text:
Su Casteddu Sardu murigat is cartas e saludat Emanuele Riu
Mancant feti una pariga de diis, si ndi podeis acatai a solus, de su restu, chi feti castiais su calendàriu impari a mei, e puru su mesi de Ladàmini, chi est su de dexi mesis de s'annu, at a essi bellu chi acabbau, e a si torrai a biri a su duamilla e bintritres, chi deus bollit. Mi praxit meda, custa cosa de arrespundi cun “deus bollat” candu calincunu o calincuna mi domandat calincuna cosa chi pertocat su benidori: po torrai a su contixeddu chi apu bogau a pillu pròpriu sa cida passada, iat a essi una cosa bona s'arregodai, dònnia tanti, chi in sa vida cosa nosta no nc'est nudda de seguru, e nosu si podeus (antzi, a ddu nai mellus: si depeus) arramangai is maigas (diaici si narat, a su mancu, in bidda mia) po fai totu su mellus chi podeus me is fainas cosa nosta, ma apustis nc'est de fai is contus cun su destìnu, ddu tzerriaus diaici, che est a nai, mellus: deu apa fai de totu po sighiri a bivi sa vida cosa mia cun gana bella e responsabbilidadi, ma a luegus tocat a biri ita ndi pentzat su cielu, tocat a biri calli funt is bias, is arrastus chi funt stètius pesaus po mei, e po nosus. E duncas, deu seu su primu chi torrat gràtzias a su cielu, dònnia dònnia borta chi calincunu mi fait unu regalu, e podit essi unu druci, un arrogu de pani bonu, una cosa de papai, unu contixeddu o una istoria. Pròpriu ariseu sa picioca chi trabballat in su forru de su pani chi ddoi est pròpriu acanta de domu mia m'at arregallau unu bellu arrogu de tzuca (tzuca castangia, diaici ddat tzerriada) e in s'interis chi da coxinamu, po mi dda papai po sa cena, no apu fatu atru ca pentzai a cantu mi intendu fortunau candu calincunu mi cracullat, e mi scanceriat, e mi fait intendi stimau. In prus, candu fia torrendi in domu cosa mia, apustis de sa passilladedda chi mi fatzu (torra: mi regalu, ddi nau diaici poita est una cosa chi mi praxit de ammachiai) dònnia merì apustis chi serru cun is fainas acapiadas a su trabballu cosa mia, unu piciocu m'at donau unu scantu de aniadas chi nd'at scutu de sa mata chi tenit in domu sua, e duncas, ariseu mi seu prandiu, po diaderus, de totu sa bonesa chi, a bortas, is personas arrannescint a ndi bogai a foras de su coru cosa insoru. Est una de is cosas prus bellas, a contus fatus, chi podint capitai in sa vida de unu cristianu, mi megu a solu a solu: is sentidus chi arrannèsceus, ancora, a provai (mancai custu mundu a bortas siat totu trobeddau e ghetau a pari), funt sa richesa prus manna chi si ndi podit proi apitzus in custa terra. Fatzu custu giogu (ddu tzerriu diaici), dònnia dònnia dì, de torrai gràtzias a su cielu, de mi podi intendi arricu, de arrannesci a essi allirgu, cun su coru prenu fintzas a cucuru de prexu, mancai cun pagu cosas, mancai no tengia meda dinai, o una domu manna, o una bella machina; mi bastat diaderus pagu po essi selenu, e pentzu chi siat una de is cosas prus bellas chi mi podiant sucèdiri in custa vida. Ainnantis de incumentzai a nci ghetai a foras is primus rigas po ndi pesai s'artìculu in sardu campidanesu de custa cida, si du scoviu, fia giai giai pentzendi chi, po una borta, emu potziu puru atacai, acoitu, chentza si fai perdi tempus, cun is chistionis chi pertocant su mundu de sa bòcia de is diletantis sardus (tzerriaus diletantis totus cussus chi sighint una faina feti po sa passioni e no po incasciai dinai, cumenti, mancai, faint is professioneris, e mi parit giustu puru chi is cosas siant diaici), e mi seu megau, a solu a solu: custa cida atacu subitu cun una cantidadi manna de resultaus, cun totus is nominis de is giogadoris chi ant fatu is gol me is ùrtimas bessidas, me is ùrtimas partidas chi si fun giogadas, ma a sa fini, cumenti podeis biri a solus, no nci seu arrannèsciu miga, ca parit una cosa prus forti de mei, custu de tenni una biga de bideas badda badda in conca chi ndi bessint a foras, chentza, mancai, domandai su permissu. E duncas, apustis de essi nau totu custu, nc'aciungu un'antra cositedda puru: torru gràtzias, dònnia dì, po totu su chi su mundu, e is atras personas, mi regalant, mancai chentza de si nd'acatai, e si ddu apu giai contau, de su restu. A bortas mi intendu unu poeta o, a ddu nai mellus, cun un ànimu poeticu: est a nai chi mi potzu prexai puru feti po una mariposa chi mi bobat a su costau de sa conca, totu bella pintada, o po totus is crucueus chi bivint in pitzus de sa mata de limonis chi ddoi est in su corratzu, aranti a domu mia, e chi mi ndi scidant, dònnia dònnia mengianu, cun cussus scrillitus chi faint (mi benit de ddus tzerriai diaici): no nci iat a podi essi isvèllia prus druci, e deu torru gràtzias a totus cussus pilloneddus lassendi, aranti a sa porta de domu, pròpriu acanta acanta de sa mata, totus is pimpirilleddas de su pani chi, apustis, is crucueus si papant cun prexei mannu. Mi bastat pagu meda, duncas, po mi intendi in armonia cun su mundu, e est unu sentidu chi cercu de difendi, poita, cumenti scieis benis e fortzis mellus de mei, bastat unu fueddu trotu, una castiada trota, unu pentzamentu lègiu, po ndi sciusciai totu sa bonesa chi si intendeus in su coru. A nai sa beridadi, torru gràtzias a su cielu, dònnia dònnia dì, puru po un'antra cosa: est a nai ca torru gratzias de podi tenni sa possibbilidadi po torrai a pesai sa conca apustis de unu sbàlliu, de podi torrai a fai una cosa apustis chi, mancai no m'est bessida beni, cumenti bisàmu e isperàmu. De su restu, ddu scieus beni, s'omini no est perfetu: no nascit perfetu e in prus, cumenti chi custu no bastessit, in sa vida sucedit de imbruncuai, de nd'arrui, de ndi pesai cosas trotas intamis de deretas. E pròpriu cun custu arrexonamentu, incumintzu (e fiat ora puru, s'at a megai calincunu o calincuna de bosatrus) a chistionai de cosas de importu prus mannu po is fainas chi pertocant su Diàriu Sportivu. E duncas: una pariga de cidas fait apu arriciu una telefonada de parti de Emanuele Riu, chi fiat, tocat a nai diaici, s'allenadori de is de su Casteddu Sardu. Duncas, a nai sa beridadi emu apubau Riu candu mancànt feti una pariga de diis po s'incumentzu de sa stagioni noba, in su logu de trabballu cosa sua (ddu apu atobiai, po nai is cosas cumenti funt, craras e tundas, in s'edicola innoi traballat, in Portu Torres, candu seu brintau po comprai su billetu de su trenu po nci cabai torra in bidda mia, chi est Bidd'e Sorris, in su Campidanu de mesu, apustis de nd'essi cabau de sa navi): mi praxit custa cosa, de atobiai allenadoris e giogadoris in giru, e no feti me is campus sportivus; cumenti fia narendi ainnantis, de su restu, candu no ses unu giogadori professioneri, ndi depis pesai su dinai chi ti serbit po bivi sighendi atras fainas, e a mei praxit de ammachiai su de atobiai is personas chi connosciu gràtzias a su trabballu miu in logus innoi no ia mai pentzai de ddus agatai, si dda coxinu diaici, isperendi ca si cumprendat cussu chi bollu nai. E duncas, in s'interis chi abetamu po su billetu, si seus postus a ciaciarrai de bòcias, est craru, e duncas de càlciu: m'iat contau chi teniat meda afroddiu, apustis de essi bintu su campionau de sa Segunda Categoria de s'annu passau, e no biiat, diaderus, s'ora de torrai a partiri. Fiat unu pagheddu preocupau, a nai sa beridadi, po sa segunda partida chi depiànt giogai, contras a unu scuadroni, forti meda, cumenti a is de s'Alighera, chi cust'annu nd'ant pesau una rosa prena fintzas a cucuru de campionis, e sa bidea cosa insoru, est craru, est cussa de ndi cassai s'artziada in Promotzione. Apustis de sa partida contras a is grogus-arrubius, is de su Casteddu Sardu funt depius andai a giogai in domu de un'antra scuadra forti meda cumenti cussa de su Silugu, chi funt una de is realidadis prus mannas e prus bellas chi ddoi funt in su mundu de sa Primu Categoria, ddi nau diaici. Duncas, is cosas po is arrubius-brau de su Casteddu Sardu no funt andadas beni, a castiai is resultaus chi nd'ant pesau me is primus tres bessidas, a su mancu: in sa primu partida, difati, no funt arrannescius a ndi cassai sa bìncida, ma si funt dèpius acuntentai de unu puntixeddu feti, chi nd'est lòmpiu apustis de sa partida chi ant giogau contras a is de su Treselighes, in campu allenu (ddi naraus diaici), chi est una de is scuadras, cumenti a is de su Casteddu Sardu etotu, chi ndi funt artizadas de sa Segunda Categoria. Apustis nd'est arribbada sa partida contras a is de s'Alighera, aranti de is tifosus arrubius-brau, est a nai, duncas, in domu insoru, ma is cosas no funt andadas mellus, antzi: is allenus nd'ant cassau is tres puntus gràtzias a is tres gol chi nd'ant pesau me is noranta minudus de giogu. A sa de tres bessidas, contras a is de su Siligo, chi eus arremonau ainnantis, is de su Casteddu Sardu nd'ant bodditu atras tres bussinadas, e funt arrannescius a fai feti unu goliteddu, chi no est bastau, est craru, po avitai sa segunda partida pèrdia de sighiu. E duncas, su mèrcuis apustis de sa partida contras a is de su Siligo, apu arriciu sa telefonada de Riu. Si ddu nau immoi: is allenadoris e is giogadoris mi circant (ballit po is collegas cosa mia puru, est crau) po si contai totu su chi tenint in conca, apustis de is partidas, e nosu fadeus su giogu (si dda pongiu diaici) de essi su diàriu cosa insoru, est a nai: issus si contant is cosas, e nosu ddas scrieus me is paginas de su giassu, po ddas fai ligi a totus is chi si sighint. E duncas, Riu at ofiu chistionai cun nosu, apustis de essi stètiu bogau a foras de sa scuadra, e nc'est una cosa chi m'at nau e chi m'est abarrada in conca, e s'acapiat beni a su chi fia narendusì ainnantis, de sa possibbilidadi chi su mundu, e sa vida, si donat, a bortas, de aparixai is cosas chi si bessint unu pagheddu trotas, si imboddiu sa chistioni diaici. «Mi dispraxit meda po cumenti funt acabadas is cosas cun is de su Casteddu Sardu — m'at scoviau Emanuele Riu a su telefunu, candu si seus intendius po ndi pesai sa ciaciarrada — apu prefèrriu andai a saludai is giogadoris a unu a unu, de persona, poita deu creu chi candu serrat una istoria, un'esperièntzia, balli in su càlciu ma puru in sa vida, dònnia dì, depis circai de ddu fai prus beni chi arrannescis». Riu apustis contat cumenti funt andadas is cosas: «Est stètiu pròpriu su presidenti de s'assòtziu chi m'at tzerriau po mi fai sciri chi no femu prus s'allenadori de sa scuadra. Si connosceus de unu bellu arrogheddu de tempus, deu pentzu chi siat una brava persona, e sa pròpriu cosa ballit po totus is atrus chi ddu agiudant in sa faina; sighiri una scuadra de bòcia, a bortas, no est facìli, ma deu creu, e si ddu apu puru nau, chi apant fatu unu sbàlliu mannu meda: apustis de feti tres giorronadas no podis fai giai is contus apitzus de su trabballu de un allenadori. Ddu podia cumprendi, fortzis, chi su Casteddu Sardu fessit stètiu pesau po binci su campionau, ma sa rosa chi ant cuncodrau po custa stagioni no est de seguru sa prus forti chi ddoi est in sa Lista E; e chi puru fessit stètiu diaici, abarrat su fatu chi candu arribas a pigai certas decisionis no ti iast a depi fai pigai de sa pressi, custu, a su mancu, est su chi pentzu. Po su chi apu potziu biri in totus is annus chi apu fatu de giogadori, e fut stètius meda, m'est sucèdiu de binci campionaus, est a nai de ndi cassai su primu postu, mancai cun is primus tres partidas de s'annu pèrdias, ma custu no fiat su bisu, nareus s'obbietivu de su Casteddu Sardu; is de sa sociedadi m'iant domandau de ndi pesai una stagioni de importu, ma po ndi cassai su primu postu e duncas s'artziada in su campionau de sa Promotzione, fortzis, serbit calincunu sacrifìciu in prus». Su disprexei chi at tentu Riu est mannu meda, e si cumprendit, fadendi su contu de totu sa passioni, e su tempus, chi nc'at postu in sa faina, partendi de s'annu passau, candu fiat arrannèsciu a ndi pesai una cursa toga meda. «Giai giai mi benit de pentzai chi fessit una cosa chi is de sa sociedadi fiant pentzendi de fai de diora — m'at scoviau Riu — e custu fatu mi fait benni unu pagheddu de febi, chi ti depu narai sa beridadi, poita in s'istadi apu arriciu unu scantu de avantzadas da scuadras de totu sa Sardìnnia, chi currint, tra is atras cosas, in categorias prus manna de sa Primu Categoria, ma apu scerau de abarrai impari a is de su Casteddu Sardu po sighiri su trabballu chi ia incumentzau s'annu passau». Ma de su restu, candu is resultaus trigant a nd'arribbai, is assòtzius agatant prus facili a nci bogai s'allenadori, intami de torrai a fai totu sa rosa de bellu a nou. «A cantu parit peròu, nesciunu at fatu su contu chi, po is primus tres bessidas, no apu potziu mandai in campu is duus atacantis prus fortis chi tenia. Fortzis iat a essi stètiu mellus abertai un'antra pariga de cidas, fintzas a arribbai, mancai, a su mesi de Idas, po circai de cumprendi mellus cumenti fiant is cosas, po circai de cumprendi mellus ita totu no fiat andendi deretu». Riu circat, peròu, de no ndi pesai certidus. «Is fueddus, mescamente cussus chi ti bessint a foras de sa buca candu ses inchietu, si ndi bobant cun su bentu e, duncas, ballint pagu meda; deu potzu nai feti chi no m'ant donau sa possibbilidadi de ndi torrai a artziai sa conca; a mei praxit a cumbati, in sa vida e po su chi pertocat su càlciu puru, ma no apu tentu su tempus: est custa, duncas, sa cosa chi m'at fatu prus mabi de totus. Deu fia selenu, ti depu narai sa beridadi, poita abarru cunvintu de su fatu chi candu trabballas beni, apustis is resultaus bonus nd'arribbant sèmpiri, ma tocat a tenni unu pagheddu de passièntzia puru». Custus is fueddus, duncas, de Emanuele Riu. Nci pentzu fatu fatu: is cosas chi mi contant, chi mi scoviant is allenadoris e is giogadoris ballint puru, medas medas bortas, po is cosas chi mi sucedint in sa vida; pròpriu po custu seu sèmpiri prus cunvintu de su fatu chi su trabballu de s'allenadori siat, po medas cosas, giai giai aguali a su de su psicolugu, est a nai de su dotori chi si sanat sa conca candu est prena de pentzamentus lègius. Mi intendu fortunau meda, duncas, candu ndi potzu aprofitai de totus is cosas chi mi contant: est cumenti chi mi donint fortzas noba po andai ainnantis, candu is cosas no mi andant beni cumenti ia a bolli. Sa cosa de importu prus mannu, ddu arrepitu poita mi fait prexei meda, est cussa de si ndi torrai a pesai, apustis chi nd'arruis, allestru puru mancai, poita no nc'est tempus de perdi e no teneus su tempus, duncas, po abarrai prangi prangi a totu dì, ma tocat a s'arramangai is maigas, cumenti si narat, e torrai a incumentzai totu. Est cussu chi apu arrepitiu, propriu sabudu passau, a unu amigu miu, chi stimu meda meda: si connosceus de calincuna cosa cumenti a dexi annus e me is primus tempus chi trabballamu po is amigus de su Diàriu Sportivu, m'iat donau una biga manna meda de consillus bonus, e immoi tocat a mei a circai de ddu agiudai, fadendi su contu chi no est annadendi in acuas bonas, ddi nau diaici, e tenit su coru totu indaboriu, chi s'amori, de su restu, a bortas fait brullas lègias: ti podit fai arribbai in cielu, de cantu est druci e bellu, ma candu acabbat, po unu motivu o po un antru, ti parit de nci cabai in s'inferru, e intzandus no bisi prus nesciuna luxi, nesciuna bia po ndi bessiri a foras de cussu dannu, de cussu arrori mannu innoi ses arrutu, mancai de una dì a s'atra. In s'interis chi fia chistionendi cun s'amigu miu, nd'est aproillau puru Gianluca Mainas, chi est unu giogadori giòvunu ma forti meda, nasciu in su milli e noicentus norantaseti e chi tenit duncas, a fai beni is contus, calincuna cosa cumenti a binticincu annus. Si ddu apu giai nau ainnantis, de su restu, chi mi praxit custa cosa de m'atobiai cun giogadoris e allenadoris candu seu a reu (cumenti naràt sa bon'anima de mamma mia), est a nai candu seu in giru, mancai passilla passila, e mi praxit custa cosa de ndi pesai una ciaciarrada chi apustis, cumenti podeis cumprendi a solus, mi serbit, mancai, po ndi pesai is artìculus. E duncas, sa istòria de Mainas iat a podi essi aguali a cussa de medas atrus: sigumenti no est unu giogadori professioneri, e duncas no arrannescit a ndi pesai su tanti de su dinai chi ddi serbit po bivi gioghendi a bòcia, immoi est trabballendi in una pizzeria, ddi nau diaici, furriendindi su fueddu de s'italianu; antzis, a ddu nai mellus, est diventau su meri, impari a sa sposa cosa sua, de su logu innoi trabballat. E duncas d'apu atobiau chi fiat su sabudu a su noti, e issu, sciadau, fiat stracu apustis de essi trabballau una biga de oras, ma fiat giai pentzendi a sa partida de sa dì apustis, impari a is cumpàngius de su Ceraxius. Creu chi siant cosas cumenti a custa, chi mi faint cumprendi canta passioni ci ponint is piciocheddus in su giogu de su càlciu, e ddus cumprendu beni puru: po medas de issus, mi ndi chistionant fatu fatu, su curri avatu a una bòcia est a tipu una mexina: «Candu ndi cabu in campu, a su mancu — m'at scoviau Mainas, in s'interis chi abertàt unu paninu — no pentzu a totus is trumentus chi depu sighiri po trabballu. Mi intendu lìbberu, in sa conca e in su corpus, a su mancu po cussa orixedda e mesu de spàssiu e de sprèviu; chentza de is partidas de su domìnigu — m'at scoviau — no nci dda ia a fai mai a andai ainnantis» — m'at nau ainnantis de si scioddai de s'arrisu. E deu, diaderus, no pozu fai atru chi torrai gràtzias a totus is giogadoris e is allenadoris chi mi contant totu cussu chi tenint in conca: de seguru, est sa cosa chi mi praxit de prus de su trabballu cosa mia e isperu de podi pretziri, impari a bosatrus, su prexu chi mi intendu in su coru, custa richesa chi no pertocat su dinai, ma is sentidus. E duncas, no potzu chi isperai chi siat unu fini de cida bonu po totus is chi sighint su giassu de su Diàriu Sportivu, e mancai, po totus is atrus puru chi no si sighint (megu a brullai, est craru!). A si intendi mellus, duncas, e in saludi, a giobia chi benit!
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna. IMPRENTAS 2021-2022. LR 22/2018 art. 22


c: text/html

text:
"Unu logu nou po is famílias de su campu de is zíngarus in sa 554". Su Consillu comunali de Casteddu aprovat un'emendamentu Comissioni políticas sotzialis
(IlMinuto) – Casteddu, 16 de su mesi de totussantus - Agatai unu o prus logus aundi fai, cun s'agiudu de sa comunidadi rom, unu campu nou po is famílias chi a oi funt aghillias in su campu de sa 554. Est cantu previdit - intre is àteras cosas - un'emendamentu de sa Comissioni Políticas sotzialis a sa motzioni presentada de is consilleris Chessa (Udc) e Casu (PSd’Az). S'emendamentu est stétiu aprovau cun d-una majoria manna in Consillu comunali, cun 24 votus in faori, seti contra e un'astensioni. Is chi bivint in su campu oi - si ligit in su documentu - "bivint is fàbricus andantis, fàbricaus po su prus cun materialis pagu bellus, comenti s'eternit e àterus materialis noxilis po sa saludi de sa genti"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"Fai de su 7 de su mesi de totussantus unu furriadroxu". Sinistra Critica in pratza cun sa Consulta rivolutzionària
(IlMinuto) – Casteddu, 2 de su mesi de totussantus - "Custa classi política depit lassai una borta po sèmpiri su campu e Sinistra critica sarda bolit cuncùrriri a fai de su 7 de su mesi de totussantus unu furriadroxu". Cun custus fueddus si serrat su comunicau de imprenta chi annuntziat s'adesioni de s'organizatzioni anticapitalista e indipendentista a s'Assembrea generali de su pópulu sardu avisada de sa Consulta rivolutzionària po mérculis chi benit in Casteddu, po s'isciòpiru generali fissau de sa Confederatzioni sindacali sarda. "Eus a essi un'àtera borta a su costau de is movimentus, de is pastoris, de is traballoris, de is istudiantis de is de is precàrius in d-una diri de lota - comentat Sinistra critica sarda - avisada po fai bessiri a pillu sa 'delegittimazione' de sa classi política chi setzit in Consillu regionali, de sèmpiri coni e istrumentu de is políticas colonialis e 'neoliberiste' chi agangant a sa Sardigna, e po cumentzai a torrai a donai su fueddu e su poteri a su pópulu".


text:
“Amigos poetas istimados” di Antonio Canalis
umpare cun su bandu de sa ‘e 55 editziones de su Premiu pius antigu de s’Isula ‘e Sardigna (unu ‘e sos pius betzos de Italia), bos porro cun piaghere e amistade cabale sas menzus uras de unu Nadale Santu e in paghe cun chie nos cheret bene e cun chie nos est acultzu e de unu 2014 pius masedu. M’atrivo a bos imbiare un’ottavighedda de setenarios (cabet giusta in d’unu sms), cun boltadura in italianu (pro sos amigos de su continente chi pretzian sa cultura nostra) e cun calchi riga de jae pro intrare in su coro de su meledu. Custa no est pro a bois, chi sezis mastros, ma est pro sos dischentes.


text:
Paghe
Artìculu in LSC
Sa paghe (in campidanesu paxi/paghi/pagi; in nugoresu pache, in gadduresu paci, in tataresu pazi) est una cunditzione sotziale, relatzionale, polìtica (pro estensione fintzas personale overas intraindividuale, o eventualmente ligada a unos àteros cuntestos), caraterizada dae sa presèntzia de cumpartzida armonia e cuntemporànea ausèntzia de tensiones e cuntierras.
Su tèrmine derivat de su latinu pax (su cale issu matessi si faghet derivare de sa raighina indoeuropea pak-, pag- fissare, cuncordare, ligare, unire, saldare[2]; a sa cale sunt ligadas fintzas pagare e apasiguare) e est su contrapostu de bellum (gherra) in sensu polìticu e sotziològicu, overas de s'istadu de sos relatos intre indivìduos o grupos de indivìduos.
Tratende·si de unu de sos cuntzetos prus antigos e profundos in sensu antropològicu, su trèmene at assùntadu significados prus estensivos e generales, cumprendende verbos comente a "apaghiare", cun sos relativos riflessivos: "s'apaghiare".
Pro ulteriore estensione semàntica, su cuntzetu de paghe comente a "non-turbamentu" est a pustis coladu dae sos campos sotziològicu e polìticu a cussu individuale in sentidu in ispicadamente psicològicu, assuntende su significadu de paghe de s'ànima o paghe interiore, overas un'istadu de sussegu o tranchillidade de s'ànimu umanu intèndida che a ausèntzia de turbamentos e trumbullamentu. Tale paghe interiore (o de s'ànimu) respondet bene a sos antigos cuntzetos de eutimìa (in Democrito), de aponìa (in Epicuro), de atarassia (in sos istòicos), de eireneusi in èticas reghentes.
Prus ispetzificadamente, sa paghe est cunsiderada (o diat dèpere èssere cunsiderada, segundu s'opinione currente) unu balore universalmente reconnotu chi siat in gradu de superare cale si siat barrera sotziale e/o religiosa e onni pregiudìtziu ideològicu, in manera de evitare situatziones de cuntierra intre duas o prus persones, duos o prus grupos, duas o prus natziones, duas o prus religiones.


text:
Saint-Pierre e Miquelon
Coordinadas: 46°49′30″N 56°16′30″W / 46.825°N 56.275°W
Saint-Pierre e Miquelon (in frantzesu Saint-Pierre-et-Miquelon, in bascu Saint-Pierre eta Mikelune, in brètone Sant-Pêr-har-Mìkelon), est una colletividade ultramarina de Frantza. Est costiuida de unu grupu de deghessete ìsulas montosas postas in s'otzèanu Atlànticu a sud de Terranoa. S'ìsula prus istèrrida est s'ìsula de Miquelon (216 km²), istesiada dae s'ìsula de Saint-Pierre (26 km²) dae s'istrintu de La Baie. Sa tirada totale est de 242 km2 pro unos 6.274 bividores, su cabulogu est Saint-Pierre.
GeografiaModìfica
Postu a illargu de sa costera otzidentale de sa penìsula de Burin in s'ìsula de Terranoa, s'artzipèlagu de Saint Pierre e Miquelon est cumpostu de oto ìsulas (pro unu totale de 242 km²) de chi petzi duas funt populadas.[1] Is ìsulas sunt susetotus de roca, cun costeras percossosas e sunt geologicamente parte de sa làcana norte-esta de is montes Apalacos impare cun Terranoa.[2]
Miquelon-Langlade, s'ìsula prus manna, si partzit de fatu in duas ìsulas; s'ìsula de Miquelon (fintzas narada Grande Miquelon, 110 chilòmetros cuadrados) est unida a s'ìsula de Langlade (Petite Miquelon, 91 chilòmetros cuadrados) dae sa Dune de Langlade (fintzas naradu Istmu de Langlade), una tula de arena longa unos 10 km.[3] Una temporada manna ddas aiat ischirriadas in su sèculu XVIII, faghende·nde duas ìsulas a berus durante medas de deghes de annos, in antis chi is currentadas diant torrare a fraigare s'istmu.[4] Morne de la Grande Montagne, su puntu prus artu de su territòriu, arribbat a 240m e s'agatat in Grande Miquelon.[5]
S'ìsula de Saint Pierre, cun istèrrida prus minore, 26 chilòmetros cuadrados, est sa prus populada e su tzentru de cummèrtzios e de s'amministratzione de s'artzipèlagu. S'àeroportu de Saint Pierre est in atividade dae su 1999 e achipagiadu pro bolos a raju-longu dae Frantza.[6]
Una de tres ìsulas, in tempus coladu populada, est Île-aux-Marins, connota che a Île-aux-Chiens fintzas a su 1931. Custa s'agatat pagu a tesu dae su portu de Saint-Pierre. Est ispopulada dae su 1963.[7] Àteras ìsulas printzipales sunt Grand Colombier, Île aux Vainqueurs, e Île aux Pigeons.
IstòriaModìfica
Dae cumintzos de su de 17 sèculos, s'artzipèlagu de St-Pierre-et-Miquelon at serbidu de base pro sa pisca istajonale de su merlutzu pro normannos e brètones, e pro sa cassa de sa balena, acumprida dae baleneris bascos. Su matessi nùmene de s'ìsula de Miquelon est de orìgine basca, derivadu dae s'antropònimu Mikel[8], giai ca cust'ìsula fiat utilizada dae piscadores de Donibane Lohizune.
Noantimes, sa prima esploratzione ufitziae fiat istada sa de su navigadore portughesu João Alvares Fagundes, chi aiat iscobertu sas ìsulas su 20 de santugaine de su 1520 e ddas aiat batijadas Ìsulas de s'artzipèlagu de sas Ùndighi Mìgia Vìrgines (Ilhas do Arcepelleguo das Onza Mil Virgens). Custa denùmenatzione non fiat mai intrada in usu, e giai in s'annu 1536 fiat impreadu su nùmene de ìsulas de Saint-Pierre[9].
In su de 18 sèculos, is ìsulas fiant abbandonadas cun sa ratìfica de su Tratadu de Utrecht, pro èssere a pustis coberadas torra ufitzialmente dae sa Frantza pro mèdiu de su Tratadu de Parigi de su 1763. In resposta de s'apògiu frantzesu a sos indipendentistas nordamericanos in sa Gherra de Indipendèntzia americana, is fortzas britànnicas presentes in Noa Iscòtzia aiant afracadu s'artzipèlagu in su 1778 e aiant obligadu sa populatzione a torrare a movere cara a Frantza. Su Tratadu de Versalles de 1783 aiat torradu s'artzipèlagu a sa Frantza e unos seschentos acadianos bi fiant pòdidos torrare.
Durante sa Rivolutzione Frantzesa, sa comunidade acadiana aiat dèpidu abbandonare torra Saint-Pierre e Miquelon, giai ca in ie s'esèrtzitu republicanu frantzesu fiat derrotadu su 14 de maju de su 1793. Custu perìodu nou de dominatzione britànnica petzi aiat duradu tres annos, sende chi in su 1796, s'ammiràlliu frantzesu Richerie aiat coberadu torra s'artzipèlagu. Is istatzos de pisca fiant istados iscagiados e fintzas a su 1816 is ìsulas fiant abarradas ispopuladas.
Su Tratadu de Amiens de su 1802 aiat reconnotu sa soberania frantzesa subra s'artzipèlagu[10]. Sa Frantza aiat torradu però a ddu pèrdere s'annu a sighire durante is gherras napoleònicas.
Tocat a isetare fintzas a sa restauratzione de Luisi XVIII pro chi s'ùrtima reconchista de Saint-Pierre e Miquelon esseret definitiva. Aici, in su mese de làmpadas de su 1816, is colonos antigos fiant torrados a s'artzipèlagu.
Durante sa segunda metade de su de 19 sèculos, s'artzipèlagu de Saint-Pierre et Miquelon aiat connotu una impèllida econòmica importante gràtzias a sa pisca de su merlutzu.
Durante sa Segunda Guerra Mundiale, su Cànada aiat aparitzadu unu progetu de isbarcu a s'artzipèlagu pro nde pigare possessu. Custu progetu, chi contaiat de s'aproatzione de sos Istados Unidos de Amèrica, no fiat postu in pràtica pro càusa de sa prudèntzia de su primu ministru canadesu William Lyon Mackenzie King.
De custa manera, sa liberatzione de s'artzipèlagu, controlladu dae su règimene de Vichy, fiat abarrada in càrrigu a sa resistèntzia frantzesa. Suta sos òrdines de Charles de Gaulle, s'ammirallu Émile Muselier aiat preparadu sa liberatzione de Saint-Pierre e Miquelon a iscusi e contra sa voluntade de sas autoridades nordamericanas e canadesas.[11] Saint-Pierre et Miquelon fiat istadu unu de is primos territòrios frantzesos in s'unire in sa Frantza liberada.
S'artzipèlagu est divenidu unu territòriu ultramarinu (TOM) in su 1946, e a pustis, in su 1976, dipartimentu ultramarinu (DOM), in antis de otènnere s'istatus atuale peri sa lege n° 85-595 de 11 de làmpadas de su 1985, acabadu dae sos disponimentos de sa revisione costitutzionale de 28 de martzu de su 2003, chi at criadu sa categoria genèrica de is colletividades ultramarinas (COM).
EconomiaModìfica
Is bividores si sunt bìvidos traditzionalmente de sa pisca praticada a illargu de sa costa de Terranoa.[12] Su clima, su territòriu pagu istèrridu e fintzas pagu saliosu no ant favorèssidu sa messaria.[13] Dae su 1992 s'economia de su pische est bivende unu declinu lestru, fintzas pro neghe de is lìmites de pisca impostos dae su guvernu canadesu.[14] Pro su benidore sa colletividade ultramarina est imbestende in su turismu e in s'acuacultura, ma fintzas galu in una pisca prus diversificada[15]. In paris tempus si faghent esploratziones pro agatare setziduras de petròliu e gasu de bogare.[16]
DemografiaModìfica
Sa populatzione de Saint-Pierre e Miquelon arribat a 6.274 bividores. Est massimamente de orìgine normanna, basca, brètone (is istemmas de is tres populatziones sunt fintzas inditados in sa bandera de s'ìsula) e acadiana. Sa limba ufitziale est su frantzesu. Sa limba basca, su cale impreu fiat tramandadu dae carchi famìlia de sa zona, s'est ispèrdida a sa fine de sos annos '50 de su de 20 sèculos.[17] Sa populatzione est in manna majoria cristiana, in piessignu catòlicu-romana.[18]
Istatus amministrativuModìfica
S'artzipèlagu de Saint-Pierre-et-Miquelon est una colletividade ultramarina sutaposta a su regìmene de s'artìculu 74 de sa Costitutzione e est denumenada a livellu amministrativu "colletividade territoriale de Saint-Pierre-et-Miquelon".[19] No est duncas ne unu dipartimentu ne una regione.
Su frantzesu est s'ùnica limba reconnota e recherida pro is servìtzios ufitziales: sende gasi, una bona parte de sa populatzione (2011) dimustrat unu connoschimentu bonu, chi no òtimu, fintzas de s'inglesu,[20] sende fintzas ca is turistas e visitadores americanos e canadesos non-francòfonos sunt numerosos.
Saint-Pierre-et-Miquelon non faghet parte de s'Unione Europea, a diferèntzia de is regiones ultraperifèricas frantzesas reconnotas dae su tratadu de Amsterdam de su 1997. S'istatus suo, in respetu a s'UE, est su de paisu e territòriu ultramarinu (PTOM).
Is bividores de St-Pierre-et-Miquelon votant in is eletziones natzionales e europeas paris a totu is tzitadinos de Frantza, mancari sa comunidade non fatzat parte de su territòriu metropolitanu frantzesu nen partenet a s'àrea Schengen.
Comente in is regiones frantzesas, sa moneda ufitziale adotada est s'èuro dae su 1999 (in antis fiat istadu su francu CFA fintzas a su 1973, remplasadu a coa dae su francu frantzesu).[21]
RiferimentosModìfica
- ↑ SAINT-PIERRE2010 SAINT-PIERRE-ET-MIQUELON ET-MIQUELON (PDF), in iedom.fr.
- ↑ Explore All Countries - Saint Pierre and Miquelon, in cia.gov.
- ↑ Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon en 2006, in insee.fr. URL consultadu su 31 trìulas 2021 (archiviadu dae s'url originale su 5 santandria 2012).
- ↑ Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon (PDF), in insee.fr. URL consultadu su 31 trìulas 2021 (archiviadu dae s'url originale su 19 santugaine 2012).
- ↑ Explore All Countries - Saint Pierre and Miquelon, in cia.gov.
- ↑ Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon en 2006, in insee.fr. URL consultadu su 31 trìulas 2021 (archiviadu dae s'url originale su 5 santandria 2012).
- ↑ Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon (PDF), in insee.fr. URL consultadu su 31 trìulas 2021 (archiviadu dae s'url originale su 19 santugaine 2012).
- ↑ The Basques of Saint Pierre and Miquelon, in buber.net.
- ↑ Saint-Pierre-et-Miquelon, in geo.fr.
- ↑ "Over by Christmas." The Liberation of Saint Pierre and Miquelon, in worldatwar.net.
- ↑ "Over by Christmas." The Liberation of Saint Pierre and Miquelon, in worldatwar.net.
- ↑ Explore All Countries - Saint Pierre and Miquelon, in cia.gov.
- ↑ Economie – L'Outre-Mer, in outre-mer.gouv.fr. URL consultadu su 31 trìulas 2021 (archiviadu dae s'url originale su 22 maju 2012).
- ↑ French islands bid for oil-rich sea, in news.bbc.co.uk.
- ↑ Explore All Countries - Saint Pierre and Miquelon, in cia.gov.
- ↑ Le recensement de la population à Saint-Pierre-et-Miquelon en 2006, in insee.fr. URL consultadu su 31 trìulas 2021 (archiviadu dae s'url originale su 5 santandria 2012).
- ↑ The French Atlantic: Travels in Culture and History, in books.google.de.
- ↑ Saint-Pierre and Miquelon archipelago, North America, in britannica.com.
- ↑ Article LO6411-1, in legifrance.gouv.fr.
- ↑ Language in Canada, Cambridge University Press, 1998.
- ↑ L’outre-mer français et l’euro (PDF), in banque-france.fr.


text:
Le Vindicator (Anton Čechov)
Anton Čechov: "Le Vindicator", traducite in interlingua per Onofrio Notarstefano, Union Mundial pro Interlingua, 2010, 10 pp. A5 (PDF)
Le diligente autor Anton Čechov es ben representate in interlingua, gratias al similemente diligente traductor italian Onofrio Notarstefano. Ecce le novella “Le Vindicator” pro le collection de obras classic in interlingua.
Anton Pavlovich Čechov (1860-1904) esseva medico, scriptor e dramaturgo russe. Su obras narra historias de gente humile e anque su vita ha essite sempre de dicate al adjuta del proximo, super toto si plus debile. Su prime collectiones de no vellas esseva constituite per breve contos humoristic super le vicissitudes de emple atos statal e parve burgeses. A partir de 1887 ille comenciava le redaction de su contos plus celebre. Notabile esseva an que su production theatral.


text:
ammunzàre, ammunziài , vrb: munziare Definition pigare o giare múngia, cadha, pelea manna, briga Synonyms e antonyms ismunziare, streullai Sentences unu de sos capos de su partidu at ammunzadu a Petredhu e che lu fit boghendhe a fora (G.B.Fressura) Etymon srd. Translations French rudoyer, maltraiter English to mistreat Spanish agotar, matar Italian strapazzare German mißhandeln.
arrematài, arrematàre , vrb: rematai Definition bènnere o batire a s'úrtimu puntu, chentza fortzas, po maladia o becesa, fintzes agiustare comente male si podet; coment’e firmare, arrèschere Synonyms e antonyms istremuzire / allancare, allagorjare, alleventare, ammoltighinare, arrèndhere, irdebbilitare Sentences is annus e is maladias dh'ant arrematau ◊ sos nuscos galanos de su beranu ant ispalatau sas àgheras de cussa zente arrematada e ant fatu intrare unu lucore de ispera 2. est in cherta de nche ingurtire unu bucone de saliba chi si li est arrematau in su gagaju Etymon spn. rematar Translations French épuiser English to exhaust Spanish agotar, rematar Italian stremare, indebolire German erschöpfen.
finíre, finíri , vrb Definition batire a sa fine, fàere is úrtimas cosas de unu trebballu, is finiduras; ispaciare totu Synonyms e antonyms acabbae, sensai / consumai, ispaciai Sentences su triballu tocat a lu comintzare e a che lu finire puru ◊ su tribàgliu in custa domo no est bene finidu, no! ◊ candho finit sa música, sa roca si aperit e cumparint sas gianas ◊ su contu finit innòi 2. ajó, a letu: ite faghimus a fogu allutu, finindhe linna e currente?! ◊ est finidu su tempus de divertire! ◊ unu si morit candu at finiu sa vida sua ◊ eis giai finiu su dinai prima de dhu portai in manus?! ◊ cussu tempus puru at finiu, s'arregodu però est abbarrau ◊ s'abba budhindhe si che finit Etymon ltn. finire. Translations French achever, terminer, finir English to finish Spanish acabar, agotar Italian finire, esaurire, consumare German beenden, verbrauchen.
ilgheleníre , vrb: irghelenire, irghilinire Synonyms e antonyms irghilinare, isteniai Sentences o mama, it'est custu prantu? Ndhe ses irghilinia! ◊ tempus gúrpinu irghiliniu de pistoléssia (F.Satta)◊ est irghiliniu dae s'istrachidúdine e dae su pessamentu de su chi li est costandhe ◊ fit cun sa frebbe arta, sos ocros irghelenios e dilliriandhe ◊ aite ses goi irghelenia, torràndheti fine che filu de cusire? Translations French épuiser English to wear out Spanish agotar Italian sfinire German erschöpfen.
iltasíre , vrb: istajire, istasire, istasiri, stasiri Definition firmare, mantènnere firmos cun sa fortza (e fintzes leare sa cosa a unu, cun sa fortza); pèrdere (o fàere pèrdere) is fortzas po su fàdigu, po su istare male de nutrimentu, de s’immarritzone Synonyms e antonyms aprensionai, escecutare, imbargai, issucutare, preare / arrebbentare, irbalèndhere, irbalesiare, isteniai, stragai Sentences su tempus malu chi l'at istasidu 2. su podestade l'at mandhadu sos carabbineris a domo pro l'istasire pagas misuras de trigu chi li depit de chimbunu 3. su terrinu, prus benit ispozadu e prus s'istasit, prus si assutat e prus pagu bi proghet ◊ at istasiu sa mama e cheriat fadicare su fedus ◊ sa runza ti at sos canes iltasidu (A.M.Scanu)◊ bos sezis istasidos: benide a pasare! ◊ su trabballu a tropu s'iscít ca istasit e non est praxili Etymon itl.t stasire Translations French exténuer, épuiser English to make look thin, to exaust Spanish sujetar, agotar Italian estenuare, defatigare, striminzire German entkräften, ermüden, einengen.
inflachèssiri , vrb: infrachessi Definition pigare a frachesa, a debbilesa, bènnere o fàere débbile Synonyms e antonyms allacanae, flachèssiri, ifrachire, ispotriare 2. procura de inflachèssiri is disígius e gustus malus! Etymon spn. enflaquecer Translations French épuiser English to exaust Spanish agotar Italian spossare German erschöpfen.
irbalèndhere , vrb Definition coment’e pèrdere sa balia, is fortzas, de s’immarritzone o de su fàmene Synonyms e antonyms iltasire, irbalesiare, isfianchire Translations French épuiser English to exaust Spanish agotar, extenuar Italian spossare German ermüden, erschöpfen.
ispaciài, ispaciàre, ispaciàri , vrb: ispatzare, spaciai Definition bèndhere, àere bendha de mercantzias; acabbare totu su chi si tenet o chi si portat (bendhendho puru); mòrrere Synonyms e antonyms bèndhere / consumai, finire, ifidigare, mòrrere Sentences sos barracajos sunt a boghes in chilca de che ispatzare sa cosa ◊ sa mercantzia sua ognune chircat de l'ispatzare ◊ cantu a Gavinu as dadu unu lominu gai ispatzes un'untza de giarrete! 2. passa, chi bollis passai: crapitas prus po mei no bollu a ispaciai! ◊ sas reservas de energhia sunt ispaciandhosi ◊ candu beniat su mese de nadale su landhe fut ispaciau ◊ de sa sedha ndhe tèngias bonu proe, dh'ispaces in salude e alligria! ◊ su dinai est ispacendi! 3. s'isposa de su póberu ispaciadu fit bestida in niedhu ◊ custu est mali chi no sanat: eis a biri ca m'ispàciu! ◊ mancai m'ispaci in galera, ma si dha fatzu pagai, disgratziau! Surnames and Proverbs prb: sa robba de sos macos s'ispatzat innantis Etymon itl. spacciare Translations French écouler, vendre English to sell off Spanish vender, agotar Italian smerciare, esaurire German verkaufen.
ispitíre , vrb: spitiri Definition acabbare sa cosa, consumare o ispaciare totu Synonyms e antonyms consumai, finire, spaciai Idioms csn: ogus ispitius = ingullidos, coment'e suspidos; pessare fintzas a si che i. su cherbedhu = fintzas a s'afesimentu, de si ammachiare Sentences s'ispitit sa vida pro fàghere sa cosa e apustis lassamus totu! ◊ cudha zente si ch'est ispitia marrandhe (L.Loi)◊ a che las ispitire chin salude, sas iscarpas! ◊ che ispitit sa carena travallandhe ◊ su sole che ispitit sas frammas prus allutas comente che abbassat ◊ su focu ispitit cada cosa ◊ che amus ispitiu s’incunza vetza ◊ cussu est focu chi no si che ispitit 2. at furriau is ogus ispitius a dónnia parti po biri de aundi essiat cudha boxixedha Translations French consommer English to waste, to use Spanish gastar, agotar Italian consumare, impiegare German verbrauchen.
ispossibíre , vrb Definition leare su posse, fàere pèrdere is fortzas Synonyms e antonyms iltasire, irbalesiare, isfianchire Sentences sos ricos ant mantesu in gutiperu sos pastoredhos chene possessos, che los ant ispossibios peri de sa volontade Translations French épuiser, harasser English to exaust Spanish agotar, extenuar Italian spossare German ermüden.
issustantziàre , vrb: issustassiare Definition pèrdere, fàere pèrdere o bogare sa sustàntzia, sa fortza; nau in cobertantza, cumbínchere, cullonare, o fintzes iscioloriare cun arrexonamentos chi no si cumprendhent Synonyms e antonyms illabare, isolzighedhare, lissiai 2. mih no ti che issustàssiet cun sos illérios suos, mih! ◊ cun sos machines suos mi che at issustantziadu! Etymon srd. Translations French appauvrir English to impoverish Spanish empobrecer, agotar Italian depauperare German arm machen.
istrimuzíre , vrb Definition batire a malu puntu de debbilesa a fortza de trebballu Synonyms e antonyms arrematai Sentences za l'as istrimuzidu custa chida, su zuo, sempre arendhe! Translations French épuiser English to wear out Spanish extenuar, agotar Italian stremare German erschöpfen.
munziàre , vrb: ammunzare* Definition pigare o giare múngia, cadha, pelea manna Synonyms e antonyms ismunziare Translations French rudoyer, maltraiter, gronder, réprimander English to scold Spanish agotar, matar Italian strapazzare German überanstrengen, strapazieren.
rabanàre , vrb Definition pigare pelea, múngia manna, trebballare meda Synonyms e antonyms frustatzare, isballare, istrabatzare, peleare, stravaciai Sentences già rabanat pagu cussu póveru cristianu!… Etymon itl. arrapinarsi Translations French se fatiguer English to overwork oneself Spanish agotar, matarse Italian strapazzarsi German sich strapazieren.
sfinigài , vrb: ifiniare*, scinigai Definition fàere prus fine, prus débbile, bènnere mancu de sa debbilesa Synonyms e antonyms afinai, afinicare, assilingare, assutighilare, infinigae, insutiligai, irrussare, isgumentare / ammustèlchere | ctr. ingrussai 2. sentza de papai, si ant a sfinigai in caminu poita benint de aillargu ◊ iat a ai bófiu itzerriai a boxi manna po dhi fai iscí ca cuss'amori dhi sfinigàt s'ànima, ma no podiat fai nudha ◊ sfinigada de su prantu, iat pigau sonnu Translations French s'amincir, affaiblir, épuiser English to wear out, to make thin, to weaken Spanish adelgazar, agotar Italian assottigliare, indebolire, sfinire German feiner machen, schwächen, erschöpfen.
stracài , vrb: istracare*, stragai Definition fàere a immarritzone, fàere sentire sa pelea de si pàrrere de no pòdere sighire a fàere cosa, de si dèpere pausare; fintzes orròschere, passare sa gana de fàere cosa / stragai una cosa = cossumire, imbetzare Synonyms e antonyms afadiai, cansai, fadiae, strachedhai | ctr. pasai Sentences su trabballu chi fait cussu stragat ◊ seus aici de nant'e orbesci, sempri insissiligandu e stragandusí 3. sa tzerga chi stragàt su tzeracu in s'annada dha pagàt su meri Translations French épuiser English to tire (out) Spanish cansar, agotar Italian spossare German erschöpfen.


text:
Su 28 de cabudanni de su 1891 moriat in Nova York Hermann Melville. Fiat nàschidu in sa matessi tzitade in su 1819.
Su nùmene suo est ligadu a unu de sos capolavoros de sa literadura mundiale: Moby Dick.
In su romanzu, publicadu in su 1851, s’iscritore istadunidensu aiat fatu frutare s’esperièntzia personale de marineri, in antis in naves mercantiles, e a coa in una baleniera.
Giai in s’òpera de esòrdiu, intitulada Typee, essida in su 1846, aiat contadu de biàgios in s’Otzèanu Patzìficu e de sa vida de sos pòpulos de sa Polinèsia. Bator annos in antis difatis si fiat imbarcadu in sa Acushnet, a cassa de balenas finas a sas ìsulas Marchesas.
Su romanzu chi li diat dare una fama mundiale finas a dies de oe no aiat otènnidu però perunu èsitu de pùblicu. A sa morte de s’autore, pro nàrrere, fiat giai foras de cummèrtziu. Unu de sos pagos chi nd’aiat cumprèndidu sa mannesa fiat istadu s’amigu iscritore Nathaniel Hawthorne.
Est in su de binti sèculos, partende dae s’anniversàriu de sos chentu annos dae sa nàschida, chi su libru intituladu a printzìpiu The Whale, est a nàrrere Sa Balena, at cumintzadu a èssere cunsideradu e apretziadu.
Siat sa crìtica literària, siat iscritores in Istados Unidos e Gran Bretagna si fiant abbigiados de s’unitzidade de s’iscritura de Melville. Dae cuddu momentu su romanzu at conchistadu a bellu a bellu letores in totu su mundu.
Sa gherra personale e ossessiva de su capitanu Achab, Ahab in s’originale inglesu, contra a s’animale marinu ispantosu e terrìbile est oramai connota a livellu universale e sas primas tres paràulas de su libru, Call me Ishmael, est a nàrrere Narade·mi Ismaele, sunt unu de sos incipit prus famados in s’istòria de sa literadura.
Su contu de custa batàllia mortale intre s’òmine e sa bèstia at tentu diferentes traspositziones tzinematogràficas, chi sa prus connota est sa de su de 1956, de John Huston e cun Gregory Peck.
(luca foddai)Leave a comment


text:
Carrie Fisher
Carrie Frances Fisher (21 de octobre 1956 in Beverly Hills, California – 27 de decembre 2016 in Los Angeles, California) esseva un actor, scriptor, e productor statounitese. Illa esseva le filia del cantator Eddie Fisher e del actrice Debbie Reynolds. Illa esseva cognoscite pro jocar le rolo del Princessa Leia in Star Wars (Guerras Stellar). Illa esseva etiam cognoscite pro su romances semiautobiographic, como Postcards from the Edge (Cartas Postal del Bordo), e pro le scenario del film de ille nomine.
Le 23 de decembre 2016 Fisher suffreva un arresto cardiac; illa morive quatro dies depost al etate de sexanta annos.
Ligamines externe[modificar | modificar fonte]
- Carrie Fisher al IMDb - Internet Movie Database (anglese)
- Carrie Fisher – Sito web official


text:
(Per leggere l’articolo in italiano cliccare sulla bandierina in alto)
Sa presentatzione de unu Manifestu pro s’scola sarda, acontèssidu pro opera de alternativa Natzionale su 1 de abrile in Aristanis, at lòmpidu pagas dies antis de un’àtera acontèssida chi nd’at, in bia definitiva, bogadu a campu su progetu de ispèrdida de s’iscola pùblica italiana: s’aprovatzione, su 7 de abrile, de is decretos operativos de sa lege 107/2015, batijada in manera befiana dae su peus partidu post-fascista in su guvernu comente “Bona Iscola”.
In custas dèlegas, pro dda segare in curtzu, si cunfirmat canto aiat propostu in origini su disignu polìticu uni laterale de su guvernu Renzi, in su minusprètziu prus assolutu de cale si siat diàlogu cun is partes pertocadas, in su disinteressu de is pedidas pro parte de is traballadores de s’iscola e de is istudiantes, abusende de totu su chi si pintat comente a su mandadu de fundamentu in s’esistèntzia matessi de ogni protzessu educativu: a formare persones e tzitadinos cussentes, in gradu de iscedas autònomas, chi potzant gosare de is matessi cunditziones de partèntzia e chi siant postos in gradu de cumprire, totus, is matessi intentos. Si cunfirmat, a s’imbesse, sa voluntade de mudare s’iscola pùblica in una sienda chi isforrat imperadores passivos e consumadores privos de ainas intelletuales.
Sa lege 107 est duncas una trampa, una lege chi torrat agoa de deghinas de annos: chi insertat a marolla s’alternàntzia iscola-traballu, nde bogat oras a sa formatzione didàtica ordinària e ddu faghet in manera ispreosa, fatu fatu beni·mi·nde cuende formas de isfrutamentu de minore; chi arrimat un’atera borta a is disàbiles in rolos lacanàrgios, ismenguende resursas econòmicas e oras de sustentu; chi fùrriat is esàmines de istadu in una passigiada in ue una dudosa “proa invalsi” e “s’alternàntzia iscola-traballu” (non s’ischire, is capatzidades crìticas, is abilesas linguìsticas, tecnològicas o relatzionales, is calidades espressivas e lògicas, etzètera, est a nàrrere totu su chi una dimensione de traballu globale e cumplessa at bisòngiu) faghent puntos crèditu pro èssere ammìtidos paris a sa “mèdia” de 6 finas cun insufitzièntzias graes; chi torrat a assignare sa formatzione professionale a is regiones boghende un’annu de istùdiu e torrende a s’iscola gentiliana chi, cun resone, Gramsci aiat definidu iscola classista. Ma totu cussu no est incumpetèntzia, cussu est su passàgiu chi concruit unu progetu incumentzadu cun is guvernos Berlusconi e cumpridu in manera isbirgongiada cun su Gentiloni, a testimòngiu, pro chi diat a serbire, de is trassas tra is càbudos de is partidos italianos e in is orientamentos e disignos polìticos issoro chi bident in s’iscola su tzentru de su sistema de controllu e de guvernu de is generatziones benidoras.
A custu puntu sa Sardigna, imperende a prenu is possibilidades suas de autonomia (una die, in capas, de indipendèntzia) depet a marolla pònnere in pràtica, e a lestru, is puntos iscritos in su Manifestu, ponende in atu cantu s’articulo de s’Istatutu sardu permitit e chi narat: “…sa Regione at facultade de adatare a is bisòngios suos particulare is dispositziones de is leges de sa Repùblica, boghende normas de integratzione e posta in atu, subra is matèrias a sighire:
• istrutzione de ogni òrdine e gradu e ordinamentu de is istùdios, a s’imbesse siat a furriare in manera ufitziale còmplitze de su genotzìdiu culturale postu in atu dae su “mere” italianu chi aguantat is corrias de su controllu, decretende chi sa terra nostra, prus de totu is àteras, bistu is datos subra s’abbandonu iscolanu (ma custu mèritat un’àteru articulo), depet èssere bista comente a logu de “gentighedda ghetada a pare”, una colònia de isboidare de energias, de privare de raighinas e duncas de destruire a praghere.
A su Manifestu depet sighire, a coitu, un’agenda de traballu fata de addòbios, de àteras propostas, de fainas chi punnent custa amministratzione de Sardigna cancarada e passiva (ativa però in èssere còmplitze), in manera de sarbare a su nessi su pagu chi abarrat de s’ischire nostru, paris a is pagos ma coragiosos maistros nostros chi traballant in trintzea pro amparare limba e cultura, a is sòtzios, a is intelletuales, a is sìndigos, e a is persones.
No amus tempus meda.
Sarbamus s’iscola Sarda (de Ninni Tedesco)
(Per leggere l’articolo in italiano cliccare sulla bandierina in alto)
Un commento
-
Lo scopo? Affermare che la scuola non è un percorso educativo aperto al dubbio, al metodo scientifico e alla critica consapevole che educa un cittadino; ma è un imbuto formale che prepara una risorsa umana ad essere lavoratore ovvero consumatore e produttore nel mondo delle merci.
In questi anni le amministrazioni politiche e scolastiche della Sardegna hanno dimostrato di essere più realisti del Re nell’instaurare le perverse regole dettate dallo stato italiano: chiusura di scuole, indifferenza per i problemi dei trasporti, nessuna tutela per i docenti sardi espiantati negli ambiti di tutta Italia, pessima organizzazione dell’aggiornamento dei docenti, nessuna attenzione all’insegnamento della storia e della cultura specifica sarda. Perché quindi aspettarsi qualcosa di diverso?
Un cittadino sardo, con una istruzione fragile, scarsa o nessuna capacità critica, debole capacità di costituire reti civili, disponibilità a barattare la salute per il lavoro, avvilito dalla sensazione che per poter sopravvivere si debba scendere a compromessi oppure abbandonare la propria terra, è quanto mai di più utile possa desiderare chi vuole governare senza dover rendere conto al popolo.


text:
Πepίλnψn
O Leo Pertusino λauBάveι aπo tov Giorgio Suriano to πoσό twv 2,5 uπepπύpwv wς άtoko δάveιo.
Keίuevo
Die suprascripto. Leo Pertusino caretarius, habitator in Candida, dare tenetur Georgio Suriano caretario, habitatori in eadem Candida, usque ad IIII menses completos vel antea hic in dicta Candida yperpera in Creta currentia II÷, que sibi causa amoris prestitit, salva in terra, sine omni periculo, sub pena dupli et cetera, ut confessus est.
Testes Petrus Taliapetra et Petrus Ieremia et Marcus Flabani et Nicolaus de Amico.
Dare et solvere.


text:
Sierra Leone
Coordinadas: 8°30′N 12°06′W / 8.5°N 12.1°W
Sa Sierra Leone (dae su portughesu "Serra Leoa"), ufitzialmente Repùblica de Sierra Leone, est un'istadu de s'Àfrica Otzidentale. Sa capitale est Freetown, sa limba ufitziale s'inglesu.
S'istadu tenet istèrrida de 71,740 km² e contat unos 7.557.212. Allàcanat cun sa Guinea in su norte, sa Libèria in su sud-estu e s'otzèanu Atlànticu in su sud-ovest. Est unu paisu cun clima tropicale, cun un'ecosistema chi vàriat dae sa savana fintzas a sa foresta pluviale.
Sierra Leone est su paisu chi figurat a ùrtimu in s'inditu de isvilupu umanu e su sete unu prus bàsciu in s'Inditu de poberesa, pro neghe de una Corrutzione polìtica endèmica[1] e de sa supressione de sa libertade de imprenta.[2]
Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'istadu de Sierra Leone fiat bèndidu in su 1788 dae unu re indìgenu a saCorona Britànnica, e fiat fatu luegus colònia inglesa. Sa bèndida fiat istada fata cun unu fine pretzisa, su de dare amparu a sos africanos chene pàtria e a sos iscraos liberados.
Sa colònia de sa Corona britànnica aiat tentu unu guvernadore incarrigadu de nominare unu Cussìgiu esecutivu assistidu de unu Cussìgiu legislativu. Sa lege inglesa s'aplicaiat cun is mudàntzias rechertas dae sa situatzione ambientale. Sa colònia fiat partzida in duas provìntzias cadauna presidida dae unu commissàriu europeu. Ogni commissàriu teniat s'incàrrigu de resolvere totu is chistiones de una tzerta rilevàntzia lassende is de pesu minore a is cabos indìgenos, possessores de apòsitos tribunales.
Sa colonizatzione aiat tentu cumintzu e, a pustis de una sèrie de fallimentos, in su 1791 si fiat costituida una cumpangia chi in su 1807 aiat tzèdidu totu is deretos a sa Corona inglesa. In su 1872 fintzas sa regione de Falaba fiat coladu suta protetoradu inglesu.
In su 1898 fiat tzocada una rebellia de is indìgenos contra de sos inglesos, ma fintzas contra de sos africanos europeizados, chi fiat amasedada e torrende totu sa colònia suta controllu.
In su 1904 sas ìsulas Los fiant tzèdidas a sa Frantza. S'isvilupu de s'esploratzione aiat batidu in su 1926 a s'iscoberta de unas cantas setziduras de plàtinu, de ematite e de oro, e ndi fiat aviadu s'isfrutu. Sa zona de is pranos internos fiat resurtada sa prus rica de minerales, in piessignu diamantes.
A sa fine de sa segunda gherra mundiale sa Bretagna Manna aiat cumintzadu in totu is colònias africanas suas una polìtica de preparatzione a s'autonomia e dd'aiat fatu in tapas in su 1946, in su 1951 e in su 1956. S'intentu fiat de formare istados autònomos ma semper membros de su Commonwealth. Custu fiat acontèssidu fintzas in Sierra Leone e in su 1958 si fiat costituidu un'Òrdine de su Cussìgiu chi at batidu su Cussìgiu Esecutivu a èssere formadu in s'interi dae africanos. Su 16 de martzu 1961 su primu ministru britànnicu at acollidu in su Commonwealth sa Sierra Leone che a membru indipendente, partende dae su 27 de abrile a sighire. In su mese de santugaine de su matessi annu fintzas is Natziones Unidas ant promòvidu s'ammissione de sa Sierra Leone.
Su guvernu de su istadu nou fiat, a s'atu de s'indipendèntzia sua, poderadu dae una coalitzione, United Front, presidida dae su cunservadore Milton Margai, a sa cale morte in su 1964, su guvernu fiat coladu in is manos de su frade Albert cun resurtados disastrosos, in cantu issu aiat aplicadu unu regìmene totalitàriu e inefitziente, e custu aiat fatu balangiare su favore populare a su partidu de opositzione, ghiadu dae Siaka Stevens. In is eletziones de su martzu 1967 su partidu de guvernu aiat pèrdidu sa majoria e mentras Stevens assumiat su òdere, fiat acontèssidu unu corpu de istadu militare promòvidu dae D. Lansana. Is partidos fiant abolidos, sa Costitutzione suspèndida.
Fiant sighidos annos de iscussertos polìticos e sotziales, in is cales si fiant alternados regìmenes totalitàrios noos cun tentativos de torrada a sa democratzia. In su 1991 est torradu a intrare su multipartidismu. Su 30 de abrile 1992 unu corfu de Istadu torra de ufitziales giòvanos fiat elaboradu dae su capitanu V. E. M. Strasser, divenidu aici su prus giòvanu cabu de istadu a su mundu, sende chi aiat pigadu su pòdere tres dies a pustis de su de 25º cumpleannos. Issu aiat promìtidu sa torrada a sa democratzia in tres annos.
Ma custu non si fiat acontèssidu pro ite su paisu aiat sighidu a èssere laniadu de violèntzias de ogni tipu. Strasser aiat dèpidu pesare gherra contra de su Fronte Rivolutzionàriu Unidu (R.U.F), chi a pustis de sustentare sa Gherra tzivile a costadu de is gherrilleris liberianos in ie, aiant comintzadu a istrumbulliare sa vida polìtica in domo cosa issoro, cun atziones delitivas medas, intre cales su sachìgiu de is minas de diamantes, ùnica fonte de richesa a berus de sa Sierra Leone.
Àteros progetos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]


text: Festa nazionale del dialetto 2019 – BARI Programma – 17 gennaio ore 10/12 – Sala Ianni Polizia Municipale Bari: Autorità, Scuole, Attori 17 gennaio ore ore 18/20 Sala Ianni Polizia Municipale Bari: Poeti (o.a.) leggono una loro opera intervengono: Antonio Decaro, Silvio Maselli, Paola Romano, Giuseppe Cascella, Filippo Melchiorre, Rosa Grazioso, Nicola Cutino, Vito Signorile, Coordinatore oMaggio a Bari con la partecipazione degli attori: Davide … Continua a leggere Festa nazionale del dialetto 2019 – BARI


text:
Sa Dotora Alessandra Pinna
Fundadora de su progetu Alfadental, laureada in odontojatria in su 2000, fait custa professioni de 18 annus, cun atentzioni manna e fitiana a s’aprofondimentu spetzialìsticu e su stùdiu de metodologias noas cun aplicadura a sa professioni.
Pigat parti dònnia annu a cursus medas de agiorronamentu fatus de arrelatadoris famaus a livellu natzionali e internatzionali po su chi pertocat s’imprantologia, sa chirurgia, sa pròtesi dentària, sa parodontologia, s’endodontzia, s’odontojatria arrangiadora.
Sa passioni, sa disponibilidadi in su organisai, s’incuru mannu po dònnia patzienti e su profilu artu mèigu contradistinghint su fai suu, e cun custu, s’identidadi acapiada a is stùdius Alfadental.
Pigat parti dònnia annu a cursus medas de agiorronamentu fatus de arrelatadoris famaus a livellu natzionali e internatzionali po su chi pertocat s’imprantologia, sa chirurgia, sa pròtesi dentària, sa parodontologia, s’endodontzia, s’odontojatria arrangiadora.
Sa passioni, sa disponibilidadi in su organisai, s’incuru mannu po dònnia patzienti e su profilu artu mèigu contradistinghint su fai suu, e cun custu, s’identidadi acapiada a is stùdius Alfadental.


text:
Definition Definition
Synonyms e antonyms Synonyms e antonyms
Idioms Idioms
Sentences Sentences
Surnames and Proverbs Surnames and Proverbs
Scientific Terminology Scientific Terminology
Etymon Etymon
Translations Translations
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
tròga , nf, nm: trogu Definition
cosa chi si cuncordat a iscusi e cun malítzia, po pigare s'àteru in trampa, o fintzes chi si faet o narat coment'e iscusa, fàula
Synonyms e antonyms
abberintu,
afrascu,
estremagiogu,
imbovu,
imbusta,
ingànniu,
mangalofu,
màngana,
marrufa,
tramòglia,
trampa,
trapassa,
trassa,
trobinzu
/
arraghèscia,
frocu
Idioms
csn:
bocare trogas = bogare mendheas, bogai frocus, circai forrogus, arreghèscias; pigai a ccn. a trogus de pilus = a pilos, a tzufos de pilos; fai calincuna cosa in troga = in trampa; pònnere a ccn. a sa t. = a cumprou, fàere cufessare su chi ant fatu
Sentences
su babbu at perdonau is trogas de sa filla chi fiat fastigendi a iscusi ◊ sa mama no si est acatada de is trogas chi at cumbinau sa filla cun s'isposu ◊ cussu t'imbodhicat in sa troga parada de sa droga ◊ est imparendi trogas e trassas po no arrui cun is óminis ◊ est chin s'aficu, poi de tantas proas de su viver in trogu fitianu, chi tramunadu torret su beranu (G.A.Salis)◊ si filu, dèu filu a trogus ◊ andat peri is bidhas cun promissas e trogas e ndi pinnigat is piciochedhus ◊ totu custu prantu minudu no at a èssiri un'àtara troghixedha tua?
2.
a cudha fémina dha pigant a trogus de pilus, dha impellint e si pistat s’ossu de s’ogu (P.Alcioni)◊ at agganfau su piciochedhu a trogas de pilus ◊ funt certendi… ge nau ca si pigant a trogus de pius!
Surnames and Proverbs
smb:
Troga
Etymon
spn.
droga
Translations
French
prétexte,
imposture,
duperie
English
excuse,
fraud
Spanish
pretexto,
impostura,
estafa
Italian
pretèsto,
impostura,
imbròglio
German
Vorwand,
Betrug,
Schwindel.
tròga 1 , nf Definition
parente de intradura, sa mama de sa pobidha, sa mama de su pobidhu
Synonyms e antonyms
socra*.


text: CASTEDDU. Mancu colados duos meses dae sas eletziones sa lege eletorale regionale benit cuntestada pro mèdiu de unu recursu presentadu a su Tar dae 25 tzitadinos, intre sos cales su giurista Andria Pubusa e su diretore de su “Manifesto sardo” Marcu Ligas. Pedint a sos giùighes amministrativos de torrare a pònnere sos atos a sa Corte Costitutzionale pro unos cantos profilos de illegitimidade costitutzionale. Su recursu, si collidu in totus sas partes, diat pòdere negare sa valididade de sas eletziones, chi diant pòdere gasi èssere annulladas. (ANSA)


text:
Sonu Ke Titu Ki Sweety Mp3 Songs Download
Sonu Ke Titu Ki Sweety Songs Information
Director By: Luv Ranjan
Cast: Kartik Aaryan, Nushrat Bharucha, Sunny Nijar
Music By: Rochak Kohli, Yo Yo Honey Singh, Amaal Mallik
Songs Category: Hindi
Release Year: 2018
Sonu Ke Titu Ki Sweety Songs Download | Sonu Ke Titu Ki Sweety Audio Mp3 Songs Free Download | Sonu Ke Titu Ki Sweety Movie Songs Download | Sonu Ke Titu Ki Sweety Songs 2018
Sonu Ke Titu Ki Sweety Songs List
- Dil Chori Song Download
Singer: Yo Yo Honey Singh, Simar Kaur, Ishers
- Subah Subah Song Download
Singer: Arijit Singh, Prakriti Kakar
- Chhote Chhote Peg Song Download
Singer: Neha Kakkar, Navraj Hans
- Bom Diggy Diggy Song Download
Singer: Zack Knight, Jasmin Walia
- Kaun Nachdi Song Download
Singer: Guru Randhawa, Neeti Mohan
- Lakk Mera Hit Song Download
Singer: Sukriti Kakar, Mannat Noor
- Tera Yaar Hoon Main Download
ASinger: rijit Singh
- Sweety Slowly Slowly Song Download
Singer: Mika SIngh
Sonu Ke Titu Ki Sweety Songs Full Zip File Download
Searching Keywords: Sonu Ke Titu Ki Sweety Songs Download In Pagalworld, Sonu Ke Titu Ki Sweety Audio Mp3 Songs, Sonu Ke Titu Ki Sweety Full Album Songs, Sonu Ke Titu Ki Sweety Pagalworld Mp3 Songs, Sonu Ke Titu Ki Sweety Movie Songs Download, Movie Info: Wiki, Koimoi, Sonu Ke Titu Ki Sweety Songs Download Songs pk, Sonu Ke Titu Ki Sweety Free Audio Download, Sonu Ke Titu Ki Sweety Hindi Movie Songspk.com, Sonu Ke Titu Ki Sweety Mp3 Filmy songs, Sonu Ke Titu Ki Sweety 320 Kbps Songs Download, Sonu Ke Titu Ki Sweety All Mp3 Songs From Pagalworld, Songspk, Downloadming, Mp3mad, Songspkjatt, Starsongspk, Sonu Ke Titu Ki Sweety 128 Kbps Songs, The Year 2018 Songs Para


text:
In sa bidda de Siddi a pustis de tres annos torrat su fèstival ‘Appetitosamente’ dedicadu a su papare. Su 30 e su 31 de argiolas ant a èssere dies de atòbios cun espertos de su setore alimentare, laboratòrios ma fintzas de arte e mùsica.
Lòmpidu a sa de deghe-chimbe editzione, a su fèstival s’at a faeddare de duos problemas chi interessant totu su mundu: sa crisi chi cunsighit sa gherra in Ucràina cun s’aumentu de su prètziu de su trigu e de sas àteras matèrias, su mudamentu de su clima.
Sunt temas custos chi pertocant finas sas biddas prus piticas de sa Sardigna da ue però diant pòdere arribbare solutziones. E di fatis su fèstival organizadu dae su Comunu de Siddi in paris cun su comitadu Appetitosamente 2021, sa Pro loco, sa cooperativa Villa Silli, assòtzios e voluntàrios bolet ammustrare a sos bisitadores totu su chi territòriu podet ofèrrere a cumentzare pròpiu dae sa cosa de papare.
Tando su programma previdet puru atòbios cun espertos, produtores locales, laboratòrios de coghina, mercados a tema e chenas. Appetitosamente però at a èssere puru una festa: sàbadu 30 a sas sete de su sero a Sa domu ‘e s’Orcu at a sonare su pianista e cantautore Raphael Gualazzi. Sa die a pustis in su matessi logu b’at a èssere su cuntzertu a s’arbeschidòrgiu de Elisabetta Steri (pianoforte) e Andrea Ortu (Flauto)
Tra sos atòbios de su sàbadu su laboratòriu ‘il riso fa buon sangue’ cun Carlo Ferrari de s’azienda iFerrari de Crabas e Fabio Maggio de tzentru de chirca Crs4. Sa die in fatu de sutaliniare su dibatu ‘Ricette per il futuro’ in paris cun su chef Davide Atzeni, s’antropologa Alessandra Guigoni e s’archeòloga Maria Antonietta Mongiu. S’at a chistionare finas de mudamentos climàticos gràtzias a sa partetzipazione de su giornalista e climatologu Luca Mercalli e Flavia Marzano presidente de su comitadu tècniu iscientìficu de sa Fondatzione Ampioraggio.
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – Imprentas 2021-2022. Lr 22/2018, art. 22
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2021-2022. LR 22/2018, art. 22


text:
Arte generativa
Articulu in logudoresu
S'Arte generativa indicat cuss'arte chi realizat creatziones artistigas digitales,in tottu o in parte, cun s'usu de sistemas autonomos, basados subra algoritmos, chi criana oberas o ogetos non determinados in antizipu.
In Italia in su Politecnicu de Milano bi at unu grupu de ricercadores, dirigìdos dae su professore Celestino Soddu, chi isperimentana cun software idoneos diversas aplicatziones. Sos primos modellos fin istados criados in su 1987. Finas in Sardigna, in su centru Domus Argenia de Serramanna, Soddu dirigit ricercas in custu campu.


text:
Cosa troverete: Simon Fujiwara @ Fondazione Prada, Milano; Francisco Goya @ Instituto Cervantes, Roma; @ William Kentridge @ Chiesa San Domenico, Alba; Claudia Comte @ Castello di Rivoli, Rivoli; Neïl Beloufa @ HangarBicocca, Milano; Giulio Paolini @ Castello di Rivoli, Rivoli; Chen Zhen @ HangarBicocca, Milano; Stanislao Di […]
Cosa troverete: Vincenzo Agnetti @ Museo di Sant’Eustorgio, Milano; Inge Morath @ Museo Diocesano, Milano; Pier Paolo Pasolini @ Palazzo Rhinoceros, Roma; Raimondo Sirotti @ Museo di Arte Contemporanea Villa Croce, Genova; Mara Coccia e Daniela Ferraria @ La Galleria Nazionale, Roma; Mar Hernandez e Lisa Sebestikova @ […]
Cosa troverete: Fabio Viale @ luoghi simbolo della città di Pietrasanta; Alighiero Boetti @ Umberto Di Marino Arte Contemporanea, Napoli; Giovanna Garzoni @ Palazzo Pitti, Firenze; Yona Friedman @ Galleria Francesca Minini, Milano; Ignacio Goitia @ Istituto Cervantes, Roma; Giulia Napoleone @ Galleria Il Ponte, Firenze; “Il Giardino […]
Cosa troverete: Jan Fabre a Milano; Corrado Cagli a Roma; Fabrizio Bellomo e Peter Fend a Milano; Pizzi Cannella a Napoli; Mario Giacomelli a Milano; Gea Casolaro a Frosinone; Alessandro Bavari e Franco Losvizzero a Roma; Hidetoshi Nagasawa a Napoli; Caitlin Cherry a Torino; Italo Primi a Lucca; […]
Cosa troverete: Joan Miró a Napoli; Niki de Saint Phalle a Ravenna; Mimmo Jodice a Milano; Chuck Close a Ravenna; Terry Haggerty e Theo Triantafyllidis a Firenze; Flavio Favelli a Milano; Tom Poeet a Roma; Wang Yuyang a Firenze; Veronica Montanino a Milano; Natalia Goncharova a Firenze; Jonna […]
Cosa troverete: Arman a Padova; Theo Jansen a Milano; Cécile B. Evans a Napoli; Eugenio Tibaldi a Francavilla al Mare; Domenico Mangano e Marieke van Rooy a Roma; Fabio Roncato a Milano; Giovanni Blanco e Domenico Grenci a Bologna; Cuoghi Corsello a Roma; Marco Bongiorni a Milano & […]


text:
Oroteddi
Coordinadas: 40°18′12.79″N 9°06′45.21″E / 40.303553°N 9.112558°E
Pro is àteras pàginas chi esigint custu template, bae a sa categoria ligada.
Oroteddi (in italianu Orotelli) est una bidda de sa provìntzia de Nùgoro chi tenet 1.934 abitantes.
Su nùmeneModìfica
A bisu de Pittau si podet dare chi su topònimu Oroteddi siat de ligare a su fitònimu aridéddu, alid(r)éddu, alitréddu, alitzéddu, olidéddu, chi diat èssere àgiu agreste, derivada dae su latinu arotellum. Duncas si podet dare chi su nùmene siat derivadu dae sa pranta chi a su comintzu fiat pròpia de su logu in ue est nàschida sa bidda.
In su tempus de mesu sa bidda est numenada Ortilli (Codex Diplomaticus Sardiniae) chi l’imbenit una ipercorretzione de Ortelli: inoghe est ispricadu chi, a s’ispissu, su Pìscamu de Otzana andaiat a istare a Oroteddi, ca in custa bidda b’aiat prus friscu cunfrontu a Otzana.
Pro Giovanni Spano imbetzes s’orìgine est fenìtzia e diat chèrrere nàrrere logu amparadu, difèndidu.
Pro Salvatore Merche s’orìgine diat podere èssere greca, oros=monte e tello=nasco, e duncas cheret nàrrere “postu in logu artu”, o latina, dae auris tellus e duncas “terra de oro”.
Su sartuModìfica
Oroteddi est una bidda a 20 chilòmetros dae Nùgoro, in su coro de sa Barbàgia de Ollollai cun 1.934 residentes, posta a 406 metros in su livellu de su mare. Est posta in su tzentru de sa Sardigna in una regione chi est prus che prus granìtica, fata mescamente de tonalites in su Nord e de gradiorites monzogranìticas in su Sud. S'orografia ponet in fatu a una sinclinale chi falat dae nord-est a sud-ovest, cara a sa piana de Otzana. Pro more de custa forma, sa bidda est partzida in duos nùcleos, chirriados dae su sinclinale: su prus antigu, cun su tzentru istòricu chi naschet a intundu de sa crèsia de Santu Giuanne Batista e su bighinadu prus nou, numenadu “Mussinzua”, chi at comintzadu a si formare in sos annos ’30 de su sèculu coladu.
S'istòriaModìfica
Sa presèntzia de s’òmine in su territòriu de Oroteddi est documentada nessi dae s’època nuràgica, dae chi b’at nuraghes meda e paritzas tumbas de gigantes. Su prus de custos monumentos nche sunt istados derruidos dae s’ignoràntzia de sa gente, ma calicunu est abarradu galu in possa: sos mègius mantènnidos sunt su nuraghe de Càlone, postu in subra de unu montigru a 500 metros de artària, su nuraghe Aeddo, su nuraghe de Sarcanai e su nuraghe de Corcovè. Sa tumbas de gigantes prus connotas sunt sas de Sa Turre e sas de su Campanile 'e Fòrolo.
In època romana in su territòriu de Oroteddi b’aiat bidditzolos meda, collegados cun unu caminu romanu numenadu Sas Ladas. Sas primas novas de Oroteddi si ant a comintzare dae su XII sèc., in antis b’at petzi paristòrias, collidas dae Luisi Muredda, preìderu de sa bidda, in su 1850, comente sa chi narat chi duos giòvanos oroteddesos Ambiso e Ampilo, a pustis de su martìriu de sos santos Lussùrgiu, Cisello e Camerino, si sunt cunvertidos a su Cristianésimu. Incuisidos dae su prèside romanu de Torres Bàrbaru (su matessi chi at cundennadu a morte sos màrtires turritanos Gavinu, Proto e Januàriu), fiant istados mortos e sos corpos in terrados in su giassu de Sinne, in ue a pustis ant fraigadu sa crèsia de Nostra Segnora de Sinne. Galu oe a dae in antis de una preda sas fèminas si inghenugrant ca pro sa traditzione est sa tumba de sos duos giòvanos màrtires.
De su sèc. XII sunt imbetzes sas novas prus seguras chi pertocant sos cumbentos benedetinos (cun s’apògiu de sos Pisanos) de Santu Giuanne Batista e de Santa Anastasia, in su giassu de Oddini. In unu de sos cumbentos est fintzas istadu Ugone su pìscamu de Otzana, comente est iscritu in su documentu “Anuales Camaldulenses” de su 1139. A pustis de sos Pisanos sos Aragonesos ant chircadu in onni manera de "cumbatare" sos benedetinos (chi teniant terrinos e richesas meda) fintzas a su puntu chi cumbentos meda sunt istados lassados. Mancares custa “gherra”, b’at de nàrrere chi in custu perìodu in Oroteddi b’ant fraigadu crèsias meda. Sos aragonesos e sos ispagnolos sunt istados duncas in Sardigna dae su 1308 fintzas a su 1720, cando sunt intrados sos Savojas: sos ammentos e sos monumentos religiosos sunt duncas paritzos e de importu mannu, a comintzare dae sa Crèsia de Nostra Segnora de sa Ìtria (oe Sant’Antoni).
Sa culturaModìfica
Su tzentru istòricu de sa bidda est de importu mannu, pro more de s'architetura, chi est a manera caraterìstica "sarda", cun domos fraigadas in preda e bassas, a unu pianu e cun sa corte a dae in antis.
Sa bidda est partzida in bighinados e sos prus antigos sunt: Santu Juanne, Sant'Antine, S'Iscaleddu, Su Puthu mannu, Su Puthu 'e Lèndine, Iumpadu, Riu 'e Janna, Santa Ruche, Su Palu, Ena Longa e Santu Lussurzu belle che in sa periferia, mentres in su tzentru Sant'Antoni, Diadoru, S'Ispina Santa.
Oroteddi fiat prena de crèsias: sa prus antiga est sa crèsia de Santu Giuanne Batista, chi est in tempos de como est sa parròchia, fraigada dae sos benedetinos in su XII sèc. a curtzu a su cumbentu, chi oe non b'est prus. De sas chi bi sunt galu tocat de ammentare sa crèsia de Sant'Antoni (de su Fogu, mancares unu tempus fiat intitulada a Nostra Segnora de sa Ìtria), Nostra Segnora de Sinne, de Santu Sarvadore e sa de s'Ispìritu Santu (in su bighinadu de Mussinzua). Sas prus antigas las ant fraigadas in sos de XIV e XV sèculos: in su tzentru istòricu de Santa Ruche (oe fatu a tzentru de agregatzione) e de Sant'Antoni su betzu sunt abarradas petzi in sos contos de foghile; àtera crèsia bella in su sartu est sa de Santu Predu in Oddini, mentres de sas crèsias de Santu Pàulu, de Santu Micheli e Santu Chìrigu b'at petzi sas ruinas. De importu mannu est fintzas sa crèsia de Santu Lussurzu, torrada a fraigare in su 1799, cun una turre campanària fata in pedra, cun granitu oroteddesu.
De sutalineare est s'atzione de sa Comuna chi in sos annos 2000 at formadu sa "Fundatzione Cambosu", chi at sa punna de favorèssere sa connoschèntzia de s'òpera de Cambosu e promòvere sos cuncàmbios cun s'Itàlia e a livellu internatzionale.
S'economiaModìfica
Oroteddi est in unu territòriu granìticu in sas làcanas de sa prana de Otzana e a diferèntzia de sas àteras biddas a curtzu at semper tènnidu un'economia agrìcula de importu e cun pagos pastores, fintzas a sos annos sessanta de su sèculu coladu, cando, cun sa crisi de su setore de sos tzereales, sa comunidade de massajos est belle che iscumparta: in custa manera paritzos si sunt fatos a pastores.
Pro s'economia de sa bidda non si podent non numenare sos cusidores, chi ant àpidu reconnoschimentos mannos in totu sa Sardigna pro sos "cambales".
Àteru setore fundamentale est istadu su de su granitu: gente meda at comintzadu a bi traballare pro more de su boom edilìtziu in sa costa.
Sas festasModìfica
De totu sas festas una de importu mannu est de seguru Sant’Antoni de su fogu, chi si festat su 16 de ghennàrgiu. A pustis de sa missa sas famìllias “in promissa” donant a sa gente pane e pistiddu: in su mentres b’est s’isfilada de sos Thurpos. Issos sunt sa caratza de sa traditzione oroteddesa, torrados a iscobèrrere in su 1978 pro more de sos istùdios de una maistra oroteddesa, Giuannina Pala, e de sos dischentes suos. Àtera màscara torrada a iscobèrrere dae pagu, pro more de s’iscritore Larentu Pusceddu, est s’eritàju chi forsis teniat una funtzione màgica-religiosa.
Àtera festa de importu est sa de sa Chida Santa, mescamente sa Chenàbura Santa, cando essint sos pitzinnos a sonare sas matracas in sas carreras de sa bidda, e su sero cando b’est sa Via Crucis cun su ritu de s’Iscravamentu.
Sa die de Pasca est de bìdere s’incontru, cando ditas prepissiones s’addòbiant in sa pratza manna pro ammentare s’incontru de Gesùs Cristu cun Nostra Segnora.
Sas personesModìfica
Oroteddi est bidda de iscritores: su prus famadu est de seguru Sarvadore Cambosu, connotu fintzas a livellu italianu e internatzionale. Su primu romanzu, publicadu in Bologna, est istadu “Lo zufolo”, ma su prus de importu est “Miele Amaro”, una filera de contos prena de materiale istòricu, etnològicu e poèticu in subra de sa Sardigna.
B’at de ammentare però fintzas a gente che a Nùntziu Cossu, Sarvadore Merche e Luisi Marteddu chi cun sas òperas issoro ant lassadu una trassa de importu de sa bidda e pro sa bidda, e Larentu Pusceddu, autore de “S’arvore de sos tzinesos”, su primu romanzu in limba sarda.
BibliografiaModìfica
- Ànzelu Canu, Oroteddi, in Biddas de sa provìntzia de Nùgoro, Ufìtziu Limba Sarda de sa Provìntzia de Nùgoro, 2014, pp. 78-79.
- (IT) Massimo Pittau, I nomi di paesi, città, regioni, monti, fiumi della Sardegna: significato e origine, Cagliari, Gasperini, 1997, OCLC 231730413.
- (IT) Manlio Brigaglia e Salvatore Tola (a incuru de), Orosei, in Dizionario storico-geografico dei comuni della Sardegna, vol. 3, Tàtari, Carlo Delfino editore, 2006, ISBN 978-88-7138-430-6, OCLC 888708482.
- (SC, IT) Giovanni Spano, Vocabolario sardo geografico patronimico ed etimologico. (PDF), Casteddu, 1872, OCLC 504087043. URL consultadu su 28 nadale 2021.
- (IT) Salvatore Merche, Orotelli - Monografìa, Nùgoro, Studiostampa, 2010 [1929].
Ligàmenes esternosModìfica
- (IT) Situ istitutzionale, in comune.orotelli.nu.it.


text:
Gianni m’at scritu custu cummentu:
iscusami Roberto, ma deo pesso ki es su modu tuo de pessare ki es galu italianu.
comente ses bidende ti iskrio in sardu e pesso in sardu e non solu.
Ses tue ki ses serrau ka ses sempere arrennegau e non bides kraru su problema ki custa terra ata intrinsicu.
Intrinsicu a s’istoria de Sardinna, nessi nessi, abarrande istrintos, de su tempus italianizante.
Deo matessi apo problemas de mancantzia de paragulas sardas ka sa vida de donzi die nos juket a essere in donzi parte, e meda bortas s’isseperat de istare inue si at sa libertade.
Sa libertade e s’amistade sun duos fundamentos de su pessare in sardu, in sardu artu, e sun fundamentales po fraikare sa Republica Sarda.
Su non cumprendere su manifestu limbisticu de ProgReS es solu dae sa serradura ki ti ses postu in conca, ka donzi borta paret ki tue argumentas po difendere su pessamentu tuo e kie no lu faket e isseperat de traballare politicamente in atera manera, bi ses tue, ki sa logica tua subra sa ateras, a los pistare, metodu meda educativu de fakes kreskere kussentzias, si tue pessa de tennere sa cussentzia a postu, siki gai.
Deo kerjo una cussentzia cumpressiva e propositiva e no arrogante in sa Republica Sarda.
Roberto, tue no daes tempus a sos zovanes ki mustran interesse e ki cumintzan a cumprendere poite lu fakene, de kreskere.
Imbuto e il sardo come ricino?
Ajó!,
Sempere cun istima, Gianni
Gianni stimadu, cussa frasia tua urtima est sa crae pro cumprender su tretu mannu ki nosi separat: Imbuto e il sardo come ricino?
Su ki pro me e sa generatzione mia est unu deretu–unu deretu colletivu–ki balet sa pena de bi peleare e bi sacrificare cara, carriera e dinari est pro tue e (forsis) pro sa generatzione tua un’atentadu–prus o mancu fascista–a su deretu bostru individuale de abarrare inniorantes.
Deo dd’apo già cumpresu dae cust’istade ki a faeddare cun bosáteros de Progres non serbit a nudda.
Dirigentes bostros ant teorizadu su deretu a s’inniorantzia e a su monolinguismu in italianu: bonu proe bosi fatzat!
Pro bosáteros unu sardu ki non connoschet su sardu (o tabbarkinu, tataresu–gadduresu, aligheresu) balet cantu unu sardu ki connoschet sa limba, sa curtura e sa storia de sa terra sua.
Ma pensadu mai b’azis a su fatu ki in donni paisu tzivile b’est s’istrutzione obbligatoria?
E bosáteros teorizades su deretu a ischire prus pagu, a non connoscher su sardu.
Bolimus cosas diferentes meda, est craru.
A me sa repubbrichedda italiana e individualista de Sardinnia non mi interessat.
Deo bogio esser Sardu impari a is áteros Sardos e sa cosa ki, prus de totu, nosi faxet Sardos est sa limba.
Duncas su discursu miu non fit una critica pro bosi faxer cambiare idea. Su ki naro deo est ki bosáteros non tenides pesu eletorale, ki non contades.
Deo apo sceti fatu una constatatzione: sezis marginales in sa sotziedade sarda.
Cussu a sa limba e a s’identidade sunt deretos colletivos, ma bosáteros pensades sceti a is deretos individuales.
Sezis figios de s’individualismu e de s’economicismu neolibberale, ma non sezis solos.
Infatis non b’est unu partideddu sardu ki est unu ki contet eletoralmente.
Sighides totu s’alienatzione de sa gente-acallonada dae sa scola, sa televisione e dae su stadu italianu–e non proponides a custa gente de si furriare a populu, a natzione.
E tando, proita custos Sardos individualizados, italianizados, callonizados, iant a deper votare unu partideddu sardu ki ddis narat ca a esser individualizados, italianizados, callonizados, est unu deretu issoro?
E bosi votant?
NO!
E tando ita mi ses chirchende?
S’imbudu già dd’ischis inue ti ddu depes ponner…


text:
aposéntu , nm, nf: apusentu Definitzione domo, oe prus che àteru una de is partes de sa domo, addata donniuna segundhu ite si dhue depet fàere (es. crocare, coghinare, arrecire o àteru)/ genias de a.: de letu, de coxina (o de càrama), de arriciri (sala), de sa linna, de su craboni, de manixu (ue faet a si partare a fàere faina) Sinònimos e contràrios càmara, istànsia Frases no teniant un'àteru apusentu a s'istichire ◊ a is bècius nce dhus iscàrrigant in calincunu aposentu de ispidali, is fillus! ◊ andhamus a s'apusentu nostra pro nos ciambare Terminologia iscientìfica dmo Ètimu spn. aposento Tradutziones Frantzesu chambre, logement Ingresu lodging, room Ispagnolu cuarto, aposento Italianu càmera, stanza, vano, allòggio Tedescu Zimmer, Raum, Wohnung.
càmara , nf: càmbara, càmbera, càmera, càrama Definitzione parte de sa domo lassada mescamente po crocare, ma fintzes a pònnere e chistire provistas, o bona po arretzire un'istràngiu; sa mobbília po un'aposentu; assemblea de deputaos / min. cambaredha 1 Sinònimos e contràrios aposentu, istànsia / saba 1 / caramoto Maneras de nàrrere csn: domos càmaras, aposentu ’e càrama = apusentus de letu; càmbara de filetu = aundi si unit su pisci de piscai; c. mortuària = aposentu de gimitóriu o de ispidali aundi lassant is mortus fintzas a ndi dhus pigai po s'interru Frases bi at domos cun càrama a manca e càrama a destra de sa sala 2. benniant a libbras, a zuzinas, a chilos, a chentos e a misuras, pro su dinari e pro mutzigaduras de càramas, de órrios, de mesinas 3. de tzertu a su pedulianu no si lu ponet a corcare in cussos papizones de letos bagianeris chi bi at in sas domos càmaras! (M.Gattu Soddu) Sambenados e Provèrbios smb: Camera Terminologia iscientìfica dmo Ètimu itl. càmbara, camera Tradutziones Frantzesu chambre Ingresu room Ispagnolu cuarto (m), habitación Italianu càmera Tedescu Zimmer.
camaròne , nm: camerone Definitzione fràigu, logu mannu meda, serrau, inue podet càbere gente meda o fintzes po butega, a trebballare, a chistire o arrimare cosa Sinònimos e contràrios magasinu, salone Terminologia iscientìfica dmo Tradutziones Frantzesu grande chambre, grande pièce Ingresu large room Ispagnolu quarto grande Italianu cameróne Tedescu großes Zimmer.
camerèdha , nf Definitzione min. de càmara, cambaredha, aposentu pitichedhu Sinònimos e contràrios istantziedha Terminologia iscientìfica dmo Tradutziones Frantzesu chambrette Ingresu small room Ispagnolu cuarto, habitación pequeñoa Italianu camerétta Tedescu kleines Zimmer.
colombéri , nm: columberi, culumberi, cumboberi, cumboreri, cumbuleri, cummoberi Definitzione genia de armadiedhu lassau in su muru po pònnere calecuna cosa (mescamente acanta a sa forredha); su buidu chi lassant in is muros – a bortas – candho ndhe leant su ponte; istampu mannu in is muros, in orrocas, buidedhu chi dhue faent su nidu is culumbos o, si est a paris de terra, genia de cundhutu asuta de muru po passare abba Sinònimos e contràrios abburgadorzu, acajolu, camaritu, fenesta, macarina, percolu Frases candho essis lassa sa crae in su culumberi! ◊ chie iscultat in columberi de muru iscultat male anzenu e sou puru ◊ in sas cumbessias sas bentanedhas pariant culumberis ◊ ponimus sos luminos in su culumberi de su furru ◊ at postu sa cafetera in su cumboberi tupau cun sa tendhina 2. custu muru est totu a culumberis de cantu est male fatu ◊ connoschet donzi culumberi inuve s'impercant sas cosas pérditas ◊ eis biu cussus colomberis me in s'arroca: in cussus istampus dhui biviant feminedhas chi tessiant a tralàrgiu de òru… Ètimu ctl. colomer Tradutziones Frantzesu placard Ingresu small room Ispagnolu alacena Italianu pìccolo vano, ripostìglio nei muri Tedescu Abstellraum.
garrapíu , nm Definitzione aposentedhu piticu meda, un’istampu, e chentza lughe, iscurosu Sinònimos e contràrios apartaditzu, gasile, lóbiu, tanedhu, tzibbotu Frases in sa corte bi aiat unu garrapiedhu pro gamasinu ◊ teniat sa butechedha in d-unu garrapiu iscuru che in buca Terminologia iscientìfica dmo Tradutziones Frantzesu cagibi Ingresu poky little room Ispagnolu cuchitril, tugurio Italianu bugigàttolo, tugùrio Tedescu Loch.
iltàre , vrb: istai, istare, stai Definitzione su èssere, su abbarrare, su sighire a èssere de sa matessi manera, imperau pruschetotu po sa salude, sa manera de campare, po bívere, tènnere domo a ue fàere fúrriu o fàere abbitu in ccn. logu fintzes a manera chi s’ischípiat, tènnere sa residéntzia; càbere de una cosa aintru de un’istrégiu, de unu logu (deosi pigat s’aus. àere); foedhandho de bestimentu, orrúere bene a chie si dhu ponet, dèghere; aporrire, giare in manu una cosa a un’àteru o fintzes lassare una cosa a préstidu (aus. àere)/ pps. istadu (chi est de su vrb. èssere puru); ind. pres. 1ˆ p. sing. isto, istau, 1ˆ p. pl. istadeus; ind.passau 3ˆ p. sing. istetit; ind. imp. 3ˆ p. sing. istetiat; istare + ger. de àteros vrb. = narat su sighire de s’atzione inditada de s’àteru vrb. (istare faghindhe = fàere, sighire a fàere, istare andhendhe = andhare, sighire a andhare, istare pessendhe = pentzare, sighire a pentzare, e totu deasi) Sinònimos e contràrios abarrai, abertai, aisetare, arreare, èssere / càbere / aporrire / imprestare | ctr. andai, cambiai Maneras de nàrrere csn: "si isto", mancari a su presente, s'impreat pro css. tempus passadu puru: s'isto deo!… = s'isto deo no lu faghia, s'isto deo no l'aia fatu; istaresindhe de carchi cosa = fai a mancu, aguantaisí de fai ccn. cosa chi s'iat a bolli fai; ista a bídere si…, ist'abbellu si… = abarra abbellu si…, bieus immoi si…; si no istat ca…, si no istat de… = mancu mali ca…, si no fit ca… (est unu cuncetu de càusa); lassare istare = lassai a pèrdiri, isbandonai, lassai in paxi; istare a s'allora allora = faghindhe e chentza fàghere, perdendi tempus; istare a or'a ora = abarrai a s'úrtimu momentu; istare duiddui = abarrai a su pentza e torra; no pòdere istare = istare male, intendirisí mali de no arrennèsciri a agatai asséliu; no ischire inue ndh'istare de sa cuntentesa = èssiri prexaus meda, no tenni asséliu de su prexu Frases gei mi bieis comenti istu ◊ e comente istant in domo tua? ◊ cussa famíllia che istaiat in contonera, ma como ndhe istat in bidha ◊ inue che istas, ca benzo a domo tua? ◊ semus istendhe male cun totu custos pidinos, unu muntone de cosas de fàghere ◊ bi at chie istat bene e bi at chie istat male ◊ e comente istas: sanighedhu ses? ◊ chie istat male si acotet! ◊ cussa cosa, posta gai, istat male: ndhe podet rúere ◊ istadeus bèni dèu e issus 2. issos si sunt istados e deo mi ndhe so bénnidu ◊ andho a cumandhu e mi ndhe torro luego, no mi che isto inie! ◊ no istes chentza fàghere! ◊ si as bisonzu de lu faedhare, no istes a candho si ch'est andhendhe! ◊ candho lu mintzídiant, isse no istat duiddui a rispòndhere male! ◊ aundi est coru e vida istau cuntziderendi! ◊ si cheres annare bae: po me no istes! ◊ pro no istare a s'andha e torra a tantas bortas menzus gàrrigo de prus 3. a candho istas a fàghere cussa faina?! ◊ no apo a istare meda a torrare ◊ si no ti seras prima de brincare, no as a istare meda a ti lu ninniare! ◊ cant'istas murghindhe, deo ammanitzo s'àtera cosa pro tucare a bidha ◊ istamus pagas dies a torrare 4. bunnedha e falda de seda, imbustu, isciaca e giupone t'istant a perfessione ◊ mi apo fatu una bestimenta a prou: m'istat bene una meraviza! 5. no sigas a betare mústiu a sa cuba ca no bi ndhe istat àteru! ◊ inue t'istat totu cust'ira de cosa chi ses manighendhe?! ◊ in cuchina bi aiat una ziminera manna chi bi istabant totus inintro ◊ cust'isterzu est minore e totu custa cosa no b'istat 6. a su pisedhu l'isto sa forramenta, gai imparat a triballare ◊ a mi ndhe l'istas sa lepa, ca no bi lompo? ◊ a mi l'istas, como, sa màchina, ca guido deo? ◊ a mi l'istas, sa lepa, a mi segare casu? ◊ ístalu a mie, cussu tzapu, ca ndhe bides de terra furriada! ◊ a mi l'istas su cellulare tou, ca su meu est iscàrrigu, ca depo fàghere una telefonada como? 7. aite mi la ses dendhe custa cosa, a istare o a lassare? ◊ bae a mammai Maria, si nos istat unu pane, za bi lu torramus a sa cota! ◊ s'ebba sua isse no l'istat a neune 8. deo mi apo a iltare a su chi cheret Deu ◊ no mi ndhe isto chentza bídere comente est ◊ de cantu ti narant a promissas ndhe as àere unu corru e… ti ndh'istas! ◊ chircas, inventas dogni ingrediente: tue ti ndhe istas pro lu dare a mie! (G.Sini)◊ no si ndhe podent istare de fumare…◊ nara, Cubeddu, dae su vísciu prite no ti ndhe istas! (Còntene)◊ si babbu ti narat ca nono, a malaògia de mei ti ndhe istas! ◊ nois féminas nos istamus fintzas de allegros cuentos! 9. istade, lassàdemi colare, ca tenzo presse! ◊ ista a bídere si bi resesso deo! ◊ làssami cussu cantu de fuste…: ist'abbellu si como ti ndhe impipas! ◊ si no istat ca l'apo bidu cun sos ogros mios no bi aia crétidu! ◊ si no istat de babbu tou ti aiant betadu sedha!◊ si fit istadu de andhare e torrare sa mantessi die ti aia fatu un'improvisada ◊ si no fit istadu gai, comente aimus fatu? ◊◊ lassémullos istare e sighemus su cantu! ◊ lassa istare su pitzinnu, no lu subéries! ◊ lassa istare cue sa cosa mia! ◊ cussu triballu l'amus lassadu istare ◊ no mi lessis istai incadenau cun su pecau! ◊ no mi chirches a fàghere cosa ca no poto istare! ◊ no poto istare de sos dolores Sambenados e Provèrbios prb: àcua in su pistoni pistat: àcua fut, àcua est e àcua s'istat ◊ in su bonu onzunu b'ischit istare Ètimu ltn. stare Tradutziones Frantzesu être, rester, demeurer, aller bien Ingresu to be, to have room for, to live, to suit, to stay Ispagnolu estar, vivir, caber, sentar bien Italianu stare, dimorare, abitare, risièdere Tedescu bleiben, wohnen.
locàle, locàli , nm, agt Definitzione calesiògiat domu o fràigu inue dhue at logu serrau; chi est de su logu Frases oe in locales deasi mancu is animales dhue ponent a bívere! ◊ fit bénnidu su Píscamu a imbisitare sos locales de sa coperativa ◊ sa tratoria bendiat binu puru e teniat localis po genti de passàgiu Tradutziones Frantzesu local Ingresu local, room Ispagnolu local Italianu locale Tedescu Raum, örtlich.
locutóriu , nm Definitzione logu abbandha ue faet a si pònnere a chistionare, mescamente candho si andhat a cricare a ccn. in mesu a medas Sinònimos e contràrios parladori Frases in donzi recrusione bi est su locutóriu Tradutziones Frantzesu parloir Ingresu parlour, visitors’ room Ispagnolu locutorio Italianu parlatóio Tedescu Sprechraum.
pàtiu , nm Definitzione tretighedhu largu, in paris, illichidiu, ananti o fintzes aintru de sa domo, ma fintzes bastat chi siat / p. de iscala = itl. pianeròttolo Sinònimos e contràrios arrepranu, parinzu, patiale, pràcia, terratza / portaria Frases in domo bi amus su pàtiu in dainanti ◊ bi at tres domedhas apirpirinadas supra de iscalinas e patiedhos ◊ addainanti bi at iscalinas de màrmaru chi giughent a unu pàtiu Terminologia iscientìfica dmo Ètimu spn. Tradutziones Frantzesu hall, aire Ingresu hall, room Ispagnolu portal, entrada, patio Italianu àtrio, piazzòla Tedescu Vorhalle, Vorraum.
sàba 1 , nf: sala Definitzione in sa domo, aposentu apostadamente lassau po arrecire istràngios, personas de importu o de pagu cunfidàntzia; logu prus mannu po gente meda fintzes in divertera, ispàssiu, riunione / min. salixedha Frases ponidí in mesu de sa saba! ◊ mi parit de intendi genti in sa saba Sambenados e Provèrbios smb: Sala Terminologia iscientìfica dmo Tradutziones Frantzesu salon, salle Ingresu living room Ispagnolu sala, salón Italianu salòtto, sala Tedescu Wohnzimmer, Saal.
salidórju, salidórzu , nm Definitzione logu fatu apostadamente po salire cosa (es. casu in is casifícios) Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu chambre de salage Ingresu salt room Ispagnolu saladero Italianu salatóio Tedescu Einsalzraum.
spolladróxu , nm: ispozadolzu* Definitzione logu fatu adatu po s'ispogiare Tradutziones Frantzesu vestiaire Ingresu dressing room Ispagnolu vestuario Italianu spogliatóio Tedescu Umkleideraum.