text:
acomodaméntu , nm Definition su acomodare, su pònnere bene, arrangiare, pònnere de acórdiu / a. de caminus = triballu de arranzamentu de caminos, acontzu Synonyms e antonyms aconciadura, acónciu, arrangiadura, arrangiamentu Translations French accommodement English arrangement Spanish arreglo Italian accomodaménto, assettaménto German Ordnung.
adaretzài , vrb: adderessare, adderetare, adderetzai, adderetzare, adderetzari, adereciare, aderessai, aderetzai, aderetzari, arereciai, deretare Definition fàere deretu, ténneru, pònnere prantau, istrantagiau o chi potzat istare a solu; arretirare, pònnere a postu, pònnere adderetu, chi andhet bene o comente si tocat, fintzes torrare apostu una cosa andhada male, guasta Synonyms e antonyms acampaniare, acodomai, aconciai, addirire 1, aggheretzare, assantai, assetiai, inderetare, indritare / mòere, ispostare | ctr. isordulare Sentences sa linna trota dh'aderetzat su fogu…◊ po aderetzai a tui mi seu atrotiau dèu! ◊ tocat de azeretare sos revessos ◊ sos tortos los ant azeretados ponzèndhelis unu palu ◊ est chin sas palas che agionedha: pro bi las azeretare cheret apredigada! ◊ aderetzai is istradas, fadei logu ca benit su Messia! ◊ sos piantos cherent adderetados dae minoredhos 2. est in terra e corzu a isse si no si ndhe adderetat! ◊ fatu fatu ndhe aderetzat s'ischina e s'imbarat a sa màniga de su marrone ◊ sa domu ndi est arruta: tocat a ndi dha torrai a aderetzai ◊ cia Vitória si est totu arereciara po dhi fai sa fotografia 3. candu si tenit pistocu in bértula is cosas ciai si aderessant ◊ sas féminas bi ant de adderetare su locu ◊ chi mi adderetzu mi dhus pongu totus in buciaca, cussus! ◊ adderètadi, cantu chi ses isterrigorzadu lèndheche sas terras de su paba! ◊ aderetzari milliardos de ómines chi ant pigadu unu sétiu malu no est brulla! (P.G.Mura) Surnames and Proverbs prb: sa mata si adaretzat candu est pitica Etymon spn. aderezar Translations French redresser English to strighten, to mend Spanish enderezar, corregir Italian raddrizzare, aggiustare German geradebiegen, in Ordnung bringen.
allichidídu , pps, agt: allichidiu, allichiriu Definition de allichidiri Synonyms e antonyms bellu, netu, remonidu, tramudau | ctr. brutu, iscussertu 2. est passau unu totu allichidiu in bistiri de festa ◊ tenit sa domu sempri allichiria e bèni cuncordada ◊ biendhe sos istranzos, s'isprúgherat sos pedes e gai allichidiu dimandhat ite cherent ◊ at arretziu su sennore in d-una sala totu bene allighidia ◊ a ómini de campu no dhi abarrat logu allichiriu Translations French ordonné, propre English tidy, clean Spanish ordenado Italian ordinato, pulito German in Ordnung, sauber.
allichíru , nm Definition su allichidiri Synonyms e antonyms allichidimentu, allichidóngiu, remonimentu Etymon srd. Translations French nettoyage, rangement English cleaning, good order Spanish limpieza, aseo Italian pulizìa, assètto German Sauberkeit, Ordnung.
armidhàda , nf Definition bella preséntzia, chi portat bellos arremos Sentences est unu cadhu de bona armidhada Etymon srd. Translations French belle allure English composture Spanish compostura, buena presencia Italian compostézza, buon aspètto German Ordnung.
assentadéru , nm: assenteru Definition / ponnirisí a. = zúghere bonu sensu Synonyms e antonyms assentadura, assentu Translations French rangement, mise en ordre English good order Spanish posición Italian assètto German Ordnung.
asséntu , nm Definition su èssere postu bene, firmu, séliu, fintzes su logu inue unu o una cosa est posta; manera de fàere sa cosa, de si cumportare cun cunsideru, cun firmesa; cosa assentada, datos assentaos, iscritos e fintzes paperi cun cosa iscrita Synonyms e antonyms acussertu, arresetu, arréulu 1, assébiu, assentamentu, assuermu, ausentu, incuru, lista, prachidesa / partoxu / firmesa, giudísciu, sabiesa Idioms csn: sos assentos = sos postorzos de su trigu messadu; is assentus = is localis po su bestiàmini in su furriadroxu; tèniri pagu a. = zúghere pagu sabiore, èssere chentza tinu; de a. = cun seriesa, a sa séria, chentza presse; fàchere una cosa chin a. = cun incuru, bene; restare o imbarare de a. = detzídere, pònneresi de acordu; missa de assentu = missa de s'arretiru, missa pro unu mortu chi nachi tiant bídere in ziru Sentences su bentu muilendhe no lassaiat portas in assentu ◊ isse no tenet mai assentu, sempre tribbulendhe ◊ su mundhu est roda e chie l'at formadu no cheret ch'istet sempre de un'assentu (L.Marongiu) 2. beni dai cuss'altu assentu! ◊ sas mannas de su trigu messadu si che leant a s'assentu e dae s'assentu a s'arzola 3. su tratu tou e assentu mi at fatu diliriare ◊ cussu est ómine de pagu assentu 4. lèadi s'assentu de sa cosa chi mi as dadu ◊ zughiat in manos s'assentu pro pagare sa lughe, totu trofizèndhelu ◊ is cummerciantis funt sempri fendi assentus in su libbretu 5. sa candhela alluta pigadha cun assentu! ◊ a pretziare una bachiana si fachet chin assentu ◊ si fiat postu a trabballai de assentu ◊ pranghítemi in assentu! ◊ satzeldotes, de assentu pedo a bois salude e ghia! 6. su príntzipe restat de assentu de si che leare a Maria ◊ restant de assentu chi sa robba e su càmiu deviant abbojare a s'istradone ◊ fimis restados de assentu chi deviat torrare Etymon ctl., spn. assento, asiento Translations French stabilité, disposition, rangement English stability, organisation Spanish estabilidad, asentamiento Italian stabilità, sistemazióne German Stabilität, Ordnung.
assetiài, assetiàre , vrb Definition istare in assentu, in asséliu, firmos; pònnere a postu, assentare sa cosa in logu suo, bene, agiustare, giare sétiu Synonyms e antonyms abarrai, acabidae, acodomai, acollocare, adaretzai, assantai, assebiai / allichidie, arremonire | ctr. isordulare Idioms csn: assetiare su logu = remonire su logu, pònnere su logu a sétiu; assetiai su bestiàmini = ammaniare, furriare a manera chi paschindhe istet o andhet de una tzerta manera Sentences ti mandho a sa tanca e inibe assétias e azudas ◊ assétia cue! ◊ assétia, no sias che pitzinnalla chi no l'interessat nudha! ◊ no assétiat, est semper a furriebborta ◊ sos tronos si fint assetiaos 2. su re si at assetiadu sa corona in conca ◊ aderetzant sa perda e dh'assétiant cun is àtaras ◊ assetiadí sa camisa, ca dha portas ammurigonada! ◊ si funt assetiadas is mortis e no si agiustant is fesserias?! ◊ mi ant azudau a assetiare medas peràulas e càntidos ◊ si seus firmaus a si assetiai is cambas ca dhas portaiaus cancaradas a fortza de abarrai sétzius in màchina 3. is brebeis mi dhas apu assetiadas e immoi funt tirendi a su bacu Etymon ctl. assetiar Translations French arranger, ranger, placer English to arrange, to set Spanish arreglar Italian assettare, collocare per bène German in Ordnung bringen.
assétiu , nm: assetu, sétiu 1 Definition nau de ccn. po su cumportamentu, manera grabbosa de fàere, o fintzes chi no giaet cunfidàntzia, chi si credet meda; nau de sa cosa, manera de istare, betu de èssere posta, de cicire bene / donai a. a ccn. cosa = pònnere bene, assentare Synonyms e antonyms galania, garbu, tratu / assentu, posidura Etymon srd. Translations French grâce, politesse English politeness Spanish garbo, posición Italian assètto, garbo German Ordnung, feine Formen.
cunséltu , nm, agt: cussentu, cussertu Definition su èssere comente si tocat, chistiu, assentau, sanu, bene cuncordau, in paghe, de acórdiu, nau de unu, de una cosa, de unu logu (a bortas fintzes pps. de cussertare); càntigu a tenore Synonyms e antonyms assentu, cuncórdia, óldine / cuncordu, cunseltadu | ctr. iscunsertu, isórdulu Idioms csn: pònnere su logu in cussertu = remonire, allichidiri su logu; cantare a c., cussertu de tenores = cuncordu, càntigu de sos prus antigos de sa tziviltade sarda; èssere de malu cussertu = de índula mala, reberde, tostorrudu Sentences istant in bonu cussertu respetèndhesi parebare ◊ a bi ndh'at de cussertu in cussa domo… totu betada apare la tenent! ◊ no bi ndhe at de cussertu in sa famíllia chi su babbu o sa mama sunt dados a su físsiu ◊ est bénnidu isse, ca nachi poniat sa zente in cussertu ◊ teniat bisonzu de pònnere cussentu in sas ideas suas ca giughiat su coro brincandhe che macu 2. como l'azes cusserta, sa Sardigna!… 3. za ses cussertu cun cussa ruta chi as dadu!…◊ chimentu, atitos, càntigos de mortu, iscracàllios de risu matzoninu, mumujones de bentu… s'inferru cunzuntu: totu custu cunsertu mi batiat s'ànimu a pitu ’e dentes! (G.Ruju)◊ ite cussentu bi aiat totindunu in cussa domo!… Etymon srd. Translations French ordre, sain, fonctionnant English tidy, working, sound Spanish orden, arreglado, funcionante, sano Italian órdine, compósto, ordinato, funzionante, sano German Ordnung, geordnet, funktionierend, gesund.
odrinài , vrb: ordinai, ordinare Definition pònnere in assentu, bene, in órdine, in régula, a régula; giare órdines, cumandhos, cosas a fàere; dimandhare cosa a comporare, cosa chi mandhant de aterue / ordinare sas vinzas = marrai, tzapare sas binzas; ordinare sas ortalíscias = surcare sos ortos pro los prenare Synonyms e antonyms assantai / pertzetare 2. custas meighinas mi las at ordinadas su dutore 3. amus ordinadu robba a nos fàghere bestimenta Etymon ltn. ordinare Translations French mettre en ordre, prescrire English to order Spanish ordenar, mandar Italian ordinare, prescrìvere, richièdere German ordnen, in Ordnung bringen, befehlen, verschreiben, bestellen.
ordinaméntu , nm Definition su ordinare, su pònnere in órdine segundhu calecuna régula; lei, arrégula, órdine istabbiliu (fintzes totu is leis cunsideradas totus impare coment'e organizatzione de un'istadu o àteru ente) Synonyms e antonyms cdh. uldinamentu Sentences s'ordinamentu alfabbéticu est unu de sos prus connotos 2. in cabidanni, segundhu sos ordinamentos de sos fogos, ammaniaiant un'andhàina de deghe metres de terra neta pro narvonare chene perígulu Translations French ordonnance English order (ing), code Spanish ordenamiento Italian ordinaménto German Ordnung, Regelung.
regulaméntu , nm Definition su regulare; arregorta de régulas, de normas cun valore de lei Translations French régularisation English regulations Spanish regulación, reglamento Italian regolaménto German Regulierung, Ordnung.
sédiu , nm: assétiu*, sétiu 1 Definition nau de sa cosa, manera de istare, betu de èssere posta (coment'e a cicidura), de cicire bene (o fintzes bene arrexonada, giusta): nau de bestimentu, de orrobba o cosas deasi, portare calecuna pinniga; nau de su cumportamentu de ccn., manera de fàere crabbada, giusta, o fintzes chi no giaet cunfiantza, chi si credet meda Synonyms e antonyms betu, ségiu / galania, garbu, tratu Idioms csn: tènniri, leare o pònnere sétiu = zúghere betu, èssere fatu de una manera chi setzit bene, chi istat bene postu, chi andhat bene, chi torrat paris, chi tenet fundhóriu; torrai a sétiu is cosas = pònnere a postu; pòniri su logu a sétiu = remonire su logu; no ndi fai una in sétiu = no ndhe faet una bene, faet totu chentza critériu, chentza arrexonare Sentences ti moes chirchendhe sédiu nou ◊ custa perda no portat sétiu ◊ su chi ses nendi tui no tenit sétiu ◊ su brúciu de su gorfu portat su sétiu ◊ sa piciochedha no est papendi in sétiu, totu porcherias 2. no tenis sétiu, tui ses tonta e ti lassas imbovai! Translations French rangement, mise en ordre, position English good order, posture Spanish orden, postura Italian assètto, positura German Ordnung, Haltung.
ségiu , nm: seju, sexu Definition manera de istare o de èssere de una cosa, su singiale chi abbarrat de comente sa cosa uit posta Synonyms e antonyms sédiu, sinzolu / assébiu, assentu Idioms csn: lassai a seju, in seju = in pasu, in paxi; leare o pònnere seju, bonu, malu s. = leare ésciu, abbituare a istare postu de una manera, bona o mala; bogare de sexu unu bratzu, unu mermu = bogare de s'incàssiu; àere sos cherbedhos fora de sexu = èssiri pretocau, ammachiau, iscassiadu; pònnere in sexu = assentare, ponner bene, torrai a logu; istare o èssere totu de unu sexu = de su matessi betu, in sa matessi posidura; cambiare sexu = cambiai posidura Sentences cussa pínniga at postu o leadu seju e no bi essit prus ◊ tue dae pitzinnu as leadu malu seju ◊ un'imbustu as de remeju in cosinzu e in sestu, siat tou o anzenu: daghi ti at postu seju no ti dat nient'impestu, lu portes istrintu o lenu (P.Pisurzi)◊ bi at robba chi no leat seju mancari li ponzas cosa pesuda meda subra ◊ su pabilu pinnigadu ponet seju e no torrat prus istiradu 2. ohi, làssami sa conca a seju! ◊ su tilipirche no lassat nisciunu coro in seju, arroinat su póberu massaju: no si salvat nemmancu su mudeju! Etymon ltn. *sedium Translations French ordre English order Spanish orden Italian sèsto German Ordnung.


c: text/html

text:
Limba coreana
Articulu in nugoresu
Su coreanu est una limba asiatica de classificatzione posta in duda, ca tenet unas cantas caratteristicas chi sun a banda dae sas atteras limbas. Est sa limba uffitziale de sa Corea de su Nord e de sa Corea de su Sud. Si chistionat fìntzas in sa prefettura autonoma coreana de Yanbian de sa Repubrica Populare Tzinesa. Pèri tottu su mundu, b'at 78 miliones de zente chi faveddat su coreanu, datu chi cumprendet grùstios mannos in s'antica Unione Sovietica, Australia, Istados Unidos, Canada, Brasile, Giappone e dae pacu sas Filippinas. De minorìas bi nd'at puru in Argentina e Messicu.
Su coreanu est una limba agglutinante pro su chi pertoccat sa morfologia sua, e tenet una sintassi Suzettu-Ozettu-Verbu.
Limbazos coreanosModìfica
Sa classificatzione limbistica de su coreanu non si podet dare pro tzerta. A s'ispissu, carchi filòlogu l'at posta in su grupu de sas limbas altaicas, atteros la cussìderan una limba isulada. Aìat tentu medas paragulas chi benin dae su giapponesu, commo irmenticàdas in ammentu de su tristu periodu de colonialismu (adduràu dae su 1910 a su 1945), ma esìstin fìntzas medas vocabulos tzinesos dèpios a influentzia curturale.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Project Zero 2
Articulu in logudoresu
Project Zero II: Crimson Butterfly, in Giappone Zero: Akai chō (零〜紅い蝶〜 litt. "Zero: Sa Mariposa ruja") e in sos Istados Unidos Fatal Frame II: Crimson Butterfly, est unu videojocu de abbentura dinamica horror de su 2003 essidu pro PlayStation 2, secundu capitulu chi at sichidu a Project Zero.
In su 2004 nde an fattu una versione mezorada pro Xbox, nada Project Zero II: Crimson Butterfly Director's Cut, e in su 2012 un'attera pro Wii, nada Project Zero 2: Wii Edition (o fintzas Deep Crimson Butterfly).
Istoria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Duas sorres ghermanas, nadas Mio e Mayu, si perden ind unu buscu chi est su locu in ue bi aìat una bidda ispèrdia. Issas an a deper agattare una manera pro si nche fughire, e in su mentras un'onryō (pantasima malu giapponesu) si at a picare Mayu, chi est indemoniada peri tottu su jocu.


text:
Mannigos de memoria a su Circulu sardu de Biella – S’italianu furiara obbligatoriu in iscola – si s’intendenta fueddendi in sardu si ponenta dusu in italianu.
Fairi prasceri a si torrai agattai in paricisi po fueddai (faeddare, po cuntentare tottu sos limbazzos), in Limba sarda campidanesa e logudoresa amustuarasa po dasa imparare tottu ei duasa.
Eusu piagau sa prommissa de ciccai de tenni allutu su foghiteddu po su sardu, acciungendi fattu fattu arrogusu de linna; si chistionara de su chi si boliri comenti atrèssara, e si poriri sartai de unu argumentu a s’atru, su chi contara esti a fueddai in sardu, e immoi chistionausu.
Zelinu Pusceddu de Biddanoa Forru… “candu fudia pippiu pitiu, teniat unu cincu o sesi annus, nonnu mi ingoliara a su sartu e candu furiara ora de mi torrai a mandai a domu, zerriara a Paulina, su cani, da cumandara: “bai, accumpangianci su pippiu a domu”. Partestusu, Paulina ainantis e deu infattu finzasa a domu; bessiara nonna a mi arrigoli e narara a su cani de torrai anche su meri, e torraiara a furriai”.
Pigara sa paraula Cesare De Sotgiu … s’ammentara ca in sa scola elementari tenianta dusu maistus, unu fera sa traduzioni de su sardu a s’italianu (ai cussus tempus, meras s’italianu no du cumprendestusu), po du fai intrai in conca mellusu e impressi a “memorizzare”, nanta in italianu, fadianta esempiusu: «Sa “o” in italianu este cun s'”h” candu boliri nai: “uggere” (sorreggere), “tènnere” (tenère), “hada” (avere)».
E Battista Saju, su Presidenti nostru de su Circulu, acciungidi nendi chi issu puru hari imparadu beni s’Italianu dae su sardu. No si esti mai iscaresciu de sa “raccomandazione” de su maistu suu chi ddari imparau custa regula semplice e pretziosa po evitai de cunfundi sa “e” congiuntzione de sa “è” de su verbu (essere): «candu in sardu este “est” in italianu esti sempri accentadu».
Paridi chi appara funzionau in totus is dusu, si dopu prus de cinquanta e sessanta annus s’arregoranta ancora.
Deu, su traduttori in iscola non dapu conottu poita is elementaris da s’apu fattasa a Carbonia; in cittari s’italianu du fueddastus; toccara a tennere a sa mente ca in Carbonia in is annos chimbanta di furara una immigratzione manna de su Meridione de sa Penisola Italiana ma puru de su Nord; arribanta po trabballai in is minas.
S’Italianu fura obbligatoriu; in iscola si s’intendenta fueddendi in sardu si ponenta dusu in italianu.
Is insegnantis su imprusu funta continentalis, custu po nai ca si su sardu si chistionara pagu calincuna arrexioni ci aressi de siguru.
Dopu unu giru de papassinos e de binu sardu, Gavinu Pecorini narara ca ari imparau a fai su mulciu a picioccheddu pitiu a intrecciai sa folla de sa prama e de cussa fenta corrias, funisi e odriangus po is cuaddus e is boisi.
S’atara borta Biagiu Picciau de Pauli, bibliotecariu e maistu de su gruppu de cantu de pregadorias in sardu de su Circulu de Biella, si hari fueddau de comenti si traballàra sa bingia una borta, oi sighiri chistionendi de “sa binnenna”.
Si cunsilu de du liggi poita esti nu praxeri e cun Biagiu s’imparara puru.
Deu si saluru imou cun praxeri e bosatrus sighei a liggi.
Pieru Pinna


text:
Crèsia Mazore
Crèsia mazore
Cussa de sos Santos Chìrigu e Zulita podet èssere una frimada de importu de su viazu imazinàriu intre sas crèsias; sa crèsia cun sa frontera in basaltu s'incorat a una pratza bella meda chi est istada fraigada dae pagu tempus; si bident craros sos sinnos chi at lassadu su tempus e sa manu de s'òmine.
Naschet subra de unu fràigu romànicu de sa matessi era. No est istadu possìbile a ischire cando sunt istados fatos sos traballos de muradura, de seguru fintzas a su 1700. De cust'annu sunt sos documentos chi tratant de sa fraigadura de sa capella pro more sa Vèrgine de su Rosàriu.
In sos annos 1781/1782 unu fogu mannu meda aiat brusiadu belle che totu sa crèsia fortzende sos norghiddesos a dda torrare a fraigare a nou. Su chi bidimus oe est istadu torradu a fraigare totu. Intrende a crèsia, a manu dereta, b'at una pedra cun un'iscritzione in latinu chi amentat s'arruta e sa fraigadura noa.
A pustis de su 1796 est istada torrada a fàghere parte de sa frontera dae su retore Antoni Luisi Gallus, cun s'azudu de totu sa zente de sa bidda. Semper gràtzias a custu predi, in sos annos a canta a su 1798 est istadu fatu fraigare su campanile cun 7 metros de artesa e agabadu in su 1830.


text: Lunis, die de crònaca isportiva cun sa bìnchida de su Cagliari contra a s'Inter. Sas bator retes de sos rujos-biaitos de Zeman comintzant a fàghere bisare sos tifosos de s'iscuadra casteddaja de fùbalu, finas a como pagu brillante. Pro La Nuova «Super Cagliari, Inter istrombulada. Tripleta de Ekdal e rete de Sau. Zeman: “Nat-chi fìamus giai falados”». Gasi imbetzes L'Unione Sarda: «Unu Cagliari fantàsticu umìliat s'Inter in Santu Siru. Istòricu 4-1 a s'iscuadra de Mazzarri: aberit Sau, tris de Ekdal». Su diretore Muroni firmat s'editoriale «A in ue si andat cun Zeman?» cun unu meledu in pitzu de sos umores de sos amantiosos chi («francu sa fide mala a rùere de sa Curva Nord») aiant pèrdidu cale si siat ispera: «in su paisu de sos 60 milliones de allenadores (su fùbalu, Ndr) est galu passione irratzionale ma finas derrotismu redossu». La Nuova aberit però cun un'àtera crònaca “isportiva”: «Iscatat s'alt a sos contributos a s'isport. Su cummissàriu de Sardegna Promozione arreat sos pagamentos erogados a sas sotziedades pro su 2013. Sos annotos de sa Corte de sos contos ponent oriolu. Regione: s'impignu abarrat, francu illegitimidade».


text:
Definizione Definizione
Sinonimi e contrari Sinonimi e contrari
Modi di dire Modi di dire
Frasi Frasi
Cognomi e Proverbi Cognomi e Proverbi
Terminologia scientifica Terminologia scientifica
Etimo Etimo
Traduzioni Traduzioni
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
trogài , vrb: atrogai,
trogare Definizione
acapiare, mescamente imbodhigare una cosa a tantas bortas a inghíriu de un'àtera, fintzes in dossu, a un'arremu o àteru; in cobertantza, nàrrere o cuncordare trogas, imbodhigos, trampas / su pannixedhu o muncadori de trogai = mucadore de conca de acapiare in gatzile, a parte de apalas
Sinonimi e contrari
prèndhere,
imboligare,
imbusciae
/
pinnicai
/
acordiolai,
atrotixai,
folfigiare,
fortzicare,
imbogiare,
trobillai
/
ingannai,
trampai
| ctr.
irboligare,
isòlbere,
strogai
Frasi
dhis pariat chi fiat bèni trogau in d-una madassa mali cumbinada ◊ a su mortu dhi trogant is manus cun s'arrosàriu ◊ ndi est arrutu de cuadhu e, comenti portàt sa funi trogada, su cuadhu dh'at pigau a tragu ◊ tot'is duus si dh'iant trogada a su didu ◊ custu fiuverru est totu trogau
2.
a su mortu dh'iant trogau in d-unu lantzoru ◊ su chi aciapat ingollit po si trogai is peis ◊ seus trogandusí sa conca primu de si dha segai! ◊ po su frius mi apu trogau cuss'arrogu de arrobba in su ciugu ◊ su mengianu ndi carastis coitendi de su letu, no abarrastis trogamí troga!
3.
lah, chi po macu siast, chi mi trogu is gunnedhas gei dha bis sa festa!…◊ pigat una funi bèni trogada e iscudit in tot'is furrungonis
4.
chini est chi dh'at trogada sa morti de cussus? ◊ dhi parit bellu chi a una pòbera tiàula mi dhi troghit una fàula po si papai is caboniscus? (L.Matta)
Etimo
ltn.
*torc(u)lare
Traduzioni
Francese
enrouler,
rouler,
envelopper,
entortiller
Inglese
to wrap (up)
Spagnolo
envolver
Italiano
avvòlgere,
attorcigliare
Tedesco
aufwickeln.


text:
“Atziones in su campu de sa formatzione professionale e de s'informatzione, incluida s'isparghidura de connoschèntzias iscientìficas e de pràticas innovativas, indiritzadas a sos prepostos de sos setores agrìculu, alimentare e forestale”
Addòbios informativos e divulgativos
Sa Cunditzionalidade “iscurtat su territòriu
Impignos aziendales pro s'ambiente, sa sanidade de su bestiàmene e de sas prantas, sa seguresa alimentare, su benèssere animale e sas pràticas agrìculas
Tiesi, su 2 de cabudanni a sas 10
Sede Laore – Carrera de De Martini, n° 34
“Disciplina regionale in contu de s'impreu agronòmicu de sos efluentes de allevamentu” (Agentzia Laore Sardigna)
Pàdria, su 18 de cabudanni a sas 10
Tzentru sotziale
“Calidade e seguresa alimentare in sa gestione de sas aziendas a inditu latieru-caseàriu” (Asl n°1 Tàtari)
Bonorva, su 7 de santugaine a sas 10
Sala de su cussìgiu comunale
“Àreas Natura 2000: impignos e sustegnos a s'isvilupu ambientale e aziendale” (Assessoradu de sa defensa de s'ambiente e Agentzia Laore Sardigna)
Sas diadas informativas sunt destinadas, mescamente, a sos benefitziàrios de una o prus Misuras de s'Asse 2 de su Psr – Programma de isvilupu rurale Sardigna 2007 – 2013 (Indennidade de cumpensu, Benèssere animale, Pagamentos Agro-ambientales intre sos cales sas Atziones de defensa de su terrinu, de Agricultura biològica, de Produtzione integrada, de Amparu de s'agrobiodiversidade etc...).
Semper e cando, sunt invitados a bi leare parte totus sos imprendidores agrìculos interessados dae su rispetu de sos vìnculos de Cunditzionalidade, incluidos sos chi pertzepint su Pagamentu ùnicu aziendale ebbia.
Laore – Agentzia regionale pro s'isvilupu in s'agricultura
Isportellu ùnicu territoriale (Sut) pro su Meilogu
Carrera de De Martini 34, Tiesi – Tel 079 889397 / 886073 Fax 079 889397
Referente P.A. Sebastiano Brancazzu


text:
assopiài , vrb: atzopiai, atzopigare, tzopiai Definitzione andhare a tzopu, fàere a tzopu; èssere difetosu, bogare difetos Sinònimos e contràrios topiligare, tzancarrare, tzanchitai / aprapiai, atopigare, intopare, intopire, irtopiligare Frases po tanti chi est cosa de papai e bufai, dhu bit beniu mancai atzópia atzópia!…◊ seu atzopiendi ca m'increscit unu pei 2. in cuss’arti atzopiamu e apu cambiau trabballu 3. sa pudheca non dh'apu prus bia si currit ancora o est atzopiara Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu rendre boiteux, boiter Ingresu to limp Ispagnolu dejar cojo, cojear Italianu azzoppare, zoppicare Tedescu lahm werden, hinken.
assópiu , nm: atzópiu, tzópicu Definitzione su atzopiare, su andhare a tzopu (fintzes po maladia), su fàere a tzopu Sinònimos e contràrios atzopiadura, atzopiamentu, topímene Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu boitement Ingresu limp Ispagnolu cojera Italianu zoppicaménto Tedescu Hinken.
avrinchiài , vrb Definitzione camminare a tzopu, àere pecu a s'andhata Sinònimos e contràrios assopiai Tradutziones Frantzesu clocher Ingresu to limp Ispagnolu cojear Italianu claudicare Tedescu hinken.
intopíre , vrb Definitzione andhare a tzopu; fàere tzopu Sinònimos e contràrios assopiai, atopigare, intopare, intopigare, irtopiligare Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu boiter Ingresu to limp Ispagnolu cojear Italianu zoppicare Tedescu hinken.
topicàre, topigàre , vrb: atopicare Definitzione andhare o camminare a tzopu, tzopiare Sinònimos e contràrios assopiai, intopare, intopire, irtopiligare Frases l'apo bida torrendhe totu iscosciada, topighendhe ◊ torraia a domo insambenadu e topighendhe ◊ est tucau tópica tópica Sambenados e Provèrbios prb: chie andhat cun su topu imparat a topigare Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu boiter Ingresu to limp Ispagnolu cojear Italianu zoppicare Tedescu hinken.
topímene, topímine , nm: (su t. = nr. sutopímene) ciopímine, sopímini, tzopímene* Definitzione pecu de s'andhata, maladia chi pigat su bestiàmene a peis faendhodhu camminare a tzopu Sinònimos e contràrios assópiu, insopímini, topia, topíghine, topine Frases apoi de sa maladia de su topímene li sunt adduradas tres crabitas Terminologia iscientìfica mld Tradutziones Frantzesu piétin Ingresu foot-and-mouth desease Ispagnolu cojera producida en las reses por una enfermedad Italianu zoppina, zoppìa Tedescu Hinken, Maul-und Klauenseuche.


text:
Paone
Su Paone (Pavo cristatus), de sa Familia Fasanidi. Est originariu de s'India. Sas pumas sunu de colore biaittu. Connottu dae s'antighidade dae sos Gregos e dae sos Romanos, chi lu mandigaiana. Ispantosa sa coa de su masciu, cun pinnas longas fintzas unu metro, de su colore 'e su brunzu; in d'ogni pinna ada "un oju" de colore'irde, e de ateros colores. Sos paones faghene un'ispecie de "danza" adenanti de sas feminas ( sa paonissas); e faghene sa roda, cun sas pinnas a ventagliu. In logos meda s'agatana paones in su zoo. Sunu animales chi vivene a longu.


text:
Benvenuto
Accedi o registrati
Per utilizzare la funzione prodotti desiderati devi accedere o registrarti
Totale articoli
0,00 € IVA Inclusa
Eugenio Coni
pubblicato da StreetLib
"Deu Eugeniu Coni de Barumini, dopu unu pogheddu de tempus seu torrau a iscriri in Sardu , lingua chi po' mei est cument s'aria chi serbit po' podiri respirai. Meda bortas mi intendu cummenti don Chisciotte, cun meda umiltadi, fendi una gherra a is molìnus, po' custa lingua trascurada./Io Eugenio Coni di Barumini dopo un po' di tempo ho riscritto in lingua sarda, lingua che per me è come l'aria che respiro. Molte volte con molta umiltà mi sento come un don Chisciotte che va in guerra contro i mulini a vento, per questa lingua a lungo trascurata." (L'autore)
Generi Romanzi e Letterature » Poesia
Editore Streetlib
Formato Brossura
Pubblicato 03/07/2018
Lingua Italiano
Isbn o codice id 9788828336471 9788828336471
Scrivi una recensione per "Canta Sardinnia canta. Canta Sardegna canta"


text:
Protone
Template:Infotaula partículesSu protone est una partighedda subatòmica cun càrriga elètrica positiva de 1 e (1,6 × 10-19 C). Su protone si classìficat comente a bariòne, e nd'est cumpostu dae tres quarks (uud). S'antipartighedda chi currispondet, s'antiprotone, tenet sas matessi caraterìsticas de su protone ma cun càrriga elètrica negativa.
Paris cun sos neutrones, sos protones faghent parte de su nùcleu atòmicu, mentras chi sos eletrones si moent a s'ambiente suo. Su nùmeru atòmicu (Z) benit dadu dae sa cantidade de protones presente in su nùcleu. Su nùcleu de s'isòtopu prus comunu de s'idrògenu est formadu dae belle unu protone. In chìmica e biochìmica, s'utilizat su tèrmine protone pro si refèrrere a su ione de s'idrògenu in sorvente de abba.
Su protone est istàbile pro isse etotu. In carchi tipu pagu comunos de disintegratzione radioativa s'emitent protones lìberos, e su resurtadu de sa pudrigadura de neutrones lìberos in àteras disintegratziones. Comente a protone lìberu, tenet sa fatzilidade de collire un'eletrone e si cunvertire in idrògenu neutru, su cale podet reagire chimicamente cun meda fatzilidade. Protones lìberos podent esìstere in plasmas, sos rajos còsmicos o in su bentu solare.
Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In su 1886, Eugen Goldstein at iscobertu sos rajos anòdicos e at dimustradu chi fiant partigheddas cun càrriga positiva (iones) produidos partinde dae sos gas. In variare sos gas chi b'aiat intro de sos tubos, osservaiat chi teniant balores diferentes de relatzione intre càrriga e massa, pro custu non s'at pòdidu identificare sa càrriga positiva cun una partighedda, a diferèntzia de sas càrrigas negativas de sos eletrones, iscobertas pro Joseph John Thomson.
Appustis de s'iscoberta de su nùcleu atòmicu pro Ernest Rutherford su 1911, Antonius Van den Broek at propostu chi su logu de cada elementu de sa taula periòdica (su nùmeru atòmicu suo) fiat eguale a sa càrriga nucleare sua. Custu est istadu cunfirmadu in manera isperimentale dae Henry Moseley, in su 1913, utilizende ispetros de rajos X. In su 1917 (in esperimentos publicados su 1919), Rutherford at dimustradu chi su nùcleu de idrògenu fiat presente in àteros nùcleos, resurtadu generale chi si descriet comente s'iscoberta de su protone.[1] S'est abbigiadu chi, bombardende partigheddas alfa in gas nitrògenu puru, sos rilevadores lughentes suos mustraiant sos signos de sos nùcleos de idrògenu. Rutherford at determinadu chi s'idrògenu petzi podiat bènnere de su nitrògenu e chi, duncas, depiant cuntènnere nùcleos de idrògenu. Unu nùcleu de idrògenu s'isfaghiat pro s'efetu de sa partighedda alfa, e formaiat un'àtomu de ossìgenu -17 in su protzessu. Custu est istadu su primu esperimentu de reatziones nucleares: 14N + a → 17O + p. Su nùcleu de idrògenu est, duncas, presente in àteros nùcleos comente una partighedda elementare, cuddu chi Rutherford at numenadu su protone, poi de su singulare neutru de sa paràula grega chi signìficat 'primu', πpῶtov.
Descritzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sos protones sunt cumpostos dae tres quarks de 1/2 spin, e si classìficant comente a bariònes (unu subtipus de hadrones).[2] Sos duos quarks supra e unu quark a bassu de sos protones si mantenent unidos dae s'interatzione nucleare forte.[3] Su protone tenet una distributzione de càrriga positiva e derruet in manera esponentziale cund una mèdia de ràjos cuadratos de belle 0,8 fm.[4]
Sos protones e sos neutrones sunt nucleones, unidos in su nùcleu dae sa fortza nucleare forte. S'isòtopu prus comunu de s'idrògenu est unu nùcleu cund unu protone. Sos nùcleos de sos isòtopos de idrògenu pesante (deuteri e triti) cuntenent unu protone e unu o duos neutrones, pare pare. Totu sos àteros tipos de àtomos sunt cumpostos dae duos o prus protones e diferente nùmeru de neutrones. Su nùmeru de protones in su nùcleu determinat sas propiedades chìmicas de s'àtomu e, duncas, s'elementu chìmicu si rapresentat pro su nùmeru de protones in unu nùcleu (Z). Pro determinare sos isòtopos de un'elementu, s'impreat puru su nùmeru de neutrones (N) summende totu sos nucleones, e si connoschet comente a nùmeru màssicu (A). Duncas, pro classificare sos isòtopos de un'elementu s'utilizat sa notatzione ZAXx.
Istabilidade[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa disintegratzione ispontànea de sos protones lìberos mai est istada osservada, pro custu si cunsìderat su protone comente una partighedda istàbile. Però, carchi teorias de manna unificatzione de sa fìsica de partigheddas annùntziant chi su protone tenet unu tempus de vida de s'òrdine de 1036 annos, e sas chircas isperimentales ant istabilidu lìmites inferiores de sa vida mesa de su protone pro diversos produtos de disintegratzione.
Sos esperimentos in su rilevadore de partigheddas Super-Kamiokande, a su Giapone, at dadu comente a lìmites inferiores de vida mesa de unu protone 6,6×1033 annos e est istadu osservadu dae s'emissione de sa decadèntzia de un'antimonio e piòne neutru, e 8,2 × 1033 annos de sa decadèntzia de unu positrone e unu pióne neutru.[5]
- p → e+ + π0
- p → u + π0
Unu àteru esperimentu in s'Osservatòriu de Neutrinos de Sudbury, in Canada, at osservadu sos rajos gamma chi risultant de sos nùcleos avantzados derivados dae sa disintegratzione de unu protone de s'ossìgenu-16. Custu esperimentu est istadu disinnadu pro sebestare sas disintegratziones de calesi siat tipos de partighedda, e s'at istabilidu unu lìmite inferiore pro sa vida de su protone de 2,1 x 1029 annos.[6]
Puru est ischidu chi sos protones si trasformant in neutrones durante su protzessu de catura de eletrones (puru mentovada disintegratzione beta contrària). In sos protones lìberos, custu protzessu non si produit ispontaneamente, ma cando s'alimentant de energia s'ecuatzione est:
- p+ + e- → n + ve
Su protzessu est reversìbile, sos neutrones podent cunvertire de nou in protones pro sa disintegratzione beta, una forma comuna de sa disintegratzione radioativa. Difatis, unu neutrone lìberu s'isfaghet de custa manera cun una vida mesa de unos 15 minutos.
Quarks e sa massa de su protone[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In sa cromodinàmica cuàntica, sa teoria moderna de sa fortza nucleare, sa majore parte de sa massa de su protone e su neutrone s'ispiegat pro sa relatividade ispetziale. Sa massa de su protone est belle otanta bias prus manna de sa summa de sas massas in reposu de sos quarks chi lu cumponent, mentras chi sos gluones tenent massa in reposu zero. S'energia extra de sos quarks e gluones in nd'una regione intro de unu protone, in cunfrontu cun s'energia de sos quarks e gluones in su bòidu cuànticu, nde rapresentat prus de su 98% de sa massa.
Sa dinàmica interna de su protone est complessa, ca sunt determinados dae su cuncàmbiu de quarks e gluons, e s'interatzione cun diferentes cundensados a bòidu. Sa rete cuàntica oferit una manera de carculare sa massa de su protone diretamente de sa teoria de sa pretzisione, in printzìpiu. Sos càrculos prus reghentes afirmant chi sa massa si determinat cun una pretzisione de 4%, sena duda una pretzisione de 1%.[7][8] Custas afirmatziones sunt ogetu de briga, ca sos càrculos galu non si podent fàghere cun sos quarks comente sa lughe comente lu sunt in su mundu reale. Custu signìficat chi sas preditziones s'agatant in unu protzessu de estrapolatzione, chi nche podet introdùere faddinas sistemàticas. Est difìtzile ischire si custas faddinas si controllant in manera giusta, ca sas cantidades chi si cumparant cun sos esperimentos sunt sas massas de sos hadrones, chi si connoschent dae in antis.[9]
Custos càrculos de massas reghentes si realizant pro superordinadores, e comente at signaladu Boffi e Pasquini: "galu fartat una descritzione a sa minuda de s'istrutura de su nucleó, ca [...] su cumportamentu rechedet unu tratamentu non pertorbativu e/o numèricu...".[10]
Raju de càrriga[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su balore atzetadu a livellu internatzionale dae su raju de càrriga de sos protones est 0,8768 fm (bidais òrdines de magnitùdine pro cunfrontu cun àteras medidas). Custu balore si fundat supra mesuras relatadas cun unu protone e un'eletrone.
Su 5 de trìulas 2010, un'iscuadra internatzionale de ricercadores est istadu capatzu de fàghere mesuras in unu protone e una càrriga negativa de muones. Appustis de una larga e atenta anàlisi de sas mesuras, s'iscuadra est arribada a sa congruida chi sa raighina cuadrada mesa de su raju de càrriga de unu protone est 0,84184(67) fm, chi diferèntziat in 5,0 deviatziones istandard de sa CODATA, balore de 0.8768(69) fm".[11]
S'iscuadra de chirca internatzionale chi at otentu custu resurtadu in su Paul-Scherrer-Istitutu (PSI), a Villiger (Isvìtzera), includet iscientziados de s'Istitutu Max Planck de Òtica Cuàntica (MPQ) de Garching, sa Ludwig-Maximilians-Universität (LMU) de Mònacu e s'Istitutu für Strahlwerkzeuge (IFWS) de s'Universidade de Stuttgart (ambas de Germània), e s'Universidade de Coimbra, Portugallu.[12][13]
Intentant ispiegare s'iscuncordàntzia intre sos càrculos e sos esperimentos. In casu de no osservare faddinas, si torrat a esaminare sos resurtados de sos duos anteriores esperimentos de arta pretzisione de sas medidas e càrculos complicados. Si non s'agatant faddinas, diat pòdere èssere netzessàriu torrare a esaminare su mundu de sa teoria fundamentale prus pretzisa e fàghere mègius preditziones: s'electrodinàmica cuàntica.[14]
Protones in sa chìmica[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Nùmeru atòmicu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In chìmica, su nùmeru de protones in su nùcleu de un'àtomu si connoschet comente su nùmeru atòmicu (Z), chi determinat s'elementu chìmicu a su cale apartenet s'àtomu. Pro esempru, su nùmeru atòmicu de su clor est 17, cosa chi signìficat chi cada àtomu de clor tenet 17 protones e chi totu sos àtomos cun 17 protones sunt àtomos de clor. Sas propiedades chìmicas de cada àtomu si determinat dae su nùmeru de eletrones, chi pro sos àtomos neutros est eguale a sa cantidade de protones ca sa càrriga totale nd'est zero. Pro esempru, un'àtomu de clor neutru tenet 17 protones e 17 eletrones, mentras unu ione de cloro Cl- tenet 17 protones e 18 eletrones, pro custu risultadu una càrriga totale de -1.
Totu sos àtomos de un'elementu dadu non sunt in manera netzessària idènticos, dae chi su nùmeru de neutrones podet variare pro formare sos diferentes isòtopos, e sos livellos de energia podent variare in sa formatzione de diferentes isòmeros nucleares.
Ione idrògenu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In chìmica, su tèrmine protone si referit a su catione de idrògenu, H+. Bidu chi su nùmeru atòmicu de s'idrògenu est 1, un'ione de idrògenu non tenet eletrones e currispondet a unu nùcleu a nudu, chi cunsistet de unu solu protone. In custu cuntestu, un'emitente de protones est un'àtzidu, mentras chi unu retzidore de protones est una base. Su matessi protone est unas 1.800 bias prus minore de un'àtomu de idrògenu e duncas, est a manera estrema reativu. Su protone lìberu tenet una vida curtza meda in sos sistemas chìmicos, ca reagit a lestru cun calesi siat molècula disponìbile. In una solutzione de abba chi costituit su ione hidroniu (H3O+), in chi su protone est unidu dae manera covalente a una molècula de abba. In custu casu, si narat chi s'hidroniu est idratadu, ma puru podent esìstere ispètzies de idratatzione superiora, pro narrere [H5O2]+ e [H9O4]+.[15]
Sos isòtopos de s'idrògenu sunt sos ùnicos chi retzint unu nùmene ispetzìficu. Sos iones produidos dae s'eliminatzione de sos eletrones de un'àtomu de deuterio si connoschet comente unu deuterone. Sos iones de càrriga negativa H- si connoschent comente ione hidruro. D- si connoschet comente ione deuteri. Su tritiu s'utilizat pro s'etichetadura isotòpica de sos cumpostos orgànicos. Sos iones de tritiu sunt pagu istudados in chìmica.
Protones pro risonàntzia magnètica nucleare (RMN)[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In chìmica, su tèrmine RMN de su protone si referit a sa pompiadura de idrògenu-1 in sos nùcleos (pro sa majoria orgànicos) de sas molèculas pro sa risonàntzia magnètica nucleare. Custu mètodu utilizat s'u spin de su protone, chi tenet su balore de 1/2. Su nùmene si referit a s'esame de sos protones chi si produint in su proti (idrògenu -1 àtomu) in sos cumpostos, e no ìmplicat chi sos protones lìberos esistant in su cumpostu in istùdiu.
Espositzione a sos protones[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sos esperimentos in sa superfìtzie lunare de su Programma Apollo at determinadu chi prus de su 95% de sas partigheddas in su bentu solare sunt sos eletrones e protones, in tzifras belle eguales.[16]
Sigomente s'ispetròmetru de bentu solare faghet mesuras continas, s'at pòdidu medire comente su campu magnèticu de sa Terra demada s'arribu de sas partigheddas de bentu solare. Pro a curtzu de sos tres duos de cada òrbita, sa Luna s'agatat foras su campu magnèticu de sa Terra. In custos momentos, sa densidade de protones tìpica est de 10 a 20 protones/cm3, cun sa majoria de sos protones cun lestresas de intre 400 e 650 km/s. Durende guasi chimbe dies de cada mese, sa Luna s'agatat intro de sa coa geomagnètica de sa Terra, e in generale non si podent sebestare sas partigheddas de su bentu solare. Pro su restu de cada òrbita lunare, sa Luna s'agatat in una regione de transitzione connota comente a imbòligu magnèticu, in su chi su campu magnèticu de sa Terra tocat su bentu solare, ma no l'escluet de su totu. In custa regione, su flussu de partigheddas est minimada, cun lestresas tìpicas de protones de 250 a 450 km/s. Durante sa note lunare, s'espectròmetre si bidet amparadu dae su bentu solare pro sa matessi Luna e nemmancu si podent medire sas partigheddas de bentu solare.
Sa chirca s'at fatu pro ischire sos efetos de sa tassa de dose de protones in sa salude umana, comente normalmente s'agatant in sos biàgios ispatziales.[17][18]
Prus in s'ispetzìficu, b'at isperas pro identificare cales cromosomas si guastant e pro definire comente si disvilupat su cancru pro s'espositzione de protones. Unu àteru istùdiu analizat sa determinatzione de sos "efetos de s'espositzione a s'irradiatzione de protones in sos puntos finales neuroquímics e de cumportamentu, includende·nche dopaminas funtzionales, sas amfetaminas e s'imparu ispatziale e sa memòria, medida dae su labirintu de Morris". Sa càrriga elètrica chi retzit unu naviu ispatziale a causa de su bombardamentu interplanetàriu de protones puru s'at propostu pro s'istùdiu suo.[19] B'at medas prus istùdios chi si referint a sos biàgios ispatziales, includende·nche sos rajos còsmicos galàticos e sos possìbiles efetos suos in sa salude, e protones solares in casu de espositzione.
Sos esperimentos de sos biàgios ispatziales ant dimustradu sa gravidade de sos dannos moleculares induidos dae iones pesados in sos microorganismos, inclùdidos s'artemia e sas cistes.[20]
Antiprotones[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa simmetria-CPT ponet fortes impedimentos a sas propiedades relativas de sas partigheddas e antipartigheddas e, duncas, est aberta a proas rigorosas. Pro esempru, sas càrrigas de sos protones e antiprotones depent summare zero pròpiu. Custa egualidade est istada proada in 1 a 108. S'egualidade de sas massas puru s'at proadu in 1 a 108. Mediante su serramentu de antiprotones in nd'una trampa penning, s'egualidade de sa càrriga a massa de su protone e s'antiprotone s'at proadu in 1 de 6x109.[21] Su momentu magnèticu de s'antiprotone s'at medidu cun una faddina de 8×10-3 in magnetrons Bohr, e s'at averiguadu èssere eguale e contrària a sa de su protone.
Bidide puru[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Disintegratzione de su protone.
- Cadena protone-protone.
- Modellu de quarks.
- Idrògenu.
- Protonòfor.
Riferimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ R.H. Petrucci, W.S. Harwood, and F.G. Herring. General Chemistry. 8a ed.. Pearson- Prentice Hall, Madrid, 2002, p. 41. ISBN 8483220431.
- ↑ R.K. Adair. The Great Design: Particles, Fields, and Creation. Oxford University Press, 1989, p. 214.
- ↑ W.N. Cottingham, D.A. Greenwood. An Introduction to Nuclear Physics. Cambridge University Press, 1986, p. 19.
- ↑ J.-L. Basdevant, J. Rich, M. Spiro. Fundamentals in Nuclear Physics. Springer, 2005, p. 155. ISBN 0-387-01672-4.
- ↑ H. Nishino et al. (Kamiokande collaboration) «Search for Proton Decay via :p → e+ + π0 and :p → u + π0 in a Large Water Cherenkov Detector». Physical Review Letters, 102, 2009, pàg. 141801. Bibcode: 2009PhRvL.102n1801N. DOI: 10.1103/PhysRevLett.102.141801.
- ↑ S.N. Ahmed et al. (SNO Collaboration) «Constraints on nucleon decay via invisible modes from the Sudbury Neutrino Observatory». Physical Review Letters, 92, 2004, pàg. 102004. arXiv: hep-ex/0310030. Bibcode: 2004PhRvL..92j2004A. DOI: 10.1103/PhysRevLett.92.102004. PMID: 15089201.
- ↑ Error en el títol o la url.«».
- ↑ S. Dürr, Z. Fodor, J. Frison, C. Hoelbling, R. Hoffmann, S. D. Katz, S. Krieg, T. Kurth, L. Lellouch, T. Lippert, K. K. Szabo, and G. Vulvert «Ab Initio Determination of Light Hadron Masses». Science, 322, 5905, 21-11-2008, pàg. 1224. Bibcode: 2008Sci...322.1224D. DOI: 10.1126/science.1163233. PMID: 19023076.
- ↑ C. F. Perdrisat, V. Punjabi, M. Vanderhaeghen «Nucleon Electromagnetic Form Factors». Prog Part Nucl Phys, 59, 2007, pàg. 694–764. arXiv: hep-ph/0612014. Bibcode: 2007PrPNP..59..694P. DOI: 10.1016/j.ppnp.2007.05.001.
- ↑ Sigfrido Boffi & Barbara Pasquini «Generalized parton distributions and the structure of the nucleon». Riv Nuovo Cim, 30, 2007. arXiv: 0711.2625. Bibcode: 2007NCimR..30..387B. DOI: 10.1393/ncr/i2007-10025-7.
- ↑ Randolf Pohl, Aldo Antognini, François Nez, Fernando D. Amaro, François Biraben, João M. R. Cardoso, Daniel S. Covita, Andreas Dax, Satish Dhawan, Luis M. P. Fernandes, Adolf Giesen, Thomas Graf, Theodor W. Hänsch, Paul Indelicato, Lucile Julien, Cheng-Yang Kao, Paul Knowles, Eric-Olivier Le Bigot, Yi-Wei Liu, José A. M. Lopes, Livia Ludhova, Cristina M. B. Monteiro, Françoise Mulhauser, Tobias Nebel, Paul Rabinowitz, et al. «The size of the proton». Nature, 466, 7303, 08-07-2010, pàg. 213–216. Bibcode: 2010Natur.466..213P. DOI: 10.1038/nature09250. PMID: 20613837 [Consulta: 9 juliol 2010].
- ↑ New proton measurements may throw physics a curve
- ↑ «The Proton Just Got Smaller». Photonics.Com, 12-07-2010 [Consulta: 7 setembre 2011].
- ↑ Researchers Observes Unexpectedly Small Proton Radius in a Precision Experiment
- ↑ Headrick, J.M.; Diken, E.G.; Walters, R. S.; Hammer, N. I.; Christie, R.A.; Cui, J.; Myshakin, E.M.; Duncan, M.A.; Johnson, M.A.; Jordan, K.D. «Spectral Signatures of Hydrated Proton Vibrations in Water Clusters». Science, 308, 5729, 2005, pàg. 1765–69. Bibcode: 2005Sci...308.1765H. DOI: 10.1126/science.1113094. PMID: 15961665.
- ↑ «Apollo 11 Mission». Lunar and Planetary Institute, 2009. [Consulta: 12 juny 2009].
- ↑ «Space Travel and Cancer Linked? Stony Brook Researcher Secures NASA Grant to Study Effects of Space Radiation Archiviadu su 26 santandria 2008 in s'Internet Archive.». Brookhaven National Laboratory, 12-12-2007. [Consulta: 12 juny 2009].
- ↑ B. Shukitt-Hale, A. Szprengiel, J. Pluhar, B.M. Rabin, and J.A. Joseph. «The effects of proton exposure on neurochemistry and behavior Archiviadu su 25 trìulas 2011 in s'Internet Archive.». Elsevier/COSPAR. [Consulta: 12 juny 2009].
- ↑ N.W. Green and A.R. Frederickson. «A Study of Spacecraft Charging due to Exposure to Interplanetary Protons Archiviadu su 27 maju 2010 in s'Internet Archive.». Jet Propulsion Laboratory. [Consulta: 12 juny 2009].
- ↑ H. Planel. Space and life: an introduction to space biology and medicine. CRC Press, 2004, p. 135–138. ISBN 0415317592.
- ↑ G. Gabrielse «Antiproton mass measurements». International Journal of Mass Spectrometry, 251, 2–3, 2006, pàg. 273–280. Bibcode: 2006IJMSp.251..273G. DOI: 10.1016/j.ijms.2006.02.013.


text:
abballinàre , vrb Definition fàere a ballinas, a birillas Synonyms e antonyms abbotzichedhare, aculingionai, aggromerare, allomborae, arranedhare, arrombulonai Sentences s'aperigúngia est unu babbautzu chi si abballinat si lu tocant Etymon srd. Translations French faire une boule (de) English to roll into a ball Spanish hacer pelotitas Italian appallottolare German zur Kugel rollen.
abballonàre , vrb Definition fàghere a ballones (nadu fintzas de sa pasta cariada faghindhe a panes pro tèndhere: sestare su pane) Synonyms e antonyms abballai, allorumare, arrombulonai, arruedhulare, atuturae, imbodhiai | ctr. ilboligare, isòlbere Etymon srd. Translations French envelopper, rouler, enrouler English to roll Spanish envolver, arrollar Italian invòlgere, arrotolare German einpacken, zusammenrollen.
abbotzichedhàre , vrb: abbotzighedhare Definition fàere a ballotas, a bocighedhas Synonyms e antonyms abballinare, ammalfudhare, ammoroculare, ammorotzulare, ammurudhare, apadhotulare, arranedhare Etymon srd. Translations French faire des boules English to roll into a ball Spanish hacer pelotitas Italian appallottolare German zur Kugel ballen.
aggradheràre , vrb Definition fàere a gràdhera, a bocitedhas Synonyms e antonyms abballinare Sentences est fachendhe sucu ma sa símula no bi aggràdherat Etymon srd. Translations French faire une boule, bouler English to roll into a ball Spanish hacer pelotitas Italian appallottolare German zur Kugel rollen, mögen.
ammumullonài, ammumulonài , vrb Definition fàere a lómboru, a unu muntone, a mumullone; fintzes lassare ammuntonare fainas chentza fatas Synonyms e antonyms aggromerare, allomborae, ammuntonae, arrombulonai 2. in custu logu si obbrigant a bivi ammumullonaus coment'e procus! Etymon srd. Translations French mettre en pelote English to roll up Spanish ovillar Italian raggomitolare German zusammenknäueln.
arrodulàre , vrb: rodulare Definition andhare a tróulu, orrúmbula orrúmbula; su si fàere a unu túturu, a bisura de cannedhu, nau de orrobba, paperi Synonyms e antonyms arrembulai, cadhinare, codulare, cullullare, istirigare, istrodhulare, lodhurare, rodhulare, trodhulare, trodulare 2. sa pedhitza s'isterret creschendhe su tironzu fintzas a l'isnerviare a manera chi no aviscet a arrodulare Etymon ltn. rotulare Translations French rouler English to roll Spanish rodar Italian rotolare German rollen.
arruedhulàre , vrb Definition fàere a ruédhula Synonyms e antonyms abballonare, allomborae, arrombulonai, atuturae, imboligare Etymon srd. Translations French rouler, enrouler English to roll Spanish enrollar Italian arrotolare German zusammenrollen.
busàre , vrb Definition girare, furriare, mòvere coment'e a molinadura; trebballare a busa Synonyms e antonyms businare, busitare, girai, musinare 1 Sentences busare sa marrocula ◊ su marroculone fit un'ispetàculu a lu bider busendhe intro de s'apusentu ◊ ballendhe, comare busat che sedatu in sedatajola! 2. pustis isparitzadu, si poniat sas otzeras e si seiat in s'oru de sa ziminera a busare Etymon srd. Translations French voltiger English to twirl, to roll Spanish revolotear Italian volteggiare, ruzzolare German kreisen, rollen.
cadhinàre , vrb Definition andhare, mòvere che unu cadhinu o cricu, orrumbulare Synonyms e antonyms arrembulai, arrodulare, codulare, cullullare, istirigare, istrodhulare, lodhurare, loturare, lumburare, torrulare, trodhulare Etymon srd. Translations French rouler English to roll Spanish rodar Italian rotolare German hinunterrollen.
codulàre , vrb Definition andhare o pigare che unu códulu, a orrúmbulu, orrumbulandho Synonyms e antonyms arrembulai, arrodulare, cadhinare, istrodhulare, lorumare, lumburare, rodhulare, trodhulare Sentences che est coduladu che unu sacu intro de una tuda ◊ sa làgrima naschet in s'oju e códulat in terra ◊ su carrabbusu est codulendhe ledàmine Etymon srd. Translations French rouler English to roll Spanish rodar Italian rotolare German rollen.
ilboligàre , vrb: ilvoligare, irbodhiare, irbolicare, irboligare, irvolicare, isbodhiare, isboligare, isvodhiare, isvoligare, ivoligare, sbodhiai Definition apèrrere, istèrrere una cosa imbodhigada o fata a lómboru (o a lobos); foedhare de una chistione coment’e ispiegandhodha; rfl., nau de sa manera de fàere sa cosa, fàere impresse, cun lestresa, cun coidau Synonyms e antonyms illorigare, ispirigare, istèrrere, istròbere, istrobillai, spodhai / acoidai, ispontziai | ctr. allomborae, imbodhiai / istentare Sentences at isvoligadu s'atzola ◊ si nche at irbolicau sa fardeta ◊ est pensandhe a comente irboligare su filu de sa vida sua 2. aiat in mente de fàghere unu discursu difítzile e isvoligadu cun chentu lemas, ma posca at timidu chi l'apataiant in calchi modu cun su professore 3. si no t'irbóligas ti lasso e mi che andho! ◊ cheret chi nos isvodhiemus si cherimus fàghere a tempus! ◊ bi sunt cudhos chi pro s'irboligare de chistiones e pilisos truncant in curtzu: si fuint!◊ cosa de nudha a l'irbolicare sa pràtica de un'amicu suo in ufíssiu!… Translations French dérouler, démêler, déployer, se dépêcher English to unwind, to roll into a ball, to lay, to hurry up Spanish devanar, extender, darse prisa Italian svòlgere, dipanare, distèndere, spicciarsi German abwickeln, ausbreiten, sich beeilen.
imbrortzinàre, imbroscinàre , vrb: imbrossinare, imbrossinzare, imbrossulare, imbruscinai, imbrutzinare, imbusciai 1 (im-bu-sci-a-i) imbussinare, immussinare Definition pònnere e orrumbulare in terra a longu a longu, trisinare in terra o, segundhu ite, in istrégiu cun calecuna cosa (es. farra) totu furriandho a dónnia bandha po fàere apicigare sa farra o àteru; fintzes su si fichire in calecuna chistione; nau a briga a fémina, crocare cun ómine / imbusciai su pipiu = pònnere sa criadura subra de s’artare de sa capella ue est coladu su Corpus de Cristos Synonyms e antonyms imbrotulare, isterrigare / imbusciae Sentences su cumassu modhiatu pro no si apitzigare s'imbrórtzinat in sa farina ◊ s'àinu s'imbússinat in terra ◊ dèu arruiu imbrusciendi is peis in su pruini ◊ su cuadhu iscapu s'imbrúscinat in s'anea ◊ s'imbolat in s'istoja e s'imbrossinzat ◊ fint imbroscinados in su ludrau ◊ apo passadu sa die imbrutzinadu in terra ◊ s'est imbussinau in mesu de su nie 2. totu custu cambiamentu, a parri miu tui ti ses imbruscinau in calincuna porcheria (Lai) 3. prinza ses? cherzo ischire cun chie ti ses imbussinada! Etymon srd. Translations French rouler English to roll (over and over) Spanish revolcarse Italian avvoltolare, voltolare German zusammenrollen, wälzen.
ismedhinàre , vrb Definition istare coment'e atontau, ammadurare de ogos coment'e ispantau, atontau Synonyms e antonyms abbebberecare, atontai, ispampanai Translations French rouler les yeux English to roll Spanish pasmarse, poner los ojos en blanco Italian stralunare German verdrehen.
tèndhere , vrb: tèndiri, tènnere 1 Definition istrecare a alladiare sa pasta fintzes a dha fàere de sa grussària giusta e parívile segundhu sa calidade de pane chi si bolet (o fintzes po fàere a macarrones, es. lisòngias); nau de orrobba o fintzes de àteru, pònnere istérria, istirada; rfl. nau de ccn., su si prestare, giare agiudu / pps. téndhiu, tesu; tèndhere sa manu = (a unu) agiudai, donai una manu de agiudu, ma fintzas ponnirisí a fai faina, aprontai su logu po calincun'àteru trabballu; téndhia de manu = manu de agiudu Synonyms e antonyms acannonare, incannonare 1 / atendiai, ispàlghere, istèndhere, istenniare, istèrrere, istirai, stendiai Sentences tendhindhe su pane a cannedhu cheret chi sas manos fetant fortza paris ◊ a tèndhere bi cheret pratighesa, sinono su pane essit a tretos russu e a tretos fine ◊ a tèndhere su pane como est a màchina ◊ tèndiri pillus de pasta 2. intrat a samunare e sa robba l'at totaganta tesa e ispalta ◊ Marta fit in su cortile tendhindhe sos pannos chi aiat sammunadu 3. issu fut sèmpere prontu a si tèndhere po agiudare is àteros 4. unu massau iat pigau un'incone de terrenu e, brexosu, cumènciat a dhue tèndhere sa manu narbonandhodhu Etymon ltn. tendere Translations French abaisser la pâte avec le rouleau English to roll bread Spanish extender la masa Italian spianare la pasta col matterèllo German den Teig mit dem Nudelholz dehnen.
torrulàre , vrb: torulare Definition andhare o mòvere a orrumbuladura, orrumbulandho, a imbuscinadura e fintzes a carradura; furriare, orrúere a terra / torrulare sos ojos = furriare sos ogros Synonyms e antonyms arrembulai, arrodulare, codulare, istirigare, lodhurare, lumburare, rodhulare, trodhulare / carrare / boltulare Sentences sas noderas parent isetandhe a che torulare a sa badhe ◊ no solu de pònnere passu, cantu ses tundhu, pares pallone torrulandhe ◊ sa roda est torulendhe ◊ ch'est toruladu in sas rainas finas a s'istradone ◊ su gatulinu si torulaiat in terra a sos carinnos de su pitzinnu 2. aperint vadhes e campos chin istradones pro torulare cosas produias in aterue 3. sos rudes zovanedhos girandhe in sos contones tórulant carros, secant lantiones (V.Zichi)◊ est brulleri e fachet su macu e torulau ch'est dae su lacu, no isco a chie cheriat istròchere! Etymon srd. Translations French rouler English to roll Spanish rodar Italian rotolare German rollen.


text:
(foto: Priamo Tolu) MASCAGNI Cavalleria rusticana A. Volpe, A. Colaianni, A. Lagha, D. Cecconi, L. Rotili; Orchestra e Coro del Teatro Lirico di Cagliari, direttore Valerio Galli Cagliari, Arena Parco della Musica, 8 settembre 2020 Il tempo del coronavirus è ...
A Savona un “Così” sobrio e sorridente
MOZART Così fan tutte A. Kraynikova, M. De Liso, G. Mastrototaro, F. Marsiglia, L. Campanella, D. Colaianni; Coro Mascagni di Savona, Orchestra Sinfonica di Sanremo, direttore Giovanni Di Stefano regìa, scene e costumi Elisabetta Courir Savona, Teatro Comunale Chiabrera, 11 ...


text:
Richard Stallman
Artìculu in LSC
Richard Matthew Stallman (New York, 16 martzu 1953) est unu programmadore, informàticu e ativista istadunidensu.
Est unu de sos esponentes printzipales de su movimentu de sa programmera lìbera. In su cabudanni de su 1983 at incumentzadu su progetu GNU cun s'intentu de creare unu sistema operativu pretzisu a Unix, ma assentadu in manera intrea de programma lìberu[1]: de custu at pigadu vida su movimentu de su programma lìberu. In su santugaine de su 1985 at fundadu sa Free Software Foundation (FSF). Pioniere de su cuntzetu de copyleft, in su 1989 at creadu sa GNU Generale Public License, una de is lissèntzias lìberas prus difùndidas.[2][3][4][5]
Orìgine e formatzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Stallman est nàschidu dae Daniel Stallman e Alice Lippman in su 1953 in New York. Sa prima esperièntzia sua cun sos elaboradores est istada in s'IBM New York Scientific Center: Stallman at passadu s'istiu a pustis de su diploma de iscola superiora iscriende su primu programma suo, unu protzessore pro su limbàgiu de programmatzione PL/I in s'IBM 360. In custu perìodu, Stallman est istadu fintzas un'assistente de laboratòriu voluntàriu in su dipartimentu de biologia a sa Rockefeller University.
Sa carriera acadèmica[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Mancari si esseret indiritzende a una carriera de matemàticu o fìsicu, su professore suo a sa Rockefeller at pensadu chi diat àere tentu unu benidore comente a biòlogu. In su làmpadas de su 1971 a su primu annu de istudiante a s'universidade de Harvard, Stallman est essidu programmadore a su laboratòriu de Abistesa artifitziale de su MIT. Inoghe at fatu parte de sa comunidade de sos hacker, ue fiat connotu cun sa sigla "rms" (in sa prima editzione de su ditzionàriu de s'Hacker at iscritu: Richard Stallman est solu su nùmene meu mondanu; tue mi podes nàrrere "rms").[6][7]
Stallman s'est laureadu cun lode (magna cum laude) in Fìsica in s'universidade de Harvard in su 1974. A pustis s'est iscritu a unu corsu post-làurea in fìsica a su MIT, ma at abbandonadu is istùdios, abarrende programmadore a su laboratòriu de abistesa artifitziale de su MIT. Mentras fiat istudiante a su MIT, Stallman at publicadu una relatzione subra “Truth Maintenance System” intitulada “dependency-directed backtracking” cun Gerald Jay Sussman. Custa relatzione est istada unu primu traballu in su problema de su ”Intelligent backtracking” in sa satisfatzione de sos vìnculos.[8]
Cando in su 1977 su laboratòriu de informàtica (Laboratory for Computer Science, LCS) de su MIT at installadu unu sistema de atzessu limitadu, amparadu dae paràula de intrada, Stallman at agatadu su modu pro decritare sas paràulas e at imbiadu a cada impitadore unu messàgiu continente sa crae sua, cun s'impòsitu de dda cambiare lassende·dda bòida pro torrare a permìtere s'atzessu anònimu a su sistema. Belle su 20% de sos impitadores at sighidu su cussìgiu suo, mancari chi sos atzessos cun paràula de intrada a sa fine ant prevàlidu. Stallman s'est bantadu de sa resèssida in sa campagna sua pro medas annos a pustis.[7][9]
Su cuntrastu a su copyright[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In sos tardos annos setanta e primos annos otanta, sa cultura hacker chi Stallman portaiat a in antis at cumintzadu a si isòrvere. Pro evitare chi sa programmera esseret impreada in sos elaboradores de sos cuncurrentes, sa majoria de sos produtores at acabadu de distribuire su còdighe de orìgine e at cumintzadu a impreare Copyright e lissèntzias restritivas pro is programmas, pro nde limitare o nde proibire sa còpia e sa ridistributzione. Custa propiedade de sos programmas giai esistiat in antis, e est devènnidu craru chi diat èssere essida sa norma. Custu càmbiu in is piessìnnios legales de is programmas podet èssere cunsideradu comente a una cunsighèntzia de una lege (Copyright Act) de su 1976, comente decraradu dae Brewster Kahle, cumpàngiu de Stallman a su MIT.
Cando Brian Reid in su 1979 at postu “bombas a tempu” in Scribe pro limitare s'atzessu sena lissèntzia a su programma, Stallman l'at cunsideradu “unu crìmine contra a s'umanidade”. Issu at craridu, annos a pustis, chi su chi issu cunsìderat unu crìmine no est a fàghere pagare sos programmas, ma limitare sa libertade de s'impitadore. In su 1980, a Stallman e a unos àteros hacker de su laboratòriu de abistesa artifitziale est istadu refudadu su còdighe de su programma pro s'imprentadora laser Xerox 9700 (“Dover”). Stallman aiat modificadu su programma in una betza imprentadora (sa XGP, Xerographic Printer); cun sa muda sua s'impitadore retziat de s'imprentadora unu messàgiu eletrònicu chi li signalaiat s'agabbu de s'imprenta chi aiat pedidu.
Totu sos impitadores in coa de imprenta fiant avèrtidos in casu de cungestiones, de manera chi poderent abetare unu ritardu, e retziant s'informatzione netzessària pro evitare unas àteras cungestiones. Bìdere impedidu custu servìtziu agiuntivu, pro sa farta de su còdighe de orìgine de s'imprentadora, no fiat un'incumbeniente trascuràbile, sende chi, comente capitaiat a s'ispissu, s'imprentadora fiat ùnica pro medas impitadores in diversos pranos, e acanta a s'imprentadora finiant pro pasare diversas persones, perdende tempus pretziosu in isetu, o chirchende intre imprentas non ritiradas de àteros impitadores. Custa esperièntzia at aconcadu a Stallman chi sas persones bisòngiant de èssere lìberas de mudare su programma chi impreant.
In su 1980, Richard Greenblatt, unu cumpàngiu hacker de su laboratòriu Al, at fundadu Lisp Machines, Inc. (LMI) pro cummertziare Lisp machines, chi issu e Tom Knight aiant creadu in laboratòriu. Greenblatt at refudadu investimentos esternos, creende chi sos profetos de su fàbbricu e de sa bèndida de unas màchinas poderent èssere torrados a imbestire cun profetu pro sa crèschida de sa sotziedade. A su contràriu, is àteros hacker reteniant chi esseret mègius s'acurtziamentu de una venture capital finantziadora. Is segundos, cando no est istadu possìbile segudare perunu acòrdiu, ant fundadu Symbolics, cun s'agiudu de Russ Noftsker, un'amministradore de su laboratòriu Al (Al Lab). Symbolics at reclutadu sa majoria de sos hacker abarrados, inclùdidu s'hacker nòdidu Bill Gosper.
Symbolics at costrintu Greenblatt fintzas a si dimitire tzitende sas polìticas de su MIT. Mentras ambas cumpangias produiant programma propietàriu, Stallman creiat chi LMI, a diferèntzia de Symbolics, aeret proadu a evitare de iscalabrare sa comunidade de su laboratòriu. Pro duos annos, de su 1982 a sa fine de su 1983, Stallman at traballadu a solu pro clonare is programmas de Symbolics, cun s'intentu de non ddi lassare su monopòliu in sos computer de su laboratòriu.
At refudadu unu benidore ue diat àere dèpidu firmare acòrdios de non divulgatzione pro non cumpartzire còdighes de orìgine o informatziones tècnicas cun unos àteros programmadores e acumprire unas àteras atziones chi cunsideraiat traitorias de sos printzìpios suos. At seberadu imbetzes de cumpartzire su traballu suo cun totus is àteros, in su chi cunsideraiat unu clàssicu ispìritu de collaboratzione. Mancari chi Stallman non partetziparet in sos annos sessanta a s'era de sa contra-cultura, est istadu ispiradu dae su refudu suo de sa chirca de sa richesa comente a primu obietivu de vida. Stallman sustentat chi sos impitadores de programmas diant dèpere tènnere sa libertade de “cumpartzire cun sos serentes issoro” e de pòdere istudiare e fàghere mudas a is programmas chi impreant.
At naradu medas bortas chi is tentativos de sos bendidores de programma propietàriu de proibire custos autos sunt “anti-sotziales” e “no èticos”. Sa frase “su programma bolet èssere lìberu” dd'est s'ispissu atribuida a manera non curreta, e Stallman sustentat chi custa est una descritzione farsa de sa filosofia sua. Issu sustentat chi sa libertade est vitale pro su bene de sos impitadores e de sa sotziedade comente a unu balore morale, e no a manera pura pro resones pragmàticas comente a isvilupare in carchi modu unu programma tecnicamente superiore. Pro evitare influèntzias dae su MIT in su ghennàrgiu 1984, Stallman at lassadu su traballu suo pro si dedicare a tempus prenu a su progetu GNU, chi aiat annuntziadu in su cabudanni de su 1983.
Su Progetu GNU[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Stallman at annuntziadu su progetu pro su sistema operativu GNU in su cabudanni 1983 subra medas mailing list ARPAnet e Usenet. In su 1985, Stallman at publicadu su manifestu GNU, chi descriiat sas motivatziones suas pro creare unu sistema operativu lìberu, naradu GNU, chi diat èssere istadu cumpatìbile cun Unix. Su nùmene GNU est un'acrònimu ricorsivu pro "GNU's Not Unix (GNU no est Unix)". Pagu a pustis, at dadu chintu a una corporatzione sena profetu mutida Free Software Foundation pro impreare programmadores de programmera lìbera e frunire una base legale pro su movimentu de su programma lìberu.[1][10]
In su 1985, Stallman at imbentadu e ispainadu su cuntzetu de permissu de autore (copyleft), unu mecanismu legale pro amparare sos deretos de muda e redistribuzione de sa programmera lìbera. In comintzu, est istadu impreadu in sa GNU Emacs Generale Public License, e in su 1989 est istadu distribuidu su primu programma indipendente in suta de lissèntzia GPL. Dae tando, sa majoria de su sistema GNU est istadu cumpletadu. Stallman at contribuidu cun medas trastos netzessàrios, inclùdidos un'editor de testu, unu compiladore, unu debugger, unu build automator (unu mètodu automàticu de cumpiladura de còdighe de orìgine a còdighe binàriu).[11][12]
Is annos '90: GNU/Hurd e Linux[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su chi ancora mancaiat fiat su nùcleu. In su 1990, unos membros de su progetu GNU ant cumintzadu s'isvilupu de unu nùcleu, GNU Hurd, chi depet ancora segudare su livellu de maturidade rechertu pro s'impreu difùndidu. In su 1991, Linus Torvalds, un'istudiante finlandesu, at impreadu sos trastos de isvilupu GNU pro prodùere su kernel Linux. Is programmas de su progetu GNU sunt istados adatados luego pro funtzionare cun su nùcleu Linux e como medas impitadores e programmadores impreant su nùmene “Linux” pro si referire a su sistema operativu cumpletu. In sa comunidade de su programma lìberu nd'est resurtada una contierra: Stallman sustentat chi no impreare “GNU” mènguat in manera ingiusta su balore de su progetu GNU e noghet a sa sostenibilità de su movimentu de su programma lìberu seghende su collegamentu tra su programma e sa filosofia de su programma lìberu de su progetu GNU.
Sas influèntzias de Stallman in sa cultura hacker includent su nùmene POSIX e s'editor Emacs. In sos sistemas UNIX, sa popularidade de GNU Emacs at fatu cuncurrèntzia a s'àteru editor vi, provochende una gherra intre editor. Stallman at pigadu positzione in custu canonizende·si a manera brullana comente a "St. IGNUcius" de sa Crèsia de Emacs e reconnoschende chi "vi est s'editor de su diàulu", mentras "impreare una versione lìbera de vi no est unu pecadu, est una penitenza". Unu nùmeru de isvilupadores at bidu a Stallman comente a unu pessonàgiu difìtzile cun su cale traballare in paris de unu puntu de annotu polìticu, intra-personale o tècnicu.
A inghìriu a su 1992, isvilupadores de sa Lucid Inc. traballende subra Emacs s'ant brigadu cun Stallman e a sa fine ant fatu unu fork de su programma. Su fork issoro prus tardos est divenidu XEmacs. Un'archìviu de messàgios eletrònicos publicadu dae Jamie Zawinski documentat sas crìticas issoro e sas rispostas de Stallman. Ulrich Drepper, chi Stallman aiat nominadu pro traballare a sa libreria GNU libc pro su Progetu GNU, at publicadu chèscias contra a Stallman in sas notas pro sa distributzione de glibc 2.2.4. Drepper acusat Stallman de àere intentadu un'"iscalada ostile" de su progetu, referende·si a issu comente a unu "manìacu de su controllu e macu de ligare." Eric S. Raymond, chi a bias proclamat de faeddare a nùmene de un'ala de sos membros de su movimentu open source, at iscritu medas artìculos in tonos crìticos meda, in ue acrarat su disacòrdiu de su movimentu cun Stallman e su movimentu pro su programma lìberu.
In su 1999, Stallman at sollitzitadu s'isvilupu de un'entziclopedia lìbera on-line cumbidende su pùblicu a contribuire cun artìculos. S'entziclopedia, in sa bisura sua, diat àere dèpidu èssere de-tzentralizada, aberta a totus pro sa còpia e sa tradutzione; e sende aberta a sa contributzione de chie si siat, diat àere dèpidu cramare prus che totu s'atentu de sos insegnantes e de sos istudiantes[13]. Stallman bisada una durada de su progetu de s'òrdine de 20-30 annos pro pòdere tènnere cobertura de totu sos argumentos in totu sas limbas de su mundu.[14]
Is annos 2000[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In s'austu de su 2006, durante sos incontros cun su guvernu de s'Istadu indianu de su Kerala, at aconcadu sos funtzionàrios a lassare su programma propietàriu, comente a cuddu de Microsoft, in sas iscolas istatales. Custu at batidu a su detzisu de batire totu sos elaboradores iscolàsticos de 12.500 iscolas superioras de Windows a unu sistema operativu lìberu. A pustis de incontros personales, Stallman at otentu decraros positivos in su movimentu de su programma lìberu de su presidente de s'Ìndia de issara, Dr. A.P.J. Abdul Kalam, de sa candidada a sa presidèntzia frantzesa in su 2007 Ségolène Royal, e de su presidente de s'Ecuadòr Rafael Correa. In su 2006 e in su 2007, durante su de degheoto meses de sa consultatzione pùblica pro sa prima istèrrida de sa versione 3 de sa GNU Generale Public Licence, at agiuntu su de bator temas pro ispiegare sas mudadas propostas. Sa defensa detzisa de Stallman pro una programmera lìbera at ispiradu “Virtual Richard M. Stallman" (vrms), programma chi analizat sos pachetes installados in unu sistema Debian GNU/Linux, e sinnalat sos chi derivant de un'àrbore non lìberu.
Cun unu cummentu[15] acasagiadu dae su cuotidianu britànnicu The Guardian in su nadale 2010 Stallman at pigadu ispunto de sos eventos ligados a su casu de sa publicatzione de cablogrammas diplomàticos istadunidensos dae Wikileaks pro torrare a afirmare carchi cumbinchimentu suo subra sa natura non lìbera de sa retze Internèt (definidu comente a unu "logu virtuale" in manera sustantziale privu de deretos tziviles, chi esistint imbetzes in su mundu beru) e s'importu de sa programmera lìbera pro isfugire a su controllu fatu in retze a sos indivìduos a banda de aziendas mannas e Istados. In prus de definire sos atacos DDoS ispirados dae Anonymous contra aziendas importantes in lìnia comente a Amazon e MasterCard s'ecuivalente informàticu de una protesta de massa, Stallman at afirmadu:
Su 16 cabudanni de su 2019 s'est dimìtidu dae sa càrriga de presidente de sa Free Software Foundation e dae sa positzione sua in su MIT, abarrende però a su cumandu de su progetu GNU[16][17]. Is dimissiones sunt dèpidas a s'iscàndalu pesadu dae is decraratziones suas in contu de Jeffrey Epstein, impresàriu incurpadu de abusos sessuales contra a minores e mortu suitzida in presone.[18][19]
Su pensamentu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Stallman at dedicadu sa majoria de is energias suas a s'ativismu polìticu e in su campu de su programmera. Manifestende de si curare pagu de sos benes materiales, ispiegat chi at "semper bìvidu a sa grussera... comente a un'istudiante, in manera sustantziale. E mi gèniat custu, pro ite bolet nàrrere chi su dinari non mi narat ite fàghere". Pro medas annos Stallman no at tentu una residèntzia permanente a foras de s'ufìtziu suo a su laboratòriu Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory (CSAIL) de su Massachusetts Institute of Technology (MIT), defininde·si unu squatter (ocupante abusivu) in su campus. Sa positzione sua de research affiliate a su MIT non fiat pagada.[20]
In contu de sos cumbinchimentos religiosos suos, in una nota a pee de pàgina de un'artìculu chi at iscritu in su 1999, afirmat: "Comente a àteu, deo non sigo peruna religione-ghia, ma carchi borta mi agato a ammirare carchi cosa de su chi narant." Stallman at seberadu de non festare sa Paschighedda, tzelebrende imbetzes su 25 nadale una festa de imbentu suo, Grav-mass (unu giogu de paràulas referidu a Christ-mas, Paschighedda in limba inglesa). Su nùmene e sa data sunt referidos a Isaac Newton, chi est nàschidu in cussa die.
Cando ddi benint fatas preguntas in contu de sas figuras chi l'ant ispiradu, rispondet chi ammirat Mahatma Gandhi, Martin Luther King, Nelson Mandela, Aung San Suu Kyi, Ralph Nader, e Dennis Kucinich, cummentende annotamala: "Deo ammiro Franklin Delano Roosevelt e Winston Churchill, mancari chi crìticu carchi cosa chi ant fatu". Stallman est unu sustenidore de su Green Party istadunidensu.[21]
Stallman afirmat de non tènnere unu telèfonu tzellulare, ca creet chi sas rastas de sos telèfonos tzellulares creent problemas pro sa privatesa de sos datos personales.[22] Adorat una manna variedade de istiles musicales, de Conlon Nancarrow a su folk: sa Cantzone de su Programma Lìberu est iscrita mudende is faeddos de sa dantza folk bùlgara Sadi Moma. Prus de reghente at iscritu un'imitatzione de sa cantzone folk cubana Guantanamera, chi faeddat de unu presoneri in sa base navale de Guantanamo Bay, e dd'at registrada a Cuba cun mùsicos cubanos.
Stallman est un'apassionadu de fantascièntzia, inclùdidas is òperas de s'iscritore Greg Egan. In manera ocasionale andat a cunvegnos de fantascièntzia (at iscritu sa Cantzone de su Programma Libero mentras arreaiat su turnu suo pro cantare a unu de custos cunvegnos). At iscritu duos contos de fantascièntzia, Su deretu de lèghere (The Right to Read)[23] e Ingegneria geniètica (Jinnetic Engineering)[24]. De limba-mama inglesa, Stallman faeddat in manera bastante fluente fintzas frantzesu e ispagnolu e est capassu de tènnere is arresonos suos de duas oras in custas limbas. Bantat una padronia incumprida de indonesianu puru. Tra sos hobby suos ddoe at s'istùdiu de sas dantzas populares internatzionales, bolare, coghinare, sonare su flàutu durche, sa fìsica, su fandom fantascientìficu e, craramente, sa programmatzione informàtica.
Su lèssicu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Stallman donat importu mannu a is faeddos e is etichetas chi sa gente impreat pro faeddare de su mundu, inclùdidas sas relatziones tra sa programmera e sa libertade. Pedit a sas persones de nàrrere “programmera lìbere”, “GNU/Linux”, e de evitare su tèrmine “propiedade intelletuale” o “piratesa” in chistiones informàticas. Sas rechertas suas chi sas persones impreent tzertos tèrmines, e sos isfortzos continos suos pro aconcare a sa gente de s'importu de sa terminologia, sunt fonte de disintesa regulare e cuntrastu cun alas de sa comunidade pro su programma lìberu e open source.
Unu de sos critèrios suos pro cuntzèdere un'intervista a unu giornalista est chi su giornalista atzetet de impreare sa terminologia sua de su cumintzu a sa fine de s'artìculu. Carchi bortas at fintzas rechertu a sos giornalistas de lèghere alas de sa filosofia GNU in antis de un'intervista, pro “motivos de atòliu”. Stallman refudat su tèrmine alternativu “programma open-source” ca non faghet bènnere in mente su chi Stallman cunsìderat comente a balore de su programma: sa libertade. De cunsighèntzia no at a informare sas persones in sas chistiones de sa libertade, e no at a batire sa gente a abbalorare e amparare sa libertade sua.
Duas alternativas chi Stallman atzetat sunt "libre software e "unfettered software" (programma sena restritziones). Comente si siat, "free software" (programmera lìbera) est su tèrmine chi pedit a is persones de impreare in inglesu. Pro resones pretzisas, sustentat su tèrmine "programma propietàriu" masaprestu chi “programma closed source", cando nche si referit a unu programma chi no est lìberu. Stallman pedit chi su tèrmine "GNU/Linux", chi pronùntziat "GNU Slash Linux", bèngiat impreadu pro si referire a su sistema operativu creadu dae sa cumbinatzione de su sistema GNU e su kernel Linux. Stallman si referit a custu sistema operativu comente a “una variante GNU, e su progetu GNU est su printzipale isvilupadore suo”. Reclamat chi sa connessione tra sa filosofia de su progetu GNU e su programma suo benit segada cando sas persones si referint a sa cumbinatzione in manera simple comente a "Linux". A cumintzare belle dae su 2003, at cumintzadu a impreare fintzas su tèrmine “GNU+Linux” chi pronùntzia "GNU plus Linux".
Stallman sustentat chi su tèrmine “Propiedade Intelletuale” est istadu pensadu pro confùndere sas persones, e benit impreadu pro evitare una discussione intelligente in sas dillindadas de copyright, brevetos, e leges in su semu, de pare a pare, tratende sena distintzione àreas de leges chi sunt prus dissimili chi prètzisas. Issu sustentat fintzas chi referinde·si a custas leges comente a leges “de propiedades”, su tèrmine influentzat sa discussione cando si pensat a comente a tratare custas chistiones.
Un'esèmpiu de avertimentu pro evitare àtera terminologia oferende fintzas impòsitos pro possìbiles alternativas, benit de unu messàgiu de Stallman a una mailing list pùblica:
Su contributu a s'informàtica[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Stallman at iscritu medas sàgios subra sa libertade de sa programmera e de sos primos annos noranta est un'ativista polìticu a favore de su movimentu de sa programmera lìbera. Is arresonos chi at pronuntziadu sunt intitulados “Su progetu GNU e su movimentu de sa programmera lìbera” (The GNU project and the Free Software movement), “Is perìgulos de sos brevetos subra is programmas” (The Dangers of Programmas Patents) e “Copyright e comunidades in s'era de sas retzes de elaboradores” (Copyright and Community in the age of computer networks). De sa metade de sos annos '90 at impreadu meda de su tempus suo sustentende su programma lìberu e promovende campagnas contra sos programmas propietàrios, e su chi a issu pariat un'estensione esagerada de sas leges subra su copyright. Stallman at fintzas isvilupadu medas programmas famados: Emacs, sa GNU Compiler Collection[27] e su GNU Debugger[28].
In su 2009, sa tècnica introduida dae Stallman e Sussman in sa relata issoro est ancora su mètodu prus generale e balente de “Intelligent backtracking”[29]. In custa relatzione est istada fintzas introduida sa tècnica “constraint recording” (ammentu de sos vìnculos) in ue is resurtados partziales de una chirca sunt registrados pro un'impreu nou[8]. Comente a hacker a su laboratòriu de abbistesa artifitziale de su MIT, Stallman at traballadu subra progetos de programmas comente a TECO, Emacs, e su sistema operativu pro Lisp Machine. Est istadu crìticu meda in contu de sa polìtica de limitatzione de s'atzessu a is elaboradores de is laboratòrios de su MIT.
Stallman at partetzipadu a protestas contra a is brevetos subra is programmas, DRM, e programmera propietària. Protestende contra su programma propietàriu in s'abrile 2006, Stallman teniat unu cartellu cun iscritu “Non comporeis dae ATI, inimiga de sa libertade bostra” durante un'arresonu de unu rapresentante de s'ATI in s'edifìtziu in ue Stallman traballat, cun su resurtadu chi est istada tzarrada sa politzia. ATI dae tando s'est fùndida cun AMD e at fatu passos piticos pro lassare sa documentatzione pro s'hardware issoro disponìbile a s'impreu de sa comunidade de su programma lìberu. Stallman at fintzas agiudadu e suportadu su tentativu de torrare a abèrrere su progetu de una biblioteca in lìnia de partiduras musicales internatzionales (International Music Score Library Project), a pustis chi fiat istada bogada su 19 santugaine 2007, a pustis de una lìtera de difida de s'Universal Edition.
Prèmios e reconnoschimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Stallman at retzidu medas reconnoschimentos pro su traballu suo:
- 1986 – Assòtziu onoràriu a vida a sa Computer Society de s'Universidade de tecnologia Chalmers[30]
- 1990 – MacArthur Fellowship ("genius grant")[31]
- 1990 – Prèmiu Grace Murray Hopper de sa Association for Computing Machinery "Pro su traballu visionàriu in s'isvilupu de s'editor de testu estensibile Emacs"[32]
- 1996 – làurea honoris causa de su Istitutu Règiu de Tecnologia de s'Isvètzia[33]
- 1998 – Prèmiu "Pioneer award" de sa Electronic Frontier Foundation[34]
- 1999 – Prèmiu Yuri Rubinsky[35]
- 2001 – Prèmiu "Takeda Techno-Entrepreneurship Award for Social/Economic Well-Being" de sa Fondatzione Takeda (武田研究奨励賞)[36]
- 2001 – làurea honoris causa de sa Universidade de Glasgow[37]
- 2002 – Assòtziu a sa United States National Academy of Engineering[38]
- 2003 – làurea honoris causa de sa Vrije Universiteit Brussel[39]
- 2004 – làurea honoris causa de s'Universidade Natzionale de Salta.[40]
- 2004 – Professore onoràriu de s'Universidade Natzionale de Ingegneria de su Perù.[41]
- 2007 – Professore onoràriu de sa Universidad Inca Garcilaso de la Vega.[42]
- 2007 – Primu Prèmiu Internacional Extremadura al Conocimiento Libre[43]
- 2007 – làurea honoris causa de sa Universidad de Los Angeles de Chimbote.
- 2007 – làurea honoris causa de sa Università di Pavia[44]
- 2008 – làurea honoris causa de sa Università Nazionale di Trujillo, in Perù
- 2009 – làurea honoris causa de sa Lakehead University[45][46]
- 2011 – làurea honoris causa de sa Universidad Nacional de Córdoba.[47]
In su 2007 est istadu iscurtadu, in paris cun su prof. Arturo De Corinto e Bruce Perens[48] in un'auditzione ufitziale de sa cummissione cultura de sa Càmera de sos deputados italiana.
Òperas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
(parziale)
Publicatziones sientìficas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Stallman, Richard M; Sussman, Gerald J (November 1975). Heuristic Techniques in Computer-Aided Circuit Analysis. CAS-22 (11). IEEE Transactions on Circuits and Systems.
- Stallman, Richard M; Sussman, Gerald J (1977). Forward Reasoning and Dependency-Directed Backtracking In a System for Computer-Aided Circuit analysis. Artificial Intelligence 9. pp. 135–196.
- Richard Stallman, Reevaluating Copyright: The Public Must Prevail, Oregon Law Review 75(1) 1996.
- Stallman, Richard M (2009). Viewpoint: Why "open source" misses the point of free programmas. Communications of the ACM 52(6). pp. 31–33. http://doi.acm.org/10.1145/1516046.1516058.
- Stallman, Richard M (2010). Is digital inclusion a good thing? How can we make sure it is?. 48. Communications Magazine, IEEE. pp. 112–118. https://dx.doi.org/10.1109/MCOM.2010.5402673.
Libros de divulgatzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman, 2002
Notas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ 1.0 1.1 (IT) Annuncio iniziale del progetto GNU, in gnu.org, 27 cabudanni 1983. URL consultadu su 16 martzu 2013.
- ↑ (EN) What is free software and why is it so important for society?, fsf.org. URL consultadu su 16 martzu 2013.
- ↑ (EN) The History of the GPL, in free-soft.org. URL consultadu su 9 làmpadas 2016.
- ↑ (EN) License information for Debian, in debian.org. URL consultadu su 9 làmpadas 2016.
- ↑ Litzèntzias impreadas in F-Droid (TXT), in gitlab.com. URL consultadu su 9 làmpadas 2016.
- ↑ Sam Williams, Capitolo 3. Un ritratto dell'hacker da giovane, in Codice Libero. Richard Stallman e la crociata per il software libero, Apogeo, 2003, ISBN 978-88-503-2108-7.
- ↑ 7.0 7.1 (EN) Biography, in stallman.org. URL consultadu su 28 nadale 2016.
- ↑ 8.0 8.1 (EN) Richard M. Stallman, Gerald Jay Sussman, Forward Reasoning and Dependency-Directed Backtracking in a System for Computer-Aided Circuit analysis.
- ↑ (EN) Forward Reasoning and Dependency-Directed Backtracking in a System for Computer-Aided Circuit Analysis, in dspace.mit.edu.
- ↑ The GNU Manifesto, in gnu.org.
- ↑ (EN) The History of the GNU General Public License, in www.free-soft.org. URL consultadu su 28 nadale 2016.
- ↑ (EN) Emacs General Public License, in www.free-soft.org. URL consultadu su 28 nadale 2016.
- ↑ (EN) Richard Stallman, The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource, 1999
- ↑ (EN) Geert Lovink, An interview with Richard Stallman, Founder of the Free Software Foundation, in Wizards of OS, Berlinu, 17 trìulas 1999.
- ↑ (EN) The Guardian, The Anonymous WikiLeaks protests are a mass demo against control - The actions against MasterCard and Amazon are not 'hacking'. People are just finding a way to protest in a digital space, 17 nadale 2010.
- ↑ (EN) Free Software Foundation, Richard M. Stallman resigns, in www.fsf.org. URL consultadu su 28 cabudanni 2019.
- ↑ FSF and GNU — Free Software Foundation — working together for free software, in www.fsf.org. URL consultadu su 2 santandria 2019.
- ↑ (EN) 2019: July - October Political Notes - Richard Stallman, in stallman.org. URL consultadu su 28 cabudanni 2019.
- ↑ (IT) Caso Epstein, il guru del software libero Richard Stallman lascia il MIT, in Repubblica.it, 17 cabudanni 2019. URL consultadu su 28 cabudanni 2019.
- ↑ Stallman shares Takeda award of nearly $1M, in MIT News. URL consultadu su 28 cabudanni 2019.
«He worked as a computer programmer at the AI Lab from 1971-84, when he resigned to develop free software, continuing to work at the lab as an unpaid MIT research affiliate.».
- ↑ (EN) Richard Stallman's Personal Home Page, stallman.org. URL consultadu su 13 làmpadas 2011.
- ↑ (EN) RMS lifestyle, in stallman.org. URL consultadu su 22 freàrgiu 2017.
- ↑ Richard Stallman, The right to read, in gnu.org.
- ↑ (IT) Richard Stallman, Ingegneria genietica, in stallman.org.
- ↑ Hai detto "proprietà intellettuale"? È un miraggio seducente
- ↑ (EN) Email: "IP Justice Comment to IGF on Top Policy Issues for Athens" Archiviadu s'8 santandria 2017 in s'Internet Archive.
- ↑ (EN) Contributors to GCC, gnu.org. URL consultadu su 16 martzu 2013.
- ↑ (EN) RMS lecture at Royal Institute of Technology (Sweden), 30 October 1986, gnu.org.
- ↑ Stuart Russell, Peter Norvig, Artificial Intelligence: A Modern Approach, 3, 2009, p. 229.
- ↑ (EN) Event details: Talk by Richard rms Stallman, Chalmers University of Technology. URL consultadu s'8 abrile 2012 (archiviadu dae s'url originale su 6 santandria 2018).
- ↑ (EN) Stallman, Richard, in MacArthur Fellowship.
- ↑ (EN) Grace Murry Hopper award citation, in awards.acm.org (archiviadu dae s'url originale su 2 abrile 2012).
- ↑ (SV) Hedersdoktorer vid KTH, in kth.se.
- ↑ (EN) Pioneer Awards: Past Winners, in Electronic Frontier Foundation.
- ↑ (EN) Richard Stallman Wins Microsoft's Money, in ahref.com (archiviadu dae s'url originale su 16 austu 2000).
- ↑ (EN) The Takeda Foundation announces winners of the Takeda Award 2001 to honor achievements in engineering The Takeda Foundation
- ↑ (EN) University announces honorary degrees to celebrate 550th anniversary University of Glasgow
- ↑ (EN) Members Directory - Dr. Richard M. Stallman National Academy of Engineering
- ↑ (EN) Honorary Doctorates Vrije Universiteit Brussel
- ↑ (ES) RESOLUCIÓN CS N° 204/04, Bo.unsa.edu.ar, 25 làmpadas 2004. URL consultadu su 12 martzu 2010.
- ↑ (ES) Richard Matthew Stallman ofrecerá conferencia orientada al uso del software libre, in Nota de Prensa, Universidad Nacional de Ingeniería del Perú. URL consultadu s'8 abrile 2012 (archiviadu dae s'url originale su 7 trìulas 2012).
- ↑ (ES) Universidad Garcilaso realizó Conferencia Magistral a cargo del Dr. Richard Stallman, in Noticias Garcilasinas, Universidad Inca Garcilaso de la Vega. URL consultadu s'8 abrile 2012 (archiviadu dae s'url originale su 23 làmpadas 2012).
- ↑ (ES) 20 Minutos, El padre del software libre, Premio Internacional Extremadura, 1º febbraio 2007.
- ↑ (IT) Università di Pavia, Laurea in Ingegneria Informatica a Richard Stallman., in unipv.eu. URL consultadu su 10 austu 2019 (archiviadu dae s'url originale su 4 santugaine 2011).
- ↑ YouTube — RMS Given Honorary Degree at Lakehead, in youtube.com.
- ↑ (EN) Agora Online — Honorary Degree Recipients, in agora.lakeheadu.ca (archiviadu dae s'url originale su 21 austu 2013).
- ↑ (ES) National University of Córdoba, Honoris Causa para Richard Stallman, el gurú del software libre, in unc.edu.ar, 16 austu 2011 (archiviadu dae s'url originale su 24 santugaine 2011).
- ↑ (IT) Rassegna stampa (PDF), in dicorinto.it. URL consultadu su 28 làmpadas 2007 (archiviadu dae s'url originale su 10 austu 2011).
Bibliografia[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- (IT) Williams, Sam., Codice libero : Richard Stallman e la crociata per il software libero, Apogeo, 2003, ISBN 8850321082, OCLC 848734286. URL consultadu su 13 austu 2019.
- (EN) The Guardian, The Anonymous WikiLeaks protests are a mass demo against control - The actions against MasterCard and Amazon are not 'hacking'. People are just finding a way to protest in a digital space, 17 nadale 2010.
- Template Webarchive - ligàmenes a s'Internet Archive
- Limba Sarda Comuna
- Biografias
- Artìculos cun còdighe VIAF
- Artìculos cun còdighe ISNI
- Artìculos cun còdighe ACM-DL
- Artìculos cun còdighe BIBSYS
- Artìculos cun còdighe BNE
- Artìculos cun còdighe BNF
- Artìculos cun còdighe CINII
- Artìculos cun còdighe DBLP
- Artìculos cun còdighe GND
- Artìculos cun còdighe LCCN
- Artìculos cun còdighe MBA
- Artìculos cun còdighe NDL
- Artìculos cun còdighe NLI
- Artìculos cun còdighe NLK
- Artìculos cun còdighe NLP
- Artìculos cun còdighe NSK
- Artìculos cun còdighe NTA
- Artìculos cun còdighe SBN
- Artìculos cun còdighe SUDOC
- Artìculos biogràficos cun còdighes de controllu de autoridade
- Informàtica