c: text/html

text:
Mare Lìgure
Coordinatas: 43°29′54″N 9°02′30″E / 43.498333°N 9.041667°E
Artìculu in LSC
Su mare Lìgure (in lìgure: Mâ Ligure, in corsu: Mari Liguru, in italianu: Mare Ligure, in frantzesu: Mer Ligurienne) est sa parte de su Mediterràneu allindada in su norte dae sa costa Asula e de sa Ribera lìgure, in s'estu dae sa costera toscana e in su sud dae sas ìsulas de Còrsica e Elba, prus a in antis de chi s'iscàmpiat su mare Tirrenu; in s'ovest fàghet làcana cun su golfu de su Lione. Infundet is costeras de Frantza, Mònaco e Itàlia. Sa costera nord-otzidentale est connota pro sa bellesa paesagìstica e sa bonesa de su clima.
Sa parte prus setentrionale de su mare format su golfu de Gènova. Si nche ghetant a su mare lìgure su frùmene Arno, a su costadu estu, e medas rios prus curtzos chi colant dae sos Apenninos. In custa costera àspera si seberant is portos de Nitza, Savona, Gènova (sa printzipale tzitade infùndida dae sas abbas suas), La Spezia e Liorna. Arribat a una profundidade màssima de 2.850 m a su nord-ovest de sa Còrsica.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
S’Acadèmia de su Sardu onlus sighit a mandai ainnantis sa faina «PO UNA SCOLA BILÌNGUA», cumentzada su 25 de maju de su 2018 cun su cumbènniu «Poita in sardu?» in Casteddu. Cun custa faina s’Acadèmia ponit in donu in su blog suu su mòlliu po pediri s’imparu de sa Lìngua sarda in sa Scola de gradu I (Scola de sa pipiesa e Scola primària) e po sa Scola segundària de gradu I (o Scola mesana de gradu I). Scarrighendi in donu de su blog nostu su mòlliu in formau pdf dònnia babbu e dònnia mama ddu podit imperai po pediri s’imparu de su sardu po is pipius e piciocheddus insoru, cunforma a su chi narat sa L. nr 482/1999 po s’amparu e s’avaloramentu de is lìnguas de minoria. Arregordai-sì ca su sardu sighit a bivi chi ddu fueddaus e ddu scrieus.
S’Acadèmia de su Sardu onlus sighit a mandare ainnantis sa faina «PRO UN’ISCOLA BILÌNGUA», incumentzada su 25 de maju de su 2018 cun su cumbènniu «Poita in sardu?» in Casteddu. Cun custa faina s’Acadèmia ponet in donu in su blog sou su mòdulu pro pedire s’imparu de sa Limba sarda in s’Iscola de gradu I (Iscola de sa pitzinnesa e Iscola primària) e pro S’Iscola segundària de gradu I (o Iscola mesana de gradu I). Iscarrighende in donu de su blog nostru su mòdulu in fromadu pdf donzi babbu e donzi mama podet pedire s’imparu de su sardu pro sos pitzinnos e sos piseddos issoro, cunforma a su chi narat sa L. nr 482/ 1999 pro s’amparu e s’avaloramentu de sas limbas de minoria. Amentade-bos chi su sardu sighit a bìvere si lu faeddamus e l’iscriimus.
A mellus biri.


text:
abbéllu , avb: abbellabbellu, abbelledhedhu Definitzione a bellu: nau sèmpere de sa manera de fàere sa cosa, podet bòllere nàrrere sentza de sàdhidos, sentza de iscútulos, sentza de si fàere intèndere, a boghe bàscia, sentza de fàere tropu fortza, a pagu a pagu (fintzes de unu tanti), a sàgamu a sàgamu, sentza de presse o airu / ist'abbellu si… = abarra abbellu si…, bieus immoi si…, ista a bídere si… Sinònimos e contràrios adàsiu, allentu, allenu 1, apianu, mighirimíghiri, piotibioti, sagamusàgamu Frases mòedi abbellu no ti che ruat totu a terra ◊ bai abbellu po coitai! ◊ sa navi si moviat abbellu ◊ mancari abbellu, su tempus fit colandhe ◊ ist'abbellu si como ti ndhe impipas, cun sa 'meighina' chi ti faghimus! 2. sa frebbe abbellu abbellu mi che l'est mandhighendhe! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu lentement Ingresu slowly Ispagnolu despacio Italianu lentaménte, pian piano Tedescu langsam, leis.
ciàtu , agt, nm Definitzione chi est bascitedhu e largu de pàrrere istrecau; manigiau a númene, a logos est su pratu Sinònimos e contràrios aggatadu, ladu / piatu Maneras de nàrrere csn: de ciatu = de ladu, cun sa parte prus lada posta a suta (ctr. de ata); fuliau de c. = rutu a costa lada; arropai de c. = cun sa parte lada de una forramenta (e no cun s'ata); téula ciata = itl. émbrice; ostioni c. = ostrea edulis var. lamellosa Frases custus funt ispiantaus de ciatu ◊ portat una lepa a màniga ciata ◊ po fai cussa faina serbit unu pinzellu ciatu ◊ sa téula sarda no est ciata 2. ponie sos ciatos in sa mesa! Ètimu spn. Tradutziones Frantzesu plan, plat Ingresu flat Ispagnolu chato Italianu piano, piatto Tedescu flach.
conigóni , avb Definitzione nau de sa manera de betare unu lícuidu de un'istrégiu, a iscolomadura, abbellu a manera de no intrullare sa cosa e de lassare su fundhurúgiu Tradutziones Frantzesu doucement, lentement Ingresu slowly Ispagnolu despacio Italianu adàgio, sènza scòsse, piano Tedescu langsam.
làdu , agt: laru 1, latu 1 Definitzione chi est de largària meda, prus mannu chi no de artària Sinònimos e contràrios ciatu / plàige, planeri Maneras de nàrrere csn: piatu ladu = pratu praneri, pagu fungudu; pedra lada = tella, larga meda e fine, in paris; priogu ladu = zenia de babbautzu chi faghet in mesu de su pilu acurtzu a sa natura; faedhare a limba lada = che a sos imbriagos o che a chie est perdindhe sos atuamentos e no resessit prus a mòere bene sa limba pro nàrrere sonos distintos; pònnere cosa de ladu = coment'e corcada, cun sa parte prus larga a terra (ctr. de ata); tia Peilada = sa morte, nadu in cobertantza; pònnere sas manos a ladu a ladu = bene ispartas, cumproare sa cosa chi andhat male, infundherebbei su pódhighe Frases lavaiant sa robba assucànnela in supra de sas pretas latas ◊ aiat torratu a cropecare sa preta lata chin sas craes suta ◊ cantu fit longu fit ladu, rutu ◊ in pedhi allena, tiranti laru! 2. mi ndhe so ischidada assustada, cun sos ogros lagrimendhe e a limba lada Sambenados e Provèrbios smb: Ladu, Latu Ètimu ltn. latus Tradutziones Frantzesu plat Ingresu plane, flat Ispagnolu plano, llano Italianu piatto, piano Tedescu flach, platt.
piànu , agt, nm: planu, pranu Definitzione chi est bene in paris, chi no portat giúmburos e ne fossos, lisu, e no pendhet a calecuna parte; css. tretu o cosa fata totu a unu paris (fintzes terra, campu e àteru); in is domos, su logu totu a unu paris de sa matessi artària (e de matessi mannària de is prantas), siat a paris de terra e siat in artu a un'artària parívile / min. pranicedhu; figuras pianas = in geometria, calesiògiat ispàtziu o tretu limitau cun tres puntos, tres o prus línias chi atobiandhosi in su matessi paris sestant una genia precisa de figura (es. triàngulu, cuadrau, retàngulu; cricu = línia curva serrada a 360 grados cun totu is puntos cantepare atesu de su centru) Sinònimos e contràrios lísciu, paris / ladarza Frases est una tanca totu tirrinu népitu, pranu chei sa pranta de sa manu abberta ◊ fue sos chi rie rie ti passant sa manu prana: chircant de ti lusingare pro resessire in s'impignu! 2. tèngiu una gana forti in coru miu de curri totu atressu de su planu 3. sos polatos sunt domos a medas pianos Sambenados e Provèrbios smb: (De)plano, (De)planu, Pianu, Planu, Pranu Ètimu ltn. planus Tradutziones Frantzesu plan, plat Ingresu flat, plain Ispagnolu llano, plano, piso, planta Italianu piano Tedescu eben, flach, Fläche, Stock.
piànu 1 , agt Definitzione nau sèmpere de movimentu, chi si faet chentza de brínchidos, chentza iscutuladas o trémias, chentza dhue pònnere tropu fortza / a pianu, a pianedhu = abbellu; andhare a passos pianos = abbellu Sinònimos e contràrios glianu, pàsidu, pràtinu Tradutziones Frantzesu doux, léger Ingresu gently Ispagnolu suave Italianu piano, blando Tedescu langsam, sacht.
sagamusàgamu , avb Sinònimos e contràrios abbellu, adàsiu, allentu, allenu 1, apianu, mighirimíghiri, piotibioti Tradutziones Frantzesu lentement, doucement Ingresu slowly Ispagnolu despacio Italianu lentaménte, pian piano Tedescu langsam.
scalandròni 1 , nm Definitzione nau de unu pianu, chi est in calada a un'ala, prus bàsciu a una parte a bisura de iscala, e fintzes s'iscala po artzare a sa nave Ètimu scalandrone Tradutziones Frantzesu plan incliné Ingresu inclined plan Ispagnolu plano inclinado Italianu piano inclinato Tedescu Rutsche.


text:
Andreas Jackson Hamilton
Andreas Jackson Hamilton (natus in Huntsville, Alabama die 28 Ianuarii 1815; Austinopoli mortuus die 11 Aprilis 1875), miles et causidicus, fuit politicorum peritus Americanus factionis Democraticae , qui inter alia ab anno 1865 usque ad annum 1866 Texiae gubernator fuit. Praeterea Hamilton in Camera Repraesentantium Civitatum Foederatarum populi legatus fuit.
Nexus externiRecensere
- Brevis biographia apud Societatem Nationalem Gubernatorum (National Governors Association)


text:
Lingua Livonica
Lingua Livonica (ipsorum lingua Līvõ kēļ vel Rāndakēļ) lingua est gentis Livonicae, quae in rebus gestis Aevi medii optime nota est. Lingua est una linguarum familiae Finno-Permicae, quae ad ramum Finno-Ugricum linguarum Uralicarum pertinet. Paene abolevit, nam non plus quadraginta homines Livonice loqui possunt, sed iam iis nec lingua natalis Livonica est nec in usu cotidiano. Familiae ultimae, ubi Livonice cotidie loquebantur, mulier anno 1994 mortua est, vir, Victor Berthold, anno 2009[1][2]. Anno 2013 mortua est Grizelda Kristiņ, ultima, cui lingua Livonica natalis fuit [3][4]. In Lettonia Livoni saeculo vicesimo habitabant. Scriptura Livonica Latina fuit in libris raris editis, sed nunquam stabilita est.
Exemplum: Pater nosterRecensere
NotaeRecensere
- ↑ De iis (Lithuanice)
- ↑ De Victore Berthold (Anglice)
- ↑ Ernštreits V. Livonian in the 21st century // Les langues finno-ougriennes aujourd'hui. — 2012. — T. I.
- ↑ De Grizeldae morte (Russice)
- ↑ de Sivers F. Parlons live: une langue de la Baltique. — Paris; Budapest; Torino: L'Harmattan, 2001. — P. 172. — ISBN 2-7475-1337-8, ISBN 978-2-7475-1337-1.


text:
Mauritània
Coordinatas: 21°N 11°W / 21°N 11°W
Artìculu in LSC
Sa Mauritània (in bèrberu: Cengiṭ o Agawej o Agawec, in àrabu: موريتانيا o شنقيط), ufitzialmente Repùblica Islàmica de Mauritània (in àrabu: الجمهورية الإسلامية الموريتانية, trasliteraduː al-Jumhūrīyah a su-Islāmīyah a su-Mūrītānīyah) est un'Istadu de Àfrica otzidentale, chi làcanat cun su Sahara Otzidentale a norte, s'Otzèanu Atlànticu a ovest, su Senegàl a sud-ovest, su Mali a sud e a estu, e s'Algeria a nord-est. Sa capitale est Nouakchott.
Tenet istèrrida de 1.030.700 km² e populatzione de unos 3.359.185 bividores. Su teritòriu est pro su 75̥ desèrticu de arena e de roca e su solu riu chi ddoe at est su Senegàl, totu sos àteros cursos de abba tenent caràtere istasonale.
S'istadu est rugradu in s'internu suo dae sa làcana intre mundu àrabu e Àfrica niedda, sa casi totalidade de sa populatzione si decrarat de religione islàmica e s'istadu limitat sa libertade religiosa. Dae su puntu de bista ètnicu, sa populatzione est cumposta pro su 30% de àrabos, 30% nieddos e 40% metitzos. Is relatziones intre de is comunidades resurtat galu oe in die caratrizadu dae perricas fortes. S'iscravidade fiat abolida in su 1961 e mancari totu sighit galu a èssere praticada.
Bi tenet cursu una moneda non deghimale e est unu de is 77 istados de su nundu in ue s'omosessualidade est cunsiderada unu crìmene, pro su cale est aplicada sa pena de morte cun degollu in pùblicu. Sa situatzione econòmicu-sotziale est bastante crìtica sende chi unu 45% de sa populatzione si bivet cun prus pagu de 2 dollaros istadunidensos a sa die.


text:
pàltza , nf: parta, partza, peatza, piata, piatza, plassa, platza, pràcia, prassa, prata, pratza Definizione logu largu meda e in paris fatu apostadamente in bidhas e citades; logu larghitu, fintzes su tretu tra un'órdine e àteru de sa bide in bíngia (pratza de sarmentu), fintzes giuale, órdine de bide, su tretu o cortiledhu ananti de sa genna de una domo (fintzes in s'orruga), tretu ananti de unu barracu, totu su tretu asuta de una mata; dhu narant a s'argiola puru; postu / min. partzighedha, pratzita, prassigedha Sinonimi e contrari bàlliu, cortile, cortina Modi di dire csn: fai pratza = fàghere sa piatza, ammanitzare, ordiminzare sa chistione a manera chi, candho unu dimandhat, sa zente siat pronta a nàrrere chi ei; pònnere una cosa in pratza = pònnere in craru una chistione; in pratza de Fulanu = in sa carrela inue istat Fulanu, in dainanti de domo sua; letu de piatza e mesa, a duas piatzas = letu mannu pro duus, a duus tantis de su letu po unu; pratza de letu = su tretu in dainanti de su letu; sa landhe falat a sa prata (in cobertantza)= sos benes de unu tocant a sos parentes; èssere a piata franca (nadu de chie pagat pro istare in carchi logu)= àere postu o allozu in donu; una pratza de pudhas = chedha de pudhas (tentas in cortile) Frasi mesanote est tocada, onzi piata est deserta ◊ in sa pratza de bidha is piciocas e piciocus fiant giai isciampitendi ◊ sa piata sentza pisedhina paret beranu sentza rúndhines ◊ in donzi parta in ube si est firmadu pro totus est istadu un'iscarmentu ◊ giogao semper in partza o in caminu ◊ sa gente est in sa pratza: a chie chistionat, a chie est ciciu 2. cada massaja mundhabat sa prata sua e sos caminos abbarrabant netos ◊ ndi sutzedint de cosas in sa platza mia!…◊ depio carrare linna a prata de pinnetu ◊ apu agatau una bella pràcia de corrorinu ◊ sas pratas sunt semenadas de uliba ◊ e aundi dhu bis, tui, passendi, in pratza de letu?! ◊ una borta iant fatu su triatu in prassa de Bennardu ◊ duas pratzas ainnantis de domu de bosatrus ant bociu a Bissenti! 3. in sa prata pulida cun apentu s'isparghent sos mannugros e manadas, poi sos boes cun pedras ligadas tríulant su laore in bonu assentu (Z.Piludu) Cognomi e Proverbi prb: bixina bona, funtana in pratza Terminologia scientifica bdh Etimo itl. Traduzioni Francese place, esplanade, allée Inglese square, open space, walk Spagnolo plaza, claro, senda Italiano piazza, spiazzo, andana Tedesco Platz, offener Platz, freier Streifen zwischen zwei Baumreihen.
póstu 1 , nm Definizione tretu inue si ponet o si podet pònnere unu, una cosa; mescamente, foedhandho de trebballu, impreu de una persona / a su postu de… = in logu de…, in parte de…; avb. èssere o pònnere a postu (apostu) = cuncordu, postu o fatu bene, chi andhat bene o, nau de unu po is fàeres chi tenet, chi est cabosu, chi faet is cosas a dovere Frasi como sunt totugantos isetendhe su postu e postos chentza bi àere! ◊ est prexau ca at agatau postu ◊ abbarra tue, isetendhe, inoghe, no mi che lent su postu! ◊ totus sunt chin s'ispera de intrare in postu 2. si fia a su postu tou, deo faghia goi ◊ ma ite zughes a su postu de su coro, una preda?!…◊ mancu male chi no est abberu su chi fia intendhindhe: su coro a postu mi ch'est torradu! 3. dant un’abbaidada e paret totu a postu ◊ tue ses unu giòvanu a postu, onestu e trivagliadore ◊ mancu mali ca seu cun is nérbius a postu! ◊ pònedi a postu sa familiedha, prepara pro s'iverru sa provista! ◊ gei s'at a ponni totu a postu! Etimo itl. Traduzioni Francese place, emploi, poste Inglese place Spagnolo puesto Italiano pósto Tedesco Platz, Stelle.
trétu , nm Definizione su logu (cunsiderau de largaria, de longària) in cantu distintu de un'àteru logu, ma pentzadu prus che àteru coment'e pagu, parte, distàntzia (logu e tempus) inter duos puntos diferentes Sinonimi e contrari ciassu, locu 1, puntu 1 Modi di dire csn: èssere a malu t. = istai mali, èssiri a puntu légiu; t. malu = logu chi andat mali po ccn. cosa (es. passai, trabballai, àteru); a tretos de… (+ vrb) = in arriscos de…; in t. in t., de t. in t. = donzi tantu, fatuvatu, onzi tantu de caminu; colare o passare a t. = atesu, aillargu (ma a bortas pentzau fintzas coment'e pagu, acanta: "mamma tua est passada a tretu de sa morte candho at dadu sa vida a tie"); bènnere a t., in tretos, lòmpiri a t., portai a t. = acanta, aprobe; a tretus = a bortas; a t. de… (+ númene chi inditat tempus)= apustis de…; a tretos = a magras, a bàllios; t. po t… = cufromma a su tretu, pro su tretu chi est; istare o abbarrare onzunu in tretos suos = istare o abbarrare onzunu in su sou, in càncaros suos, chentza istrobbare àtere Frasi apo agatadu unu tretu malu de istrada, totu fossos ◊ apoi de unu tretu bonu de caminu mi pariat chi calchi cosa no cumbinaiat ◊ dh'apu curtu unu tretu ma no dh'apu sorigau ◊ su tretu uve si curriat su palu de pede fit unu cucuredhu de pretichina ◊ pònedi inoghe a fàghere cussu triballu, ca est tretu in paris ◊ de innòi a ingunis nc'est unu tretu mannu ◊ currit, currit ma no fait tretu 2. no li regales una cosighedha de nudha a sa cojada noa, za no semus a cussu tretu! ◊ ses a malu tretu de abberu, si mancu arritzas! ◊ mi so ammaculiadu in sa cadrea a tretos de ndhe rúere ◊ in tretu in tretu arruiat, currendu ◊ in tretu in tretu atobiamus is fascinajus udesus benendi a bidha ◊ sas bacas de Bodale fint in tale zassu, ma sa chirca ch'est passada a tretu ◊ si mi benis a tretu ti naro una cosa ◊ funt lómpius a tretu de s'iscólliu ◊ neune li est passadu a tretu de che li pòdere furare carchi cosa ◊ est piciochedhu bravu, a tretus! ◊ Frantziscu fiat sabbateri, ma a tretus trabballàt in su sartu puru ◊ resultat a che los dispatzare, ma cudhos a tretu de calchi chida sunt torrados ◊ mi at illatadu sa domo e mi l'at fata a tretos Etimo ctl. tret Traduzioni Francese lieu, place, espacement Inglese place, space, interval, stretch Spagnolo trecho, rato Italiano pósto, spàzio, intervallo, tratto Tedesco Ort, Zwischenraum, Abstand.


text:
abbagnàre , vrb: abbangiai, abbangiare, abbanzare 1, bagnai* Definizione istare o pònnere a modhe in s'abba, betare abba o cosas deasi Sinonimi e contrari abbangiuledhai, abbanzulare, abbugnare, ifúndhere, insúndhere, isfúndhere | ctr. asciutai, frobbire Frasi sas làgrimas a poju ndhe las umpro a las gíghere pro abbangiare sa terra ◊ torras po ti abbanzare in su frúmene ◊ istídhius mannus apitzus mi arruint e totu mi abbàngiu (G.Solinas) 2. at própiu meda e seu totu abbangiau ◊ sentza pasu so andhadu abbanzadu dai bidhias e nie cascu (T.Becciu)◊ in domu mia proit in dónnia logu: apenas istídhiat seu abbangiau! Etimo srd. Traduzioni Francese mouiller Inglese to wet Spagnolo mojar, bañar Italiano bagnare Tedesco naß machen.
allentoríre , vrb: lentorire* Definizione isciúndhere de lentore Sinonimi e contrari allentorai, insaurrare, issaghinare Traduzioni Francese faire devenir humide de rosée Inglese to wet with dew Spagnolo rociar Italiano bagnare di rugiada Tedesco mit Tau befeuchten.
assaghinàre , vrb Definizione isciúndhere su logu, sa cosa, de saghina, de orrosu Sinonimi e contrari issaghinare, saurrare Etimo srd. Traduzioni Francese faire devenir humide de rosée Inglese to wet with dew Spagnolo rociar Italiano bagnare di rugiada Tedesco mit Tau benetzen.
ifúndhere , vrb: ifúnnere, ilfúndhere, infúndere, infúndhere, infundi, infúndiri Definizione isciúndhere, pònnere in s’abba (o àtera cosa deasi), ispergiare o betare apitzu abba o cosas deasi (bastat chi siant modhes – es. fintzes oro o àteru metallu iscagiau –, o fintzes a pruine, faendho sa cosa de ‘ifúndhere’ a imbuscinadura); provare calecuna cosa, mescamente cosas chi dolent, chi costant, dificurtades / pps. ifustu Sinonimi e contrari abbagnare, bagnai, inciundi, insúndhere, isfúndhere | ctr. asciutai, frobbire Modi di dire csn: fàghere a mossu infundhe = isciundi s'arroghedhu de su pani in sa cosa de papai e papai, fàghere ifundhindhe e manighendhe; ifúndhere su pódhighe in calecuna chistione = connòschere, proare, isperimentare una dificurtade Frasi su pane de fresa si podet ifúndhere o manigare àrridu ◊ candho proet ifundhet su logu ◊ in tempus de calura andhat bene a s'ifúndhere pro s'ifriscare ◊ cun cuss'abba mi fia ilfustu ◊ in su giumpatógliu si potet colare chene nos ifúnnere ◊ ti dao s'arracada de prata ifusta in oro 2. tue faedhas gai ca in custas cosas no bi as mai ifustu su pódhighe! 3. apo manigadu pane a mossu infundhe in sa bagna ◊ s'ifundhet su biscotu in su gafè, in su late, fintzas su pane russu in su binu Cognomi e Proverbi prb: daghi proet a totu infundhet Etimo ltn. infundere Traduzioni Francese mouiller Inglese to wet, to dip Spagnolo mojar Italiano bagnare, irrorare, intìngere, inùngere Tedesco eintauchen, bespritzen, benetzen, eintauchen.
insaurràre , vrb: issaurrare Definizione isciúndhere de saurra (orrosu), pònnere saurra, isciúndhere cun sa saurra Sinonimi e contrari allentorire, issaghinare Frasi custu manzanu chito mi so totu issaurradu colendhe in mesu s'erba Traduzioni Francese mouiller de rosée Inglese growing of dew Spagnolo rociar Italiano formarsi della guazza, bagnare di guazza Tedesco Taubildung.
insúndhere , vrb: isciúndhere, isciúndiri, isciúnnere, issúndhere, issundi, issúnnere, sciundi Definizione pònnere in s'abba, betare abba o cosas deasi apitzu; intrare a modhe in s'abba / pps. inciustu, insustu, sciustu Sinonimi e contrari abbagnare, bagnai, ifúndhere*, isfúndhere | ctr. asciutai, frobbire, istrègere Frasi no podiant andai mancu a s'issundi sa limba in s'arriu ◊ rios e trainos insundhent sos poverinos suterrados fizos mios ◊ Gesús a Giudas oferesit unu bículu de pane ch'isciundhesit in su piatu (A.Loy)◊ s'abba no dhos isciunniat ◊ isciundendu sempri seus, pruendu sempri! ◊ cun totu custas nues, custu sero s'issundhimos! ◊ isciundhiosi sa cara ca bosi che ischidat! Traduzioni Francese baigner, tremper Inglese to wet Spagnolo bañar, mojar Italiano bagnare Tedesco naß machen, eintauchen.


text:
Sos Ratapignatta naschen in su 1998 in Casteddu. Est una truma fromada dae 10 artistas chi benin dae unas isperièntzias musicales e chi dividin su praghere pro su ska, su reggae e su rock steady. Sa mùsica issoro est una mistura de istiles, ritmos e sonos sèmpere cuncordados cun faeddos e rimas in limba sarda iscritos dae Lele (Emanuele) Pittoni, e chi faeddat de sos males, sos problemas e sos prègios de sa vida de onzi die. In 10 annos de tribàlliu che an jutu sa mùsica issoro in Sardìnnia e Itàlia aberinde fintzas sos cuntzertos de sos New York Ska Jazz Ensemble, Amparanaoia, Linea 77, Folkbbestia,Banda Bassotti… . Su primu discu Sighi Sighi est de su 2005 e su de duos est Son’e Magasinu, ambos produidos dae issos etotu, in custu discu b’aiat 10 cantones e unu remix de su dj/cumponidore eletrònicu Frantziscu Medda (Arrogalla).
Sighin a fàghere sèmpere cuntzertos meda leande parte a festival, sonande cun sos Marlene Kurz e leande parte a unu volume monogràficu (Atrus annus de su 2011), a sa regorta de s’Unione Sarda susu de su rock in Sardìnnia. In su 2012 essit Su Bandu. In su 2014 sun mentuados comente Best Live Act a su Suns Europe. In su 2015 essit Oru Siguru registradu in su Sonusville de Silìcua de Enrico Rocca e Willi Cuccu. Sa truma s’iscontzat in su 2018.


text:
Articoli recenti
Categorie
Tags
bar buggerru cala domestica cala sapone calasetta carbonia coaquaddus coste fauna flora funtanamare gonnesa gsg conceptstore il molo isola di sant'antioco le saline locale locale notturno locali maladroxia masua miniere montagne paesaggio plag'e mesu portixeddu porto paglia portopaglietto portopino portoscuso pub san nicolò sant'anna arresi sant'antioco sa punta e s'arena sardegna sottotorre spiagge spiaggia spiaggia di fontanamare spiaggia grande spiaggie sant'antioco sud-ovest sulcis vinile


text:
ARREXINI: su primu Festival de Lìngua e Cultura Sarda
Ant èssiri Biddanoa 'e Forru e Soramanna is biddas chi de su 24 de su mesi de argiolas a s'1 de su mesi de austu ant a aghilliri sa primu editzioni de su festival Arrexini, unu festival bòfiu de is duus Comunus cun s'agiudu de sa "Fondazione di Sardegna" e de s''Assessoradu de s'istrutzione pùblica, benes culturales, informatzione, ispetàculu e isport” de sa RAS e cun s'organizatzioni de s'"Associazione Enti Locali per lo Spettacolo".
"Su Festival - sutalineat su sìndigu de Biddanoa 'e Forru Maurizio Onnis - est pentzau, in totus is manifestatzionis artisticas cosa sua, cun nd'una punna comuna, est a nai: dimustrai comenti est arrexinada e funguda sa cultura sarda". Custu "puru si non si nd'agataus".
Unu Festival totugantu in lìngua sarda, po fai cumprèndiri comenti su sardu est una lìngua chi si podit impitai chentza de istrobbu in "iscola, in sa pùbblica ammministratzioni, in s'arti e in totu su chi si pertocat".
Po su sìndigu de Soramanna puru Arrexini est "una manifestatzioni de importu [... ] chi si mudat in realidadi".


text:
Su Marina Cafè Noir – Festival di Letterature Applicate, sa primu Festival literàriu in Sardigna po edadi, est nàsciu in Casteddu in su 2003, in s’apendìtziu stòricu de sa Marina, de sa bidea de una truma de ligidoris e ativistas culturalis, chi agoa s’est adelantada in s’assòtziu culturali Chourmo.
MCN nascit de sa volontadi de apariciai unu Festival biu cumenti a una festa popolari de sa conoscèntzia cumpartzia, innui sa primu ingredienti est sa stòria, de pinnigai e de torrai in sa ia, in sa pratza, in su tzilleri, in sa butega e intra de sa genti etotu.
Unu festival prus abistu a is stòrias e a is autoris, e prus pagu a “is de nous” e a is bestseller, connotu po sa manera sua, chi ponit a pari linguàgius artisticus diferentis inghitzendi de sa literadura: s’assètiu de su Festival est fatu de performance e reading originalis e inèditus chi ndi bessint de is lìburus e de is stòrias.
Partendi de custu e andendi prus a fundu, su MCN est fatu de dibatus, atòbius, bisuras, cuntzertus, spetàculus, laboratòrius, esponiduras, installatzionis e spuntinus in pratza puru, in d-una atmosfera ‘e festa po totus, chen’e diferèntzias de edadi e de logu, ponendi a pari cultura e festa populari.
Unu Festival coscentziosu, de sa ia, populari e po de badas, chi circat de amostai cumenti sa cultura e sa literatura no funt atesu de sa vida de dònnia diì, e sa festa podit e depit fai parti de custu.
Su Marina Cafè Noir dònnia annu est pesau a giru de unu tìtulu e de unu tema printzipali, chi benit bortau e adelantau in d-unu programa mannu, chi benit portau in scena in su famau apuntamentu printzipali de s’acabu de su mesi de làmpades: un’acab’e cida longu de festa, chi sighit a meda apuntamentus fatus in su cursu de s’annu.
Is argumentus si movint intra de antropologia, stòria, polìtica, sotziali, geografia e arti: in su tzentru sighit at essi su tema de su disterru, de is deretus umanus e tzivilis, de is contra-culturas e contra-economias, de su traballu, de is presonis e de is movimentus contra, de s’ecosostenibilidadi, de is culturas underground e de cussas de resistèntzia.
Su programa s’adelantat intra de atzionis e apuntamentus acapiaus a sa mùsica, a su tiatru, a su tzinema e a is artis de bisura, a is logus, a sa cos’e papai e s’abarrai impari. MCN est unu progetu cunvintu chi, in custu tempu malu, sa literadura e su spainamentu suu iat a depit essi su logu aundi sighiri a fai pensamentus crìticus e utòpicus. Cumenti s’arregordat Paco Ignacio Taibo II, “su mundu est bessiu prus cumpricau, e sa literadura arrennescit a ddu contai; nous nci credeus deaderus. Cumenti credeus deaderus chi si potzat tenni unu lìburu cun d-una manu e una birra cun s’atra, e chi su sabori de sa birra mellorat, e a s’imbressi mellorat fintzas su gustu de su lìburu”.
De is Wu Ming a Erri De Luca, de Michela Murgia a Dominique Manotti, de Serge Latouche a Roberto Saviano, de Paco Ignacio Taibo a Nanni Balestrini, de Alan Pauls a Zerocalcare, de Bjorn Larsson a Marc Augè; e aici sighendi Thierry Fabre, Francesco Abate, Marcello Fois, Giulio Angioni, Karim Franceschi, Ezel Alcu, Renè Fregni, Pietro Grossi, Antonella Lattanzi, Loriano Macchiavelli, Giancarlo De Cataldo, Maurizio De Giovanni, Francesco Piccolo, Rita Indiana, Herve Le Corre, Marco Missiroli, Andres Neuman, Antonin Varenne, Enrico Brizzi, Massimo Carlotto, Leonardo Padura Fuentes, Loredena Lipperini, Michel Le Bris, Stefano Tassinari, Silvano Agosti, Gellert Tamas, Sonya Orfalian, Serge Quadruppani; sa lista de is scriidoris, poetas, sagistas, studantis passau in Casteddu po su MCN no acaba prus, chen’e pensai a is musicistas, atoris, registas, fotografus e artistas: Gianmaria Testa, Roy Paci, Max Casacci, Louis Sclavis, Paolo Fresu, Massimo Zamboni, Egle Sommacal, i Camillas, Fabrizio Poggi, Pinuccio Sciola, Marco Baliani, Iaia Forte, Sergio Staino, Ivo Milazzo, Tito Topin, Emanuele Crialese, Lorenza Mazzetti, Sebastien Izzo, Pablo Volta, Mimmo Calopresti, Igort, Angelo Monne, Otto Gabos, Paco Roca, Mario Dondero, Uliano Lucas, Kid Millions, Arrogalla e meda atrus. Custu poita, prus de su “noir”, sa spètzia de literadura amada meda de su Festival, funt prus chi atru is stòrias, is fèmias e is òminis chi arrennescint a s’agiudai a cumprendi sa vida, su tzentru de sa bisura de su Festival.


text:
In s' "UniCa - Orto Botanico HBK2", un'atopu po fueddai de sustenibilidadi
Terra - Su tema de sa sustenibilidadi est su coru de su seminàriu "La scienza per la sostenibilità", un'atopu chi s'at a isboddiai cenàbara 24 de cabudanni incumentzendi de is cincu de merì in s' “UniCa - Orto Botanico HBK2”. Ant a pigai parti a su seminàriu is circadoris e is circadoras de su cursu de dotorau in "Scienze e tecnologie della terra e dell'ambiente" de s'Universidadi de Casteddu. S'ocasioni at èssiri sa " Sharper - Notte Europea dei Ricercatori".
Po ndi cumprèndiri unu pagheddu de prus seus intraus in su giassu de "La scienza per la sostenibilità" e eus agatau tres dimandas de importu mannu, est a nai: si seis mai pedius comenti si podit costoiri s'àcua lìmpia e comenti si podit impreai comenti si depit?; ancora: si seis dimandaus comenti si podit torrai a donai vida a s'arremusulla cosa nostra?; sa de tres: comenti si podint torrai a avalorai is refudus mineràrius?
Is circadoris e is circadoras de su cursu de dotorau in “Scienze e tecnologie della terra e dell'ambiente” de s'Univerdidadi de is Istùdius de Casteddu ant a dimustrai cali est su caminu de fai po fai iscièntzia sighendi s'isvilupu sustenìbili puru.
In su seminàriu s'at a fueddai de temas interessantis comenti s'amparu de su territòriu e de s'ecosistema, sa pianificatzioni e s'impreu responsàbili de is resursas chi s'agatant in su pianeta innoia biveus e po finas su riciclu de is arremusullas. Is chi ant a pigai parti a s'atopu ant a podi assìstiri a dimustratzionis, ant podi fueddai cun is espertus e iscobèrriri is tècnicas noas chi si funt isvilupendi in Casteddu etotu.
In "La scienza per la sostenibilità" is dotorandus e is dotorandas ant ammostai comenti is circas fatas agiudant s'isvilupu sustenìbili e ddu faint atressu de sa connoscèntzia, de sa valorizatzioni de su territòriu e de su respetu de s'ambienti.
Su publicu at èssiri trisinau a manera ativa e at èssiri cumbidau a contribuiri a sa dibata chi s'at a isboddiai asuba de is temas de circa.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna - IMPRENTAS 2020-2021. LR 22/2018, art. 22


text:
Template:Biografia
Sas istrutziones chi sighint sunt cuntènnidas in sa sutapàgina Template:Biografia/man (modìfica·istòria)
Dae cara: pro sos artistas musicales no imprees custu template, imprea su Template:Artista musicale.
Custu template tenet valores pre-impostados pro sas biografias de base (nùmenes e data de nàschida, logu, natzionalidade e tzitadinàntzia etz.), pro informatziones a subra de sa famìlia, de su traballu (con valores ispetzìficos pro iscritores, filòsofos, militares, pintores, atores e aristocràticos, e in cust'ùrtimu casu cun tìtulos, istemmas e àteru), e sa possibilidade de tènnere, in prus a s'immàgine generale, un'immàgine de sa firma in fundu.
Còdighe de esèmpiu
{{Biografia |nùmene = Luís Vaz de Camões |immàgine = Camões, por Fernão Gomes.jpg |descritzione = Ritratu deo de Camões fatu dae Fernão Gomes, in una còpia de Luís de Resende. S'originale non s'agatat prus. |data_de_nàschida = pagu prus o mancu su 1524 |logu_de_nàschida = [[Lisbona]], [[Portugallu]] |data_de_morte = 10 de làmpadas de su 1580 |logu_de_morte = Lisbona, Potogallu |natzionalidade = portughesa |traballu = Poeta, sordadu |magnum_opus = ''Ls Lusíadas'' }}
Impreu generale
{{Biografia |nùmene = |paranùmene = |immàgine = |descritzione = |nùmene_intreu = |data_de_nàschida = |logu_de_nàschida = |data_de_morte = |logu_de_morte = |residèntzia = |natzionalidade = |traballu = |nùmene_mama = |nùmene_babbu = |parentes = |còjube = |fìgios = |influèntzias = |influentzados = |prèmios = |religione = |òperas_printzipales = |situ = }}
Versione intrea
{{Biografia |nùmene = |nùmene_nativu = |immàgine = |descritzione = |immàgine_alt = |nùmene_intreu = |paranùmene = |àteros_nùmenes = |connotu_pro = |nùmene_de_nàschida = |data_de_nàschida = |logu_de_nàschida = |data_de_morte = |logu_de_morte = |residèntzia = |natzionalidade = |tzitadinàntzia = |etnia = |patrimòniu = |artària = |pesu = |nùmene_mama = |nùmene_babbu = |cojuiu_genitores = |parentes = |còjube = |fìgios = |alma_mater = |traballu = |perìodu_de_atividade = |atividade_incumintzu = |atividade_agabbu = |influèntzias = |influentzados = |annestru = |òperas_printzipales =   |prèmios = |nobel = |datore_de_traballu = |afiliatzione = |positzione_de_traballu = |salàriu = |gènere =   |movimentu =   |magnum_opus =   |movimentu_estèticu = |iscola = |interessos = |ideas_de_annotu = |crìticos_printzipales = |coordinadore =   |coordinadu =   |istitutzione_de_traballu =   |campu =   |tesi = |lealtade = |servìtziu = |tempus_de_servìtziu = |rangu = |unidades = |cumandu = |batallas/gherras = |decoratziones = |nùmene_tìtulu1 = |data_tìtulu1 = |nùmene_tìtulu2 = |data_tìtulu2 = |nùmene_tìtulu3 = |data_tìtulu3 = |immàgine_istemma = |immàgine_istemma_mannària = |legenda_istemma = |religione = |situ = |àteros = |càusa_de_morte = |firma = }}
Inditos de compilatzione
De base: Persone
- nùmene → Nùmene de su biografadu (s'in casu abarret bòidu pigat su nùmene de s'artìculu).
- nùmene_nativu → De compilare s'in casu chi su nùmene nativu fiat diferente dae su tìtulu de s'artìculu. S'impreat mescamente cando sos nùmenes benint latinizados o sa grafia originale est in caràteres chi non sunt latinos, che a cussos de sa limba russa e de sa tzinesa.
- immàgine → Immàgine de su biografadu. De compilare petzi cun su nùmene de su documentu, chene sas parèntesis cuàdras [[ ]] a inghìriu.
- mannària_immàgine → De compilare petzi cando tocat a torrare a dimensionare s'immàgine. De compilare cun su valore de sa largària in pìxels, a esèmpiu 200px.
- immàgine_alt → Testu alternativu pro s'immàgine, pro chie tenet problemas de vista.
- descritzione → S'in casu chi s'immàgine bisòngiet de una descritzione/legenda.
- nùmene_intreu → Nùmene intreu de su biografadu.
- paranùmene → Paranùmene(s) cun su cale(sos cales) est connòschidu.
- àteros_nùmenes → Àteros nùmenes cun sos cales est connòschidu. In casu de unu paranùmene, compilare su campu paranùmene.
- connotu_pro → Àteras resones diferentes pro sas cales siat connòschidu chi non fatzant parte de sos campos òperas o magnum opus.
- nùmene_de_nàschida → Nùmene de nàschida, si est istadu cambiadu a pustis.
- data_de_nàschida → Data de nàschida de su biografadu.
- logu_de_nàschida → Logu de nàschida de su biografadu
- data_de_morte → Data de morte de su biografadu.
- logu_de_morte → Logu de morte de su biografadu.
- residèntzia → Logu de residèntzia (tzitade, istadu) de su biografadu, si est rilevante pro s'artìculu.
- natzionalidade → Natzionalidade de su biografadu. A diferèntzia de "tzitadinàntzia", custu campu est ligadu a sa natzione, no a s'istadu.
- tzitadinàntzia → Tzitadinàntzia(as) de su biografadu. A diferèntzia de "natzionalidade", custu campu est ligadu a s'istadu, no a sa natzione.
- etnia → De compilare s'in casu siat rilevante in su cuntestu de vida de su biografadu. A esèmpiu, s'in casu siat un'ativista polìticu oriundu de una minoria ètnica.
- richesa → Mescamente pro tzelebridades o dirigentes de azienda. Sa fonte cheret semper tzitada.
- artària → Artària de su biografadu. De compilare s'in casu siat rilevante.
- pesu → Pesu de su biografadu. De compilare s'in casu siat rilevante.
De base: Famìlia
- nùmene_mama → Nùmene de sa mama.
- nùmene_babbu → Nùmene de su babbu.
- cojuiu_genitores → Data de cojuiu de sos genitores, s'in casu siat rilevante.
- parentes → Àteros parentes chi siant rilevantes entziclopeditzicament.
- còjube → Nùmene de su còjube (mugere o maridu). In casu de una biografia de una persone biva tocat a rispetare sa riservadesa e insertare sos nùmenes petzi si sunt pùblicos.
- fìgios → Nùmenes de sos fìgios. In casu de una biografia de una persone biva tocat a rispetare sa riservadesa e insertare sos nùmenes petzi si sunt pùblicos, mescamente si sunt galu minorennes.
De base: Istùdiu e traballu
- alma_mater → Universidade in ue at istudiadu. A esèmpiu: Universidade de Tàtari.
- traballu → Traballos e àreas de annotu. A esèmpiu: iscritore, 'polìticuo, iscultore. De non prenare cun ocupatziones o passatempos chi non sunt de annotu. Pro sas positzione de traballu, b'est su campu positzione_de_traballu.
- contributos_de_importu → Contributos de importu mannu de su biografadu.
- perìodu_de_atividade → Mescamente pro s'atividade artìstica. Non b'at bisòngiu de lu compilare si impreas atividade_incumintzu e/o atividade_agabbu e vitze-versa.
- atividade_incumintzu → Mescamente pro s'atividade artìstica. Non b'at bisòngiu de lu compilare si impreas perìodu_de_atividade e vitze-versa.
- atividade_agabbu → Mescamente pro s'atividade artìstica. Non b'at bisòngiu de lu compilare si impreas perìodu_de_atividade e vitze-versa.
- influèntzias → Persones dae sas cales est istadu influentzadu. Mescamente pro biografados ligados a sas artes e a sa literadura.
- influentzados → Persones chi at influentzadu. Mescamente pro biografados ligados a sas artes e a sa literadura.
- annestru → Annestru e educatzione, si sunt rilevantes.
- òperas_printzipales → Mescamente pro iscritores e atores.
- prèmios → Prèmios retzidos de annotu.
- nobel → Annanghet s'immàgine de su prèmiu Nobel a curtzu a su nùmene in asulu.
- datore_de_traballu → Nùmene de sa persone o de s'entidade chi li daet traballu o cun sa cale est ligadu cun s'àrea de traballu sua, si s'àplicat.
- afiliatzione → Afiliatzione de partidu o de movimentu polìticu.
- positzione_de_traballu → Pro positziones de traballu de annotu ocupadas dae su biografadu.
- salàriu → Salàriu de su biografadu. De insertare petzi si est rilevante pro s'artìculu.
Traballu: Iscritores/as
- gènere → Gènere(s) literàriu(os) in ue s'incuadrat. Mescamente pro iscritores.
- movimentu → Movimentu(os) literàriu(os) in ue s'incuadrat. Mescamente pro iscritores. A esèmpiu: realismu.
- magnum_opus → Òpera de annotu prus mannu de su biografadu.
Traballu: Artistas
- movimentu_estèticu → Mescamente pro artistas. Movimentu estèticu in ue s'incuadrat. A esèmpiu: cubismu.
- iscola → Mescamente pro artistas e filòsofos. Iscola artìstica o de pensamentu.
Traballu: Filòsofos
- interesses → Interesses, sobretudo para filósofos.
- ideas_de_annotu → Ideas printzipales e tesis difèndidas dae su biografadu.
- crìticos_printzipales → Crìticos printzipales de s'òpera de su biografadu.
Traballu: Iscientziados/acadèmicos
- coordinadore → Coordinadore/consulente de su dotoradu suo.
- coordinadu → Coordinados/as dae issu.
- istitutzione_de_traballu → Istitutzione(s) de traballu de su biografadu.
- campu → Campu(os) de traballu de su biografadu.
- tesi → Tesi(s) de su biografadu.
Traballu: Militares
- lealtade → Esèrtzitu/istadu chi at servidu
- servìtziu → Casta de servìtziu militare
- tempus_de_servìtziu → Tempus de servìtziu militare
- rangu → Rangu militare prus artu.
- unidades → Unidades militares de servìtziu.
- cumandu → Cumandu militare.
- batallas/gherras → Batallas/gherras a sas cales at pigadu parte su biografadu.
- decoratziones → Decoratziones militares.
Datos: Tìtulos de nobilesa
- nùmene_tìtulu1 → Primu tìtulu de nobilesa.
- data_tìtulu1 → Data de cando at retzidu su primu tìtulu de nobilesa.
- nùmene_tìtulu2 → Su de duos tìtulu de nobilesa.
- data_tìtulu2 → Data de cando at retzidu su de duos tìtulu de nobilesa.
- nùmene_tìtulu3 → Su de tres tìtulu de nobilesa.
- data_tìtulu3 → Data de cando at retzidu su de tres tìtulu de nobilesa.
- immàgine_istemma → Immàgine de s'istemma de sa famìlia/de su tìtulu de nobilesa. De compilare petzi cun su nùmene de su documentu, chene sas parèntesis [[ ]]
- immàgine_istemma_mannària → De compilare cando b'at bisòngiu de modificare sa mannària de s'immàgine. Cheret compiladu cun su valore de sa largària in pìxels, a esèmpiu 80px.
- legenda_istemma → Legenda descritiva de s'istemma, si podet serbire.
Àteros datos
- religione → Religione de su biografadu.
- situ → Situ ufitziale de su biografadu o de sa fundatzione chi nd'amministrat s'eredidade. Sos àteros sitos andant in sos riferimentos o in sos ligàmenes esternos.
- càusa_de_sa_morte → Càusa de sa morte.
- firma → Immàgine de sa firma de su biografadu. De compilare cun su nùmene de su documentu, a es. File:Nùmene_de_su_documentu.jpg. Si tenet un'isfundu trasparente est mègius.
Datos pro VisualEditor
Sa tabella TemplateData chi sighit est càbida in sa sutapàgina Template:Biografia/TemplateData (càmbia·istòria)
Custu template tenet valores pre-impostados pro sas biografias de base (nùmenes e data de nàschida, logu, natzionalidade e tzitadinàntzia etz.), pro informatziones a subra de sa famìlia, de su traballu (cun valores ispetzìficos pro iscritores, filòsofos, militares, pintores, atores e aristocràticos, e in cust'ùrtimu casu cun tìtulos, istemmas e àteru), e sa possibilidade de tènnere, in prus a s'immàgine generale, un'immàgine de sa firma in fundu.


text:
Gibuti
Coordinatas: 11°48′N 42°26′E / 11.8°N 42.433333°E
Artìculu in LSC
Gibuti est una natzione in s'Àfrica. Su Gibuti, ufitzialmente Repùblica de Gibuti (in àrabu جمهورية جيبوتي; in frantzesu République de Djibouti), est un'istadu de s'Àfrica orientale postu a s'estremidade meridionale de su Mare Ruju, acanta de s'istrintu de Bab el-Mandeb, e est situadu in su Corru de Àfrica. Sa capitale est Gibuti.
Su Gibuti tenet istèrrida de 23.000 km², allàcanat cun s'Eritrea a norte, s'Etiòpia a ovest e a sud, cun su Somaliland (istadu non reconnotu separadu de sa Somàlia) a sud-estu. Est infùndidu dae su Mare Ruju e de su Golfu de Aden. Su Jemen, in sa penìsula àraba, s'agatat petzi a 30 km de sa costa de su Gibuti.
Sa populatzione arribat a unos 890.000 bividores e tenet una cumposidura multiètnica, fintzas si cun neta prevalèntzia de sòmalos e afar. Sa religione predominante est s'islam, professadu dae prus de su 90% de is gibutianos. Ex-colònia frantzesa, at conchistadu s'indipendèntzia in su 1977. Is limbas ufitziales sunt s'àrabu e su frantzesu.


text:
altària , nf: artària Definitzione sa distàntzia tra s'oru de fundhu e s'oru de pitzu de una calesiògiat cosa (in s’orrobba de prammu currespondhet a sa largària); su fàere de chie si credet tropu / èssere a s'artària de una cosa = a paris, de sa matessi artària Sinònimos e contràrios altesa, altura, artia / altivesa, barrosia, madérria Frases s'abba de su rivu brincaiat dae un'artària nessi de deche metros ◊ de artària custa robba cantu tenet? ◊ atruessat s'istradoni a un'artària de cuatru metrus ◊ s'artària de Annica Piredha… chi nci passàt istrantaxa in s'istampu de una cubedha! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu hauteur, altitude Ingresu height Ispagnolu altura, alto, altitud Italianu altézza, altitùdine Tedescu Höhe.
altèsa , nf: artesa Definitzione sa distàntzia tra s'oru de fundhu e s'oru de pitzu de una calesiògiat cosa: si narat mescamente po cosas de genia morale (a. de ànimu, de sentidos) Sinònimos e contràrios altària Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu hauteur Ingresu height Ispagnolu altura Italianu altézza Tedescu Höhe.
altivèsa , nf: artivesa Definitzione su si crèdere meda o tropu; idea bona de sèi etotu, cunsideru mannu, de importu Sinònimos e contràrios altària, barrosia, chibberesa, fumore, madérria Frases abboghinendhe "Fortza paris!" li daat corazu e artivesa ◊ no l'apo fatu pro artivesa a m'incarrigare sa morte de un'ómine in parte sua ◊ po s'altivesa chi tenit no dhu podint biri Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu hauteur Ingresu arrogance Ispagnolu altivez Italianu alterìgia, orgóglio Tedescu Hochmut.
altúra , nf: artura, artúria Definitzione sa distàntzia de terra o de unu paris a unu css. puntu o tretu prus in artu; foedhandho de orrobba de prammu, s'artúria est sa distàntzia inter is duas avoretas o oros, sa largària; logu artu (monte, sedha, cúcuru o àteru)/ min. alturedha Sinònimos e contràrios altària / monte, monticru | ctr. basciura Frases chi siat de artura tantu arta cantu est artu su sole a mesudie! (P.Mura)◊ sunt rocas chi leant sos ojos pro s'altura 2. dae sas alturas su cucu truncat sa mútria de sas badhes ◊ ponner ti che cheria in d-un'altura, in d-una cresiedha a ti adorare! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu hauteur, éminence Ingresu high ground Ispagnolu altura Italianu altura Tedescu Anhöhe.
chibberèsa , nf Definitzione su èssere chíbberu; nau in cobertantza, su si crèdere meda Sinònimos e contràrios cripinore, intrusciamentu / altivesa, barrosia, intreore, madérria, magnosidade 2. po chibberesa revudant s'agiudu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu turgescence, hauteur, orgueil Ingresu turgidity, haughtiness Ispagnolu turgencia, altivez Italianu turgidézza, alterìgia, supèrbia Tedescu Geschwollenheit, Hochmut.
intreòre , nm Definitzione calidade e cumportamentu de is intreos, de cudhos chi si credent meda, tropu Sinònimos e contràrios altària, altivesa, barrosia, madérria, magnosidade Frases ndhe giuches intreore, no ti chinnis mancu apenas a saludare, téteru, candho colas! Tradutziones Frantzesu orgueil, hauteur Ingresu haughtiness Ispagnolu soberbia Italianu supèrbia, alterígia Tedescu Hochmut.
madérria , nf Sinònimos e contràrios altària, altivesa, bagianeria, chibberesa, púdriu Tradutziones Frantzesu gloriole, vanité, hauteur Ingresu conceit Ispagnolu jactancia Italianu vanaglòria, alterìgia Tedescu Größenwahn, Hochmut.


text:
alabànsa , nf: alabantza, alabàntzia, allabantza Definitzione làude chi si giaet mescamente a Deus, a is santos; cunfidàntzia chi unu mannu giaet a su piticu Sinònimos e contràrios alabu, alavantzu, bantu, làude / ballansa | ctr. innóriu Frases depeus cumpraxi a sa Mamma de su Celu cun is allabantzas ◊ po s'amori chi tenis e chi donas, alabàntzia merescis e rispetu 2. li at dadu tropu alabantza Ètimu spn. Tradutziones Frantzesu louange, éloge Ingresu praise Ispagnolu alabanza Italianu lòde Tedescu Lob.
alàbu , nm: allabu Definitzione cosas de bonu chi si narant de unu coment'e bantandhodhu Sinònimos e contràrios alabansa Frases impleadu est su pensamentu meu pensendhe in sos alabos de ti dare ◊ torra a cuili, pegus arestau: ti ant a colliri in meriagu bélidus de allabu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu louange, éloge Ingresu praise Ispagnolu alabanza Italianu lòde Tedescu Lob.
alavàntzu , nm: allevantzu Definitzione su chi si narat bantandho a o ponendho bene de unu Sinònimos e contràrios alabansa, alabu, bàntidu, làude Frases cumentzat a mi contare sa vida sua, chene alavantzu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu louange, éloge Ingresu praise Ispagnolu alabanza Italianu encòmio Tedescu Lob.
bàntidu , nm: vàntidu Definitzione su chi si narat de bonu po unu, ponendhosidhu a méritu, a proa, a balentia Sinònimos e contràrios abàntidu, alavantzu, bantu | ctr. ilbàntidu, inzenzu, menisprésiu Frases za si ndhe daet, bàntidos, cussu pazosu!…◊ tantu za sunt nudha sos bàntidos chi li at dadu su mastru, a su pitzinnu, chi nachi est su menzus de totu s'iscola! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu vanterie, éloge Ingresu boast Ispagnolu jactancia, alarde, elogio Italianu vanto, elògio Tedescu Lob.
làude , nf: lode Definitzione bene chi si narat de unu, coment'e a bàntidu Sinònimos e contràrios alabansa, alabu, landra Frases a grória e làude de Deus e de sa Santa Vírgine Maria incumandhamos custu santu Rosàriu ◊ Salvadore Iscanu, nàschidu in su 1964, no at pótidu connòschere a tiu Remundhu cantendhe ma ndhe at intesu làudes e bàntidos (P.Pillonca)◊ si allegret su firmamentu, si allegrent montes e campedas, cantemus làudes a su chelu! Sambenados e Provèrbios smb: Lodes Tradutziones Frantzesu louange, éloge Ingresu praise Ispagnolu elogio, alabanza Italianu lòde Tedescu Lob.


text:
Vangelu
Su Vangelu est una paraula chi s'incontrat in sos liberos de sa religione cristiana. Sa paraula dae su gregu significat bona noa, buona notizia, e custa bona noa est sa naschida de Gesus Cristu e-i s'insegnamentu chi at lassadu. Cando Gesus Cristu ha comintzadu a preigare, sa sintesi fut: Su regnu de Deus est vicinu, cunvertidebos e creide a su vangelu. Sa paraula servidi a indicare puru battoro libereddos, sos Vangelos o Evangelios, inue si podet connoschere su chi Gesus Cristu ha fattu e su sou insegnamentu.Una traditzione meda antiga narat chi sos autores de ognunu de sos battoro libereddos sunt Matteu, Marcu,Luca e Giuanne. Matteu at iscritu printzipalmente po sos Ebreos, po mustrare chi Gesus fut su Messia chi Isaele aisettaiat, e chi sa profetzias si sunt cumpridas cun sa ennida de Gesus Cristu. In custu vangelu si podet legere su Discursu de sa muntagna, e-i cudda pagina:"Benide beneitos de su Babbu meu, ca aiat famine a m'azis dadu a mandigare", e-i su chi sighit. Matteu est unu de sos doighi discipulos de Gesù Cristu. Marcu, no fut de sos doighi, ma fut unu cristianu, paret discipulu de Paulu,s'apostolu. At iscrittu su vangelu po sos paganos, non ebreos. Est su pius cultzu de sos libereddos; est su primu chi est istadu cumpostu. Meda de su materiale sou s'agatat in sos vangelos de Matteu e Luca. Luca,no fut de sos doighi discipulos de Cristos. At iscrittu unu Vangelu, riccu de parabulas, raccontos che deviant illustrare s'insegnamentu de Cristos: sa parabula de su Samaritanu, s'atera de su fizu prodigu,e ateras ancora. Luca est s'autore de un ateru liberu: Sos Attos de sos Apostulos,chi raccontat sos primos annos de sa vida de sa creja cristiana e in particulare fattos de sa vida de santu Pedru e de sa vida de santu Paulu. S'ateru Vangelu est de santu Giuanne, unu de sos doighi. Custu vangelu tenet unu ateru modu de presentare a Gesù Cristu; s'ischema est divesciu dae sos ateros tres.


text:
Golshifteh Farahani sulla Lady Wilmar © Pietro Bertora
Golshifteh Farahani © Pietro Bertora
Giovanna Taviani e Golshifteh Farahani © Pietro Bertora
Giovanna Taviani, Roberto Fiore, Moni Ovadia, Marcello Sorgi © Pietro Bertora
Cristina Piccino e Wilma Labate © Pietro Bertora
Antonio Pezzuto, Gianfranco Pannone, Mazzino Montinari © Pietro Bertora
Piero Li Donni e Giovanna Taviani © Pietro Bertora
Valentina Zucco Pedicini © Pietro Bertora
Irene Grandi in concerto © Pietro Bertora
Irene Grandi e staff di Alfredo Le Granite © Pietro Bertora
Edoardo Winspeare, Wilma Labate, Pasquale Elia, Gabriella Gallozzi, Cristina Piccino © Pietro Bertora
Nahal Tajadod, G.Taviani e G. Farahani alla Spa dell'Hotel Signum © Pietro Bertora


text:
«Solinas “blindat” sa Sardigna»
«Su guvernadore Solinas annùntziat una medida risoluta “in antis meda chi lompat s’istiu”. A Sardigna s’at a pòdere bènnere “petzi vatzinados o cun tzertificadu de negatividade a su Covid”. Eris una domìniga belle normale cun pratzas e ristorantes prenos. Sete mortos e 3 casos cun tassu de su 3,5%. Ma Ricciardi pedit torra una serrada totale». (L’Unione)
«Mario Nieddu: “Inoghe perunu lockdown”»
«Su disafiu istitutzionale nch’est in cue. Su consulente de su guvernu Ricciardi invocat sa serrada totale a pustis de sos datos lombardos. Ma sa Regione nât chi nono, finamentas ca in Sardigna su covid est minimende e sos datos sunt de zona arba. E s’assessore de sa Salude faeddat de punitzione inùtile pro s’ìsula». (La Nuova)


text:
Anna Margarita Kramp-Karrenbauer
Patria: Germania
Nomen nativum: Annegret Kramp
Officium
Munus: politicus
Consociatio
Religio: Catholicismus
Familia
Memoria
Anna Margarita (Theod. Annegret) Kramp-Karrenbauer (nata die 9 Augusti 1962 Fulcolingatis in Saravia) femina rerum politicarum perita Theodisca factionis CDU est.
Iuventus et munusRecensere
Anno 1982 scholam testimonio maturitatis finivit et ab 1984 Augustae Treverorum et Saravipontis iurisprudentiae et rebus publicis studebat. Anno 1990 magistrix artium facta et deinde po factione CDU Saraviae et Petro Müller eius praeside laboravit.
FamiliaRecensere
Kramp-Karrenbauer nupsit atque tres liberos habet.
Cursus honorumRecensere
Kramp-Karrenbauer ab anno 1981 sodalis CDU est. Annis 1985 - 1988 inter regentes Unionis Iuvenilis Saraviae erat. Die 1 Martii 1998 in locum Nicolai Töpfer legati Dietae Foederalis Germaniae successit, sed iam paulo post, electione habita, parlamentum relinquere coacta est. Ab anno 1999 legata ad Landtag, parlamentum terrae Saraviae, est. Ab anno 2000 administra rerum internarum, a 2007 institutionis publicae et ab anno 2009 administra laboris erat. Cum Petrus Müller initio anni 2011 praedixisset, se mox ab officio praesidis ministrorum Saraviae recessurum, Kramp-Karrenbauer 28 Maii praeses factionis CDU huius terrae et die 10 Augusti 2011 nova praeses ministrorum successor Petri Müller electa est. Ad usque diem 6 Ianuarii 2012 una cum FDP et Viridibus factionibus regnabat. Tum propter iurgia inter sodales FDP foedus regnandi finivit[1]. Deinde cum Socialibus Democraticis de foedere regnandi agebat, sed frustra: Die 19 Ianuarii pronuntiatum est suffragium parlamentum terrae factum iri [2]. Die 25 Martii factio eius CDU maxima in facta est et Karrenbauer deinde cum factione SPD foedus regnandi fecitt. Factio liberalis autem devicta non iam legatos in parlamento habet[3]. Et anno 2017 electione parlamenti terrae vicit et foedus regnandi cum factione SPD iterum iniit[4]. Mense Februarii 2018 ab Angela Merkel secretaria generalis factionis CDU proposita est et die 26 Ianuarii 2018 maximo suffragio electa est[5]. Successor eius praeses ministrorum Saraviae Tobias Hans propositus est[6]. Mense Decembri 2018 Angela Merkel non iam candidata praesidis CDU fuit et Kramp-Karrenbauer eius successor praeses factionis Christianae Democraticae electa est[7]. Kramp-Karrenbauer die 17 Iulii 2019 nova ministra foederalis defensionis nominata est, postquam Ursula de leyen praeses commissionis Europaeae electa est[8].
NotaeRecensere
Nexus externiRecensere
- Biographia in pagina Dietae Foederali Germaniae (Theodisce)
- "Annegret Kramp-Karrenbauer": vita apud CIDOB: Barcelona Centre for International Affairs (Hispanice)
- Pagina personalis (Theodisce)
- Biographia in pagina senatus terrae Saraviae (Theodisce)


text:
Sportello Lingua Sarda
04/03/2021
Ancoras abertas is iscritzionis a is laboratòrius in lìngua sarda “Mapas de comunidadi” e “Fueddus e sonus de Sardìnnia”
Fait a si ddoi allistai finsas a lunis 22 de martzu de su 2021.
18/02/2021
BIDDOBRANA. Su Comunu decrarat su stadu de destrossa naturali
Po mori de su bentu forti e de s’àcua meda chi at ghetau me in is mesis de nadali, gennàrgiu e friàrgiu.
11/02/2021
Abertas is iscritzionis a su laboratòriu in lìngua sarda “Fueddus e sonus de Sardìnnia”
Est su de duus laboratòrius finantziau de sa R.A.S. Po si ddoi allistai ddoi at tempus fintzas a su 27 de friàrgiu.
09/02/2021
Movit su laboratòriu in lìngua sarda “Mapas de comunidadi”
Est su primu de tres laboratòrius in sardu finantziau de sa R.A.S.
08/01/2021
COVID-19. Ita totu fait (e no fait) a fai me in is diis in colori grogu
Oi, cenàbura 8 de gennàrgiu 2021, in Sardigna, agatant aplicu is disponimentus po is zonas in colori grogu. Sàbudu 9 e domìnigu 10, invècias, eus a essi in colori de aràngiu.
31/12/2020
COVID-19. Ita totu fait (e no fait) a fai in custas diis de festa
Is arrègulas de cumportamentu me in is diis in colori de aràngiu e in cussas in colori arrùbiu.
23/12/2020
Ofìtzius de s’Unioni serraus in is meriis de giòbia 24 e giòbia 31 de nadali
Me in is Comunus de Santa Justa e Siamaiore, invècias, giòbia 24 e giòbia 31 de nadali ofìtzius serraus a totu dii.
04/12/2020
BIDDOBRANA. Su Comunu est circhendi a duus maistus de muru
Sa domanda bolit presentada aintru de su 14 de custu mesi.
03/12/2020
Contributus po su deretu a su stùdiu
Is interessaus tenint tempus finsas a su 30 de su mesi de nadali po presentai sa domanda de contributu po su deretu a su stùdiu.
24/11/2020
Abertu su sportellu linguìsticu
In s’Unioni at abertu su sportellu linguìsticu ùnicu po àrea. Su servìtziu at a tirai ainnantis finsas a totu su mesi de santuaìni de su 2021 e at a essi a disponimentu de is comunidadis de Biddobrana, Prammas, Sabarussa, Siamaiore e Santa Justa.


text:
Comutadori de arretza
logudoresu · LSC · nugoresu
Unu comutadori (connotu comenti switch o, de s'IEEE, MAC Bridge), est unu dispositivu chi ligat prus elaboradoris in un'arretza informàtica.
Su comutadori est unu ponti de arretza (network bridge) chi impreat is indiritzus MAC po imbiai is datus in su livellu de ligàmini de datus (livellu 2, data link layer) de su Mollu OSI. Cancu comutadori podit puru imbiai datus in su livellu de arretza (livellu 3), ponendi in òpera funtzionis de incaminadori (router). Custus funt connotus che comutadoris de livellu 3 o comutadoris multi-livellu.[1]
Is comutadoris po Ethernet funt su prus tipu comunu. Is primus comutadoris Ethernet funt stètius bogaus de Kalpana in su 1990.[2] Esistint comutadoris po àterus tipus de arretza puru, comenti Fibre Channel, Asynchronous Transfer Mode e InfiniBand.
A s'incontràriu de is cuncentradoris (hub), chi imbiant is pròpiu datus a totu is gennas e lassant a is dispositivus acapiaus sa tarea de determinai chini est s'arricidori, unu comutadori sciit a cali dispositivu depint essi imbiaus is datus e duncas ddus imbiat sceti a is gennas insoru.[3]
Panoràmica[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su comutadori ligat prus dispositivus in un'arretza de elaboradoris. Po permiti sa comunicatzioni intra is dispositivus, prus cavus funt acapiaus a su comutadori chi manìgiat su coladroxu de datus arricendi-ddus e imbiendi-ddus sceti a is dispositivus chi funt in comunicatzioni. Dònnia dispositivu acapiau podit essi identificau po mèdiu de s'indiritzu de arretza suu, permitendi a su comutadori de dd'imbiai is datus a manera dereta, amellorendi sa seguridadi e s'atòliu de s'arretza.
Su comutadori est duncas prus inteligenti de su cuncentradori, chi imbiat is datus a totu is gennas a foras de sa chi ddus at imbiaus, chena connosci su destinu suu, e duncas ponendi in òpera unu mollu cun meda prus pagu atòliu.
Su comutadori Ethernet òperat in su livellu de ligàmini de datus (livellu 2) de su Mollu OSI po creai unu domìniu de atumbu po dònnia genna. Candu is dispositivus òperant in modalidai full-duplex, dònnia elaboradori acapiau a una genna podit imbiai datus a calisisiat àtera genna in calisisiat momentu e is trasmissionis no s'ant a strobai pari-pari. Sendi chi is messàgius broadcast funt imbiaus a totu is dispositivus acapiaus a traessu de su comutadori, su segmentu de arretza chi si format sighit a essi unu domìniu de broadcast. Is comutadoris podint operai fintzas a livellus prus artus de su mollu OSI, che su de arretza o prus artu. A unu dispositivu che custu ddi nant comutadori multi-livellu.
Sa partzidura in segmentus interessat s'impreu de comutadoris po partziri unu domìniu mannu de atumbu in segmentus prus piticus po minimai sa probabilidadi de atumbu e amellorai sa capacidadi efetiva de trasferèntzia. Candu ddoi at un'elaboradori sceti po dònnia genna de su comutadori (micro-segmentadura), giai chi a s'imbessi de is cuncentradoris dònnia genna est unu domìniu de atombu diferenti, dònnia elaboradori tenit un'acàpiu puntu-puntu cun mannesa de banda dedicada e funtzionant in modalidadi full-duplex prena, cun s'impossibilidadi de atumbus.
Su comutadori est un'elementu de importu in is arretzas de àrea locali (LAN) prus modernas. LAN mèdias o mannas tenint unu certu nùmeru de comutadoris aministràbilis. Is po domu o ofìtzius piticus ndi tenint de sòlitu unu sceti o tenint unu dispositivu cun prus impreus, che unu portali residentziali (residential gateway o box internet) po s'acessu a un'arretza a banda larga (DSL, Fibra òtica o àterus) e, a bortas, su telèfonu in modalidadi Boxi asuba IP (VoIP)
Impreu in un'arretza[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Is comutadoris funt impreaus comenti puntus de acàpiu a s'arretza de is dispositivus. In su mollu geràrchicu de arretza e mollus sìmbilis, is comutadoris funt impreaus po ligai àterus comutadoris pari-pari.
Me is comutadoris po impreu comertziali, interfàtzias integradas o modularis permitint sa connessioni de tipus diferentis de arretza, che Ethernet, Fibre Channel, RapidIO, ATM, ITU-T G.hn e 802.11. Custa connetividadi podit acuntessi a calisisiat de is livellus. Mancai su livellu 2 siat perfetu po sa partzidura de banda po sa pròpiu tecnologia, sa connessioni intra tipus de arretza diferentis est prus fàcili a livellu 3.[4] A is dispositivus chi ligant is arretzas a livellu 3 ddi narant de sòlitu incaminadoris (router).[5]
Candu ddoi at abisòngu de anàlisis de is prestatzionis de s'arretza e de seguràntzia, is comutadoris podint essi postus intra incaminadoris de arretzas de àrea ampra (WAN) comenti logu po ponni mòdulus de anàlisi. Cancu produsidori frunit firewall[6], sistemas de riveladura de is intrusioni[7] e mòdulus de anàlisis de acapiai a is gennas de su comutadori. A bortas custas funtzionis funt combinadas in unu mòdulu sceti.[8]
Cun sa tènnica de is gennas sprigu (port mirroring), unu comutadori podit creai una màgini-sprigu de is datus po ddus imbiai a dispositivus esternus che sistemas de riveladura de is intrusionis e analisadoris de pachetus.
Unu comutadori modernu podit includi su power over Ethernet (PoE), s'alimentatzioni elètrica a traessu de is cavus de arretza, chi tirat s'abisòngiu de unidadis de alimentatzioni a dispositivus acapiaus che telèfonus VoIP o puntus de acessu WiFi.
Tipus[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Forma[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Is comutadoris funt a disponimentu in prus formas, comenti unidadis po s'impreu in domu o ofìtziu, a foras de un'armàriu de cablaxu; comutadoris montaus in parastaxu cun àterus trastus; aparatus de mannesa menguada po s'installatzioni in cundotas po is cavus o àteras partis de impiantus de ofìtziu.
Is comutadoris de parastaxu podint essi unidadis autònomas, a piru o mannas cun schedas cuncambiàbilis.
Sceberus de configuratzioni[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Is comutadoris non aministràbilis no tenint peruna interfàtzia de comunicatzioni o àteus sceberus. Funt plug and play. Funt de sòlitu is prus baratus e duncas impreaus in domu e ofìtzius piticus. Podint essi aparatus de scritòriu o de parastaxu.
- Is comutadoris aministràbilis donant una o prus maneras po cambiai s'operatzioni de su dispositivu. Is maneras prus comunas po ddus maigiai funt: un'interfàtzia a lìnia de cumandu (CLI) pro mèdiu de una console seriali, telnet or Secure Shell, unu agenti de Simple Network Management Protocol (SNMP) integrau o un'interfàtzia po su manìgiu de navigadori web. Esemprus de is sceberus a disponimentu in unu comutadori aministàbili funt: ativai funtzionis che su Spanning Tree Protocol, is gènnas sprigu, cambiai sa banda de is portas, creai o mudai arretzas localis virtualis (VLAN), etc.
Funtzionis tìpicas de manìgiu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Allui e studai gennas;
- Impostaduras de banda de connessioni e duplex;
- Cuncordu e averiguu de sa calidadi se servìtziu;
- Filtru de is indiritzus MAC e àteras funtzionis de controlu de acessu;
- Concordu de su Spanning Tree Protocol (STP) e de su Shortest Path Bridging (SPB);
- Averiguu de is dispositivus e su stadu de is collegamentus cun Simple Network Management Protocol (SNMP);
- Gennas sprigu po s'averiguu de su tràficu e sa solutzioni de is problemas;
- Cuncordu de s'agregatzioni de is gennas pond'impreai prus de una po sa pròpiu connessioni, a manera de amanniai sa lestesa e sa fiantza;
- Concordu de VLAN;
- Funtzionis de controllu de acessu a s'arretza, che IEEE 802.1X;
- IGMP snooping;
Averiguu de su tràficu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
No est fàcili a averiguai su tràficu chi passat a traessu de unu comutadori, poita ca sceti is portas de imbiu e arricimentu ddu podint biri.
Intra is maneras progetadas po permiti un'averiguu a is analistas ddoi at:
- Gennas sprigu: su comutadori imbiat una còpia de su tràficu a una connessioni de averiguu.
- SMON (Switch monitoring), protocollu descritu in RFC 2613.
- RMON
- sFlow
Custas funtzionis de sòlitu no s'agatant in comutadoris po impreu domèsticu. Intra is àteras tènnicas ddoi at s'impreu de unu cuncentradori de livellu 1 o unu dispositivu TAP (Terminal Access Point o Test Access Point) intra su comutadori e su dispositivu acapiau.[9]
Riferimentus[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ Thayumanavan Sridhar, Layer 2 and Layer 3 Switch Evolution, in cisco.com, vol. 1, Cisco Systems, September 1998. URL consultadu su 5 austu 2014 (archiviadu dae s'url originale su 29 austu 2014).
- ↑ Robert J. Kohlhepp, The 10 Most Important Products of the Decade, Network Computing, 2 santugaine 2000. URL consultadu su 25 freàrgiu 2008 (archiviadu dae s'url originale su 5 ghennàrgiu 2010).
- ↑ Hubs Versus Switches – Understand the Tradeoffs (PDF), in ccontrols.com. URL consultadu su 10 nadale 2013.
- ↑ Joe Efferson, Token-Ring to Ethernet Migration (PDF), IBM, February 2002, p. 13. URL consultadu s'11 austu 2015 (archiviadu dae s'url originale su 24 cabudanni 2015).
- ↑ Thayumanavan Sridhar, The Internet Protocol Journal - Volume 1, No. 2: Layer 2 and Layer 3 Switch Evolution, Cisco Systems, September 1998. URL consultadu s'11 austu 2015 (archiviadu dae s'url originale su 14 trìulas 2015).
- ↑ Cisco Catalyst 6500 Series Firewall Services Module - Products & Services - Cisco Systems, in web.archive.org, 4 ghennàrgiu 2012. URL consultadu su 25 santandria 2020 (archiviadu dae s'url originale su 4 ghennàrgiu 2012).
- ↑ Cisco Catalyst 6500 Series Intrusion Detection System (IDSM-2) Module - Products & Services - Cisco Systems, in web.archive.org, 19 ghennàrgiu 2012. URL consultadu su 25 santandria 2020 (archiviadu dae s'url originale su 19 ghennàrgiu 2012).
- ↑ Check Point Technical Support, in web.archive.org, 7 santugaine 2003. URL consultadu su 25 santandria 2020 (archiviadu dae s'url originale su 7 santugaine 2003).
- ↑ How to Build a Miniature Network Monitor Device, in logrhythm.com. URL consultadu s'8 ghennàrgiu 2019.


text:
Chenàbura, 15 de santugaine de su 2021
Morta pro more sa Covid-19 – In Aristanis si contat un’àtera morta pro more de sa Covid-19. Est una fèmina de 66 annos chi fiat ricoverada in s’ispidale.
In s’ùrtimu agiornamentu bogadu dae su Comune non resurtant impestos noos. Si contat, imbetzes, un’àteru sanamentu.
Dae su cumentzu de sa pandemia su nùmeru de positividades contadas in tzitade est de 1285, is malàidos sanados sunt 1249, 6 persones resurtant ancoras in cura, 27 sunt is mortos. Duos mortos, però, non sunt de imputare a sa Covid-19.
Fogu in Santu Lussurzu – Is montes de Santu Lussurzu non connoschent paghe. Fintzas eris ddoe sunt mòvidos duos fogos: su primu a mangianu in su sartu de Santa Filidiga; a meritzeddu bassu, imbetzes, su fogu est mòvidu in is cussòrgias de Sud-Est de su sartu comunale, cara a Paulle.
Is mezos aèreos de su Corpus forestale chi fiant traballende pro nde istudare su primu fogu ddos ant mandados, in parte, pro intervènnere in su de duos, a ue ddoe est lòmpidu fintzas unu Canadair arribadu dae Ciampino.
Ambos duos is fogos a prima note fiant suta de controllu, ma no istudados de su totu. Est pro cussu chi oe is iscuadras de istudadores e is mezos de terra sunt torra traballende pro ddos domare.
Fogu fintzas in Pianalza, in Sune, in ue ddoe sunt dèpidos intervènnere is elicòteros de su Corpus forestale e unas cantas iscuadras de istudadores de terra de sa Forestale etotu, de Forestas e is barratzellos. Su fogu nde dd’ant istudadu e, a pustis, ant fatu sa bonìfica.
Antoni Nàtziu Garau
—–
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2020-2021. LR 22/2018, art. 22


text:
In sa Corte d'Assise de Tàtari sighit su protzeddu Arcadia
A pustis de catòdixi annus, cras, su 29 de su mesi de ladàminis 2020, a is 9.00 de mengianu, in sa “Corte d'Assise” de Tàtari at a sighiri su protzessu Arcadia, unu protzessu famau meda poita imburdigat unus cantu protagonistas de s'indipendentismu sardu.
Sa de cras – fait isciri s'Assòtziu Libertade cun d'una nota in su social network Facebook aundi est espressada solidariedadi a is indagaus - at essi un'udièntzia de importu mannu, poita at essi ascurtau su dott. Fonsi de sa Digos.


text:
Su Tzirculu po sa genti abisongiosa
A pustis de is DPCM contra a su coronavirus de su mesi de martzu passau, su Tzirculu, chi in d'una pariga de annus est diventau unu tzentru de importu po initziativas culturalis e sotzialis in su bixinau casteddaiu La Vega, de su 1 de maju at cumentzau su progetu “MUTUO SOCCORSO CASTEDDU”, chi est aprontau cun s'agiudu de s'“Asce - Associazione Sarda Contro l'Emarginazione”.
Su progetu tenit sa punna de arregolli cosa de papai e benis chi serbint po is abisòngius primàrgius e de ddus intregai a sa genti chi in custu momentu de apretu s'agatat in dificultadi. Totu custu est possìbili gràtzias a su traballu de is volonteris de su Tzirculu.
Po donai una manu de agiudu si podit telefonai a su nùmuru 3386377600, imbecis po fai donatzionis tocat a tzerriai a su 3420323585.


text:
Skip to main content
(IlMinuto) – Casteddu, 11 de su mesi de arbili - "Seguràntzia in messarìtzia". Est custu su tema de su seminàriu de informatzioni de su Serbìtziu Prevenimentu e Seguràntzia in is Logus de su Traballu in su campu de su Pranu Operaticu aziendali de sa Asl de Seddori chi s'at a isboddiai oi in sa saba Consiliari Ex Monte Granatico in pratza Casteddu in Seddori a cumentzai de is 16.00.S'atopu est po is meris de aziendas agriculas de su Campidanu de Mesu. In su seminàriu ant essi presentadas totu is novidadis chi pertocant a su pranu de prevenimentu e càstiu in matèria de saludi e seguràntzia in su traballu chi at essi fatu in 2014
Fotografia de RiduCaReflui - reflui come... Pigada de Flickr
© RIPRODUZIONE RISERVATA


text:
abbaucàre , vrb Definitzione incantare e pigare in giru, ingannare Sinònimos e contràrios abbabballocai, abbalaucare, abbanghelare, abbentai, abbucallotare, alleredhare, ammammalucare, atontai, atraucare, incapiare, ispabajare, spantasiai Frases su pópulu est tontu e l'abbaucant cun cosas faltzas ◊ a tzerta zente l'ant abbaucada cun bículos de bidru e de istagnola, ca lughent! Ètimu spn., ctl. Tradutziones Frantzesu embobiner Ingresu to reel Ispagnolu embaucar Italianu abbindolare Tedescu betäuben.
ammoinài , vrb: ammoniare, ammuinae, ammuinai, ammuinare 1, amuinai Definitzione fàere muina, genia de sonu, de moida coment'e de abes o fintzes de gente foedhandho a boghighedha bàscia, giare ifadu, fàere sa conca che casidhu a unu in crica de dhu cumbínchere a calecuna cosa / ammuinare sos calbedhos = cufúndhere sas ideas Sinònimos e contràrios afastidiai, annischissai, ifadare, pibincai / imbirdiolare, imbuvonare, improsae, incapiare Frases ammuinada dae su caldu e múmulas de chígula ti drommias Ètimu spn. amohinar Tradutziones Frantzesu ennuyer, embobiner Ingresu to annoy, to cheat Ispagnolu molestar, embaucar Italianu annoiare, infastidire, abbindolare Tedescu langweilen, belästigen, betrügen.
coluvronàre , vrb: culuvronare Definitzione istare a inghírios che unu culuvrone; pigare cun ingannu, a trampa Sinònimos e contràrios abbovai, coglionai, colovrinare, imbusterai, imbuvonare, improsae, ingannai, istusciare, mariotare, piocai, trampai Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu embobiner Ingresu to swindle Ispagnolu embaucar, trampear Italianu raggirare Tedescu betrügen.
imbelecàre , vrb: imbellecare Definitzione pigare a ingannu, a trampa, cun trogas Sinònimos e contràrios abbovai, abbuvonare, arrebbusai, coglionai, colovrinare, corogliare, imbaucare, imbusterai, imbuvonare, impastociare, improsae, ingannai, mariolare, scafai, trampai Frases isse nos cheret imbellecare! Ètimu spn. embelecar Tradutziones Frantzesu embobiner Ingresu to cheat Ispagnolu embaucar, trampear Italianu raggirare Tedescu betrügen.
imbovài , vrb: imbovare Definitzione pigare a unu che unu bovu, che tontu, in su sensu de ingannare o de si lassare ingannare; tupare, istangiare / i. una carrada = tupare bene, istanzare sas doas chi no perdant Sinònimos e contràrios abbovai, coglionai, colovrinare, corogliare, imbollocai, imbusterai, imbuvonare, improsae, ingannai, mariolare, trampai / calafatai Frases calincunu est circhendi de imbovai sa populatzioni cun promissas (A.Garau)◊ tui ses tonta e ti lassas imbovai ◊ tui imbovas genti de pagu giudítziu ◊ cussu si est lassau cun sa mulleri e si est imbovau de àtera fémina ◊ bois imbovades sas féminas macas! 2. su fenu de ispàdula is butajus dhu ponint po imbovai is carradas Ètimu spn., ctl. embobar, embovar Tradutziones Frantzesu duper Ingresu to cheat Ispagnolu embaucar Italianu gabbare, circuire Tedescu betrügen, umgarnen.
imbusterài, imbusteràre , vrb Definitzione pigare a ingannu Sinònimos e contràrios abbovai, abbuvonare, coglionai, coluvronare, imbuvonare, improsae, ingannai, mariolare, scafai, trambollai, trampai Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu duper Ingresu to swindle Ispagnolu embaucar Italianu turlupinare Tedescu täuschen.
impiocài , vrb Definitzione pigare a ingannu Sinònimos e contràrios abbovai, abbuvonare, coglionai, coluvronare, imbusterai, imbuvonare, improsae, ingannai, mariolare, mariotare, piocai, scafai, trampai Frases narat tantis bellus fuedhus po impiocai sa genti, ca estt unu grandu imbrollioni e improsat a totus ◊ agatant sempri sa manera de s'impiocai cun prumissas de malu pagadori Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu duper Ingresu to fool Ispagnolu embaucar, embrollar Italianu imbrogliare Tedescu betrügen.
isprosàre , vrb Definitzione pigare, cumbínchere s'àteru cun calecuna cosa chi dhi praghet Sinònimos e contràrios allosingai, improsae, insabonai Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu séduire, circonvenir Ingresu to lure Ispagnolu seducir, embaucar Italianu adescare Tedescu anlocken.
trambollài , vrb Definitzione pigare a trampa, a ingannu Sinònimos e contràrios abbuvonare, coglionai, colovrinare, imbaucare, imbuvonare, improsae, ingannai, mariolare, piocai, trampai Frases s'erricu a trassa e a fartzidadi at trambollau su fradi (G.Moi)◊ funt agiudendu a imbovai e trambollai sa genti innioranti Tradutziones Frantzesu duper Ingresu to cheat Ispagnolu embaucar Italianu turlupinare Tedescu täuschen.


text:
colpàdu , pps, agt, nm: corpadu, corpau Definition de colpare; guastu po calecuna maladia, nau mescamente de frutuàriu chi s'intostat e sicat in calecunu tretu de su pígiu de fora, a marcu, coment'e chi apat leau cropu; nau solu de ccn., chi no est tanti giustu de conca Synonyms e antonyms arropau, scutu / feltu, gastu 1 Idioms csn: corpadu a mortu = de ndhe mòrrere; corpadu dai sos mortos = tocadu, chi lu at curpidu carchi mortu, chi lu at tocadu zente morta; èssere corpadu a… (cragu, sèmene, machine, àteru) = chi bi ndhe ant postu tropu, tantu meda de nòghere 2. custa pira, ocannu, est totu corpada ◊ sa néspula de s'ortu meu est totu corpada, no bi ndh'at una bella ◊ de cantu ses colpadu ses ridículu! (Piras) 3. custu laore est corpadu a sèmene: tropu carcu e no bi faghet bonu! ◊ già che ndh'at colpados, legos e mandrones! Translations French frappé, tavelé English rotten Spanish golpeado, podrido Italian colpito, guasto, ticchiolato German geschlagen, verdorben, fleckig.
fràzicu , agt, nm: fràzigu Definition nau mescamente de cosas de papare, erbas o linnas, chi est guastu, pudrigau de no aguantare; foedhandho cun tzacu, fatu, chistione Synonyms e antonyms frazigadu, marcitau, pordiau / cdh. fràcicu Idioms csn: casu fràzigu = casu martzu, fatu; ista fràzigu! = abarra firmu!; iscúdere che fràzicu = iscúdere a mal'istropiadura Sentences chi siat perfetu in sestu forsi no bi at cristianu: si un'aizu at de sanu, est fràzigu su restu ◊ s'aradu de ferru est totu fràzigu de ruinzu ◊ so che a su frutu fràzicu, chi tenet su colore bellu a fora ◊ muru chi sustenet trae no est fràzigu ne sortu ◊ bi at frommija chi faghet su nidu in sa linna fràziga 2. ma a ti cheres fàghere sos fràzigos tuos?!…◊ lu depet àere iscutu male: su carrale iscudet che fràzicu! Etymon itl. fràcico Translations French pourri, putrescent English rotten, rotting Spanish podrido Italian putrefatto, màrcio, putrescènte German faul.
loguníu , agt: luguniu Definition nau de s'ou, chi est frochiu o fintzes isciaculadori, guastu; nau de s'ogu, chi est annapau Synonyms e antonyms crochidu, lanitu, launiu, tzotzidu 2. custos versos lugunios si sorbent in s'aggorru de su coro chene peruna ispera, crochindhe solu zuntas de nàstala (F.Satta) Translations French couvé, fécondé, couvi, pourri English brooded, fertilized, rotten Spanish empollado, fecundado, huevo podrido Italian covato, fecondato, barlàccio German ausgebrütet, faul.
méltzigu , agt: métzigu Definition chi est coment'e mertzu, guastu Synonyms e antonyms demmu, maladióngiu, malesanu, mantzadu | ctr. líaru, sanu Sentences suta de unu sole méltzigu bides sos disterrados Etymon srd. Translations French véreux English maggoty Spanish picado, podrido Italian bacato, mèzzo màrcio German wurmstichig, angefault.
nesicàu , pps, agt: nesigadu Definition de nesicare; chi portat nésigas, mància, calecunu male Synonyms e antonyms fermiu, maguladu, malàdiu, mantzadu, mermitu | ctr. líaru, sanu 2. no est mortu ma est abbarrau nesicau ◊ donzi frúture est nesigada ◊ su mundhu est nesigadu dae mentes umbrosas ◊ fit una cuba chi aia nesigada ◊ tenzo a muzere mia nesigada, sempre a ohis Translations French abîmé, taré English rotten, faulty Spanish podrido, picado Italian bacato, guasto, tarato German verdorben, ungesund, gebrechlich.
pordiàu , pps, agt: prodicau, prudicau, prudigadu Definition de pordiai, purdiai; chi est guastu / abbarra prodicau! = abarra firmu!, ista síncheru! Synonyms e antonyms fràzicu, frazigadu, marcitau 2. is reticulaus fuant fatus cun palus de linna mesu purdiaus ◊ zuchet sas dentes minujas belle e totu prudicadas Translations French pourri English rotten Spanish podrido Italian marcito, putrefatto German verwest, verfault.
prúdicu , nm: púrdiu Definition su pudrigare, sa cosa pudrigada, sa parte pudrigada Synonyms e antonyms brechinzu, martzímine, martzúmene, prudigore Sentences carenas chi si abbarrant in prúdicu de passiales de rudiu che làcrimas assutas chi raju de amore mai ant partoriu (L.Loi)◊ cumpudàndhemi in intro mi afumàdico de prúdicu chi no tramudo Etymon srd. Translations French pourri English rotten Spanish podrido Italian màrcio German Faule.


text:
Oi bollu chistionai de is allomimgius. No isciu in is bidda bostas ma, in bidda mia, fintzas a s’urtima guerra, fiant una cosa importanti. Sa bidda arrispetu a s’unprus no fiat pitica ma is sangunaus fiant pagus poita pagus fiant is aredeus chi, a parri miu no arribant a centu e, s’usantzia de torrai is nominis de is becius de domu in is nascidroxus, a pagu a pagu hat ingennerau unu brubulloni de nominis e sangunaus ogualis chi tocat a isciri s’allomingiu po agatai, de precisu, a unu.
S’allomingiu podiat essi antigu meda o noeddu. Unu, po cali si siat arrexoni, beniat allomingiau e is fillus eredànt, cun su sangunau, s’allomingiu puru.
Nonnu miu, Giuseppi Picciau fiat connotu comenti Peppineddu ‘e Purissima, su fradi Boicu ‘e Purissima e is sorris Dolloretta e Frigina ‘e Purissima. S’aiaiu intzoru fiat istetiu Franciscu Picciau allomingiau Purissima poita teniat butega ‘e binu in s’arruga ‘e sa Purissima in Casteddu ‘e susu. Candu is casteddaius ‘oliant buffai una tassa ‘e binu narant: “andaus a sa Purissima” e cussu nomini a pagu a pagu, est passau de s’arruga a su Cristianu.
Su sangunau Picciau est antigu meda. Heus agatau in su primu liburu de is batisimus de sa parrochia de Sant’Ambrosu, istituiu de su Cunciliu de Trento, mi parit, in su, 1560, e su segundu de is batiaus si naràt Picciau ma su Vicariu chi dd’iat batiau e chi hat frimau s’arregistru, si naràt Sarbadori Picciau. Siguramenti, cali si siat Picciau chi agateis in su mundu, podeis essiri sigurus chi, a sa longa, tenit arrexinis paulesas.
Po custa arrexoni, is Picciaus, in bidda, fiant medas. Chi calincuno domandàt de Pepineddu Picciau nddi bessiant a pillu sesi o seti ma, si domandànt de Pepinedd ‘e Purissima ddu smasciànt deretu deretu a domu de aiaiu. Unu Pepineddu Picciau fiat su babbu de Milvia chi totus connosceis ma issu fiat Pepineddu ‘e mucunieddu. E fiant totus Picciau is: Peddotza, Carroga, Mudau, Gaireddu, Libecia, Petze ‘e cuaddu, Su Para, Conca ‘e botulu, Alloddi e Litedda.
Aiaia mia fiat Annuntzia Spiga e is Spigas teniant 15 allomingius: Baballoti, Bacheta, Biddiddai, Cagagana, Campanali, Valdessa, Conca ‘e moru, Piricocu, Trebiu, Cavallu, Pisinnitu, Scei, Mutinu, Vallerianu e Giuannicheddu.
De is Argiolas nd’arregordu 28: Fellis, Barra de ferru, Su Quatesu, Su Pisci, Paddoni, Birrilliu, Crabieli, Saddori, Barrachedda, Collutzu, Su Frius, Fallarosa, Su Pressi, Gobbu, Piricocu, Diddioi, Busseri, Bovali, Cucureddu, Cera, Fromighedda, Piseddu, Dollenti, Culixertula, Pillosu, Fraschitu, Pepisantu e Tancheddu.
Em’a podi sorigai a si nai totus is allomingius de bidda ma est mellus chi mi firmi. Si potzu nai, perou, chi is Ambu’s e is Trudus, tenìant 3 allomingius, is Lai, 4; is Contu, 5. Is Atzeni’s, 6; is Cabras, 7; is Zuddas, 9; is Piludu’s, 14 e is Sollai’s, 13. Calencunu de nosu connoscit Patrizia Sollai, cumpangia ‘e traballu de Gesuinu Masala, e chi est stetia socia de su Circulu. Issa est de s’aredeu de Cìùpulla.
Ma immoi mi frimu de seguru e, a si biri a su mesi ch’intrada.
Brai Picciau


text:
"Piazza del Carmine", Firenze
Voce Camilla Battaglia – Alessandro Castriota Scanderberg – Martin Denise Elessa – Elisa Mini – Sara Jane Ceccarelli – Laura Torterolo, Contrabbasso Andrea Ruocco, Violino Zaltron Federico – Nicola Nieddu, Basso elettrico Filippo Macchiarelli, Pianoforte Samuel Mortellaro – Manuel Magrini, Chitarra Leonardo Mezzini, Massimo Imperatore, Batteria Alessandro Rossi – Enrico Smiderle, Tromba Giacomo Tantillo – Lorenzo Giorni – Antonello Del Sordo, Trombone Federico Pierantoni – Andrea Angeloni – Michele Fortunato, Sax Alto Nicola Caminiti – Vittorio Cuculo – Francesco Paolo Pacillo, Sax Tenore Tommaso Troncon – Mattia Feliciani, Sax Baritono Giuseppe Ruotolo


text:
Avisu seletzione duos operajos
Su Comune de Ardaule at publicadu in su situ istitutzionale s'avisu pùblicu de seletzione de duos operajos; in su situ b'est fintzas s'avisu de s'Agentzia de su traballu cun totu sas informatziones chi pertocant sa seletzione.
Iscadèntzia: 22/02/2019
COMUNE DE ARDAULE
Provìntzia de Aristanis
Setore Tècnicu
Servìtziu: Traballos Pùblicos
L.R. N°1 DE SU 11/01/2018 ART. 2 PROGRAMMA INTEGRADU PLURIFUNDU PRO SU TRABALLU
''LAVORAS'' - MISURA ''CANTIERI DE ATIVATZIONE NOA''
AVISU PÙBLICU DE SELETZIONE
Su Comune de Ardaule FAGHET ISCHIRE CA dae su 18/02/2019 a su 22/02/2019 inclùdidu, in su CPI de Ilartzi si podent presentare sas domandas pro s'assuntzione A TEMPUS DETERMINADU, de personale de impreare in sos CANTIERIS DE ATIVATZIONE NOA (CANTIERE VERDE/CANTIERI BIRDE) pro custos profilos e cualìficas:
- operaju cualificadu in sa categoria edilìtzia - maistru de muru
- operaju genèricu in sa categoria edilìtzia - maniale.
SU SÌNDIGU
F.du Dr. Massimo Ibba
(MM)


text:
Alfabetu fonèticu internatzionale
Artìculu in LSC
S'alfabetu fonèticu internatzionale (AFI; fintzas indicadu cun sa sigla inglesa IPA, International Phonetic Alphabet[1]) est unu sistema de iscritura alfabèticu impreadu pro rapresentare sos sonos de sas limbas in sas trascritziones fonèticas[2]. S'AFI naschet pro initziativa de s'Assòtziu fonèticu internatzionale cun su fine de creare unu istandard cun su cale trascrìere in manera unìvoca sos sonos linguìsticos (fonos) de totu sas limbas; a ogni sìmbulu de s'AFI currispondet unu e unu solu sonu, sena possibilidade de cunfusione.
Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su printzìpiu generale de sas lìteras de s'alfabetu fonèticu internatzionale est de frunire una lìtera pro ogni sonu distintivu. Custu signìficat chi non impreat cumbinatziones de lìteras pro rapresentare unu sìngulu sonu (che a gn chi in sardu si leghet [ɲ]) o de lìteras chi rapresentant duos sonos (comente a sa x chi in inglesu si leghet [ks], mancari in sardu si legat [ʒ]); a custa faghent etzetzione sas africadas (comente a sas z, c e g in italianu) trascritas cun duos sìmbulos unidos ca sunt cunsideradas sa sutzessione de duos sonos indistintos.
S'isvilupu originale est partidu dae sos fonetistas inglesos e frantzesos dae su bolere de s'Assòtziu fonèticu internatzionale fundadu in Parigi in su 1886.
S'alfabetu at subidu una sèrie de revisiones durante s'istòria sua, intra de custas, una de sas prus importantes est istada codificada in s'IPA Convention de Kiel (1989). Bi sunt istadas posca ulterioras mudas in su 1993, cun s'annanta de bator vocales mèdiu-tzentrales e sa rimotzione de sos sìmbulos pro sas oclusivas surdas.[3][4] S'ùrtima importante revisione arribat su maju de su 2005, cando est istadu agiuntu unu sìmbulu pro sa consonante adobbada labio-dentale sonora (in frantzesa consonne battue labio-dentale voisée o labiodental flap in inglesa).[5]
Lassende s'agiunta e sa rimotzione de sos sìmbulos, sas mudas annantas a s'alfabetu fonèticu internatzionale cunsistent mescamente in su rinominare sìmbulos e categorias o mudare s'ammenta de sos caràteres suos.[3]
Orìgine de sos sìmbulos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa majore ala de sos sìmbulos est pigada dae:
- alfabetu latinu (in sa majore ala) pitiu (in sa majore ala) e manniteddu (ʙ ɢ ʜ ʟ ɴ ʀ ʁ);
- alfabetu gregu pitiu (B, ɛ, θ, ɸ, x);
- unas àteras lìteras, otentas modifichende s'istrutura de sas lìteras chi esistint (es. ɓ ɗ ɖ ɠ ʂ ɳ ɣ ʋ), bortende·las (ɐ ɔ ə ɟ ɥ ɯ ɹ ᴚ ʇ ʌ ʍ ʎ ʁ) o agiunghende·li carchi sìmbulu (es. signos diacriticos e subrasegmentales).
Dae su 1989 s'Assòtziu fonèticu internatzionale ammitet fintzas unos àteros sìmbulos. In su 1989, pro esempru, sos sìmbulos ʘ, |, !, ǂ e ǁ ant sostituidu sos sìmbulos ʘ, ʇ, ʗ, ʖ impreados pro indicare sas cunsonantes clic.
Sa grafia est sistemàtica meda: sas cunsonantes retroflessas presentant unu gantzu in bassu (ɖ ʂ ɳ), mentras sas cunsonantes implosivas presentant unu gantzu in artu (ɓ ɗ ɠ).
S'Assòtziu fonèticu internatzionale at chircadu de fàghere currispòndere su prus possìbile ogni sonu a su rispetivu sìmbulu, pro cale sas lìteras b, d, f, ɡ, h, k, l, m, n, p, r, s, t, v, x e z indicant consonantes, mentras a, e, i, o, y e u indicant vocales.
Impreu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'alfabetu fonèticu internatzionale oferit ultres chentusessanta sìmbulos pro trascrìere sos sonos (fintzas si ogni limba nd'impreat petzi un ammenta bastante minuja).
Est possìbile trascrìere su faeddadu isfrutende vàrios livellos de pretzisione: una trascritzione fonètica pretzisa, in cale sos sonos sunt descritos cun una manna cantidade de minudas, est nòdida cun su nùmene de trascritzione istrinta, mentras una trascritzione prus grussera, chi disconnoschet carchi de custas minudas, est mutida trascritzione larga.
Sa trascritzione IPA s'impreat printzipalmente in sas tratatziones sientìficas de àmbitu linguìsticu (in su dillindadu, in sas disciplinas de sa fonètica e de sa fonologia); a s'ispissu est impreadu, cun fine prus pràticu, in sos ditzionàrios pro indicare sa pronùntzia de sas paràulas, ma est impreada fintzas pro indicare sa pronùntzia in paràulas iscritas cun alfabetu non latinu (es. tzirìllicu, thailandesu, amarico, tzinesu, coreanu, giaponesu). Benit impreadu in àmbitu clìnicu dae sos logopedistas pro analizare sos campiones linguìsticos in casos de istorbu de su limbàgiu, a sos fines de un' anàlisi a sa minuda de sos sonos prodùidos e/o sostituidos in su limbàgiu de sos sugetos pigados in esàmene. S'impreat, annotamala, in vàrias entziclopedias, intra sas cales Wikipedia, pro trascrìere sa pronùntzia de sas paràulas istràngias.
Sìmbulos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sos sìmbulos cun forma prètzisa a sas lìteras latinas in gènere currispondent a sonos prètzisos. Cando sos caràteres de s'alfabetu fonèticu internatzionale sunt insertados in unu testu, benint isulados dae su restu de su testu pro mèdiu de barras (/ /) pro trascritziones fonèmicas opuru parèntesis cuadras ([ ]) pro trascritziones fonèticas; si bidat Diacritici e unos àteros sìmbulos pro un'esèmpiu de custa diferèntzia.
Consonantes[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Cunsonantes "prummonares"[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Una cunsonante prummonare est una consonante prodùida cun un'ostruzione de sa glòtide (s'ispàtziu tra sas cordas vocales) o sa cavità orale (sa buca) e cun un'emito simultàneu o susseguente de àera bènnida de sos purmones. Sas cunsonantes prummonares rapresentant sa majoria de sas cunsonantes in IPA, comente a in sas limbas de su mundu. Sa tabella aporrit custas consonantes organizadas in colunnas segundu su logu de articulatzione, overas su puntu de s'aparatu fonatoriu in cale sa consonante est prodùida, e in rigas segundu su modu de articulatzione, est a nàrrere su modu in cale sunt prodùidas.
Cunsonantes coarticuladas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sas cunsonantes coarticulads sunt sonos chi interessant duos logos de articulatzione in su matessi mamentu.
Africadas e articulatziones dòpias[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sas africadas e sas cunsonantes cun articulatzione dòpia sunt signaladas cun duos sìmbulos IPA unidos dae un'arcu, postu subra o in suta de sos duos sìmbulos: sas ses africadas chi prus ricurrent sunt a bortas rapresentadas dae "ligamentos", mncari custu non siat prus s'impreu IPA ufitziale.
Consonantes non prummonares[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sas cunsonantes non prummonares sunt sonos chi no isfrutant s'àera de sos purmones: custas includent sos click (presentas in sas limbas khoisan), sas implosivas (chi s'agatant in limbas comente a su swahili) e sas ejetivas (chi s'agatant in medas limbas americanas e caucàsicas).
Vocales[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'IPA organizat sas vocales a segunda de sa positzione chi sa limba assumet durante sa produtzione issoro: su disponimentu de sas vocales pigat sa forma de unu trapétziu.
S'asse verticale de custu trapétziu currispondet a s'artària vocàlica: sas vocales chi sunt pronuntziadas cun sa limba artzada cara a su paladu sunt in artu, mentras cussas prodùidas cun sa limba abbassada sunt collocadas in bassu. Pro esempru, sa [i] s'agatat in chima a su trapètziu ca produende·la sa limba est in positzione arritzada cara a su paladu, mentras s'[a] est in bassu ca sa limba est bassa mentras benit prodùida.
In manera parallela, s'asse orizontale rapresentat sa posterioridade vocàlica: sas vocales postas a destra sunt cussas prodùidas cun sa limba cara a s'ala posteriore de sa buca, mentras cussas signadas a manca sunt prodùidas cun sa limba sobrada cara a s'ala anteriora de sa buca.
Cando sas vocales sunt in còpia, cussa de destra est lavralizada mentras cussa de manca est sa contraparte sua non lavralizada.
Diacrìticos e unos àteros sìmbulos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Barras e parèntesis cuadras[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In una trascritzione IPA s'impreant sas barras diagonales cando benit data una trascritzione fonematica de una paràula o de una frase, indichende, est a nàrrere, sos fonemas (de sas unidades de sonu astratas) chi diant dèpere èssere realizados in una variante reconnota de una tzerta limba.
S'impreant, imbetzes, sas parèntesis cuadras cando benit oferta una trascritzione fonètica, est a nàrrere unu tentativu de s'acurtziare su prus possìbile a sa bera realizatzione de una tzerta paràula o frase. In una trascritzione fonètica, tando, at a èssere indicadu cale, tra sos diferentes allofonos atzetados in una limba est istadu realizadu.
Pro esempru: sa trascritzione fonematica de sa paràula "domo" in italianu istandard at a èssere: //ˈkasa//; in realidade, sa trascritzione fonètica de sa resa de unu faeddadore setentrionale at a èssere cun probabilidade [ˈkaːza], mentras cussa de unu faeddadore campanu at a pòdere [ˈkaːsɐ] o finas [ˈkaːza]. /s/a pronùntzia surda o sonora de sa sibilante o sa resa belle aberta de sa vocale finale sunt cunsiderados allofoni in italianu, e s'ascurtadore toscanu at a reconnòschere sa paràula riconducendo in manera ispontànea sos diferentes foni [s] e [z] a s'entidade astrata /s/.
Corsivu, asteriscos e parèntesis tundas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- S'impreu de su corsivu signìficat chi unu sonu de una determinada paràula podet èssere pronuntziadu opuru no; pro esèmpiu in s'artìculu determinativu is in sa faeddada meridionale de su sardu, sa s podet no èssere pronuntziada, e sa trascritzione est /is/.
- S'impreu de sas parèntesis tundas () signìficat chi unu fonema in positzione finale podet èssere pronuntziadu solu si est sighidu dae una vocale in s'arresonu; in sos ditzionàrios de limba inglesa pro indicare chi una /ɹ/ podet èssere leta o nono s'impreat fintzas un'asterisco (*) a su locu de /(ɹ)/.
Diacrìticos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sos diacrìticos sunt signos bortadu a modificare unu sonu, a diferèntzia de sos subrasegmentales, chi modìficant su tonu e s'atzentu. Semus faddende de puntos, gantzos, mantzas... postos a un'ala de unu sìmbulu IPA a su fine de ammustrare una tzerta alteratzione o sa descritzione prus dillindada in sa pronùntzia de sa lìtera. Ulteriores signos diacrìticos sunt istados introduidos in sas estensiones IPA, progetados printzipalmente pro sa logopedia. Sos signos diacrìticos benint cumbinados cun sos sìmbulos IPA pro trascrìere balores fonèticos modificados in manera lèbia, o articulatziones segundàrias.
Tabella de sos diacrìticos:
S'istadu de sa glottide podet èssere trascritu in manera fine cun signos diacrìticos:
Nòdidas:
- S'allongada de una vocale si signalat cun su sìmbulu "ː" chi assimìgiat a sos duos puntos, a esèmpiu: [ˈbɛːne] est bene.
- Una vocale rotica si signalat cun su sìmbulu " ˞ " atacadu a sa vocale, a esèmpiu: [bɝd] est bird in inglesu americanu.
- Sa nasalizzazione si signalat cun su sìmbulu " ̃ ", a esèmpiu: [bɔ̃] est bon in frantzesu.
- Sa vocale àtona de unu ditongu si signalat cun su sìmbulu " ̯", a esèmpiu: [ˈvoi̯] est unu modu de trascrìere sa paràula italiana "voi". Custu signalat chi su ditongu siat difatis unu ditongu e non duas sìllabas divididas dae su jatu.
Diacritici subrasegmentales[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sos diacrìticos subrasegmentales sunt signos chi non s'unint a unu sonu e sunt dados a sa muda de s'atzentu, de su tonu, de s'intonatzione. Custos sìmbulos descrient sas caraterìsticas de unu limbàgiu a s'in subra de su livellu de sìngulas consonantes e vocales, comente a sa prosodia, tonu, longària, e su stress, chi s'ispissu òperant in sìllabas, paràulas o frases, est a nàrrere elementos cales s'intensidade, tonu, geminatzione e de sos sonos de una limba, gasi comente su ritmu e s'intonatzione de s'arresonu. Cando chi sa majore ala de custos sìmbulos indicant distintziones chi sunt fonemicas a livellu de paràula, sos sìmbulos esistent fintzas pro s'intonatzione a unu livellu superiore a cuddu de su paràula.
Sighit s'elencu de sos sinnos subrasegmentales:
Atzentu tònicu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
B'ant duos atzentos tònicos in s'alfabetu IPA: cussu primàriu e cussu segundàriu.
Cussu primàriu assimìgiat in manera gràfica a un'apòstrofu (ˈ) chi pretzedet sa sìllaba interessada.
- Esèmpios:
- tribù [triˈbu];
- istatzione [istatˈʦjoːne];
Cussu segundàriu assimìgiat a una virgola (ˌ) chi pretzedet sa sìllaba interessada, e serbit a descriere a su mègius sa sfumatura de atzentatzione in sas paràulas longas, chi duncas s'assentant de nessi chimbe sìllabas.
- Esèmpios:
- australopitecu [ˌaustralopiˈteːku];
- spressurizatzione [ˌspressuriddzatˈʦjoːne];
- ammutinamentu [ˌammutinaˈmentu].
Sìmbulos non prus impreados o no istandard[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In su cursu de s'istòria sua s'IPA at atzetadu pro perìodos de tempus belle longos sìmbulos chi posca sunt istados declassados ca sostituidos dae cussos de oe. Unos àteros sìmbulos imbetzes sunt impreados in trascritziones fonèticas IPA ma non sunt reconnotos ufitzialmente. Est su casu de [ɷ] chi oe est rapresentadu cun [ʊ], opuru de [ʦ], [ʣ], [ʧ] e [ʤ], oe iscritos separados [ts], [dz], [tʃ] e [dʒ]. In unos àteros casos si tratat de discretziones de s'autore: a esèmpiu in sos ditzionàrios de limba inglesa est meda raru bìdere s'approssimante alveolare indicada cun su sìmbulu ufitziale IPA [ɹ], ma benit indicada cun [r], ca tale lìtera in inglesu indicat semper su subranumenadu sonu.
Ulteriores crarimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Totus sas cunsonantes retroflessas tenent su matessi sìmbulu de sas consonantes alveolares ecuivalentes cun s'annanta in bassu de unu gantzeddu chi puntat a dereta.
- S'IPA ufitziale no est s'ùnicu alfabetu fonèticu chi esistit: Luciano Canepari, partinde de custu, nd'at elaboradu unu mutidu canIPA /kaˈnipa/ [käˈniːpä].
Nòdidas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ Patrizia Sorianello, alfabeto fonetico, Enciclopedia dell'italiano Treccani.
- ↑ Raffaele Simone, Fondamenti di linguistica, ed. Laterza, Roma-Bari, 2008, ISBN 978-88-420-3499-5, p. 99.
- ↑ 3.0 3.1 Michael K. C. MacMahon, Phonetic Notation, in P. T. Daniels and W. Bright (eds.) (a incuru de), The World's Writing Systems, New York, Oxford University Press, 1996, pp. 821–846, ISBN 0-19-507993-0.
- ↑ Pullum and Ladusaw, Phonetic Symbol Guide, pp 152 & 209
- ↑ Katerina Nicolaidis, Approval of New IPA Sound: The Labiodental Flap, International Phonetic Association. URL consultadu su 17 settembre 2006 (archiviadu dae s'url originale su 2 settembre 2006 ).
Boghes curreladas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- International Phonetic Association
- Fonètica articolatoria
- IPA in Unicode
- Trasparèntzia fonologica
Collegamentos esternos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Pagina ufficiale de s'IPA, in internationalphoneticassociation.org.
- Scarica sa tabella IPA in pdf aggiornada a su 2015 (PDF), in internationalphoneticassociation.org.
- Corso di fonetica di Peter Ladefoged (in inglese, con file sonori), in phonetics.ucla.edu.
- WikiTeX suportat s'editing de secuèntzias IPA diretamente in un'artìculu Wiki
- Tabella IPA multimediale cun filas audio de 2 speaker e esèmpios de su Laboratòriu de Fonètica de s'Universidade de Torinu
- Editor IPA online de su Laboratòriu de Fonètica de s'Universidade de Torinu
- Dizionario Inglese-Italiano della pronuncia IPA semplificata con l'alfabeto Italiano, in inglesexpress.it.


text:
Novara
Coordinatas: 45°27′N 8°37′E / 45.45°N 8.616667°E
Articulu in logudoresu
Novara (Noara in peemontesu) est una comuna italiana de 105.574 abitadores, cabitale de sa provìntzia peemontesa a su matessi nùmene. Est sa de duas comunas de sa rezione pro pobuladura a pustis de Turinu e rapresentat un'agrugadorzu de tràfigos cumertziales importantes intre sos aunidorzos caminales chi cunzunghent Milanu a Turinu e Zènova a s'Isvìtzera. Su sìmbulu de sa bidda est sa cùpula de sa Basìliga de Santu Gaudèntziu, chi tirat 121 metros.