text:
Sa limba armena totus la faeddant in Armènia?
Semus faeddende, est craru, de s’Armenu orientale, distintu dae s’otzidentale e chi finas a su genotzìdiu de su 1915 lu faeddaiant in s’Armènia istòrica, a ponente de sos rios Akhurian e Arasse, in prus de sos tzentros urbanos mannos de s’ Oriente Mèdiu, chi sunt in parte galu oe a beru laboratòrios culturales: Costantinòpoli (Istanbul), Gerusalemme, Su Càiru, in prus de unas cantas ìsulas culturales che a Parigi e mescamente in sos cumbentos mechitaristas de Venezia (Ìsula de San Lazzaro) e Vienna. Eja, s’armenu orientale lu faeddant totus, francu forsis unos cantos abitantes chi benint dae Rùssia, chi istant in Armènia pro resones econòmicas o militares. Sa minoria de sos Yèzides, istoricamente presente in sa regione de Aparàn (a pees de su Monte Aragàdz), e finas sas minorias minores curda e grega (custa ùrtima, oramai, assimilada de su totu) e sos azeros chi istaiant in Armènia finas a sos chertos chi nche sunt agabbados in sa gherra 1991-1994 intre Armènia e Azerbaidjiàn, faeddant cun fatzilidade s’armenu.
E sos raportos cun su russu?
In s’era soviètica, su russu fiat sa limba amministrativa, chi totus deviant connòschere e faeddare in manera perfeta. A pustis de s’indipendèntzia, otenta in su 1991, s'obligatoriedade de su russu est decàdida. Sas iscolas de russu las ant abolidas e custu at causadu problemas medas, ca Mosca, in prus de èssere su collaboradore istratègicu pro etzellèntzia, est finas su primu interlocutore cummertziale. Dae unu puntu de vista linguìsticu, su russu apartenet a sas limbas islavas, cando chi s’armenu tenet raighinas indoeuropeas e at tentu unu decursu autònomu cun un’ isvilupu tzurpu, comente su curdu o su farsi, in manera diferente dae su chi est capitadu pro su tedescu e sas limbas romanzas.
Comente faghet sa limba armena a s’addatare a sa vida moderna? Tèrmines internatzionales addatados impreat o ite faghet?
Devo premìtere chi, ca est una limba indoeuropea, s’armenu est flessìbile e cuntenet raighinas diferentes in sa matessi paràula chi, si cumbinadas, otenent unu gradu artu de pretzisione in sa definitzione de su sinnificadu. Est craru chi una limba s’evolvet in manera proportzionale a s’isvilupu de su pessamentu colletivu, de sa „polis“ chi caraterizat su sistema sotziale e polìticu suo. Cunforma a su gradu de isvilupu industriale, una limba creat paràulas suas pro definire cuntzetos tècnicos cumplessos. S’istòria de sos Armenos est caraterizada dae evolutziones a tzacullita, cun arressadas repentes causadas dae invasiones de poderios istràngios o dae tràumas colletivos provocados dae istermìnios e disterros in massa. Su prus grae in assolutu b’est istadu intre sos sèculos 19 e 20, in antis cun su massacru, intre s’atòngiu de su 1894 e su beranu de su 1896, de dughentomìgia armenos, limitadu però a sas regiones chi aiant dadu orìgine istoricamente a custu pòpulu, est a nàrrere a fùrriu de su Lagu de Van, sas regiones de Mush, Sassoun, Kharpet, Tzesarea de Capadòtzia, Erzerum, Akn, Kars, Ardahan. Pustis cun su genotzìdiu de su 1915/16, chi at interessadu in pràtica totu sos Armenos de s’Impèriu otomanu. Custa esperièntzia at causadu unu cungelamentu initziale de sa capatzidade evolutiva de s’armenu otzidentale, chi, però, at torradu a cumintzare a in foras de s’Armènia, in sa diàspora, mescamente in Beirut, Aleppo, Parigi, Marsìglia, Su Càiru, Atene, mantenende una fortalesa fundamentale chi fiat Venezia, e sighende su caminu suo a Istanbul. S’armenu orientale at sufridu un’efetu prus pagu traumàticu: su tzentru nevràlgicu s’est istesiadu a Tiflis, in Georgia (in ue bi fiat sa classe intelletuale ma finas econòmica e militare dae su Setighentos a su cumintzu de su Noighentos) in Yerevan, sa capitale de sa prima e efìmera Repùblica de Armènia (1918-20). In prus, est craru, de sa Sede Santa de sa cristianidade armena, riunida in su Catolicosatu (patriarcadu supremu) de Etchmiadzin, a 12 km a nord-ovest de Yerevan e sena ismentigare Teheran, Tabriz e Isphahan, in ue si fiat istabilida dae su cumintzu de su Seschentos una comunidade manna, deportada dae su Shà Abbas dae sa regione de su Vaspurakan (Van) e de Djougha (Nakhitchevan). S’evolutzione de s’armenu orientale est ligada a una sotziedade agrària. Petzi moende dae sa sovietizatzione de s’Armènia s’assistet finas a unu brincu de calidade de s’isvilupu linguìsticu, cun riformas – finas dramàticas, ca tropu simplificadoras – de s’iscritura, e custu at aumentadu meda sas diferèntzias mannas cun sa forma otzidentale. Unas cantas paràulas las ant torradas a leare dae sa traditzione (gràtzias a s’ isvilupu de sos istùdios, mescamente architetònicos e archeològicos, ma finas filològicos). Àteras imbentadas ex-novo. Sa literadura, sa sièntzia e s’indùstria ant registradu cunchistas de importu in època soviètica (matemàtica, astronomia, chìmica, metallurgia), sufrende una prima arressada cun sas purgas istalinianas in sa segunda medade de sos annos 30, finas a sa morte de su ditadore, in su 1953, pro torrare a cumintzare cun una fortza noa in s’agabbu de sos annos 50 e mescamente in sos annos 60, in ue est cròmpidu a su màssimu, paris cun sas artes aplicadas e, mescamente, in su panorama de un’ischidada natzionale in cuncomitàntzia cun su de chimbanta anniversàrios de su genotzìdiu, ammentadu siat in s’Armènia soviètica, siat in sa diàspora. S’indipendèntzia de Armènia, in su 1991, at postu, est craru, sa limba in cara de sas responsabilidades suas: totu cheriat traduidu: dae sos tèrmines mèigos, a sos tècnicu-industriales. Unos cantos tèrmines si podiant bortare in armenu cun fatzilidade, àteros prus pagu e duncas eja, si faghiat riferimentu mescamente a su russu e, netzessariamente, a s’inglesu e, prus pagu, a su tedescu.
S'alfabetu originale armenu agiuadu at sa limba a aguantare in su tempus?
De seguru. E l’ant finas creadu in manera istratègica, pròpiu pro non permìtere s’assimilatzione de s’identidade armena, in parte in podere de s’Impèriu romanu, chi fiat a curtzu de iscumpàrrere, e in parte in podere de s’Impèriu persianu. Sa missa armena la naraiant, eja, in armenu, ma l’iscriiant, che a totu sos testos sacros, in sirìacu (forma iscrita de s’aramàicu). Su Katholikos Sahàg su Mannu (s’ùrtimu in discendèntzia direta de Grigor Parthev, chi li naraiant s’Illuminadore, responsàbile beru de sa cunversione de s’ Istadu armenu a su Cristianèsimu a cumintzos de su sèculu 4 ), cumprendende sas cunseguèntzias polìticas chi diat àere tentu su partzimentu de su rennu Arshakunì (sa famìlia reale chi at guvernadu s’Armènia dae su sèculu 1 p.C. a sos cumintzos de su 5), indivìduat in unu militare de intelletu lugorosu, Mesròb Mashdòtz, sa pessonalidade chi li diat àere cunfiadu sa missione difìtzile de creare un’ alfabetu nou, segadu in sas caraterìsticas de sa limba antiga (chi li naraiant „limba literària“, in armenu: „grabàr“). A Mesrob lu custringhent a leare sos votos e duncas nche lu mandant a Ctesifonte, Edessa, Gerusalemme e Atene pro imparare su persianu, s’aramàicu, s’ebràicu e su gregu chi si bi deviat proare a ispirare pro s’alfabetu nou. S’at a assentare pro binti annos e, in fines, a sìntesi de sos istùdios suos, presentat a su patriarca, galu biu, un’alfabetu dotadu de 36 lìteras e chi at permìtidu de bortare deretu sos testos sacros in unu còdighe suo. Custu at permìtidu sa tradutzione de testos sacros antigos chi si nd‘est pèrdidu s’originale, comente sa Bìblia de sos 70, e chi agatat in sa versione armena sa versione prus antiga cunservada materialmente. S’armenu iscritu, duncas, est istadu una aina de traditzione no natzionale ebbia, ma finas interculturale.
Cuotidianos e rvistas medas tenides publicados in armenu?
Finas inoghe tocat a distìnghere sa realidade diaspòrica dae s’Armènia. Sos cuotidianos e sos periòdicos prus mannos sunt publicados, in sa diàspora, in sas comunidades de s’ Oriente Mèdiu (Lìbanu, Sìria, Iran, Egitu, pro mentovare sas prus mannas), in Europa (Frantza, Grètzia, Germània, Tzèchia, ma finas in Romania), in sa Federatzione russa, in sos Istados Unidos, in Canadà, in Argentina e in Austràlia.
Sa literadura? Òperas literàrias medas si pùblicant?
Finas inoghe tocat a distìnghere intre òperas in limba e òperas chi tratant argumentos chi interessant in manera direta sos armenos. Li fatzo un’esempru: in Itàlia, in sos ùrtimos deghe annos, ant publicadu òperas medas, mescamente sa Guerini e assotziados, subra de sos crìmines de massa chi sos armenos ant sufridu, dae s’agabbu de s’ Otighentos finas a unu sèculu a pustis. Sa Rizzoli at publicadu unos cantos libros de Antònia Arslan, chi su primu est „S’istatzu de sa chilandra“, in ue s’autora torrat a percùrrere, sighende s’arrastu de un’autobiografia romanzada profunda, sas fases prus de importu de s’esperièntzia de su genotzìdiu de su 1915, finas a pustis de su disterru, vìvidas dae sa famìlia sua. M’ammento chi sa trama l’ant torrada a leare, pagos annos a como, frades Tavianis, chi nd’ant bogadu una pellìcula. Su matessi càpitat in Isvìtzera, in ue, foras male, ant creadu un’impresa editoriale noa, Metis presse, chi pùblicat mescamente òperas de sagìstica in frantzesu a pitzu de temas sotziales atuales, ma finas a propòsitu de sa memòria in generale. Ma s’esigèntzia de s’esprìmere b’est finas in àteras partes de Europa (Frantza, Rùssia, Inghilterra, Romania) e de su mundu. In Armènia sa produtzione literària, a dolu mannu, s’est fata prus pòvera mescamente pro more de sas difficultades econòmicas de sa populatzione, chi peleat, foras male, a comporare su giornale, podides pessare unu libru ... Ma est su discursu culturale chi est connoschende una paràlisi perigulosa.
Medas sunt sas tradutziones in armenu dae àteras limbas?
Fiat una pràtica avantzada meda intre su 1969 e su 1980 e chi durat finas a como, belle chi, pro sas resones chi apo naradu, est torrada in palas.
Cales sunt sos autores prus de importu?
A nd’elencare calicunu diat èssere a fàghere unu tortu a sos àteros. In antis de totu, non podimus ismentigare sos clàssicos, dae Movses Khorenatsì, a Mesrob Mashtoz etotu, imbentore de s’alfabetu, a Grigòr Naregatzì, Nersés Shnorhalì, o Mkhitar Kosh, colende dae sos autores de su romantitzismu tardu comente Khatchadur Abovian, Mikael Nalbandian, Ghevond Alishan e cròmpere, tando, intre s’Ottighentos e su Noighentos, a Hovhannes Tumanian, Raffi, Missak Medzarentz, Vahan Terian e sos autores prus mannos de s’Armènia istòrica, medas de custos massacrados durante su Médz Yeghérn (su Crìmine Mannu, espressione idiomàtica armena per definire su genotzìdiu de su 1915) in mesu de custos Daniel Varoujan, Krikor Zohrab, Rouben Sévag, Siamanto petzi pro nde mentovare calicunu, sighende cun Yeghishé Tcharentz, Yervand Odian, Avetik Isahakian, Vahan Tekeyan, Costàn Zarian, Hagop Oshagàn, colende duncas a sos annos 50 e 60, cun sos autores prus mannos de s’Armènia soviètica comente Kévork Emin, Hamo Sayan, Paruyr Sévag, Hovhannes Shiraz, Silva Kaputikian e Razmig Davoyan e cròmpere a dies de oe, mancari a largu tale talentu de sos primos, cun Vahakn Grigoryan, Rouben Hobsepyan, Rouben Khandjyan, Hratchia Tamrazyan e cun giòvanos promitidores comente Levon Khchoyan, Aram Pachyan o Sona Van. Non cherent ismentigados , est craru, autores chi ant dadu un’agiudu mannu a sa cultura universale, comente Komitas o William Saroyan.
Ite logu tenet in sa vida de como sa tragèdia de s’istermìniu?
Est fundamentale, mescamente pro sa diàspora chi est sa cunseguèntzia direta de sa deportatzione. Non b’at una famìlia armena in su mundu chi su genotzìdiu no l’apat tocada in manera direta. Custa presèntzia faghet parte de s’ADN nostru. Su Médz Yeghérn no est istadu elaboradu, sos mortos no ant tentu un’interru dinnu, e su tràuma s’est perpetuadu in sas levas posteriores. Chie at isseberadu de rimòvere in manera cumpleta custa esperièntzia (a su nessi a livellu intelletuale), chie l’at trasformadu in òdiu, in pagos l’ant pòtzidu parare fronte cun sos mèdios giustos. Su male at lassadu tratas indelèbiles in su pranu psicològicu, chi in medas sunt istadas somatizadas. Calcunu no at aguantadu su dolore e s’est mortu a generatziones de distàntzia, àteros ant isvilupadu indiferèntzia o, foras male, sunt istados assorbidos in una dinàmica de assimilatzione impossibile de evitare ca sa cultura dominadora at tentu una vitòria naturale. Calicunu, foras male, at isvilupadu un’òdiu dae sas intrannas de sa gente sua, chi at pretzisamente sessadu de èssere „sua“ pro custas pessones ...
Sos giòvanos, cussèntzia tenent de sas tragèdias coladas?
Eja, comente apo naradu in manera cussente o incussente.
Sos giòvanos su sensu de s’identidade natzionale tenent, o finas issos dae sa globalizatzione sunt atirados?
Sa globalizatzione non tenet caràtere passivu o intransitivu. E mescamente no est unu fenòmenu chi dia chèrrere caraterizare in sensu negativu o positivu, ca dipendet dae s’individu comente unu si ponet in cara de unu fenòmenu gasi. A isvilupare in sa diàspora unu sensu de identidade natzionale tenet unu no isco ite de ischitzofrènicu, chi est pròpiu de totu sos pòpulos chi istant a tesu dae sa terra issoro. S’identidade natzionale colat dae s’identidade culturale, chi est sa prus difìtzile de propònnere a unu giòvanu chi àbitat totu sas istitutziones de sa cultura dominadora. Sa bena printzipale est, in manera netzessària, sa famìlia, duncas sas istitutziones religiosas (balet finas – paret paradossale ma est sa realidade, e gasi fiat finas in su territòriu de nàschida - pro sos non credentes), mancari meda dipendat dae s’intelligèntzia e dae s’abertura de sos responsàbiles religiosos ma finas e mescamente dae sas ghias ispirituales ativas in cussu mamentu pretzisu, e, pro sa de tres resones, dae s’esistèntzia possìbile de iscolas comunitàrias. In Venezia, pro nàrrere, finas a unos dòighi annos a como bi fiat su collègiu armenu Moorat-Raphaël, guvernadu dae sa Cungregatzione de sos Padres Mechitaristas (catòlicos), ma chi at dèvidu cungiare pro difficultades finantziàrias causadas dae sa pagu frecuèntzia. S’istòria de su collàgiu tenet un’interessu mannu: unos cantos intelletuales armenos b’aiant istudiadu. Ma, pro resones de logu, como no est cosa de b’andare prus a fundu. Belle gasi, mancari apant una comunidade reduida, sos armenos de Itàlia fiant privilegiados in custu sensu. Àteros collègios mechitaristas bi nd’aiat in Vienna, Parigi, Buenos Aires e Istanbul. Custu ùrtimu est s’ùnicu, paris cun su de Argentina, a èssere abbarradu ativu. Bi nd’at àteros, in Oriente Mèdiu e in sos Istados Unidos, chi los ant creados sas comunidades, sos partidos polìticos (in antis de totu s’Universidade Haygazian de Beirut, in Lìbanu) o s’Unione Generale Armena de Bonufàghere.
Est in famìlia chi bi podet èssere mescamente su dibàtidu de s’’apartenèntzia, de su sinnificadu culturale de sa limba e de s’identidade. Unu caminu a palas in segus (unu giòvanu chi detzidat - belle essende de orìgine armena ma cun una famìlia chi, pro una resone o pro un’àtera, no est resessida a l’acumpangiare in custu caminu de apropiatzione culturale e natzionale – de s’interessare a sa cultura sua de autodidata) si verìficat in casos raros meda. Ma càpitat! Si tratat „petzi“de agatare sas benas giustas.
S’identidade polìtica colat finas in sa possibilidade de s’identificare cun ghias chi si rèputent tales. Personalidades de sa diàspora e mescamente de sa Repùblica de Armènia chi apant a beru carchi cosa de dare, in su pranu intelletuale e istratègicu, cun abertura de visiones in su tempus venidore, chi apant ideas craras a pitzu de su progressu econòmicu e industriale, culturale e formativu, ma finas militare. E dae ue essat a pìgiu integridade morale. No so narende nudda de nou. Imàgino chi pro sas italianas e sos italianos bàgiat su matessi arresonu.
Pro ite sa Turchia resistet a reconnòschere s’ istermìniu de sos Armenos?
Ca a reconnàschere su genotzìdiu de su 1915 diat cherrère nàrrere a torrare a pònnere in chistione s’identidade de sa Turchia moderna, chi s’istrutura sua sotziale, polìtica e econòmica si fundat pròpiu in sa „resessida“ de custu crìmine de massa, abbarradu impunidu. In prus, custu reconnoschimentu diat chèrre nàrrere a abèrrere su capìtulu de sas riparatziones, a totu sos livellos, dae cussas econòmicas a cussas territoriales, pròpiu su chi sa Turchia timet de prus. Como tocat a sas classes polìticas de sas tres partes (in mesu de custas finas sa diàspora armena, ca interessada in manera direta e non rapresentàbile – pro resones craras – dae sa Repùblica de Armènia) creare unu terrinu apropiadu pro afrontare custu discursu. In Turchia, a pustis chi unos cantos editores animosos, comente sa Belge de Istanbul, ant cumintzadu a publicare in sos annos 90 istùdios a pitzu de su genotzìdiu in unos cantos romanzos, s’astra at cumintzadu a si truncare. Ma est cun s’assassìniu de Hrant Dink, su caporedatore de s’ ebdomadàriu armenu Agos de Istanbul e mescamente cun sa reatzione forte de sa populatzione (prus de 200 000 pessones in s’interru suo, cun iscritas comente: «Semus totus Hrant Dink, semus totus Armenos» - est a nàrrere messàgios chi petzi carchi annu in antis diat èssere istadu impossìbile a imaginare) chi s’est assìstidu a una furriada bera, ca sa sotziedade tzivile turca at cumintzadu a s’interrogare in iscala manna subra de sa veridade de su chi est capitadu in su 1915 e a meledare subra de sa negatzione de Istadu praticada finas a oe.
E sos raportos bostros cun sos Curdos, chi ant agiuadu sos Turcos in s’istermìniu?
Su raportu intre Curdos e Armenos at connotu isvilupos diferentes e no est de sos prus fàtziles. Sas tribùs curdas chi istant in su matessi territòriu de sos armenos non solu ant “agiuadu” intre sos sèculos 19 e 20 su Guvernu turcu a eseguire su genotzìdiu, ma sunt istados sa „longa manus“ de sas autoridades pro cummìtere pròpiu s’etzìdiu. Ma sos Curdos si sunt abbigiados de sa finalidade bera de su Guvernu giai dae su 1925, cando Mustafa Kemal at fatu impicare sos capos de tribù prus mannos acusende·los de separatismu. Su massacru de Dersim (oe Tunceli) intre su 1937 e su 1938 – chi nch’at giutu a s’istermìniu de unu nùmeru inclùdidu intre sas 40 000 e sas 80 000 pessones, pro su prus Curdos, ma chi in mesu issoro b’aiat finas armenos medas sobravìvidos dae su 1915 e "curdizados" pro assimilatzione fortzada – at craridu in manera definitiva s’idea de Ankara de turchizare in manera cumpleta s’Anatòlia, una pràtica chi est sighende finas como, cun prus de tremìgia bidditzolos curdos isboidados o destruidos. In sos annos 80, sas fortzas polìticas curdas disterradas ant reconnotu sas responsabilidades de sos Curdos in s'atuatzione de su genotzìdiu. Est petzi de pagas dies a como sa decraratzione de unu de sos esponentes prus mannos de sos Curdos de Turchia, Ahmet Turk (deputadu in su Parlamentu de Ankara e vitzepresidente de su BDP, su Cungressu de sa Sotziedade Democràtica, pro curdu) chi pedit iscusa a sos Armenos pro sa parte de primu pranu tenta dae sos Curdos in su genotzìdiu, e prètziat su Primu ministru turcu Regip Tayip Erdogan a fàghere su matessi. Oe, su sìndigu de Dyarbakir, sa metròpoli curda prus manna cun pagu prus de unu millione de abitantes, est su promotore de initziativas medas culturales e politìcas diretas a unu torròngiu in paghe de Curdos e Armenos. In custa tzitade, in sos ùrtimos duos annos b’at àpidu cunferèntzias internatzionales chi teniant comente argumentu su 1915. Torro a nàrrere: totu custu fiat imaginatzione pura galu pagos annos a como. Sas dinàmicas sunt atzelerende meda prus de cantu esponentes medas de sa diàspora armena resessant in manera efetiva a cumprèndere e custu est capitende, b’at de notare, como chi s’est acurtziende su de chentu anniversàrios de su genotzìdiu, chi est in su 2015.
E sas relatziones bostras cun sos paisos a curtzu, inclùdida sa Rùssia?
Sos Paisos a curtzu a s’Armènia dant logu a relatziones cumplessas meda: sa Georgia in su Nord (cun una minoria armena forte in sa regione Samtkhe-Javakheti), s’Iràn in su Sud, e s’Azerbaidjian in s’Est e finas sa Turchia in s’Ovest. Cun custos ùrtimos duos Paisos sa frontera est cungiada. In particulare, cun Baku s’Armènia est in raportos bellicosos pro more de su cunflitu chi interessat su Karabagh montaninu. Su cunflitu at esplòdidu cando custa regione – attribuida dae Stalin in su 1923, a pustis de sa sovietizatzione de su Transcàucasu, a s’Azerbaidjian – at detzìdidu in freàrgiu de su 1988 s’autodeterminatzione sua e l’at santzionada in nadale de su 1991 cun unu referendum populare. Sos raportos cun sa Turchia ant connotu unu cumintzu de torròngiu in paghe dae su 2007, cun sa firma in santugaini de su 2009 de sos chi sunt connotos comente sos Protocollos de Zurigu – chi deviant permìtere s’abertura de sas fronteras e s’istitutzione de raportos diplomàticos intre sos duos Istados – chi sos Parlamentos rispetivos no ant ratificadu. Su genotzìdiu de su 1915 e sa gherra de su Karabagh sunt galu sos ostàculos prus mannos pro una solutzione possìbile de custu cunflitu longu. Sa Rùssia est un’alliadu istratègicu importante meda de s’Armènia (chi faghent parte, paris cun Bielorùssia, Kazakhstan, Kirghizistan e Tagikistan, de s’Organizatzione pro su Tratadu de Seguresa Colletiva CSTO, una casta de alliàntzia istratègica contraposta a sa NATO) chi tenet un’influèntzia manna in totu sos aspetos istratègicos, moende dae su controllu de sas fronteras cun sa Turchia e s'Azerbaidjian, a s’infrastrutura energètica, industriale e de sos trasportos e chi como diat chèrrere impònnere finas una casta de ispàtziu comunu interdoganale connotu cun su nùmene de Unione euroasiàtica. A nàrrere su beru, no isco cantu custa adesione potzat resurtare profetosa pro s’Armènia.
Cale est su tzimentu, su fundamentu, de s’ identidade natzionale bostra?
Sa limba, sena duda peruna, e sa cultura chi nde derivat. Sa religione, est craru, est un’elementu culturale tzentrale, una de sas colunnas identitàrias: ma, comente apo giai naradu, dipendet meda dae s’integridade de su capu ispirituale, in totu sos grados, e dae sos valores chi resessit a veiculare in sa Natzione. Non comente ùrtima cosa, s’ istòria comuna e s’esperièntzia tràgicas e pro unos cantos ghetos, afogadora de su Médz Yeghérn e, pro cantu contradittòriu potzat pàrrere, sa negatzione sua. Sas autoridades turcas non sunt galu resessidas a cumprèndere chi neghende il genotzìdiu sunt allarghende ad aeternum su mamentu de su torròngiu in paghe intre sos duos pòpulos, ca custu cumportamentu negat sa realidade etotu de sa diàspora armena e nde cheret pònnere in duda s’identidade.
Comente est, como, sa situatzione polìtica in Armènia?
A pustis de unu mamentu importante de sìntesi, chi b‘est istadu in sa segunda medade de sos annos 80 e chi at fatu nàschere su movimentu indipendentista ghiadu dae su chi diat èssere devènnidu su primu presidente de Armènia, Levon Ter Petrossian, sa classe polìtica armena no est istada bona a bogare profetu dae sos isvilupos de sa gherra pro su Karabagh montaninu, e, mescamente, no at cunsolidadu s’arresonu polìticu chi s’est isvilupadu in una base democràtica forte. Pràticas oligàrchicas si sunt fatas sa règula in su pranu econòmicu e polìticu e su Paisu at connotu, dae su cumintzu de sa (ri)fundatzione sua, un’èsodu mannu chi l’at ispogiadu de siendas medas, umanas, intelletuales e sientìficas, vanifichende s'entusiasmu de su cumintzu dadu dae s’isperu democràticu. Sas gherras de podere chi si sunt isvilupadas a fùrriu de printzìpios finas demagògicos relativamente a sa solutzione de su problema de su Karabagh no ant permìtidu de raighinare valores politìcos in antis de totu in sos partidos e duncas in sa populatzione, creende unu clima de discunfiàntzia a pitzu de sos ghiadores. A pustis de su masscru in Parlamentu de su 27 de santugaini de su 1999, cando unu grustu de assaltu formadu dae chimbe pessones est intradu a poderiu ochiende oto pessonalidades chi in mesu issoro bi fiant su Primu Ministru Vazgen Sargsyan (elementu tzentrale in sa creatzione de s'esèrtzitu) e su Presidente de su Parlamentu Karen Demirtchian (ex segretàriu de su Partidu comunista de s'Armènia soviètica), sa classe polìtica e su Paisu ant sighidu a vìvere in sa pagu seguràntzia e mescamente in s’assèntzia de una ghia bera. Sos duos Presidentes de sa Repùblica chi sunt bènnidos unu infatu de s’àteru, Robert Kotcharian e su chi b’est como, Serj Sargsyan, non sunt istados a tretu de guvernare sa situatzione e ant imbertu su Paisu semper de prus in sos bratzos de sa Rùssia, lighende·nde su destinu polìticu, econòmicu e militare in manera belle inscindìbile dae Mosca. Finas a livellu ispirituale, a pustis de sa morte de su Catolicos Karekin 1 e mescamente sa de su predetzessore suo, Vazgen 1, sa Crèsia apostòlica armena, autotzèfala che a sa georgiana, no at connotu una figura carismàtiva bera e de grandu integridade a ue si pòdere riferire finas in su pranu èticu, in prus de cussu religiosu.
Cales partidos b’at?
M’apo a limitare pretzi a sos chi sunt rapresentados in Parlamentu (monocamerale, 131 iscannos), in òrdine de importàntzia: su Partitu Republicanu (69 iscannos), ghiadu dae su Presidente de sa Repùblica atuale, de casta natzionale-populista e chi l’ant ammìtidu in su Partidu Popolare Europeu (PPE). Est caratterizadu meda dae tendèntzias conservadoras e egemònicas. Totu sos funtzionàrios de s’Istadu, dae su Presidente de su Parlamentu, a su Primu Ministru comente sa majoria assoluta de sos ministros nde faghent parte, ma finas sas personalidades chi guvernant s’economia, chi àteru no est si no un’oligarchia. In su segundu postu agatamus Armènia prospera (37 isannos), che nche torrat a s’oligarca Gagik Tsaroughian, su presidente de sa Federatzione oliìmpica armena, chi in su pranu polìticu non si distinghet in nudda dae su primu, ma comente issu est interessadu dae sa gherra pro su podere. Tsaroukian, in unu primu tempu cunsideradu de seguru su disafiadore in sas eletziones presidentziales de su presidente in essida Sargsyan, at detzìdidu in una manera curiosa a beru, in antis de s’agabbu de s’annu, de non si presentare. S’eminèntzia murra de su partidu est su segundu presidente de s’Armènia, Robert Kotcharian, su prus probianu a Vladimir Putin pro istile de Guvernu, pro interessos polìticos e mescamente econòmicos. Dae duos annos a custa ala si b’est agiunta sa presèntzia de s’ex ministru de sos afares èsteros, Vartan Oskanian, òmine de intùitu polìticu bonu chi at fundadu una prataforma de cumcàmbiu meda “populare”, chi si narat Civilitas e chi sa resessida sua at iscadenadu s’inchietesa de su partidu in su podere, chi est faghende de totu pro l’indebilitare pesende dudas a fùrriu de su finantziamentu de custu Grustu de Espertos. Finas custu partidu est in su PPE. Sighit su Cungressu natzionale armenu (CNA, 7 iscannos), una coalitzione de unos cantos partidos de s’opositzione de mannàrias diferentes, primu in mesu de totus su Movimentu natzionale armenu, chi nche torrant a su primu presidente de s’Armènia, Levon Ter Petrossian, pessonalidade carismàtica e de grandu pesu culturale, chi in unu primu tempus aiat lassadu a un’ala sa polìtica, lassende sa càrriga sua in freàrgiu de su 1998. Su credo polìticu suo si podet sintetizare in su promovimentu de un’ Istadu de deretu craramente liberista e chi at proadu a si coalizare, in Parlamentu, cun Armènia prospera, fallende in s’intentu suo ca tenet un’istile polìticu in totu diferente, ma mescamente ca su partidu de Tsaroukian no l’at chertu sighire in una lògica de coalitzione contra a su presidente de como Sargsyan. Fiat cròmpidu a su bèrtighe suo in su mese de martzu de 2008, est a nàrrere in sas ùrtimas eletziones presidentziales caraterizadas dae violèntzia manna meda praticada in regìmene de istadu de urgèntzia contra a sas protestas tziviles dae bandas de su presidente in essida Kotcharian e chi b’aiant postu sa vida deghe pessones. Ter Petrossian at detzìdidu de non si presentare comente candidadu in sas eletziones presidentziales benientes. Sighende sos cunsensos, su de bator partidos est sa Federatzione rivolutzionària armena (FRA, 5 iscannos), s’ùnicu de sos partidos istòricos armenos (fundadu in ghennàrgiu de su 1890 in Tiflis) a èssere rapresentadu in su Parlamentu de como. Fiat nàschidu pro difèndere sos interessos natzionales de s’Armènia istòrica. Faghet parte de s’internatzionale sotzialista, belle chi tenet un’imprenta natzionalista crara, e est afiliadu a su Grupu sotzialista in su Cussìgiu de Europa. Alliadu, in antis, de su Guvernu chi si fiat formadu a fùrriu de su presidente Kotcharian, su FRA a detzdidu de amparare su presidente de como finas a sa firma de sos Protocollos de Zurigu, cando at detzìdidu de essire dae sa coalitzione guvernativa ca si intendiat traìghidu dae sos duos documentos cunsiderados dannosos pro sos interessos natzionales de sos Armenos. Est in pèrdida neta de cunsensos e at detzìdidu de non presentare perunu candidadu in sas presidentziales benientes. Su distacu suo dae su Guvernu de como s’opositzione no l’at leadu mai meda in su sèriu, ca su cumportamentu suo est caraterizadu dae unu misturitzu de interessos a fùrriu de sa figura de su presidente de como. Arribbamus duncas a su Partidu Eredidade (5 iscannos), ghiadu dae Raffi Hovannesian, un’ avogadu nàschidu in Califòrnia dae una famìlia de istudiosos, e chi fiat istadu su primu ministru de sos afares èsteros suta de su Guvernu in su tempus de sa presidèntzia de Levon Ter Petrossian. In su pranu programàticu, in pràtica non tenet peruna diferèntzia cun su CNA, ma est tributàriu de una cuncurrèntzia de pessones e non de ideas, finas issu in pèrdida manna de cunsensos. Hovhannesian at detzìdidu de leare parte in sa cuntierra presidentziale. In fines tenimus Istadu de deretu (6 iscannos), alliadu de su Partidu republicanu e chi sa ghia sua, Arthur Baghdassarian, ex Presidente de su Parlamentu, oe est Segretàriu de su Cussìgiu pro sa seguresa natzionale. Custu partidu, chi at pèrdidu cunsensos medas dae sas ùrtimas eletziones, est a tesu meda dae aplicare sos printzìpios chi dant, foras male, su nùmene a su colletivu suo. Si definit de tzentru ma, a sas beras, est prontu a adderire a cale si siat coalitzione bastet chi mantèngiat una presèntzia efìmera in su Guvernu. B’at, in prus, unu muntone de partidos prus minores chi non sunt rapresentados in s’Assemblea natzionale, chi balet sa pena de nd’ammentare duos: s’Unione pro s’Autodeterminatzione Natzionale, ghiadu dae Paruyr Hayrikian, unu dissidente in època soviètica disterradu in antis in Etiòpia e pustis in sos Istados Unitos e chi como est alliniadu meda in positziones pro otzidentales. Hayrikian, como candidadu pro sa presidèntzia de sa Repùblica, est istadu vìtima pagas dies a como de un’atentadu e, pro bonaura, est istadu petzi fertu. S’àteru est su Movimentu Sardarabàd (dae su nùmene de su paris chi in maju de su 1918 est istadu teatru de una battalla intre sas fortzas turcas e cussas armenas e in ue custas ùrtimas sunt resessidas a arressare s’avantzada de sos inimigos, una vitòria chi nch’at giutu a sa creatzione de sa prima Repùblica armena), chi non leat parte in peruna votatzione eletorale e chi at detzìdidu de s’impinnare cun unu traballu de prossimidade cun sa populatzione pro su rispetu de sos deretos tzìvicos (legales e umanos) de su tzitadinu e pro una riapropiatzione de sa cunfiàntzia de su pòpulu in sas autoridades in antis de totu giurìdicas e, tando, polìticas.
E sa situatzione econòmica e sotziale?
S’Armènia est un’Istadu chi non tenet essidas a su mare. Est unu Paisu fundamentalmente agrìculu cun un’indùstria no isvilupada bastante. In mesu de sos setores de punta bi sunt su mineràriu, s’agricultura, su turismu (cun unu potenziale mannu de isvilupu galu inesploradu). A pustis de sos ùrtimos acordos de collaboratzione istipulados cun sa Rùssia, si isetat un’aumentu mannu de atividades in su campu de s’indùstria bèllica. Un’àteru setore istratègicu est su de sa produtzione energètica. S’Armènia produit prus energia de canta no nde cossumet, gràtzias finas a sa tzentrale nucleare de Medzamor e de sa produtzione de energia idroelètrica. Belle gasi, sos guvernos chi sunt bènnidos unu infatu de s’àteru dae su 1991 a oe non sunt resessidos a creare sas bases pro un’isvilupu econòmicu sustenìbile e a gherrare contra a sa corrutzione, finas e mescamente in intro de s’amministratzione pùblica. Sa paga – pro non nàrrere nulla – cunfiàntzia de sa populatzione in su sistema giuditziàriu e polìticu, unu sistema de istrutzione chi at sighidu a torrare in palas in sos ùrtimos annos – cun ìsulas de etzellèntzia pagas a beru - unu sistema ermèticu de assuntziones e una redistributzione de sa richesa inesistente nch’ant giutu giòvanos medas e, fenòmenu nou, giòvanos de sas classes prus ditzosas, mescamente in su setore de sas impresas minores e mèdias, a lassare su Paisu. Si càrculat chi dae su 1991 prus de 800 000 pessones ant mòidu dae Armènia. Bi cheret a creare prospetivas noas, mescamente pro sos giòvanos, e a fàghere prus cumpetente e seguru su sistema sanitàriu, ca non b’at unu regìmene assegurativu obbligatòriu contra a sas maladias e a sos infortùnios. Si bidet chi benit male a àere sas ideas craras a pitzu de sos mèdios de investire in sos setores diferentes cun s’incògnita de sa gherra semper apostada in palas de sa contonada. Finas pro custu, at a èssere una tarea de su Guvernu beniente a elaborare unu programa chi paret fronte a sas incògnitas sotziales prus mannas, impinnende·si in antis de totu pro sa seguresa ma finas pro s’otenimentu de sa pace.
[dae Eja 13]


c: text/html

text:
Sardegna: Oliena - In ammentu de Antoni Mereu (Canto a tenore) Rimundu Congiu
-
- $7.92
Ratings and Reviews
yES!
this SHREDS!
More By Rimundu Congiu
Songs
-
Feminas BellasSardegna: Oliena - In ammentu de Antoni Mereu (Canto a tenore) 2001
-
Desizios E AmmentosSardegna: Oliena - In ammentu de Antoni Mereu (Canto a tenore) 2001
-
Bonanotte Ti LassoSardegna: Oliena - In ammentu de Antoni Mereu (Canto a tenore) 2001
-
A OrgosoloSardegna: Oliena - In ammentu de Antoni Mereu (Canto a tenore) 2001
-
MuttosSardegna: Oliena - In ammentu de Antoni Mereu (Canto a tenore) 2001
-
Sende Lontanu Non Bivo CuntentuSardegna: Oliena - In ammentu de Antoni Mereu (Canto a tenore) 2001

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Calvariu
Calvariu est unu montiju affaca a Gerusalemme inue beniana giustisciados sos cundennados a morte e inue Gesu Cristu est mortu subra una rughe. Est giamadu puru Golgota ((dae s'aramaicu Gûlgaltâ: logu de sa calavera). Como cussa altura s'agatada intro a Gerusalemme chi est creschida a inghiriu.
Subra su Calvariu b'est sa basilica de su Santu Sepulcru, fatta fraigare dae Costantinu imperadore. In mesania de sa navada b'est su santu Sepulcru de Cristos, rivestidu de marmaru biancu. Colunnas minores rezzene una cupula minore. In sa creja varias cappellas, e una appartenede a sos ortodossos, un' atera a sos coptos , un'atera a sos armenos, un'atera a sos catolicos.


text: Sa die de oe sìngiat su cumintzu de sa rivolutzione cubana ghiada dae Fidel Castro pro nche rodulare su podere ditatoriale de Batista. Fiat su 1953 cando sos òmines de su Lider maximo tzucheint conca a sa caserma Moncada, pro chircare de si nd'impossessare e pro cumintzare a trasmìtere sos messàgios de propaganda contra a su regime. S'operatzione fuit unu fallimentu giai in su cumintzu. Sos òmines de Fidel fiant pagos e sas armas chi teniant non fiant adatas a un'interventu de cussa genia. Fuit custu su primu eventu de importu chi pongeit in motu su protzessu de liberatzione de s'ìsula.


text:
Su Vangelu de Giuanni tradùsiu de Pedru Cruccas est su lìburu chi ant a presentai cenàbara chi benit, su primu de mesi de ladàmini, in Casteddu. Nci at a essi s’autori e in mesu de is àterus finas Oresti Pili, presidenti de s’Acadèmia de su sardu onlus, ca s’autori at pediu s’agiudu de s’assòtziu nostu po torrai a castiai sa grafia de su traballu cosa sua cunforma a is Arrègulas. Inghitzant a is 5 de a merii.
24/09/2010
Presentada de su VangeluPosted by acadesusa under Novas | Tags: Lìburus, Vangelu |
Leave a Comment


text:
Fìamus abarrados a s'anàlisi de su votu de is eletziones de su 4 de custu mese in Portugallu. E a is diferentes possibilidades cara a sa formatzione de su guvernu nou. Is sotzialistas aiant dèvidu disinnare a sa lestra: sustènniu a Pedro Passos Coelho (sotzialdemocràticu de tzentru dereta) o coalitzione de manca cun comunistas, birdes (in pare in sa micro-coalitzione Cdu) e Bloco de esquerda.
Su sèberu a pustis de carchi arresonu: guvernu de manca. Bastu chi calicunu (Cdu e Bloco) rinuntziaret a unos cantos puntos programmàticos. Nointamen custu cumpromissu su presidente de sa repùblica lusitana, Aníbal Cavaco Silva, at naradu chi “não!” dende s'incàrrigu a Passos Coelho.
Ddu podiat fàghere, ca su partidu issoro (ambos de su Psd/Portugal a frente sunt) est su chi at otènnidu sa pertzentuale prus arta de votos. Tando, sa prospetiva est custa: unu guvernu de minoria cuns'ispera chi ddu potzat sustènnere s'ala de dereta de is sotzialistas. Ala chi, dd'ischimus, est in chirca de unu càmbiu de ghia polìtica pro su partidu.
Ma Cavaco Silva, a dae chi is votos pro unu guvernu de manca bi fiant, non si podiat nemmancu refudare de cunfèrrere s'incàrrigu a Antonio Costa de su Psp. Petzi una resone ddoe at àpidu, pro su presidente: «In 40 annos de democratzia, non ddoe at àpidu mai unu guvernu dipendente dae fortzas polìticas antieuropeistas. A pustis de is sacrifìtzios graes est dovere meu su de impedire s'imbiu de signales frassos a is istitutziones finantziàrias, a is investidores e a is mercados».
Cavaco Silva at faeddadu finamentas de «podèrios costitutzionales» comente a nàrrere chi totu est a norma. E issu sa costitutzione giai dda connoschet. Difatis imoe non s'at a pòdere torrare a votare pro more de su “semestre biancu” chi (comente in Itàlia) interessat sa figura sua.
Is sotzialistas sunt torra palas a muru: a sustènnere aunidos custu guvernu de minoria finas a su beranu chi benit tenende s'atinu de is cunsighèntzias eletorales; a refudare aunidos de ddu sustènnere nointamen chie ddos at a acusare de istransire is responsabilidades; a si partzire in Parlamentu aberende s'àidu a sa partzidura polìtica de su partidu.
Cavaco Silva at faeddadu finamentas de «podèrios costitutzionales» comente a nàrrere chi totu est a norma. E issu sa costitutzione giai dda connoschet. Difatis imoe non s'at a pòdere torrare a votare pro more de su “semestre biancu” chi (comente in Itàlia) interessat sa figura sua.
Is sotzialistas sunt torra palas a muru: a sustènnere aunidos custu guvernu de minoria finas a su beranu chi benit tenende s'atinu de is cunsighèntzias eletorales; a refudare aunidos de ddu sustènnere nointamen chie ddos at a acusare de istransire is responsabilidades; a si partzire in Parlamentu aberende s'àidu a sa partzidura polìtica de su partidu.


text:
La provincia di Genova e i suoi comuni
In quanto segue sono mostrati, in ordine alfabetico, tutti i comuni facenti parte della provincia di Genova.
Cliccando su uno qualsiasi di essi si verrà condotti alla pagina del comune scelto.
I 67 comuni che costituiscono la provincia di Genova sono:
Arenzano, Avegno, Bargagli, Bogliasco, Borzonasca, Busalla, Camogli, Campo Ligure, Campomorone, Carasco, Casarza Ligure, Casella, Castiglione Chiavarese, Ceranesi, Chiavari, Cicagna, Cogoleto, Cogorno, Coreglia Ligure, Crocefieschi, Davagna, Fascia, Favale di Malvaro, Fontanigorda, Genova, Gorreto, Isola del Cantone, Lavagna, Leivi, Lorsica, Lumarzo, Masone, Mele, Mezzanego, Mignanego, Moconesi, Moneglia, Montebruno, Montoggio, Ne, Neirone, Orero, Pieve Ligure, Portofino, Propata, Rapallo, Recco, Rezzoaglio, Ronco Scrivia, Rondanina, Rossiglione, Rovegno, San Colombano Certenoli, Sant'Olcese, Santa Margherita Ligure, Santo Stefano d'Aveto, Savignone, Serra Riccò, Sestri Levante, Sori, Tiglieto, Torriglia, Tribogna, Uscio, Valbrevenna, Vobbia, Zoagli.


text:
Sorighe
Articulu in campidanesu
Su sòrighe o topi (Mus musculus, Linnaeus 1758), de sa familia Murudi, est unu mamìferu rotzigadore. Si tzerriarat puru topi comuni e topi domesticu po du differentziai de su topi selvaticu, Apodemos sylvaticus. Domesticu po ita esti associau a s'òmine e a suus domu. Animaleddu de colore grigiu, cun runcu appuntidu, mustatzos, e coa longa. Topis funti onnivurus. Sunt preda de sos puzones predatores, de cussos chi catzanta a de note e de sos chi catzanta a de die. Su rapportu con s'òmini est importanti po ita custa ìspetzias est considerada una pesti. Su topi est utilitzau po s'istùdios sièntificos in tottus is traballadorios (laboratorios) de su mundu po ita sciemmus sa sua genetica meda beni e po ita est pitticcu e si accoppiara allestru.


text:
Le aziende della città di Santa Teresa Gallura, Sardegna
Vi offriamo un elenco completo delle aziende della città di Santa Teresa Gallura, Sardegna. Sul sito troverete informazioni su orari di apertura, gli indirizzi e le compagnie telefoniche.
Categorie popolari a Santa Teresa Gallura (Sardegna):
- Imprese Di Pulizie di Santa Teresa Gallura
- Agenzie Di Viaggio di Santa Teresa Gallura
- Produzione di Santa Teresa Gallura
- Ristoranti di Santa Teresa Gallura
- Alberghi di Santa Teresa Gallura
- Computer di Santa Teresa Gallura
- Falegnameria di Santa Teresa Gallura
- Asili di Santa Teresa Gallura
- Amministrazioni di Santa Teresa Gallura
- Architetti di Santa Teresa Gallura
- Parrucchieri di Santa Teresa Gallura
- Veterinaria di Santa Teresa Gallura
- Abbigliamento di Santa Teresa Gallura
- Consulenti di Santa Teresa Gallura
- Panifici di Santa Teresa Gallura
- Engineering di Santa Teresa Gallura
- Noleggio Di Automobili di Santa Teresa Gallura
- Agenti Immobiliari di Santa Teresa Gallura
- Calzature di Santa Teresa Gallura
- Cioccolato di Santa Teresa Gallura
- Oreficerie di Santa Teresa Gallura
- Periti di Santa Teresa Gallura
- Trasporti di Santa Teresa Gallura
- Artigianato di Santa Teresa Gallura
Ultimi aggiornamenti a Santa Teresa Gallura (Sardegna):
Lelica Centro Nautico Snc Santa Teresa Gallura Industrial aggiornato: 19.10.2018 08:49


text:
Giuanni Lilliu, "tziu" Giuanni Lilliu, fiat un'òmine mannu mannu chi pariat minore.
Unu Babbai, unu de cuddos betzos chi in sas biddas nostras ti lu dias semper cussigiare in antis de comintzare fainas e lu dias semper a iscurtare contende sos contos de sos antepassados. E cussu at fatu tziu Giuanni totu sa vida: nos at contadu sos contos de comente fiamus in cust'ìsula cando s'istòria furriaiat a alenos prus deghiles. Ma at fatu àteru meda pro nois chi l'amus iscurtadu e sighidu cun umilidade. Nos at inditadu, ca fiat intelletuale sàbiu, su caminu pretzisu chi una classe dirigente abbista diat àere dèpidu fàghere pro torrare a sa Sardigna su chi, issu naraiat, l'aiat prenetadu pro semper in antigòriu un'oràculu gregu: sa libertade.
In realidade, tziu Giuanni, aiat mègius afinadu custu traballu teòricu cun unu sàgiu de sos Annos Noranta de su sèculu coladu chi diat àere meressidu prus connoschèntzia. Custu iscritu de importu mannu si narat "La costante autonomistica" chi, a banda su tìtulu chi forsis podiat èssere istadu mègius e prus agiornadu, bogat a campu un'idea polìtica chi est cussa chi, in ogni tempus, custa natzione nostra sarda, at chircadu, cun sas fortzas chi teniat tando, de punnare a sa soberania, a s'indipendèntzia, a s'autonomia in cunforma a sas possibilidades e s'andanta de sos tempos.
Cussa libertade chi como nos mancat.
Ma tziu Giuanni non si fiat firmadu a sos contos de su bidditzolu, ne aiat seberadu sa carrera prus fàtzile pro bìvere s'esperièntzia sua in custa terra. Issu, de sardu, teniat in conca su mundu e a su mundu, naraiat, sa Sardigna depiat torrare contos. No a s'Itàlia ebbia, a su mundu. Pro tziu Giuanni, nessi cussu chi apo connotu deo che a militante de su movimentu natzionalitàriu e de sa limba sarda, sas pedras de no istransire in s'àndala de sa torrada a sa libertade fiant tres: sa limba, sa connoschèntzia, sa natzione sarda.
Apo semper pessadu chi a Giuanni Lilliu li diat èssere mer è ssidu unu logu nòdidu in su tretu de sos intelletuales de sa classe dirigente. Ca, sende chi fiat bene aposentadu in sas seas e cadreas chi contant, sende chi podiat tènnere totu s'interessu de fàghere s'aporridore de sos poderios fortes, sende chi podiat fàghere su "moderadu" e su "fill'e bagassa" (comente medas a die de oe) aiat seberadu, a unu tretu de sa vida sua, de fundare cun fortilesa de òmine de atza s'idea de una Sardigna forte, lìbera, capassa, soberana. Una Sardigna noa arraighinada in sa mente de sa gioventude. E gasi, acumprende unu programa polìticu dignu de sa mègius classe de guvernu, de sos Nuraghes, chi fiant isciùsciu ismentigadu, nd'aiat fatu una bandera polìtica e identitària pro totu sos sardos.
E l'at fatu cun firmesa totu polìtica ischende, dae òmine de sa classe dirigente, chi pro pesare sa sorte de cust'ìsula non bastat a si chesciare, non bastas sa rebellia, non bastat s'aguantu fitianu e sighidu contra a sos dominadores (chi issu etotu aiat teorizadu), ma tocat a fàghere a manera chi, in su cherbeddu de sos de giudu, ingendret una cultura de guvernu noa pro sa Sardigna.
Difatis, no at tentu mai dudas, finamentas in sa chistione de sa limba chi galu medas, a dies de oe, no ant cumpresu. In tempos chi si brigaiat meda mi ispricaiat, finas cun manu crispa de ghia, ma mai rebesta, chi sa chistione bera est cussa de torrare a prou una limba natzionale de unidade, non de partzire sos sardos in dialetos, in variantes o variedades, o protòtipos imbentados dae acadèmicos chi non lu faeddaiant nemancu, . E cussu est finas su bisu de su movimentu linguìsticu de como, sende chi, chie no at cumpresu s'importu e sos pìgios grivillosos de sa chistione linguìstica (e finas sa trampas de su poderiu de s'industria cunformìstica culturale), no at cumpresu sa chistione de sa Sardigna.
In medas, finas amigos meos corales, l'ant criticadu e lu crìticant pro sa teoria de s'aguantu fitianu e sighidu contra a sos dominadores, de cudda "costante resistenziale" chi àteru no est si no unu mitu fundativu de sa natzione sarda de sos tempos modernos. E sigomente est una mitologia forte (e finas cun proas istòricas e archeològicas), comente una pedra de cantone, est finas una "narrazione" (comente si diat nàrrere a dies de oe), chi est istada controida meda dae s'intelletualidade italianista de Sardigna, mescamente dae cudda de sa Manca ex-marxista e ex-sovietica. Ma, colende sos tempos, at a èssere semper prus craru, comente aia giai iscritu in àteras seas, chi cussa de Lilliu est una proposta de "costante esistenziale", una dimensione de rebellia non geogràfica (campidanesos malos, barbaricinos bonos), ma ispirituale (sardos liberos, sardos non lìberos) chi galu oe est meda de atualidade.
Est una metàfora, un'allegoria nazionalitària. Unu contadu de eris chi balet oe etotu. Est una paristoria, de seguru, comente medas bi nd'at in totus sos protzessos de imbentu natzionale in totu su mundu, gasi comente Eric Hobswawn nos at insingiadu. Chie at chircadu e chircat in custa teoria, unu mundu tancadu, reatzionàriu, ratzista, de divisiones no arresonat in s'aficu e in s'apentu de una classe dirigente sarda chi punnat a su guvernu lìberu de s'ìsula. Faghet una faddina polìticu-culturale manna meda. Arresonat a s'imbesse a bisu de piessinnos de chie cheret sa Sardigna sugeta. E chie non si nde bogat sos ogros e sas ogeras deformantes de su dominadore, comente insìngiat Edward Said cun s'orientalismu europeu, non bidet mancu sa libertade sua contada e acumprida.
Cando s'abbàidat s'istoria de Sardigna est fàtzile pro sos noeddos a burrare totu pessende de èssere nois sos prus abbistos e sos prus galanos chi amus cumpresu totu e chi amus torradu a fundare sos intritzos de s'identidade natzionale. Pro tziu Giuanni no, no fiat gasi. Issu chircaiat in ogni colada de su tempus, in ogni singurtu de murrùngiu, in ogni pispisu de autonomia, in ogni rebellia cuada sos rastros sìncheros de cuddos sardos chi, mancari male, mancari petzi cun s'intùitu de su coro, si non cun sa craresa de sa mente ratzionale, mancari cunfundende galu sa tzerachia caratzada cun sa liberatzione, persighiant s'ideale de una Sardigna forte, lìbera e soberana comente cudda de sos Nuraghes.
Ca apartènnere a custu imbentu culturale desempladu chi si narat "natzione sarda" cheret nàrrere finas a s'intèndere ligados a calicuna manera cun totu cussos chi nd'at fatu parte in custos sèculos de istòria. E cun totu cuddos chi nd'ant a fàghere parte in su tempus benidore. E si deo agato, a manera ideale e reale, una trama chi curret in totu s'istòria de custu fràigu polìticu, istòricu, de sentidos, de carre, de ideas, afòrtigo su sèberu polìticu meu. Si intames nche ruo in sa tentatzione de burrare totu comente faddidu, ca so deo su chi torrat a fundare sos piessinos de sa natzione, isporo finas sos ùrtimos singurtos de natzionalidade populare e traditzionale in nùmene de unu "ego" pessonale e susuncu. S'imparu prus mannu de Lilliu est custu, in fines: a in antis de sa pessone, s'idea chi sa pessone sarda si balet e s'amparat de prus si est in intro de custu progetu natzionale de Sardigna. Sos deretos tziviles, individuales e liberales in Sardigna sunt ligados finas a sa chistione de s'identidade. E intro de in cue agatant cumponimentu e armonia.
Mi creo duncas chi si depat reconnòschere dae banda de totu sos sardos, de manca, de dereta, de tzentru, sa mannària de custu òmine chi, est pretzisu a pònnere in discussione e in dibata comente a ogni òmine, ma est finas pretzisu a onorare comente Babbai de custa pàtria galu in chirca de resones chi est cussa nostra sarda. Finas pro custu nde so istadu cuntentu meda de bìdere a s'interru in Barùmini sa fara de sa Regione Autònoma de Sardigna, de sa cale mi onoro de èssere dirigente pro tempore e de traballare pro sa limba sarda, ca cheret nàrrere chi s'istitutzione (a sa cale torro gràtzias) at reconnotu sa balia de s'òmine e de sas chistiones postas de s'òmine. E nde so istadu cuntentu mannu de cudda bandera chi at afranzadu su baullu de su mortu comente in unu imprassu simbòlicu.
Mancari chi sos sardos finas in polìtica e finas a livellu istitutzionale diant dèpere resèssere a èssere unidos pro s'aficu a sa natzione, sena abaidare a partes polìtica o a brigas de pagu contu. Su mundu de oe, mannu e orrorosu comente naraiat Ninu Gramsci, nos at a annuddare e arrasare si non nos amus a unire. Sighende in custos rastros de sabiesa istitutzionale, deo mi creo, s'at a acumprire calesisiat progetu polìticu chi de cosas finas minores, nde fatzant unu resurtu mannu. Gasi comente a tziu Giuanni chi est resessidu a divènnere un'òmine mannu mannu, sende chi pariat minore


text:
de Vittorio
Sella
Dae su
guvernu de Roma arrivat sa defensa de sa limba sarda. Gai contan sos
quotidianos de Sardigna in custas oras. S'amparu est unu meritu de sa leze
n°482/99. Pro tantu a mie paret chi sas novitates sien pacas pro sas iscolas,
sos comunes, sas provintzias e pro sa matessi Regione sarda. Chi ischit chi dae
tempus esistit sa carta de sas minorias europeas, e duncas de sas limbas
presentes in Italia, e in Sardigna.
Su chi toccat
est a sichire su caminu pro sa limba sarda: e comente? De sicuru non faeddanne
in italianu, comente an fattu sos politicos chi an contatu unu mare de bene a
favore de s'amparu de su sardu. Ma a calesisiat limba, italiana, franzesa,
ispagnola, o inglesa, pro sichire a campare, pro non morrere a istenios, li
pertoccat de esistere, manitzanne sas abilitates presentes in sa mente de cata
pessone, manna o minore chi siet. E cale sun? Sa risposta est meta crara: sa
cumpetenzia est de iscriere, de aeddare, de ascurtare e de leghere.
Su valore de
calesisiat limba naschit e sichit a campare ponenne a pare sas abilitates
contatas innantis. Custa est sa manera pro sichire s'amparu de sa limba. Dae
s'iscrittura naschin sos contos, sas canzones, sas ideas de su munnu, si collin sas paraulas, sos
arrejonos e sos giudissios. Pro istare in tema naro chi mi esseret piaghita sa
lettura in sardu de sas opiniones contatas dae sos politicos in sos zornales de
su deche de martu. Unu cussitzeri regionale m'est passitu de paca memoria, ca
sa didattica de su sardu non at a naschire dae cras manzanu.
S'imparu de
su sardu est parte intro sos programmas de s'iscola, comente sapin sos mastros
e sas mastras, sos professores, riccos de sentitos pro sa limba sarda e sos
fattos de s'istoria. Pro tantu diat essere menzus chi sos chi naran paraulas in
bonu pro sa limba sarda, ne dien sa prova. E non tenzan s'irgonza, ca in sardu
si potet contare calesisiat pessamentu. Si potet senas s'iscrittura, macari
s'abilitate de metas zornalistas
connoscat lacanas. Custu intoppu, isco chi b'est.
Ma canno
b'est su dinari, ca “pecuniat non olet”, m'abbizo chi S'Unione e Sa Nuova
imprentan pazinas in limba sarda. E sos zornalistas de sa Rai sa limba, cussa
chi partit dae sa gorgoena, l'imprean, arrejonanne in sardu. At a essere pro su
dinari, pro custu motivu mi paret chi sas difficultates si potan brincare,
comente capitat in certas oras de sa chita, o in certas pazinas de sos
quotidianos sardos. Su sentitu corale, pro me, non naschit dae su dinari, ma
dae sa limba chi naschit intro de sa pessone.
Chie
comunicat in sardu, secat tottu so ligatzos, presentes in sa mente e in sa cultura monolimba imparata in sas
iscolas. E gai sichinne s'intennet liberu, riccu de sa connoschenzia de sa
ateras limbas, danne sa proa chi credet
in su chi valutat, nanne chi est a s'ala de su populu sardu.


text:
Madonna col bambino dormiente
COMMENTI
LE OPERE
San Pietro e San Paolo Olio su tela Oratorio Santa Silvia Edificio Annunciazione Olio su tela Madonna col bambino dormiente Olio su tela Cappella di San Domenico - Apoteosi di San Domenico 1613 | Affresco Strage degli innocenti Olio su tela | 268 x 170 cm. Pala della peste - Madonna col Bambino in gloria e i santi Petronio, Francesco, Ignazio, Francesco Saverio, Procolo e Floriano Olio su tela | 382 x 242 cm. San Carlo Borromeo con angeli 1613 | Olio su tela Atalanta e Ippomene 1620 | Olio su tela Fuga in Egitto Olio su tela | 128 x 159 cm. Nesso rapisce Deianira 1617 | Olio su tela | 193 x 239 cm. Ritratto di Gentildonna 1615 | Olio su tela | 55 x 65 cm. Il Ratto d' Europa 1637 | Olio su tela | 129 x 177 cm. Arianna Olio su tela | 150 x 220 cm. Incontro di Gesù e Giovanni Battista Olio su tela
Mappa
Opere in Italia
Opere nel Mondo


text:
S’Ufìtziu de sa Limba Sarda de sa Provìntzia de Terranoa Tèmpiu paris cun s’Assessoradu a sa Cultura de sa Comuna de Tèmpiu, sas editziones Papiros e sa cooperativa Athena organizat pro giòvia 20 de santugaine a sas 15 de merie in su teatru de su Càrmene in Tèmpiu sa presentada de su libru sardu-gadduresu Lu mastru banditu/ Su mastru bandidu de s’iscritore tempiesu Franco Fresi.
S’initziativa chi faghet parte de sa rassinna ligghjmu in gadduresu/ leghimus in sardu pertocat sas atividades de promotzione e de valorizatzione de su sardu e de su gadduresu e cheret mustrare comente s’impreu de una limba minoritària, comente su sardu o su gadduresu podet èssere “normale” non petzi in àmbitu familiare ma finas pro sa presentada de unu libru o de una pellìcula, o pro sas iscritas de impreu pùblicu comente locandinas e avisos, publitzidade, giornales o in àteros contestos formales.
In un’època in ue sas culturas e sas limbas minoritàrias arriscant belle de s’estìnghere, comente at denuntziadu carchi annu a como su Diretore Generale de s'Unesco Koichiro Matsuura, sas initziativas comente custas chi punnant a sa tutela de sas limbas minoritàrias sunt una manera importante de animare sa diversidade linguìstica e s’educatzione multilinguìstica.
A pustis de sos saludos de s’Assessore a sa Cultura de sa Comuna de Tèmpiu Roberto Cossu, s’initziativa at a èssere coordinada dae sa responsàbile de s’Ufìtziu Linguìsticu Provintziale Juvanna Tuffu e at a èssere presentada dae s’autore Franco Fresi e dae s’editore Diegu Corràine.
S’initziativa, in ue ant a partetzipare sos pitzinnos de s’iscola primària, at a èssere animada dae sas atoras Clara Farina e Mariantonietta Pirrigheddu chi ant a lèghere su contu in sardu e in gadduresu.
Sas initziativas imbenientes de sa rassinna ligghjmu in gadduresu/ leghimus in sardu sunt prevìdidas pro su mese de santandria e sunt custas:
- su 3 in Locusantu,
- su 10 Terranoa
- su 11 in Badesi
- su 18 in Lungone


text:
Sa Macrotoponomàstica, duncas su nùmene de biddas, montes, rios, est una de sas mustras prus craras e visisìbiles de s'identidade de unu pòpulu.
In Sardigna, custos nùmenes tenent, in cantidade manna, raighinas prelatinas. A su sòlitu medas de custos nùmenes in versione ufitziale non currispondent a sa pronùntzia de como. Est pro custu chi giai in sa provìntzia de Nùgoro aìamus cumintzadu a dare ufitzialidade a custa pronùntzia in sos cartellos de intrada/essida de sas biddas. In cale manera? Proponende a sas comunas un'ischeda de istùdiu in ue pedìamus de decrarare sa pronùntzia atuale e una proposta iscrita currispondente. A custu traballu de istùdiu e connoschèntzia est sighida una delìbera chi at istabilidu sa versione sarda ufitziale de su macrotopònimu. Duncas Mamoiada>Mamujada, Dorgali>Durgali, Onifai>Oniai, Siniscola>Thiniscole... In custos casos, non podimus nàrrere chi si tratet de nùmenes italianos o italianizados, ma de nùmenes deformados o male iscritos. Sos nùmens italianos o italianizados, a su sòlitu, sunt pagos: Villagrande>Biddamanna, Villanova>Biddanoa...
Cale est istadu su critèriu pro istabilire sa versione iscrita de su macrotopònimu? Sa risposta est crara e sintzilla: ripsetare sa pronùntzia locale, sa de sos abitantes de su logu, finas cando custa tenet sonos chi non sunt cunsiderados in sa Limba Sarda Comuna: Orthullèfoxi, foge, in su cartellu amus a pònnere foxi, foge, es. Foxi de su riu Curcuris...
Su matessi traballu de istùdiu e deliberatzione l'amus fatu in provìntzia de Ogiastra, istabilende cun delìbera comunale 22 nùmenes de bidda, siat sos chi tenent currispondèntzia nùmene ufitziale/pronùntzia atuale (Triei, Seui, Tortolì, Loceri, Baunei...), siat sos chi càmbiant in sa pronùntzia locale (Lanusei>Lanusè, Barisardo>Barì, Girasole>Gelisuli...).
Luego sa provìntzia de Ogiastra at a fàghere sos cartellos cun sos topònimos in sardu.
In sa pràtica, sigomente sos cartellos in versione ufitziale sunt giai presentes, amus preferidu a fàghere cartellos distintos, in ue est presente su macrotopònimu in sardu, ponende·bi, totu a su prus su nùmene de sa provìntzia de apartenèntzia in pitzus, comente si bidet in su modellu presente: Thiniscole.


text:
Sagitta
Sagitta est sermo Dei, ut in libro Regum: “Sagitta Ionathae reversa est retrorsum,” quod verbum Domini non revertetur ad eum vacuum, sed faciet quaecunque voluerit. Sagitta, animadversio Domini, ut in libro Regum: “Sagitta salutis Domini contra Syriam,” id est, ad salutem tuam et populi Israel Dominus feriet Syriam per animadversionem suam. Sagitta, manifesta persecutio, ut in Psalmis: “A sagitta volante,” id est, ab adversitate in manifesto feriente. Per sagittas verba praedicationis, ut in Psalmis: “Sagittae potentis acutae,” id est, sermones Conditoris sublimes. Per sagittas vindictae Domini, ut in Cantico Deuteronomii: “Et sagittas meas,” id est, vindictas meas “complebo in eis” Per sagittas afflictiones, ut in Psalmis: “Dentes eorum, arma et sagittae,” id est, verba eorum me feriunt et affligunt. Per sagittas praecepta Domini, ut in Cantico Habacuc: “In luce sagittarum tuarum,” id est, in claritate praeceptorum tuorum in hac vita incedunt. Per sagittas comminationes Dei, ut in Psalmis: “Quoniam sagittae tuae infixae sunt [mihi],” id est, quod mihi comminatus es, iam doleo. Per sagittas insidiae, ut in Psalmis: “Sagittae parvulorum factae sunt plagae eorum,” quod Iudaei, unde putabant decipere Christum, in hoc semetipsos deceperunt. Per sagittas Dominicae percussiones, ut in Iob: “Quod sagittae Domini in me sunt,” id est, sagittae Domini me affligunt.


text:
Costantinu
Articulu in logudoresu
Flavius Valerius Aurelius Constantinus (Naisso, 27 de frealzu de su 274 ca. - 22 de maiu 337) fit fizu de Costanzu Cloro e de Elena, fit istadu proclamadu imperadore dae sos soldados, poi de sa morte de su babbu Costantzu. Massentziu e Massiminu Daia, duos Cesares cherene occupare sa parte de sos ateros duos Cesares, Costantinu e Liciniu. Costantinu movede s'esercitu sou po s'Italia e arrivada a Roma. Ponede su campu a denanti de Ponte Milvio, no lontanu dae su Tevere. Una legenda narada chi prima de s'iscontru,Costantinu ada idu una rughe formada dae sa lughe de su sole e una iscrita: In hoc signo vinces, cun custu signu asa a binchere. Incomintzada sa battaglia e Massentziu e-i sos suos sunu ispintos intro su Tevere. Massentziu moridi, e Costantinu intrat in Roma. Costantinu est istadu unu imperadore favorevole a sos cristianos: in su 313 ada fattu s'Edittu de Milanu, chi daiada a sos cristianos libertade de cultu. Retzìdi su batijimu guasi a sa fine de sa vida. In Sardigna Costantinu (Antine, Bantine, Gantine) est veneradu che santu in divescios logos: Sedilo, Puthumajore, Cossoine, Flussio e ateros. A Sedilo e Puthumajore si currede s'Ardia (su 6 de triulas) po ammentu de sa vittoria de Costantinu a Ponte Milvio.


text:
Sardegna Possibile at tentu 78.000 votos in is ùrtimas eletziones sardas, chi nosi ant intregadu su mandadu de cambiare sa polìtica in Sardìnnia. Seus una Comunidade polìtica inue esistent partes organizadas, e coalizadas, ma inue esistent supratotu is tzitadinos, is ativistas, sas comunidades e is retzas de Sardas e Sardos chi bivent in Sardìnnia, ma in su Disterru sardu ebbia.
Pro custu, su passu chi benit de sa Comunidade polìtica nostra at a èssere sù de criare frailes permanentes, laboratòrios de atividade e de proposta, chi nde fatzant sa tramma e su stàmine de sa comunidade nostra. Pro custu giamaus a is tzitadinos, a is ativistas a brincare e a apariciare issos etotu custos Frailes de SP.
No chircaus a acotzados, portabursas, pitzinni d’andera, comares e amighixeddos. Chircaus gente sèria e chi chèrgiat traballare a sa sèria. Duncas, su passu chi sighit at a èssere sa Conferèntzia Aberta nostra! Seus acanta a difùndere unu Bandu a totus is tzitadinos e ativistas interessados a nde bogare a pìgiu una proposta chi lompat a sa formatzione de unu Fraile. Cando eus a retzire custas propostas, nosi eus a agatare in pare pro ddas trasformare in Grupos de traballu beros.
Dae sa Conferèntzia Aberta nostra no si nd’eus a essire pro torrare donniunu a domo sua, ma pro fraigare in paris sa Sardìnnia possìbile chi seus totus bisende.


text:
Limba latina
Articulu in logudoresu
Su latinu est una limba morta chi fit naschida in s'antiga Roma e fit faeddada in totu s'imperu romanu, finas a su XIX seculu est istada sa limba internazionale impidada in tota s'Europa pro sa diplomazia e pro sas publicatziones iscientificas.
Dae su latinu sunt naschidas sas limbas romanzas, chi sunt s'italianu, su frantzesu, s'ispagnolu,su portughesu, su catalanu, su sardu, su romunu e medas influentzias si agatant puru in s'inglesu e in su tedescu.
Latinu BecciuModìfica
Su primu innetu de latinu becciu iscritu edi unu retulu in d'una broscia de su VII securu a.C., chi narat : in latinu classicu "Manius me fecit Numerio" (Manio mat fatu pro Numerio). Su primu ad iscriri literatura in latinu fut Livio Andronico in su 240 a.C., sighiu dae Nevio e Ennio. In su II securu incumenzo a nasci su triatu cun is commedias de Plauto e Terenzio.


text:
S’Istitutu Comprensivu Monte Rosello Bassu at ammaniadu pro chenàbura su 27 de santandria de su 2015 duas initziativas:
sa prima a sas 4 de borta de die (h 16) cun sa presentada de su “Printzipeddu” in limba sarda
e sa segunda a sas 5 e mesu de sero (h 17.30) cun sa projetzione de su cortometràgiu “Io bullo”.
Incumintzant a sas h 16 cun s’eventu "Un'iscola a colores cun su Printzipeddu" in sos locales de s’Iscola primària de pratza de Sacru Coro in ue b’at a èssere una Mustra dinàmica in ue s’ant a pòdere apretziare sos murales de su “Printzipeddu” cun sas iscritas in italianu e in sardu, fatos in sas paradas de s’iscola in s’àmbitu de su Progetu “Una Scuola a colori”.
Custu traballu l’ant fatu sos alunnos de sas classes 5ªA e 5ªC de s’Iscola Primària s’annu iscolàsticu coladu (2014/2015).
A pustis, in s’iscola mèdia de carrera de Pavese b’at a èssere sa presentada de su libru in limba sarda. At a abèrrere sos traballos su dirigente iscolàsticu Vittòrio Sanna, a pustis su diretore editoriale de Papiros Diegu Corràine at a faeddare de su traballu de tradutzione in sardu e in àteras limbas: tabarchinu, aligheresu, maltesu.
Ant a leare parte sos alunnos, sas mastras Francesca Pisano e Giùlia Scanu e su mastru Christian Castàngia chi ant a faeddare de su progetu “Una scuola a colori”.
A sighire a sas 5 e mesu de borta de die (h 17,30) semper in s’àula magna de s’iscola mèdia de carrera de Pavese b’at a èssere sa projetzione de su cortometràgiu “Io bullo”. Su cortometràgiu est iscussigiadu a sos pitzinnos chi no ant 12 annos. At a èssere presente su regista Christian Castàngia.


text:
Su biènniu rivolutzionàriu de su 1794/96 est istada un'istòria e una gherra cumintzada e agabbada male, linguisticamente: pro prima cosa, s'òrganu de sa Rivolutzione fiat IL GIORNALE DI SARDEGNA, in italianu. Essiat cada chida, dae su 1795, ma in italianu.Unu de sos documentos fundamentales, L'ACHILLE DELLA SARDA LIBERAZIONE, fiat in italianu. Su restu de sos documentos, semper in italianu.
E nàrrere chi, tando, su sardu fiat limba esclusiva de totus; chi finas sas classes artas lu trataiant. Sende gasi, sos protagonistas de sa rivolutzione aiant isseberadu s'italianu.
S'ùnicu documentu in sardu est su INNU de F I Mannu (ma est poesia). Sa poesia in sardu pro sa gente
sena iscola, sa prosa in italianu pro sos istudiados!
Sos istudiados e polìticos de su 1794/96 aiant atzetadu, duncas, s'impositzione savojarda de s'italianu in Sardigna de su 1761!
Calicunu pote nàrrere chi, tando, non fiat s'època giusta. Podet èssere. De seguru custos istudiados de tando no ant sighidu s'idea de fundare e isviluopare una limba natzionale, comente aiant propostu Ziròmine Araolla (1550/1600), Iuanne Matheu Garipa (1580/1640), Mateu Madua (1723/1800) e àteros.
Unu pecadu originale, custu de pessare chi sa limba no est s'elementu e su terrinu fundamentale de sa liberatzione, chi est una costante, a dolu mannu, in totu sos moimentos culturale e polìticos "autonomistas" o "indipendentistas" bènnidos a pustis. In parte, petzi sos giornales Su populu sardu, Sa Sardigna, Nazione sarda, ant teorizadu e operadu in manera diferente.
Pro mene, s'issèberu de sos intelletuales de su 1974/76 est unu sinnale de "autoderminatzione mentale, identitària e natzionale mancada" chi at tentu unu pesu mannu in su fallimentu de su moimentu de tando. In cunditziones diferentes, oe, sa mancàntzia de tzentralidade de sa chistione linguìstica mustrat finas totu sa debilesa de su moimentu de como. Podimus istudiare galu de prus cales sunt istadas sas reson
es de custu issèberu, ma s'issèberu abbarrat, cun craresa.
Làstima chi su moimentu identitàriu e soveranista como non si nd'abbiget o no lu cumprendat: sa limba sarda, pro medas de issos, est una "variàbile segundària" NON su MOTORE DE SA SOVERANIA, comente est in àteras natziones!


text:
Download presentation
Presentation is loading. Please wait.
Published byLauren Leblanc Modified over 4 years ago
1
Sa die natzionale de su « T'apo istima » est avrèschida Si retzis custa mail bolet narrer chi ti tenen istima. Imbìa custa mail a 10 amigos, e a mie puru si ti faghet piaghere, e cras at a esser sa die pius bella de sa vida tua. Si retzis custa mail bolet narrer chi ti tenen istima. Imbìa custa mail a 10 amigos, e a mie puru si ti faghet piaghere, e cras at a esser sa die pius bella de sa vida tua.
3
S'amigu in tota sa mannària
4
Ti podes appozare subra de issu...
5
...issu rispettat sa fantasia tua finas si faghes bisos...
6
... issu best cando tue as bisonzu d'unu coddu...
7
... cando tenes bisonzu de taffranzare.
8
issu ti cumprendet...
9
... No est ratzista.
10
cando tischìdas,
11
... ascurtat sa cantzone tua.
12
si ses neghidadu, torrat infattu
13
... t'est amigu pro tota sa vida
14
pro tene est patzientziòsu
18
Ischi, chest diffitzile de agatare unu amigu bonu, diffitzile de lu lassare andare, e impossibile de lismentigare!
19
Imbìa custa Mail a totus sos amigos, deo lapo giai fattu !
Similar presentations
© 2018 SlidePlayer.com Inc.
All rights reserved.


text:
Indùstria
Articulu in LSC
Su tèrmine indùstria benit impreadu in sensu rigorosu pro indicare calesi chi siat faina umana chi benit acumprida a sa mira de generare benes o servìtzios.
Su matessi tèrmine benit impreadu in sensu prus rigorosu pro indicare carchi faina de produtzione de benes chi ghirant in su setore segundàriu de s'economia, distinghende gai s'indùstria dae sa produtzione agrìcula (setore primàriu) e dae sa produtzione de servìtzios (setore tertziàriu).
In sensu galu prus rigorosu, nche si referit a sa sola produtzione de benes de su setore segundàriu in sèrias, est a nàrrere pro mèdiu de protzeduras istandardizadas, permitende tando sa produtzione de benes in manera ampra, est a nàrrere in mannas cantidades, a diferèntzia de s'artesania, ue su produtu benit prodùidu in nùmeru limitadu.
Tale caraterìstica torrat sa faina industriale prus complessa respetu a cussa artigianale, recherende s'usu de unu mollu organizativu istruturadu (overas belle complessu), aplicatzione de standard pro sa produtzione in sèrias, s'impreu de màchinas e gastosas infrastruturas pro sa produtzione, sa contzentratzione de su traballu in un'o prus sitiadoso produtivos, un'ischema antis-determinadu de partzidura de sos traballos, unu sistema de distributzione cumertziale articuladu in unu territòriu prus ampru e un'atentu istùdiu de faghedibilidade (chi impreat sos istùdios e/o sos contribuidos prodùidos printzipalmente in s'àmbitu de s'economia industriale e de s'economia aziendale) a su fine de menguare sos arriscos pro s'impresa chi benint dae su fàbricu de un'istabilimentu industriale. De cunsighèntzia in àmbitu industriale su capitale e s'aportu de natura finantziària sunt dominantes respetu a unos àteros fatores (a esèmpiu s'aportu individuale de s'imprendidore), chi sunt imbetzes predominanti in s'àmbitu de s'artesania.
Cuntenutu
Setores de s'indùstria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'indùstria si partit in plùrimos setores, donzunu cun una pròpia ispetzializatzione e est in costante mudada adatende·si cun su tempus a sos bisòngios de su consumu e a sas noas tecnologias de produtzione. Mentras in su coladu s'impreaiat su tèrmine indùstria pro si referire a produtos tangìbiles, oramai dae tempus su s'impreat fintzas pro sos produtos no tangìbiles overas sos servìtzios.
Una classificatzione de sos vàrios setores industriales podet èssere sa sighente:Cite error: The opening
tag is malformed or has a bad name
- indùstria de sos prodùidos: caraterizada dae sa produtzione de benes materiales
- laorera
- fainas cumertziales
- fainas industriales in sensu istrintu
- indùstria minerària (o estrativa)
- indùstria manifatturiera: relativa a sa mudadura de sos benes; includet s'indùstria metallurgica, s'indùstria chìmica, s'indùstria petrolchìmica, s'indùstria farmaceutica, s'indùstria mecànica, s'indùstria automobilìstica, s'indùstria aereonàutica, s'indùstria eletrònica, s'indùstria de su programma, s'indùstria alimentare e s'indùstria tèssile
- indùstria energètica: includet sas fainas de mudadura de s'energia bogada dae piessignas fontes energèticas in unas àteras formas
- indùstria de sos servìtzios: caraterizada dae s'erogatzione de servìtzios
Un'àtera classificatzione prus particulàre in base a sa tipologia de sa faina produtiva est istada stilata dae s'ISIC (International Istandard Industrial Classification of All Economic Activities) e previdet s'usu de una sigla alfanumerica costituida dae una lìtera chi indicat sa macrocategoria (a esèmpiu agricultura, indùstria estrativa, indùstria manufatturiera, etc.) e unu nùmeru chi identìficat in manera majore in sa minuda su piessignu setore produtivu (a esèmpiu sa produtzione de produìdos de su late est indicada dae sa sigla C 105).[2]
Una àtera partzidura previdet sa distintzione intre indùstria grae (chi netzèssitat de unu notèvole aportu de capitales e tecnologias) e indùstria lèbia.
Annotamala a segunda de sa majore o minore utilidade de sos prodùidos, si distinghet tra "indùstria de base" (pro sa produtzione de benes indispensàbiles) e "indùstria no de base" (pro sa produtzione de benes de interessu segundàriu).Cite error: The opening
tag is malformed or has a bad name
Nòdidas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Boghes curreladas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Protzessu de produtzione industriale
- Economia industriale
- Industrializzazione
Istòria de s'indùstria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Protoindustria
- Archeologia industriale
- Rivolutzione industriale
- New Economy
- Istòria de s'indùstria chìmica
- Istòria de s'indùstria italiana


text:
Ordo Civitatum Americanarum
Ordo Civitatum Americanarum, compendiose OAS, est societas triginta quinque sui iuris civitatum in America et Septentrionali et Australi sitarum. Quae societas die 30 Aprilis 1948 Bogotae in capite Columbiae constituta est et sedem administrativam Vasingtoniae habet. Civitates participantes charta obstringuntur ad status democraticos tuendos, ad iura hominum respicienda, ad scelestos habitus et mercaturam drogarum reprimenda, ad firmam pacem servandam, ad zonam liberi commercii condendam. Discordiae ratione pacifica componendae sunt. Eis, quicumque hanc chartam violant, sanctiones imponantur.
Linguae publicae huius ordinis sunt Anglica, Hispanica, Lusitana, Francogallica. Sententia est "Democratia pro pace, securitate, et devolutione." Conventio Americana de Iuribus Humanis decreta est ab Ordine Civitatum Americanarum ad sponsionem iurum humanorum ac pacis.
Nexus interni
Nexus externi[recensere | fontem recensere]


text:
In Grètzia sunt crompende·nche sos primos gùtios lados de su memorandum sigladu su mese de trìulas dae Alexis Tsipras cun sos credidores europeos. Annùntziu de una temporada mala. Sas primas a èssere infustas ant a èsser ses ìsulas gregas famadas a mòvere dae Mykonos e Santorini in ue - prima die de Santugaine - est intradu s'aumentu grae de s'Iva. A su 30%. Sas àteras sunt Rodi, Naxos, Paros e Skiathos, in ue s'alìcuota agevolada primàrgia est colada dae su 16 a su 23% annuntziende duncas aumentos graes pro residentes e istràngios. Bàgiat pro ammentu chi, in Grètzia, su turismu ingendrat su 20% de su Pib.
In pessu posta in butzaca sa vitòria eletorale, Tsipras at dadu duncas cursu a sos impinnos pigados cun sa Tròika. E finas su partidu de sos Gregos indipendentes - chi in istade si fiat opostu cun fortza - si nch'at dèvidu ingurtire su bucone marigosu e galu nde tenet in buca su ranchidore. Sas dudas chi s'anneu pro su pòpulu gregu non si firmet inoghe, sunt prus chi non fundudas. E fundadas.
Dudas cunfirmadas finas dae s'agentzia Reuters e dae su cuotidianu Ekathimerini chi ammentat: «s'aumentu de s'Iva faghet parte de sos acordos, est a beru, ma est noa de oe chi su Ministèriu de sas finàntzias chèrgiat tratare cun sos credidores pro nche revocare su provedimentu». Su Daily Telegraph nât imbetzes chi s'Ufìtziu de su turismu ellènicu no est orioladu meda, a dae chi at dadu a intèndere chi «sa Grètzia -memorandum o mancu - at a abarrare pro semper una meta agradèssida a sos istràngios de totu su mundu».


text:
Istados de Terramanna (Regnu de Sardinnia piemontesu)
Articulu in logudoresu
Cun su faeddu Istados de Terramanna si bolen indittare, in sos segulos chi andan dae su de XVIII a su de XIX, a cussos entes chi sa corona piemontesa de Savoia, tando a cuntrollu de sa Sardìnnia, retzìat. Custos, peròe, fin a diversu dae su Regnu de Sardìnnia propriamente nadu, ca fin postos in continente europeu (sa "Terramanna").
Sos istados de Terramanna fin:
- Su ducadu de Savoia.
- Su printzipadu de Piemonte, chi lu cumponìan:
- Su marchesadu de Salutzo;
- Su marchesadu de Monferrato;
- Su marchesadu de Susa;
- Atteros minores puru.
- Su ducadu de Genova (dae su 1814 in susu), est a nàrrer sa ex-Republica de Genova;
- Sa contea de Nitza;
- Sos feudos imperiales de s'Apenninu ligurinu.


text:
Sos detàllios de s'esame los at presentados David Wong in unu cunvegnu de s'Assòtziu americanu pro s'avantzamentu de sas sièntzias (Aaas). Su chircadore de s'Universidade californiana de Los Àngeles at naradu chi: «Si su tumore est a rodeu in su sàmbene o in sa salia de una pessone, custa proa permitit de l'agatare. B'at bisòngiu petzi de unu gùtiu de salia e sos resurtados ant a èssere a disponimentu in pagu prus o mancu deghe minutos».
Custa diàgnosi primidia diat pòdere rivolutzionare sas proas de rilevamentu tumorale atuales, a como prus invasivas e costosas. Sa biopsia lìcuida, imbetzes, permitit de rilevare sas àstulas de su Dna tumorale in deghe minutos e cun unu costu inferiore a 20 èuros. S'esame est afidàbile a su 100% e si podet fàghere in logu de ambulatòriu, in sa potecaria o fintzas in domo.
Pro como est dimustradu chi funtzionat bene meda pro su rilevamentu de su tumore a purmones. S'agentzia americana chi règulat s'impreu de sos fàrmacos at a dare su pàrrere positivu in intro de duos annos. Duncas no est esclusu chi diat pòdere intrare in cummèrtziu in su Rennu unidu dae inoghe a bator annos.
Custu sistema diagnòsticu podet èssere sa crae pro identificare deretu sos tumores comente su de su pàncreas chi, a oe, non tenet mètodos de controllu eficatzes. «In sos annos imbenientes – at naradu Wong – at a èssere possìbile a tènnere fintzas una proa in gradu de rilevare, in su matessi momentu, genias diferentes de tumore».


text:
Bubu fit unu cane rundanu. Una die, travighende iforas de bidda, abbojat una bella catedda; ma cussa, timende chissà ite, si che istichit in una mata de mudeju. Bubu la cheret mutire, ma no ischit su númene. Tando, ite fachet? Pigat un'ossu e, acurtziàndesi abbellu abbellu, lu ponet in s'oru de sa mata. Sa catedda, famida coment'est, aggantzat s'ossu e si ponet a lu rosigare.
Tando Bubu cumintzat a nàrrere: "Eo mi naro Bubu. E tue, ite ti naras?" Issa, mischinedda, de númene no nd'at, ca l'aiant irbandonada dae cando fit minore. "So sempre istada sola. - narat - Neunu m'at mutidu mai... su primu cane chi abbojo ses tue!"."Ma unu númene lu depes àere! - narat Bubu - Ca si nono comente fato eo a ti mutire?" E issa: "Eo no isco it'est su númene... ajúami tue!".
Pessa ca ti pesso, Bubu li narat: "Su númene tuo at a èssere Dula! "Ite bellu chi est a àere unu númene! - faghet issa allegra -Finas a oje no ischio chie fio! Como so calicunu eo puru!".
Bubu est cuntentu de s'idea chi at apidu. Ma sa cosa piús bella est chi ambos duos ant agatadu cumpanzia e unu podet mutire s'àteru... pro giogare,pro cúrrere paris, pro s'iscambiare un'ossu, pro s'ajuare!