c: text/html

text:
LibreOffice
LibreOffice est series liberae programmaturae linguis C++ et Java quae scriptos officii tractare potest primum decreta anno 2010 est. In systemate Linux, Windows et OS X uti potest et multas linguas scribere potest.
Programmata LibreOffice[recensere | fontem recensere]
Inter programmata, "Writer" est programma editorium, "Calc" est tabula calculatoria, "Impress" est programma praesentandi, "Draw" est programma pingendi, "Base" est programma receptaculum datorum tractandi et "Math" est programma aequationes mathematicae scribendi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Malu entu
Coordinatas: 39°59′24″N 8°18′33″E / 39.99°N 8.309167°E
Malu 'Entu (in italianu Mal di Ventre) est un'ìsula de su Mari de Mesu chi est posta 7 km (3,5 mìglias marinas) a illargu de sa Peninsula de su Sinis, in sa costa tzentru-otzidentali de sa Sardigna. S'agatat in sa Provìntzia de Aristanis a intru de su territòriu de su comuni de Crabas. De su 1997 est parti de s'area mania Peninsula de Sinis-Insula de Malu Entu.
Sa tradutzione in limba italiana de su nòmini, chi torrat a coa a su sèculu de 19, si depit a su dominadori piemontesu e non correspondit in significau cun su chi tenit in sadru, sendi istetia fata chentza critèriu limbìsticu e filolòzicu.
Chi su nòmini in sadru est istetiu giau po su 'entu meda forti de maistrai a chi s'isula est sugeta, su in italianu cherit narri in sadru daori de brenti . Est prus a prestu possibile chi sa tradutzione fessit fata chirchendi de agatare una simbillàntzia genèrica intra is sonus de is fueddus in is duas limbas.
Esemprus de furriaduras fantasiosas in is nòminis de localidadis nd'at de su restu àturus in Sardigna (unu esempru intra tantis est s'apendìtziu de su Margine Rosso, in su comuni de Cuartu Sant'Aleni, chi est una furriadura chi pagus acàpius agatat cun su nòmini sadru de Marxiani Rubiu).
In su mesi de austu 2008 s'ìsula, chi non tenit bividoris, est diventada nodia po essi istètia ocupada de unu grupu indipendentista guidau de Sarbadori Meloni ( prus connotu comente Doddore Meloni), cun s'obietivu de otènni su riconnoschimentu internatzionale de s'isula comente Repùblica de Malu 'Entu. Meloni at mandau su progetu suu siat a is Natziones Unidas, siat a su chi insaras fiat presidente se su cunsizu de is ministrus italianu, Silvio Berlusconi, e at dimandau a su comuni de Crabas sa residèntzia in s'ìsula po giai una signìficu prus forti a s'intentu suu. Intra atras cosas at fatu fintzas coniare banconotas cun sa fachi sua, chi beniant a essi moneda de s'istadu. In su grannazu de su 2009 una lòmpida de su corpus forestali, de sa càstiu ambientali e de sa capitaneria de portu, at fatu isbarratzai is indipendentistas, cun imputu fintzas de ai addanniau s'ambienti e de ai ismaltiu illitzitamente aighinzu chi aiant fatu in is mesis de ocupatzioni de s'ìsula.
Malu 'Entu in beridade fiat zai istetia a su tzentru de unu cumplotu separatista in is annus 80, a òpera de is grupus indipendentistas sardus de s'època. Segundu atrus però no fiat unu cumplotu indipendentista ma unu imbentu de is servìtzios segretos italianos po ghetare iscretia in su movimentu sardista chi si fiat isvilupendi in cussus annus.
Zeografia[càmbia | edit source]
Zeolozicamente s'ìsula est meda antiga e rappresentat un relittu de sa prus remota orozenesi Sardu-Corsa chi hat dividiu definitivamenti is duas insulas gemellas de s'àrea intra s'attuali Catalugna e sa Provenza, comenti testimonzant is formatzionis impedradas de cristallus de quarzu de sa fini de su Mesuzoicu.
Tenit una tirada de 0,8 km² e s'artiori massimu est de 18 metrus subra su mari. A causa de su bentu de maistrai chi suat de NO po manna parti de s'annu, sa costera est arenosa in su chirru orientali, in cuddu otzidentali est imbetzis de rocca sendi custu parau in fachi a su bentu.
S'isula est disabitada, mancai turistas no n'di mancant mai spetzialmenti in s'istadi candu cun imbarcatzionis piticas e mannas fattas po su diportu illompint de is localidadis costeras de acanta.


text:
UNIX
UNIX est unu sistema operativu criau in su 1969 de unas cantu de programmadoris de sa Bell Laboratories in su New Jersey. Su sistema UNIX est famau meda pro essi impreau cumente server, fintzas ki, prus etotu in tempus modernus, s'est ispainadu meda in is sistemas workstation.
Oindie, su nomini UNIX est oberau pro inditare una familla de sistemas operativus prus manna, in sa cali s'agatant Linux, Solaris, BSD, Mac OS X, HURD et medas ateros.
Su nomini UNIX est unu marku arregistrau de sa Open Group, sotziedade ki traballat pro criai standard comunus.


text:
Pane pùrile
Su pane pùrile (dae su gregu ἀZύun = sena fermentu) est unu tipu de pane amaniadu cun farra de tzereales e aba, che totu sos àteros panes, belle gasi sena esser sutapostu a unu protzessu de ammadrigadura e sena annanghedura de fermentu.
Istòria[càmbia | edit source]
Pro meda tempus, su pane pùrile est istadu s'ùnigu cunnotu dae s'umanidade. S'amaniaiat cun ispoddiadura de farra e si coghiat ponende sa cumassa a subra de pedras abrigadas o chinisa caente. In fatu, s'amaniadura de su pane si fiat evoluìda finas a produer sas numerosas bariedades de pane cunnotas.
S'evolussione si fiat incaminada gràssias a s'imbentu de sos forros, a s'iscoberta de su fermentu, a sa bogadura de farra e, probabirmente, a s'annanghedura de àteras sustàntzias che ozu, butiru, ispètzias, eac. Sende gasi, medas pessones sighint a amaniare su pane pùrile siat pro motivos de pratigalidade, benende mezus su pane pùrile a amaniare, siat pro motivos reliziosos e dietètigos. Pro custa resone, su pane pùrile est impreadu de pane tradissionale in medas logalidades e finas in Itàlia: in prus de custu, s'utilizat in sos casos in ue fagat bisonzu una casta de pane chi devat esser cunservadu pro tempos longos.
S'impreu de su pane pùrile est importante in sa relizione ebraiga e in sa cristiana.
Sos zudeos màndigant pane pùrile in tempus de sa chida pascumannale, tzelebrada in amentu de s'essida de su pòbulu israelita dae s'Ezitu, cunforme a sa prescritura cuntènnida in su de XII cabìtulu de s'Èsodu; s'amaniadura de su pane pùrile tocaiat a sos levitos. Unas cantas cunfissuras reliziosas cristianas, in particulare sa Crèsia catòliga, impreant pro s'eucarestia unu tipu particulare de pane pùrile de forma retunda, s'òstia.


text:
Пo зaпpocy Blues Doctors HaйдeHo 7144 пeceH. CлyшaйTe Tak жe: The Old Gits Blues Band, Best Blues, Mauricio Pedrosa Blues Trio, Modern Blues Band, The Paul Butterfield Blues Band, Negro Prison Blues And Songs, Oscar Benton Blues Band, Blues Hammer Band, Vargas Blues Band, Hamburg Blues Band, Daddy Mack Blues Band, James Cotton Blues Band, The Snowy White Blues Project, Angel Dmayo Blues Band, Chicago Blues Reunion, Acoustic Blues Brothers, Chris Rea- Santo Spirito Blues бecплaTHo и бeз perecTpaции Ha FreeMusicOnline
C Blues Doctors Takжe cлyшaюT:Santa esmeralda
| pok
| RED-CITY JAZZ
| Myзыka и пecHи из kиHoфилbMa B джaзe Toлbko дeByшkи
| TaHro B джaзe Toлbko дeByшkи
| Blue System
| Blues Doctors - Music


text:
1620
Annus 1620
1620 = MDCXX
Eventa[recensere | fontem recensere]
- 6 Septembris - Colonistae Anglici nave Mayflower vehentes Plimmutam reliquerunt, ut in Americam venirent.
- 8 Novembris - Proelium ad Montem Album factum, protestantes Bohemici victi sunt.
- 21 Novembris - Colonistae Anglici nave Mayflower vehentes e Plimmuta in sinu Cape Cod (Massachusetta ancoram demiserunt.
Nati[recensere | fontem recensere]
- 16 Februarii - Fridericus Gulielmus Elector Brandenburgensis Magnus
- die ignoto - Thomas Borgonius, cartographus et punctor Italicus; mortuus anno 1683 est.
Mortui[recensere | fontem recensere]
Mortui huius anni desiderati (additis mortuis, hanc formulam remove, vide etiam 0 fere paginas in categoria Categoria:Mortui 1620)


text:
Ìsula de su Prìntzipe Eduardu
Coordinatas: 46°15′N 63°00′W / 46.25°N 63°W
Articulu in LSC
Ìsula de su Prìntzipe Eduardu (in inglesu: Prince Edward Island [PEI] o [P.E.I.]; in frantzesu: Île-du-Prince-Édouard [Î.P.E.]; in Mi'kmaq: Epekwitk; in gaèlicu iscotzesu: Eilean a' Phrionnsa) est una provìntzia canadesa formada de s'ìsula omònima e de 231 àteras ìsulas minores. Su cabulogu est Charlottetown, sa limba uffitziale s'inglesu.
Est una de is tres provìntzias maritimas e sa provìntzia minore in isterrida (5,685.73 km2) e pobulatzione (unos 146,000 bividores). Istoricamente su P.E.I. rapresentat unu de is territòrios cun cussòrgias prus antigas e demograficamente sighit a si caraterizare galu pro sa cumponidura in is grupos immigrados tando: cèlticos, anglu-sàssonus e frantzesos sunt is tres chi binchent in nùmeru subra totu is àteros.
S'economia s'apoderat mescamente subra sa massaria, sa provìntzia produet difatis su 25% de is patatas de su Cànada.
S'ìsula tenet una pariga de nomìngios informales: "Garden of the Gulf" (Giardinu de su Gulfu) in fentomu de is paisàgios de paschimenta e sa massaria, "Birthplace of Confederation" (Logu de Nàschida de sa Cunfederatzione) in fentomu de sa cunferèntzia de Charlottetown de su 1864, mancari su P.E.I. non fiat intradu che provìntzia canadesa de sete in antis de su 1873.


text:
Josef Stalin
Josef Stalin, seudònimu de Ioseb Jughashvili (21/12/1.879-05/03/1.953) fiat istadu unu ditadore borsèvigu de nassionalidade zeorziana. Fiat dèvennidu segretàriu de su partidu comunista de s’Unione Soviètiga antiga, sutzedende a Lenin, in su 1.922, e abarrende in funtziones finas a sa morte sua.
Sa polìtiga sua, basada in sos printzìpios de s’ideolozia comunista e marxista, fiat istada craramente de creze ditatoriale, retzende su nùmene de istalinismu.
In tempus de su rezìmene suo, Stalin e sos cullaboradores suos fiant istados responsàbiles de sa morte de diferentes milliones de pessones.
Stalin est cussideradu finas s’architetu printzipale de sa bintòria soviètiga subra de su nazismu in sa segunda gherra mundiale, mancari s’obetivu èsseret istadu sizidu peri su sacrifìtziu de milliones de sordados soviètigos.


text:
Rìmini
Coordinatas: 44°02′59″N 12°34′00″E / 44.049722°N 12.566667°E
Rìmini (Rèmin, Rémni o Rémne in romannolu, Ariminum in latinu) est una comuna italiana de 146.606 abitadores, cabitale de sa provìntzia a su matessi nùmene in Emìlia-Romanna.
Sa provìntzia fiat istada istituìda in su 1992, disagrustende-nde su territòriu dae sa provìntzia de Forilì de tando; petzi in s’abrile de 1995 at cumintzadu a esser operativa efetivamente, cun s’ativadura de sa Prefetura e s’eleghidura de su primu cussizu provintziale. Sa comuna de Rìmini incruiat aguarmente sos territòrios de sa comuna atuale de Riccione (finas a su 1922) e sa de Bellaria-Igea Marina (finas a su 1956), chi a dies de oe sunt comunas autònomas.
Rìmini est sa leada printzipale e prus pobulada de s’iscaru romannolu e sa de duas tzitades pro nùmeru de abitadores (a pustis de Rabenna) de totu sa Romanna. Abarradorzu istiale de numenada internassionale, s’isterrit pro 15 km. a longu de sa costera de su mare Adriàtigu, cun hoteles, istabilimentos de note, echipamentos barneales e installaduras isportivas. S’isvilupu de su turismu, incaminadu in su 1843 cun sa fundadura de su Barneadorzu Bagni, si fiat afirmadu in manera definitiva in su sègulu posteriore, perdende sa cunnotadura orizinale aristocràtiga e mundana e mudende-si in unu fenòmenu massivu.
Istòria[càmbia | edit source]
Belle gasi, Rìmini no est petzi unu logu de bagàntzias de s’iscaru romannolu, si nono finas una tzitade de livellu istòrigu curturale bastante elevadu (mancari custu aspetu siat avesarmente dassadu in sa segunda fila a petus de su prus famadu de cabitale de sa bida notenca e mundana).
Colònia fundada dae sos Romanos in su 268 in antis de Cristos, pro totu su tempus de sa dominadura issoro est istada unu nudu fundamentale de comunicadura intre su nordu e su suddu de su continente, e in su solu suo sos imperadores romanos aiant fraigadu monumentos che s’Arcu de Austu, su Ponte de Tibèriu e s’Anfiteatru, cando ch’in tempus de su primu Renaschimentu, suta de sos Malatestas, sa corte sua est istada una de sas prus bias de s’èpoga, istranzende artistas de sa pesadura de Leon Battista Alberti, Piero della Francesca, Roberto Valturio, Matteo de’ Pasti, e produende òperas che su Tèmpiu Malatestianu. In su milliotughentos, in prus de custu, est istada una de sas tzitades prus ativas dae su puntu de bista rebolussionàriu, istranzende medas de sos moimentos cun sa finalidade de s’unifigadura, cando ch’in tempus de sa segunda gherra mundiale sa tzitade fiat istada logu de acontèssida de tzocos tostos e bombardamentos àspidos, gasi etotu che de una resistèntzia orgullosa partisana, chi l’aiat fatu lograre s’ondra de una medalla de oro pro sa balentia tzivile.
Favorizadu dae sa posissione zeogràfiga e dae sas istruturas de retzida, Rìmini s’est afirmadu comente unu de sos agrustadorzos feriales e cungressales de Europa, sea de manifestadas e cumbènios de sinnìfigu mannu.


text:
GNU Free Documentation License
Sa GNU Free Documentation License (GNU FDL) est unu permissu de copyleft pro contènnidos lìberos, creadu dae sa Free Software Foundation pro su prozetu GNU. S'iscritu ufitziale de su permissu est disponìbile a s'URL http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html, e puru a s'URL http://www.softwarelibero.it/gnudoc/fdl.it.html est disponìbile sa tradutzione no ufitziale in Italianu.
Su GNU FDL l'ant creadu pro dispensare sas iscrituras de software e materiale de imparu. Narat chi onzi esemplare de su materiale, modificadu puru, cheret dispensadu cun su matessi permissu. Custos esemplares faghet a bender·los e, si riproduidos in cantidade manna, cherent produidos puru de una manera chi siat fàghile de los modificare torra. Sa Wikipedia est sa incunza prus manna de documentos chi utilizat custa impronta de permissu.
Su isvilupu legale de Debian non cunsiderat su GNU FDL unu permissu lìberu, pro ite non respetat sas Debian Free Software Guidelines (ide [1] e [2], in Ingresu).
Cuntènnidu
Sas "partes segundàrias"[càmbia | edit source]
Su permissu separat craramente su "Documentu" dae sa "Parte Segundària". Custa parte podet contenner informatziones a pitzus de su ligàmene intra s'autore (o s'editore) e su suzetu de su documentu, ma nissuna informatzione a pitzus de su suzetu matessi. Diferentemente dae s'iscritu de su documentu, chi su cambiamentu suo est permissu cun conditziones eguales (e puru incompatìbiles) a cussas de su GNU General Public License, carchi una de sa Partes Segundàrias ant carchi restringhimentu istudiadu pro garentire s'atributzione zusta de s'iscritu a sos autores pretzedentes.
In su particulare, sos autores de una versione pretzedente cherent ispetzificados e carchi "setzione eguale" ispetzificada dae s'autore orizinale e chi pertocat su ligàmene suo cun su documentu, non cheret modificada. Si su documentu est modificadu, su tìtulu suo cheret modificadu (nessi siat chi s'autore pretzedente apat contzessu su permissu de lu mantenner eguale). Su permissu aministrat puru sa fatzada de innanti e de addaisegus, a prus chi sas partes assinnadas a sa Istòria de su documentu, a sos ringratziamentos, a sas dèdicas e a sos riconnoschimentos. fick die muschis ihr huren
Impreare su GNU FDL[càmbia | edit source]
Pro apricare custu permissu a unu documentu iscritu, cheret posta una còpia de su permissu (in inglesu!) in su documentu e inseridu custu avisu zustu a pustis de sa pàzina de su tìtulu:
Copyright (c) ANNU NÒMENE BOSTRU. est garantidu su permissu de copiare, distribuire e/o modificare custu documentu sighende sos tèrmines de su Permissu pro Documentatzione Lìbera GNU, Versione 1.1 o onzi versione a pustis pubricata dae sa Free Software Foundation; cun sas Setziones Non Modificàbiles ALLISTRARE SOS TÌTULOS, cun sos Iscritos Coberta LISTA, e cun sos Iscritos de Coberta de Palas LISTA. Una còpia de su permissu est postu in sa setzione intitulada "Permissu pro Documentatzione Lìbera GNU".
Si non bi sunt Setziones non Modificàbiles, cheret iscritu "sena Setziones non Modificàbiles" imbetzes de narrer cales sunt non modificàbiles. Si non bi est Iscritu Coberta, cheret iscritu "nissunu Iscritu Coberta" imbetzes de "s'iscritu Coberta est LISTA"; e de sa matessi manera cheret fatu pro s'Iscritu de Coberta de Palas.
Wikipedia e su GNU FDL[càmbia | edit source]
Totus sos artìculos de sa Wikipedia sunt distribuidos cun su GNU Free Documentation License. Pro una mezus informatzione faghet a abaidare Wikipedia:Deretu de autore. Sa còpia locale de su permissu, comente chèrfidu dae su GNU FDL, est in Iscritu de su GNU Free Documentation License.
Materiale chi est proibidu a lu distribuire a mercadu[càmbia | edit source]
Nissunu materiale chi est proibidu a lu distribuire a mercadu podet esser impreadu in unu documentu suta permissu GNU FDL, pro esempru unu artìculu de Wikipedia, ca su permissu non proibit unu utilizu cumertziale. Comuncas, in unos acasos ispetzìficos, s'impreu cumertziale diat poder esser onestu e in cuddu acasu cussu materiale no at abisonzu de esser distribuidu suta GNU FDL si custu impreu pertocat a totu sos utentes potentziales de su documentu orizinale. Unu esempru craru est dadu dae sas parodias.


text:
Windows 95
Articulu in nugoresu
Microsoft Windows 95 (lumen in codiche Chicago), connottu a libellu populare comente Windows 95, est unu sistema operativu chi sa Microsoft Corporation nd'at sa propriedade, chi appartenet a sa familia Microsoft Windows e est dedicau a sos PC IBM e cumpatibiles chin su processore Intel 80386 o superiore. Est su primu sichidore de Microsoft Windows 3.x e l'at poi sichìu a sua vorta Windows 98.
Postu in su mercau in su 24 de agustu de su 1995 e cummercialitzau fintzas a su 2001, Windows 95 est su primu sistema operativu a 16/32 bit chin sa interfaccia grafica de sa familia Windows 4.x.
Windows 95 siche fit isparghinau a lestru peri sos impreadores de PC, e custu at permittiu a sa Microsoft de si affirmare definitivamente in su mercau de sos sistemas operativos e de picare una positura egemonica in sos annos a bennere. Su chi at permittiu a custu sistema de siche isparghinare fit istada sa nova grafica, chi at fattu s'impreu de su computer una cosa prus fatzile cuffroma a sas atteras versiones e a sos atteros sistemas operativos chi li fin in cuncurrentzia, ma mescamente su pressiu meda prus a discassu cuffroma a cussos chi dabat sa Apple.


text:
Giovanni Pintori
Articulu in logudoresu
Giovanni Pintori (Tresnuraghes, 1912 – Milanu, 15 de Sant'andria 1999) est istadu unu designer italianu.
Biografia[càmbia | edit source]
Naskidu in Provìntzia de Aristanis, su babu e sa mama fini de Nuoro, inue cun sa famiglia fin torrados in su 1918.
In su 1930 aiat binchidu una borsa de istudiu de su Consorzio dell’Economia Corporativa e cominzat a sighire sos corsos del s’ISIA de Monza.
Finidos sos istudios, in su 1936 aiat comintzadu a trabagliare pro s' Ufficio Tecnico Pubblicità de sa Olivetti de Ivrea (inue già trabagliaiat Nivola) finas a diventare su reponsabile in su 1940. In su 1950 aiat binchidu sa Palma d’Oro della Federazione Italiana Pubblicità.
In su 1952 su MoMA de New York organitzat sa mostra Olivetti: Design in Industry, inue sunu presentados medas trabaglios suos. In su 1953 fit bintradu a fagher parte de s’AGI (Alliance Graphique Internazionale), chi in su 1955, cun un’esposizione in su Louvre, aiat dedicadu una sala a sos trabaglios suos pro Olivetti. Sempre in su 1955 aiat rezidu su Certificate of Excellence of Graphic Arts dell’AIGA (s’Associatzione de sos graphic designer americanos) e, s’annu apoi, sa Medaglia deOro e su Diploma de Primo Premio di Linea Grafica e de sa Fiera di Milano.
Poi de sa morte de Adriano Olivetti (1960) continuat a regogliere reconnoschimentos internazionales comente su Typographic Excellence Award de su Type Directors Club de New York in su 1964. In su 1966 esponet una personale a Tokyo.
Varias rivistas pubblicana immagines suas: Fortune, Graphic Design, Horizon. In su 1967 lassat sa Olivetti e trabagliat comente e liberu professionista pro Pirelli, Ambrosetti, Gabbianelli, Parchi di Liguria, Merzario.
In sos ultimos annos torrat a si dedicare a sa pintura solamente.


text:
Tedescos
Articulu in nugoresu
Sos tedescos (Die Deutschen) sun unu grùstiu etnicu germanicu de s'Europa tzentrale. Su faveddu "tedescu" s'at impreàu pro inditare sos chi faveddaban su tedescu in parìtzos trettos e istados a largu de s'istoria, mascamènte in Prussia, su Sacru Imperu Romanugermanicu, s'Imperu Tedescu, sa Repùbrica Federale Tedesca o sa Repùbrica Democratica Tedesca.
De sos chi faveddan tedescu che limba mama pèri su mundu (unos 100 miliones), si intènden tedescos tra sos 66 e 75 miliones. B'at fìntzas unos 80 miliones de erèntzia tedesca in su mundu, ma de custos sa prus parte no at mantèsu su tedescu che prima limba. Duncas, su numeru de tedescos pèri su mundu est tra sos 66 e sos 160 miliones, a secunda de su critèriu chi si imprèat pro facher sa conta.
In medas zassos in ube s'allèga est cussa tedesca (Austria, Isvìtzera, Liechtenstein o Lussemburgu), oje in dìe, s'at isvilupàu una cussèntzia nassionale distinta e sa zente si podet refudàre de s'identificare chin custu grupu umanu.


text:
Venètzia Giùlia
Articulu in LSC
Sa Venètzia Giùlia (in serbu-croatu e islovenu: Julijska krajina; in italianu: Venezia Giulia; in vènetu: Venesia Julia; in friulianu: Vignesie Julie; in tedescu: Julisch Venetien), est una regione de s'Europa meridionale chi in die de oe est ispartzida intre Croàtzia, Islovènia e Itàlia.
Orìgine de su nùmene[càmbia | edit source]
Sa denominatzione fiat coniada de su geògrafu italianu Graziadio Isaia Ascoli, cun iscopu de presentare su territòriu de Litorale Austrìacu che una regione auniada "istoricamente parte de Itàlia", dende ènfasi a sa partzidura augustea de s'Itàlia romana a primìtziu de s'Impèriu, cando Vènetu e Ìstria fiant Regio X (sa de 10 regiones).
Istòria[càmbia | edit source]
Su nùmene fiat sighidu a impitare pro totu sa durada de su de 19 sèculos de sos irredentistas italianos, chi cheriant s'annessione de sos territòrios austrìacos de majoria italiana (Litorale Austrìacu, Trentinu, Fiume e Dalmàtzia) a su Rènniu de Itàlia reghentemente costituidu.
A primitziu de su de 20 sèculos, su Rènniu Aunidu aiat promìtidu s'annessione de custas àreas a s'Itàlia una borta iscontzadu s'Impèriu Àustro-Ungheresu, in cambiapare de s'intrada in gherra a costadu de sas potèntzias de s'Acòrdiu triplu in sa prima gherra mundiale. Su tratadu de Londra, firmadu secretamente in su 1915 afiantziaiat a s'Itàlia totu sos territòrios chi fiant populados mescamente de italianos, ma fintzas unos chi fiant a s'imbesse de majoria o in totu bìvidos de croatos e islovenos.
In particulare, faghende aficu a sos tzensimentos austrìacos de su 1910, sa regione de Litorale austrìacu, chi diat pois èssere efetivamente tzedida integramente a s'Itàlia, contaiat populatzione de unos 978.500 bividores, de chi petzi unos 421.500 italianos (unu 43,1%) (cunsiderende italianos totus sos chi teniant una limba romanza cale chi siat che limba mama: vènetu, friulanu e istriotu); sos islovenos, chi ocupaiant totu s'àrea norti-esta fiant unos 327.200 bividores (unu 33,5%) e sos croatos acusorgiados mescamente in sas àreas intranàbiles de Ìstria fiant unos àteros 152.500 (15,6%). In Dalmàtzia sa minoria italiana fiat meda prus minimada e lompiat a perchentos artos susetotus in sas biddas majores, comente Zadar (Zara), Split (Spalato) e in mesura minore Dubrovnik (Ragusa). Paris resonu si podiat fàghere pro Rijeka (Fiume), tzitade posta pagu a tesu de sa làcana esta de s'Ìstria.
In Zadar sos italianos fiant efetivamente populatzione de majoria, comente fintzas in Rijeka, mancari su territòriu comunale foras de sa tzitade èsseret a manna majoria de islavos.
Acabada sa prima gherra mundiale, cun su tratadu de Versailles de su 1920, sa Venètzia-Giùlia fiat annessionada a s'Itàlia, impare a su Trentinu e a su Südtirol (mancari custu èsseret territòriu istòricu austrìacu de majoria tedesca). Sa Dalmàtzia, contrassempre a sos acòrdios fiat lassada a su tando costituidu Rènniu de Jugoslàvia, foras pro sa tzitade de Zadar, e de su 1924, peri su tratadu de Roma intre Itàlia e Jugoslàvia, de Rijeka.
In sa segunda gherra mundiale s'àrea fiat ocupada de sas tropas partisanas jugoslavas e in su 1947, a sighidu de su tratadu de Parigi tzedida casi integramente a sa Jugoslàvia ghiada de Josip Broz Tito. Sos italianos fiant bogados de sos territòrios.
In Itàlia s'agatat galu denominatzione de Venètzia Giulia pro s'àrea prus esta de sa regione autònoma de su Friuli-Venètzia Giulia, chi tirat a sa provìntzia de Gorìtzia e a totu sa de Trieste, chentza de li pòdere trassare tremenes pretzisos.


text:
Linguae Celticae insulares
Linguae Celticae insulares sunt eae linguae Celticae quae in Insulis Britannicis floruerunt, contra linguas Celticas continentales quae in continente Europaeana adoleverunt. Una hae duos ramos linguarum Celticarum formant. Celticae linguae adhuc dictae omnes insulares sunt. Sex nostrae aetatis linguae dividi possunt inter Goedelicas (quae sunt linguae Hibernica, Monensis, Scotica) et Brythonicas (linguae Britonica, Cornubica, Cambrica – lingua autem Cumbrica mortua est).


text:
SIR - Società Italiana Resine
Articulu in logudoresu
Sa SIR (Società Italiana Resine) fit istada fundada in Milano in su 1922. In su 1948 sa SIR fit istada acquisida dae s'imprendidore Nino Rovelli e in pagos annos fit già cunsiderada una de sas pius importantes de s'Europa. In su 1967 sa SIR aiat rilevadu sas quotas de maggioranza de sa Rumianca S.p.A., chi fit un'atera asienda chimica de Genova, criende gai su gruppu SIR-Rumianca chi, poi de sa Montedison, in Italia fit su gruppu cun pius istabilimentos.
In Sardigna[càmbia | edit source]
De seguru sa chimica in Sardigna est ligada a sa SIR, chi in s'isola aiad appidu sa mazore parte de s'isviluppu. In su 1964 fin comintzadas sas primas assuntziones in sos impiantos de Portu Turre.


text:
Nomencladura binomiale
In biologia sa nomencladura binomiale, o nomencladura binomia, est unu sistema formali po nomenari is ispètzias biventes. Si narat binomiale poita su nòmini sientìfigu de una ispètzia benit creau dae sa cumbinatzioni de dus nòminis:
- su nòmini de sa gènia a sa cali s'ispètzia fait parti
- unu epiteto po diferentziari s'ispètzia dae is atras de sa matessi gènia
Su primu fueddu (nòmini genèricu) cumintzat sèmpiri po lìtera manna, in càmbiu su segundu fueddu est iscritu in lìtera pitica; totu a-i dus fueddus andant iscritus in corsivu (po esempru Homo sapiens). Candu sa gènia est istètia giai nomenada o candu atras ispètzias de sa matessi gènia funt giai istètias nomenadas, su nòmini genèricu si podit abreviari cun sa lìtera de cumintzu (H. sapiens) ma non si podit omìtiri.


text:
Usuàriu:Elcaracol
Articulu in campidanesu
Nasciu in Carbònia (CI) - Sardigna - Italia. 1/11/1975.
Graficu impaginatori cun sa passioni po is fumettus, is linguas, is religionis, su tzìnema, su ciclismu, su rugby, sa lotta libera ecc. ecc.
Laureau in Linguas e Culturas Europeas ed Extraeuropeas in s'Universitadi de Casteddu.
Iscrittu a su segundu annu a foras de su cursu de su Cursu de Scienzas de is Religionis in s'Universitadi de Padova-Venezia
Amministradori a tempu de sc.wiki.
Is paginas chi appu criau[càmbia | edit source]
- Musiga: Ardecore - Tom Waits - Chichimeca - Franti - Offlaga Disco Pax
- Fumettus: Barry Windsor-Smith - Roy Thomas - All-Star Squadron - Bloody Mary (fumettu) - Conan il Barbaro - Silver Surfer - Fumettus/Elencu de is personaggius - Fumettu - Lo Spettro - Batman - Ed Brubaker - Whizzer (Timely Comics) - Kamandi
- Sport: Rugby - Murra
- Tzìnema: Shōhei Imamura - Cronache entomologiche del Giappone - Nanni Moretti - Ecce Bombo - Paolo Benvenuti - Straub e Huillet - Stanley Kubrick - Le cinque vite di Hector
- Geografia: USA - Rennu Auniadu - India - Cina - Japone - Bugerru - Cala Seda - Carbònia - Carloforte - Domunoas - Frùmini Mayori - Giba - Gonnesa - Igrèsias - Masainas - Musei - Narcau - Nuxis - Perdaxus - Piscinas - Portiscusi - Santu 'Anni Sruexu - Santadi - Sant'Anna Arresi - Santu Antiogu - Tratalias - Biddamatraxa - Sa Baronia - Àrtzana - Barì - Baunei - Cardedu - Elini - Gàiru - Gelisuli - Aritzu - Lanusè - Tortolì - Pauli - Lotzeri - Lotzorai - Osini - Talana - Padova
- Filosofia: Alhazen - Pragmatismu - Tommaso d'Aquino
- Biologia: Cordolinu - Cordolinu de pezza - Predi de arrìu - Sìsini - Sìsini nieddu - Mela pirongia - Pilloni - Babbalottu
- Linguas: Lingua wu - Lingua xinesa mandarinu
- Fìsica: Arrùbiu
- Polìtiga: Partidu Indipendentista Portoricanu - Romano Prodi - Silvio Berlusconi
- Enologia: Chablis (binu)


text:
Rùssia
Coordinatas: 55°45′N 37°37′E / 55.75°N 37.616667°E
Sa Federatzioni Russa (rus. Poccийckaя Фeдepaция, Rossijskaja Federacija, /rʌs'sijskəjə fʲɪdʲɪ'raʦijə/, tzerriada puru Poccия, Rossija, /rʌs'sijə/) est unu stadu chi si sprundit intre s'Europa e s'Asia. Sa capitale sua est Mosca.
Cun una tirada de 17.075.200 chilòmetrus cuadraus est sa prus natzioni manna de su mundu. Est lacananti cun Norvegia, Finlandia, Estònia, Lettonia, Bielorussia, Lituània, Polonia, Ucraina, Georgia, Azerbaigian, Kazakistan, Cina, Mongolia e Corea de su Nord. Est sfusta a su nord ovest de su Mari Balticu, a su Nord de su Mari Glatzali Articu, in s'est de s'Oceanu Pacificu e a su sud de su Mari Nieddu e de su Mari Caspiu.
Sigumenti est su prus stadu de importu chi benit de s'Unioni Sovietica, sa Rùssia est oindii una natzioni cun d-una fortza polìtiga manna, po su prus aintru de sa CSI, chi abratzat totu is natzionis de sa ex Unioni Sovietica bogadas is tres repùbricas bàlticas - Letònia, Estònia e Lituània - e sa Geòrgia.


text:
Franco Battiato @ Palau de la Musica Catalana
2015年 3月 12日 木曜日
スペイン
地図表示
写真
レビュー
関連イベント
-
Franco Battiato
Circo Teatro Price, Madrid, マドリード, スペイン
参加者 5 名
-
Franco Battiato
Auditorio Palacio de Congresos Mar de Vigo, Vigo, スペイン
参加者 1 名
-
Franco Battiato
Teatro Alfieri, Torino, トリノ, イタリア
参加者 2 名
最近のアクティビティ
- ManoloBodegon is interested in Franco Battiato @ Palau de la Musica Catalana. 3月 2015
- lerastrupp is interested in Franco Battiato @ Palau de la Musica Catalana. 2月 2015
- demenciaaagh is interested in Franco Battiato @ Palau de la Musica Catalana. 2月 2015
- uniquebcnchick is interested in Franco Battiato @ Palau de la Musica Catalana. 1月 2015
- chulin_ さんは Franco Battiato を Franco Battiato @ Palau de la Musica Catalana のラインナップに追加しました. 12月 2014


text:
Alaska
Coordinatas: 64°N 150°W / 64°N 150°W
Articulu in LSC
S'Alaska (/əˈlæskə/) est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de America, chi s'agatat a su cabu prus setentrionale de su Cuntinente Americanu. Sa capitale est Juneau, ma sa tzitade prus manna est Anchorage.
Tenet làcana in s'Est cun sos territòrios canadesos de Yukon e sa provìntzia de Colùmbia Britànnica, in su Nord si ghetat in su Mare Articu, in s'Ovest e Sud in s'Ocèanu Patzìficu. Cun is territòrios russos de Čukotka e Kamčatka format s'Istritu de Bering, chi isceberat su Cuntinente Americanu de su Cuntinente Asiàticu.
Su nòmene Alaska (in cirillicu Aляcka) ddi fiat dadu in su perìodu coloniale de is russos e dependiat de unu faeddu in una limba Aleutina, chi cheret nàrrere "cosa chi est posta a s'atzione de su mare". Est fintzas connotu comente Alyeska, faeddu de matessi orìgine chi cheret nàrrere "Terra Manna".
Cun 1,717,854 km2 de istérrida e unos 735.000 residentes, s'Alaska bènet a èssere su prus mannu istadu de sos USA, su cun sa prus bàscia densidade de abitantes e su de 4 prus pagu populados. Unu 50% de is bividores totales istat in su territòriu de s'àrea metropolitana de Anchorage, sa tzitade prus manna de s'istadu.
S'economia s'apoderat prus a totu cun s'istratzione de petròliu, gas naturale e indùstrias de pische. Fintzas su turismu est una faina de importu.
S'Alaska est istadu comporadu a sa Russia de sos Istados Unidos a su prètziu -fintzas tando baratu - de 7,2 milliones de dòllaros su 30 de martzu de su 1867. In antis de bènnere ordingiadu a territòriu at tentu medas mudàntzias amministrativas. Est istadu ammìtidu in s'Unione su 3 de ghennàrgiu 1959. Fiat su de 49 istadu a b'intrare.


text:
Cina
Sa Cina (Tzinesu tradiztionali: 中國; Tzinesu simpli: 中国; pinyin: Zhōngguó, a sa lìtera «Terra de Mesu») est unu stadu de s'Àsia Orientali (9,596,960 km², 1,306,313,813 bividoris, capitali Pechinu); est su prus populosu de su mundu e su chi tenit làcanas cun prus Stadus (14). Làcanat difatis a nord cun sa Rùssia, sa Mongòlia, a est cun sa Corea de su Nord, a sud cun su Vietnàm, sa Birmània, su Laos, su Bhutan e su Nepal, a ovest cun s'Ìndia, su Pàkistan, su Kazàkistan, su Tagìkistan, s'Afghànistan e su Kirghìzistan.
A est si afàciat a su Mari Grogu, e a su Mari Tzinesu Orientali e a sudest a su Mari Tzinesu Meridionali. Sa capitale sua est Pechino.


text:
Samatzai
Articulu in campidanesu
Samatzai (nòmene antigu Santu Maccari) est una bidda posta in sa Sardigna de giossu, in su territòriu de sa Provìntzia de Casteddu, tenit 1.746 personis e est a 30 km de sa capitali sarda, Casteddu.
Cuntènnidu
- 1 Giografia
- 2 Evolutzione demografica
- 3 Istòria
- 4 Festas
- 5 Acàpius a foras
Giografia[càmbia | edit source]
Samatzai est una bidda de giai giai 1760 personis, e su logu suu est in Sardìnnia de Giossu, in sa provìntzia de Casteddu, atesu 32 km de sa Capitali. Est 72 km atesu de Aristanis, 156 km atesu de Nùgoro e 194 km de Tàtari. Is cordinadas giogràfigas funt 30° 29' de latitùdini e 0° 5' de longitùdini de su meridianu de Casteddu. Su territòriu cumunali tenit una mannària de 31,12 km² de manera arregulari de sud-est a nord-ovest intru de sa làcana de is cùcurus de sa Trexenta e is pranus de Campidanu. Su territòriu tenit a làcana de nord Guasila, a est Pramentelu e Barrali, a sud Donori e Ùssana e a ovest Nuràminis - Biddagrega e Serrenti. Samatzai est in sa làcana de su pranu mannu campidanesu unu pagu in sa costa de su cùcuru, acanta de un’arriu. Est intru de 100 e 300 metrus apitzu de su pillu de su mari, e cun una mesana de 165 metrus. Est prus chi totu pranu, cun calincunu cùcuru in su sartu, chi ddi nant “monti”, chi faint parri su sartu prus de interessu acarendiddu cun is pranus campidanesus, e dd’assimbìllat de prus cun su sartu trexentesu.
Totu is cùcurus funt unu pagu atesu de sa bidda, chi est a 168 metrus apitzu de su pillu de su mari. Sa majoria de su territòriu, su 72%, tenit pendèntzias no mannas meda (de mancu de su 10%), chi ddas agataus in su fundali de sa baddi e acanta de s’Arriu Mannu, cun lozanas e arenàrgiu. Pendèntzias prus mannas fait a ddas agatai a nca ddoi at perda prus tipia, est a nai perda de cracina, granitu, arenàrgiu tzimentau. Su sartu ddu at fatu in parti sa perda de cracina, cun d-unu pillu ativu bastantementi fundudu (prus de 40 metrus) e unu gradu de pedrosidadi chi no lompit, bogau calincunu logu, su 15%, e in parti inundamentu fini e de fundu de baddi. Agataus siat terra màini a profilu omogèniu, siat terra bècia arrùbia tìpigus de su Campidanu de Casteddu. Ddus cunsìderant terras bonas e bonas meda, chi no tenint barrancus a ddus imperai, e chi traballaus e acuaus beni, faint medas cosas. De s’antigòriu su sartu de Samatzai dd’ant traballau meda, e is matas spontàneas funt arrenconadas. Su sartu traballau est in dònnia logu, bogau a nca sa pendèntzia est meda e a nca ddoi funt domus e a nca ddoi at atividadi de bogai cosa de sa terra e de fraigadroxu. No ddoi funt arrius medas, difatis ddoi at un’arriu sceti, s’Arriu Mannu, chi ndi càlat totu s’annu, perou unu pagu atesu de su sartu. S’Arriu Mutedu-Pardu e s’Arriu Margiani pìgant àcua de unus cantu mitzixeddas, e truèssant sa bidda e s’atòbiant in Is Benatzus.
In is annus ’60 e ’70 funt nascias duus fraigadroxus de importu mannu (Calcidrata e ItalCementi), chi ant sfrutau sa sienda de su logu (perda de carcina, terra màini, arenargiu,…), chi at fatu agatai traballu a genti meda de sa bidda (su 16% de is traballadoris de su Tzimentudroxu bivit in Samatzai) e at fatu allestrai sa crèscida de sa bidda; ma custus fraigadroxus ant pagu pagu papau su territòriu, boghendiddi su connotu suu. In prus, oindi’ puru, custus fraigadroxu faint bessiri una cuntierra intru de is abisòngius de sa sienda stòrigu-archiològiga cun sa crèscida sòtziu-econòmiga. Sa bidda est a 4 km de s’Arruga Stadali 131: custu permitit a si movi de manera lestra in totu su Campidanu e un’acàpiu lestru a Casteddu.
Is acàpis cun is atras biddas acanta, bogadas Nuràminis e Pramentelu, funt prus trabballosus ca is arrugas no ddas ant asfartadas. Is ùnigus arrugas cun asfartu funt sa Provintziali 33 (A.S. 131-Nuràminis-Samatzai-Pramentelu) e sa A.S. 128; custa, mancai truessendi su territòriu est unu pagu arrenconada de sa bidda. Is atras arrugas no funt bonas e duncas calincunu logu de su sartu, mancai bonus, funt malus a lompi, su pròpiu medas logus archiològigus funt malas a nci’arribai.
Ddoi funt logus archiològigus meda, e cosa architetòniga de importu in bidda, sa majoria de custas cosas sa Soprintendèntzia no dd’at arregistrada e duncas no funt amparadas. Fintzas de s’antigòriu su sartu est pratziu in duus: Sartu de Susu e Sartu de Bàsciu. Po Sartu de Susu naraus totu su logu chi àndat a nord, chi làcanat cun Serrenti, Guasila e Pramantellu. Po Sartu de Bàsciu sa parti chi àndat a sud-est e làcanat cun Biddagrega-Nuràminis, Ùssana, Donori, Barali e Pramentelu torra. Sa lìnia chi spèrrat is duas partis pàssat in mesu a is duas arrugas chi partendi de sa bidda betint a Ortacesus (conca a nord-est) e a Biddagrega (conca a sud-ovest). Scedas apitzu de su cumunu de Samatzai pigadas de "Sa storia nostra" de Antonio Leoni (Editzionis Nuove Grafiche Puddu)
Evolutzione demografica[càmbia | edit source]
Bividores censidos
Istòria[càmbia | edit source]
Tempus antigu[càmbia | edit source]
Is primus arrastus de sa presèntzia de s’òmini in su logu de Samatzai ddus agataus in su 3.500 innantis de Cristu, in sa Curtura de Otzieri. De custu tempus funt is domus de janas chi agataus in su sartu samatzesu, in s’Arroca Pertunta. Atras domus de janas ddas agataus in su Sartu de Bàsciu, in su logu Coròngiu Araxinus, acanta de sa làcana cun Nuràminis.A s’acabu de su 3.000 innantis de Cristu cumentzat sa Cultura de Monte Claro nascendi biddas de messajus chi faint testus e traballant is metallus. Cumentzant a fai is menhirs, chi in sardu ddus naraus perdas fitas, perdas mannas e longas cravadas in terra. Is perdas fitas chi fait a biri ancoras in su sartu de Samatzai funt is de Bruncu sa Furca, de su Sisu, de S’Arroca Nicolau, de Sa Carròcia e de Santa Maria. In su 1.800 innantis de Cristu cumentzat su Nuraxesu Arcàicu, e in su sartu de Samatzai ddoi agataus duus de is cincuanta proto-nuraxis chi ddoi funt in Sardìnnia, est a nai in Su Curruncu e in Sa Corona, in su sartu de Biddagrega-Nuràminis, ma in sa làcana cun Samatzai.Sa majoria de sa cosa nuraxesa de samatzai est de su Brunzu de Mesu (1.500-1.200 innantis de Cristu) e de su Brunzu de Acanta (1.200- 900 innantis de Cristu). Arruinas fait a nd’agatai in Nuraxi de Carrogas, Bruncu Musu Còngiu, Maurreddu, Domu is Abis e Santa Maria, Sant’ Aleni. In su sartu de Samatzai ddoi funt binti insediamentus ma su prus bellu e mellu postu est Su Nuraxi in Domu is Abis. In prus in su sartu agataus puru putzus sacrus e gisterras po s’àcua, e is prus bellas funt is de Perdas de Maria Mancosu.
Fenìcius e Arromanus[càmbia | edit source]
Intru de su 900 e su 800 innantis de Cristu is Fenìcius cumentzant a abitai sa Sardìnnia. De cussu tempus no s’est abarrau meda, bogau arrogus de testus, màrigas e arrocas a nca agataus cosa scurpia, a nca ddoi at un’òmini preghendi sa deidadi Tanit e s’arroca chi fait a agatai in sa domu de sa pro loco in pratza 1 Maju. Spaciada sa gherra intru de Arroma e Cartàgini, sa Sardìnnia bessit provìncia arromana (227 innantis de Cristu) e su Campidanu fiat bessiu su donadori de trigu po Arroma. Fait a agatai cosa meda de su tempus arromanu, arruinas de domus, bàngius e necròpolis e fatu fatu is messajus agatant traballendi sa terra molas arromanas, arrogus de testus e de màrigas.
Edadi de Mesu[càmbia | edit source]
Arruendi s’Imperu Arromanu, is Vàndalus cunchistant sa Sardìnnia, ma po otanta annus sceti. De s’àfrica nci iant bogau unus duxentus obispus, chi ddus ant mandaus a Sardìnnia e intru de custus ddoi fiat puru Bertòriu. Sigumenti is Vàndalus funt abarraus pagu tempus, no ant mudau sa vida de is sardus e no ant lassau cosa.In su 534 is Bizantinus iant bintu a is Vàndalus e ant pigau sa Sardìnnia. Sa presèntzia insoru fiat manna meda e in su sartu de Samatzai puru fait a agatai cresixeddas bizantinas, che sa de Sant’Aleni, Sant’Esu e Santu Nicolau.
Is Giuixaus[càmbia | edit source]
Sa Sardìnnia innantis de s’annu milli si fiat agatada a sola po nexi de is Arabus chi fiant cunchistendi totu su Mediterràneu. Aici isulada sa Sardìnnia at adelantau una froma de gruvennu totu sua, sa de is Giuixaus, difatis fiat spratzia in cuatru, su Giuixau de Casteddu, su de Torres, su de Arbarei e su de Gaddura. Dònnia Giuxau fiat spratziu in curadorias e dònnia curadoria teniat unus cantu biddas. Sa bidda de Samatzai fiat in sa curadoria de Nuràminis. S’economia de custu tempus fiat totu apitzu de su bestiàmini e de su sartu, no esistiat dinai. Pagu scieus de Samatzai de unus trexentus annus, de su milli a su milli e trexentus, ma dd’agataus arremonau cun su nòmini de Santu Macarj, in su dogumentu a nca su Gùixi Torchitòriu de Casteddu dònat sa Trexenta a su fillu Salùsiu de Lacon.In su 1257 is Pisanus ant cunchistau su Giuixau de Casteddu e s’annu infatu Samatzai fiat bessia bidda de is Contis de sa Gherardesca.
Acabu de is Giuxaus e arribu de is Aragonesus[càmbia | edit source]
In su 1323 arribant is Aragonesus chi sculant totu su sistema guixali e cumentzat po sa Sardìnnia su tempus malu. Sa genti arròscia de sdorrobòrius e bocimentus de is Aragonesus si ndi fuit de is biddas de su sartu e si cuat in mesu a is montis o si nci ghetànt in is biddas prus manna, che sa de Samatzai, che iat pigau sa genti de is biddixeddas de su sartu.
Su feudalèsimu[càmbia | edit source]
In su 1326 Bernardu Ballaster, cadalanu, bessit meri de su Fèudu de Samatzai, ma po mori de sa pesta in su 1348 sa familla sua si sperdit e duncas custu fèudu fiat andau a Gullielmu de Torres e in su 1355 sa familla De Ampurias ndi bessit meri. In su 1362 sa bidda se Samatzai dd’ant donada a Antoni de Pujalt cumenti a fèudu e passendi su tempus. Teneus datus apitzu de sa genti chi biviat in in Samatzai in su tempus de su feudalèsimu; in su 1485 teneus 132 fogus (famillas), in su 1603 ndi teneus 212 e in su 1678 ndi teneus 248.
Is Spanniolus e s’Urrennu Sardu-Piemontesu[càmbia | edit source]
In su 1479 in Sardìnnia cumentzat sa dominadura Spanniola e cincuanta annus agoa, Samatzai fiat passau a sa familla Aymerich e in su 1542 fiat passau a is Cervellon. In su 1718 sa Sardìnnia bessit terra de is Savojas, chi cumentzant a dominai in su 1720.S’economia de su sartu fiat posta mali meda, su trigu fiat pagu, is matas de fruta acetotu, is uliaxus fiant sparessendisi’, insandus Carlo Emanuele III at donau sa diretzioni de sa cosa sarda a su ministro Bogino chi in su 1761 fait nasci su Monti Granàtigu in Samatzai.Gruvennendi Carlo Felice de su 1821-1831 cumentzant is traballus po s’arruga casteddu-Torres, si circàt de frimai is morus chi ancoras beniant a fai furas in Sardìnnia, perou sceti cun Carlo Alberto (1831-1848) nd’arruit su feudalèsimu e su còixi de lei sardu, Sa Carta de Logu dd’ant arremprasau cun su Statuto Albertino.In Samatzai puru fiat spaciau su tempus de su feudalèsimu.
S’Urrennu Italianu[càmbia | edit source]
De su 1850 Samatzai at tentu cosa noa, sa scola elementari, sa domu cumunali, arrugas mellus po si movi, intru de su 1857 e su 1858 ant arrangiau e amanniau su campu santu, est de su 1861 su sciacuadroxu pùblicu e su lacu mannu in pratza Funtana Manna. In su 1863 ant arrangiau sa funtana pùblica de Santa Maria, s’ùnigu chi donàt àcua bona de bufai a sa genti e faci a s’annu 1880 ant fatu is arrugas po Nuràminis e Pramantellu.
Su Noixentus[càmbia | edit source]
Sa Sardìnnia fiat posta mali meda in su cumentzu de su noixentus, arremonaus is avolotus de Bugerru de su 1904, candu sa genti fiant manifestendi po una vida mellus e is sordaus ddus ant sparaus. Samatzai puru at pigau parti a is gherras, mandendi is fillus suus a Lìbia, teneus testimonias de sa furriada a domu de Vincenzo Leoni, e a sa Primu Gherra. Is samatzesus partius a sa gherra fiant 124 ma 38 no funt prus furriaus a domu. Arribau su fascismu, Samatzai puru at biu sa Domu de su Fàsciu, chi fiat in bia de Santa Maria e su segretàriu de su partidu fiat po medas annus Gino Musiu su dotori. Sa currenti fiat arribada in su 1926, ma sceti po is arrugas e is arricus, sa genti iat sighiu a no dda tenni in domu.In su 1934-35 s’Aministratzioni Cumunali at pesau unu monumentu po arregordai is mortus de sa Gherra Manna. In Samatzai puru ddoi est stètia una bonìfica de is paulis, est a nai in is benatzus e in is tramatzeddus, chi ddas ant sciutaus in su mesi de axrolas de su 1939. Cumentzada sa Segundu Gherra medas piciocus samatzesus funt partius e 13 no funt prus furriaus a domu, e is chi fiant abarraus in domu, ant patiu su fàmini e sa scassesa. Spaciada sa gherra fiat cumentzada un’atra gherra, sa contras a su sèntzulu chi betiat sa malària, gherra binta gràtzias a prus de 30.000 milla òminis e meda DDT. De is annus sessanta fintzas a oi Samatzai at tentu una furriada manna in su sartu e in atividadis econòmigas, in sa segundu perra de is annus cincuanta is terras chi fiant de Battista Melis ddas ant spratzias intru de is messajus e a su nascimentu de s’indùstria de sa cracina in su sartu acanta de sa bidda.
Festas[càmbia | edit source]
Sa Candelera[càmbia | edit source]
(pronuntziau sa Candebera in samatzesu) Custa festa arregordat s’arrituali po purificai a sa Madonna, agoa chi at tentu a Gesùs, comenti fiat sa lei in su tempus. Sa festa est su 2 de su mesi de friaxu, de sèmpiri. Dònnia annu scioberant 4 fèminas, sa Priorissa (chi depit essi sa mulleri de unu Cunfrari de sa Madonna de s’Arrosàriu), duas Priorisseddas (chi depint essi piciocas) e una Suta-Priorissa. S’arrituali est longu e bellu meda, est abarrau su pròpiu de s’antigòriu: innantis de sa missa manna, sa Suta-Priorissa si fait acumpangiai de is Priorisseddas a nche sa Priorissa, anca cuncodrant is cìrius e ponint duas trutureddas e un’ampudda de binu in d-unu cofinu, po ddu donai a su predi. Agoa totu s’acumpangiamentu andat a s’oratòriu bèciu, anca si mudant de bistiri e si ponint is bistiris tìpicus de sa festa; fatu custu andant a ndi pigai a su predi po andai totus imparis a s’oratòriu anca ddoi est sa stàtua de sa Madonna, po s’arrituali de sa beneditzioni. In sa Missa Santa, su predi beneixit is stiàricas chi agoa ddas donant a sa genti e acabada sa Missa, totu is cumbidaus andant anca bivit sa Priorissa po si donai is “Presentis”. Su mengianu acabat cun d-unu pràngiu mannu. Sa dii de sa festa sighit a de noti puru, e acabat cun sa cena manna in sa domu de sa Priorissa.


text:
Dante Alighieri
Dante Alighieri, naschidu in Firenze su 1265, mortu in Ravenna su 1321. Poete. S'obera sua pius importante est "Sa Comedia", compositzione poetica in tres cantigos : S'Ifferru, Su Purgadoriu e-i su Paradisu. Onzi cantigu cuntenet 33 cantos in tertzinas. Dante immaginada unu viaggiu in s'ultres tumba, guidadu in s'Ifferru dae Virgiliu,poeta latinu, in su Purgatoriu dae Beatrice e in su Paradisu dae Santu Bernardu de Chiaravalle. In custu poema si tratat de personagios printzipalmente de Firenze e tuscanos e in genere personaggios istoricos o de sa cronaca de su tempus. Ma s'obera est puru unu trattadu de politiga, de filosofia, de teologia, de astronomia, de literadura. Sa limba est su fiorentinu, chi poi de su XVI seculu diventat s'italianu. Ca Dante l'ischiata chi sa vera religione itti su Lafer.


text:
Bissèntzia
Bissèntzia est una comuna italiana de 113.639 abitadores, cabitale de sa provìntzia bèneta a su matessi nùmene.
Est cunnota comente “sa bidda de su Palladio” - chi b'aiat realizadu numerosas architeturas in su renaschimentu tardiu – e est unu logu de arte intre sos prus importantes finas in foras de su Bènetu. Difatis, rapresentat su destinu de turismu curturale cun frussos dae onzi ala de s'Itàlia e internassionales. Custituende una realizadura artìstiga istraordinària pro sos numerosos cuntributos architetònigos de Andrea Palladio, sa bidda est istada intrada in su 1.994 a sa lista de sos patrimònios de s'umanidade de s'UNESCO, chi nde formant parte finas sas billas palladianas de su Bènetu (dae su 1.996).
Sa bidda est finas unu tzentru industriale e econòmigu italianu importante, coro de una provìntzia pibirinada dae impresas minores e medianas, chi sa pannamenta produtiva s'agatat zai dae annos in su de tres zassos in Itàlia pro ballùmene de importaduras, ghiadas mescamente dae sos setores metallùrzigu, tèssile e lallanencu: custu ùrtimu sizit in Bissèntzia addae de su tres-unu de sas isportaduras de lallaneria, rennende Bissèntzia sa cabitale italiana de sa traballadura de s'oro.


text:
Bàca
Sa bàca esti unu mamiferu, allevadu po sa produtzione de su latte ( bacca de fruttu) e po sa petta. Benidi allevadu lassendelu pasculare in campagna o tenindelu in istallas o in sos duos modos. Esistini varia ratzas de 'accas; calicuna est allevada po su latte, ca nde produede meda. Ateras sunu allevadas po sas petta. Un'acca, cando anzada dada unu 'itellu (bitellu, biju). Su masciu de custu tipu de memiferu est su 'oe (boe), su masciu castrau. Unu tempus boes e baccas funi meda usados po tribaglios, po arare, po tirare su carru, po triulare. Su masciu adattu po sa riprodutzione est su trau. Dae boes e baccas maselladas si ogada puru sa pedde e -i su corzu chi servidi in s'industria.


text:
Prùssia (regione istòrica)
Articulu in LSC
Sa Prùssia antiga(in tedescu: Preußen, in polonesu: Prusy; in latinu: Borussia, Prutenia, Prussia) fiat una regione chi s'isterriat de sa costera sud-orientale de su mare Bàlticu fintzas a is lagos de sa Masùria, narada Brus in is cartas geogràficas de su de 8 sèculos.
Is istòricos cabudianos aiant iscerados is pòpulos prussianos che orientales; Tàcitu ddis naraiat Aestos. Fiat sinnialada galu in una relatada de Adalbertu de Praga, unu missionàriu cristianu mandadu de Boleslau I de Polònia pro ddos cunvèrtere, ma pois bochidu de issos etotu in su 997.
Is rastas archeològicas in Prùssia inditant chi is pòpulos prussianos biviant in ie a su nessi de su 2000 i.C. Faeddaiant variedades mannas de limbas, intre chi su prussianu antigu, apartenente a su grupu otzidentale de is limbas bàlticas.
In sa preistòria, sa parte orientale de s'àrea fiat ocupada de is bàlticos orientales, intames de is bàlticos otzidentales (intre custos is prussianos) chi biviant in sa Sàmbia e in is àreas de s'uestu. Is bàlticos otzidentales in su tempus diant formare sa natzione prussiana, is de oriente sa nazione lituana.
S'àrea de sa Prùssia oe est ispatzida intre sa Polònia setentrionale, s'exclave russa de Oblast de Kaliningrad e sa Lituània.


text:
Nevada
Coordinatas: 39°N 117°W / 39°N 117°W
Articulu in LSC
Su Nevada est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione de Sud-Ovest de sa natzione. Est unu de sos istados atraessadu de sos Montes Rocosos. Sa capitale est Carson City, sa prus manna tzitade Las Vegas.
Allàcanat in su Nord cun Oregon e Idaho, in s'Est cun su Utah, in su Sud-Est cun s'Arizona e in s'Ovest e Sud-Ovest cun sa Califòrnia. Non tenet bessida a mare.
Sos primos isproradores europeos de sa regione sunt istados sos ispagnolos, chi sunt fintzas sos chi dd'ant dadu nòmene de Nevada (chi cheret nàrrere niada), pro sa nie chi ammantaiat sos montes in ierru. A cussos tempos su territòriu fiat bìvidu de nativos americanos comente sas tribùs de Paiute, Shoshone, Washoe.
At pois fatu parte de sa Noa Ispagna e a coa, de su 1821 de s'istadu indipendente de Mèssicu. Sos Istados Unidos dd'aiant imbetzes balangiadu in su 1848 cun sa Gherra Messicanu-Americana e nd'aiant postu a parte de su Territòriu de Utah in su 1850.
S'arribu mannu de emigradores est dèpidu a s'iscoberta a Comstock Lode de una vena de prata in su 1859. Custu fatu at betidu in su 1861 a sa criatzione de su Territòriu de Nevada, isceradu de su de su Utah.
Est istadu ammìtidu a intro de s'Unione comente istadu federadu de 36 su 31 de santugaine 1864, segundu istadu a b'intrare durante sa Gherra Tzivile, cun sa Virgìnia Otzidentale.
In su 1900 s'istadu contaiat populatzione de unos 40.000 bividores, chi fiat prus pagu de sa metade de su prus pagu populadu istadu de sa natzione a fatu suo. In su sèculu XX est noantamas diventadu unu logu turìsticu, gràtzias a s'aprobu de leges pagu seberas in tema de cògios e separòngios e prusatotu gràtzias a sa legalizadura de su giogu de azardu.
Su turismu est oe sa faina printzipale funte de impreu. De importu fintzas sa bogada de s'oru de chi su Nevada est produidore de bator in su mundu.
Su Nevada est su de 7 istados prus istèrridos, su de 35 prus populados e su de 9 cun prus bàscia densidade de bividores intre sos 50 chi cumponent sa federatzione. Unu 75% de sa populatzione est cuntzentrada in sa Contea de Clark in ue s'agatat s'area metropolitana Las Vegas-Paradise.
Su Nevada est unu istadu in manna parte desèrticu e semi-àrridu. Casi su 90% de su territòriu est amministradu de giurisditziones federales de sos USA, siat tziviles siat militares.
Su nomìngiu est "Silver State" (Istadu de Prata), tenende sa prata importu mannu in s'economia. Àteros nomìngios sunt "Battle Born State" (Istadu Nàschidu de sa Batalla), èssende su Nevada nàschidu in tempos de sa Gherra Tzivile, "Sagebrush State" e "Sage hen State".


text:
Carolina de Sud
Coordinatas: 34°N 81°W / 34°N 81°W
Articulu in LSC
Sa Carolina de Sud (in inglesu South Carolina [/ˌsaʊθ kærəˈlaɪnə/]) est unu istadu postu in sa regione de sud-estu de sos Istados Unidos de Amèrica. Sa capitale e tzitade majore est Colùmbia.
Allàcanat a su nordu cun sa Carolina de Nord, a su suddu e uestu cun sa Geòrgia, e a s'estu cun s'Ocèanu Atlànticu.
In istèrrida sa Carolina de Sud est sa de 40 de sos 50 istados federados, e sa de 24 in contu de populatzione.
In passadu, cando fiat colònia, est istada aunida a sa Carolina de Nord in sa Porvìntzia de Carolina.
Comente sotziedade, sa de sa Carolina de Sud est crèschida apoderende·si·nche subra s'iscravidade. Giai in su 1708 sa majoria de sa populatzione fiat cumposta de iscravos, in manna parte nàschidos in Africa.
A cara de sa Rivolutzione Americana fiat sa prima colonia de sas trèighi a si decrarare indipendente de sa corona britànnica e a pustis sa de 8 chi aiat ratificadu sa costitutzione de sos nàschentes Istados Unidos, su 23 de maju 1788.
Su 20 de nadale 1860 fiat su primu istadu a votare pro sa setzessione. Est torrada a intrare in s'Unione su 25 de làmpadas 1868.
A pustis de sa Gherra Tzivile sa Carolina de Sud est istada logu de tensione intre biancos e nieddos. Mancari sas autoridades fiant resissidas a nche bogare su Ku Klux Klan, grupos paramilitares - sas Camisas Rujas -aterrighinaiant sos afro-americanos de manera chi no votarent a sas eletziones.
Sos nieddos fiant unu 58% de sa populatzione totale ma non teniat perunu deretu polìticu, sos cogios intre biancos e nieddos o chiesisiat cun aràntzia niedda fiant controidos.
In die de oe sa Carolina de Sud tenet su prus bàsciu peschentu de fèminas in su parlamentu de istadu in sos Istados Unidos (10% contra una mèdia natzione de 23,7%) e est fintzas unu de sos cun prus acuntèssidas de fèminas bochidas de òmines.
Su nomìngiu est "The Palmetto State" (S'Istadu de sa Pramighedda).


text:
Silvio Berlusconi
Articulu in logudoresu
Silvio Berlusconi (Milano, 29 de cabudanni 1936) est unu politicu italianu, at fundadu e tenet sa sotziedade multimediale Fininvest (oe giamada Mediaset), su partidu politicu Popolo della libertà, e tenet, comente presidente su club de fubalu de su Milan. Est connottu puru comente Il Cavaliere ca l'ant dadu s'onorefitzentzia de "Cavaliere del Lavoro" (Cavaglieri de su trabagliu). Comente politicu setzit a sa Camera de sos Deputados dae su 1994, dae sa prima sua eletzione. At tentu tres mandados de presidente de su Cossizu, su primu in sa XII legisladura (1994) e sos ateros duos, consecutivos, in sa XIV (2001/2005 e 2005/2006), lende in custa occasione puru sos ingarrigos ad interim de ministru de sos Esteros, de s’Economia, de sa Salude e de sa Funtzione Pubbrica.


text:
Lingua wu/campidanesu
Articulu in campidanesu
Sa lingua wu (xinesu semplificau: 吴方言; xinesu tradizionali: 吳方言; pinyin: wú fāngyán; o: xinesu semplificau: 吴语; xinesu tradizionali: 吳語; pinyin: wú yǔ) est una de is bariantis printzipalis de sa lingua xinesa a pustis de su mandarinu. Dda chistionant spetzialmenti in sa provìntzia de Zhejiang, in sa munitzipalidadi de Shanghai, a meridioni de sa provìntzia de Jiangsu, e in banas piticheddas de is provìntzias de Anhui, Jiangxi e Fujian.
Est una lìngua fueddada de 77 millionis de òminis, ma non tenit traditzioni iscrita. Chini dda fueddat scriit in mandarinu.


text:
Malta
Coordinatas: 35°53′N 14°30′E / 35.883333°N 14.5°E
Malta est'una isola e Istadu a 90 km a sud de sa Sitzìlia. Abitada dae tempos antigos meda, comente testimoniat su tempiu preistoricu de Hagar Qim ( chi significat Pedra eretta o pedra de su cultu) e de su quartu quintu millenniu prima de Cristos.
Est una republica parlamentare (in maltesu Repubblika ta' Malta, in inglesu Republic of Malta) chi de su 1 de maju 2004 faghet parte de s'Unione Europea de 315 km2 de isterrida e popolatzione unos 400 mizas. Formada de tres isoleddas: Malta, Gozo e Comino. Sa capitale est Valletta sas limbas uffitziales su maltesu e s'inglesu.
Cuntènnidu
Geografia[càmbia | edit source]
S'istadu tenet istèrrida de 316 km2 e popolatzione de unos 416.500 bividores. Est unu artzipèlagu cumpustu de is tres isuleddas de Malta, Gozo e Comino.
Istòria[càmbia | edit source]
Colonizzadas dae sos fenicios, e a poi dae sos gregos e a poi dae sos romanos (218 a.C.)
Sos bizantinos ant dominadu dae su IV a su IX sec. In su 870 l'ant conchistada sos Arabos e l'ant tenta po duos seculos, cando est istada conchistada dae sos normannos e diventat parte de su Regnu de Sicilia.
Est passada a poi suta sos Angioinos, sos Aragonesos, e sos Ispagnolos. In su 1530 Carlo V l'at tzedida a sos Cavalieri Ospitalieri o Cavalieri de Rodi. Chi dae sos Turcos funt catzados dae Rodi sea issoro. Dae tando sunt connoschidos comente Cavalieri di Malta. A Malta ant depidu sustennere un assediu de sos Turcos po battoro meses fintzas a s'arrivu de sa flotta ispagnola. Tando ant fortificadu s'isola e fundadu La Valletta, nomene dadu in onore de Jean de la Valette Gran Maestro de sos Cavalieris, chi aiat guidadu su fraigu, cun su progettu disegnadu dae s'architettu Fratziscu Laparelli inbiadu dae su paba Pio V.
Su 1798 s'isola fut occupada dae Napoleone chi andaiat in Egittu. Sa popolatzione no fut cuntenta e bi est istada una insurretzione, e cun s'agiudu de sa Gran Bretagna e de su re de Nàpoli , ant catzadu sos frantzesos( 1800). S'Inghilterra aiat postu pe in s'Isola detzisa a si la tennere, non ostante sas protestas de su Re de Nàpoli e de Sitzìlia. In sa segunda gherra mondiale Malta est istada una importante base navale inglesa in su Mediterraneu. In su 1964 Malta diventat indipendente, ma faghinde parte de su Commonwealth.
Economia[càmbia | edit source]
Malta vivet de pisca, de commerciu e su portu de la Valletta est unu de sos pius importantes, po sos cantieris navales, e de turismu. A Malta est iscarsa s'abba, e gai s' abba pioana est pretziosa e cantu si podet benidi pijada in cisternas. Calchi cuntierra cun s'Italia, po sos immigrados clandestinos chi arrivant dae s'Africa cun barcas, e chi devent essere succurridos in mare.