text:
Carpon Sunda : "Kereteg Manah"
Cahaya bentang pating gurilap, bulan imut
ngagelenyu ninggali kuring keur diuk di jandela kamar bari ngainghak ceurik,
angina ngahiliwir karasa tiis, peuting ieu bet meuni asa endah katempona, tapi
kunaon hate kuring bet meuni asa ripuh, rasa kaambek geus pinuh na ubun-ubun,
kuring haying ngambek tapi teu bias, meureun kusabab kuring awewe jadi naluri
kuring leuwih gede tibatan rasa amarah. Sarebu tanya minuhan pikiran kuring,
naha bet ibu sareng bapa jadi teu ngawidian kuring ngilu pasanggiri eta, teu
pira ngan saukur nulis jeung mikir, asa ku araraneh. Leuheung lamun
diulahkeunnana the mun kuring ngilu pasanggiri model anu gutak gitek di
catwalk, kuring ge rada kaharti mun kitu mah, mung ieu mah aduh… ah pararusing,
dug sek kuring ngarungkup dina simut.
Kongkorongooook….
Tok,tok,tok….
“Teh gugah atos siang” kadenge sora indung
kuring ngagero bari ngetrokan panto, kuring ngaleret kana jam, “Aduh jam
05.00” kuring reuwas, henteu biasana kuring hudang sabeurang kieu kuring
nangtung tur muka panto bari wegah mun kuring keur teu solat jeung sakola
mah mereun kuring moal kaluar ti kamar sapopoe, arek jadi nyi komar we ha,ha.
Kuring kaluar ti kamar tungkul bari jamedud, “Cu, kunaon bageur meuni jamedud
kitu?” pok bapa kuring nanya, kuring ngan saukur imut ngagelenyu bari wegah,
“Neng geulis, ibu mah teu ngawidian teh lain ulah tapi ibu nyaah sieun Neng
kunanaon, apan Neng teh anak nu dipika deudeuh ku ibu sareng bapa jadi
mataksieun lamun aya nanaon mangkaning Jogjakarta teh lain tempat anu deukeut”.
Indung kuring ngadeukeutan bari ramisak ceurik, hal anu teu bias ku kuring
ditempo teh nyaeta nempo ibu jeung bapa kuring ngaluarkeun cimata. Kuring
nangkeup indung kuring tur pok ngomong “Ibu, Neng moal ngiring upami ibu sareng
bapa teu ngawidian mah, hampura Neng tos salah paham ka ibu sareng bapa”.
Kuring ngilu ceurik nginghak “Jung cu, jung bapa sareng ibu ngawidian demi
kasuksesan Neng, doa ibu sareng bapa aya dina tiap langkah Neng”. Kuring
bingah, kuring jangji moal ngecewakeun ibu sareng bapa, kuring pasti berjuang.
* * *
Braaaak… kadenge aya nu ngebragkeun meja
“Nisaaaaa….kerjakeun soal dihareup, ngalamun wae” kuring reuwas, katempo dosen
kuring geus nangtung hareupeun kuring bari melak cangkeng, kuring karek nyadar
yen tadi kuring keur ulin ka hayalan jaman baheula basa kuring SMA, ayeuna
kuring geus jadi panulis, 3 novel jeung 1 kumpulan carpon kuring geus di
publikasikeun jeung meunang respon anu alus ti masarakat. Kuring Annisa, umur
kuring ayeuna 20 taun, kuring kuliah di salah sahiji universitas di kota
Bandung jurusan Sastra jeung Bahasa semester 4. “Nisaaa hayoh kahareup cicing
wae !” dosen kuring ngambek, kuring buru-buru ngajawab bari tungkul sieun “Tapi
pa, kuring teu acan paham” ayeuna dosen kuring ngaleret ka sakabeh murid nu aya
di kelas “Sok, saha anu arek ngabantuan Nisa ngerjakeun soal di hareup?”
tantang dosen eta, jep sakabeh murid jempling “Kuring Pa” ceuk hiji sora ti
tukang, kuring ngaleret ka tukang wahh… saha eta anu arek ngabela kuring,
aya rasa atoh dina hate kuring sabab kuring aya nu ngabela. Sangges kajadian
eta kuring jadi deukeut jeung jalma anu ngabelaan kuring kamari, jalma eta teh
ngarana Sam, biasa di sebut kitu tapi ngaran aslina mah Samuel cenah.
Jadwal kuliah geus beres, kuring buru-buru rek balik tapi pas rek kaluar
gerbang kampus, breeeetttt,, hujan gede jadi kapaksa kuring ngiuhan heula, muga
we hujanna sakeudueng, “Nisa…” kuring reuwas, aya anu nepak taktak kuring, “Eh”
kuring ngereret “Ah, Sam geuning, aya naon?” kuring bingung nempo manehna aya
didieu oge, “Gak apa-apa ko Sa he,he” manehna imut, aduh meuni lucu
katinggalina, aduh kuring mikir naon sih, entong kitu Nisa hayoh istigfar. Sam
lain asli urang Sunda, manehna katurunan Tionghoa jadi teu aneh lamun panonna
rada sipit tur kulitna bodas, manehna can rada bentes ngomong sunda jadi
bahasana sakapeung campuran, Indonesia jeung sunda. Kadenge sora adan
ngumandang kuring niat arek solat heula bari nungguan hujan, “Eh Sam, punten
Nisa bade awoh ashar heula nya ka masjid” kuring ngaleos ninggalkeun Sam anu
katempona rada bingung ngartikeun omongan kuring bieu.
Di mesjid
kampus
“Assalamualaikum wr.wb” astagfirullah, kuring
ngajenghak reuwas pas salam kadua tanda beres solat pameunteu kuring pasangrok
jeung pameunteuna Sam, aduh ti iraha budak ieu di dieu, ;’Haaah, Sam
ngareureuwas” kuring ngagebug leungeunna “Sam terang timana Nisa aya di dieu?
aduh make kadieu sih ieu budak pan ieu mah tempat khusus akhwat” kuring ngomong
bari nyiwit pipina “Aduh Nisa sakit” ceuk manehna bari ngusap pipina nau di
ciwit bieu ku kuring, kuring ngan bisa seuseurian nempo manehna nyerieun,
ha,ha.. “Nisaa kamu lagi apa tadi? Ko pake baju putih kaya pocong aja, hi,hi”
manehna nanya bari ngeleg “Ih Sam, (kuring jamedud) tadi kuring solat, solat
teh ibadah anu wajib di laksanakeun ku sakabeh umat muslim, kin cerita
lengkepna di jalan we nya isin di dieu mah seueur jalmi” kuring jeung Sam tuluy
indit kaluar. Loba pisan pertanyaan anu di ajukeun ku manehna ka kuring soal
agama, kuring malum da kuring jeung manehna mah beda agama, agama manehna mah
keristen.
Lila beuki lila kuring jadi deukeut jeung manehna, aya rasa anu beda dina hate
Lmun kuring ninggali raray na, kuring bingung rasa naon eta, nu jelas rasa ieu
hoyang pisan lamun nempo manehna bagja. Kuring leumpang ka kelas bari ngabogaan
rasa bagja, sabab rek papanggih jeung pujaan hate anu dipikaheman geus saminggu
kuring teu papanggih jeung manehna, sugan we poe ieu mah aya. Satepina di
kelas, kuring lurat-leret ka sakuriling kelas tapi teu katempo anu di
tutungguan teh, ah meureun can datang hate kuring ngabatin. Bet aya rasa
karingrang ngarungkupan. Kaluar ti kelas, kuring buru-buru ka kost an, jarak ti
tempat kuliah ka kost an kuring teh deukeut. Jadi, bisa kalampah ngan saukur ku
leumpang. Rencana na ti kost an kuring rek neang Sam ka imah na, sieun aya
kajadian nu teu dipikahayang nimpa ka manehna, das sms kuring teu di bales,
telepon oge teu di angkat.
Tok,tok,tok…“Punten” kuring ngetrok panto bari ngagero, kadenge panto dibuka
“Iya, eh ini Neng Nisa ya? mari masuk” ceuk nu muka panto ramah, haaaah kuring
reuwas, naha anjeunna nyaho yen kuring teh Nisa apan kuring teu
acan pernah kadie, nyaho imahna ge karek bieu ti babaturan kuring. “Oh
muhun” kuring ngan saukur bisa imut tapi hate mah ringrang maratan langit,
tuluy kuring asup bari olohok waah.. bener ieu teh imah Sam aduh gede pisan
subhanallah kawas istana, “Neng Nisa silahkan duduk, sebentar bibi panggilkan
dulu ibunya” oh jadi eta pembantuna, tapi dangdananna keren kos lain pembantu,
tuluy pembantu eta indit. Teu kungsi lila, “Assalamualaikum” katinggali aya
awewe saumuran indung kuring nangtung di hareupeun kuring “Waalaikumsalam”
buru-buru kuring ngajawab “Oh ini Nisa ya? Samuel sering cerita tentang Nisa,
katanya Nisa baik,cantik, keliatannya Sam sayang sekali sama Nisa, kalau Nisa
gimana sama Sam?” kuring reuwas maratan langit, ieu indungna Sam? Haah.. naha
make kerudung apan keluargana Sam agamana keristen, kuring masih keneh bingung
tur ngajawab “Muhun ibu, Nis age nyaah (jawab kuring bari lingsem) ehm, punten
ibu upami Sam kamana atos 7 dinten teu lebet ka kuliah?” ngadenge pertanyaan
eta indungna Sam cicing, wah aya naon ieu kuring sieun,rasa ringrang balik
ngarungkupan kuring, aya naon? Sarebu tanya jeung kasieun minuhan pikiran
kuring. “Nisa ayo ikut ibu, ada sesuatu yang mau ibu tunjukkan tapi ibu gak
bias bilang sekarang” indung Sam langsung nangkeup kuring, kuring teu ngarti
naon maksudna tuluy indungna pok ngomong “Terimakasih ya sayang” cimata
langsung ngucur ti mata indung Sam. Sam? kamana anjeun?
Sapaparat jalan kuring ngan bisa tungkul sabari maca kalimah kalimah zikir,
sakapeung indungna Sam nyekel leungeun kuring tanda nenangkeun. “Nisa kita
sudah sampai” kuring beunta tuluy luak lieuk kasakuriling tempat eta, naha
indung Sam ngajak kuring ka pasantren kieu, kuring leumpang nuturkeun indungna
Sam, indungna Sam ngetrok ka hiji panto, bray panto eta di buka, kuring olohok
kasengsem “Sam” bener anu diuk eta Sam? subhanallah kasep pisan, manehna make
gamis jeung peci bodas meuni rapih katinggalna, “Nisa” indungna Sam ngagupayan
ngajak diuk ka kuring tuluy indungna Sam nyaritakeun naha Sam bet aya di dieu,
manehna jeung kulawargana ayeuna geus islam, subhanallah kuring bingah kabina
bina, saurna Sam berubah gara-gara kuring, Sam nyaah pisan ka kuring,
kulawargana ge teu nentang basa Sam mutuskeun rek asup islam malah kulawargana
ngilu asup islam.
Di taman kawasan pasantren eta kuring leuleumpangan jeung Sam, aduh kuring teu
kiceup kiceup nempo dirina subhanallah sababaraha kali kuring ngucap kalimah
eta (aduh kuring meuni sungguh terlalu ha,ha) di tengah tengan jalan Sam
ngeureunkeun leumpangna tuluy malik neteup kuring, kuring asa risih di kitukeun
ku manehna “Nisa ayeuna urang tos saagama, Nisa hoyong teu jadi bidadari anu
maturan hirup Sam salilana dunia sarta aherat?” kuring lingsem tanda satuju.
Written
By IFA crpa
Sora Takbir Ngalanglaeu
Pipiet Senja
Peutingan lebaran
di wewengkon pilemburan Depok. Sora
takbir geus ngageder ti beurang keneh, ti keur manehna nguprek di dapur
ngolahkeun asakan. Kupat saukur welasan jeung angeun nangka minangka kuahna.
Daging sapi pamasihan dununganana mah dibistik, da kitu kahayang Anisah.
Pawon
kiwari simpe, imah leutik di tengah kebon awi karasana mingkin rehe. Sanggeus
solat isya, inyana kalah ngangin, sidengdang dina teras. Ret ka palebah kulon,
jalan satapak nu ngembat ti tungtung kebon awi ka imahna marakbrak caang. Duka
ti iraha lampu neon pating baranang di sabudeureun imahna. Padahal, nya saha
anu rek ngulampreng ka palebah dieu? Erte Danih sigana mah, boga pokal nyaangan
lembur dina peuting leubeut ku ampunan.
“Eeeh,
Ema geuning di dieu keneh? Sanes de ngiring ka masjid?” Anisah nyampeurkeun,
jen nangtung hareupeun indung.
“Ema
mah moal ka mamana da,” tembalna halon. Dadak sakala asa aya anu ngagerihan
hatena. Inget kana lalakon hirupna. Meh sataun inyana kudu ngalaman papisah
jeung anu jadi salaki, hirup kadua anakna di pilemburan batur. Kang Iman, mana tega-tega teuing jalma anu
mitenah anjeun… Duuuh, Gusti!
“Takbiran
di bumi oge teu sawios, Ema, malahan husu. Moal aya anu ngabebereg, barudak tea
maraceuh!”
“Iiih,
teu kitu… Ngan ieu mah nyeta haroream ka mamana. Ari Nisah niat ka mesjid mah
henjig wae. Lin rek milu pawey dulag jeung barudak Rohis?”
“Muhun…
Ema kumaha atuh?” Anisah neuteup nu jadi indung. Mojang jekekan, kelas dua SMA
keur meumeujeuhna aktip di masjid. Kapeto jadi pupuhu akhwatna. Sumanget jihad
fillahna ngagegedur mo bina ti bapana.
Saha
anu teu apal ka Iman Wisesa anu kungsi ngageunjleungkeun lemah cai. Mungguh
aheng intrik politik di nagara ieu, gerentesna jadi kasuat-suat deui. Kang
Iman, pagawean purah nunggu masjid, guru ngaji, tukang minyak seungit
ngurilingan kampung. Ujug-ujug dituding sabage teroris, tukang ngabom? Salah saha mun potret teroris teh siga Kang
Iman atuh, salah sahaaa? Heg weh Kang Iman ditibanan hukuman beurat… Ya Alloh,
ya Rob!
“Haaar…
nya teu kukumaha! Barina oge geus kolot, maenya rek miluan pawey, matak
disaleungseurikeun keh!” pokna buru-buru ngabeberah hate, sakuat daya
nyamunikeun sagala kapeurih.
Peuting
ieu mah dipahing juuh cipanon!
Nyeh
Anisah ngabelenyeh, imutna teuing ku nyari. Ceg nyekel leungeun indung,
celengok dicium kalawan deudeuh. “Moal lami da, ieu mah mung de nyumangetan
barudak we… sakedaaap!” cenah samemeh miang, dianteur ku teuteup indung anu
mikadeudeuh tan wangenan.
Gusti
Alloh mah teuing ku Maha Asih, gerentesna sorangan. Sok sanajan kapala
kulawarga dibuang ka Nusakambangan, loba anu mikadeudeuh. Tatangga, babaturan
ngajina jeung barudak rumaja masjid, pangpangna ka Anisah loba naker anu
mikanyaah. Dipikanyaah ku dunungan, tug nepikeun ka nyanggupan ngabayuan sakola
Anisah nepi ka mana wae, cenah.
Teger
hate, enyaan, hirup mah kudu ditawekalan. Kudu istiqomah, apan kitu ceuk Kang
Iman oge. Mawa pikiran kitu inyana ngaringkang, sup ka imah, rek nungguan anak
di jero wae.
“Dungakeun
Nisah, Ema. Nisah hoyong janten mujahidah,” ngajelengeng deui cita-cita anakna.
“Naon
mujahidah teh, Geulis? Ema mah da… esde oge teu tamat.”
“Pahlawan,
Ema… kawas Abah,” cenah mani matak dedengeeun.
Karek
rengse solat subuh basa aya anu gegedor panto. Tibuburanjat, dibarengan ku
Anisah, inyana mukakeun panto. Sugan jeung sugan aya kaahengan. Kang Iman,
jungjunan hate dikaluarkeun ti LP Nusakambangan, dibebaskan tina sagala
tuduhan. Ongkoh taya buktina Kang Iman dalangna bom Bali. Ngaco we tamah, Kang
Iman dijadikeun tumbal nagara adidaya!
“Euh,
patugas ti kapulisian geuning? Aya naon?”
“Iman
Wisesa dieksekusi tengah peuting tadi. Bisi rek mapag layonna,” ceuk Erte
Danih. Sora takbir ngadadak asa ngalanglaeu dina ceulina.
Carpon basa Sunda
Ku: Dadang Sadkar
Sora
piriwit ditiup semu ngalengis. Rieg, karéta ngarieg, tuluy maju.
Mimiti lalaunan, beuki lila ngagancangan. Yuswa ngarérét kana érloji. Tadi,
barang mimiti indit, panceg tabuh genep isuk-isuk. Geuning lain ukur béja, enya
wé ayeuna mah karéta téh tara ngarét. Mun taya halangan harungan, ku manéhna
kaijir pidatangeun ka Jakarta téh kurang leuwih tabuh salapan. Kawasna bakal
cukup, waktu keur nguruskeun urusan kantor. Jadi engké bakal bisa balik deui ka
Bandung maké Parahiyangan anu berangkat jam lima soré ti Jakarta.
Sajajalan Yuswa
anteng neuteup téténjoan saluareun kaca jandéla. Kagareuwahkeun sotéh pédah wé
aya budak ngora nu diuk di bangku hareupeun noél kana pingping lalaunan.
“Punya api, pa?”
cenah.
Sakedapan Yuswa
nelek-nelek budak ngora téa. Pakulitanana beunang disebut konar. Buukna
modél punk-rock, pirang semu beureum. Duka bener asli duka pédah dicét. Ceulina
dianting sabeulah. Papakéanana, ka luhurna kaos oblong hideung aya gambaran
leungeun keur ngacungkeun jempol, curuk, jeung cinggir, bari jajangkung jeung
jari manisna ditekuk. Sarérétan mah badis gambar tanduk banténg. Luhureun
gambar leungeun téa aya tulisan Metalica ku warna beureum. Ari ka handapna, dicalana
blue jeans belél, soéh palebah tuurna. Tapi sok sanajan kacirina rada nyéntrik
ogé ari rengkuh-rengkuhna mah éta budak ngora téh sopan pisan.
Kusiwel leungeun
Yuswa ngaluarkeun zippo tina saku calana, tuluy diasongkeun bari
dipangnyekéskeun. Si budak ngora téh ngarongkong nyeungeutkeun rokona, kelepus
udud.
“Makasih, pa,” pokna
“Sama-sama,” walon Yuswa bari imut
Sugan téh rék ngan
sakitu. Horéng si budak ngora téh kalah terus ngajak ngobrol.
“Mau ke Jakarta?” cenah.
“Iya.”
“Di Jakartanya di mana?”
“Ah, cuma mau ke Tamrin, ada urusan kerjaan sedikit. Nanti soré juga pulang
lagi.” Ti dinya mah der baé ngobrol ngalér ngidul. Malah mah nepi ka milu
mangmikirankeun urusan nagara sagala, abong kabiasaan. Tuluy silih tanya wawuh
ka si itu wawuh ka si ieu. Geus lila uplek mah kakara wéh silih tanya ngaran.
“Saya Yuswa,” ceuk
Yuswa ngawalon panakon. “Sebetulnya nama yang bener sih Yoshua, tapi
orang-orang lebih suka manggil saya Yuswa.”
“Saya Oding,” ceuk si budak ngora téh samemeh ditanya.”Itu kalo nama yang benernya.
Kalo temen-temen sih lebih suka manggil saya meneer Odink van Holland.”
“Loh, émang meneer Oding punya darah Belanda?” ceuk Yuswa bari seuri.
“Ah engga juga. Mereka kan cuman usil doang. Kalo saya sih orang Sunda asli,”
témbalna.
“Ih, geuning? Hanas ti tadi ngawangkong téh ku basa Indonésia. Atuh da ari
sugan téh…”
“Cuman, saya engga bisa bahasa Sunda, pa. Tapi kalo dengerin orang ngomong sih
ngerti,” meneer Oding mani rikat némpas omongan bari nyéréngéh.
“Baruk, naha?”
“Abis dari kecil suka diajakin ngomong Indonésia melulu sih.”
“Bet éléh ku Bapa, atuh. Sanajan Bapa lain urang Sunda gé ayeuna mah geus asa
jadi urang Sunda wé,” ceuk Yuswa rada mapanas. Gap kana roko jeung zippo, cekés
diseungeut. Haseupna ditiupkeun ka luhur mani nyerebung.
“Émang aslinya dari mana?” ceuk meneer Oding bari ngarérét kana gondok laki
Yuswa nu oyag sabot nyerebungkeun haseup.
Carpon Onyet
Rumasa rada
tambélar. Rumasa indit poék datang poék. Kitu téh pedah hayang gawé suhud. Kang
Sabri ngahuleng, diuk dina korsi di hareupeun imah, bari ngararasakeun hawa
tiis isuk-isuk.
Jol pamajikanana, diuk gigireunana.
“Kang, tong diemutan teuing atuh, namina gé budak, can gaduh wiwaha”.
Kang Sabri ukur ngarérét ka pamajikanana, terus neuteup ka jauhna. Jung
nangtung, babatek awak.Kang Sabri nitah pamajikanana nyokot sapatu olah raga.
Kang Sabri ngajigjirg, olah raga lulumputan di jalan komplék imahna. Bari
lumpat lalaunan pikiranana uleng. Enya da lain teu ngarti ka budak, bener budak
mah can boga wiwaha, komo ieu kakara umur tilu taun jalan ka opat taun, balita
kasebutna gé.
Kabisana kakara diajar ngomong capétang, lulumpatan di imah, ruwal rawél kana
naon baé nu bisa dirawél. Ngarti, ngarti pisan, budak mah can boga wiwaha.Moal
kitu mun diomongan ku bi Amah?. Atawa disingsieunan ku bi Amah?
Asa mustahil mun nepi ka kitu. Najan enya bi Amah téh ukur badega di imahna,
asa pamohalan nepi ka kudu ngomongan budak nu teu pararuguh mah, jeung ongkoh
pan budak mah can boga wiwaha.
Kang Sabri téh boga budak tilu, cikal mah awéwé geus kelas dua SMP, pangais
bungsu gé awéwé, kakara kelas lima SD. Nu bungsu lalaki, umurna kakara opat
taun jalan. Tadina mah ngarasa cukup boga anak dua téh, ngan hayang lalaki,
kahayangna téh diparengkeun, borojol nu bungsu, matak umurna gé rada ganjor
jeung lanceukna.
Karasa bagja hirup téh, karir di pagawéan nérékél najan kakara kasubdin di
pamaréntahan, pamajikan bageur, barudak séhat. Ngarasa tanggung jawab ka
kulawarga, nepi ka gawé toh-tohan, indit subuh datang peuting téh enyaan.
Urusan rumah tangga mah sagemblengna ku pamajikanana da teu digawé kantoran.
Aya kagiatan mah, kitu wé kagiatan jeung tatangga sa-RT atawa sa-RW, osok
rajeun ngilu kagiatan ibu-ibu di kantor kang Sabri. Lantaran boga si bungsu nu
leutik kénéh, nya néangan nu babantu, nu kapeto téh bi Amah, urang Ciawi Tasik
wedalan pasantren ti Sukapancar. Awéwé tengah tuwuh, sagala bisa jeung rapékan.
Pamajikan kang Sabri mah kacida nyaaheunana ka bi Amah téh, malah geus teu
dianggap badéga, tapi dianggap kolotna, nepi ka barudak ge dititah nyebut Enin,
nenehna tina nini.
Kang Sabri ngemprid lumpat, ngurilingan taman di komplék imahna. Mimiti mah
diajam hayang bari ngasuh si bungsu lulumpatan téh. Tapi budak magol,
embungeun, dipaksa ge kalah ceurik bari montel ka indungna. Haté kang Sabri asa
digerihan. Rumasa ari kituna mah, tambélar ka budak. Budak téh tara pisan
nyebut ayah, da kitu dibasakeunana di kulawargana, ka bapa nyebut ayah ari ka
indung nyebut ibu. Can kungsi kang Sabri digeroan ayah ku nu bungsu ti saprak
budak diajar ngomong, Tong boro digeroan, dalah dideukeutan gé budak téh ngadon
murengked, siga nu sieun. Pan ari batur mah budak lalaki jeung bapa teh sakitu
sok ruketna, gegelutan téa, silih kélékéték téa. Ieu mah éstu siga nu embung
wawuh. Tapi ari ka batur mah teu bauan, malah ku batur mah sok disebut wanter.
Atuh jeung lanceuk lanceukna sakitu ruketna, lucu mun geus nyebut tétéh, bari
rada cadél téa. Ka lanceuk nu panggedéna sok ménta dipanggambarkeun lauk emas
atawa guramé, da karesepna kana lauk cai. Mun dahar jeung lauk emas atawa
guramé sok cacamuilan siga nu ni’mat.
Sadar kana karumasaan sok tambélar ka kulawarga, kang Sabri ngarobah diri,
unggal poé peré sok ngusahakeun aya diimah, ambih bisa babarengan jeung
anak-anakna. Ngarobah kitu teh geus aya sababaraha bulan kaliwat, ngan can
kaciri aya hasilna utamana ka budak nu bungsu.. Cara poé Saptu ayeuna. Bagja
temen mun bisa olah raga bareng sakulawarga, nungtun budak, meuli surabi sisi
jalan atawa meuli bubur hayam, dahar cacaleuhakan bari gogonjakan, sakalian mépés
késang.
Keur kang Sabri nyigcrig leumpang gancang, bari rada ngahégak, hapéna disada,
tuluy ditembalan. Tong boro keur olah raga, dalah keur mandi gé hapé téh kudu
wé deukeut manéhna.“Pa, kadu tos dikintun opat puluh kilo, biasa ka jalan Buah
Batu” cék nu nelepon.
“Nuhun, tong maké istilah kadu atuh bisi KPK apaleun, ganti ku istilah guramé”
“Siap pa, asal proyékna nu sanés kénging deui ku abdi”
“Bisa diatur, tos nya, nuhun” cék kang Sabri bari nutup hapéna.
Kang Sabri leumpangna beuki gancang, aya rasa bungangang, bari nyusut késang nu
mimiti renung dina tarangna. Aya dua kuriling deui mah, ngurilingan taman,
terus mulang.Di hareupeun imahna leumpang rerencepan da kadéngé budak nu bungsu
ceuceuleukeuteukan, sigana keur diheureuyan ku lanceukna. Enyaan budak téh
hégar, enyaan budak téh capétang, enyaan budak téh sonagar.
Kang Sabri teu kaampeuh hayang ngiluan ka nu keur heureuy, panto dibuka
disakalikeun bari nyebut “Baaa…”. Angkanan mah budak téh rék tambah
nyeuleukeuteuk, tapi kalah ngagoak tarik bari nyebut “Onyééét…” tuluy ngagbrug
ka lanceukna, siga nu sieun. Kang Sabri ngarengkog, nu tadina hayang heureuy
jeung budak téh jadi ceuleumeut. Jep imah jempling, nu bungsu ngingsreuk.
Torojol pamajikan kang Sabri ti dapur “Aya naon?” cenah. Euweuh nu ngajawab,
ngan budak wé nelenjeng ngagabrug ka indungna.
Kang Sabri ngaléos, ucul-ucul baju olah ragana, gebrus mandi. Bérés mandi tuluy
saged, ngaluarkeun mobil, ngaguluyur teuing kamana. Dina pikir kang Sabri naha
budak téh nyebut onyét ka dirina, naon atuh onyét téh.
Ampir tabuh lima soré kang Sabri kakara mulang bari rébo ku babawaan aya
bubuahan, aya lauk guramé, aya kuéh jeung cocooan.
Di imahna kasampak Bi Amah keur ngajar ngaji ka barudak, kitu wé maca Qur’an,
nu bungsu ge milu sila andekak deukeut bi Amah, maké sarung leutik jeung dipéci
bodas. Pantes budak téh jeung kasép deuih.
Kang Sabri gé ngilu diuk deukeut pamajikanana, babawaanana mah cul wé nambru di
tengah imah.
Bi Amah geus biasa ngajar ngaji, atuh kana maca buku umum gé dokoh, pokna gé
“Maca mah naon wé, nu saé kanggo picontoeun, nu awon kanggo pieunteungeun”.
Jeung ongkoh deuih ku pamajikan kang Sabri dipupujuhkeun pisan, supaya barudak
diajar ngaji bari ngadagoan waktuna magrib.
Geus kabiasaan mun bérés ngajar ngaji, bi Amah sok terus ngadongéng, tara lila
paling gé saparapat jam. Mimindengna nu didongéngkeun téh monyét jeung kuya.
Barang ngadéngé rék ngadongéng téh budak mani émprak, atoh sigana. Harita gé Bi
Amah ngadongéng monyét jeung kuya, monyét nginjeum suling tulang maung nu kuya,
tapi teu dibikeun deui.
Cék Bi Amah “Tah urang mah teu kénging siga onyét, teu kenging hawek, teu
kenging cilimit, teu kenging makmak mekmek, teu kenging ngaku barang nu batur,
saur jaman ayeuna mah teu kénging korupsi, margi éta téh haram, komo upami mésér
tuangeun tina artos korupsi mah dipahing pisan”.
Celengkeung téh budak nu bungsu ngomong “Hi hi onyét…” bari nunjuk ka kang
Sabri, terus budak téh maléngos bari ngajebian ka lanceukna.
Lanceuk-lanceukna sareuri, ari Bi Amah jeung indungna mah ngabetem wé, kang
Sabri seuri maur.
Peutingna sanggeus barudak sararé, kadéngé tinggerendeng obrolan salaki
pamajikan, nu kadéngé téh omongan pamajikanana.
“Kang urang candak hikmahna wé, da murangkalih mah suci bersih kénéh, boa urang
nu kirang wiwaha, bilih urang kantos gaduh kalepatan boh saur agama boh
darigama”.


c: text/html

text:
Dunia Percetakan (Kartu Undangan, Stiker, Pamplet, Bon, dll), Cetak Buku Yasin / Majmu syarif, Wisata Kuliner, Wisata Alam, Wisata Belanja, Dunia Pernikahan, Dunia Kaos / T'shirt, Hot News, Kisah Para Pencari Sorga, Renungan, Bahasa Sunda, Semua Tentang Bandung
TEMEN-TEMEN BLOGGER
IKLAN GRATIS
Friday, July 9, 2010
Mohammad Toha, Pahlawan Bandung Selatan
Urang Bandung pada arapal, terminal, Kebon Kalapa, mun teu salah awal taun 70-an tadina terminal Mohammad Toha, diganti jadi terminal Abdul Muis.Jalan nu ti jalan Pungkur nepi ka Bypas Soekarno-Hatta, disebut jalan Mohammad Toha, aya pasar tukangeun ITC Kebon Kalapa, ngaranna pasar Mohamad Toha. Malah aya SD ngarana SD Mohammad Toha. Saha ari Mohammad Toha teh? Rada hese neangan jalma nu apal kana raratanana, galur bajuangna, komo kana riwayat hirupna,Mohammad Toha. Ukur tatalepa tina cenah kana cenah nu jolna ti kolot, nu kungsi milu jadi pajuang angkatan 45. Mang Didi, nu disarebut Abah hiji kolot nu legok tapak genteng kadek, lega ambahan pangalamanana, malah kungsi jadi pajuang 45, milu ngarebut kamerdekaan Indonesia.
Ngalaman perang jeung tentara Inggris Ghurka, tentara Jepang, malah jeung tentara Walanda KNIL., tentara Walanda APRA (Angkatan Perang Ratu Adil) pingpinan Kapten Westerling. Sakur bangsa deungeun nu hayang ngajajah Indonesia, arasup ka dayeuh Bandung. Dilalawan ku organisasi-organisasi pamuda pajuang, BKR (Badan Keamanan Rakyat, nu engkena jadi TNI )-.kungsi ngadongengkeun perjuangan Mohammad Toha. Inget-inget poho, pokna, kieu cenah:
Di hiji gedong di jalan Tamblong, nu ayeuna dijieun museum Mandala Wangsit Siliwangi, mun teu salah harita antara taun 1945-1946, dipake markas tentara Walanda. Maranehna mutuskeun dina hiji rapat komando, yen Bandung Selatan, kudu diratakeun jeung taneuh. Tegesna diancurkeun. Boh ku tentara udara atawa ku tentara darat Walanda. Sababna, aya saurang tentara Walanda nu ditembak di Ciateul. Hasil gawe panalungtikan PID (Intel) tantara Walanda, kapanggih nu nembak na teh, salahsahiji organisasi pejuang ti Bandung Kidul (Selatan).
Nya ditangtukeun, poe Jumaah, bakal diayakeun serangan gede, rek ngancurkeun Bandung Kidul ( Dayeuhkolot, Majalaya, Ciparay, Banjaran, Soreang, jeung Ciwidey), sabab cenah di daerah-daerah eta, loba dipake panyumputan para pejuang kamerdekaan. Malah aya tentara pajuang wanoja, nu disebut LASWI (Laskar Wanita Indonesia) nu markas pusatna di Ciparay. Ayeuna Laswi teh, dipake ngaran jalan antara parapatan Talagabodas jeung jalan Ahmad Yani. Mapay we eta mah ti mimiti bunderan jalan Elang nepi ka jalan Ahmad Yani. Aya jalan Peta (Pembela Tanah Air), jalan BKR, jalan Pelajar Pejuang, jeung jalan Laswi.
Harita Walanda boga gudang senjata,nu sok disebut gedong peteng, nu ayana di Dayeuhkolot. Sisi jalan ka Bandung, persis sisi kaler Citarum. Sagala bedil jeung mesiu diteundeun di dinya. Ti mimiti pestol, sten, bren, granat, miltaliur, kanon, nepi ka bom. Aya di eta gudang senjata. Ceuk beja bom nu diteundeun di gudang senjata Dayeuhkolot teh, lobana nepi ka 8 megaton. Ku kakuatan bom satengah megaton ge bisa ngancurkeun hiji kota jaman harita.
Najan ukur tina harewos, nu asalna ti jongos (pelayan) tukang masak di markas Walanda, kanyahoan yen nyerang Bandung Kidul teh, rek make senjata jeung mesiu nu aya di gudang senjata Dayeuhkolot. Ieu beja intelejen teh, beunang ku juru sandi pasukan BKR, parat ka BBRI (Barisan Banteng Republik Indonesia), nu dipingpin ku Letnan Mohammad Toha. Najan umur Toha karek salapan welas taun, tapi ku gedena kawani, jeung geus meunangkeun 10 bedil Walanda, tina sabab strategi nyerang nu tepat, manehna dipiserab, dihormat jeung diajenan ku babaturan jeung anakbuahna. Pasukan BBRI teh boga sapuluh regu. Salahsahijina na aya nu disebut regu “istimewa”, nu dipingpin ku Mohammad Ramdan. Antara Toha jeung Ramdan aya hubungan sosobatan nu dalit naker, beunang disebutkeun sobat kentel. Ramdan mah urang Ciparay, imah kolotna di tukangeun pasar Ciparay ayeuna, cenah. Nu beda teh pangawakan eta dua dedengkot BBRI nu pada-pada dipiserab. Toha mah jangkung, rada begang, ngalampanyat (semampai), kasep, pakulitan koneng, teuteup panonna seukeut, tara loba omong. Ramdan mah sabalikna, pendek dedepe ngeusi, sok daek heureuy. Pakulitan hideung santen.
Beja sejen nu katarima ku BBRI, horeng nu maehan tentara Walanda teh, salahsaurang anggota Laswi. Meureun Walanda nu keur jaga, iseng, ngaheureuyan awewe nu dagang gorengan. Padahal eta teh anggota laskar wanita nu keur nyamar, nu boga tugas malingan bedil. Da eta ge tentara Walanda nu paeh teh,bedilna leungit. Toha jeung Ramdan ge sok nyamar jadi tukang cendol, atawa jadi musapir (pengemis), dimana tentara Walanda bongoh, sok dicokot bedil na, atawa pelorna. Naon we nu kaburu. Ngan tara daekeun nyokot barang sejenna, iwal ti pelor jeung bedil. Kalakuan kitu teh, kudu boga kawani nu gede, Sabab mun kapanggih, pasti disiksa nepi ka dipaehan.
Beres salat lohor, di tajug nu aya di Manggahang, Toha ngaharewos ka Ramdan,”
Dan, ”pokna,” Jumaah pageto, wanci subuh, munding bule rek ngamuk. Cenah kakuatanana sabatalion, infantri. Didukung ku opat pesawat . dua rek nerjunkeun pasukan baret hejo, nu dua deui rek ngabom. Nu jadi sasaran utama, nu dianggap daerah kantong, di Bandung kidul.Bisa Ciparay, Soreang, atawa Majalaya”
“Amunisi mah angger ti gedong peteng (gudang senjata) Dayeuhkolot? Moal nu ti Cikoneng?” Tanya Ramdan.
“Enya, jadi taya deui jalan, rencana 1 kudu dilaksanakeun.” Tembal Toha.
Aeh, enya, ari Oha enggeus nepungan aki teh?” Ramdan nanya.
“Pan poe Minggu kamari, kuring karek balik ti Garut, tepung tur sosonoan, jeung sarerea.Ema, adi, paman, aki, nini, malah kungsi dipotret heula, di toko potret si Asiong, nu deukeut statsion tea.Tuluy kana kareta api nepi ka Kadungora, ti dinya leumpang make jalan Cijapati. Nepi ka Majalaya tabuh opat sore.”
“Cenah, adi Oha rek kawin? Lebar euy heug geulis, dicokot batur”. Ramdan heureuy.”Kunaon nya bet embungeun ka kuring?” Ceuk Ramdan deui. Toha ukur imut, teu ngajawab.
“Barudak mah dibejaanana engke we dina waktuna nya?” Ceuk Ramdan.Maksudna anggota reguna moal waka dibejaan rencana Ramdan jeung Toha.Bisi rasiah kaburu bocor.
“Enya, kitu we.”Tembal Toha pondok. Sanggeus duanana garanti baju, make calana pondok, nyorendang samping, mawa jeujeur. Duanana ngadigleu laleumpang ka Citarum, rek nguseup. Barang nepi ge, lung useup teh dialungkeun kana cai. Tapi anehna teu tuluy nagog, ngadagoan disanggut. Lalaunan duanana leumpang ka hilirkeun, nyenyekel jeujeur, nuturkeun useup nu dibawa palid ku cai walungan Citarum. Horeng nu tembong beungeut cai na ngeuyeumbeu, tenang teh, di jerona mah nyedot tarik.
Barang nepi ka hiji tempat, Toha eureun, gog nagog, kawas nu keur nguseup we.Diturutan ku Ramdan. Bari panonna nempo kana beungeut cai, Toha ngomong ngagereyem, “Tuh, Dan. Eta hong caina.” Cenah nuduhkeun ku gado.
“Euh enya,”Ramdan ngajawab pondok.
“Tuh nu di juru tembok, eta munara lampu.Handapeun lampu nu nyorot, aya bedil mesin.” Ceuk Toha deui.
“Eta nu dituruban deklit?” Tembal Ramdan
“Enya. Kabehna aya 3 munara lampu. Yu ah..”Toha ngajak Ramdan mapay walungan balik deui ka girang. Sabab katempo, dina luhur tembok gedong peteng, aya nu ngajuringkang. Meureun tentara Walanda nu keur tugas jaga. Nepi ka lebah sasak beusi, duanana haranjat. Tuluy ngagaredig mapay susukan leutik, jeung galengan sawah, ka lembur Manggahang deui. Ngahaja teu mapay jalan, bisi aya nu nyuriga.
Sadatangna ka tajug nu tadi, lung miceun jeujeur ka kolong, top nyarokot ransel butut, leos we arindit, ka Cangkring-keun. Dur magrib, nyarimpang ka Ciheulang, beres salat Isya, asup ka imah Undang, alahsahiji anggota regu Ramdan nu kacida dipercaya jeung diandelkeun. Tiluan baradami di jero kamar, ting harewos, dicaangan ku lantera. Toha meberkeun keretas, tuluy nyokot patlot gede,beureum bulao, paranti tukang bas, ngagurat papan. Walungan Citarum jeung wangunan gedongpeteng tea digambar. Set set ngaguratkeun tanda panah. Ting harewos, papelong-pelong. Jep taya sora.lantera dibawa ka tengah imah.Toha ngagoler dina samak, sirahna diganjel angel lepet. Ramdan mah jeung Undang ngagoler di tengah imah.Bari ngareukeupan bedil. Horeng bedil Ramdan jeung pestol Toha, disumputkeun di imah Undang, memeh ngaruseup ka Citarum teh. Lain bedil otomatis cara ayeuna, tapi karaben sesa Jepang.
Poe Kemis, di markas BBRI, tembong aya kasibukan, rupa-rupa laku para pajuang.Aya nu meresihan bedil, nu boga bedil mah. Aya nu ngasah pedang. Aya nu meulitkeun lamak beureum dina puhu bamburuncing. Toha jeung sababaraha urang komandan regu,keur baradami dina meja. Jam sawelas kakara rapat bubar. Karasa ku anggota pasukan,aya nu aneh. Pangpangna sikep Toha nu beda ti sasari. Najan lain jalma sombong, tapi irit ngomong. Najan pasemon mah tara robah, ambek ge Toha mah tara kaciri, da teu weleh imut. Harita mah teu kitu, bet wani ngaheureuyan anak buah, malah make jeung menta udud sagala. Pan tara,biasana mah. Da Toha nu sok ngabagi ududeun. Tempo dahar, Toha teu dahar di kamar nu aya di markas, tapi bareng sarila, ngariung, malah wani menta sambel sagala ka Tatang. Beres dalahar, bari ngadagoan waktu lohor, Toha baceo, ngadongengkeun kaayaan kulawargana nu diungsikeun ka Garut.Malah cenah, resep nempo Si Amoy, geulis, anak Si Asiong, tukang potret. Ger saleuseurian. Ah heureuy we poe eta mah, Toha teh. Komo digoongan ku Ramdan nu memang geus nyarahoeun sok heureuy. Atuh beuki ager-ageran, saleuseurian. Si Uso mah make jeung ngengklak, ngigel, dikaleprokan ku baturna, bari tarembang lagu perjuangan:
Cooolenak, kueh dangdeur digulaan,
awas bom batok, awas bom batok,
rebu-rebu budak montok,
leumpangna dicentok-centok,
sieun nincak taikotok,
hallow hallow Bandung,
ibukota periyangan,
hallow hallow Bandung,
kota kenang-kenangan
sudah lama beta tidak berjumpa dengan kau
sekarang telah menjadi lautan api
mari bung rebut kembali,
cooolenak…prok prok prok..
Oh beginilah nasibnya soldadu
Diosol-osol dan diadu-adu
Tapi biar tidak apa asal untuk Indonesia
Pasukan Siliwangi
Saeutik ge mahi….prok prok prok
Tapi taya saurang anggota laskar BBRI nu wani nanyakeun, naon sababna sikep Toha kitu. Aratoh we, da memang pada harayang gaul deukeut jeung Toha mah.
Kira tabuh lima sore, Toha ngayakeun briefing(mere instruksi jeung informasi penting), jeung kabeh komandan regu. Tuluy, ngajelaskeun rencana strategi partahanan, pikeun nyanghareupan serangan musuh, dina isuk subuh.
“Jadi, peuting ieu sarerea kudu sare, kajaba nu tugas jaga. Jam 3 janari, kudu nempatkeun diri dina pos sewang-sewangan, nu engke ditangtukeun ku komandan regu.Merdeka!” Ceuk Toha nutup intruksina, bari ngacungkeun leungeun nu dipeureupkeun. Nu dijawab ku sarerea dina sumanget nu ngagedur,”Merdeka!” cenah. Bubar weh.
Tengah peuting, basa kabeh angota laskar, sarare, Toha jeung Ramdan, katut reguna, aya 10 jalma kaasup Undang, rerencepan, ngalolos ti markas, mapay susukan, motong jalan ka pasawahan, kabeneran poek bulan. Unggal aya kingkilaban, maranehna gancang caringogo,nyumput handapeun tangkal Cau, Hiris, atawa Kihujan. Lebah sasak beusi Dayeuhkolot, meuntas jalan, tuluy tuturubun ka sisi Citarum. Toha ngingkig tiheula. Kira 100 meter, dituturkeun ku Ramdan jeung regu na.Leumpang ngeteyep bari mopoek, teu kadenge sora sakecet. Iwal ti sora angin jeung cai nu ngagulidag. Nepi ka tempat nu geus dicirian dina gambar, di imah Undang tea, pasukan ngarandeg. Ramdan masang steling. Anak buahna ditempatkeun duaan-duaan. Aya nu dina gawir, sisi cai, handapeun Kirinyuh, jeung sajabana. Instruksi teumeunang udud.Sabab buricak seuneu bisi katangen ku musuh
Sajongjongan jempe taya sora jalma kadenge, nu carindekul nyarumput, dibulen ku simpena peuting. Barang kadenge aya sora manuk Sit Uncuing, kode ti Toha ka Ramdan, harita Ramdan mere kode ku sora manuk Tikukur. Hartina nu aya dina gawir, kudu mimiti nembak, ka munara lampu sorot. Ngadenge tembakan sakali, jol bray wae lampu sorot teh caang ditutukeun ku berebetna sora miltaliur. Gorowok saurang anak buah Ramdan ngagoak, katembak lebah dadana, jungkel gejebur ragrag ka Citarum. Sabot keur ragot silih tembak, Toha ngojay nyerong, meuntas Citarum, tuluy asup kana hong cai, nu gedena sagede beuteung munding.Perhitungan Toha teu salah, tungtung hong teh nyambung ka kamar mandi, Walanda di jero markas.Najan bari barau, tur hese beleke, ahirna Toha bisa, asup ka kamar mandi. Ti dinya, neangan rohang paneundeunan bom.Nu cenah handapeun taneuh. Teu burung kapanggih. Barang Toha ngadeukeutan panto beusina, kadenge ngedepruk sora sapatu nu jaga. Taya panyumputan, kapaksa asup kana dreum wadah runtah. Ana gajlok teh tina jero dreum aya nu luncat kaluar, teu wudu Toha ngagebeg. Horeng ucing. Ngadenge turub dreum ngagulupruk, tentara Walanda nu ngontrol, nyampeurkeun. Kadenge sora ucing uang-eong. Tentara Walanda teh, teu tulus nyampeurkeun, ukur ngomong “ Ow..” geus weh, manehna balik deui. Sabot kitu di luar nu bertempur teu saimbang ragot keneh.Ramdan katembak. Manehna sempet keneh, nyoehkeun bajuna nu bodas kolot. Tuluy nulis ku getih. Sok dibikeun ka Undang, sina dianteurkeun ka lanceukna. Undang geus narima baju pinuh getih, ngabelecet, lumpat, tapi teu burung manehna ge katembak, nepi ka leungeunna sabeulah semplak. Sadatangna ka Ciheulang, cenah Undang kapidara. Tapi baju nu aya aksara getih Ramdan mah, teu burung nepi ka lanceuk Ramdan. Beres mikeun baju, tea, Undang ngagolepak, gugur.
Sanggeus tentara Walanda nu ngontrol ngaleos, Toha gura-giru bari tartib, nyampeurkeun deui panto paneundeunan bom. Harita ti jero aya saurang tentara Walanda nu rek bijil. Teu antaparah deui, gabrug ku Toha dirontok, ger galungan. Kabeneran najan
Walanda teh jangkung gede, ku Toha bisa dihompet, dipiting. Sret nyabut pestol, peletok sirah Walanda teh ditakol ku gagang pestol, kulahek, rumpuyuk we kapaehan. Geuwat Toha ngodokan saku tantara Walanda, neangan konci. Geus beunang, bray panto dibuka. Trek dikonci ti jero. Barang bus ge kareret, di jero gudang teh, bom ngajajar neundeuna ditumpuk, lobana teu kaitung. Kacaangan ku lampu listrik nu teu pati mabra. Toha ngahuleng, terus ngangkat dua leungeunna, ngadu’a,ka Mahasuci, menta dihampura ka indung, ahirna satengah ngajorowok, nitah neruskeun perjuangan ka babaturanana. Tah basa Toha keur ngadu’a di jero gudang bom, tentara Walanda nu tadi kapaehan teh, inget, hudang, ngadenge di jero aya sora kawas nu keur ngadu’a, manehna ngagebrug-gebrug panto rek muka. Tapi pageuh. Belenyeng we manehna lumpat rek lapor ka komandanna. Tapi teu kaburu. Sabab Toha nyabut pin (konci) granat, terus dibaledogkeun kana tumpukan bom.Geleger..sora bom bitu handaruan, malah eundeur-handaruan geleger sorana kadenge nepi ka Patengang. Eta kajadian dina malem Jumaah. Gedongpeteng teh salin jinis jadi talaga, sabab Citarum asup, kana legok urut bituna bom. Atuh lapur, Walanda teh teu tulus ngancurkeun Bandung Kidul, sabab kabeh parabot perang senjata jeung amunisi, malah puluhan tentara Walanda nu aya di dinya, ancur. Kasawang kuma rajetna awak Mohamad Toha. Boa jadi cai. Matak dina tugu nu bareto mah diadegkeun di tengah talaga(ayeuna mah geus disaeuran, sawareh dijieun lahan kantor jeung markas Kujang seksi Zeni Tempur,( Zipur). Aya tulisan: Di sini Toha dan kawan-kawan beristirahat. Aya deui patung Toha, nu diadegkeun,dina lahan nu ayeuna dipake terminal Dayeuhkolot. Hanjakal teu dipiara. Sakuriling patung loba runtah. Kitu tah Jang lalakon Pahlawan Toha mah, “Ceuk Si Abah Didi. “Teuing da paroho deui,”Cenah.
Najan ayeuna Pahlawan Toha meh taya nu ngajenan, malah aya nu nyebut , sagala. Tapi Abah mah tetep reueus, jeung hormat ka anjeuna. Da Pahlawan Toha mah, pakokolot supa atuh jeung abah, kolot anjeuna beda 3 taunan.”Pokna.”Atuda ku hebat-hebatna bitu eta gedongpeteng, mobil jip jeung tankwaja Walanda nu aya di jalan ge, caroplok ban na teh.Lini na karasa inggeung nepi ka Cicalengka.” Ceuk Bah Didi mungkas wangkonganana.Ngagambarkeun yen Moh.Toha Pahlawan nu gede wawanen.
Karek inget, jadieu na keun aya seniman moyan nu ngarang lagu mieling Moh. Toha,Duka Kang Wahyu Wibisana, Nano S. atawa Deddy Windyagiri, poho. Mun teu salah rumpakana kieu:
Getih suci nyiram bumi
Tulang setra mulang lemah
Babakti nyungkem Pertiwi
Cikal bugang putra bangsa
Reff;
Nyatana Pahlawan Toha
Pahlawan Bandung Selatan
Patriot ti Dayeuhkolot
Tugu diwangun ngajadi cirri
Tarate nu mangkak ligar di empang
Jadi ciri gugurna pahlawan Toha.
(Diropea ku Asid. tina hasil wawancara jeung palaku sajarah (lanceuk Moh. Ramdan) Lurah Hormat, di Ciparay, tgl. 19 Nopember 1983, dina raraga panalungtikan Sundanologi).
www.salaka.net
This about Us Clik here : PENTING …!
Google+ Followers
PENGUNJUNG YANG TERCINTA
Popular Posts
-
Dihandap ieu aya sababara hiji artikel nu nganggo bahasa sunda, ieu artikel aya nu dicandak dina artikel sejen sapertos dina majalah-majalah...
-
“ Ma …. Aku Hamil …… “ Seorang Gadis yang belum genap berusia 17 tahun, terkenal dengan kecantikan dan kepintarannya, bahkan terbilang gad...
-
Untuk Percetakan Bon,Faktur atau Kwitansi dapat kami tawarkan beberapa Jenis dan Ukuran Kertas dengan Harga yang berpariatif sehingga dapat ...
Blog seru lainnya.
-
So if I want to close some blogs, I have just to send you some emails about them, fine... - Blogger Buzz: A quick note about music blog removals5 years ago
-
Information of Development of Indonesia's Population - In 2000 the number of Indonesia’s population was 203,456,005. If we compare it with data of cencus in 1990, the number of Indonesia’s population was 179,3...4 years ago
-
KDRI PINDAH KE KDRI.WEB.ID - KDRI Pindah Rumah!!! Silahkan ke http://kdri.web.id KDRI Pindah Rumah!!! Silahkan ke http://kdri.web.id KDRI Pindah Rumah!!! Silahkan ke http://kdri.web.id...3 years ago
-
Jangan ditelen ya tapi. - *Cewek #1: *"Mau es krim yang mana?" *Cewek #2: *(Sibuk dengan hape) "Itu tuh, yang pake baju putih." *Restoran Cepat Saji di Jakarta, didengar oleh temanny...1 year ago
-
Membuat Read More Otomatis pada Widget Recent Posts - Memasang Manual Readmore Otomatis dan Gambar Preview Widget Artikel Terkait [image: readmore otomatis recent post blogger.] Kesulitan mendapatkan widget *ar...7 months ago
-
First Magazine: Catherine Bell’s Mismatched Shoulders - Drop 11 pounds in 7 days simply by having your shoulder amputated! Or… whatever happened to poor Catherine Bell here. Thanks to Brenda for snapping a pic...3 hours ago
-
Terima Kasih Kebun Hikmah - Assallamuallaikum sahabat, Para Pencari Tuhan dan sahabat pengunjung setia kebun hikmah Senja ini saya pamit dari blog yang telah membesarkan saya ini, blo...9 months ago
-
Duri dalam Cinta.. - Seperti ada lubang didalam hatiku, dan rasanya sangat sakit..!!! setiap malam aku menjerit dan bermimpi buruk. Seperti ada yang menyayat seluruh tubuhku, ...3 years ago
-
Belanja baju lebaran via online? mengapa tidak - *Baju baru, alhamdulillah, buat dipakai di hari rayaTak punya pun tak apa-apa, masih ada jemuran tetangga.* Itulah sepenggal lirik lagu plesetan Baju leba...9 months ago
-
Cinta - Kucing yang begitu setia terhadap pasangannya, ketika sang kekasih mati tertabrak sebuah mobil ia mencoba memberikan napas buatan dan degupan jantung yang ...4 years ago
-
Ini Alasan Haramnya Merayakan Ulang Tahun / HBD bagi yang merasa Muslim. - Ingin rasanya selalu menunjukkan rasa sayang kita kepada orang-orang yang kita Cintai, selalu mengingatnya di setiap tahun, yang bahkan seharusnya di set...1 year ago
-
Jasa Membuat Website Toko Online Murah - tokokilat.net akan membantu Anda untuk membuat sebuah website toko online dengan cara yang mudah, murah, dan indah serta dalam waktu yang relatif cepat. De...1 year ago
-
Land on Comet! Rosetta antara Keberhasilan dan Ancaman Komet - LAND ON COMET! Umat manusia kini membuat sejarah kembali. Salah satu impian manusia seperti dalam film "Armageddon" ala Bruce Willis telah tercapai. Manusia ...3 months ago

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Témpé
Témpé téh mangrupakeun kadaharan anu dijieun tina ferméntasi siki kedelé jeung sababaraha bahan séjénna anu ngagunakeun rupa-rupa kapang Rhizopus, saperti Rhizopus oligosporus, Rh. oryzae, Rh. stolonifer (kapang roti), atawa Rh. arrhizus. Ferméntasi ieu sacara umum kawentarna nya éta "ragi témpé".[1][2]
Sacara umum, témpé téh warnana bodas kusabab ayana miselia kapang anu ngaraketkeun siki-siki kedelé sangkan padet.[3]Leungitna bagian-bagian tina kedelé dina ferméntasi ngabalukarkeun Témpé ngabogaan bau jeung rasa anu has.[3] Témpé henteu ukur jadi kadaharan rahayat Indonesia wungkul tapi geus mahabu ka sawatara dunya.[4] Kusabab Témpé téh jadi karesep jalma-jalma anu vegetarian (daharna sayur-sayuran wungkul) di Nagara deungeun saperti di Amerika serikat, Jepang jeung Jerman.[4]
Daptar eusi
Cara nyieun témpé[édit | sunting sumber]
Aya sababaraha cara pikeun nyieun témpé.[1][2] Sacara umum nyieun témpé kawincik dina sababaraha tahapan nya éta ngulub, mesék, ngeueuman, ngahaseumkeun, pencucian, inokulasi, ragi, mungkus jeung ferméntasi.[5] Dina tahap mimiti nyieun témpé, siki kedelé dikulub.[5] Tahap ngulub ieu miboga fungsi salaku prosés hidrasi, nya éta supaya siki kedelé nyerep cai saloba-lobana.[5] Ngulub ogé dimaksudkan pikeun ngahipukeun siki kedelé sangkan engkéna bisa nyerep asam dina tahap ngeueuman.[5] Kulit siki kedelé dipesék dina tahap mesék supaya miselium fungi bisa nyerep kana siki kedelé salila prosés ferméntasi.[3] Mesék bisa dilakukeun ku leungeun, ditincakan ku suku, atawa maké pakakas keur mesék.[5] Sanggeus dipesék, siki kedelé dikeueum.[5] Tujuan tahap ngeueum nya éta pikeun hidrasi siki kedelé jeung ngantep ayana fermentasi asam laktat sacara alami supaya meunang keasaman anu dibutuhkan pikeun numuwuhkeun fungi.[5] Fermentasi asam laktat katara dina munculna bau haseum jeung budah dina cai keueuman balukar tina Baktéri ''Lactobacillus''.[5] Lamun mekarna baktéri asam laktat henteu maksimeum (misalna di nagara-nagara subtropis) [6], asam perlu ditambahkeun kana cai keueuman.[5] Ferméntasi asam laktat jeung ngahaseumkeun ieu bisa ogé mangpaat pikeun ngaronjatkeun angka gizi jeung ngaleungitkeun baktéri-baktéri anu ngandung racun.[5]
Prosés dina ngumbah anu pamungkas dilakukeun pikeun ngaleungitkeun kokotor anu bisa waé dijieun ku baktéri asam laktat atawa supaya siki kedelé henteu haseum teuing. Baktéri jeung kokotor bisa ngahalangan kana mekarna fungi.[5]
Inokulasi dilakukeun ku nambahkeun inokulum, nya éta ragi témpé atawa laru. Inokulum bisa mangrupa kapang anu mekar jeung digaringkeun dina daun waru atawa daun jati (disebut usar; digunakeun sacara tradisional), spora kapang témpé dina medium tipung (tarigu, béas, atawa tapioka; loba dijual di pasar), atawa kultur R. oligosporus murni (umum digunakan oleh pembuat tempe di luar Indonesia).[6] Inokulasi bisa dilakukeun ku dua cara, nya éta (1) nyebarkeun inokulum dina kacang kedelé anu enggeus tiis jeung digarngkeun, tuluy dicampur rata saméméh dibungkusan; atawa (2) inokulum bisa dicampurkeun langsung dina waktu ngeueum, diantep sakeudeung satuluyna digaringkeun.[5]
Sejarah dan perkembangan[édit | sunting sumber]
Asal-muasal[édit | sunting sumber]
Henteu kawas kadaharan tina kedelé tradisional liana anu biasana asalna ti Cina atau Jepang, témpé asalna ti Indonesia.[4] acan jéntré iraha dijieuna témpé mimitina. Ngan, kadaharan tradisonal geus kakoncara mang abad-abad lilana, utamana dina kabudayaan Jawa, khususna Yogyakarta jeung Surakarta. Dina bab 3 jeung bab 12 manuskrip Serat Centhini jeung séting Jawa abad ke-16 (Serat Centhini ditulis dina abad ka-19) enggeus kapanggih ngaran "témpé" téh, misana ku nyebutan ngaran kadaharan jaé santen témpé (sarupaning pasakan témpé dicampur ku santen) jeung kadhélé témpé sarundéngan. Hal ieu jeung catetan sajarah anu aya laina ngébréhkeun yén dina mimitina témpé diproduksi tina kedelé hideung, asalna tina masarakat pasisian tradisional Jawa dimekarkeun di daérah Kesultanan Mataram, Jawa Tengah, jeung kakoncara saacan abad ka-16.[3]
Kecap "témpé" asalna tina bahasa Jawa Kuno. Dina jaman Jawa Kuno aya kadaharan warnana bodas dijieun tina tipung tarigu anu disebut tumpi. Témpé seger anu warnana bodas katempona ngabogaan Tumpi ogé.[7]
Kecap "témpé" asalna tina bahasa Jawa Kuno. Dina jaman Jawa Kuno aya kadaharan warnana bodas dijieun tina tipung tarigu anu disebut tumpi. Témpé seger anu warnana bodas katempona ngabogaan Tumpi ogé.[7]
Salian ti éta ceuk sumber liana yén témpé teh geus aya ti taun 1875 dina kamus bahasa Jawa-Belanda.[8] Sumber liana ngébréhkeun yén nyieun témpé dimimitian ti jaman Tanam Paksa di Jawa. Dina mangsa éta, masarakat Jawa kapaksa ngagunakeun hasil tatanén, saperti sampeu, boléd jeung kedelé, pikeun sumber kadaharan. Selian ti éta, aya ogé sawangan anu nyebutkeun yén témpé dikenalkeun mimiti ku urang-urang Tionghoa anu ngahasilkeun kadaharan sajenisna, nya éta koji1 kedelé anu diferméntasikan ngagunakeun kapang Aspergillus.[9] Satuluyna, téhnik nyieun témpé mekar ka sakumna nagara Indonesia, luyu jeung mekarna masarakat Jawa anu migrasi ka sakumna nagara Indonesia.[3]
Témpé di Indonesia[édit | sunting sumber]
Indonesia téh nagara produsén témpé panggedéna sadunya jeung jadi pasar kedelé panggedéna di Asia. Saloba 50% tina konsumsi kedelé Indonesia nya éta bentuk témpé,40% tahu, jeung 10% dina bentuk produk liana (saperti tauco, kécap, jrrd). Konsumsi témpé rata-rata per jalma per taun di Indonesia kiwari kira-kira 6,45 kg. [10]
Dina jaman masarakat Jepang di Indonesia, sakabéh tawanan perang anu dibéré dahar témpé moal kasorang ku kasakit diséntri jeung busung lapar.[10] Sajumlah panalungtikan anu medal dina taun 1940-an nepi ka 1960-an ogé nyindekeun yén loba tahanan Perang Dunia II bisa salamet kusabab témpé.[11] Numutkeun Onghokham, témpé anu euyeub ku protéin geus nyalametkeun kaséhatan penduduk Indonesia anu padet jeung panghasilana teu nyukupan .[12]
Ngan, ngaran 'témpé' pernah digunakeun di daérah perkotaan Jawa, utamana Jawa tengah, pikeun acuan dina hal anu kualitasna handap. Istilah saperti 'méntal témpé' atawa 'kelas témpé' digunakeun dina ngarendahkeun darajat anu saharti jeung murahna harga témpé.[13] Soekarno, Presiden Indonesia munggaran, mineng merhatikeun rahayat Indonesia ku cara, "Ulah jadi bangsa témpé." Kakara dina mangsa 1960-an témpé jadi kadaharan anu dipikaresep.[11]
Dina ahir 1960-an jeung mimiti 1970-an aya sababaraha parobahan dina nyieun témpé di Indonesia. [14] Plastik (polietilena) mimiti ngagantikeun daun cau pikeun mungkus témpé, ragi jeung tipung (diproduksi mimiti 1976 ku Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia jeung loba digunakeun ku Koperasi Produsén Témpé Tahu Indonesia, Kopti) mimiti ngagantikeun laru tradisional jeung kedelé impor mimiti ngagantikeun kedelé lokal. Produksi témpé ngaronjat jeung industrina dimodérnisasi dina taun 1980-an, sawaréh boga peran serta Kopti anu aya dina 11 Maret 1979 di Jakarta jeung taun 1983 geus ngabogaan anggota leuwih ti 28.000 produsén témpé jeung tahu.(diproduksi mulai 1976 oleh Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia dan banyak digunakan oleh Koperasi Produsen Tempe Tahu Indonesia, Kopti[3])
Standar téhis jang témpé geus ditetepkeun ku Standar Nasional Indonesia jeung diaku ti 9 Oktober 2009 SNI 3144:2009. Dina standar éta, témpé kedelé diartikeun salaku "produk hasil tina ferméntasi siki kedelé ngagunakeun kapang Rhizopus sp., ngabentuk padetan sarta warnana bodas rada ka abu-abuan has sakumaha témpé umumna".[15]
Témpé di Luar Indonesia[édit | sunting sumber]
Témpé mimiti asup ka masarakat Eropa ngaliwatan urang Belanda.[9] Dina taun 1895, Prinsen Geerlings (ahli kimia jeung mikrobiologi ti walanda) narékahan anu pang mimitina pikeun nalungtik témpé.[8] Ngaliwatan Belanda, témpé geus kakoncara di Eropa ti taun 1946.[9]Sawatara ti éta, témpé kawentar Amerika Serikat sanggeus mimiti dijieun di Amerika Serikat ti taun 1958 ku Yap Bwee Hwa, urang Indonesia anu ngalakukeun panalungtikan ilmiah ngeunaan témpé.[11] Di Jepang Témpé ditalungtik ti taun 1926 ngan kakara diproduksi sacara komersial kira-kra taun 1983.[16] Dina taun 1984 geus kacatet 18 perusahaan témpé Eropa, 53 di Amerika, jeung 8 di Jepang. 53 di Amerika, jeung 8 di Jepang.[16] Dina taun 1984 geus kacatet aya 18 perusahaan témpé di Eropa, 53 di Amerika, jeung 8 di Jepang. Di sababaraha nagara deungeun, saperti Republik Rakyat Cina, India, Taiwan, Sri Lanka, Kanada, Australia, Amerika Latin, jeung Afrika, témpé geus mimiti kakoncara di sababaraha kalangan masarakat.[17]
Catetan[édit | sunting sumber]
- ↑ a b Shurtleff, W.; Aoyagi, A. (1986), Tempeh production: a craft and technical manual (edisi ke-2nd), Lafayette: The Soyfoods Center, ISBN 0933332238
- ↑ a b Steinkraus, K. H. (Penyunting) (1996), Handbook of indigenous fermented foods (edisi ke-2nd), New York: Marcel Dekker, Inc., ISBN 0824793528
- ↑ a b c d e f Astuti, M. (1999) History of the Development of Tempe. Di dalam Agranoff, J., hlm. 2–13.
- ↑ a b c Huang, H. T. (2000). Science and Civilisation in China, Volume VI:5, hlm. 342, Cambridge: Cambridge University Press.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Hermana & Karmini, M. (1999) The Development of Tempe Technology. Di dalam Agranoff, J (editor dan penerjemah), The Complete Handbook of Tempe: The Unique Fermented Soyfood of Indonesia, hlm. 80–92. Singapura: The American Soybean Association.
- ↑ a b Steinkraus, K. H. (Penyunting) (1996), hlm. 18
- ↑ a b Syarief, R., dkk. (1999). Wacana Tempe Indonesia, hlm. 2, Surabaya: Universitas Katolik Widya Mandala.
- ↑ a b Shurtleff, W.; Aoyagi, A. (2001), The Book of Tempeh (edisi ke-2nd), Berkeley: Ten Speed Press, hlm. hlm. 146, ISBN 1580083358
- ↑ a b c {{Cite web | last = TopCultures | title = Tempeh History | url=http://www.tempeh.info/tempeh-history.php
- ↑ a b Astawan, M. (3 Juli 2003), "Tempe: Cegah Penuaan & Kanker Payudara..!", Kompas
- ↑ a b c Shurtleff, W. & A. Aoyagi (2001), hlm. 147 ({{|JLeP4E1dQUUC|lihat|147|POWs+Sukarno+Yap+Bwee+Hwa}})
- ↑ Onghokham, "Tempe: Sumbangan Jawa untuk Dunia", Kompas
- ↑ Kodiran (1999) Socio-Cultural Aspects of Tempe in Indonesia. Di dalam Agranoff, J., hlm. 16–19.
- ↑ Shurtleff, W. & A. Aoyagi (2001), hlm. 148 ({{|JLeP4E1dQUUC|lihat|148|1960s+1970s+changes+polyethylene+starters+imported+KOPTI}})
- ↑ "SNI 3144:2009. Tempe kedelai". Badan Standardisasi Nasional.
- ↑ a b Shurtleff, W. & A. Aoyagi (2001), hlm. 153
- ↑ Karyadi, D. (1999) The Development of Tempe Across Five Continents. Di dalam Agranoff, J., hlm. 21–25.


text:
Ganas Madu
Ganas madu, Danas madu nya éta salasahiji ganas anu mangrupa bungbuahan tropis jeung subtropis[1].Bungbuahan anu asalna ti nagara Brazil ieu téh bisa tumuwuh kalayan nyugemakeun di daérah tropis, utamana di sabudeureun daérah khatulistiwa[2]. Indonesia jadi nagara katilu anu ngaeksportir ganas sabada Filipina jeung Thailand. Jenis ieu téh jadi kaonjoyan ganas ti subang disebutna ganas "Si Madu"[3]. Sebutan éta asalna tina rasa ganasna sorangan anu kareueut pisan[3].Si Madu geus jadi trade mark atawa ciri has oleh-oleh ti daerah Subang[4]. Ganas si madu geus lila dipelak ku para patani di daerah Tambakan, Tambak mekar, Bunihayu, Jalancagak jeung Kumpay anu ngajadikeun Subang jadi kawéntar di Indonesia malah nepi ka dunya internasional ogé[4].Si madu mah beuratna kurang leuwih 1kg nepi ka 2,5kg[2]. Ganas si Madu jarang di kebon ganas kusabab ganas si madu lain rupa/ varietas ganas[5].Ganas si madu mangrupa segregasi atawa penyimpangan genetika ganas subang[5]. Biasana dina sakali panén ganas si maduna kurang ti dua puluh[5].Ganas mah panénna téh teu usum-usuman, jadi ganas si madu téh primadona teu ngan saukur di subang tapi jadi primadona nasional ogé[5]. Dina taun 1970-an, ganas anu dibudidayakeun di subang jang dikomersilkeun nya éta jenis ganas smooth cayenne jeung queen tapi nalika taun 1980-an, Subang museurkeun kana jenis smooth cayenne[5].
Kiwari, loba patani-patani anu asalna ti Kalimantan jeung Sumatera anu meuli ganas si Madu jang dipelak tur dibudidayakeun di kebon maranéhna[4]. Numutkeun Balai Penelitian Pertanian Bogor ganas asal Subang miboga loba vitamin kusabab dina ganasna loba caian[4]. Ganas si Madu gampang ditéangan kusabab di sapanjang jajalananeun ka Subang loba warung-warung anu ngajual si Madu, atawa bisa ogé langsung meuli ka patanina[4].Disagédéngeun boga potensi pasar anu hadé, ganas ogé boga rupa-rupa mangpaat[2]. Dina ganas aya rupa-rupa zat anu alus jang kaséhatan urang diantarana vitamin B, vitamin C, fosfor, kalium, magnesium, besi, natrium, kalium, dekstrosa, sukrosa, sarta enzim bromelain[2]. Lian ti éta ogé ganas bisa ngajauhkeun urang tina sababaraha kasakit kayaning jantung, beri – beri, stroke jeung réa-réa deui kasakit anu bisa disingkahan kulantaran ngadahar ganas[2]. Ganas kaasup kana bungbuahan anu babari ruksak atawa buruk kusabab loban kandungan air dina ganas anu dibalukarkeun ku ''mikroorganisme pembusuk'' , ku kituna cara ngungkulanana nya éta ganas dijieun kadaharan séjén kayaning dodol ganas, kiripik ganas, jeung réa-réa deui[6]. Di daérah subang kawéntar ku dodol ganasna anu rasana ngeunah tur seger Tapi anu dijadikeun dodol ganas atawa kiripik ganas téh lain Si madu da lamun si madu mah moal aya rasa haseum pasti ngeunah pisan bari hanjakalna hargana moal kaberik,moal aya untung kanu ngajual kulantaran harga si madu langkung awis batan ganas anu biasa.[5]
Ciri Ganas si Madu[édit | sunting sumber]
Ganas si Madu miboga ciri husus diantarana nya éta:
- Rasana kareueut[7]
- Teu buleud tapi lonyod[7]
- Warna dagingna konéng pias[7]
- Warna cangkangna biru kakonéng-konéngan[7].
Cara ngabudidayakeun Si Madu[édit | sunting sumber]
Ganas si Madu langka kapanggih kusabab éta mah penyimpangan tina genetika ganasna sorangan, tapi ayeuna aya tarékah pikeun ngabudidayakeun Si Madu, Léngkah-léngkahna nya éta:
- Léngkah mimiti taneuh disaeur kira-kira 20cm-30cm, tuluy diratakeun[7].
- Pupuk alami contona tai domba atawa sapi anu geus asak kurang leuwih 1000 karung nu gedéna 50 kg diawurkeun jang 1 héktar kebon, tapi saméméh diawurkeun pupuk kandang téh dicampur heula jeung kapur pertanian anu babandinganana 10:1[7].
- Tuluy, bibit anu umurna 6 bulan,jangkungna 40 cm dipelakeun dina liang anu geus disadiakeun[7].Pilih bibit anu hadé anu bisa dicirikeun ku warna daunna nu héjo [7]. Sangkan hasilna optimal usahakeun maké pola tanam ganda[7].
- Bibit dipelak kalawan jarak dina sajajarna 40 cm x 50 cm[7]. pikeun ngababarikeun ngurus jeung panén, jarak unggal baris ganas téh 1 m[7]. Jarak melak dijieun anggang sangkan persaingan nyerep unsur hara teu kajadian[7].
- Sanggeus tilu bulan, dipupuk deui ku Urea, TSP, jeung KCl[7]. Dosisna 20 gr-25 gr per tatangkalan maké babandingan 2:1:1[7]. Lamun maké pupuk NPK lengkep ganas si maduna bisa nepi ka 90%, tapi lamun teu maké KCl ngan ukur 20-30%[7].
- Dua bulan sabada mupuk mimiti, dibéré pupuk susulan anu jenis, dosis, jeung babandingana sarua jeung nu mimiti[7]. Nalika ganas geus umur 6-8 bulan,pembungaan dirempegkeun ku cara nyemprotkeun zat anu ngatur tumuwuhna anu eusina bahan aktif ethephon(2-chloroethylphosphonic acid)anu lobana 2 cc tuluy dicampurkeun jeung cai 1L[7]. unggal tatangkalan dibéré dosis 20-25 ml[7].
- Biasana 6-7 bulan sabada diétrélan ganas geus asak jeung geus bisa diala[7].
Buah ganas anu asak rasana kareueut nu miboga kadar air 40%-50% kalawan tingkat amisna 150-170 briks[7].
Khasiat Ganas Madu[édit | sunting sumber]
Ganas biasana dipercaya jadi bungbuahan anu ngajadikeun keputihan ka awéwé nu matak awéwé loba nu teu resep kana ganas, tapi numutkeun kana hasil panalungtikan mah dina jero ganas téh aya antioksidan jeung fitokimia anu miboga khasiat pikeun ngungkulan kokoloteun, ambéyen, kanker, jantung jeung ngaleungitkeun stres[8]. Salaku sumber antioksidan, ganas miboga kandungan vitamin C jeung vitamin A (retinol) anu masing-masing gedéna 24,0 miligram jeung 39 miligram dina 100 gram[8]. Vitamin-vitamin éta geus lila dipikawanoh salaku antioksidan anu mampuh ngajaga awak tina rupa-rupa panyakit kawas anu geus disebutkeun tadi[8]. Antioksidan éta mampuh ngahalangan oksidasi molekulel target anu bisa geureunkeun réaksi tuluy-tinuluy ngawangun radikal bébas dina awak urang anu dianggap provokator tina rupa-rupa panyakit[8]. Hasil panalungtikan ilmiah nètèlakeun yèn zat fenolik diantarana myricetin, quercitin, tyramine, jeung ferulic acid[8].Ganas mampu ngungkulan rèaksi radikal bèbas dina awak anu tungtungna nepi ka bisa ngaminimalisir panyakit kangker[8]. Hal anu sarupa dipigawè ku vitamin antioksidan-asam askorbat dan betakarotenoid anu bisa nganormalkeun membran sel lensa (panon) jeung ngajaga konsentrasi glutation tereduksi[8].Bromelin Anu sacara alami aya dina ganas bisa ngagancangkeun penyembuhan urut operasi sarta pembengkakan jeung teu ngareunah awak[8]. Jang anu boga panyakit ambeyen diusahakeun ngadahar ganas 4-5 kali sapoè kusabab bromelinna bisa ngeureunkeun pendarahan jeung serat anu aya dina ganasna bisa ngalancarkeun kabeuratan[8]. Nyinglarkeun stréss numutkeun Wen jeung Wrolstad ti Jurusan Ilmu dan Teknologi Pangan, Oregon State University (2002) ngalaporkeun sari ganas tèh ngawengku serotonin kira-kira 1,7 miligram-3,15 miligram/100 gram[8]. Serotonin lian ti nyingkahan kangker ogè bisa ngaleungitkeun stress kusabab sacara filogénétik nya èta neutrotransmitter primitif anu boga fungsi pikeun nyambungkeun kadaharan jeung otak[8].Supaya awak bisa kuat nyanghareupan stréss anu sering karandapan dina kahirupan urang boh di kantor atawa di kulawarga, urang kudu ngadahar serotonin dina awak[8].Lamun urang leuwih rajin ngadahar ganas, awak urang bisa leuwih awèt ngora jeung bisa nyinglarkeun tina panyakit anu teu aya pakuat-pakaitna jeung kokoloteun kayaning stréss, kangker jeung jantung koronér[8].
catetan[édit | sunting sumber]
- ↑ Definisi Nanas 17 September 2011
- ↑ a b c d e Inilah Kandungan Pada Nanas Simadu Subang
- ↑ a b Nanas Si Madu, Manis Tapi Sulit Ditemukan19 September 2011
- ↑ a b c d e [Teguh Meinanda, SUBANG Menuju Masa Depan]
- ↑ a b c d e f Manisnya Nanas Si Ma Hu2 Oktober 2011
- ↑ MEMBUAT DODOL NENAS SECARA SEDERHANA (ENAK, KENYAL DAN TAHAN TENGIK) 26 september 2011
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Nanas “Si Madu”, Manis Rasa dan Rezekinya2 Oktober
- ↑ a b c d e f g h i j k l m Manfaat Nanas3 Oktober 2011


text:
Yunani
Yunani, ogé kawanoh salaku Hellas jeung resmina Républik Yunani (Hellenic Republic) mangrupakeun hiji nagara di Éropa tenggara. Yunani tepung wates jeung Albania, Makédonia, jeung Bulgaria di kalér, jeung Turki di wétan. Laut Aegea aya di wétaneun daratan utama Yunani, Laut Ionia di kulon, jeung Laut Tengah di kidul.
Daptar eusi
Babagian administratif[édit | sunting sumber]
Ti réformasi Program Kallikratis dipakékeun dina 1 Januari 2011, Yunani diwangun ti tilu belas périféri dibagi kana 325 kotamadya. Aya ogé hiji daérah otonom, Gunung Athos (Basa Yunani: Agio Oros, "Gunung Suci").
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Réferénsi[édit | sunting sumber]
- ↑ "Demographics of Greece". European Union National Languages. Diakses pada 19 Désémber 2010.
- ↑ "Greece". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Diakses pada 16 April 2011.
- ↑ "Πίvakaς 7: Aλλoδaπoί katά uπnkoόtnta, φύλo kaι eπίπeδo ekπaίδeuσnς – Eύvoλo Eλλάδaς kaι Nouoί [Table 7: Foreigners by citizenship, gender and educational level -Whole of Greece and Prefectures]" (dalam bahasa Yunani). Biro Statistik Nasional Yunani. Diakses pada 16 April 2011.
- ↑ "Demography Report 2010". Eurostat Yearbook 2010. Eurostat. Diakses pada 16 April 2011.
- ↑ "Total Population". Eurostat. 1 Januari 2010. Diakses pada 8 Januari 2010.
- ↑ a b c "'Πίvakaς 1: Πpoσwpιvά aπoteλέσuata tou Mόvιuou Πλnθuσuoύ tnς Eλλάδoς'". National Statistical Service of Greece: Avakoίvwσn πpoσwpιvώv aπoteλeσuάtwv AπoYpaφής Πλnθuσuoύ 2011, 22 Iouλίou 2011.
- ↑ a b c d "Greece". International Monetary Fund. Diakses pada 26 April 2011.
- ↑ "Distribution of Family Income – Gini Index". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Diakses pada 9 Juli 2010.
- ↑ "Human Development Report 2010". United Nations. 26 Pébruari 2010. Diakses pada 5 Nopémber 2010.
Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]
- (en) Portal kaprésidénan Yunani
- (en) Loka resmi ngeunaan pariwisata
- (en) Jaringan Helenik
- (en) Atlas Yunani di Euratlas
Albania · Andorra · Arménia1 · Austria · Azerbaijan1 · Bélarus · Bélgia · Bosnia jeung Hérzégovina · Britania Raya (Inggris, Irlandia Kalér, Skotlandia, Wales) · Bulgaria · Céko · Dénmark · Éstonia · Finlandia · Géorgia1 · Hungaria · Irlandia · Islandia · Italia · Jérman · Kazakhstan2 · Kroasia · Latvia · Liechtenstéin · Lithuania · Luksemburg · Makédonia · Malta · Moldova · Monako · Monténégro · Norwégia · Perancis · Polandia · Portugal · Romania · Rusia2 · San Marino · Sérbia · Siprus1 · Slovakia · Slovénia · Spanyol · Suis · Swédia · Turki2 · Ukraina · Vatikan · Walanda · Yunani
Amérika Sarikat • Australia • Austria • Bélgia • Britania Raya • Céko • Cili • Dénmark • Éstonia • Finlandia • Hungaria • Irlandia • Islandia • Israél • Italia • Jepang • Jérman • Kanada • Koréa Kidul • Luksemburg • Méksiko • Norwégia • Perancis • Polandia • Portugal • Selandia Anyar • Slovakia • Slovénia • Spanyol • Suis • Swédia • Turki • Walanda • Yunani
Afrika Kidul · Afrika Tengah · Albania · Amérika Sarikat · Angola · Antigua jeung Barbuda · Arab Saudi · Argéntina · Arménia · Australia · Bahrain · Bangladésh · Barbados · Basisir Gading · Bélis · Bénin · Bolivia · Botswana · Brasil · Brunéi · Burkina Faso · Burundi · Chad · Chili · Cina · Djibouti · Dominika · Dominika, Rép. · Ékuador · Él Salvador · Fiji · Filipina · Gabon · Gambia · Géorgia · Ghana · Grénada · Guatémala · Guinéa · Guinéa-Bissau · Guyana · Haiti · Honduras · Hong Kong¹ · India · Indonésia · Islandia · Israél · Jamaika · Jepang · Kamboja · Kamérun · Kanada · Kénya · Kolombia · Kongo, RD · Kongo · Koréa Kidul · Kosta Rika · Kroasia · Kuba · Kirgistan · Kuwait · Lésotho · Liechtenstein · Madagaskar · Makau¹ · Makédonia · Maladéwa · Malawi · Malaysia · Mali · Maroko · Mauritania · Mauritius · Méksiko · Mesir · Moldova · Mongolia · Mozambik · Myanmar · Namibia · Nepal · Nikaragua · Nigér · Nigéria · Norwégia · Oman · Pakistan · Panama · Papua Nugini · Paraguay · Péru · Qatar · Rwanda · Saint Kitts jeung Névis · Saint Lucia · Saint Vincent jeung Grénadin · Selandia Anyar · Sénégal · Siérra Léone · Singapura · Kapuloan Solomon · Sri Lanka · Suis · Suriname · Swaziland · Wewengkon Béa Cukai Kapisah Taiwan, Penghu, Kinmen, jeung Matsu² · Tanjung Vérdé · Tanzania · Thailand · Togo · Tonga · Trinidad jeung Tobago · Tunisia · Turki · Uganda · Ukraina ·Uni Émirat Arab · Uni Éropa³ · Uruguay · Vénézuéla · Viétnam · Yordania · Zambia · Zimbabwé
- Wewengkon Administratif Husus Républik Rahayat Cina.
- Ngaran rancangan pikeun Républik Cina (Taiwan)
- 27 nagara anggota Uni Éropa ogé mangrupa anggota WTO jeung hak masing-masing: Austria, Bélgia, Bulgaria, Britania Raya, Céko, Dénmark, Éstonia, Finlandia, Jérman, Hungaria, Irlandia, Italia, Latvia, Lituania, Luksemburg, Malta, Perancis, Polandia, Portugal, Romania, Siprus, Slovakia, Slovénia, Spanyol, Swédia, Walanda jeung Antillen Walanda, jeung Yunani.


text:
Rancangan percobaan
Statistikawan nu ngamimitian mikirkeun metoda keur desain percobaan nyaeta Sir Ronald A. Fisher. Anjeunna ngajelaskeun kumaha tes hypothesis hiji wanoja ngabedakan mana nu mimiti diasupkeun kana cangkir antara susu jeung gula. Katempona siga hal nu sapele, cara anjeunna keur ngagambarkeun ide penting dina desain percobaan.
Desain percobaan diwangun dumasar kana analisis varian, kumpulan model nu varianna diobservasi dibagi-bagi kana sababaraha komponen, dumasar kana faktor nu beda saperti diestimasi jeung/atawa di tes.
Pangwangunan teori modél liniér nuturkeun sarta ngaleuwihan kasus nu ditalungktik samemehna. Kiwari, uraian teori nu leuwih jentre dina aljabar abstrak jeung kombinatorika.
Baca ogé ngarencanakeun panalungtikan statistik – survey sampling – variabel indepénden – variabel depénden


text:
Akselerasi
Dina fisika, akselerasi atawa percepetan nyaéta gedéna robahan (atawa derivasi laju, anu mangrupa véktor) kalawan diménsi panjang/waktu². Dina hijian SI nyaéta méter/detik².
Akselerasi dilambangkan ku a (aksara panghareupna dina kecap akselerasi). Akselerasi bisa boga harga positif sarta négatif. Lamun harga akselerasi positif, hal ieu némbongkeun yén laju barang anu ngalaman akselerasi positif ieu nambahan (digancangkeun). Sabalikna lamun harga akselerasi téh négatif, hal ieu némbongkeun yén laju barang ngurangan (dilaunkeun). Conto akselerasi positif nyaéta: gerak muragna buah tina tangkalna anu dipangaruhan ku gravitasi. Sedengkeun conto akselerasi négatif nyaéta: gerak mobil anu dierém.
Rumus[édit | sunting sumber]
Rumus rata-rata akselerasi dina hiji perioda waktu nyaéta
dimana
- mangrupakeun laju ahir
- mangrupakeun laju awal
- mangrupakeun waktu awal sarta mangrupakeun robahan waktu.
Rumus akselerasi instan (sakedapan) dina waktu nyaéta
Jadi akselerasi mangrupakeun derivasi (turunan) tina laju. Perlu dicatet yén pernyataan (Posisi ahir - Posisi awal) / (Jumlah waktu nu diperlukeun) mangrupakeun laju rata-rata, sarta wates mangsa interval waktu ngadeukeutan enol mangrupakeun laju sakiceup. Ku kituna, laju mangrupakeun derivasi kahiji tina posisi, sedengkeun akselerasi mangrupakeun derivasi kadua tina posisi.
Perlu dicatet ogé yén akselerasi rata-rata jeung akselerasi sakiceup dina hiji perioda waktu dipatula-patalikeun ngaliwatan téorema harga rata-rata pikeun integral:
Nempatkeun kabéhanana babarengan hartina:
dimana
- nyaéta akselerasi
- nyaéta laju
- nyaéta posisi
- nyaéta waktu
Patali jeung hukum gaya Newton, , akselerasi sarua jeung kabéh gaya nu nimpah kana hiji barang dibagi ku massa barang kasebut:
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
Tumbu ka luar[édit | sunting sumber]
- Acceleration and Free Fall - a chapter from an online textbook
- Trajectories and Radius, Velocity, Acceleration on Project PHYSNET (ERROR - PAGE MOVED)
- Science aid: Movement
- The physics classroom
- Science.dirbix: Acceleration
- Acceleration Calculator
- Motion Characteristics for Circular Motion
- Practical Guide to Accelerometers


text:
Buddha
Gautama Buddha dibabarkeun ku ngaran Siddhārtha Gautama (Sanskerta: Siddhattha Gotama; Pali: "turunan Gotama nu tujuanna katepikeun"), anjeunna salajengna jadi sang Buddha (dina hartian harfiah: jalma anu geus nepi ka Cahya nu Sampurna). Anjeunna ogé dipikawanoh salaku Shakyamuni ('urang bijak ti kaum Sakya') jeung salaku sang Tathagata. Siddhartha Gautama nya éta guru spiritual ti wilayah timur laut India nu ogé mangrupa nu ngadegkeun Agama Buddha.[1]
Déskripsi[édit | sunting sumber]
Anjeunna sacara umum dianggap ku pangagem Agama Buddha salaku Buddha Agung (Sammāsambuddha) di mangsa kiwari. Waktu babar jeung maotna teu pasti: sabagéan sajarahwan ti mimiti abad ka-20 nyawang kahirupanna antara taun 563 SM nepi ka 483 SM; anyar ayeuna, di hiji simposium sabagéan ti ahli jeung ilmuwan nu ngajelaskeun pamadeganna nyawang ti 20 taun antara 400 SM keur waktu maotna, sedengkeun nu séjén nyoko kana tanggal nu leuwih awal atawa sanggeusna.[2]
Siddhartha Gautama mangrupa figure utama dina ajaran agama Buddha, katerangan ngeunaan kahirupanna, khotbahna, jeung aturan kaagamaanna nu dipercaya ku pangagem agama Buddha diwengku sanggeus maotna jeung dihapalkeun ku pangagemn. Sababaraha kumpulan kalengkepan pangajaran Siddhartha Gautama dibéré sacara lisan, jeung bentuk tulisan nalika munggaran dilakukeun 400 taun salajengna. Pelajar-pelajar ti nagara Barat leuwih nyoko ka narima biografi sang Buddha nu ngajelaskeun naskah Agama Buddha salaku catetan sajarah.[3]
Catetan[édit | sunting sumber]
- ↑ (en) The Buddha
- ↑ (en) The Dating of the Historical Buddha: A Review Article
- ↑ (en) [Lopez (1995). Buddhism in Practice. Princeton University Press. pp. 16.


text: 1Paulus jeung Silas kebat lumaku deui, — liwat kota Amipolis jeung Apolonia — jol bae, di kota Tesalonika. Di dinya oge, aya tempat ibadah urang Yahudi. 2Sakumaha kabiasaan, Paulus asup ka eta tempat. Meunang tilu Sabat, anjeunna, noron medarkeun mesek bagian-bagian Kitab Suci ka urang Yahudi. 3Ditetek dieceskeun ka maranehna, yen Al Masih teh geus kuduna nyorang kasangsaraan sarta geus kuduna gugah deui tina pupusna. Satuluyna, cek anjeunna, “Tah eta Al Masih teh, Isa tea, anu ayeuna diuarkeun ku simkuring ka aranjeun.” 4Aya sawatara urang anu terus percaya kalawan yakin, tuluy maranehna marilu, ngahiji, ka Paulus jeung Silas. Ti urang Yunani oge, loba pisan anu sarieun ku Allah; kitu deui, ti wanita-wanita anu terkemuka, jumblahna lain saeutik. 5Orokaya, urang-urang Yahudi anu sejenna, jadi dararengki. Ger, maranehna nyieun huru-hara, nya eta ngaributkeun kaayaan kota; maranehna teh, dibantuan ku jelema-jelema anu teu araruni ti pasar. Tuluy maranehna ngambreg ka imah Yason, nya pikeun nyered Paulus jeung Silas ka pangadilan rayat. 6Tapi anu dimaksudna teu kasampak; tungtungna mah, anu digusur teh, Yason jeung sababaraha deui dulur-dulur saiman anu kaparengan aya di darinya. Tuluy maranehna diserenkeun ka para pangagung kota. Anu ngarusuhkeun teh tingcorowok, pokna, “Jelema-jelema tukang ngacowkeun sakuliah jagat teh, ayeuna geus jol ka urang, 7diampihan ku ki Yason! Kalakuanana ngalanggar aturan-aturan prabu kalawan nyebut-nyebut, aya deui raja anu ngaranna Isa.” 8Barang aya ribut kitu, para gegeden katut rayatna jadi geunjleung. 9Tapi Yason sabatur-batur teh, dibebaskeun deui bae. Sabab manehna, mere jaminan. 10Peutingna, Paulus jeung Silas, ku dulur-dulur teh dijurungkeun ka Berea. Di Berea, anu dijugjug ku aranjeunna teh, nya tempat ibadah urang Yahudi oge. 11Urang Yahudi di dinya mah, leuwih balageur ti batan anu di Tesalonika. Nya lian ti daraek tur ariklas narima pangandika Allah, maranehna oge, terus ngarulik Kitab Suci pikeun dicocogkeun jeung anu geus diterangkeun tea. 12Teu wudu loba anu terus jeung percayana, malah ti kaom wanita terkemuka jeung kaom bapa ti urang Yunani oge aya. 13Barang urang Yahudi di Tesalonika nyarahoeun, yen di Berea oge Paulus teh ngawawarkeun pangandika Allah; geuwat bae, jelema-jelema eta teh, maruru ka Berea ngadon ngahasud ka urang dinya, ngageumpeurkeun hatena. 14Tuluy Paulus, ku dulur-dulur teh, geuwat diiangkeun ka daerah basisir; ari Silas jeung Timoteus mah, angger di Berea keneh. 15Ku maranehna, Paulus teh dianteur nepi ka kota Atena; geus kitu, anu ngalanteurna, marulang deui bari mawa pesen ti Paulus yen Silas jeung Timoteus kudu buru-buru nyarusul. 16Sabot di Atena, ngadago-dago Silas jeung Timoteus, Paulus teh pohara ngarasa ngerikna. Lantaran eta kota, pinuh ku arca brahala. 17Ku sabab eta, urang Yahudi jeung jelema-jelema anu palercaya ka Allah ku anjeunna diajak tukeur pikiran di tempat ibadahna; kitu deui jeung saha bae anu pareng papanggih di pasar saban poe. 18Malah anjeunna mah, sual jawabna teh, sok jeung ahli-ahli pikir ti golongan Epikorus jeung Stoa. Aya anu ngomong kieu, “Rek dagang carita naon eta tukang ngobrol teh?” Aya oge anu kieu ngomongna, “Kawasna bae manehna teh mawa agama dewa anyar.” Kituna teh, lantaran anjeunna nepikeun Injil anu medar hal Al Masih katut hal gugahna deui tina pupus-Na. 19Geus kitu, anjeunna diajak ka sidang anu disebut “Sidang Areopagus.” Kieu cek maranehna, “Meunang simkuring terang, eta agama anyar anu ditepikeun ku anjeun teh agama naon? 20Kakupingna teh asa araraneh-araraneh pisan, estu matak panasaran, naon pimaksudeunana?” 21Adat urang Atena, — kitu deui adat bangsa-bangsa asing anu ngaradon ngamukim di dinya — maranehna tara pisan ngamonyah-monyah waktu pikeun urusan ieu atawa urusan itu, iwal keur medarkeun atawa ngabandungan hal anu anyar karasana. 22Jung, Paulus nangtung di Areopagus, tuluy biantara; saurna, “Para saderek urang Atena, katembong ku simkuring para saderek teh dina sagala hal estu pohara aribadahna ka dewa-dewa. 23Buktosna, waktu simkuring jalan-jalan di ieu kota, ningal barang-barang pupujan aranjeun; malah bet bae, ningal hiji mezbah tempat sasajen make tulisan anu unina: ‘Kahaturkeun ka Allah anu acan dikenal.’ Tah anu ku simkuring dicarioskeun ka aranjeun teh, eta; nya anu ku aranjeun dipunjung bari teu wawuh tea. 24Allah teh, nya eta anu parantos ngajadikeun ieu bumi katut sagala eusina. Anjeunna teh Gustining langit jeung bumi, linggih-Na sanes di jero kuil-kuil bubuatan leungeun manusa. 25Tur Anjeunna ge, henteu butuh ku nu diasong-asongkeun ku leungeun manusa kawas nu aya kakurang. Sabab Anjeunna pisan malah anu maparin hirup, maparin napas, katut naon bae pangabutuh jalma sakumna. 26Tina asal jalma saurang, Anjeunna parantos ngajadikeun umat manusa saalam dunya. Jaradi bangsa itu sarta bangsa ieu. Anjeunna anu nangtoskeun pamusiman pikeun kaperluan umat manusa teh; kitu deui, Anjeunna oge anu maparin wates tempat padumukanana. 27Pangersana supaya maranehna teh daraek nyukcruk maluruh salira-Na, malahmandar Anjeunna ku maranehna bisa karagap sarta bisa kapanggih; da saenyana mah, ieuh, Anjeunna teh henteu tebih ti urang masing-masing. 28Sabab urang hirup, kumelip, sarta kumelendang teh nya di jero aub-aub kakawasaan Anjeunna; eta teh, cocog sareng anu dicarioskeun ku bujangga-bujangga aranjeun. Urang teh, sadayana oge, asal turunan Allah keneh. 29Ku margi, urang teh asal ti turunan Allah; poma, ulah garaduh pikiran yen sipat kaayaan ilahi teh sami sareng sipat emas, perak, atanapi batu. Sabab eta mah, ukur hasil tina cipta seni sareng kaahlian manusa. 30Jaman bihari nu tuna harti, ku Allah geus teu diemut-emut deui. Kiwari, Anjeunna ngembarkeun ka umat manusa, yen nu di mana nu di mendi sadaya kedah tarobat. 31Lantaran Anjeunna teh parantos ngadegkeun hiji poe, anu baris dianggo nerapkeun pangadilan anu saadil-adilna ka ieu dunya tur dijalankeunana ku hiji Hakim anu parantos dipastikeun ti anggalna keneh. Anu baris jadi Hakimna oge, ku Anjeunna parantos dibuktikeun ka umat manusa; nya ku jalan ngagugahkeun deui eta Hakim ti alam anu maraot.” 32Barang maranehna ngadarenge hal hudangna anu maraot; seug bae, aya anu ngeyehkeun, malah aya anu pok pisan kieu, “Euh, sual anu kitu, saena mah carioskeun engke deui bae.” 33Geus kitu mah, Paulus, terus bae kaluar tina sidang. 34Tapi aya oge anu narima jeung palercaya kana pangajaranana. Terus maranehna ngahiji jeung anjeunna, nya eta aya lalaki sababaraha urang. Malah salah saurangna mah, nya eta anggota majelis Areopagus pisan, ngaran Dionisius; lian ti eta, aya deui awewe, saurang, ngaran Damaris jeung sababaraha urang deui anu harita bareng araya di dinya.


text:
Kacapian
Kacapian mangrupa wangun kasenian nu ngagunakeun kacapi salaku waditra utama. [1] Di Majaléngka aya sababaraha ragam wangun seni kacapian, diantarana Kacapi Suling, Kacapi Celempungan, Kacapi Jenaka Sunda, Kacapi Pantun, jeung Kacapi Kolaborasi [1]
Ragam Kacapian[édit | sunting sumber]
1. Kacapi Suling
Kacapi suling mangrupa wangun kasenian nu dibarengan ku waditra suling. [1] Fungsi kacapi jeung suling dina kasenian ieu nya éta salaku pangiring tembang jeung kawih. Kacapi suling nu aya di Majaléngka diantarana Kacapi tembang jeung Kacapi Kawih. [1]
- Kacapi Tembang
Dina kasenian ieu aya dua kacapi salaku pangiring, nya éta kacapi indung jeung kacapi rincik. [1] Kacapi indung biasana disebut kacapi parahu ku lantaran wangunna kawas parahu. [1] Jumlah kacapi indung aya 18 nu dijieun tina kuningan. Suling nu dipaké dina tembang sunda nya éta suling nu liangna aya genep, fungsina pikeun ngahasilkeun sababaraha laras, saperti pelog, madenda (sorog), jeung salendro. [1] Nalika dina pintonana, Kacapi indung dilengkepan ku Flute saperti waditra nu panjang jiga Rebab. [2] Salian salaku waditra, kacapi indug dipaké pikeun marengan acara Ngaras, siraman jeung Ngeuyeuk Seureuh dina acara nikahan, jeung acara-acara lianna. [2]
Pamaén kacapi tembang sunda diantarana saurang pamaén kacapi indung, saurang pamaén kacapi rincik, saurang pamaén suling, jeung juru mamaos boh lalaki boh awéwé. [1] Tembang nu dipaké dina tembang sunda aya opat golongan lagu, diantarana Rarancagan, Papantunan, Dedegungan, jeung Jejemplangan. [1] Kaopat golongan lagu ieu kaasup kana sekar irama merdika nya éta lagu nu teu kaikét ku birama. [1] Pikeun ngalengkepan tembang irama merdika, biasana make lagu tambahan nya éta kawih. [1]
Para pamaén kacapi tembang sunda biasana maraké raksukan taqwa nu sarua warnana jeung pamaén sejénna, maké bendo, jeung maké sorban. [1] Sedengkeun juru mamaos awéwé maké kabaya jeung sanggul. [1]
Di Majaléngka tembang sunda dimekarkeun ku para seniman, tokoh-tokoh seniman diwilayah Majaléngka diantarana Samsuri, E. Kusnadi, Oyo Suharja, Amin Choeruman, jeung Soni Supriatna. [1] Juru mamaos awéwé nu turut ngamekarkeun khasanah tembang sunda, diantarana Titin Supartini, Tati, Lia Marliani, jsb. [1]
- Kacapi Kawih
Kawih nya éta wangun karawitan sekar (vokal) nu kaikét birama atawa ketukan. [1] Kacapi nu dipaké pikeun marengan kawih beda jeung kacapi nu dipaké pikeun marengan tembang. [1] Kacapi nu dipaké pikeun marengan kawih nya éta kacapi siter, jumlah kawatna 20. Vokalis dina kasenian ieu disebut juru sekar atawa juru kawih. [1]
Nepi ka ayeuna, di Majaléngka dipikawanoh sababaraha pamaén seni kacapi kawih di antarana E. Kusnadi, Oyo suharja, Wasman Rukmana, Daryono, Risnandar, Soni Supriatna (suling jeung rebab), Aceng Hidayat (suling), Dede Carmo, Rasma Sudrajat jeung Dadang. [1] Kasenian ieu dimekarkeun ngaliwatan media radio, nya éta siaran Haleuang Pasunjeung di Radika 100,3 FM Majaléngka ku Grup Panghegar. [1] Kelompok seni kawih sejénna diantarana Manik mekar Saputra (Cigasong), Tanjeung Mijeung (Munjul), jeung Kania Setra (Maja). [1]
2. Kacapi Cemplungan
Waditra nu dipaké dina kacapi cemplungan henteu ngan saukur kacapi jeung suling wungkul, tapi ditambah ku waditra sejénna saperti gendang jeung gong. Lagu nu dipaké nya éta sekar tandak atawa kawih. Pikeun nambah daya pangirut pamiarsa, biasana kasenian ieu dibarengan ku tari jaipong. Grup-grup kacapi cemplungan nu dipikawoh ku masarakat Majaléngka diantarana Manik Mekar Saputra, Sanggar Panghegar, Tandang Midang, jeung Kania Setra.
3. Kacapi Jenaka Sunda
Kacapi jenaka sunda mangrupa jenis seni kacapian nu make lagu-lagu lucu dina irama nu teu kauger. Jenis kacapian nu digunakeunna nya éta kacapi siter. Pamaénna nya éta saurang pamaén kacapi salaku panyanyi ditambah ku saurang atawa dua urang pamaén. Kacapi jenaka sunda di Majaléngka dimekarkeun ku kelompok kasenian PG Kadipatén (tahun 1970-an) nepi ka ayeuna masih aya, dalangna nya éta Edi Jubaedi. Pamaén sejénna nu terkenal nya éta Abah Duleh, Abah Bontot, Mang Uu Wahyu, jeung Mang Pentil. Generasi saterusna nya éta Karjo, Iwan Abok, Casma (Mang Cemeng), Ikin Sodikin (Mang jangkung).
4. Kacapi Pantun
Kacapi Pantun mangrupa kacapian pikeun marengan juru pantun nalika nyarita. Wangenan ‘’’pantun’’’ sacara harfiah numutkeun Saleh Danasasmita nya éta “ carita, balada, dongeng atawa sajarah buhun, umumna ngeunaan karajaan Pajajaran (dibarengan ku nyanyian, tarawangsa atawa kacapi). (Saleh, 1974). Sedengkeun numutkeun sababaraha juru pantun, pantun mangrupa wancahan atawa singketan ti kecap papan nu jadi panungtun. Artina ngaliwatan carita pantun pamiarsa miboga panutan atawa cecekelan hirup. Kasenian ieu mangrupa jenis kasenian nu dirojong ku unsur-unsur seni sastra jeung karawitan. Unsur sastra aya dina carita pantun, carita pantun nu mimitina dibawakeun sacara lisan ayeuna mah geus loba nu dibukukeun. Sedengkeun unsur seni karawitan aya dina iringan waditra kacapi nu dipetik nalika pintonan pantun.
Karakteristik pintonan pantun sacara tradisional nya éta :
- Pamaén kasenian ieu ngan saurang.
- Saacan pintonan, biasana dilakukeun upacara ritual saperti sasajén jeung maca mantra ku juru pantun sarta ngaduruk menyan.
- Kacapi nu dipaké nya éta kacapi indung.
- Nepi ka ayeuna kasenian ieu masih dianggap salaku kasenian sakral.
Numutkeun Ajip Rosidi (1983:32) nyebutkeun yén di daerah Cirebon kacapi pantun ngan dimaénkeun ku saurang. Tapi ayeuna mah sangkan kacapi pantun dipikaresep ku masarakat, ditambahan ku waditra sején, saperti piul (biola), saurang sinden, jeung gamelan. Ku kituna kacapi pantun teu beda jauh jeung wanu catur (Ajip Rosidi, 1983:33). Umumna alur carita pantun dimimitian ku Rajah Pamuka, dituluykeun ku nyarita, nataan karajaan jeung para tokoh carita. Dina akhir carita dipungkas ku nyanyikeun Rajah Pamunah atawa Rajah Panutup. Carita-carita pantun nu terkenal diantarana Mundinglaya Di Kusumah, Lutung Kasarung, Ciung Wanara, Nyi Sumur Bandung, Jaran Sari, Raden Deudeug Pati Jaya Perang, Panggung Karaton, Demung Kalagan, Nyi Pohaci Sanghiang Sri, jsb.
Tokoh-tokoh atawa juru pantun nu terkenal ti Majaléngka nya éta:
- Saein ti Tonjong
- Sidik ti Bantarjati
- Warwa ti Jatitujuh
- Maun ti Pasir
- Nadi ti Kutamanggu
- Baedi ti Kadipatén
- Kusma ti Kadipatén
- Cecep ti Waringin
- Rasim ti Mandapa
- Iwan Ompong ti Cideres
5. Kacapi Kolaborasi
Kacapi kolaborasi dimekarkeun ku para seniman Majaléngka seperti Oyo Suharja saparakanca. Dina kasenian ieu waditra nu dipaké nya éta, kacapi siter, gitar akustik, cuk, gitar bas, biola, suling, gendang, jeung gong. Jumlah pamaén na sakitar sapuluh urang. Lagu-lagu nu dipaké nya éta kowlli Sunda, pop Sunda, jeung Indonesia Populer. Kacapi kolaborasi di Majaléngka mimiti diwanohkeun nalika Gelar Seni Tradisi I tanggal 26 Desember 2004. Sanggar Panghegar (Radika FM Majaléngka) nu dipingpin ku Wasman Rukmana magrupa hiji-hijina kelompok kasenian nu mintonkeun jenis kasenian ieu. [1]


text:
Sél getih bodas
Sél getih bodas (ogé disebut leukosit atawa sél imun) mangrupakeun salasahiji komponén getih nu pancénna mantuan pertahanan awak ngalawan kasakit inféksi jeung bahan asing salaku bagian tina sistim imun. Normalna mah aya kana 4x109 nepi ka 11x109 sél getih bodas dina saléter getih jalma sawawa nu walagri - kira 7000-25000 sél per keclak. Dina kasus leukemia, jumlahna bisa nérékél nepi ka 50000 sél per keclak.
Sakumaha dina getih, sél getih bodas aya ogé dina sistim limfatik, limpa, jeung jaringan lianna.
Daptar eusi
Tipe[édit | sunting sumber]
Aya tilu tipe utama sél getih bodas.
Granulosit[édit | sunting sumber]
Granulosit mangrupakeun hiji kategori sél getih bodas nu cirina nyoko kana béda kelir granul dina sitoplasmana nalika diwarnaan sarta ditempo maké mikroskop cahya: neutrofil, basofil, jeung éosinofil (dingaranan dumasar pasipatan pewarnaanana).
Limfosit[édit | sunting sumber]
Limfosit leuwih ilahar aya dina sistim limfatik, kaasup nu katelah killer T-cells. Dina getih aya tilu tipe limfosit: sél B, sél T, jeung sél NK (natural killer cell). Sél B ngahasilkeun antibodi nu ngabeungkeut patogén nu salajengna diancurkeun. Sél T (helper) CD4+ ngordinir réspon imun (sél ieu nu ruksak dina inféksi HIV téh). Sél T (sitotoksik) CD8+ jeung sél NK bisa maéhan sél awak nu kainféksi ku virus.
Monosit[édit | sunting sumber]
Lian ti pancén lianna, monosit babagi pancén 'vacuum cleaner' jeung neutrofil. Monosit némbongkeun popotongan patogén ka sél T sahingga patogénna bisa diapalkeun sarta gampang diperuhkeun nalika nyerang deui. Monosit ogé katelah makrofag lamun geus ninggalkeun aliran getih sarta asup kana jaringan.
Panyakit[édit | sunting sumber]
- Leukopénia, kasakit nu ditunjukkeun ku kurangna kadar sél getih bodas dina getih.
- Leukositosis, nujul ka luhurna kadar/jumlah sél getih bodas dina getih.
- Leukemia jeung limfoma, dua tipe kangker alatan teu kakontrolna produksi sél getih bodas.
Sél jaringan séjén[édit | sunting sumber]
- Histiosit, aya dina sistim limfa jeung jaringan lianna, tapi teu ilahar dina getih:
- Sél Mast
Gambar tambahan[édit | sunting sumber]
Baca ogé[édit | sunting sumber]
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- White blood cell, Wikipédia édisi basa Inggris per 29 Nopémber 2005.


text:
Meniñ Qazaqstanım
Meniñ Qazaqstanım (Basa Kazakh: MeHiң ҚaзaқcTaHыM, Meniñ Qazaqstanım; Kazakhstan Kuring) nyaéta lagu kabangsaan Kazakhstan ayeuna nu diadopsi dina kaping 7 Januari 2006. Lagu ieu dumasar kana lagu lian nu homonim jeung manéhna nu dirancang dina taun 1956, anu musikna ku Shamshi Kaldayakov jeung rumpakana ku Jumeken Najimedenov.[1] Lagu ieu ngagantikeun Lagu Kabangsaan Républik Kazakhstan–nu digunakeun sanggeus kamerdékaan–salaku lagu kabangsaan nagara. Rumpaka nu aslina tina lagu ieu geus dimodifikasi ku Nursultan Nazarbayev, Présidén Kazakhstan, satacan putusan pikeun ngagunakeun lagu ieu salaku lagu kabangsaan nagara dikaluarkeun ku pamaréntah.[2]


text:
Jamblang
Jamblang nyaéta sarupaning tatangkalan buah ti suku jambu-jambuan (Myrtaceae). Tutuwuhan nu buahna kesed haseum ieu dipikawanoh ogé kalawan rupa-rupa ngaran kawas jambee kleng (basa Acéh), jambu kling (Gayo), jambu kalang (basa Minangkabau), jambulang, jambulan, jombulan, jumblang (rupa-rupa ngaran lokal di Sulawesi Kalér), jambulan (Florés), jambula (Ternaté), jamblang (dialek Betawi, basa Sunda). Ogé juwet atawa duwet (basa Jawa), juwet, jujutan (basa Bali), dhuwak, dhalas (basa Madura), duwe (basa Bima) sarta nu séjén-séjénna. [1]
Dina rupa-rupa basa kosta, buah ieu dipikawanoh minangka jambulan, jambulana (basa Malayu), duhat (basa Filipino), jambolan (basa Walanda), jambul, jamun, atawa Java plum (basa Inggris), sarta nu séjén-séjénna. Ngaran ilmiahna nyaéta Syzygium cumini.
Daptar eusi
Gambaran botanis[édit | sunting sumber]
Tangkal anu kukuh sarta henteu ngagugurkan daun, sakapeung boga tangkal nu béngkok, luhur nepi ka 20 m, ogé boga dahan nu pondok.
Perenah daunna pahareup-hareup, gagangan 1-3,5 cm. Lambaran daun bunder endog tibalik nu bentukna rada jorong nepi ka jorong lonjong, 5-25 x 2-10 cm, puhuna ngawangun paseuk atawa ngabunder, tungtungna mintul atawa rada seukeut, boga sisi nu rata, ngajangat kandel kalawan sisi anu ipis sarta rada parat katempo. Héjo kolot ngagurilap di palebah luhur, daun jamblang rada bau terpentin lamun dirameus. Daun anu ngora boga warna kayas.
Kembang ilaharna mecenghul dina dahan anu teu daunan. Kembang leutik, diuk rarapet, 3-8 siki di unggal tungtung gagang, ambeuna seungit. Makuta daun bangunna jiga loncéng mébér atawa corong, panjangna 4-6 mm, konéng nepi ka semu wungu.
Buah bentukna lonjong nepi ka buleud endog, mindeng rada béngkok, 1-5 cm, kalayan kulit nu ipis leueur ngagurilap, beureum kolot nepi ka wungu semu hideung, sakapeung bodas. Daging buah warnana bodas, konéng ] kulawu nepi ka rada beureum wungu, ampir teu bau, ngandung réa sari buah, kesed haseum nepi ka haseum amis. Sikina lonjong, nepi ka 3,5 cm. [2]
Kaguna[édit | sunting sumber]
Buah jamblang ilahar didahar langsung (tanpa diasakan). Di India sarta Filipina, kawas kabiasaan di sawatara wewengkon di Indonésia, buah jamblang anu asak dicampur jeung saeutik uyah sarta sakapeung ditambahi gula, tuluy dikocok dina jero wadah nu ditutup (biasana dua mangkok ditangkubkeun) sahingga jadi beyé sarta ngurangan kesedna. Buah anu beunghar ku vitamin A sarta C ieu ogé bisa dijadikeun sari buah, ager atawa anggur. Di Filipina, anggur jamblang ditarékahan sacara komérsial. [3]
Kai tangkal jamblang bisa dipaké pikeun bahan wangunan, sanajan henteu istiméwa sarta rada gampang beulah. Kai ieu cukup kuat, tahan ku cai sarta serangan sarangga; sanajan rada hésé dipigawé. Anu leuwih mindeng nyaéta dipaké minangka suluh. Kulit kaina ngahasilkeun zat panyamak (tanin) sarta dimangpaatkeun pikeun warna. Daun jamblang mindeng dipaké minangka kadaharan ingon-ingon.
Sawatara bagian tutuwuhan ieu ogé dipaké minangka bahan ubar, tradisional atawa modéren. Kulit tangkal, daun, buah sarta sikina mindeng dipaké minangka ubar kencing manis, murus (diaré), sarta sawatara panyakit séjén. Malah simplisia tina kulit tangkal (dipikawanoh minangka Syzygii cortex) sarta siki jamblang (disebut Syzygii sanga) baheula dijadikeun sediaan apoték anu henteu wajib. Di sagigireun tanin, bahan aktip anu dikandungnya antara séjén nyaéta glukosida yambolin (jamboline). [4]
Tangkal jamblang ogé mindeng dipelak minangka tangkal pangiuhan di pakarangan sarta kebon (contona pikeun ngiuhan pepelakan kopi), atawa minangka panahan angin (wind break). Kembangna alus pikeun kadaharan nyiruan madu.
Tempo ogé[édit | sunting sumber]
- Marga Jambu-jambuan
Rujukan[édit | sunting sumber]
- ↑ Heyne, K. 1987. Tumbuhan Kapaké Indonésia, jil. 3. Yay. Sarana Wana Jaya, Jakarta. Hal. 1518.
- ↑ Verheij, E.W.M. sarta R.E. Coronel (eds.). 1997. Sumber Daya Nabati Asia Tenggara 2: Buah-buahan yang bisa dimakan. PROSEA – Gramedia. Jakarta. ISBN 979-511-672-2. Hal. 380-382. Steenis, CGGJ van. 1981. Flora, untuk sekolah di Indonésia. PT Pradnya Paramita, Jakarta. Hal. 327.
- ↑ Verheij, E.W.M. sarta R.E. Coronel (eds.). 1997. Sumber Daya Nabati Asia Tenggara 2: Buah-buahan yang bisa dimakan. PROSEA – Gramedia. Jakarta. ISBN 979-511-672-2. Hal. 380-382.
- ↑ Heyne, K. 1987. Tumbuhan Terpakai Indonesia, jil. 3. Yay. Sarana Wana Jaya, Jakarta. Hal. 1518. Sutrisno, R.B. 1974. Ihtisar Farmakognosi, édisi IV. Pharmascience Pacific, Jakarta. Hal. 119 dan 163.
Tumbu ka luar[édit | sunting sumber]
- (en) Sorting Syzygium names, Multilingual Multiscript Plant Name Database.


text:
terjun payung. Maneh terjunna make payung. Urang jeung si ii make parasut"Solihin : "hayu. Ke keheula lamun urang terjun tina kapal atuh meureun koidâ
"Ii + ginda: "pikiran we olangan. Da moal nyaho ari can di ajaran mah"Solihin : "?@#??!%%!#~`"Hiji mangsa si sueb indit ka bandung naek bis.Maklum,na bis sok padedet ku muatan ari ges pinuhmah,nya si sueb teu kabagean jok kapaksa manehna nangtung.Keur anteng manehna ngalamun torojol aya copet kakarayapan kana pesak calanana,kabeneran pesak calana si sueb teh ges soeh(robek),trus manehna ngomong kieu,Sueb : "Sok sia rek maling naon?"Copet: "Heunteu mang,"Sueb : "Sok mending digorowoken copet,atawa mendingan tuluy usapan bobogaan aing."Copet: "..?@/???Ehm..."Mang Juned poe eta kadatangan tamu dulurna pak Kosim ti Jakarta, kabeneran manehna jeung pak Kosim boga budak saumuran kira-kira 5 taunan.basa mang Juned keur ngobrol jeung pak Kosim di teras imah, anakna keur uplek maen koleci jeung anak pak Kosim. Keur anteng maen koleci, ujug-ujug gejlo weh ayabangkong luncat ka deukeut barudak nu keur maen koleci, atuh barudak teh rareuwaseun.Anak mang Juned: "Ih, awas aya bangkong, aya bangkong"Anak pak Kosim : "Idih, ada kodok, ada kodok"Anak mang Juned: "Yeeh, tong di kodok, geuleuh"Atuh mang Juned jeung pak Kosim nu ngadengekeun sing cakakakHiji peuting si aki jeung si nini keur ngalobrol di kamar memeh sare.Aki : "Nini urang teh geus karolot,aki rek menta dihampura bisi aya kasalahan kaNini"Nini : "Ih aki sarua nini oge, urang silih hapura we atuh umur mah saha nu nyaho."Aki : "Sukur atuh ari nini rek ngahampura ka aki mah,sabab aki teh pernah salingkuh ka nini"Nini : "Kutan jeung saha aki?"Aki : "Eta jeung Si Edah tukang lotek tea,terus jeung Si Emeh anak Mang Sarkawi,malah jeung Si Icih oge nu dilebak ngalaman."Nini : "Nya ari aki geus ngaku mah bari jeung ngarasa kaduhung teu nanaon ki dihampura,tapi nini oge sarua geus pernah salingkuh."


text:
Gegetuk
Gegetuk mangrupakeun salah sahiji kadaharan nu ilahar di tatar Sunda. Didamelna tina sampeu sareng gula kawung.
Daptar eusi
Cara ngadamel gegetuk[édit | sunting sumber]
Bahan[édit | sunting sumber]
Bahan-bahan:
- 1 kg sampeu, dipesek cangkangna, di potong-potong, teras dikumbah ku cai sing beresih
- 200 g gula kawung (mun teu aya mah tiasa nganggo gula beureum biasa wae)
- uyah sacekapna
Pangawur[édit | sunting sumber]
Pangawur: - kalapa parud - uyah bubuk - daun pandan
Damel[édit | sunting sumber]
Cara ngadamelna: - Sampeu diseupan dugi ka asak, hipu. Teras diangkat tina seupanan. - Gula kawung dikerud supados gampil nyampur. - Seupan sampeu nu masih keneh panas dibebek, atanapi digiling dugi ka lemes. Waktu ngabebek/ngagiling sampeu gula kawung dicampurkeun sasarengan, dipurulukan uyah sakedik, teras nyampur tug dugi ka rata. - Lebetkeun kana loyang nu tos diamparan daun cau atanapi plastik, teras diteueulkeun dugi ka padet. - Antep dugi ka tiis - Tos tiis, teras dipotong-potong dikeureutan. - Kalapa parud diuyahan teras diseupan disarengkeun sareng daun pandan.
Ngahidangkeun: Gegetuk nu tos tiis, dikeureutan, teras dipurulukan ku kalapa parud kenging nyeupan. Gegetuk siap dituang.


text:
Prosa
Prosa nya éta karangan dina rakitan basa sapopoé; lancaran, tanpa ngolah atawa ngatur intonasi anu matok.[1] Wanda prosa aya nu heubeul jeung aya nu anyar.[1] Karya sastra anu heubeul dina wangun prosa nya éta Dongéng.[1] Dongéng rupa-rupa pisan jenisna . Aya Fabel, Farabel (Pamuk, jalma-jalma teu ilahar, mite, sage, legenda jeung jurig).[1] Karya sastra anu kaitung anyar nya éta carita pondok, roman jeung novél. [1] Wanda karangannana tangtu waé lisan.[1] Carita pondok ogé aya anu disebut carpon (short story), carita pondok pisan (short short story), jeung carita pondok nu panjang (long short story).[1] Wanda karanganna nu ieu mah sumebarna ngaliwatan tulisan, aksara, teks.[1] Nu disebut carita pondok di urang ilaharna panjang karanganna 4-6 kaca 1,5 spasi.[2] padahal di Barat mah éta kaasupna short short story ( carita pondok pisan ).[2] Upama maké standar Manglé nu disebut carita tilu bagian téh ilaharna 10-15 kaca, carita dua bagian téh biasana 7-10 kaca.[2] Carita dua bagian ieu nu meujeuhna disebut short storydi Barat, sedengkeun Cartibag éta leuwih merenah disebut long short story ( malah di leuwih ti 15 kaca, meureun nepi ka 20 kaca ).[2] Kitu deui novèl tangtu baè panjang pisan.[2] Novél-novél aripis dina karya sastra sunda nu umumna 60-100 kaca, éta merenah disebut Novellet,novél-novél pondok.[2] Wangenan novél jeung Roman,ku Wellek jeung Warren dibédakeun hartina dumasar kana pamanggih Clara Reeve.[2] Novél mah realistis, Roman mah puitis jeung epis sipatna leuwih mitos.[2]


text:
Lignin
Lignin mangrupakeun sanyawa kimia nu ilahar aya dina kai salaku bagian integral dina pinding sél tutuwuhan, utamana trahéid, serat silem, jeung skléréid. Sanyawa ieu téh kaasup sanyawa organik nu panglobana di alam sahandapeun selulosa. Kadar lignin dina kai, gumantung kana jenis jeung umur kaina, aya kira sapertilu nepi ka saparapat beurat garingna.
Daptar eusi
Guna biologis[édit | sunting sumber]
Lignin téh ngeusi sela-sela pinding sél antara komponén selulosa, hémiselulosa, jeung péktin, nyaéta pikeun nguatkeun pinding sél (sahingga nguatkeun tutuwuhanana).
Ayana lignin téh penting pisan dina nyalurkeun cai dina watang tutuwuhan. Polisakarida dina pinding sél téh hidrofilik pisan, sahingga nyerep cai. Tah, ayana lignin téh ngajadikeun aliran cai jadi leuwih éfisién.
Lignin téh hésé pisan diancurkeun, sahingga pikeun tutuwuhan mah jadi taméng fisik pikeun ngalawan kuman nu narajang jaringan. Pikeun conto, inféksi ku fungi ngarangsang tutuwuhan pikeun ngagundukkeun leuwih loba lignin dina bagian anu kainféksi.
Kapentingan ékonomi[édit | sunting sumber]
Kai nu loba ngandung lignin mah teuas, sahingga jadi bahan baku nu hadé pikeun rupa-rupa larapan. Mun kaina dipaké suluh, lignin bisa ngahasilkeun énérgi leuwih loba batan bagian selulosana. Najan kitu, pikeun pabrik kertas mah lignin téh nyusahkeun, sabab hésé dileungitkeunana. Mun teu dikurangan/dileungitkeun ligninna, kertas nu dihasilkeun bakal kurang beresih/bodas. Prosés ngaleungitkeun lignin tina pulp téh hésé, sahingga nyerep biaya anu gedé dina prosés produksina.
Dina prosés kraft (chemical pulping migunakeun sulfit jeung sulfat), lignin dikaluarkeun tina pulp kai mangrupa sulfat. Sulfat lignin ieu boga sababaraha mangpaat:
- Dispersan dina larapan semén kinerja luhur, formulasi olah cai, jeung ontan tékstil
- Aditif dina industri olahan minyak bumi jeung bahan kimia pikeun tatanén
- Bahan baku pikeun sababaraha bahan kimia, misalna vanili, DMSO, étanol, kapang torula, gula silitol, jeung asam humat
Panalungtikan ngeunaan guna lignin sacara komersil munggaran dipigawé ku Marathon Corporation di Rothschild, Wisconsin (USA), taun 1927. Produk munggaranana nu kira bisa nguntungkeun nyaéta agén leather tanning. Usaha kimia lignin Marathon kiwari katelah LignoTech USA, Inc., nu dipimilik ku pausahaan Norwégia, Borregaard.
Struktur jeung biosintésis[édit | sunting sumber]
Lignin téh makromolekul nu massa molekulna leuwih ti 10.000 amu, watekna hidrofobik jeung aromatik. Molekulna diwangun ku rupa-rupa ulangan substruktur anu polana acak.
Sumber rujukan[édit | sunting sumber]
- Lignin, Wikipédia édisi basa Inggris (3 Agustus 2006)