ anu asalna tina “parek”, hartina deukeut. Anu padeukeutna téh nya éta sadana atawa sorana dina cangkang jeung eusi.
Paparikan diwangun ku opat pada, dua pada cangkang jeung dua pada eusi, unggal pada lobana dalapan engang.
Paparikan dibagi dua, nya éta:
1) Paparikan kawih, nya éta paparikan nu teu kauger ku patokan pupuh. Contona :
Leuleupeutan leuleuweungan
Ngarah kékéjoanana
Deudeukeutan reureujeungan
Ngarah téténjoanana
2) Paparikan dangding, nya éta paparikan nu kawengku ku patokan nyieun pupuh. Contona:
Kapinis ulah disumpit
Tangkal muncang ngarangrangan
Kembang kopi kembang kopo
Karungkang pucuk karungkang
Lampuyang cocongoan
Bawaeun ka Raja Galuh
Batu tulis di sakola
Nilik kana sipatna, paparikan téh bisa mibanda tilu rupa sipat, nya éta:
- Silih asih
- Piwuruk
- Sesebréd
c. Rarakitan
Rarakitan salasahiji wangenan sisindiran anu asalna tina kecap “raket” hartina deukeut, tapi raket mah maknana leuwih deukeut atawa dalit. Raket di dieu nya éta raket sora atawa sadana antara cangkang jeung eusi téh raket pisan.
Contona:
Kamana nya nyiar paying
Sakieu pana poéna
Kamana nya nyiar duyung
Sakieu panas haténa
Nilik kana sipatna, rarakitan mibanda tilu rupa sipat. Nya éta silis asih, piwuruk, jeung sesebréd.
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Nu disebat kalimah taudz teh nya eta kalimah anu
diparentahkeun ku Allah SWT sangkan diaos ku sing saha anu bade ngaos Al
Qur'an, sanaos mung saayat. Eta parentah kaunggel dina surat An Nahl
ayat 98 : "Faidzaa qoro'talqur'aana fasta'idz billahi
minasysyaithoonirojiim." Hartosna dimana anjeun rek maca Qur'an, mangka
anjeun kudu nyuhunkeun panyalindungan ka ALLOH tina panggoda syetan nu
dilaknat (dipecat tina rokhmat). Kalimah Taudz the aya dua rupi; Kalimah
anu ka hiji , numutkeun hadits riwayat Imam Ahmad sareng Imam Turmudzi,
diriwayatkeun ku Imam Abu Daud sareng Imam Nasya'I nu pihartoseunanana :
Katampi ti sahabat Abu Syaid al Hudri , ti Kangjeng Nabi Muhammad SAW
saestuna anjeun (kj Nabi) sapertos biasa dina sholat sok ngaos doa
Iftitah, lajeng Auuzdu billahi sami'il allimi minassysyaithoo nirrojimi
min hamdziyi wa nafhihi wa nafsihi, "abdi sumalindung ka gusti Allah nu
maha nyandangan, maha uninga tina gogoda syetan nu la'nat (dipecat tina
rokhmat), tina fitnahna, tina kagumedeanana sareng tina kakuatan
sihirna."
Kalimah taudz nu kadua nyaeta kalimah sakumaha
anus ok diaos ku urang sadayana. Kateranganana numutkeun hadits anu
diriwayatkeun ku Imam Mundzir, pihartoseunana : Imam Ibnu Mundzir
parantos nyarios : aya katerangan ti kangjeng Nabi Saws dina sateuacana
ngaos Al qur'an sok ngaosheula Auuzdu billahi minasyaitoonirrijim, abdi
nyalindung ka Gusti Allah tina panggoda syetan nu dila'at (dipecat tina
rohmat). Tina kalimah taudz nu dua rupi tadi, numutkeun pamendak Imam
Syafi'I sareng Imam Abu Hanif, nu pangutamana nyaeta taudz anu kadua,
margi luu sareng pidawuh Allah dina surat An Nahl ayat 98 tea. Namung
numutkeun Imam Ahmad Idnu Hambali, kalimah taudz nu utami nyaeta kalimah
nu ha hiji , margi supados ngempelkeun nu kaunggel dina surat An Nahl
ayat 98 sareng surat Al Araaf ayat 200 , oge ku ayana hadist nu katampi
ti Abi Syaid Al Hudri tea. Kanggo urang sadayana, dina leresan mayunan
kalimah taudz nu dua rupi, duanana oge tiasa dianggo , boh bade nghaos
Al Qur'an atanapi dina lebet sholat , margi duanana dicontoan ku
kangjeng Nabi Saw.
Hukum Ngaos Taudz
Dina
nangtoskeun hukum ngaos taudz, pamadegan para ulama henteu sami.
Numutkeun Imam Hasan Basri, Imam Atha Ibnu Abirobah sareng Syeh Ibrahim ;
netepkeun yen ngaos taudz teh hukumna WAJIB dina unggal ngaos Al Qur'an
atanapi dina sholat (sabada do'a iftitah) Nu janten dasarna, pidawuh
Allah dina surat An Nahl eta parentah wajib, bade ngaos Qur'a, atanapi
sholat. Namung upami numutkeun jumhur ulama, maos taudz teh hukumna
sunnat, dina sholat oge sunatna mung sakali nyaeta dina rakaat ka hiji.
Nu janten dasarna, hadits nabi nu diriwayatkeun ku Imam Bukhori, nu
hartosna ; katampi ti Abu Huraerah r.a waktos kangjeng Nabi lebet ka
masjid, jol hiji pameget nuturkeun. Eta pameget teh sholat. Sarengsena
teras ngadeuheus ka Kangjeng Nabi ngahaturkeun salam. Salamna ku
Kangjeng Nabi diwaler, teras ngadawuh : Anjeun kudu sholat deui, kumargi
saestuna anjeun acan sholat. Teras eta pameget the sholat deui.
Sarengsena sholat teras ngadeuheus deui. Ku Kangjeng Nabi dipiwarang
sholat deui. Kitu jeung kitu dugi ka tilu kali. Rengse sholat ka tilu
kalina teras ngadeuheus bari nyarios; Ya Rasullulah, demi dzat anu
parantos ngutus ka anjeun kalayan agama nu haq, sim abdi teu tiasa
sholat ti anu parantos dipidamel bieu, kumargi kitu mugi salira rido
galih keresa ngajar sim abdi, naha kedah kumaha atuh sholat nu leres teh
? Kangjeng Nabi ngadawuh : dimana anjeun bade ngadeg sholat, anjeun
kedah takbir, teras aos naon bae anu apal tina Qur,an (maksadna Al
fatihah), teras anjeun kedah ruku dugi ka tumaninah dina ruku. Teras
cengkat dugi ka ajeg ngadeg, teras sujud dugi ka tumaninah dina sujud,
teras cengkat dugi ka tumaninah dina ajeg, teras sujud deui dugi ka
tumaninah dina sujud, teras calik dugi ka tumaninah dina calik. Tah naon
-naon anu ku kami diajarkeun ka anjeun, anggo dina unggal sholat
saterasna. Dina naon-naon anu diparentah ku Kangjeng Nabi ka eta
pameget, sadayana mung wungkul anu wajib dilaksanakeun dina sholat,
TAUDZ mah teu kasebat-sebat. Eta margina para ulama jumhur netepkeun
taudz teh hukumna sunat.
Mangfaat Ngaos Taudz
Kanggo
urang, taudz teh teu kinten ageung mangfaatna, sae pisan upami urang
sering ngaos taudz dina hirup sadidinten. Margi gusti Allah SWT
ngajarkeun taudz ka urang sadayana, teu aya sanes maparin benteng
panggoda syetan, nu dina hirup sariring dumadi sarengkak paripolah
teras-terasan ngagoda bade nyasarkeun sangkan urang mengpar tina jalan
lempeng nu dipirido ku Allaoh Swt. Buktos anu teu tiasa ditolak, kumaha
nyasarkeunana syetan ka manusa Kangjeng Nabi Adam a.s sareng Siti Hawa r
a dilungsurkeun ti surga ka dunya, cukang lantaranana akibat kagoda
sareng nurut kana panggoda syetan.
Upami Kangjeng
Nabi Adam As sareng Siti Hawa r a tiasa kagoda ku syeta, atuh urang mah
kantenan bakal kagodana teh jelas pisan , upami teu iatna, taliti
ati-ati tur taki-taki dina nebihan tur merangan pangajak syetan. Syetan
(iblis) geus sumpah di payuneun Allah SWT yen manehna rek
ngagoda/nyasarkeun ka manusa di alam dunya sakumaha anu kaunggel dina Al
Qur'an (tingali serat Al Hijr : 39-40) anu pihartoseunana :
Iblis/syetan ngomong kieu ka Gusti Allah : Abdi sumpah rek mapaesan
kajahatan maranehna (manusa) supaya maranehna boga rasa alus-asa bener,
asa reueus-dina milampah kajahatan di bumi. Sareng abdi rek satekah
polah nyasarkeun maranehanana , anging abdi-abdi Gusti nu ariklas.
Ku
ayana sumpah syetan, Gusti Alloh ngersakeun kalayan karunia-Na, manusa
diwuruk kalimah taudz. Upami kalimah taudz diaos kalawan hate nu khusu,
khudu sareng tawadhu kantenan upami disarengan kaiklasan, satemenna
syetan bakal kabur ngajauhan , margi syetan moal mampuheun ngagoda jalmi
nu leres-leres ikhlas dina ibadahna. Kanggo jalmi nu hoyong kengeng
pangraksa Allah tina kajahatan syetan, sartas disalametkeun tur
dipaparin kabagjaan, teu kinten peryogina mibanda hate nu ikhlas. Dina
leresan ieu, Imam Gozali ngadawuh " Saleresna ari manusa teh sadayana
bakal cilaka, kajabi nu gaduh elmu. Nu gaduh elmu oge bakal cilaka,
kajabi ngamalkeun elmuna. Nu ngamalkeun elmu oge bakal cilaka kajabi nu
ngamalkeunana bari ikhlas."
Naon Ari Syetan
Syetan
teh ngagoda ka manusa teu kinten rongkahna, ti payuneun, ti penngker,
ti gedengeun, ti luhureun, ti handapeun (tingali Serat Al Araaf 16,17)
sareng teu pilih bulu : di kiyai ngahiji, ka ajengan datang, ka pajabat
nu pangkat, tara kaliwat, ka masarakat sumawonna. Di ibu-ibu matuh, di
bapa-bapa tara pisah. Nu pangsesahna kanggo manusa, eta ku teu apal,
sesah nyirikeunana, nu kumaha sareng naon ari syetan teh ? Gusti Alloh
parantos ngadawuh dina Al Qur'an (tingal serat Al An'nam 112)
pihartoseunana " ...... sarta pikeun saban-saban Nabi kami nyadiakeun
pimusuheunana, nyaeta syetan ti antara manusa jeung jin,.....(sareng
saterasna). Kapendak deui dina surat An Naas ayat 5,6; "Alladzi
yuwaswisu fii suduu rinnaas, minal jinnati wannas" Nyaeta anusok
ngawas-waskeun hate manusa ti golongan jin jeung manusa.
Kagumedean/kasombongan syetan/iblis (nu sok seseleket jeung meuting dina
hate manusa) kapendak dina surat Al Kahfi ayat 50 : wa idzqul na lil
malaaikattisjudu li adama fasajaduu illa iblis,kana minal jinni fafasaqo
an amri sabbihi, hartosna : "jeung basa kami (Allah) marentah para
malaikat kudu sujud, kajaba iblis nyaeta ti golongan jin nu fasek, nu
mungpang kana parentah Pangeran" upami kitu nu disebat syetan teh isim,
tegesna nami,tina sarupaning jin sareng manusa (nu takabur, reksak ahlak
budiparangina, teu nurut kana parentah Pangeran) janten kacindekanana
syetan teh tiasa dua rupi : nu jolna ti bangsa jin - ngarobeda hate
manusa, ngagerenteskeun ati kana hal anu awon nu papalingpang tina
aturan agama ; nu jolna ti bangsa manusa nu laku lampahna tebih tina
papagon agama, hartosna tos dikawasa ku syetan, teras ngajak kanu sanes
sangkan milampah jahat. Mangka eta manusa teh tos sanes dirina deui,
tapi syetan nu malih warni mindarupa janten manusa.
Dina
kahirupan rumahtangga syetan napel ka istri, ngaropea hatena nepi ka si
istri panasbaran, ngarenghik ka caroge hoyong itu hoyong ieu. Pedah
tatanggana mah sagala kabedag. Inyana henteu sadar tumarima kana rejeki
nu aya. Blus syetan asup kana hate carogena, ngagugu kahoyong istri
ngalangkungan jalan enteng, kapaksa korupsi, nipu , maling. Ku
pangrobeda syetan kana hate manusa , teu sakedik nu munjung ka gunung
muja ka sagara, bakat micinta harta banda , dugi ka rido ngical iman.
Atuh rejekina teh teuaya nu halal, malah teu subhat-subhat acan.
Akibat Panggoda Syetan
Gogoda
syetan nu hasilna mucekil utamina dina urusan kadunyaan (harta,
tahta/pangkat/jabatan, wanita). Dugi ka wantun milampah kamusrikan demi
dunya, padahal musyrik teh dosa anu moal dihampura. Jentre pisan dina Al
Qur'an Allah SWT ngadawuh; Innallooha laa yaghfiru ayyusyroka bihii
wayaghfiri maaduuna dzaalika limayyasyaa. Pihartoseunana : saestuna
gusti Allah moal ngahampura kana dosana jalmi nu musyrik, tapi Allah
bakal ngahampura kana dosa-dosa salian ti musyrik, kalayan sakersana.
Ieu
hal sanes hartosna manusa teh teu kenging dudunya, teu kenging
beunghar, tapi usahana kedah ngalangkungan jalan nu dipiridho ku Allah
SWT. Pajabat nu nyepeng kakawasaan tur wantun "ngomersilkeun "
jabatanana, hatena tos dikawasa ku syetan. Satemenna jalmi nu milampah
dosana teh sering bari tara neda dihapunten ka Allah , hartosna hatena
ngagebleg hideung, ahirna hatena teuas. Jalma nu teuas hatena teu kinten
dibenduan ku Alloh SWT. Margi jalmi nu teuas hate tara narima kana
nasehat, tara nampi panggeuing estu noyod sakarep isun. Pidawuh rosul
dina kitab Nasihul Ibadz; naha aranjeun hayang dituduhkeun ku kami
panyakit dina diri anjeun jeung piubareunana? Panyakit dina diri anjeun
teh dosa, piubareunana istigfar.
Kanggo jalmi nu
nurut kana pangajak syetan hartosna jadi abdi syetan, ibadah ka syetan,
Gusti Allah bakal misahkeun maranehna ti jalma mu'min ahli kahadean.
Pidawuh
Alloh dina Al Qur'an (tingali serat Yasin ayat 59 dugi ka 65) hartosna :
" Hey jalma-jalma nu tukang nyieun kajahatan di dunya, poe ieu aranjeun
kudu misah ti jalma-jalma mumin ahli kahadean. Apan kami geus marentah
ka araranjeun he Bani adam. Supaya aranjeun ulah nyembah jeung ibadah ka
syetan, ulah nurut ka syetan, sabab sabenerna syetan the musuh aranjeun
nu tetela. Saenya-enyana syetan geus nyasarkeun sabagian gede ti
aranjeun. Naha aranjeun henteu anggunakan akal ? Tah ieu jahanam nu
beheula ku kami diancamkeun kaaranjeun, mangka ayeuna sok geura arasup
kana jahanam. Sabab waktu di dunya aranjeun ingkar ti kami. Dina poe iru
kami nutup kana lisan-lisan maranehna,nyaeta jalma-jalma kalafir nu
milampah jahat. Sarta dina poe ieu suku jeung leungeun maranehna
ngaromong ka kami tur mere kasaksian tina nu dipilampah maranehna di
dunya."
Ku kituna sateuacanna panangan/sampean
urang laporan ka nu maha suci ngeunaan lampah urang nu doraka,
meungpeung aya keneh kasempetan, meungpeung lawang tobat muka keneh,
kedah ayeuna urang milampah kasaean mungguh Allah. Allah ngadawuh
(tingali serat Yasin ayat 55 dugi ka 58) : " Saenya-enyana pangeusi
sawarga dina poe eta maranehna estuning senang-senang jeung bojo-bojona,
di tempatkeun dina tempat nu pinuh ku kani'matan, pinuh ku bungbuahan
nu nari'mat. Ahli sawarga dina eta poe ditedunan sakur kahayangna.
Mangka Allah ngadawuh ka ahli sawarga : SALAM.
Mangrupi kasaean, tumut kana sagala parentahNa, nyonto ka Rosul ku cara ngalaksanakeun sunah-sunahna.
Kacindekan
Taudz
mangrupi kalimah paparin Allah SWT nu dijatenkeun benteng jiwaraga
manusa tina pangrobeda syetan. Supados henteu tigebrus kana jungkrang
kahinaan. Upami taudz tos ngalemah sumerep kana ati sanubari, mangka
kagumedean iblis nu dipatrikeun kana sagala parentah ti Allah SWT ku
cara nyepeng deleg kana papagon agama. Moal dugi ka kajantenan ayat
-ayat Al Qur'an dipilihan mung nu enteng sareng nguntungkeun dirina
wungkul. Estuning rido dirina hirup diatur ku Allah, teu ngabangkang
sapertos iblis nu takabur. Margi sadar kana pidawuh Rosul nu hartosna : "
moal asup sawarga jalma nu dina hatena aya sakeprul rasa takabur,
atanapi (mung paripaos) sagede siki sasawi.
Catetan: Ust.Djono Abdulrrahman


text:
Pek Boeing 747-8I Air China jeung ningkat VC. China resmi jadi di 2014 dunya kahiji dihareupeun daya ékonomi Amérika Sarikat, ieu normal pikeun Rikoooo ka ngahaturanan hiji pak, dirakit jeung diédit ku Chris Evans.
Air Cina mangrupa hiji-hijina maskapai nasional Aviation Sipil Cina, nyaeta anggota Star Alliance, nu satru maskapai panggedena di dunya.
Dirakit jeung mendi keur FSX jeung B747 VC kumbuh (virtual 3d kabina) ti Alejandro Rojas Lucenda. Ieu model Project Opensky FSX asli Boeing 747-8i GenX, sarta ngawengku ngalayanan taneuh kargo, tangga (FSX - Pindah ka Tampilan - Instrument Panel -Posky Utiliti), muka bagian irung jeung leuwih. Kaasup engine cf sora ti BrandonG, jeung realistis jet ngarenghik nyieun sora hiber Anjeun gede. Mendi ngagunakeun vastly ningkat Boeing 747 VC ti Alejandro Rojas Lucena / FSND (Tempo docs panel pikeun écésna). VC ngawengku FMC, EICAS, MFD jeung panel kontrol, GPWS, wipers gawe, lampu kabin, suprési seuneu, avionics pindah, crossfeed suluh, badarat lampu saklar, switch cahaya taksi, Generators engine, APU generator, switch batre, starter saklar, de- és switch, umum lampu saklar. Hatur nuhun ka Project Opensky keur sumbangan beredar maranéhna pikeun masarakat di sakuliah dunya tina simulasi hiber. Kuring geus kaasup nu gede Air Cina textures ku Stian Svensen. Ogé ngawengku textures Boeing 747 VC ningkatkeun. Ieu méré loba jelas 747 interior kabina virtual katingal.
Author SkySpirit2011, Alrot, diédit ku Chris Evans & Enrique Cornejo


text:
Rokét cai
Rokét cai nyaéta salah sahiji jinis rokét anu maké cai pikeun bahan bakarna.[1] Barang anu dipaké ilaharna urut botol plastik.[1] Cai dipaksa ka luar ku hawa altan aya tekenan, biasana hawa anu Air dipaksa keluar oleh udara geus dikompresi.[1] Istilah "aquajet" geus dipikwanoh di Éropa, namung leuwih kasohor ngarana rokét cai jeung di sawatara daérah aya nu nyebut rokét botol.[1] Mesin rokét cai anu ilaharna dipaké pikeun ngarorong modél rokét, tapi aya ogé dipaké modél parahu, jeung mobil.[1]
Cara Nyieun Roket cir[édit | édit sumber]
Bahan :
Alat :
Cara Nyieuna: Mimitina bolongan pot di belah tengahna, bolongan wadah negatif film dibagiah tengahna.[2] Tuluy asupkeun klep atawa dop kana wadah negatif film ti jero bari di lém bakar.[2] Sanggeu kitu asupkeun kan pot.[2] Konci ku ring anu geus disadiakeun.[2] Sanggeus kitu mah siap di luncurkeun. Peluncuran rokét bakal otomatis nalika aya tekenan hawa anu geus maksimum.[2]


text:
Basa Kawi
Basa Kawi nya éta salasahiji jenis basa anu pernahna tumuwuh di pulo Jawa dina mangsa karajaan-karajaan Hindu-Buda, dipaké pikeun nulis karya-karya sastra.[1] Dina tradisi Jawa basa Kawi ogé disebut basa Jawa Kuna, anu mangrupa basa Jawa Kuna murni nu dipangaruhan ku Basa Sansekerta.[1] Istilah kawi ogé miboga harti penyair, sedengkeun karya sastra anu dijieun ku penyair disebut kakawin, anu mangrupa wangun puisi sarta sajak.[1] Basa Kawi mimiti dipikawanoh dina mangsa Karajaan Singasari di Jawa, sedengkeun anu leuwih anyar ditimukeun dina mangsa Karajaan Majapahit ogé di pulo Jawa jeung Bali, Kalimantan jeung Sumatera.[2] Basa tumuwuhna saluyu jeung tumuwuhna kahirupan manusa.[2] kitu deui basa kawi, basa kawi anu digunakeun masarakat Jawa saprak abad ka-1 nepi ka abad ka-15.[2] Dina abad ka-1 nepi ka abad ka-6 masih kénéh dina tutur lisan.[2] Basa Kawi kapangaruhan ku Basa Sanskerta nepi ka 45%.[2] Mulai abad ka-7 nepi abad ka-15 basa Kawi dipaké dina basa lisan boh tulis.[2] jadi ti mimiti abad ka-16 nepi ka ayeuna anu dipaké nya éta Basa Jawa kiwari anu mangrupa pengembangan tina basa kawi.[2]


text:
Rabu, 23 Januari 2008
Ajengan Ilyas Dipapag Katumbiri
Aya hiji hal anu tansah ngagetkeun dina kahirupan urang, nyaeta beja kapapatenan. Sanajan hiji jalmi kawartoskeun tos lami teu damang, tapi dina waktuna ngantunkeun mah, tetap bae sok mere epek kaget. Teu nyangka. Sok kantenan upama ieu jalmi teh hiji tokoh anu istimewa, guru umat anu sami-sami dipihormat. Kitu pisan anu karasa nalika urang nampa beja yen KH. Moh. Ilyas Ruhiat, sesepuh Pasantren Cipasung, pupus dina dinten Salasa, 18 Desember 2007.
Memang, beja yen Ajengan Ilyas teu damang teh tos kawartoskeun dina sababaraha taun katukang. Anjeunna mulai teu damangan teh ti taun 2002, sarengsena mantena pangsiun tina kalungguhan di DPA. Saur almarhumah garwana –Hj. Dedeh Fuadah— mah, “Apih mah teu damangna nyakali, panginten kumargi salami ieu kacapean teuing ngurus itu ieu kanggo kapentingan umat.”
Seueur inpormasi ngeunaan Ajengan Ilyas, kaelmuanana, dedikasina dina organisasi, kasabaranana dina ngatik ngadidik santri. Tapi anu sok jadi kacapangan balarea mah, anu diaku ku sasaha, anjeunna teh sok disarebut Ajengan Santun. Kitu na mah kumargi anjeunna tara katingal bendu salawasna, gaduh panyangki sae bae ka papada jalmi, tansah someah hade ka semah, nyarios dina basa lemes bae sanajan ka murangkalih, tara ngabeda-bedakaun semah, jst. Eta teh saurna upami dina amaliah tasawuf mah kalebet tingkatan anu pang luhurna, anu pang hesena. Salian ti Islami teh mantena estu nyunda pisan singketna mah, lamun urang mupakat yen nyunda teh kitu prak-prakanana.
Ajengan Ilyas teh hiji caroge anu satia ka istrina, lahir batin. Sapapait samamanis nepi ka pakotrek iteuk teh lain babasan, sanajan dugi ka waktos pupusna boh anjeunna boh garwana teu kantos ngangge iteuk. Upami angkat-angkatan boh di sabudeureun Indonesia boh ka luar nagri, tara hilap nyandak oleh-oleh kangge istrina. Saur anu sok nyarengan anjeunna, ajengan memang sok ngahususkeun waktu kannggo milari cacandakan. Malah oleh-oleh teh seseringna mah sok rata kabagi ka putra sareng incu.
Ku sababaraha ajengan, unggal nganjang ka Cipasung teh inyana sok dijurung-jurung supaya nyandung, tapi anjeunna narah bae. Malah ku garwana mah sok diheureuyan, “Apih, kumaha pangjurung para ajengan teh, bade diturut?” Waler Ajengan, “Ah, Apih mah narah, Mih.” Ku kituna mah pantes, kumargi sabada Ajengan Ilyas nikah ka Ibu Dedeh dina 16 Juli 1956, duanana disaur ku ramana, Abah Ruhiat, disarengan ku rakana H. Endang Hasan sareng bojona. “Maraneh mah teu meunang nyandung! Abah mah nyandung soteh keur kamajuan pasantren.”
Ajengan Ilyas memang hormat pisan ka ramana, kumargi disagedengan rama kapanan Abah teh guruna anu paling utama, da anjeunna mah teu kantos masantren salian ti di Cipasung. Eta bae dina Pemilu 1971, sabada kampanye ti Partai NU tur kapilih janten anggota DPRD Jabar, ku Abah teh disaur, “Ilyas, urang mah ngurus pasantren bae. Lamun kabeh ka politik mah saha atuh anu bakal ngurus pangajian?” Nya atuh hasil hese cape kukurilingan kampanye teh dipasihkeun kitu bae ka nu sanes, tanpa konpensasi naon-naon, istuning ihlas seja nurut kana kasauran sepuh sareng guruna. Berekah gening, da lamun harita mugen, keukeuh jadi anggota dewan mah, urang teh meureun maol wanoh ka anjeunna siga ayeuna.
Saparantos garwana ngantunkeun (19 Juni 2007), sok remen anjeunna kabungbulengan. Kanggo anjeunna mah garwana teh karaos aya keneh bae. Loba santri alumni anu silaturahmi ka anjeunna, samameh baralik teh sok dipiwarang wawartos heula ka garwana. “Wawartos heula ka Emih nya, bilih nyeuseul.” Nya atuh santri teh sok ngaharuleng heula bari ngajawab sumuhun teh. Antukna mah maranehna teh terus ka marakam bae da diamanatan kudu bebeja heula ka Emih. Aya oge kajadian anjeunna ngajakan ka santri anu sok ngarawatna, nyusul istrina. “Itu Emih tos naek beca, hayu urang nyusul Emih.”
Rebo, 3 Oktober 2007, Ajengan Ilyas dirawat di RSHS kumargi kaserang stroke anu katilu kalina. Rada lami dirawatna teh da teras aya komplikasi sababara panyawat. Kulawarga anu nungkulan oge lebaran teh di rumah sakit. Tah, dina dinten Ahad samemeh mantena dirawat, bet maksa hoyong pendak heula sareng ibuna, Hj. Aisyah Ruhiat anu dugi ka kiwari masih jumeneng. Ka santri anu sok ngurus sapopoe, Mahdi, anjeunna keukueuh hoyong dianteurkeun ka bumi ibu. Mahdi teh aslina mah ti Timor Leste. Kulantaran hayang babakti ka guru, sabada lulus sarjana IAIC jeung meunang gawe di hiji pausahaan anu mere gajih lumayan, manehna balik deui ka Cipasung, da teu tega ngantunkeun ajengan, cenah. Nya atuh ahirna mah ku Mahdi teh dijajap ngangge korsi roda. Sabada tepang, duanana teh siga anu jagjag bae, uplek sasauran. Di antara sasauranana teh kieu:
“Emih, abdi teh ayeuna mah tos teu gaduh garwa,”
“Nya ayeuna mah urang silih doakeun bae atuh, Ilyas,” waler ibuna bangun anu surti kana kasauran putrana.
Teras Ajengan Ilyas ngadua kangge ibuna. Nyakitu deui ibuna teras ngadua kangge putrana. Kanggo ajengan Ilyas memang aya “dua” Emih, ibuna sareng garwana. Ari ka garwana mah ngabasakeun kitu pedah barudak (Acep-Ida-Enung) sok nyarebut Emih, terus ka ibuna barudak nyebut Emih Kidul da bumina aya di palih kidul. Ti saprak kajantena harita mah ajengan teh teras teu damang bae dugi ka dirawat lami di RSHS. Wangsul ka Cipasung, teras dina Jumaah, 14 Desember 2007 karaos deui stroke-na. Teras nerekab kana ginjal, dugi ka pupusna dina dinten Salasa tabuh 04.15 WIB. Saur anu nyaksian mah ajengan teh mung dina satarikan napas dina ngaleupaskeun ruhna. Estu katingali gampil tur enteng. Panginten kituna mah anjeunna ngaraos teu aya bangbaluh sareng kaabot naon-naon deui kumargi tos pasrah ka Manten-Na. Pupusna ajengan teh jangkep genep sasih sabada garwana ngantunkeun. Bet sapertos Siti Fatimah anu kabungbulengan ku pupusna ramana, Kangjeng Rosul SAW. Genep sasih sabada ramana pupus, Fatimah oge teras nyusul mantena ka alam kalanggengan.
Tah, saberesna dipulasara teras bade dicandak ka masjid, ngadadak aya katumbiri di luhureun langit Cipasung. Teu jiga biasana da harita teh teu aya hujan. Nya atuh diparoto ku anu kaburu mah. Aya tilu menitna cenah eta katumbiri teh. Saur para sepuh mah kajadian kitu teh pernah aya oge waktu ajengan Cintawana, almarhum Ajengan Ishak Farid ngantunkeun. Sanaos benten yuswa, waktos jumenengna ieu dua ajengan teh memang nyobat tur silih pikahormat.
Naon hubunganana katumbiri jeung pupusna Ajengan Ilyas? Ieu kitu bukti cinta anu sajati teh? Boa-boa almarhumah garwana diiringkeun ku para widadari surga memang mapag Ajengan Ilyas. Wallahu a’lam. (Iip)***
Versi singkat dimuat Galura, Rabu, 26 Desember 2007
Memang, beja yen Ajengan Ilyas teu damang teh tos kawartoskeun dina sababaraha taun katukang. Anjeunna mulai teu damangan teh ti taun 2002, sarengsena mantena pangsiun tina kalungguhan di DPA. Saur almarhumah garwana –Hj. Dedeh Fuadah— mah, “Apih mah teu damangna nyakali, panginten kumargi salami ieu kacapean teuing ngurus itu ieu kanggo kapentingan umat.”
Seueur inpormasi ngeunaan Ajengan Ilyas, kaelmuanana, dedikasina dina organisasi, kasabaranana dina ngatik ngadidik santri. Tapi anu sok jadi kacapangan balarea mah, anu diaku ku sasaha, anjeunna teh sok disarebut Ajengan Santun. Kitu na mah kumargi anjeunna tara katingal bendu salawasna, gaduh panyangki sae bae ka papada jalmi, tansah someah hade ka semah, nyarios dina basa lemes bae sanajan ka murangkalih, tara ngabeda-bedakaun semah, jst. Eta teh saurna upami dina amaliah tasawuf mah kalebet tingkatan anu pang luhurna, anu pang hesena. Salian ti Islami teh mantena estu nyunda pisan singketna mah, lamun urang mupakat yen nyunda teh kitu prak-prakanana.
Ajengan Ilyas teh hiji caroge anu satia ka istrina, lahir batin. Sapapait samamanis nepi ka pakotrek iteuk teh lain babasan, sanajan dugi ka waktos pupusna boh anjeunna boh garwana teu kantos ngangge iteuk. Upami angkat-angkatan boh di sabudeureun Indonesia boh ka luar nagri, tara hilap nyandak oleh-oleh kangge istrina. Saur anu sok nyarengan anjeunna, ajengan memang sok ngahususkeun waktu kannggo milari cacandakan. Malah oleh-oleh teh seseringna mah sok rata kabagi ka putra sareng incu.
Ku sababaraha ajengan, unggal nganjang ka Cipasung teh inyana sok dijurung-jurung supaya nyandung, tapi anjeunna narah bae. Malah ku garwana mah sok diheureuyan, “Apih, kumaha pangjurung para ajengan teh, bade diturut?” Waler Ajengan, “Ah, Apih mah narah, Mih.” Ku kituna mah pantes, kumargi sabada Ajengan Ilyas nikah ka Ibu Dedeh dina 16 Juli 1956, duanana disaur ku ramana, Abah Ruhiat, disarengan ku rakana H. Endang Hasan sareng bojona. “Maraneh mah teu meunang nyandung! Abah mah nyandung soteh keur kamajuan pasantren.”
Ajengan Ilyas memang hormat pisan ka ramana, kumargi disagedengan rama kapanan Abah teh guruna anu paling utama, da anjeunna mah teu kantos masantren salian ti di Cipasung. Eta bae dina Pemilu 1971, sabada kampanye ti Partai NU tur kapilih janten anggota DPRD Jabar, ku Abah teh disaur, “Ilyas, urang mah ngurus pasantren bae. Lamun kabeh ka politik mah saha atuh anu bakal ngurus pangajian?” Nya atuh hasil hese cape kukurilingan kampanye teh dipasihkeun kitu bae ka nu sanes, tanpa konpensasi naon-naon, istuning ihlas seja nurut kana kasauran sepuh sareng guruna. Berekah gening, da lamun harita mugen, keukeuh jadi anggota dewan mah, urang teh meureun maol wanoh ka anjeunna siga ayeuna.
Saparantos garwana ngantunkeun (19 Juni 2007), sok remen anjeunna kabungbulengan. Kanggo anjeunna mah garwana teh karaos aya keneh bae. Loba santri alumni anu silaturahmi ka anjeunna, samameh baralik teh sok dipiwarang wawartos heula ka garwana. “Wawartos heula ka Emih nya, bilih nyeuseul.” Nya atuh santri teh sok ngaharuleng heula bari ngajawab sumuhun teh. Antukna mah maranehna teh terus ka marakam bae da diamanatan kudu bebeja heula ka Emih. Aya oge kajadian anjeunna ngajakan ka santri anu sok ngarawatna, nyusul istrina. “Itu Emih tos naek beca, hayu urang nyusul Emih.”
Rebo, 3 Oktober 2007, Ajengan Ilyas dirawat di RSHS kumargi kaserang stroke anu katilu kalina. Rada lami dirawatna teh da teras aya komplikasi sababara panyawat. Kulawarga anu nungkulan oge lebaran teh di rumah sakit. Tah, dina dinten Ahad samemeh mantena dirawat, bet maksa hoyong pendak heula sareng ibuna, Hj. Aisyah Ruhiat anu dugi ka kiwari masih jumeneng. Ka santri anu sok ngurus sapopoe, Mahdi, anjeunna keukueuh hoyong dianteurkeun ka bumi ibu. Mahdi teh aslina mah ti Timor Leste. Kulantaran hayang babakti ka guru, sabada lulus sarjana IAIC jeung meunang gawe di hiji pausahaan anu mere gajih lumayan, manehna balik deui ka Cipasung, da teu tega ngantunkeun ajengan, cenah. Nya atuh ahirna mah ku Mahdi teh dijajap ngangge korsi roda. Sabada tepang, duanana teh siga anu jagjag bae, uplek sasauran. Di antara sasauranana teh kieu:
“Emih, abdi teh ayeuna mah tos teu gaduh garwa,”
“Nya ayeuna mah urang silih doakeun bae atuh, Ilyas,” waler ibuna bangun anu surti kana kasauran putrana.
Teras Ajengan Ilyas ngadua kangge ibuna. Nyakitu deui ibuna teras ngadua kangge putrana. Kanggo ajengan Ilyas memang aya “dua” Emih, ibuna sareng garwana. Ari ka garwana mah ngabasakeun kitu pedah barudak (Acep-Ida-Enung) sok nyarebut Emih, terus ka ibuna barudak nyebut Emih Kidul da bumina aya di palih kidul. Ti saprak kajantena harita mah ajengan teh teras teu damang bae dugi ka dirawat lami di RSHS. Wangsul ka Cipasung, teras dina Jumaah, 14 Desember 2007 karaos deui stroke-na. Teras nerekab kana ginjal, dugi ka pupusna dina dinten Salasa tabuh 04.15 WIB. Saur anu nyaksian mah ajengan teh mung dina satarikan napas dina ngaleupaskeun ruhna. Estu katingali gampil tur enteng. Panginten kituna mah anjeunna ngaraos teu aya bangbaluh sareng kaabot naon-naon deui kumargi tos pasrah ka Manten-Na. Pupusna ajengan teh jangkep genep sasih sabada garwana ngantunkeun. Bet sapertos Siti Fatimah anu kabungbulengan ku pupusna ramana, Kangjeng Rosul SAW. Genep sasih sabada ramana pupus, Fatimah oge teras nyusul mantena ka alam kalanggengan.
Tah, saberesna dipulasara teras bade dicandak ka masjid, ngadadak aya katumbiri di luhureun langit Cipasung. Teu jiga biasana da harita teh teu aya hujan. Nya atuh diparoto ku anu kaburu mah. Aya tilu menitna cenah eta katumbiri teh. Saur para sepuh mah kajadian kitu teh pernah aya oge waktu ajengan Cintawana, almarhum Ajengan Ishak Farid ngantunkeun. Sanaos benten yuswa, waktos jumenengna ieu dua ajengan teh memang nyobat tur silih pikahormat.
Naon hubunganana katumbiri jeung pupusna Ajengan Ilyas? Ieu kitu bukti cinta anu sajati teh? Boa-boa almarhumah garwana diiringkeun ku para widadari surga memang mapag Ajengan Ilyas. Wallahu a’lam. (Iip)***
Versi singkat dimuat Galura, Rabu, 26 Desember 2007
Label: ajengan ilyas
Tidak ada komentar:
Langganan: Poskan Komentar (Atom)


text:
Iwan Ardhie Priyana
Tangtos tos pada uninga, nu disebuat carpon teh "carita pondok", kumaha nu disebut podok teh? Memang can aya ukuran nu jinek, mun nyoko kana definisi dina widang ilmu satra teh pondok teh diantara bisa dibaca kalayan ngan sababarha meni, alur caritna linier, jeung ekonomis dina aspek tokoh. Geus mah pondok, ditambah deui ku kecap pisan, hartosna dina ieu lapak memang kedah aya aturan nu ngawatesanan sangkan loyog disebut carponpis. Sajaba ti eta, mun make papagon carita sacara umum, dina carita rek panjang atawa pondok tetep mibanda alur, penkohan jeung ending. Ieu mah mung sakadar "mapatahan ngojay ka meri", mung saena memang unsur carita sakumaha disebat dipayun saena mah kedah ngajanggelek dina carpon pis. Maksad na teu aya sanes sangkan dina carponpis tah ngagduhan "karakter" tur bisa nyingkahan tina postingan anu saleresna mah teu aya tumalina jeung carponpis. Kitu rupina, pangaputen bilih teu sapagodos. Hatur nuhun.


text:
Si Kabayan indit ka bank rék nabung. Barang nepi ka deukeut panto bank, aya kana dua tilu léngkah deui, panto téh ujug-ujug muka, padahal euweuh deui jelema. Atuh nu di jero euweuh nu kaluar deuih. Barang bray panto bank muka, rikat Si Kabayan luncat ka tukang bari pasang kuda-kuda. Basa luncat ka tukang, panto bank téh nutup deui. “Ah, siah anéh ieu mah panto téh, pasti aya nu nyicingan,” ceuk Si Kabayan bari biwirna kunyam-kunyem tuluy undur-unduran. Geus rada jauh ngan beretek wé lumpat. Nabungna teu tulus, pajarkeun téh bank éta mah aya jurigan.
Si Kabayan megat tukang baso nu ngaliwat ka hareupeun imahna. Basa geus bérés meuli tuluy mayar, pok ngomong, “Mang, isukan mah ulah dagang!”
“Naha ku naon, Jang?” ceuk tukang baso panasaran.
“Ieu baso téh ngeunah. Isukan mah kuringna geus teu boga duit..Mun Emang dagang kuring pasti kabita,” ceuk Si Kabayan.
“Rék boga duit rék henteu lain urusan kuring!” Ceuk Si Emang bari ngadorong roda basona.
Iteung: “Cik atuh Kabayan hirup téh sing aya kahayang cara batur!”
Kabayan: “Na da uing gé aya kahayang mah.”
Iteung: “Hayang naon ari manéh?”
Kabayan: “Hayang nyandung deuleu!”
Mbah Jambrong: “Hayang naon manéh téh Kabayan?”
Kabayan: “Nu mawi tebih-tebih abdi ka dieu téh taya sanes hoyong kadunyaan.”
Mbah Jambrong: “Namung aya saratna. Kahiji, kudu aya duit dua ratus rébu rupia. Kadua, sakur nu dibikeun ku Abah ka manéh kudu ditarima kalawan rido jeung iklas. Kumaha sanggup?”
Kabayan: “Sanggem, Abah. Tah ieu artosna, mangga nyanggakeun.”
Mbah Jambrong léos ka pangkéng, teu lila torojol deui bari angkaribung mawa kadu aya kana sapuluhna. “Tah, Kabayan lamun manéh hayang kadunyaan, ieu kabéh bawa balik. Kadé poho sarat nu kadua nu bieu ku abah diomongkeun téa.”
Kabayan balik bari kutuk gendeng. “Dasar dukun wadul! Aing dibéré kadu-nyaan, heueuh lain kado bobodoan!”
Lamsijan: “Sisinarieun ngajentul bari manyun, pan sasari mah sok bari melenyun udud, kabayan?”
Kabayan: “Keur naon udud, teu ngeunah! Matak ngaruksak kaséhatan ceuk dokter ogé.”
Lamsijan: “Sukur wé ari geus éling mah. Satadina mah rék dibéré, déwék boga roko pangmahalna.”
Kabayan: “Nu bener? Cingan ngasaan sabatang mah!”
Lamsijan: “Cenah teu ngeunah?”
Kabayan: “Teu ngeunah sotéh mun digayem!”
Lamsijan: “Sugan téh heueuh geus éling.”
Di lembur Si Kabayan diayakeun kagiatan kerja bakti.
RT: “Jang Kabayan, hayu urang kerja bakti!”
Kabayan: “Mangga Pa RT, ké ieu pameng nuju nyeuseuh heula.”
Geus sababaraha jam Kabayan teu kaluar baé ti imahna. Pok RT ngajak deui, “Jang Kabayan, hayu urang tuang heula, bisi kaburu tariis geura.”
Kabayan (haget pisan): “Mangga Pa RT, ayeuna pisan abdi dongkap ka dinya.”
RT (bari ngagerendeng): “Dasar Kabayan, mani haripeut ari kana baranghakan mah!”
Kabayan: “Bener nya, basa Inggris jeung basa Sunda mah mani lalawanan pisan.”
Nolédnad: “Lalawanan kumaha?”
Kabayan: “Kecapna sarua tapi hartina mani béda pisan.”
Nolédnad: “Saperti kecap naon tah?”
Kabayan: “Kecap blék.”
Nolédnad: “Kumaha kitu?”
Kabayan: “Pan dina basa Inggris mah blék téh hartina hideung.”
Nolédnad: “Ari dina basa Sunda?”
Kabayan: “Dina basa Sunda mah blék téh hartina…bodas.”
Nolednad: “Ceuk saha blék hartina bodas?”
Kabayan: “Buktina, unggal uing ka warung meuli kurupuk blék, pasti ku tukang warung dibéré kururpuk bodas. Jadi jelas, blék téh hartina bodas!”
Sapi Jalu
“Lima kali,” walon nu ditanya.
Si Ibu nyiku si Bapa lalaunan bari ngaharéwos, “Tuh, Pa, lima kali ….”
Si Bapa henteu gancang ngawaler, ngan waktu rék pindah ngaroris ingon-ingon anu séjén, nanya ka nu ngurus sapi, “Lima kali téh bikangna éta-éta kénéh?”
“Henteu atuh, Pa. Bénten-bénten,” walon tukang ngurus.
Si Bapa nyiku si Ibu lalaunan bari ngaharéwos, “Tuh Bu, bikangna bénten-bénten ……..”
“Puguh wé ambek mah!” walon Nyi Mojang.
“Har, naha ku naon?”
“Kuring mah ti baheula gé teu kungsi boga hapé jeung nomer télépon!”
“Har?”
Ieu sababaraha ciuman ala Pasundan:
Cileungsi: ciuman untuk jaga gengsi
Ciawi: ciuman manusiawi
Cibulan: ciuman butuh lanjutan
Cipanas: ciuman paling ganas
Cisadane: ciuman sayang dari ane
Citarik: ciuman tarik menarik
Cihampelas: ciuman sampe perutmulas
Cibubur: ciuman buru buru
Cisalak: ciuman saya galak
Cibitung: ciuman bikin untung
Cikupa: ciuman kurang pas
Cimahi: ciuman mah di dahi
Cibinong: ciuman bibir monyong
Cicendo: ciuman cewe indo
Cibeunying: ciuman berbunyi nyaring
Cilacap: Eittttt.. punten tos lebet ka wilayah Jawa Tengah. Tarik Piiiiiiiirrrrr…
Tukang kai ngajawab : “Sanes!”
Dewa ngagejuburkeun deui ka walungan, terus teuleum deui, teu kungsi lila mucunghul deui dina leungeunna mamawa kampak nu bahanna perak, terus nanya ka tukang kai , “Sugan nu ieu kampak anjeun teh?” Sakali deui, tukang kai ngajawab : “Sanes!”
Gejebur deui, dewa teuleum deui, basa mucunghul deui mawa kampak tina beusi, anu memang kaboga si tukang kai, “Ieu meureun kampak anjeun teh?”
Tukang kai ngajawab: “Sumuhun, leres Gusti !”
Dewa kacida gumbirana, aya jelema jujur kacida, eta tilu kampak sadayana dipasihkeun supaya disimpen ku tukang kai. Tukang kai balik ka imahna bari jeung kacida bungahna.
Hiji waktu tukang kai teh leumpang jeung pamajikanana di sisi walungan. Dasar keur apes pamajikanana tikosewad, tepi ka tigebrus ka walungan. Si Tukang kai ceurik deui bari ngado’a ka dewa. Do’ana kadangueun ku Dewa, dewa turun ti langit teras naros : “Kunaon deui anjeun ceurik?”
Si Tukang kai ngajawab pamajikanana tikecemplung ka walungan, gancangan dewa neuleuman walungan, terus mucunghul bari mawa Deasy Ratnasari, terus naros: “Ieu pamajikan anjeun teh?” Na ari pok teh: “Leres, eta pamajikan abdi teh!”
Dewa teh kacida ambekna, teras nyarios : “Anjeun bohong!, teu jujur!”
Si Tukang kai teh ngajawab bari ampun-ampunan :
“Aduh gusti abdi nyuhunkeun dihapunten, sanes…..sanes….kitu maksad teh, ieu mah salah paham. Kieu geura Gusti, upami abdi ngajawab eta sanes pamajikan abdi, engke Gusti teuleum deui, nyandak… Dian Sastro, upama ku kuring dijawab deui eta mah sanes pamajikan abdi, Gusti teuleum deui nyandak pamajikan abdi, teras ku abdi disumuhunkeun eta pamajikan abdi. Engke ku Gusti nu tiluan sadayana dipasihkeun ka abdi. Gusti, terang nyalira abdi teh jalmi miskin teu mungkin gaduh pamajikan satilu-satilu, kumargi kitu abdi gancangan we ngajawab leres, waktos Gusti nyandak Deasy Ratnasari teh!”
Penelepon : ” Bapak anggota Dewan, sayah punya Foto dan Dukomentasi Lengkap yang menunjukan bahwa kita pernah Tidur Bersama, untuk itu saya minta Tebusan 5 Milyar, kalo tidak. Foto dan Dokumentasi ini akan saya sebarkan kepada Mass Media.”
Basa si Awewe eta nelepon deui, tuluy we adu tawar jeung anggota DPR, akhir na sepakat dibayar 3 Milyar dengan catatan semua Foto dan Dokumentasi na diserahkeun ka anggota DPR. Tuluy we duit na di anteurkeun ka tempat nu disepakati.
Sanggeus beres si awewe nelepon deui, tuluy ditanya ku si anggota DPR teh,
Anggota DPR : ” Neng, sebelum saya ambil semua Foto & Dokumetasi nya, saya penasaran siapa sebenarnya anda, kapan dan dimana kita pernah Tidur bareng ?”.
Awewe : ” O iya pak, Kita pernah Tidur Bareng di Gedung DPR pada saat Pidato Presiden Bulan lalu , malah terlihat jelas sekali foto Bapak lagi merem, kebetulan saya juga ketiduran waktu Sidang itu…”
Anggota DPR : “…………..??????!!!!!!######## “
Enjum : Uing mah karunya ka si Ucok jeung nyi Uneh euy.
Akep : Kunaon?
Enjum : Eta we pedah teu disatujuan kawin ku kolotna pedah beda suku.
Akep : Deudeuh teuing atuh.Uing mah boga tatangga si Usep jeung nyi Darsih, sakitu beda suku ge angger we disatujuan ku kolotna masing2 nepi ka kawinna..
Enjum : Hah? ari kang Usep teh orang Batak kituh? maenya ngaran Usep orang batak euy…
Akep : Duanana ge urang Sunda euy. Ngan bedana ari suku nyi Darsih mah.. geus bodas teh bareresih, ari kang Usep geus hideung, budug…. rorombeheun deuih…
Enjum : ( aral deui ) Eta mah beda cokor belegug!!!


text:
Dongeng éta tiheula mindeng diceritakan ku kolot ka anak atawa incuna nyanghareupan saré. Di Sunda loba dongeng kawas éta, kedalkeun dongeng si Buaya jeung si Peucang, Monyét jeung Anak Pak Tani, Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét, sarta séjén sebaginya. Dongeng-dongeng kasebut kasampak écés mangrupa hiji carita khayalan di luar alam nyata.
Tapi, aya dongeng anu seolah-olah di alam nyata sarta melegenda, komo jadi salah sahiji ikon urang Sunda, nyaéta dongeng si Kabayan. Sagala rupa carita lila sarta modern ngeunaan si Kabayan tetep ngandung daya kenyang pikeun anu ngaregepkeun atawa anu menyimaknya. Opat inohong utama dina dongeng si Kabayan nyaéta Nyi Iteung minangka kabogoh sarta jadi pamajikan si kabayan, si Abah anu mangrupa bapana Nyi Iteung, si Ambu anu mangrupa indungna Nyi Iteung, sarta si Kabayan sorangan. Dongeng si kabayan sempet di filmkan jeung sawatara judul, di antarana Si Kabayan Saba Dayeuh, kira-kira warsih 1989. Film éta disutradarai ku Eddy D. Iskandar sarta dibintangi ku Didi Petet sarta Faramitha Rusady. Kiwari, inohong si Kabayan dijieun ogé dina wangun film kartun “si Kabayan” anu disiarkan ku salah sahiji télévisi swasta nasional.
Dongeng Sunda di Radio
Sajaba hal di luhur, dongeng ogé aya anu di sampaikan ngaliwatan radio. Hal éta kurang leuwih antara warsih 1980—1990-an. Dongeng Sunda ngaliwatan radio mangrupa salah sahiji acara pavorit urang Sunda dina wayah éta. Disiarkan kira-kira pukul 10.00 WIB, soré kira-kira pukul 15.00, peuting kira-kira pukul 16.30, sarta sebaginya.
Husus ngeunaan dongeng Sunda di radio. Dongeng ieu mindeng ngagunakeun kasang carita di pilemburan sarta nyaritakeun ngeunaan jawara pembela kebenaran. Jawara kasebut miboga élmu anu luhur, tapi miboga lawan anu ampir saimbang. Tapi, dina ahir carita, sang jawara-lah anu sok meunang. Aya sawatara inohong jawara dina carita dongeng anu béda. Aya si Rawing, si Buntung Jago Tutugan, si Bongkok, sarta sajabana. Sedengkeun sawatara pendongeng anu masyhur dina wayah éta, di antarana Wa Kepoh, Mang Barna, sarta Bang Rahmat. Komo wa Kepoh kacatet minangka pendongeng pangmahalna. Rékaman dongengnya disiarkan ampir di sakumna stasion radio swasta di Jawa Kulon. Hal éta dirojong ogé ku sponsor tunggal anu maturan dongengnya.
Saterusna mecenghul varian dongeng Sunda, nyaéta dongeng si Kunang. Minangka pendongengnya leuwih ti hiji urang, nyaéta didongengkan ku Tisna Suntara sarta Bang Andi. Inohong si Kunang di dampingi ku inohong séjénna, kawas Mang Ménta anu boga sora has rada sesek, Bah Jangkung, Mas Paidjo, sarta Nyi Iting. Dongeng kasebut pohara menghibur pendengarnya sarta disiarkan dina beurang poé pas pisan kalayan balik anak sakola atawa pagawé. Tapi, seiring lalampahan wayah, dongeng si Kunang ogé tikerelep palid tergerus jaman. Ku kituna,kini dongeng-dongeng Sunda di radio ngan sawates memori anu mebes dina ingatan para penggemarnya.
Dongeng Sunda di radio, lain waé minangka sarana hiburan pikeun masarakat di Tatar Sunda dina wayah éta. Tapi, di jerona ogé kentel kalayan peunteun-peunteun budaya Sunda. Hal anu henteu bisa diabaikan ogé nyaéta ngeunaan basa Sundanya. Kalayan mindeng ngaregepkeun dongeng Sunda di radio dina wayah éta, sacara laun laun pendengar baris diasupi kosakata-kosakata kesundaan anu meureun deungeun kénéh pikeun sawaréh pendengar. Utamana pikeun kawula ngora anu perlu kiriman kosakata-kosakata basa Sunda. Di sisi séjén, baris dibiasakeun ogé ngadéngé dialek kesundaan anu has.
Sajaba ti éta, dongeng Sunda di radio ngandung peunteun-peunteun edukatif anu positif pikeun generasi penerus bangsa, hususna di tatar Sunda. Generasi penerus sacara henteu langsung disuguhan sawatara sipat anu variatif. Ancik kumaha padai-pandainya nyokot hikmah. Kolot anu babarengan ngaregepkeun dongeng kasebut, sedikit-demi saeutik atawa sacara anca ngasupkeun pangaruh-pangaruh positif sabot mengomentari carita dongeng kasebut. Ku kituna, dongeng éta bisa jadi sarana pikeun menanamkan peunteun-peunteun edukatif. Di sisi séjén, ayana arahan ti Pendongeng anu resep ditempatkeun di ahir siarannya, nyaéta jeung babasan candak nu saena piceun nu awonna.
Tapi, pohara pikalebareun. Kejayaan dongeng Sunda meredup kira-kira warsih 1990-an. Seiring éta pendongeng sarta naskahnyapun lenyap bak dilegleg bumi. Hal kasebut dimungkinkan nguranganana pendengar anu ngabalukarkeun undurnya pariwara nu ngarojong acara kasebut. Ku kituna hal éta, dianggap geus henteu nguntungkeun deui pikeun sagala rupa pihak anu patali. Hususna pikeun nu ngokolakeun stasiun radio anu bersangkutan.
Dibukukan
Kiwari, sésa-sésa kejayaan dongeng Sunda rada hésé dilacak alatan henteu ninggalkeun tapak anu signifikan. Naskah-naskah dongeng Sunda di radio, hésé teuing pikeun ditéang dipasaran alatan henteu dibukukan atawa lamun aya anu geus dibukukan, tapi euweuh penerbitan deui. Padahal buku nyaéta salah sahiji pengarsipan anu cukup alus. Di sisi séjén, pohara minim ayana para peneliti basa atawa sastra anu mengkaji sarta meniliti ngeunaan dongeng Sunda jenis ieu. Béda kalayan jenis dongeng séjénna, kawas dongeng si Kabayan. Dongeng kasebut loba variannya, alus dina wangun cerpen, carpon, carita Sunda, sarta komo nepi ka difilmkan.
Ku kituna, lamun dongeng Sunda di radio henteu meujeuhna siar deui alatan beurat bersaing kalayan média hiburan séjénna atawa dianggap tinggaleun jaman. Sahenteuna, aya naskah-naskahnya anu bisa disusud. Bisa ogé pikeun nu nulis atawa pengarangnya bisa digawé babarengan kalayan penerbit anu paduli jeung hasanah Sunda pikeun dipedar dina wangun buku, novel, roman, atawa wangun séjénna. Ku kituna dongeng kasebut bisa jadi bahan kajian ilmiah sarta di sisi séjén minangka salah sahiji wangun apresiasi ka pengarangnya, anu dina wayah éta henteu dipopulerkan. Lainna ayana World Book Day (Poé Buku Sadunya) tanggal 23 April anu ditetepkeun ku UNESCO, salah sahijina minangka wangun apresiasi ka sawatara pengarang? Salah sahijina ka pengarang buku kenamaan anu ngaranna William Shakespeare? Sabenerna éstuning tohaga pengarang dongeng Sunda di radio kasebut. Tapi nyaah, di mana ayana teu sapopulér pendongengnya. Leuwih wangun apresiasi dana ka karya-karyanya kasebut.
Nu nulis, Staf Téknis Balé Basa Bandung


text:
Patung
Patung nyaéta karya seni manusa dina wangun tilu diménsi. [1] Tujuan nyieun patung nyaéta sangkan ngahasilkeun karya seni anu tahan lila atawa awét. [1] Biasana bahan nu dipaké nalika nyieun aptung nyaéta marmer, kapur, gading, emas, perunggu,kai, keramik, jeung sajabana. Jalma nu nyieun patung disebut pematung. [1]
Jaman baheula, patung sering dianggap salaku déwa atawa pangéran. [1] Loba bangsa-bangsa nu ngajadikeun patung salaku simbol agama jeung kapercayaan, contohna bangsa Arab kuno, India Kuno, Mesir kuno, jeung sajabana. [1] Tapi dina kamekaran jaman, faédahna ajaran Rasulullah maka pamikiran manusa jadi leuwih rasional. [1] Ayeuna mah patung téh dianggap ngan saukur karya seni. [1]
Patung nu Kasohor di Dunya[édit | édit sumber]
- Patung Optimus Prime
Patung Optimus Prime ieu mangrupa patung nu pangjangkungna sadunya, aya di kota Shenyang, Cina. [2] Patung Optimus Prime réngsé dijieun tanggal 30 Januari. [2] Patung ieu dijieun tina 20 mobil tua. Jangkungna sakitar 11 méter, sarta beuratna sakitar 21 ton. [2]


text:
Kasimpulan statistik
Kasimpulan statistik (en:Summary statistics) diperlukeun mun susunan observasi hayang disimpulkeun sarta hayang ngajelaskeun sagampang-gampangna. Statistikawan umumna nyoba ngajelaskeun observasi dina
- ukuran lokasi, atawa central tendency, saperti arithmetic mean
- ukuran dispersi statistik saperti simpangan baku
- ukuran bentuk distribusi saperti skewness atawa kurtosis
Median, mode, sarta interquartile mean mangrupa ukuran lokasi oge. Keur ngajelaskeun dispersi statistik, urang bisa maké rentang, interquartile range, atawa simpangan mutlak.
Koefisien Gini asalna diwangun keur ngukur kateusaruaan panghasilan, tapi bisa ogé dipaké keur kaperluan sejenna.
balik ka tiori statistik -- summarizing statistical data


text:
Seuneu
Seuneu téh hasil réaksi éksotérm (contona durukan, réaksi oksidasi nu lumangsung sorangan), bagian tina durukan anu katempo (ngahasilkeun cahya).
Warna jeung suhu seuneu gumantung kana tipeu suluh dina durukanana. Conto baé seuneu tina korék api pikeun ngahurungkeun lilin. Panas nu keuna ngabalukarkeun molekul suluh dina sumbu nguap, sahingga bisa meta jeung oksigén di udara, nu ngahasilkeun panas dina réaksi éksotérm nu bisa nguapkeun suluh leuwih loba, sahingga bisa terus hurung. Suhu panas dina seuneu ngarecah molekul suluh nu nguap jadi rupa-rupa hasil durukan jeung radikal bébas. Hasil durukan ieu lajeng meta jeung oksidator nu aya dina réaksi. Énérgi nu cukup dina seuneu bakal ngangkat éléktron dina hasil pra-durukan, nu tungtungna jadi cahya nu mencar.
Oksidator séjén ti oksigén bisa dipaké pikeun ngahasilkeun seuneu. Durukan hidrogén dina klorin ngahasilkeun seuneu jeung gas hidrogén klorida (HCl). Durukan hidrazin jeung nitrogén tétroksida anu hipergolik dipaké dina mesin rokét.
Rujukan[édit | édit sumber]
- Flame, Wikipédia édisi basa Inggris per 12 April 2007