text:
1Item qui sos officiales nostros et curadores et maiores, ciaschunu in sa curadoria, maioria, et officiu suo, non /15v/ deppiant reer corona cum minus de .v. hominis. 2Et cussa persona c’at chertare et clamare at testimongios clamet·inde a voluntade sua infine in .x. et non plus, et facat·illus scrivere a su iscrianu de corona inanti qui sa corona hui ant chertare si leit, salvu si non si recordarit dessus nomines dessus testimongios et at dimandari tempus a recordari·si·ndi, qui tando su officiali il‹l›i dedi tempus de clamare·los et denunciare·llus, et in ateramente non si ’ndi ricivat alcuno. 3Et bolemus qui non clamit nen pozat clamare homini perunu pro testimongio qui non at avire .xviii. annos complidos. 4Et si lu clamat, non li siat dada nen chertitu pro testimonio. 5Et chaluncha persona clamarit pro testimonio qualicuna sorasta qui non esseret in Sardigna per via de cavillat‹i›one et fugimentu de tempus et i‹n› ssu tempus qui ’lli ad esser assignadu dae su officiali qui teneret rexone non provarit per icussus paghit de pena libras .xxv., et issas ispesas, dannos et interessos paghit assa parti cum qui avirit sa questioni. 6Et issos testimo‹n›gios qui ad clamare pongiat at iurare su curadore over ateru officiali qui at reer corona bene et diligentemente in presentia de ambas partis, si ’lloy podent et bolent esser. 7Et poscha su curadore over ateru officiali et issu iscrianu de corona cum ateros tres hominis illos deppiant examinare et pregontari secretamente ad unu ad unu, qui non ischiat s’unu de s’atero et qui non lus intendat alcunos dessas partes, et fagheri iscriviri su narri issoro. 8Et pregontadus c’ant esser, su iscrianu de corona leat et publichit su qui ant aviri narradu sos testimo‹n›gios in presentia dessu curadore et dessus hominis qui ant esser in corona, essendo·loe ambas partis, si esser illoy poden‹t› et bolent. 9Et ligidu qui ant aviri su iscrianu su narri qui at aviri factu sos testimongios, su curadore et officiale qui at reer sa corona depiat pregontari cussa parti incontra a qui ant esser clamadus sos dictos testimongios si bolent oppone o narri alcuna causa contra sas personas issoro et contra assu qui ant averi narradu et testificadu. 10Et si bolent oppone o narri alcuna causa qui pargiat raxonivili et iusta, siat intesidu et dadu·li termen de .viii. dies at oppone et provare cussu qui at boler narre et opponnere. 11Et si custas qui at /16r/ averi oppostu provat, custu testimongio, contra a qui ad aviri oppostu, over su ditu suo non siat cretidu. 12Et issu curadore c’at reer sa dita corona peset a iuygare sos li‹e›ros dessa corona pro sa dicta testificat‹i›one dessos ateros testimongios. 13Et icussu qui ant iuygare sa maiore parti dessos lieros fazat scrivire assu iscrianu dessa corona et mandit·illa ad executioni. 14Et issos lieros et iuigantes c’ant esser in sas coronas siant tenudus de iuyghare et dare legittimamente in concientia dessas animas issoro sa megius ragione et iusticia qui ’nde ’llus at parre, non iuighandu però contra sa Carta de Loghu. 15Et si iuigharint contra su capidulu de Carta de Loghu scientimenti, non bagiat nen tenghat su iuigamentu issoro et siant condempnadus cussos qui contra iuigharint in libras .v. per homini pro chascaduna bolta.
71.2. Et cussa persona] Et si cusu persona
71.2. at dimandari] at dunandari
71.2. tando] tanto
71.2. il‹l›i] ili
71.5. cavillat‹i›one] cavillatone
71.5. i‹n› ssu tempus] issu tempus
71.5. qui teneret] quī teneret
71.5. non provarit] nen provarit
71.6. testimo‹n›gios] testimogios
71.8. testimo‹n›gios] testimogios


c: text/html

text:
Super Mario Bros. 2
Super Mario Bros. 2, serior missus natione Iaponia ut Super Mario USA (Iaponice スーパーマリオUSA, Sūpā Mario USA), est ludus televisificus divulgatus et edendum curatus a Nintendine pro NES (Nintendo Entertainment System) ut sequentia ad ludum Super Mario Bros. ex anno 1985. Super Mario Bros. 2 est ludus secundus a Super Marii serie et primum missus? est die 1 Septembris 1988, deinde mense Octobri 1988 in America Septentrionali, die 28 Aprilis 1989 in Europa, mense Maio 1989 in Australasia, et die 14 Septembris 1992 in Iaponia. Ludus etiam refectus est ut pars a collectione lusoria Super Mario All-Stars (etiam dictus Super Mario Collection (Iaponice: スーパーマリオコレクション, Sūpā Mario Korekushon) in Iaponia) pro SNES (Super Nintendo Entertainment System), missus die 1 Augusti 1993 in America Septentrionali et die 16 Decembris 1993 in Europa. Super Mario Bros. 2 etiam missus est in Virtual Console a Wii in Europa, Australia, et Nova Zelandia die 25 Maii 2007, et in Civitatibus Foederatis die 2 Iulii 2007.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
bodhèta , nf Definition cosa chi si narat a s'afaiu, de s'unu e de s'àteru; una cambarada, chedha, unas cantu personas impare Synonyms e antonyms colessu, contulàntzia, crítica, istrísina, licutu, limbizada, naravèglia, noedha, prillissu / cdh. budheu Sentences ti dha faint, sa bodheta, chi dhu scit sa genti! 2. una bodheta de féminas iat pesau avolotu po nci bogari su segretàriu cumunali Translations French racontar English gossip Spanish murmuración, habladuría Italian dicerìa German Gerücht, Gerede.
ditàda , nf Definition cosa, bodheta chi narant in giru peri su logu, nova; cossígiu de ccn. chi tenet autoridade / fàghere una cosa a d. de… = fai comenti at cuntzillau su… Synonyms e antonyms bodheta, contulàntzia, istrísina / avelténtzia, incumandha, pertzetu Sentences no bisonzat a crere a totu sas ditadas de sa bidha ◊ tia Ciòcia aiat batidu sa ditada e dai domo in domo in tota sa bidha esseit sa boghe (A.Langiu) 2. isse faghet totu a ditada de su cunfessore Etymon srd. Translations French racontar, conseil English dictate, gossip, councel Spanish murmuración, consejo Italian dicerìa, consìglio, dettame German Gerücht, Ratschlag, Vorschrift.
incionàda , nf: insonada, intzonara, issonada Definition coment’e sonu o sonada, su chi s'intendhet o chi si assaborit o si arrennescet a cumprèndhere in giru de una chistione, de ccn.; fintzes cosa chi si narat in cobertantza, po chi calecunu cumprendhat Synonyms e antonyms incionnu, lúmena, lumenada, nada, nemonada, nomena, sonedhu Sentences ndi apu inténdiu un'incionadedha, de cussa coja, ma sa coja biu ca no s'iscrarit ◊ desuncuna pigat a sonai a s'insonada de s'andimironai ◊ contamí totu, chi bollu isciri cumenti est s'intzonara! ◊ custu durciori e marigosori impari est s'insonada de fundu de sa trassa sua ◊ candu at inténdiu s'insonada si ndi est andau coitendi 2. s'intzonara de su contu est po cussus chi sa sorti dhis at donau nobbilesa ma ndi dhis at pigau su bonu pentzai (A.R.Maxia) Etymon srd. Translations French racontar English rumour Spanish rumor Italian fama, dicerìa German Gerücht.
nàda , nf: narada, narara Definition cosa chi si narat (mescamente a s'afaiu, de s'unu e de s'àteru), cosa chi s'ischit o chi si narat de unu, fintzes manera de nàrrere / essire de totuna narada = totus a una boghe, cuncordos Synonyms e antonyms bodheta, contulàntzia, naravèglia, naratia, narinzu / fama, incionnu, lúmena, sonedhu Sentences cussas nadas s'intendhent in bidha ◊ ite che fato inchesuradu a frazados impreos e a nadas cobertas de murgone? ◊ est essida sa narada de su tali…◊ ruiant solas solas sas naradas de babbu argumentosas ◊ su mundhu isperimenta, no cretas a is naradas! ◊ làstima po mei su èssiri crétiu is naradas tuas! ◊ si funt istorraus po is nararas allenas ◊ no pongais a menti a totu is naradas ch'intendeis! Etymon srd. Translations French racontar, réputation English rumour, fame, reputation Spanish habladuría, rumor, fama Italian dicerìa, vóce, fama German Gerücht, Ruf.
naravèglia , nf, nm: naravégliu, naravella Definition cosa chi si narat in giru, de s'unu e de s'àteru, fintzes contighedhu de foghile Synonyms e antonyms bodheta, busudhu, licutu, nada, naíbbulu, naranara Sentences pro tzertas naravèglias no ti primmes, làssalos nàrrere! ◊ crè o no crè, in su pessamentu mi prammizaia totu sas naravellas intesas dai sos mannos ◊ detzi cussu naravégliu si che intendhet in bidha! Translations French racontar English rumour Spanish habladuría, chisme, rumor Italian dicerìa German Gerücht, Ruf.
narínzu , nm Definition cosa chi si narat, su nàrrere Synonyms e antonyms chistionu, incionada, nada, naratia, naravèglia, nareju, naronzu Sentences no sunt pessandhe a cussu narinzu de malas dirgràssias ◊ pustis de sas botassiones si sunt asseliaos sos narinzos Etymon srd. Translations French racontar English gossip Spanish habladuría, chisme, rumor Italian dicerìa German Gerücht, Ruf.
trísina , nf: istrísina*, tríxina Definition cosa, allega, chistione chi si narat o chi si cricat chentza importu Synonyms e antonyms bodheta, naravèglia / alleca Sentences cantas trísinas ti batint, a tie, a pes! ◊ no bisonzat a pesare orijas a sas trísinas de sa bidha! Translations French racontar English gossip Spanish rumor, chisme Italian dicerìa German Gerücht.


text:
Pagos turistas istràngios e duncas marinas e tzitades cun prus pagu gente. S’istade chi at a bènnere diat pòdere èssere meda diferente dae cussas chi semus acostumados a bìvere. Pro more de su coronavirus, sa pandemia chi nos at inserradu in domo dae martzu finas a oe, amus a colare una crisi econòmica lègia, ma forsis amus a bìdere una Sardigna comente in s’ierru cando sa natura pro unu pagu resesset a torrare sùlidu. Dae una parte unu dannu e dae s’àtera un’oportunidade pro cumprèndere si podet esìstere unu turismu diferente.
De lìgere: Provas pro torrare a sa vida de prima
Ma custu iscenàriu si podet presentare si sa Regione at a pònnere limitatziones a s’arribu de is turistas in Sardigna opuru si custos ant a arribbare in cantidade minore (meda gente at pèrdidu traballu e dinari). Però paret chi sa prima ipòtesi no at a sutzèdere pro ite s’ùrtimu decretu de su presidente de su Cussìgiu italianu, Giuseppe Conte, at torradu a abèrrere sa majoria de is atividades, is làcanas natzionales a is chie benint dae s’istràngiu e in prus permitit s’ispostamentu intre is Regiones. Sa matessi cosa diat dèpere fàghere oe su guvernadore Solinas.
A ònnia manera s’istade 2020 pro nois sardos at a èssere ùnica: nos tocat a nos iscarèssere is festas in pratza, amus a passigiare cun is màscaras protetivas, in is bar e ristorantes tocat a respetare unu tretu de distàntzia e sa matessi cosa at a èssere in s’arenile. Sighende is cussìgios (lìnias ghias) publicados dae s’Inail e dae s’Iss (Istitutu superiore de sanidade) in is marinas s’at a pòdere intrare isceti cun sa prenotatzione e is paracos ant a dèpere èssere collocados a chimbe metros s’unu dae s’àteru. S’ùrtimu faeddu tocat a sa Regione ma est difìtzile meda a sighire custas règulas. Tzertu, est possìbile chi is persones abarrent a tesu is unas dae is àteras in sa plaja puru, ma est una cosa difìtzile meda chi dipendet prus che totu dae su cumportamentu dae onniunu. Ma tenimus àteras possibilidades? Eja, torrare a sa Fase 1, incungiados torra in domo.
De lìgere: Sa vida chi aìamus prima de su Coronavirus
L.M.


text:
aconculedhàre , vrb Definizione fàere a cónculu, aciuvai, fàere a fossu, nau de is ogos, de is trempas Sinonimi e contrari aconcuare, indevucare, istuvucare, tuvucare Etimo srd. Traduzioni Francese creuser Inglese to hollow out Spagnolo hundirse los ojos Italiano incavarsi (détto degli òcchi, delle guance) Tedesco einfallen (für Wangen, nau po is trempas), tiefliegen (für Augen, nau po is ogus).
devucàre , vrb Definizione fàere cofuda una cosa, istuvonare a fundhu Sinonimi e contrari afungurai, aprofundai, aprofundhire, indevucare, istuvucare, stuvulai, tuvucare Etimo srd. Traduzioni Francese creuser Inglese to hollow out Spagnolo cavar Italiano incavare Tedesco aushöhlen.
ifossàre , vrb: irfossare, isfossai, isfossare, sfossai Definizione fàere fossu, fossos, foradas, irforrare Sinonimi e contrari afosciae, iscafudare, isfosciudae, isfossighinare, istofare, istuvucare, sfossonai, stuviolai | ctr. imparisai, parizare Frasi sos porcos sont irfossanne totu su locu ◊ su gatulinu est isfossandhe sa terra móida pro fàchere sos bisonzos suos Etimo srd. Traduzioni Francese creuser Inglese to dig Spagnolo agujerear, excavar, ahuecar Italiano scavare, far fòssi Tedesco ausheben.
indevucàre , vrb: irdevucare Definizione istuvionare, fàere prus tuvuda una cosa coment'e pigandho o bogandho de su fundu, abbasciandho su fundhu Sinonimi e contrari afungurai, aprofundai, aprofundhire, devucare, irfungudare, istuvucare, stuvonai, stuvulai, tuvucare Etimo srd. Traduzioni Francese approfondir, creuser, caver Inglese to hollow out Spagnolo ahuecar Italiano approfondire, incavare Tedesco tiefer machen, aushöhlen.
isbatizài, isbatizàre , vrb: sbatillai, sbatizai Definizione àere segamentos de conca cun ccn. cosa o chistione, iscúdere o atumbare a ccn. logu, pigare múngia, carda Sinonimi e contrari aciapuai, atapai 1 / atormentai, imbatijare Etimo srd. Traduzioni Francese se creuser la cervelle Inglese to bang, to rack one's brain Spagnolo devanarse los sesos Italiano sbatacchiare, lambiccarsi il cervèllo Tedesco sich den Kopf zerbrechen.
ischeàre , vrb: ischejare, ischiare 1 Definizione pigare e bogare de sa chea, o fintzes fàere su fossu coment'e a iscartadura po ndhe bogare una mata de fundhu; fàere coment'e unu fossu segandho a tundhu (de s'orrobba, de sa pasta téndhia o àteru) coment'e intrandhoche a mesu e torrandho a s'oru po dhi giare una forma, coment'e a cuidu, a curva (es. po fàere s'inghíriu de su tzugu, de su codhu, in bestimentu: is malloredhos – macarrones tundhos – s'ischeant a istrecadura cun su pódhighe mannu)/ i. un'imbreaghera = scexiai Sinonimi e contrari incheare, ischifire, scotai Frasi s'ischeat su carbone ◊ si li est alluta sa piatza belle e pronta a ischejare ◊ est andhau a ischejare sa chisina, in sa piatza brusiada 2. su tretu de su suircu e de su trugu s'ischeat, in sa robba, pro chi su traste potat rúere menzus ◊ su piu cheret ischeadu a rodilla pro lu fàghere a bicos ◊ amus fatu macarrones tundhos ischeados a manu ◊ pisedhos, deo los ischio, sos macarrones, e bois los abberides e los cumponides chi no essat s'unu dae s'àteru! ◊ sos macarrones tundhos s'ischeant cun sa mata de su pódhighe mannu Etimo srd. Traduzioni Francese creuser, donner une forme Inglese to hollow out, to shape Spagnolo ahuecar, cortar dando una forma Italiano incavare, sagomare Tedesco aushöhlen, modellieren.
istelevràre , vrb Definizione istare pentzandho e torrandho a pentzare a sa cosa chentza arrennèscere a cumprèndhere o lòmpere a un'arresurtau Sinonimi e contrari immaginai, immelmedhare, istorronare, penciai, scimingiai Frasi no t'istelevres, tantu dai su meu no mi bogas! ◊ comintzeit a istelevrare cun atentzione subra de sa natura de cussu cristianu (M.Bua)◊ candho est ammurrionadu m'istelevro deo pro cuntentare a isse! Etimo spn. descerebrar Traduzioni Francese se creuser la cervelle Inglese to rack one's brain Spagnolo comerse el coco Italiano lambiccarsi il cervèllo Tedesco sich den Kopf zerbrechen.
istelévru , nm Sinonimi e contrari ifraschédhiu, scimíngiu Frasi sa de su catolaju est un'arte de istelevru (P.Casu)◊ comintzei a bisare sonnos dendhe bolu a chentu istelevros (M.Bua)◊ no ischiat si crere a cudhu contu o lu leare pro istelevru de unu betzu rembambidu Etimo srd. Traduzioni Francese action de se creuser la cervelle Inglese licking Spagnolo comedura de coco Italiano lambiccaménto Tedesco Kopfzerbrechen.
istofàre , vrb: stofai Definizione fàere a fossu, fàere fossos, imbuidare Sinonimi e contrari ifossare, iscafudare, istofuncare, istuvonare, istuvucare, stufonai, stuviolai Frasi ti afóltigat su tempus andhadu, su faedhare cun sos mortos, s'istofare a fundhu sa terra (O.Biddau)◊ latarolas cansidas istofendhe in sa luzana, in disisperu, apretadas, unu butiu pedint a sas benas (N.Fois)◊ aiat tudadu una cosa e comintzesit a l'istofare ◊ seo istofandhe po pònnere matas Etimo srd. Traduzioni Francese creuser Inglese to dig Spagnolo excavar, cavar Italiano scavare, far fòssi Tedesco graben.
istuvonàre , vrb Definizione pigare e bogare sa cosa (fintzes a segadura, es. in truncu de linna)faendho o lassandho unu buidu, una tuva; istampare; murigare cricandho cosa Sinonimi e contrari istuvare, istuvedhare, istuvire, istuvucare, stuviolai, tupusonare, tuvucare / istampai, patungi, pertusai / chilcare, corrovai 3. a poi de tantu istuvonare, su maresciallu aciapesit unu fógliu cun iscritura frisca Etimo srd. Traduzioni Francese évider, creuser Inglese to empty, to dig Spagnolo vaciar, ahuecar Italiano vuotare, scavare Tedesco ausleeren, graben.
istuvucàre , vrb Definizione fàere tuvudu, tuvucu, o de prus Sinonimi e contrari afungurai, aprofundai, aprofundhire, devucare, indevucare, irfungudare, stuvulai, tuvucare Frasi sos antigos ant istuvucadu sas rocas pro bi pònnere sos mortos Etimo srd. Traduzioni Francese creuser Inglese to hollow out Spagnolo ahuecar Italiano incavare, scavare Tedesco aushöhlen, graben.
stuviolài , vrb Definizione fàere tuvudu, buidu; fintzes forrogare coment'e po imbuidare o istuvonare cosa Sinonimi e contrari iscafudare, istofare, istuvucare / istampai, istuvare, istuvire, pertusai, stufonai Frasi stuviolai su niu de is espis ◊ su picalinna stuviolat is truncus Etimo srd. Traduzioni Francese creuser Inglese to dig Spagnolo cavar, ahuecar Italiano scavare Tedesco graben.
tuvucàre , vrb Definizione fàere tuvudu, fundhudu Sinonimi e contrari afungurai, aprofundai, aprofundhire, devucare, indevucare, istuvucare, stuvulai Etimo srd. Traduzioni Francese creuser Inglese to hollow out Spagnolo ahuecar Italiano incavare, approfondire Tedesco aushöhlen.


text:
CARTA
Carta de s’Assòtziu
Art. 1 Nòmini, Stentu e Domu
Segundu s’inditu de sa lei de s’11 de austu 1991 n. 266 e de sa lei regionali de su 13 de cabudanni n. 39, est cuncordau un’Assòtziu chi ddi nant Acadèmia de su Sardu onlus (de imoi innantis Acadèmia).
2 S’Assòtziu est vitàniu.
3 Pigat domu in Pauli (CA), bia Punta Sèbera, 10.
4 Podit aberri domus in àterus logus, imperendi sèmpiri su nòmini Acadèmia de su Sardu onlus.
Art. 2 Siddu e dìciu
1 Siddu ofitziali de s’Acadèmia funt is duas perras de carota; a manu manca sa de is mamuthones, a colori nieddu, linguarrùbia e mucadori amurau a tiras biancas strintas, e a manu dereta sa de su componidori, a colori craru,
murrarrùbia, linguarrùbia e mucadori biancu a tira arrùbia strinta.
2 Dìciu de s’Acadèmia est:
de su pagu, pagheddu
dae su pagu si faghet su meda.
3 A su siddu de is c.s 1 e 2 de su presenti art. si-ddoi setzit a costau unu logo cumertziali torrau a fai annoendi in sètiu modernu e cun prus pagu minudas is inditus de sa c. 1. 1.
4 Su logo cumertziali at a podi setzi a costau o in logu de su siddu ofitziali in is publi- catzionis, in is social media e, chi acuntessit, in campànnias de pregonàntzia.
5 In ocasionis solennis e in tzirimònias ofitzialis at a depi essi imperau amarolla su siddu ofitziali de is c.s 1 e 2 de su presenti art., mancai puru acostau apari cun su logo cumertziali de sa c. 3 de su presenti art.
Art. 3 Idea, tretu e faina de s’Acadèmia
1 Idea de s’Acadèmia est de fai faina de bolontariau in totu su chi pertocat su stùdiu, sa circa, sa defensa, su spainamentu e s’apretziamentu de sa Lìngua sarda, imperendi po su prus sa faina personali, boluntària e a gratis de is sòtzius suus.
2 Aguantendi a notu ca:
a) po s’Acadèmia sa Lìngua sarda est una lìngua a duas (macro)bariedadis diatòpicas (diasistemas sintzillus etotu) e literàrias, su Campidanesu e su Logudoresu, chi tenint, e depint tenni, sa matessi dinnidadi, e duncas de imoi innantis espressadas che Lìngua sarda o sardu inditant is duas bariedadis o chistionis chi ddas pertocant;
b) s’Acadèmia arreconnoscit ca is àteras cuàturu fueddadas de Sardìnnia, s’aligheresu, su gadduresu, su tabarchinu e su tataresu, funt unu scusòrgiu linguìsticu e culturali stravanau de totu sa Sardìnnia; su tretu chi bolit fai s’Acadèmia sena de castiai a su guadàngiu, mancu de travessu, e sceti po su beni de totu is Sardus, mancai puru traballendi impari e in conventzioni cun su Stadu, cun sa Regioni sarda, cun s’Unioni Europea, cun s’Universidadi, cun àterus Entis pùblicus e privaus, mancai cun àterus assòtzius chi faint su pròpriu tretu de s’Acadèmia, est s’afatanti:
2.1 a movi stùdius scientìficus in dònnia atza de sa Lìngua sarda;
2.2 a cunziminai, proponni e cuncordai is ainas chi serbint a fai su sardu aguali a is àteras lìnguas natzionalis, e chi funt:
a) unu standard de sa Lìngua sarda a duas normas scritas e chistionadas (sa norma de su Campidanesu e sa norma de su Logudoresu);
b) s’Ofìtziu Natzionali de sa Lìngua sarda, postu po sprundi, mancai puru cun cursus de lìngua, su standard a duas normas, (lìt. a presenti c. 2.2);
c) s’Ofìtziu po su Tzertificau de su standard a duas normas (lìt. a presenti c. 2.2);
d) s’Atlanti Linguìsticu sardu;
e) is Ditzionàrius de is biddas e bixinaus e su Ditzionàriu Mannu de sa Lìngua sarda;
f) lìburus in su standard a duas normas (lìt. a presenti c. 2.2), de imperai in chistionis de didàtica, leis, crèsia, ofìtzius, informatzionis;
2.3 a fai faina chi permitat a chini ddi spetat de studiai sa Lìngua sarda cuncordendi me is prus tzitadis de importu de Sardìnnia, cursus de làurea de sardìstica, comenti serbit po cuncordai is maistus de Lìngua e literadura sarda, e po ddus ponni in graduatòria po intrai de ruolu in sa scola pùblica;
2.4 a fai faina chi pongat arràdius, TVs e àterus mèdius pùblicus (comenti sa Rai) e privaus, a cuncordai e sprundi programas in Lìngua sarda;
2.5 a movi sa lei dònnia borta chi apatigant, po su chi pertocat sa Lìngua e sa cultura sarda, Deretus, Risolutzionis, Leis e Normas de oindii, o chi siant natzionalis, o chi siant internatzionalis;
2.6 a fai faina po chi intrit in totu sa Sardìnnia su bilinguismu, chi est s’imperu de duas lìnguas diferenti – su sardu e s’italianu – in cunditzioni de agualàntzia; s’Acadèmia est de su parri chi su bilinguismu depat intrai:
a) in totu is scolas, mannas e piticas, de sa Sardìnnia, e in s’universidadi puru, po chi su sardu bessat matèria curriculari, mèdiu de ofìtziu e de comunicadura;
b) me is assembleas chi nci bessint cun su votu, comenti Consillus comunalis, Consillus provintzialis, in su Consillu regionali e àterus consillus, che mèdiu de ofìtziu e de comunicadura;
c) in is tribunalis, che mèdiu de ofìtziu e de comunicadura;
d) in sa Crèsia, che mèdiu de ofìtziu e de comunicadura;
e) in is arràdius, TVs e àterus mass media pùblicus, che mèdiu de ofìtziu e de comunicadura;
f) in àterus ofìtzius e logus pùblicus, che càmeras de cumèrtziu, ofìtzius catastalis, spidalis, presonis, e aici nendi, che mèdiu de ofìtziu e de comunicadura;
2.7 a fai faina po chi sa Lìngua sarda dda arreconnòsciant su Stadu e s’Unioni Europea;
2.8 a fai faina po chi sa Lìngua sarda sprundat foras de Sardìnnia puru e dda stùdiint in scolas e universidadis de logus foras de Sardìnnia aundi s’agatant medas sardus;
2.9 a fai faina po fai connosci s’Acadèmia.
Art. 4 Lingua dell’Acadèmia
1 Sa lìngua ofitziali de s’Acadèmia est su Sardu.
2 Dònnia sòtziu de s’Acadèmia fueddat me is assembleas sa bariedadi de sa Lìngua sarda chi bolit, comenti dda sciit chistionai.
3 Is documentus ofitzialis natzionalis de s’Acadèmia funt scritus me is duas bariedadis de sa Lìngua sarda; is no natzionalis in sa bariedadi fueddada in su logu aundi su documentu ddu ant scritu; in logus aundi is duas bariedadis funt lacanantis o in logus foras de Sardìnnia is documentus funt scritus in ambaduas bariedadis.
Sa Carta presenti est scrita in ambaduas bariedadis de sa Lìngua sarda e in Lìngua italiana; fait a dda tradusi e a sprundi còpias in àteras lìnguas puru, ma chi ndi bessint abètias cumandant sa Lìngua sarda e sa italiana imperadas in sa Carta presenti e in s’Àutu de Cuncordu.
Art. 5 Assentadura a s’Acadèmia
1 Funt sòtzius de s’Acadèmia:
a) is chi ant firmau s’Àutu de Cuncordu;
b) is chi, agoa de ai fatu pedidura de assentadura acumpangiada de sa presentada de assumancus duus sòtzius, ddus at a amiti su Consillu Diretivu, o si fessit de nci essi arrecursu, s’Assemblea de is Sòtzius, ca cuncordant cun su tretu de s’Acadèmia e ant donau fueddu de arrespetai sa Carta presenti;
c) is chi su Consillu Diretivu cun votu a cuncòrdiu ddus at fatus sòtzius onoràrius, ca funt connotus po ai fatu traballu mannu po sa Lìngua sarda o po s’Acadèmia.
2 Cun s’assentadura dònnia sòtziu arricit de su Consillu Diretivu sa tèssera e sa Carta de s’Acadèmia.
3 Is sòtzius funt assentaus in su Lìburu de is Sòtzius, aundi su Presidenti de s’Acadèmia s’incurat de ddoi scriri is noeddus.
4 Sa tèssera balit un’annu e su tanti de pagai est stabilèssiu cun delìbera de su Consillu Diretivu aìnturu de su mesi de idas de dònnia annu; sa tèssera balit po s’annu infatu.
5 Is sòtzius noeddus si podint assentai in calisisiat mesi de s’annu; is àterus de su 1u de cabudanni a su 31 de su mesi de idas.
6 Is sòtzius onoràrius arricint sa tèssera a gratis; po s’àteru tenint is pròpius deretus e doveris de is àterus sòtzius.
Art. 6 Deretus de is sòtzius
A dònnia sòtziu ddi spetat:
1 de fai faina in s’Acadèmia, de ndi abitai is seus, de intrai fueddu e de votai po totu is càrrigas de s’assòtziu;
2 de arriciri còpia de sa Carta de s’Acadèmia;
3 de ligi is verbalis de is assembleas e de àterus documentus de s’Acadèmia e ndi pediri còpias paghendi- ddas;
4 de fai faina de spainamentu de su tretu chi depit fai s’Acadèmia.
Art. 7 Doveris de is sòtzius
Su sòtziu tenit su doveri:
1 de arrespetai sa Carta;
2 de cuncordai cun su tretu chi fait s’Acadèmia;
3 de apoderai dònnia faina chi depit fai s’Acadèmia;
4 de si cumportai a manera de non sfamai su bonu sètiu de s’Acadèmia e de is sòtzius.
Art. 8 Acabu de essi sòtziu
Unu acabat de essi sòtziu:
1 po dismitidura: candu su sòtziu ndi est bòfiu bessiri issu etotu de s’Acadèmia; ddi bastat insandus a ddu scriri a su Consillu Diretivu;
2 po no ai torrau a fai sa tèssera àinturu de s’ora sua;
3 po bogadura: candu a su sòtziu nci-ddu bogat su Consillu Diretivu o, chi nci at arrecursu, s’Assemblea de is Sòtzius:
a) po no ai postu a menti a su doveri suu de fai su beni e de fai volontariau comenti narat s’Acadèmia;
b) po ai apatigau prus de una borta sa Carta.
4 Is detziduras po sa bogadura balint si su Consillu Diretivu o, si ddoi at arrecursu, s’Assemblea de is Sòtzius, ddas avotat a majoria.
5 A su sòtziu bessiu o bogau de s’Acadèmia no ddi spetant ni is tandas pagadas ni, in totu o in parti, su patrimòniu de s’Acadèmia.
Art. 9 Faina de su Sòtziu
1 Sa faina fata de su sòtziu no podit essi pagada, nimancu de su chi ndi at tentu profetu.
2 A su sòtziu ddi podint torrai sceti su dinai de is spesas chi podit amostai de ai fatu diaderus, e po su tanti innantis stabilèssiu.
Art. 10 Organi dell’Acadèmia:
1 S’Assemblea de is Sòtzius;
2 Su Consillu Diretivu;
3 Su Presidenti.
Is càrrigas de s’Acadèmia no funt pagadas.
Art. 11 S’Assemblea de is Sòtzius
1 S’Assemblea de is Sòtzius est soberana e est fata de totu is sòtzius chi ant pagau sa tèssera.
2 S’Assemblea dda cunvocat su Presidenti (art. 13 c. 1 lìt. b), osinou, si issu fessit de no nci- dda fai, de su Visu-presidenti, o de su Consillu Diretivu, o de su 20% de is sòtzius, cun cumbidu scritu, aundi ddoi siat sa dii, s’ora, su logu e sa chistioni de s’atòbiu, assumancu seti diis innantis de sa dii stabilèssia po is sètzidas ordinàrias e cuìndixi diis po is straordinàrias. Est sèmpiri amìtiu su cunvocu in vìdeu- cunferèntzia francu in is atopus prevìdius in sa c. 9 prus ainnantis. S’Assemblea si depit perou atobiai in præsentia assumancu una borta a s’annu.
3 Su chistioni de sa sètzida no podit essi diferenti de su chi s’agatat in su cumbidu de cunvocu.
4 S’Assemblea s’atòbiat a:
a) sètzida ordinària
a1) dònnia annu aìnturu de su mesi de friàrgiu de s’annu infatu a su chi s’arreferit, po aprovai:
a1b) su Balantzu;
a1c) su Balantzu preventivu;
a2) dònnia tres annus:
a2a) po detzidiri su traballu chi depit fai s’Acadèmia;
a2b) po annoai su Consillu Diretivu, cun is suplentis puru, si fessit de dismiti o amancai is membrus efetivus;
a2c) po arraxonai e, si est, aprovai àteras chistionis presentis in su cumbidu de sa dii;
a2d) po deliberai apitzus de àteras chistionis chi cumandat sa lei;
b) sètzida straordinària po deliberai:
b1) cambiamentas de sa Carta;
b2) su sculamentu de s’Acadèmia.
5 Is detziduras de s’Assemblea de is Sòtzius balint si:
a) in sètzida ordinària ddas avotat sa majoria de is presentis e si in primu cunvocu est presenti sa metadi e unu de is sòtzius, in segundu cunvocu calisisiat su nùmeru de is presentis;
b) in sètzidas straordinàrias, chi sa chistioni est
b1) cambiamentas de sa Carta, ddas avotat sa majoria de is presentis, e si, siat in primu, siat in segundu cunvocu, est presenti sa metadi e unu de is sòtzius;
b2) su sculamentu de s’Acadèmia, ddas avotant, siat in primu, siat in segundu cunvocu, is tres de cuàturu partis de is sòtzius.
6 Su segundu cunvocu si fait in dii diferenti de sa de su primu cunvocu.
7 In calisisiat sètzida de s’Assemblea de is Sòtzius dònnia sòtziu contat po unu votu sceti. Candu s’atòbiu est fatu in vìdeu-cunferèntzia, dònnia avotu s’at a fai po apèllida nominali, apustis lìgiu su puntu de sa chistioni de sa sètzida chi depit essi avotada.
8 Candu s’atòbiu est fatu in vìdeu-cunferèntzia, dònnia avotu s’at a fai po apèllida nominali, apustis lìgiu su puntu de sa chistioni de sa sètzida chi depit essi avotada.
9 Is chistionis afatantis no ant a podi essi deliberadas po vìdeu- cunferèntzia:
a) annoamentu de su Consillu Diretivu
b) annoamentu de su Boddeu Scientìficu
c) sculamentu de s’Acadèmia de su Sardu.
Art. 12 Su Consillu Diretivu
1 S’Acadèmia dda aministrat su Consillu Diretivu chi abarrat in càrriga tres annus e est cumpostu de seti consilleris o de prus puru, avotaus de s’Assemblea de is Sòtzius; custus consilleris fait a ddus torrai a eligi.
2 S’atòbiu ddu cunvocat su Presidenti (art. 13 c. 1 lìt.
a) osinou sa de tres partis de is consilleris, a lìtera scrita o a fax o, cun su permissu de su sòtziu, a curreu eletrònicu, cun sa dii, s’ora, su logu e sa chistioni de s’atòbiu, assumancu seti diis innantis, desinuncas tres sceti, candu nci at arraxoni de apretu. In su matessi cumbidu ddoi est inditau sa dii e s’ora de su primu e de su segundu cunvocu. Fait a presidenti de s’atòbiu su Presidenti etotu o, chi est ausenti, su Visu- presidenti o su prus consilleri mannu. Is delìberas de su Consillu Diretivu funt avotadas a majoria, ma po chi ballant serbit sa presèntzia de sa metadi e unu de is consilleris in primu cunvocu e calisisiat su nùmeru de is consilleris in segundu cunvocu; si fessit de essi is votus paris, bincit su votu de su Presidenti o de su chi ddoi est in logu suu. Est sèmpiri amìtiu su cunvocu in vìdeu- cunferèntzia. Su Consillu Diretivu si depit perou atobiai in præsentia assumancu una borta a s’annu. Candu s’atòbiu
est fatu in vìdeu-cunferèntzia, dònnia avotu s’at a fai po apèllida nominali, apustis lìgiu su puntu de sa chistioni de sa sètzida chi depit essi avotada.
3 Su Consillu Diretivu, in su primu atòbiu, eligit:
a) de mesu de is consilleris etotu, su Presidenti e su Visu- presidenti;
b) de mesu de is sòtzius de s’Acadèmia, su Boddeu Scientìficu.
4 In su pròpiu atòbiu o in àterus, eligit (art. 19 c. 3) su Comitau de Arredatzioni e podit detzidiri de donai àterus incàrrigus puru.
5 Chi fessit de si dismiti unu consilleri, intrat in Diretivu unu suplenti.
6 Su Consillu Diretivu aministrat s’Acadèmia, faendi esecutai su chi at postu in programa s’Assemblea de is Sòtzius.
Arremonendi prus a fini is doveris suus, su Consillu Diretivu
a) impari a su Visu-Presidenti, assistit a su Presidenti in su traballu suu;
b) si pigat coidu e adelantat su tesseramentu;
c) assètiat su sprundimentu de s’Acadèmia;
d) cunziminat e scriit arregulamentus de s’Assòtziu;
e) tenit su lìburu de is contus, su lìburu de is verbalis de s’Assemblea de is Sòtzius, su lìburu de is verbalis de su Consillu Diretivu e su lìburu de is sòtzius, firmaus. S’incurat chi is sòtzius potzant spriculai sèmpiri custus lìburus;
f) aparìciat su Balantzu (art. 21 c.s 1 e 2);
g) aparìciat su Balantzu preventivu (art. 21 c. 3);
h) pigat parti, sena de votu, cun calisisiat consilleri suu, a is atòbius de su Boddeu Scientìficu e de su Comitau de Arredatzioni.
7 A is atòbius de su Consillu Diretivu podint pigai parti, sena de podi avotai, is cumponentis de su Boddeu Scientìficu.
Art. 13 Su Presidenti
Su Presidenti:
1 est elìgiu de su Consillu Diretivu de is intrànnias suas e cunvocat e presidit
a) su Consillu Diretivu;
b) s’Assemblea de is Sòtzius;
c) su Boddeu Scientìficu;
d) su primu atòbiu de su Comitau de Arredatzioni;
2 ghiat e arrapresentat, ananti de sa Lei puru, s’Acadèmia;
3 tenit s’imperu de sa firma sotziali;
4 ligit in s’Assemblea de is Sòtzius s’Arrelata de su Consillu Diretivu.
5 Sa faina fata de su Presidenti no podit essi pagada, nimancu de su chi ndi at tentu profetu; ddi podint torrai sceti su dinai de is spesas chi podit amostai de ai fatu diaderus, e po su tanti innantis stabilèssiu.
Art. 14 Su Visu-Presidenti
Su Visu-Presidenti:
1 traballat impari a su Presidenti e ddu assistit in is prus manifestadas publicas de importu;
2 chi su Presidenti est ausenti, ndi fait su traballu issu;
3 fait puru su casceri de s’Acadèmia: po cussu si pigat coidu
a) de aberri, serrai e fai operatzionis de contus correntis bancàrius e postalis;
b) de atendi a s’incàsciu de is intradas e de is tandas sotzialis;
c) de fai is pagamentas, assetiai is scritus contàbilis chi narat sa lei, comenti su lìburu de is imbentàrius e su lìburu de giorronada (art. 23);
d) de apariciai is Balantzus impari a su Consillu Diretivu;
e) de apariciai e ligi dònnia annu s’arrelata finantziària in s’Assemblea de is Sòtzius;
f) de apariciai, si ddu narat sa lei, sa decraradura de is arrentas e mancai àteras incumandìtzias fiscalis.
4 Sa faina fata de su Visu- presidenti no podit essi pagada, nimancu de su chi ndi at tentu profetu; ddi podint torrai sceti su dinai de is spesas chi podit amostai de ai fatu diaderus, e po su tanti innantis stabilèssiu.
Art 15 Su Boddeu Scientìficu
1 Su Boddeu Scientìficu fait su tretu tècnicu – scientìficu aundi s’Acadèmia bolit lompi (art. 3 c.s 2.1, 2.2, 2.3, 2.4).
2 Su Boddeu Scientìficu ddu eligit su Consillu Diretivu, de mesu de is sòtzius de s’Acadèmia, chi tengant balentia tècnicu-scientìfica po fai cussu traballu.
3 Abarrat in càrriga tres annus e est cumpostu de seti o prus cumponentis.
4 Su Presidenti de su Boddeu
Scientìficu est su Presidenti de s’Acadèmia.
5 Faina de su Presidenti de su Boddeu Scientìficu est de cunvocai su Boddeu (art. 13 c. 1 lìt. c), comenti ddi parit de importu a issu.
6 Sa dii de sa primu sètzida su Boddeu Scientìficu eligit su Cordinadori e aparìciat e aprovat su traballu de fai; in su pròpiu atòbiu si podint donai àterus incàrrigus.
7 Is sceberus de su Boddeu Scientìficu funt a majoria; in primu cunvocu tocat chi ddoi siat sa presèntzia de sa metadi e unu de is cumponentis suus, in segundu no importat su nùmeru de is presentis; si fessit de ddoi essi paridadi de votus bincit su votu de su Presidenti.
8 Su Boddeu Scientìficu traballat po contu suu. Sa faina chi ndi scabullit tocat perou chi dda aprovit su Consillu Diretivu, innantis de essi spainada.
9 Podint pigai parti a su traballu de su Boddeu Scientìficu, sena de podi avotai, finsas is consilleris de su Diretivu (art. 12 c. 6 lìt. h).
10 Is cumponentis de su Boddeu Scientìficu podint pigai parti, sena de podi avotai, a is atòbius de su Consillu Diretivu (art. 12 c. 7).
11 Is cumponentis de su Boddeu podint essi consilleris de su Diretivu e finsas Presidenti de s’assòtziu.
12 Sa faina fata de su Boddeu Scientìficu e de is chi ndi faint parti no podit essi pagada, nimancu de su chi ndi at tentu profetu;
podit essi torrau sceti su dinai de is spesas fatas diaderus e amostadas, e po su tanti innantis stabilèssiu.
Art. 16 Su Cordinadori de su Boddeu Scientìficu
1 Su Cordinadori de su Boddeu Scientìficu est elìgiu de mesu de is sòtzius de s’Acadèmia; si fait, tocat chi siat un’acadèmicu.
2 A issu ddu eligit su Boddeu Scientìficu in sa primu sètzida.
3 Faina de su Cordinadori est de donai sètiu a su traballu de su Boddeu po lompi a su tretu inditau de s’art. 3 cs. 2.1, 2.2, 2.3, 2.4.
4 Sa faina fata de su Cordinadori de su Boddeu Scientìficu no podit essi pagada, nimancu de su chi ndi at tentu profetu; ddi podint torrai sceti su dinai de is spesas chi podit amostai de ai fatu diaderus, e po su tanti innantis stabilèssiu.
Art. 17 Àteras seus
1 Si podint aberri àteras seus de s’Académia (art. 1 c. 4).
2 Ant a caminai comenti at a inditai sa norma chi at a fai su Consillu Diretivu.
Art. 18 Publicatzionis
1 S’Acadèmia podit publicai, puru cun tìtulus arregistraus in su tribunali e in su giassu internet, àutus, arrelatas, documentus, fotografias e cosa didàtica, stùdius,
informus e arraxonamentus apitzus de chistionis culturalis, scientìficas, didàticas chi serbint a lompi a is tentas de sa carta.
2 Totu is publicatzionis ant a essi bulladas cun su siddu e su dìciu de s’Acadèmia (art. 2 c.s 1 e 2).
3 No fait a imprentai de manera personali materiali de s’Acadèmia.
4 Po lompi a is tentas de sa c. 1 de custu art. fait a ndi stantargiai unu Comitau de Arredatzioni.
Art. 19 Comitau de Arredatzioni
1 Su Comitau de Arredatzioni (de imoi innantis C.d.A.) est postu po torrai sceda e sprundi su tretu chi depit fai s’Acadèmia e sa faina tècnica – scientifica fata.
2 Su C.d.A. est sciortu, ma depit fai su pròpiu tretu de sa Carta presenti; sa faina chi ndi scabullit tocat chi dda aprovit su Consillu Diretivu, innantis de essi spainada.
3 Est elìgiu (art. 12 c. 4) de su Consillu Diretivu de mesu de is sòtzius de s’Acadèmia, chi siant balentis a fai custa faina.
4 Abarrat in càrriga tres annus; is componentis suus nci podint torrai a bessiri.
5 Est cumpostu de unu Ghiadori Arresponsàbili e de is cumpàngius de traballu suus.
6 Su Ghiadori Arresponsàbili ddu eligit
su C.d.A. de is intrànnias suas in su primu atòbiu chi fait; custu atòbiu est cunvocau, a sa manera chi narat s’art. 12 c. 2, de su Presidenti de su Consillu Diretivu e de su matessi
Presidenti est ghiau.
7 Is atòbius afatantis a su primu ddus cunvocat su Ghiadori Arresponsàbili, a sa manera chi narat s’art. 12 c. 2. 12
c. 2.
8 Su C.d.A. podit cuncordai ainas de informus (c. 2 presenti art.).
9 Is sceberus de su C.d.A. funt a majoria; in primu cunvocu tocat chi ddoi siat sa presèntzia de sa metadi e unu de is cumponentis suus, in segundu no importat su nùmeru de is presentis; si fessit de ddoi essi paridadi de votus bincit su votu de su Ghiadori.
10 A is atòbius de su C.d.A. podint pigai parti, sena de podi avotai, is cumponentis de su Consillu Diretivu (art. 12, c. 6, lìt. h).
11 Is cumponentis de su
C.d.A. no podint essi consilleris de su Diretivu. Chi unu est avotau in ambaduus logus, sceberai aundi abarrai.
12 Sa faina fata de su
C.d.A. e de is chi ndi faint parti no podit essi pagada, nimancu de su chi ndi at tentu profetu; podit essi torrau sceti su dinai de is spesas fatas diaderus e amostadas, e po su tanti innantis stabilèssiu.
Art. 20 Sienda
1 Sa sienda de s’Acadèmia est fata de:
a) contributus a tìtulu patrimoniali;
b) dinai arriciu, donatzionis e lassas de àtiri;
c) benis mòbilis e no mòbilis comporaus cun su dinai chi abarrat dònnia annu, pustis de
ai cunsiderau is intradas e i bessidas.
2 S’Acadèmia ndi bogat sa fortza economica po fai su tretu cosa sua e po fai su traballu de bolontariau:
a) de su tanti de is tèsseras e de su contributu de is sòtzius;
b) de contributus de privaus;
c) de contributus de su Stadu, de Entis e istitutzionis pùblicas;
d) de contributus de organismus internatzionalis;
e) de donatzionis e de lassas;
f) de rimbursus chi ndi intrant de is conventzionis;
g) de intradas de faina comertziali e àtera produsidura de pagu contu.
3 S’Acadèmia depit allogai totu sa documenta apitzus de is intradas de sa c. 2 impitzus arremonada, inditendi su nòmini de chini at donau sa cosa, foras chi custu no bollat abarrai disconnotu.
Art. 21 Balantzu e scriiduras contàbilis
1 Su Consillu Diretivu sterrit su balantzu (art. 12 c. 6 lìt. f) aundi si depint scerai beni is benis, is contributus e is lassas arricius, e imprùs is àteras operatzionis contàbilis e econòmicas fatas.
Su Balantzu fait de su 1u de gennàrgiu a su 31 de su mesi de idas e depit essi presentau, aìnturu de su mesi de friàrgiu de s’annu infatu a su chi s’arreferit, a s’Assemblea de is Sòtzius po ddu aprovai (art. 11
c. 4 lìt. a1b);
Su Consillu Diretivu sterrit su Balantzu preventivu puru chi depit essi presentau, aìnturu de su mesi de friàrgiu de s’annu infatu a su chi s’arreferit, a s’Assemblea de is Sòtzius po ddu aprovai (art. 11 11
c. 4 lìt. a1c);
Art. 22 Gastu e abarru de dinai
1 No fait a gastai ni a pigai impìnnius de gastu si no ddoi at dinai in càscia.
2 S’abarru de dinai de s’annu, pustis de ai cunsiderau is intradas e is bessidas, depit essi imperau po movi àtera faina de bolontariau, osinou po comporai benis mòbilis o no mòbilis chi serbant a s’Acadèmia po is tentas suas.
Art. 23 Scriduras contàbilis
S’Acadèmia depit tenni scriduras contàbilis comenti nant is inditus de lei che su lìburu de is imbentàrius e su lìburu giornali.
Art. 24 Cambiamentas de sa Carta
1 Calisisiat cambiamenta de sa Carta podit essi presentada de su Consillu Diretivu o de su 10% de is assentaus a s’Assemblea de is Sòtzius.
2 S’Assemblea de is Sòtzius detzidit a manera de s’art. 11 c. 5 lìt. b1 de custa Carta.
Art. 25 Sculamentu de s’Acadèmia de su Sardu onlus
1 Proposta de sculamentu de s’Acadèmia podit essi intregada a s’Assemblea de is Sòtzius de assumancu su 75% de is sòtzius.
2 S’Assemblea de is Sòtzius detzidit segundu is inditus de s’art. 11 c. 5 lìt. b2 de custa Carta.
3 Si fessit de lompi a su sculamentu, a s’acabada o a su sperditziamentu de s’Acadèmia is benis abarraus pustis de sa bèndida ant a essi donaus a àteru assòtziu chi portat idea de fai su pròpiu tretu de s’Acadèmia.
Art. 26 Arrègulas de aìnturu de s’Acadèmia
Arrègulas aìnturu de s’Acadèmia ddas fait e ddas movit su Consillu Diretivu.
Art. 27 Ùrtimus inditus
1 Po su chi no est inditau in sa Carta presenti cumandat su chi narat su Còdixi Tzivili asuba de is Assòtzius e de sa faina de bolontariau cunforma a sa lei de su 11 de austu 1991 n. 266 e a sa lei de sa Regioni sarda de su 13 de cabudanni 1993 n. 39. 39.
2 Calisisiat chistioni de lei tocat a dda intregai a su tribunali de Casteddu.
Is tentas nostas
Idea de s’Acadèmia est de fai faina de bolontariau in totu su chi pertocat su stùdiu, sa circa, sa defensa, su spainamentu e s’apretziamentu de sa Lìngua sarda, imperendi po su prus sa faina personali, boluntària e a gratis de is sòtzius suus.”


text:
Abraham Lincoln
Abraham Lincoln (Hodgenville, 12 frearzu 1809- Washington, 15 abrile 1865) est istadu su de 16 Presidentes de sos Istados Aunidos, abarrende in funtziones dae su martzu de 1861 finas a s’assassinamentu suo in s’abrile de 1865.
Lincoln, elèghidu comente candidatu de su partidu repubriganu, aiat ghiadu cun èsitu su paìsu peri sa crisis sua prus grae custitussionale, militare e morale – sa gherra tzivile amerigana – bardende s’Unione e, in su matessi tempus, agabende s’iscravidura e promoende un’amodernamentu econòmigu e finantziàriu.
Crèschidu in una famìlia pòbera, Lincoln si fiat imparadu pro su prus a sa sola, devenende abogadu, lìderu polìtigu, lezisradore de s’Istadu de s’Illinois in sos annos trinta de su 1800, gasi comente membru de mandatu ùnigu de sa Càmara de sos Rapresentadores de sos Istados Aunidos in tempus de sos annos baranta de su 1800. Fiat istadu ochìidu dae John Wilkes Booth, atore e simpatizadore de sos suddistas, su 15 de abrile de 1865, in s’ìnteri chi s’agataiat in su teatru cun muzere sua, ses dies ebia a pustis de s’agabu de sa gherra cun sa rèndida suddista in Appomattox e sa bintòria nordista.
Est cussideradu unu de sos bator Presidentes ameriganos prus grandus de totu sos tempos, paris cun George Washington, Franklin Delano Roosevelt e Ronald Reagan.


text:
(IlMinuto) – Casteddu, 27 de su mes''e totussantus de su 2009 – Sa lota de is traballantis e su movimentu de totu sa provìntzia ant donau is primus resultaus. Ariseru, a sa fini de s’atóbiu durau prus de ses oras in su Ministeru de su "Sviluppo economico" in Roma, s'Alcoa at pigau sa decisioni de arritirai is procedimentus de cassa integrazioni po su 9 de su mes''e paschixèdda. A dógnia modu s'est serrada cun d'unu giru positivu una diri aundi si funt bivius momentus pagus bellus, cun corpus de manganellu de parti de sa Pulizia e de is Carabineris – registraus de is telecameras – asuba de is traballantis in corteu in Roma, corpus chi ant portau unu sindacalista a s'ispidali. Sa lota de is operàjus de s'Alcoa at arregortu sa solidariedadi totali tra is forzas políticas e sindacalis. "Sinistra Critica Surcis Igresienti – si podit ligiri in d’una nota de su movimentu anticapitalista – donat totu sa solidariedadi possíbbili e un'apreziamentu meda mannu po sa lota coragiosa chi is traballantis de s'Alcoa funt fadendi de medas diris contra a sa criadura de s'aziendha. Una cundenna andat in veci a su cumportamentu de Pulizia e Carabineris chi ariseru ant acafau is traballantis de s'Alcoa (sa sengundha borta in pagus diris), chi ant sémpiri manifestau cun paxi po difèndiri su postu de traballu".
Sa própriu cundenna est arribbada de su Prc. "No bastat – at scritu su segretàriu regionali Gianni Fresu – s'assurdidadi de su giudíziu chi pendìt asuba de is prétzius de s'energia, no bastat s'arrogànzia de sa propriedadi aziendhali chi de oi a cras tenit sa pretesa de serrai totu a pustis de annus de agevolamentus e contribbutus púbblicus, depiaus fintzas biri sa befa de is operàjus chi manifestant po su traballu arropaus cun violentzia scuadrista de is Carabineris e de sa Pulizia. "No funt e no ant essi is manganellus a firmai is trambullus", at nau su segretàriu generali de sa Cgil Sardigna Enzo Costa. "Is traballantis tenint bisóngiu de arrespustas. Su ritiru de sa cassa integrazioni est unu fatu positivu, su sindacau aspetat de su Guvernu arrespustas definitivas po sa chistioni de is prétzius de s’energia".
© RIPRODUZIONE RISERVATA


text:
Greco antiquo
Greco (sive graeco) antiquo (in greco antiquo: Ἑλλnvιkή, Hellēnikḗ; in greco moderno: Eλλnvιkά, Elliniká) es lingua locuto inter seculo IX AEC et seculo VI EC in Grecia antiquo et territorios sub influentia greco in Mediterraneo orientale, et post isto in Imperio byzantino.
Scripto in alphabeto greco, greco antiquo es lingua majore de litteratura, philosophia, scientia et cultura in Europa de Antiquitate. Auctores de expressione greco sicut Homero, Sophocle, Socrate, Platone, Aristotele, Euclide, Archimede, Galeno… habe influentia majore super civilizatione occidentale, et hodie, radicales grecos (in generale sub forma latinizato) es semper usato pro forma vocabulario scientifico et technico.


text:
hrp0092p3-30 | Bone, Growth Plate and Mineral Metabolism | ESPE2019
Tessaris Daniele , Abrigo Enrica , Tuli Gerdi , Matarazzo Patrizia , de Sanctis Luisa
hrp0092p1-300 | Adrenals and HPA Axis (2) | ESPE2019
Wasniewska Malgorzata , Morabito Letteria Anna , Baronio Federico , Einaudi Silvia , Salerno Maria Carolina , Bizzarri Carla , Russo Gianni , Chiarito Mariangela , Grandone Anna , Guazzarotti Laura , Spinuzza Antonietta , Di Carlo Silvia , Ortolano Rita , Balsamo Antonio , Abrigo Enrica , Ferroli Barbara Baldini , Alibrandi Angela , Capalbo Donatella , Faienza Maria Felicia


text:
achè , avb, nm: achelu Definizione foedhu chi narant po ammostare una cosa; cositedha de pagu contu, fintzes iscusa, iscórtziga / no cumprèndhere un'achè = no cumprendi una cibudha Sinonimi e contrari acodhu, addeallu, ajallu, allodhu, midhu / arraghèscia, bóciga Frasi mih sa luna, achè su chelu cun su mare adhae adhae chi si basant! ◊ achela, in su giardinu anzenu annidada che columba ferida, che umbra de manos réndhidas! (L.Massa) 2. si agato un'achè ti che bogo dae sas terras mias! ◊ devo dare su contu a su sótziu meu e no cherzo chi bi nascat unu achè Traduzioni Francese voilà!, rien, prétexte Inglese here it is!, trifle, excuse Spagnolo he aquíahí, aquíahí tienes Italiano ècco!, nonnulla, pretèsto Tedesco hier, nichts.
arrevenícu , nm Definizione cosighedha de pagu contu [Spano, Proverbi 288: ventagli] Sinonimi e contrari bóciga, gnagneria, pimpirimpau Frasi no teneus dinai po pani e comporaus arrevenicus! Traduzioni Francese rien Inglese trifle Spagnolo nonada Italiano nonnulla Tedesco Kleinigkeit.
bragnócula , nm Traduzioni Francese un bon à rien Inglese a nobody Spagnolo hombre de nada Italiano uòmo da nulla Tedesco Null.
inghiriagràstos , agt, nm Definizione chi o chie s'istentat inghiriandho chentza ndhe fàere fine de una cosa o chistione, perdendho tempus in debbadas, unu chi est bonu solu a pèrdere tempus Sinonimi e contrari cagallente, immajonadu | ctr. coidadosu, contipizosu, lestru Terminologia scientifica ntl Etimo srd. Traduzioni Francese barguigneur, bon à rien Inglese ineffectual (person) Spagnolo irresoluto Italiano tenténna, cincischióne, inconcludènte Tedesco wankelmütiger Mensch, der nichts fertigbringt.
néssiu , agt, nm Definizione nau de ccn., chi o chie no est bonu a nudha, fatu e lassau, de pagu abbilidade Sinonimi e contrari acinnessi, bovo, cartzellete, casticau, dissalliu, iltrudhadu, innangaradu Etimo spn. necio Traduzioni Francese de rien, incapable Inglese unfit, incompetent Spagnolo incapaz, inepto Italiano dappòco, inètto Tedesco untüchtig, nichtsnutzig, Nichtskönner, Stümper.
níchis , nm Sinonimi e contrari nudha Frasi cussa cosa no serbit a nichis Etimo deut. nix Traduzioni Francese rien Inglese nothing Spagnolo nada Italiano niente Tedesco nichts.
núdha , prn, nm, avb Definizione nesciuna cosa, mancu una cosa e mancu unu farinedhu de cosa: prn. sèmpere impreau foedhandho de cosa, ccn. borta si ponet coment'e nm. in su sensu de pagu pagu, de cosa de perunu contu, piticu meda (fintzes de tempus), o coment'e avb. puru Sinonimi e contrari paghitzedhedhu | ctr. totu Modi di dire csn: cussu e su n. est su matessi, unu n. = paghitzedhedhu; n. mi ses nendhe!…, n. mi naras!…, tantu za est nudha!… = gi est pagu!…, est meda, tropu (ma segundu de ita si narat bollit nàrriri própiu nudha etotu!); no ti ndhe naro n.!… = funti cosas de ispantu; èssere totu n. = èssiri in debbadas, sentza de profetu perunu; de su pagu paghedhu, de su totu… nudha! = tocat a si acuntentare de su chi ti daent, de su chi est, menzus pagu chi no nudha; no est bellu n., no est mannu própiu n., in n. = no tenet nudha de bellesa, no est mannu própiu, itl. "per niènte"; fàghere, andhare pro nudha = in debbadas, itl. "invano" (ctr. pro cosa); ne pagu e ne n. = própiu nudha; no bi at ne (+nm) e ne n. = no bi at ne (+nm) e ne àteru (calesisiat cosa); no… (nm., agt., vrb.) e ne nudha = ne… (nm., agt., vrb.) e ne àteru (chi potat èssere cussideradu che a nm., agt., vrb.); su n. no at picadorzu = no fait a dhu pigai!; fàghere una cosa che n. = coment'e cosa lestra e fàcili fàcili, coment'e chi no bi cherfat ne fortza e ne pelea; torrare a n. (nau de unu mali) = sanai, isparèssiri; bogàrendhe a ccn. cun nudha = pagai, donai a ccn tropu pagu; nudha est s'istrégiu chi portat!…= (nau de fémina), titimanna meda; no est n. = no at importu, no faghet diferéssia, no b'at dificurtade, itl. non c'è problema; nau de ccn., èssere (+ nm) de nudha = nau a disprétziu, chi no balet (de capacidades o fintzes de calidades), nau cun aprétziu, chi cun totu chi est piticu est àbbile meda Frasi tui no depis pentzai a nudha! ◊ no cherzo nudha ◊ oe no apo fatu nudha ◊ sunt pòveros in terra: no tenent nudha ◊ - E ite tenes, chi pares pessamentosu? - Nudha, nudha! - Si no tenis nudha, poita essis e intras fatuvatu? ◊ li apo pedidu su dépidu, ma mi ndhe at catzadu chentza nudha! 2. pro unu nudha iscudiat sos fizos ◊ manigadu nachi at… unu nudha, cantu su puzone! ◊ no ndhe semus comporendhe de nudha ◊ cussos resessiant a fàchere sa dommo chin nudha ◊ de unu nudha ndhe at fatu una chistione manna ◊ est unu biculedhu de nudha, minudedhu! ◊ citudí a sa muda, tui, ca no ses narendu nudha! (A.Melas)◊ su babbu fit mortu pitzinnu de nudha in sa gherra ◊ est unu nudha a che orrúghere ◊ pro su nudha menzus su pacu 3. chi no surrúschiat ne nudha, comenti fàciu a cumprendi chi est drommiu e no mortu? ◊ custa cosa no andhat bene nudha ◊ sa fantasia tua est solu cudha: no bi at ne sustàntzia e ne nudha! 4. ih, za est nudha a pagare totu cussu donzi mese!…◊ nudha mi ses nendhe, a fàghere totu custu in pag'ora!…◊ gi est nudha su trabballu chi ses fadendu: lah chi depiast andai a tirai fà o cíxiri!…◊ za est nudha a che pigare a montes a pè cun custu sole!…◊ nudha est, a fai a pei totu cussu tretu!…◊ nudha est s'istódhicu!… 5. no fatzas che Masciocu: o nudha o tropu! ◊ est annuadu, ma si no proet est totu nudha! ◊ toca, làssala istare gai, cussa cosa, no est nudha! ◊ - Iscusa, fertu ti apo? – No est nudha! 6. cussu zòvanu si ponet a codhu mesu cuintale de tzimentu che nudha ◊ cussa fut gente chi de onestade no ndhe teniant ne pagu e ne nudha ◊ cussus paperis funt chen'e logu ni nudha ◊ bae a su cumandhu, za no est proindhe e ne nudha ◊ custa cosa no est tosta e ne nudha ◊ m'abbàida unu pisedhu de nudha a fàghere totu cussu triballu a sa sola!… Cognomi e Proverbi smb: Nudda / prb: s'abantaxeri est ómini de nudha Etimo ltn. nulla Traduzioni Francese rien Inglese nothing Spagnolo nada Italiano niènte, nulla Tedesco nichts.
pimpirimpàu , nm Definizione una cosighedha de nudha, de perunu valore Sinonimi e contrari arrevenicu, bóciga, nennaria Frasi no balit unu pimpirimpau Traduzioni Francese rien Inglese trifle Spagnolo noneria Italiano nonnulla Tedesco Kleinigkeit.


text:
Dopo una prolungata pausa estiva, riparte la rubrica Ajo a Fuedhai con nuovi racconti appartenenti alla tradizione sarda, raccolti nel tempo, collezionati e riproposti in lingua sardo-campidanese da Bruno Orrù, esperto conoscitore sinnaese della lingua e cultura della nostra terra.
Oggi Bruno ci presenta il racconto intitolato “Is Pannixedhas – Is Animedhas“.
Ricordiamo che chiunque fosse interessato può accedere gratuitamente ai contenuti dell’intera rubrica “ Ajo’ a fuedhai” (racconti e lezioni di grammatica) cliccandoqui.
Buona lettura e serena domenica a tutti.
Prima de totu, bolemu pregontai de essi iscusau po totu su tempus chi apu lassau a passai, ma, sa vida de jaju, m’at unu pagu ghetau a pari s’esistentzia e, immoi ca apu agatau su faimentu giustu, potzu torrai a cumentzai.
Bolu ancora nai ca totu su chi deu pubblicu innoi, no est farra de su sacu cosa mia, ma sunt cosas e contus chi apu arregortu de sa genti e de is pubblicatzionis. Po custu porit incapitai chi calencunu scipiat calencuna cosa cun diferentzias apitzus de su matessi argumentu, po custu motivu, circaus de collaborai e de ponni a pari is conoscentzias, in manera chi, custas cosas, no bengant iscaresciar de unu totu.
Seus arribbendi a sa festa de Dogniassanti. Torraus a partiri de innoi po torrai a pigai su camminu de is traditzionis, paristorias e contus.
Candu boleis cuntatai a mei, mi podeis cuntatai a custa mail: bru.orr@tiscali.it
Genti meda, de cussus chi (nànt) istudiant is traditzionis de sa Sardigna, nànt ca is traditzionis de su primu de ogniassanti chi sunt in Sardignia, sunt un cumintzu de su Segarapetza o Carrasecare, comenti est sa festa de Halloween. Ma is Pannixedhas, is Animedhas, su Motu Motu, no sunt unu cumintzu de su Segarapetza, ma sunt sa festa cun sa cali su Sardu ammostat a sa genti su rispetu e sa devotzioni po is animas de is mortus.
Animas Bonas, Animas Malas: Su logu aundi bivint is animas, po su Sardu, est s’ari chi stait a giru de nosus, e, ingunis s’agatat su xelu, su prugadoriu e s’inferru. Is animas no lassant mai, de unu totu, su mundu de is bius e porint essiri “Malas” o “Bonas”.
Sa genti sarda, giai de s’antighidadi, creit chi sa morti no siat sa fini de sa vida, ma sa fini de sa vida chi nos conosceus. Sa morti no est una cosa chi serrat is portas, ma est unu passu chi serbit a passai a una calidadi de vida differenti, fata de spiridu.
Pustis de sa morti, is animas, s’agatant a fai una vida chi est de unu totu oguali a sa vida chi fiant candu furint bias, mancai un d-unu mundu diferenti chi camminat a costau de su mundu de is bius.
Custa manera de pentzai donat sa siguresa ca is animas, puru essendi in d-unu mundu diferenti, tengat sa manera, de intrai in sa vida de sa genti ancora bia.
Custa manera de biri su mundu de is mortus, si fait cumprendi su rispettu chi sa genti de Sardigna provat po is animas de is mortus. Calvia, in su 1893, naràt: “Is mortus, dognia dì, passillant peri sa bidha e faint is matessis fainas de candu fiant bias. Algunas personas, in mesu de is bius, tenint sa fortuna de dha sas pori biri”.
Custu si contàt in Sardignia po is animas de is mortus e is contus furint ancora prus bellus de ascurtai candu si fuedhat de is Animas Malas, chi furint cruelis e prenas de astiu, de comenti custas animas si poriant invocai e de comenti dha sas tenni atesu. Sa genti Sarda teniat grandu rispetu po is animas de is parentis mortus, ma custu rispetu fiat acumpangiau sempiri de unu pagu de timoria e de unu disiggiu de torrai a biri, assumancu po pagu tempus, su parenti mortu, chi, po cantu si creiat, sorigàt a abarrai in custu mundu. Ecu e poita, in sa traditzioni de sa Sardigna, nci sunt una sida de personas, massimamenti femminas, chi (si creit) sunt bonas a biri e a fuedhai cun is animas de is mortus e, custu poteri, benit donau a atras personas in puntu de morti, massimamenti a piciocas prus giovonas in edadi.
Fiat propriu a sa fini de su mesi de ladamini e su cumintzu de su mesi do dogniassanti, chi si pentzàt ca sa lacana chi separàt su mundu de is bius de cussu de is mortus, fessit aici fini chi una napa de arragniolu fessit seguramenti prus forti.
Custa idea de su mundu de is mortus, arrexinada in sa cultura nostra, at fatu in manera chi, in totu sa Sardignia, trà is urtimus de su mes’e ladamini e is primus de dogniassanti, sa populatzioni ammostat s’arrispetu po su mundu de is mortus cun festas, chi in sa sustantzia sunt ogualis, ma mudant de nomini e in piticus faimentus.
Custas usantzias pigant su nomini de “ Animedhas” – “Pannixedhas” – “is Mortus” – “ Sos Mortos”, “Su Mortu Mortu” – “Is Fracheras” – “Su Prugadoriu” – “Su Peti Cocone” – “Su Pane e su Tocu” – “Su Bidhiu Longu” e atrus.
Ma, in dognia bidha, mancai mudessit su nomini, sa sustantzia fiat cussa de crei verdaderu, ca in sa noti in tra su 31 de su mes’e ladamimi e su 1 de dogniassanti, su portali de su prugadoriu si oberiat de isbotu, permitendi a is animas te torrai, po una noti intera, in is domus chi, in vida, sunt istetias de issas, o de torrai a biri logus e genti a is calis furint ligaus a istrintu.
Is pipius de Sardignia, in custa noti foras de su comunu, girànt peri sa bidha bistius de tzapulus, po fai sa parti de is animas de is pipius mortus, e pichiànt de domu in domu, pregontendi calencuna cosa poi is animas de su prugadoriu. E aici, bandendi peri sa bidha, pregontànt: “Seus benius po is animedhas” – o – “mi dha sas fait is pannixedhas?” – o, ancora – “po su bene de sas animas” – “carchi cosa po sas animas”. Aici pregontendi, arricint in cambiu, pabassinas, nuxi, nuxedhas, arenadas, cachi, mela tidongia e, is prus poburus, feti po nai ca donànt calencuna cosa, donànt fai e cixiri.
In Grilatza, po ndi nai una, su faimentu si tzerriàt “Is Ascadropias” e atru no fiat che un’arregorta, fata de is pipius, de cosas de papai in memoria de is mortus. In custa bidha puru a is piciochedhus beniant donadas pabassinas e castangias e nuxis, chi depiant arregoli in d- unu muncadoredhu fatu a sachita acapiendi is origas. S’erregorta beniat fata aintr’e noti. Comenti aintr’e noti beniat fata in Sinnia po is pannixedhas o in Seui po is animedhas. S’arregorta de parti de is pipius, in tottu sa Sardignia, beniat fata sa noti in trà su 31 de mes’e ladamini e su primu de dogniassanti. In dì de oi, is piciochedhus, frigaus de sa modernidadi, passant su mengianu de su primi de dogniassanti.
Antigamenti, totu sa populatzioni de sa Sardignia, sa noti in trà su 31 de su mes’e ladamini e su primu de dogniassanti, faiat una cena cun pagu cosa de papai, massimamenti una cena de fai, ca fiat su papai de is mortus e, cun s’andai de su tempus, sa fai est istetia cambiada cun is macarronis. Pustis de sa cena, is pratus cun sa fai o cun is macarronis, beniant lassaus in sa mesa, apariciada de unu totu e cun d-una mariposa alluta, ca poita, pustis, is mortus aiant a essi papau, ma no ingurtendi su chi fiat in is pratus, ma feti fragendi sa cos’e papai. Perou, tocàt a s’arregordai de no lassai in sa mesa, ne frochitas ne gortedhus, ca poita, cun cussas ainas, is mortus aiant a essi potziu provai a ndi pigai cun issus calencunu parenti.
Est curiosu de osservai ca oi in dì si bolint proproni festas, po custa data, chi nudha tenint a che fai cun sa traditzioni de sa Sardignia. Est de osservai puru ca sa crocoriga isbudiata e fata coment’e una conca de mortu, chi si bolint proponi po sa festa de Halloween, in Sardignia fiat imperada de s’antigoriu de nannai, sa crocoriga beniat isbudiada e, cun d-una candela alluta aintrus, beniat posta in is fentanas e in is muredhas, po fai assicai sa genti.
Sa diferentzia est ca sa festa de Halloween, fiat, e ancora est, unu primintziu de su segarapetza po sa populatzioni anglossasoni, ma po sa populatzioni de Sardignia, custa festa non fiat unu primintziu de segarapetza, ma fiat una festa po onorai e rispetai s’arregordu de is mortu chi, po su chi si creiat, abarrànt cun nosus in custa terra. Is pipius sadrus no si bistiant a mascara, ma de tzapulus, po rapresentai sa forma de s’anima de unu pipiu chi, po tempus, fiat istau aintru de unu baullu, e bandànt de domu in domu portendi una coscinera po poni su chi sa genti offeriat, oi, mancai, portant tzainus e mocillas. Ma sa festa nostra, po sa cultura nostra, nudha tenit de biri cu sa festa de Halloween.
In Sinnia, antigamenti (in dì de oi passant aintr’e mengianu) is piciochedhus, in sa noti obrescendi a su primu de dogniassanti, bandànt in giru peri sa bidha a pregontai is pannixedhas. Pustis, su merì de su primu de dogniassanti, fiat usantzia a preparai sa cena poi s animas de is mortus e, sa mesa beniat apariciada po issus puru. Si cuncodrànt is malloredhus, sa fai, is pabassinas e su pan’e saba e, prima de depi cenai (arregordai ca in cussus tempus si cenàt a su scurigadroxu) si bandàt a campusantu po pigai is animas de is mortus e dha sas portai a domu (si creiat ca is animas de is parentis bandessint avatu intzoru). Pustis ai cenau sa mesa abarràt apariciada e, s’incras a mengianu (su mengianu de su dus), sa genti bandàt prima a ascurtai sa primu missa, pustis a campusantu po nci torrai is animas de is mortus. De sa noti de su primu de dogniassanti e fintzas a su scurigadroxu de su dus, is campanas de cresia sonànt is angonias. Po sonai circànt a giru de set’otu personas, chi prima s’unu e pustis s’atru, artziànt a campanili po s’addopiu e sa genti assistiat custas personas cun cos’e papai e buffai a totu dì. Is femminas si costumànt a bistiri a mesu lutu e in is domus e in campusantu beniant allutas is mariposas po inditai a is animas sa ia chi, de su prugadoriu, bandàt concas a su paradisu.
In medas bidhas de sa Sardignia, si creiat ca propriu sa notti de su 31 de su mesi de ladamini e sa noti de su dus de ogniassanti, fessit prus probabili de atobiai sa “processioni de is mortus” o “Reula”, ca poita sa noti de su 31 is animas essiant po bandai in is domus de a nca aiant biviu e sa noti de su dus is animas torrànt a su mundu intzoru.


text:
Àsia sud-orientale
Coordinadas: 12°00′N 105°06′E / 12°N 105.1°E
S'Àsia Sud-orientale, fintzas connota che Àsia de su sud-estu o sud-est asiàticu, est una subregione de s'Àsia cumposta dae sos istados postos geograficamente a su sud de Cina, a s'estu de Ìndia e su norte de Austràlia. S'àrea s'agatat a sa rughe de placas tetònicas chi pròvocant un'arta atividade sìsmica e vulcànica.
Zonas geogràficasModìfica
S'Àsia Sud-orientale est costituida dae duas zonas geogràficas diferentziadas: sa zona continentale e s'imparis de arcos vulcànicos e artzipèlagos in s'estu e in su sud-estu.
Sa zona continentale, a sa penìsula de Indotzina, est cumposta dae Cambògia, Laos, Myanmàr, Tailàndia, su Vietnàm e sa Malaìsia otzidentale e in ue sa religione printzipale est su buddhismu, sighidu dae su confutzianèsimu.
Sa parte marìtima incluet sa Malaìsia orientale, Brunei, su Timor Orientale, Indonèsia, Filipinas e Singapore e sa populatzione sua est pro sa majoria islàmica ma fintzas cristiana.
NotasModìfica
- ↑ Country Comparison :: Area, CIA World Factbook. URL consultadu su 3 santugaine 2020 (archiviadu dae s'url originale su 9 freàrgiu 2014).
- ↑ Table A.1. Total Population by Sex in 2009 and Sex Ratio by Country In 2009 (Medium Variant) (PDF), Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat.
- ↑ (EN) Statistics Singapore, in singstat.gov.sg. URL consultadu su 3 santugaine 2020 (archiviadu dae s'url originale su 21 freàrgiu 2009).


text:
Nina Hagen
Articulu in logudoresu
Nina Hagen (nomene de arte de Catharina Hagen; Berlinu, 11 de martu 1955) est una cantante tedesca de Berlino Est.
Nina est fiza de Hans Hagen (connottu puru comente Hans Oliva), un'iscrittore, e Eva-Maria Hagen, una attrice e cantante. Sos nonnos paternos suos ebreos fini mortos in su campu de cuncentramentu de Sachsenhausen.
Sos primos annosModìfica
Cando aiat duos annos su babbu e sa mama si fini separados e issa est creschida cun sa mama. Cando aiat 4 annos issa iaasa comintzadu a istudiare balletto, e cando aiat 9 annos fit cunsiderada una pitzinna prodigiu de s'Opera lirica. Cando issa aiat 11 annos, sa mama si fit cojuada cun Wolf Biermann, unu cantautore dissidente, sas bideas politigas de Biermann aian influentzadu meda sa giovana Hagen chi chito fit diventada una attivista politiga antigovernativa de sa Germania Est. Hagen a 16 annos aiat lassadu s'iscola e si fit aggregada a sa cover band Fritzens Dampferband umpare a Achim Mentzel e ateros. Cun issa sa band aiat aggiuntu a su repertoriu branos de Janis Joplin e Tina Turner. In su 1972 aiat formadu su grupu Automobil.
DiscografiaModìfica
- Nina Hagen Band (1978)
- Unbehagen (1979)
- NunSexMonkRock (1982)
- Angstlos (1983)
- In Ekstase (1985)
- Punk Wedding EP (1987)
- Nina Hagen (1989)
- Street (1991)
- Du hast den Farbfilm Vergessen (compilation, 1992)
- Revolution Ballroom(1993)
- freuD euch (1995)
- Om Namah Shivay (1999)
- Return of the Mother (2000)
- Big Band Explosion (2003)
- Seeman Featuring Nina Hagen (2003)
- Irgendwo auf der Welt (2006)


text:
(Per leggere l’articolo in italiano cliccare sulla bandierina in alto)
Unu 25 de abrile chi penset a nos liberare finas dae sa tirannia atuale de is podere finantziàrios sobra natzionales… e pro sa Costitutzione nostra…!!!
Aturamus e resonamus pro un’iscuta de sa terra nostra.
Pro ite est chi is guvernantes regionales non donant prus rispostas a is sardos…?
Dae ora s’ambiente polìticu sardu subrabivet a issu etotu sena produere atos coerentes cun is interessos de sa Sardigna pro determinare unu mudòngiu radicale de prospetivas econòmicas e sotziales. Custu pertocat sa dereta e sa manca e is sighidores issoro…totus cuncordados in custos annos cun siglas imponentes ma in sustàntzia istrumentales a is privilègios consolidados de is partidos.
Semus a sa vigìlia de su 28 de abrile, SA DIE DE SA SARDIGNA.
Peruna gana de festa ma de ammentare is acontèssidas populares contras a is Savoja…dominadores e tirannos…!
Mi benint a conca is pretesas de is Istamentos de su 1793 chi donaiant caràtere rivolutzionàriu a su pòpulu sardu. Fiant chimbe preguntas chi obligaiant is dominadores piemontesos a rispondere pro torrare a ativare su Parlamentu sardu antigu e pro unu sistema de relatziones chi diant àere postu a is sardos in su tzentru de sa vida econòmica e sotziale, liberende·la dae is prepotèntzias.
Sa risposta de su podere sabàudu aiat istadu de refudu totale…a cussu aiant sighidu unas cantas rivolutzionas populares chi aiant otentu pro risposta violèntzia e crudelidade.
Pro cussu sa data de su 28 non podet èssere de rituales istitutzionales frassos…o de festa…!
Est die de pensamentu de is sardos pro su benidore issoro e de meledu subra su de fàghere…! e totu cussu est acapiadu a s’acontèssida polìtica atuale in relatzione a is cunditziones de su pòpulu sardu.
Sa crisi de oe est determinada dae voluntades subra natzionales e est de òrdine econòmicu e sotziale, in ue at bintu su neo liberismu areste de is élites finantziàrias mannas chi nd’at bogadu podere de isceda autònoma a is Istados natzionales matessi, chi teniant giai costitutziones democràticas. S’Itàlia puru nde faghet parte.
Cussu at cumandadu lìmites graes a su guvernu de is resursas pùblicas chi rugrat is Comunas matessi e sa Regione, a chie at cumandadu s’Acordu de Firmesa e su Paris in bilantziu.
Sunt ainas autoritàrias de impoberimentu obligadu. Inoghe passamus intro s’istrintòrgia de s’austeridade cun totas is cunseguèntzias. Creschimentu de sa poberesa e disimpreu.
Is chi ddu cumandant setzent in sa UE e in sa BCE.
Totu custu non podet èssere parte de sa “sustenibilidade polìtica finas a oe praticada dae s’Istitutzione regionale sarda cun sa manifesta complitzidade de is partidos italianos e de is sighidores issoro.
Is partidos, agiudende·si a pare, ant faddidu e non sunt prus, comente isperaiat Gramsci “elaboradores de is intelletualidades noas” ma oligarchias chi agrupant is interessos de is classes privilegiadas.
Duncas, pro nois sardos, pustis s’isdarruta de ogni disìgiu postu in is Pranos de Rinaschimentu, si ponet un’idea noa pro si nde apoderare de su benidore nostru, peri su reconnoschimentu de protagonistas sotziales noos chi punnant cun is sòtzios issoro a unu sistema de auto-guvernu dae giosso chi pòngiat a fundamentu unu Progetu de liberatzione dae sa tzerachia atuale e dae is poderes subra natzionales chi impoverint a famìlias e impresas.
Custu ìmplicat chi siat postu dae luego in discussione s’Acordu de Firmesa pro Comunas e una Regione chi miret lestra a is bisòngios de is sardos e sa ditza issoro. E non a is paràmetros de bilàntziu.
Liberamus nos finas de is fòrmulas “Modellu nou de creschimentu” o “òbligos de sustenibilidade”: diant èssere is presones noas pro su pòpulu sardu.
In tames chi EJA a “s’Istatutu sardu Nou de auto-determinatzione” e a su mudòngiu dae giosso, in nùmene de su pòpulu sardu.


text:
Dissolvenze incrociate
Evento della V biennale di ferrara,
Chiostro di Sant’ Anna e Salone di San Francesco dal 16-25 novembre 2010
A cura di Virgilio Patarini, con la collaborazione di Rosamaria Desiderio.
Opere di Stefano Accorsi, Anna Maria Angelini, Simone Boscolo, Ivano Boselli, Loredana Campa, Enza De Paolis, Gaetano Fiore, Giovanni Marinelli, Marco Post Morello, Simona Ragazzi, Edoardo Stramacchia, Paolo Stefanelli,
Catalogo Editoriale Giorgio Mondadori.
Chiostro di Sant'Anna
Salone S.Francesco


text:
Wp/sro/Terra
Sa Terra (cun sìmbulu astronomicu: ) est su de tres pranetas de su Sistema solari, in òrdini de distàntzia de su Soli.
Est su de 4 pranetas prus mannus de su sistema solari, siat po su diàmetru, siat po sa massa. S'atmosfera funtzionat comenti scudu contras a is metèoras puru. Sa Terra tenit un satèlliti naturali: sa Luna.
Màginis[edit | edit source]
Nodas e arreferimentus[edit | edit source]
Boxis arrelatadas[edit | edit source]
Àterus progetus[edit | edit source]
Commons - Earth [1]
Acàpius de foras[edit | edit source]


text:
La Rioja (Ispagna)
Coordinadas: 42°15′N 2°30′W / 42.25°N 2.5°W
Artìculu in LSC
La Rioja est una provìntzia e comunidade autònoma de s'Ispagna setentrionale. Su cabulogu est Logroño.
Sa regione tenet istèrrida de 5 045 km² e populatzione de unos 317.500 bividores. Est sa segunda minore comunidade autònoma e sa cun prus pagus bividores, una metade de chie bivet in su cabulogu.
Allàcanat in su norti cun is Paisos Bascos, in su norti-estu cun sa Navarra, in su sud-estu cun s'Aragona e in su sud e s'uestu cun sa Castìllia e Léon. Est atraessada de is frùmenes Ebro e de su Rio Oja, de cust'ùrtimu pigat su nùmene.
Sa mudàntzia a comunidade autònoma torrat a primìtziu de is annos 80 de su sèculu passadu, durante cando s'Ispagna fiat torrende a organizare s'istrutura de s'istadu a pustis de s'acabu de sa ditatura.
Su rèdditu peròmine de La Rioja est de € 25.895 chi, a cumparàntzia est simbillante a su de su Trentinu-Südtirol de s'Itàlia.


text:
Espertos de vites autòctonas pro ispumantes a cunfrontu a Bidda Sorris, “sunt sos unicum solu sardos”
Sa Sardigna s’est rivelende terra de òtimos ispumantes. E presentat una notèvole biodiversidade de vitigni chi costituint un’importante potentziale pro sa produtzione de custos binos. De custu ispunto ala su cunfrontu chi su 31 maju a sas 9,30 a Bidda Sorris in sa sede de s’Agris, interessat tècnicos espertos e imprendidores vitivinicoli in unu seminàriu in su tema “S’inghitzu de una produtzione de ispumante: aspetos tècnicos, organizativos e finantziàrios”. Organizat Sardigna Chircas e Agris Sardigna.
A su tzentru de s’adòbiu su tema de sa produtzione de ispumante cun mètodu clàssicu e cun mètodu charmat. S’eventu s’insertat in s’àmbitu de su Progetu Cluster “Akinas Spinov – Ispumantes Innovativos de vitigni autòctonos”, intradu in su de tres e ùrtimu annu de faina e chi atza a otènnere noas tipologias de binu ispumante, ricurrende a sos vitigni locales, siat de cussos prus apo difùndidu chi fintzas de cussos minores o de possìbile recùperu, individuados in su cursu de su progetu Akinas.
“Su progetu Akinas Spinov at permìtidu de individuare unu lotu de vitigni autòctonos interessantes pro sa produtzione de binos ispumantes modernos – ispiegat Gianni Lovicu, responsàbile de su setore vitivinicolo de s’Agris – siat tra cussos connotos ma mai proados pro s’ottenimento de ispumantes, chi tra cussos in pessu chi registrados a su Registru natzionale de sas Variedades de Vite”. Si trata de vitigni “unicum”, presentes e coltivados feti in Sardigna. “Sunt variedades deseguru riellu pro sa produtzione de binos ispumantes, dotados de paràmetros compositivos interessantes comente a s’acidità fissa e s’isvilupu de peculiares caraterìsticas aromàticas cales sentores frutados e floreali, essentziales a sa produtzione de custu piessignu produtu de su mercadu enològicu”.


text:
Algeri
Coordinadas: 36°46′35″N 3°03′31″E / 36.776389°N 3.058611°E
Artìculu in LSC
Algeri (in àrabu الجزائر al-Jaza'ir, literalmente "sas ìsulas"; in amazic Dzayer; in frantzesu Alger; antigamente, Icosium) est sa capitale e sa prus tzitade manna de Algeria. De acòrdiu cun su tzensu de s'annu 1998, sa populatzione de sa tzitade fiat de 1.519.570 bividores (narados algerinos), cun totu chi s'àrea metropolitana sua arribaiat a contare 2.135.630 bividores. Narada puru al-Bahja (البهجة) o "Algeri sa Bianca" pro more de su colore biancu de sos fàbricos suos, est situada in su nord-ovest de Àfrica, in manera cuncreta in sa costera de su mare Mediterràneu, e disponet de su portu prus importante de sa zona.
Algeri est crèschida meda in is annos ùrtimos, e sighet a cunservare s'incantu de sa tzitade betza. Difatis, sa fortalesa antiga o casbah est istada cunsiderada Patrimòniu de s'Umanidade dae s'UNESCO in su 1992.


text:
Wikipedia:Màgines de sa chida
Figuras publicadas in sa Pàgina printzipale "pro conventzione" ogni chida. Pone sa noa in suta a sa lista e agiorna su Template:Printzipale:Màgine de sa chida.
2009[modìfica su còdighe de orìgine]
1. Iscaladori in Daniboy (Kalymnos, Grèghia).
2. Sa Monument Valley s'agatat a làcana tra su Utah e s'Arizona ne is Istados Unidos d'Amèriga.
3. Bista de Parigi dae sa Galerie des Chimères de Notre-Dame.
4. Duos porceddos vietnamitas pasiendusidda in d'unu zoo de Lisbona me su Portugallu.
5. Pappadori 'e fogu de su grupu "Jaipur Maharaja Brass Band" a Chassepierre, in Belgiu.
6. Aurora boreale subra Bear Lake in Alaska. (Commons Picture of the Year 2006).
8. Obrescidroxu a su North Point Park de Milwaukee, Istadu de su Wisconsin in is IUA.
9. Su frutu de s'arenada (Punica granatum).
13. Ràgius de soli a su murriadroxu a pillu de su lagu in Golden Gate Park, San Francisco.
14. Unu marxani (nomencladura binomiale: Vulpes vulpes).
15. Unu Tabacch' 'e maraxani agatau in Germània.
16. S'astronàuta Piers Sellers passillendi in s'ispàtziu dae sa STS-121 (in palas sa Terra).
17. Pibionis de cafeu turraus.
18. Su coru de unu prèssiu arrùbiu sperrau.
19. Lampus retrataus in Isvìtzera.
20. Unu pugione bolende a s'arbèschida.
21. Unu muntoni de fràgulas.
22. Su teatru Juliusz Słowacki de Krakòvia a de note.
23. Una truma de matrioskas in Budapest.
24. Iscalas de su Museu de su Vaticanu.
27. Gábor Talmácsi setzendi una Aprilia 125 in su 2007.
28. Unu gatu (Felis) de ses chidas.
29. Madonna in triunfu pintau de Carlo Ceresa.
30. Su deu Mitra.
33. Lester Bowie.
34. Joe Mantegna.
35. Grado.
36. Giudicaus sardus.
37. Stema de Eislingen/Fils.
38. Alessandro De Rhodes.
2010[modìfica su còdighe de orìgine]
3. Sa battalla de Seddori (s'Occidroxiu) 30 de làmpadas 1409.
5. Su frore de sa cartzofa.
6. Panorama de sa corte de su Louvre.
7. Rana birde a ogros rujos (Agalychnis callidryas) in Costa Rica.
8. Pilotàgios in Unteruhldingen, Germània.
2014[modìfica su còdighe de orìgine]
1. Palatzu Giordano in Tàtari.
3. Su trenu Bernina in Isvìtzera.
6. Biteddu naschidòrgiu de bacca ruja e bianca "frisona".
7. Pratza Reina Margherita a de note in Terranoa.
2019[modìfica su còdighe de orìgine]
1. Su Maximilianeum, edifìtziu istòricu de Mònacu de Baviera, a de note.
2. Jubilee e Munin, corbos de sa Turre de Londra.
3. Crèsia de Saint-Mayme in sa comuna de Onet-le-Château, in su dipartimentu de Aveyron, in Frantza.
4. Crèsia de sa resurretzione de Santu Làzaru in s'Ìsula de Kizhi, in sa Repùblica de Karèlia (Rùssia).
5. Intrinada in su Mare de su Giapone. Sas duas ìsulas chi si podent bìdere dae indedda sunt s'Ìsula de Sibiryakov (a destra) e s'Ìsula de Antipenko (a manca). Sa fotografia l'ant fata a Sud de Slavyanka, in su distretu de Khasansky de su territòriu de Primorsky Krai, in Rùssia.
6. Fortilesa de Khotyn, in Ucraina, illuminada dae sa luna prena.
7. Arvèschida in sa riserva naturale de Ichterloh, in su land tedescu de Nordrhein-Westfalen.
8. Coladòrgiu in su muru, connotu comente "Ghenna de sa luna", in su giardinu tzinesu "Su regnu cuadu de sos Ming", chi s'agatat in intro de su giardinu botànicu de Haren (Groninga) in sos Paisos Bàscios.
10. Faru de Aniva in s'ìsula de Sakhalin, in Rùssia, in subra de una roca e inghiriadu dae pugiones e nèula.
2020[modìfica su còdighe de orìgine]
1. Intrinada in su padente de Tok, in Alaska.
2. Madonna est su tìtulu impreadu de sòlitu dae Edvard Munch pro custa cumpositzione. Intre su 1892 e su 1895, pro mèdiu de sa tècnica de s'ògiu in sa tela, Munch at pintadu versiones medas de custa cumpositzione, chi ammustrat sa metade de subra de una fèmina nuda. Nd'at fintzas produidu versiones imprentadas.
4. Vista de unu lagu in sa badde de su riu Eagle, in sa munitzipalidade de Anchorage, in Alaska (Istados Unidos de Amèrica).
6. Su Lagu de Prata a s'intrinada, Parcu natzionale e riserva de Wrangell-St. Elias, Alaska.
7. Bidditzolu de Teriberka, in sa penìsula de Kola, in Rùssia.
8. Ventana de sos màrtires, bidriera in su passaditzu de sud de sa navada de sa Sea de Friburgu de Brisgovia, Baden-Württemberg, Germània. Mastru anònimu, pagu prus o mancu su 1270–80; cumprida dae Fritz Geiges, a curtzu a su 1922.
9. Su casteddu de Lichtenberg, a curtzu de Oberstenfeld (distretu de Ludwigsburg, Germània) est unu de sos casteddos de su perìodu Staufer cunservados mègius. Vista dae sas bìngias dae ovest-sudovest.
10. Olivàriu a curtzu de Agii Douli, Corfù, Grètzia.
11. Internu de sa crèsia parrochiale de Perchtoldsdorf, in sa Bàscia Àustria.
2021[modìfica su còdighe de orìgine]
1. Banconota de 50 Pfennig Notgeld (dinare de emergèntzia) imprentada in Mainz, in Germània, in su 1u de ghennàrgiu de su 1921. In su latu printzipale tenet sa Catedrale de Mainz, in su de segus sa funtana Marktbrunnen.
3. Superfìtzie astrada de su lagu Baikal a curtzu de s'Ìsula de Olkhon, in s'Oblast de Irkutsk, in Rùssia.
6. Unu leone africanu betzu in su parcu natzionale de Chobe, in Botswana. No est ruzidende ma caschidende.
9. Vista de su casteddu de Hohenbeilstein (in artu) e de s'Unteres Schloss (in bassu) in Beilstein, Germània. S'Unteres Schloss est unu dominàriu tuteladu fraigadu dae su 1906 a su 1908 in istile istoritzista.
10. Duna manna in su puntu chilomètricu 39, Sossusvlei, Namìbia.
12. Panorama de Ålesund dae Aksla, in Norvègia.
2022[modìfica su còdighe de orìgine]
1. Vista de sa punta e de su chiostru de sa Catedrale de Salisbury, in sa tzitade de Salisbury, Wiltshire, Inghilterra. Sa crèsia, una catedrale anglicana, est unu de sos esèmpios printzipales de architetura inglesa antiga e l'ant cunsagrada in su 1258. Sa punta sua de 123 m est sa prus arta de su Regnu Unidu.
2. Casteddu de sa tzitade istòrica de Kamianets-Podilskyi, in Ucraina.
3. Un'ispèndula in Ova da Fedoz, in Isvìtzera.
4. S'internu de sa crèsia de Santu Vitòriu de Dülmen, in sa Renània de su Norte-Westfàlia, in Germània.
5. Casteddu de Vischering (cun riflessos in s'abba e in un'ispricu in su pannellu de sas informatziones) in Lüdinghausen, Renània de su Norte-Westfàlia, Germània.
6. Arbèschida in su Parcu Natzionale de Jasmund in s'ìsula de Rügen, in su Meclemburgu-Pomerània Otzidentale, in Germània.
7. Sa Crèsia de Santu Giuanne de Sohrol est una crèsia catòlicu-armena de su de V o de VI sèculos in Sohrol, Shabestar, Iran.
8. Detàlliu de su passadore de ferru de sa ghenna de sa crèsia reformada de Sent, in su cantone de sos Grisones, in Isvìtzera.


text:
/9v/ 1‹I›tem ordinamus qui si alcunu homini intrarit per força ad domo de alcuna femina coiada et tenent·bie·llu, et non la appat appida carnalimenti, et indi est binquidu legitimamenti, siat juigadu a pagari liras C, et qui non pagat infra dies XV de c’at esser iuigadu seghent·illi una origa tota.
2Et qui alcunu homini esseret tentu cun alcuna femina coiada in domo dessa dita femina ‹et esseret voluntadi de sa femina›, cussa tali femina siat afrustada et isposedida de tottu sos benis suos et dessas rexonis suas gasi de dodas comenti et de ateru beni, 3et romangant tottu assu maridu et non a ffigios qui avirint cun su dittu maridu over cun ateru maridu ‹qui› avirit appid[u] per innantis et non ad ateru parenti suo, etceptu a plaquimentu de cussu maridu ‹ad› su cali avirit fatu sa ditta fallença. 4Et icussu homini cun ‹su› cali esseret acatada non siat afrustadu ma depiat pagari infra dies XV de c’at esser juigadu liras C, e qui non pagat infra su dittu tempus siat·illi tagada una origa per modu qui ’lla perdat.
5Et ço non si intendat pro feminas qui siant public[as] meretrices nen anchu qui ’ssa femina andarit a domo dessu [homi]ni over ‹de› atera personi qui non esseret habitaci[one dessa dita femina: qui in cussu casu su homini paguit libras XXV ma sa femina siat afrustada ut supra].
- ‹et esseret voluntadi de sa femina› | integro secondo A
- acatada | acatadu


text:
(Per leggere l’articolo in italiano cliccare sulla bandierina in alto e selezionare quella tricolore)
Ispinghet forte su bentu indipendentista. Non sceti in Europa pro is Catalanos chi su 1° de Santugaine imbeniente diant chèrrere votare a su referendum.
Eris, difatis, ant votadu is Kurdos irachenos: 5,3 milliones de eletores pro una die istòrica de custu pòpulu. Oe semus in isetu de is risultados de su referendum: dàbile chi b’ant a èssere pertzentuales artas a favore de su “Emmo”.
Unu pòpulu, su Kurdu, chi at tentu destinu drammàticu, sena deretos, esiliados, custrintos intre làcanas de Istados istràngios: Iraq, Iran, Sìria, Turchia e finas Lìbanu e unas cantas regiones asiàticas de s’URSS.
Sena Istadu, cun prus de 30 milliones de abitantes, su pòpulu Kurdu giai dae su 1924 sufrit de una polìtica de discriminatzione ratziale chi no at esempros o pretzedentes simigiantes cun àteras alas de su mundu.
Sos Istados chi ddu opriment, cun totu is trastes chi giughent a disponimentu, che a s’Imprenta, sa radio-TV, s’esèrtzitu, s’iscola, s’universidade, ant fatu e sighint a fàghere una polìtica chi punnat, non petzi a negare sos deretos issoro inalienàbiles, decretados dae totu sas Cunventziones internatzionales e dae s’Onu ma finas a ddos burrare a manera fìsica. Pro agiumai unu sèculu is kurdos no esistint: ne che a pòpulu, nen che a etnia, limba o cultura.
A manera particulare in Turchia, in ue mancu ddos mentovant cun su nùmene issoro ma “Turcos de sa muntagna” – ma finas sos àteros Istados chi los tenent mègius no sunt, pensamus a is massacros fatos dae su ditadore criminale Saddam Hussein – su pòpulu Kurdu est assugetadu a istragos sistemàticos dae parte de totu is guvernos dae su 1924.
A pàrrere de unos cantos istòricos dae su 1924 a su 1941 sa polìtica contra is Kurdos de sos istados opressores est istada, a seguru unu “etnotzìdiu”: in particulare so pendende a J.P. Derriennic ((Le moyen Orient au XX siecle).
Ma galu non bastat. Su dramma de sos Kurdos est a seguru su de èssere persighidos e “negados” intro a is Istados in ue istant ma finas cussu de èssere burrados e invisìbiles cara a s’opinione pùblica mundiale, dae sos mèdia, dae s’iscola.
A pitzu de custu m’apo pigadu s’apentu de analizare e castiare, a manera rigorosa e firma unos 32 testos iscolàsticos, meda rapresentativos e oe etotu adotados in sas Iscolas italianas, impreados in sos triènnios de sas iscolas superiores (Litzeos, Magistrales, Istitutos tècnicos e professionales).
Tando, a pustis de s’istùdiu e de s’indàgine mia essit a pitzu chi de custos 32 testos – chi creschent a 96 ca onni tomu cuntenet tres volumes, unu pro cada classe de su triènniu –
belle che 30 non ponet mancu una riga de su problema kurdu: e de prus puru, su tèrmine kurdu mancu benit mai mentovadu.
A nos regordat pro casu un’àteru pòpulu?
E puru sunt istòricos famados e cun prestìgiu ma de ispiratzione e orientamentu a su prus catòlicu, liberale, progressista ma mescamente de manca.
Ahi, ahi, tentas de pagu gabbale faghent a is “nostros” sas categorias statoiàtricas, tzentralìsticas, eurotzèntricas, e otzidentalizantes.
Custrintos dae sa disgregatzione ètnica-culturale (minorias curdas s’agatant in Lìbanu e in sas regiones asiàticas de su ex URSS), a su esìliu fortzadu in massa dae sos turcos e irachenos, a sa colonizatzione, is kurdos sunt istados custrintos a su disterru pro istesiare persecutziones e disocupatzione. Su dannu mannu pro custos est sa mala sorte de istare in tretos in ue b’at petròliu meda e duncas su de istare in mesu a cuntierras regionales e internatzionales.
Cun su tratadu de Sèvres tra s’imperu otomanu e is potèntzias binchidoras de sa Prima gherra mundiale (1918-1920), sa Turchia si leaiat s’impignu a favorèssere sa formatzione de unu Kurdistan autònomu in sa banda orientale de s’Anatòlia e in sa provìntzia de Mossul, premissa a s’indipendèntzia. Su disegnu de sas potèntzias imperialìsticas punnaiat a fraigare unu istadu “bòidu” tra Rùssia e Turchia.
Ma sa bìnchida de sa rivolutzione Kemalista e su tratadu de Losanna cantzellaiant sos deretos de su pòpulu kurdo. Ammento chi custa rivolutzione teniat che capu Ataturk, tzelebradu dae sos istòricos “nostros” e dae s’otzidente a manera favorevole, cando a s’imbesse est istadu unu grandu persighidore e massacradore de su pòpulu kurdo.
Cun su referendum de eris b’at te isperare chi su pòpulu kurdu – e non sceti cussu chi istat in s’ala irachena – in fines si lìberet dae s’opressione seculare, incomintzende su caminu de libertade e autodeterminatzione.


text:
Limba veneta
Articulu in nugoresu
Su venetu est una limba romanza chi imprean a como prus o mancu unos tres miliones de pessones in ses istaos peri su mundu. Sa medade fit in Italia, in su terrinu de sa chi fit unu tempus s'antica Repubrica de Venetzia e chi est oje in sa prus parte sa regione de su Veneto, ma fintzas in Trentino, in su Friuli-Venetzia Giulia e in s'Agro Pontino; s'atera medade como est in foras, mascamente in Istria, chin comunidades unu pacu minores in Dalmatzia, Romania, Brasile, Messicu e ateros trettos inube sos venetu-faveddantes sun in disterru.


text:
Corona de Aragona
Artìculu in LSC
Sa Corona de Aragona (Corona Aragonensis) est istadu su nùmene de s'impare de rènnios e territòrios sugetos a sa giurisditzione de sos soberanos de Aragona de su 1134 a su 1715. Naschida dae sa unione dinàstica intre su Rènniu de Aragona e sa Contea de Bartzellona (a pustis naradu Printzipadu de Catalugna), sa Corona de Aragona si fiat ammanniada in sos sèculos de unos àteros territòrios: sos rènnios de Majorca, Valencia, Nàpoli, Sardigna, Sitzìlia, Contea de Proventza, e fintzas sos ducados de Atene e de Neopatria.
IstòriaModìfica
S'unione dinàstica intre su Rènniu de Aragona e sa Contea de BartzellonaModìfica
S'unione de sos territòrios de sa contea de Bartzellona e de su rènniu de Aragona at acontèssidu gràtzias a sa coja de Ramon Berenguer IV, conte de Bartzellona, cun Petronilla de Aragona (1137). De cussu momentu sos duos territòrios, mancari autònomos, si fiant sutamìtidos a sa figura de sos res de Aragona e fiant andados a formare sa gai narada "Corona de Aragona". Su fìgiu de Ramon Berenguer IV e Petronilla, Alfonsu II, aiat eredadu ambos sos tìtulos, chi fiant istados assùntados dae totu sos suos sighidores. S'unione personale aiat antimes cumportadu su respetu de sas istitutziones preesistentes e de sos arresonet de ambos territòrios.
Ispaniadura in su MediterràneuModìfica
A pustis de sa pèrdida de influèntzia de sa Corona de Aragona in Otzitània, che cusseguèntzia de sa batalla de Muret, su re Giagu I, naradu su Conchistadore, aiat dadu cumintzu in su [su de 13 sèculos]] a s'ispaniadura de su rènniu cara a su Mediterràneu e su levante peninsulare in s'àmbitu de sa Reconchista, resissende a bogare a sos àrabos dae Majorca e una parte bella de s'atuale Comunidade Valenciana. Valencia fiat istada decrarada capitale de unu noucostituidu rènniu de matessi nùmene e dotada de istitutziones pròpias, agatende·si aici a èssere su de tres istados a intrare in sa Corona de Aragona. S'ìsula de Majorca, paris a sa Tzerdagna, a su Rossillione e a sa tzitade de Montpellier, fiant tzèdidos a su fìgiu Giagu cun su nùmene de Rènniu de Majorca, pro èssere a fatu torrados a incorporare in su 1349.
Sighende un'istrategia comuna a sos unos àteros rènnios de sa penìsula ibèrica, sos res de Aragona aiant dotadu sos rènnios de sa Corona de leges e fueros ' (constùmenes) pròpios, a su fine de limitare s'influèntzia de sa nobilesa e afiantzare fidelidade majore a sa monarchia.
S'ispaniadura aragonesa in su Mediterràneu aiat ammanniadu sa Corona de Aragona de territòrios noos: sa Sitzìlia (1282), sos Ducados de Atene (1311) e Neopatria (1319), e sa Sardigna intre su 1323 e su 1326] (in realidade fiat iscopiada una gherra longa contra su giuigadu de Arbaree chi diat bìnchere unu sèculu a pustis), non prus, in su 1442, su Rènniu de Nàpoli. Dada s'istesiamentu geogràficu de s'Aragona, custos territòrios non fiant sugetos a unu guvernu tzentrale, canto fidados a sas élites locales.
In sos possedimentos italianos su controllu aragonesu fiat istadu tando prus a prestu nominale, de natura prus econòmica chi polìtica. Diferente fiat istada sa sorte pro sa Sardigna, chi a pustis de una gherra durada unos chent'annos fiat conchistada a su giuigadu de Arbaree. S'ìsula fiat integrada a tìtulu prenu in sa Corona, e sas classes ghiadoras locales remprasadas dae nòbiles aproliende dae Catalugna, numenados de su re in cambiapare de s'agiudu dadu durante sa gherra de conchista. Cun sa colonizatzione aragonesa sas cunditziones sòtziu-econòmicas de sa Sardigna diant a impeorare meda, sende chi su sistema de in antis fiat cambiadu cun unu feudale, cabudianamente disconnotu. Sa nobilesa catalana si fiat tramudada a bìvere mescamente in sas tzitades, in ue sas cunditziones econòmicas de sa populatzione si fiant mantènnere artas, gràtzias fintzas a s'arribu de artesanos istràngios. In sas zonas rurales sa calidade de sa vida fiat incuida forte, sende chi sa populatzione depiat sutaistare a sa boluntade de sennores ispòticos, tassas artas, e non prus si depiat adatare a su sistema feudale. Tales diferèntzias intre campagnas e tzitades sighint a aguantare in sa Sardigna de oe in die.
In su 1410 su re Martine I fiat mortu chene ereu: a segus de su Cumpromissu de Caspe, Ferdinandu de Antequera (de sa dinastia castilliana de sos Trastámara)fiat coronadu cun tìtulu de Ferrante I de Aragona. Prus a in antis, su nebode suo Ferrante II aiat torradu a achirire sa Catalugna de su Nord (incluende fintzas su Rossillione), chi fiat passada a sa Frantza, e su Rènniu de Navarra, chi mancari de pagu unidu a sa Corona de Aragona, fiat istadu pèrdidu pro causa de brigas dinàsticas internas.
Unione dinàstica cun sa Corona de CastìgliaModìfica
Ferrante II at cojuadu in su 1469 s'infanta Pisabella de Castìllia, creende sos presupostos pro s'unione benidora de sos duos rènnios. Noantamas, in cuss'època, siat sa Castìllia siat s'Aragona fiant abarradas entidades istatuales autònomas, cadauna dotada de istitutziones pròpias, parlamentos e leges traditzionales.
Dae sos Asburgu a sa fine de sa Corona de AragonaModìfica
Sa Corona de Aragona e cussa de Castìllia fiant passadas a fatu a sos Asburgu (Càrolu V de Ispagna, naradu Càrolu I in Aragona, fiat nebode de sos Res catòlicos), chi las aiant torradas a unire suta de sa Corona de Ispagna (fintzamentas in custu casu sas istitutziones de sas duas Coronas, abarradas distintas, no aiant pèrdidu sa bàlida pròpia). Cun s'ispèrdida de sa lìnia de sos Asburgu de Ispagna (1700), fintzas sa Corona de Aragona fiat abarrada chene titulares. Fiat tando iscopiada sa gherra de sutzessione ispagnola (1701-1714), chi aiat bidu binchende de su pretendente borbònicu, Filipu de Angiòu, artziadu a su tronu cun su nùmene de Filipu V de Ispagna.
A penas cunsolidadu su pòdere, Filipu V aiat mudadu s'Ispagna in una monarchia tzentralizada e aiat emanadu sos decretos de Nueva Planta, pro efetu de sos cales sas terras de sa Corona de Aragona (chi si fiant arringheradas in favoressimentu de s'àteru pretendente a su tronu durante sa gherra de sutzessione) fiant brivadas de totu sas istitutziones e legislatziones traditzionales pro èssere sutamitidas a un'amministratzione ispagnola unida. Partende dae in cue sa Corona de Aragona aiat sessadu formalmente de esìstere.
Aràldica: sas Barras de AragonaModìfica
Sas "Barras de Aragona" (in ispagnolu Barras de Aragón) sunt s'antigu sìmbulu aràldicu de su condomadu de sos Res de Aragona. In catalanu sunt narados sa senyera reial ("sas bator barras" o sos bator palos).
Sunt assentadas dae bator fròngias verticales rujas subra fundu doradu o grogu. Sa descritzione curreta in aràldica est: de oro a bator palos de ruju.
BibliografiaModìfica
- Rafael Altamira, Ispagna, 1412-1516, in Istoria de su mundu medievale, vol. VII, 1999, pp. 546–575
- Charles Petit-Dutaillis, Frantza: Luisu XI, in Istoria de su mundu medievale, vol. VII, 1999, pp. 657–695
- Edward Armstrong, Su papadu e Napoli in su de 15 sèculos, in Istoria de su mundu medievale, vol. VII, 1999, pp. 696–751
- Del Treppo Mario, La Corona d'Aragona e il Mediterraneo, Congresso di Storia della Corona d'Aragona, (Napoli abrile 1973), pp. 301–331.


text:
Figari valorizat su produtu locale cun sa "Sagra del Pesce"
In sa Mesa – In Figari est totu prontu pro sa "Sagra del Pesce" in programma su 14 de austu; faeddamus de un'apuntamentu de interessu pro sos amantiosos de sa coghina e finas pro su tzentru de su nord de sa Sardigna; una manifestatzione de sa traditzione chi at otentu su marcu "sagra de calidade" dae s'"Unione Nazionale Pro Loco d'Italia", un'atopu chi valorizat sa gastronomia e su produtu locale, un'apuntamentu famadu meda chi ocannu lompet a sa de 55 editziones.
Tocat a sutalineare ca sa "Sagra del Pesce" de Figari est istada reconnòschida dae su Senadu de sa "Repùblica Italiana" comente manifestatzione de importu.
Cun sos 55 annos suos s'editzione de su 2022 est sa lòmpida de una tarea importante. Una tarea chi arribat a pustis de duos annos de firmada fortzada, una firmada cajonada dae sa difusione de sa pesta de su coronavirus.
Comente pro sas editziones coladas, in sa pratza chi s'agatat in cara de sa Domo Comunale, ant a èssere organizadas sas mesas cun sas padeddas in ue ant a èssere coghinados unos cantos cuintales de calamaros, càmbaras e àteros pisches. Pro custa editzione sos organizadores ant finas pensadu de realizare unu caminu de tastos in ue sos bisitadores ant a pòdere iscobèrrere sas tècnicas mègius pro coghinare su pische e peri comente reconnòschere cando su pische est friscu. Durante sa passigiada sos bisitadores ant a pòdere tastare sos màndigos bonos chi ant a èssere aprontados dae sos coghineris de sa manifestatzione.
Ma no est totu, pro ite comente onni sagra fata comente si depet finas sa "Sagra del Pesce" de Figari at in programma unu momentu dedicadu a sa mùsica. Gosi, dae sas 22.00, in pratza Cossiga sa boghe de Valentino Villy de su grupu "Come nelle favole" at a cantare sas cantzones de Vasco Rossi regordande s'istòricu cuntzertu fatu dae s'artista in su Modena Park.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna - IMPRENTAS 2021-2022. LR 22/2018, art. 22