text:
Cara Grazia #36 | Gianni Manca
Grassiedda mea istimada,
de contos tuos n-d'appo colliu medas in-d'unu cartolarju, dae cando fippo unu pitzinneddu, mancari in iscola non t'esserene lumenau meda, m'aggradiat sa manera de contare chi aias tue, che collìo a suspu cada cosa chi che ghettabas a pare, dae sa poesia iscritta a pitzinnedda minore e-i sos contos de Elias Portolu, de Canne al vento, de Cosima.
Fit'un'incantu a ti leghere in custa Sardigna bertera, cando Nugoro fiti petzi una biddizola, tue, ch'aias ispartu sas alas che un'abile in cherta de su mundu, as mudau su tempus de cust'isula de sulidade bortandelu in chent'annos innantis. De custu ti cherjo torrare grassias finzas a contu de tottus sos nugoresos. Jà est beru chi in cussos tempos in Nugoro b'ata issiu a campu zente de gabbale, iscrittores, pintores, iscurtores e musicantes, ma tue ses bolada meda prus arta, e oje sa zente t'ammentata lumenandeti che-i una mama manna.
Aiata undich'annos cando fiti ja sae duas bortas chi andabata a iscola in quarta elementare, la fit ripitinde, non ca l'aiana tzuccada, ma ca a sos tempos, sas feminas non podiana sichire a istudiare, e fortzis cussa est'istada una bona sorte pro issa, su mese de Santugabine, unu professore fit benniu a pisionante a domo de tzia sua Paulina, issu s'aiat battiu unu muntone de liberos, e issa in cue sicche est cherfia, l'ata pissichiu finzas chi no l'ata colau un'iffattu e s'atteru sos liberos suos, si los leghiat abida, e dae cuss'ora ata cuminzau a iscrivere, no accudiata a prenare su tinteri e gai pro tottu sa bida sua.
E a sos tempos ja si nd'ata colau, s'iscuredda, in cussa Nugoro antica, ube sa tzente pessabata petzi a che trampare sas tzorronadas, ma su sentìu suo fiti jà in atterube, sende chi su babbu (tziu Totoni) l'azudabata ca issu matessi fachiat poesia, ma issa fit tusturruda, ischiata a ube cheriata arribbare.
E propriu gai, Grassia istimada, oje ses unu berbugrassia pro tottus, pro chie t'ata bantau e pro chie t'ata lastimau.
Gianni Manca
Poeta
Nugoro 2021
Leggi anche le altre lettere:
- Cara Grazia #1 | Luciano Piras
- Cara Grazia #2 | Mariuccia Gattu Soddu
- Cara Grazia #3 | Rosalba Satta Ceriale
- Cara Grazia #4 | Ilaria Muggianu Scano
- Cara Grazia #5 | Giacomo Mameli
- Cara Grazia #6 | Franc’Istevene Ruiu
- Cara Grazia #7 | Silvia Bianco
- Cara Grazia #8 | Vanna Fois
- Cara Grazia #9 | Graziella Fois
- Cara Grazia #10 | Venturella Frogheri
- Cara Grazia #11 | Isabella Mastino
- Cara Grazia #12 | Francesca Pirodda
- Cara Grazia #13 | Angelica Grivel Serra
- Cara Grazia #14 | Luigi Crisponi
- Cara Grazia #15 | Giusy Ferreli
- Cara Grazia #16 | Francesco Mura
- Cara Grazia #17 | Maria Grazia Corrias
- Cara Grazia #18 | Tonino Mesina
- Cara Grazia #19 | Mary Blindflowers
- Cara Grazia #20 | Michela Columbu
- Cara Grazia #21 | Graziano Secchi
- Cara Grazia #22 | Maria Speranza Frassetto
- Cara Grazia #23 | Maria Giovanna Fossati
- Cara Grazia #24 | Gianfranco Cambosu
- Cara Grazia #25 | Alessandra Porcu
- Cara Grazia #26 | Mario Adolfi
- Cara Grazia #27 | Gianni Usai
- Cara Grazia #28 | Gianfranco Oppo
- Cara Grazia #29 | Pasca Casu
- Cara Grazia #30 | Davide Grittani
- Cara Grazia #31 | Antonia Costa
- Cara Grazia #32 | Lucia Becchere
- Cara Grazia #33 | Maria Antonietta Mula
- Cara Grazia #34 | Federico Sedda
- Cara Grazia #35 | Stefano Ferri


c: text/html

text:
Is matzamurreddus
Custi contu mi dd’iada contau Graziella Erbì, de Gesturi, esti scrittu a sa gesturesa…
Contànta is antigus ca a de notti essianta me is saltus de sa bidda is matzamurreddus, spiriteddus; in medas ddus ianta bius: mannus e piticus.
E custu contu fudi capitau propriu a u piccioccheddu.
Si fuada giai affestada santa Vitalia e fua tempus de torrai a scolla, ma a Efisinu, fillu de pastori, sa scolla pagu ddi praxiada e obiada sighì a bandai cun su babbu a i brebeis.
A su chizzi, però, su babbu dd’iada cuàu su barrettu e candu su piccioccheddu si ndi fudi scidau, su babbu dd’iada nau ca chenza de barrettu a sattu no dd’ingolliada. Su babbu ci bessidi a sattu , Efisinu cicca su barrettu e candu dd’agattada ci bessidi a sou a su saltu.
Fudi ancora scurigau, ma sa strada dda sciiada.
Fattu u bonu trettu, propriu prima de arribai a “su accigui”, si frimada, poita dd’abbisongiada.
Ma accanta de ” su accigui ” bidi ua cosa strana: u’iaxi de piccioccheddus estius tottu a agualli: a berrittedda arrubia e pantallonisi crutzusu: baddendu, saltendu e ammacciocchendi.
Mancai a pantallois mesu caguaus, incarrerada a curri e no si firmada finzas a candu no arribada a domu sua.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Laurus nobilis
Su Laru, làuru o fintzas lau (Laurus nobilis) est una mata de sa Famìlia Lauracee. Est una mata semper birde de sa flora mediterrànea. Sas fozas a punta de lanza, coriattas, aromaticas, e si usant in coghina. Podet crèschere che un'àrbure de 10-12 metros. Truncu deretu cun sa colza grizia. Su frutu est che un'olia minore, pulposu de colore nieddu cando est maduru. Dae un'infusu de sa fruta e de sas fozas in alcol si faghet unu licore. Sa fozas de laru funt impreadas pro incoronare is poetas.
In Sardinna est agreste e bi nd'at meda in locos umbrosos de sos paris e de sas arturas, inube bi proghet, ma non b'at frittu meda. Sos prus sunt a làcana de buscos de eliche e de crecu. S'artesa podet andare dae ses a deche metros. Sas fotzas sun lùchidas, corriatzas e birde-iscuru. Sos frores isparghent in matas diferentes, tra martzu e abrile, su frùture est una melichedda e cando est cota, in atonzu, si fachet totu nighedda e lùchida.


text:
afrodhiài, afrodhiàre , vrb Definition fàere sa cosa chentza atuamentu, chentza tinu, foedhare a s’afaiu, cun pagu cunsideru; su si fichire in dónnia cosa chentza mancu èssere capatzos e chentza dhis interessare, istare criticandho Synonyms e antonyms abbodhetai, aciarollai, atrodhionai / cotulare, infrichiri, infruncuai, intraudhare, intraudhulare, intraugliare / criticai Sentences a afrodhiai e a nai mali de sa genti gei seis capatzas! 2. chie no at it'e fàghere s'afródhiat sempre in sos fatos de sos àteros (P.Casu)◊ cussa tzia est sèmpere afrodhiendhe e chirchendhe a chie non la chircat Etymon srd. Translations French jaser, jacasser English to chat Spanish chapucear, charlar Italian ciarlare German schwatzen.
arrallài , vrb: arralliare Definition nàrrere, foedhare, istare a chistionu, naendho no sèmpere e ne pruschetotu cosas de giudu; su si foedhare apare in su sensu de àere tratamentu, èssere in bonas Synonyms e antonyms faedhare / argiolae, arremonae, badaciare, badulare, ciaramedhare, friganzare, paraletare, tragagiai, tzarritare Sentences at bufau tropu e no est arrallendi in sentzu ◊ ita megas de arrallai? ◊ dèu arrallu e mi fatzu cumprendi ◊ as fatu arrallai totu su mundu, a ti cojai cun cussu! ◊ est in pratza po arrallai cun sa genti ◊ cussu no iscít arrallai ne in sardu e ne in italianu 2. is propietàrius cun pagu genti arrallànt Etymon ctl. rallar Translations French jaser, murmurer English to gossip Spanish charlar Italian mormorare, ciarlare German murmeln, schwatzen.
badulàre , vrb Definition abbarrare foedhandho tanti po foedhare, naendho cosas de pagu importu Synonyms e antonyms argiolae, arrallai, badaciare, ciaramedhare, friganzare, paraletare Translations French bavarder, babiller English to chat Spanish charlar Italian ciarlare German schwatzen.
ciarrài , vrb: ciarrare, tzarrare, zarrare Definition istare a tzarra, istare a chistionu cracu ma cun pagu sustàntzia, istare naendho Synonyms e antonyms arrallai, baragliare, batallai, ciarrallatai, ciarrulare, paraletare | ctr. cagliare, citire Sentences tribàgliat e nemmancu ciarrendhe perdet ora ◊ los lassamus ciarrare sos mios cun sos tuos e prusighimus s'amore! ◊ comente ciarraiant sos de s'antigória, cale limbazu faedhaiant? Etymon itl. Translations French bavarder English to chatter Spanish charlar Italian ciarlare, cicalare German schwatzen.
cufafaràre , vrb: cunfanfarare Definition istare a cufàfara Synonyms e antonyms argiolae, arrallai, badaciare, ciaramedhare, friganzare, paraletare Etymon srd. Translations French bavarder English to chat Spanish charlar Italian ciarlare German schwatzen.
paraletàre , vrb: parletai, prallatai, preletare Definition istare a paraleta, a chistionu meda, deasi fintzes chentza importu Synonyms e antonyms argiolae, arrallai, badaciare, badulare, ciaramedhare, friganzare, ispralletare, prillissai Sentences e ita chi dhu intendis prallatendu, a fillu tuu: fuedhat in dónnia linguatzu! ◊ za ti piaghet a istare paraletendhe! Etymon srd. Translations French bavarder English to talk in a low voice Spanish charlar Italian parlottare, ciarlare German schwatzen.


text:
Irìdiu
Artìculu in LSC
S'irìdiu est s'elementu chìmicu de nùmeru atòmicu 77 e sìmbulu Ir. Est unu metallu de transitzione biancu-prata, meda tostu, chi pertenet a su grupu de su plàtinu. S'agatat in natura in liga cun s'òsmiu e agatat impreu in sa produtzione de ligas metàllicas destinadas a traballare a arta temperadura e in cunditziones de elevada usura.
S'irìdiu est cunsideradu èssere su metallu prus resistente a sa corrosione.
Su nùmene irìdiu derivat de su latinu iridium de iris = arcudechelu cun s'agiunta de su sufissu -ium tìpicu de sos elementos metàllicos.[1]
Sa depositzione insolitamente manna de irìdiu in carchi pìgiu geològicu est cunsiderada èssere proa de su crètidu impatu meteorìticu chi, a caddu intre su Cretàtzeu e su Tertziàriu, diat àere provocadu s'estintzione de unu mannu nùmeru de formas de organismos bividores fintzas de mannaria manna, tra cale sos dinosàuros.
Est impreadu in aparitzos espostos a artas temperaduras, in cuntatos elètricos e comente a additivu adduradore de su plàtinu.
Notas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ Etimologia del nome degli elementi, in takimika.liceofoscarini.it. URL consultadu su 16 martzu 2020 (archiviadu dae s'url originale su 5 santugaine 2012).


text:
Calvià
Coordinadas: 39°34′N 2°31′E / 39.566667°N 2.516667°E
Artìculu in LSC
Calvià est una comuna ispagnola de 51.774 abitantes situadu in sa comunidade autònoma de sas Baleares.
Depet su nùmene suo a su pueblo de Calvià chi oe, pro si distìnghere de su nùmene de su comunu, sende chi s'at isvilupadu mescamente in sa costa pro mèdiu de su turismu balneàriu, est fintzas denominadu Calvià Vila.
Sa costa, serretada e rocosa pro sa prus parte, contat unas 34 tra marinas e calas, mentras sunt a su nessi 15 sos tzentros abitados de importu, intre cales sos prus famados Magaluf e Palma Nova, isparghinados in unu territòriu de 145 km².


text:
Definition Definition
Synonyms e antonyms Synonyms e antonyms
Idioms Idioms
Sentences Sentences
Surnames and Proverbs Surnames and Proverbs
Scientific Terminology Scientific Terminology
Etymon Etymon
Translations Translations
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
depèndhere, depèndiri , vrb: atepèndhere,
dipèndhere,
dipèndiri Definition
agiummai coment’e pèndhere de ccn. o de calecuna cosa, in su sensu de no èssere desesi a contu suo e duncas de dèpere istare a su chi bolet s'àteru; si narat fintzes in su sensu, foedhandho de cosas, chi si depent a… o chi benint de… (càusa cosa chi dhas faet naschire)/ pps. dipesu, dipéndiu; dipendhet! (nau pruscatotu pro abbétia) = tocat a biri si…
Sentences
immoi seu líbberu, no dipendu de nemus ◊ su teracu dipendhet de su mere ◊ de custu filu so bidindhe su cabu ma no de ue dipendhet ◊ cussa detzisione dipendhet de su síndhigu ◊ dèu ti dh'apu promítiu e immoi dipendit totu de tui ◊ sa vida de s'ómini no dipendit de is bènis chi tenit, mancai siat arricu
2.
ses columba depesa dae nóbbiles arratzas ◊ dae su babbu e dae sa mama li est dipesu, si est gai ◊ totu custos benes li sunt dipesos de sa famíllia ◊ tui ses dipéndiu de genti mala! ◊ de su fritu chi at sufridu ndhe li est dipesa una prummonite ◊ custu dannu est dipesu de su malu cabu ◊ su malumore dae ite est dipesu? ◊ de comenti est dipéndiu s'universu no dh’at cumpréndiu nisciunus (C.Marongiu)
3.
dèu gei bollu comporai: dipendit cantu mi fait pagai!
Surnames and Proverbs
prb:
tristu e míseru a chie dipendhet de s'àteru!
Etymon
itl.
Translations
French
dériver,
tirer
English
to derive
Spanish
depender,
derivar
Italian
dipèndere,
derivare,
provenire
German
abhängen von,
stammen.


text:
Sardigna e Azorras, un’eventu pro las acurtziare
In sa Mesa - Duas dies in Casteddu pro iscobèrrere e tastare sos màndigos de Sardigna e de sas Azorras, de sos sartos in intro de custas ìsulas e de sos mares chi las infundent. «Nch’istamus in una terra ispantosa – leghimus in sardiniameetsazores.eu – rica de elementos ùnicos e de produtos tìpicos: s’ispìritu de sa Sardigna nos acumpàngiat in cada logu nche crompimus e, mirende a su mare, non b’at sardu chi non penset a s’ìsula sua. Una caraterìstica, custa, chi bàntzigat in intro de cada isulanu, sena cunsiderare dae ue issu bèngiat».
S’apuntamentu “Accorciamo le distanze – Filiera corta tra terra e mare” est pro s’8 e su 9 de argiolas. Movende dae sos printzìpios de innovatzione, cooperatzione e collaboratzione, sena renuntziare a sa punna de sa sustenibilidade econòmica e ambientale, sos organizadores pensant a custu eventu comente a «unu primu passu pro fraigare una realidade noa, unu sistema de relatziones de dura e a tretu de promòvere sas etzellèntzias e sos produtores interessados sena nche tòddere sas particularidades ma, antis, avalorende·las in unu progetu comune».
Intre sas produtziones sardas mentovados sos binos Vernaccia e Carignano, su tzanfaranu, su casu de berbeghe niedda, sos culurgiones. In contu de territòrios sas etzellèntzias sunt rapresentadas dae sos Gigantes de Mont’e Prama, su Nuraxi de Barùmini, sas dunas de Piscinas, Perda ’e Liana e Porto Flavia.
In su situ internet www.sardiniameetsazores.eu si podet agatare e iscarrigare su programma intreu de s’eventu e unos cantos archìvios multimediales. Su progetu est finantziadu dae su fundos europeos Fears e Feamp, dae sa Repùblica italiana e dae sa Regione sarda, dae su Psr Sardegna 2014-2020. Partner sos Gal Sulcis, Sinis, Ogiastra, Marmilla, Nuoresu-Baronia, Linas Campidanu e sos Flag Sardegna sud otzidentale, nord, orientale e tzentru otzidentale.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna - IMPRENTAS 2021-2022. LR 22/2018, art. 22


text:
S'asïenda de is béstias
S'asïenda de is béstias o S'istazu 'e sos animales (Animal Farm) est una novella allegòrica de George Orwell publicada sa prima borta su 17 austu 1945[1][2].
Segundu Orwell, su libru resonat a pitzus de is eventos chi ant batidu a sa Rivolutzione russa e a pustis a s'era staliniana de s'Unione soviètica.[3] S'autore, unu sotzialista democràticu[4], est istadu crìticu fache a Stalin e contràriu a s'istalinismu, parre maduradu in s'ìnteri de s'esperièntzia sua in sa Gherra tzivile ispagnola[5]. Orwell fiat cunvintu chi s'Unione soviètica esseret devènnida una ditadura brutale, fraigada a subra de su cultu de sa personalidade e poderada dae unu rènniu de su terrore. In una lìtera a Yvonne Davet, s'autore at descritu S'asïenda de is Béstias comente narratzione satìrica contras a Stalin («un conte satirique contre Staline»)[6]; annotamala, in su sàgiu suo Pro ite iscrio (1946), at iscritu chi S'asïenda de is Béstias est istadu su primu libru in ue issu at intentadu, cun cussèntzia prena de cantu fiat faghende, «de fùndere punna polìtica e punna artìstica in unu tut'unu».
Su tìtulu originale de s'òpera fiat Animal Farm: A Fairy Story (Sa fatoria de is animales: Una paristòria) però is editores istadunidensos ant abbandonadu su sutatìtulu cando est istada publicada in su 1946 e isceti una de is tradutziones dd'at lassadu durante sa vida de s'autore. Àteros suta-tìtulos aporrint A Satire e A Contemporary Satire[7]. Orwell at sugeridu, pro sa tradutzione frantzesa, su tìtulu Union des républiques socialistes animales, abbreviadu in URSA, faeddu latinu pro «ursu», unu sìmbulu de sa Rùssia. Su tìtulu faghet riferimentu fintzas a su nùmene de s'Unione soviètica in frantzesu: Union des républiques socialistes soviétiques[7].
Orwell at assentadu S'asïenda de is béstias intre onniasantu 1943 e freàrgiu 1944, cando sa Bretagna Manna fiat un'alleada de s'Unione soviètica e su pòpulu e s'intelligencija britànnicos teniant Stalin in cunsideru mannu, cosa chi Orwell odiaiat.[8] Su manuscritu est istadu refudadu in comintzu dae unu tzertu nùmeru de editores britànnicos e americanos, inclùdidu unu de Orwell, Victor Gollancz, chi nd'at istentadu sa publicatzione.[9] Cando est istada publicada, s'òpera at tentu resèssida cummertziale manna, in parte pro pore de sa mudada de is relatziones internatzionales e s'incumentzu de sa Guerra frida[10].
Time at seberadu su libru comente unu de is chentu mègius romanzos in limba inglesa (1923-2005); in prus, dd'ant insertadu in sa Modern Library List of Best 20th-Century Novels[11]. At bintu fintzas unu Retro Hugo in su 1996 e est inclùdidu in s'issèberu de sos Libros Mannos de su Mundu Otzidentale.
Trama de su contu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su romanzu est ambientadu in una fatoria in Willingdon, in Inghilterra, in ue is animales, arròschidos de s'isfrutamentu dae su fatore issoro, Mr.Jones, si rebellant, ispirados dae s'arresonu de su 'Ecciu Mannu e ghiadu dae Bòccia de Nì e Napoleoni. S'abbolotu resesset, cun su Signor Jones chi est bogadu e is animales chi ponent a sa fatoria Asïenda de is béstias e iscrient is Sete Cumandamentos a subra a unu muru. Su prus de importu est "Totu is animales sunt uguales". Mentras Bòccia de Nì imparat a is animales a lèghere e a iscrìere, Napoleoni èducat unos cantos catzeddos a is printzìpios de s'Animalismu. Chitzo, is porcos si ponent a ghia de sa fatoria. Pagu a pustis, però, Jones fùrriat a sa fatoria, custa borta a cumandu de unos àteros meres che issu; nde sighit una batalla sambenosa in ue is animales torrant a bìnchere, ma perdende unos cantos cumpàngios. Unu sero, Bòcia de Nì annùntziat is pranos suos de modernizare sa fatoria costruende unu molinu a bentu, ma Napoleoni si narat contràriu e nde sighit unu chertu chi acabbat cun Napoleoni chi faghet bogare a s'àteru dae is canes suos, e si decrarat cumandante supremu de sa fatoria. Cun custu, Napoleoni càmbiat sa manera de amministrare s'azienda sostituende is addòbios cun unu comitadu de porcos a cumandu de totu, e pro mèdiu de unu cumpàngiu suo, Clarinèttu, ispartzit una propaganda in ue Bòccia de Nì bolet agiudare su Signor Jones a torrare a èssere su mere de sa fatoria, mentras Napoleoni promitet una vida prus còmoda in càmbiu de unu traballu grae chi tocat a s'in prus su fàbbricu de su molinu, chi issu, mancari siat istadu contràriu a s'idea, dda presentat a pustis che sua. Fintzas s'innu est cambiadu, dae Bèstias de Inghilterra a S'asïenda de is Béstias, e est assentadu fintzas "Cumpàngiu Napoleoni", un'innu a bantu de custu ùrtimu, chi megat a pigare a bellu a bellu is trassas de un'umanu. In manera lestra, su regìmene de Napoleoni si faghet semper prus brutale: medas animales chi ammitent de àere agiudadu Bòccia de Nì in is trobeddos suos (in realidade imbentados dae sa propaganda) sunt giustitziados dae sos canes a su servìtziu suo.
Napoleoni si ponet de acòrdiu cun su mere de un'àtera azienda bighina, Frederick, chi però ddu pagat cun dinari farsu e a pustis atacat sa fatoria impreende sa bruvura pro isciusciare su molinu. Is animales torrant a bìnchere, ma intre is medas fertos ddoe at fintzas Gondranu, su caddu; custu ùrtimu, mancari sanende, s'arrimat a sa betzesa. A s'arribu de su furgoneddu chi ddu diat dèpere acumpangiare aché su veterinàriu, però, su molente Benjamin cumprendet luego chi ddu cherent batire a su masellu; e difatis, Napoleoni at programmadu sa bèndida de Boxer a su masellaju pro nche balangiare su dinare pro comporare su whisky. Colant is annos, e a su molinu chi s'est torradu a costrùere si nd'agiunghet un'àteru chi faghet prus ricos is animales, ma medas de issoro sunt mortos o imbetzados, comente est mortu s'ex-mere Jones. Sa Fatoria, però, at pèrdidu totu is ideales rivolutzionàrios, impreados isceti pro sa propaganda: non ddoe at prus is ideales propostos dae Bòccia de Nì, is Sete Cumandamentos sunt istados cambiados cun unu isceti, "Totu is bèstias sunt uguales, ma calicuna est prus uguale de totus", sa màssima "Bator cambas bonu, duas cambas malu" est remplasada dae "Bator cambas bonu, duas cambas mègius" e is porcos incumentzant a assimigiare a is umanos, ca caminant deretu a duas francas, bestint, dormint subra letos mannos e bufant whisky. Unu merieddu, Napoleoni e is àteros porcos cumbidant a chena unos cantos fatores locales pro festare un'alleàntzia cun issos; in s'ìnteri de una partida de poker, siat Napoleoni siat Pilkington giogant in su matessi tempus s'assu de ispadas, incumentzende unu chertu; totu benit bidu, dae foras, dae is àteros animales, chi non podent prus distìnghere su porcu dae s'òmine.
Cumponimentu e publicatzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Orìgine[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
George Orwell at assentadu su manuscritu intre su 1943 e su 1944, a pustis de s'esperièntzia suas in sa Gherra tzivile ispagnola chi at descritu in Homage to Catalonia (1938). In sa prefatzione de un'editzione ucràina de S'asïenda de is Béstias, s'autore at acraradu comente fuire dae is purgaduras istalinistas in Ispagna dd'aeret imparadu «cantu a discansu sa propaganda totalitària potzat controllare s'opinione de is persones illuminadas in is paisos democràticos». Custu at intzùllidu Orwell a denuntziare e cundennare cun firmesa sa chi cunsideraiat sa corrutzione istaliniana de is ideales sotzialistas originàrios.[12]
In antis de iscrìere su libru, Orwell at lassadu sa BBC. In prus, fiat infadadu pro more de unu libreddu de propaganda chi su Ministeru de s'Informatzione aiat isparghinadu. Custu includiat istrutziones pro achietare is timorias ideològicas a pitzus de s'Unione soviètica, comente s'inditu de nàrrere chi su terrore ruju fiat unu bisu de s'immaginatzione nazista[13].
In sa prefatzione, Orwell at descritu sa fonte de s'idea de ambientare su libru in una fatoria:[12]
Tentadas de publicatzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In comintzu Orwell at agatadu dificultade a publicare su manuscritu de s'òpera, prus che totu ligadas a timorias chi su libru poderet fàghere dannu a s'alleàntzia intre Bretagna Manna, Istados Unidos e Unione soviètica. Bator editores dd'ant refudadu, incluidu unu chi in comintzu aiat atzetadu de publicare s'òpera e a pustis de àere consultadu su Ministeru de s'Informatzione at refudadu. S'asïenda de is béstias est istadu infines publicadu dae Secker & Warburg in su 1945.[14]
In s'ìnteri de sa Segunda gherra mundiale, fiat craru a Orwell chi sa literadura anti-soviètica no fiat carchi cosa chi sa parte manna de is editores diat àere pigadu in cunsideru, inclùdidu Gollancz. S'autore at presentadu su manuscritu fintzas a Faber and Faber e su diretore Thomas Stearns Eliot dd'at refudadu. Eliot at rispòndidu a Orwell bantende sa «bona iscritura» e sa «fundamentale integridade» de su libru, decrarende però chi sa domo editora ddu diat àere atzetadu isceti si aeret tentu carchi simpatia pro su puntu de annotu chi «deo cunsìdero in generale trotzkista». Eliot at sustentadu chi su puntu de annotu orwellianu fiat «non cumbinchidore», narende chi is porcos esserent fatos pro èssere is mègius manigiadores de sa fatoria; at decraradu annotamala chi calicunu diat àere pòdidu cuntestare chi «what was needed... was not more communism but more public-spirited pigs».[15]
Prefatzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Personàgios[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- 'Ecciu Mannu / Su Matzore
Su 'Ecciu Mannu (Old Major in sa versione originale), est unu porcu respetadu dae totu is àteros animales ca, essende bìvidu meda (dòighi annos), est consideradu sàbiu. Tenet un'aspetu poderosu ma no ammenetzosu. Tres dies a pustis de s'arresonu suo a pitzus de sa revolutzione morit e, comente acontèssidu a Lenin, no nd'at a bìdere su progressu. Sa calavera sua at a èssere cunservada e ammustrada comente monumentu a sa rebellia.
S'arresonu pronuntziadu dae issu introduit sa teoria de s'Animalismu chi narat chi su traballu de un'animale produet prus balore de su netzessàriu a su mantenimentu suo, e su subraprus si ddu furant is umanos. Issu est un'allegoria de Karl Marx,
- Napoleoni / Napolione
Napoleoni est unu porcu; no tenet dudas morales, ma is calidades sua dd'ant donadu una positzione de importu in mesu a is àteros animales, fintzas in antis a sa rivolutzione. Fache a s'idealismu de su 'Ecciu Mannu e de Bòccia de Nì, Napoleoni est unu carculadore capassu e unu tirannu. Su determinu e capatzidade de cumbìnchere is animales prus pagu ischidos cun is resonos cumpensat una tzerta farta de abbistesa. Pigat su nùmene dae Napoleone Bonaparte. Rapresentat Stalin.
- Bòccia de Nì / Biancone
Bòccia de Nì (Snowball in sa versione originale) est unu porcu. Est unu rivolutzionàriu sintzeru, ma s'aversàriu suo, prus furbu e iscannidu, ddu ponet a una parte. Napoleone, gràtzias a s'agiudu de is canes suos, ddu bogat dae s'azienda e inghitzat a pònnere in òpera is pranos suos, furende·ddos, e ddi ghetat sa neghe pro ònnia acuntessimentu negativu chi a intro de s'azienda, acusende·ddu de furriare a de note pro fàghere dannu. Issu rapresentat Trockij.
- Clarinèttu / Pipiriolu
Clarinèttu (Squealer in sa versione originale), est su propaganderi de Napoleoni. Faeddat pro mesas beridades, omissiones e fàulas. Issu frunit is illusiones chi agiudant is traballadores a aguantare s'esistèntzia tosta e s'isfrutamentu dae is porcos. S'istrategia printzipale sua est minetzare sa «furriada de Jones» (su mere), intzutzulende su sentimentu anti-umanu de is animales, ispinghende·ddos aici a atzetare totu is tirannias de Napoleoni. Est de notare chi, cando is porcos cumintzant a s'istantargiare a subra a is francas posteriores comente a is òmines, Clarinèttu pigat a una banda is berbeghes, e ddis càmbiat s'islogan «bator ancas bonu, duas ancas malu» in «bator ancas bonu, duas ancas mègius». Issu diat pòdere rapresentare su capu de sa politzia segreta Berija.
- Gondranu / Murripintu
Gondranu (Boxer in sa versione originale), est unu caddu. Su traballu suo est de importu mannu pro su sustentu de sa fatoria. Sa filosofia sua est basada a pitzus de sa dinnidade de su traballu. Gondranu rapresentat su traballadore ordinàriu e coidadosu: ùmile, onestu e essentziale in cale si siat sistema sotziale. Su traballu suo est isfrutadu finas a cando unas cantas pedras pro su fàbbricu de su mulinu ddi ruent a pitzus, debilitende·ddu in su fìsicu. Napoleoni tando, cun s'iscusa de ddu fàghere curare dae unu veterinàriu, ddu giughet a su maceddu. Finas a pustis de sa morte sua, is islogan preferidos de su caddu, «apo a traballare de prus» e «Napoleoni tenet semper resone», ant a essere impreados comente arma de propaganda pro is àteros animales. Issu non cumprendet mai chi is ideales de sa rivolutzione si sunt corrùmpidos, e s'esperièntzia sua ammustrat ite potzat acontèssere cando is atziones de chie tennet su pòdere sunt atzetadas sena si pònnere dimandas.
- Benjamin / Bainzeddu
Benjamin, unu molente, est unu tzìnicu chi duritat de sa sintzeridade de is chi ddis istant a inghìriu. Est fintzas iscèticu, duritende de sa beridade de medas teorias o fatos. Imparat a lèghere, ma refudat de pònnere sa pròpia abilidade a su servìtziu de is àteros animales. Isceti a sa fine, cando s'Animalismu est oramai naufragadu, atzetat de lèghere a is animales s'ùnicu cumandamentu abarradu. Prus bortas at repìtidu sa matessi frase «Is molentes tenent vida longa. Nemus de bois at mai bidu unu molente mortu». Issu rapresentat is tzìnicos chi si sunt rassignados. Est fintzas s'animale prus antzianu de sa fatoria e mancari siat cunsideradu su prus bisbetigosu de sa fatoria, non tocat iscarèssere sa lealidade sua a Gondranu e su tentativu disisperadu suo de ddu sarvare.
- Berta / Badora
Berta (Clover in sa versione originale), s'ebba, est sa figura materna de sa fatoria, chi ammustrat simpatia e garbu. Sufrit prus de is àteros pro is agràvios a òpera de is porcos, mancari abarrende una fortza e unu cunfortu pro is animales oprimidos. Comente a Gondrano, Berta rapresentat sa gente ordinària, manigiada e isfrutada sena si nd'acatare.
- Mollie / Biolera
Mollie est una ebba giòvana bianca chi tragat su calesse de Jones. Est indiferente a sa rivolutzione e est dengosa meda: traballat pagu e ddi praghet a pònnere frocos colorados, tantu chi a sa fine pro tènnere custos ogetos at a fuire de sa fatoria e at a andare a bìvere a s'àtera ala de Willingdon. At a èssere torrada a bìdere dae is pitzones traghende unu calesse in càmbiu de perdas de tzùcaru e carignos in su nare e dae inoghe a in antis no at a èssere prus nominada. Rapresentat s'aristocratzia russa, chi biviat una vida rica a suta de su tzar e chi at abbandonadu sa Rùssia a pustis de sa rivolutzione pro mantènnere cudda genia de vida.
- Mosè
Mosè (Moses in sa versione originale), su corbu domèsticu chi contat a is animales de sa vida eterna chi ddos abetat a pustis de sa morte in su Monte Tzucurucandìu (in sa versione originale Sugarcandy Mountain), una genia de paradisu terrestre pro is animales, rapresentat sa Crèsia ortodossa russa, chi segundu sa bisura bolscevica, in acòrdiu cun su podere tzarista, fruniat illusiones a is traballadores pro ddos cumbìnchere a poderare s'isfrutamentu, in acòrdiu cun sa bisura de Marx. Est cunsideradu s'alleadu de su mere. Nointames, Napoleoni de sighida ddi permitit de furriare a sa fatoria, comente Stalin at cuntzèdidu libertade de cultu a is Ortodossos in s'ìnteri sa gherra.
- Mìnimus / Minorache
Mìnimus, su porcu poeta chi cantat is impresas de Napoleoni, rapresentat s'intelletuale assugetadu a su podere de su ditadore, chi ponet sa cultura sua a su servìtziu de sa propaganda.
- Is canes e Is berbeghes
Is canes e Is berbeghes sunt tratados comente a unu grupu, e non comente a indivìduos. Is primos rapresentant sa politzia polìtica chi ismùrriat is opositziones; is segundos sa massa fàtzile de assugetare, chi si lassat ispantare dse is islogan de su regìmene.
- Is Puddas
In su de sete càpitulu, Napoleoni òbligat is puddas de sa fatoria a cunsignare is oos chi ant criadu. Issas chircant de resistire, ma Napoleoni faghet suspèndere cale si siat ratzione issoro de màndigu; a pustis de chimbe dies e sa morte de noe puddas, s'arrimant.
- Is topis e is cunìllios
Sunt is animales agrestes chi bivent in sa fatoria. Rapresentant is pedulianos, is furones e is membros de sa sotziedade chi non bivent de su pròpiu traballu.
- Su fatore Jones / Tziu Nennu
Jones est su mere de sa fatoria: s'imbriagat s'ispissu e si nd'afutit de is animales. Benit bogadu a su cumintzu de s'istòria e morit annos medas a pustis in una domo de cura pro alcolistas. Rapresentat su tzar Nigola II de Rùssia.
- Pilkington e Frederick / Tziu Matzone e Tziu Grodde
Riferimentos a eventos istòricos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa fatoria de is animales est unu testu ricu de riferimentos a acuntessimentos beros:
- Sa Rivolutzione de sos animales e sa bogada de Jones: sa Rivolutzione russa de su 1917 e sa rutòrgia de su tzar.
- S'imbiu de pitzones in is fatorias serentes pro difùndere sa rivolutzione: s'undada rivolutzionària incoragida dae su Comintern chi at corfidu natziones europeas medas in is annos imbenientes.
- Su refudu de is umanos de si referire a sa Fatoria de sos Animales cun su nou nùmene suo, sighende a ddi nàrrere Asïenda de Proprierari: su mancadu reconnoschimentu diplomàticu de s'Unione Soviètica a banda de is potèntzias otzidentales in is annos a pustis de sa Rivolutzione.
- Sa Battaglia de su Cungiau de Is Baccas (in s'originale Battle of the Cowshed): sa gherra tzivile russa chi at opostu s'Armada ruja bolscevica a s'Armada bianca contra-revolutzionària (agiudada dae Regnu Unidu e Frantza, comente a sas fatorias serentes agiudant Jones), chi s'est acabbada in su 1920 cun sa vitòria de is bolscevicos.[7][16]
- Su refudu de is puddas a sa cunsigna de is oos: s'opositzione de is kulaki a sa colletivizadura.
- Sa cuntierra intre Bòccia de Nì e Napoleoni in contu de a s'estensione de sa rivolutzione a is àteras fatorias rapresentat sa cuntierra intre Trozkij, chi boliat esportare sa Rivolutzione a foras de sa Rùssia (rivolutzione permanente), e Stalin, chi imbetzes sustentaiat sa teoria de su Sotzialismu in unu paisu isceti.
- Sa derrota de su mulinu a bentu: su Fogu de su Reichstag, cun probabilidade postu dae is nazistas etotu chi aiant ghetadu sa neghe a is comunistas, is ùnicos oposidores a su regìmene nazista, luego pessighidos e cundennados.
- Is vàrios fàbbricos de su mulinu a bentu: s'industrializadura incumentzada dae Stalin in su 1928 cun is pranos de chimbe annos.
- Sa mudàntzia de s'innu de sa Fatoria de Bèstias de Inghilterra: su càmbiu de s'innu ufitziale de s'URSS de S'Internatzionale a s'Innu de s'Unione Soviètica, chi in su testu originale bantaiat a Stalin (custu testu est istadu suprimidu in su 1954).
- Sa bèndida de sa linna a Frederick: su Patu Molotov-Ribbentrop de su 1939; sa traitoria de Frederick, chi pagat is porcos cun dinari farsu e a pustis atacat sa fatoria, rapresentat sa traitoria de s'alleàntzia a banda de Hitler, chi at atacadu sa Rùssia in su 1941 afilende s'Operatzione Barbarossa. Sa Battalla de su Mulinu imbeniente (in s'originale Battle of the Windmill), binta dae is animales cun pèrdidas mannas, rapresentat sa Batalla de Stalingradu.[7][16]
- Sa chena finale de is porcos cun is umanos est un' allegoria de sa Cunferèntzia de Teheràn.
- Sa progressiva corrutzione de is porcos e su travolcamentu de is cumandamentos: s'iscostiadura cara a sa tirannia de s'Unione Soviètica a suta de su regìmene de Stalin.
Is temas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Rivolutzione e corrutzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'Animalismu, sa dotrina rivolutzionària adotada dae is animales, est basada a subra de s'imparu de su 'Ecciu Mannu a sa pròpiu manera de su comunismu chi est basadu a subra de s'imparu de Karl Marx.
Pro more de is riferimentos suos, S'asïenda de is Béstias est istada s'ispissu cunsiderada una sàtira cara a su comunismu sovièticu. Calicunu però ddoe leghet fintzas tratos distintivos de àteros regìmenes: si distinghent is tratos de sa nàschida de sa corrutzione e de su persighimentu de interessos personales a banda de is possessores de su podere a pustis de sa conchista sua. In su contu si podet agatare insandus una disillusione bàlida prus in generale pro cale si siat rivolutzione, est a nàrrere su cunsideru chi sa chirca de su podere acabbet pro afarsare is ideales rivolutzionàrios initziales. Pro custu su romanzu est cunsideradu disòpicu.
Segundu una letura crìtica de s'ideologia comunista, su 'Ecciu Mannu, mancari tèngiat intentziones bonas, non cumprendet un'elementu fundamentale: est cumbintu chi is ideas suas siant bàlidas e artas, e chi sa declinatzione operada si potzat atribuire isceti a is indivìduos corrùmpidos chi ant a agatare sa manera de ddas carnugare pro is fines issoro. Pro is chi faghent custa crìtica est beru s'imbesse: su finale cabet giai in sa premissa e no esistet sa distintzione intre unu comunismu beru e un'ideale. Segundu issos s'ùnicu esèmpiu de comunismu est istadu s'istalinismu mentras, segundu àteros, esistent formas diversas.
Sa corrutzione est ladina pro mèdiu de sa muda de is Sete Cumandamentos: s'ùnicu abarradu, de su totu isprigiuradu, mustra cantu elitàrios siant essidos sos porcos e comente is ideales de s'animalismu apartèngiant oramai a su passadu.
In s'òpera est presente fintzas una crìtica inchelada a sa sotziedade inglesa e una denùntzia de sa paga libertade de pensamentu in su paisu.[17]
Retzidura[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Is retzensiduras de s'època non sunt istadas totu positivas. In is pàginas de The New Republic, George Soule at espressadu sa contrariedade sua a s'òpera de Orwell, narende chi issa «mi at confùndidu e intristadu. Pariat totu infadosu. S'allegoria s'est furriada a màchina chi tzichìrriat pro àere naradu a manera isgrabulada cosas chi sunt istadas naradas mègius a manera dereta». Soule pensaiat chi is animales no esserent bastante coerentes cun is ispiratziones issoro in sa realidade; at naradu chi «su fallimentu de custu libru (dae unu puntu de annotu cummertziale s'est giai asseguradu una resèssida enorme) derivat dae su fatu chi sa sàtira non s'òcupat de carchi cosa chi s'autore at bìvidu, cantu de ideas istereotipadas chi pertocant unu paisu chi cun probabilidade non connoschet bene meda.»[18] The Guardian, su 24 austu 1945, at definidu S'asïenda de is Béstias che «una sàtira umorìstica e pitzigosa a manera deleitosa».[19] Tosco Fyvel, iscriende in su Tribunas in sa matessi die, at descritu s'òpera de Orwell che «una sàtira durche a pitzus de unu tzertu Istadu e de is illusiones de un'època chi diamus a pòdere giai tènnere a pabas». A custu ùrtimu at rispòndidu Julian Symons, su 7 de cabudanni: «Non nos depimus dèpere abetare, a su mancu in su Tribunas, su reconnoschimentu de su fatu chi si tratat de una sàtira no de su totu delicada a subra de una natzione dislindada, s'Unione Soviètica? Mi paret chi unu retzensidore diat dèpere tènnere su coràgiu de identificare Napoleoni cun Stalin e Bòccia de Nì cun Trotsky e espressare a s'autore unu parre favorèvole o sfavorèvole. Baddu tra chentu annos S'asïenda de is Béstias diat pòdere èssere in manera simpre una paristòria; oe est una sàtira polìtica cun una dose bona de significadu».Partende dae custas primas osservatziones, s'òpera de Orwell at retzidu diversos cummentos in is deghènnios imbenientes.
Anàlisi[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Animalismu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Is porcos Bòccia de Nì, Napoleoni e Clarinèttu adotant is ideas de su 'Ecciu Mannu in unu «sistema cumpridu de pensamentu», chi mutint a manera formale "Animalismu", un'allegòricu riferimentu de s'autore a su comunismu, de non confùndere cun sa filosofia animalista. A pustis de sa divulgatzione de custu sistema de ideas, Napoleoni e Clarinèttu andant contras a is règulas postas dae issos etotu (is «sete cumandamentos») partetzipende a atividades umanas, comente bufare alcol, dormire in letos e cummertziare. In su cursu de sa narratzione, Clarinèttu at a èssere incarrigadu de modificare is cumandamentos pro donare una resone de s'umanizadura de sa classe de is porcos, mudàntzia chi est unu sùspiu de sa revisione de s'istòria a banda de su guvernu sovièticu a su fine de esertzitare su controllu a subra de is cumbinchimentos de su pòpulu[20]
Is cumandamentos originales sunt:
- Totu su chi caminat a duos pees est contra de nois;
- Totu su chi caminat a bator pees o bolat est amigu;
- Nissuna bèstia s'at a pònnere bestires;
- Nissuna bèstia s'at corcare in unu letu;
- Nissuna bèstia at a bufare binu o àteros alcòlicos;
- Nissuna bèstia at a ochire un'àtera bèstia;
- Totu is bèstias sunt uguales.
Custos cumandamentos sunt fintzas resùmidos in sa màssima: «Bator cambas bonu, duas cambas malu», chi benit impreada prus che totu dae is berbeghes de sa fatoria pro firmare discussiones e polèmicas intre is animales in contu de sa natura de s'Animalismu.
Posca, Napoleoni e is porcos suos ant a cambiare in manera segreta carchi cumandamentu pro si liberare de s'acusa de violare sa lege de is animales. Custos cumandamentos benint difatis mudados de aici:
- Nissuna bèstia s'at corcare in unu letu cun lentzolos;
- Niunu animale at a bufare binu e àteros alcòlicos meda;
- Niunu animale at a ochire unu àteru animale sena resone.
In fines, sos cumandamentos ant a èssere cambiados cun is màssimas:
- Totu is bèstias sunt uguales, ma calicuna est prus uguale de is àteras;
- Bator cambas bonu, duas cambas mègius.
Pro mèdiu de sa revisione de is cumandamentos, Orwell ammustrat cantu siat fàtzile a trasformare su dogma polìticu in propaganda mugiadita.[21]
Editziones sardas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- George Orwell, S'istazu 'e sos animales, tradutzione de Albino Pau, Condaghes, 2000 [1945], pp. 128, ISBN 978-88-86229-71-5.
- George Orwell, S'asïenda de is béstias, tradutzione de Agata Rosa Maxia, Cuec Editrice, 2017 [1945], pp. 104, ISBN 978-88-9386-038-3.
Riferimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ Helen Bynum, Spitting Blood: The History of Tuberculosis, Oxford University Press, 2012, p. XIII, ISBN 978-0-19-954205-5.
- ↑ (EN) Jon O'Brien, 12 things you probably didn’t know about Animal Farm, in Metro, 17 agosto 2015. URL consultadu su 21 ottobre 2018.
- ↑ 'Animal Farm' - historical context, in bbc.com. URL consultadu su 21 ottobre 2018 (archiviadu dae s'url originale su 22 santugaine 2018).
- ↑ George Orwell, Why I Write, 1946
- ↑ Gordon Bowker, Orwell, p. 224
- ↑ (EN) Peter Davison, George Orwell: Animal Farm: A Fairy Story -- 'A Note on the Text', in web.archive.org, 8 santugaine 2006. URL consultadu su 19 santugaine 2020 (archiviadu dae s'url originale s'8 santugaine 2006).
- ↑ 7.0 7.1 7.2 7.3 (EN) Peter Davison, George Orwell: Animal Farm: A Fairy Story -- 'A Note on the Text', in web.archive.org, 8 santugaine 2006. URL consultadu su 19 santugaine 2020 (archiviadu dae s'url originale s'8 santugaine 2006).
- ↑ Malcolm Bradbury, Introduction, in Animal Farm, Penguin edition, 1989, p. VI.
- ↑ Animal Farm: Sixty Years On, in historytoday.com. URL consultadu su 22 ottobre 2018.
- ↑ Morris Dickstein, Cambridge Companion to Orwell, p. 134.
- ↑ (EN) Richard Lacayo, All-TIME 100 Novels: How We Picked the List, in Time, 6 ghennàrgiu 2010. URL consultadu su 7 santandria 2020.
- ↑ 12.0 12.1 (EN) George Orwell, Preface to the Ukrainian Edition of 'Animal Farm: A Fairy Story', in orwell.ru. URL consultadu su 23 santugaine 2020.
- ↑ Richard Overy, Why the Allies Won, p. 297, ISBN 0-393-03925-0.
- ↑ (EN) O. Dag, George Orwell: The Freedom of the Press, in orwell.ru. URL consultadu su 7 santandria 2020.
- ↑ (EN) Richard Brooks, TS Eliot’s snort of rejection for Animal Farm, in The Sunday Times, 29 marzo 2009. URL consultadu su 26 ottobre 2018 (archiviadu dae s'url originale su 9 austu 2011).
- ↑ 16.0 16.1 Firchow, Peter Edgerly, 1937-, Modern utopian fictions from H.G. Wells to Iris Murdoch, Catholic University of America Press, 2007, p. 102, ISBN 978-0-8132-1605-8, OCLC 707926652. URL consultadu su 5 santandria 2020.
- ↑ Orwell's Preface to Animal Farm, iPrimus.it. URL consultadu su 15 dicembre 2010.
- ↑ (EN) George Soule, In 1946, The New Republic Panned George Orwell's 'Animal Farm', in The New Republic, 26 settembre 2013. URL consultadu su 2 novembre 2018.
- ↑ Books of the day - Animal Farm, in theguardian.com. URL consultadu su 2 novembre 2018.
- ↑ John Rodden, Understanding Animal Farm: A Student Casebook to Issues, Sources, and Historical Documents, Greenwood Publishing Group, 1999, pp. 48-49, ISBN 978-0-313-30201-5.
- ↑ Craig L. Carr, Orwell, Politics, and Power, Continuum International Publishing Group, 2010, pp. 78-79, ISBN 978-1-4411-5854-3.


text:
Su rennou de sos limbàgios
A batiare sa cumparta ufitziale in Sardigna de s'arte cuntemporànea est, in su 1957, sa premiatzione in sa I Biennale de Nùgoro, intre cuntierras fortes, de unu dipintu astratu de Màuru Manca. Cun s'impèllida de Manca, diretore de s'Istitutu de Arte de Tàtari (1959-69), e de sos giovanos casteddajos de su Grupu Transatzionale (1966), sa Sardigna s'aberit a sos limbàgios de s'informale e de s'arte programmada.
In sos matessi annos s'iscultore Eugèniu Tavolara inghitzat atraessu s' I.S.O.L.A. (Istituto Sardo Organizzazione Lavoro Artigianato), de su cale est diretore, una esperièntzia singulare de "handicraft design" torrende a imbentare s'artesania sarda suta sa mirada de un'incontru intre traditzione e cuntemporaneidade chi nde faghet pro pagu tempus un'esempru-ghia in campu internatzionale.
Sa crisi de su Modernismu no est cajonada in s'ìsula dae sas esperièntzias cuntzetuales, dae sa "performance" o dae s'arte ambientale (ausentes in pràtica) ma dae sas chircas neocuntzetuales de sos ùrtimos bìndighi annos chi cuntraponent a su modellu de un'arte cuntzentrada petzi subra sa forma cussu de un'arte comunicativa bortada cara a s'esternu.
Mentres fintzas in Sardigna cumentzat a pigare forma su sistema de s'arte, cun sa nàschida de istruturas museales pro su cuntemporàneu, de un'Acadèmia de sas Bellas Artes e de una atividade crìtica cumpartzida, sa generatzione artìstica noa non sentit prus sa chirca de s'identidade comente un'avrìngiu, ma comente una diferèntzia de balia, intre sas paritzas chi istant a pare in su mosàicu de su mundu globalizadu.


text:
Noa Caledònia
Coordinadas: 21°15′S 165°18′E / 21.25°S 165.3°E
Artìculu in LSC
Sa Noa Caledònia (in frantzesu Nouvelle-Calédonie, in canac Kanaky) est un'artzipèlagu de sa Melanèsia e una colletividade territoriale sui generis de sa Frantza. Is Natziones Unidas l'includent in sa lista de is paisos no autònomos. S'agatat in s'otzèanu Patzìficu unos 1.500 km a est de s'Austràlia e unos 2.000 km a norte de sa Noa Zelanda. Tenet un'istèrrida de 19.100 km² e una populatzione de 271.407 bividores. Sa capitale est Nouméa cun 94.285 bividores.
In su mese de trìulas 2010 a su tricolore frantzesu est istadu ufitzialmente acostadu un'istendardu pensadu dae su Fronte de Liberatzione Natzionale Canac e Sotzialista (FLNKS), unu partidu polìticu chi gherrat pro s'indipendèntzia de s'ìsula.


text: béllu , agt, nm Definition chi o chie o cosa chi est de calidades chi praghent mescamente a bíere: coment'e agt. si ponet meda apustis de su nm., ma fintzes innanti, mescamente candho is agt. funt prus de unu naos de su matessi númene o naos cun significau de meravígia: cun significau de disprétziu, po inditare css. calidade metzana, si ponet agiummai sèmpere innanti e postu deosi si podet nàrrere fintzes in su sensu de meda / min. belledhu, bellitu, belligedhu, bellixedhu Synonyms e antonyms elmosu, galanu / àbbili, capaci | ctr. feu, légiu / cdh. bedhu Idioms csn: pàrrere, pàrriri bellu (nau de ccn. cosa a pregontu, ma no própiu aspetendi arrispusta)= bèni fatu, giustu; avb. a bellu (abbellu) = chentza presse, chentza lestresa, pàsidu; bellu a… = bonu a…, capassu de…, fàtzile a…; fàghere su bellu in cara (bellincara) = pàrriri de acórdiu, a favori, ananti, e apustis o apalas traixi, èssiri falsus, fai duas facis; su bellu est si… (fintzas chentza cng.)= podit tènniri duus significaus: a) andat própiu bèni si…, o fintzes b) cun ironia: e ita si…, comenti si fait si?… Sentences no apo intesu boghe bella che a sa de mamma! ◊ li ballat su terrinu in pes, de cantu est bella ◊ at a èssiri signali bellu o mau? ◊ bellu cadhu as buscadu! ◊ so nendhe chi as buscadu unu cadhu bellu ◊ de chini funt custus bellus pipius? ◊ fit galu bellu zòvanu, a baranta annos ◊ fit unu bellu seranu, s'aera neta e sole ◊ Luisicu est unu bellu nòmini ◊ dhi est abarrau su fragu bellu de sa linna ◊ poni una pudha chi fetzat brodu bellu! ◊ fillu miu bellu! ◊ custus giai ca funt nòminis bellus! ◊ seu prexau po custus froris bellus 2. ita bellu cordolinu chi nc'est innòi! ◊ bellu traste, ma non mi aggradat su fracu chi li annat ◊ ite bellu númene chi li ant postu! ◊ unu bellu sàpadu leat s’andoleta e si che essit ◊ preparat unu bellu piatu e ant mandhigadu ◊ si fit aunzendhe su pane cun d-unu bellu tatzone de binu ◊◊ bellu cane tenes, sempre corcadu in su caentu! ◊ za sunt a bellu puntu!…◊ bellu bracu ses!…◊ ge seus torraus a puntu bellu!…◊ bellu modu de rispònnere chi apo tentu! ◊ bellu ispàssiu… sécius castiendisí sa baca! 3. su bellu e su bonu piaghent a totugantos ◊ de sa vida chi fatzu apenadindi, bellu! ◊ su bellu est a la fàghere a solu sa cosa gai dificurtosa! 4. si parit bellu chi dèu depu aturai citiu e chistionai a solu e a s'iscusi isceti cun genti fidada? (P.Marcialis)◊ si parit bellu de s'arribbellai a s'autoridadi? ◊◊ camina abbellu, za no bi at presse! ◊ faghe abbellu ca mi dolet! ◊ beta su binu abbellu abbellu ca sinono lu buluzas! 5. gei ses bella a budhí, pingiada mabadita!…◊ gei ses bellu a torrai… a passu de sitzigorru! ◊ cussu est bellu isceti a bagamundai ◊ cuss'arrogu de linna est bellu a mainga ◊ portat is ogus bellus: tenit otanta annus ma bit totu! 6. innantis faedhat male de s'àteru, e posca li faghet su bellu in cara ◊ sa traténtzia chin tziu Matzone fit istata petzi pro su bellincara e non de abberu ◊ mi feris candho mi faghes su bellu in cara! 7. apu aspetau unu bellu paghedhu, candu biu a issu torrendi ◊ iat avantzau unu bellu tretu candu dh'at agatau 8. su bellu est eo, ch'intro a su binàriu, che ponzo sos vagones de su trenu! (Piras)◊ su bellu est si proet… Semus chentza paracu! Surnames and Proverbs smb: Bellu / prb: nen bella sentza pecu, nen fea sentza tratu Etymon itl. Translations French beau, bel English beautiful Spanish hermoso, bello Italian bèllo German schön, Schöne.


text:
Limba aromuna
S'arumenu est una limba neolatina de su grupu de is limbas balcorumenas faeddadu in su sud-estu de Europa dae unas 250 000 persones de su pòpulu arumenu.
Cumpartzit simigiàntzias cun su rumenu, ma iantimes de custu chi aiat tentu influèntzias de is limbas islavas, s'arumenu at tentu influèntzia de su gregu. Unos cantos filòlogos no ddu cunsìderat una limba seberada, àteros petzi unu dialetu antigu de su rumenu. Una de is caraterìsticas fonèticas piessignas suas est sa pèrdida de sa f- initziale latina (a su matessi de s'ispagnolu): ferrum → her, "ferru", mancari custa matessi caraterìstica dda cumpartzet fintzas cun su meglenorumenu.
Custa limba in die de oe si faeddat in comunidades isparghinadas intre is istados a sighire: Grètzia, Bulgaria, Romania, Matzedònia de su Norte, Albania, Sèrbia e, pro more de is flussos de migratzione in is Istados Unidos, in Frantza, in Austràlia e in Germània. Tale isparghinadura s'ispricat ca durante is sèculos sa majoria de sos arumenos (numenados in tempos colados dae sos islavos "kutzovalacos") fiat istadu fortzadu a unu istile de vida transumante in caravanas, sighende tzircùitos in su sud de sa penìsula balcànica.
Sa limba s'assimìgiat a su rumenu, sa diferèntzia prus manna s'agatat in su vocabulàriu. B'at meda prus pagas paràulas de orìgine islava in s'arumenu e nd'at de prus de orìgine grega, riflessu de su cuntatu istrintu de is arumenos cun is gregos durante s'istòria issoro.[1]
Si cunsiderat chi intre s'annu 800 e su 1200 su latinu vulgare faeddadu in is provìntzias balcànicas de s'Impèriu Romanu si fiat divididu in bator limbas: dacorumenu, s'arumenu, meglenorumenu e istrorumenu.
Una possibilidade pro s'orìgine de s'arrumano est chi, a sa pròpia manera comente su rumenu istandard benit segundu is teorias dae su latinu allegadu dae is getos, dae is dàtzios e dae is colonos romanos de s'atuale Romania, s'arumanu derivat de su latinu faeddadu dae is tràtzios e illìrios chi biviant in su sud de is Balcanos (norte de s'Epiru, Matzedònia e Tràtzia).
Is influèntzias gregas sunt prus fortes chi in cale si siat àtera limba romanza orientale, susetotus proite s'arumenu usat paràulas gregas pro formare neologismos, mentras chi su rumenu ddas bogat pro sa majoria dae su frantzesu.
Cun s'arribu de is otomanos in is Balcanos, s'arumunu at retzidu puru carchi paràula turca. Sa cumponidura lessicale galu si mantenet romanza in sa majoria.
Istatus atuale[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In totu is paisos in ue est faeddada, is tendèntzias de assimilatzione de sa populatzione arumena - e duncas de sa limba e cultura issoro . sunt istadas fortes meda. Sa limba arumena est torradu insegus meda, ma sighit a aguantare e sa situatzione sua est megiorende in is ùrtimos binti annos.
Matzedònia de su Norte[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa Matzedònia de su Norte est unu paisu in ue is aroumenos tenent istatutu de minoria natzionale e dae su 2001, s'arumenu est limba ufitziale in sa tzitade de Kruševo.[2] In su 2001, su linguista americanu Victor A. Friedman aiat averguaiat ca s'arumenu fiat imparadu in Skopje, Štip, Bitola, Kruševo, Kumanovo, Struga e Ohrid, e chi s'agataiant trasmissiones de ràdiu e de televisione in custa limba.[3]
Albania[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In Albania puru, is arumenos ant retzidu s'istatutu de minoria natzionale su 13 de santugaine de su 2017. Su chircadore Dorin Lozovanu, de sa Repùblica de Moldàvia, at iscritu in su 2012 chi in is localidades de Korçë, Divjaka, Selenicë e Vlora s'agataint iscoas in ue s'insingiaiat s'arumenu comente isseberu optzionale. Annotamala in Divjaka e a Vlorë is servìtzios religiosos si faghiant susetotus in custa limba, e s'agataiat imprenta arumenu.[4]
Romania[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In Romania is arumanos non tenent istatutu giurìdicu perunu, ma s'interèssiu pro sa limba issoro at pigadu una losania tzerta in ie puru. In s'imparu pùblicu, is istitutos podent pònnere intre is cursos optzionales, s'imparu de sa disciplina « Cultura e traditziones arumenas » cumprendende puru letziones de limba. [5] S'agatant fintzas programmas aprovados dae su Ministèriu de s'imparu, chi prevident un'ora de cursu a sa chida pro custa disciplina.
Grètzia[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In Grètzia s'arumenu est semper istadu una limba subordinada a su gregu, giai in antis de s'intregu in s'istadu gregu de is territòrios in ue sa limba est ispainada. DIfatis, sa limba de sa cultura de is faeddadores arumanos fiat pro traditzione su gregu. Durante sa segunda metade de s'otughentos s'istadu rumenu aiat abertu iscolas pro is arumanos - sa cale limba est meda simigiante a su rumenu. Custa initziativa fiat bida cun suspetu dae sa Grètzia, chi timiat pro non ddos chèrrere assimilare a issa etotu sa Romania. Cun s'intrada de sa Romania in su ròdiu sovièticu a pustis de sa segunda gherra mundiale is iscolas fiant serradas e pro is arumanos, perunu imparu formale de sa limba issoro fiat afiantzadu, masaprestu, fiant incoragidos informalmente a faeddare su gregu. Sa comunidade arumana matessi sighiat custa polìtica, e una parte de issos s'oponet a intrada de s'impau de sa limba in su sistema educativu, ca ddu bient comente una manera artifitziale de ddos seberare de is àteros gregos. Cun su colare de is annos, totus is intentos de sa polìtica tzentrale de propònnere s'imparu de sa limba in is iscolas at agatadu respostas negativas de is comunidades interessadas. Sende gasi, su tema de s'imparu de sa limba e de s'amparu de sa comunidade arumena abarrant in Grètzia unu tema delicadu de allegare.
Riferimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ (FR) Nicolas Trifon / Nikola Trifon, Les Aroumains, un peuple qui s’en va / Cincari, narod koji nestaje, in Le Courrier des Balkans, 2010. URL consultadu su 17 freàrgiu 2022 (archiviadu dae s'url originale su 10 freàrgiu 2011).
- ↑ In virtude de s'emendamentu n° V. de sa costitutzione [archive], chi is istìpulat ca is limbas de minoria sunt ufitziales a costadu de su matzèdonu in is localidades in ue sa minoria imbatet a su 20 % de sa populatzione.
- ↑ (EN) The Vlah Minority in Macedonia:Language, Identity, Dialectology, and Standardization, in archive.wikiwix.com.
- ↑ (RO) Lozovanu, Dorin, Aromâni, meglenoromâni, istroromâni: aspecte identitare și culturale (PDF), in https:.
- ↑ (RO) Ordin privind aprobarea planurilor-cadru de învățământ pentru învățământul gimnazial, in archive.wikiwix.com.
Ligàmenes a foras[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Assòtziu culturale arumenu: https://farsharotu.org/


text:
S'App istitutzionale de su Comune
Est a disponimentu, sentza pagare nudda, s'App istitutzionale de su Comune de Ardaule pro smartphone e tablet!
S'App Istitutzionale permitit de èssere semper informados, in ogni momentu, in contu de eventos, novas de importu, bandos, avisos, cuncursos e àteru. Sas informatziones si podent cumpartzire in sos Social Network e retzire in deretura e luego sas comunicatziones e sas notìficas de Allerta Mèteo.
RETZIRE SAS NOTÌFICAS
Tzitadinos, aziendas e Entes podent configurare s'App istitutzionale pro retzire sas notìficas e èssere avisados luego luego de ogni nova. Est possìbile fintzas retzire, in su smartphone o in su tablet, sas comunicatziones, sos messàgios de importu mandados dae su Comune e lèghere sas notìficas de Allarme Mèteo.
ISCÀRRIGA S'APP ISTITUTZIONALE
S'App istitutzionale est a disponimentu sentza pagare nudda e a manera fàtzile tzitadinos, aziendas e àteros entes chi dda cherent dda podent pònnere in su telefoneddu smartphone (impreende Google Play Store e App Store). Si agatat a disponimentu pro Android e pro Iphone!
Pro informatziones:
Ufìtziu/Òrganu: Sìndigu
Referente: Massimo Ibba
Indiritzu: Pratza Matteotti 2, 09081 Ardaule (Aristanis)
Telèfono: 0783651223
Fax: 0783651573
Posta eletrònica: sindaco@comuneardauli.it
(MM)
Documenti allegati
A chi rivolgersi
Strumenti di utilità
Attenzione! Per la consultazione della modulistica, degli allegati e dei documenti firmati digitalmente, è necessario avere installati, sul proprio computer, gli appositi programmi o Readers. Per scaricarli gratuitamente è possibile portarsi alla pagina Programmi utili del portale e seguire le istruzioni.


text:
abasciài , vrb: abbasciae, abbasciai, abbasciare, abbassare, abbassiare Definition calare de pitzu a giosso, portare de artu a bàsciu; miminare calecuna cosa, fàere prus bassu; istare a su chi bolet un'àteru, indrúchere a dhi pedire cosa Synonyms e antonyms abbaltare, abbaratai, achirrare, imbaratire, imbasciai, calai, falare / amenguai, isbascire | ctr. alciare, ampiai / crèschere, aumentare Idioms csn: candho abbàssiat sole = a bortaedie, candu abbàsciat sa dí; a. is codhus = falare de codhos, istare a su chi cheret àtere, leare sa cosa contrària cun passéntzia; fai a. su chíchiri a unu = segaidhu de tressu, dàreli un'irmurriada; a. su fogu = menguai su fogu, bogàreche fogu a manera chi siat prus pagu; a. sa televisione, s'aràdiu, sas boghes = regulàrelos de s'intèndhere prus pagu; abbasciai sa boxi = (puru) pèrdere sa boghe, faedhare a boghe russa pro serragu Sentences ti podit abbasciai un'acidenti ◊ dhu at abbasciau unu pilloni asuba de su campanili ◊ su Verbu Deus Redentore est abbassadu dae chelu in terra ◊ ndi fut abbasciau de su trenu ◊ est abbassatu dae su postale in piatza ◊ a Gesugristu ndi dh'ant abbasciau de sa cruxi 2. abbàssiali su fogu, a sa padedha! ◊ nci fúliant sa cosa ma no abbàsciant su prétziu! ◊ s'unfradura est abbascendi ◊ s'istrada in cussu cúcuru che l'ant abbassiada ◊ cussa fit fémina abbassiada in s'unore 3. no ti depes abbassiare a pedire nudha! ◊ si fut dépiu abbasciai ◊ cussos pretenent chi s'àteru si abbàssiet a pedire pro piaghere su chi li tocat de diritu! Surnames and Proverbs prb: chie tropu si abbàsciat su culu ammustrat Etymon srd. Translations French baisser, s'abaisser English to lower, to humble Spanish bajar, bajar, disminuir, humillarse, rebajarse Italian abbassare, umiliarsi, digradare German niedriger machen, erniedrigen (sich).
grusàre , vrb: gruxare Definition incrubare, fàere abbasciare; serrare, nau prus che àteru de is liagas e feridas; iscorare, dispràxere meda coment'e faendho bregúngia / grusare sas pupias, sas pibiristas = serrai is ogus Synonyms e antonyms dòrchere, imbasciai, incruai*, ingruxare, mugrare, pinnicai / serrai / scorai Sentences sa fiara si est pesada a cadharida e già grusada ◊ presentendhe unu fiore si gruxant e saludant cun rispetu ◊ piús no gruxet su tuju a su pesante giuale chi li faghet sa carena a un'ancuju! (G.Oggiana)◊ gruxeit ancora de piús s'ischina suta de su tribàgliu 2. benidindhe che a tandho como puru a grusare sas pibiristas mias cun sa friscione de àteras vias! (G.Ruju)◊ bídere e faedhare ti cheria e grusare cun basos sas feridas! 3. no agato divagos si no cussos, avilidu e grusadu finas oe ◊ ponides sa betzesa in sacrifítziu grusèndhebbos su coro cun sa mente (A.Dettori)◊ at a finire su disterru chi nos grusat sas dies de sa vida! (P.Mossa)◊ mi so grusendhe cun tantos pensamentos Translations French baisser, mortifier, attrister English to lower, to make bitter, to sadden, to dishearten Spanish bajar, cerrarse las heridas, humillar Italian abbassare, avvilire, amareggiare German herunterlassen, beschämen, verbittern.
imbasciài , vrb: (im-ba-sci-a-i) imbassiare, immassare Definition portare a bàsciu, prus acanta a terra, fàere prétziu prus bàsciu; rfl. incrubare, abbasciare sa conca a cara a terra, pònnere coment’e cicios, prus bàscios; nau in cobertantza, acuntentare, dignare de fàere ccn. cosa chi paret de menguare s’importàntzia de chie dhu faet / i. sa cigirista = menguare is pretesas; imbasciai is boges = abbasciare is tzérrios, sas boghes, foedhare prus abbellu Synonyms e antonyms abasciai, abbacare, ancrucare, apiadare, grusare, incrunai, ingruxare / imbaratire | ctr. artziai Sentences at imbassiadu sas naes pro lòmpere a sa figu cota 2. imbàssiadi ca sinono ti podent bídere! ◊ pro collire cosa dae terra tocat a s'imbassiare 3. a fàghere triballedhos de campu cussu no s'imbàssiat, no perdat sos grados, puru!… 4. ci bolet biri gente in crésia depet cumenciai a imbasciai sa cigirista! Etymon srd. Translations French baisser, abaisser English to lower, to humble Spanish bajar Italian abbassare German niedriger machen.


text:
Definition Definition
Synonyms e antonyms Synonyms e antonyms
Idioms Idioms
Sentences Sentences
Surnames and Proverbs Surnames and Proverbs
Scientific Terminology Scientific Terminology
Etymon Etymon
Translations Translations
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
alciàre , vrb: (al-ci-a-re)
altzai,
altzare,
altziare,
anciai,
antiare,
antziai,
antziare,
arciai,
arciare,
artiai,
artiare,
artzare,
artziai,
artziare,
asciare,
atziai Definition
andhare o portare de unu logu o tretu prus bàsciu a unu prus in artu, andhare a in artu, prus in artu, fàere artu; si narat fintzes de is nues candho si firmant de pròere e si oberint unu pagu; de is prétzios si narat po incarire
Synonyms e antonyms
acadhai,
ampiai,
apicai,
apilicare,
apugiai,
fartziare,
pesai,
pigai 1
/
arteriare,
ufiare
/
illaschiare,
isclarire,
ispalaciae
/
abantai
/
mediare,
mezorare
| ctr.
abasciai,
calai,
falare
Idioms
csn:
artziare su fogu = acradiare su fogu; artziai is prétzius = incarire; artziare sa boghe = artziai sa boxi, faedhare prus in artu, fintzas a briga o pro arrennegu (si podet nàrrere fintzas de televisione, de aràdio, a manera de si pòderent intèdhere de prus); artziare in gradu = leare gradu prus artu, essire prus de importu; altzai sa conca, sa chighirista (nâdu de zente) = fàgheresi tostu, dàresi tropu importàntzia, crèresi prus importante, fàghere su barrosu
Sentences
randhas de fumu si àsciant in s'aera ◊ si sunt aciapados unu altzendhe e unu falendhe ◊ su bentu àntziat e falat sa foza in s'àghera ◊ at antziau sos ocros a chelu ◊ atzidinci asuba de s'iscannu! ◊ s'astronavi iat pigau a artziai a sa dereta ◊ dade sa manu a mi ndhe altzare! ◊ sos fraigamuros àsciant sos muros pro fàghere sa domo ◊ fint arciandhe in sa trempa pro intrare a sa vidha ◊ in agustu soe artziata a Núgoro
2.
est proindhe, ma si àrtziat esso a campu ◊ si àltziat custa néula andhamus ◊ a manzanu fit proindhe ma a sero che at artziadu e bogadu su sole
3.
a sa muzere no li at antziau mancu ocros ◊ sos pastores àlciant s'oju e abbàidant su masone ◊ in tota die no li aiat asciadu de oju ◊ candu àrtziat su soli gei callentat!
4.
no ti arcis, ca tanti no tenis arrexoni! ◊ si àlciat e si falat, brighendhe ◊ como ti apo in manu, chi ti altzes o ti fales o carchedhes! ◊ su ti che altzare asie a sas istellas… no est moderascione!
5.
pustis de tale impresa podes fàghere mercantzia e sa tua genia artziare
6.
su salmoni dh'ant artiau de préssiu ◊ gei est artziada, custa cosa, a costai aici meda!…
Translations
French
monter,
soulever
English
to rise,
to lift
Spanish
subir,
levantar,
alzar
Italian
salire,
ascéndere,
sollevare,
innalzare
German
hinaufsteigen,
heben.


text:
Libertade de espressione
Artìculu in LSC
Sa libertade de espressione est su deretu de s'indivìduu a espressare ideas e opiniones liberamente, e duncas chentza de tzensura. Est unu deretu fundamentale regollidu in s'artìculu 19 de sa Declaratzione Universale de sos Deretos Umanos (DUDU), e sa majoria de sos sistemas democràticos puru ddu signalant. De issa nde derivat sa libertade de imprenta. Sende gasi, su matessi artìculu de la DUDU restringhet su deretu "a sas istabilidas dae sa lege cun sa fine ùnica de assegurare su reconnoschimentu e su respetu a sos deretos e libertades de sos àteros". Àteru astringhimentu est sa de fàghere propaganda a favore de sa gherra (Patu Internatzionale de Deretos Tziviles, Ecumènicos e Polìticos).
Sa libertade de espressione est difèndida che unu mèdiu pro sa difusione lìbera de sas ideas, e aici est istada congiminada durante s'Illuminismu. Pro filòsofos comente Montesquieu, Voltaire e Rousseau sa possibilidade de dissentire favoressit s'adelantadura de sas artes e sas sièntzias e s'autèntica partetzipatzione polìtica. Est istada unu de sos pilastros de sa Gherra de s'Indipendèntzia de sos Istados Unidos e sa Rivolutzione Frantzesa, fatos chi andant interessare sas cortes de sos àteros istados otzidentales. Àteru argumentu clàssicu, assòtziadu a John Stuart Mill, est chi est essentziale pro s'iscoberta de sa beridade. Oliver Wendell Holmes Jr. e Louis Brandeis, famosos giuristas nordamericanos, ant coniadu s'argumentu de su mercadu de ideas. Segundu custa analogia cun sa libertade de cummèrtziu, sa beridade de un'idea s'iscòbiat in sa capatzidade sua pro cumpètere in su mercadu. Est a nàrrere, essende in egualidade de cunditziones cun sas àteras ideas (libertade de espressione), sos indivìduos ant a cumprèndere ite ideas sunt beras, farsas, o relativas. Custu argumentu est istadu criticadu pro assumire ca cale si siat idea diat andare in su mercadu de ideas. In prus, si unas ideas tenent prus o mègius mèdios de difusione, si diant impònnere subra sas àteras, a màrghine de sa beridade. Est prua a pustis de sa teoria de su mercadu de ideas esistet s'assuntzione chi sa beridade s'imponet subra sa farsidade. Pro sos detratores est dimustradu chi sos pregiudìtzios s'imponent a s'ispissu subra sa beridade, e fitnzas a cando custa s'impòngiat medas ant sufridu. S'alternativa a custa debilesa de su mercadu de ideas diat èssere sa persighida de sa farsidade (est a nàrrere, restrìnghere sa libertade de espressione). Est beru chi custa metàfora si prestat in ingannos, e Mill no at cumparadu sa libertade de espressione cun unu mercadu. In Subra sa libertade (1859) giamaiat a sa libertade pro argumentare e chistionare cun sa finalidade de aumentare sa connoschèntzia. Custu ìmplicat unas normas implìtzitas de conduta chi assegurent su rispetu pare·pare intre sos allegadores.


text:
Definizione Definizione
Sinonimi e contrari Sinonimi e contrari
Modi di dire Modi di dire
Frasi Frasi
Cognomi e Proverbi Cognomi e Proverbi
Terminologia scientifica Terminologia scientifica
Etimo Etimo
Traduzioni Traduzioni
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
necàre , vrb: negai,
negare Definizione
nàrrere chi nono o una cosa diferente o contrària de sa chi si est nada innanti o benit pregontada, su si betare a sa nega arrespondhendho sèmpere No! (deosi est vrb. prnl.); arrefudare una cosa a chie dha pedit o dhi tocat; foedhandho de armas po isparare, o de matas de frutu o ifertas, fàere farta, no isparare, no bogare frutu, no bogare linna noa; giogandho a cartas a lobas contràrias, betare carta de sinnu diferente de cussa chi at giai betau su cumpàngiu isperandho agiudu / mina negara = chi no bi at isparadu; negare su cumandhu a ccn. = nai ca no a chini pregontat su prexeri de dhi fai una cummissioni
Sinonimi e contrari
arrafudai,
denegare
| ctr.
ammítere,
atorgare,
cufessare
/
acanciare,
donai
Frasi
Perdu si ndi fut negau ananti de totus narendu ca no connosciat a Gesús ◊ proite ti ndhe negas candho ischis totu?! ◊ dèu no mi ndi negu de su chi ti depu ◊ leas cafè a fide in sas butegas: ti lu dant, ti lu bufas e ti negas! ◊ de cantas cosas tet àere sutzessu ti as a negare e mai ti at a crere! ◊ prima chi su pudhu cantet mi des negare, istanote!
2.
una giunta de orzu no ti la nego, ca ses fadigadu! ◊ prite mi negas su saludu? ◊ mi at negadu su faedhu: la depet tènnere cun megus ◊ como ti negat s'abba e su mossu, ca no produis nudha ◊ a Deus e a su rei no podeus negai ◊ a Deus no podeus negai, ma a s'urrei gei fait!◊ si est imbrenugada, ma sa mama li at negadu su perdonu ◊ assiat francas de moro, chi mi negas unu ranu! ◊ abba e fogu no si negant a nisciunu ◊ su pitzinnu educadu no negat su cumandhu a sos mannos!
3.
póveru meu archibbusu, no mi ndhe servit piús: totinduna mi at negadu! ◊ negant finas is frutus de sa terra de comenti est annada mala! ◊ si ponit a isparai ma su fusili at negau ◊ si est bonu s'innestadore est raru a ndhe li negare calicunu, de innestu ◊ una mina negara est perigulosa!
Traduzioni
Francese
nier,
démentir
Inglese
to deny
Spagnolo
negar,
desmentir
Italiano
negare,
smentire,
sconfessare
Tedesco
verneinen,
verweigern,
leugnen.


text:
Definitzione Definitzione
Sinònimos e contràrios Sinònimos e contràrios
Maneras de nàrrere Maneras de nàrrere
Frases Frases
Sambenados e Provèrbios Sambenados e Provèrbios
Terminologia iscientìfica Terminologia iscientìfica
Ètimu Ètimu
Tradutziones Tradutziones
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
coròna , nf Definitzione
cosas, orrocas artas, personas postas (o tentas impare) totu a inghíriu tundhu; antigamente, in sa Sardigna indipendhente, sa c. fut una genia de cossígiu (Corona de Logu) chi decidiat is chistiones de s'istadu (Logu) impare cun su soberanu (Giuighe), o fintzes sa corte de is giuighes chi faiant unu dibbatimentu
Sinònimos e contràrios
arrosàriu,
coronedhu,
filleri
/
cdh. curona
/
caróngiu
Maneras de nàrrere
csn:
ómines de corona = bonos ómines; corona de azu, de fiores, de corrus; sa c. de s'unga = su tretu de sa raighina chi essit a fora prus craru; in c. de unu = totu a inghíriu (es. de su mortu); c. de monti = rocas artas a inghíriu de carchi punta, comente a fàghere un'ata; sa c. (in sas rocas) = pèlcia; erba de coronas = badàngiu (lonicera implexa)
Frases
est sèmpere a corona in manu rasendhe su rosàriu ◊ teniant in cuerru pira de zerru, coronas de figu sicada, nughe e nintzola ◊ ses sempre bivinno in pecau mortale cena ti nàrrere mai sa corona
2.
so andhadu a su mortu: in corona bi sunt sos fizos, sa muzere, sos àteros parentes custrintos
3.
sa losa fit una corona cun d-unu crastu mannu a serrare
4.
sos ómines de corona, sos menzus de bidha, nos ant partzidu s'interessu chin grandhe cumpeténtzia e onestade (M.A.Mula)
Sambenados e Provèrbios
smb:
Corona, Coronas
Ètimu
ltn.
corona
Tradutziones
Frantzesu
couronne,
chapelet,
Cour
Ingresu
crown,
panel of judges,
rosary
Ispagnolu
corona,
rosario,
tribunal
Italianu
coróna,
rosàrio,
collègio giudicante
Tedescu
Krone,
Rosenkranz,
Richterkollegium.


text:
acalamàre , vrb rfl Definitzione èssere a assubentu comente est unu currendho, torrare àlidu a pelea Sinònimos e contràrios assupai Tradutziones Frantzesu se fatiguer Ingresu to worry oneself Ispagnolu jadear Italianu affannarsi Tedescu keuchen.
acaogàre , vrb: acaugai, acaugare, caugai Definitzione pèrdere is fortzas, su si calare cédios; su respirare chi faet su cane a buca aperta e a limba in fora candho tenet basca meda o at curtu meda Sinònimos e contràrios acalamai, allacanae, allartzanai / buchiai, camulare, scanai Frases mi seu acaugau in d-una perda: mi ant totus abbandonau 2. sos canes sunt totu acaughendhe, comente ant curtu pessighindhe cuss'animale Tradutziones Frantzesu haleter Ingresu to pant Ispagnolu perder las fuerzas, jadear Italianu trafelare Tedescu hecheln.
assagadàre , vrb: assagatare, sagatare Definitzione èssere a sàgada, torrare àlidu a pelea, a moida Sinònimos e contràrios abbatimare, afandhare, assubentai, atanare, irfodhiare, sufratare Frases est assagatatu a lamentu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu haleter Ingresu to pant Ispagnolu jadear Italianu ansimare Tedescu keuchen.
assolocàre , vrb: assologare, atzologare Definitzione arrespirare forte, a pelea, candho si leat múngia meda, arrebbentu, o fintzes assíchidu Sinònimos e contràrios assoropare, isalidare Tradutziones Frantzesu essouffler Ingresu to trouble Ispagnolu jadear Italianu affannare Tedescu keuchen.
assupài, assupàre , vrb: supare Definitzione portare s'àlidu afannau, èssere assupandho meda, che a candho unu at curtu, o fintzes po maladia; istracare; prànghere a suncutos Sinònimos e contràrios afandhare, afauciae, afodhare, allacanae, ammatanai, isalenare, isalidare, sufratare / assungurtai, assunconai, assupedhare Frases ajaju si ndi fiat andau, lassendi is de domu tristus e assupaus ◊ su piciochedhu assupat unu pagu: est istétia una fatiga a si ndi bènniri a innòi a susu ◊ is pudhas furiant assupendu po sa basca ◊ su cuadhu fut crocau assupandho, morindhosi 2. su tèssere de isciaos est faina, assupat ancas, bratzos e ischina 3. a fúria de prantu, su pipiu, assupandhe, si nch'est dormiu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu essouffler, haleter Ingresu to pant Ispagnolu jadear Italianu trafelare Tedescu keuchen.
camulàre , vrb Sinònimos e contràrios acaogare, afandhare, afauciae, allacanae, assupai, sufratare Tradutziones Frantzesu languir, haleter Ingresu to languish Ispagnolu languidecer, jadear Italianu languire, ansimare Tedescu ermatten.
irfodhiàre , vrb: isfodhare, isfodhiare Definitzione coment'e pèrdere su súlidu, s'ària; èssere a fodhidas, torrare àlidu a pelea e a moida, coment'e chi is prumones siant unu fodhe; fintzes pèrdere o abbrandhare s'arrennegu Sinònimos e contràrios abbatimare, afandhare, assagadare, assupai, isalidare, sufratare Frases sos pitzinnos curriant fatu de sa moto fintzas a s'irfodhiare ◊ si fit irfodhiatu coment'e unu fodhe nandhe: Galu bi ndh'at? Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu s'époumoner, essouffler Ingresu to breathe (out), to be out of breath Ispagnolu resollar, resoplar, jadear Italianu sfiatare, respirare affannosaménte Tedescu ausströmen, Atemnot bereiten.
isalenàre , vrb: isalinare Definitzione arrespirare o torrare àlidu a pelea, impresse, coment'e candho si curret meda o si leat múngia manna; pèrdere s'alenu, cessare de torrare àlidu Sinònimos e contràrios assupai, isalidare / mòrrere Frases currendhe arrivaia isalenendhe ◊ acolla, isalenendhe, torrada a domo piús morta chi no bia! ◊ est assupridu isalenendhe che unu pissighidu ◊ a su piga e fala, fit isalenendhe ◊ so ómine de campagna nàschidu pro isalenare in custos ràscios!…◊ sos canes fint a proa a crebare, allacanendhe a limba a fora pariat chi fint isalenendhe s'últimu alenu 2. chena sacramentos, isalenat che un'anzone ◊ che fit vetzu mannu, at isalinadu e si ch'est mortu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu essouffler Ingresu to pant Ispagnolu jadear Italianu trafelare Tedescu keuchen.
isalidàre , vrb Definitzione torrare àlidu a pelea, agiummai èssere chentza àlidu, assupandho Sinònimos e contràrios afodogai, anare, assolocare, assubentai, isalenare, isfiadare Frases odheu, cun totu cussa pigada chi apo fatu so isalidendhe! ◊ so isalidendhe ca apo curtu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu essouffler Ingresu to pant Ispagnolu jadear Italianu trafelare Tedescu keuchen.
sufratàre , vrb: assufratare* Definitzione èssere a súlidu crutzu, torrare àlidu a pelea, de tunconidura a bruncos, a prumones Sinònimos e contràrios abbatimare, afandhare, afauciae, allacanae, ammatanai, assupai, irfodhiare Tradutziones Frantzesu haleter Ingresu to pant Ispagnolu jadear Italianu ansimare Tedescu keuchen.


text:
Teulada
Coordinadas: 38°58′04.62″N 8°46′20.37″E / 38.967951°N 8.772326°E
Teulada est unu comunu de 3.644 bividoris de sa tzitadi metropolitana de Casteddu.
Articulu in campidanesu
Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'istòria de s'origini de sa bidda si perdit in su tempus. Is primus sinnus de s'omini funt is medas nuraxis chi s'agatant in totu is satus de su comunu e is arrestus chi s'agatant in s'Isula Arrubia.
Puru is punicus funti arribaus in custus logus, cun sa costruzioni de s'importanti potu de Melqart (a Mrafidanu), pustis usau puru de is romanus. Chi podeus sciri ca c'est stetia una presenza fenicia in sa zona, non podeusu nai perou ca ianta criau na bidda accant'e su potu. Su primu logu aundi est nascia sa bidda si pentzat ca potzat essi a palas de s'antigu Kersonesus, connotu oi in diri cumenti Cabu Teulada, aundi parit ca ci fessint unas domus de militaris romanus po castiai e difendi is baìas de Cala Prumu e Zafaranu. Podit essi ca sa bidda siat sighia a abarrai inguni po totu sa simàna romana, candu sa bidda pigat su nòmini de Tegula.
Seculus a pustis, fortzis po is bardanas chi lompiant dae su mari, sa bidda s'est movia, cumenti amostant unus cantu arrestus archeologicus agataus acanta de sa cresia de Sant'Isidoriu, in sa prana de sa Tuerra chi est unu logu prus atesu de su mari. Sa bidda, perou, no ada abarrai po meda tempus innoi e, biendi ca is bardanas de is Saracenus sighiant, is teuladesus a s'acabu de su Seixentus s'ant torrai a movi stesiendisiri de su mari. In custu tempu difatis, is teuladesus anta incumentzai a aproillai in su logu aundi s'agatat oi in diri sa bidda, aundi ci fiant giai unas cantu domus nascias acanta de sa cresia de Santu Franciscu. Propriu poita si timiant is bardanas de is piratas si nci aziant in totu sa costa de sa baìa de Teulada, anci cumenti in totu sa Sardigna, turris de posta, ca s'agatant ancora oi (mancai no si potzat stichiri a intrus) a Mrafidanu, Pixinnì (oi asutta su territoriu mariesu), Potu Budellu, Potu Scudu e Cala Prumu.
In s'Otuxentus e in s'incumintzu de su Noixentus s'acolumia de sa bidda est casi totu in sa messarítzia, ma meda genti traballa fintzas in is minièras de su Sulcis. A pustis de is gherras mundialis, sa bidda lompit a su numeru prus mannu de bividoris, pustis unu numero mannu de giovunus patint in disterru fendi arribai is bividoris a is 4.000 de oi. In is annus cincuanta 7500 ha (75 milionis de m²) de su comunu benint secuestraus dae sa basi militari Nato ca no permitit a sa bidda de sfrutai de manera acolumica sa mellus pati de sa costa[1].
Oi Teulada est una bidda chi circa, mancai is strobus mannus de sa basi militari, de ndi bessiri de sa crísi cun su turismu de calidadi, ponendi impari su mari de sa costa cun su monti de aintrus. Po custu s'est aconcendi su potu turisticu, ca fiat stetiu fatu a patiri de su 1956, po ddu fai essi una frimada de is medas turistas chi, prus che totu in s'istadi, benint in Sardigna in bàrca. Po is turistas ianta cumenzau puru unu complessu de albergusu a Mrafidanu, ca pustis s'esti frimmau in is traballus po is protestas de is ambientalistas e de 'nu pastori de bidda.
Importanti est stettia puru sa presentzia de artistas in is primus annus de su Noixentus, cummenti Cesare Cabras, Giuseppe Biasi e s'amigu de cust'uttimu Mario Mossa De Murtas, abarraus fascinausu de sa bellesa de sa bidda in cuddus tempus e de su costumu teuladesu, particolari po s'influenza spagnola abarrada finzas imoi. Biasi e Murtas si fianta puru zerriai ponendi "de Teulada" a sa fini e su nomini, cosa ca faidi cumprendi cantu du sus fiada praxia sa bidda.
Evolutzione demografica[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Bividores censidos
Nòtas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Bibliografia[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- (IT) Ester Zorco, La Baronia di Teulada, Domus de Janas, Casteddu
- (IT) Siro Vannelli: Guida al Verde di Teulada e del suo territorio, Cuec, Casteddu
- (IT) Salvatore Loi: Domus Furriadroxius Madaus, Domus de Janas, Casteddu
Biddas copiolas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Acàpius a foras[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Teulada in su giassu DMoz Archiviadu su 5 làmpadas 2009 in s'Internet Archive.
- Inteulada.it


text:
Dante Alighieri
Dante Alighieri, naschidu in Firenze su 1265, mortu in Ravenna su 1321. S'obera sua prus importante est "Sa Comedia", compositzione poetica in tres cantigos : S'Ifferru, Su Purgadoriu e su Paradisu. Onzi cantigu cuntenet 33 cantos in tertzinas. Dante immaginada unu viaggiu in s'ultres tumba, guidadu in s'Ifferru dae Virgiliu, poeta latinu, in su Purgatoriu dae Beatrice e in su Paradisu dae Santu Bernardu de Chiaravalle. In custu poema si tratat de personagios printzipalmente de Firenze e tuscanos e in genere personaggios istoricos o de sa cronaca de su tempus. Ma s'obera est puru unu trattadu de politiga, de filosofia, de teologia, de astronomia, de literadura. Sa limba est su fiorentinu, chi poi de su XVI seculu diventat s'italianu. Ca Dante l'ischiata chi sa vera religione itti su Lafer.


text:
Apretu coronavirus: su comunu de Marrubiu agiudat is istudiantis cosa sua
A pustis de s'atu n. 155 de su 5 de su mesi de onniasantu de su 2020, s'amministratzioni comunali de Marrubiu at deliberau de intervenni po donai una manu de agiudu a is istudiantis chi funt iscritus in is iscolas superioris e bivint in su territòriu de su comunu. Difatis, su comunu etotu at a donai sa possibilidadi a is pichiocheddus marrubiesus de pediri una sim cun 60 giga a su mesi in comodatu.
In tempu de apretu coronavirus custu serbìtziu at a serbiri po donai sa possibilidadi a totus de sighiri is letzionis online de sa DDI.
Sa dimanda po custu serbìtziu si podit presentai fintzas a su 23 de su mesi de onniasantu chi at a benni.
Po scedas e po scarrigai su modellu de sa dimanda si podit incracai innoi.


text:
Connoscamus sa prus manna entziclopedia lìbera de su mundu chi si tzèrriat Wikipedia
S’entziclopedia lìbera prus famada de su web Wikipedia nascheit 16 annos a oe. Fiat su 15 de ghennàrgiu de su 2001. In printzìpiu fiat a disponimentu petzi in inglesu. In su 2015 si contaiant prus de 280 editziones ativas in ateretantas limbas. Chie si siat podet collaborare a s’ismanniamentu de su glossàriu de sa prataforma.
Cada argumentu est averguadu e iscumproadu dae totu sos utentes chi leant parte a su traballu. In su tempus s’est cunfirmada un’aina de importu pro retzire cussìgios, inditos e informatziones.
Wikipedia est un’ entziclopedia online a cuntènnidu lìberu, collaborativa, multilìngue e gratuita, naschida in su 2001, sustentada e acasagiada dae sa Wikimedia Foundation, un’ organizatzione no a fine de lucru istadunidensu.
Afilada dae Jimmy Wales e Larry Sanger su 15 ghennàrgiu 2001, in comintzu in s’editzione in limba inglesa, in sos meses imbenientes at agiuntu editziones in numerosas unas àteras limbas. Sanger nd’at sugeridu su nùmene, una paràula matzedònia naschida dae s’unione de sa raighina wiki a su sufissu pedia (de entziclopedia).
Etimologicamente, Wikipedia signìficat “cultura lestra”, de su tèrmine hawaianu wiki (lestru), cun s’annanta de su sufissu -pedia (de su gregu antigu πaιδeίa, paideia, formatzione). Cun prus de 45 milliones de boghes in ultres 280 limbas, est s’entziclopedia prus manna mai iscrita, est tra sos deghe sitiados web prus bisitados a su mundu e costituit sa majore e prus consultada òpera de riferimentu generalista subra Internèt.


text:
Fantascièntzia, erotismu e atualidade in sos contados in sardu de Giuseppe Corongiu. Est in programma pro sàbadu 16 santandria in Aristanis, acanta de sa sala bistrot de su Cafè Marigosu, in pratza Roma, as sas 17.30, sa presentada de su libru “Metropolitània e àteros contos tòpicos, distòpicos e utòpicos” de Giuseppe Corongiu. Introduit Marinat Casta, intervenint, a sa presèntzia de s’autore, Isabella Tore e Luca M. Atzori. Organizant sa Palabanda Editziones e sa Libreria Mondadori.
“S’ocasione – est iscritu in nd’una nota – at a èssere òtima pro connòschere e riflètere cun un’ òpera in sardu chi s’est cunfrontada in su mercadu editoriale chirchende su rinnovamentu cun temas e argumentos de una traditzione consolidada. S’autore biàgiat, in sardu, in vàrias èpocas, dae unu futuru distopicu a sos annos Otanta e Noranta de su sèculu coladu, pro contare una Sardigna chi est isparessende. Batallas, fuas, amores disisperados, fantascièntzia, eros, vida cuotidiana, paradossos narrativos, tzinismu e inchiestas giuditziàrias faghent de isfundu a sos fatos semper originales, mai banales. Si prestat atentu a sas realidades urbanas, a sos biàgios, a mundos cuntemporàneos comente a cuddu de sa burocratzia, de su giornalismu, de sa polìtica”.


text:
Mastino arrespundit a Milia: “Non sono le Università gli assassini del Sardo”.
Teneus su praxeri de ponni in domu nosta (ospitare) s’artìculu de prof. Attilio Mastino, Arretori de s’Universidadi de Tàtari, bessiu in s’Unioni Sarda de oi. S’artìculu andat in sètiu (è coerente) po su chi pertocat (riguarda) sa polìtica linguìstica, cun su chi S’Acadèmia at sèmpiri nau: NO A SA LSC, EJA A SU SARDU A DUAS ARRÈGULAS (CAMPIDANESU E LOGUDORESU). […]
Tesseramentu 2011
S’Acadèmia de su Sardu onlus aberit is assentaduras po s’annu 2011. Is chi intrant in s’assòtziu funt de acòrdiu cun sa polìtica linguìstica nosta de unu standard a duas normas po su sardu, campidanesu e logudoresu impari, una polìtica moderna e democràtica chi arrespetat su connotu literàriu e chi ant bòfiu is Sardus etotu. Linguìstas famaus che a E. Blasco […]
Arrelata de Giacu Meloni
S’arrelata chi Giacu Meloni, su segretàriu de sa CSS, at lìgiu eriseru in su Consillu Regionali po s’atòbiu chi ant fatu po arraxonai de sa crisi de sa chìmica in Sardìnnia. Grandu merescimentu de su segretàriu chi at sceberau de chistionai in sardu, finas scriendi s’arrelata sua cunforma a is inditus de s’Acadèmia e de is Arrègulas. Sa furriadura in […]
Eugeni Pont i Torres in Sardìnnia
Eugeni Pont i Torres, studiosu cadalanu amigu de s’Acadèmia, chi at tradùsiu in cadalanu sa Carta de s’Acadèmia etotu, eriseru fiat in Sardìnnia po arrexonai de sardu, de lìnguas de minoria in Europa e de is fainas chi est mandendi ainnantis po su sardu e chi speraus de podi presentai a lestru. Si faeus biri duas fotografias, una de Eugeni […]
Presentada de su DFC (Dizionario Fondamentale del Campidanese) e fueddàriu Cabuderresu
Cenàbara su 24 de su mesi de làmpadas 2011, a is 5 de a merii in sa Domu Comunali de Cabuderra, nci at a essi sa presentada de su DFC (Dizionario Fondamentale del Campidanese) e fueddàriu Cabuderresu Saludus: Francesco Dessì, Sìndigu de Cabuderra Oresti Pili, Assessori a sa Lìngua sarda Ant a arrelatai: Prof. Eduardo Blasco Ferrer Prof. Stefano Cherchi Prof. Giuseppe […]
Comunicau
S’Acadèmia de su Sardu onlus fait sciri ca eriseru in su cungressu suu in Casteddu eus torrau a annoai is òrgunus prevìdius de sa Carta. Est a nai: su Diretivu e su Boddeu Scientìficu nous. A Massimo Madrigale ddu ant elìgiu presidenti nou. Imprus s’Acadèmia torrat gràtzias medas a Alessandro Pintus po ai ghiau s’assòtziu nostu apustis de Oresti Pili.


text:
In ocasione de sa Die de sa Sardigna, su cantautore catalanu Adrià Mor e s’arrepadori casteddaju Dr. Drer ant publicadu Su filu ispinadu, una versione de ‘A desalambrar’ (Daniel Viglietti) cantada in is lìnguas de Sardigna.
Su traballu est istadu possìbile gràtzias a sa collaboratzione de ativistas de totu Sardigna, chi ant tradùidu sa cantzone in aligheresu (Francesc Ballone), sardu (Adrià Mor), tabarchinu (Remigio Scopelliti e Andrea Luxoro), gadduresu (Riccardo Mura) e turritanu (Alessandro Derrù).
Is tradutziones si podent lèghere in www.adriamusic.cat. Michele Atzori (Dr. Drer) ci at agiuntu faeddos originales in sardu cun riferimentos ispetzìficos a sa realidade sarda de oe. ‘A desalambrar’ est connota meda in Amèrica de su Sud, mescamente dae cando su cantautore tzilenu Víctor Jara dd’at inclùdida a
su repertòriu suo.
Su caràtere antibèllicu de sa cantzone est afortiadu dae is notas de Oh Sardigna, pàtria nostra, su testu chi s’indipendentista Ànghelu Caria at iscritu in pitzus de su motivu de sa cantzone populare ucràina Makhnovtchina.
Sa registratzione est istada finantziada cun unu progetu de crowdfunding, e EjaTV at contribuidu a sa realizatzione de su vìdeu. S’annu passadu, Adrià Mor at presentadu sa cantzone Decoloniza·ti, sarda, registrada a distàntzia pro more de sa pandemia de Covid. In su marcu de is eventos organizados pro sa die natzionale de sa Sardigna, sa cantzone est istada presentada durante sa cunferèntzia “Revitalizing endangered languages in Sardinia: Algherese Catalan”, de su professore Francesc Ballone (Universidade de Tàtari), organizada dae sa California State University – Long Beach.