text:
Template:Biografia
Sas istrutziones chi sighint sunt cuntènnidas in sa sutapàgina Template:Biografia/man (modìfica·istòria)
Dae cara: pro sos artistas musicales no imprees custu template, imprea su Template:Artista musicale.
Custu template tenet valores pre-impostados pro sas biografias de base (nùmenes e data de nàschida, logu, natzionalidade e tzitadinàntzia etz.), pro informatziones a subra de sa famìlia, de su traballu (con valores ispetzìficos pro iscritores, filòsofos, militares, pintores, atores e aristocràticos, e in cust'ùrtimu casu cun tìtulos, istemmas e àteru), e sa possibilidade de tènnere, in prus a s'immàgine generale, un'immàgine de sa firma in fundu.
Còdighe de esèmpiu
{{Biografia |nùmene = Luís Vaz de Camões |immàgine = Camões, por Fernão Gomes.jpg |descritzione = Ritratu deo de Camões fatu dae Fernão Gomes, in una còpia de Luís de Resende. S'originale non s'agatat prus. |data_de_nàschida = pagu prus o mancu su 1524 |logu_de_nàschida = [[Lisbona]], [[Portugallu]] |data_de_morte = 10 de làmpadas de su 1580 |logu_de_morte = Lisbona, Potogallu |natzionalidade = portughesa |traballu = Poeta, sordadu |magnum_opus = ''Ls Lusíadas'' }}
Impreu generale
{{Biografia |nùmene = |paranùmene = |immàgine = |descritzione = |nùmene_intreu = |data_de_nàschida = |logu_de_nàschida = |data_de_morte = |logu_de_morte = |residèntzia = |natzionalidade = |traballu = |nùmene_mama = |nùmene_babbu = |parentes = |còjube = |fìgios = |influèntzias = |influentzados = |prèmios = |religione = |òperas_printzipales = |situ = }}
Versione intrea
{{Biografia |nùmene = |nùmene_nativu = |immàgine = |descritzione = |immàgine_alt = |nùmene_intreu = |paranùmene = |àteros_nùmenes = |connotu_pro = |nùmene_de_nàschida = |data_de_nàschida = |logu_de_nàschida = |data_de_morte = |logu_de_morte = |residèntzia = |natzionalidade = |tzitadinàntzia = |etnia = |patrimòniu = |artària = |pesu = |nùmene_mama = |nùmene_babbu = |cojuiu_genitores = |parentes = |còjube = |fìgios = |alma_mater = |traballu = |perìodu_de_atividade = |atividade_incumintzu = |atividade_agabbu = |influèntzias = |influentzados = |annestru = |òperas_printzipales =   |prèmios = |nobel = |datore_de_traballu = |afiliatzione = |positzione_de_traballu = |salàriu = |gènere =   |movimentu =   |magnum_opus =   |movimentu_estèticu = |iscola = |interessos = |ideas_de_annotu = |crìticos_printzipales = |coordinadore =   |coordinadu =   |istitutzione_de_traballu =   |campu =   |tesi = |lealtade = |servìtziu = |tempus_de_servìtziu = |rangu = |unidades = |cumandu = |batallas/gherras = |decoratziones = |nùmene_tìtulu1 = |data_tìtulu1 = |nùmene_tìtulu2 = |data_tìtulu2 = |nùmene_tìtulu3 = |data_tìtulu3 = |immàgine_istemma = |immàgine_istemma_mannària = |legenda_istemma = |religione = |situ = |àteros = |càusa_de_morte = |firma = }}
Inditos de compilatzione
De base: Persone
- nùmene → Nùmene de su biografadu (s'in casu abarret bòidu pigat su nùmene de s'artìculu).
- nùmene_nativu → De compilare s'in casu chi su nùmene nativu fiat diferente dae su tìtulu de s'artìculu. S'impreat mescamente cando sos nùmenes benint latinizados o sa grafia originale est in caràteres chi non sunt latinos, che a cussos de sa limba russa e de sa tzinesa.
- immàgine → Immàgine de su biografadu. De compilare petzi cun su nùmene de su documentu, chene sas parèntesis cuàdras [[ ]] a inghìriu.
- mannària_immàgine → De compilare petzi cando tocat a torrare a dimensionare s'immàgine. De compilare cun su valore de sa largària in pìxels, a esèmpiu 200px.
- immàgine_alt → Testu alternativu pro s'immàgine, pro chie tenet problemas de vista.
- descritzione → S'in casu chi s'immàgine bisòngiet de una descritzione/legenda.
- nùmene_intreu → Nùmene intreu de su biografadu.
- paranùmene → Paranùmene(s) cun su cale(sos cales) est connòschidu.
- àteros_nùmenes → Àteros nùmenes cun sos cales est connòschidu. In casu de unu paranùmene, compilare su campu paranùmene.
- connotu_pro → Àteras resones diferentes pro sas cales siat connòschidu chi non fatzant parte de sos campos òperas o magnum opus.
- nùmene_de_nàschida → Nùmene de nàschida, si est istadu cambiadu a pustis.
- data_de_nàschida → Data de nàschida de su biografadu.
- logu_de_nàschida → Logu de nàschida de su biografadu
- data_de_morte → Data de morte de su biografadu.
- logu_de_morte → Logu de morte de su biografadu.
- residèntzia → Logu de residèntzia (tzitade, istadu) de su biografadu, si est rilevante pro s'artìculu.
- natzionalidade → Natzionalidade de su biografadu. A diferèntzia de "tzitadinàntzia", custu campu est ligadu a sa natzione, no a s'istadu.
- tzitadinàntzia → Tzitadinàntzia(as) de su biografadu. A diferèntzia de "natzionalidade", custu campu est ligadu a s'istadu, no a sa natzione.
- etnia → De compilare s'in casu siat rilevante in su cuntestu de vida de su biografadu. A esèmpiu, s'in casu siat un'ativista polìticu oriundu de una minoria ètnica.
- richesa → Mescamente pro tzelebridades o dirigentes de azienda. Sa fonte cheret semper tzitada.
- artària → Artària de su biografadu. De compilare s'in casu siat rilevante.
- pesu → Pesu de su biografadu. De compilare s'in casu siat rilevante.
De base: Famìlia
- nùmene_mama → Nùmene de sa mama.
- nùmene_babbu → Nùmene de su babbu.
- cojuiu_genitores → Data de cojuiu de sos genitores, s'in casu siat rilevante.
- parentes → Àteros parentes chi siant rilevantes entziclopeditzicament.
- còjube → Nùmene de su còjube (mugere o maridu). In casu de una biografia de una persone biva tocat a rispetare sa riservadesa e insertare sos nùmenes petzi si sunt pùblicos.
- fìgios → Nùmenes de sos fìgios. In casu de una biografia de una persone biva tocat a rispetare sa riservadesa e insertare sos nùmenes petzi si sunt pùblicos, mescamente si sunt galu minorennes.
De base: Istùdiu e traballu
- alma_mater → Universidade in ue at istudiadu. A esèmpiu: Universidade de Tàtari.
- traballu → Traballos e àreas de annotu. A esèmpiu: iscritore, 'polìticuo, iscultore. De non prenare cun ocupatziones o passatempos chi non sunt de annotu. Pro sas positzione de traballu, b'est su campu positzione_de_traballu.
- contributos_de_importu → Contributos de importu mannu de su biografadu.
- perìodu_de_atividade → Mescamente pro s'atividade artìstica. Non b'at bisòngiu de lu compilare si impreas atividade_incumintzu e/o atividade_agabbu e vitze-versa.
- atividade_incumintzu → Mescamente pro s'atividade artìstica. Non b'at bisòngiu de lu compilare si impreas perìodu_de_atividade e vitze-versa.
- atividade_agabbu → Mescamente pro s'atividade artìstica. Non b'at bisòngiu de lu compilare si impreas perìodu_de_atividade e vitze-versa.
- influèntzias → Persones dae sas cales est istadu influentzadu. Mescamente pro biografados ligados a sas artes e a sa literadura.
- influentzados → Persones chi at influentzadu. Mescamente pro biografados ligados a sas artes e a sa literadura.
- annestru → Annestru e educatzione, si sunt rilevantes.
- òperas_printzipales → Mescamente pro iscritores e atores.
- prèmios → Prèmios retzidos de annotu.
- nobel → Annanghet s'immàgine de su prèmiu Nobel a curtzu a su nùmene in asulu.
- datore_de_traballu → Nùmene de sa persone o de s'entidade chi li daet traballu o cun sa cale est ligadu cun s'àrea de traballu sua, si s'àplicat.
- afiliatzione → Afiliatzione de partidu o de movimentu polìticu.
- positzione_de_traballu → Pro positziones de traballu de annotu ocupadas dae su biografadu.
- salàriu → Salàriu de su biografadu. De insertare petzi si est rilevante pro s'artìculu.
Traballu: Iscritores/as
- gènere → Gènere(s) literàriu(os) in ue s'incuadrat. Mescamente pro iscritores.
- movimentu → Movimentu(os) literàriu(os) in ue s'incuadrat. Mescamente pro iscritores. A esèmpiu: realismu.
- magnum_opus → Òpera de annotu prus mannu de su biografadu.
Traballu: Artistas
- movimentu_estèticu → Mescamente pro artistas. Movimentu estèticu in ue s'incuadrat. A esèmpiu: cubismu.
- iscola → Mescamente pro artistas e filòsofos. Iscola artìstica o de pensamentu.
Traballu: Filòsofos
- interesses → Interesses, sobretudo para filósofos.
- ideas_de_annotu → Ideas printzipales e tesis difèndidas dae su biografadu.
- crìticos_printzipales → Crìticos printzipales de s'òpera de su biografadu.
Traballu: Iscientziados/acadèmicos
- coordinadore → Coordinadore/consulente de su dotoradu suo.
- coordinadu → Coordinados/as dae issu.
- istitutzione_de_traballu → Istitutzione(s) de traballu de su biografadu.
- campu → Campu(os) de traballu de su biografadu.
- tesi → Tesi(s) de su biografadu.
Traballu: Militares
- lealtade → Esèrtzitu/istadu chi at servidu
- servìtziu → Casta de servìtziu militare
- tempus_de_servìtziu → Tempus de servìtziu militare
- rangu → Rangu militare prus artu.
- unidades → Unidades militares de servìtziu.
- cumandu → Cumandu militare.
- batallas/gherras → Batallas/gherras a sas cales at pigadu parte su biografadu.
- decoratziones → Decoratziones militares.
Datos: Tìtulos de nobilesa
- nùmene_tìtulu1 → Primu tìtulu de nobilesa.
- data_tìtulu1 → Data de cando at retzidu su primu tìtulu de nobilesa.
- nùmene_tìtulu2 → Su de duos tìtulu de nobilesa.
- data_tìtulu2 → Data de cando at retzidu su de duos tìtulu de nobilesa.
- nùmene_tìtulu3 → Su de tres tìtulu de nobilesa.
- data_tìtulu3 → Data de cando at retzidu su de tres tìtulu de nobilesa.
- immàgine_istemma → Immàgine de s'istemma de sa famìlia/de su tìtulu de nobilesa. De compilare petzi cun su nùmene de su documentu, chene sas parèntesis [[ ]]
- immàgine_istemma_mannària → De compilare cando b'at bisòngiu de modificare sa mannària de s'immàgine. Cheret compiladu cun su valore de sa largària in pìxels, a esèmpiu 80px.
- legenda_istemma → Legenda descritiva de s'istemma, si podet serbire.
Àteros datos
- religione → Religione de su biografadu.
- situ → Situ ufitziale de su biografadu o de sa fundatzione chi nd'amministrat s'eredidade. Sos àteros sitos andant in sos riferimentos o in sos ligàmenes esternos.
- càusa_de_sa_morte → Càusa de sa morte.
- firma → Immàgine de sa firma de su biografadu. De compilare cun su nùmene de su documentu, a es. File:Nùmene_de_su_documentu.jpg. Si tenet un'isfundu trasparente est mègius.
Datos pro VisualEditor
Sa tabella TemplateData chi sighit est càbida in sa sutapàgina Template:Biografia/TemplateData (càmbia·istòria)
Custu template tenet valores pre-impostados pro sas biografias de base (nùmenes e data de nàschida, logu, natzionalidade e tzitadinàntzia etz.), pro informatziones a subra de sa famìlia, de su traballu (cun valores ispetzìficos pro iscritores, filòsofos, militares, pintores, atores e aristocràticos, e in cust'ùrtimu casu cun tìtulos, istemmas e àteru), e sa possibilidade de tènnere, in prus a s'immàgine generale, un'immàgine de sa firma in fundu.


c: text/html

text:
Bangladesh
Coordinadas: 24°01′N 89°52′E / 24.016667°N 89.866667°E
Artìculu in LSC
Su Bangladesh (pron. [banɡlaˈdɛʃ] o [ˈbanɡladɛʃ]; in bengali: বাংলাদেশ), ufitzialmente sa Repùblica Populare de su Bangladesh, est un'istadu de s'Àsia. Sa capitale est Daca.
Allàcanat in totus is chirros cun s'Ìndia, fata etzetzione pro unu tretu minore, in s'estremu sud-estu, in ue pigat làcana cun sa Birmània; in su sud si ghetat in su golfu de su Bengala. Paris cun s'istadu indianu de su Bengala Otzidentale costituit sa regione ètnicu-linguìstica de is bengalesos. Su nùmene Bangladesh signìficat in bengalesu Paisu de su Bengala. S'istadu s'isterret subra 147 570 km² (inclùdidos is 10 090 km² de abbas), e contat una populatzione de 168 957 745 de bividores.
In su de 17 sèculos, durante su regnu de s'imperadore Moghul Muhammad Aurangzeb, s'economia de s'antigu Bangladèsh e de su Bengala Otzidentale, baliat agiomai su 12% de su PIB mundiale. Sa richesa e su lughidore monumentale de Daca e de is tzitades de su Bangladesh propassaiat cun probabilidade cussa de is capitales europeas. Annotamala, su Bengala orientale rapresentaiat su 40% de is importatziones olandesas de s'Àsia, s'Olanda chi però tenende petzi una fratzione de pagu contu de su PIB in dollaros americanos de su Bangladesh, influiat tando pagu e totu in su totale de su cummèrtziu èsteru de su Bangladèsh, is cales benes fiant de cunsighèntzia esportados dae medas naes. Is naes de su Bangladesh fiant incumparabilmente prus adelantadas de is europeas chi a penas poderaiant su mare. In su de 18 sèculos su Bangladesh fiat una sotziedade pre-industriale superiore a is àteras, meda isvilupada. Fiat conchistadu dae sos inglesos in su 1757.
Is làcanas de su Bangladèsh de oe sunt istados istabilidas cun sa partitzione de su Bengala in su 1947, cando sa regione fiat fata territòriu orientale de su neocostituidu Pakistan, mancari ischirriada dae su restu de s'istadu de 1.600 km pro mèdiu de s'Ìndia. Discriminatziones linguìsticas, polìticas e econòmicas aiant causadu a rebellias populares contra de su Pakistan otzidentale, chi ant batidu a sa gherra pro s'indipendèntzia in su 1971 e sa costitutzione de s'istadu de su Bangladesh. Noantimes, sa natzione noa at dèpidu aguantare carestias, catàstrofes naturales e sa poberesa difùndida, gasi comente abolotamentos polìticos e corpos de istadu militares. Su riprìstinu de sa democratzia in su 1991 est istadu sighidu dae una relativa istabilidade e progressu econòmicu.
Su Bangladesh est intre is istados prus densamente populados de su mundu e tenet un'elevadu tassu de poberesa. Geograficamente est postu in sa campiura saliosa de su delta de Gange e Brahmaputra, e est sugetu a annuales undamentas de is monsones e tziclones. Su Bangladesh est membru de Commonwealth, SAARC, BIMSTEC, OIC, e D-8. Comente rilevadu dae sa Banca Mundiale in su mese de trìulas 2005, s'istadu at acumpridu progressos significativos in s'isvilupu umanu in is setores de s'alfabetizatzione, in sa paridade des'educatzione e in sa reduida de sa crèschida de sa populatzione.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1‹I›tem ordinamus qui su chertu c’at essere binquidu in corona dessu curadore et issu homini c’at essere binquidu si·ndi andarit ad attera curadoria, bengat su homini c’at avir binquidu su chertu daenanti dessu curadore hui at avir chertadu et fassat·illi faguir, su dittu curadore, litera dae corona; 2et andit cun sa litera daenanti dessu curadore hue at istari cussu binquidu, et façat·illu pagare [de su suo, si ’llu] acaptat. 3Et si su curado[re] no ’llu faguirit [paghare achaptando·li dessu suo, fazat·illu paghare] su [armentargiu nostru de Loghu de cussus benes de cussu curadore] /20r/ c’at essere stadu negligente, 4et eciam illi façat pagare liras XV pro maquicia.
- ad attera curadoria | ad s’attera curadoria ; ad atera curadoria A


text:
MCCCCXXXV.
1 A dies XXX desu mese de lampadas desu millesimo scrito con-parsyt canonicu Lucha Pynna daenanti dessu vicariu de Sorra, ço est de canonicu Angelu Sassu, narando adversu et contra canonicu Barisone de Serra qui li deviat unu pudedru que esseret bonu.
2 Respondet su scritu canonicu Barisone, nayt que queriat tempus de arecordu, su quale tempus sy li fuit dadu et asygnadu de dies VIII pro defendere sa rexione sua subta pena de soddos XX.
[73], ≠ A dies X desu mese de lampadas desu Millesimo scrito conparsyt canonicu


text:
Ecclesia cathedralis Remensis
Ecclesia Cathedralis Remensis (Francogallice Cathédrale Notre-Dame de Reims) est ecclesia cathedralis vetus Remis in urbe Franciae, ad Mariam matrem Iesu dedicata atque saeculo quinto aedificata et praesenti aedificio saeculo terio decimo reaedificata. Sedes Archidioecesi Remensi est et locus quo reges Franciae coronati sunt. In architectura gothica Francica aedificata est et architecti erant Ioannes Orbais, Ioannes Loup, Gaucher Reims et Bernardus Soissons. Ecclesia Cathedralis Remensis popularis res visiva est et anniversarie visitatur a circa millionibus visitoribus.[1] Anno 1991, locus hereditatis mundanae UNESCO facta est.
Historia[recensere | fontem recensere]
Ecclesia Cathedralis Remensis ut ecclesia cathedralis circa annum 400 a sancto Nicasio Remensi condita est, in loco quondam thermarum Romanarum, et alium nomen habuerit. Sub Periodo Carolingiano reaedificata est et amplium saeculo duodecimo. Die 6 Maii 1210 combusta est et restitutio proximo anno coepta est, aliquid quod nonnullae ecclesiae et ecclesiae cathedrales Medio Aevo subierunt. In certo anno eiusdem saeculi perfecta est. Alicubi ante reconstructionem suum nomen recens accipiebat.
Chlodovechus I, rex Francorum, hic a Sancto Remigio episcopo Remorum baptizatus est, anno 496, quo ex eventu omnis Francorum gens in Christianitatem conversa est.
Ecclesia Cathedralis Remensis est locus quo reges Franciae coronati sunt, qui per tempus in nonnullis regibus effecti sunt.
Notae[recensere | fontem recensere]
- ↑ Situs de Ecclesia Cathedrali Remensi in cathedrale-reims.culture.fr (Francogallice).
Nexus externi[recensere | fontem recensere]


text:
apítu 1 , nm Definition logu in sa domo, aintru o fora, a ue si essit Synonyms e antonyms ciapitu, cortita, passadissu Sentences su bachile, s'apitu e s'arzola fint s'iscàsciu de sa zente (B.Truddaju) Scientific Terminology dmo Translations French cour English little yard Spanish patio, corral Italian cortilétto German kleiner Hof.
coròna , nf Definition cosas, orrocas artas, personas postas (o tentas impare) totu a inghíriu tundhu; antigamente, in sa Sardigna indipendhente, sa c. fut una genia de cossígiu (Corona de Logu) chi decidiat is chistiones de s'istadu (Logu) impare cun su soberanu (Giuighe), o fintzes sa corte de is giuighes chi faiant unu dibbatimentu Synonyms e antonyms arrosàriu, coronedhu, filleri / cdh. curona / caróngiu Idioms csn: ómines de corona = bonos ómines; corona de azu, de fiores, de corrus; sa c. de s'unga = su tretu de sa raighina chi essit a fora prus craru; in c. de unu = totu a inghíriu (es. de su mortu); c. de monti = rocas artas a inghíriu de carchi punta, comente a fàghere un'ata; sa c. (in sas rocas) = pèlcia; erba de coronas = badàngiu (lonicera implexa) Sentences est sèmpere a corona in manu rasendhe su rosàriu ◊ teniant in cuerru pira de zerru, coronas de figu sicada, nughe e nintzola ◊ ses sempre bivinno in pecau mortale cena ti nàrrere mai sa corona 2. so andhadu a su mortu: in corona bi sunt sos fizos, sa muzere, sos àteros parentes custrintos 3. sa losa fit una corona cun d-unu crastu mannu a serrare 4. sos ómines de corona, sos menzus de bidha, nos ant partzidu s'interessu chin grandhe cumpeténtzia e onestade (M.A.Mula) Surnames and Proverbs smb: Corona, Coronas Etymon ltn. corona Translations French couronne, chapelet, Cour English crown, panel of judges, rosary Spanish corona, rosario, tribunal Italian coróna, rosàrio, collègio giudicante German Krone, Rosenkranz, Richterkollegium.
corràle, corràli , nm Definition tretu largu, a una parte, mescamente tra duas alas de muru o àteru, cugigone; tretu largu serrau ananti o a costau de sa domo, o fintzes po acorrare bestiàmene / min. corraledhu Synonyms e antonyms angrone, chizone, corroncone / coltíglia, corratzu, iscorratu / cdh. currali Sentences s'acucaiat in d-unu corrale de sa cochina 2. in su corrali teniat caboniscus e cunillus ◊ tenit corrali po acorrai bestiàmini arrui ◊ de tui ndi fàciu contu che s'àliga de corrali Scientific Terminology srr Etymon ctl., spn. Translations French cour English courtyard Spanish corral Italian cortile della casa German Hof.
cortíta , nf Definition min. de corte, cortighedha Synonyms e antonyms apitu 1, ciapitu, cortiledhu Scientific Terminology srr Translations French cour English courtyard Spanish patio (m), corral (m) Italian cortile German Hof.
fastígiu , nm Definition su fastigiare, su ammorare tra ómine e fémina Synonyms e antonyms ammoronzu, fastigiamentu Sentences no ti dha pighis in fastígius: fai lampau e tronau! ◊ ariseru in crésia dhui apu biu unu fastígiu ◊ mancai siat in fastígius de sendi pitia, cussa est fémina chi aturat bagadia! ◊ contamí su contu de su fastígiu! Etymon ctl. festeig Translations French cour, flirt English courting Spanish cortejo, ligue Italian corteggiaménto, amoreggiaménto German Koserei.


text:
Fantasy Waltzes Live Concert
Fantasy Waltzes: No. 1 in A-Flat Major. Tempo rubato e capriccioso Fantasy Waltzes: No. 2 in B-Flat Major. Scherzando Fantasy Waltzes: No. 3 in E Minor. Moderato Fantasy Waltzes: No. 4 in B Major. Grazioso Fantasy Waltzes: No. 5 in A-Flat Major. Lento Fantasy Waltzes: No. 6 in C Major. Allegro giocoso Fantasy Waltzes: No. 7 in A Minor. Lento Fantasy Waltzes: No. 8 in G Major. Vivace ma ritmico Fantasy Waltzes: No. 9 in C Minor. Lento e lugubre Fantasy Waltzes: No. 10 in F-Sharp Major. In tempo piacevole Fantasy Waltzes: No. 11 in A Major. Presto


text:
Marius Alexander Dunca
Patria: Romania
Officium
Munus: politicus
Consociatio
Marius Alexander (Dacoromanice Alexandru) Dunca (natus die 19 Iulii 1980 Coronae) machinator et rerum politicarum peritus Dacoromanicus est.
Institutio et munus[recensere | fontem recensere]
Dunca ad annum 2004 apud Universitatem Transsilvaniae Coronae mechanicae studebat et deinde studiis perrexit. Ab anno 2014 pro consociatione consumatorum Romaniae operam dedit.
Cursus honorum[recensere | fontem recensere]
Dunca, sodalis PSD factionis, die 11 Decembris 2016 senator Romaniae electus est et a die 4 Ianuarii 2017 minister iuventutis et artis gymnicae in consilio ministrorum Sorin Grindeanu est[1]. Hoc in magistratum Elisabetae Lipă successit. Etiam in consilio ministrorum Michaelis Tudose a die 29 Iunii 2017 hunc magistratum tenet[2]. Die 29 Ianuarii 2018 cum toto consilio ministrorum se recessit, Ioanna Bran eius successor est[3].


text:
(Per leggere l’articolo in italiano cliccare sulla bandierina in alto)
No est beru chi sa Giunta Regionale at fallidu in totu. Pro sa limba at mantènnidu sas promissas de distrùere totu.
A sa fine de su 2013 e in sos primos de su 2014, in campagna eletorale pro sas regionales, una de sas punnas chi sos anti-limba de semper aiant in conca fiat cussa, cun s’eletzione de Pigliaru, de dormire in fines sa chistione polìtica de sa limba sarda.
Pigliaru, cussìgiadu dae professores e dae polìticos improvisados e folcloristas, l’aiat iscritu in su programma eletorale puru. Segundu issu tocaiat a nche colare “i facili slogan” e sas “polìticas dùbbias” fraigadas cun passèntzia dae su movimentu linguìsticu in sos annos de Soru e Cappellacci, finas cun cumportamentos entristas e mimèticos in intro de s’amministratzione.
In prus, gasi si leghiat in sas lìnias de campagna eletorale, tocaiat a s’ammentare chi su sardu fiat fatu de variantes e cussa depiat èssere sa polìtica de sighire. Un’atacu e una crìtica a sa polìtica de istandardizatzione a favore de una Limba Ufitziale iscrita pro torrare a una dialetizatzione simbòlica e cuncreta. A s’imbesse de sa polìtica prevèdida dae s’istadu cun sa lege 482/99.
Colados tres annos, s’assessoradu de sa Pùblica Istrutzione at acumpridu custa punna cun una polìtica coidadosa, atenta e finas iscumpudìda, a tretos. Comente semper in sa polìtica linguìstica “orientalista” e post-coloniale, s’est fatu finta de èssere a favore de su chi si depiat derrùere. A cantu paret, no in tamen totu sos avisos, custu giogu collunat semper.
Si sunt bidos medas annùntzios giornalìsticos, ma fatos non si nd’at bidu si non pagos o a trigadiu meda comente pro sa RAI.
Su servìtziu limba sarda est iscumpartu, cuadu in intro de su servìtziu editoria e declassadu de importàntzia professionale. A ghiare ant mutidu una laureada in matemàtica. Sos finantziamentos sunt istados totu truncados e non s’est prus faeddadu, a livellu difusu, nen de ufìtzios de sa limba sarda nen de limba sarda ufitziale. Imbetzes de pensare a sa polìtica linguìstica comente bene a cumone, ses pensadu a cuntentare sos imprendidores linguìsticos pro asseriare sa pratza.
Cun su giogu de sas tres cartas si nd’est leadu unu milione e mesu a sos ufìtzios e a sa limba ufitziale pro nche los pònnere in sas iscolas. Su resurtu est chi, in mancàntzia de unu bandu adeguadu a sos tempos e a su dinare, sa cufusione est istada màssima, sos progetos fora de controllu, a onni iscola est tocada una misèria e unos cantos “espertos” ant pòtzidu acumprire su bisu anàrchicu de sa vida issoro de mandrones sena arte nen parte: insinnare su sardu segundu règulas imbentadas dae onnunu pro sa bidda sua e non segundu règulas comunes.
Sos espertos capatzos custrintos a traballare male sena sa cobertura e s’impellida regionale. Su trionfu de su folclorismu linguìsticu e de sa tramalèntzia. Chi sos innimigos de su sardu prètziant ca los agiuat a minuspretziare totu.
Sa Regione at promìtidu posca pro duos annos normas de atuatzione de s’istatutu chi galu non si bident ativas. Sos giornales ant publicadu titolones, bendende custa faina comente isòrvidora e istòrica, e imbetzes non si nd’est fatu nudda. A manera òvia, nemos at protestadu, nemos si nd’est chèsciadu.
S’atentu generale est coladu in fatis fora dae su fùrriu de sa contributzione regionale, in sa sotziedade, in ue s’est fatu Facebook in sardu, su tradutore, su sintetizadore vocale, sas tradutziones de sos clàssicos, blogs de grandu difusione, initziativas, festas cun gente meda, cunferèntzias indipendentes. Si sunt fatas sas cosas “dae bassu” comente gente preigait cando medìant a nois “in artu”. Ma a traballare dae bassu e a in donu non los amus bidos sos preigadores de tando.
In medas sunt istados custrintos a sighire su riu imbetzes de èssere promotores de su cambiamentu linguìsticu e culturale in Sardigna. Una tristura.
Pro non faeddare de babbomannos e poetas e cambarada de sumundu culturale “ètnicu”. Est pretzisu chi chie depet, potzat traballare, ma no est giustu chi sa polìtica linguìstica sigat sas netzessidades de chie giustamente depet andare a mala bògia de acordu cun chie cumandat. Nen est pretzisu, pro giustificare custa collaboratzione, de sighire a contare sa còntiga chi sos àteros, sos chi ant fatu opositzione in tres annos, sunt estremistas, o talebanos o brigantinos.
Est ora de maturidade e de meledos. S’opositzione a su continuum anti limba ufitziale polìticu-amministrativu Pigliaru-Firino- Maninchedda- Zedda fiat unu dovere in custos annos. E non nde semus impudados.
Finas ca sunt sèberos chi non sunt baratos e si pagant cada die.
Su guvernu Pigliaru, finas cun s’agiudu o su silèntziu de indipendentistas e soberanistas chi ant guvernadu o sunt guvernende cun issu, prus atentos a su mundu clientelare de su folclore e a sas reatziones e interessos acadèmicos (sa filologia acadèmica est contra sa limba ufitziale) chi non a una limba natzionale, at duncas bintu custa batalla chi aiat disinnadu e prenetadu. Nos ant partzidu.
Sa proa est chi in tres annos, sos intelletuales sòlitos chi iscriiant semper contra a sa polìtica linguìstica in sos giornales sardos como sunt mudos ca adduint. E finas sos polemistas localistas anti lsc, a sa proa de su guvernu, si nde sunt abbistos chi non resessent a fàghere nudda. Finas cuddos chi aiant saludadu sa fine de s’ufìtziu regionale in su 2014, o chi l’ant finas cajonada, comente un’oportunidade pro fàghere carriera issos.
Divide et impera. Nessi in custu no est unu guvernu fallimentare. Bi sunt resessidos.
Ma sa derrota prus manna paret cussa de su Movimentu Linguìsticu, chi at pèrdidu un’ocasione, francu calicuna realtade noa comente su Coordinamentu pro su sardu ufitziale e pagas àteras, de aguantare a custu sistema imbetzes de si pònnere a cunforma cun su sistema de sos mortores de sa limba.
Su Movimentu mancat de credibilidade in sa sotziedade ca cumparit chi non gherrat, ma si cuntentat de èssere legitimadu dae su podeiu italianista. Chie no at fatu opositzione at difatis prus pagu credibilidade.
S’arretroga sighida de s’unidade e de sa collaboratzione cun chie guvernat oe, non si podet intèndere sende chi est sa premissa a si rèndere a s’esistente.
Est possìbile un’unidade noa de su movimentu linguìsticu? Forsis, ma dipendet cale at èssere sa còntiga egèmone dae oe a dae in antis, pustis chi in medas ant faddidu ruinende non progetos comunes e bia, ma finas faghende dannu a sas persones, a sas passiones e bisos issoro.
Ma posca beru est chi b’at unidade de intentos intre sos chi cherent una limba e sos chi nde cherent duas o treghentos? Intro chie ponet semper in discussione su standard e chie bi traballat? Intre chi abarrat coerente e ponet fatu a sas flutuatziones de su mercadu linguìsticu?
Dialogare est semper pretzisu, ma petzi si b’at una punna comuna.
In su mentres, su guvernu de sos professores, chi no est cuntrastadu a manera bastante in su palatzu e in sa sotziedade at acumpridu su programma suo. Partzire su movimentu, firmare e narcotizare sa polìtica linguìstica istitutzionale.
Chi pro fortuna est torrada a mòvere. Dae bassu, cun umiltade.


text:
In sa segunda metade de s'Otighentos sa Sardigna cumpartzit su clima de annoamentu urbanu chi pertocat a totu su continente italianu, impignadu in sa creatzione de sa tzitade borghese moderna in s'Itàlia postunitària.
Est de fundamentu in custu sensu sa figura de Gaetano Cima chi, sende chi fiat catedràticu de Architetura in s'Ateneu de Casteddu dae su 1840 a su 1846, pesat totu una genia de tècnicos semper prus cualificados e chi s’abìgiant de s'importàntzia de su traballu progetuale, fundadu in printzìpios de òrdine, simmetria e proportzione.
Semper e cando s'edilìtzia pùblica sighit pro tempus meda a si distìnghere in sensu istoritzista punnende in manera sìnchera a su monumentalismu e a s'ecletismu de sos istiles, chi andant cara su revival. De significu in Tàtari e Casteddu sunt sas decoratziones de salas de rapresentàntzia fatas sas primas dae Giusepe Sciuti e sas segundas a Domìnigu Bruschi, e in Casteddu su fràigu de su Palatzu Tzìvicu nou, chi aunit elementos neogòticos e elementos Liberty.
Un'impèllida de rennou pro architetura e urbanìstica fiat arribada dae su fascismu. Acanta a sas òperas istradales, idràulicas e portuales fiant istados fraigados, in s'interi de su Bintènniu, paritzos edifìtzios pùblicos: sos istitutos universitàrios, sos palatzos de guvernu, sas iscolas. Custas sunt petzi unas cantas de sas realidades architetònicas cun sa frènnida a cussu istile ufitziale e acadèmicu, chi aiant marcadu s'edilìtzia pùblica.
Non mancant però costrutziones chi intrant pari·pari in sos piessignos de su Ratzionalismu. De significu fiat istada posca sa creatzione de sas tzitades de fundatzione de Arborea, Fertìlia, Carbònia e Cortoghiana, ùnicos casos in ue s'est formada una visione noa de sos ispàtzios de sas architeturas urbanas.
Rennu de Itàlia
In sa segunda metade de s'Otighentos sa Sardigna cumpartzit su clima de annoamentu urbanu chi pertocat a totu su continente italianu, impignadu in sa creatzione de sa tzitade borghese moderna in s'Itàlia postunitària.


text:
Domus de Janas est una sotziedade editoriale nàschida in su 2000: si òcupat de produtziones libràrias e giornalìsticas massimamente subra sos temas de s’identidade e de sa limba de Sardigna. Su diretore editoriale est istadu finas a maju de su 2018 su professore Paolo Pillonca. Diferentes sos tìtulos publicados, dae sa poesia a sa sagìstica, a sos traballos de interessu naturalìsticu-ambientale, e meda sos progetos e sas produtziones in cursu.
Domus de Janas in prus pùblicat una rivista bilìngue de sas identidades, bimestrale, intitulada Làcanas, chi si òcupat, cun sas rubricas suas, de argumentos de diferente genia: crònaca, traditziones, ambiente, poesia, teatru, coghina, literadura, arte, artesania, meighina, erbas, e est una entziclopedia dereta a puntadas de s’ìsula nostra meravigiosa. Sa sotziedade oferit consulèntzias e progetatziones in matèria de identidade, limba e cantu populare.


text:
AVISU DISTRIBUTZIONE CALENDÀRIOS DE SU RETIRU DE S’ÀLIGA
AVISU DISTRIBUTZIONE CALENDÀRIOS DE SU RETIRU DE S'ÀLIGA
S'avisat ca si sunt dende sos calendàrios pro sa regorta seberada de s'àliga pro su perìodu ghennàrgiu 2019 - martzu 2019. Si podent retirare in su Comune - isportellu servìtziu tzivile dae su lunis a sa chenàbura dae sas 10.00 de mangianu a mesudie (h. 10.00 - 12.00).
Pro informatziones:
Ufìtziu/Òrganu: Àrea Econòmicu Finantziària
Referente: GIOVANNA PUSEDDU
Indiritzu: Pratza Matteotti 2, 09081 Ardaule (Aristanis)
Telèfono: 0783651223
Fax: 0783 651573
Posta eletrònica: ragioneria@comuneardauli.gov.it


text:
acàntu 1 , nm: cànciu, ecante Definitzione parte de una cosa, unu bículu, unu pagu (fintzes de tempus), unu tanti pagu / min. acantedhu Sinònimos e contràrios arrogu, arruncu, bículu, filchinida, istallada, pitzuedhu, rúgiu 1, strónciu, tancu, ticu / iscuta / agimmai Frases at postu in sa cassarola un'acantu de abba ◊ no ti movet acantu mancu su prantu de fizos tuos! ◊ bae a frundhagu e ndhe pigas un'acantu de pisu sicu! 2. su binu est acantu durci ◊ iseta acantedhu! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu morceau Ingresu piece Ispagnolu trozo, pedazo Italianu pèzzo Tedescu Stück.
cànciu , nm: acantu 1, cante 1, cantu 1, cantzu, crantu, ecante Definitzione parte de una cosa, unu pagu, unu bículu / min. cantedhu, cantighedhu Sinònimos e contràrios arrogu, arruncu, bículu, filchinida, istallada, pitzuedhu, rúgiu 1, strónciu, tancu / agimmai | ctr. totu Maneras de nàrrere csn: fàghere a cantos = arrogai; dare cosa a cantu in manu = manera de fai de chini pigat is àterus acomenti e pipius mancu bellus a si pigai sa cosa de passei etotu Frases est orrostindhe sartitzu e dolandhe a cantzu a cantzu dae s'ispidu! ◊ ses tentu in forte a névrios e miudhu ca su cantzu prus bonu ti as papau (L.Loi)◊ cun cantos de carvone iscriia subra de sas rocas ◊ candho isparabant sas minas, sos cantos de sa preda bolabant e falabant allargu ◊ sa tancadura si podet apèrrere cun unu crantu de ferru ◊ carchi unu andhet a vatire cante de abba! 2. restant de afidare luego, cun pagu frazu, ca, tantu, sa picioca puru est cant'e sola, chena parentes 3. mere limidu, lampu: a sos teracos lis daet su casu a cantu in manu! ◊ lassa chi si lu leet isse etotu su chi li serbit, no li dias sa cosa a cantu in manu, za est mannu! Ètimu ltn. canthus Tradutziones Frantzesu morceau Ingresu piece Ispagnolu trozo Italianu pèzzo, segménto Tedescu Stück.
istrúntzu , agt, nm: struntzu, ustrunzu Definitzione trotzu, orrugu de merda; persona de dispretziare, macacu, nau prus che àteru cun tzacu Sinònimos e contràrios cioco, contàciu, enzosu / babbalocu, gingiorre, scimpri, strontoni, tolondro, tontu / ischifosu Ètimu itl. Tradutziones Frantzesu individu méprisable Ingresu turd Ispagnolu trozo de mierda, cabrón Italianu strónzo, persóna spregévole Tedescu erbärmlicher Kerl.
oridúra , nf Definitzione su orire, su segare sa pasta de su cumossu faendho su pane, cumenciare su pane Sinònimos e contràrios abbessiada | ctr. finidura Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu ébauchage, ébauche Ingresu sketch Ispagnolu el cortar un trozo de masa del amasijo para hacer el pan Italianu abbozzatura, abbòzzo Tedescu Entwurf.
oríre , vrb Definitzione fàere is oros; segare de su cumossu is panes a tèndhere, sestare su pane, cumenciare a dhu fàere Sinònimos e contràrios orivetai, orizare, orulare 1 / abbessiare | ctr. isorulare 3. sos isterzos no cherent oridos ca che ndhe ruet a terra betendhe Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu ébaucher du pain Ingresu to sketch the bread Ispagnolu orillar, cortar un trozo de masa del amasijo para hacer el pan Italianu abbozzare il pane Tedescu mit der Brotvorbereitung beginnen.
rúcru , nm: arruxu, rugru, rúgiu 1, rugu, ruju 1 Definitzione donniuna de is partes de una cosa segada; una parte (pitica) de su bestiàmene, de su tàgiu Sinònimos e contràrios acantu 1, arrogu*, bículu, cabone, istallada, orrogu, pitzuedhu, tancu / fiotu, grústiu, rucrada, tropedhu Maneras de nàrrere csn: lassare una cosa, una faina, unu triballu a rugos = a mesincumentu, chentza agabbadu; faedhare a rugos = male, de no si cumprèndhere bene su chi si narat; marghinare sa cosa a ruju, mastigare a rugos = male, a cantos russos Frases altzat sa lepa unta a una manu e l'abbassat punghindhe faca a terra su rugu mezus ◊ fit mastighendhe calchi ruju de zigarru 2. unu rugu de sa robba si est iscambadu 3. sa muzere lassaiat sa faina a rúgios e leaiat sos fizos a bídere su babbu chin sos boes Tradutziones Frantzesu morceau, partie Ingresu piece Ispagnolu trozo Italianu spezzóne, pèzzo Tedescu Stück, Teil.
strónciu, strónciulu , nm: strúnciu, strúnciulu, trónciu* Definitzione bículu, orrugu de cosa, prus che àteru pane, segau a manos / segai a strónciu = nau de manera de fàere a sa grussera, chentza delicadesa e ne crabbu Sinònimos e contràrios acantu 1, arrogu, bículu, istallada, rúgiu 1, tancu | ctr. totu Frases donaisidhu unu strúnciu de pani! ◊ unu strónciu de pani e saludi po bivi in allirghia! ◊ giaunàt candu no agatàt a nemus de dhi donai unu strónciu de pani ◊ su malassortau est cumossendu ferenu po unu strónciulu de civraxu Tradutziones Frantzesu morceau, bout Ingresu piece Ispagnolu trozo Italianu pèzzo Tedescu Stück.
testíle 1, téstile , nm Definitzione orrughedhu de téula, de istrégiu de terra segau (pratu, cícara o àteru) Sinònimos e contràrios tabàciu / cicílliu, ciciu, cínciaru, tertevillu, trastighile, tzíntziri, tzíntzulu, zínzaru 1, zínzili Ètimu ltn. *testuile Tradutziones Frantzesu débris, tesson Ingresu tilefragment (kitchenware) Ispagnolu tejoleta, trozo de barro cocido Italianu còccio di tégola, di stovìglia Tedescu Scherbe.
trunchédhu , nm Definitzione crantu de linna grussu, curtzu, segau apostadamente de unu truncu po èssere prus manuíbbile; fintzes su cambu grussu de unos cantu ebrúgios Sinònimos e contràrios múciu, mulcione, trópulu, trumpedhu / runcu Frases fintzas a fàghere die in su foghile isteint tzochedhendhe su trunchedhu ◊ trunchedhus segaus a seguri 2. su càuli costumu a dhu coxinai aici, ma no pongu su trunchedhu ca est tostau Tradutziones Frantzesu bûche, tronçon Ingresu stump, log Ispagnolu ceporro, trozo Italianu céppo, ròcchio Tedescu Wurzelstock, Trommel.


text:
Presentatzione, Tàtari su 18 de Santu Gaine, de su libru de Giuseppe Corongiu "Metropolitània e àteros contos tòpicos, distòpicos e utòpicos" de Federico Francioni
(Venerdì 18 ottobre 2019, presso la Libreria Messaggerie sarde,in Sassari, è stata presentata Metropolitània, di Giuseppe Corongiu, una raccolta di racconti in lingua sarda, edita in questo stesso anno da Palabanda Edizioni di Cagliari. Alla presenza dell’autore e di un folto pubblico, ha introdotto l’iniziativa Paolo Mugoni, della redazione della rivista “Camineras”. Letture del testo sono state effettuate da Clara Farina. Di seguito proponiamo il testo integrale dell’intervento svolto da Federico Francioni).
Comente istèrrida – Imperialismu e tirannia de una Federatzione intergalàtica – Una Rovelleide betza e noa – Su contu de una escort – Capatzidade de fraigare su organismo narrativo – Cultura digitale e èsseres fantàsticos de su mundu sardu – Una limba sarda bia, rica e articulada – Pro l’agabbare.
Comente istèrrida. In custos contos, chi at collidu e postu paris in Metropolitània, Coròngiu – giai impignadu, pro annos e annos, in sa pelea pro sa Limba Sarda Comuna e pro s’ufitzialidade de su sardu – at permissu a sa literadura nostra de fàghere un’àteru brincu de calidade. In antis, de fatis, aiamus lèghidu cun piaghere e atintzione sos romanzos de sa collana “Paberiles”, chèrfida dae Frantziscu Cheratzu de Condaghes, editore càrrigu de coràgiu. Ammentamus cun piaghere su chi ant iscritu, in custu cuntestu, Antoni Bulùggiu (Lughes umbrinas), Nanneddu Falconi, Micheli Ladu e Giuanne Frantziscu Pintore (de interessu mannu su grogu archeològicu suo Sa losa de Osana). Un’atividade importante meda est istada fata dae Antoni Arca, autore de romanzos, contos, poesias, testos pro su teatru (in sas iscolas e a foras), libros subra sa literadura, sa limba e s’identidade. Manna est sa produtzione de Arca chi at iscritu in italianu, sardu e in sa limba de sa minoria aligheresa. Ma bidimus como, prus in particulare, su libru de Coròngiu.
Imperialismu e tirannia de una Federatzione intergalàtica. In unu libru bortadu in italianu, cun su tìtulu, La grande cecità. Il cambiamento climatico e l’impensabile (publicadu in su 2017 dae sa domo editora Neri Pozza), s’iscritore indianu Amitav Gosh faeddat de sa bona sorte – manna de aberu – chi semper prus gosant oe sos romanzos grogos e noir. Custos narradores, iscriet Ghosh, si nde afutint de sos problemas ecològicos; cando issos li tratant, est pro intrare in sa dimensione de sa science-fiction. Bene meda, su primu contu de custu libru de Coròngiu (Metropolitània e àteros contos tòpicos, distòpicos e utòpicos, Palabanda Editziones, Casteddu, 2019) rapresentat una risposta positiva a sa crìtica de custu intelletuale indianu.
De fatis, si leghimus cun atintzione Metropolitània, est a nàrrere su contu longu, su prus longu – unu romanzu, cuasi – chi aberret custu libru, si podet cumprèndere chi semus in cara, tzertu, a su terrinu fanta-issientìficu; in su tempus matessi, però, Corongiu ponet aficu a problemas sotziales, polìticos, ambientales e ecològicos, pròpiu su chi non faghent, generalmente, sos iscritores sardos in limba italiana. E, atintzione, sos problemas ecològicos sunt presentes galu in un’àteru contu de interessu mannu, Istene e su mundu segretu de su Monte Sartu.
Rafael Sìndius est su pessonàgiu printzipale de custu contu de abertura de su libru de Coròngiu. Sìndius est un’ufitziale, unu comandante, si podet nàrrere, intersiderale in sa flota aèrea de sa Federatzione interstellare: un’Istadu imperialista, tirànnicu, chi at colonizadu s’Universu cun sa tecnologia sua e, cun unu domìniu chi est finas culturale, at omologadu pianetas e populatziones de s’ispàtziu intreu. A pustis de 25 annos de missiones in totue – ispeditziones militares e gherras contra totu e totus – Sìndius s’est postu a gherrare contra sos Cogitumanos, sos abitantes de su pianeta Cogitivus, una ratza aliena, ammesturada cun sos genes de sos umanos, perigulosa meda pro sa fortza mentale chi tenet, pro sa capatziadade de dare corfos e isfundare sa flota matessi de s’Imperu interstellare, cun undas eletroenerghèticas e psicotzinèticas isconnotas, terrorosas.
Una Rovelleide betza e noa. A pustis de una gherra chi at provocadu miliones e miliones de mortos e una derrota manna de sa flota matessi de sa Federatzione, custa, a s’agabbu, resèssit (o renèssit, comente iscriet Coròngiu) a bìnchere: indunas, sos Cogitumanos sunt iscunfitos. Ma, atintzione, su capu, su leader de sos alienos, chi si cramat Arcons, fatu presoneri, resessit a si nche fuire e finas a ghiare una rebellia de sos abitantes de un’ìsula, a forma de sàndalu, inue sa populatzione at ismentigadu – a bi pensades! – su nùmene antigu de su logu. Mannas sunt istadas sas responsabilidades de sos grupos dirigentes locales, teracos de aberu, bendidos a sos tzentros de podere econòmicu e polìticu angenu, custos chi sunt dominantes in sa Federatzione. Sos dirigentes de cust’ìsula ant atzetadu chi sa terra issoro, rica de minerales adecuados a sa tecnologia ipermediale e aero-ispatziale noa, esseret trasformada in unu muntonàrgiu mescamente radioativu.
Pro nàrrere a cale gradu de terachia est arribbada sa sotziedade de cust’ìsula, est bastante ammentare chi issa at atzetadu d’èssere cramada pròpiu Metropolitània chi est su nùmene de una multinatzionale. Indunas, una Rovelleide noa, betza e noa.
In custu contu bidimus una dialetica intre unu pessimismu mannu e un’alenu de isperàntzia chi Coròngiu non perdit. Non naramus àteru proite at a èssere su letore a iscobèrrere comente si cuncruit su cunfontu intre Arcons e Sìndius.
Su contu de una escort. Sighimus: Ramona est un’àteru contu de Metropolitània chi nos presentat, che protagonista, una disterrada rumena. Custu pessonàgiu lassat su maridu suo – Ion – e benit in Itàlia: at istudiadu e imparadu bene meda s’italianu e su tedescu, disigiat de si presentare che fèmina tedesca; tando, le faghent sa proposta de intrare in sos servìtzios segretos rumenos, in calidade de escort. Issa atzetat: pro custu tipu de atividade non tenet problema morale perunu.
Dae Roma, inue s’agatat bene meda, cun unu traballu chi la giughet a connòschere pessonàgios de su mundu econòmicu, polìticu, finantziàriu, sa sotziedade mondana – semper in chirca de iscobèrrere e iscobiare, a sos meres suos, noas subra afares e afarones de dogni tipu – biagiat in totue. Sutzedit però unu fatu chi cambiat sa vida sua: unu cardinale sardu – chi si cramat Conchedda! – si nche morit in su mentres chi s’agatat cun issa in s’aposentu de drommire. Totu est minimadu e cuadu pro s’interventu de su Vaticanu, agiuadu dae sos servìtzios segretos americanos; ma Ramona est custrinta a lassare cuddos rumenos.
Tando, issa detzidet de sighire in s’atividade de escort, però cun un’impresa sua, traballende a sa sola. Ma, arribbada a 37 annos, est istraca, disìgiat cambiare. Ite sutzedit tando? Custa borta galu non lu naramus, pro lassare a su letore su piaghere de si mòvere in mesu a situatziones, pessonàgios, tramas fraigadas cun cuntivìgiu dae s’autore.
Capatzidade de fraigare su organismo narrativo. In s’Universidade de Pavia, chi apo frecuentadu che istudiante in sos annos Sessanta e Setanta, traballaiant professores de gabbale: Cesare Bozzetti, Maria Corti, Dante Isella (istudiosu de su dialetu milanesu, mescamente de s’òbera de Carlo Porta), Cesare Segre. Apo galu connotu Paolo Merci, filologu romanzu, chi est istadu finas professore in s’Universidade de Tàtari. M’ammento su cuntzetu de organismo narrativo de Corti (pro su chi tocat su problema de sas limbas de sas minorias e de sos dialetos, che richesa manna de s’umanidade, issa nde teniat cussèntzia). Bene meda, Coròngiu mustrat capatzidade de fraigare custu tipu de organismo cun limbàgios e lèssicu adecuados e rigurosos. Sunt meda sos esempros, dae sas pàginas suas, chi si podent leare.
Cultura digitale e èsseres fantasticos de su mundu sardu. Chèrgio ammentare galu Istene e su mundu segretu de su Monte sartu, inue agatamus un’adòviu singulare, originale, intre su mundu màgicu de sa natura in Sardigna, pugiones, animales e animaleddos vàrios, dae un’ala, sos problemas de oe, de una cultura digitale e ipermediale, dae s’àtera banda. In custu contu, Artìvia, chi est un’àbbila, cun àteros èsseres, agiuat su protagonista – Istene – a iscobèrrere sos segretos de unu monte diventadu muntonàrgiu de materiales, venenosos meda, chi provocant tumores. In custa manera, Istene podet, a su mancu, cumintzare a liberare sa comunidade sua dae calecunu de tantos suspetos e timòrias.
Est sa prima òbera de narrativa de Coròngiu, ma isse mustrat maduridade. Est nàschidu in Làconi chi – cun Meana, Asuni, Samugheo (pensamus, pro fàghere un’esempru, a su Casteddu de Medusa), àteras biddas de custu e de àteros territòrios a curtzu – presentat unu patrimòniu de cultura populare, folklòrica (in su sentidu artu de sa paràula) rica meda de contos de siddados e èsseres fantasticos. Bene meda, Coròngiu resessit a pònnere paris elementos de gèneres narrativos diferentes, a ammesturare totu cun un’iscritura chi cumbinchet.
Un’àteru contu, Giuanne Indipendèntzia, parret èssere unu meledare subra un’indipendentismu reduidu a fatu particulare, sena capatzidade mancu de pensare a sa maioria de sos tzitadinos, de sos eletores. S’ùrtimu contu – Sa beridade de sa redatzione – nos giughet a intro de sa vida de unu cuotidianu sardu, chi nos at ammentadu unu giornalista pseudoprogressista de “La Nuova Sardegna”, semper prontu a gherrare contra sa limba sarda e “Sa die de sa Sardigna”. In custu contu, in sa dialètica cun s’isperàntzia, binchet su pessimismu.
Una limba sarda bia, rica e articulada. Comente amus nadu, Coròngiu nos mustrat sa capatzidade sua de imbentare situatziones, ambientes fanta-issentìficos, naturalìsticos, econòmicos, sotziales, polìticos, intelletuales, sos pessonàgios, de fraigare s’architetura de su contu, de impitare, de iscutzulare, naramus gai, totus custos elementos cun una limba, cun limbàgios ispetzìficos e unu lèssicu chi sunt ricos e articulados. Atintzione, proite custu non est de aberu fatzile oe.
Tzertu, amus faeddadu de sas conchistas, de sos meritos chi si podent agatare in sa literadura noa in limba sarda, de sa collana “Paberiles”; ma pensamus mescamente a problemas e ostàculos postos dae una limba chi, dae su tempus de sa Carta de Logu - su monumentu giurìdicu mannu de sa giuighissa Lionora – non at prus connotu ufitzialidade. Pensamus a sas campagnas de imprenta, birgongiosas, fatas in sas paginas de “La Nuova Sardegna”, contra sa Limba Sarda Comuna: a sos chi faeddaiant de limba transgènica at respostu in manera rigurosa Michel Contini, professore emèritu in s’Universidade de Grenòble. Abarrat sa chistione de una limba chi non at connotu – o at connotu pagu – sa rivolutzione gutenberghiana, cunforma a su chi at iscritu Mialinu Pira (in La rivolta dell’oggetto. Antropologia della Sardegna, Giuffrè, Milano, 1978).
Pensamus galu a una limba chi, in sos sèculos, diventat semper prus pòvera, a poetas clàssicos sardos – Antiogu Casula Montanaru, pro fàghere solu un’esempru – e a sos italianismos chi agatamus in sos versos issoro. Deficit, errores e contraditziones in sa literadura sarda de su tempus coladu sunt istados postos in lughe in sas òberas de don Pepe Ruiu e de Sarvadore Tola.
Pro l’agabbare. In custu cuadru, non est istadu tzertu fàtzile, pro Coròngiu, bìnchere sa pelea pro si mustrare mere de una limba bia. In dogni manera, sas paginas suas current bene meda dae s’una a s’àtera, in unu sardu ricu e articuladu. Coròngiu, indunas, mustrat a nois sas potentzialidades de una limba – mancari de minoria, mancari minetada de iscumpàrfida, de morte – chi però, cando est cuntivigiada bene, cun amore, podet dare, antzis, donare resurtados chi unu non s’isetat. Podimus nàrrere custu cunforma a su chi at iscritu Ferdinand De Saussure, subra su cuntzetu tzentrale de langue – chi bisòngiat distinghere dae cuddu de parole – in su cabudòbera suo Cours de linguistique générale. Sighimus duncas cun sa literadura in sardu, cun sa Limba Sarda Comuna e pro s’ufitzialidade de su sardu, comente at fatu Coròngiu cun custa importante proa narrativa sua. Devimus nàrrere gràtzias a Pepe e fàghere a Metropolitània s’augùriu sìncheru nostru de unu viàgiu bonu, longu e seguru.


text:
Tag Archives: Charlie D. Nan
luglio 6, 2016 Venerdì 8 luglio, Finale Ligure: Somewhere over the Raindogs Poetry Night
Continue reading this article ›
Tag:8 luglio, Alberto "Il Cala" Calandriello, canzonette, Charlie D. Nan, finale ligure, Giovanni Mistero, Ivan Ferrari, Letizia Merello, Maria Pia Altamore, Mirko Servetti, Nicola Salvini, Raindogs Poetry Night, Roberto Keller Veirana, Roberto Marzano, Stefania Fiore, Vera Bonaccini
- Lascia un commento
- Posted under Allinfo news, Eventi, Libri, Spettacolo, Teatro


text:
Definizione Definizione
Sinonimi e contrari Sinonimi e contrari
Modi di dire Modi di dire
Frasi Frasi
Cognomi e Proverbi Cognomi e Proverbi
Terminologia scientifica Terminologia scientifica
Etimo Etimo
Traduzioni Traduzioni
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
acusài , vrb: acusare Definizione
incurpare a unu de calecunu dannu o farta, cufessare, fàere ischire de àere fatu male; prus che àteru giogandho a cartas, su si abbogare naendho ite giogu unu portat in manos; fintzes nàrrere a su dutore su male chi si sentit
Sinonimi e contrari
acajonare,
acriminai,
acrupai,
imputai,
incausai,
incrupai
/
decrarare,
nàrrere
Frasi
ita est sa curpa chi seis acusendimidha? ◊ est andau a su cunfessori a si acusai de ai furau ◊ de ite pecadu bos acusades? ◊ mi acuso de sa mala educassione chi apo dadu a fizos mios ◊ sa bíldia dhus acusara po dogna cosa ◊ babbu acuseit a tiu Tottoi chi Frantzischinu s'aiat bodhidu cosa in binza
2.
castit ca chini acusat depit portai giogu! ◊ tra cumpantzos si fachiant tzinnos a sa lestra pro acusare sa carta de tirare ◊ chie acusaiat trinta, chie chimbanta, chie chentu erveches mortas (A.Pau)◊ de custa cosa mi so acusadu a su dutore e nachi est de operare
3.
sa mastra mi acusaiat a tiu Satta, chi lu relataiat a babbu
Etimo
itl.
Traduzioni
Francese
accuser
Inglese
to charge
Spagnolo
acusar
Italiano
accusare
Tedesco
beschuldigen,
anklagen.
barriàre , vrb Definizione
pònnere càrrigu apitzu (nau fintzes de frutuàriu po matas, de impícios e fainas po gente); giare a pitzu a unu po dhi fàere male, cracare / barriare s'àinu, su cadhu = barriare sa cosa a subra de s'àinu, a subra de su cadhu
Sinonimi e contrari
achidire,
atuai,
carriai*
/
carrabbugliai,
crazugai
| ctr.
irbarriare,
scarrigai
Frasi
ant fatu sas cosas in mannu ma si sunt barriados de dépidos ◊ su carru l'aiant barriadu a ponte de incunza ◊ no mi bàrries de cumandhos ca so essindhe pro torrare luego ◊ abbàida comente at barriadu cuss'olia, ocannu: che pilu in pedhe ndh'est! ◊ s'aera est barriendhe e fossis proet
2.
su cane li at barriadu a mossos a s'animale istranzu ◊ sos leones ant barriadu a un'animale mannu e si l'ant manigadu ◊ li sunt barriados sos canes ◊ l'at barriadu sa frebba e postu l'at in letu
Traduzioni
Francese
charger
Inglese
to charge
Spagnolo
cargar
Italiano
caricare
Tedesco
laden,
angreifen.
incarrigài, incarrigàre , vrb: ingarrigare Definizione
pònnere unu pesu in pitzu de calecuna cosa, ma mescamente giare a fàere a ccn. una faina, una miscione, un'impreu; rfl., su s'imbarare o acotzare a calecuna cosa, ponendhosi coment'e in pitzu, a pesu, faendho càrrigu
Frasi
resteint cuntentos de s'òpera sua, a comintzare dae chie bi l'aiat ingarrigada
Etimo
itl.
Traduzioni
Francese
charger
Inglese
to load,
to charge
Spagnolo
encargar
Italiano
incaricare,
commissionare
Tedesco
beauftragen.


text:
Tzisgiordània
Coordinadas: 32°00′N 35°24′E / 32°N 35.4°E
Artìculu in LSC
Sa Tzisgiordània o Cisgiordània (literalmente "sa parte a inoghe de su riu Giordanu"; in àrabu: الضفة الغربية, aḍ-Ḍiffä l-Ġharbīyä; in ebràicu: הגדה המערבית?, HaGadah HaMa'aravit o, semper in ebràicu e ufitzialmente pro s'Istadu de Israele יהודה ושומרון, Yehuda ve'Shomron, traduidu Giudea e Samaria; in inglesu naradu West Bank, "s'oru otzidentale") est unu territòriu chentza de bessida a su mare in s'oru otzidentale de su riu Giordanu, in s'Oriente Mèdiu. Faghet parte, paris a sa Fròngia de Gaza, de is "territòrios palestinesos" e de sa regione istòricu-geogràfica de Palestina.
In antis de sa Gherra Manna, sa zona como connota comente a Tzisgiordània fiat in suta de su domìniu otomanu, comente parte de sa provìntzia de Sìria. In su 1920, in sa cunferèntzia de Sanremo, sa vitòria de sas fortzas alliadas dd'aiat assignadu a sa soberania de su Mandadu britànnicu de sa Palestina. Sa Gherra àrabu-israeliana de su 1948 aiat bidu sa criatzione de Israele in una cantas partes s'ex Mandadu, mentras sa Tzisgiordània fiat istada conchistada e annèssida a sa Transgiordania chi a coa si fiat fata Giordània. Sos acòrdios de armistìtziu de su 1949 ant definidu is làcanas suas ad interim.
De su 1948 a su 1967, sa zona fiat abarrada suta controllu giordanu, e sa Giordània no at rinuntziadu ufitzialmente a is pretesas suas in s'àrea fintzas a su 1988. Sas rechertas de sa Giordània non fiant mai reconnotas dae sa comunidade internatzionale, francu su Regnu Unidu. Sa definitzione de is làcanas fiat istabilida a pustis de s'istipulatzione de s'armistìtziu de Rodi, cando fiat definida dae sas lìnias de "sessade su fogu" intre sos esèrtzitos israelianu e giordanu. De su 1967, a segus de sa Gherra de is Ses Dies, sa parte majore de sa Tzisgiordània est andada suta de ocupatzione militare israeliana, mancari siat pretèndida pro intreu de s'Istadu de Palestina, andende a costituire paris a sa Fròngia de Gaza is gai fentomados territòrios palestinesos ocupados dae sos israelianos.


text:
CHINI SEUS
Promovidura
Avaloramentu
Stùdiu e circa
Defensa
Acadèmia de su Sardu est un’assòtziu culturali de bolontariau chi est nascïu su 2 de gennàrgiu de su 2009 in Pirri (CA). Un’assòtziu culturali po s’amparu, sa defensa, s’avaloramentu e s’afortiamentu de sa lìngua sarda fueddada e scrita e proponit, po su scritu scéti, unu standard a duas normas. S’Acadèmia de su Sardu est oindii spainada in totu su territòriu de Sardìnnia.
La Acadèmia de su Sardu è presente su tutto il territorio della Sardegna.
Presidenti:
Massimo Madrigale
Visu-presidenti:
Giovanni Spano
Segretàriu E Verbalisadori:
Antonio Pistis
Coordinadori de su Boddeu Scientìficu:
Stefano Cherchi
Arresponsàbilis de is eventus:
Alessandra Pinna e Giampaolo Pisu
Arresponsàbilis de su giassu de s’Arretza:
Andrea Picciau, Giovanni Spano, Alessandro Pintus
Arresponsàbilis po is polìticas po is giòvunus:
Carlo Porcedda, Lorenzo Argiolas, Danilo Melis
Diretivu (10)
1 Massimo Madrigale; 2 Giovanni Spano; 3 Lorenzo Argiolas; 4 Maria Carmine Campus; 5 Anselmo Desogus; 6 Maria Marongiu; 7 Andrea Picciau; 8 Antonio Pistis; 9 Giampaolo Pisu; 10 Michele Zuddas.
Boddeu scientìficu (17)
1 Massimo Madrigale; 2 Giovanni Spano; 3 Stefano Cherchi; 4 Lorenzo Argiolas; 5 Francesco Casti; 6 Antonio Congiu; 7 Valeria Lecca; 8 Maria Marongiu; 9 Danilo Melis; 10 Edoardo Murgia; 11 Aldo Pavan; 12 Andrea Picciau; 13 Vittorio Pinna; 14 Alessandro Pintus; 15 Giampaolo Pisu; 16 Carlo Porcedda; 17 Enrica Stroscio.


text:
Gulielmus Thomas Hamilton
Gulielmus Thomas Hamilton (natus in Washington County Terrae Mariae die 8 Septembris 1820; mortuus in Hagerstown Terrae Mariae die 26 Octobris 1888), causidicus, fuit rerum politicarum peritus Americanus factionis Democraticae , qui inter alia ab anno 1880 usque ad annum 1884 Terrae Mariae gubernator fuit. Praeterea Hamilton sive in Camera Repraesentantum Civitatum Foederatarum populi sive postea in senatu Terrae Mariae legatus fuit.
Nexus externiRecensere
- Brevis biographia apud Societatem Nationalem Gubernatorum (National Governors Association)


text:
abbàltu , nm: abbastu, bastu 1 Definition su tantu chi bastat, su tantu chi dhue bolet; fintzes provista / avb. de a. = su tanti chi bastat; ómine de abbastu = bastante, de àrchidas, chi balet Sentences da'una sola s'abbaltu tenilt ◊ sos pastores no aiant s'abbastu pro campare su bestiàmine ◊ issu andàt a linnai po s'abbastu de domu e po torrai a bèndiri 2. pro ocannu su casu de abbastu già l'amus 3. a sas criaturas in creschimentu no lis fit de abbastu su mànigu ◊ de custa cosa ndi tengu de abbastu ◊ no t'est de abbastu su chi nos as fatu?! Etymon spn abasto Translations French suffisance English sufficiency Spanish suficiencia, abastecimiento Italian sufficiènza German Hinlänglichkeit.
alteríu , nm Definition su no èssere a su normale de uta, de umore; manera de fàere de chie paret arrennegau o si credet meda Synonyms e antonyms airu, arrennegu, nechidonzu / barrosia, blaga, magnosidade, prejumu, pumonaza, teciura Etymon srd. Translations French colère, morgue, suffisance English anger, arrogance Spanish cólera, jactancia Italian còllera, spòcchia German Zorn, Dünkel.
arródhu , nm Definition manera de fàere isfacia de chie si credet meda; fintzes mannosia Synonyms e antonyms barrosia, callabbia 1, campiania, fórrigu, pumonaza Etymon srd. Translations French suffisance, insolence English arrogance Spanish engreimiento, descaro Italian bòria, insolènza German Aufgeblasenheit, Frechheit.
barrosía , nf Definition su donu… de is barrosos, de chie foedhat meda, su si crèdere, su si giare importàntzia meda Synonyms e antonyms alteriu, blaga, barrosímini, fanfarronia, magnosidade, morrófia, prejumu / ttrs. pagliosumu Etymon srd. Translations French morgne, suffisance English arrogance Spanish jactancia Italian spòcchia, bòria German Hochmut.
blàga , nf: braga Definition su chi si narat o si giaet a bíere coment'e bantandhosi o cuntentandhosi meda de su chi unu est o faet o tenet / braga bóida (nadu de ccn.)= palleri/pallera, chi si creit meda ma est totu presumu Synonyms e antonyms alteriu, bagianeria, barrosia, bragheria, magnosidade, morrófia, palleria, pazesa, prejumu, púdriu, spampanada / ttrs. pagliosumu Sentences cussu est unu plenu de blaga ◊ cussu lu tenet a braga a s'imbriagare! ◊ a imparanígiu dh'iant postu "Braga cagada"◊ est sèmpiri a iscupeta a codhu, ma dha portat prus po braga chi no po isparai ◊ sa cara sua si allughiat de braga pro s'abbilesa de su ghéneru ◊ sa zente bocat sa braga fachindhe tumbas de lussu in campusantu! ◊ ómines e féminas sunt a braga fata fumendhe! Surnames and Proverbs smb: Braga Etymon itl.p blaga Translations French vanterie, morgue, suffisance, gloriole, vanité English boasting Spanish jactancia Italian vanterìa, spòcchia, vanaglòria German Prahlerei.
magnosidàde , nf: mannosidade Definition su si crèdere meda meda, a tropu, ma fintzes su àere un'idea bona, de arrispetu, de cunsideru donniunu po issu, su si crèdere de importu Synonyms e antonyms alteriu, banesa, barrosia, blaga, morrófia, prejumu / ttrs. pagliosumu / manniénscia, mannitúdine mannosia, púdriu Sentences pro sos pitzinnos fit una mannosidade a zúchere sas partes a sas famíllias de su bichinau ◊ frimma sa mannosidade chi est distruendhe su logu! Etymon srd. Translations French orgueil, morgue, suffisance English arrogance Spanish soberbia Italian supèrbia, spòcchia German Hochmut.


text:
Teodor Currentzis (©Anton Zavjyalov) VERDI Messa da Requiem Z. Abaeva, È.M. Hubeaux, D. Popov, T. Nazmi; MusicAeterna – Orchestra e Coro dell’Opera di Perm, direttore Teodor Currentzis Milano, Basilica di San Marco, 12 aprile 2019 Non si poteva immaginare contrasto ...
“Jauchzet, frohlocket”: il Quartetto porta l’Oratorio di Natale a Milano
BACH Oratorio di Natale BWV 248 soprano Sunhae Im contralto Bernarda Fink tenore Martin Lattke basso Dominik Köninger B’Rock Orchestra, RIAS-Kammerchor, direttore René Jacobs Milano, Basilica di San Marco, 16 dicembre 2014 René Jacobs incise nel 1997 una versione di ...


text:
Su vicariu e su messaiu
Su vicariu e su messaiu
di Albertina Piras
Su messaiu
Su vicariu miu mi depidi ascuttai,
ca deu no sciu prusu cumenti tottu fai.
Traballendu che scrau
a tott’annu seu ghettau
in cussa bingixedda chi babbai m’adi lassau.
E imoi ca s’arregotta m’iada a depppi cunfortai
arribanta is cruccueusu e si meganta de papai
dogna pibioni de axina chi megada de ammadurai.
A is santus de su celu no sciu prusu a chi ciccai,
nerimì fustetti cumenti deppu fai.
Poburu fedeli, no ti depis spantai,
in sa misericordia de Deusu
tui depis cunfidai.
E chi sa preghiera tua no podit bastai,
in terra is mnistrus susu Deusu adi puru lassau.
Bittimì dexi de cussus cruccueusu
e deu mi pongiu a nai us cantu creusu.
Eccusu inoi dexi cruccueusu cassausu,
aintru de custa gabbia ddus apu sistemausu.
Bireusu de ddus cunvinci a lassai sa terra tua
e de ci ddus mandai attesu in cuncua stua.
Su vicariu miu ddi potzu assigurai
dexi marigas de binu,
si mi olidi agiudai.
Cuncua cosa de certu
si podit puru fai,
ma deu no ia a bolli
ponni is santus a cettai.
Custu santu Franciscu iada esagerau,
cun tottu is santus si fudi amigau,
ma lassamì penzai… Gesù Cristu iada nau:
“De sa grazia de Deusu si depeisi cibai”.
Deu intantu custus dexi mi ddus papu a cenai
e tui bai, bai e torrandi a cassai.
Custa esti sa soluzioni chi imoi depeusu pigai
finzasa a candu cruccueusu in bingia tui as agattai.
Ca de ponni paxi tra is santusu,
custu esti compitu miu,
cumenza a preparai
is marigas po su binu.


text:
Definizione Definizione
Sinonimi e contrari Sinonimi e contrari
Modi di dire Modi di dire
Frasi Frasi
Cognomi e Proverbi Cognomi e Proverbi
Terminologia scientifica Terminologia scientifica
Etimo Etimo
Traduzioni Traduzioni
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
pibincài, pibincàre , vrb Definizione
nàrrere sèmpere calecuna cosighedha coment'e a briga, a lamentu, a refatzu, a pedidura ifadosa e fintzes po precisare prus a fine su chi si narat, giare ifadu foedhandho, istare a su pedi pedi
Sinonimi e contrari
achigulare,
agenare,
annischissai,
apibiare,
apurrire,
arrosci,
cascaviare,
innaentare,
memulare
Frasi
maridu miu mi naràt ca dèu fui imbecendi ca dhu pibincamu tropu ◊ cussu est sempri pibinchendi sentza de tènniri bisóngiu! ◊ no mi praxit a pibincai nudha a nemus: bollu su chi mi tocat!
Etimo
srd.
Traduzioni
Francese
ennuyer,
déranger
Inglese
to annoy
Spagnolo
aburrir,
fastidiar
Italiano
annoiare,
seccare,
importunare
Tedesco
lästig sein,
belästigen,
stören.
sicài , vrb: sicare,
sicari Definizione
bènnere mancu s'abba (o fintzes àteru deasi), pèrdere, bogare o fàere pèrdere s'abba fintzes a essire asciutu, nau mescamente de erba e matedu chi morit ca no podet fàere chentza abba; nau de funtanas, acabbare de bogare abba, nau de animales de múrghere, acabbare de bogare late; nau cun arrennegu, iscúdere a forte de fàere abbarrare cun calecunu arremu coment'e cancarau, retesu, de no ndhe serbire prus / pps. sicadu, sicu
Sinonimi e contrari
sciutai
/
cancarare
Frasi
si s’annada sighit cust'isciutori est sichendu fintzas s’erba po su bestiàmini, is trigus funt totus cobomaus ◊ s'avra mi che at sicau s'ortu: mi podeis giare unu pagu de pisu po s'ierru?◊ su sole forte sicat sa cosa prantada, si no est abbada ◊ in istiu s'erba in Sardigna sicat totu ◊ su sàmbene si mi sicat in sas venas ◊ in sos ispinatzos si bi iferchiat sa figu a sicare ◊ in s’istari is carrúcius bècius si sicant e funt bellus mera po su forru
2.
si ch'est sica s'abba de s'isseta ca a custas oras la serrant ◊ sas berbeghes candho sunt próssimas si che sicant ◊ sicada si est sa rica funtana chi bundhaiat abbas a toroju (G.Ruju)◊ sas berbeghes si sicant fintzas pro maladia
3.
ti sico sas manos, si ti lompo a t'iscúdere! ◊ li deviat sicare sa manu de bi la cancarare pro vida!
Etimo
ltn.
siccare
Traduzioni
Francese
dessécher,
sécher
Inglese
to dry (up)
Spagnolo
secar
Italiano
seccare,
inaridire
Tedesco
trocken,
dörren.


text:
Iacobus Sverdlov
Obitus: 16 Martii 1919; Moscua
Patria: Imperium Russicum, Res publica Russica, Russica Sovietica Foederativa Socialistica Res Publica
Officium
Munus: politicus
Consociatio
Religio: atheismus
Familia
Proles: Andrei Sverdlov
Memoria
Iacobus Michaelis filius Sverdlov (Russice ЯkoB MиxaйлoBич CBepдлoB, tr. Jakov Michajlovič Sverdlov, natus familia Iudaica die 3 Iunii 1885, mortuus propter morbum Hispanicum die 16 Martii 1919) fuit revolutionarius et vir publicus Russicus. Socius Factionis Communisticae (bolsevicorum) ab anno 1901, in motu revolutionario in Imperio Russico participavit, propterea nonnunquam carceris et exsiliis affectus. Post revolutionem Februariam in Russia Petropolim venit, ubi unus e ducibus revolutionis Octobris factus est. Cum Bolsevici in rebus novis illis victoriam obtunuerunt, Sverdlov a die 21 Novembris anni 1917 factus est praefectus Consilii Centralis Executivi Omnirussici, quod officium usque ad mortem suam tenebat.


text:
Petzioni online po pediri a su Presidenti Solinas is test de sa salia po is istudiantis sardus
Funt 200milla prus o mancu is firmas de sa petitzioni online chi est stètia oberta in su giassu Change.org po pediri a su Presidenti de sa Regione Autònoma de Sardigna Christian Solinas de ativai unu controllu pretzisu po cumbati s'apretu coronavirus in is iscolas.
Su controllu, segundu s'idea de is mammas e is babbus de is istudiantis chi ant donau vida a custa petizioni, s'iat a depi fai cun is test de sa salia. Sa chistioni, difatis, est chi su tempus chi passat de su momentu de su tamponi a su risurtau est de una cida e prus. Tropu, duncas, po garantiri a totus is piciocheddus de passai un annu iscolàsticu trancuillu.
In prus, si depit aciungi puru ca is tempus longus de is tamponis funt una destrossa mala po is abisòngius de traballu de is famìlias e totu. “Is famìlias – si ligit in sa petitzioni – non si podint frimai”.


text:
Limba rutena
Artìculu in LSC
Su rutenu, naradu fintzas russinu (in rutenu: pycиHbcka бecïдa o pycиHbckый языk, rusin'ska besjida o rusin'skyi jazyk), est una limba islava orientale faeddada de is rutenos de s'Europa orientale.
B'ant linguistas chi ddu tratant che una limba dislindada, ma àteros istudiosos de limbas islavas retènent chi siat unu dialetu de s'ucrainu. Ambadus is categorizatziones agatant implicatziones polìticas perricadas.
Segundu ethnologue su rutenu diat èssere faeddadu de unas 65.000 pessones, biventes in majoria in s'Oblast de Transcarpàtzia,Ucraina, in ue s'agatant unos 56.000 locutores. Foras de Ucraina is comunidades linguìsticas prus numerosas sunt in sa regione de Vojvodina, Sèrbia, chi contat unos 30.000 locutores, in Islovàchia cun unos 24.000 chi s'agatant in su Kraj de Prešov. Àteros istados cun minorias rutenas sunt Belarus, Croàtzia, Repùblica Ceca, Estònia e Ungheria.


text:
Kaliningrad
Coordinadas: 54°43′N 20°30′E / 54.716667°N 20.5°E
Artìculu in LSC
Kaliningrad (in russu: KaлиHиHrpaд [kəlʲɪnʲɪnˈgrat]), cabudianamente narada Königsberg (tedescu: Königsberg; russu: KëHиrcбepr; prussianu antigu: Twangste, Kunnegsgarbs, Knigsberg; lituanu: Karaliaučius; polonesu: Królewiec), est una tzitade de portu chi s'agatat a cara de su mare Bàlticu de unos 431.400 bividores, cabulogu de s'exclave russa posta intre Polònia e Lituània. Mancari territòriu de sa Rùssia, Kaliningrad est duncas istesiada de su restu de sa natzione.
Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su logu est istadu sea de antiga cussòrgia prussiana, sa fortileza de Twangste. In su 1255 bi fiat pesada una fortalesa noa de is caballeris teutònicos, durante is Crosadas de su Norte e ddi aiant mudadu nùmene in "Königsberg", in onore de su re Ottokar II de Boèmia. Sa bidda est istada parte de s'Istadu de s'Òrdine Teutònicu, sa Cunfederatzione Polacu-Lituana, Prùssia e Germània. Fintzas a su 1945, s'àrea costituiat sa parte prus setentrionale de sa Prùssia Orientale.
A s'acabu de sa segunda gherra mundiale, sa bidda fiat pro sa prus parte distruida. Is ruinas suas fiant cunchistadas de s'Armada Ruja in su 1945 e sa populatzione sua, a majoria tedesca si nche fiat fuida, o fiat bogada a fortza. Su territòriu de sa Prùssia Orientale, de chi Königsberg fiat cabulogu, fiat duncas tzèdidu a s'Unione Soviètica.
Mudadu nùmene in Kaliningrad su 4 de trìulas 1946, in onore de Mikhail Kalilin, est istada torrada a ocupare de sovièticos.
Kaliningrad at festadu is 750 annos de sa fundatzione in su 2005. Sa tzitade est logu de nàschida de su filòsofu Immanuel Kant.


text:
Chilogrammu
Artìculu in LSC
Su chilogrammu o kilogrammu[1], in s'impreu fitianu mutidu comunemente chilu (sìmbulu: kg[2]), est s'unidade de medida de base de sa massa in su Sistema internatzionale de unidade de medida (SI) chi currispondet a sa massa de ≈4,595 107 mP, (relatzione cun sa massa unitària de Planck).[3][4][5]
Sa de 26 Cunferèntzia Generale de sos Pesos e de sas Medidas fata in Versailles dae su 13 a su 16 de santandria de su 2018 at introduidu custa definitzione: comente a pro sas àteras unidades de base de su SI, de su 20 maju 2019 est referidu a una costante fìsica, in piessigna a sa costante de Planck tràmite una misuratzione pro mèdiu de sa bilantza de Watt.[6][7][8]
In manera istòrica, est naschidu comente a sa massa de unu litru (decimetru cubu) de abba sumida a sa temperadura de tzirca 4 °C. Finas a su 20 maju 2019, fiat definidu comente a sa massa de unu tzilindru de artària e diàmetru de belle 4 cm de una lega de plàtinu-irìdiu depositadu acanta s'Ufìtziu internatzionale de sos pesos e de sas medidas in Sèvres, in Frantza, mutidu fintzas protòtipu internatzionale.[9][10]
Su chilu est pari a milli grammos (sìmbulu: g).
Definitzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su kilogrammu est s'ùnica tra sas unidades de medida SI chi, finas su 20 maju 2019, fiat abarrada definida in relatzione a unu manufatu, e no de una propiedade fìsica. Sighiat, est a nàrrere, galu s'acostamentu tìpicu de unu sistema tècnicu.
Su grammu est intradu a fàghere parte de su sistema mètricu frantzesu su primu de austu de su 1793, definidu comente a sa massa de unu tzentìmetru cubu (10−6 m³) de abba a sa temperadura de 3,98 °C a pressione atmosfèrica istandard.[11] Custa temperadura piessigna est bènnida seberada ca pro custa, s'abba, possedit sa màssima densidade sua. Su 7 abrile 1795 cumparit su chilu, comente a mùltiplu suo (1 kg = 1 000 g).
Tale definitzione fiat difìtzile de realizare acuradamente, fintzas ca sa densidade de s'abba est ligada in ala a sa pressione, e s'unidade de pressione includet sa massa tra sos fatores, introduinde una dipendèntzia tzirculare in sa definitzione de su chilu.
Pro evitare custu problema, su chilu est bènnidu torradu a definire comente a sa massa pretzisa de una piessigna massa istandard, creada pro approssimare sa definitzione originale e realizada in su 1875. Su protòtipu internatzionale de su chilu «Le Grand Kilo», unu tzilindru rèidu a base tzirculare chi misurat 39 mm in artària e diàmetru, assentadu dae una lega de plàtinu e irìdiu, est cunservadu in su Bureau International des Poids et Mesures (Ufìtziu internatzionale de sos pesos e de sas medidas) acanta su Pavillon de Breteuil in Sèvres, Frantza.
De su 1889, su SI definit s'unidade de medida comente a pari a sa massa de custu protòtipu. Còpias ufitziales de su protòtipu sunt disponìbiles comente a protòtipos natzionales, chi sunt istados cunfrontados periodicamente cun su protòtipu de Parigi, in sos annos 1889, 1946-1948, e 1988-1992; ulteriora cumparàntzia istraordinària est istada fata in su 2014.[12]
Cando, in su 1889, s'at cunfrontadu su campione de su chilu fraigadu in su 1875 cun su pretzedente campione definidu tràmite sa massa de abba, si sunt abbigiados chi custos non cunsertaiant, essende su manufatu ecuivalente a 1,000 027 dm³ de abba. A su sèberu de mudare su campione de su chilu cun unu manufatu prus pretzisu, sos tècnicos ant prefertu mantènnere su campione giai in impreu dae batòrdighi annos, abbandonende sa definitzione ligada a sa massa de abba. Annotamala, retentu importante su volùmene ligadu a sa definitzione mantènnida, s'at introduidu su litru comente a volùmene de abba a sa temperadura de 3,98 °C a pressione atmosfèrica istandard de massa uguale a unu chilu (una definitzione remplasada in su 1964 cando s'at detzìdidu de torrare su litru in manera cabale pari a unu decimetro cubu).
Pro definitzione, s'errore in sa repricabilidade de su protòtipu fiat pari a zero; in realidade, fiat valutadu in s'òrdine de sos 2 microgrammos. Custu resurtat de sa cumparàntzia de su protòtipu cun sas còpias ufitziales suas, chi sunt, pro cantu possìbile, assentadas dae su matessi materiale e cunservadas in sas matessi cunditziones. Non b'ant motivos pro retènnere chi su protòtipu siat prus o mancu istàbile de sas còpias ufitziales. Paret chi su chilu originale apat pèrdidu belle 50 microgrammi in sos ùrtimos 100 annos pro resones galu disconnotas (cun probabilidade pro sublimatzione de su metallu, difatis finas issos cun su tempus "evàporant"), pro custu motivu s'est detzìdidu de definire su chilu pro mèdiu de unas leges fìsicas, e non prus pro mèdiu de unu campione de riferimentu.[13]
Sa cunservatzione de su protòtipu internatzionale betzu est istada realizada cun sos prus rigorosos critèrios: benit impreadu unu suterràneu blindadu, pro sa cale abertura bisòngiat s'impreu cuntemporàneu de tres diversas craes, custoidas dae tres personalidades de su Bureau international des poids et mesures. S'abertura acontesset previa autorizatzione de su Comitadu Internatzionale de sos Pesos e de sas Medidas.
Sas cunditziones de temperadura, pressione e umidade sunt costantes e s'èvitat su cuntatu cun su prùere tenende su protòtipu in suta de tres campanas de bidru. Tale protòtipu beniat impreadu pro sas cumparàntzias (ogni 40 annos belle).[12] Unos àteros campiones de s'unidade de massa, realizados pro sos istados aderentes a sa Cunventzione de su Metru diferint dae s'originale pro ±0,3 mg. Ses de tales campiones serbiant a torrare a costrùere su protòtipu internatzionale in su casu malassortadu custu deperet devènnere inimpreabile.[14]
S'incòmodu ligadu a s'atzessibilidade de sos campiones impare a s'issoro coidadu dudosu ant aconcadu sos tècnicos e sos iscientziados a chircare una definitzione de chilu prus suddisfaghente.
In Itàlia su campione de su chilu est cunservadu in Roma acanta su ministeru de s'Isvilupu Econòmicu.
Pro evitare cuntrastos cun una unidade de medida betza de su pesu, mutida finas issa kilogrammu, e cun s'impreu de su prefissu "kilu" in su nùmene, in su 1954 sa Cummissione italiana de metrologia at propostu su nùmene "bes" (sìmbulu b) pro s'unidade de medida de base de sa massa; ma sa proposta no at retzidu su sufitziente cunsensu internatzionale e est istada tando retirada. In su 1988 est istada sa bia de sa Cummissione isvedesa de metrologia a propònnere de sostituire su tèrmine "kilogrammu" cun "GIO", pro onorare su metrologo italianu Giovanni Giorgi, ma fintzas custa proposta no at àpidu sutzessu.[15]
Su Decretu de su Presidente de sa Repùbblica italiana n. 802 de su 12 austu 1982 at acollidu sa Diretiva 80/181/CEE relativa a sas unidades de medida istabilinde "sas unidades de medida legales de impreare pro espressare grandesas"; in s'allegadu, pro sa massa benit indicadu su kilogrammu, definidu comente a "pares a sa massa de su protòtipu internatzionale de su kilogrammu (3ª CGPM, 1901, pag. 70 de su relatu)".
Definitzione noa[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Dae su 2010 a su 2018 s'est traballadu pro introduire una definitzione noa de chilu, pro mèdiu de costantes fundamentales o atòmicas. Custa a sa fine de la torrare prus pretzisa e realizzabile in ogni laboratòriu ispetzializadu.[16]
Sas propostas sobradas sunt istadas:
- Ligare sa definitzione de chilu a sa costante de Avogadro. Su balore de custa costante universale est pari a su nùmeru de partigheddas cuntentas in una mole de una cale si siat sustàntzia. Sa dificultade tècnica de custu acostamentu est ligada a sa netzessidade de contare cun pretzisione su nùmeru de àtomos de sa sustàntzia prescelta e tando, torrare s'intzertesa cun sa cale si connoschet sa costante de Avogadro minore de cussa ligada a su chilu campione atuale.[17]
- S'acostamentu de s'acumulatzione iònica interessat s'acumulatzione de iones de oro e sa medida de sa currente elètrica netzessària a los neutralizare.
- S'usu de sa bilantza de Watt (un'aparatu eletromecànicu impreadu pro sa definitzione de s'ampere) pro currelare su chilu a sa costante de Planck, e impreende sas definitziones de volt e de ohm.
- S'impreu de sa levitatzione de unu supercondutore, chi ponet in relatzione su chilu a sas cantidades elètricas tràmite sa levitatzione de unu corpus supercondutore in unu campu magnèticu generadu dae una spira supercondutora, e mesurende sa currente elètrica chi tzirculat in sa spira.
- Dae cando su balore de sa costante de Josephson (CIPM (1988) Racumandatzione 1, PV 56; 19) e de sa costante de Von Klitzing (CIPM (1988), Racumandatzione 2, PV 56; 20) si connoschent cun sufitziente pretzisione (KJ ≡ 4,835 979 × 1014 Hz/V e RK ≡ 2,581 280 7 × 104 Ω), est istadu propostu de torrare a definire su chilu comente:
Con votazione avvenuta il 16 novembre 2018, il Bureau international des poids et mesures ha stabilito che, dopo il 20 maggio 2019, il chilogrammo viene definito tramite una proprietà fisica correlata ad una costante fondamentale[7][8], ossia come la quantità di massa per compensare una forza di 6,626 070 15 × 10–34 J s. Se per la sua misura si utilizza una Bilancia di Watt, è necessario che quest'ultima sia percorsa da una data quantità di corrente e, utilizzando le definizioni di volt e di ohm, tale misurazione è correlata alla Costante di Planck (6,626 070 15 × 10–34 J s).[18]
Mùltiplos e sutamùltiplos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sos prefissos SI benint impreados pro sos mùltiplos e sos sutamultiplos de su chilu. Est de notare chi, in manera contrària a sas àteras unidades de medida, su kilogrammu est s'ùnica unidade de base chi cuntenet giai unu prefissu ("kilo", cumprèndidu comente a 103 bortas s'unidade de medida), difatis mùltiplos e sutamùltiplos s'àplicant a su grammu.
In s'impreu comunu annotamala, si signalant carchi particularidade: su megagrammu (106 grammos) benit mutidu tonnellada, 100 chilos (o 105 g), chi non prevident unu prefissu SI, sunt nados cuintale. Pro indicare 10 kg s'impreat su miriagrammu, ma como est in disimpreu. Tales unidades de medida, fintzas si non apartenent a su SI, sunt dae custu reconnotas in virtudes de su largu impreu issoro. Semper in s'impreu comunu, est a nàrrere no in bramadu propriamente sientìficu o tècnicu, su chilu e s'etogrammu benint a bortas indicados in manera simple comente a "chilu" e "etu", dende pro iscontada s'unidade de medida.
- 1 000 grammos si mutint chilos (kg)
- 100 grammos si mutint etogrammos (hg)
- 10 grammos si mutint decagrammos (dag)
- grammos (g)
- 0,1 grammos si mutint decigrammos (dg)
- 0,01 grammos si mutint tzentigrammos (cg)
- 0,001 grammos si mutint milligrammos (mg)
- 10−6 grammos si mutint microgrammos (µg)
- 10−9 grammos si mutint nanogrammos (ng)
Microgrammu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su microgrammu (sìmbulu: µg, a bias indicadu cun mcg) benit impreadu, paris cun su milligrammu (mg), pro indicare su dosàgiu terapèuticu de meighinas o microelementos. A esèmpiu, s'abbastu fitianu de àtzidu folicu (vitamina B9) in una fèmina est de 200 µg (0,2 mg), ma in gravidàntzia est su dòpiu (400 µg = 0,4 mg).
Sa massa de una tzèllula ou umana est belle 1 µg.
In carchi cuntestu, e.g. in meighina, a su locu de su microgrammo, comente a unidade de medida benit impreadu su gamma (Y): 1 µg = 1 Y.[19]
Nanogrammu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Custa unidade de medida minorededda, posta in raportu cun unu volùmene (a esèmpiu ng/ml), benit impreada pro indicare contzentratziones a beru bassas de determinadas sustàntzias, a esèmpiu: dosàgiu terapèuticu de carchi meighina, contzentratziones de enzimas, contzentratziones de sustàntzias luantes, impuridades, doping, etc.
Notas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ (IT) Le Unità Di Misura, inrim.it. URL consultadu su 27 nadale 2017 (archiviadu dae s'url originale su 10 maju 2020).
- ↑ Cada tantu indicadu, faddende·si, cun Kg.
- ↑ (IT) Vocabolario Treccani, chilo1, in treccani.it. URL consultadu su 22 austu 2017.
- ↑ (IT) 1 Dizionario Garzanti, chilo1, in garzantilinguistica.it. URL consultadu su 22 austu 2017.
- ↑ (EN) IUPAC Gold Book, "kilogram"
- ↑ (EN) BIPM - Resolution 1 of the 26th CGPM, in www.bipm.org. URL consultadu su 22 martzu 2019 (archiviadu dae s'url originale su 4 freàrgiu 2021).
- ↑ 7.0 7.1 (EN) Pallab Ghosh, Kilogram gets a new definition, in BBC News, BBC, 16 santandria 2018.
- ↑ 8.0 8.1 (EN) The Latest: Landmark Change to Kilogram Approved, in New York Times, 16 santandria 2018. URL consultadu su 17 martzu 2020 (archiviadu dae s'url originale su 16 santandria 2018).
- ↑ (IT) Verso le nuove unità di misura, il chilogrammo, ANSA, 19 maju 2019. URL consultadu su 20 maju 2019.
- ↑ «Le kilogramme est l'unité de masse; il est égal à la masse du prototype international du kilogramme». Comptes rendus de la 3e Conférence Générale des Poids et Mesures (CGPM), 1901, p. 70
- ↑ Dae Antoine Lavoisier e René Just Haüy pro sa Cummissione de sos pesos e de sas medidas de s'Acadèmia de sas Iscièntzias frantzesa.
- ↑ 12.0 12.1 (EN) IPK, BIPM. URL consultadu su 13 trìulas 2017.
- ↑ (IT) Il "chilogrammo" cambia peso, Nuovo sistema di misura, in La Repubblica, 2005.
- ↑ (IT) E. Arri e et alii, Le misure di grandezze fisiche, Torinu, Paravia, 1984.
- ↑ (IT) Norma Italiana UNI CEI ISO 1000:2004, Milanu, UNI-CEI, 2004.
- ↑ (EN) Future revision of the SI, in www.bipm.org, BIPM. URL consultadu su 13 trìulas 2017.
- ↑ (IT) Alla ricerca del chilo perfetto, in Il Corriere della Sera, 1º trìulas 2018.
- ↑ (EN, FR) 26 CGPM - Risolutziones adotadas (PDF), in bipm.org. URL consultadu su 22 santandria 2018 (archiviadu dae s'url originale su 19 santandria 2018).
- ↑ (EN) H. G. Jerrard, A Dictionary of Scientific Units, Springer, 1986, p. 52, DOI:10.1007/978-94-017-0571-4, ISBN 978-0-412-28100-6.
Artìculos ligados[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Grammu
- Òrdines de mannesa (massa)
- Massa (fìsica)
- Metrologia
- Sistema Internatzionale de unidade de medida
- Chilogrammu pesu
Ligàmenes esternos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- (IT) www.metrologia-legale.it, in metrologia-legale.it.
- (EN) National Physical Laboratory FAQ on kilogram definition, the need for a new definition, and some alternatives, in npl.co.uk. URL consultadu su 9 freàrgiu 2012 (archiviadu dae s'url originale su 9 ghennàrgiu 2012).
- (EN) More on the NIST Watt Balance (PDF), in nvl.nist.gov. URL consultadu su 15 làmpadas 2007 (archiviadu dae s'url originale su 16 làmpadas 2007).
- (EN) More on the Avogadro project, in npl.co.uk. URL consultadu su 9 freàrgiu 2012 (archiviadu dae s'url originale su 2 freàrgiu 2011).
- (FR) Le Bureau International des Poids et Mesures, in bipm.fr.
- (EN) Attogram Detection, in hgc.cornell.edu.
- (EN) Avogadro and molar Planck constants for the redefinition of the kilogram, in inrim.it. URL consultadu su 17 trìulas 2011 (archiviadu dae s'url originale su 17 trìulas 2011).
- (EN) Realization of the awaited definition of the kilogram, in inrim.it. URL consultadu s'8 santugaine 2012 (archiviadu dae s'url originale su 13 maju 2016).


text:
Definition Definition
Synonyms e antonyms Synonyms e antonyms
Idioms Idioms
Sentences Sentences
Surnames and Proverbs Surnames and Proverbs
Scientific Terminology Scientific Terminology
Etymon Etymon
Translations Translations
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
spuentài , vrb Definition
nau de cosa de papare coendho, fàere o essire tropu modhe, tropu cota, a bisura de pulenta
Synonyms e antonyms
ammaltitzare,
cazinare
Sentences
su corrorinu de muregu dhu segas a fitas, dhu cungelas e candu ti serbit dhu ponis a friri cun farra cungelau etotu, ca assinuncas si spuentat
Etymon
srd.


text:
Istòria
Articulu in logudoresu
S'istòria est sa disciprina chi istùdiat sos fatos de su passadu cun sos documentos iscritos (o trascritos, si sunt testimonias orales) lassados dae comunidades e tziviltades umanas. Sa paràula medas bortas la impreamus in generale pro indicare una regorta de informatziones a pitzus de ite est sutzessu in unu tempus lontanu meda.
Su nòmene istòria benit dae su gregu "ισtopίa" (in latinu historia), "unu relatu de sas informatziones de una persona". Sos istòricos impreant fontes de tipu diferente, registratziones iscritas o imprentadas, intervistas (istòria orale) e archeologia. Modalidades diferentes podent esser impreadas a segunda de su perìodu suta esàmene, e s'istùdiu de s'istòria at sas modas e manias suas. Sos fatos sutzessos antis de s'assentadura umana sunt connotos comente antistòria.


text:
Graz
Coordinadas: 47°04′15″N 15°26′19″E / 47.070833°N 15.438611°E
Artìculu in LSC
Graz, cabudianamente connota che Gratz, est sa segunda tzitade de s'Àustria a fatu de Vienna e sa capitale de s'istadu federadu de Istìria. Sa bidda contat populatzione de unos 303.700 bividores e una àrea urbana de unos 600.000 residentes.
Graz est una tzitade cun traditzione antiga istudentesca: cun ses universidades contat prus de 44.000 istudiantes. Su tzentru antigu est unu de is mègius cunserbados de totu s'Europa tzentrale.
Politicamente e culturalmente, Graz est istada pro sèculos prus importante chi non Ljubljana pro is islovenos e galu abarrat influente.
De su 1999, est patrimòniu de s'UNESCO. In su 2003 est istada capitale europea de sa cultura.


text: 1Constituimus et ordinamus qui si alcuna persona furarit domu agiena et illa pertungherit a ffura in muro o in gienna o in fenestra o in cobertura, si ’lli est provado et indi est binchidu, siat inpicado per issa ghula qui ’ndi morgiat et dae sos benes suos si paghit su dampnu at qui at esser fattu. 2Et niente de minus sus iuradus dessa villa siant tenudus de provari et de ’llu batire a diclarare et de tenne su homini in pressona qui at aviri factu su mali. 3Et si non tenent et provant, paghint sos iuradus comunalimenti cun ssu maiore et cun sus ateros homines dessa villa su dampnu at chui at esser. 4Et assu rennu paghint sa villa manna libras .c. et issa villa pizina libras .l. 5Et issos benes de cussu homini qui ad avere fattu su mali siat in su pagamentu dessus dittos dinaris.


text:
abblandài, abblandhàre , vrb: abbrandai, abbrandhare, abbrannare Definition fàere brandhu, prus bonu a baliare, prus pagu forte, prus pagu airau, cumenciare a passare o miminare de unu dolore, de unu male, de unu patimentu, de unu fenòmenu; torrare, menguare, essire prus pagu de cantidade Synonyms e antonyms abbacai, abblandhire, abbonantzai, achedare, allebiae, allenire, apachiare, apasaogare, assebiai, asselenare, illebiare, illenare / menguai | ctr. agghegiare, crèschere, incrispai Sentences mi est abbrandau su schinitzu de su fàmini ◊ antiga domo mia, recreu de su meu pensamentu, abblandhas sa tristia (P.Fae)◊ custu est prantu chi nisciunus abbrandat ◊ ti fia isetendhe pro mi abbrandhare penas e dolores ◊ o Babbu eternu, abblandha su rigore! ◊ seo ibertandho chi su cuadhu si abbrandhet ◊ a parte de merie s'aera si fut abbrandhada e no fut fritu ◊ si mi abbrannant sos ohis, cantu poto mantenzo 2. candu andat mali sa laurera sa provista po fortza abbrandat Etymon spn. ablandar Translations French adoucir, apaiser English to mitigate Spanish mitigar, aliviar Italian mitigare, attutire German beruhigen, mildern.
abbonàre 1 , vrb: abboniai Definition fàere a bonu, abbrandhare sa manera de fàere airada o arrennegada, fintzes subbacare, bínchere Synonyms e antonyms abbacai, abblandai, abbonantzai, abboniri, apachiare, apasaogare, assebiai, asselenare, assussegai Sentences sa die est tropu inchieta, no si cheret abbonare 2. no agatendhe àteru, si abboneit a marrulare un'aizu de fenu 3. custu sero brúsiant a sa deleada e no ti ne abbonas! Etymon srd. Translations French calmer, apaiser English to calm Spanish sedar, apaciguar Italian abbonire German beruhigen.
acaíre , vrb Definition abbarrare citios, fàere citire, fàere abbarrare trancuillos, firmare de fàere ccn. cosa Synonyms e antonyms ammudai 1, ammudigare, ammudire, ammutessi, assamudare, assebiai, ismudulare / sensai | ctr. faedhare Sentences acaide cun basos sa pitzinna! (G.Raga) Translations French taire, calmer, apaiser English to quiet Spanish calmar, acallar Italian chetare German schweigen, zum Schweigen bringen, beruhigen.
achedàre , vrb: achetai, achetare, achidare 2, achietai, achietare, chietare Definition fàere chietu, brandhu, sériu, firmu; andhare a si crocare, su note Synonyms e antonyms abbacai, abbonantzai, allenare, apachiare, apasaogare, assebiai, asselenare, assussegai | ctr. agegherai, salargiare / pesai, seguzare Sentences si ant a achietare che pitzinnedhos in coda de mama ◊ bentu chi tremis s'imbirdi, poita no ti achietas e mi lassas drommí?! Etymon srd. Translations French apaiser English to appease Spanish aquietar, calmar Italian acquietare, acchetare German beruhigen, ruhig werden.
allenàre , vrb: alleniare Definition fàere prus lena una cosa forte, mescamente una suferéntzia; lassare lasca una cosa tirada, una cosa càdria / a. sa voche = abbasciai sa boxi; a. s’andhera = andai prus abbellu Synonyms e antonyms abbacai, abblandai, abbonantzai, allebiae, allenire, apachiare, apasaogare, asselenare, assussegai, illebiare, illenare / abbambiai 1, aflusciai, allentai, iscanzare | ctr. acadriare, apretai, incrispai Sentences nàdeli goi ca li allenat su dolore! ◊ pro cantu podes su patire allena! ◊ su sole allenat sa calura a s'intirinada ◊ gasi isciopesit pro tantu penare isfoghendhe in piantos e lamentos chi sa boghe deveit allenare ◊ cun custa cura sos dolores mi ant allenadu 2. a boltas mi alleno sa chintolza ◊ si lis allenas aizu sa fune frazant totu! ◊ a pagu a pagu si allenat s'andhonzu (P.Casu) 3. allena sa gianna! Etymon srd. Translations French adoucir, apaiser, affaiblir English to diminish, to soothe Spanish mitigar, aliviar Italian mitigare, lenire, affievolire German mildern, lindern, schwächen.
ammellàre , vrb: mellare 1 Definition asseliare, abbrandhare, fàere ammellu, fàere cessare Synonyms e antonyms abbacai, abbambagare, abblandai, addurcare, apasaogare, apachiare, apracidare Sentences ammelladu onzi motu, in sa cussorza s'intenniat solu su cróculu de sa funtana ◊ ajó, custos dúbbios ammella! (P.Mossa)◊ no mi la dias sa morte, ma tantu rigore ammella! ◊ no faghent prus bardanas, ammelladu ant sas matanas ◊ ammella, Larentu, de t'istracare s'ischina! 2. sias tue bàlsamu pro ammellare, no fele! Translations French apaiser English to placate Spanish aplacar Italian placare German besänftigen.
apracidàre , vrb Definition fàere pràchidu, trancuillu, asseliau Synonyms e antonyms abbacai, abbambagare, abblandai, addurcare, apasaogare, apachiare Translations French apaiser English to placate Spanish aplacar Italian placare German besänftigen.
assebiài , vrb: assegliai, asseliai, asseliare, asselliai, assiliare, seliare Definition istare in asséliu, abbarrare sérios, firmos, trancuillos; fàere istare in pàusu, pònnere apostu, aconciare, fintzes cuncordare, andhare de acórdiu Synonyms e antonyms abbacai, abblandai, abbonantzai, apachiare, apasaogare, assedhentae, assentulae, asselenare, assuermai, assussegai, illebiare / aconciare, mezorare / allichidie, assantai, remonire | ctr. atrepillai, incidai, suguzare Idioms csn: asseliaresindhe, de una cosa = lassaidha stai chentza dha circai prus; asseliai su fogu = acontzare su fogu; asseliare su sonnu = passai su sonnu Sentences seu artziendi e carendi in su letu sentza de pori assegliai ◊ cussa próida no at asseliadu mancu su brúere ◊ andandu andandu su biaxi si est asseliau ◊ su pipiu poita no dh'assélias? ◊ asséliadi in domo, no andhes a ziru! ◊ si s'asséliat su bentu fait a intzurfuai ◊ de su dolore no bi apo asseliadu, istanote! ◊ giovanedha, pensa de ti assebiai, lah ca dhus prangis cussus fastígius!◊ fit a boghes ma za l'apo fatu asseliare 2. soi asseliandu cosa in sa mesa ◊ lassadha fai, ca est asseliandu s'aposentu! 3. cun totu cussu dinai s'iat asseliau sa domu ◊ chi imbucat dinai, su predi podit asseliai sa crobetura de crésia ◊ nci ammancat peti chi si abbrugit su pràngiu po asseliai is cosas!… 4. no mi ndhe assélio: lu chirco fintzas chi l'agato! ◊ tue za no ti ndhe assélias chentza fàghere su dovere! ◊ sa zente si ndh'est asseliada de protestare 5. circais de mi bociri poita is fuedhus mius no assélliant, cun bosatrus (Ev)◊ chi assellit a intru de issus totu su prexu miu! Etymon srd. Translations French apaiser English to appease Spanish aquietar, calmar Italian acquietare, calmarsi, tranquillizzare, sedare German beruhigen, sich beruhigen, lindern.
asselenàre , vrb: assulenare Definition assussegare, fàere serenu, pònnere in paghe Synonyms e antonyms abbacai, abbonantzai, abboniri, allebiae, apachiare, apasaogare, assebiai, assussegai, illebiare, illenare, praxare | ctr. agegherai, airai, salargiare Sentences tue assulenas tribbulias, penas e tristuras Etymon srd. Translations French calmer, apaiser English to calm, to quite Spanish calmar, aliviar Italian calmare, mitigare German beruhigen, mildern.
assuermài , vrb Definition cessare, fàere cessare o miminare, apasigare Synonyms e antonyms abbacai, abbambagare, abblandai, ammellare / assebiai, assentulae, assuzetare, asutai Sentences si ndi fiat arrísiu biendi su sennori assuermau a is afuetadas de giaja ◊ si assuermat su bentu, su prantu, su dolori ◊ de suncunas, is arrundonis s'assuermànt ◊ sa bolla de isciri de su pipiu no si assuermat ◊ assodhimindi in d-unu púniu de luxi e at a èssiri paxi, mi as a assuermai ◊ is carignus serbint po ti assuermai ◊ si no ti assuermas ti zúmiu un'iscavanada! Translations French apaiser English to placate Spanish aplacar Italian placare German besänftigen.
assussegài, assussegàre , vrb: sossegare Definition coment'e pausare, pigare pàusu, cessare una matana, una pelea, una múngia o àteru deasi, istare in assussegu, agatare acunnortu Synonyms e antonyms abbacai, abblandai, abbonantzai, abboniri, achedare, allebiae, allenare, apachiare, apasigai, apolgiai, assebiai, asselenare, asserenciai, illebiare, illenare Sentences faghe chi no mi assusseghe mai de piànghere, o Deu, e ch'in su piantu meu consume sola e anneghe! (Grolle)◊ no mi assussego e ne paso finas a candho no isco chi ses foras de s'inferru Etymon ctl. assossegar (se) Translations French apaiser, calmer English to appease Spanish sosegar Italian acquietare, sedare German beruhigen.


text:
Custu est su contu de unu pinguinu chi li praghiat a fàghere una cosa ebbia: a papare, a papare e torra a papare! Est un’istòriedda pro pipios simpre ma ispassiosa, e peri significativa.
Su testu de s’istòria:
Una bia, b’aiat unu pinguinu chi pensaiat a papare ebbia. Colaiat totu su tempus a piscare e a papare su pische chi cassaiat. Non castiaiat nimancu sos àteros pinguinos chi colaiant su bonu de sa die gioghende in sa nie e passigiende in s’ìsula in ue istiant; a issu totu cussa gioghera non l’interessaiat, pro ite preferiat a nche passare s’ora a si satzare de pische.
Sa mama fiat a tot’ora brighende·lu:
– Pro ite no andas acanta sunt sos amigheddos tuos?
– Nosse o ma’, non tèngio tempus, depo piscare – rispondiat.
– Iscurta fìgiu mi’, giai nd’as a tènnere de ora pro piscare a mannu! In sa vida b’at tempus pro ogna cosa – rispondiat sa mama- e custu est su tempus de giogare e de su divertimentu!
– Ora ma’, non nde tèngiat reolu, ca giai isco deo – arrebecaiat su pinguinu.
– As a bènnere a iscaddare a solu – pensaiat tra issa sa mama!
Una die, su pinguinu aiat adobiadu una pariga de amigos chi pro s’ispassiare si sunt postos a sartare e a fàghere cucuruscàrgios in sa nie. Ite giùmpidos, petze de rùmbulos! Fiant àgiles a beru mi’!
Fiant un’ispantu a los pompiare ebbia. Su pinguinu, tando aiat detzisu de bi provare issu puru, ma non fiat bonu, ca a fortza de s’intuvire a totu die, si fiat imbonadu meda e fit tropu grae. Ma sos cumpangeddos si fiant postos a rìere!
Su pinguinu nostru nche fiat abarradu male. Teniat resone mama! –Aiat pensadu
– Apo esageradu tropu cun su papare e pro s’ingurtonia mia apo trascuradu sos amigos e su giogu.
Tando, dae cussa die, si fiat limitadu in su papare diventende unu pinguinu comente a sos àteros, àgile e de s’amigu.
Fine
L.M.