text:
LEGGI QUESTO ARTICOLO IN ITALIANO
Prima metadi de su Noighentu. Est ierru. Intr’e su Montiferru e su Sinis, in d’unu territòriu chi est sa ghenna de su Campidanu de Aristanis, iscùrigat chitzi su merì. In is arrugas in pedra iscudit forti s’abba proina e su fumu de sa forredda imbòddiat is pratzas.
Comenti dònnia di’ a su meritzeddu is famìlias si ponint ananti de sa ziminera e unu contadori, inghiriau de atentus e chegliaus ascutadoris, est su protagonista de sa domu. Cun contus e paristòrias s’imparant letzionis de importu meda, si zait morali, s’imbitzant is prus piticus a sighì is règulas sotzialis.
Is contus fiant su telezornali, sa publitzidadi e s’ispetàculu de su meritzeddu. Cun in prus cussu sensu biu de partitzipatzioni umana chi oi sa televisioni istudigada no zait.
In is diis de su fèstival, sa biblioteca comunali fait un’abertura straordinària, intru de noti, de is otu de merì a mesunoti, fendi parti de su fèstival po “biblioteche aperte” e ritzendi calincuna de is propostas de su programa. Su prozetu est ordinzau impari cun su Sistema Bibliotecàriu de su Montiferru.
Su fèstival est ocasioni po avalorai is intradas de sa massaria e de sa pastorìtzia de su logu, cun aperitivus literàrius innui si podint tastai mànnigus a “chilometro zero”, po ponni impari a s’arti e a sa literadura sa cultura de su papai puru. Duncas at a essi possìbili pigai parti a sa chena bauladesa.
Est traditzioni de su fèstival a fai tastai su binu de su logu a is autoris a intru de is atòbius. Narant ca in logus medas de sa Sardigna, in tempus andau, custa fuit una manera de fai intendi s’istranzu comenti unu “membro temporaneo” de sa comunidadi innui s’acatada. A chi at a benni a su Fèstival s’at a zai sa mellus crannatza de su logu.
Su carateri “difùndiu” de sa manifestatzioni, ca de ota in ota betit is atòbius in domus antigas campidanesas o logus comunalis, zait a su pùblicu sa possibilidadi de iscoberri sa vida de sa bidda e de atobiai sa comunidadi. Sa retza de s’ospitalidadi naschit po fai bivi in prenu custa esperièntzia.


c: text/html

text:
Paolo Ticca
481 Visite
articoli atletica atletica leggera atletica leggera sarda atletica leggera sardegna atletica sarda atletica sardegna foto Gennargentu Nuoro immagini Libertas Nuoro Montespada Fonni Paolo Ticca Paolo Ticca articoli Paolo Ticca atletica Paolo Ticca atletica leggera Paolo Ticca atletica leggera sarda Paolo Ticca atletica leggera sardegna Paolo Ticca atletica sarda Paolo Ticca atletica sardegna Paolo Ticca foto Paolo Ticca Gennargentu Nuoro Paolo Ticca immagini Paolo Ticca Libertas Nuoro Paolo Ticca Montespada Fonni Paolo Ticca scheda scheda 2015-03-22
Paolo Ticca – 1936
Questo sito utilizza cookie tecnici e di terze parti per migliorare la tua esperienza. Se decidi di continuare la navigazione accetti il loro uso.
Powered by themekiller.com anime4online.com animextoon.com apk4phone.com tengag.com moviekillers.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Su natzionalismu no est àteru si non sa dotrina (su cumplessu de ideas e teorias) chi ànimat su/sos movimentu/os de afirmatzione de sos deretos/caràteres de una natzione determinada.
Podet èssere de duas genias:
a) natzionalismu de domìniu, cando si riferit a una natzione chi assugetat e dòminat àteras natziones, inclùdidas in intro de s'istadu chi at fraigadu (duncas, pro es., sa natzione italiana o frantzesa chi ant formadu e dòminant, cun su podere de s'Istadu, sas natziones assugetadas sarda, friulana, brètone, otzitana, etc.) o in foras, in territòrios esternos a custu istadu "metropolitanu". Su natzionalismu de domìniu podet èssere praticadu dae movimentos de dereta o de manca de sa natzione dominante. Sos chi apartenent a sa natzione dominadora, chi siant de dereta o de manca e progressistas podent èssere contra a sos deretos de sas natziones dominadas, cando agiuant o teorizant s'opressione de àteras natziones! Duncas, su natzionalismu de domìniu est interclassista, ca sa defensa de sos interessos de sa natzione dominadora podet èssere praticada dae movimentos de manca e de dereta.
Su natzionalismu de domìniu punnat a catzigare o negare sas àteras natziones e si manifestat o s'àtuat in forma de colonialismu "internu" (contra a sas àteras natziones in intro de sas làcanas de s'Istadu), in forma de colonialismu "esternu" (contra a pòpulos presentes in territòrios in foras de sas làcanas de s'Istadu) o de imperialismu.
b) natzionalismu de liberatzione, cando si riferit a una natzione chi est assugetada e dominada dae un'àtera natzione, chi l'at inclùdida in intro de s'istadu chi s'at fraigadu (pro es., sas natziones sarda, friulana, brètone, otzitana, etc. custrintas a istare in intro de s'Istadu italianu o frantzesu) o chi istat in foras, in territòrios esternos a s'istadu "metropolitanu" colonizadore (pessamus a totu sas natziones assugetadas de su mundu, pro prima cosa a sos Tibetanos assugetados dae sa Tzina).
Finas su natzionalismu de liberatzione est interclassista de naturale suo e podet èssere praticadu dae movimentos de dereta o de manca de sa natzione dominada. S'elementu chi los aunit est sa liberatzione de sa natzione, su chi los diferèntziat est sa visione polìtica de s'organizatzione sotziale e econòmica pustis liberada sa natzione.
Su natzionalismu de liberatzione punnat a si liberare dae su domìniu de àteros istados o de sa natzione dominadora in intro de s'istadu de apartenèntzia. Pro custu, pro prima cosa est rispetosu de sas àteras natziones e gherrat pro praticare su deretu de autodeterminatzione chi cunsentat de otènnere sa soberania chi si podet atuare in sa forma istitutzionale de indipendèntzia, cunfederatzione, federatzione, autonomia, integratzione. Custa ùrtima, est una possibilidade petzi teòrica, ca, in realidade diat currispòndere a negare sa natura matessi de su natzionalismu de liberatzione. Si diat tratare de una comunidade umana chi si reconnoschet e cunsìderat natzione ma non si cheret reconnota in forma de istadu a bandas, indipendente o federadu chi siat.
Tando, sa paràula natzionalismu definit su cumplessu de ideas e teorias de liberatzione de sa natzione, su motore de sa gherra pro sa soberania, chi si podet trasformare in sa pràtica (cunforma a sa voluntade espressada dae sa colletividade natzionale) in indipendèntzia, cunfederatzione, federatzione o autonomia, sa prima cun pòderes màssimos, s'ùrtima cun poderes mìnimos. Est craru finas chi podimus èssere natzionalistas e in favore de sa indipendèntzia, cunfederatzione, federatzione, autonomia (cunforma a su chi nos agradat de prus), ma non podimus èssere in favore de sa indipendèntzia, cunfederatzione, federatzione, autonomia, sena èssere natziolastas. A si definire indipendentistas sena èssere natzionalista est petzi unu giogu de paràulas sena sentidu, chi servit a negare su "motore" de sa gherra pro sa indipendèntzia, cunfederatzione, federatzione, autonomia!
Duncas, si est beru chi su natzionalismu (sena distintzione, chi siat de domìniu o de liberatazione) est interclassista, ca si format pro afirmare sos deretos de "totu" sa natzione (cun totu sas classes), est finas beru chi sos movimentos cuncretos, reales, podent èssere natzionalistas de dereta o natzionalistas de manca, o finas natzionalistas interclassistas (eventu prus raru).
Ca, duncas, b'at duas castas de cuntrastu e contrapositzione: sa prima pro sos deretos natzionales, sa segunda pro sos deretos sotziales de classe o categoria.
Sa prima si còllocat a unu livellu prus bassu e podet aunire, est craru, una cantidade de pessones prus manna.
Est finas possìbile (ma raru) chi unu movimentu natzionalista de liberatzione potzat cumbìnchere (reclamende sos deretos colletivos e democràticos decrarados in sos Documentos internatzionales) una parte de sa natzione dominante a l'agiuare in sa gherra de liberatzione. Pro custu, sos movimentos de sas natziones dominadas non si devent mai cungiare sa ghenna a alliàntzias tàticas cun chie si siat chi si neghet a èssere imperialista o colonialista in intro de sa natzione dominadora. Totus si proclamant, a dereta e a manca, in favore de s'autodeterminatzione de sos pòpulos, ma sa pràtica est diferente. A dolu mannu nostru, però, in intro de sas sos istados in ue b'at una natzione dominadora (s'italiana, sa frantzesa, etc.) finas sos chi si definint liberales, democràticos, progressistas (chi a paràulas sunt pro sos deretos de sos pòpulos) faghent a "imperialistas" o a "colonialistas", ca sunt dispostos a agiuare de prus sas natziones e pòpulos esternos a s'istadu de apartenèntzia issoro chi non sas natziones internas de s'istadu. Semus faeddende de chie est in favore de Palestinesos, Curdos, Bèrberos ma est contràriu a s'autodeterminatzione de sos Sardos, de sos Friulanos, etc.!
Duncas, pro torrare a chistiones nostras, non nos ispantat (antis nos paret normale) chi finas in Sardigna b'apat movimentos natzionalistas de dereta e movimentos natzionalistas de manca, comente in cale si siat àteru logu. S'importante est a lu nàrrere in manera crara e a lu praticare in manera coerente.


text:
Director: Bernardo Bertolucci; Writer: Franco Arcalli, Giuseppe Bertolucci, Bernardo Bertolucci; Producer: Alberto Grimaldi; Cinematographer: Vittorio Storaro; Editor: Franco Arcalli; Cast: Robert De Niro, Gérard Depardieu, Dominique Sanda, Francesca Bertini, Laura Betti, Werner Bruhns, Stefania Casini, Sterling Hayden, Anna Henkel-Grönemeyer, Ellen Schwiers, Alida Valli, Romolo Valli, Bianca Magliacca, Giacomo Rizzo, Pippo Campanini, Paolo Pavesi, Roberto Maccanti, Antonio Piovanelli, Paulo Branco, Liù Bosisio, Maria Monti, Anna Maria Gherardi, Demesio Lusardi, Pietro Longari Ponzoni, Angelo Pellegrino, José Quaglio, Clara Colosimo, Mario Meniconi, Carlotta Barilli, Odoardo Dall'aglio, Piero Vida, Vittorio Fanfoni, Alessandro Bosio, Sergio Serafini, Patrizia De Clara, Edda Ferronao, Winni Riva, Fabio Garriba, Nazzareno Natale, Katerina Kosak, Stefania Sandrelli, Donald Sutherland, Burt Lancaster, Francesco D'Adda, Allen Midgette, Salvator Mureddu, Mimmo Poli, Tiziana Senatore
Duration: 05:16:09; Aspect Ratio: 1.660:1; Hue: 42.000; Saturation: 0.213; Lightness: 0.184; Volume: 0.092; Cuts per Minute: 11.314; Words per Minute: 52.892
0xDB requires JavaScript.


text:
In cussu tempus, Giuanne, aende bidu a Gesùs lompende a bia de issu, aiat naradu: Aco’ s’angione de Deus, su chi bogat is pecados dae su mundu! Issu est cussu de su cale aia naradu: “A pustis meu lompet un’òmine chi istat in dae in antis meu, ca fiat in antis meu”. Deo non ddu connoschia, ma so lòmpidu a ddu batijare in s’abba, a manera chi issu si manifestaret a Israele.
Giuanne testimoniaiat narende: “Apo miradu a s’Ispiritu falende che columba dae su chelu e istende a pitzu suo. Deo non ddu connoschia, ma pròpiu su chi m’at imbiadu a batijare in s’abba m’at naradu: “Est issu su chi batijat in Ispìritu Santu”. E deo apo bidu e apodonadu testimonia chi issu est su Figiu de Deus.
(a incuru de Alessandro Dessì)


text:
Sa Giunta Comunali
Giusepi Caria - Sìndigu
Niàtziu Monni - Visusìndigu, delegau a Afàrius Generalis e Logu
Entzu Monni - Assessori a Traballus Pùbricus, Bias e Guàrdia Comunali
Giuanna Zuncheddu - Assessora Messaria e Pastoria
Maria Clotilde Scalas - Assessora Polìtica Sotziali e Imparu Pùbricu
Su Consillu Comunali
Daniela Zuncheddu - Consillera, delegada a Polìtica po is Giòvunus e Paridadi de Possibilidadis
Marcellu Malloru - Consilleri, delegau a Naturalesa Pùbrica e Bellesa ...
giòbia, su 29 cabudanni 2011 :: in Brucei :: Ligi totu
RIO OLLASTU – Arriu de s’Ollastu
S’Arriu de s’Ollastu est longu in totu unus 32 km e a costau si agatant minas antigas de prata, chi pigant sa parti de scurigadòrgiu de una filada manna meda chi arribat finsas a Santu ‘Idu e Bidd’‘e Putzi.
Sa prata dda iat scuberta a s’acabu de s’Otuxentus s’inginneri frantzesu Leon Goüin, chi in su tempus fiat unu circadori àbili in àterus logus de Sardìnnia puru. Issu po primu iat pigau sa cuntzessioni in su 1888 e iat abertu is primus duas minas, chi po ...
giòbia, su 22 cabudanni 2011 :: in Brucei :: Ligi totu
ARCO DELL’ANGELO – Arcu de s’Àngiulu
Arcu de s’Àngiulu est su nòmini de unu tretu de sa Bia Statali 125 bècia, de su km 41 a su km 44, fata in su gùturu de s’Arriu de Picoca. Custu gùturu, fundudu e cun costeras no simètricas, est spantosu po is murus de arroca, de tellas mannas mannas e lìmpias. In pagus logus cumenti innoi fait a biri sa strutura de su graniu, bessiu a foras cun movimentus de spinta, de segadura e de liscinamentu, chi a s’acabu arresurtat bella meda pròpiu ca pagu arregula...
giòbia, su 15 cabudanni 2011 :: in Brucei :: Ligi totu
Tradizioni popolari ed espressioni di fede nei canti poetici burceresi
Ddi nant aici a su libru chi est bessiu in su 2007 e chi ancoras arresurtat sa mellus arregorta de sa poesia sarda de is bruceresus. Su traballu pinnigat is obras, de dònnia calidadi (poesias, versadas, cantadas, mutetus, trallaleras) de prus de dexi poetas bruceresus, chi funt Angelu Monni, Cèsari Monni, Costanti Monni, Luisu Melis, Santinu Melis, Sarbadori Piras, Pascali Sanna, Arrafieli Urru, Danti Zuncheddu, Arrober...
giòbia, su 08 cabudanni 2011 :: in Brucei :: Ligi totu


text:
de Sarvadore Serra
Steve Jobs l’aiat naradu: sos dispositivos mòbiles ant a bìnchere sos elaboradores personale. Issu aiat impreadu custu tèrmine: “era post-EP”. E como b’est istadu su surpassu: b’at prus dispositivos Android in su mundu chi no aparatos Windows. Cunforma a sos datos de StatCounter, Android est lòmpidu a su 37,93% de impitadores, cando chi sa prataforma de Microsoft abbarrat a su 37,91%. Ma, a parte sos nùmeros, su chi importat est sa tendèntzia: Windows est semper minimende dae su 2011, cando chi Android est semper aumentende.
Pro ite custu fenòmenu? Sa fine de sos elaboradores est custa? Jobs aiat paragonadu sos elaboradores a sos càmion, e sos telefoneddos a sas veturas: “In antis totus impitaiant sos càmion pro totu; pustis, però, sas veturas sunt devènnidas prus populares. Deo creo chi sos elaboradores personales ant a èssere comente sos càmion: los at a sighire a impitare unu nùmeru limitadu de pessones”.
Sa veridade est chi non podimus campare sena su telefoneddu, ma sa matessi cosa non si podet nàrrere de s’elaboradore. E custu fatu si rifletit cun craresa in sas bèndidas, pro more de sa crèschida de s’economia in unos cantos paisos asiàticos chi tenent mercados enormes e si sunt ghetende in massa a sa prataforma Android. Est acuntessende sa matessi cosa cun iOS, su sistema operativu mòbile de Apple
In custu cuntestu non faghet ispantu sa detzisione de Samsung de presentare su DeX, un’atzessòriu de Galaxy S8 chi lu càmbiat, de fatu, in un’elaboradore de mesa. At a èssere custu su venidore de sos dispositivos? Apple, in una campagna publitzitària noa, est giai presentende su iPad Pro comente s’alternativa reale a sos portàtiles. Però est seguru chi no at a agabbare s’impreu de sos elaboradores de mesa. Pro su chi pertocat sas tzifras, sa tendèntzia narat chi Android at a sighire a aumentare su nùmeru de sos utentes ativos e Windows at a sighire a nde pèrdere in sa matessi mesura de como. In su matessi tempus, su surpassu marcat sa pèrdida de s’egemonia de Microsoft in su mundu de sos elaboradores, giai cunsiderados in unu sentidu prus mannu. Ite sunt, si nono, sos dispositivos mòbiles?
Ligàmene: http://tecnologia.elpais.com/tecnologia/2017/04/04/actualidad/1491296467_396232.html


text:
Trint’annus a oi s’enta spediu custas duas poisias e dhas emus pubrigadas in s’arribista THERPIUS chi femus cuncodrendi, deu intzaras m’assentamu is trabballus cun s’allomìngiu de Fraskoli, e imparis cun Bruskoli e Paskoli d’emus fatu bessiri unus cantu nùmurus. Scriemus arrogus fintzas in lìngua sarda.
Fiat meda trabballosu e a gratis, ma su spedhiu de scriri fuat meda e “totu fatu a manu e in domu”, innui si femus fintzas fatus unu telàrgiu po fàiri in sedigrafia is manifestu de nosu e totu. Tenemus Therpius pratziu diaici: un’arrogu po una band musigali sarda, un’arrogu po unu locali o pab de Castedhu, un’arrogu po un’erba po fàiri is mexinas, un’arrogu in sardu, una “vignetta”, unu fuedhaingruxi… etc.Custu trabballu nostu fuat aciuntu aintru de su giorronnali de bandus ecunòmigus a gratis TROVOTUTTO e chi faìat, intzaras in su 1984, cuncurrèntzia a s’àturu giorronnali prus bèciu castedhàju su BARATTO.
Emus fatu in custas cuàturus pàginis, ca podemus fintzas bogai de su giorronnali e dhas spatinai assolas a su bastioni, a sa mesa univerdidaria de bia Pessina in Castedhu, una setzioni de lìteras a su diretori, ma frassas cumenti faint in casi totu is giorronnalis, e is lìteras si dhas scriemus brullendusia de nosu a nosu e totu.
Una dia perou si lompint cun duna lìtera, custa borta bera, custas duas poisias de Garcia Lorca, ma custa lìtera no teniat peruna assentada e no sciemus chini fiat. Fintzas a candu sa cida passada no eus scipiu chini si dh’iant torradas in sardu, cun dun’àtera grafia, e mandadas in s’arredatzioni.
S’universalidadi, sa bellesa e su sentidu de s’arti poétiga de Garcia Lorca no benint smenguaus de dhus torrai in lìngua sarda, ma antzis su sardu nci dh’aciungit unu tanti de bellesa chi forsis no arrennesceus a imprassai torrendidhu a lìrigi in itallianu. Imperai su sardu po contai s’amori e atrivimentu po sa vida de s’umanidadi s’agiudat a amanniai sa sensibbilidadi nosta e sa cuscièntzia nosta.
Tzitadi chentza de sonnu
No dromit nisciunus in su celu. Nisciunus, nisciunus.
No dromit nisciunus.
Is criaturas de sa luna fragant e ingiriant is barracas.
Ant arribbai is scultzonis bius a mussiai is òminis chi no
bisant
e cudhu chi fuit cun su coru segau
at atobiai in dònnia arrenconi
sa cabixeta stravanada, frima asuta de s’arrenegu de is
stedhas.
No dromit nisciunus in su mundu. Nisciunus, nisciunus.
No dromit nisciunus.
Nc’est unu mortu in su campusantu prus atesu
chi de tres annus si dolit ca tenit
una bidha sicada in su genugu
e su pipiu chi ant interrau custu mengianu prangiat meda
chi est tocau a tzerriai is canis po dhu fai citiri.
No est unu bisu sa vida. Scida! Scida! Scida!
Nosu arrueus me in is scalas po papai sa terra sciusta
o artziaus a su filu de sa nii cun su cantu de is gravellus mortus.
Ma no nc’est memòria ne bisu:
petza bia. Is basus acàpiant is bucas
cun s’amisturu de benas noas
e chini sunfrit su dulori cosa sua dh’at a bolli chentza de pàsiu
e chini timit sa morti si dh’at a potai a codhu.
Una diri
is cuadhus ant a bivi me in is tzilleris
e is fromigas arrenegadas
nd’ant a papai is celus grogus chi si cuant me in is ogus
de is bacas.
Un’àtera diri
eus a biri su torrai a nàsciri de is mariposas sicadas
e sighendi a andai a unu logu prenu de palla marina e de barcas
citias
eus a biri luxai s’anedhu e nàsciri arrosas de sa lìngua nosta.
Scida, Scida, Scida!
Is chi si funti pigaus una bella passada de àcua,
su piciocu chi prangit poita no scit sa noa de su ponti
o su mortu chi no dh’est abarrau àturu chi sa conca de unu butinu,
tocat a dhus potai a su muru innui su scultzoni e is calorus abetant,
innui abetant is cascialis de s’orcu,
innui abetat sa manu sicada de su pipiu
e sa pedhi de su cuadhu chi si furriotat cun dunu chirighitu asulu.
No dromit nisciunus in su celu. Nisciunus, nisciunus.
No dromit nisciunus
Ma si calancunu serrat is ogus
scudeidhu, piciocus, scudeidhu!
Siat una bisura de ogus obetus
e de liagas bias e marigosas
No dromit nisciunus in su mundu. Nisciunus. Nisciunus.
Dh’apu giai nau.
No dromit nisciunus
Ma si calancunu tenit in su noti meda napa me in is memòrias
Oberei is fentanas po dhi fàiri biri asuta de sa luna
is tassas frassas, su ferenu e s’àiri de morti de is tiatrus.
Bisura de sa genti chi càciada
Sa fémina budhona beniat ainnantis
scotzendi is arrèxinas e sciundendi sa pedhi de is tamburus;
sa fémina budhona
chi smatzat is prupus morentis.
Sa fémina budhona aremiga de sa luna,
curriat po is bias e is domus bùidas
e lassat in is arrenconis conchixedhas de pillonis
e scidat su crepu de is satzadas de is ùrtimus ségulus
e tzerriat su tiàulu de su pani in pitzus de is cùcurus de su celu mundau
e lìmpiat unu pistighìngiu de luxi in su muirghìngiu asuta de terra.
Funt is campusantus, dhu sciu; funt is campusantus
e su dulori de is coxinas interradas in s’arena,
funt is mortus, is perdixis e is melas de àturus tempus
cudhus chi si spigint in su gùturu.
Lompiat su sonu de unu mari de caciadura
cun is féminas bùidas cun pipius de stearica callenti,
cun matas pudèscias e tzeracus trabballadoris
chi srebint pratus de sali a suta de architus de salia.
No c’est àtera arruga, fillu. No ti dha scampas.
No est sa caciadura de is morus a pitzus de is titas de is bagassas
nimancu cudhu de sa gatu chi nci at ingùrtiu un’arrana po sbàlliu.
Funt is mortus chi scarràfiant cun is manus de terra
is gennas de perda innui pudescint is nuas e desserts.
Sa fémina budhona beniat ainnantis
cun sa genti de is navis, de is tzilleris e de is ortus.
Sa caciadura trumbullàt abellu abellu is tamburus
in mesu a piciocas de sànguni
chi pediant agiudu a sa luna.
Ohiamomia! Ohiamomia! Ohiamomia!
Custa mia castiada, fiat sa mia, ma immoi no dh’est prus,
custa castiada chi tremit spullinca in su binu
e dispidit navi stravanadas
mei is artziadas de is portus.
M’agiudu cun custa castiada
chi nascit de is undas innui s’obresci no s’atrivit,
deu, poeta chentza de bratzus, spérdiu
in mesu da sa genti chi càciada
chentza de cuadhu briosu chi arroghit
sa lana de perda de sa memòria mia.
Ma sa fémina budhona beniat sèmpiri ainnantis
e sa genti cicàt is apotecas
innui s’amisturu marigosu s’apicigat.
Sceti candu àrtziant sa pandela e arrìbbant is primus canis
totu sa tzitadi intrea s’est arregorta a pitzus de is bigas de sa navi.
© RIPRODUZIONE RISERVATA


text:
Albanesu
S'arbëresh est cunsideradu un'idioma "a se stante" a intro de sa famìlia de sas limbas indoeuropeas. Sos dialetos albanesos si distinghent in duas variedades mannas, su ghegu e su toscu, faeddados su primu a nord e su segundu a sud de su frùmene Shkumbni.S'arbëresh est cunsideradu un'idioma "a se stante" a intro de sa famìlia de sas limbas indoeuropeas. Sos dialetos albanesos si distinghent in duas variedades mannas, su ghegu e su toscu, faeddados su primu a nord e su segundu a sud de su frùmene Shkumbni.
Croatu
Su croatu est unu de sos duos ramos de su sistema linguìsticu serbocroatu, chi apartenet a su grupu meridionale de sas limbas islavas.Su croatu est unu de sos duos ramos de su sistema linguìsticu serbocroatu, chi apartenet a su grupu meridionale de sas limbas islavas.
Francuproventzale
Cun "francoproventzale" s'indicat unu grupu de dialetos diferentes meda intre issos, in possessu in subra prus de unos cantos tratos fonèticos e morfològicos unitàrios, chi los distinghent dae sas faeddadas lacanàrgias de tipu otzitànicu e frantzesu.Cun "francoproventzale" s'indicat unu grupu de dialetos diferentes meda intre issos, in possessu in subra prus de unos cantos tratos fonèticos e morfològicos unitàrios, chi los distinghent dae sas faeddadas lacanàrgias de tipu otzitànicu e frantzesu.
Frantzesu
In sa Valle d'Aosta est ufitziale su regime de bilinguismu italianu-frantzesu. Su sèberu de una o de s'àtera limba in sos raportos cun s'amministratzione est a discretzione de su pùblicu, e su reclutamentu de su personale est cunditzionadu dae sa connoschèntzia ativa de su frantzesu.In sa Valle d'Aosta est ufitziale su regime de bilinguismu italianu-frantzesu. Su sèberu de una o de s'àtera limba in sos raportos cun s'amministratzione est a discretzione de su pùblicu, e su reclutamentu de su personale est cunditzionadu dae sa connoschèntzia ativa de su frantzesu.
Friulanu
Si faeddat friulanu in sa majoria de su Friuli istòricu, territòriu chi, paris a sa provìntzia de Trieste, costituit dae su 1964 sa Regione Autònoma de su Friuli Venètzia Giùlia.Si faeddat friulanu in sa majoria de su Friuli istòricu, territòriu chi, paris a sa provìntzia de Trieste, costituit dae su 1964 sa Regione Autònoma de su Friuli Venètzia Giùlia.
Germànicu
In Itàlia si faeddant pro traditzione dialetos de tipu germànicu in sa provìntzia autònoma de Bolzano, chi costituit una penìsula linguìstica in cunforma a su retroterra austrìacu.In Itàlia si faeddant pro traditzione dialetos de tipu germànicu in sa provìntzia autònoma de Bolzano, chi costituit una penìsula linguìstica in cunforma a su retroterra austrìacu.
Grecànicu
Su grecànicu est una variedade de grecu, diferente dae su modernu, chi in sa variante "demotiki" (populare) est dae su 1976 s'ùnica limba ufitziale de sa Repùblica de Grecia.Su grecànicu est una variedade de grecu, diferente dae su modernu, chi in sa variante "demotiki" (populare) est dae su 1976 s'ùnica limba ufitziale de sa Repùblica de Grecia.
Islovenu
S'islovenu est faeddadu in s'estremidade orientale de sa regione autònoma de su Friuli Venètzia Giùlia, a làcana cun s'Islovènia.S'islovenu est faeddadu in s'estremidade orientale de sa regione autònoma de su Friuli Venètzia Giùlia, a làcana cun s'Islovènia.
Ladinu
Cando si faeddat de ladinu si cheret indicare totu sas faeddadas romanzas traditzionales de s'àrea dolomìtica, in sas provìntzias de Bolzano, Trento e Belluno.Cando si faeddat de ladinu si cheret indicare totu sas faeddadas romanzas traditzionales de s'àrea dolomìtica, in sas provìntzias de Bolzano, Trento e Belluno.
Otzitànicu
Sa denominatzione "otzitanu" o "otzitànicu", de traditzione culta, indivìduat sas faeddadas de sa Frantza meridionale, partzidas in una sèrie de sutavariedades regionales, in sas cales s'est espressada una traditzione literària in su Medioevu.Sa denominatzione "otzitanu" o "otzitànicu", de traditzione culta, indivìduat sas faeddadas de sa Frantza meridionale, partzidas in una sèrie de sutavariedades regionales, in sas cales s'est espressada una traditzione literària in su Medioevu.


text:
VERDI Macbeth G. Petean, In-Sung-Sim, S. Branchini, M. Artiaco, A. Zada, F. Pittari, P. Boisseau, A. Nardinocchi, V. Aversa; Orchestra Filarmonica Salernitana “Giuseppe Verdi”, Coro del Teatro dell’opera di Salerno, direttore Daniel Oren regia Lina Wertmüller scene Virginia Vianello costumi ...
La grande musica “da re” alla Reggia di Caserta
BEETHOVEN Sinfonia n. 9 in Re minore Orchestra e Coro dell’Accademia di Santa Cecilia, direttore sir Antonio Pappano solisti R. Willis-Sørensen, B. Gunnell, A. Di Paola, T. Tatzl maestro del Coro Ciro Visco Caserta, Cortile della Reggia, 4 luglio ...


text:
BANDU
Sa Sotziedade pro sa limba Sarda (cun su patronadu de Papiros Editziones), promotore e organizadore de s'Editzione 2015 de su CUNCURSU MAX LEOPOLD WAGNER DE LIMBA SARDA, torrat a bandire su Cuncursu, ponende come data de iscadèntzia su 31.7.2016.
Su cuncursu tenet 2 setziones:
SETZIONE 1: Tesis in sardu de cada argumentu o facultade
, Prèmiu 500 € /
SETZIONE 2: Tesis in cada limba de argumentu linguìsticu sardu
, Prèmiu 500 €
Sa matessi tesi podet partetzipare petzi a una setzione. Sas tesis devent éssere istada discùtidas in sos ùrtimos 3 annos acadèmicos, in cale si siat universidade. Sas tesis de sa prima setzione devent giai resurtare comente iscritas TOTU IN SARDU in su mamentu de sa làurea. Non podent èssere presentadas Tesis giai presentadas in àteras editziones de su matessi Prèmiu.
Su testu cumpretu de sa tesi cheret imbiadu, intro de sa data de iscadèntzia, in formadu pdf a:papiros.ed@gmail.com cun totu sos datos personales, annu de làurea, indiritzu e numeru telefonicu. Sos partetzipantes ant a retzire una lìtera eletrònica chi cunfirmat sa cunsinna de sos documentos.
Sos organizadores s'impinnant a non divulgare sos traballos sena su permissu iscritu de s’autore.
Sa detzisione de sa giuria est insindicàbile.
DATA DE ISCADÈNTZIA: 31-7-2016
AUTOFINANTZIAMENTU DE SU PRÈMIU: Sa prima editzione de su Prèmiu est istada finantziada dae sa Comuna de Pasada. Pro custa segunda editzione, amus otentu in Internet s'agiudu de sos Donadores: “Altracultura” sotziedade cooperativa, Assòtziu Culturale “Àndala Noa”, Tonino Bassu, Cristianu Becciu, Lisandru Beccu, Antoni Boe Chiccone, Mario Carboni, Gianni Carta, Adrian Cescje, Diegu Corràine, Marcello Cucca, Francesco Cuccu, Andria Dettori, Martine Faedda, Clara Farina, Gabriele Farina, Antonia Fenu, Maria Floris, Sarvadore Floris, Federicu Francioni, Domìnighe Fumagalli, Giagu Ledda, Franco Marcello, Antoni Marchi, Attilio Mastino, Luz Méndez, Pitzente Migaleddu, Dàvide Mulas Marci, Pretu Murru, Davide Nurra, Maurizio Oggianu, Nino Pala, Larentu Palermo, Gianni Persico, Fabio Pillonca, Gianfranco Pinna, Maria Piras, Bachis Porru, Bibiana Salis, Fabio Solinas, Gianfranco Sollai, Antonello Spiggia, Frantzisca Spiggia, Gianluigi Stochino, Giuanna Tuffu. Amus otentu dae su 28 de abrile a sas primas dies de maju, 1344€, pro premiare sos binchidores de su CUNCURSU WAGNER, ed. 2015 e àteros gastos orgaanizativos.
Su presidente de sa Sotziedade pro sa Limba Sarda
Diegu Corràine
4/2/2016


text:
Brulla telefòniga
Su brulla telefòniga est cussa realizada pro ispassiamentu, a mèdiu de unu telèfonu, firmu o mòbile, cun s'intentu de causare istrobu a un'entidade, una firma o una pessone.
Sas brullas prus cunnotas a sas entidades pùbrigas sunt mescamentes cussas gastadas a sa polima, a sos pomperis, a sos azutoriadorzos de sos ispedales o a sos SPALs. Pro narrer, cusstos ùrtimos sunt informados chi b'est un'emerzèntzia in unu logu determinadu e, cando crompint a ie, s'abizant chi no est beru. Custa zenia de brullas cunzughet un'impreu cussideràbile de siendas materiales e umanas e de tempus pro sas entidades naradas. In prus de custu, sas mutidas farsas agabant pro saturare sas lìnias disponìbiles de s'entidade còrfida, doghende tretu a sas telefonadas refertas a emerzèntzias reales. Seguramente, si podet recunnoscher su delitu de allarma causada califigada in custos casos, pro isempru su de chie mutit in Itàlia su nùmeru de emerzèntzia 118 sinzolende una netzessidade chi no esistit.
In unas cantas lìnias telefònigas de emerzèntzia, s'abàliat chi dae su 20% a su 30% de sas mutidas siant califigàbiles de brullas telefònigas. Su bonu de sas brullas naradas sunt realizadas dae pitzinnos o piseddos in sas oras in ue non sunt in s'iscola e in sos tempos de bagàntzias.
Pro su chi pertocat sas brullas gastadas a nùmeros privados, sunt cunnotas sas in ue su mutidore chircat de si ghetare a pessone chi presentat un'oferta determinata o cumbidat unu bantazu determinadu, o tando pedit sintzillamente de cuntatare una pessone dada cun sa finalidade de lograre satisfatura arreneghende-la o ascurtende sa reassione sua a propostas bariadas, ridìgulas o reales. S'impreant finas sos sonos onomatopeigos o sas retrogaduras cun s'intentu de trubare risu in s'ispetadore e unu sentidu de umiliamentu in sa bìtima. Sas mutidas podent esser insistidoras o repetitivas, e in sa manera narada si causat una molestadura prus manna a sa bìtima, o puru curtas e sintzillas cun unu nùmeru mannu de inzurzas e atacos bervales pagu credìbiles.
Una die, in Itàlia, numerosas brullas telefònigas fiant realizadas, mesche dae pisedditos, dae sas cabinas telefònigas tranchinende sighidamente sa furchita arrimamicròfonu: custu permitiat fitianu de agatare sa lìnia de badas cun unu nùmeru a s'imbesti imbesti, iscascabellende-si cun sas castas de brullas prus bariadas. Oe sunt prus raras sas brullas gastadas dae sos telèfonos pùbrigos, sende issos bastante prus pagu numerosos chi una bia, in bista de s'ispainadura manna de sa telefonia mòbile.
A dies de oe, in su paisu nostru, in zenerale benit peus a realizare una brulla telefòniga, peri ca su nùmeru de su mutidore cumparet in su monitore de su mutidu, mancari bi siat su modu de anonimizare sa telefonada sua pròpia. Su cumportamentu zenerarmente prus cussizadu in su casu chi si siat bìtima de brullas telefònigas, in particulare sas cun inzurzas, est a apicare torra deretu sena dare peruna resone de satisfatura a s'istrobadore.


text:
Is Carabinieris de Sant’Antiogu, cun indàginis acabadas, ant denunciau M.L. de 35 annus de etadi, disocupau cun precedentis de Polizia po atividadis de oficinas senne autorizatzioni, apropriatzioni senne permissu, amuntonara manna de alliga senne sighiri sa lei, combustioni de alliga e furtu.
Is militaris de s’àrma cullegaus a su Nucleu Operativu Ecològicu de Casteddu ant fatu sa sorpresa(blitz) in su capannoni de propriedadi de àterus, aundi su giòvunu faiat s’atividadi de mecànicu senne abilitatzioni e in prus, si fiat allaciau a sa currenti elètrica pùblica po fai funtzionai s’istrumentatzioni.
Intro de sa percuisa, aintru de s’àrea, is militaris ant corbau unas cantas manna de alligas de perìculu cumenti baterias de màchinas e cosa abruxada chi non si pòdiri. Partis mecànicas, e meda àteru incora, prus su telàiu de una motu chi de primu cuntrollu est arresultada furada e veìculus chi is carabinieris ndi depint incora cuntrollai sa propriedadi.
A s’acabada de su cuntrollu, totu s’àrea est stètia secuestrada.
Sant’Antiogu. Oficina e amuntonàrgiu de alliga abusivus. Denunciau su giòvunu.
Aspetto
- Font Size
- Default
- Modo Lettura
Condividi
Is Carabinieris de Sant’Antiogu, cun indàginis acabadas, ant denunciau M.L. de 35 annus de etadi, disocupau cun precedentis de Polizia po atividadis de oficinas senne autorizatzioni, apropriatzioni senne permissu, amuntonara manna de alliga senne sighiri sa lei, combustioni de alliga e furtu.


text:
VERDI Otello J. Kaufmann, M. Agresta, M. Vratogna, F. Antoun, S. Shibambu, T. Atkins, K. Rüütel, T. Barnard, I.Sung Sim; Royal Opera Chorus, Orchestra of the Royal Opera House, direttore Antonio Pappano regia Keith Warner scene Boris Kudlička costumi Kaspar ...
Jonas Kaufmann, un “rimpiazzo” di gran lusso
BEETHOVEN Fidelio A. Kampe, J. Kaufmann, F. Struckmann, K. Youn, M. Erdmann, P. Mattei, F. Hoffmann, O. Cosimo, D. Longo; Orchestra e Coro del Teatro alla Scala, direttore Daniel Barenboim regia Deborah Warner scene e costumi Chloe Obolensky luci Jean ...
Barenboim saluta con un Fidelio di vibrante emozione
BEETHOVEN Fidelio A. Kampe, K.F. Vogt, F. Struckmann, K. Youn, M. Erdmann, P. Mattei, F. Hoffmann, O. Cosimo, D. Longo; Orchestra e Coro del Teatro alla Scala, direttore Daniel Barenboim regia Deborah Warner scene e costumi Chloe Obolensky luci Jean ...


text:
SA CRESIA DE SANTU GIORGIU
Sa cresia de Santu Giorgiu esti stetia aberta s’ottu de Lampadas de su millinoixentusu-
norantassetti. S’agattara in Portu Frailis. Si podidi intrai de tres portas; aintru iddue
funti tres partis; in s’altari iddue funti ses fentaneddas; sa parti de mesu esti separara
de duas filas de colonnas de granitu. In su muru de s’altari idduesti una perda de
granitu cun sa figura de Santu Giorgiu e is miraculus chi adi fattu. In artu idduesti
unu crocifissu mannu. Sa bovida esti carregiara de bigas de linna. S’arregiola de su
pamentu esti de mattoni cottu.
SA FESTA
Si festara su primu dominigu de Lampadas. Sa festa durara tres dis e si fainti tres pro
cessionis, una a sa dì: sa prima dì si partiri de sa cresia de Santu Giorgiu po andai in
cussa de su Sacru Coru, cantu si faidi sa missa; sa segunda dì un’atra processioni ‘ndi
pigara su santu a sa cresia de “Stella Maris” in Portu e sa terza dì, de dominigu, si
moviri de Arbatassa po torrai a sa cresia de Santu Giorgiu, cun s’accumpangiamentu
de is cuaddus, gruppus in costumu sardu, sa banda musicali e su carru cun is bois mu
daus chi traganta su santu.
Candu is’ erribara, su predi benedixidi is cuaddus e sa genti presenti e si faidi sa mis
sa. A merì, a tardu e po tottu sa notti, si fainti ballus e giogus.


text:
scrii una missada eletrònica a Francu De Fabiis
Unibersidadi de Castedhu
Annu acadèmigu 2004/2005
Facultadi de Líteras e Filosofia
MAISTRAXU DE SEGUNDU LIVELLU
CURTURA, LĺNGUA E ISTÒRIA
DE SA SARDÍNNIA
Professori: M. Pudhu
Iscienti: Francu De Fabiis
Tirociniu: In sa redatzioni de Sa República Sarda, giorronali fundau de G. Pinna in su 1979, diretrixi M. Maròngiu.
Su Maistraxu:
It’esti stétiu?
Candu esti bessiu su bandu po su scioberu de trinta cursistas a custu Maistraxu, deu mi seu acutu cun àteras, casi 80, personis po fai sa pregonta a sa seletzioni po scéti 30 scientis. Sa di de su scioberu si funti fatas biri 50 personis e ndi anti pigau scéti 25. Su ki bàlidi custu Maistraxu esti giai in custus númurus, kini no adi passau sa seletzioni no esti stétiu pigau mancai ca nci fenta àterus postus. Po mei paríada e pàridi prus mellus de su de s’annu passau, su primu de totu is Maistraxus de sa Dukissa.
Emus inghitzau beni, mancai no si femus cumprendendi beni.
Su Maistraxu de segundu livellu in Curtura, Língua e Istòria de sa Sardínnia esti stétiu contivitzau de sa Facultadi de Literadura e Filosofia de s’Unibersidadi de Castedhu. Esti stétiu pratziu in tres tretus de tempus:
1) De su 14 de Làmpadas a su 13 de Axrolas.
2) De su 20 de Cabudanni a su 8 de Sant’Andria.
3) De su 9 de Paskixedha a su 27 de Gennaxu.
Totu is letzionis de su Maistraxu funti stètias tentas in su apomentu nou. Adhia de sa libriutega noa. Aula númuru 74, de is cuatru de a pustis pràngiu fintzas a is otus.
A acabu de cada tretu de letzionis esti stétiu fatu unu pàsiu de casi unu mesi po podi preparai is esàminis. Su Maistraxu teníada cumenti a istiba principali sa pràtiga de su tirocíniu, o laboratòrius, aintru de unu calisisia enti púbrigu o privau, ki tèngada acàpius cun su Maistraxu e is interessus de is scientis. Deu tanti po nai dh’apu fatu in sa redatzioni de su giorronali Sa República Sarda. Giorronali ki esti prus de 25 annus ca púbricada in língua sarda. Apu biu cumenti si cuncòdrada unu númuru de su giorronali e cumenti si imperanta is cumpudadoris partigularis cun sa gràfiga spetziali; apu currègiu un’iscantus artigulus, incurtzaus unu iscant’àturus, e a s’acabu, gratzias a sa passiéntzia de Maria Maròngiu sa diretrixi, nd’apu iscritu unu deu etotu.
Eus fintzas fatu tres biaxus de istrutzioni: unu a Tàtari abisitendi s’Arkìviu de s’Istadu, innia eus aprapudhau su còdixi de is Istatudos Tataresos, e in sa libriutega de s’Unibersidadi Tataresa eus biu e manigiau su condaxi de Santu Pedru de Silki; in sa Seu de Santu Nicolau de Tàtari eus abisitau su museu ki nc’esti innia cun totu is prendas antigas ki nci funti allogadas; seus andaus a sa cresia de su palatu giudicali in Àldara a biri s’ispantu de sa preda nighedha cun is pintorias de is retaulus prus mannus de sa Sardìnnia. A Semèstene eus biu sa cresiedha de santu Nicolau de Trudhas cun is pintorias ca nci funti abarradas de su mesu tempus. In prus seus lompius a abisitai sa bidha de Rebecu, innui eus mandigau a sa sarda e a pustis seus andaus a abisitai is domos de janas de Sant’ Andria Prius e a biri is pinturas de 4.500 annus e cussas de sa cresia de su 520 e de su IX-X segulus. Seus andaus in s’àteru biaxu de istrutzioni a Nùgoro a biri su museu de is bistimentus sardus, a biri sa domu de G. Deledha, a biri su M.A.N. cun is traballus de is artistas de su noixentus sardu. Seus andaus a Mamuyada a biri su museu de is caratzas de innia e de su carrasegare in Mesuterraneu; a Orane a biri su museu de Gantine Nivola; a Paule a biri sa domu-forti de su 1700 de su notargiu de sa bidha; a biri sa domu de Antoni, Ninu, Gramsci in Bilartzi e a ùrtimu a su museu de is gioghitus in Tzèpara. Po mei custas abisitas funti istétias meda importantis poita s’anti permìtiu de fai letzionis in mesu de is “ainas” istudiadas cun is professoris, de is prus mellus de s’Unibersidai de Castedhu. Po si cumprendi, biri su condaxi de Silki e biri is pinturas de Trudhas e is retaulus aldarekesus e brintai, no prus cun fotografias o disinnus, aintru de is domos de janas de Sant’Andria Prius esti istétiu po mei unu prexu mannu. Biri is pinturas e sa bòvida cun is sinnus de su taulàrgiu, po torrai a fai sa domu de sa vida in su logu de sa morti, m’adi donau su titifrius de cuscièntzia de s’istòria partigulari de sa nosta ìnsula. Seus andaus fintzas a sa sartillia in Aristanis.
Depeus ancora andai a Igrèsias a abisitai s’Arkìviu Cumunali. E in prus cun custu Maistraxu eus potziu biri e ascurtai unas cantu cunferéntzias cun istudiosus de importu mannu meda: P. Clemente: Vicinanze lontane, immagini in Sardegna, su 3 de martzu. G. Scanu: Vizi e virtù della carta geografica, su 17 martzu. R. Bolognesi: Sardegna tra tante lingue. Il contatto linguistico in Sardegna dal medioevo a oggi, su 23 martzu. F. Gandolfo: Sardegna preromanica e romanica, lìburu de R. Coroneo e de R. Serra, su 21 martzu. A. Mastinu: L’Eredità romana nella Sardegna giudicale, su 24 martzu.
F. Porrà: Istòria de sa Sardínnia arromana.
B. Fois: Istòria de sa Sardínnia de su mesu tempus.
G. Pudhu: Istòria de sa Sardínnia noa.
F. Atzeni: Istòria de sa Sardínnia de oi.
L. D’Arienzo: Civilidadi de s’iscridura in Sardínnia.
G. Paulis: Limbístiga sarda.
M. Virdis: Filolugia sarda.
M. Pudhu: Laboradroxu de língua sarda. Primu livellu.
M. Pudhu: Laboradorzu de límba sarda. Secundu livellu.
L. Ortu: Istòria de s’identidadi de su pòpulu sardu.
L. Marrocu: Curtura e sotziedadi in sa Sardínnia noa e de oi.
C. Tasca: Arkívius e libriutegas po s’istòria de sa Sardínnia.
A. Loi: Terridroxu e populatzioni de sa Sardínnia.
F. Tiragallo: Antropolugia curturali de sa Sardínnia.
R. Coroneo: Tzivilidadi de is màginis e de su spàtziu in Sardínnia.
S’autori
Venutu Lobina nàscidi in Bidhanoa Tullu su 8 de Gennaxu de su 1914, fudi fillu de unu butegheri, su butegheri de s’arrumanzu e de tzia Pissentica sa buteghera. A dexiot’annus in su 1932 lòmpidi a Castedhu tzerriau a traballai cumenti a postéri in s’aministratzioni. A Castedhu íada cannotu su “futurismu” e traballau cun is de is assòtzius iscriendi poesias. Custa prima produtzioni poètiga ada a cunditzionai meda a Venutu própiu in is versadas e dhu ada a potai a si ndi stesiai de sa cantada sarda a rima. Biei po custa kistioni Is Cantzonis[1].
Iscrieda in sa pàgini de mesu po sa poesia, de su giorronali “futurista”[2].
“Fíada una poesia de una manera noa, libera de sa tzerakia a sa torrada, a sa rima, a su ritmu, a sa sintassi e de sa gramàtiga in generali, fintzas kentza de cadenas de sa puntegiadura”[3].
A pustis de sa Segunda guerra mundiali Venutu tramúdada in Tàtari e de ingunis no si ndi ada a istesiai prus, scéti po calancunu fúrriu a Bidhanoa Tullu. Funti annus difítzilis e Venutu ada a abarrai mudu, kene de iscriri fintzas a is primus annus Cincuanta. Ma imoi Venutu esti méri de un’àtera sensibilidadi noa cunditzionada e arrikia de:
1) S’andada de bonolla in Àfriga Orientalli. Innia íada biu ita fíanta e faíanta is itallianus po s’Imperu culunialista de su fascismu contras a is populatzionis afriganas: Gas isfissiantis e ballas dum-dum e medas àteras trassas proibias de is cunventzionis internatzionalis.[4]
2) Sa Segunda guerra mundiali. Totu is dorrocus e is mortus, in Sardínnia e in Cuntinenti. Ninu e Milliedhu is fillus de Luisicu, s’alter ego de Venutu, mortus issus puru in sa guerra.
3) Su disígiu mannu de torrai a bivi is mamentus de sa pitzinnia e àturus passaus in Bidhanoa. Mamentus bívius, illiscinaus, kene si ndi acatai e dhus torrai a frimai in is traballus poètigus.
“Emu torrau a bivi su mundu antigu de mei, mi ndi seu acatau d’essi una parti in sunferèntzia ki s’essi atesu dh’amanniada”[5].
Venutu tòrrada in Bidha sua a su mundu pitikedhu, ma mannu meda, de Bidhanoa e cumèntzada a ligi e iscriri in língua sarda. Iscridi artígulus in sa: La Nuova Sardegna.
In su 1964 bíncidi su premiu Otieri cun Kini Scidi:
genti disisperada, cantu bortas
ananti de unu fillu, de unu fradi,
mortus a balla,
i si ndi arregodais cantu bortas
cun su coru afrigiu eus pentzau
ca no iaus a biri prus festa?[6]
In su 1974 púbricada Terra disisperada terra, Editzionis Jaca Book, cun sa presentatzioni de Antonedhu Sata. Funti is annus de sa pulítiga cun is moimentus natzionalistas po sa Sardínnia in is atòbius cun is de su giorronali Natzione Sarda.
In su 1984 presèntada s’arrumanzu Po cantu Bidhanoa a su cuncursu natzionali de Su Castedhu de sa Fae in Pasada e bíncidi. In su 1987 s’arromanzu esti pubricau in is 2D Editzionis Mediterranea, Castedhu-Tàtari.
Po cantu Bidhanoa esti arrumanzu: autobiugràfigu, istòrigu-pulítigu, linguístigu e bilinguístigu. Una minera lessicali, e de soluzionis ortugràfigas, de costumantzias, partigularis e universalis in su matessi tempus, ma s’imprùs Po cantu Bidhanoa esti unu bellu, ma bellu meda arrumanzu. Venutu teníada unas cantus kistionis de si contai e sotzializai, a parti s’amori, s’atrivimentu, su traballu, is istòrias, is arroris, is doloris de su Mundu, de Bidhanoa. Issu bolíada contai e castiai, de scidu[7], s’istòria limpiada de s’arretòriga de su poderi: passau, presenti e benidori[8], de Bidhanoa, de sa Sardínnia, de su Mundu totugantu[9].
“Sa grafia de su sardu imperau de Venutu in s’arrumanzu no impúnnada prus, cumenti sutzedíada in is poesias, a torrai sa stiba sunètiga partigulari de sa barianti bidhanoesa. Ma su traballu a pitzus de sa língua tènidi tretus prus mannus meda, e pònidi, in relata a is situatzionis, a is personàgius, bariedadis ki àndanta a is duus càbidus de unu bidhanoesu prus caraterizau fintzas a is intradas de itallianu aici po pratziri unus cantus personàgius ki funti arrastus de bisuras e ispètzias sotzialis prus dèbilis a s’aculturatzioni, cun fòrmulas e maneras de nai e torradas a pigai e torradas a nai is prus de is bortas a stiba”[10].
Venutu etotu nàrada: “Su contadori si srèbidi de unu sardu mesudiali aunificau, ma is personàgius fuèdhanta su sarcidanesu de Bidhanoa Tullu, ni íanta pòtziu sciri a fuedhai in àtera manera…..Apustis nc’esti sa de tres bariedadis de sardu mesudiali: cussu de is aculturaus, ki píganta de s’itallianus is fuedhus e is istibas. Apu pòtziu pratziri totu custas bariantis ca, cumenti incapítada a is disterraus, oi cannòsciu sa barianti de sa Bidha mia meda de prus de i cussus ca nci bívinti. Is àterus in s’interi anti sighiu a dhu potai mali a dhu itallianitzai”[11].
“Sa língua esti su sardu campidanesu “aunificau” ki s’imprùs de is bortas, perou, ispetzia candu su fuedhu pàssada a is personàgius, si stèntada in sa sunètiga de is sentimentus”[12].
“Cantu a su ki bàlidi su traballu cosa tua po aguantai sa língua e cun custa s’ànima prus bera de su pòpulu tuu caru Venutu deu ti istimu mannu…..Scéti sa poesia tènidi sa potèntzia de frimai ki (sa língua ndr) sparèssada”[13].
Innoi faeus s’analisi de is fuedhus e de sa manera, su scioberu, de dhus iscriri imperada de unu de is iscriidoris prus mannus de sa literadura sarda: Venutu Lobina. Eus lígiu e averiguau is pàginis de Po cantu Bidhanoa e eus circau de ponni pagu pagu in pari a cussu ki a una prima castiada pàridi unu trèulu ortugràfigu. Seus cumbintus ca Venutu, mellus, cussu ki esti iscritu in s’arrumanzu de Venutu síada prus ke unu trèulu, fintzas po su chi podinti essi fatu cussus ki anti postu manu a iscriri su contu de Po cantu Bidhanoa.
Seus sigurus ca calincunu, medas, erroris funti stétius «isballiaus» de is copistas ki anti tentu in manus su contu de Venutu. Si eus a fai biri calincunu amostu de custu puru. Ma cussu ki si pàridi a una prima castiada unu carraxu de maneras de assentai su própiu fuedhu, po nosus esti su scioberu limbístigu partigulari ki adi fatu Venutu, po si torrai totu cussa arrikesa de sa língua sarda, arrikesa semàntiga e arrikesa de grafia, fintzas a si permiti is giogus, ki pòdidi fai scéti unu ki tènidi una cumpetèntzia limbístiga manna a pitzus de sa límba sarda, cumenti a nca fàidi issu in medas tretus de su contu.
Giogus fatus síada ki fuèdhidi unu sardu, de arregistu limbístigu bàsciu, o artu, o issu etotu, sìada ki fuèdhidi calancunu cuntinentali, Venutu fàidi giogai sa língua sarda cun issus puru.
Custu traballu esti pensau po essi amostau cumenti a un’arrastu de unu traballu prus sistemàtigu e meda prus mannu a pitzus de Po cantu Bidhanoa e de totu sa produtzioni literària de Venutu Lobina.
Esti stétiu fatu calincun’àteru traballu a pitzus de sa ortugrafia de Venutu, s’úrtimu esti stétiu po sa domu editoriarza Ilisso, ki ada a pubricai sa prentada noa de Po cantu Bidhanoa, po is primus de su mesi de Gennaxu 2005.
Femus fendi una circa lessicali in is arrumanzus in língua sarda: Po cantu Bidhanoa, is Contus e in is Is cantzonis, de Venutu. Custu traballu s’esti bènniu in conca candu si ndi seus acataus, ligendu Po cantu Bidhanoa, ca innia Venutu Lobina impèrada fuedhus difarentis po nai sa própiu cosa o impèrada unu matessi fuedhu cambiendi scéti una boxali, cumenti in su fuedhu Mengianu o Mangianu, o aciungendi una cumboxi cumenti in is fuedhus Baùlu o Baullus, Aqua o Acqua, Chentza o Senza. Agataus puru ca issu de unu fuedhu ndi dònada totu is maneras de dhu nai e iscriri passendi de su “prus sardu” fintzas a lompi a su “prus burdu”, cumenti in is fuedhus[14]:
Trastu, Strepu, Ainas: sinònimus, s’úrtimu esti cadelanu;
Òrganu, Ògrunus, Òrgunus: bariantis; bénidi de s’itallianu;
bisu 22, 104, 186, 76*, sonnu 188*, 172*,
còia 200, coiaus 88*, 86*, isposai 88*, 94*, sposau 202, isposus 202,
cumunu 14, 34, 62*, offìziu 34, 92, 192, 88*, municipiu 24*, 138*,
incontru 16, 20, 72, 6*, adobiu 12, 18, 136, 140,
inzertàda 36*, inzertau 44*, indovinai 122, 178,
istudiantis 206, istudentis 148*, scienti 150*,
linnarbu 114, pioppus 170*,
ordinagus 10, 106, 162, arrédinis 28, 28, 36*,
ponteddu 202, appunteddau 202, palus 64, 48*, pàlus 72*, pallus 68*, pàllus 68*,
pampa 48, 126, 146*, fraca 186*,
Castiendi bèni is númurus de is pàginis innui eus agatau is maneras de iscriri una tzerta forma limbístiga, si ndh’eis acatai ca medas maneras difarentis de iscriri unu nòmini esti in sa matessi pàgini. Antzis Venutu de calancunu fuedhu impèrada is duas o tres maneras difarentis de assentai unu nòmini unu avatu de s’àteru o in sa matessi arriga o fràsia gramatigarza.
Totu is númurus, su matessi númuru, assentaus duas o prus bortas, dhui funti a segundu de cantu bortas esti imperau cussu fuedhu in cudha pàgini. Is númurus de is pàginis ki tèninti custu sinnu * a su costau, funti is númurus de is fuedhus pigaus de su segundu volúminu de Po Cantu Bidhanoa, Editzionis 2D Editrixi Mediterranea, 1987, Castedhu-Tàtari.
Bariantis gràfigas:
giogu fatu in sa matessi pàgini.
apusti 148*, 184*, apustis 148*,
bolli 168*, boliàt 168*,
calincunu 168*, callincuna 168*, 184*,
comente 104*, comenti 104*,
istétiu 142*, stetiu 142*
isceti 16*, fetti 16*,
isceti, 162*, sceti 162*,
feti 142*, fetti 142*,
mengianu 40*, mangianu 40*,
palus 64, 48*, pàlus 72*,
pallus 68*, pàllus 68*,
sabatteri 4, sabateri 4,
senza 134, chenza 134,
tranquillas 90, trancuillu 90,
sbàgliu 62, isbaglius 62,
scaresci 4, iscaresci 4,
scìanta 52, iscìanta 52, 52,
scìat 52, isciéus 52,
iscorìu 132, scurìu 132,
stazioni 2, 188*, istazioni 2, 188*,
connotu/a, 34 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 6, 10, 12, 20, 24, 42, 42, 60, 68, 76, 90, 106, 108, 116, 160, 162, 182, 206, 206; segundu volúminu pàginis: 18*, 20*, 30*, 38*, 44*, 44*, 58*, 72*, 78*, 92*, 100*, 108*, 146*, 182*, 196*;
isceti, fetti, sceti, feti:
isceti, 8 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 6, 32, 44; segundu volúminu pàginis: 16*, 16*, 84*, 162*, 168*;
fetti, 11 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 4, 12, 52, 156, 192; segundu volúminu pàginis: 16*, 38*, 46*, 142*, 174*, 176*;
sceti, 86 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 6, 12, 14, 16, 24, 26, 26, 28, 28, 30, 32, 46, 48, 52, 52, 54, 58, 62, 64, 68, 72, 78, 80, 82, 88, 94, 94, 94, 94, 102, 108, 114, 114, 116, 116, 118, 122, 138, 144, 146, 152, 162, 164, 164 166, 172, 172, 174, 178, 180, 184, 190, 194, 194, 204, 204, 206, 208; segundu volúminu pàginis: 18*, 44*, 46*, 56*, 58*, 60*, 64*, 92*, 92*, 108*, 110*, 134*, 138*, 138*, 142*, 148*, 158*, 160*, 160*, 162*, 168*, 174*, 174*, 182*, 184*, 186* 192, 194*;
feti, 1 ocurréntzia; segundu volúminu pàgini: 142*;
scéti, 1 ocurréntzia; segundu volúminu pàgini: 40*;
sceti, sollu (iscritus aici s’unu avatu de s’ateru), 1 ocurréntzia; primu volúminu pàgini 122;
iscàmbiu sa i cun e:
po amostai duas cosas diversas, no funti sinónimus.
berrettu, 5 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 2, 16, 18, 36, 120;
berritta, 7 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 60, 60, 60, 60, 68, 176; segundu volúminu pàgini: 100*;
bonettu, 1 ocurréntzia; primu volúminu pàgini: 14, dh’eus amostau po nai ca esti sinónimu de berrettu,
iscambiu de io po au:
launeddas, 4 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 36, 74, 180, 182;
lioneddas, 1 ocurréntzia; primu volúminu pàgini: 200;
giogu de sa a cun sa e:
esti po sa matessi cosa, ma s’una ghètada de prus a su campidanesu e s’àtera de prus a su logudoresu.
mangianu, 21 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 6, 12, 12, 14, 18, 36, 74, 82, 88, 90, 92, 124, 128, 176; segundu volúminu pàginis: 16*, 40*, 46*, 58*, 68*, 158*, 158*;
mangianeddu, 2 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 24, 26;
mengianu, 17 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 80, 130, 132, 144, 174, 210; segundu volúminu pàginis: 6*, 12*, 40*, 60*, 62*, 68*, 94*, 142*, 160*, 178*, 194*;
mengianeddu, 1 ocurréntzia; segundu volúminu pàgini: 68*;
sa lítera j, imperada po duus sonus:
ajàju, 1 ocurréntzia; primu volúminu pàgini: 92;
jù, jùs, 2 ocurréntzias; primu volúminu pàginis: 72, 134;
maja, po maxía, 1 ocurréntzia; primu volúminu pàgini: 156;
éia éia (alalà), pàgini: 72;
eja eja (alalà) pàgini: 84;
Aritzu, 3 ocurréntzias; primu volúminu pàgini: 2; segundu volúminu pàginis: 4*, 20*;
aritzesu, 1 ocurréntzia; primu volúminu pàgini: 14;
Aritzo, 1 ocurréntzia; segundu volúminu pàgini: 124*;
arrikesa de is fuedhus:
agualis 8, 112, 182*, uguali 68,
àtiri 172, 4*, 28* ponómini, àturus 172, 4*, 6*, 44*, ataru 42*, 156*, ateretàntus 38*,
artesa 36*, artària 36*: sinónimus,
bintena 102, 158*, bintina 148, dusina 46, trintina 154, 78*,
baddàda 180, ballu 180 (7 ocurréntzias), baddadoris 180 7 ocurréntzias), baddendi 180, baddànta 180,
bùida 26, 34, 16*, 146*: agetivu, isbuidat 190*, sbuidàda 135* verbus,
cìrdinu 18, 184, cancaràda 194, 42*, cancaradas 22, accirdinau 192, 198*,
tètteru 18, 178,
diaderu 12, 54, diadéru 52*,
fràullas 152, 90*, fàulas 52, 78,
Frumindosa 188, 16*, 34*, Flumindosa 30, 32, 42, 104*, 176*, 180*, Flumendosa 40*,
generu 54*, génnuru 144, 146, 54*, 58*: sa loba de sa /n/ esti po difaréntziai sa diastratia de is fuedhantis,
Giulianu 2, 26, Giulliaannuu 26, Giullianu 18: difaréntzias /l/ /ll/ diastràtigas,
grutta 152, 184, 190, ‘rutta 154, 190,
obbidiri 156, obbedientis 130, obbidientis 44, obbidìu 160*, obbìdint 68 verbu cun giogu /i/ /e/ in s’arréxini,
spollittau 202, spollitus 202, spollau 166, spollincus 166*, ispollincai 70 : matessi fuedhu cun difaréntzias /it/ o /itt/, cun /inc/, in su sufissu,
Sardìnnia 144, 146, 180, 2*, 2*, 2*, 8*, Sardigna 8*,
secretariu 98, segretariu 6*, 70*, secretario 178*,
torrobai 166, torrabau 168, torrobatòriu 166, sdorrobàda 168: sa /t/ de s’arrexina de su fuedhu, su semantema, e sa /t/ de su sufissu de surdus, prus logudoresu, s’esti sonarzau in /d/, prus acanta a su campidanesu,
tallus 46, 116, 124, 158, 98*, 138*, 180*: imperau po totu is arresis,
aréi 38, arei 112, 98*, 106*: imperau scéti po is brebeis,
trastu 38, 108, strepu 36, 134, 58*, aìnas 132, 134,
temporadas 34, 86*, temporàda 140*, strasùra 174*, strasura 126: sinónimus ma cun barianti gràfiga,
tardu 110, 160, 78*, tradu 166*, bariantis gràfigas fra issus, ma sinónimus cun trigau 106, 140*, trigadìu 92: verbu e averbiu, dìu esti latinu sketu,
ullieras 60, ulliéras 178*, occhialis 92, 94, 96, 136, 194,
veru 180, 158*, visionis 176*, veramenti 158, 158*, beridadi 172, beru 56, 158*: po biri amostus de is sinnus /b/ /v/,
S’atzentu:
de su latinu ad cantum.
Eus pigau cumenti a amostu prus de duxentus fuedhus: una perra a primitziu de s’arrumanzu, pàginis 1-6 primu volúminu, 112 fuedhus in totu. S’àtera perra cun 126 fuedhus pigaus de s’acabu, pàginis 196*-201*. Ita ndi podeus bogai cumenti a manera de manigiai s’atzentu de Venutu?
Venutu paridi ki esti imperendi un’arrégula pretzisa, ma no sémpiri dha síghidi una borta ki cumentzada a dha imperai. Nc’esti fintzas de cunsiderai ca a bortas nci funti isballius ki creeus ca funti de i cussus ki anti iscritu sa copia de ponni a prentza.
Su sardu esti unu dialetu de su latinu e i custa língua dhui fudi de s’indorupeu, e no cannoscíada is fuedhus truncaus. S’atzentu intzaras arruíada in sa perúrtima ki sa boxali fíada longa, ki fíada curtza intzaras nci torrada agoa a sa de tres.
S’itallianu esti unu dialetu de su latinu, poita ca issu adi pigau sa mellu parti de su tuscanu. In s’itallianu is prus de is fuedhus funti cun s’acentu in sa perúrtima sillaba, e nci funti medas fuedhus truncaus ki benianta de su latinu: p.a.: libertas, libertàtis, libertatem = libertà = libertad/e; aetas, aetatis, aetatem =età = etadi/e. In s’interis podeus nai ca Venutu no impèrada una arrégula in manera crara, límpia, ecunómiga cumenti ada a depi essi po dha podi imperai sémpiri kene de s’arrallentai a dha iscriri e a dha ligi.
Brinteus in custus duxentus fuedhus e bieus in media res, ita nc’esti.
Po prima kistioni depeus narríri ca Venutu impèrada sa /ì/ e sa /ù/ sémpiri oberta, ma insénduru[16] is duas boxalis cun su cabidu de obetura prus istrintu funti a s’imbressi sémpiri tancadas /í/ ú//. Po sa /à/ ca esti sa boxali de obetura prus manna, no nc’esti kistioni poita esti sémpiri oberta e esti assentada beni. Po sa /o/ cun sa /e/ beninti scioberadas e assentadas is obeturas e is tancaduras ma teneus una meca de isballius e treulu in su ponníri s’atzentu.
Fuedhus truncaus
o ossítonus:
mesudì, po mesudiri o mesudia, mesudí,
però, po perou,
ponendusì, po ponendusí,
furriendusì, po furriendusí,
scivrù, frantzesimu, po crabitu; scivrú,
dì, po diri, dí,
be’, s’atzentu ? po beh!, bè,
tiràt, de su verbu tirai,
gherràt, de su verbu gherrai,
imbesturàt, de su verbu imbesturai,
intzertàt, de intzertai,
mandàt, de su verbu mandai,
pesàt, de su verbu pesai,
toccàt, de su verbu tocai,
zerriàt, de su verbu tzerriai,
Custus ossítunus si cumpréndinti ca sérbinti a fai sa difaréntzia cun su presenti indicativu de is verbus de sa prima crassi. Difaréntzia ki tenidi balentza fonologica [sulétiga] e no scéti fonetica [sunétiga][17].
Fuedhus pranus:
cun s’atzentu in segunda boxali.
allìgras, po allígras,
crabìstus, po crabístus,
bòrtas, arregulari,
cràbas, arregulari,
bòxis, 1 ocurréntzia,
boxi, 4 ocurréntzias,
muìda, po muída,
ògus, arregulari,
óru, innoi esti postu in manera currègia po no dhu cunfundi cun su matessi sonu de su fuedhu òru, prendas.
Ma adi imperau:
sceti, po scéti;
mori, po mòri;
pròpiu, po própiu;
pérdas, po pèrdas, innoi esti isballiau, nci bolidi sa /è/ oberta,
bessìu, bestìu, bettìu, bìat, totus verbus ma sa /ì/ bandada currégia cun /í/,
èssi, èssit, verbu, arregulari,
frungìas, participiu, frungías,
pàrit, verbu, arregulari,
pòdit, pònit, pònint, verbu, arregulari,
sìat, serbìa, verbus, ma sa /ì/ esti isballiada, síat, serbía,
timorìa, nòmini, /ì/ isballiada, timoría,
arriri, arríri, verbus, kene atzentu,
arricìri, po arricíri,
bessìri, po bessíri,
partiri, partíri, kene atzentu,
cinni, curri, cingi, infinius truncaus, po cinníri, cúrriri, cíngiri,
Fuedhus iscritus
cun s’atzentu in sa de tres boxali:
àturus, arregulari,
speràntzia, arregulari,
creìanta, po creíanta,
lébias, arregulari,
ùlimu, po úlimu,
ùrtimu, po úrtimu,
murrùngiu, po murrúngiu,
scàmbiu, arregulari,
prìngia, po príngia,
àturu, arregulari,
arrùliu, arrúliu,
azzàrgiu, arregulari,
àxiu, arregulari,
coròngiu, po coróngiu,
òminis, 3 ocurréntzias,
óminis, 1 ocurréntzia,
sémpiri, 3 ocurréntzias,
sempri, 1 ocurréntzia,
ònnia, 1 ocurréntzia,
dònnia, 1ocurréntzia,
dónnia, 1 ocurréntzia,
dònnìa, 1 ocurréntzia,
Ma su ponòmini:
onniùnu, 1 ocurréntzia, po onniúnu,
donniunu, 1 ocurréntzia,
Fuedhus kene de atzentu in sa de tresúrtima:
macchina, màkina,
numerus, númeru,
feminas, fémina,
anici, ànici,
fascias, fàscias,
imponénzia, arregulari,
lébias, arregulari,
inténdit, arregulari,
ghéttat: isballiau, sa /e/ bólidi /è/,
béndit, arregulari,
pérdiu, arregulari,
bénint, arregulari,
istétia, arregulari,
pérdas: isballiau, sa /e/ bólidi /è/,
pérdiu, arregulari,
sémpiri: isballiau, sa /e/ bólidi /è/,
sparéssiu, arregulari,
sparéssia, arregulari,
scarésciu, arregulari,
istétiu, arregulari,
passiénzia, arregulari,
pudéscia, arregulari,
istérriu, arregulari,
téndinis, arregulari,
Fuedhus cun sa /ó/ tancada:
óru, 4 ocurréntzias,
Ittória, 2 ocurréntzias,
dónnia, 1 ocurréntzia,
dónnìa, isballiu, 1 ocurréntzia,
póziu 1 ocurréntzia,
óminis, 1 ocurréntzia,
Po acabai custu primu tastai de sa grafia, ma esti scéti grafia? De Venutu su Mannu. Mannu po sa poesia ki spaínanta is òperas suas, ki arrennescinti a intrai in su coru e in is sentidus de is personis. Acabaus custu traballedhu, cun unu tacai cumenti a nca si fàidi cun sa berrinedha po tastai su casu, e arribai in mei de sa prupa, in mei de su mellus, ma scéti una punta, po carinniai scèti (ad’essi nau, iscritu, Venutu) pagu pagu s’arrumanzu Po cantu Bidhanoa. Besseus de cussas primas ses pàginis e de i cussas úrtimas ses e pigaus calincunu fuedhu de totu su líburu. Eus a fai unu traballu prus aillargu, prus ainnantis.
Ocurréntzias,
ma in totu is pàginis de s’arrumanzu.
Arei, 5 ocurréntzias, kene de atzentu,
Aréi, 2 ocurréntzias,
Tallu, 10 ocurréntzias,
Arrespettu, 8 ocurréntzias,
Arrispettu, 3 ocurréntzias,
Arròdas, 4 ocurréntzias,
Arrodas, 9 ocurréntzias,
Bòrtas, 50 ocurréntzias
Bortas, 83 ocurréntzias,
chenza, 2 ocurréntzias,
chena, 3 ocurréntzias,
senza, 130 ocurréntzias,
Comenti, 160 ocurréntzias,
Comente, 180 ocurréntzias,
Cattodixi, 6 ocurréntzias,
Quattru, 40 ocurréntzias,
Dònnia, 62 ocurréntzias,
Donnia, 2 ocurréntzias,
Dónnia, 39 ocurréntzias,
Femina, 28 ocurréntzias, kene de atzentu,
Fèmina, 1 ocurréntzia,
Fémina, 28 ocurréntzias,
Fàint, 2 ocurréntzias,
Faint 1 ocurréntzia, kene de atzentu,
Fàinti, 7 ocurréntzias,
Fainti 2 ocurréntzias, kene de atzentu,
Fùant, 82 ocurréntzias,
Fuant, 10 ocurréntzias, kene de atzentu,
Fùanta, 180 ocurréntzias,
Fuanta 20 ocurrentzias, kene de atzentu,
Mata, 25 ocurréntzias, kene atzentu,
Matta, 1 ocurréntzia, cun sa /t /allobada,
Màtas, 2 ocurréntzias,
Moris, po mòris, 13 ocurréntzias, kene atzentu,
Mori, po móri sua, 1 ocurréntzia,
Ògus, 45 ocurréntzias,
Ogus, 64 ocurréntzias,
Omini, 3 ocurréntzias, kene de atzentu,
Òmini, 28 ocurréntzias,
Ómini, 60 ocurréntzias,
Ònnia, 12 ocurréntzias,
Onnia, 2 ocurréntzias,
Ónnia, 18 ocurréntzias,
Órdinis, 12 ocurréntzias,
Ordini, 1 ocurréntzia kene de atzentu,
Òrdini, 5 ocurréntzias,
Oru, po óru, 3 ocurréntzias,
Òru, 16 ocurréntzias,
Tempus, 60 ocurréntzias, kene de atzentu,
Tèmpus, 2 ocurréntzias,
Témpus, 2 ocurréntzias,
Tranquilla, 10 ocurréntzias,
Trancuilla, 2 ocurréntzias,
Tranquillus, 3 ocurréntzias,
Trancuillus, 7 ocurréntzias,
Veru, 2 ocurréntzias,
Beru, 16 ocurréntzias,
Zertus, 4 ocurréntzias,
Inzertus, 4 ocurréntzias,
Certus, 16 ocurréntzias
Incertus* no eus agatau manc’unu fuedhu iscritu de aici.
Taula de is:
àbilis
abòxinanta
acàcias
accioàdas
annùgiu
àpanta
arrallentàda
arribàda
arricìri
arrùbia
àturus
bastàda
be'
béndit
bénint
bessìri
bestìri
bestìus
bìat
bòrtas
brillìanta
carapìnnia
comporànta
crabìstus
creìanta
cumenzàda
cumenzànta
cumpràxiu
cuncòrdiu
dì
domìnigu
dònnia
èssit
fàit
fèssit
firmàda
frustànniu
fùant
fùanta
ghéttat
giògant
giòvunus
ìat
ìant
lébias
imbestùrinti
imponénzia
importànzia
incingìat
incingiànta
intràda
intendìat
inténdint
istétia
màssima
mesudì
movìant
muìda
nodìus
ògus
òmini
óminis
onniùnu
óru
pannarrigàda
parìat
pàrit
pàssat
passillànta
pòdit
ponìat
pònit
pònint
prìngia
pròpiu
saludàda
scàmbiu
scivrù
scribìllianta
sincraràda
serbìa
sìat
sònanta
sperànzia
stràngia
stràntaxas
timorìa
tiràt
Fuedhus pigaus de su segundu volúminu de Po cantu Bidhanoa pàginis 196-201.
abarràda
adìziu
aggaffànta
allìgras
appannàda
arribànta
arrùliu
arziadròxa
azzàrgiu
àturu
àxiu
bàsciu
benìanta
bettìu
bìat
bessìat
bessìu
bestìu
bòxis
càmbas
castìada
coxìna
cràbas
cresùras
dì
dimòniu
disisperàda
dispidìu
dónnia
dónnìa
èssi
èssit
farràncas
fèssit
fèssinti
frungìas
fùant
fùanta
gherràt
ìat
ìanta
Ittória
imbesturàt
imbòddiu
ingìriu
inzertàt
iscìpiu
istérriu
istétiu
làvras
lòmpiu
màccias
malecadùcu
mància
mandàt
mànigas
medàllias
murrùngiu
ònnia
óru
pàlas
passàda
passiénzia
parastàggiu
parìat
parìant
pendìat
pérdas
pesàt
podìat
poderàt
ponendusì
pròpiu
póziu
pudéscia
sànguni
sàrtidu
scarésciu
scìat
sémpiri
serregàda
sfinigàda
sinnàli
sparéssiu
strantàxu
stuturànta
timorìa
tiràdas
téndinis
toccàt
ùrtimu
zerriàt
zerriànta
zerriendìddu
ùlimu
ùrtimu
zicchìrriu
[1] Trintatres retrogados, tentas a latu, puntos in mesu, frorios. In Is Cantzonis, presentadas de Antonedhu Sata, Editzionis Della Torre, Gennaxu 1992, Castedhu, pàgini 9.
[2] Grupu Futurista de Castedhu, de Etori Pacagnini. Futurismu, de su diretori Minu Somenzi, in Cuntinenti.
[3] Sa poesia de Venutu Lobina: Tiatru de sa memoria e Inventàriu de is assentzas, AA.MM. contivitzau de F. Cocco, Otieri, Sa Prentzixedha, 1997, pàgini 167.
[4] Is màscaras antigàs no fudi sémpiri chi serbíanta, calincuna no portada mancu filtru. E prus de unu nd’íada spudau is prumonis. E liagas. S’iprite fudi istada sa peus cosa de sa guerra…..dhi fuanta torraus a ogus is abissinus de Amba Alagi, fuliaus pe parti mesu spollincus, cun is carris liagadas ki dhis pendíanta de is cambas e is bratzus, abruxadas. In Po cantu Bidhanoa, Editzionis 2D Mediterranea, Castedhu-Tàtari, 1987, pàgini 166*.
[5] Venutu is versus e is contus in Is Cantzonis, giai arremonada, pàgini 17.
[6] Is Cantzonis, giai arremonada, pàgini 107.
[7] Scida, Bidhanoa, scida esti arribendu su Fascismu, strùmbulu sproni e zirònnia, custa borta t’asi a movi, t’ind’asi a iscidai diaderus, a bonolla o a marolla, bidha mia sonnigosa, bidha mia dormia. Editzionis 2D Mediterranea, giai arremonada, pàgini 12*.
[8] Po cussu issu fàidi acapiai cosas becias, de is dis de ki esti contendi, e cosas noas, de is dis de su benidori: Esti Gustavo, su fradi sconcau de Cavour, sperditziau, bagasseri, giogadori de cartas, prenu de dépidus. Editzionis 2D Mediterranea, giai arremonada, pàgini 60. S’Istòria ki in s’arrumanzu bandada de 1918 a su 1942: Sa luxi eletriga …sa diga si fudi ispacada…Custas duas operas, perou, no intranta in sa lei de su milliardu. Dhas íada fatas un àteru regimi, su chi fudi beniu a pustis de su fascismu, su de imoi,(seus in su 1984 ndr), pàgini 96*.
[9] Tandu is forestas, òi sa mellus gioventudi, no dhu adi diferèntzia, corpus de seguri e fusiladas, dinai e sànguni, linnàmini po fai dinai, craboni po fai dinai…immoi sa boxi bolíada su sànguni de catodiximilla sardus…stendiaus a terra ke ilixis de is padentis devastaus. In Po cantu Bidhanoa, Editzionis 2D, giai arremonada, pàgini 68.
[10]Giuanni Pirodha, in su líburu nou de Po cantu Bidhanoa. Editzionis Ilisso, Nùgoro, Paskixedha 2004, pàgini 13. In custu líburu esti stètia currègia sa grafia de Venutu.
[11] G. Pirodha, presentau de, in Po cantu Bidhanoa, Editzionis Ilisso, giai arremonada, pàgini 14.
[12] Venutu su 30 de Ladàmini 1985. Po cantu Bidhanoa, Editzionis Ilisso, giai arremonada, pàgini 31.
[13] Lítera de Brai Marin 1974, in sa crubeca, de a palas, a presentatzioni de Po cantu Bidhanoa, Editzionis 2D, giai arremonada.
[14] In sa bessida, su 12 friaxu 2005, de su Maistraxu a Tàtari, Àldara, Boruta, Semèstene, Rebecu e Sant’Andria Priu. Po sa segunda borta, sa prima fudi in su primu esàmini, su presidenti de sa Facultadi de Líteras G. Paulis in s’interi ki femus arrexonendi de Venutu adi nau ca issu gei fu pagu prexau po cumenti dh’íanta torrau sa grafia de Po cantu Bidhanoa.
[15] Po cantu Bidhanoa, Editzionis 2D Mediterranea, giai arremonada, pàgini 58*.
[16] In sa Carta de sa Giuighissa Beneita de su 1215, carta nùmuru IX de s’arregorta de su Solmi: CV, XI, pàginis 24-26; innui su piscamu de Suedhi Giorgi fàidi unu miraculu.
[17] Fintzas a candu no eus arrennesci a si donai is ainas po porri traballai cun su sardu in sardu, eus a fai sèmpiri sceti limbixedha, becixedha, mancai bellixedha. Su metalimbismu esti s’aina po s’autonumia.
[Scrii a Francu De Fabiis] [Torra agò] [Torra a su jassu de “Mùsica Sarda”]


text:
Orchestra Spettacolo Raul Casadei - Le Piu' Belle Canzoni Orchestra Spettacolo Casadei
Un cd di Raoul Cadadei prodotto da Warner music, 2006
Orchestra Spettacolo Raul Casadei - Le Piu' Belle Canzoni Orchestra Spettacolo Casadei: Orchestra Spettacolo Raul Casadei - Le Piu' Belle Canzoni Orchestra Spettacolo Casadei
Dettagli del prodotto
- Titolo: Orchestra Spettacolo Raul Casadei - Le Piu' Belle Canzoni Orchestra Spettacolo Casadei
- Interprete: Raoul Cadadei
- Produttore: Warner music
- Data di Pubblicazione: 29 Settembre '06
- Genere: Musica Leggera
- EAN-13: 5051011364624


text:
Commentarii Collegii Conimbricensis Societatis Iesu in Libros de Generatione et Corruptione Aristotelis Stagiritae
Similar Items
- Commentarii collegii Conimbricensis societatis Jesu, in libros de generatione et corruptione Aristotelis Stagiritae Published: (1615)
- Commentarii collegii Conimbricensis Societatis Jesu in libros de generatione et corruptione Aristotelis Stagiritae Published: (1601)
- Commentarii collegii Conimbricensis Societatis Jesu, in duos libros de generatione et corruptione Aristotelis Stagiritae Published: (1615)
-
Commentarii Collegii Conimbricensis Societatis Iesv, in libros De Generatione et corrvptione Aristotelis Stagiritae: hac secvnda editione Graeci contextus Latino e regione respondentis accessione auctiores
By: Aristoteles Published: (1606)
- Commentarii Collegii Conimbricensis Societatis Iesv, in libros De generatione et corrvptione Aristotelis Stagiritae Published: (1606)


text:
venerdì 24 febbraio 2012
In contu de s’arresistentzia de is Sardus e de sa lingua sarda de impreai
de Giuanni Ugas
A intendi Robertu Bolognesi non c’esti istettia nisciuna arresistentzias de is Sardus poita ca is differentzias tra is Brabaxinus e is Campidanesus, Olliastrinus, Logudoresus, Gadduresus e diaicci a sighiri, nascint scetti in manera deterministica (e ratzista, acciungiu deu!) de is conditzionis geograficas e non de causas istorigas e tzìttada F. P. Braudel po ddu fai a crei a is attrus. Deu non mi seu ammoddiendi po nudda! Issu arregordad is certas tra is Patulcenses campani, messaius, e is Gallilenses pastoris de is montis, ma non tenid in contu ca is Gallilesus scetti fiant sardus (iliesus) e non is Padulcesus chi fiant colonus campanus pottaus de is Arromanus (Bonello, Mastinu, Zucca e attrus istorigus); s’arrexoni de su cèrtidu tra issus fìada politiga e su determinismu non c’intra nudda: fiada una battalla po is terras chi deppiant essi fertilis, bonas po s’aringiu puru po is Gallilesus, desinuncas non si cumprendd poita is Padulcesus, chi fianta messaius, ddas olianta po issus. Is Gallilesus teniant un’economia mista e fìanta a unu tempu pastoris e messaius!
Tottus is abitantis de sa Sardinnia funti istettius sempiri nomenaus a partiri de s’istoria iscritta prus antiga in d’unu modu scetti chi torrad a su nomini de s’iscra: Sh(erd(a)n de is Fenitzius (po no nai de is Egitzius), Sardonioi de i Gregus, Sardinienses de is Arromanus, Sardus de is Sardus, Sardi de is Italianus e diaicci a sighiri de tottus i pobulus istrangius. Giai de s’antighidadi sa Sardinnia connosciad una natzioni cun differentis genias, poita ca fiada istettia bivia de genti chi benianta de differentis logus: Corsus, Balaris e Iliesus po non nai de attras genias chi indi bessint de attrus tallus tribalis (Lugudunesus, Gallilesus, Siculesus, etc.). Puru funti benius, a bortas chi calincunu sidd’èssidi iscaresciu, Fenitzius-Cartaginesus, Arromanus, Vandalus, Bisantinus, Pisanus, Dzenovesus, Aragonesus-Cadelanus, Castillianus, Piemontesus e Italianus. Cummenti andant tennias in contu tottus custas gentis? Custas differentis genias funti benias de Obrescidroxu, Scurigadroxu, de Mesu diri e de Settentrioni. Boleus propriu crei chi is Sardus funti tottus oguallis poita ca anti imparau e impreau su latinu e ca funti diversus poita ca funti scetti o pastoris o messaius? Non funti is laccaras e is montis e is pranus chi circant is omminis; esti sa genti chi circad is laccaras e is montis e is pranus, si non puru is terras prus attesu de su mari candu c’esti s’apprettu! [sighi a lèghere]
7 commenti:
- elio ha detto...
-
Meri miu su Professori,
mi parit ca Robertu Bolognesi, oi eja e cras puru, est unu pagu talebanu.Ma sa vissinnioria puru non brullada. Totus e-a is dusu pigais sa iscientzia cosa 'osta e finas-e-i cussa de ateri, po tirar'acua donniunu a su mulinu su'.
Po R.B. sa "resistenzia" dh'anti fata ( o dh'eus fata?) feti in Brabaxa ca si dha nau Braudel e 'ndi dhu'at a cuarra e cucuru. A unu ceru puntu 'ndi dhus anti sperdius e sa resistentzia est ispaciada. E mih ca 'ndi dhu' at intrau de genti in Brabaxa, cancunu dhui iat essi de in antis puru ma de candu funt arribbaus is Cartaginesus sa Montannia at incumentxau a si prenniri, atru che immoi ca sa genti est fuendisia. E apoi cun is Arromanus? Dhui depiat essi una crisi de allogius de ispantu. Perou dhus anti mortus totus.
Po su chi pertocat a sa Mratzei, mi parit chi apat nau ca totus is chi intrant in Sardinnia e bivint in Sardinnia, Sardus si dhui faint. E tandus custus Patulcenses, ita 'ndi fiant arribbaus su meri' innantis e s'incrasi si funti postus a brigai cun is de Gallilla? O-i custu xertu no' dhu' est sempri stau intre de is duas (assumancu) Sardinnias, una de su leori e s'atra de is pasturas?
Est a dha fari tropu facili? Intantis su chi apu fatu est un esemplu pitiedheddhu meda ma apu fuedhau fintzas-e tropu, perou un'urtima cosa dha 'ollu narri: is cosas cumentzant sempri simpricisi, passendi su tempus s'atrobedhant a pari, si cùmpricant amostendu unu beni mannu de bessidas cun furriotus e trapagiocus peus de su "entu pillonis" de sa trippa.
Agatai su cabudu tocat a bosatrus mancari sa tentatzioni siat forti de imperai is ainas chi ndi apillant, cica cica, po batallas chi 'nci essint foras de lacana.
- 24 febbraio 2012 11:38
- elio ha detto...
-
Cussu "entu pillonis" no' esti unu bentu de bai e cica innui, esti feti "centu pillonis".
- 24 febbraio 2012 19:23
- Roberto Bolognesi ha detto...
-
O Elio, candu unu non cumprendit su chi ligit, a bortas est mellus a si citiri. Talebanu ses tui ca fueddas chentza de sciri su chi est nendi.
- 25 febbraio 2012 11:26
- elio ha detto...
-
O Robertu, chi fudi a si citiri totus is chi non cumprendinti su chi ligindi, 'nd'iat ari de silentziu. Ita cosa bella. Ma 'nci adi una cosa peus: a non cumprendiri su chi scrinti issus etotu.
- 25 febbraio 2012 17:27
- Roberto Bolognesi ha detto...
-
Apu cumprendiu: tui non ses talebanu, ses celentanu
- 25 febbraio 2012 19:07
- elio ha detto...
-
"su chi liginti", Robertu, "su chi liginti". Ma non fut po tui. Tui non cumprendis su chi scrisi.
- 25 febbraio 2012 21:40
- francu ha detto...
-
A bortas accuntessit su chi narat Robertu e su chi narat Eliu puru. Ma no m'est partu chi is duus caboniscus chi hant arziau sa crista siant conca de pudda.
Giuanni Ugas, po torrai a nosu, po apparixai is pesus de su fenomenu suppostu e no spiegau de sa transumanzia, si fait a pensai a is pastoris chi de Barbaxa calànt a Campidanu (o Marmilla, Trexenta, ecc) cun is brebeis e is crabas po pappai sa pastura (o s'erba frisca?), mentris is basciuresus inci portànt is procus a monti a pappai landiri de suergius.
A parti su fattu chi su landiri ddu circant, e comenti!, is brebeis e is crabas puru, bolit fai a cumprendi chi in terrunus de cuccurus no ddoi essit matas de landiri?
S'arroli, s'ilixi e su suergiu crescint praticamenti a artitudini zeru, mentris s'arroli, chi est sa mata prus nomenada po su landiri bonu, crescit finzas a 600 metrus de su livellu de su mari.
Cun custuas osservazionis, mi parrit (a mimi vetti forzis) chi sa transumanzia in Sardinia no hessit tentu abbisongiu de essi, ca su landiri in monti serbiat beni po is crabas e is brebeis, mentris in basciura, ancora hoind', serbit a ingrassai is porcus e a ddis fai pezza saborida.
Mi parrit chi s'idea de indi calai a basciura sia nascia candu in Marmilla e in Trexenta su sartu, pustis messau de su trigu, fut unu mari de fenu chi no podiat essi sfruttau po su numeru piticu de bestiamini de ua, chi serbiat po su traballu.
Cantu a is nominis antigus ch'in basciura hiant a essi perdidoris, mi praxit a informai ch'in bidda mia, in Curcuris, ddoi funt duus toponimus chi no hant sunfriu mancu s'attundiamentu chi su campidanesu fait: unu est "Nuraci", s'ateru "Nuraci 'e s'oru", aundi sa forma antiga de NURAC no s'est furriada ancora a Nuraxi o a nuraghe (da nurake).
Aici hia intendiu de Paulis.
Sene contai toponimus comente Basuài, Callupàgu, Pubuzzi, Cragaddaxu, Misséti, Mandonis, Prabànta, ecc.
- 26 febbraio 2012 11:03


text:
Chenàbura 25 de cabudanni a sas 17.00 oras, in sa Biblioteca de sa RAS de Casteddu, apo a presentare paris cun àteros amigos su libru in editzione bilìngue sarda e catalana: “Elògiu de sa paràula, Elògiu de sa poesia – Elogi de la paraula, Elogi de la poesia”, Ed. Logosardigna, de su poeta e intelletuale famadu Joan Maragall. Deo so su tradutore a su sardu de custos duos sàgios.
Sa presentada de unu libru est semper un’ocasione de cuntatu intre pessones interessadas a sa literadura e intre amigos chi non s’agatant dae tempus; est comente sa prima rapresentatzione de un’òpera de teatru o de unu film.
In sas presentadas “normales” si faeddat de s’autore, de su proite at iscritu cussu libru e no un’àteru, si cummentat su traballu suo, si contat carchi anèdotu a pitzu de sa gènesi de su libru, si leghent unas cantas frases bene isseberadas. In fines benit s’ora chi intervenit su pùblicu, chi preguntat de s’autore, de sa relatzione de custu libru cun sos anteriores de s’autore, o sa fonte sua de ispiratzione e gasi sighende. De sa matessi manera chi esistint libros de gèneres e temàticas diferentes, b’at pessones chi acudint a unas e no a àteras presentadas, dipendende dae s’argumentu chi tratat su libru o dae su grupu de pessones a chie si dirigit s’òpera.
Custu sutzedit in totu sas natziones de su mundu, est sa normalidade. In Sardigna però, sa prus parte de sos libros chi si presentant non sunt iscritos in sardu, in sa limba de sa terra nostra, e in prus, no essende su sardu una limba galu “normale”, ogni presentada de unu libru in custa limba est un’eventu raru e un’ocasione pro si manifestare a favore de sa limba minorizada, sa nostra; divenit sa rivendicatzione de sa limba e de sa literadura iscrita in custa limba, duos elementos fundamentales de s’identidade comente pòpulu.
Vivimus in unu mundu globale e in una realidade, sa sarda, chi dat pagu valore a sa limba de sa terra, chi non tenet cussièntzia de su siddadu chi tenet: sa limba nostra, nàschida in custa ìsula. Sa polìtica, in prus, non nde favorit s’impreu sotziale e lassat chi sos produtos culturales e literàrios sigant s’uniformizatzione ditada dae su mercadu, dae sa cultura egemònica, chi tenet tendèntzia a annuddare ogni espressione de cultura minoritària.
Unu furisteri chi si chèrgiat acrarire sas ideas a propòsitu de literadura sarda at a tènnere dificultades meda pro cumprèndere sa dibata linguìstico-literàrio-psichiàtrica a inghìriu de su tema.
Una parte de s’intelletualidade isulana negat deretu s’esistèntzia de unu problema linguìsticu; su sardu, afirmat, no est una limba minoritària ma unu cumplessu de variantes o faeddos estràneos a su sistema dialetale italianu e pro costumàntzia privadu de una limba culta de riferimentu chi non siat s’italianu literàriu. No est reconnota sa minoràntzia linguìstica nen sunt valorados sos produtores de cultura locale, sardògrafos e sardòfonos chi, si non sunt dispretziados, sunt incuadrados, andende bene, in intro de su cuntestu dialetòfonu de s’italianìstica, boghende·nde·li totu sa càrriga polìtico-culturale-identitària de apartènnere a una minoràntzia linguìstica.
In Sardigna s’est creada una situatzione in unu tzertu sensu paragonàbile a una situatzione post-coloniale; b’at una parte de gente acumplessada, insegura, discuntenta forsis de istare in una colònia e chi duncas tentat de si mustrare cun sa metròpoli comente sa rapresentante de s’identidade sarda legìtima, pro tènnere unu reconnoschimentu sotziale e culturale. E ite devet fàghere? Si devet presentare comente isetant e isperant chi si presentet unu sardu: comente unu crèolu, unu criollu, de Sardigna, de limba e iscritura italiana comente est naturale, cun una aparièntzia esòtica però e una pinzellada de antighidade arcana, pro ite nono, suta pena de no agatare logu in peruna categoria de italianidade a dispositzione.
Duncas bendent comente literadura sarda sa iscrita in italianu; sa literadura sarda verdadera est pro a issos, andende bene, literadura semi-culta e andende male, literadura dialetale.
Àteru tèrmine impreadu, e de moda in custos ùrtimos annos, est: literadura “in limba”, chi diat èssere comente a nàrrere chi un’iscritore frantzesu iscriet in “langue” e no in frantzesu, o un’italianu iscriet in “lingua” e no in italianu.
A tènnere in contu chi, a banda de sa produtzione literària in italianu esistit fintzas una produtzione literària in sardu, minoritària est beru, ma rapresentada in custos ùrtimos annos dae chentinas de òperas de narrativa e de poesia, originales o traduidas, de custu mancu si nde faeddat.
Si est beru chi s’alfabetizatzione de massas in Sardigna l’at dada s’Itàlia, como però custu italianismu esasperadu, arrenegadu, aspriadu, custu monolinguismu a bortas istèricu, est tanchende s’ìsula nostra in unu provintzialismu disisperante.
Ogni libru nou in sardu, originale o traduidu, est duncas su benènnidu pro arrichire sa literadura nostra, pro agiudare a creare unu patrimòniu literàriu, pro fàghere intrare in cuntatu sa limba nostra cun àteras limbas de prestìgiu, pro dare a connòschere, in sa limba nostra, ideas e autores chi meressent de èssere connotos.
scririt Guido Cadoni


text:
Carta europea de sas limbas regionales o de minorìa
Articulu in logudoresu
Sa Carta Europea de sas limbas regionales o de minorìa (in inglesu: European Charter for Regional or Minority Languages, tenende che acronimu ECRML) est unu trattau internatzionale fattu in Istrasburgu in su 5 de Sant'Andria de su 1992 dae su Cunsizu de Europa (STE 148).
Obiettivos e resones[modìfica | edit source]
Sa Carta cheret, a un'ala, tutelare e promoghere sas limbas regionales o de minoria comente un'aspettu postu a menetta de sa sienda curturale europea, e a un'ala promoghere s'impreu de custas limbas in sa vida prubica e privada. Sa funtzione chi tenet est essentzialmente curturale, e naschit dae su cunsideru chi in Europa b'at populos chi faveddan una limba a diversu dae sa maiorìa de sa populatzione chi tenet s'istadu issoro.
Sa Carta non coperit sas limbas chi faveddan sas comunidades disterradas in terrinu anzenu.
Adesiones[modìfica | edit source]
Tottus sos istados europeos poden firmare sa Carta, fintzas si una limba de minorìa non bi l'an (comente a su Lussemburgu, pro esempiu). Sos istados poden isseperare de reconnoscher sa limba chi cheren ma deppen esser cufforma a sas regulas chi sa Carta ponet a craru. De prus, sos [[Istados poden detzidere de annangher atteras limbas in prus de cussas chi ja bi sun.
Sa Carta est intrada in vigore cando l'an ratificada a su nessi 5 istados (1° de martzu de su 1998), e a como l'an firmada 33 istados ma petzi 24 l'an puru ratificada. Sa Frantza, a pustis de b'aer postu sa firma, at detzisu de non la ratificare, ma at iscrittu prusaprestu pro contu suo una lista de sas limbas chi cheret a esser reconnottas comente de minorìa.
Sos istados inube sa Carta est in vigore in su 2009 sun: Armenia, Austria, Cechia, Cirpru, Croatzia, Danimarca, Finlandia, Germania, Liechtenstein, Lussemburgu, Montenegru, Norvegia, Paesos Bassos, Polonia, Regnu Unìu, Romanìa, Serbia, Islovacchia, Islovenia, Ispagna, Isvetzia, Isvitzera, Ucraina, Ungheria.
Sun 4 sas atziones chi sos Istados depen o poden facher:
- Reconnoscher sas limbas comente un'espressione de sa richesa curturale;
- Rispettare su tretu geograficu de cada limba regionale o de minorìa;
- Picare isseperos e assiones pro promoghere custas limbas;
- Facher prus fatzile e incorazare s'impreu iscrittu e allegau in sa vida prubica e in cussa privada;
- Ponner a disposta formas e medios chi sian adeguaos de educatzione a tottus sos libellos
- Promogher sos iscambios transfrontalieros
- Proibire cada distintzione, discriminatzione, esclusione, restritzione o preferentzia relativa a sa pratica de una limba de minoria e destinau a isporare o ponner in periculu su mantenimentu o s'isvilupu suo;
- Proponner sa cumpresa pare in pare tra sas comunidades limbisticas de s'Istadu.


text:
Una splendida opera dedicata agli intellettuali che, negli anni in cui più duro era lo scontro ideologico nel corso della Guerra Fredda, si schierarono in difesa delle “società aperte” occidentali.
Lunedì 8 agosto - Ore 20:00
Presentazione
I DIFENSORI DELL'OCCIDENTE
Licosia Edizioni
A cura di:
Nunziante Mastrolia
Giampietro Berti
Luciano Pellicani
Interverranno:
Professor Fernando La Greca
Professor Nunziante Mastrolia
I difensori dell’Occidente
contiene saggi di Francesco Berti su Vassilij Grossman; di Gianmarco Pondrano Altavilla su Albert Camus; di Nunziante Mastrolia su Bertrand Russell; di Luciano Pellicanisu Simone Weil e Raymond Aron; di Corrado Ocone su Benedetto Croce; di Fabio Nicotera suOrtega y Gasset; di Giuseppe Bedeschi su Norberto Bobbio; Renato Cristin su Edmund Husserl; diGirolamo Cotroneo su Jacques Ellul; di Giampietro Berti su Guglielmo Ferrero; di Alessandro Orsinisu Filippo Turati; di Gaetano Pecora su Gaetano Salvemini; di Sabatino Truppi su Milovan Gilas; diRenata Viti Cavaliere su Hannah Arendt; di Raimondo Cubeddu su Friedrich von Hayek; di Luigi Fenizi su Ignazio Silone; di Lorenzo Infantino su Ludwig von Mises; di Danilo Breschi su Rodolfo Mondolfo; di Giuseppe Giordano su Edgar Morin; di Riccardo Campa su George Orwell; di Dario Antiseri su Karl Popper; di Antonio Tedesco su Carlo Rosselli.
LIBRERIA INDIPENDENTE
L'ARGOLIBRO
Viale Lazio, 16
(zona sud, adiac. Via Salvo D'Acquisto,
accanto a "Ricambi Iannuzzi" e a "Mani di Fata")
Agropoli (SA)
Infoline: 3395876415


text:
vestiti fendi outlet 2018 borse fendi bologna 2018 borsa fendi famosa 2016 outlet fendi handbags 2016 fendi borse da viaggio fendi peekaboo wallet 2018 borsa fendi famosa borse pochette fendi prezzi fendi shop online fr 2018 outlet fendi peekaboo 2017 fendi borse da viaggio 2018 cintura fendi trovaprezzi 2017 guanti fendi outlet 2018 pochette fendi zucca fucsia 2017 fendi baguette youtube fendi peekaboo limited edition pochette fendi fucsia 2018 borse fendi prezzi tracolla 2017 pochette fendi saldi 2018, cintura fendi maschile prezzo 2017 borsa fendi grande prezzo 2017 fendi baguette ebay uk fendi peekaboo mini sbn 2016 fendi baguette images 2016 borse fendi torino scarpe fendi false 2016 fendi peekaboo quanto costa 2018 borse fendi outlet prezzi 2017 pochette fendi usata 2016 fendi peekaboo history 2017 borsa fendi vendo cintura fendi yahoo fendi baguette trend 2017 fendi outlet dresses fendi borse da lavoro 2018 fendi borse napoli 2018 fendi peekaboo online shopping 2016 fendi baguette gebraucht 2017, fendi peekaboo goatskin 2016 fendi borse la selleria 2017 costumi fendi uomo fendi mama bag.
cintura fendi reversibile 2016 fendi peekaboo price 2018 rivenditori borse fendi bari 2017 sciarpa fendi uomo grigia fendi peekaboo images 2017 fendi baguette facebook 2017 fendi outlet sale 2016 borsa nera fendi borsa fendi selleria 2018 borse fendi rosse 2017 fendi home facebook 2016 portafoglio fendi saldi fendi casa borse fendi shopper 2018 fendi home outlet 2018, outlet fendi padova 2018 borse fendi trovaprezzi 2017 portafoglio fendi outlet fendi arezzo 2018 borsa fendi tessuto prezzo 2018 cintura fendi femminile fendi roll bag fendi baguette auction fendi official site fendi peekaboo online shopping 2018 borsa fendi edizione limitata sciarpa fendi uomo marrone borse fendi collezione 2014 fendi outlet dallas portafoglio fendi ebay 2016 fendi outlet florida 2016 fendi borse uomo 2014 fendi logo, pochette fendi logo 2016 fendi home dubai 2017 fendi peekaboo embroidered 2018 borse fendi uomo prezzi 2016 borsa fendi shopping bag 2018 fendi sito ufficiale scarpe 2016 fendi peekaboo vs 2jours 2017 fendi baguette usata 2018 hermes borse fendi outlet fendi napoli 2016.
borse fendi logo prezzi 2018 comprare scarpe fendi online 2018 outlet fendi macerata 2016 fendi baguette fake 2017 borse fendi occhi 2016 fendi outlet palm springs 2018 fendi sito ufficiale saldi 2016 outlet fendi roma 2017 borse fendi fake 2017 pochette fendi zalando 2016 fendi peekaboo imitation, borsa fendi roma 2018 fendi peekaboo interior 2017 scarpe fendi on line portafoglio fendi saldi 2016 borsa fendi monster 2017 piastrina fendi shop online 2017 bag fendi fendi borse outlet online.
- fendi baguette nera
- fendi peekaboo ebay
- outlet fendi borse
- fendi peekaboo tas 2018
- borsa fendi classica 2018
- borsa fendi chameleon prezzo
- fendi home
- fendi home london 2017
- borsa fendi baguette usata 2018
- divani fendi outlet 2017
- scarpe fendi 2014
- borsa fendi shopper 2017
- scarpe fendi zucca 2016
- cintura fendi uomo yoox 2018
- alexander wang outlet 2016
- borse balenciaga tutti i modelli 2017
- discount bottega veneta 2016
- dior homme 75ml edp 2018
- abiti sposo dolce e gabbana
- scarpe fendi estate 2014


text:
In su sartu de Sìnnia is arrastus prus antigus de sa vida de sa genti funt domus de gianas, pedras fitas e cosa de terra pintada, chi iant a depi essi de is primus tempus de s’Eneolìtigu. Agoa teneus cument’‘e unu sàrtidu fintzas a su Tempus de su Brunzu de Mesu, ca in Is Ungronis ant agatau strexixeddus.
Ma sa prus cosa est de su tempus de is nuraxis, chi fintzas a imoi nd’ant agatau 56, chi funt Cirronis I, Conca S’Intinta, Giria Corona, Cirronis II, S’Allegau I, S’Allegau II, Su Pisu, Masoni Porcus, Su Càstiu, S’Arch’‘e Maletta, San Giorgio, Brunch’‘e Maletta, S’Arch’‘e s’Arcedda, Santa ‘Itroxa, Bacu Mereu, Cannaxera I, Cannaxera II, Nuraxi de s’isuledda de Coròngiu, Cort’‘e Bacas, Corr’‘e Cerbu, Sa Perdera, Baioca, Lorenzu Origa, Su Gallesu, Garàpiu, Tzurreddu, Nuraxeddu, Genn’‘e bentu, Berritas, Is Arridelis, Suèrgiu, Lèpuri, Drugali, Castàngia, Santu Gragòriu, Antiogu ‘Oi, Sa Fraigada, Monti Ecas, Genn’‘e Mari, Su Crabiolu, Monti Saius, Guàrdia de Ferrici, Arrideli, Su Crastadroxu, Serraidda, Crabili Serreli, Mont’Arbu, Pirrei, Nuraxi Maxia, Longu, Pauli Mannu, Tzinnibireddu.
De totus custus, 47 funt a unu turri sceti, 6 funt cumprius e 3 funt a passaditzu. A cant’‘e is nuraxis de Pauli Mannu e de Tzinnibireddu ddoi funt arrastus de biddixedda puru.
A part’‘e obrescidroxu de bidda s’agàtant unus cantu funtanas puru, chi una pariga iant a podi essi de su tempus de is nuraxis (Is Cortis de Frùmini e Mitza ‘e sa Murta).
Fintzas a imoi ant agatus fintzas 13 tumbas de mannus, donniuna isulada de is atras o impari a duas a duas, fatas totus a tellas postas a fileras, cumenti acadessit su prus de is ‘ortas in sa Sardìnnia de bàscius. Custas tumbas funt Taulaxa I e II, Funtana Làndiri I e II, Santa ‘Itroxa I, Baioca I e II, Tzinnibireddu I e II, Berritas, Maidopis, Su Crabiolu, S’Arrocca Arrùbia.
De importu mannu est sa strutura megalìtiga chi funt traballendi a Bruncu Mògumu. Fintzas a imoi ant agatau unu logu tancau a muru cun duus aposentus a centru. Ant agatau cosa de is nuraxis de su Tempus de su Ferru, una pariga pintaus de manera giomètriga a sa moda arega. Sa postura in su sartu e sa strutura faint pentzai chi fessit unu logu de arreligioni, chi oi bessit de importu mannu po totu sa Sardìnnia.
De su tempus de is Pùnigus e de is Arromanus is arrastus prus crarus funt a Terra ‘e Is Schirrus, Papalinu, Maleta, Portu Murvoni, Cratzieranu – Mont’‘e Turri, ma fudint de prus meda, sceti chi sa cosa abarrada est pagu e nudda.
Nant ca in Solanas in bi’‘e Su Portu, ddoi siant tumbas e po fintzas termas a suta de is domus chi ant fatu.
martis, su 04 mesi de ladàmini 2011 - Sìnnia - Imprenta


text:
Anno per anno, tutte le voci che hanno costruito con noi il festival
2010 – I Edizione Paolo Pisu, Don Giovanni Usai, Pier Luigi Farci, Roberto Loddo, Don Giuseppe Pani, Michela Murgia, Massimo Carlotto e Mama Sabot, Gavino Sale, Gianluigi Deiana, Costantina Frau, Sergio Campus, Angela Ragusa.
2011 – II Edizione Gianluca Medas, Andrea Congia, Enzo Favata, Savina Dolores Massa, Annamaria Capraro, Tore Cubeddu, Ivo Serafino Fenu, Antonio Ignazio Garau, Giuseppe Corongiu, Elias Mandreu, Giacomo Mameli, Santina Raschiotti, Franciscu Sedda, Italo Ortu, Salvatore Cubeddu, Giulio Angioni, Marcello Marras, Gianfranco Pintore, Paolo Pillonca, Raimondo Zucca, Marcello Fois, Eliano Cau, Lorenzo Braina, Giorgio Meletti, Michela Murgia, Pasquale Onida, Francesco Abate, Saverio Mastrofranco, Giacomo Casti, Matteo Noce, Matteo Sau, Rossana Copez, Mohammed Ayyoub, Mariella Marras
2012 – III Edizione Christian Caliandro, Alberto Masala, Pinuccio Sciola, Manuela Vacca, Dainocova, Pierpaolo Capovilla, Fabio De Luca, Diego Pani, Gianluca Medas, Marco Loddo, Bianco, Paolo Maccioni, Michela Murgia, Concita De Gregorio, Flavio Soriga, Elio Turno Arthemalle, Lalla Careddu, Elio Flaiano Satta, Lele Pittoni, Maurizio Marzo, Mariangela Sedda, Santina Raschiotti, Lux, Hanife Ana Teatro Jazz, Alessandro De Roma, Eliano Cau, Franciscu Sedda, Alessandro Aresu, Mario Pireddu, Bachisio Bandinu, Comaneci, Imma Vitelli, Patrizia Manduchi, Luciano Marrocu, Pierpaolo Piludu, Bob Corn
2013 – IV Edizione Nicolò Migheli, Omar Onnis, Alessio Pia, Stefano Aranginu, Enrico Pireddu, Tre Allegri Ragazzi Morti, Manuelle Mureddu, Paola Soriga, Giacomo Casti, Arrogalla, Diablo (Sikitikis), Pasquale Mascia, Antonella Agnoli, Giovanni Battista Calvisi, Gianni Zanata, Gaetano Marino, Mario Massa, Lilies on Mars, Vittorio Sanna, Giuseppe Sansonna, Matteo Sau, Brunori Sas
2014 – V Edizione Alessandra Guigoni, Corrado Casula, Roberto Petza, Francesco Abate, Stefano Guzzetti, Matteo Sau, Lucia Cossu, Vanessa Roggeri, Vito Biolchini, Romano Cannas, Claudia Sarritzu, Federico Francioni, Vittorio Sanna, Max Collini (Offlaga Disco Pax), Jukka Reverberi (Giardini di Mirò), Silvana Cintorino, Alberto Capitta, Anthony Muroni, Bachisio Bandinu, Roberta Mele, Mario Faticoni, Rita Atzeri, Marcello Garau, Erica Mou
2015 – VI Edizione Giulio Angioni, Alessandro Fonti, Roberto Carta, Franciscu Pala, Giacomo Serreli, Piero Marras, Cheick Tidiane Diagne, Umberto Siotto, Antonio Sanna, Antonello Carboni, Nicolò Carnesi, Francesco Casula, Bainzu Piliu, Piergiorgio Odifreddi, Marco Peri, Emanuela Cau, Dente, Cristiana Collu, Nereide Rudas, Maurizio Onnis, Centro CAPRA, Agostino Aresu, Daniela Diurisi, Arianna Fumagalli
2016 – VII Edizione Beniamino de’ Liguori Carino, Nicolò Migheli, Alessandro Mongili, Fondazione Adriano Olivetti, Pierpaolo Capovilla, Noo Saro-Wiwa, Rosella Zoccheddu, Antioco FLoris, Daniele Atzeni, Iosonouncane, Marco Lutzu, Ottavio Nieddu, Pietro Simon Federico Francioni, Andrea Faedda, Simone Censi, Massimo Zamboni, Mario Cubeddu


text:
mercoledì 25 febbraio 2009
Atlante linguìsticu de Unesco: ite isbàlliu
S'Unesco at presentadu in Parigi su 19 de freàrgiu sa versione eletrònica de s'editzione noa de s'Atlante de sas limbas in perìgulu de su mundu. Si tratat de un'istrumentu numèricu interativu chi cuntenet datos atualizados de prus de 2.500 limbas in perìgulu e s'at a pòdere cumpretare, currègere o atualizare in manera costante gràtzias a sos cuntributos de sos utentes.
Sighi a lèghere
1 commento:
-
-
Ateru che isballiu, Gianfrà..., cumintzo a presumer chi calchi isbagliu lu poden' haer' fattu in sa Regione cun sa limba sarda comune, custa presunzione m'est rinforzata da sa Carta fundamentale de sos ditittos de sas minorantzias linguisticas europeas chi lu narat espressamente comente no si riconnoscan' sas limbas artificiales fruttu de laboratoriu. No est in s'unesco s'isbagliu est in nois, e po esser' precisos, sa divisione chi nde faghet no est tra logudoresu e campidanesu (comente paret) ma bi nd'hat nessi ateros duos o tres (su gaddhuresu, su tataresu e su catalanu) cun sos ROM candidados a s'agiungher' a sa lista, grazie a su DDL de su presidente ilbaddinadu da sos imboligos de sa Regione.
Po t'apogiare s'isbagliu 'e s'Unesco e pro more de s'istima chi ti tenzo mi 'enit de sustenner' chi su gaddhuresu no siat sardu (ca est de importazione corsicana). Cando sa corsicana s'est agatada cun sa chitarra ispagnola han' inventadu su cantu in Re, ma custu tocat de lu leare cun beneficiu de inventariu, semus in nuscu ma ancora sos paberis no sun' ancora saltiados fora. Est inutile, tenes rejone po tenner' qualifica "storica e scientifica" bi cheren' sos titulos, non est in Sanremo ebia chi "Carta canta".
Bravu marco, ancora complimenti, congratulaziones e augurios!!!
- 25 febbraio 2009 22:57


text:
Sa murra
Intendo boghes, comente in cazza
cando in posta passat su polcrabu,
no est zeltu in musica su grabbu
ma che a cando in terra ruet sa tazza.
che fusiladas chena perun’ agabbu
giannitos a s’issuldu ‘e can ‘e razza,
infora 'etados chin coro e chin azza
no si cumprendet su fizu chin su babbu.
'Olan sos brazzos, che palas de mulinu
podighes chimbe si sun pro ambas manos,
deghe de issos a murra sun falados
“muzzu che trozza e betami su 'inu”!!
Ides piseddos impare a pilos canos
totos ammisciu istranzos e beghinu,
alcende sun solenne unu casinu
e-i sos lamentos sonnidos sunu vanos.
It’at a esser chi rendet gioiosa
una dioi calda cuntierra,
comente su soldadu in sa gherra
in molte anzena bidet una rosa.
Como benujos sun tocchende a terra
numeru ses insistit in sa posa,
no bessit mai, paret chi bi gosa
comente cando cocoi si ch’ inserra.
Est unu fagher meda elementare
pro cussu pesso chi b’apet un' isetu,
chi una bia nessi apan rispetu
finas pro chie, nudda at ite dare.
Su chi a prim’abboju est a minetu
lu faghet pro aversariu acumbessare,
no b’at de malu in sa 'oghe alciare
che finit totu in binu ‘e fad' eretu.
A mie paret che cando pane ilfurrat,
prima si fresat e poi s’aturrat.


text:
venerdì 22 maggio 2009
Sas antìfrasis de Lorenzo Vacca
Lassamus pro oe sas pinnigas e sas cuntierras e non pigamus un'iscuta de relax cun unos disinnos de Lorenzo Vacca, ovoddesu, architetu disterradu in carchi tretu a s'àtera ala de su mare. Lorenzo nche leat sas antìfrasis e sas maneras de nàrrere de sa limba nostra e las bortat in risitu còmplitze. "Umhh, s'ocru puntu tenet" si narat de unu chi nd'ischit a isseberare e "S'ocru malu tenet" de unu chi sa bona sorte l'at basadu. "E' una bufala" si narat in italianu de una fàula, in unos tretos de Sardinna "la bufala" est una "berbeghe birde". Nos los gosamus unos disinnos de Lorenzo Vacca. Abista totu
Publicadu dae zuannefrantziscu a sas 08:10
Etichette: Cultura
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)