text:
Su Casteddu, cun sa vitòria de oe, nch'istèsiat, nessi pro su momentu, sos pantasmas de sa crisi. Sos sardos nde retzint tres dae sos nieddu-birdes, ma resessent a nde fàghere bator. Mèritu fintzas de s'òmine in prus a pustis de s'espulsione de Pellegrini.
Sos òmines de Rastelli cumintzant bene e andant in vantàgiu a su de 14 minutos cun Sau. Su giogadore tonaresu aprofitat de una botza respinta dae Consigli e nch'ispinghet a intro su gol de su vantàgiu. Sos ruju-biaitos parent prus cumbintos cunforma a sas ùrtimas aparitziones, ma non bastat. A su de 29 minutos su Sassuolo parègiat cun Adjapong. S'atacante istampat sa defensa dae su ladus de dereta, inferchit a Rafael e parègiat sos contos. Nche colant petzi tres minutos e arribat fintzas su raddòpiu de sos emilianos. Sa defensa casteddaja, tropu lasca, non serrat subra de Pellegrini chi, sena pressiones, tirat a filu de terra dae su lìmite de s'àrea e signat su vantàgiu. A su de 34 minutos su Sassuolo abarrat in deghe òmines. Espulsu Pellegrini pro unu fallu a Di Gennaro.
In su segundu tempus, mancari cun un'òmine de mancu, sos de Di Francesco nche marcant fintzas sa de tres. Tiru de penalidade trasformadu dae Acerbi pro unu fallu in àrea de Pisacane. Sa partida si ànimat e su Casteddu incùrtziat s'isvantàgiu a su de 63 minutos. S'autore est Borriello chi fiat intradu pagora. S'atacante napoletanu, dae su cugione destru de s'àrea nche còllocat sa botza in su segundu palu. Pro su parègiu tocat de isetare deghe minutos. Sos sardos si nche ghetant a dae in antis pro chircare de recuperare sa partida e sunt premiados a su de 73 minutos. Farias proat a tirare conca a sa porta de Consigli e, sena lu chèrrere nche marcat su de tres. In mesu a s'àrea b'at àpidu una deviatzione de Terranova chi at ispiatzadu su portieri suo. Pro non bastare Farias nche marcat fintzas su de bator. Tiru dae su lìmite de s'àrea e botza a su segundu palu. Su portieri nieddu-birde non bi crompet e su Casteddu tròulat sa partida a vantàgiu suo. In sos ùrtimos 15 minutos su ritmu mènguat e gasi etotu sas ocasiones. Acabbat 4-3 pro sos sardos.
Como b'at a àere tempus pro meledare e pro pranificare su 2017. S'8 de ghennàrgiu at a èssere su turnu de su Milan in s'istàdiu de San Siro.
Formatziones
Casteddu: Rafael, Pisacane (66' Joao Pedro), Salamon, Bruno Alves, Capuano, Padoin, Di Gennaro, Dessena (40' Borriello), Barella, Farias, Sau (74' Giannetti).
Allenadore: Massimo Rastelli
Sassuolo: Consigli, Lirola (81' Matri), Antei, Acerbi, Peluso, Mazzitelli (81' Ricci), Sensi, Pellegrini, Adjapong (65' Terranova), Defrel, Ragusa.
Allenadore: Eusebio Di Francesco
Gol: 14' Sau, 29' Adjapong, 32' Pellegrini, 58' Acerbi, 63' Borriello, 73' Farias, 76' Farias
Espulsos: 34' Pellegrini


c: text/html

text:
Su monte Èverest. Monumentu a sa minudèntzia o mègius a sa nuddessèntzia de s'òmine. Una pupa ispantosa de granitu millenàriu maniestada dae manos disconnotas in su printzìpiu de su tempus. S'àndala pro su chelu, cuada in mesu a milli ghiroes e gorropos. L'ischint prus chi non bene totu sos iscaladores de su mundu. E l'ischit finas Nobukazu Kuriki, 33 annos giaponesu chi, cun sa de como, est sa de chimbe bias chi punnat pro nch'artziare a sos 8.848 metros suos. A ue nch'est Deus o a ue nch'est Buddha, cunforma a chie s'atrivit.
Duas fiant sas bortas chi at proadu dae su Tibet e duas dae su Nepal, ma nudda! Su cùcuru nche fiat semper prus in artu, semper prus a tesu dae ue fiat issu e su chelu galu prus innedda. In su 2012 b'aiat torradu a proare. Fiat in atòngiu e fiat in su versante opostu a su chi est carchende como. Una temporada mala, lantzas de fogu biancu e astradu l'aiant chimentadu ànima e carena. Torreit cun sas manos cancaradas e sos mèigos no aiant pòdidu fàghere àteru chi no a nche li segare totu sos pòddighes, francu unu! Perunu àteru alpinista, ne organizadore de ispeditziones cummertziales, at pedidu prus su permissu a sas autoridades nepalesas a pustis de su terremotu. E dae su Tibet cale si siat artziada o escursione est galu proibida. Su guvernu tzinesu at postu su vetu pro chistiones polìticas: s'anniversàriu de s'autonomia tibetana. Su bisu de Kuriki tenet duncas una resone in prus pro èssere ùnicu e pro non nch'èssere ismentigadu mai. «Chèrgio dimustrare chi su Nepal no est perigulosu» at naradu cando, in su mese de austu, su ministru Govinda Bahadur Karki, l'at cuntzèdidu su nulla osta, su primu e s'ùnicu permissu a pustis de su terremotu orrorosu de su mese de abrile.
Ma cando lis at pedidu su permissu, sos de su guvernu de Kathmandù non bi l'ant naradu chi fiat s'ùnicu. Non pensaiat duncas chi diat èssere istadu a sa sola. Oe nch'est belle artziadu a su campu nùmeru 3, a 7.400 metros subra de su lu livellu de su mare. Nch'at in pessu barigadu su Istrumpu de àstragu cun s'agiudu de unos cantos sherpa. Su fotògrafu e sos operadores televisivos chi lu fiant sighende pro testimonia, nche l'aiant giai codiadu a sa sola. Pro issos fiat tropu. Fiat impossìbile. Kuriki no at a addoviare prus a nemos e, in intro de duas dies, nche diat giai pòdere èssere in sa zona de sa morte, sos 8mìgia metros de su Montigru de meridione, una sedda chi aunit sos duos gigantes, Èverest e Lhotse. Cròmpidu a inoghe at a cumintzare s'iscalada in mesu a su nie e a sas rocas puntudas de s'ischina a Sud-est. Un'ischervicadòrgiu pro cale siat òmine pagu avesu o pagu sàbiu pro àere seberadu de bi l'aconcare a sa sola. Ma non pro issu. Non pro Kuriki, su paradossu. S'òmine contra. A sa sola subra de s'oto mìgia prus iscaladu e prus tìmidu de su mundu.
«Chèrgio cumprèndere - iscriet sulenu in su blog - cantu nie at ghetadu sas dies coladas, pro mi regulare». Sunt medas sas imàgines chi su giaponesu nch'imbiat. In fatu tenet sas mègius atretzaduras pro sa comunicatzione e finas a como paret chi su terremotu in cue non siat coladu mai. Paret comente chi su monte siat galu naschende. Ìnnidu. Peruna trata de s'unda malaita chi nch'aiat batidu morte e terrore. Issu, su monte mannu, forte, ùnicu. Un'antonomàsia de roca chi s'at giutu sas iscossas che tzitzìligu e chi como est torra prontu a retzire sas formigas coloradas a duos pees. Lis proat sa conca, los allèriat, los ingàddinat, ma los collit, los impuntzat. Semper chi tèngiant s'atza e s'annestru chi bi bolet pro carcare s'àndala sua. S'àndala pro su chelu. Kuriki at a afrontare unu disafiu sena pretzedentes in s'istòria de s'Èverest chirchende de nche barigare sa Badde de su mudìmene. Unu topònimu chi non lassat peruna duda, e mancu tretu a sa poesia lassat, sende chi paret evochende·la: est unu logu in ue su bentu non cumandat, no intrat, no ingendrat duncas peruna boghe, perunu iscràmiu. A li fàghere cumpangia e a l'amparare, at a agatare petzi un'esèrtzitu canu, fritu e sena boghe. Su Silèntziu chi nche calat meru meru dae su chelu a pagu tretu. Unu tretu sena mesura. Che pare a s'eternidade. Che pare a Deus o a Buddha. Cunforma a chie s'atrivit

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
El tiempo en Loceri
TIEMPO ALREDEDOR
Provincias de la comunidad SardegnaCagliari (CA), Carbonia-Iglesias (CI), Medio Campidano (VS), Nuoro (NU), Ogliastra (OG), Olbia-Tempio (OT), Oristano (OR), Sassari (SS)
Municipios y localidades de la provincia de Ogliastra (OG)Arbatax, Arzana, Bari Sardo, Baronie, Baunei, Capo Bellavista, Capo di Monte Santo, Cardedu, Elini, Gairo, Girasole, Ilbono, Jerzu, Lanusei, Loceri, Lotzorai, Marina di Gairo, Ogliastra, Osini, Perdasdefogu, Santa Maria Navarrese, Seui, Talana, Tertenia, Tortolì, Triei, Ulassai, Urzulei, Ussassai, Villagrande Strisaili


text:
Wikipedia:Documentos non lìberos
Sa Wikimedia Foundation, In sa Licensing policy sua, at istabilidu chi Wikipedia diat dèpere istranzare pertzi cuntènnidos chi sighint sa definitzione de Òpera Culturale Lìbera.[1] Bi sunt però calicunas etzetziones. Intre sos documentos multimediales connotos comente "non lìberos", calicunos podent èssere pubblicados in sc.wiki. Custos critèrios de esentzione[2] pigant su nùmene de Exemption Doctrine Policy (EDP) e sunt elencados inoghe.
Rechisidos[modìfica su còdighe de orìgine]
Sos documentos multimediales de (immàgines, sonos, vìdeo) non lìberos podent èssere impreados in sc.wiki si sunt respetados "totus" custos rechisidos:
- Non siat ragionevolmente possìbile otènnere unu documentu ecuivalente pro su chi poertocat sa capatzidade illustrativa e chi tengiat una litzèntzia lìbera cunforme a sa definitzione de Òpera Culturale Lìbera.
- Su documentu tengiat una litzèntzia non lìbera cunsentida in sc.wiki e allistada in Wikipedia:Deretu de autore immàgines.
- Su documentu siat impreadu petzi in su "namespace" printzipale, in particulare in sos artìculos in ue su cuntènnidu suo pertocat "deretamente" s'artìculu 'e totu (esèmpios: un'ischermada de unu videogiogu petzi in s'artìculu de cussu videogogu e non in àteros; sa copertina de un'album in s'artìculum de s'album e non, pro nàrrere, de su cantante; sa registratzione de un'arresonu petzi in s'artìculu de chie l'at pronuntziadu e non in àteros). Su nùmeru de immàgines depet èssere limitadu (non podent èssere insertadas in gallerias de immàgines). Pro sas [[wp:screenshot|ischermadas] suta de deretu de autore est istadu istabilidu unu lìmite de una pro artìculu.
- Sa pàgina de descritzione de su documentu tengiat:
- s'individuatzione curreta de sa mitza de su documentu;
- s'atributzione curreta de su deretu de autore (si no est giai dislindadu dae sos tèmplates de litzèntzia);
- su template {{EDP}}, chi indicat in manera crara chi su documentu est impreadu sighinde s'EDP pro sc.wiki;
- un'acrarimentu de sa motivatzione pro sa cale su documentu non podet èssere ragionevolmente sostituìbile (pro fàghere un'esèmpiu, "pessone morta").
Sos documentos non lìberos chi non respetant custos rechisidos non podent èssere impreados in Wikipedia.[3]
Notas[modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ Definitzione adotata de Òpera Culturale Lìbera, agiornata, in Freedomdefined.org.
- ↑ Pedidos dae sa Licensing policy de Wikimedia Foundation.
- ↑ Si podet però chircare de otènnere su litzentziamentu dae sos titolares de su deretu de autore, cuntatandelu deretamente, chi a pustis depet èssere pubblicizadu tràmite otrs.


text:
Dèximu Mannu est una biddighedda a pagu tretu dae Casteddu. Pagu prus de 8mìgia sunt sas ànimas chi nde carcant sas carreras a fitianu. E nòdida est in contu de crònaca, ca acasàgiat una intre sas bases militares prus mentovadas sas ùrtimas dies. Mentovu nàschidu a cajone de su fatu chi forsis la diant serrare ca sos militares istràngios, tedescos su prus, sunt movende·si·nche a aterue.
Ma a dolu mannu b'at finas àteru chi nche l'at sètzida a caddu de sos giornales sardos e fintzas a cudda ala de mare. Giai in su mese de làmpadas de s'annu in pessu coladu sos mèdios isulanos aiant dadu a intèndere chi in s'istitutu de s'Aias (Sòtziu italianu pro s'assistèntzia a sos malàidos psico-fìsicos), in carrera Carducci, unos cantos operadores teniant una presunta cunduta rebesta cun sos ricoverados. Acanargende·los e fintzas iscudende·los a bias.
Fiat giai suta controllu s'istitutu, dae su 2014 e dae tando sa presèntzia de sa giustìtzia est istada semper prus marcada, sena pasu. Finas oe. Die in ue, cun s'òrdine de su magistradu Liliana Ledda chi est coordinende sas indàgines, 14 operadores de s'Aias ant retzidu un'avisu cautelare de suspensione dae su servìtziu pùblicu pro ses meses. Sa proa làdina e determinante sunt istados sos vìdeos registrados dae sos carabineris. Su prus de su traballu l'ant ghiadu sos ispetzialistas de su Nas (Nùcleu Antisofisticatzione e Salude), ma paret chi sa denùntzia siat mòvida dae unu dipendente de s'istitutu.
A sas 10,30, in Casteddu, in sa sala de imprenta de su Cumandu provintziale, sos carabineris ant a acrarire sos particulares.


text:
Lampadari A soffitto Design
lampadari a sospensione. lampadari a soffitto. lampadari jovanotti. lampadari a reggio calabria. lampadari wish. lampadari a imperia. lampadari a neon per cucina. lampadario a led. lampadari a forma di pianeti. lampadari kartell. lampadari x cameretta. lampadari a cosenza. lampadari a canicatti. lampadari zani e ranzenigo. lampadari westwing. lampadari zonca. lampadari negozi a salerno. lampadari a binario. lampadari a sospensione ebay. lampadari a misterbianco. lampadari a led da soffitto. lampadari a vicenza. artemide lampadario a sospensione. lampadari etnici a sospensione. lampadari jago. lampadari quadrati moderni. lampadari x saloni. lampadari moderni. lampadario a arco. lampadari a gocce di cristallo. lampadari a led per cucina. lampadari a faretti led. lampadari home made. lampadari henge. lampadari zona giorno. lampadari a neon. lampadari a vasto. lampadari a brescia. lampadari x camerette bambini. lampadari zonca voghera. artemide lampadari a sospensione. lampadari a modena. lampadari habitat. lampadari a muro. lampadari usati a gocce. lampadari karman. lampadario a diamante. lampadari a uncinetto. lampadari a goccia usati. lampadari a lissone. lampadari a pale. lampadari a andria. lampadari design a sospensione. lampadari kasanova. lampadari a venezia. lampadari a ventola leroy merlin. lampadari a ragusa. lampadari a piatto. lampadari a quero. lampadari a vigevano. lampadari a una luce. lampadari a cremona. negozi lampadari a udine. lampadari a basso costo. lampadari usati. lampadario a doppia accensione. lampadari kundalini. lampadari quadrati. lampadari high tech. lampadari a quarrata. lampadari a goccia vintage. lampadari a led. lampadari kartell offerte. lampadari jolly catalogo. lampadari x bagno. lampadari a sospensione. lampadario zoo. lampadari a gabbia. lampadari jisk. lampadario a quattro luci. lampadari a soffitto. lampadari antichi. lampadari a forma di lampadina gigante. lampadari x cucina. lampadari a latina. lampadari a bologna. lampadari handmade. lampadari a terra. lampadari a ovada. lampadari a udine. lampadari jysk. lampadari a empoli. lampadari a goccia. lampadari design a led. lampadari economici a torino. lampadari a corda. lampadari a sfera moderni. lampadari a fiore. lampadari a led. lampadari a varese.
lampadari a spensione tondi grande formato, lampadari a fforma di palla moderni,
Other articles you might like;


text: Errare humanum est, perseverare autem diabolicum. . Questo, per, non pu essere intesa come attenuante di responsabilit per una reiterazione dello sbaglio, .rusia daca va dobori un avion din China sau India probabil ca in sfarsit va fii o tara IZOLATA de majoritatea tarilor. rusia este prietena cu China, India.Nordstrom () is an American chain of luxury department stores headquartered in Seattle, Washington. Founded in 1901 by John W. Nordstrom and Carl F.Look Up Quick Results Now! Find Related Search and Trending Suggestions Here.Errare humanum est, perseverare autem diabolicum (Errare umano, perseverare diabolico) . Tertium non datur .Errare umanum est, perseverare autem diabolicum, et tertia non datur. Errare umano, ma perseverare diabolico, e la terza possibilit non .This post has already been read 3255 times! Errare humanum est, perseverare diabolicum, et tertium non datur. To err is human; to persevere in error is diabolical .Low prices on new & used music. Free Shipping on Qualified Orders.Cuiusvis hominis est errare; Culpa lata, . Errare humanum est. Perseverare autem diabolicum; .TERTIUM NON DATUR Tradidi quod et accepi" La Tradizione Cattolica senza . Le renouvellement du scandale d'Assise Errare humanum est, perseverare diabolicum, .Tales of the world episode 32 Errare humanum est, perseverare diabolicum. Aside April 29, . perseverare diabolicumet tertium non datur. ."Errare humanum est, perseverare diabolicum" . humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in . Non humanum sed diabolicum est in malo .Errare humanum est, perseverare autem diabolicum (Errare umano, perseverare diabolico) .errare humanum est perseverare autem diabolicum est tertium non datur . //rostisemfi.podbean.com/e/errare-humanum-est-perseverare-autem-diabolicum-est-tertium-non .Nordstrom () is an American chain of luxury department stores headquartered in Seattle, Washington. Founded in 1901 by John W. Nordstrom and Carl F.Errare humanum est, perseverare autem diabolicum (Errare umano, perseverare diabolico) . Tertium non datur .. pensando a quelli che non ascoltano mai . Errare humanum est, perseverare autem diabolicum, . Errare humanum est, perseverare autem diabolicum, .Errare humanum est, perseverare diabolicum est une locution latine qui signifie L'erreur est humaine, l'enttement [dans son erreur] est diabolique .Errare humanum est, perseverare diabolicum: . abarcando todos los casos en los cuales. el legislador ha querido preservar. como se sabe. tertium non datur.Errare humanum est, perseverare autem diabolicum, . Non me ne capacito. . Errare humanum est, perseverare autem diabolicum, .Low prices on new & used music. Free Shipping on Qualified Orders.La locuzione latina errare humanvm est, perseverare autem diabolicvm tradotta letteralmente significa . non pu essere intesa come attenuante di responsabilit .This post has already been read 3255 times! Errare humanum est, perseverare diabolicum, et tertium non datur. To err is human; to persevere in error is diabolical .Celoten citat je errare humanum est perseverare diabolicum, motiti se je . potentia est in iunioribus, prudentia autem in senioribus .Errare humanum est, perseverare autem diabolicum. . e nulla di quanto umano credo che non mi tocchi. Humanum amare est, . Tertium non datur.Electa una via, non datur recursus ad alteram; . Errare humanum est. Perseverare autem diabolicum; .* Errantis nulla voluntas o Errantis nulla voluntas est * Errare humanum est. Perseverare autem diabolicum . * In facultativis non datur .Errare humanum est. Cicero Philippica XII: . Humanum est peccare, sed perserverare diabolicum. . Hic domus Dei est et porta caeli.Well I have without question shown my ignorance and have nothing to say in response. Except that sometimes you don't get at the truth without a little.Watch Free Movie - Find Full Movies Online NowERRARE HUMANUM EST, PERSEVERARE AUTEM DIABOLICUM, ET TERTIA NON DATUR. Salve a tutti. Ognuno di noi, almeno una volta nella vita, si trova a dover effettuare una .errare humanum est eksimine . hominis est errare, insipientis perseverare inimesele on omane eksida, . tertium non datur kolmandat ei anta, .La SEDUZIONE degli AFORISMI LATINI Si cartuscella volat, tota scientia squagliat (latino maccheronico) Se il foglietto vola via, scompare tutta la preparazione .Errare humanum est, perseverare autem diabolicum, . Non me ne capacito. . Errare humanum est, perseverare autem diabolicum, .Best Answer: "Errare Humanum est" (It is human to make mistakes) "PERSEVERARE DIABOLICUM est" or "Perseverare autem diabolicum" (It is of the devil to .Errare humanum est perseverare autem diabolicum et tertium non datur! 0 replies 0 retweets 0 likes. Reply. Retweet. Retweeted. Like. Liked. Thanks. Twitter will use .Cuivis homini est errare, nullius nisi insipientis est perseverare in errore. . Errare umanum est, perseverare autem diabolicum. . Tertium non datur.Low prices on new & used music. Free Shipping on Qualified Orders. 7984cf4209 pelican city the chilling effect rararjun serial on star plus cast and crewwindows 8 ultimate 64 bit full crackandain - you once told me moonbeam remix zippycomo puedo recuperar unas fotos que borre de mi facebooknaruto shippuden ultimate ninja storm 2 free download full versionfree download software power designer 15 full versionfree simcity 3000 download full gamehorario del partido eu vs mexicomercatone uno bologna orari di apertura


text:
Su Casteddu at sa possibilidade de nche torrare a cumandare sa classìfica bidu chi su Crotone, in s'antìtzipu de sàbadu, at pèrdidu contra a su Cesena. Su Como, imbetzes, ùrtimu in classìfica a sa sola, podet petzi isperare chi sas aversàrias pro sa sarvesa non fatzant puntos.
Cumintzant bene ambas sas iscuadras e sos sardos no istentant a balangiare metros de campu e a pònnere anneu a Scuffet. Su Casteddu tenet ocasiones meda cun Munari, Sau e Giannetti, ma totus tres nch'indiritzant sa botza a foras. A su de 19 e a su de 25 minutos bi proat fintzas su Como, ma sos ruju-biaitos si sarvant. A su de 41 minutos, imbetzes, cun unu tiru dae su cugione arribat su vantàgiu de sos òmines de Rastelli. Fossati òperat su passàgiu traessu a mesu de s'àrea e Deiola, cun un'iscadriada nche la ponet in intro de sa porta.
Su segundu tempus imbetzes est de marca biaita. Su Como divenit perigulosu giai in sos primos minutos cun Bessa. Su destru de su giogadore comascu, però, lu respinghet sas manos de Storari. A su de 66 minutos arribat su parègiu de Cristiani. Bessa òperat unu passàgiu traessu e su tzentrocampista de Livorno dèviat sa botza in gol. Parègiu. In sos ùrtimos minutos de giogu su Casteddu proat a torrare in vantàgiu, ma Giannetti e Cerri no ant sorte bona. Su Como istringhet sas dentes e si nche leat unu puntu chi però at a serbire pagu a sa classìfica.
Sos sardos imbetzes si nch'acòstiant a su Crotone e abarrant in su segundu postu, a duos puntos. B'at ancora chimbe partidas de giogare e sàbadu a su Sant'Elia arribat su Lanciano.
Formatziones
Como: Scuffet, Casasola, Giosa, Ambrosini, Cech (54' Marconi), Cristiani (89' Brillante), Bessa, Basha (31' La Camera), Madonna, Lanini, Ganz. Allenadore: Stefano Cuoghi
Casteddu: Storari, Murru, Capuano, Ceppitelli, Balzano, Munari (64' Cinelli), Deiola, Fossati (82' Di Gennaro), Tello, Giannetti, Sau (68' Cerri). Allenadore: Massimo Rastelli
Gol: 41' Deiola, 66' Cristiani


text:
A pustis de sa sarvesa matemàtica, su Casteddu at semper giogadu cun sa mente lìbera, produende giogu e resurtados. L'at fatu fintzas oe contra a s'Empoli chi, paris cun su Crotone, s'at a dèvere gherrare sa permanèntzia in Sèrie A.
Sos sardos a su de 7 minutos sunt giai in vantàgiu. Su gol est de Marcu Sau chi si lìberat dae sa trampa de su fora de giogu, intrat a s'àrea e, cun su destru, nche marcat s'1-0. Nche colant petzi deghe minutos pro bìdere un'àteru gol. Farias proat s'atzione in soledade e, cun su contributu involontàriu de unu defensore, si sestat sa botza e nch'iscàrrigat a porta su gol de su raddòpiu. S'Empoli tzedet agigu de terrinu e su Casteddu si nch'impossessat de sa gestione de sa botza. Sos sardos sunt postos bene in campu, amministrant bene su disafiu e non li permitint a sos toscanos de èssere perigulosos. Nche colat su tempus e sos òmines de Martusciello creschent. A su de 45 minutos, però, arribat su de tres. Est torra Farias su marcadore. Su brasilianu aprofitat de unu passàgiu detzisivu de Tachtsidis e nche depòsitat sa botza in intro de sa rete.
In sa segunda fratzione sa partida sighit cun s'Empoli prus cumbintu. A su de 53 minutos sos asulos si conchistant unu tiru de penalidade: Murru, intro de s'àrea, tocat sa botza cun su bratzu. Sa trasformatzione, però, a Pucciarelli non li resessit. Rafael intertzetat sa diretzione e respinghet. Sos toscanos creschent e leant coràgiu. In paritzas ocasiones si nche presentant in sos tretos de Rafael, ma non resurtant a concruire. A su de 81 minutos però, Zajc, intradu dae pagos minutos, agatat su gol de sa bandera. Nche colant àteros tres minutos e s'Empoli torrat a abèrrere sa partida. Est Maccarone su marcadore. Sa botza chi l'oferit Zajc est perfeta e su 3-2 est seguru. Non b'at prus tempus pro chircare de paregiare, binchet su Casteddu.
Formatziones
Casteddu: Rafael, Isla, Pisacane, Bruno Alves, Murru, Barella (75' Padoin), Tachtsidis, Farias, Joao Pedro (67' Ionita), Sau (81' Han), Borriello.
Allenadore: Massimo Rastelli
Empoli: Skorupski, Laurini, Bellusci, Costa, Pasqual, Mauri (61' Maccarone), Diousse, Croce, El Kaddouri (51' Krunic), Thiam (75' Zajc), Pucciarelli.
Allenadore: Giovanni Martusciello
Gol: 7' Sau, 17' Farias, 45' Farias, 81' Zajc, 84' Maccarone


text:
UFITZIU DE SA LIMBA SARDA
S’Ufìtziu Linguìsticu Sardu trabballat po:
- amparai sa lìngua sarda de is perìgulus chi ndi bessint de is interferèntzias linguìsticas allenas;
- cumbati s’arriscu de abbandonu linguìsticu po arraxonis culturalis, sotzialis, econòmicas;
- istesiai sa pèrdida de s’ identidadi culturali personali e a comunu chi nci podit essi;
- afortiai su nci essi de sa lìngua nosta, pesendindi sa cunditzioni, s’istatus e is logus de impreu puru;
- donai ammostu de su sardu a intru de s’Enti nostu e duncas in su territòriu chi ddi pertocat, a cuncordu cun is abisòngius de sa vida de immui;
- acabbai s’arretza de ispaniadura e favoressimentu linguìsticu in logu provinciali;
- trabballai a istrintu in chistionis operativas, linguìsticas e iscientìficas cun s’”Ufìtziu de sa Limba Sarda” (USL) de sa Provìntzia e cuncordai in su logu totus is atzionis e initziativas chi abisòngiant a s’isvilupu e presèntzia amministrativa e sotziali de sa lìngua;
- afortiai s’istatus e is impreus de sa lìngua sarda me in chistionis de fainas de s’Enti proponidori;
- isboddiamentu de tareas de collaboratzioni, furriadura, interpretariau, segretariau linguìsticu, consulèntzia, produsidura in duas lìnguas, avisus, mòdulus, delìberas, materialis informativus e promotzionalis;
- arragorta de is inditus e de is abisòngius de impreu linguìsticu chi nci at me in s’Enti; isparxidura a intru etotu de s’Enti de is materialis, documentus e propostas fatas de su Serbìtziu Linguìsticu Provinciali o de s’ULS;
- satisfamentu de is arrechestas de consulèntzia linguìstica chi ndi iant a podi arribai de is citadinus, in manera cumpàtibili cun su tempus a disponimentu;
- fainas de consulèntzia avatu sa biblioteca po sa ratzionalizatzioni de sa setzioni Sardìnnia, in mesu a totu cunforma a su prefilu linguìsticu;
- cuncordadura de fainas deretas a sa sensibilizatzioni de s’imparu a a s’impreu de sa lìngua sarda, incrùida puru sa sighidura de su follu informativu po sa populatzioni;
- acumprimentu de istudieddus e cichixeddas, interbentus in sa realtadi locali (po ndi nai una is iscolas);
- ònnia àtera faina previdia de sa delìbera G.M. nu 21 de su 22.03.2010.
Po cali chi siat de custas o atras questionis, totus podeis pregontai de s’Ufitziu de sa limba sarda.
GHIA TURISTICA
Ìndixi
- Sa Stòria
- Una figura istòrica: Donna Violanti Carroz
- Su satu
- Unu de bidda: Antoni Gramsci
- Aspetus econòmicus
Ischedas :
1- Catedrali de is Santus Pedru e Pàulu
2- Sa Crèsia de Santu Sebastianu
3- Crèsia de Santu Simeoni Monsenniori.
4- Su Casteddu de Barumeli
5- Acuafrida
6- Museu de su giogu traditzionali de Sardigna
7- Jenna Àngiu
8- Domu de su messaju Printzis
9- Crèsia de Santa Maria
10- Capella de sa Madonna de s’Arrosàriu
11-Domu nadia de Antoni Gramsci
12- Pratza de manìgiu comunu a Antoni Gramsci
13- Seminàriu Tridentinu
14- Domu de su messaju
Sa Stòria
Asuba de s’etimologia de su nòmini “Abas” ddui funt pentzadas medas, ma est beridadosu chi Abas bèngiat de su latinu Alas (in lìngua sarda Abas=ali) chi aiat bolli nai cabudu, “chi istat a s’atra parti”, (a is abas de su monti “ – ab alas, in lìngua sarda apabas =acoa) arrispetu de calincun’atra localidadi de referimentu, incapas Uselis, ma cun prus beridadi, Aristanis.
Custu supostu aiat a donai arrexoni a sa nascida de sa bidda in s’època sardu – romana, ma non mancant atras pentzadas chi arrenguitzant e chi si basant asuba arrasonamentus e istùdius linguìsticus.
Difati si podit notai ca s’arrexina –AL prelatina e cun mamma orientali, s’agatat in sa toponomàstica chi si podit fai torrai a s’edadi de is nuraxis.
Sa bidda s’agatat in sa parti a faci a soli de sa costera orientali de su monti, ingiriada de coddus. Su satu abaresu est dominau de su vulcanu de Monti Arci, chi s’est formau in s’era Cenozòica e s’est istudau in su Neozòicu.
Su logu prus artu est sa Conca de s’eda (789 m) a 11 chilòmetrus de sa bidda. Aintru de is risorsas de su pranu, ddui funt sa perda cròbina e mitzas meda, chi ant permìtiu su nasci de arrius medas e de s’iscabiossu de àcua “Sa spendula”.
A is peis de su monti si strantàxiant totu a ingìriu is coddus “Cùcuru mont’e Tzepara” (377m ), Pramandara (sa tanka) ( 239m), Santu Pedru (222 m), Otzili (223 m), su cùcuru de is Argiolas (242 m), Masoi de cabras (282 m) e in mesu ddui est Abas, fabricada cumenti a un’ imbudu me is costeras de custus coddus.
Assentada me in sa parti a tramuntana e ponenti de sa Marmidda, Abas làcanat a nord cun Pramas, Pau, Bàini; a est cun Useddus, Ollasta, Gonnonò; a sud cun Curcuris; a ovest cun Mragaxori, Marrùbiu, Santa Justa.
Su territòriu est de 29,73 chilòmetrus cuadraus e contat prus o mancu 1700 abaresus, ma cun medas chi batzigànt in sa ztìtadina, ma no ddui bivint.
S’òmini s’est stabìliu in su satu abaresu intra de su 6 milla e su 4 milla inantis de Cristu; in su monti, po cantu est istètiu iscobertu fintzas a immoi, funt istètius agataus bintises logus, intra oficinas e logus de arregorta de sa perda crobina, chi est una perda vulcànica impreada de is òminis primitivus po fai trastus e armas.
A Conca de s’eda, in unu logu chi tzèrriant Gemitòriu, s’est agatau unu campusantu prenuràgicu; atrus rastus de vida preistòrica funt bessius a pillu in sa rocca manna de Conca Mraxi.
Sa tzivilidadi nuràgica, intru de su 2000 e su 700 a.C., est marcada de is nuraxis de strutura cumplessa me in Gergui e Otzili, e de nuraxis a una turri feti cumenti cussus de Padròriu, Bruncu Perda Calloni, Pranu espis, Olinarbus (sa foresta), Cadresa.
De s’edadi de is Romanus est abarrada sa necròpoli de Is baus, Mori fa, Perda s’altari, Piras; de sa matessi edadi funt puru su triclìniu de brunzu agatau a Otzili e sa tumba stuvonada in sa roca calcària chi bessit a pillu de sa terra in Padròriu (Bruncu cìxiri).
S’istòria de Abas est acapiada a istrintu cun sa colònia antiga de is Romanus chi fiat Uselis, nàscia in s’ 84 a.C; su Cristianèsimu, chi si fiat isvilupau a primu me is bias consolaris, aiat a tenni de seguru me in Uselis unu episcòpiu, assumancu fintzas a su segundu sèculu apustis de Cristu. Lassada Uselis poita fiat sempri impostada e perigulosa meda, is munsennoris fiant andaus a Abas, chi fiàt divènniu s’episcòpiu nou.
Su momentu de custu tramudu non si sciri cun siguresa: incapas in su 158 prus o mancu, candu asuba de Uselis no si sciri prus nudda po sèculus, o fortzis in su 476 d.c., candu benit sciorrocada, o mancai me is primus annus de su XI sèculu, un’edadi prus acanta a cussa documentada.
Sa primu nova de unu munsennori in Abas si fait torrai de su Matei a su 348 (Cassianu), ma parit prus de crei Santu Gregòriu Mannu chi pigaiat a arremoni unu tali Vincentius (599), mentris de siguru munsennori de Abas fut istètiu Maurus (1147 – 1182), e a cussu fut sussèdiu Comita Pais, poita su nòmini e sa càrriga de issu cumparrint in dd’unu diploma de su iùdici Barisoni d’Arbarè de su 1182.
Abas at fatu parti fintzas a su 1410 a su iudicau de Arbarè, curadoria Part’e Usellus, e fut sa biddamanna. Sa biddixedda a s’inghitzu si fiat ammaniada totu a ingìriu de sa cresiedda de Santa Maria e, cun su passai de is annus, est arribada fintzas a sa catedrali, fata in unu coddu chi abarraiat a 500 metrus de is domus de sa bidda prus antiga. Sa crèsia manna de Santu Pedru est istètia torrada a fai medas bortas poita funt accontèssius assumancu duus isciarrocus. Cussa chi bideus immoi est istètia pesada in su 1683 sighendi is òrdinis de s’architetu genovesu Domenico Spotorno: est a trassa de una cruxi romana cun a pitzus unu cimbòriu artu 36 metrus. Sa crèsia manna tenit una faciada Baroca e aintru est arrica de màrmurus, pinturas e decorus; mantennit puru unu tesoru arricu meda.
In su 1503 sa diòcesi est istètia posta imparis a cussa de Terraba, ma cun totu custu sa sedi est abarrada me in Abas. Intamis, no tocat a s’iscaresci is atras tres crèsias puru, chi funt: Santa Maria, chi est testimongiada fintzas de su 1535; Santu Sebastianu, bofia costruiri de su munsennori Manunta, e de sa Biada Vergini de su Arrosàriu, chi benit de totus tzerriada “Capelledda” e chi est istètia acabada in su 1721.
De importu mannu funt puru: su Seminàriu tridentinu (1826), s’episcòpiu (1935), sa Pratza de manìgiu comunu a Gramsci fatu de Giò Pomodoro (1977), e s’Archìviu istòricu diocesanu, ca tenit documentus catalogaus chi torrant a su 1600.
Prus o mancu a unu chilòmetru de Abas s’agataiat sa villa Barumeli ca fiat isparèssia a s’inghitzu de s’edadi de sa modernidadi e inguni acanta ddui fiat su casteddu cun su matessi nòmini.
Lassendi sa S.S. 131 acanta a Uras e sighendi in sa S.p. 442 s’arribat a Abas passendi po una bia panoràmica chi fait biri sa bellesa de su Monte Arci. Is domus de Abas si bint de botu, tressendi in una parti de su coddu de Codina manna. In sa bidda s’agatant ancora cosas meda de s’antigòriu, siat in calincuna bia istrinta istrinta, siat in fabricaus medas chi tenint ancora su portalli a arcu in s’intrada. Su centru est trassigiau de unu cursu longu e a s’acabu ddui est sa crèsia manna. Fintzas a sa metadi de su sèculu passau, is bècius bistiant a bistimenta sarda: berrita, cropetu, cratzonis de arroba po s’òmini, blusa, pabisceddas e gunnedda prissada po sa fèmina.
In Abas s’agatant ufìtzius e servìtzius medas. Dui funt sa Comunidadi Montana, su Distretu sanitàriu e cussu iscolàsticu, s’ufìtziu de su iùdici de paxi e iscolas medas, fintzas cussa superiori.
In s’econòmia, su setori de importu prus mannu est cussu tertziàriu, de is servìtzius, apustis s’agatant maistus de is artis, butegheris e messajus puru.
In Abas est nàsciu Antoni Gramsci (su 22 de gennàrgiu de su 1891), filòsofu fàmau e polìticu chi est andau contras su fascismu. Mancai non fiant nàscius in Abas, a custa bidda funt acapiadas a istrintu is vidas de is Monsennioris suus, e intra de custus si funt fatus prus nodius Giuseppe Maria Pilo (1761 – 1786) e Francesco Zunnui Casula(1867 – 1893). Su Monsenniori de immoi est Giovanni Detori de Otzieri.
Is festas prus mannas e intèndias funt Santa Maria (s’8 de su mesi de Cabudanni), Santu Sebastianu ( su 20 de gennàrgiu), Corpus Domini (festa de beranu chi mutat dii), e in sa biddixedda de Tzèpara Santu Simeoni (su 18 de friàrgiu) e Sant’Antiògu (cuìndixi diis a pustis Paschixedda), chi finint totu cun ballus in pratza e ispàssiu mannu de sa genti.
Una figura istòrica: Donna Violanti Carroz.
Donna Violanti Carroz , contissa de Chirra, fiàt bìvia intra de su XV e su XVI sèculu. Fiat acapiada meda a Abas, una de is biddas prus de importu de su territòriu e sedi sola de Monsenniori de totu su feudu suu, e aundi aiat tentu contus bonus cun su Monsenniori Giovanni Sanna.
Nel 1504 custa contissa aiat tentu comenti a feudu su casteddu de Barumeli, chi, si pentzat, dd’apat donau sa fama de sennora de tìmiri e autoritària. Aiat fatu impicai su predi Giovanni Castania di Bonòrsoli, esponendi-ddu a pustis a su biri de sa genti . Ma po custu fiàt istètia iscomunicada e dd’iant liau totus is benis e fata prasonera. Apustis si fiat pentida e ci fiat arrennescida a si fai perdonai e, fortzis, cumenti a sinnialli de ammenda, aiat finantziau sa ricostruidura noa de sa catedrali de su tempus suu. Si fiàt morta in su 1510.
Fintzas a pagu tempus a immoi, sa chi oi est sa bia Roma portaiat su nòminu suu. Sa contissa est arregordada de su giassu Sa perda de sa Marchesa puru, poita parrit ca inguni ddi praxessit a si firmai.
Su satu
Sa terra sarda est prena de istòria, una istòria chi ndi essit de sa terra, de is murus, de is arrocas, de is matas etotu. Custa, meda bortas, dd’ant cuada interbentus chi ddui funt istètius in pitzus de su paesàgiu, ma pò dda fai torrai in menti abarrant is topònimus, apretziaus meda in custus ùrtimus annus.
Abas podit bantai una toponomàstica arrica, e mancai siat unu centru piticu sa Crèsia, cosa insòllita po issa, at tentu po sèculus una centralidadi chi at limitau sa presèntzia de pastoris, messajus, segalinnas, custu puru si sa fortza prus manna de messaria e pastoria de is comunidadis a làcana apat inserrau su comunu in làcanas istrintas, su prus in su monti.
De Acuafrida, in Monti Arci, parcu assentau po ispuntinus, servìtzius de ristoranti e po dromiri, su satu cumintzat a ndi callai in sa costera a manu manca de su monti, fendi-sì una gènia de bellavista asuba de su golfu de Aristanis. Lassaus a su turista a istimai s’arrichesa de is elementus de su paesàgiu e de sa natura de su logu: s’àcua lìmpia, su padenti de ìllixi, is animalis meda, s’àiri ìnnida… Seus acanta de sa buca de unu vulcanu primigèniu, a 800 metrus asuba de su livellu de su mari, e inguni acanta s’allogant atras arruinas de s’istòria primitiva, comenti Gemitòriu, una necròpoli megalìtica chi si pesat in su coddu prus artu de su satu abaresu, acanta de Conca de s’eda. Prus asuta agataus su Pranu de Santa Maria, in ui casi cun seguresa si pesaiat s’acròpoli, biu ca ddui funt is arrastus de unu logu sacru, a dii de oi cambiau cun una capella dedicada a sa Madonna de sa niì.
Su pranu est su logu pranu prus mannu de totu su satu de su Comunu, mancai assentau asuba de un’artura (750 m). Lassande-ddu si sighit una contra panoràmica de prus de 10 Km, chi acabat sceti cumenti cumintzat sa bidda. In su caminu podeus agatai unas cantu oficinas e istatzionis po su traballu e sa boddidura de s’ossidiana, allistadas de is archeòlogus; unus cantu istèrrius de su pròpiu minerali vulcànicu in tretu in tretu de sa lìnia Serra cuaddaris – Pitzighinu – Coròngiu de su Porcu, e in prus, ingiriaus de una arrica variedadi de “macchia mediterranea” mitzas, caminus de àcua, su strumpu bellu de Sa Spendula e sa muralla curiosa de Conca marxi, arroca chi ndi essit a pillu chi est tìpica de totu sa Marmidda, in is peis de custa sighit a bìviri ancora su paberili antigu de su Comunu: Pranu picinu.
De innoi, a sighiri, cumentzant is cungiaus privaus, duncas prus apertus a mudaduras e in ui ancora de prus arribat a s’agiudai sa toponomàstica, chi s’arregordat de cunformatzionis antigas o caraterìsticas de sa terra (Murriali, Sa terra scefa, Su crachiri mannu, Carropu, Mitza sabida).
Una bisita a Pranu Espis, a s’artesa de is furriadas de sa bia, s’ ammostat is arruinas de su primu acuedotu comunali, incingiau de don Francischinu Ispada, sìndigu de innoi a s’inghitzu de su sèculu passau.
Unu pagu prus asuta si bidit Pitzu Tèneru, un’atra artura chi caraterizat su logu, chi torrat a pigai s’istruturas de is coddus a forma de sinu, tìpica de sa zona e de in ui diat èssiri arribau su nòmini de Marmidda. Ancora prus in antis, agataus Forraidi (forru de Bidi), su nòmini suu inditat unas cantu grutixeddas naturalis chi s’umperant comenti forrus po coi s’arxidda acanta, apuntu, de Bidi, logu chi s’agatat asuta.
Unus cantus topònimus s’arreferint a matas, comenti Siliqua, Suèrgiu, Meliana, Abrutzu, Gureu, Tzudda, Tiria, Pirastu, Orrobi, Sèssini, Matzaguda, Filixi, Acciola, Eda, Cerèxia, Figu, Lostincu, Ruda, Orruàrgiu, Olinarbu, Fa, Lostincu, Latua, Lua, Pira, Ena, Cìxiri, Colavigu, Arenada, Ìxibi, Àxia, Scova, Tzudda…
Unu atru grupu pertocat invècias gènias de animalis: Cuaddaris, Abis, Perdixi, Còpiu, Tidu, Espis, Porcu, Bentrùxiu, Tzuaddia, Craba, Cucu, Bacas, Bois, Margiani. Sa localidadi Pitzu su bentrùxiu (Pitzu de su bentrùxiu) candu ddui est nèbida ndi pigat una bisura atraenti e arcana. No a tesu meda, in localidadi Turatzu, s’agatat unu menhir mannu diaberu cun tres coddus, portau a dìciu in sa bidda po sa mannesa cosa sua.
Bessendi de s’istrada panoràmica po Acuafrida, lassendi sa bidda a manu manca, in s’istrada istatali Uras-Làconi, andendi po Mragaxori, podeus bisitai un’atru tretu de su satu abaresu interessau de is arruinas de s’insediamentu romanu e preromanu: de Is baus, Funtana murta e inguni a ingìriu a manu dereta, a Bruncu cìxiri, Padròriu, Su entosu e Su paris de is grutas, de sa parti a faci (is sìnnius prus crarus funt grutas mannas, unu nuraxi, tumbas stuvonadas in sa roca, unu ponti).
Andendi a s’imbressi in su tretu de Funtana Murta fintzas a Minda gureu e Cungiau trauci, si podit biri su padenti fitu de Sa giofa, de sèculus meda parti de sa memòria istòrica de is abaresus, arricu de caminadas bellas meda. Po andai a Padròriu (Pratorius, una gènia de”Campus Elisus” localis), si fùrriat in s’istrada bixinali de Atònigu, duncas si sighit in tretu in tretu de possedimentus chi in su tempus giudicali fiant de su Iùdici (su Donnicu), in calidadi de Hortus domincus, cumenti cunfirmat su topònimu Donigalla (donnicalia= de su donnu). Inguni, acanta su cùcuru ispollau ma bellu de is Mandonis, s’allogant is arrestus de s’insediamentu archeològicu prus connotu in sa zona e argumentu de contus antigus asuba de brùscias o janas: est su menhir Su fruconi de Prabanta e de sa domus de janas Su forru de Luxia arrabiosa, inguni acanta.
Fatas prus de duas de is tres partis de s’istrada bixinali de Atònigu, arribaus in su giassu in ui s’agataiat, fintzas a s’acabu de s’Edadi de Mesu, sa biddixedda de Barumeli, e a dd’arregordai, nòmini a parti, abarrant sceti is arruinas de su casteddu cun su pròpiu nòmini, chi si pesat in pitzus de unu coddu chi dominat su paesàgiu a 360 gradus.
Sa localidadi est arrica meda de padenteddus de suèrxiu, in sa pala de Barumeli e in Sa conca de sa menga, e a is peis de custus duus cùcurus passat un’arriu chi in s’ierru est sòlitu a allagai is terrenus totu a ingìriu in su puntu chi ddi narant S’ùturu de is lacus . Sighendi, s’imbucat, a manu manca, in s’istrada chi ndi arribat a Abas, atobiendi, passendi po Corr’e bois (chi ndi torrat sìmbulus apotropàicus/superstitziosus), su primu de is coddus chi ingìriant sa bidda, Su coddu de is argiolas, chi si nci pesat acanta de is argiolas antigas. Is atrus coddus funt, in sensu antioràriu, Otzili, Santu Pedru, Pramandara (in ui si pesat Bidda Miranda, antiga domu de messajus), Mont’e Tzèpara, Masoni Cabras. S’ùnica imbucada a foras de is coddus est cussa chi portat a Curcuris, una gènia de corria prana intra de s’artura de Perda fita e su sinnau prus artziau de sa ferrovia betza, in tretu in tretu de custu s’agatat ancora calincuna arruina de sa crèsia de Santu Cirigu, chi incapas fadiat parti de sa giai nomonada bidda de Barumeli.
Unu pagu in antis de s’istatzioni, sighendi totu sa ruga de Don Milani, s’agatat unu caminu chi, passendi po campus e bìngias, portat acanta de sa fratzioni de Tzèpara e a su frùmini, su cursu de àcua abaresu prus de importu, chi in s’antichidadi in s’istadi fiat unu logu de arribu po is giòvunus localis chi bolliant fai bànnius, tantu chi is nòmini de is carropus, Carropu de is tzeparesus, Carropu de is abaresus, Carropu de is crucuresus, ndi torrant s’orìgini de is chi ddus frecuentaiant.
Sighendi, si podit bisitai sa biddixedda de Tzèpara, fratzioni de Abas, e su territòriu de s’antigu comunu cosa sua cuat meda de s’istòria ancora de iscuverri. De su cursu de àcua de importantzia manna s’est giai nau, naraus ancora de is lacus po traballai s’orbaci a Crachera, sa gruta de Santu Potiu a Frissa, sa domu romana de Jenna àngiu, e, in prus, sa bisura bella de sa bidda, abarrada po unus cantu tretus comenti fiat in s’antichidadi: sinnalaus, in pariculari, sa domu Printzis. Chi, a su postu de intrai me in Tzèpara, torrat a intrai in Abas, passendi po Sa tuppa de s’àxia, si at a biri a manu dereta su coddu de Pubada, chi a palas tenit una pala arcana cun su nòmini sinistru de Pala de sa furca.
Intrendi de Tzèpara in s’istrada istatali 442 e pighendi sa diretzioni po Abas, arribaus in localidadi Cannasarai, de in ui si podit cumentzai una pigada triballosa andendi a su nuraxi Gergui, s’istrutura cumplessa cosa sua in parti non si podit biri po nexi de sa sciusciada e de unu depòsitu de furundulla. Sighendi in tretu in tretu de s’istrada istatali e furriendi in diretzioni de Pau si podit bisitai sa parti chi abarrat de su satu comunali. Passau Su ponti biancu, bellu meda po sa castiada bella chi si podit giai a sa bidda e chi unu tempus fiat unu logu de arribu po passillai, e torrendi costa costa de su Mont’e Tzèpara, si arribat in localidadi Olinarbus (sa foresta), nòmini chi ndi torrat a unu cungiau mannu meda chi fiat in s’antichidadi logu de arribu po iscampanniadas, chi inserrat arruinas de nuraxis e tretus de paesàgius bellus meda, e in sa parti prus conca a susu (Coròngiu de su porcu e a sighiri), cumentzat a si biri s’ossidiana.
Sa torrada in Abas si podit fai in tretu in tretu de su chi abarrat de s’istrada bècia, chi portat inderetura a Santa Maria costa costa, po tretus longus, de s’ùturu de s’arriu Canali. In antis de su giassu in ui si pesaiat su molinu bèciu , s’agatant grutas chi ant postu in motu sa fantasia de generatzionis de giovoneddus abaresus, chi andaiant inguni po boddiri e fumai su trunchiteddu de intzillu (clematis vitalba) chi primu fiat una sigareta marigosa.
In sa zona s’agatat su giassu Funtana’e allumiu, su nòmini cosa sua ndi torrat sa presèntzia de àcua tzrufurosa.
S’intrada passendi de Santa Maria est comenti unu brinchidu in su tempus passau, chi fai torrai a conca a s’abaresu atrus paesàgius, atrus bistiris, atrus corpus e atras fàcias, atrus sonus e pentzamentus e permitit de fai una passillada intra de is rugas antigas in su coru de sa primu bidda, mancai si nci depat acuntentai sceti de tretixeddus, poita tropus assentaduras ant iscancellau tretus chi a dì de oi iant pòtziu fai prus bellu su bixinau.
Cumenti si siat unas cantu maneras, unas cantu domus, portallis, cotillas e arruinas ispràxias s’aguantant ancora in sa ruga de Santa Maria, in sa ruga de Donna Èlena Salis, in sa ruga de Is Floris, in sa ruga Marconi e in sa ruga de Eleonora d’Arbarè. Custu discursu balit puru po sa ruga Sardigna, mancai seus chistionendi de una zona nàscia a pustis de s’arribu de sa Diòcesi de Abas, e po is traversas de sa ruga de Donna Violanti Carroz (immoi ruga de Roma), in ui fiant andadas a bìviri unas cantu famìllias, cun fintzas cussas de is assurtius chi prestaiant manobra, traballendi po is famìllias nòbilis de su logu e po sa Crèsia, candu fiat nàsciu su bixinau (‘xiau) de jossu.
Unu de bidda: ANTONI GRAMSCI
Antoni Gramsci fiat nàsciu in Abas su 22 de gennàrgiu de su 1891, de Franciscu ( de orìgini calabresa/albanesa) e Pepina Marcias de Bilartzi (Aristanis). In su 1894 totu sa famìllia fiat andada a bìviri in Sòrgono (Nùgoro). In su 1902 Gramsci aiat otènniu sa lissèntzia de s’iscola elementari in Bilartzi e in su 1905 si fiat iscritu in su liceu ginnàsiu de Santu Lussurzu, po andai a coa in su 1908 in su Liceu Detori de Casteddu. In cuddus tempus aiat incumentzau a lìgiri giornalis sotzialistas, pighendi parti a unas cantu manifestatzionis e chistionis de argumentu culturali e polìticu.
Otènniu su diploma de su Liceu, in su 1911 aiat bintu una borsa de istùdiu e si fiat iscritu in sa Facultadi de Lìteras e Filosofia de s’Universidadi de Torinu, in ui aiat traficau me in is ambientis de is immigraus sardus e aiat istrintu is primus cuntatus cun su movimentu socialista torinesu. In su 1912 aiat sighiu is letzionis de s’Universidadi e aiat giau unus cantu esàminis. In is annus torinesus aiat iscritu po “Il grido del popolo” e “L’Avanti!” (1914), “La città futura” (1917), su setimanali “L’ordine nuovo” (1919) -chi diventau giornali in su 1912, fiat istètiu dirìgiu de issu etotu- e su giornali “L’Unità” (1924).
Su 21 de gennàrgiu de su 1921 fiat istètiu unu de is fundadoris de su Partitu Comunista de s’Itàlia e sòciu de su Cumitau centrali.
In su 1922 in Rùssia, ospitau de su PCUS, si fiat totu pigau de sa giòvona violinista Giùlia Schucht, chi fiat diventada sa pobidda sua e mamma de is fillus Dèliu e Giulianu.
Su 6 de abrili de su 1924, apustis de una campànnia eletorali cuntrassenniada de viulèntzia e intimorigiaduras fascistas, fiat istètiu votau comenti deputau e fiat abarrau a bìviri in Roma. Fiat intrau me in su Cumitau esecutivu de su partitu e fiat istètiu votau comenti Segretàriu Generali.
S’8 de onniasantu de su 1926, apustis de is leis ispecialis de su regimi fascista, fiat istètiu fatu presoneri cun sa parti manna de su grupu dirigenti comunista e, mancai teniat s’imunidadi de parlamentari, inserrau in sa presoni de Regina Coeli. In su processu, chi si fiat tènniu in Roma in is mesis de Maju e Làmpadas de su 1928, fiat istètiu cundannau a prus de bint’annus de presoni, scontaus me in is presonis de Milanu, Nàpoli, Palermu, Ùstica, Turi (Bari), Civitavècchia.
In su friàrgiu de su 1929, in sa presoni de Turi, aiat incumentzau a iscriri is Cuadernus de sa presoni.
In su mesi de austu de su 1935 dd’iant mòviu in sa clìnica “Quisisana” de Roma, in ui si fiat mortu su 27 de abrili de su 1937. Is cìnixus de su corpu cosa sua fiant istètius interraus in su campusantu de su Beranu de Roma e mòvius, a pustis de sa Liberatzioni, in su gimitòriu de is Inglesus.
Aspetus econòmicus
Su Comunu de Abas est formau de is centrus abitaus de Abas e Tzèpara. Custa ùrtima, fratzioni de 220 abitantis chi aiat tènniu autonomia de Comunu fintzas a su 1927, est a unu pagu prus de 2 Km a tesu de sa citadi.
Abas, localidadi istòrica de sa zona bàscia de Artistanis e de s’arta Marmidda, at biu s’istòria sua de biddixedda pitica cun econòmia de messaria e pastoria totu a una borta mudada a pustis de sa tramudadura in su territòriu cosa sua de sa Diòcesi de Uselis, chi aiat fatu nasci una citadi noa a ingìriu de sa Catedrali, chi fiat lòmpia a coa a s’aciungi a sa bidda antiga po mesu de su caminu de Sa mesu ‘idda.
Diaici, cun su passai de is sèculus, s’economia abaresa est mudada e Abas s’est fata sa bidda prus de importu e prus populada de su Marchesau de Chirra.
At passau fintzas perìudus de spopulamentu po nexi de su tempus malu e de sa pesti, ma in su pròpiu tempus, comenti centru prus importanti de sa zona, at biu s’aposentai de sa cùria de is baronis e de ufìtzius civilis de importàntzia manna.
In su sèculu passau (in prus de atrus ufìtzius meda chi s’agatant ancora) ddui fiant in Abas s’Ufìtzius de is Impostas, de su Catastu, de su Registru, sa Pretura, s’Unidadi Sanitària locali, a coa passaus a su capulogu de sa provìntzia.
Sa presèntzia de custus ufìtzius ddui at fatu èssiri unu càmbiu mannu de genti, po s’arribada de is traballantis de totu is servìtzius, sempri càmbia càmbia, e po s’andada de is famìllias localis po circai traballu a foras. Is famìllias de orìgini abaresa, chi a dì de oi bivint in Abas, funt pagu diaberus.
In prus, acanta de sa poulatzioni residenti, ddui est unu anda e torra mannu meda de genti chi andat in Abas po traballu o po s’abàlliri de is servìtzius; cun aintru is turistas puru si contat ca, aintru de un’annu, sa bidda giait ospitalidadi a cincu bortas sa populatzioni chi ddui bivit.
De una pariga de dexinas de annus s’economia abaresa s’aguantat su prus a su setori tertziàriu.
Abas a dì de oi tenit disponimentu, a prus de is ufìtzius de su Comunu e de sa Diòcesi, de servìtzius e istruturas chi pertocant su traballu, is trasportus, s’energia (centrali eòlica), s’àcua, sa messaria, sa previdèntzia sociali; de is iscolas maternas, elementaris, mesanas e superioris, e de unu enti de formatzioni professionali; tenit su giassu sa Comunidadi Montana (enti subra comunali), giait ospitalidadi a una banca, a sa Telecom, a su Iùdici de Paxi, is Guàrdias de su fogu, a is Guàrdias forestalis, a is Carabineris, a s’apotecaria, su bocidròxiu, una istatzioni de servìtziu, s’ufìtziu de sa Posta, e su Distretu sanitàriu chi tenit a disponimentu, a parti de s’atru, de unu poliambulatòriu, de sa guàrdia mèdica, de su prontu interventu (118), de su centru po sa saludi de menti, de una domu-famìllia, de su consultòriu chi atendit a unas cantu atras fainas. Ddui funt fintzas unus cantu servìtzius de assistèntzia (s’AIAS, patronaus, sa Càritas), istruturas po su sport e po passai su tempus (palloni, tennis, calcetu, pallabolu, pallacanestru, bòcias, cuaddu, caminu de sa vida, parcu po giogai). Po su chi pertocat su voluntariau ddui funt s’AVIS e is Volontàrius de su sucursu, ddui funt fintzas unas cantu associatzionis culturalis e sportivas.
S’est giai nau de is istruturas culturalis aintru de su centru abitau e de su territòriu comunali, chi est de profetu arregordai innoi, in cantu orgànicas a s’economia de sa bidda, est a nai su Museu de is giogus, cussu cinefotogràficu e su de s’Arti Sacra, sa biblioteca comunali “Pepineddu Boy”, s’aprontadura de su giornali diocesanu chi bessit dònnia 15 dìs “Caminu Nou”, su cine-teatru e s’arena de Santu Luisu, e fintzas, importanti meda, s’archìviu diocesanu, chi allogat documentus a incumentzai de su 1600.
Funt de bisitai fintzas, sa domu nadia de Antoni Gramsci, sa Pratza de manìgiu comunu po Gramsci de Giò Pomodoro, sa Catedrali e is atras crèsias, su casteddu de Barumeli, e ancora, unus cantu tretus de is bixinaus istòricus, in ui domus e rugas ant mantènniu sa bisura antiga (Santa Maria, su bixinau de sa Catedrali, sa domu Xema, sa presoni antiga, sa Domu de su messaju, s’asillu francescanu).
Custa presèntzia manna de servìtzius e istruturas at fatu nasci, passendi is annus, unas cantu atividadis econòmicas privadas, su prus in s’àmbitu commerciali, si podint contai infatis unas coranta butegas chi tenint dònnia gènia de cosa. Ddui funt puru seis tzilleris, duus ristorantis, unu villàgiu turìsticu piticheddu cun domixeddas, duus bed & breakfast, duas pischerias, bendidoris de cosa de papai fata in domu, una butega de drucis tìpicus cun fintzas su turroni portau a nòmini, una ofelleria e servìtzius pò pigai a nolègiu màchinas.
De importàntzia fintzas sa presèntzia de istùdius tènnicus e de professioneris, cunsulentis e rapresentantis de commèrciu ma, mancai siat ammanniau meda su setori tertziàriu, sighint a traballai unas cantu siendas de messaria e unas cantu atividadis de maistus. Sa pratza noa acanta de sa zona artigianali in localidadi Otzili, giait ospitalidadi dònnia duus lunis a unu mercau ambulanti chi ndi fait assurtiri cumpradoris de totu sa zona.
Ischedas
1- Catedrali de is Santus Pedru e Pàulu
(sec.XII-XVII)
Cunsacrada de su Monsenniori Dìdaco Cugiali su 9 de maju de su 1688, est istètia fabricada in tres annus cun su progetu de s’architetu Domenico Spotorno, mortu in su 1684 e interrau aintru de sa Catedrali.
Sa faciada de aforas in stili barocu, tenit puru sa cùpola manna e dus campanilis simmètricus, in ui si podit intrai passendi de sa lolla insòllita chi s’agatat aforas, subrantada de unu terratzu mannu. Est istètia pesada asuba de is arruinas de sa Crèsia Manna antiga.
Custa si pesaiat asuba de unu presuntu giassu in ui biviant is paras in su momentu de sa tramudadura ùrtima de su giassu de su Monsenniori in Abas, a giru de s’annu milli, e ndi fiat arruta in su 1683, a s’acabu de unu perìudu longu de mudaduras.
Aintru ddui funt ses capellas, is prus mannas formant su transetu, in pràtica una navada de travessu a cussa principali chi tenit sa cripta; est prena de aposenteddus, màrmurus, cuàdrus e murus pintaus.
S’absidi, chi tenit su logu in ui si ponint is cantoris de linna, e s’altari funt artziaus, e si podit intrai aintru passendi de una scalera chi s’agatat in mesu e duas chi s’agatant a is costas; ddui funt puru is sagrestias, is àulas capitolaris, de su tesoru e sa cotilla de apalas.
2- Sa Crèsia de Santu Sebastianu
(Sec.XVII)
Custa crèsia est istètia fabricada in su 1663, po arringratziai a su Santu de ai salvau Abas de sa pesti manna chi fiat arribada dexi annus prima. Est istètia torrada a nou in su 1724 e in su 1838 e, apustis, at tentu accòncius medas in su tempus. Sa vida prena de turmentu de custa crèsia, chi est istètia torrada a aperri in su 1999, tenit aintru de issa tres sèculus de sa vida prus in ativìdadi de Abas: aiat ospitau sa primu iscola de sa diòcesi de Abas (1671), est istètia oratòriu de su grèmiu de is messajus e de cussu de is maistus de is artis chi beniant tzèrriaus cun una arrepicada diversa de is campanas. Fut sedi de sa sotziedadi de s’agiudu a pari; acanta a sa crèsia si fadaiat sa festa prus bella de sa bidda chi inghitzaiat cumbidendi totu sa genti de parti de is pipius chi passaiant po is bias sonendi pitiolus. Si acabaiat cun su fogadoni in sa pratza de sa crèsia e cun unu ispètaculu de launeddas fatu de is maistus de su logu.
Sa crèsia prus antiga fut a bòvida e sa faciada fiat Baroca, cun unu campanileddu a vela e frontoni cun duas “esses” chi castiaiant a sa cruxi.
3- Crèsia de Santu Simeoni Monsenniori.
(sec.XVI)
Ddui est sceti custa crèsia in totu sa Sardigna chi est intrigada a Santu Simeòni, Monsenniori de Gerusalemmi. Sa prenda istìchia in sa bòvida de sa capella intrigada a Sant’Antiogu fissat sa data de su fabricau a su 1586. Su stili est cussu gòticu catalanu: s’afaciada est lisa chi serrat dereta cun coberdura a costeras de linna.
Aintru, ddui est una navada feti, cun duas capellas a pranta cuadrada. Sa bòvida est a ingruxera costonada e prendada foras chi su presbitèriu chi tenit bòvida a cuponi. De importu funt sa capelledda in perda a trassa gòtica cun coronduleddas e trancafilus decoraus, is duas gennas rinascimentalis, cun una chi tenit una iscridura a lìteras cuidalis, s’altari de su Setixentus, is lachitas de s’àcua santa. Su campanili est fatu de pagu tempus (1933), primu invècias is campanas fiant in una bìfora in s’afaciada.
4- Su Casteddu de Barumeli
(sec. VI – XIII)
Fatu in edadi de is iùdicis, est istètiu fabricau asuba su sciùsciu de unu forti bitzantinu, acanta de su situ prenuràgicu, a 325 metrus asuba de su livellu de su mari. Su casteddu s’isvilupaiat a ingìriu de una turri cun dexi facis e a una turri tunda e ocupaiat unu tretu mannu (prus o mancu 1190 mq) asuba de unu coddu in sa parti a faci a soli e a ponenti de Abas, oramai de propriedadi de su comunu de Abas de su 1998. In sa parti de bàsciu de innia, a intra de sa parti a faci a soli e cussa a levanti, s’agataiat sa villa de Barumeli chi nci fiat ancora in sa metadi de su XIV sèculu e chi at donau su nòmini a su casteddu.
In su tempus de oi, est su solu casteddu chi abarrat de su sistema de amparu de su iudicadu de s’Arbarè, in provìntzia de Aristanis. In s’edadi de su domìniu de is aragonesus, est istètiu infeudau a is Carroz de Chirra, e prus che totu a sa cuntissa Donna Violanti, “sa marchesa”, po su pòpulu. Custu tretu est sugetu a ligòngius ambientalis, atìsticus e istòricus. Una suergera afiancaiat sa bia chi andaiat a su Casteddu, aundi si podit gosai unu panorama a 360 gradus (cun sa Jara, su Monti Arci, sa Marmidda). E comenti dònnia casteddu asuba de s’istòria sua sa genti contat contus e fàbulas medas.
5-Acuafrida
(Era cenozòica)
Tretu de Monti Arci chi is abaresus sighiant po andai in su capulogu iudicali de s’Arbarè, o mancai feti po fai linna in s’ispràxida manna de “macchia mediterranea” de Santa Maria.
A tesu de 11 chilòmetrus de Abas, nd’afigurat su càbudu a monti de su territòriu cosa sua. Si podit arribai po mesu de una istrada panoràmica chi artziat a monti giai de s’essia de sa bidda, sighendi una corria de su satu arrica de mitzas, arrius e istrumpus, chi si funt formaus in is essiduras a pillu de is arrocas, a regordu de is coladas de lava de su vulcanu chi fiat ativu in su Miocene. Sa ghettada de nord giait ancora s’ossidiana, pedra manigiada po fai armas, ainas e trastus traballosus meda. Su logu est prexerosu gràtzias a unu padenti de ìllixis bècius de sèculus, a prus o mancu 800 metrus asuba de su livellu de su mari, de sempri logu de arribu po gitas foras de sa bidda de is abaresus e oi parcu atretzau connotu a livellu europeu.
Sa zona est istètia populada giai de su 4000 in antis de Cristu, comenti testimòngiant unus cantu giassus e sa necròpoli prenuràgica de Gemitòriu.
6-Museu de su giogu traditzionali de Sardigna
Annu 1993
Is artìculus chi faint custu Museu, fatus de is discentis de s’iscola mesana istatali de Abas in is tres annus de su 1993 a su 1996, cuntzertaus de su dotori in traditzionis popolaris professori Nando Cossu, funt istètius arregallaus a su Comunu de Abas in su 1999.
S’espositzioni si presentat comenti unu documentu etnogràficu ùnicu in Sardigna, gràtzias a sa circa fata inantis chi at interessau unas cantu biddas de sa zona.
Su museu contat prus de 200 giogus chi is piciocheddus ant fatu cun su coru. Est pretziu in noi partis e allogat copiaduras de armis, mezus de trasportu, istrumentus po’ fai mùsica, pipias de tzàpulu, giogus de movimentu, de destresa, de is festas, de cassa, pisca e atrus ancora.
A sa mostra s’acumpàngiat puru unu laboratòriu po fabricai, chi bollit fai de s’initziativa unu momentu po fai impresa po is giòvunus e po su pòpulu totu.
7-Jenna Àngiu
I sèc. d.C.
Coddu in su territòriu de su comunu antigu de Tzèpara (Cèpara:òrtu), in ui funt istètias agatadas is arruinas de una villa rùstica de edadi imperiali.
Sa scrobeta si depit a su Monsenniori Garau, chi iat arregortu una làpida romana fulliada inguni e dd’iat arregallada a su museu archeològicu de Casteddu.
S’iscritzioni ponit a sa villa sa data de su 62 apustis de Cristu (815 annus apustis de sa fondatzioni de Roma), edadi de Nerone, e giait s’atributzioni de sa fabricadura a sa voluntadi de is Cònsolis P.Mario Celso e L.Afinio Gallo. S’òpera depiat duncas èssiri pùblica.
S’iscritura de sa tumba ndi torrat fintzas una lista de nòminis de òrigini sardu-pùnica, comenti Celele, Bacoru, Mislius, Benets, Cora…, chi iant postu arrexinas in sa popolatzioni locali non latinizada ancora.
8-Domu de su messaju Printzis
(sèc.XVIII)
Antiga domu de messajus cun sa corti, de orìgini ispagnola, allogada innida fintzas a oi de s’abbistesa e de su rispetu po sa memòria de su tempus passau de is meris cosa sua, s’ùrtimu de custus su sennori Srabadori Printzis (connotu comenti Deddu Liccu, spatzau candu teniat prus de centu annus).
Sa cotilla manna allogat, casi innidus, ainas de maistus, de messajus e is istaddas; sa domu tenit sa lolla traditzionali (su stabi) e at arregotu is antigas istruturas de aintru e sa crobetura antiga.
9- Crèsia de Santa Maria
(sèc.XII - XVI)
De s’època cristiana antiga, s’agataiat in unu logu de padenti prenu de àcuas chi nd’arribaiant de is mitzas de monti e sa biddixedda de Abas, inserrada de duus arrius, fiat cuntènnia in totu asuba de su cucureddu in ui si pesat sa cresiedda. Po su connotu fiat sa crèsia manna de sa bidda, chi ddui fiat in su momentu de sa tramudadura de su Monsenniori de Useddus, documentau giai in su XIII sèculu e fut sa sedi provisòria de su Monsenniori. A palas de sa crèsia s’agatat su campusantu antigu.
In su 1792 sa cresiedda iat guadangiau su tìtulu de santuàriu diocesanu, acapiau po unu pagu de tempus fintzas a su cultu de Santa Greca.
10- Capella de sa Madonna de s’Arrosàriu
(Annu 1721)
Connota comenti Capelledda, si podit giai sa data gràtzias a s’iscritura de sa tumba chi immoi s’agatat in sa petzeria de su portalli, chi narat “ Custa òpera est istètia cumpletada in s’annu de su Senniori 1721” bòfia de is cunfradias localis de s’Arrosàriu (fundada in su 1624) e de sa Vèrgini Dolorosa, sa cresiedda fiat unu centru de forti vida spirituali (Cida Santa, Corpus Dòmini, Santu Franciscu, Santus Cosma e Damianu, Santu Danielli- a issu est titulau unu altareddu piticu) e puru assistentziali, poita innoi fiant spratzias mexinas debadas a is pòborus.
De notai, in totu is tonus de colori de sa pedra de cracina groghita e de terra lutzana birdi, su portalli trilìticu, sa ventana cun arcu a giru, is grunnissas e is cantonis, su campanileddu a vela cun duas ventanas agutzas, sa cruxi guadangiada asusu de su fundamentu de sa navada. S’àbsidi giait ospitalidadi a s’ispantosa istàtua de linna de sa Madonna cun su pipiu (arta 1,75 metrus e datada in unu perìudu aintru de su XV e su XVII sèculu), posta in una pala de altari dorada de stili barocu, cun drapus arrùbius iscurus, de sabori barocu etotu.
11-Domu nadia de Antoni Gramsci
(22 Gennàrgiu de su 1891)
Sa domu si pesat in sa ruga chi arribat a sa Catedrali e mantennit feti pagus tretus de sa primu istrutura. S’afaciada giait inderetura a sa bia, is logus de apalas fiant dedicaus a fainas de is messajus e de is maistus.
Su fàbricu, passau me in manus de unus cantu meris e assentau fintzas a manìgiu pùblicu e a tzilleri, est istètiu comporau de sa Regioni in is annus ’80 de su sèculu XX e, de su 1988, est de manìgiu de su Comunu. De insaras totu is logus de sa domu funt a disponimentu po finalidadis culturalis e socialis. Custus logus funt, in dònnia manera, sa sedi de is cummemoratzionis in onori de Gramsci giai de su 1947, candu, a dexi annus de sa morti, a sa presèntzia de Pamiru Tolliati, fiat istètia posta una làpida po arregordu de custu paesanu istimau.
12- Pratza de manìgiu comunu a Antoni Gramsci
(Annu 1977)
Monumentu pesau in sa pratza Antoni Gramsci po is 40 annus de sa morti de su filòsofu abaresu. S’òpera, de pedra de cracina e basartu de Monti Arci, dd’at fata s’architetu Giò Pomodoro, agiudau de picapedreris, maistus de muru e manobra locali.
In sa Pratza est assentada una iscultura de pedra arba de Trani chi bollit afigurai su soli, comenti fonti de briu e de sa genti de sa bidda in preghiera.
Su monumentu est prenu de sinnus e sìmbulus chi afigurant s’ispàtziu, su tempus, is cuatrus elementus primàrius de sa natura e sa civilidadi de messaria e pastoria, cun una giminera manna chi, candu ddui funt manifestatzionis o atòbius de genti, benit alluta diaberus.
13- Seminàriu Tridentinu
(Annu 1795)
Est istètiu pesau de su Monsenniori Giuanni Maria Pilo, a issu est titulada sa ruga chi s’incarat a sa parti de asuba. Su palàtziu, chi acostat a sa Catedrali, fiat istètiu postu a càmbiu de is aposentus de su seminàriu bèciu (fundau in su 1703 de su Monsenniori Sidori Masones Nin), postus in ui oi si pesat sa sala de teatru.
Sa parti de aintru est caraterizada de bòvidas a fùrriu e murus fortis meda chi arregordant cussus de is cumbentus. Cun su passai de is annus ant tentu manìgius diversus: de ospidalli a iscola superiori, a ufìtzius a oratòriu e giassu po mostras. A su princìpiu de su XXI sèculu funt istètius assentaus su prus a museu de s’arti sacra e archìviu istòricu diocesanu.
In is àulas cosa sua si est formada fintzas genti de importu mannu e làica de sa zona.
14- Domu de su Messaju
Sa domu de su messaju est unu enti morali fundau po atendi is traballadoris prus pòborus de sa bidda. Dd’aiat bòfia Don Francisinu Ispada, sìndigu de Abas de su 1910 a su 1914, chi aiat arregallau po custu iscopu unus cantu benis de sa sienda cosa sua, cun aintru fintzas sa domu sua po is fainas de messaria chi s’agatat in sa ruga de Donna Violanti Carroz . Intra de is atras òperas dènnias de su nobilòmini comenti primu citadinu s’arregordant: sa primu retza de àcua, sa statzioni de su trenu, s’asillu po is pipius.
Allegati:
Novas marmiddesas n. 2 - 2016 1198 Kb
Novas marmiddesas n. 1 - 2016 1006 Kb
Inserru de s'Isportellu limbìsticu in su mesi de austu 56 Kb
Contra de su fogu 256 Kb
Cani_manifestu 965 Kb
Contzillus contras is furas e trufas 936 Kb
Vìtimas de su Fogu 773 Kb
caricaSu Re 198 Kb
nobas 21 su re 160 Kb
vademecum limba 20 134 Kb
manifesto corso 108 Kb
domanda corso 74 Kb
nobas 19 195 Kb
nobas triulas 18 107 Kb
nobas martzu 17 242 Kb
nobas martzu 16 106 Kb
s'annu doxi 51 Kb
vademecum 15 536 Kb
vademecum 14 467 Kb
vademecum 13 127 Kb
nobas 12 165 Kb
vademecum 11 130 Kb
vademecum 10 171 Kb
A SA CIRCA DE SU TESORU 216 Kb
vademecum 9 297 Kb
vademecum 8 216 Kb
vademecum 7 314 Kb
pisitu 114 Kb
imparaus gioghendi 202 Kb
vademecum 6 431 Kb
limba mama.pdf 31 Kb
vaucher 118 Kb
cuntzillu comunali 49 Kb
vademecum limba 5 195 Kb
vademecum limba 4 232 Kb
vademecum limba 3 231 Kb
vademecum limba 2 193 Kb
vademecum limba 1 173 Kb


text:
Oliana
Oliana est' una viddha ispañola, i'ssa provinćia dess'Alto Urgel, in Kataloña. Prossa ɔonta dessu 2009, sa populašìone hìdi de 1.976 pessònes. Este sa sicundha viddha prus popula' dessa provinća, dopo sa kapitale Seo de Urgel. In Sardiña b'este sa viddha de Ulìana, đemmella' in Oliana katalana. Vinđias i'kue b'hìdi unu ɔasteddhu.
Cuntenutu
Istoria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Nasɔìa assu tempu'r desso'r Romanos, sa viddha acia' parte dessa Contea de Urgel. Sa viddha s'e'r forma' attundhu assu ɔasteddhu de Oliana. ɔAndho b'hi's sa ġerra ɔontra Juvanne II de Kastiglia, est'ista' difesa dae Ramon del Brull. I'ssu 1569, sa populašìone est'ista' isperdia dae sa pesta. ɔAndho b'i' ssa ġerra 'esso'r Messadores, sa viddha aviad' ađđiudàu a ke torrar' a piɔare sos ɔasteddho'r de Opul-Perillos e de Salses, i'ssa provinća de Rosellon. I'ssu 1642 aviad'hattu unu dinare propriu suo. I'ssu 1810, ɔandho b'hi' ssa Ġerra de Indipendhenšìa Ispañola, est ista' okkupa' dae sas troppa'r Vrančesas. ɔAndho b'hi' sa Prima Ġerra Karlista, sa viddha est'istà affortiɔa' e lassa' pro dua'r vorta'r dae su populu.
Monumentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Dessu ɔasteddhu antiɔu de Oliana no abbarra' belle ke nuddha. Sa kresia antiɔa dedika' a Sant'Andria, ɔi idi sa kresia 'essu ɔasteddhu e'r de istile Romaniku. Vrabbika' i'ssu sékkulu XI, est' ista' kunsakra' intra su 1037 e su 1040. Es' ɔumposta dae una navada kukkuđđia' dae una bòveda a arɔu. S'abside este unu mesu kirku, joɔàu ɔin arkittos. Su ɔampanile est' a base kuadra. Un àttera kresia de istile Romaniku este ɔussa de Santa Eulalia de les Anoves. Sa navada sua es' tanka' dae un'abside a mesu kirku ɔi'ssu ɔampanile a ɔostas. I'fforas dessa viddha b'este unu putthu largu 5,45 m ɔi venia' trattàu pro ɔusservare s'àstraġu. In intro'r dessu sartu de Oliana b'es' sa diġa de Oliana, vrabbika' i'ssu rivu Segre.
Usos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa hesta manna de Oliana est'in Aġustu. I'sso'r meses de Làmpadas e Trìvulas b'es' sa Gara 'essos Poeta'r Đovanos.
Ekonomia[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Parte dessa populašione dipendhede ekonomikamente dae una vràbbika de makkinas prossa dommo. Sa patata es' su prodottu prus kultivàu.
Referenšias[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Tomàs Bonell, Jordi. Descobrir Catalunya, poble a poble. Barcelona: Prensa Catalana, 1994.
- Artículo en la Enciclopedia Catalana


text:
Tra chimeras e sonnios de recreu
andande fatu a su tempus chi andat
s'istintu naturale est chi cumandat
s'andala inzerta, su bonu caminu
e tropu ortas curpa a su destinu
dandeli cando si presentat feu.
Non si creschet de lacrima e murmutu
dande a seguru chi totu est nieddu,
in notte iscura prus lughet s'isteddu
si volontade b'est l'ider lughende,
tantu sos chi sun pruere pesende
pastinant runzas e non collin frutu.
Babbu dae minore, chi ndat bidu
finas a mannu de cottas e cruas,
m'at semper nadu, cun sas forzas tuas
contabi fizu, e poi attentu ista;
s'ornine prò natura est egoista,
rispetta a tottus ma, tenedi ischidu.
Che giuighe severu etat sentenzia
est poeta, cumbintu credei galu
ch'in custu mundu non binchet su malu
s'imbentat bellas pinturas d'amore
e las regalat che frunzas in frore
a cantos ant calavrighe in cussenzia.
E che mastru 'e iscola, in su cuile,
contat de versos fatoso a misura
si poi b'ada addovios de curtura
isfurrat pane pro cantos ant gana
e lu cumbidat che abba 'e funtana
de bona gana cun grabbu dechile.
De pinna armadu, at sinnos d'attonzu,
cantat montes niaos e costeras
isparghende in tottue milli isperas
prò su ch'isperas perdidu at da oras
cundannat serpes malas e coloras
de tempos lanzos, bonu testimonzu.
Preigat galu a s'omine chi pascat
campos allentorios de suore
pedindeli dognora a su Sennore,
"da semene d'amore, amore nascat"


text:
Luchia Ite bella sa mariposa mea!
(cantat) "Bola, bola mariposa,
rosa e ruja, ruja e rosa..."
Pitzinnos, annotae custa bella mariposa:
deo canto e issa bolat...deo canto e issa bolat..
"Mariposa bola bola...
tue chin mecus non ses sola!"
(a s'iscusiu) Commo bos naro unu secretu:
cando Mussi fit durmiu appo secau unu cantu de su froccu suo e appo fattu una
mariposa. Commo custa est una mariposa bera, chi bolat, bolat abberu!
"Bola bola mariposa
rosa e ruja, ruja e rosa..." (essit)
Mussi (intrat arrennegau)
Deo no isco... Deo no isco chie m'at fattu custa brulla mala: custu manzanu appo accattau su froccu meu secau...
Luchia (intrat torra cantande)
"Bola bola mariposa,
rosa e ruja, ruja e rosa..."
Mussi Ma... it'est cussa cosa ruja chi so biende?
Luchia Est una mariposa!
(cantat) "Bola bola mariposa..."
Mussi Abbisoca... abbisoca cussu est su froccu meu!
Luchia Ite mi ses chircande? Sa mariposa no est unu froccu!
Mussi E deo la cherjo biere cussa mariposa!
Luchia Non la tocches! Ca est dilicada issa...
Mussi E deo la cherjo prˇpriu toccare... (chin-d unu brinchiu chircat de l'aggarrare)
Luchia Baetiche! Ca si nono ti do' unu tzaffu!
Mussi Unu tzaffu a mimme?! Commo ando a liu contare a Mimiu... e su froccu... nobu lu cherjo! Nobu! (essit)
Luchia Mancumale si nch'est andau! Peroe... resone aiat resone, mischineddu!
Ma, sa mariposa, ite curpa nd'aiat issa?


text:
martedì 7 agosto 2018
Po sa dispedida de mons Mario Roberto Cassari de Salvatore Deligia
de Salvatore Deligia
Tzirriadu t'at Mario su Segnore
po ti porret de persona ringraziare
tottu sa vida l'as crefiu dedicare
cun faeddos e manizos de amore.
Sa etzesa t'at serradu sa janna
pro t'aberret sa de su paradisu
partidu ti che ses chenz'e avvisu
lassandosi in disauria manna.
In Ilartzi su nadale as tentu
cun bonos prinzipios creschidu
a preigare su vanzelu as obbedidu
ca fias omin'e bonu coro e talentu.
Artziadu che ses in altos pianos
dimustrande tottu su tou valore
messazeru de paghe e de amore
in terrenos funestos Africanos.
In chelu tenzas Mario su reposu
chi t'as in custa terra balanzadu
faghinde bene ti lu ses meritadu
a d'onzi creatura pobera de gosu.
De Nunziu Apostolich'insignidu
dae sos seguaces de Pedru Santu
estindodi cun purpurinu mantu
ch'imparis a tie nos at orgoglidu.
A Ilartzi as dadu lustru e fama
ca fias omin'e cabu e de judu
sa cresia d'at s'urtimu saludu
a su pastore c'at orfanadu s'ama.
Prega pro nois Mario dae chelu
e ispraghe unu velu meraculosu
ch'istorret onzi omine bellicosu
e paghe amore regnent de anelu.
Ilartzi su 19 de Austu 2017
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text: (IlMinuto) – Casteddu, 9 de su mesi de martzu – Si lamat “In Tempus de crisi” sa fentana noa de informatzioni in sardu chi at a cumentzai de martis 12 de su mesi de martzu e at a acumpangiai a is ligidoris de “IlMinuto notizie Mediterranee”. Obietivu de su progetu nou de informatzioni est su de contai sa crisi de traballu chi ferrit a is giòvunus laureaus sardus, personis chi mancai cun títulus e annestrus s’agatant sèmpiri de prus chentza de traballu o cun d-unu traballu precàriu chi est aillargu meda de is istúdius fatus e de sa própriu punna. Archeólogus chi faint is camerieris, profesoris chi andant ainnantis scéti cun ripetzionis, chímicus chi bivint andendi a portai pitzas. Istórias chi tenit unu tempus benidori tremi tremi, vidas de disimperaus e precàrius totus de contai in sardu atressu de una rubrica giornalistica chi at a bessiri dógnia martis, dógnia gióbia e dógnia sàbudu. Continua a leggere ‘Arribat unu progetu nou: una fentana oberta “In Tempus de crisi”’


text:
Pigu sa bòcia e cumentzu a giogai
apitzus de sa mesa dda fatzu bolai
brincat e currit andendiddi avatu
totu cuntenta fintzas sa gatu...
Aund'est andada? Circadda beni
arrúmbulat asuta e parit arriendi
bolat e ballat e torrat a susu
ddi cúrgiu avatu... ma no nc'est prus.
S'est isparréssia, a foras andendi...
is cumpangeddus dda funt circhendi...
Allónghiu sa manu po dd'aciapai:
arruit a peis po mi cogliunai...
Imoi est innoi, pustis innia...
- Bòcia, bocixedda, - provu a tzerriai -
no nci dda fatzu a ti sighiri -
- Beni, pipiu, bolis giogai?
Totu currendi depis andai!-
Primu est aintru, pustis in foras
issa ballat e in artu bolat,
torrat acanta... andat addia...
ses tropu scida bocixedda mia!


text:
Is critèrios tedescos in contu de acollièntzia sunt comintzende a cunfirmare is dudas de is operadores cunforma a sa chistione pròfugos. In unu servìtziu investigativu is giornalistas Andrea Miosga e Nikolaus Steiner, de su programma televisivu Monitor, faeddant craru-craru de su fallimentu de sa Germània in is Balcanos. Pro ite?
In antis de totu ca su Kosovo e àteros paisos de cussos chirros sunt devènnidos “logos seguros”. Cun su resurtu chi cussos pròfugos podent (devent) torrare a domo issoro. A mala bògia. Miosga e Steiner ant acumpangiadu, dae Düsseldorf a Prìstina, sa famìlia Murtezi faghende·nos bìdere su dramma de custa gente.
Su sennor Murtezi, paris cun sa mugere Florie e duos pipios, chirchende un'ispera noa in Germània, nch'ant coladu chimbe meses in cue rechedende asilu.
Finas a cando sa politzia non nch'est cròmpida a domo issoro pro ddis nàrrere, petzi cun duas dies de antìtzipu, chi si nche deviant ghirare a Kosovo. «Apo pensadu de mi ochire – at naradu Florie Murtezi – ma fìgios meos est mègius chi apant una mama pòvera imbetzes de nudda».
E, cròmpidos a sa terra issoro, ite ddoe ant agatadu? «Is domos – gasi Florie ghiende is giornalistas tedescos – sunt destruidas, ruinas in totue, ddu podides bìdere. Semus prus chi non pòveros, no isco ite nàrrere. Si aìamus àpidu dinare e oportunidades non nos nche fìamus mòvidos a Germània». In domo issoro non ddoe at abba, servìtzios igiènicos e currente elètrica. E nemmancu ventanas. Ma pro is guvernantes tedescos chi si mustrant de bonu coro cun is sirianos, totu custu paret chi non siat una farta de seguresa.
S'àteru fallimentu si ligat a su ruolu de sa Germània durante sa gherra chi, in sa segunda metade de is annos '90, aiat triuladu malamente cussa terra. Pro sa prima bia, a pustis de sa segunda gherra mundiale, is trupas tedescas ant leadu parte a un'interventu militare internatzionale.
Su guvernu de tando fiat su de su sotzial-democràticu Gerhard Schröder (coalitzione Spd-Birdes). Disacatu sena agabbu. Pro Dušan Reljic de s'istitutu Swp (Stiftung Wissenschaft und Politik) «imoe is pipios bivent peus de is babbos e mamas issoro. E custos, pro parte issoro, istant peus de is generatziones chi ddos ant pretzèdidos. Est pro custu chi emigrant».
Peus est andada cun is agiudos post-bèllicos (in su vìdeu si podet bìdere a Schröder narende chi su Kosovo «devet èssere agiuadu a sa lestra»). Intre is 500 milliones imbiados dae sa Germània su bonu nch'est cròmpidu a is butzacas de polìticos corrotos e de funtzionàrios. Belle nudda a sa populatzione: de bator una pessone non crompet a balangiare 1,20 èuros sa die e su 70% de is giòvanos est sena traballu.
Bete de seguresa!


text:
Ballu
Su ballu, est cussa dantza fata po ispàssiu, in mesu a sa genti, fata po comunigai, o in dies de festa. Su ballu, no est fatu po amostu, ma est prus una cosa de crica, chentza andai a iscola po ddu imparai. Nci funt unu sciacu mannu de ballus, sa dantza populare, su ballu 'e discoteca, sa breakdance, sa dantza latino-americana, tip tap, hip-hop...
Po carrasegare si ballaiat po notes intreas. Sas fèminas non podiant negare su ballu a neunu, francu chi esseret sa de tres bortas chi t'invitaiat su matessi òmine, o chi esseret frade o parente de astrintu. Su ballu fudit una cosa sèria e podiat sutzèdere brigas mannas po unu ballu negau o una allega male nada. Po invitare a su ballu si naraiat:
- «permitis?»
Po abèrrere su ballu tundu si togaiat su bratzu de sa fèmina narende:
- «permitie.»
Su ballu de sos tres passos fudit meda sèriu e lentu e si ballaiat a boghe fintzas de tenore ca su prus de sas bortas non nche aiat sonadore e si ballaiat in totube: messonzos, marronzos, pustis tribulau e fintzas torrande a bidda pustis de sa zornada.
Po sas festas totu cantos torraiant a bidda po sa missa e sos ballos in pratza de crèsia chi si faghiant a pustis, totus sos pastores, massajos e acudiant fintzas sos mannos. Como, po Sant'Antoni, si ballat ancora a pustis de sa beneditzione de su preide, a fùrriu de su fogu, si papat su druche traditzionale po onorare su santu, sighinde a festare a ispuntinu mannu e meda binu nieddu. In pagas biddas de Barbàgia si ballat fintzas su mèrculis de lessiu, fintzas si nche est intrada sa caresima.
In sos annos chimbanta e sessanta, cando sa crèsia sortiat sas feminas in sas associatziones (a logos ddi naraiant sas circulinas) non cheriant chi si esseret ballau ca non fudit bellu po sa religione, tando sos zòvanos, mascos e fèminas si sortiant in coghinas mannas e ballaiant a fura. Sos mannos nos contant ca su ballu fudit fintzas unu modu po fàghere fronte cun allerghia a sos perìodos lezos de bisonzu meda, cando s'incunza de labore, o de orzu fudit istada pagu po s'annada mala, sos bighinos si sortiant, un'òmine tiraiat sa boghe e ballaiant fintzas a s'ismarrire ismentigande sa gana.


text:
George Washington
George Washington (22/02/1.732-14/12/1.799) est istadu unu de sos babos fundadores de sos Istados Aunidos, isvilupende su rolu de cumandadore cabu de s’armada continentale in tempus de sa gherra rebolussionària amerigana. Aiat finas presìdidu subra de su cumbèniu chi aiat redatadu su custituimentu, su cale aiat sustituìdu s’istatutu de sa cunfederadura. Su custituimentu aiat istabilidu sa funtzione de presidente de sa repùbriga, chi Washington fiat istadu su primu mantenende-la.
Washington fiat istadu elèghidu presidente a issèberu unànime de sos 69 eleghidores in su 1.788, e aiat cumpretadu duos mandatos. Aiat presìdidu subra de sa formadura de una gubernu nassionale forte e finantziadu bene, chi mantènneret sa neutralidade in sas gherras pilisende in Europa, suprìmeret sa rebellia e lograrat atzetadura intre sos ameriganos de onzi casta. S’istilu suo de lìderu aiat apostivigadu medas formas e rituales gubernamentales impreados dae tando, che su sistema de gubernu e su pronuntziamentu de s’arresonu inagurale. In prus de custu, sa transidura paghiosa dae sa presidèntzia sua a sa de John Adams aiat istabilidu una tradissione galu como in esistèntzia. Istorigamente, Washington est cussideradu ampramente comente su babu de sos Istados Aunidos.


text:
Rapa Nui
Coordinatas: 27°07′10″S 109°21′17″W / 27.119444°S 109.354722°W
Articulu in LSC
S'ìsula de Rapa Nui (fintzas ìsula de Pasca) est un'ìsula chi s'agatat in s'otzèanu Patzificu sud-orientale chi pertenet a su Cile. S'ìsula tenet istèrrida de 163,6 km cuadrados e contat unos 6.600 bividores. Su cabulogu est Hanga Roa.
Istoria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'ìsula de Rapa Nui fiat populada segundu sos istùdios prus reghentes in s'800 p.C. dae gentes chi aproliant dae sa Polinèsia e da sa Polinèsia frantzesa, in particulare dae Tahiti. A primìtziu conchistada dae sos Olandesos e a pustis dae sos ispagnolos, fiat unida a su Cile su 9 de cabudanni de su 1888 dae Policarpo Toro pro mèdiu de su "Tratadu de Annessione de s'ìsula" (Tratado de Anexión de la isla). Toro, chi rapresentaiat su guvernu de Cile, aiat firmadu impare a Atamu Tekena, desinniadu "Re" dae sos missionàrios catòlicos a pustis chi su cabu supremu e s'erèntzia sua fiant mortos. Sa balidesa de custu tratadu est galu perricada dae unos bividores indìgenos. Ufitzialmente, su Cile aiat achiridu su masone de arbeghes Mason-Brader (chi ammuntaiat manna parte de s'ìsula), e cunsistiat de sas terras achiridas dae s'erèntzia de bividores Rapanui mortos durante sas epidemias intradas dae sos europeos. Su Cile aiat a pustis pretèndidu soberania subra totu s'isula.


text:
Sa Segreteria generale de Polìtica Linguìstica de Galìtzia at adotadu in totu su 2010 prus de 100 mesuras relativas a unos cantos obietivos de su Plan Xeral de Normalización de la lengua gallega (PXNL), chi, in sos annos benientes, "ant a pòdere multiplicare s'impatu issoro" cun sos istrumentos postos in campu dae sa Giunta regionale. L'at postu in craru su titulare de custu dipartimentu autònomu, Anxo Lorenzo (in sa fotografia) durante sa presentada de su rendecontu de sas atividades de s'annu coladu.
In mesu de sas initziativas printzipales, b'at sa Rede de Dinamización Lingüística, cun prus de 70 comunas interessadas in "unu sistema de gestione " de sa limba "coordinadu" pro "garantire unu traballu prus funtzionale", chi Lorenzo cunsìderat "meda prus imprescindìble" in unu mamentu "de risorsas limitadas".
B'at àpidu finas riferimentos a sas initziativas de trasmissione familiare de sa limba, comente sas 73 atvidades de sos 'Axóuxeres' o sas 800 de su programa Bocaberta, chi òperant in sas fascas de edade prus giòvanas e in su "pranu afetivu"
Lorenzo at ammentadu s'aprovatzione e s'aplicatzione de su decretu de su plurilinguismu in s'insinnamentu no universitàriu e sa distributzione "echilibrada" de sas matèrias in funtzione de sa limba, sena contare su "coordinamentu e impulsu" de sos grupos de dinamizatzione de sos tzentros, cun prus de 800.000 èuros destinados a atividades diferentes.
In prus, acordos e addòvios cun sa Confederación de Empresarios de Galicia ant permìtidu de traballare cun sas impresas pro su promovimentu de su galitzianu, e in su matessi tempus b'at àpidu prus de de 300 cursos pro su personale amministrativu chi ant interessadu prus de 5.300 sugetos.
In fines, est istada fundamentale sa collaboratzione cun su Centro Ramón Piñeiro para la Investigación en Humanidades , cun sa Real Academia Galega e cun s' Instituto da Lingua Galega.


text:
Dae cando est presidente de su Guvernu de Galìtzia Alberto Nuñez Feijoo, su 17 de abrile de su 2009, podimus nàrrere chi sunt cumintzados tempos malos pro sa limba galitziana. Su Partidu Populare chi est guvernende como, difatis, est contràriu a sa polìtica linguìstica sighida in antis dae sa Xunta guvernada dae una coalitzione in ue fiat presente una parte natzionalista galitziana forte. Cun s'iscusa de aplicare a beru una polìtica de bilinguismu, "Feijoo est in cherta de nche catzare s'ufitzialidade de su galitzianu", comente narat su presidente de "A Mesa" Carlos Callón, chi gherrat pro sa normalizatzione de su galitzianu.
Un'àteru organismu in defensa de su galitzianu "Queremos Galego" in unu Manifestu de su 17 de maju faghet un'elencu particularizadu de totu sos atacos de su guvernu a sa limba galitziana: sa chi in medas mutint como "gallegofobia".
In custu "clima" malu pro sa limba pròpia de Galìtzia, chi agatamus finas pro su catalanu e su bascu in Catalugna e Paisu Bascu, devimus cunsiderare finas s'iscumparta unu mese a como de s'ùnicu cuotidianu in limba galega in pabiru: GALICIA HOXE. S'ùrtimu nùmeru in pabiru est essidu su 28 de làmpadas. E custu, a pustis chi, s'annu passadu, ant cungiadu su cuotidianu digitale prus connotu, VIEIROS, e su setimanale istòricu A NOSA TERRA.
In GH bi traballaiant 19 pessones, su prus giòvanos, cun ideas progressistas, in defensa de sa cultura galitziana e de s'autoguvernu. Como bi nd'at abbarradu petzi duos de giornalistas, chi mantenent aberta sa versione internet. Ma non s'ischit finas a cando.
Galicia Hoxe fíat essidu a campu sa prima iba su 17 de maju de su 2003. Fiat s'erede diretu de O Correo Galego, su primu cuotidianu iscritu totu in gallego, nàschidu su 6 de ghennàrgiu de su 1994, gràtzias a sa voluntadede de sa Xunta cumandada tando dae Manuel Fraga, ex ministru de Francisco Franco.
In medas, urtimamente, ant acusadu su guvernu de Feijoo de nche catzare sos agiudos a sos mèdios informativos in galitzianu, cando chi su matessi guvernu sighit a agiuare sos grupos informativos mannos e… cunservadores, in castiglianu.
Duncas, no est in Sardigna ebbia chi sos contràrios a sas limbas natzionales sunt boghende a campu sas armas issoro.


text:
Mussi (cun d-unu sartitzu furau) Ita bonu custu sartitzu!
Chica (intrat) Ah! Castiaddu su balenti... papendi sa cosa a fura!
Mussi E a tui ita ti nd'importat? Tupa su bicu!
Chica Su bicu ddu serru... ddu serru... cun d-unu arrogu de sartitzu! (donat unu m˙ssiu a su sartitzu)
Mussi Lassa sa cosa mia!
Chica No ti dd'as a papai totu tui!
Mussi Deu papu cantu mi parit e praxit!
Chica No ddu scis chi fai mali a papai meda?
Mussi (arriit) Aha... deu no bollu essi sicau comenti a tui!
Chica Ascurta, Mussi... ascurta sa cantzoni:
Papat, papat Mussi satzagoni
de a mengianu cun macarronis
e sartitzu a prandi e a cena,
at a cresci che balena...
Pagu papat Chica Chichina:
a mengianu una pimpirina
e a merÝ unu piringinu,
po cussu est lÓngia che unu stichinu.


text:
Muccaloru Ruju
- Dettagli
- Visite: 1129
Una die tia Fea, ciamada sa fizza e li narada: "Fizza mì, anda inue nonna tua pro che l’ighere unu labiolu de colda cun pisellu, tantu pro l’assazzare!". Sa mama l’avveltidi: "Mi fizza mì, no passes’in su buscu pruitte podes faghere incontros feoso: mammuntones, Maria Lentolu, Maria Marronca, sa mama ‘e su sole e fina su Grodde Maccu!". Cussa macca de Muccaloru Ruju rispondede a sa mama: "Bae e bocchidi!! Eo passo pro su buscu chi fatto meda meda primu!!". Caminende, caminende, acciapada pabanzolu e gioghedda e narada: "Bae in ora mala, itte cosa ona! Duas dies fui chenza mandigare gioghedda…aimbara chi como mi ‘nde fatto una sacchetta…".Mancu finidu de leare sa gioga, chi ispuntada dae sa palinza su Grodde Maccu chi li narada: "Lassa su pabanzolu e sa gioghedda, chi cussa este cosa mia!!!". "E custu itt’este: unu rospu? Unu ischiffu?". "No, so su Grodde Maccu…Inue sese andende?". "E itte t’indaffuttidi a tie, bruttu maccu feu!". "Eh…tantu pro ciarameddare…". "So andende a inue nonna mia, tia Tambullana, affacca a su muntonalzu ‘e Bevegalza.". "Ahi già ses pagu macca!!! Mi chi b’este cussa pittiracca chi ti ch’ighede a su muntonalzu, affacca affacca a nonna tua!". E Muccaloru Ruju si c’avviada. Imperistantu su Grodde Maccu, chi no este maccu, passada a truncadura pro arrivire primu, giustu giustu pro s’ora ‘e mandigare. Arrividu a sa domo de tia Tambullana, zoccada, intrada e si la mandigada lambridu. "Nostra Signora mia!…unu pagu corriatta, ma già che falada. Mi parede chi como mi drommo unu pagu e isetto su dulche…". Propriu in cussu momentu zoccada Muccaloru Ruju e narada: "Già fud’ora ‘e arrivire! Ohia…appo su pè moltu…Nonna!!! Itte fiagu malu… e itte ses molta?". Intrada in camera ‘e lettu e li narada: "Itte t’ada suzessu? T’appo attidu unu labiolu ‘e colditta, isperende chi ti fattada bene a sa chizza. Ma itte t’ada suzessu? Asa unu nare cant’e bindighi!!!". "Pro fiagare mezzusu!". "Mama mia cara… itt’alenu fiagosu!". "Ih! Daghi m’appo mandigadu una pudda ezza!". "E custas orijasa?". "Asie t’isculto ‘ene!". "Pro caridade!! Itte ucca fea e manna!!". "Pro ti mandigare totta intrea!!!". Abberidi sa ucca e che l’ingullede…..e brujore ‘e istogomo asie male male!!! "Como mi leo unu pagu ‘e magnesia…..Non bi gherede si no che magnesia pro digilire custa indigestra…". Mancu male già bi pessada su cazziadore a l’aggiuare a digilire…li puntada su fusile e li tirada, l’immatada e ‘nde ogada a Muccaloru Ruju e sa nonna comente noasa!
Work in progress
SITO IN COSTANTE AGGIORNAMENTO
Notizie
Cronaca - La Nuova Sardegna - Sassari
-
Sassari, in pensione a 16 anni il vecchio Boris re della pet therapy
Il vecchio pitbull è la mascotte di “Parla col cane”. Teneri inganni per non fargli capire che non va più a lavorare
-
Treni, la linea Sassari-Alghero riaprirà entro 4 mesi
Lo assicura l'amministratore unico dell'Arst, Chicco Porcu


text:
Search for artists and concerts
Search for artists
Camerata Ducale
Mar 3rd 2018 @ Teatro della PergolaFirenze, Italy
I Was There
Saturday, March 3rd, 2018
4:00 PM
Teatro della Pergola
Firenze, Italy
LOCATELLI: Trauersymphonie in fa minore. GLUCK: Danza degli spiriti beati da Orphée et Euridice. TARTINI: Sonata in sol minore “Il trillo del diavolo” (vers. per violino e orchestra di R. Zandonai, cadenza di G. Rimonda). RAVEL: Pavane pour une infante défunte. PAGANINI: Le streghe, Variazioni su un tema di Franz Süssmayr, op.8. WILLIAMS: Tema da Schindler’s List. WIENIAWSKI: Légende in sol minore op. 17. PAGANINI: Tema e variazioni “Maria Luisa, Gran Duchessa di Parma”.View All Camerata Ducale Tour Dates


text:
Su Vangelu de Giuanni tradùsiu de Pedru Cruccas est su lìburu chi ant a presentai cenàbara chi benit, su primu de mesi de ladàmini, in Casteddu. Nci at a essi s’autori e in mesu de is àterus finas Oresti Pili, presidenti de s’Acadèmia de su sardu onlus, ca s’autori at pediu s’agiudu de s’assòtziu nostu po torrai a castiai sa grafia de su traballu cosa sua cunforma a is Arrègulas. Inghitzant a is 5 de a merii.
September 2010
24/09/2010
Presentada de su VangeluPosted by acadesusa under Novas | Tags: Lìburus, Vangelu |
Leave a Comment
20/09/2010
Chelu isteddau e credèntzias popularesPosted by acadesusa under Atòbius | Tags: Arrelatas, Steddus, Toninu Bussu |
Leave a Comment
Martis su 21 de cabudanni, a is 5 e mesu in sa biblioteca de sa Regioni de Biali Triesti in Casteddu, su visu-presidenti de s’assòtziu nostu at a sterri un’arrelata apitzu de is nòminis sardus de is steddus, movendi de sa fueddada de bidda sua, Ollollai. Sa chistioni perou no est sceti de nòminis ma finsas de unu muntoni de credèntzias acapiadas a custu mundu chi is Sardus eus sèmpiri tentu in grandu cunsideru e chi oi, a dolu mannu nostu, seus arrischendi de perdi e de nci-ddas lassai arrui in su scarescidòrgiu.
16/09/2010
Su Paleo-sardu de E. Blasco FerrerPosted by acadesusa under Novas | Tags: E. Blasco Ferrer, Lìburus, Paleo-sardu |
Leave a Comment
Eduardo Blasco Ferrer, su linguista famau est bessiu cun d-unu traballu nou a ingìriu de sa chistioni de su paleo-sardu. Apustis de annus de stùdiu e de circa intra sa Spànnia e sa Sardìnnia, su professori cadalanu ndi at bogau a pillu una faina de profetu chi incìngiat unu mori nou po is stùdius de custa genia. A sa segura at a essi unu lìburu chi at a fai arrexonai meda, studiosus, linguistas e apassionaus.
Importanti meda: s’editori est tedescu e po imoi, is chi si-ddu bolint comporai ddu depint prenotai anche sa libureria ‘Cocco’ de bia Dante in Casteddu. Deghinou sa libureria etotu no ndi at a betiri àteras còpias!
In su link in bàsciu agatais sa cobertina e duus fueddus de presentada.


text:
DESCRIZIONE : 3° International Tournament City of Cagliari Banco di Sardegna Dinamo Sassari - Krasnye Krylya Samara
GIOCATORE : Caleb Green
CATEGORIA : Tiro
SQUADRA : Banco di Sardegna Dinamo Sassari
EVENTO : 3° International Tournament City of Cagliari
GARA : Dinamo Banco di Sardegna Sassari - Krasnye Krylya Samara
DATA : 28/09/2013
SPORT : Pallacanestro
AUTORE : Agenzia Ciamillo-Castoria / Luigi Canu
Galleria : Precampionato 2013-2014
Fotonotizia : 3° International Tournament City of Cagliari Banco di Sardegna Dinamo Sassari - Krasnye Krylya Samara
Predefinita :


text:
Sa Gherra de su Golfu, locutzione antonomàstica pro Gherra de su Golfu Pèrsicu, cumintzeit su 2 de austu de su 1990 e acabbeit pròpiu in die de oe, su 1991. Prus de 20mìgia sos mortos in ue belle 5mìgia fiant tziviles, nùmeros aprossimativos. Tocat a acrarire chi est connota comente sa prima, a dae chi in su giru de deghe annos, pagu prus o mancu, bi nd’at àpidu un’àtera, semper serente a su matessi golfu, ma mègius connota comente gherra de s’Iraq o segunda gherra de su Golfu: dae su 20 de martzu de su 2003 a su 15 de nadale de su 2011 e forsis galu in fieri. Semper e cando, dae su puntu de annotu mediàticu, sa chi at singiadu sa cussèntzia colletiva, sa de un’opinione pùblica semper atenta e semper rebesta, est istada sa prima. Sos giornales de tando la poniant - rumbulende·si·la unu cun s’àteru – semper in prima pàgina. Si diat pòdere pensare chi tenneret diferèntzias dae sas àteras gherras. Ma forsis no est gasi, ca a nche la sètzere subra de su caaddu informativu est istadu su fatu chi benderet.
Bendiat pàginas, bendiat publitzidade, bendiat e faghiat bèndere armas, bendiat fama e ranchidore. In prus chi no assentu polìticu pro o contra una banda o s’àtera. Diat èssere tropu longu e infadosu a nche collire inoghe e pròpiu sa die de s’ammentu, sas chi fiant sas trassas cuadas in palas de custa gherra vile e inùtile, in ue sas responsabilidades fiant bastante cumpartzidas in totu su mundu otzidentale. E, pro non nche rùere a intro de sa matessi bartza de su “villàgiu globale mediàticu”- comente l’aiat tzerriadu Stefano Beltrame, diplomàticu e iscritore veronesu - diat èssere mègius a l’ammentare petzi comente eventu istòricu, maleitu, dannàrgiu, inùtile comente a belle totus sos eventos de custa genia. Cun s’isperu chi potzat agiuare sas cussèntzias de oe, sabunadas in sete abbas, a torrare a cumprèndere su tempus chi nos tocat e chi galu nos at a tocare a bìvere.
Bendiat pàginas, bendiat publitzidade, bendiat e faghiat bèndere armas, bendiat fama e ranchidore. In prus chi no assentu polìticu pro o contra una banda o s’àtera. Diat èssere tropu longu e infadosu a nche collire inoghe e pròpiu sa die de s’ammentu, sas chi fiant sas trassas cuadas in palas de custa gherra vile e inùtile, in ue sas responsabilidades fiant bastante cumpartzidas in totu su mundu otzidentale. E, pro non nche rùere a intro de sa matessi bartza de su “villàgiu globale mediàticu”- comente l’aiat tzerriadu Stefano Beltrame, diplomàticu e iscritore veronesu - diat èssere mègius a l’ammentare petzi comente eventu istòricu, maleitu, dannàrgiu, inùtile comente a belle totus sos eventos de custa genia. Cun s’isperu chi potzat agiuare sas cussèntzias de oe, sabunadas in sete abbas, a torrare a cumprèndere su tempus chi nos tocat e chi galu nos at a tocare a bìvere.


text:
Cfafabfffeefecf A7 Envelope Template
A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template. A7 Envelope Template A7 Envelope Template.


text:
"B'aiat una borta un'Órbore chi fit solu in-d una tanca manna manna. Su sole lu caentabat, su bentu lu carinnabat, ma nemmos li faveddabat. Issu fit tristu, semper tristu.
"Ma non bi benit nemmos a inoche?" si dimandabat.
Una die sa pica, bolande in cussos trettos, biet s'Órbore lacrimande.
"Proite ses goi tristu?" li dimandat.
"So inoche solu solu, chene cumpannia!" rispondet s'Órbore.
"Appo cumpresu! - narat sa pica - Ja ti la batto deo sa cumpannia!".
Sa pica bolat a su buscu e mutit tottu sos puzones chi addˇbiat: Ótteras picas, gardaneras, ist˙rulos, furfurajos e fintzas unu corbu, semper in gherra chin sos Ótteros.
Tottus fachen sa pache tra issos e bolan, unu iffattu 'e s'Ótteru, sichinde sa pica.
Commo s'Órbore est prenu 'e puzones, no est prus solu: dae manzanu a sero b'est sa m˙sica de chentu boches e s'allegria de chentu bolos e jocos!
Ajˇ... ajˇ... ajˇ!
Dae, benie a jocare!
Dae, fachiela sa pache!
Benie a inoche a jocare
e jocamus tottu in pare