text:
A, a , prep Definitzione sa prima lítera de s'alfabbeto est unu grafema/lítera chi rapresentat unu sonu vocale apertu, largu, bàsciu; ma est fintzes una prep. de manígiu mannu e deosi, cun calecuna cunsonante in cuménciu de foedhu, po una abbitúdine, a logos càmbiat in ai (es. "ai como, ai cussu" = nr. aigòmo, aigússu, ma méngius regularizada comente si narat puru a como, a cussu, e a bortas po no cambiare "a" in "ai" iscrient puru "igomo, igussu" faendho un'àtera cosa chi no tocat); po su prus, ca est foedhu chi benit de is latinos "ac, ad, aut" chi acabbànt in cunsonante, afortit sa cunsonante de cuménciu de is foedhos chi s'agatat addenanti: fàghere a casu (= nr. acàsu), intrare a domo (= addòmo), leare a fidu (= afídu), seminai a linu (= allínu), foedhas a noso (= annòso), a minore (= amminòre), a sanu (= assànu), a su sero (= assusèro), a tie, a tui (= atíe, atúi); un'impreu mannu tenet sa "a" cun totu is vrb. po fàere su tempus bnd. e si ponet cun is formas personales de àere/ai (ind. pres.) prus s'inf. de su vrb. lessicale (candho custu cumènciat cun /a/ etotu, sa "a" si perdet in sa pronúncia ma est méngius a dh'iscríere e regularizare s'iscritura): apo a nàrrere, as a fàghere, at a bídere, apu a nai, eus a circai, eis a ligi, ant a gosai, apo a andhare, as a allichidiri, e deasi etotu s'impreat po fàere su cund. in camp. e mesania (ind. imp. + a + inf.: ia/emu a istimai, iast a podi fai, iat a bènnere, iaus a nàrrere, iais a cantare, iant a andhare); cun is vrb. s'impreat fintzes de àteru betu: po inditare bisóngiu, apretu = èssere + a + inf. (fut a ndhe bocare su dinare límpiu, fut a torraremus, fit a coitare, fit a triballare che macos, fit a s'irboligare, est a fàghere e no a istare a su pessa pessa! ◊ est a si movi, e no a fai preitza! ◊ pro isse fit a si ndhe ammachiare, ca sa fémina fit dechida e de manos bonas ◊ innoghe est a mòrrede de sa carestia!); in is domandhas = a + ind. (a mosset custu cane? ◊ a bi sezis? ◊ ma Deus a b'est? ◊ a lu faghimus un'isperimentu, giaghi deo a lu fagher prontu so? ◊ a ti ndh'ammentas de cudhos passados annos chi faghimis sonnos mannos? ◊ a dhu bit, su secretàriu, chi apu fatu bèni a ndi dh'artziai?); a bisura de art. cun is vrb. in forma de inf. bolendho inditare necessidade, cosa chi si bolet o fintzes solu si su vrb. inf. est sugetu o cumplementu ogetu de sa fràsia (a bentuai candu tirat bentu!, a torrare a inoghe a cras!, a pasare a sa fossa!, a triballare no rechedit a su mandrone, a nàrrere no est a fàghere, a manigare est fatu, a certai no mi praxit, a bochire tocat a Deus, apo nadu a callare!); cun su vrb. èssere + númene pl. = àteru vrb. (èssere a ohis = èssere naendho Ohi!, est a odheos = naendho Odheu!, so a túnchios = tzunchiandho, semus a boghes = abboghinandho, sos batos sunt a màulos = maulandho, est semper a irrocos = irrochendhe, a irbariones = irbarionendhe, a prentos = sufrindho dolore de bentre); cun su vrb. torrare + àteru vrb. inf. inditat cosa chi si arrepitit (torro a nàrrere = naro torra, torramus a abbaidare = abbaidamus torra, torras a preguntai = preguntas torra, dh'ant torrau a iscaresci = dh'ant iscarésciu torra, un'àtera borta); sa /a/ est desinéntzia fémina de is nm. e agt. mascos chi essint in -eri (panateri - panatera, posteri - postera, bandhuleri - bandhulera, bantaxeri - bantaxera) e de is agt. chi essint in -u (artu - arta, béciu - bècia, bellu - bella, fridu - frida, longu - longa, mannu - manna, piticu - pitica, turpu - turpa) Frases cmpl.ogetu: nara, tue a l'amas a Deus?◊ gatu cassat a topi, topi roit a loru ◊ apu bistu a sirboni ◊ no lessast intrai a nisciunus! ◊ apo cramadu a isse ◊ perdona a is chi ti ant oféndiu! ◊ ischiat a lèzere e a iscríere ◊ apu nau a ti transiri! ◊ eis a connosci a mimmi! ◊ at chérfidu Deu de mi lassare sanu a babbu meu (Sozu)◊ a los bies como a fizos meos? (S.Spiggia)◊ onora a babbu e a mamma! ◊ seu circhendi a mamma ◊ est pranghenne a tie ◊ chirca a chie cheres ◊ mutie a tziu Bachis! ◊ crama a Zuanne! ◊ connòsciu a Castedhu mellus de bidha tua ◊ alabaus a Deus ◊◊ acumpanzat su pronúmene cun dópia funtzione: siant iscomunigaus a chini nd'at fatu prexu! ◊ custu dh'issit solu a cine dh'at provau ◊ dh'ant a nai a chini seu dèu ◊ est a chie si ndhe faghet ◊ su coru miu no tenit a chini dh'allirgai ◊ sa genti sciiat a chi fiat, cussu 2. calidade: a pisedhu, a mannu, a betzu, a sanu, a malàidu ◊ t'istimaiant a sana, ma como chi ses morta raramente una borta ndhe faedhant sentza dolu e pena (A.Casula)◊ est mortu a pitzinnu ◊ no apo deunadu in pitzinnia e dias cherrer chi deune a betzu? ◊ in istiu s'erba est a fenu ◊ mellus mortu de pitiu po no sufriri tanti pena a mannu ◊ su pudhoni est unu pilloni a peis arrúbius 3. aina: segare a lepa, triballare a tzapu, corpare a fuste, iscríere a pinna, andai a cuadhu, papai a fruchita ◊ fiat a picu e a lantioni iscarravonendi po ndi bogai su giru de su dinai ◊ abrili at mortu su babbu a fríusu ◊ fiant guturadas fatas a telàrgiu ◊ tenídela a fitas de pane e a càlighes de abba! ◊ nci dh'ant a bogai a sonu de corru ◊ tenet su bestiàmine a proendha ◊◊ misura: cussu tenit su dinai a cofas ◊ tengu cóciula e buconis a lavamanus prenus 4. cmpl.de manera: faedhare a sa bona, andhare a pes traza traza, fàghere sa cosa a sa lestra, fuedhai a craru, istare a sa muda, andhare a rugadura, istare a sa sétida, manigare a sa ritza ◊ a bonas o a malas bi lu fato fàghere! ◊ a bículu a bículu che lu faghimus totu ◊ a pagu a pagu semus andhendhe addainanti ◊ leare a mossos, segare a mossu, leare a trubbu, fàghere a rugadura, nàrrere a pessamentu ◊ dare, leare, fàghere sas cosas a duas a duas, a pagas a pagas ◊◊ cmpl. de tempus: a dedie, a totu noti, a primu noti, a sa friscura ◊ a s'assegus li at nadu totu ◊ custu trabballu dh'apu fatu a mengianu ◊ a sa de tres dies Cristos est torradu a biu ◊◊ cmpl.de logu: ghiramus a bidha ◊ andaus a domu ◊ est a palas de su monte ◊ essimus a campu ◊ nci dh'ant ghetau a galera ◊ a inoghe! ◊ a pregare a crésia! ◊ andhare a su dutore, a su preíderu 5. iscopu o ue che agabbat una cosa: besside a bídere! ◊ benide a bos combidare! ◊ semus lassendhe su cunzadu a fenu ◊ custu lu dao a tie ◊ dh'apu nau a mamma ◊ semus andhendhe a s'olia, a landhe ◊ so pessendhe a triballare ◊ a su fogu! a su fogu! [andai a dhu studai!] 6. in disizos, lamentas o impudos, cumandhos, minetas, dimandhas: a ndhe bufare àteras bortas cun salude! ◊ a dhu connòsciri in su celu! ◊ a podiat durare tota vida! ◊ a no iscí ca dhu est s'unferru! ◊ a no si dinniai de mi agiudai! ◊ a lu podias fàghere tue, cantu chi chircas àtere! ◊ malaitu su pecadu, a no bi pensare innanti! ◊ a ndhe tenet de órulos cussu cane!…◊ a no ndhe pòdere nemmancu assazare! ◊ m'abbàida a no bi àere pessadu! ◊ acontzu ses, a no ndhe fàghere una de tzou! ◊ a trabagliare! ◊ a perdonare, su tziu, ca no bos poto dare nudha! ◊ a intrare, s'arretò! ◊ s'annu chi venit a èssere isposa! ◊ a dhu connòsciri mannu e bonu! ◊ a ti mazo, mih, si no mi l'agabbas! ◊ a candho como no pones mente, ite at a èssere a mannu! ◊ ite befe sutzessa in bidha mia a che furare a Santu Frantziscu! (A.Porcu)◊ a benis, Nina grasciosa, a binza a bodhire olia? (G.Raga)◊ a ti dhu fatzo su cafè? 7. a + agt. o nm. = mannu, meda: ahi, letores, a dultze momentu chi proesi legindhe cuss'iscritu!…◊ coromeu, a bonu chi est!…◊ male, a fortes chi sunt!…◊ oh raju a proa sa chi ant fatu sos dutores!…◊ oh, malasorte, a ómine famidu: màndhigat cantu trinta bacas! (B.Truddaju)◊ a bellu chi est a istare inoghe! 8. àteros impreos: mancari fachendhe a pastore, fit de fàcheres e de allegas a sa mannina ◊ fatu a professore, in cosas goi ndh'ischit prus pagu de nois ◊ so sempre matanendhe a abba, a sole, a caldu e a fritu che isciau ◊ dhus apu connotus a sa boxi ◊ dh'agatant a fragu ◊ anzare, fàghere a croba, a mascru, a fémina ◊ semenare una terra a trigu ◊ prantare s'ortu a basolu ◊ ispetare a nàschere ◊ coitare a fàghere 9. in sas distintziones: a chini dha pentzat de una manera e a chini de un'àtera ◊ a chini arrít e a chini prangit ◊ a candho goi a candho gai ◊ c'est a chini ammasedat e a chini bolit èssiri ammasedau (I.Lecca)◊◊ in sos paragones pro cosas cantepare: est mannu cantu a tie ◊ isse est che a sos àteros ◊ faghimus comente a bois ◊◊ pro inditare unu límite a su chi si narat: pecare a origras, èssere malàidu a su coro, èssere fertu a conca ◊◊ cun nm. de logu e de tempus pro inditare chi no est totu o totue o semper: est fatu a tretus, est a bighinados, a bidhas, a leadas, a logos; a iscutas, a dies, a bortas, a chidas istat bene, a iscutas istat male Ètimu ltn. ac, ad, aut Tradutziones Frantzesu à Ingresu a, an, in, at, to Ispagnolu a Italianu a, ad Tedescu a (Buchstabe des Alphabetes), an, in, zu.
abbisòca , avb Definitzione mi parit ca…, forcis…, abbisumeu chi… Sinònimos e contràrios abbisomeu, abbisu, soca 2 Frases mi aponent unu giubedhu e abbisoca mi lu probant! ◊ abbisoca depet torrare a tucare deretu! ◊ abbisoca sezis in festa! ◊ Bissenta at dimandhadu abbisoca prus a issa etotu chi no a sos àteros Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu peut-être, à mon avis Ingresu perhaps Ispagnolu en mi opinión Italianu a mio avviso, mi pare che…, fórse Tedescu meiner Meinung nach, ich meine, daß, vielleicht.
abbisoméu , avb: abbisumeu Definitzione a pàrrere meu, segundu su chi ndhe pentzo geo, stau ca… mi parit chi… Sinònimos e contràrios abbisoca, abbisu, istimmei, mísparra, naromeu, stamega Frases abbisumeu andho, como chi no est proindhe! ◊ abbisumeu ses macu, tue, a nàrrere cosas goi! ◊ abbisumeu frocat! ◊ abbisumeu no l'ischis, Frantziscu, chi sunt totu sas cosas cambiadas! (Seu) Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu à mon avis Ingresu in my opinion, may be Ispagnolu en mi opinión Italianu a mio parére, fórse Tedescu meiner Meinung nach, vielleicht.
abbíte , avb: addite, agghite, aita, aite, aiteu Definitzione a ite, pro ite (iscopu, càusa): prus che àteru si narat domandhandho, ma fintzes candho si bolet nàrrere cun fortza (o tzacu) chi una cosa est totu in debbadas / aitemilu/la/los/las, aitedilu, aitennollu? = ita mi ndi fatzu, ita ti ndi fais, ita si ndi feus? Sinònimos e contràrios eaite?, poita? Frases aite no andhas, como chi est ora? ◊ addite mi cherias, chi mi as cramadu? 2. addite ti miro in su retratu, candho ses morta?! ◊ addite piras, melas, e pro chie, riservades su dulche frutu?! ◊ míseru naschimentu: e abbite su póberu in su mundhu?! ◊ abbite torrades su calche a s'àinu?! ◊ ohi… aite cumpresu m'as?!…◊ e addite tiat èssere a samunare sa conca a s'àinu! ◊ aite a b'istúdiat, cussu? nudha! 3. aitesilas, sas armas, si no pro las impreare? ◊ aitebbolla custa cosa totu andhada male?! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu pourquoi, à quoi bon? Ingresu why? Ispagnolu por qué Italianu perchè (a che scòpo) Tedescu warum.
abbrigài , vrb: abbrigare 1, abbrigari, arbigai, arvigai, avrigai, obrigai Definitzione orrubiare su ferru in su fogu fintzes a candho essit modhe de dhu pòdere trebballare Sinònimos e contràrios arrubiai, cardiare, cardigiai, incrabigai, ingrujare Frases su sole in istade abbrigat fintzes is pedras ◊ arvigai unu ferru in su fogu ◊ s'arroca pariat chi dh'iat abbrigada su ferreri 2. ananti de unu trébini avrigau, cussu puru est de bonu coru! ◊ at fatu is istampus a su sulitu cun d-unu ferru arbigau Ètimu srd. albicare Tradutziones Frantzesu rendre brûlant, chauffer au rouge, à blanc Ingresu to make red-hot, to incandesce Ispagnolu calentar al rojo, encandecer Italianu arroventare Tedescu glühen machen.
acucacúca , avb Definitzione andhare o istare a. = andai a pampadas, a pampas, a s'imbàtoro, a su cua cua a manera de no si fai biri, o fintzas timendi Frases bi fisti tue puru acucacua che su cucummiau in moridina! ◊ paret chi la bida abbandha intro de gianna, sempre in ilgiros a s'acucacuca, a minnanna ◊ fint coment'e túrtures in su trigu, a s'acucacuca, furendhe ◊ manízadi, maniza, e faghe sa multra che chi ti che andhes e tòrrache a inie acucacuca! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu à quatre pattes Ingresu on all fours Ispagnolu a gatas, a escondidas Italianu carpóni, di nascósto Tedescu auf allen vieren, heimlich.
addascàre , vrb: addescare Definitzione giare a papare ponendho in buca sa cosa a unu pipiu, a unu chi no podet papare a solu (ma si narat fintzes de chie papat cun dificurtade manna, apenas arrennescet o no arrennescet a papare a solu); pònnere o betare s'addescu, sa brovenda a is animales Sinònimos e contràrios aescai, abbrovendhae, imbuconai Frases atzegadu, si de tzibbu un'aizu che ingullias fit de àteras manos addescadu ◊ a chie los addescat, lendhe s'addescu aggantzant a sa manu ◊ sa mama addescat sos puzonedhos minudos in su nidu ◊ su maritu addescaiat sos minores ◊ unu malàidu grave mancu a si addescare si abbalet ◊ Nennedha est addascandhe su late a su piticu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu nourrir à la petite cuillère Ingresu to feed Ispagnolu dar de comer Italianu imboccare, nutrire Tedescu in den Mund stecken, füttern.
adderetúra , avb, nf: addiritura, deretura Definitzione foedhu chi si narat candho si bolet inditare una cosa unu pagu a ispantu, agiummai cosa de no crèdere; sa leada o filada, a ue est andhandho una cosa; coment'e nm. s'impreat in su sensu de calecuna cosa de bonu Sinònimos e contràrios finces / inderetura / amparu, defesa, deretu 1, foltuna Frases no bi aiat zente e a bochire fogu ch'est essidu adderetura su síndhigu 3. est s'adderetura de sa domo mia Ètimu itl. Tradutziones Frantzesu à ce point! Ingresu absolutely Ispagnolu nada menos Italianu addirittura Tedescu sogar.
addízu , avb, nm: adizu, aditzi, adítziu, aditzu, aíciu, aígiu, aizu, arítziu Definitzione pagu pagu, un'apenas, un'iscuta innanti / sa die at arvéschidu aizu aizu = at fatu die comogomo Sinònimos e contràrios acalaizu, apenas / abbizu 1, agigu, aizaredhu, bistentu 1 / agiummai, pagu Frases a innòi no nc'est torrau e aditzu aditzu mi salludat ◊ si fint aizu abbistos, si tiant abbizare chi ant fatu errore ◊ cun is angionis seus arribbaus adítziu a coranta duus ◊ aizu aizu assebertaia s'irmina in sa caminera ◊ cussu est aizu: pònendhe àteru! ◊ sas fortzas mias sunt aizu, no sa volontade!◊ in cussu momentu podiat ingurti arítziu arítziu sa salia 2. carigno una foza de bide aizu isparta (G.Fiori)◊ ia adítziu tocau cun duus corpus e luegu iant abertu po mi fai intrai ◊ aizu murtu, su late s'isvagantat dai sa mughijola a su labiolu 3. at bidu a primu aizu de lughe e poi l'at intzegadu coment'e unu lampu ◊ ses sentza mancu un'aizu de rispetu! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu à peine Ingresu hardly Ispagnolu poco, apenas Italianu appéna Tedescu kaum.
addugonàre , vrb Definitzione fàere su dugone Sinònimos e contràrios cumandai, ghiai Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu être à la tête, mener, guider Ingresu to lead Ispagnolu capitanear, ponerse a la cabeza Italianu capeggiare Tedescu anführen.
aescài , vrb: aiscae, aiscai, aiscari, escai, iscai Definitzione giare a papare ponendho in buca sa cosa a su pipiedhu, a fintzes a unu chi no si dha podet fàere a solu Sinònimos e contràrios addascare Frases si no papat, cuss'animaledhu, tocat a dh'aiscari ◊ dhi tocat a guardai sa mama ca est a camba segada, ma po papai ciai no tocat a dh'aiscai Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu nourrir à la petite cuillère Ingresu to feed Ispagnolu dar de comer Italianu imboccare Tedescu in den Mund stecken.
afoltunàdu , agt: afortunadu, afortunau, fortunadu Definitzione chi at tentu o tenet fortuna, chi dhi curret sa fortuna, chi dhi andhat bene totu Sinònimos e contràrios addiciadu, assortadu, auradu, aurosu, benaventurau, diciosu, fadosu, iscofadu, orbau / cdh. afultunatu | ctr. deldiciadu, disagurau, ifoltunadu, mabassortau Frases sos de Sune de Pàdria e de Sindia chi si content totu afortunados…◊ filla mia, ita mali afortunara chi ses istétira! ◊ nos potimus cussiderare afortunatos, in custos montes!◊ chini mai podit èssiri prus afortunada de tui?! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu qui a de la chance Ingresu lucky Ispagnolu afortunado, suertudo Italianu fortunato Tedescu glücklich.
aggorgotài , vrb: grogotai Definitzione fàere sa moida de s'abba candho proet a meda Sinònimos e contràrios abbrubudhai, abbrufulai, acrocuai, aggargalare, borbogliare, froculare, groggolare Tradutziones Frantzesu gargouiller, tomber à verse, gronder Ingresu to bubble, to pelt Ispagnolu caer fragorosamente la lluvia Italianu scrosciare Tedescu rauschen.
aggortedhài , vrb Definitzione púnghere a gurtedhu, a lepedha Sinònimos e contràrios apugnalai, arresorzare, istocagiare Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu frapper à coups de couteau, poignarder Ingresu to stab Ispagnolu acuchillar Italianu accoltellare Tedescu erstechen.
agiotulàdu , pps, agt Definitzione de agiotulare; fatu che giótula 2. tue andhas cun megus, agiotulada a s'umbra mia ◊ mi so postu in d-unu chizolu e agiotuladu che colora chircaia de m'ingalenare. Tradutziones Frantzesu a
agiustàda , nf: azustada Definitzione su agiustare; genia de cuntratu de fàere unu trebballu po unu tanti / fàghere un'a. = comporare a sa russa Sinònimos e contràrios adderetada, istagilu, scarada Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu travail à la pièce (aux pièces) Ingresu job contract Ispagnolu destajo Italianu còttimo Tedescu Akkordarbeit.
agríle , agt: arghile Definitzione logu inue si betat su ladamíngiu o dhue at ladamíngiu meda / terras agriles = terra muntonarzina, fintzas sa terra asuta de is matas, grassa cun totu sa folla chi orruet e si púrdiat Sinònimos e contràrios aligàgiu, aligurru, ledamenàrzu, muntonàgliu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu fosse à fumier Ingresu dung-hill Ispagnolu estercolero Italianu letamàio Tedescu Dunghaufen.
aguzèra, aguzéri , nf, nm: auzeri Definitzione cannedhu de agúgias, istugighedhu a pònnere is agos Sinònimos e contràrios achera Frases su benniolu zughet frófighes, aguzeris e agos de banita Terminologia iscientìfica stz Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu étui à aiguilles, porte-aiguilles Ingresu needle-case Ispagnolu alfiletero Italianu agoràio Tedescu Nadeldose.
aíscu , nf Definitzione sestu, genia de mógliu tundhu, fundhudu, cun is costaos prus apertos in artu, in s’oru, totu istampau in costaos e in su fundhu, de linna o de allumíniu, ue si ponet su casu piscau de su soru in su cadhàrgiu po dhu fàere a pischedha (pesai su casu); istregighedhu a pònnere cosa po papare / min. aischizone, ischizola, schixedhu Sinònimos e contràrios discuedhu, giscu, piscedha / cícara, discu* Frases ch'est de linna de aera s'aiscu chi cun sa cúrbia est istada fata (C.Longu) 2. chie cheret leare late friscu e tenet pagos sodhos de gastare benzat a domo mia a lu leare: cun unu sodhu pienat s'aiscu! Terminologia iscientìfica csu, stz Tradutziones Frantzesu moule à fromage Ingresu cheese-mould Ispagnolu encella Italianu cascino Tedescu hölzerne Käseform.
aivérru , nm: aladerri, aladerru, alaverru, aleverru, aliderri, aliderru, alideru, aliterru, laderru Definitzione genia de linna chi faet, prus che a tupa, a mola e fintzes a mata manna Sinònimos e contràrios arradebi / cdh. litarru Frases bitu apo unu cerbu papendu aleverru Sambenados e Provèrbios smb: (Litarru, Littarru) Terminologia iscientìfica mt, Phillyrea latifolia, P. angustifolia Ètimu ltn. alaternus Tradutziones Frantzesu filaire à larges feuilles, f. à feuilles étroites Ingresu phillyrea angustifolia Ispagnolu labiérnago Italianu lillatro Tedescu Steinlinde.


c: text/html

text:
S’assòtziu Tramas de libertade organizat su II Prèmiu Ànghelu Caria
Sunt abertas sas iscritziones a sa secunda editzione de sa gara de poesia sarda a boghe arta de su Prèmiu Ànghelu Caria. “S’eventu – ponet in evidèntzia una nota in sa pàgina facebook de su prèmiu – est un’atu de amore pro sa poesia, pro sa limba sarda e pro sa terra nostra”.
S’adòbiu est organizadu dae s’assòtziu Tramas de libertade pro ammentare – si leghet in una nota – a “su patriota sardu chi nos at lassatu su 24 de freàrgiu de su 1996”. Su Prèmiu Ànghelu Caria – pretzisant sos organizadores – “suspit sa filosofia e sas règulas de su Poetry Slam, fenòmenu artìsticu internatzionale chi aunit iscritura e oralidade, istiles e generatziones diferentes” . Sa gara at a èssere animada de sa condutzione e de s’acumpangiamentu musicale su grupu Tres De Bastos.
S’aventu est programadu pro su 29 de freàrgiu, a ora de sas 18:00, in su Tzirculu Sa Bena de Nùgoro, carrera San Martino 17.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Arrosàriu
S'Arrosàriu est una pregadoria devotzionale a caratere litanicu tìpica de su ritu latinu de sa Crèsia catòlica dividia in chimbe postas o pàsias de avemmarias, babbonnostros e glórias.
In dies de sa chida si meditana sos misterios de sa fide cristiana (e chi s'agatana in sos Vangelos). Sos misterios de allegria su lunis e-i su sapadu; sos mistèrios de su dolore su martis e-i sa chenabura; sos misterios de sa lughe su joja; misterios de sa gloria du mercuris e-i sa dominiga. A poi chi enidi presentadu su misteriu si incomintzada cun su Babbu nostru, sighini deghe Ave Maria, si concruede cun su Glòria. A sa fine de sas chimbe postas de sa die, si narada sa Salve Regina, e de solitu si aggiunghene sas Litanias lauretanas.


text:
(sighit de sa primu parti)
Cicitu Muscau cumentzàt su contu cun sa genti sètzia ananti de issu, prus o mancu a ferru de cuaddu [1], podiant essi finsas prus de trinta a dd’ascurtai, e imoi dd’ascurtaus nosus puru.
Oi si contu de Francischinu Fortalesa chi una dii iat detzìdiu de si portai su babai avatu, po fai sa domanda a sa famìllia de sa picioca chi nci teniat in castiada [2] de unas cantu diis. Fiat arribau a si detzidi apustis chi iat tentau de si fai sposu cun d-unas cantu piciocas, ma cun nisciuna de issas fiat arrennèsciu a ndi bogai supa. Duncas si fiat detzìdiu cun d-una picioca chi a dda castiai nci boliat stògumu bonu, tanti fiat lègia, ma issu si fiat serrau is ogus cumbintu chi no podiat prus pretendi sa bellesa.
«Oh Cicitu, ma giai a s’acabada de su contu ses andendi? Pressi tenis oi?» Is chi connosciant giai su contu si-nd’acatànt candu issu ndi fiat seghendi un’arrogu, cosa chi forsis faiat aposta po essi circau, e intanti dd’arribàt puru sa primu tassa de muscau: «Ne’, bufa-tì custa tassa de muscau! Ajò, conta-sì puru de sa picioca de sa Marina, chi oi nc’est genti chi no connoscit ancoras su contu de Francischinu».
Cicitu, apustis chi iat bufau unu pagheddu, torràt a pigai su contu.
Bandat beni, s’acuntentu. Torraus agoa. Francischinu s’ùrtimu borta iat provau cun d-una bella picioca de sa Marina, ma ddi fiat andada mali meda.
Sa dii si fiat totu beni cuncordau, allichidiu cun bistiri bonu, sciorendi butinus de sola [3] chi pariant una bellesa, ma chi dd’abarrànt strintixeddus e ddu faiant caminai comenti chi fessit a peis tundus, e pariat unu tzerpedderi [4] mesu tzurpu puru, chi imburchinàt in dònnia spuntoni e s’aguantàt a su muru de is domus po no nci arrui stirrinau a terra”.
A custu puntu Cicitu si-ndi pesàt de sa cadira e faiat sa scena de Francischinu caminendi a butinus strintus, totu sa genti insandus incumentzàt a si scallentai de su contu, e issu faiat puru finta de nci arrui apitzus de calincunu, prus che àteru a is fèminas, e totus nci-ddu bogànt arriendi e tzerriendi «Bai! Bai! Brutu tzerpedderi!»
Spaciau de fai sa scena, Cicitu torràt a contai.
Allichidiu de aici, tzopiendi tzopiendi, Francischinu andàt a girai is arrugas de sa Marina e de Stampaxi in circa de femineddas de cojai, e a bortas dd’acumpangiàt finsas unu “stornelladori de lista” [5] comenti fiat Cebolla, connotu in totu Casteddu, circau de totus a perdas pesadas, chi cantàt a totu boxi e sonàt sa ghitarra chi pariat deaderus una meravìllia, e po cussu si fiat fatu una bella nomenada.
Cussu mericeddu si fiant postus asuta de sa fentanedda de una picioca de sa Marina, bellixedda meda, chi fiat in s’arruga de Santa Luxia [6] e chi Francischinu fiat circhendi de ponni in castiada giai de unas cantu diis.
Apustis de sa cantada de Cebolla, sa mama de sa piciochedda iat tirau un’oghiada abàsciu e iat biu a cussu tzerpedderi de Francischinu, e a s’acabada, sigumenti no ddi fiat pràxia nimancu totu cussa cantada, si fiat afaciada cun d-una sìcia prena de àcua bruta de su strexu e nci-dd’iat scutulada apitzus de cuddus duus poburitus, tzerriendi: «Baxei-si-ndi! Chi filla mia no est cosa po bosàterus!»
S’afrontu e is tzèrrius malus de cudda fèmina no nci-ddus iat calaus nimancu Cebolla, òmini chi abarràt sèmpiri asseliau; sfustu de conca a peis, cun ghitarra etotu, iat tzerriau a totu boxi: «Oh bassinera merdosa pudèscia!»
Cebolla cussu merii iat fatu una de is mellus cantadas suas, àteras bortas is de su bixinau dd’iant a essi finsas bàtiu is manus. Issu cantàt sèmpiri prenu de passioni: «Afacia-tì a sa feeentanaaaa, oh bellu froooriii, bellaaa fuulaaanaaa, candu biu a tui nasciiit s’amoooriii…»
Cussu merii iat finsas postu aparis sa bellesa de sa picioca cun su soli luxenti chi si-ndi pesat a mengianu, duncas cussu cantu iat merèsciu àteru beni chi no sa siciada de àcua bruta.
Francischinu puru si fiat fatu pigai de su feli e, circhendi de fueddai in italianu, a sa picioca dd’iat tzerriau: «Tanto che brutta no sei!?»
Is duus, perou, si-ndi fiant dèpius spesai a lestru: in su balconi nci fiat stupau lestu lestu su babai de sa picioca, totu arrennegau, cun d-una sillieta [7] in manu, prena de abisòngius e chi iat circau de si-nci-dda sbudiai apitzus. Custa borta perou iant tentu sorti bona, Francischinu iat cumprèndiu totu e, parendi-sì de s’afrontu malu, iat tzerriau: «Spesaus-si-ndi de pressi!», e una borta chi si fiant postus in sarvu, iat sighiu a nai: «Arrori mannu! Sa sillieta fiat prena de piciàciu e de merda puru, chi no si femus bogaus de ingunis asuta, si femus pigaus finsas unu cagalloni a conca».
A nai sa beridadi, a cuddus duus ddi fiat andada mali po su fatu chi su babai e sa mamai de cudda picioca teniant àteras miras, e unu piscadoreddu comenti a Francischinu no fiat su gèneru chi fiant circhendi.
Nodas
- A custa manera de si-nci setzi a cadira in tundu in s’arruga, a ora de friscu, a contai contus, ddi narànt puru “s’arròlliu in sa friscura”.
- Unu tempus, innantis de si fai sposus (“si fai sposus” in italianu est “fidanzarsi”), unu piciocu e una picioca narànt chi fiant “in castiada” candu si castiànt e fastigiànt de atesu (in italianu “fastigiai” est “amoreggiare”); si chistionànt sceti abarrendi sa fèmina afaciada in sa fentana e s’òmini in s’arruga, ma no si podiant fai nimancu una passillada imparis innantis de sa “domanda”, chi in italianu est “richiesta di fidanzamento ufficiale”.
- “Butinus de sola” in italianu funt “scarpe in cuoio”.
- “Tzerpedderi” bolit nai “scimproteddu”, in italianu prus o mancu est “gaglioffo” (su sentidu deretu de “tzerpedderi” est su de “pilloni afarrancadori”, in italianu “uccello rapace”, spètzia de pilloni chi candu caminat parit unu pagu tzopu).
- Su “stornelladori de lista” fiat unu cantadori a mutetu chi ddu tzerriànt po fai sa serenada a is piciocas.
- S’arruga de Santa Luxia imoi est Via Sardegna, ddi narànt aici ca nci fiat sa Crèsia de Santa Luxia, chi est stètia mesu arruinada de is bombardamentus de su 1943 e casi acabada de sciusciai in su 1947 po pigai finantziamentus de sa “ricostruzione post bellica”. De custa Crèsia imoi s’agatant ancoras is arruinas.
- Sa sillieta est una spètzia de bassinu, in italianu “pitale, orinale”.


text:
Mudàntzias ligadas
Custa est una lista de is mudàntzias fatas dae pagu a is pàginas ligadas a cussa spetzificada. Is pàginas annotadas dae tue sunt in grassu.
- N
- Custa modìfica at creadu una pàgina noa (càstia is pàginas noas)
- m
- Custa est una modìfica minore
- b
- Custa modìfica l'at fata unu bot
- D
- Modìfica fata in Wikidata
- (±123)
- Su càmbiu de sa mannària de sa pàgina dae su nùmeru de bytes
21 Maj 2020
- Bardaduras 02:45 L2212 Cuntierra contributziones protected Template:Variant [Modìfica=Permìtidu feti a is amministradores] (indefinite) [Movimentu=Permìtidu feti a is amministradores] (indefinite) (Template fundamentale pro sa categorizatzione)


text:
Wrocław
Coordinatas: 51°06′27.83″N 17°02′07.19″E / 51.10773°N 17.03533°E
Artìculu in LSC
Wrocław (pronuntziadu [ˈvrɔt͡s.waf ]; in islesianu: Wrocłow ; in tedescu: Breslau) est sa tzitade de bator de sa Polònia a populatzione, cun unos 633.000 bividores, sa de chimbe a subrafache de su territòriu (293 km2), e una de is prus antigas pro fundatzione, chi torrat a su de 9-10 sèculos. Oe est cabulogu de su voivodatu de Bàscia-Islèsia.
Posta a su sud de is « montes de is Gatos » (in polonesu: Kocie Góry, e Wzgórza Trzebnickie), a su norti de is Sudetos, sa bidda est atraessada de su frùmene Oder (in polonesu: Odra), chi in ie si dividet in unu pore de bratzos, formende 12 ìsulas cullegadas s'una a s'àtera de 120 pontes. Custu fatu balet a Wrokław su nòmingiu de Venètzia de Polònia.
Wrocław est oe unu de is tzentros econòmicos prus dinàmicos de Polònia. De sa ruta de su comunismu, in su 1989 a oe, at connotu isvilupu meda lestru. Su disimpreu est carculadu in su 2009 a su 3%.
Wrocław est isceberada che capitale europea de sa cultura 2016, est su logu de is campionados europeos de fùbalu 2012 e de is giogos mundiales de su 2017.
IstòriaModìfica
Sa tzitade si naraiat Breslau fintzas a su 1945 e fiat territòriu de sa Germània. A s'acabu de sa segunda gherra mundiale subra una populatzione de prus de 200.000 bividores, is tedescos rapresentaiant unos 190.000 e is polonesos petzi unos 17.000. Segundu is acòrdios de Potsdam (acuntèssidos intre Rènniu Aunidu, Istados Unidos e Unione Sovietica) sa regione de s'Islèsia diat èssere tzedida a sa Polònia.
Ddi fiat duncas torradu s'antigu nùmene polonesu de Wrocław, totu is bividores tedescos bogados e fiat torrada a populare cun polacos chi in manna parte beniant de is territòrios orientales perdidos, mescamente de sa tzitade oe narada Lviv.


text:
acòa , avb, prep: agò, agoa, agou Definitzione a coa, tempus apustis, pustis de…; in daesegus, apalas / torrare agoa = itl. indietreggiare; torrare agoa sa lughe = itl. riflettere Sinònimos e contràrios addaesegus, aissegus, apabas, afatu / abosca, addaboi, apoi, apusti | ctr. innantis Maneras de nàrrere csn: acoa meu, tuo, suo = apustis meu, tou, sou; a s'acoa = assassegus; su martis de agoa = martis de carrasegare; su prat'e agoa = in isposonzu, zenia de brulla chi si faghet a su cojadu nou (piatu cun corza, ossos e àteru de frundhire chi li presentant cuguzadu che a… sa menzus cosa) Frases a arrí agoa, a sa scuada de is ballus! ◊ chiscellu, a su cane: miret chi acoa murrunzamus nois! ◊ immou papai e agou andais! ◊ issu abbarrat agoa ca depit èssi s'úrtimu ◊ su de agou pigadhu in cou! ◊ a s'acoa at pentzau in su malu 2. recuint acoa de s'iscurigada ◊ sa maista dhu poniat agò de sa lavagna candu fadiat a mau Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu après Ingresu after Ispagnolu atrás, trás Italianu indiètro, addiètro, dópo Tedescu zurück, nachher, dann.
afàtu , avb, prep: aifatu, ainfatu, avatu Definitzione apustis, cun su significau siat de tempus e siat de logu / torrare aifatu = torrare issegus Sinònimos e contràrios acoa, devatu, ifatu | ctr. innanti Frases dogna tanti su celu dh'assurcant is lampus e avatu avatu s'intendit su carru de nannai…◊ depet sighire avatu sentza faedhare ◊ si coru bat sordau dèu avatu sorigu! ◊ portu is gatus avatu coment'e carancas! 2. àrtziat is peis unu avatu de s'àteru ◊ in tzitadi funt is féminas chi andant avatu de is óminis… 3. curriant avatu cosa sua coment'e dus canis ◊ fiat sempri avatu nostru: innui andiaus nosu beniat issa! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu après, ensuite Ingresu after Ispagnolu después, tras Italianu dópo, diètro Tedescu hinten.
aisségus , avb, prep: asegus, assecus, assegus Definitzione su tretu apalas de una cosa o de unu / avb. de tempus: a s'assegus = a úrtimu de totu, a fine e a candho, apustis; pigai a unu a lanas de asegus = leàrelu a purpedhas de culu Sinònimos e contràrios acoacò, addaesegus, daesecus, incuadas, insegus | ctr. ananti 2. si est giradu a dogni ala e at bidu, própiu aissegus de una foza, un'afarighedhu chi pariat una mela allizada ◊ su soldadedhu at detzisu tandho de si cuare aissegus de una tabbachera 3. olvida, nessi, a s'assegus, s'amarigore de sa vida: ca no balet chi pentida ti boltes, poi, a insegus! ◊ a s'assecus sa bidha fit torrata unu burdellu niedhu che furesi 4. creimí ca ti pigu a lanas de asegus! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu derrière Ingresu back Ispagnolu atrás, detrás, tras, detrás de Italianu diètro Tedescu hinter, hinten.
ifàtu , avb, prep: infatu, ivatu Definitzione in fatu, acanta ma agoa de ccn. cosa: cun númenes chi inditant tempus s’impreat fintzes coment’e agt. ma chentza acórdiu Sinònimos e contràrios afatu, deavatu, fatu 2, imbeniente / apustis | ctr. ananti, innanti Maneras de nàrrere csn: unu infatu de s'àteru = itl. uno di séguito all'altro; andhare o èssere a tzapu ifatu = andai avatu de s'arau istrechendi a marra is leis mannas de terra; èssere, bènnere, andhare ifatu apare, de pare = unu ifatu de s'àteru, unu luego apustis de s'àteru; èssere ifatu de carchi cosa = impitzados a contivizare carchi cosa, o fintzas apilliados, in chirca de una cosa, apitu pro carchi cosa; torrare a ifatu in su tempus = torrai acoa, in daisegus; ifatu meu, tou, sou, nostru e gai; a s'infatu = apustis Frases su pitzinnu andhat a innantis e issos sighent ivatu ◊ si mi cumbenit ti sigu infatu ◊ semus intrados isse a dainanti e nois ifatu ◊ su pudhéricu si firmat e non ponet ifatu ◊ giuco ifatu totu sa gustissa de s'Ísula ◊ beni ifatu nostru! 2. ispinghe su butonedhu tres vias ifatu de pare! ◊ passat santu Sidore cun is boixedhus suus infatu de is bòis de bidha ◊ cussa ndhe perdet sa conca infatu a s'ómine! ◊ at tentu sos fizos unu ifatu de s'àteru in pagu tempus ◊ bi at chie si gastat su dinari ifatu de sas féminas 3. non bi at àpidu dificultade peruna a si fàghere torrare su fúbbaru sa chida infatu (S.Patatu)◊ su santuaini ifatu lompia sos ses annos ◊ sa die ifatu so andhadu a iscola ◊ duas cidas a s'infatu ndi fiat arribbada sa novidadi a bidha Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu derrière Ingresu close, behind Ispagnolu tras, detrás Italianu apprèsso, diètro Tedescu hinter.


text:
Liga Anseàtica
Artìculu in LSC
Sa Liga Anseàtica o Hansa (dae su tedescu: Hanse (agrupamentu); in latinu medievale:Liga Hanseatica) fiat una cunfederatzione militare e de cummèrtzios de mercaderis e de is tzitades chi costituiant is mercados issoro. Intre is sèculos de 13 e 19 dominaiat subra is cummèrtzios bàlticos e sa costera setentrionale de s'Europa, iscampiende·si·nche dae su Bàlticu a su mare de su Norte durante sa tàrdia Edade Mèdia e is primìtzios de s'Edade moderna.
S'àrea chi faghiat parte de sa liga tocaiat a is territòrios de costera de is atuales Bèlgiu, Germània, Isvètzia, Paisos Bassos, Polònia, Repùblicas bàlticas e Rùssia. Sa limba franca impreada intre issas e issas fiat su bassu tedescu mèdiu. Faghiat cabu a sa tzitade de Lübeck, oe parte de su Land tedescu de Schleswig-Holstein.
Sa liga fiat criada pro amparare is interèssios econòmicos e is privilègios diplomàticos in is tzitades e is terras postas a longu de is bias de cummèrtziu abitadas dae is mercaderis. Is tzitades anseàticas teniant unu sistema legale pròpiu e manteniant esèrtzitu de cosa issoro de chi si serbiant pro agiudu e amparu mùtuu. Cun tantu custu fatu, s'organizatzione non fiat un'istadu de tzitades, ne podiat èssere denominadu cunfederatzione de tzitades-istadu. Petzi unu nùmeru minore de tzitades inclùdidas in sa liga godiant de autonomia e libertades cumparantzìbiles a cussas de una tzitade imperiale lìbera.
Tzitades anseàticas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Germània[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Hamburg
- Anklam
- Aschersleben
- Berlinu
- Bielefeld
- Brandenburg a dem Havel
- Braunschweig
- Brema
- Buxtehude
- Colònia
- Coesfeld
- Demmin
- Dortmund
- Einbeck
- Emden
- Erfurt
- Francoforte subra s'Oder
- Goslar
- Gottingen
- Greifswald
- Halberstadt
- Halle
- Hameln
- Hannover
- Havelberg
- Helmstedt
- Herford
- Hildesheim
- Höxter
- Kiel
- Kyritz
- Lemgo
- Lippstadt
- Lübeck (capitale e logu de fundatzione)
- Lüneburg
- Magdeburg
- Merseburg
- Minden
- Mühlhausen
- Münster
- Naumburg (Saale)
- Neuss
- Nordhausen
- Northeim
- Osnabrück
- Paderborn
- Prenzlau
- Pritzwalk
- Quedlinburg
- Rostock
- Salzwedel
- Schwerin
- Seehausen
- Soest
- Stade
- Stendal
- Stralsund
- Tangermünde
- Uelzen
- Warburg
- Wismar
- Wolgast