text:
Jalur Gaza
-
Artikel ieu ngeunaan géografi jeung sajarah umum Jalur Gaza. Keur wewengkon géopulitisna, tempo Pamaréntahan Jalur Gaza. Keur kagunaan lian, tempo Gaza (disambiguasi).
Jalur Gaza (Basa Arab: قطاع غزة Qiṭāʿ Ġazzah, IPA: [qitˤaːʕ ɣazza]) aya di basisir wétan Laut Tengah. Wewengkonna wawatesan jeung Mesir di kidul-kulon sarta jeung Israél di kidul, wétan, sareng kalér. Panjangna kira-kira 41 kilometres (25 mi), sarta lébarna antara 6 jeung 12 kilométer (4–7,5 mil), kalawan lega 360 square kilometres (140 sq mi). Wewengkon ieu mibogaan ngaranna ti Gaza, ngaran kota utamina.
Populasina kira-kira 1,7 yuta jiwa,[1] kalobaannana katurunan ti para pangungsi. 1 yuta jiwa, sakumaha dina Maret 2005, diténjo salaku pangungsi, sanajan kalobaannana gumelar di Jalur Gaza;[2] generasi saméméhna ngungsi ka Gaza dina 1948 salaku bagian ti éksodus urang Paléstina 1948 sanggeus Perang Arab-Israél 1948, ti sababaraha bagian Mandat Paléstina nu jadi Israél. Populasina utamina ngagem Islam Sunni.
Jalur Gaza miboga watesna nu ayuena tina hiji gencatan patempuran dina Perang Arab-Israél 1948, nu dikonfirmasi dina Pasatujuan Gencatan Pakarang Israél-Mesir dina 24 Pébruari 1949.[3] Pasal V dina pasatujuan éta nyebutkeun yén gurat watesna sanés hiji wates internasional. Jalur Gaza tetep dikawasaan ku Mesir. Awalna, Mesir ngurus wewengkon ieu liwat Pamaréntahan Sa-Paléstina jeung salajengna kalawan langsung ti 1959 nepi ka 1967, nalika Israél ngawasaannana mimiluan Perang Genep Poé. Numutkeun Pasatujuan Oslo nu ditandatanganan antawis Israél jeung Organisasi Pangbébas Paléstina dina 1993, Otoritas Paléstina dijieun salaku hiji badan pamaréntahan interim pikeun ngurus puseur-puseur populasi Paléstina, kalawan Israél tetep miboga kakawasaan dina wewengkon udara Jalur Gaza, sakabéhna iwal hiji ti wates daratna sarta wewengkon cai téritorial, nepi ka hiji pasatujuan ahir bisa dijieun.
Jalur Gaza mangrupa salasahiji unit wewengkon nu ngabentuk Wewengkon Paléstina.[4][5][6][7] Saprak Juli 2007, sanggeus Pamilihan umum législatif Paléstina 2006 sarta Patempuran Gaza, Hamas geus jadi pamaréntahan éféktif di Jalur Gaza.
Daptar eusi
- 1 Sajarah
- 1.1 Kakawasaan Britania (1923–1948)
- 1.2 Pamaréntahan Sa-Paléstina
- 1.3 Kakawasaan Mesir (1959–1967)
- 1.4 Kakawasaan Israél (1967–1994/2005)
- 1.5 2005 – Paleupasn sapihak Israél
- 1.6 Pangawasaan Otoritas Paléstina (1994–2007)
- 1.7 Kakawasaan Hamas (2007–kiwari)
- 2 Géografi jeung iklim
- 3 Tingali ogé
- 4 Rujukan
- 5 Pustaka
- 6 Tumbu kaluar
Sajarah[édit | sunting sumber]
Kakawasaan Britania (1923–1948)[édit | sunting sumber]
Mandat Paléstina dumasar kana prinsip dina Pasal 22 draft Pajangjian Liga Bangsa-Bangsa sareng Résolusi San Remo 25 April 1920 ku prinsip kakiatan pasakutuan jeung asosiasi sanggeus Perang Dunya I.[8] Mandatna nyusun kakawasaan Britania dina bagian kidul Suriah Usmaniyah ti 1923–1948.
Pamaréntahan Sa-Paléstina[édit | sunting sumber]
Dina 22 Séptember 1948, nuju ka ahirna Perang Arab-Israél 1948, Pamaréntahan Sa-Paléstina diproklamasikeun di Kota Gaza—nu dikawasaan ku Mesir—ku Liga Arab, nu mana dipercayakeun salaku usaha Liga Arab pikeun ngawatesan pangaruh Trans-Yordania di Paléstina. Pamaréntahan Sa-Paléstina gancang diakuan ku 6 ti 7 anggota Liga Arab: Mesir, Suriah, Libanon, Irak, Arab Saudi, jeung Yaman, tapi heunteu ku Trans-Yordania,[9] sarta teu diakuan ku nagara nanaon di luareun Liga Arab.
Sanggeus gencatan patempuran, Pasatujuan Gencatan Pakarang Israél-Mesir 24 Pébruari 1949 ngadegkeun gurat pamisah antara kakiatan Mesir jeung Israél, sarta ngadegkeun anu ayeuna jadi wates antara Jalur Gaza jeung Israél. Pihak duanana nyebutkeun yén wates éta sanés wates internasional. Wates jeung Mesir di kidul tetep jadi wates internasional nu mana geus dijieun dina 1906 antawis Kakaisaran Usmaniyah jeung Kakaisaran Britania.[10]
Populasi Jalur Gaza ningkatan ku ayana tambihan ti pangungsi Paléstina nu ngungsi ti Israél saméméh jeung nalika papaerangan. Urang Paléstina nu ngeusian Jalur Gaza atanapi Mesir dipasihan paspor Sa-Paléstina. Mesir teu nawiskeun kawarganagaraan ka urang Paléstina. Ti ahir 1949, aranjeunna nampi pitulungan ti UNRWA.
Nalika patempuran Sinai Nopémber 1956, Jalur Gaza jeung Samenanjung Sinai dikawasaan ku pasukan Israél. Tekenan internasional ngarahkeun sangkan Israél téh kaluar.
Kakawasaan Mesir (1959–1967)[édit | sunting sumber]
Saprak peupeusna Pamarénthan Sa-Paléstina dina 1959, dina ijin pan-Arabisme, Mesir ngalajengkeun kakawasaanna dina Jalur Gaza nepi ka 1967. Mesir teu pernah nganéksasi Jalur Gaza, tapi ngalayananna salaku hiji wewengkon nu diatur sarta ngurusanna iwat hiji pamaréntahan militér.[11]
Kakawasaan Israél (1967–1994/2005)[édit | sunting sumber]
Israél ngawasaan Jalur Gaza deui mimiti Juni 1967, sanggeus Perang Genep Poé. Nalika jaman kakawasaan Israél, Israél nyieun blok-blok, Gush Katif, di juru kidul-kulon Jalur Gaza deukeut Rafah sarta wates Mesir. Totalna, Israél nyieun 21 kelompok padumukan di Jalur Gaza, ngawengku 20% ti total aréa. Salian ti alesan idéologi, kelompok-kelompok éta ogé minangka pos-pos kaamanan Israél.
Dina Maret 1979, Israél jeung Mesir nandatanganan Pajangjian Rapih Israél-Mesir. Pajangjian ieu di antarana disadiakeun pikeun panarikan pasukan jeung warga sipil Israél ti Samenanjung Sinai, nu geus dikawasaan Israél ti Perang Genep, ka wates internasional 1906.[rujukan?] Mesir satuju pikeun ngajagaan Samenanjung Sinai sangkan tetep dina kaayaan démilitér. Status ahir Jalur Gaza, sarta hubungan lian antawis Israél jeung Paléstina, teu diurus dina pajangjian ieu. Mesir ninggalkeun sadaya klaim wewengkon dina téritori kaléreun wates internasional.
Jalur Gaza tetep dina kapangurusan militér Israél nepi ka 1994. Nalika jaman éta, militér miboga tanggung jawab dina kapanguruasan sarana jeung layanan sipil. Dina Méi 1994, mimiluan pasatujuan Paléstina-Israél nu kawanoh salaku Pasatujuan Oslo, pamindahan otoritas wewenang ka Paléstina dilaksanakeun. Kalobaanana ti wewengkon Jalur Gaza (kajaba blok-blok padumukan jeung aréa militér) jadi aya dina kadali Paléstina. Pasukan Israél ninggalkeun Kota Gaza sarta wewengkon pakotaan nu lain, ninggalkeun Otoritas Paléstina nu anyar ngawasaan jeung ngadalikeun wewengkon-wewengkon éta. Otoritas Paléstina, diluluguan ku Yasser Arafat, milih Kota Gaza salaku puseur propinsi kahijina. Dina Séptémber 1995, Israél jeung PLO nanda tanganan pasatujuan karapihan kadua, ngalegakeun Otoritas Paléstina ka raloba kota-kota Sisi Kulon. Pasatujuan éta ofé ngadegkeun 88 anggota kapilih pikeun Déwan Nasional Paléstina, nu mana pangistrénanna dilaksanakeun di Gaza dina Maret 1996.
Kakawasaan Otoritas Paléstina di Jalur Gaza jeung Sisi Kulon dina rézim Arafat miboga kasalahan pangaturan sarta skandal korupsi. Contona, bayaran dipéntaan sangkan bisa ngasupkeun jeung ngaluarkeun barang-barang ka jeung ti Jalur Gaza, sawatara pupuhu aparat Badan Kaamanan Panyegahan miboga kauntungan ti kamimiluannana dina impor mungkal jeung semén sarta industri konstruksi, saperti Great Arab Company for Investment and Development, al-Motawaset Company, jeung proyék konstruksi al-Sheik Zayid.[12]
Intifada Kadua peupeus dina Séptémber 2000 kalawan gelombang protés, karusuhan massa, sarta pangaboman kana urang jeung militér Israél. Dina Pébruari 2005, pamaréntah Israél nyorakeun pkeun ngalaksanakeun rancangan paleupasan sapihak ti Jalur Gaza. Rancangan éta mimiti dilaksanakeun 15 Agustus 2005, sarta réngsé 12 Séptémber 2005. Dina rancangan, sadaya padumukan Israéli di Jalur Gaza (sarta 4 di Sisi Kulno) sareng Zona Industri Erez dibongkar kalawan ditarikna 9.000 urang Israél (kalobaannana di wewengkon padumukan Gush Katif di beulah kidul-kulon Jalur Gaza) sarta markas-markas militér. Dina 12 Séptémber 2005, kabinét Israél sacara resmi ngadéklarasikeun ahirna kakawasaan militér Israél di Jalur Gaza. Pikeun ngahindarkeun dugaan yén Israél masih ngawasaan bagian nanaon ti Jalur Gaza, Israél ogé kaluar ti Rute Philadelphi, nu mangrupa hiji jalur hereut nu wawatesan jeung watesna Jalur Gaza jeung Mesir, sanggeus pasatujuanna Mesir pikeun ngamankeun bagian watesna. Dina Pasatujuan Oslo, Rute Philadelphi ditetepkeun dina kakawasaan Israél sangkan nyegah diselundupkeunnana banda (kawas amunisi) sarta jalmi meuntasan wates jeung Mesir. Mesir satuju pikeun ngajagaan bagian watesna. Israél ngurusan kadalina kana pameuntasan asup jeung kaluar Gaza. Palintasan Rafah antara Mesir jeung Gaza diawaskeun ku tentara Israél liwat kaméra panjagaan husus. Dokumén resmi saperti paspor, kartu idéntitas, kertas ékspor jeung impor, sarta raloba séjénna kedah dienyakeun ku tentara Israél.[rujukan?]
Pawates Israél-Jalur Gaza[édit | sunting sumber]
Antara 1994 jeung 1996, Israél ngawangun pawates Israél-Jalur Gaza. Pawates éta kahiji dikonstruksi pikeun ningkatkeun kaamanan di Israél. Pawates éta teras dirubuhkeun ku urang Paléstina dina awal Intifada Al-Aqsa dina Séptémber 2000.[13] Antara Désémber 2000 jeung Juni 2001, pager pawates antara Jalur Gaza jeung Israél diwangun deui. Pawates di wates Jalur Gaza-Mesir diwangun ti 2004.[14] Aya 3 titik pameuntasan utama di pawates: Pameuntasan Erez di kalér ka Israél, Pameuntasan Rafah di kidul ka Mesir, sarta Pameuntasan Karni di wétan nu dipaké ngan pikeun kargo.[15] Israél ngadalikeun wates kalér Jalur Gaza, sarta wewengkon cai jeung udarana ogé. Mesir ngadalikeun wates kidul Jalur Gaza, dina hiji pasatujuanna jeung Israél.[16]
2005 – Paleupasn sapihak Israél[édit | sunting sumber]
Pasukan Patahanan Israél ninggalkeun Jalur Gaza dina 1 Sépéember 2005 salaku bagian ti rancangan paleupasan sapihak Israél, sarta sadaya wargi Israél dikaluarkeun ti wewengkon éta. Hiji 'Pasatujuan dina Pagerakan jeung Aksés' antawis Israél jeung Otoritas Paléstina kalawan panganteur ku Condoleezza Rice dina Nopémber 2005 pikeun ningkatkeun kabébasan urang Paléstina dina aktivitas pagerakan jeung ékonomi di Jalur Gaza. Dina pajangjian, pameuntasan Rafah-Egypt kedah dibuka deui, kalawan arus asup-kaluar diawaskeun ku Otoritas Nasional Paléstina jeung Uni Éropa. Ngan jalmi kalawan idéntitas Paléstina, atanapi urang kabangsaan lian, kalawan pangajabaan, dina kategori katangtu, subjék ti pangawasan Israél, anu diijinkeun pikeun meuntas asup jeung kaluar. Sadaya barang, kandaraan, jeung truk ka jeung ti Mesir kedah ngaliwatan pameuntasan Israél di Kerem Shalom, dina pangawasan pinuh Israél.[17] Barang-barang diijinkeun ogé ngaliwatan pameuntasan Karni di kalér.
Status sah[édit | sunting sumber]
PBB, Panénjo Hak Asasi Manusa, jeung raloba organisasi internasional lian jeung LSM némbong Israél hayang ngawasaan Jalur Gaza sakumaha Israél ngawasaan wewengkon cai jeung udara Jalur Gaza, sarta teu ngijinkeun kalura-asupna barang-barang ka jeung ti Gaza liwat cai atawa udara (ngan bisa liwat darat).[18][19][20] Tapi, pameuntasan wates ka Mesir teu dikawasaan ku Israél. Kawas Israél, Mesir sacara tumurutna ngalarang atanapi ngijinkeun barang jeung jalmi meuntasan wates darat éta. Israél nyebutkeun yén Gaza heunteu dikawasaan deui, sakumaha Israél heunteu mibogaan kadali atanapi otoritas kana wewengkon darat atanapi institusi di Jelur Gaza.[21][22] Mentri Hubungan Luar Nagri Israél, Tzipi Livni, nyarios dina Januari 2008: "Israél kaluar ti Gaza. Israél ngabongkar padumukanna di ditu. Teu aya pasukan Israél nu kasésa di ditu sanggeus paleupasan."[23] Sanggeus Israél kaluar dina 2005, Pupuhu Otoritas Paléstina, Mahmoud Abbas, nyarios, "status légal wewengkon nu kadaptar pikeun évakuasi heunteu robah."[21] Pangacara Paléstina Amérika, Gregory Khalil, nyebatkeun "Israél masih ngawasaan sadaya jalmi, barang, [jeung] keclak cai pikeun asup atawa kaluar Jalur Gaza. Pasukanna meureun teu aya di ditu... tapi laranganna masih ngawatesan kapasitas kakawasaan otoritas Paléstina."[24]. Perkawis status sah Jalur Gaza katempo rumit dumasar kana hukum internasional, sarta narik minat sacara hukumna, komo sanggeus Operasi "Cast Lead" jeung invasi Israél kana Gaza dina Januari 2009.[25]
Dina cariosanna dina konflik Israél-Gaza 2008–2009, Richard Falk, Panaratas Husus Pasarikatan Bangsa-Bangsa nyebatkeun yén hukum kamanusaan internasional dipakékeun kana Israél "in regard to the obligations of an Occupying Power and in the requirements of the laws of war."[26] Dina wawancara dina 2009 di Democracy Now, Christopher Gunness, juru carios Badan Pamulihan jeung Pangagawéan Pasarikatan Bangsa-Bangsa pikeun Pangungsi Paléstina di Wétan Deukeut (UNRWA) nyebat Israél hiji kakiatan nu ngajajah. Tapi, Meagan Buren, Panaséhat Sénior Israel Project, teu satuju ngeunaan éta.[27]
Inohong Hamas, Mahmoud Zahar, nyarios yén Gaza teu kajajh deui saprak kaluarna Israél.[28]
Pangawasaan Otoritas Paléstina (1994–2007)[édit | sunting sumber]
Dumasar kana Pasatujuan Oslo, Otoritas Paléstina nyekelan otoritas administratif Jalur Gaza (salian blok padumukan jeung wewengkon militér) dina 1994. Sanggeus kaluarna Israél (pangeusi jeung militér) ti Jalur Gaza dina 12 Séptémber 2005, Otoritas Paléstina mibanda otoritas administratif pinuh di Jalur Gaza. Saprak paleupasan Israél, Pameuntasan Wates Rafah diawasan ku Misi Pitulungan Wates Uni Éropa Rafah dina hiji pasatujuan nu diadopsi dina Nopémber 2005.[29]
Karusuhan pasca-pamilu[édit | sunting sumber]
Dina pamilu parlemén Paléstina 25 Januari 2006, Hamas meunangkeun 42,9% total sora, mibanda 74 ti 132 korsi (56%).[30][31] Nalika Hamas mangku kakawasaan dina bulan sanggeusna, pamaréntah Israél jeung pamaén konci komunitas internasional, Amérika Sarikat jeung Uni Éropa, nolak ngakuan hakna dina maréntah Otoritas Paléstina. Pitulungan langsung ka pamaréntah Paléstina di ditu dipegatkeun, sanajan sababaraha anggaranna dialihkeun ka organisasi kamanusaan nu teu kahubung jeung pamaréntahan.[32] Hasilna, karusuhan pulitik jeung stagnasi ékonomi ngakibatkeun raloba Urang Paléstina angakat ti Jalur Gaza.[33]
Dina Januari 2007, aya patempuran antara Hamas jeung Fatah. Patempuran di Jalur Gaza kalér ngakibatkeun Jéndral Muhammed Gharib, komandan sénior Pasukan Kaamanan Pancegahan, pupus ku diarah ku rokét ka bumina. 2 putri Gharib jeung 2 pangawalna ogé maot dina panarajangan éta, nu mana dilaksanakeun ku tentara Hamas.[34]
Dina ahir Januari 2007, gencatan senjata disawalakeun antawis Fatah jeung Hamas.[35] Tapi sanggeus sababaraha poé, patempuran nu anyar aya deui.[36] Tentara Fatah narajang sababaraha universitas nu patali jeung Hamas di Jalur Gaza. Pejabat Pangawal Kaprésidénan Abbas temupur jeung tentara Hamas nu ngawal Kamentrian Jero Nagri nu dipingpin ku Hamas.[37]
Patempuran kasebar di Jalur Gaza. Kadua pihak narajang kandaraan jeung sarana lawanna. Ku sabab ditarajang ku rokét ti Jalur Gaza, Israél ngalaksanakeun panarajangan udara nu mana ngancurkeun wangunan nu dipaké ku Hamas. Karusuhan nu tetep lumangsung bisa ngarah ka ahir ti pamaréntahan koalisi Fatah-Hamas, sarta kamungkinan ahir ti Otoritas Paléstina.[38]
Korban[édit | sunting sumber]
Ti 2006-2007, leuwih ti 600 Urang Paléstina pupus dina papaséaan antara Hamas jeung Fatah.[39] Sanggeus Perang Gaza, saruntuyan kajadian nelasan 54 Urang Paléstina, samentawis ratusan ngaku disiksa.[40] 349 Urang Paléstina ditelasan dina patempuran antawis pihak dina 2007. 160 Urang Paléstina patelas-telas ngan dina bulan Juni hungkul.[41]
Kakawasaan Hamas (2007–kiwari)[édit | sunting sumber]
Sanggeus meunangna Hamas dina Pamilu législatif Paléstina 2006, Hamas jeung Fatah ngawangun hiji Pamaréntahan kahijian nasional Otoritas Paléstina, diluluguan ku Ismail Haniya. Sakedap sanggeusna, Hamas ngawasaan Jalur Gaza dina Patempuran Gaza,[42] nyandak lembaga pamaréntahan jeung ngagentos Fatah jeung pajabat pamaréntahan lianna.[43] Dina 14 Juni, Hamas sacara pinuh ngawasaan Jalur Gaza. Présidén Paléstina, Mahmoud Abbas, ngaréspon ku cara nyatakeun kaayaan darurat nagara, ngabubarkeun pamaréntahan kahijian sarta ngawangun hiji pamaréntahan nu anyar tanpa partisipasi Hamas. Pasukan Kaamanan ONP di Sisi Kulon nahan sababaraha anggota Hamas.
Pamaréntahan Abbas nampi raloba dukungan internasional. Dina ahir Juni 2008, Mesir, Yordania, jeung Arab Saudi nyebatkeun yén Kabinét Sisi Kulon nu diwangun ku Abbas mangrupa sahiji-hijina pamaréntahan Paléstina anu sah. Mesir mindahkeun kadutaanna ti Gaza ka Sisi Kulon.[44] The Hamas government in the Gaza Strip faces international, diplomatic, and economic isolation.
Boh Arab Saudi jeung Mesir ngadukung pamulihan hubungan jeung dibentukna pamaréntahan kahijian nu anyar, sarta neken Abbas sangkan ngawitan parundingan nyata jeung Hamas. Partéy oposisi jeung pulitisi ogé nyorakeun hiji parundingan jeung Hamas ogé hiji ahir hukuman ékonomi.
Sanggeus panyandakan alih, Israél jeung Mesir nutup pameuntasan watesna jeung Gaza. Sumber-sumber Paléstina ngalaporkeun yén pangawas Uni Éropa kaluar ti Pameuntasan Wates Rafah, di Wates Mesir-Gaza lantaran sieun diculik atanapi disiksa.[45] Mentri-mentri luar nagri Arab jeung pajabat pamaréntahan Paléstina ngawangun hiji fron ngalawan kakawasaan Hamas di wates éta.[46]
Sawatara éta, laporan kaamanan Israél jeung Mesir nyebatkeun yén Hamas terus nyalurkeun bahan éksplosif jeung pakarang ti Mesir liwat torowongan. Pasukan kaamanan Mesir manggih 60 torowongan dina 2007.[47]
Sanggeus Hamas nyandak kadali[édit | sunting sumber]
Sanggeus meunangna Hamas dina Juni, pajabat-pajabat nu patali jeung Fatah dikaluarkeun ti wewenang jeung kakawasaanna (saperti jabatan pamaréntahan, kaamanan, universitas, koran, jsb.) sarta ngusahakeun ngalaksanakeun hukum ku cara progrésif nurunkeun pakarang ti gerilyawan, marga, jeung kelompok kajahatan di sakurilingeunana, jeung ngawasaan torowongan suplai. Dumasar kana Amnésti Internasional, dina kakawasaan Hamas, surat kabar ditutup sarta wartawan dilécéhkeun.[48] Unjuk rasa Fatah dilarang atanapi diteken, sakumaha contona dina kasus démonstrasi pikeun miélingan pupusna Yasser Arafat, nu mana ngakibatkeun maotna 7 urang, sanggeus démonstran ngalungkeun batu kana pasukan kaamanan Hamas.[49]
Kajahatan kana urang Kristen aya ogé. Saurang Kristen nu mibanda hiji toko buku diculik jeung ditelasan,[50] sarta dina 15 Pébruari 2008, perpustakaan hiji organisasi Kristen di Kota Gaza dibom.[51]
Hamas jeung grup militan lianna neraskeun ngaluncurkeun rokét Qassam ka Israél. Dumasar kana Israél, antara Panyandakan Alih ku Hamas jeung ahir Januari 2008, 697 rokét jeung 822 mortir diarahkeun ka kota-kota Israél.[52] Balesannana, Israél ngarah paluncur rokét Qassam jeung targét-targét militér sarta dina 19 Séptember 2007, nyatakeun Jalur Gaza salaku hiji éntitas musuh. Dina Januari 2008, Israél ngawatesan lalampahan ti Gaza, asupna barang-barang, sarta motong pasokan suluh, ngakibatkeun kakirangan listrik. Hal ieu ngarah ka tuntutan yén Israél méré hukuman koléktif kana populasi Gaza, nu ngarah ka panghukuman internasional. Sanajan raloba laporan ti Jalur Gaza nyebatkeun yén pangan sarta kabutuhan poko lianna kirang pisan pasokanna, [53] Israél ngabantah bari nyebatkeun yén Gaza geus miboga pangan jeung suplai énergi nu cekap pikeun sababaraha minggu.[54] Dina awal Maret 2008, panarajangan udara jeung darat ku IDF ngakibatkeun maotna leuwih ti 110 urang Paléstina sarta dampak kaancuran di Jabalia.[55] Sanggeus Présidén Mesir, Hosni Mubarak, mundur dina 28 Méi 2011, Mesir muka watesna jeung Jalur Gaza.[56]
Panorobosan wates[édit | sunting sumber]
Dina 23 Januari 2008, sanggeus sababaraha bulan persiapan nalika pangiatan wates ku baja jadi ruksak,[57] Hamas ngancurkeun sababaraha bagian témbok nu ngawatesan Gaza jeung Mesir di kota Rafah. Raloba urang meuntas ka Mesir néangan pangan jeung suplai. Ku sabab krisis, Présidén Mesir keur éta, Hosni Mubarak, maréntahkeun pasukanna sangkan diijinkeun éta Urang Paléstina téh, tapi pastikeun teu aya pakarang anu dibawa balik.[58] Mesir nahan jeung teras ngabébaskeun sababaraha gerilyawan Hamas nu boga pakarang di Sinai nu mana presumably hayang asup ka Israél. Keur éta ogé, Israél ningkatkeun kaayaan pangélingannana di sapanjang wates Sinai Israél-Mesir, sarta nyauran wargina sangkan ninggalkeun Sinai "langsung."
Pangawas Wates UE nunjukkeun kasiapanna dina balik deui ngawas wates éta, sarta Hamas kedah ngajamin kaamananna; samentawis Otoritas Paléstina ménta sangkan Mesir sawala jeung pihak Otoritas hungkul ngeunaan urusan nu patali jeung wates éta. Israél ngagampangkeun sababaraha panyaluran barang jeung suplai médis ka Jalur Gaza, tapi ngawatesan listrikna 5% dina salasahiji ti 10 saluranna, samentawis Hamas jeung Mesir ngadeukeutkeun jarak antara kadua pihak.[59] Usaha kahiji mesir dina nutup deui watesna éta diréspon kalawan karusuhan ku gerilyawan Gaza, tapi sanggeus 12 poé, wates éta ditutup deui.[rujukan?]
Dina patengahan Pébruari, pameuntasan wates Rafah masih tutup.[60] Dina Pébruari 2008, hiji survéi Haaretz nunjukkeun yén 64% masarakat Israél hoyong pamaréntahna ngayakeun diskusi langsung jeung Hamas di Gaza ngeunaan gencatan senjata sarta pikeun ngamankeun dibébaskeunnana Gilad Shalit,[61] saurang prajurit Israél nu ditahan dina hiji panarajangan pameuntasan wates ku militan Hamas dina 25 Juni 2006 sarta geus jadi sandra saprak éta.[62][63][64]
Dina Pébruari 2008, patempuran antawis Israél jeung Paléstina nambih ripuh kalawan paluncuran rokét sarta ditarajangna militan Paléstina. Agrési militér ku Hamas ngarah ka aksi militér Israél dina 1 Maret 2008, ngakibatkeun leuwih ti 110 Urang Paléstina maot dumasar kana BBC News, kitu ogé kana 2 prajurit Israél. Kelompok hak asasi manusa Israél, B'Tselem, merkirakeun yén 45 korban nu ditelasan heunteu patali jeung karusuhan éta, samentawis aya 15 nu saeutik.[65]
Sanggues silih nahan antawis Fatah jeung Hamas di Jalur Gaza jeung Tepi Kulon, kulawarga Hilles ti Gaza dipindahkeun ka Jericho dina 4 Agustus 2008.[66] Pénsiunan Perdana Mentri, Ehud Olmert, saurna dina 11 Nopémber 2008, "Naon nu ditaroskeun téh sanés bakal aya atanapi teu ayana konfrontasi, tapi basa éta lumangsung, dina kaayaan naon, sarta saha nu ngadalikeun situasi, saha nu bakal ngarahkeunnana, sarta saha nu bakal nyaho dina mangpaatkeun waktu ti awal gencatan senjata nepi ka konfrontasi kalawan cara anu pangalusna nu mungkin.” Dina 14 Nopémber 2008, Gaza diblokade ku Israél salaku balesan tina tarajangan mortir jeung rokét ku Hamas jeung kelompok militan lianna nu aya operasina di Gaza.[67] Sanajan kitu, pangan, listrik, jeung cai masih bisa asu ti Mesir upami pihak otoritas Mesir ngijinkeunnana.
Dina 28 Nopémber 2008, sanggeus masa 24 jam di mana teu aya rokét Qassam nu diluncurkeun ka Israél, IDF ngagampangkeun transportasi ti leuwih ti 30 truk nu mawa pangan, pasokan dasar, jeung alat médis ka Jalur Gaza, sarta ogé masok suluh ka pembangkit listrik utama di wewengkon éta.[68] Dina 25 Nopémber 2008, Israél nutup pameuntasan kargona jeung Gaza ku sabab 2 rokét nu diluncurkeun ka Israél.[69]
Perang Gaza[édit | sunting sumber]
Dina 27 Désémber 2008,[70] F-16 Israél ngalaksanakeun hiji runtuyan panarajangan udara kana sasaran-sasaran di Gaza salaku balesan tina rokét-rokét nu ditémbakkeun teterusan ti Jalur Gaza ka Israél. Raloba tempat nu dipaké salaku panyimpenan pakarang ditarajang: pos polisi, sakola, rumah sakit, gudang PBB, masjid, raloba wangunan pamaréntahan Hamas, sarta wangunan lianna.[71] Israél nyebatkeun yén panarajangan éta mangrupa balesan ti tarajangan rokét Hamas di Israél beulah kidul, kalawan jumlah leuwih ti 3.000 dina 2008. Pagawé médis Paléstina ngaku yén paling saeutikna 434 Urang Paléstina maot, sarta minimalna 2.800 cedera, kasusun ti warga sipil jeung anggota Hamas, dina 5 poé kahiji panarajangan Israél kana Gaza. Pasukan Patahanan Israél nolak pangakuan ngeunaan korban panarajangan éta kalobaannanan warga sipil, nyadiakeun bukti yén Hamas ngahajan nyumputkeun pakarang jeung militan di "masjid, lapangan sakola, jeung imah warga sipil" pikeun ngahalangan hiji tarajangan sarta mangpaatkeun aturan patempuran Israél.[72] Israél mimiti invasi darat kana Jalur Gaza dina 3 Januari 2009.[73] Israel nolak raloba usulan gencatan senjata sarta kadua pihak nyatakeun gencatan senjata sapihak.[74][75]
Total 1.100-1.400[76] Urang Paléstina jeung 13 Urang Israél ditelasan dina Perang 22 poé.[77] Sanggeus tempur 22 poé, Israél nyatakeun gencatan senjata. Hamas bakal ngalanjutkeun patempuran upami pasukan Israél heunteu ninggalkeun Jalur Gaza.[78] Konflik éta ngaruksakkeun atanapi ngancurkeun sababaraha imah,[79] 15 ti 27 rumah sakit di Gaza sarta 43 ti 110 fasilitas kaséhatan utama,[80] 800 sumur,[81] 186 imah kaca,[82] sarta méh sadaya 10.000 ladang kulawarga;[83] ngakibatkeun 50.000 urang tanpa imah,[84] 400.000-500.000 urang tanpa cai nu ngocor,[84][85] 1 yuta urang tanpa listrik,[85] sarta nyababkeun stok pangan kritis.[86]
Dina Pébruari 2009, kasadiaan pangan pulih deui saperti saméméh perang tapi suplai kadaharan lokal nu seger diprédiksi bakal ngirang drastis dina April-Juni 2009 ku sabab akbiat fatal dina widang agrikultur nalika perang.[87]
Blokade Gaza[édit | sunting sumber]
Diblokadenya Jalur Gaza lanjut sanggeus perang, sanajan Israél ngijinkeun tulungan kamanusaan médis tapi dina kumlah nu kawates. Palang Beureum nyebatkeun yén blokade éta ngaruksakkeun ékonomi Gaza sarta nyababkeun kirangna kalengkepan jeung alat médis dasar kawas panawar nyeri jeung film sinar x.[88]
Diréktur Shin Bet (Badan Kaamanan Israél), Yuval Diskin nyarios yén anjeunna moal ngalawan kana dilogorkeunnana palarangan dagang, tapi percanten yén torowongan penyelundupan di Sinai sarta palabuan nu kabuka di Jalur Gaza ngabahyakeun kaamanan Israél. Saur Diskin, Hamas jeung Jihad Islam geus nyelundupkeun leuwih ti "5.000 rokét kalawan radius jangaku nepi ka 40 kilométer." Sababaraha rokét éta bisa nepi ka tempat sajauh Wewegkon Métropolitan Tel Aviv.[89]
Mark Regev, juru carios kantor Peradana Mentri Israél, nerangkeun yén kalakuan Israél mangrupa "hukuman", sanés blokade, tapi saurang konsultan hukum Gaza pikeun UNRWA nyebat blokade éta salaku "tindakan di luar hukum internasional.”[90]
Dina Juli 2010, Perdana Mentri Britania, David Cameron, ngritik blokade éta, nyarios yén "Bantosan jeung masarakat kamanusaan kedah tiasa kaluar asup kana dua arah. Gaza teu bisa jeung teu kénging dijadikeun penjara." [91] Balesanna, juru carios Kadutaan Israél di London nyebatkeun yén "Masarakat Gaza téh tahanan tina organisasai téroris Hamas. Kaayaan di Gaza téh hasil langsung tina aturan jeung prioritas Hamas."
Liga Arab nuduh Israél ngabiayaan perang kauangan.[92]
IDF ngadalikeun lalampahan dina wewengkon titik pameuntasan antawis Israél jeung Jalur Gaza, sarta nutup watesna jeung Gaza. Kaayaan kaamanan di Gaza jeung sapanjang watesna, kaasup watesna jeung Mesir sarta basisirna, bahaya sarta bisa robah sawaktu-waktu.[93]
Nyanghareupan ningkatna panggilan internasional sangkan ngalogorkeun atanapi ngahupus blokadena, Mesir jeung Israél ngirangan palarangan éta mimiti Juni 2010, nalika Pameuntasan Wates Rafah ti Egypt ka Gaza dibuka sabagian ku Mesir, sarta mentri luar nagri Mesir nerangkeun yén pameuntasan wates éta bakal terus dibuka utamina pikeun jalma, tapi sanés pikeun pasokan barang, ngaliwat.[94] Israél ngumumkeun yén nagara éta bakal ngijinkeun barang-barang kabutuhan sipil kalawan pangawasan bari nyegah pakarang katangtu jeung barang dwifungsi asup ka Gaza nu dikawasaan ku Hamas.[95]
Trén Islamisasi[édit | sunting sumber]
Ti 1987 nepi ka 1991, nalika intifada kahiji, Hamas ngampanyekeun pamakéan hijab sarta aturan-aturan lianna, kaasup maksa awéwé tinggal di imah jeung dipisahkeun ti lalaki, sarta kampanye poligami. Dina perkawis ieu, awéwé nu milih teu maké hijab disiksa sacara verbal jeung fisik, kalawan hasil hijabna dipaké 'ngan pikeun nyegah masalah di jalan'.[96]
Saprak Hamas nyandak kadali kana Jalur Gaza dina 2007, sababaraha anggotana ngusahakeun maksa pamakéan pakéan Islam atanapi Hijab pikeun awéwé.[97][98] "Kamentrian Pandukung Islam" ogé miboga anggota Komite Kahadéan ngélingkeun masarakat kana bahaya pakéan nu teu sopan, maén kartu, jeung bobogohan.[99] Tapi, teu aya aturan pamaréntah anu ngatur neguaan pakéan jeung aturan moral lianna, sarta kamentrian pangatikan Hamas malikkeun hiji usaha pikeun maksa pakéan Islam kana murid-murid.[97]
Numutekun Panénjo Hak Asasi Manusa, pamaréntahan Gaza Hamas ningkatkeun usahana pikeun "ng-Islam-keun" Gaza dina 2010, usaha nu ngawengku, numutekun organisasi éta, "panekenan masarakat sipil" jeung "pangruksakan parah kana kabébasan pribados."[100]
Panalungtik Paléstina, Dr. Khaled Al-Hroub ngkritik kana nu ku anjeunnna disebat "léngkah-léngkah Taliban-an" nu dicandak ku Hamas. Numutkeun anjeunna, "Islamisasi nu geus dipaksa kana Jalur Gaza - panindasaan sosial, budaya, jeung pérs nu teu cocog jueng pandangan Hamas - mangrupa kalakuan kakoncara nu kedah dilawan. Éta téh mangrupa palaksanaan ulang tina pangalaman rézim totalitér jeung kadiktatoran liaana disamarkeun ku agama.[101]
Pajabat Hamas nolak ngeunaan miboga rancangan pikeun maksakeun aturan Islam, saurang anggota déwan nyarios yén “Naon nu ku manéh tempo téh kacilakaan, sanés kawijakan,” sarta aturan Islam éta téh standar nu dipikahayang "tapi urang percaya kana ajakan.”[99]
Gawé bareng Israél jeung program pitulungan internasional[édit | sunting sumber]
Antara Januari 2009-Juni 2010, kira-kira 137 yuta liter suluh, jeung 50.000 ton gas rumah tangga dikintun liwat Israél ka Jalur Gaza.[102][103][104] Aya ogé kasus di mana bantosan ka Gaza diblokade ku Israél saperti tarajangan armada Gaza,[105] sanajan bantosan éta dikintun liwat Israél sanggeus dipariksa tina pakarang jeung barang selundupan.
Dina Januari jeung Pébruari 2011, Badan Pasarikatan Bangsa-Bangsa pikeun Koordinasi Hubungan Kamanusaan (UNOCHA) maréntah hiji panalungtikan perkiraan tina akibat aturan éta pikeun ngalogorkeun palarangan aksés.[106] Tina panalungtikan éta, dicindekkeun yén hasilna kahirupan masarakat heunteu ningkat kalawan signifikan.[106] Dipanggih yén "kaayaan penting tina larangan nu masih aya" sarta akibat ti 3 taun blokade ketat nyegah paningkatan signifikan dina kahirupan jeung nyauran Israél sangkan ngahupus sapinuuhna blokade éta kaasup larangan impor material qangunan sarta ékspor barang, sarta sangkan naghupus palarangan umum dina lalampahan jalmi antawis Gaza jeung Sisi Kulon liwat Israél sangkan saluyu jeung anu diterangkeun salaku kawajiban kamanusaan internasional jeung hukum hak asasi manusa.[106]
Géografi jeung iklim[édit | sunting sumber]
Jalur Gaza aya di Wétan Tengah (dina 31°25′N 34°20′E / 31.417°N 34.333°EKoordinat: 31°25′N 34°20′E / 31.417°N 34.333°E). Wewengkonna miboga wates 51 kilometres (32 mi) jeung Israél, sarta 11 km jeung Mesir, deukeut Kota Rafah. Khan Yunis aya di 7 kilometres (4.3 mi) kalér-wétaneun Rafah, sarta sababaraha kota sabundeureun Deir el-Balah aya dina sapanjang basisir terus ka Kota Gaza. Beit Lahia aya di kaléreun Kota Gaza samentawis Beit Hanoun aya di kalér-wétaneun Kota Gaza. Blok lokalitas Israél Gush Katif baheula aya dina pasir keusik deukeut Rafah jeung Khan Yunis, sapanjang sisi 40 kilometres (25 mi) kidul-kulon basisir Laut Méditérania.
Jalur Gaza mioga iklim garing, kalawan ususm tiis nu lemes, sarta usum panas nu panas jeung garing lantaran halodo. Titik pangluhurna nyaéta Abu 'Awdah (Joz Abu 'Auda), dina 105 metres (344 ft) luhureun laut. Sumber daya alam kaasup lemah subur (kira-kira sapertilu wewengkon Jalur Gaza kairigasi), sarta dipanggih gas alam. Masalah lingkungan kaasup desertifikasi; salinitas (kadar uyah) cai; sanitasi; dégradasi lemah; sarta kontaminasi jeung ngirangna sumber cai jero taneuh.
Tingali ogé[édit | sunting sumber]
- Énklave jeung éksklave
- Gaza Ghetto (pilem)
- Hamastan
- Hak asasi manusa di Otoritas Nasional Paléstina
- Status pulitik Sisi Kulon jeung Jalur Gaza
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Gaza Strip Entry at the CIA World Factbook
- ↑ Cobham and Kanafani, 2004, p. 179.
- ↑ Egypt Israel Armistice Agreement UN Doc S/1264/Corr.1 23 February 1949
- ↑ "Palestinian Territories". U.S. Department of State. Diakses pada 6 April 2009.
- ↑ "Occupied Palestinian Territory". European Commission. Diakses pada 6 April 2009.
- ↑ "Israel, the occupied territories and the autonomous territories — ICRC maps". ICRC. Diakses pada 6 April 2009.
- ↑ "Country profile: Israel and Palestinian territories", BBC, 15 December 2009. Disalin 2009-04-06.
- ↑ Palestine Royal Commission Report Presented by the Secretary of State for the Colonies to Parliament by Command of His Majesty, July 1937, Cmd. 5479. His Majesty’s Stationery Office., London, 1937. 404 pages + maps.
- ↑ All-Palestine Government, by Shlaim, Avi
- ↑ (1978–79) Gardus, Yehuda; Shmueli, Avshalom The Land of the Negev (English title), Kamentrian Patahanan Publishing. (Basa Ibrani), pp. 369–370
- ↑ "How has the Gaza Strip influenced the Israeli-Palestinian conflict?" entry at ProCon.org citing "An Historical Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict"
- ↑ Samuels, David. "The Atlantic". The Atlantic. Diakses pada 1 Juni 2010.
- ↑ Almog, Major General Doron (2004-12-23). "Lessons of the Gaza Security Fence for the West Bank" 4.
- ↑ Barnard, Anne, "Life in Gaza Steadily Worsens", The Boston Globe, 2006-10-22.
- ↑ Myre, Greg, "Gaza Crossing:Choked Passages to Frustration", The New York Times, 2006-03-04.
- ↑ "Gaza crisis: key maps and timeline", BBC News, 2009-01-06. Disalin 2010-06-01.
- ↑ Tanya Reinhart, The Road to Nowhere, Verso, London 2006 pp.134-5
- ↑ "Israel/Occupied Palestinian Territories: The conflict in Gaza: A briefing on applicable law, investigations and accountability". Amnesty International. 19 Januari 2009. Diakses pada 5 Juni 2009.
- ↑ "Human Rights Council Special Session on the Occupied Palestinian Territories" July 6, 2006; Human Rights Watch considers Gaza still occupied.
- ↑ Levs, Josh, "Is Gaza 'occupied' territory?", CNN, 2009-01-06. Disalin 2009-05-30.
- ↑ a b Dore Gold, JCPA Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza is Still "Occupied" Even After Israel Withdraws, Jerusalem Centre for Public Affairs, Vol. 5, No. 3, August 26, 2005.
- ↑ International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense, Jerusalem Centre for Public Affairs, Vol. 7, No. 29 28 January 2008.
- ↑ Israeli MFA Address by Israeli Foreign Minister Livni to the 8th Herzliya Conference, Kamentrian Hubungan Luar Nagri (Israél), 22 Januari 2008.
- ↑ Panelists Disagree Over Gaza’s Occupation Status, Fakultas Hukum Universitas Virginia, 17 Nopémber 2005.
- ↑ Susan Power, Re-engaging the Gaza Debate: the impact of Operation "Cast Lead", (06) 2009 Intellectum, pp. 033-045,Re-engaging the Gaza debate: the impact of Operation "Cast Lead"
- ↑ Richard Falk, Statement by Prof. Richard Falk, United Nations Special Rapporteur for Human Rights in the Occupied Territories, United Nations Human Rights Council, December 27, 2008.
- ↑ A Debate on Israel’s Invasion of Gaza: UNRWA's Christopher Gunness v. Israel Project’s Meagan Buren Democracy Now, 5 Januari 2009.
- ↑ [1] "'Against whom could we demonstrate in the Gaza Strip? When Gaza was occupied, that model was applicable,' Zahar said." Ditampi ti Ma'an News Agency, 5 Januari 2012
- ↑ (25 November 2005) EU Border Assistance Mission for Rafah Crossing Point (EU BAM Rafah), United nations : European union.
- ↑ Counting underway in Palestinian elections, International Herald Tribune, 25 January 2006.
- ↑ Election officials reduce Hamas seats by two, ABC News Online, 30 January 2006.
- ↑ Weisman, Steven R., "U.S. and Europe Halt Aid to Palestinian Government", Nytimes.com, 2006-04-08. Disalin 2011-05-21.
- ↑ More Palestinians flee homelands[tumbu nonaktif], Sarah El Deeb, Associated Press, December 9, 2006.
- ↑ Abu, Khaled. "US to give $86 million to Abbas's forces". Jerusalem Post. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ Palestinian Cease-Fire Holds on 1st Day[tumbu nonaktif], Ibrahim Barzak, 31 January 2007, Associated Press; Cease-Fire Starts Taking Hold in Gaza[tumbu nonaktif] Ibrahim Barzak, 30 January 2007, Associated Press.
- ↑ [2][tumbu nonaktif]
- ↑ Gaza erupts in fatal clashes after truce[tumbu nonaktif], Associated Press, 2 February 2007.
- ↑ Israel attacks in Gaza amid factional violence[tumbu nonaktif], by Nidal al-Mughrabi, Associated Press, 16 May 2007.
- ↑ "Over 600 Palestinians killed in internal clashes since 2006". Ynetnews.com. 20 Juni 1995. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ Kalman, Matthew, "Hamas executes suspected Fatah traitors in Gaza", The San Francisco Chronicle, 22 January 2009.
- ↑ "B'Tselem - Violations of the human rights of Palestinians by Palestinians - Severe human rights violations in inter-Palestinian clashes". Btselem.org. 12 Nopémber 2007. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ "Hamas takes control of Gaza", Friday 15 June 2007. Disalin 3 June 2010.
- ↑ (2008) Internal fight: Palestinian abuses in Gaza and the West Bank, 14–15, Human Rights Watch.
- ↑ "Mubarak calls Hamas' takeover of the Gaza Strip a 'coup'". Haaretz Daily Newspaper. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ Dudkevitch, Margot (2006-03-14). "EU monitors flee Rafah border crossing". Jerusalem Post. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ "Middle East — Abbas wins Egypt backing on border". Al Jazeera English. 28 Januari 2008. Diakses pada 1 Juni 2010.
- ↑ "Egypt finds 60 Gaza tunnels in 10 months". Jerusalem Post. 13 Nopémber 2007. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ "Torn apart by factional strife". Amnésti Internasional. 24 Oktober 2007. Diarsipkan dari yang asli pada 25 Oktober 2007. Diakses pada 23 Oktober 2007.
- ↑ Hamas kills seven at Arafat rally in Gaza[tumbu nonaktif] , AFP, (via SBS World News Australia), 13 November 2007.
- ↑ Silver, Eric, "Gaza's Christian bookseller killed", The Independent, 8 October 2007. Disalin 3 May 2010.
- ↑ http://www.maannews.net/en/index.php?opr=ShowDetails&ID=27804
- ↑ "Israeli MFA". Mfa.gov.il. Diarsipkan dari yang asli pada 11 Oktober 2007. Diakses pada 1 Juni 2010.
- ↑ "Profile: Gaza Strip", BBC News, 2009-01-06. Disalin 2011-05-21.
- ↑ "IDF official rejects claims of humanitarian crisis in Gaza". Ynetnews.com. 20 Juni 1995. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ Dozens die in Israel-Gaza clashes BBC News. 2 Maret 2008.
- ↑ [3] Wall Street Journal. 29 Méi 2011.
- ↑ Ha'aretz[tumbu nonaktif]
- ↑ "Egypt 'won't force Gazans back'", BBC News, 23 January 2008. Disalin 2008-01-23.
- ↑ Abu Toameh, Khaled, "Fatah, Hamas fight for border control", Jerusalem Post, January 29, 2008. Disalin 2009-01-04.
- ↑ "Maan news". Maan news. Diakses pada 1 Juni 2010.
- ↑ Yossi Verter. "Poll: Most Israelis back direct talks with Hamas on Shalit", Haaretz, 2008-02-27. Disalin 2008-02-27.
- ↑ 'Israelis threaten a broader action' by Ian Fisher and Steven Erlanger, International Herald Tribune
- ↑ "Gilad Shalit's birthday marked", BBC News, 2007-08-28. Disalin 2010-06-01.
- ↑ 'Militants issue Israel hostage demands'(CNN)[tumbu nonaktif]
- ↑ "Israeli Gaza operation 'not over'", BBC News, 2008-03-03. Disalin 2010-06-01.
- ↑ Katz, Yaakov. "IDF: Hilles clan won't boost terrorism | Israel | Jerusalem Post". Jerusalem Post. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ "Blockade leaves Gazans in the dark", Los Angeles Times, 14 November 2008. Disalin 3 May 2010.
- ↑ Keinon, Herb (2008-11-24). "Ministries at odds over journalists' entry into Gaza". Jerusalem Post. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ "Israel closes Gaza crossings". Jerusalem Post. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ "Israelis Say Strikes Against Hamas Will Continue", The New York Times, 28 December 2008. Disalin 3 May 2010.
- ↑ Mozgovaya, Natasha. "IDF shell kills 30 in Gaza UN school; Israel mulls appeal over Hamas fire from UN facilities". Haaretz Daily Newspaper. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ Erlanger, Steven, "A Gaza War Full of Traps and Trickery", Nytimes.com, 2009-01-10. Disalin 2011-05-21.
- ↑ Template error: argument title is required.[tumbu nonaktif]
- ↑ McClatchy Newspapers, January 5, 2009, "Israel Rebuffs Cease-Fire Calls as Gaza Casualties Rise" http://www.mcclatchydc.com/world/story/58981.html
- ↑ "Hamas Rejects Cease-Fire With Israel in Gaza — Mideast Watch". usnews.com. Diakses pada 1 Juni 2010.
- ↑ Kasher, Asa. "Analysis: A moral evaluation of the Gaza War". Jpost.com. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ "Slow recovery from wounds of Gaza conflict", BBC News, 27 December 2009. Disalin 3 May 2010.
- ↑ Erlanger, Steven, "Israel Declares Cease-Fire; Hamas Says It Will Fight On", The New York Times, 18 January 2009. Disalin 3 May 2010.
- ↑ http://www.iom.int/jahia/Jahia/media/press-briefing-notes/pbnAF/cache/offonce/lang/en?entryId=21830; Reuters, January 12, 2009 Lappin, Yaakov. IDF releases Cast Lead casualty, The Jerusalem Post, March 26, 2009.
- ↑ http://www.ochaopt.org/documents/ochaopt_who_gaza_health_fact_sheet_20100120_english.pdf
- ↑ "MIDEAST: Attack on Water Brings Sanitation Crisis - IPS". Ipsnews.net. 18 Juni 2009. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ http://postconflict.unep.ch/publications/UNEP_Gaza_EA.pdf
- ↑ http://www.fao.org/fileadmin/templates/tc/tce/pdf/FAO_brief_on_Gaza_23_Jan_09.pdf
- ↑ a b "Gaza 'looks like earthquake zone'", BBC News, 20 January 2009.
- ↑ a b "Gaza: Humanitarian situation", BBC News, 30 January 2009.
- ↑ "Launches Emergency Food Distributions to Families in Gaza | WFP | United Nations World Food Programme - Fighting Hunger Worldwide". WFP. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ "Gaza Emergency Food Security Assessment (EFSA) - FAO/WFP report (24 February 2009)". Unispal.un.org. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ "Red Cross: Israel trapping 1.5m Gazans in despair", Haaretz, 2009-06-29.
- ↑ "Diskin: No aid crisis in Gaza". Jpost.com. 15 Juni 2010. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ John Pike. "ISRAEL-OPT: UN report details grim effects of Israeli blockade on Gaza". Globalsecurity.org. Diakses pada 1 Juni 2010.
- ↑ Watt, Nicholas, "David Cameron: Israeli blockade has turned Gaza Strip into a 'prison camp'", 2010-07-27. Disalin 28 July 2010.
- ↑ Arab League : Israel waging a financial war[tumbu nonaktif]
- ↑ "Israel, the West Bank and Gaza Travel Warning". Travel.state.gov. Diarsipkan dari yang asli pada 30 Désémber 2004. Diakses pada 1 Juni 2010.
- ↑ Egypt eases own Gaza blockade after Israel Freedom Flotilla raid, Christian Science Monitor, June 2, 2010 (page 2)
- ↑ Rabinowitz, Gavin (2010-06-20). "AFP: Israel to allow more 'civilian' goods into Gaza: official". Google.com. Diarsipkan dari yang asli pada 25 Méi 2012. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ Rubenberg, C., Palestinian Women: Patriarchy and Resistance in the West Bank (USA, 2001) p.230-231
- ↑ a b Hamas Fights Over Gaza’s Islamist Identity New York Times, September 5, 2009
- ↑ "Hamas encourages Gaza women to follow Islamic code". News.xinhuanet.com. 3 Januari 2010. Diakses pada 21 Méi 2011.
- ↑ a b Hamas Bans Women Dancers, Scooter Riders in Gaza Push By Daniel Williams, Bloomberg, November 30, 2009
- ↑ "In Gaza, prisoners twice over; Palestinians are being squeezed by the Israeli blockade and Hamas' 'Islamizing' actions," Bill Van Esveld, Bill Van Esveld is a Middle East researcher for Human Rights Watch, June 27, 201o, Los Angelies Times.
- ↑ The Hamas Enterprise and the Talibanization of Gaza, by Khaled Al-Hroub, Al-Ayyam (Palestinian Authority), October 11, 2010. Translation by the Middle East Research Institute, October 22, 2010.
- ↑ "Israel resumes delivery of fuel to Gaza". Unmultimedia.org. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ "Increased humanitarian aid to Gaza after IDF operation". Mfa.gov.il. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ "Gaza Strip Merchandise and Humanitarian Aid May 30th - June 5th, 2010". Scribd.com. 5 Juni 2010. Diakses pada 12 Désémber 2010.
- ↑ "Israeli ships attack Gaza aid flotilla: reports", CBC News, 2010-05-31.
- ↑ a b c "Easing the blockade – Assessing the humanitarian impact on the population of the Gaza Strip". UNITED NATIONS Office for the Coordination of Humanitarian Affairs occupied Palestinian territory. 1 Maret 2011. Diakses pada 16 Juli 2011.
Pustaka[édit | sunting sumber]
- (2004) The economics of Palestine: economic policy and institutional reform for a viable Palestinian state, Illustrated, Routledge.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- Atlas Statistik Paléstina - Badan Puseur Statistik Paléstina
- Éntri Gaza Strip di CIA World Factbook
- Gaza Strip dina UCB Libraries GovPubs
- Gaza Strip di Open Directory Project
- Gaza.net diréktori loka wéb ngeunaan Paléstina
- Peta Kémah Pangungsian Paléstina 1993 (UNRWA/C.I.A./Univ. Texas, Austin)
- Webcam langsung Tayangan Ramattan Langsung Kota Gaza ti UStream
- GazaSiege.org - Kasang tukang, Warta jeung Analisa paningkeran Gaza
- Hamas In Control of Gaza Strip
- New Palestinian Cabinet Sworn In
- Bregman, Ahron (2002). Israel's Wars: A History Since 1947. London: Routledge. ISBN 978-0415287166 - di Google Books
- Ward, Richard J. (1977). The Palestine State: A Rational Approach. London: National University Publications. ISBN 978-0804691598
- Nutritional Assessment of the West Bank and Gaza StripPDF (72.0 bytes)
- Rashdan, Abdelrahman (2008-04-29), Myths and Facts about Gaza (FAQs)IslamOnline.net
- Israel and Palestine: A Brief History – MidEast Web for Coexistence
- Special: Gaza kidnapping Warta Israél – Ynetnews vérsi Basa Inggris ti Yedioth Ahronoth
- War Enters the Classrooms akibat ti konflik Wétan Tengah kana barudak di Jalur Gaza, ku Inter Press Service, Pébruari 2007
- B'Tselem Puseur Informasi Israél pikeun Hak Asasi Manusa di Wewengkon Kajajah dina status Gaza saprak paleupasan.
- Peta
- Jalur Gaza di Google Maps
- 1991 Peta Jalur Gaza némbongkeun jalan-jalan jeung kota-kota Israél
- 1999 Peta Jalur Gaza (aya katerangan)
- Peta Jalur Gaza 2005 (C.I.A./Univ. Texas, Austin)
- Peta Kémah Pangungsian Paléstina 1993 (UNRWA/C.I.A./Univ. Texas, Austin)
- Peta Israél 2008 (C.I.A./Univ. Texas, Austin)
- Peta Pamukiman Israél di Sisi Kulon, Dés. 1993 (C.I.A./Univ. Texas, Austin)
- Map Peta Pamukiman Israél di Jalur Gaza, Dés. 1993 (C.I.A./Univ. Texas, Austin)


c: text/html

text:
Pusat Studi Sunda
Yayasan Pusat Studi Sunda nyaéta hiji lembaga nu diadegkeun dina taun 2002. Mangrupa hasil rékomendasi tina Konferénsi Internasional Budaya Sunda I (KIBS I) di Bandung nu diayakeun ku Yayasan Kebudayaan Rancagé gawé bareng jeung Toyota Foundation salaku sponsorna. Para ahli katut para inohong, antarana Prof. Ajip Rosidi, Prof. Edi S. Ekadjati, Prof. A. Chaedar Alwasilah, jeung Nano S., S.Kar. sapuk yén perlu diadegkeun lembaga nu indepénden dina raraga lajuning laku KIBS 2001. Dumasar kana katangtuan anu lumaku, PSS ngadeg dina wangun yayasan, nyaéta Yayasan Pusat Studi Sunda, kalawan akta notaris dina taun 2004.Salasahiji program nu nepi ka kiwari dilakonan di antarana: medalkeun jurnal Sundalana (sataun dua kali), ngayakeun sawala bulanan, ngayakeun program panalungtikan nu patali jeung kabudayaan Sunda, jsté.
Organisasi[édit | sunting sumber]
Pangaping: Ajip Rosidi (Ketua); Anggota: Abdullah Mustappa; Deddi Anggadiredja, S.E., MBA; Ali Sastramidjaja; Prof. Dr. Ayatrohaédi; Acép Zamzam Noor; Prof. Dr. Didi Turmudzi; Enoch Atmadibrata; Prof. Dr. Mochtar Kusumaatmadja; Prof. Dr. Yus Rusyana Pengawas: H.S. Kartadjoemena (Ketua); Dadan Rusyad Nurdin (Anggota) Pangurus: Prof. Dadang Kahmad (Ketua), Prof. Dr. A. Chaedar Alwasilah (Wakil Ketua), Hawe Setiawan (Sekretaris), Embas Suherman (Bendahara) Anggota: Undang Ahmad Darsa, M.Hum.; Dr. A. Sobana Hardjasaputra; Safrina, M.A., Teddi Muhtadin, S.S.; Prof. Unus Suriawiria; Dr. Yugo Sariyun; Memen Durachman, M.Hum.; Chye Retty Isnendes.
Alamat Organisasi[édit | sunting sumber]
Jl. Taman Kiningan II No 5, Bandung 40264, Indonesia. Telepon/Faksimili: 62.22.7310625
Rujukan[édit | sunting sumber]
- --

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pantai Sanur
Pantai Sanur nya éta salasahiji pantai nu aya di Bali.[1] Kurang leuwih 6 km ti puseur kota Denpasar, bisa dijugjug ku mobil, motor atawa kandaraan umum nu nyambungkeun pantai Sanur jeung Kota Denpasar. [2]
Ieu basisir miboga panjang 3 kilometer kalawan garis basisir nu nyanghareup ka wétan.[1] Pantai sanur kasohor ku amparan basisir nu ngeplak bodas. [1] Salian ti éta, pantai Sanur ogé mangrupa basisir nu miboga batu karang nu kacida éndahna.[1] Ngajadikeun hiji kaonjoyan ieu basisir dibandingkeun basisir lianna. [1] Sanur sorangan kasohor minangka awal kamekaran pariwisata lainna nu aya di Bali. [2] Nalika peuting bulan purnama, ieu basisir jadi tempat pangjugjugan.[2] Salian ti basisirna nu éndah, wisatawan ogé loba ngadatangan Museum Le Mayeur.[2]
Daérah pantai Sanur mangrupa alternatif keur para turis lokal atawa mancanagara nu hayang niis, nyingkahan raraméan saperti di Kuta, Legian atawa Seminyak.[1] Di ieu basisir, katingtriman jadi prioritas utama.[1] Salian ti éta, di ieu basisir ogé turis bisa ningali panonpoé bijil (sunrise) nu kacida éndahna tur béda jeung tempat lain.[1]
Hotel-hotel nu aya di Sanur di antarana waé Hyatt Sanur Bali, Sanur Beach Hotel, Mercure Resort Sanur, jeung Grand Bali Beach nu di jerona miboga lapangan golf.[1] Salian ti éta, sabagéan gedé hotel bintang lima nu aya di Sanur pasti miboga basisir sorangan (private beach) di tukangeun hotel.[1]


text:
89. Harita ge tihang tos ngadeg sadaya, cek sakaol mah teu lami, nu babantu dongkap, turta teu diwartosan, sumpingna estuning Goib, kocap sampurna, sadayana tos tarapti.
90. Kacarios harita teh Kiansantang, nyaur salebeting galih: ,Aing teh wiwirang, geus eleh ku tongkat, kawirangan dua kali, komo mun perang, ngayonan Bagenda Ali.
91. Seunggah temen ngayonan di danalaga, pasti airig moal mahi, batan tambah wirang, moal tulus ngayonan, letjwih hade aing indit, ayeuna ngejat.” Kiansantang tarapti.
92. Nenjrag bumi maksad bade ngawang-ngawai-ig, nembe ngambul sakedik, namung henteu kebat, lir abot salirana, nyerelek bet lungsur deui, ngadampal lemah, biur deui ragrag deui.
93. Tujuh kali ngapungna teu yasa kebat, kasiku ku Kangjeng Nabi, kasaktenna cambal, ngahuleng Kiansantang, ngerik lebeting panggalih, apes salira, harita rek nerus bumi.
94. Seug diwejang ajian ka sapatala, dongko rek lebet ka bumi, mung bumi teu suka, rata teu aya lawang, handeueul cisoca mili, suda tanaga, kantun lesu tulang sandi.
95. Karaosna lir udur nu opat bulan, ukur bisa usik nialik, teu aya tanaga, bet apes pangawasa, aji sisip henteu malih, palakiahna, cambal teu aya pangaji.
96. Kantun rasa anu nandangan wiwirang, diri nu ngaraos nyeri, kaduhung pohara, nganggo angkat ka Mekah, tamaha parantos jadi, dalah kumaha, teu aya jalan deui.
97. Kiansantang sumaur lebeting manah: ,Henteu sangka, awak aing, ayeuna kasoran, pahlawan Pajajaran, apesna di Puseur Bumi, ajian musna, duh aduh kumaha diri.
98. Lamun kieu moal balik ka nagara, taya gunana saeutik, rek taluk ayeuna, sakalian rek Islam, kasaksi ku awak aing, Islam teh mulya, Agama Hindu teu hasil.
99. Komo jaga ayeuna ge geus wiwirang, geuning kaciri kabukti, ayeuna mah luas.” Eta kitu manahna, harita teras ka Nabi, angkat ngarayap, seuseut-seuat rek dugi.
100. Kangjeng Nabi mariksa ka Kiansantang, gentrana alon tur manis, matak bingbang manah: ,He Prabu Kiansantang, naon anu kapigalih, pangadeuheusan.” Kiansantang nyaur tadim.
101. ,Kaulanun agung bebendu gamparan, mugi Widi Kangjeng Gusti, hatur kairegan, reh abdi teh rumasa, sagala rupi tos sisip, sadaya-daya, bade tumut Jeng Gusti.
102. Rehna abdi ayeuna teh nyepeng buda, mugi ku Gusti ditampi, maksad serah badan, hoyong salin Agama, tumut Islam anu Suci, moal rek mulang, ka bali geusan ngajadi.”
103. Harita ge ku Nabi tos ditarima, diwur-uk Kalimah-kalih,’ Jeng Nabi ngadua, supados padang manah, Kiansantang bingah galih, nya ti harita, diwuruk bagbagan Ilmi.
104. Siga koneng katetesan apu inya, diajarna siang wengi, estu cengeng pisan, diwuruk ku Sohabat, siang wengi pili genti, ngaosna Quran, sakapeung ku Kanjeng Nabi.
105. Diwurukan Hakekat sareng Tarekat, Maripat nya kitu deui, nguyab kana Kitab, Kiansantang calakan, kapaham sagala limi, padang manahna, henteu kasmaran galih.
Asmarandana
106. Kacarios anu mukim, iigaosna di nagri Mekah, tos sataun laniina teh, Kitab parantos katatab, ngarakitkeun salira, tambih diasih ku Rosul, nyeungceum nasehat utama.
107. Harita gentos kakasih, pasihan ti Rosullulah, Sunan Rohmat nelahna teh, barang dina hiji mangsa, nuju kempel sadaya, sami marek ka Jeng Rosul, ngajajar para Sahabat.
108. Sadayana tungkul ajrih, Gusti Rosul teh miwarang, ka S,,inan Rohmat nu anom, harita ngaos Sahadat, nyobian Mujijatna, harita keneh ngagugu, Sunan teh ngaos Sahadat.
109. Bari peureum tekad Suci, henteu lami Sunan beunta, manahna teu kinten bengong, rehna benten titingalan. Kersaning Nu Kawasa, aya di tempat kapungkur, nya eta di Pulo Jawa.
110. Ngusap raray bari Dikir, tetela sanes impenan, ngaleketey inanahna teh, harita teras sasambat, bari rambay cisoca: “Aduh Gusti Kangjeng Rosul, jisim abdi na kumaha.
111. Sinareng Gusti patebih, teu sangka kabina-bina, mung kantun hate cumantel, naha Gusti teh ngadoja, atanapi ngabuang, naon dosa abdi atuh, mugi Gtisti ngahampura.”
112. Sunan Rohmat sedih kingkin, emut ka Gusti Panutan, abong parantos Papasten, nincak deui ka Pakuan, manahna seseblakan, melenguk kantun gegetun, hate asa didudutan.
113. Melang nineung ka Jeng Nabi, jung ngadeg Susunan Rohmat, ti dinya tch kebat mios, angkatna mili cisoca, ku margi ngenes manah, harita asa pahatu, patebih jeung nu disembah.
114. Rajeun pendak sareng jalmi, nyeta urang Pajajaran, namung ka Sunan teu naros, rehing sadaya kalinglap, ningali panganggona, teu siga Gagak Lumayung, Senapati Pajajaran.
115. Harita panganggo Haji, nganggo jubah sareng dastar, numawi taya nu nyaho, kebat lampah Sunan Rohmat, majeng ngulon nu angkat, lampahna semu ngalamun, jol dugi ka Ujungkulan.
116. Mendak tempat rada suni, gek calik Sunan di dinya, kana kai pek nyarande, nyawang lampah nu kasorang, bari ngembeng cisoca, parantos teler nu bingung, harita teras tatapa.
117. Tetep muntang hoyong tepi,, titip diri natap rasa, pasrah sadrah ka papasten, mepet sugri pancadria, cengeng pisan manahna, neda ka Gusti Yang Agung, umambon ka tanah Mekah.
118. Siang wengi kapigalih, mung rasa nu kantun luhlah, hoyong mulih moal leeh, nunuhun ka Gusti Allah, tepang jeung Rosullulah, manahna asa diluluh, ngangres ngungun samar polah.
119. Siang wengi nguji-ngaji, ujian jinis salira, kitu bae damelna teh, kahujanan kaanginan, estu tigin manahna, lamina atos sataun, henteu leueut henteu tuang.
120. Barang dina hiji wengi, kinten-kinten tabuh dua, Sunan Rohmat nuju ngaos, ngadu’a ka Gusti Allah, harita aya sora, namung teu katawis jentul, kieu eta kakupingna.
121. ,He Sunan Rohmat nu Tohid, tapa anjeun katarima, ayeuna mah eureun bae, maksud anjeun teh laksana, hayang deui ka Mekah, nineung ka Muhamad Rosul, geura pek baca ayeuna.
122. Nya eta Kalimah Kalih, bari muntang ka Yang Sukma, pek peureum sakeudeung bae.” Mung sakitu ungel sora, Sunan bingah manahna, harita sumaur ,Nuhun”, pek peureum Susunan Rohmat.
123. Prak ngaos Kalimah Kalih, pana muntang ka Pangeran, barang bray beunta olohok, anjeunna aya di Mekah, lurat-leret ningalan, bus lebet ka bumi Rosul, kasampak teh nuju aya.
124. Para Sahabat ge hadir, ngajajar calik di handap, Sunan munjung sujud bae, ngambung ka dampal sampean, bari nangis sasambat, alon nyaur Gusti Rosul: ,Kuma rarasaan Sunan.
125. Rasa ayeuna jeung tadi, jeung kami heran kacida, naha rarangsak panganggo, jeung siga nandangan brangta.” Sunan nyaur dareuda, sadayana dipiunjuk, hiji taya nu kaliwat.
126. Barang tamat nu wawarti, Rosulolah seug ngandika, soantenna leleb alon: ,He rayi Susunan Rohmat, saliwat matak heran, rayi nyaba geus sataun, di Ujungkulon tatapa.
127. Tur rayi nandang prihatin, padahal nu saleresna, rayi bisi tacan hartos. rayi teh bieu nya angkat, dongkap deui ayeuna, henteu bulan henteu taun, rayi ukur memenitan.
128. Kudrat-Irodatna Gusti, nu Sipat Murba-Kawasa, malah ieu kami oge, kalayan para Sahabat, sadaya tacan ingkah, ti tadi masih karumpul, tah kitu mangka waspada.”
129. Sunan Rohmat tungkul ajrih, ngahuleng lebeting manah, nu sakitu lamina teh, horeng mung sakiceup pisan, Kersaning nu Kawasa, ngahuleng Sunan teu nyaur, mung nganti kana dawuhan.
Kinanti
130. Nyaur manis Gusti Rosul: ,Ayeuna rek naros deui, ku maha di tanah Jawa, menak katut rayat leutik, masih tetep Agamana, nya eta Hindu nu kawit.
131. Atawa naha geus campur, jeung Againa Islam Suci, mun ditanding loba mana?” Sunan Rohmat nyaur tadim: ,Kulanun leresan eta, menggahing di Pulo Jawi.
132. Sadayana masih Hindu, nya eta ka Dewa muliit, anu teu aya cegahan, batal haram henteu harti, wenang wajib makruh mubah, reh teu aya dalil Hadis.
133. Suwung pangandika Rosul, sepi nu terang ka Gusti, taya nu nyembah ka Allah, teu terangeun Islam Suci, katerangna wungkul Dewa, mugia Gusti tingali.”
134. Kadangu ku Gusti Rosul, ngahuleng lebeting galih, jorojoy asih miwelas, ka umat di Pulo Jawi, harita teras ngandika, soantenna leleb manis,
135. ,Rayi saupami kitu, reh kula sangat hawatir, ka umat di Pulo Jawa, manusa nyembah ka jalmi, Dewa manusa biasa, disembah nu nyembah sami,
136. Kaula oge umaku, manusa jumeneng Nabi, lain kahayang kaula, Kersaning Allyul Adzim, tugas bisluitna Kuran, Hadis pangandika kami,
137. Kitab tuduh keur panungtun,perseca jalan nu suci,lain saperti ka Dewa, eta teu ngagem bisluit, nu matak suwung cegahan, hayang ngaratu pribadi.
138. Mun aya manusa luhung, saperti Narada Panji, geuwat ku Dewa diangkat, lantaran sieun kalindih, anu bener dipeungpeukan, tah kitu rayi sing harti,
139. Ayeuna cunduk ka wuku, nitih kana Dat Mustari, meujeuhna sadaya beunta, mana nu kotor nu suci, bukakeun jalan utama, mambrih genah lahir bathin.
140. Boga elmu tong dikemu, sebarkeun ka para wargi, pangarti mah moal beak, batan kurang jadi leuwih, kudu ngasuh bari ngasah, mambrih diasih ku Gusti.
141. Sing sidik ka kubur tangtung, mawa katangtuan diri, diri teh kudu diriksa, saha nu ngobahkeun pikir, sakereteg raraosan, luar jero kedah lantip.
142. Ulah rek kapalang laku, lakonan ku diri rayi, ayeuna kula rek nitah, ka rayi ngajadi wakil, ngislamkeun umat di Jawa, purun teu purun ge musti.
143. Saupami rayi purun, didamel wakil ka Jawi, kedah Islamkeun sadaya, sarta kula mere jangji, jaga di bathin nulungan, manjing ka Janatu Naim.
144. Sumangga ku rayi dangu, lapad Ali insanu mumin, al insanu muminina, waahromu alal Islami, ap’alluloh ila nasa, walmuslimin muslimati.
145. Wajibu ia yap’alu, ayuhal ladin imani, koblal maot badal maota, paeru ila munapikin, munapiko ila insan, jahili ila pinari.
146. Bab maot mah moal burung, taya gede taya leutik, taya kolot taya beunghar, taya menak taya kuring, taya gagah taya rongkah, taya sehat taya gering.
147. Kana Agama sing suhud, ulah bosen siang wengi, kedah sing gumati pisan, ngukuhan Islam nu Suci, mun geten kana Agama, di ahir sampurna diri.”
148. Sunan Rohmat tungkul ngeluk, nguping sapilahir Nabi, nyerep tur gentra tetela, matak resep anu nguping, ngaleketey lebet manah, isin ngerik sareng sedih.
149. Nyerep kana balung sungsum, sakedik pisaur Nabi, namung matri kana raga, rasa rumasa kageuing, Sunan Rohmat nga waleran: ,,Nuhun satimbalan Gusti.
150. Beurat nyuhun beurat nanggung, disimpen di ati suci, kasuhun kalingga murda, kacangreud ku dua kuping, kacangcang pucuking rema, nuhun salaksa lumiring.
151. Siang wengi bade tumut, ngiring satimbalan Gusti, tumut moal bade baha.” Kangjeng Nabi nyaur deui: ,Lamun kitu nuhun pisan, kula bungah liwat saking.
152. Sarta rayi kusu maphum, ngislamkeun supados gampil, kedahna Rajana heula, rayat leutikna mah gampil, pasti engkena ge ngantay, tah kitu eta teh rayi.”
153. Sunan Rohmat pek miunjuk: ,Kulanun sumeja ngiring, kana dawuhan Gamparan, ayeuna ge abdi amit, sareng nyuhunkeun berkahna, ngiring Mujijatna Gusti.”
154. Sunan Rohmat lajeng sujud, ngaras dampal Kangjeng Nabi, Rosulluloh seug ngadua, harita silaturalimi, saparantosna munjungan, teras ka Bagenda Ali,
155. Ka Abubakar ge munjung, sinareng ka Umar deui, para Sahabat dipapay, saparantosna tarapti, Sunan Rohmat lajeng maca, nya eta Kalimah Kalih.
156. Neda ka Gusti Yang Agung, soca peureum mepet ati, disarengan husu niat, muntang ka Mujijat Nabi, Kersaning anu Kawasa, Sunan Rohmat keur diasih,
157. Panejana tos dikabul, sakedap netra ngajadi, barang bray Sunan teh beunta, emut tos di Pulo Jawi, manjurna ngaos Sahadat, satekana kang dumadi.
158. Harita ningal ka payun, atra anu katingali, beh Karaton Pajajaran, malah Prabu Siliwangi, harita keur magelaran, kempel Mantri lan Bopati.
159. Kacarios, Maha Ratu, harita nuju badami, mirempag sual putrana, parantos lami can sumping, nya eta Gagak Lumajang, nu mios ka tanah Suci.
160. Barang nuju gunem catur, kasaru ku anu sumping, enya eta Sunan Rohmat, ngadeg payuneun Sang Aji, kalayan teu kanyahoan, sadayana bengong galih.
161. Sakedap netra teu nyaur, jalaran sadaya pangling, panganggona benten pisan, rehna ku anggoan Haji, dastar ageung jubah ngambay, ti kiwa tasbeh dicangking.
162. Ret,ka handap ret ka luhur, nelek-nelck ka nu sumping, rada-rada kasamaran, sajongjongan rada lali, nu haladir ngusap raray, saumur nembean manggih.
163. Lami-lami sami emut, yen eta nu nembe sumping, sadaya nyebat ,Haturan.” Kacarios Maha Aji, alon nyaur ka putrana: ,Duh Raden bagea sumping.
164. Nyaba ngampleng dua taun, cing ama teh hayang nguping, naon margi lami pisan, kumaha Bagenda Ali, naha enggeus diayonan, ti kapungkur jago jurit. “
Pangkur
165. Sunan Sujud jeung haturan: ,Kaulanun nyanggakeun bebendu Gusti, kang putra hatur piunjuk, nu maksad bade ngajonan, ka nu gagah Bagenda Ali nu pamuk, wartos teh bet sayaktosna, perkawis Bagenda Ali.
166. Sihoreng gagah Karamat, tur kawuwuh ku Mujijat Kangjeng Nabi, nya eta Muhamad Rosul, saleresna tuang putra, henteu acan dumugi ka perang pupuh, nembe ku daya Karamat, parantos apes nya diri.
167. Cindekna putra teu kiat, moal aya nu nanding ka Gusti Ali, kakasih Kangjeng Luluhur, reh rumaos henteu kiat, lebet Islam teu guna Agama Hindu, henteu nineung henteu melang, matak disiksa di bathin.
168. Karana mungguh manusa, pasti maot tara dua tilu kali, sakali bae nu estu, mun teu hartos Iman-Islam eta pasti disiksa di lebet kubur, bingung nadah patakonan, ku Munkar sareng Wanakir.
169. Sumawon di Arah Mahsar, matak keueung bongan teu nurut ka Nabi, teu tumut Agama Rosul, tah kitu numawi putra, luas iklas ngantunkeun Againa Hindu, lebet Islam anu mulya, nya eta Agama Suci.
170. Ayeuna putra pangdongkap, jadi wakil ngemban dawuh Kangjeng Nabi, sa-Tanah Jawa sing taluk, kedah anut lebet Islam, pangpayunna nya eta rama kulanun, ku margi rayat alit mah, tangtos moal hese deui.
171. Pami Rajana tos Islam, rayatna ge tangtos ngiringan ka Gusti, kumaha ama teli purun, sumangga geura manahan, margi putra wawakil ti Kangjeng Rosul, putra moal waka mulang,, upami maksad can hasil.
172. Cindekna mah ka sadaya, saha bae anu teu nurut ka Nabi, ku putra dianggap musuh, jadi satru kabuyutan.” Siliwangi ngahuleng barang ngadangu, gogodeg bari ngandika: ,Ama mah weleh teu harti.
173. Naha bet kitu pikiran, henteu sangka bet ingkar ti nini-aki, bet ngagorengkeun ka Hindu, maneh kawas anu gundam, kurang eling siga anu weureu gadung, teu sangka kabina-bina, maneh jadi edan pikir.”
174. Kadangu ku Sunan Rohmat, heran manah nguping saur rama Aji,lisan salebeting kalbu: ,Lamun kieu petana mah, Pajajaran pinasti bakal diamuk, dijieun lemah irengan, lebur papan kantun tulis.
175. Bongan lir tedak Siluman, lain aya kadua pikir nu lantip, pituduh nu matak makbul, anggur ngangaranan edan, lamun kieu gara-gara bakal ancur, Pajajaran wande ruksak.” Kitu anu kapigalih.
176. Ngembang wera raray Sunan, cepil beureum raosna asa disebit, melong bari teu sumaur, munggah kekerot waosna, Siliwangi reuwas ningal putra kitu, reh atos terang adatna, teu paya pisan dihiding
177. Enggal Sang Ratu ngandika, ngalelemu ku saur nu langkung nianis: ,He putra ama nu pamuk, ke ulah wa.ka amarah, bisi aya saur anu henteu panduk, kedah sing landung aisan, ulah babarian pusing.
178. Ayeuna ama rek nanya, lamun enya Raden teh ngajadi wakil, mana piagem ti Rosul, cing ama hayang ningalan, ciri wanci mun bener Raden diutus, kudu aya katerangan.” Sunan Rohmat nyaur deui.
179. ,Ama mugia uninga, piagem mah kang putra teh henteu nampi, henteu maparin Jeng Rosul.” Sang Ratu kebat ngandika: ,Lamun kitu Raden wakil henteu puguh, moal aya nu percayal kusabab teu aya tawis.
180. Lamun ama geus ningalan, piagemna nu bener-bener ti Nabi, karek percaya saestu,, meureun kari nimbang-nimbang, ku kituna ayeuna Raden perelu, pek nyokot piagem heula, meureun ama kari mikir.”
181. Sunan Rohmat pok nga-ndika: ,Pami kitu sae ayeuna ge amit, bade nguninga ka Rosul.” Peureum Raden Kiansantang, bari ngaos Sahadat Kalimah Rosul, les musna ti Pajajaran, nu kantun hookeun galih,
182. Kacarios Sunan Rohmat, harita ge parantos di tanah Suci, ngadeuheus ka Kangjeng Rosul, nguningakeun kajadian, henteu hasil rehna piagemna suwung, Kangjeng Gusti Rosullulah, harita keneh ge nulis.
183. Barang saparantos tamat, sakalian harita keneh ditawis, teu lami parantos putus, dipasihkeun ka Syeh Rohmat, anu nampi bingah salebeting kalbu, harita keneh amitan, mungkur ti payuneun Nabi.
184. Sunan teh ngaos Sahadat, mung sakiceup parantos aya di Jawa, Kersaning Nu Maha Agung, ngambah nagri Pajajaran, Sunan Rohmat di kaca-kaca ngalantung, guligah lebeting manah,ngabantun piagem Nabi.
185. Harita teh kaleresan ningal batu ageung lempar sareng leucir, patlot mangsina dicabut, bari piagem dicandak, seug disalin harita teh kana batu, nyerat ku Aksara Sunda, nelah nami Batu Tulis,
186. Anu mawi Sunan Rohmat, maksad nyalin dina eta batu nulis, supados sadaya maphum, menak rama Pajajaran, yen anjeunna janten wakil Gusti Rosul, na waktos Susunan nyerat, seueur jalmi balawiri.
187. Nya eta bade kempelan, para Mantri Ponggawa kalih Bopati, ningal nu nyerat na batu, sahiji Mantri mariksa: ,Naon maksud anjeun nulis dina batu?” Diwalon ku Sunan Rohmat: “Sukur nanya maneh Mantri.
188. Nu matak kaula nyerat, eukeur nyieun tandana wakil ti Nabi, nya kami wakil Jeng Rosul, ngislamkeun di Pajajaran, enya eta nyalin ti Agama Hindu, saha bae nu bahula, pasti dibasmi ku kami.”
189. Mantri ngajenghok manahna, bade napsu nguping pisaur nu nulis, barang ret ningal pamulu, sidik ka nu nyerat tea, beuki reuwas sihoreng Gagak lumayung, nu gagah Den Kiansartang, kalinglap panganggo Haji.
190. Harita keneh ge angkat, rek unjukan ka Perabu Siliwangi, kasondong parantos kumpul, nya eta nuju mirempag, Kiansantang nu bade nalukkeun Hindu, badanten kuma petana, nurut atanapi mungkir.
191. Mungkir alamat cilaka, sabab pasti nagara diburakbarik, Pajajaran tangtu ancur, saha anu henteu terang, Senapati Gagak Lumayung nu pamuk, tungkul ngeluk para Raja, taya nu nyaur sahiji.
192. Keur kitu Mantri unjukan, bari nyembah ,Kaulanun Kangjeng Gusti, ngunjukkeun putra nu pamuk, ku abdi bieu ka pendak, nuju nyerat nyalin piagem na batu, sauma sa Pajajaran, tua anom kedah salin.” (Hanca)


text:
Kacapi Rincik
Kacapi rincik nyaéta waditra Sunda wangun kacapi anu méh sarupa jeung jentréng atawa kilung biasana sok dipaké bareng jeung kacapi indung dina pidangan kasenian mamaos tembang Sunda Cianjuran. Kacapi rincik sok disebut ogé kacapi anak. Ukuranna kawilang leutik, kira-kira panjang 80-100 cm, jangkungna 20-25 cm, lébarna 20-23 cm. Dina tungtung-tungtung bagian luhurna sok aya gelung an, aya nu gelungna dua atawa ngan ukur hiji. Jumlah kawat kacapi rincik biasana 15 siki anu boga nada-nada anu luhur. Pungsina pikeun meulit pola tabeuhan kacapi indung dina lagu-lagu jalan atawa panambih, sakapeung sok dipaké pikeun mélodi.
Titi laras anu dipaké dina kacapi rincik nya éta degung, saléndro, madenda jeung mandalungan, disaruakeun jeung setélan laras kacapi indung gumantung kaperluan sarta setélan pamirigna. Sakapeung setélan laras kacapi rincik sok dibédakeun jeung setélan laras dina kacapi indung pikeun meunangkeun komposisi paréasi nada anyar, contona upama kacapi indung dina laras saléndro, kacapi rincikna dina laras madenda. Dina élmu karawitan, ieu hal téh disebut transposisi.
Kacapi rincik asup kana klasifikasi chordophone, sub klasifikasi zither anu wangun résonansina pasagi (kotak), board zither. Upama ditilik tina cara maénkeunna, Kacapi rincik asup kana kelompok plucked chordophone.
Bahan anu dipaké pikeun nyieun kacapi rincik ilaharna sarua baé jeung bahan anu sok dipaké pikeun nyieun kacapi kayaning albiso, campaka, kananga jrrd.


text:
Agum Gumelar
Agum Gumelar nya éta mantan Menteri Perhubungan dina Kabinet Gotong Royong (2001-2004).[1] Lahir di Tasikmalaya, Jawa Barat dina tanggal 17 Desember 1945.[1] Saméméh jadi Menteri Perhubungan, Agung kungsi jadi Menteri Koordinator Politik, Sosial dan Keamanan Kabinet Persatuan Nasional (2001), Menteri Perhubungan dan Telekomunikasi Kabinet Persatuan Nasional (1999-2003).[1] Lulusan taun 1969 ti Akademi Militer Nasional Magelang ieu ogé kungsi jadi Ketua Umum PSSI ti taun 1999-2003.[1]
Agung nyuprih élmu ti SD nepi ka SMA di Bandung, sanggeus lulus kungsi kuliah di Fakultas Kedokteran Universitas Padjadjaran salila sataun.[2] Tuluy asup ka Akademi Militer Nasional (AMN) di Magelang taun 1968.[2] Agum ogé lulusan ti Sekolah Staf dan Komando TNI Angkatan Darat (Seskoad) taun 1985, Sesko ABRI taun 1991, sarta kungsi meunangkeun gelar Master of Science (MSc) dina widang manajemen ti American University dina taun 1998.[2]
Sapanjang karirna di dunya militér, Agum kungsi jadi Staf Kopkamtib dan Bakin (1973-1976). Agum milu dina operasi panumpesan barontakna PGRS/Paraku di Kalimantan Barat, Operasi Seroja di Timor Timur, jeung Operasi Penumpasan GPK di Acéh sarta Irian Jaya.[2]
Salian ti éta, Agung kungsi nyangking kalungguhan jadi Wakil Asinten Kopassus (1987-1988), Asisten Intelijen Kopassus (1988-1990), Asisten Intelijen I Kasdam Jaya (1991-1992), Komandan Korem 043/Garuda Hitam Lampung (1992-1993), Direktur A Badan Intelijen dan Strategis (Bais) ABRI (1993-1994), Komandan Kopassus ka-13 (1993-1994), Kepala Staf Kodam I Bukit Barisan (1994-1996), staf ahli Panglima ABRI bidang Polkam (1996), Panglima Kodam VII Wirabuana (Agustus 1996-1998), jeung Gubernur Lemhannas (1998). Agum pangsiun tanggal 10 November 2000 kalawan pangkat pamungkasna nya éta jenderal kehormatan. [2]
Dina Pilkada Gubernur Jawa Barat taun 2008, Agum maju nyalonkeun diri jeung Nu'man Abdul Hakim (Wakil Gubernur Jawa Barat 2003 – 2008).[1] Dina Pilpres 2004, Agum dicalonkeun ku PPP salaku calon wakil presiden sarta Hamzah Haz salaku calon presiden, di puteran kahiji, éta pasangan meunang 3,01% tina total jumlah sora.[2] Agum ogé nyalonkeun diri dina Pilkada DKI 2007.[2] Agum kungsi nyangking kalungguhan jadi Honorary Chairman Media Nusantara Citra.[2] Taun 2011, Agum Gumelar dipercaya ku FIFA jadi Ketua Komite Normalisiasi.[2]


text:
Jumat, 04 September 2009
Raden Machjar Angga Koesoemadinata
Raden Machjar Angga Koesoemadinata (sering ogé diseratkeun Kusumadinata, Kusumahdinata, kusumah dinata, Anggakusumadinata; langkung dikenal ku nami Pak Machjar atawa Pak Mahyar, lahir di Sumedang, 7 Désémber 1902, wafat di Bandung, 9 April 1979) téh seniman sinareng musikolog Sunda. Anjeunna dikenal sebagai pangarang lagu-lagu Sunda, pangatik nu ngakhususkeun anjeun kana ngamajukan pamgatikan seni-sowanten Sunda, panalungtik kalayan ahli téori musik Sunda, anu nyiptakeun kanayagan (sistim notasi nada) Sunda da mi na ti la sinareng nu pamendak sistem 17 tangga nada Sunda.
Biografi
Pa Machjar nu di masyarakat Jawa Barat langkung dikenal seniman pencipta lagu-lagu Sunda sayaktosna mah pangatik sinareng pakar musikologi, hususna etnomusikologi anu nitenan pelog sareng salendro. Pangaweruh anjeunna perkawis seni karawitan pelog sareng salendro téh kékéngingan ti waktos murangkalih kénéh dumeh guguru ka sabaraha urang juru tembang sinareng nayaga, di antawisna diajar rebab ka para nayaga ulung Pak Etjen Basara, Pak Sura sareng Pak Natadiredjo, diajar gamelan ka Pak Sai dan Pak Idi, kalayan diajar tembang ka Pak Oetje juru pantun kakoncara di Bandung.
Ngawitan Pak Machjar kenal kana metoda sains sinareng elmu fisika sinareng elmu musik barat ogé waktos ajeunna janten murid di sakola guru (Kweekschool sareng Hogere Kweekschool). Ku ngadasarkeun kana élmu musik barat sareng élmu fisika anu tos kalintang jero diteuleumanana, anjeunna ngayakeun pangukuran sareng panalungtikan frekuensi soanten-soanten nu aya dina rancatan gamelan sareng lagu-lagu anu dikawihkeun atanapi aun digentrakeun dina rebab. Dina tahun 1923 (masih kénéh di bangku sakola) anjeunna parantos nyiptakan serat kanayagan (notasi nada) da mi na ti la, kalayan nyerat buku teori seni soanten Sunda anu dijudulan ‘Elmuning Kawih Sunda’. Saparantosna namatkan HKS sareng ditempatkeun janten guru di HIS Sumedang (1924-1932), anjeunna neraskeun panalungtikanana perkawis téori seni raras.
Anu janten titik balik penting dina karierna ajeunna salaku panalungtik téh paamprokna sareng Mr. Jaap Kunst, ahli etnomusikologi Walanda, di antawis tahun 1927-1929, nu nuju ngayakeun panalungtikan seni soanten di sakuriling kapuloan Nusantara. Tah didieu téh kajantenan ayana saling nukeur élmu, antawis élmu musik ti Jaap Kunst sareng élmu gamelan atanapi pelog-salendro ti Pa Machjar. Tah dina danget ieu pisan anjeunna neuleuman langkung jero deui perkawis konsép keléter soanten sinareng cara ngukurna nganggo instrumén anu ngalibatkeun konvérsi matematikna kana sakala musik nu nganggo nilai logaritma, konsep interval cents ti Ellis (1884) sinareng Hornbostel (1920) kalayan music rule ti Reiner.
Tahun 1933,anjeunna ditugaskan ngawengku sisim pangatikan seni soanten di sadaya sakola-sakola pribumi di Jawa Kulon kalayan nganggo sistim da mi na ti la. Dina jaman pendudukan Jepang (1942-1945) anjeunna ngawulang di sakola guru, saterasna ti taun 1945 dugi ka 1947 anjeunna janten guru élmu alam, sajarah sareng basa Inggris di (SMP/SMA) Bandung. Saparantosna éta ajeunna diangkat janten kapala kantor Pendidikan (koordinator Pendidikan Rendah) di Sumedang (1947-1950) anu salajengna ditugaskeun kana pangatikan seni-soanten di sakola-sakola handap sareng menengah Jawa Kulon di Bandung (1950-1952). Salajengna anjeunna janten staf ahli di Jawatan Kebudayaan Jawa Kulon di Bandung. Salajengna deui di taun 1958 (dugi ka 1959), anjeunna diangkat janten Direktur Konservatori Karawitan Sunda Bandung. Salian ti éta ajeunna téh oge janten dosen luar biasa kanggo ngawulang élmu akustik sareng gamelan Sunda di Konservatori Karawitan Surakarta (1953-1959).
Anjeunna téh nikah sareng Ibu Saminah salah sawios lulusan nu pangheulana di sakola guru isteri Van Deventer di Salatiga. Aranjeunna dikarunia ku 10 urang barudak, mung waé hanjakalna téh teu aya nu ngagugulung kasenian, nganging seseueurna icikibung dina bidang élmu pangaweruh alam; Machjeu Koesoemadinata (alm), Kama Kusumadinata (alm, ahli volkanologi di Diréktorat Vulkanologi, Departemén Pertambangan), Ny Karlina Sudarsono (alm), dr. Soetedja Koesoemadinata (alm), Prof. Dr. R. Prajatna Koesoemadinata (guru besar emiritus dina élmu geologi ITB), Dr. Santosa Koesoemadinata (pangsiunan panalungtiki biologi di Departemen Pertanian), dr. Rarasati Djajakusumah (alm), Prof. Dr. Roekmiati Tjokronegoro, (gurubesar dina élmu kimia di Universitas Padjadjaran), Muhamad Sabar Koesoemadinata (ahli Geologi Kwarter di Pusat Penelitian dan Pengembangan Geologi), sinareng Ir. Margana Koesoemadinata (alm, ahli akustik di LIPI nusalajengna di KLH). Nya aranjeunna teh sempat ngadegkeun Yayasan Daminatila usaha supados ngalestarikeunn karya-karya sareng pamendak hasil panalungtikan Pa Machjar.
Pamendak sinareng Hasil Karya
Salaku seniman pangarang lagu, Pa Machjar nyiptakan lagu-lagu Sunda sapertos Lemah Cai, Dewi Sartika, Sinom Puspasari, atanapi ngadangding lagu-lagu Sunda traditional kalayan nyeratkeunnana nganggo notasi da mi na ti la. Salaku seniman anjeunna oge ngadangding sandiwara kalayan ngamimitian Gending Karesmen (opera Sunda) nu disebat anjeunna Rinenggasari sinareng karya-karyana di antawisna Sarkam Sarkim (1926), Permana Permana Sari (1930), Sekar Mayang (1935), Trésnawati (1959) sareng Iblis Mindo Wahyu (1968).
Salaku ahli teori musik, hususna di bidang Pelog sareng Salendro, anjeunna ngaformulasikan sistim notasi da mi na ti la kanggo lagu-lagu Sunda, nalungtik kalayan nyerat perkawis téori seni raras dan gamelan di antawisna Ringkesan Pangawikan Rinengga Swara (1950), Ilmu Seni Raras (1969) sinareng oge buku lagu-lagu Sunda. Babarengan sareng Mr. Jaap Kunst anjeunna ogeh seueur ngahasilkeun tulisan (publikasi) perkawis téori musik gamelan. Dina antawis hasil panalungtikan sinareng pangciptaan dari Pa Machyar teh gamelan éksperimental nganggo 9-tangga nada (1937) kanggo pelog sareng gamelan 10-tangga nada kanggo salendro (1938), mung wae kaduana teh laleungitan waktu jaman (1942-45). Lian ti nyiptakeun gamelan monumental Ki Pembayun, anjeunna oge nyiptakeun gitar akustik 17 tangga nada.
Sumbangan anjeunna pangageungna téh ayana dina hasil panalungtikan anu saleres-leresna sifatna ilmiah anu nuju ka universalitas (unified theory) seni soanten nyaéta teori 17 tangga nada Sunda (1950) di mana hiji oktaf diwengku ku 17 interval nu sami di 70 10/17 cents, ti mana tiap nada setiap laras (tangga nada) Sunda téh tiasa dicandak. Ieu model téh sifatna universal kumargi ngagaduhan nada-nada anu lengkep pisan sareng tiasa digentrakeun kanggo ngiringkeun lagu-lagu dina mangrupi-rupi tangga nada.
Dina panalungtikanna anjeunna ngagunakan alat ukur keleter soanten monochord anu di damelna dibantu ku tukang kecapi sareng nayaga ulung Pak Idi. Ieu alat téh dijangkepan ku skala keleter (frekuensi) nu ku alpukahna Mr. Jaap Kunst kenging ti laboratorium musikologi di Europa. Unggal-unggal monochord téh badé dianggo sateu-acanna anjeunna ngakalibrasikeun heula kana garpuh soanten anu keleterna tos baku (660 hz). Ieu alat téh nyatana cekap akurat, dugi ka dianggo oge ku pakar-pakar musikologi sepertos Prof. Collin McPhee ti Amerika Serikat sareng C. Campagne, direktur sakola musik di Bandung. Alat monochord ieu téh mangrupi alat utami Pa Machjar nu dicacandak ka mana-mana waktos ajeunna ngayakeun panalungtikan perkawis Pelog Salendro dugi ka pupusna.
Ki Pembayun
Ku alpukahna kalayan bantuan ti Industri Pariwisata P.D. Provinsi Jawa Barat, anu disesepuhan ku R.A. Sjukur Dharma Kesuma, di taun 1969 Pa Machjar nyiptakan gamelan anu dinamian ‘Ki Pembayun’ (hartosna si cikal) sareng nu mangrupikeun gamelan pangageungna nu pernah aya di Indonesia. Ieu gamelan téh diwangun kanggo ngawujudkeun kependakna teorinya sistim 17 tangga nada. Sanés waé Laras Salendro, Madénda, degung, Kobongan Mataraman, waé anu tiasa digentrakeun dina ieu gamelan téh, nanging lagu-lagu nu tangga nada musik Barat ogé tiasa dimaénkan ngaggo ieu gamelan téh.
Peupeuriheun gamelan Ki Pembayun téh hésé dimaénkeunana kumargi mangrupi hal anu teu umum sareng meryogikeun waktos nu lami kanggo latihanana, nanging kanggo bahan kajian mah ku ayana ieu gamelan téh penting pisan. Na da teu sakedik para panalungtik ti nagara lain nu kagum ku munculna ieu gamelan téh. Nurutkeun ahli etnomusikologi Andrew Weintraub (2001), munculna gamelan sorog nu ayeuna ayeuna mekar, pada dasarna mah mangrupikeun pangaruh ti gamelan Ki Pembayun. Mung wae hanjakal pisan gamelan Ki Pembayun teh saterasna mah leungit raib. Hiji-hijina patilasan anu ayeuna aya keneh teh tiasa jantén mung potrét sareng gentra ieu gamelan anu masih tiasa kajeprét sareng direkam ku Dr. Margaret Kartomi, profesor musik di Monash University, Australia.
Panghargaan
Di antawis panghargaan-panghargaan anu ditampi ajeunna téh mangrupi penghargaan pang luhurna di bidang budaya; nyaéta Piagam Anugrah Seni, salaku ahli sareng pangweku teori Karawitan Sunda ti Menteri Pendidikan dan Kebudayaan (17 Agustus 1969), panghargaan pencipta lagu rampak sekar Ibu Dewi Sartika (4 Desember 1975), sinareng panghargaan ti Ikatan Seniman Sunda (9 Mei 1959).
Raden Machjar Angga Koesoemadinata (sering ogé diseratkeun Kusumadinata, Kusumahdinata, kusumah dinata, Anggakusumadinata; langkung dikenal ku nami Pak Machjar atawa Pak Mahyar, lahir di Sumedang, 7 Désémber 1902, wafat di Bandung, 9 April 1979) téh seniman sinareng musikolog Sunda. Anjeunna dikenal sebagai pangarang lagu-lagu Sunda, pangatik nu ngakhususkeun anjeun kana ngamajukan pamgatikan seni-sowanten Sunda, panalungtik kalayan ahli téori musik Sunda, anu nyiptakeun kanayagan (sistim notasi nada) Sunda da mi na ti la sinareng nu pamendak sistem 17 tangga nada Sunda.
Biografi
Pa Machjar nu di masyarakat Jawa Barat langkung dikenal seniman pencipta lagu-lagu Sunda sayaktosna mah pangatik sinareng pakar musikologi, hususna etnomusikologi anu nitenan pelog sareng salendro. Pangaweruh anjeunna perkawis seni karawitan pelog sareng salendro téh kékéngingan ti waktos murangkalih kénéh dumeh guguru ka sabaraha urang juru tembang sinareng nayaga, di antawisna diajar rebab ka para nayaga ulung Pak Etjen Basara, Pak Sura sareng Pak Natadiredjo, diajar gamelan ka Pak Sai dan Pak Idi, kalayan diajar tembang ka Pak Oetje juru pantun kakoncara di Bandung.
Ngawitan Pak Machjar kenal kana metoda sains sinareng elmu fisika sinareng elmu musik barat ogé waktos ajeunna janten murid di sakola guru (Kweekschool sareng Hogere Kweekschool). Ku ngadasarkeun kana élmu musik barat sareng élmu fisika anu tos kalintang jero diteuleumanana, anjeunna ngayakeun pangukuran sareng panalungtikan frekuensi soanten-soanten nu aya dina rancatan gamelan sareng lagu-lagu anu dikawihkeun atanapi aun digentrakeun dina rebab. Dina tahun 1923 (masih kénéh di bangku sakola) anjeunna parantos nyiptakan serat kanayagan (notasi nada) da mi na ti la, kalayan nyerat buku teori seni soanten Sunda anu dijudulan ‘Elmuning Kawih Sunda’. Saparantosna namatkan HKS sareng ditempatkeun janten guru di HIS Sumedang (1924-1932), anjeunna neraskeun panalungtikanana perkawis téori seni raras.
Anu janten titik balik penting dina karierna ajeunna salaku panalungtik téh paamprokna sareng Mr. Jaap Kunst, ahli etnomusikologi Walanda, di antawis tahun 1927-1929, nu nuju ngayakeun panalungtikan seni soanten di sakuriling kapuloan Nusantara. Tah didieu téh kajantenan ayana saling nukeur élmu, antawis élmu musik ti Jaap Kunst sareng élmu gamelan atanapi pelog-salendro ti Pa Machjar. Tah dina danget ieu pisan anjeunna neuleuman langkung jero deui perkawis konsép keléter soanten sinareng cara ngukurna nganggo instrumén anu ngalibatkeun konvérsi matematikna kana sakala musik nu nganggo nilai logaritma, konsep interval cents ti Ellis (1884) sinareng Hornbostel (1920) kalayan music rule ti Reiner.
Tahun 1933,anjeunna ditugaskan ngawengku sisim pangatikan seni soanten di sadaya sakola-sakola pribumi di Jawa Kulon kalayan nganggo sistim da mi na ti la. Dina jaman pendudukan Jepang (1942-1945) anjeunna ngawulang di sakola guru, saterasna ti taun 1945 dugi ka 1947 anjeunna janten guru élmu alam, sajarah sareng basa Inggris di (SMP/SMA) Bandung. Saparantosna éta ajeunna diangkat janten kapala kantor Pendidikan (koordinator Pendidikan Rendah) di Sumedang (1947-1950) anu salajengna ditugaskeun kana pangatikan seni-soanten di sakola-sakola handap sareng menengah Jawa Kulon di Bandung (1950-1952). Salajengna anjeunna janten staf ahli di Jawatan Kebudayaan Jawa Kulon di Bandung. Salajengna deui di taun 1958 (dugi ka 1959), anjeunna diangkat janten Direktur Konservatori Karawitan Sunda Bandung. Salian ti éta ajeunna téh oge janten dosen luar biasa kanggo ngawulang élmu akustik sareng gamelan Sunda di Konservatori Karawitan Surakarta (1953-1959).
Anjeunna téh nikah sareng Ibu Saminah salah sawios lulusan nu pangheulana di sakola guru isteri Van Deventer di Salatiga. Aranjeunna dikarunia ku 10 urang barudak, mung waé hanjakalna téh teu aya nu ngagugulung kasenian, nganging seseueurna icikibung dina bidang élmu pangaweruh alam; Machjeu Koesoemadinata (alm), Kama Kusumadinata (alm, ahli volkanologi di Diréktorat Vulkanologi, Departemén Pertambangan), Ny Karlina Sudarsono (alm), dr. Soetedja Koesoemadinata (alm), Prof. Dr. R. Prajatna Koesoemadinata (guru besar emiritus dina élmu geologi ITB), Dr. Santosa Koesoemadinata (pangsiunan panalungtiki biologi di Departemen Pertanian), dr. Rarasati Djajakusumah (alm), Prof. Dr. Roekmiati Tjokronegoro, (gurubesar dina élmu kimia di Universitas Padjadjaran), Muhamad Sabar Koesoemadinata (ahli Geologi Kwarter di Pusat Penelitian dan Pengembangan Geologi), sinareng Ir. Margana Koesoemadinata (alm, ahli akustik di LIPI nusalajengna di KLH). Nya aranjeunna teh sempat ngadegkeun Yayasan Daminatila usaha supados ngalestarikeunn karya-karya sareng pamendak hasil panalungtikan Pa Machjar.
Pamendak sinareng Hasil Karya
Salaku seniman pangarang lagu, Pa Machjar nyiptakan lagu-lagu Sunda sapertos Lemah Cai, Dewi Sartika, Sinom Puspasari, atanapi ngadangding lagu-lagu Sunda traditional kalayan nyeratkeunnana nganggo notasi da mi na ti la. Salaku seniman anjeunna oge ngadangding sandiwara kalayan ngamimitian Gending Karesmen (opera Sunda) nu disebat anjeunna Rinenggasari sinareng karya-karyana di antawisna Sarkam Sarkim (1926), Permana Permana Sari (1930), Sekar Mayang (1935), Trésnawati (1959) sareng Iblis Mindo Wahyu (1968).
Salaku ahli teori musik, hususna di bidang Pelog sareng Salendro, anjeunna ngaformulasikan sistim notasi da mi na ti la kanggo lagu-lagu Sunda, nalungtik kalayan nyerat perkawis téori seni raras dan gamelan di antawisna Ringkesan Pangawikan Rinengga Swara (1950), Ilmu Seni Raras (1969) sinareng oge buku lagu-lagu Sunda. Babarengan sareng Mr. Jaap Kunst anjeunna ogeh seueur ngahasilkeun tulisan (publikasi) perkawis téori musik gamelan. Dina antawis hasil panalungtikan sinareng pangciptaan dari Pa Machyar teh gamelan éksperimental nganggo 9-tangga nada (1937) kanggo pelog sareng gamelan 10-tangga nada kanggo salendro (1938), mung wae kaduana teh laleungitan waktu jaman (1942-45). Lian ti nyiptakeun gamelan monumental Ki Pembayun, anjeunna oge nyiptakeun gitar akustik 17 tangga nada.
Sumbangan anjeunna pangageungna téh ayana dina hasil panalungtikan anu saleres-leresna sifatna ilmiah anu nuju ka universalitas (unified theory) seni soanten nyaéta teori 17 tangga nada Sunda (1950) di mana hiji oktaf diwengku ku 17 interval nu sami di 70 10/17 cents, ti mana tiap nada setiap laras (tangga nada) Sunda téh tiasa dicandak. Ieu model téh sifatna universal kumargi ngagaduhan nada-nada anu lengkep pisan sareng tiasa digentrakeun kanggo ngiringkeun lagu-lagu dina mangrupi-rupi tangga nada.
Dina panalungtikanna anjeunna ngagunakan alat ukur keleter soanten monochord anu di damelna dibantu ku tukang kecapi sareng nayaga ulung Pak Idi. Ieu alat téh dijangkepan ku skala keleter (frekuensi) nu ku alpukahna Mr. Jaap Kunst kenging ti laboratorium musikologi di Europa. Unggal-unggal monochord téh badé dianggo sateu-acanna anjeunna ngakalibrasikeun heula kana garpuh soanten anu keleterna tos baku (660 hz). Ieu alat téh nyatana cekap akurat, dugi ka dianggo oge ku pakar-pakar musikologi sepertos Prof. Collin McPhee ti Amerika Serikat sareng C. Campagne, direktur sakola musik di Bandung. Alat monochord ieu téh mangrupi alat utami Pa Machjar nu dicacandak ka mana-mana waktos ajeunna ngayakeun panalungtikan perkawis Pelog Salendro dugi ka pupusna.
Ki Pembayun
Ku alpukahna kalayan bantuan ti Industri Pariwisata P.D. Provinsi Jawa Barat, anu disesepuhan ku R.A. Sjukur Dharma Kesuma, di taun 1969 Pa Machjar nyiptakan gamelan anu dinamian ‘Ki Pembayun’ (hartosna si cikal) sareng nu mangrupikeun gamelan pangageungna nu pernah aya di Indonesia. Ieu gamelan téh diwangun kanggo ngawujudkeun kependakna teorinya sistim 17 tangga nada. Sanés waé Laras Salendro, Madénda, degung, Kobongan Mataraman, waé anu tiasa digentrakeun dina ieu gamelan téh, nanging lagu-lagu nu tangga nada musik Barat ogé tiasa dimaénkan ngaggo ieu gamelan téh.
Peupeuriheun gamelan Ki Pembayun téh hésé dimaénkeunana kumargi mangrupi hal anu teu umum sareng meryogikeun waktos nu lami kanggo latihanana, nanging kanggo bahan kajian mah ku ayana ieu gamelan téh penting pisan. Na da teu sakedik para panalungtik ti nagara lain nu kagum ku munculna ieu gamelan téh. Nurutkeun ahli etnomusikologi Andrew Weintraub (2001), munculna gamelan sorog nu ayeuna ayeuna mekar, pada dasarna mah mangrupikeun pangaruh ti gamelan Ki Pembayun. Mung wae hanjakal pisan gamelan Ki Pembayun teh saterasna mah leungit raib. Hiji-hijina patilasan anu ayeuna aya keneh teh tiasa jantén mung potrét sareng gentra ieu gamelan anu masih tiasa kajeprét sareng direkam ku Dr. Margaret Kartomi, profesor musik di Monash University, Australia.
Panghargaan
Di antawis panghargaan-panghargaan anu ditampi ajeunna téh mangrupi penghargaan pang luhurna di bidang budaya; nyaéta Piagam Anugrah Seni, salaku ahli sareng pangweku teori Karawitan Sunda ti Menteri Pendidikan dan Kebudayaan (17 Agustus 1969), panghargaan pencipta lagu rampak sekar Ibu Dewi Sartika (4 Desember 1975), sinareng panghargaan ti Ikatan Seniman Sunda (9 Mei 1959).
Langganan: Poskan Komentar (Atom)