text:
Mauro Maxia est unu linguista chi at istudiadu su sardu in s’istòria sua seculare, ma finas sas àteras limbas de sa Sardigna de subra. Dae pagu est essidu a campu un’istùdiu suo chi est travighende meda chi faeddat de sa toponomàstica de sos nuraghes.
Oe amus a faeddare cun isse de chistiones linguìsticas de sas limbas corsicanas in Sardigna, de su sardu e de Limba Sarda Comuna. Sa chenàbura imbeniente amus a faeddare de sa toponomàstica de sos nuraghes e de sa literadura in sardu.
In su sentidu de sos chi faeddant, su gadduresu tenet un’àrchidu prus mannu de su sardu? Comente sunt sos raportos intre gadduresu e sardu a probe de s’isoglossa (làcana de sas limbas)? Su de èssere a curtzu agiudat o guastat sa colada de s’erèntzia linguìstica intre babbu e fìgiu?
No, su gadduresu no est istimadu de prus. Sos chi lu faeddant, chi lu mutint cossu e no gadduresu, tenent un’atacamentu prus forte a sa limba issoro in cunfrontu de sos sardos, una fidelidade prus manna. In sa lìnia de cuntatu onniune faeddat sa limba sua, francu in Luras. Sos lurisincos faeddant intre issos in sardu e cun sos gadduresos in cossu, duncas sunt bilìngues. In sas àteras comunas a làcanas onniune faeddat sa limba sua, cun sa variante de sa bidda sua siat pro su cossu chi pro su sardu, non b’at misturu. B’at famìllias meda chi giughent su babbu e sa mama chi chistionant una limba diferente e sos fìgios las imparant ambas duas. In generale sa limba de su babbu prevalet cun sos mascros, sas fìgias leant mescamente s’italianu o sa limba de sa mama.
Su de èssere a curtzu a una limba de su matessi livellu, faghet bene meda, ca cando b’at sardu e italianu ebbia, su sardu a bellu a bellu s’arrendet a sa limba dominante. Deo apo istudiadu su chi càpitat in bidda mia, Pèrfugas. In cunfrontu a sas biddas a làcanas si faeddat de prus su sardu, e s’erèntzia linguìstica colat prus a s’ispissu cun una pertzentuale meda prus arta de sa mèdia sarda cun nùmeros a curtzu a cussos de su Nugoresu. Ma si bidet fintzas giòvanos chi torrant a su sardu a pustis de èssere istados pesados in italianu. Sos italòfonos s’agatant in una situatziones de minoria, cun gadduresos e sardos chi faeddant sa limba issoro e issos chi depent imparare sa limba de su logu. E in prus, s’est bidu chi sos giòvanos chi sunt torrados a su sardu pesant sos fìgios in sardu e no in italianu.
B’at paristòrias medas a subra de sa nàschida e de sas raighinas de su tataresu. Su turritanu est una limba chi naschet in s’Edade de Mesu o creschet a pustis?
Dae sos documentos s’ischit chi in Tàtari bi aiat unu nùcleu de corsicanos giai in su Treghentos, unu grupu de importu ca fiant ligados a sas armas, fiant mertzenàrios e bàrdias, e finas su casteddanu fiat cossu. A su tempus sos cossos fiant famados comente gherreris de primore, e difatis fintzas Trieste in s’istemma suo tenet una corsesca, chi est unu tipu de alabarda chi faghiant in Còssiga. Intre issos de seguru faeddaiant in cossu, ca sa lealtade linguìstica est semper istada forte. Segundu sas testimonias de sos Gesuitas su tataresu est impreadu dae totu sa tzitade in su 1561. Custu cheret nàrrere chi a s’incumintzu de su Chimbighentos sas famìllias pesaiant sos fìgios in cossu e chi su sardu fiat in minoria. E custu mancari chi su sardu siat abarradu limba ufitziale fintzas a su Setighentos in sos documentos pùblicos de su logu e de crèsia. Su tataresu, comente su gadduresu, non est istadu mai impreadu comente limba ufitziale, ca su sardu teniat unu reconnoschimentu prus largu. Tàtari fiat sa tzitade in ue s’economia si reziat subra a sas biddas e fintzas pro cussu su sardu si nche est mantesu in sos atos pùblicos. Sos formulàrios fiant in sardu notarile, ca su sardu teniat medas registros (literàriu e giurìdicu), ma sa gente e sos sambenados de chie faghiat sos atos fiant corsicanos.
Dae Tàtari si nche est ispartzinadu in Sossu e in Portu Turre, chi a su tempus fiat una bidda minore meda. Petzi dae carchi deghina de annos si nche est incumintzadu a lu mutire turritanu.
Vostè at istudiadu su sardu de su Chimbighentos e at ammustradu semper una mirada chi ponet mente a sa prospetiva istòrica de sa limba sarda. Su mitu de su sardu chi si mantenet su matessi pro sèculos, cun faeddadas prus rempelladas de àteras, est petzi una paristòria o tenet fundamentos de iscièntzia?
Nono, no est una paristòria. Sa Sardigna est un’ìsula chi mantenet de prus sa limba. E no est una paristòria mancu chi Tàtari e Casteddu sunt sas giannas dae in ue intrant sas novidades linguìsticas. Dae issas s’isparghent peri su territòriu: pro esempru su lèssicu de su cummèrtziu e de sa roba bèndida e comporada dae foras finas dae Frantza e Itàlia. Sos nùmenes intrant dae inie e a pustis intrant in sas biddas. Prus sas biddas sunt a tesu, prus meda tempus bi cheret a sas novidades a bi lòmpere. Custu si podet bìdere in sa Barbàgia e in Còssiga in sa zona de S’Alta Rocca, in ue su cossu antigu s’est mantesu de prus. Tando est beru: su sardu de Barbàgia est prus cunservativu de sas àteras variantes. Posca sas novidades chi intrant si mantenent de prus: est una de sas règulas de Bartoli (Norma dell’area isolata).
Finas oe càpitat chi sas innovatziones benint dae sas tzitades. In Logudoro, pro esempru, sos pitzinnos ant incumintzadu a impreare “umbé” comente si narat in Tàtari. E su matessi fenòmenu lu podimus immaginare in s’antigòriu.
In su caminu istòricu de sa limba sarda si nche est lòmpidu a una proposta de istandard, sa LSC. Vostè at iscritu meda a subra de sas resones de sas dudas bostras (inoghe). Cale sunt sas solutziones chi vostè proponet? Segundu bois un’istandard est pretzisu de lu àere o bi at àteras maneras pro amparare sa limba sarda?
Non b’at duda chi bisòngiat de tènnere un’istandard e deo lu so narende e iscriende finamentas dae su 1977, cando fìamus regollende sas firmas pro sa proposta de lege populare pro su bilinguismu. S’istandard però diat dèvere èssere intesu a curtzu a sa limba faeddada, o a su nessi assimigiante. B’at bisòngiu chi siat reconnòschidu dae chie impreat su sardu.
Faeddare de polistandard non si podet fàghere prima de totu cun sa limba ufitziale e posca ca su sardu est unu. Cun sa literadura, si podet fintzas atzetare, ma in s’ufitzialidade sa limba depet èssere crara e sena duda, ca sas paràulas depent àere unu sensu ebbia. Comente in s’antigòriu chi amus naradu in ue bi aiat unu sardu notarile e giurìdicu. Sas leges de sa Carta de Logu fiant iscritas in sardu, sos atos ufitziales puru, e fiat una limba reconnota dae sa Sardigna intrea. E totu sas paràulas chi bi fiant iscritas e fiant impreadas non si prestaiant a peruna duda interpretativa.
Sa solutzione est chi bi cheret disponibilidade e passèntzia. Si depet agatare unu modu de iscrìere atzetadu dae sos sardos de subra e de giosso. Bi cheret s’acordu, ca s’istandard depet èssere atzetadu dae totus sos chi faeddant sa limba. Si nono non s’andat a logu. Tocat de agatare una manera chi andet su prus possìbile a curtzu a sa limba de chie faeddat, finas ca non b’at iscritu in logu chi s’istandard si depat agatare in unos, chimbe o chimbanta annos. Bidimus s’italianu, pro nde cuncordare unu, b’ant postu sèculos. Però no amus mancu totu custu tempus.
Su chi naro est chi aìamus giai un’istandard, cussu de sa Carta de Logu e de sa ufitzialidade finas a su Otighentos. E non fiat gasi a tesu nen dae sa LSC nen dae su campidanesu. Tocat a leare cussa limba e a la annoare faghende•la cunforma a su sardu de como. Cussa limba podet èssere una base bona, ca fiat una limba de mesania chi est bàllida pro batorchentos annos. Unu sinnu de continuidade cun s’antigòriu, pro sanare cussa ferta chi nos est istada fata dae sos Savòias e dae s’Itàlia trunchende•nos sa limba. Non b’at isfortzu meda de fàghere, però bisòngiat de torrare in dae segus dae sas tostesas de como.
Si sos de sa cummissione pro sa LSC imbetzes de tzucare dae Abbasanta esserent tzucados dae Fordongianus o dae Samugheo, e aerent leadu comente base cussa limba e la aerent regularizada, forsis diamus àere pòdidu agatare un’acordu prus fàtzile pro sos sardos. Ca inie sunt de a beru limbas de mesania. Una limba però flessìbile, chi lasset a sos de subra e sos de giosso sos artìculos e àteras particularidades issoro. E in su lèssicu sa libertade prus manna, sena proibitziones. Bi cheret disponibilidade e passos in dae segus, su tantu pro àere una limba bandera e fàghere unu movimentu linguìsticu unidu comente fiat prima. Ca como si nche est truncadu pro sas teteresas de calicunu: bisòngiat tratare semper, ca est s’interesse de totu de lòmpere a cussa punna. Bisòngiat de bi traballare ca niunu est su mere de sa limba.
Gabriele TandaLeave a comment


c: text/html

text:
S'istòria de Lionora e de sa Carta de Logu ispiegada a pitzinnos de 4° e 5° elementare e a giovaneddos de s'iscola mèdia.
Ispiegadu in manera crara, adata a totus, custu libreddu est s'ùrtima òpera de su grupu "Storia sarda nella scuola italiana", una rete de autores, mastros, linguistas chi aprontant materiales pro ispiegare s'istòria sarda a sos pitzinnos bidu chi in sos libros de iscola si bi nde faeddat belle nudda.
S'istòria est contada a tenore de s'edade de chie est destinada e andat paris cun sa periodizatzione imposta dae sos programmas ministeriales.
Sos libros sunt in formadu Pdf e si podent iscarrigare (sena pagare nudda) dae su situ www.lastoriasarda.com.
Pro iscarrigare su libreddu chi faeddat de Lionora podides incarcare inoghe.
In su situ sunt disponìbiles sos testos chi sighint:
Cun custu libru chi faeddat de Lionora si agiunghet un'àteru matoneddu a sa connoschèntzia de s'istòria e de sas orìgines nostras.
(GF.P.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Definition Definition
Synonyms e antonyms Synonyms e antonyms
Idioms Idioms
Sentences Sentences
Surnames and Proverbs Surnames and Proverbs
Scientific Terminology Scientific Terminology
Etymon Etymon
Translations Translations
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
ogiàre , vrb: ojare,
oxare 1 Definition
bojare, fàere óbia, bènnere o batire apare nau de personas, animales o cosas chi si movent s'unu a cara a s'àteru; acapiare sa bide noa a s'arraiga, fintzes tratènnere, agguantare, impedire
Synonyms e antonyms
abbogiare,
acatare,
addopare,
adobiai,
azobiare,
coviare,
bídere,
obiai
/
bardare
Sentences
custu manzanu apo ojadu in carrera una tziedha ◊ ògiat apare su mógiu chin filuverru pro essire tundhu ◊ ti cres riu e cantu ògias ti pígias e isfàscias ◊ andhendhe a monte ojemus a unu chin d-una craba ◊ sighendhe a cabulare costa costa ojamus terrinos malos
2.
sos bicos de su mucatore si los pinnicaiant in conca pro si ojare dae su sole ◊ no aiat galu acatatu unu médiu pro ojare custa pestulessa ◊ unu muraglione lis ojaiat sa vista ◊ su ventu intrat e no bi at modu de lu ojare ◊ fint totu pianghendhe, no resessiant a oxare sas làgrimas
Etymon
srd.


text:
A de notte
Teatru
Pessonazos
- Su Méigu ebreu
- Sa Galana
- Su Préideru
- Sa Criada
- Su Babu
- Su Vendidore pustis
- Su Píscamu
- Umbras
In una “Ciudad Real” de Sardigna antis de su 1492.
0. In una die bella e luminosa, sa piatta de bidda est piena de zente (umbras) in su mercadu. Calicunu est vendinde sa roba sua a tichírrios, áteros sun brullende e áteros ancora sunt brighende. Totu est lughes e boghes chi si cunfundent.
Umbras, pustis intrant Galana e Criada, pustis Méigu, pustis Vendidore.
Sas Umbras brullant, tichírriant e brigant. Dae cue a unu atzicu intrat Galana volende contenta in mesu a roba e vestires apicados; Criada la sichit superba e ispantada a su matessi tempus.
Benit totu iscuru. Silèntziu.
Dae manca, cun cadenas in sas manos e in sos pes, illuminadu appena appena, intrat Méigu; caminat a bellu a bellu chena facher nudda, chena abaidare. Sas Umbras sunt firmas. Méigu essit andende a dresta.
Torrat sa lughe e sa vida de su mercadu. Como, in su bancu centrale non b’est un’umbra, ma Vendidore.
Criada: Ahi, fiza mia bella, non fatas gai. Frímmadi. E ite devet pensare sa zente. Sa fiza de su mere andende in carrela comente una crapola.
Galana (Riende): Ite bellu custu vestire, como mi nde comporo duos, o tres.
Criada: Ite ses nende, fiza. Tue non podes facher gai. Poni mente a chi ti cheret bene.
Galana (Currinde e riende): E mi comporo custu, e custu, e cuddu ruju ruju, cuddu biaitu… Totu mi comporo, totu sas cosas chi bi sunt in su mercadu.
Criada: Ahi, fiza mia galana, piena de zoventude e de machighine.
Galana: E custu vestire nieddu ti lu regalo, chi ses sa criada mia; s’única mama mia, chi sa mama mia vera non l’apo conóschida mai.
Criada: Sa santa de mama tua, bon’ánima, morta pro ti salvare. (Si sinnat e pregat un atzicu.)
Galana: Finas custa cuffiedda ti regalo. (Dae su bancu leat una cúffia e bi la ponet in conca; semper riende:) Ite bella chi ses, criada mia. (Essit.)
Vendidore allonghiat sa manu pedinde dinari a Criada, chi si nde bogat sa cúffia dae conca e bi la ponet in manu.
Criada (Tichirriende): Fiza mia bella…
Silentziu e iscuru.
Centrale, dae su fundu, incadenadu, illuminadu appena, intrat Méigu. Faeddat a boghe lena lena.
Méigu: Isco faeddare in su latinu, in s’ispagnolu, in su catelanu, in s’italianu, in su sardu. Isco leggere finas in s’árabu, in su grecu e in s’aramáicu. Però eo non so nen ispagnolu, nen catelanu, nen sardu, nen nudda. Non so toscanu, nen moru, nen grecu, nen africanu. Mancu ómine so eo.
Apo istudiadu in sos libros piús raros sa meighina capatze de curare onzi male. Poto curare onzi maladia: su méigu piús importante de su rennu de Castiglia e Aragona so eo.
(Bessinde a bellu a bellu dae manca:) E sa vida mia non valet nudda, ca non so nen ispagnolu, nen catelanu, nen toscanu, nen sicilianu, nen moru, nen grecu, nen africanu, nen sardu… (Essit.)
Lughe e vida in su mercadu
Criada: Fiza, fiza mia galana, inue ses? (Essit.)
Vendidore, Babu, Préideru, pustis intrant Galana e Criada, pustis Méigu.
Intrant, meda serios, Babu e Préideru; sa Zente, cando los juchet acurtzu, si cagliat a sa muda.
Babu: Pro custa Pasca cherzo facher una festa chi fiza mia si l’ammentet chent’annos. Cherzo pienare su palattu de frores d’onzi colore. Sa zente de totu sas biddas che l’at a bíere dae inedda.
Préideru: Finas s’ánima, si at a alimentare.
Babu: E de alimentos nde cherzo pro un annu intreu. De totu cherzo chi bi siat: petta, pische, frútura, durches e binu biancu e nieddu, grossu e fritzante. Cherzo sa festa de Pasca piús manna de totu sa Sardigna, pro sa fiza mia.
Préideru: Est zustu, però, Pasca est una festa de peniténtzia…
Babu: Peniténtzia? Sa fiza mia nd’at fatu dae antis de náschere. Basta goi de peniténtzia e dolore, como chi fáchet doig’annos, sa fiza mia est manna e galana e cherzo chi l’ammirent totu sos zovanos nóbiles e riccos de sa Sardigna e de Barcellona e de s’Ispagna. (Andat, esaltadu, in mesu a sa roba apicada:) Li cómporo custu vestire biancu, e custu grogu, e custu biaittu biaittu comente sas undas de su mare.
Préideru (Andéndeli in fatu cun afannu): Amus a facher peniténtzia, peniténtzia pro Nostru Segnore mortu in sa rughe…
Babu: Peniténztia, meda nd’amus fatu, eo e muzere mia chi est morta… pro sa fiza mia galana.
Préideru: Peniténtzia, peniténtzia…
Intrat Galana currende cuntenta e andat a abratzare a Babu.
Galana: Babu, babu, mi cherzo comporare unu vestire de oro…
Babu: Sisse!
Préideru: Peniténtzia.
Galana: Babu meu caru, finas unu véstire de néulas de su chelu, mi cherzo comporare.
Babu: Sisse, fiza mia galana, sisse.
Préideru: Peniténtzia, peniténtzia.
Galana: Babu, fachebos basare. (Li dat unu basu:) E unu vestire de undas de mare, a mi lu cómporo, babu, a mi lu cómporo?
Babu: Éia, fiza mia, totu su chi cheres, ti comporat babu tou, fiza mia bella comente su sole.
Préideru: Peniténtzia, peniténtzia, peniténtzia, cando morit Deus.
Intrat Criada afannada, respirat forte e non narat nudda.
Galana: Narabilu tue puru, criada mia, cantas cosa bellas cherimus comporare.
Criada fachet chi nono cun sas manos e si iscusat chi non podet faeddare pro s’afannu.
Galana: A lu vides, finas Criada narat chi mi piachent solu sas cosas bellas.
Criada: Ohi, Deus Deus Deus… Male mi so intendende, male m’intendo… (Nde ruet a terra.)
Préideru (Sinnéndesi e dándesi tzaffos a pettorra): Mea culpa, mea culpa…
Galana, vidinde sa fémina in terra, ticchírriat e benit s’iscuru.
Caminende in mesu a su públicu, intrat Méigu; pichende sas iscalas cumintzat a faeddare.
Méigu: Apo istudiadu meighina a Córdoba, cun sa cara illuminada dae su sole africanu chi basat sa terra ispagnola; Andalusia la mutint sos moros. E moro fit su mastru meu. At tradutzidu sos libros antigos de Pérsia e de índia, e finas sos grecos. M’at insegnadu s’arte de curare sas ancas e sos pes.
Su mastru meu si nde ridiat de sos méigos cristianos. Issos si pensant chi bastet una pregadoria pro salvare sa pessona. O peus, chi si ti dolet sa manu ti la deves segare, si ti dolet su pe ti lo deves segare e si ti dolet s’ocro lu deves bettare.
Manos, ocros, bratzos e pes segados pro curare sa pessona malàdia. E ite pessona est chena bratzos, ocros, manos, pes? Unu cristianu… (Si firmat a abaidare Criada, li ponet una manu sutta sa conca, li aperrit sos primos buttones de sa camija, li allargat sa chintolza e si ch’essit dae sa línea centrale.)
Lughe e sonos, Criada istat bene.
Galana: Ohi, sa mama mia bella, e ite tenes?
Babu: Lássala istare a Criada, non l’afoches.
Préideru: Custu est unu sinnu malu, peniténtzia amus a facher.
Galana: Ite tenes, ite tenes?
Criada: Non est nudda, s’afannu est, su calore…
Préideru: Unu sinzale de Deus, est custu.
Babu: E ite sinzale, s’edade est; cantos annos tenes, Cria’?
Criada: E ite b’intrat, custu? Non b’intrat, s’edade.
Galana: E tando? Ite podet éssere?
Criada: Dami una manu a mi nde pesare, fiza mi’, chi non est nudda; cosas de fémminas sunt.
Galana: E ite cheres narrer?
Babu (Riende): Sa fiza mia galana, paret una fémina e est una pitzinna: a doigh’annos non ischit ite sunt sas cosa de sas féminas.
Préideru: Cosa de fémina, cosa de su dimóniu.
Criada si sinnat e fachet sinnare finas a Galana.
Galana: Pro ite l’apo a facher?
Criada: Tue fallu, fallu e non bi pensare.
Su tichírriu Vendidore segat su mamentu. Galana, torra entusiasta, curret a lu comporare.
Vendidore: Pische, pische bonu de Aristanis. Pische, pische bellu pische mannu… Benide a lu comporare…
Galana: Babu, su pische d’Aristanis, su pische d’Aristanis, unu mannu gai nde cherzo mandigare. (Essit currende.)
Criada: Non curras gai, frímmadi, frímmadi. (Essit sichíndela.)
Babu: Bella sa fiza mia.
Préideru: Si mi permitit, eo creo chi non est bonu chi una pitzina fatat totu su chi cheret.
Babu: Pitzinna est!
Préideru: E non creo chi siat zustu facher de sa santa Pasca una festa pagana.
Babu: E ite paganu e pagana, chi a pacare ja bi penso eo.
Préideru: Bois cun mecus sezis brullande, e custu non est malu, ca eo so pessona póvera e úmile; però, eo so puru unu rapresentante de sa Cheja de Roma, e bois non bi devides brullare de sa Cheja, ca una brulla a sa Cheja est una brulla a Deus… e brulláresi de Deus est frastimu.
Babu: Eo non frastimu a nemos, e solu cherzo chi fiza mia siat cuntenta.
Préideru: Cuntenta, emmo, però in grátzia de Deus e de sa Cheja.
Babu: Préideru, eo t’apo intesu, a tie, tue cheres carchi cosa, gai est? Nárami ite cheres.
Préideru: Nudda, nudda cherzo eo pro mene.
Babu: Emmo, pro tene nudda, e pro sa Cheja, ite?
Préideru: Totu, pro sa Cheja totu.
Babu: E ite est, custu totu?
Préideru: …
Babu: Ite? Podes faeddare!
Préideru: Una rapresentatzione sagrada.
Babu: E ite cheret narrer?
Préideru: Sa morte e sa resurretzione de Zesu Cristu Nostru Segnore e su prantu de sa mama sua sa Santa Virgine.
Babu: E tando?
Préideru: Non l’intendides?
Babu: Nono, non t’intendo nudda.
Préideru: Sa fiza galana vostra, cherzo chi fatat sa parte de sa Nostra Segnora…
Babu: E ite cheret narrer?
Préideru: Chi at a retzitare sa parte de sa mama de Deus in sa Cheja cando nde falant a Zesu dae sa rughe.
Babu: Sa fiza mia sa mama de Deus?
Préideru: Sa Santa Virgine.
Babu: E non est difítzile, pro sa fiza mia?
Préideru: Nono, non est difítzile.
Babu: E tando est fata.
Préideru: Nono!
Babu: Nono? Ite cheret narrer, nono?
Préideru: …
Babu: Abarra, préideru!
Préideru: Chi issa non podet facher comente sas áteras pitzinnas, si cheret ésser sa Nostra Segnora.
Babu: E pro ite, non est bella, sa fiza mia?
Préideru: Sisse, bella ja est bella…
Babu: E tando?
Préideru: Sa Madonna fit bella e séria.
Babu: E non est seria sa fiza mia bella?
Préideru: Nono.
Babu: …?
Préideru: Una fiza seria non andat currende in su mercadu, non cheret comporare totu sas cosas, non riet semper!
Babu: Si est una pitzinna?
Préideru: Fina sa Madonna fit una pitzinna, cando at partoridu a Deus.
Babu: …
Intrat Galana currinde e si tzumbat cuntra Préideru, si firmat e si ponet a ríere. Afannada intrat Criada. Préideru fachet cara mala.
Criada: Frímadi, chi mi faches morrer.
Babu: Tue as a éssere séria, fiza mia.
Galana (Riende): Sisse.
Babu: Tue deves éssere séria de a veru.
Galana (Riende): Comente cherides bois, babu meu caru.
Babu (Tichirriende): Séria!
Iscuru.
Méigu, Vendidore-Píscamu e umbras.
S’iscena est sa matessi, ma non b’at zente, sa lughe est funerária, sos bancos de su mercadu sunt tumbas e sa roba apicada ponet tristesa. A bellu a bellu, a daesegus de sos telos apicados, cumparint sas umbras. Méigu, cuadu in palas de sos telos, essit a campu unu iscuta antis chi s’istudet sa lughe, caminat finas a su segundu telu, si cuat e poi fachet su matessi de antis.
Sa prima vorta sas umbras sunt de zente chi fachet sonos de zustas afirmatziones, sa segunda sunt de zente cuntenta e festosa, sa tertza sunt de zente dubiosa, sa cuarta sunt de zente arrabiada.
A sa fine si ponet in su centru de s’iscena e aisettat. Luego, unu rumore forte de jannas de ferru chi s’aperrint e, ispintu dae una canna, unu piattu nieddu li arribat acurtzu. Méigu l’abáidat, lu leat e si ponet a mandigare chena gana, comente si fit obligadu dae una fortza contraria a isse. Mándigat e ruspit. Faeddat, mándigat e ruspit.
Méigu: Non b’at nudda comente su mandigu de mama mia. Nudda. Issa mi fatiat sos durches piús bonos, su pane piús biancu, sa petta piús sana.
Non la poto mandigare custa pena coghinada dae manu cristiana.
Pro sa Pasca nostra, babu meu leaiat s’anzoneddu a su témpiu, e su rabinu lu bochiat in sa corte con su busteddu sagradu, oferinde a Deus su sámbene inotzente.
E custos cristianos malos mi cherent alimentare cun mandigos impuros, pro mi sacrificare comente anzone a su Deus issoro.
Ite apo fatu, eo, ite apo fatu pro morrer gai?
Intrat una pessona, es Vendidore; andat a su bancu sou, nde leat sa roba ruja apicada, si la ponet a palas, abáidat a sutta de su bancu e nde leat unu bonete mannu de píscamu, si lu ponet in conca: est Píscamu. Chircat in buciacca e nde leat una líttera. Intantu chi s’áteru legget, Méigu sichit mandighende e ruspinde.
Píscamu (Leggende): “Sua Ecelléntzia, eo so cumbínchidu chi sa presénztia Sua in domo de custa família, potat solutzionare totu sa chistione.
Mancari Vosté mi creat esagerende, li cherzo narrer de sa fama chi tenet custu magu chi solu s’inotzéntzia de sa zente bona podet mutire a méigu.
Narant chi, cando fit in Palermo, apat curadu su fizu de unu marchese dae sa cangrena a s’anca retta. Cuddu zovanu nde fit ruttu dae caddu, e totu sos méigos bonos cristianos istaíant de acordiu a li segare s’anca unu pramu a supra de su benuju. Finas su retore de sa Catedrale de Palermo l’aiat beneidu s’anca maláida. E sa mama de su zovanu, inotzente e mala a su matessi tempus, chi no cheriat bíere su fizu sou istropiadu, at jamadu a isse, a custu magu fizu de sos assassinos de Zesu. Isse at abaidadu su maládiu, l’at postu una manu a supra de s’anca, at nadu sas sette peraulas de su dimoniu e su zovanu s’est postu a brincare. Sanu in sa persona e pérdidu in s’ánima. Ite vida podet esser, sa sua, si at a mórrere in pecadu mortale?
Eo so certu chi si Vosté li faeddat, su babu de Galana si combichit e nde lu pesat dae domo, a custu magu ebreu.
Non fatat chi sa pitzinna chi at dadu sa cara a sa Madonna vivat in pecadu mortale…” (Imboligat su paperi e essit dae su fundu.)
Méigu si ponet in pe e essit caminande in mesu a su públicu. Píscamu essit dae su fundu. Cun o chena umbras, s’intendent boghes de zente ammirada.
Préideru, Criada, pustis intrat Babu, pustis Galana.
In cada roba apicada si notat s’umbra de una rughe: finas, rassas, mannas, minores.
Afannadu e cuntentu intrat Préideru, vestidu de biancu, sichidu dae Criada chi tenet una coratza, un ermu e una láncia de sordadu romanu. Isse dat órdines a issa chi si movet ubidiente e cuntenta comente unu cane.
Préideru: Ponit incue… Nono, inoche.
Criada: Inoche?
Préideru: Sisse… nono. Póneti retta.
Criada: Gosi?
Préideru: Piús retta, piús militare!
Criada: Gai, bene andat?
Préideru: Deves éssere másciu, ses su sordadu chi si leat sa veste ruja de Zesu, non l’intendes?
Criada: E tando, comente m’apo a poner?
Préideru: Firma, tétera e tosta.
Criada: Comente sa rocca de sale. (Si firmat immóbile.)
Préideru: Milla! Gai ti cherzo. Como ses unu sordadu romanu. (Entusiasta pro sa positzione de issa, cheret artziare a supra de su bancu, però, su vestire lu tratenet:) Non bi la fato…
Criada (Semper tétera): Artziati sa veste a benoju…
Préideru: Caglia, fémina mala. (Però, chena si bogare sa veste, in su bancu non bi podet picare:) Non bi la fato…
Criada: E ite, ti abirgonzas de mi facher bíere s’ossu de su rajosu?
Préideru: Fémina malaita, beni a mi ajuare, curre!
Criada: E sa positzione de su sordadu romanu? Si mi movo, non mi l’amento piús.
Préideru: E beni, maca!
Criada andat a ajuare a Préideru. Est impacciada dae sa láncia chi non cheret poner in terra; tando, ponet una manu in culu a s’ómine e lu fachet picare in su bancu.
Préideru: Ite faches, inoche? Curre in su logu tou, sordadu romanu!
Criada si torrat a poner tétera e Préideru, esaltadu, incumintzat s’oratzione sua.
Préideru: Oe non semus inoche pro una festa, non semus inoche pro cantare, non semus inoche pro ballare. Oe semus inoche pro pránghere. Oe semus inoche pro sa disperatzione de sa morte de su fizu bonu de Deus. E chie l’at mortu?…
Criada: E chie l’at mortu?
Préideru: Cágliadi, maca!
Criada: Chie l’at mortu, a su fizu de Deus?
Préideru: E ite nd’isco, eo, cágliadi a muda e lássami creare.
Criada: Ite?
Préideru: Bo’, basta gai! (Ispiradu:) Chie l’at mortu? Eo, tue, nois totumpare l’amus mortu. Cun sas nostras atziones malas, cun sas ganas nostras de cambiare onzi cosa, su disizu de sa cosa istranza, sa mancántzia de rispettu pro su connotu. Non si podent bettare gai, sas traditziones…
Dae manca intrat Babu cun d’un’iscala de linna, non bi la fachet a nde la júchere a sa sola.
Babu: E be’, gai mi lassade?
Préideru non si podet móere dae su bancu, e Criada est firma che pedra.
Babu: E tando, ite faghimos? Gai, eo, nen ando e nen torro!
Préideru: Criada, móvidi!
Criada: Eo so su sordadu, non mi poto móere.
Babu: Lampu, e ite fato cun custa iscala?
Préideru: Aió, bai a l’ajuare!
Criada andat a l’ajuare, però, comente antis, non cheret lassare sa lancia; tando sa cosa si fachet periculosa e cómica a su matessi tempus, e custu durat finas chi, dae mesu a su públicu, illuminada dae una lughe de luna, intrat Galana vestida de Madonna. Totus si abarrant mudos e ispantados. Cando sa zovana jompit in mesu de s’iscena, Criada lassat sa láncia in terra e, cun su sonu, totu torrat normale.
Galana: Inue mi apo a poner, Préideru?
Préideru: Acurtzu de sa rughe.
Galana: Non la ‘ido.
Préideru: Pónidi in su centru, chi como jompit.
Babu: Aió, Cria’, tene forte s’iscala e andamus. A su tres: unu, duos e tres.
Criada: Inue la ponimus?
Préideru: Inoche!
Babu: Aió.
Posta s’iscala, sa fémina torrat sordadu romanu, sa zovane est sa Madonna e Préideru est s’oratore; Babu, però, non ischit ite facher, e, acurtzu de s’iscala, aisetat, e sos àteros puru aisetant, finas chi si cumprendat chi s’antzianu si c’at dimentigadu sa cosa piús importante.
Babu: Ohi, sa rughe! (Essit e torrat cun una roba bianca totu bene allorumada:) E tando?
Galana: Picadebiche a supra de s’iscala, o ba’!
Babu: Ja est veru. (Picat a supra e abaidat a Préideru pro su sinzale.)
Préideru: Oe sa zente mala at fatu su pecadu piús mannu, at mortu s’ómine chi non fit ómine, at vessadu su sámbene chi non fit sámbene, at bettadu su corpus chi non fit corpus. Eo bos naro chi oe sa zente mala at mortu su fizu de su Babu Divinu, su fizu de Deus… (Si firmat abaidande a Babu chi non l’intendet.)
Babu: Ite?
Criada (Pianu): Sa rughe!
Babu: Ja est veru.
A bellu a bellu s’ómine incomintzat a isboligare sa roba bianca. Préideru sichit faeddande e, a sa fine, sa roba paret una pittura de Burri, cun duos táglios chi fachent una rughe. A bellu chi si cumprendet ite rapresentat, Galana si assuconat semper de piús, totu si ant a pensare chi siat pro sa parte de sa Madonna chi est retzitende, ma issa s’intendet male a veru.
Préideru: Abaidádelu su fizu de Deus, abaidádelu suffrire pro sos pecados nostros. Abaidade su dolore, sa sofferéntzia, sa peniténtzia chi est patinde pro sa malesa nostra. Peniténtzia, peniténztia amus a facher…
Abaidade, abaidade su prantu de sa mama de Deus, abaidade sa disperatzione sua.
Su sámbene de su fizu sou si est vessande pro sos pecados nostros, e umpare cun sus pecados si ch’est andande sa vida sua puru…
Si fachet iscuru, una lughedda illuminat solu sa cara de Galana sétzida in terra e su pe de sa rughe “Burri”. Buttiu a buttiu, cun d’unu rumore amplificadu, nde calat sámbene ruju. Galana leat su piattu de Méigu e recollit su sámbene, l’abaidat e si lu bufat.
Iscuru.
Babu (Tichirriende): Fiza!
Méigu e Píscamu.
De s’iscenas de prima, como b’est solu s’iscala arrumbada deretta, cun sas cadenas de Méigu chi bi pendent apicadas. Píscamu, caminende nerviosu, l’est interrogande.
Píscamu: M’ant nadu chi vosté curat onzi male.
Méigu: Sas maladias solu, ecelléntzia.
Píscamu: Sas maladias, certu: sos dolores de mata, sos dolores de conca…
Méigu: Comente onzi méigu.
Píscamu: Sos ossos truncados, sa cangrena…
Méigu: Carchi vorta sa sorte m’ajuat.
Píscamu: Carchi vorta, non semper?
Méigu: Sa meighina est una sciéntzia, e sa sciéntzia podet arribare finas inue est istudiada.
Píscamu: Ite cheret nárrer?
Méigu: Chi unu méigu, mancari su piús bravu de su mundu, podet curare solu sas maladias chi conoschet, sas chi at istudiadu: pro sas áteras, non podet facher nudda.
Píscamu: Tando, vosté reconoschet chi podet isbagliare una cura, chi podet agravare una maladia invece de guarire una pessona?
Méigu: Nono, ecelléntzia, non apo nadu custu.
Píscamu: E ite, tando?
Méigu: Chi eo poto curare onzi maládiu semper chi bi siant sas conditziones pro lu poder facher.
Píscamu: Non lu cumprendo.
Méigu: Chi non poto curare sa zente cuntra sa voluntade sua… o cuntra sa voluntade de sa família.
Píscamu: Dae cando la conoschiat, vosté, a sa zovana cristiana?
Méigu: Non la conoschia, antis de sa maladia sua.
Píscamu: Pro ite l’at chérfida curare?
Méigu: Ca so unu méigu!
Píscamu: Unu méigu ebreu, e issa fit una maládia cristiana.
Méigu: Fit maládia, custu fit s’importante.
Píscamu: Pro ite s’est presentadu in domo sua?
Méigu: M’at jamadu su babu de issa.
Píscamu: Ca vosté fit nende in ziru chi sas curas de sos méigos cristianos non l’aiant a curare, a sa fiza sua!
Méigu: Non est veru! Non est veru, ecelléntzia. Non bi fit méigu perunu, in bidda, capatze de la curare, e sa fama mia de bonu duttore fit arrivida finas a isse…
Píscamu: Sa fama de bonu duttore, sa fama de magu, custa est sa veritade.
Méigu: Nono, ecelléntzia, eo apo istudiadu meighina a Córdoba, a Siviglia, a Palermo, in sos libros piús antigos e cun sos professores piús sapientes; sas conoscéntzias de s’arte mia sunt totu isperimentadas.
Píscamu: Però, tue ses ebreu.
Méigu: Antis che totu so méigu.
Píscamu: E ti ses provadu de curare a una cristiana.
Méigu: Una pessona maládia.
Píscamu: Pro ite l’as fatu?
Méigu: Mi l’at pedidu su babu.
Píscamu: Tue ses unu magu ebreu!
Méigu: Nono, eo so unu méigu, e ebreos fint babu meu e mama mia.
Píscamu: A la renegas sa religione tua?
Méigu: … (Si setzit a sa base de s’iscala e si ponet sas cadenas.)
Píscamu l’abaidat e, cando at acabadu de si ligare, essit.
Méigu, Criada e Préideru, pustis intrant Babu e Galana, pustis Píscamu.
Intrant Criada e Prèideru, Méigu mancu los abáidat.
Préideru: Coment’istat? Bene? Sa parte de sa Madonna, istudiende si l’est?
Criada: S’iscuredda, sa fiza mia, est maládia ancora.
Préideru: Cando si nde pesat dae su lettu? Manzanu, o oe?
Criada: Poverita, sa galana mia. Non d’isco eo, su méigu non at nadu nudda.
Préideru: Ite tenet?
Criada: Maladia rara de soferéntzia manna.
Préideru: So cuntentu, b’andat meda bene custa cosa.
Criada: Ite?
Préideru: Non l’intendes; si Galana si presentat a sa rapresentatzione cun sa cara sua de fémina bella e sana, nemos si la podet créere comente a mama de Zesu; invece, bella e maládia: est sa cara de sa soferéntzia… Galana at a éssere una mama de Nostru Segnore bianca e ínida.
Criada: E si non si curat, se non si pesat dae su lettu in tempus?
Préideru: Non est possíbile, oe matessi ti mando una pessona chi curat onzi male cun una farina ispeciale chi fachet issa matessi, non ti preocupes.
Babu (Tichirriende): Criada!
Criada: Su mere…
Babu: Beni a mi ajuare.
Intrant Babu e Galana, issa non podet caminare e s’ómine l’abratzat forte; Criada curret a ajuare a Babu e umpare leant sa pitzinna in mesu de s’iscena. La corcant in terra cun sa conca posta in su sinu de Criada. Préideru si l’abáidat estasiadu, su Babu caminat nervosu e pienu de disisperu.
Préideru: Bella, sa mama de Nostru Segnore. Pulchérrima mater Divina.
Babu: Ite poto facher, ite poto facher?
Criada (Cantende):
A ninnia a ninnia,
dromi, sa fiza mia,
non istat soni soni,
sa fiza mia, dromi.
Chi ti cheria manna,
pro cuntentare a mama.
Non mi dias lamenta,
a ti che bíere manna,
pro esser mama cuntenta.
A ninnia a ninnia,
dromi, sa fiza mia,
non istat soni soni,
sa fiza mia, dromi.
Sichint gai: Babu semper piús nervosu, Galana mesu morta, Criada chi la ninnat e Préideru chi si l’abáidat estasiadu; non si cumprendet piús ite sunt nende e sas boghes si fundint cun su coro de unu canto a tenore. Candu li diat tocare a cantare a sa boghe, antzi chi unu cantu, faeddat Méigu.
Méigu: L’ant postu su sámbene caente de unu puddu in pettorra, pro la curare…
L’ant nadu a s’orija sas doighi peráulas de Mosé, pro la guarire…
L’ant corcada in su cérchiu sagradu de sa merda de su molente tzegu, pro la salvare…
L’ant postu in s’abba piúere de mármaru de cheja, pro li basciare sa frebe…
L’ant postu pedras infogadas acurtzu de su coro, pro la facher vívere ancora…
Ambisuas in sa mata, l’ant postu, e m’ant jamadu a mimme, pro acabare de la bocchire…
Acabat de faeddare e acabat su coro a tenore. Unu tichírriu e Criada cantat un’atitu.
Criada:
Pesat, sa mia isposa,
s’istella luminosa,
de totu sa piús bella,
pesat sa mia isposa.
luminosa istella.
Una rosa mi mancat,
dae sa mia mata,
sa piús isplendorosa,
dae sa mata mia
mi mancat una rosa.
Oe, sa die de Pasca,
in tristura mi lassas,
in su coro siccura.
Oe, sa die de Pasca,
mi lassas in tristura.
Criada sichit cantande, però, est unu sono de fundu. Préideru preparat s’incensu e candu est prontu l’isparghet. Babu si ponet a faeddare a boghes cun Méigu.
Babu: Cantu cheres pro sa vida de fiza mia, ebreu?
Méigu: E ite l’ant postu, sámbene de puddu in sinu?
Babu: Cantu cheres, ebreu malaitu, una cáscia de dinari?
Méigu: Ite l’ant nadu, sas doighi peráulas de Mosé?
Babu: Ti poto donare unu palatu, si salvas a fiza mia; nárami su chi cheres, ebreu.
Méigu: Ite l’ant fatu, corcada in sa merda de su molente tzegu?
Babu: Sos libros piús raros, sos vestires piús bellos, sos caddos birdes ti apo a donare, ebreu meu caru, si salvas a fiza mia.
Méigu: Ite at bufadu, abba cu piúere de mármaru de cheja?
Babu: Cantu cheres, nárami cantu cheres, ebreu!
Méigu: L’ant brujada cun pedras infogadas in su coro?
Babu: Sa vida mia ti poto donare, ebreu caru…
Méigu: Li ant caminadu ambisuas in sa mata?
Babu: Salva a fiza mia, ómine bonu.
Méigu: Nen ambisuas, nen pedra infogadas, nen piúre de mármaru, nen merda de molente, nen peráulas sagradas, nen sámbene de puddu la podent salvare a fiza tua.
Babu: Ite cheres, ómine santu?
Préideru: …
Si abasciant sas lughes.
Illuminadu appena intrat Píscamu, Préideru li andat incontru e li basat s’aneddu, sos áteros restant firmos.
Préideru: Ecellèntzia, sa bidda nostra est in pecadu mortale.
Píscamu: Totu sa bidda?
Préideru: Totu, Ecelléntzia, si non bi ponimus remédiu.
Píscamu: Nárami onzi cosa.
Préideru: Ecelléntzia, Galana… Galana…
Píscamu: Ite? Ite at fatu, Galana?
Préideru: Est morta!
Píscamu: Lástima, gai zovana e bella chi fit.
Préideru: Galana, chi fit sa Madonna in sa rapresentatzione sagrada, est morta in pecadu mortale.
Píscamu: Non mi lu creo!
Préideru: Unu magu ebreu l’at morta.
Píscamu: Ite?
Préideru: Fit sana e bella, sa pitzinna, e custu ebreu malaitu li at postu maghia e l’at imbrusciada. Su babu de Galana, e totu sa família sua, nd’ant catzadu sos bonos méigos cristianos e l’ant posta in manu a custu ebreu…
Píscamu: E tando?
Préideru: Galana est morta cun milli sufrimentos, in pecadu mortale, cun babu sou, sa família sua, e totu sa bidda nostra… chi Galana fit sa Madonna in sa sacra rapresentatzione.
Píscamu: Ite faghimus, Préideru?
Préideru torrat a isparghere incensu.
Píscamu: Ite faghimus, Préideru?
Préideru: …
Píscamu: Préideru!
Préideru: …
A bellu a bellu Píscamu si leat sos vestires, los apicat e torrat Vendidore comente in sa prima iscena.
Iscuru.
Totus.
A parte pro s’iscala de linna, como s’iscena est sa matessi de su princípiu, una die de mercadu piena de “umbras”. Totus sunt presentes, e onzi unu est solu cun su contu sou: sas umbras riende, comprande e vendinde; Babu maledinde sa sorte chi li at bochidu sa fiza; Préideu pensende a sa rapresentatzione de Pasca; Criada vestinde a festa sa morta Galana; Píscamu-Vendidore vendinde; e Méigu preghéndesi sa vida.
Vendidore: Pische, pische bonu pische bellu, dae su mare a sa muntagna…
Babu: Totus ant a pagare, totus ant morrer…
Préideru: Abaidade su Deus chi est mortu pro manu de ómine…
Criada (Cantat):
A ninnia a ninnia,
dromi, sa fiza mia…
Galana e Méigu si pesant umpare. Isse si arrumbat in pe a s’iscala de linna cun sos bratzos in rughe e abaidende su públicu; issa si ponet retta e Criada l’ajuat a si ispozare (restat cun d’una vestighedda bianca) e poi a si vestíre cun sas robas piús riccas chi bi sunt apiccadas in su mercadu.
Vendidore: Pische, pische bonu pische bellu, dae su mare a sa muntagna…
Babu: Totus ant a pagare, totus ant morrer…
Préideru: Abaidade su Deus chi est mortu pro manu de ómine…
Criada (Cantat):
A ninnia a ninnia,
dromi, sa fiza mia…
Méigu: M’ant nadu chi manzanu mi ant a justititziare. Póveru de me. Cherzat Deus chi custa morte mi servat che paga pro sos pecados mios. Prego su Deus de Israele chi una bona pessona legiat custa lítera e la jompat a sa família mia. Eo so Mosé Remós, póveru de me!
Vendidore: Pische, pische bonu pische bellu, dae su mare a sa muntagna…
Babu: Totus ant a pagare, totus ant morrer…
Préideru: Abaidade su Deus chi est mortu pro manu de ómine…
Criada (Cantat):
A ninnia a ninnia,
dromi, sa fiza mia…
Méigu:
“Cras manzanu as a morrer”, m’ant nadu.
“t’ant a bocchire peus che ainu”.
Ite at facher, a sa notítzia, mama mia?
Comente at a passare sa betzesa, babu meu?
Ma Sátana est cuntentu, chi l’ant pagadu,
cun s’ánima mia chena pecadu.
Sos amigos mios chi l’ischin totu:
male perunu, mai, eo apo fatu,
sos cristianos apo curadu,
e custu solu est su pecadu.
Sa vida non la torrat, a chi est mortu,
nen su méigu nen su magu, e tenet tortu
chi si pensat chi s’ánima puru est morta;
non li torrant s’ánima, átera vorta,
nen a cane, nen a cristianu, nen a s’ebreu
Mosé Remós, ca si morrer est feu,
piús feu ancora l’est renegare Deus.
Sos amigos mios chi l’ischin totu:
male perunu, mai, eo apo fatu,
sos cristianos apo curadu,
e custu solu est su pecadu.
M’ant a bochire cras, ca so malu,
comente méigu-ebreu, narant issos,
m’ant a justitziare a manzanu chitto,
ca sa religione mia non frastimo galu.
Vendidore: Pische, pische bonu pische bellu, dae su mare a sa muntagna…
Babu: Totus ant a pagare, totus ant morrer…
Préideru: Abaidade su Deus chi est mortu pro manu de ómine…
Criada (Cantat):
A ninnia a ninnia,
dromi, sa fiza mia…
Si abasciant sas lughes. Sunt iluminados solu Galana e Méigu, chi si lassat andare in s’iscala comente chi siat una rughe.
Babu e Préideu leant forte s’iscala cun s’ebreu in rughe, si la ponent a palas e essint dae in mesu a su públicu in d’una processione de umbras. Una lughe de oro illuminat a Galana firma in mesu de s’iscena.
Méigu:
Sos amigos mios chi l’ischin totu:
male perunu, mai, eo apo fatu,
sos cristianos apo curadu,
e custu solu est su pecadu.
Criada (Cantat):
A ninnia a ninnia,
dromi, sa fiza mia…
Babu: Totus ant a pagare, totus ant morrer…
Préideru: Abaidade su Deus chi est mortu pro manu de ómine…
Vendidore: Pische, pische bonu pische bellu, dae su mare a sa muntagna… Pische, pische bonu pische bellu, dae su mare a sa muntagnaaaaaaa…
Iscuru


text:
Impetus Norvegiae anno 2011
Impetus Norvegiae anno 2011 est tromocratia in Norvegia a bomba et arma ignifera quod factus est die 22 Iulii 2017 ab actor dextero extremo Andreas Behring Breivik primum in Osloa ubi aedifii rectionis sunt[1], deinde insula Utøya[2] ubi iuventi Factionis laboris erant, actus est. Summa victimae? mortis sunt igitur 77 homines et pessima homicidium actus ab uno? homine post? Secundum bellum mundanum.
Actor Impetus, Andreas Behring Breibik, qui fundamentalismi nationalista rassistaque est, politicam immigrationis et multiculturalismi odissit et inspiratus a Neo-Nazismo et grece exoso.[3]
Societas internationalis et NATO, Unio Europaea et Civitas Vaticana hanc rem sollemniter? condamnaverunt.
Notae[recensere | fontem recensere]
Nexus interni
- Impetus Christopolis anno 2019 - tromocratia inspritatus? a hic Impetu


text:
ROSSINI La pietra del paragone A. Wakizono, M. De Liso, S. Pastrana, G. Margheri, E. Scala, M.Bussi, V. Taormina; Orchestra del Teatro Lirico di Cagliari, direttore Francesco Ommassini regia e scene Giorgio Barberio Corsetti costumi Christian Taraborrelli Cagliari, 14 ...
Paisiello onorato a Napoli
PAISIELLO Zenobia in Palmira L. Cortellazzi, R. Savoia, T. Langella, S. Ciani, R. Bove, B. Nacoski; Orchestra del Teatro S. Carlo, direttore Francesco Ommassini regia, scene e costumi Riccardo Canessa Napoli Teatro di corte di Palazzo Reale, 18 maggio 2016 ...


text:
Wikipedia:Documentos non lìberos
Sa Wikimedia Foundation, In sa Licensing policy sua, at istabilidu chi Wikipedia diat dèpere istranzare pertzi cuntènnidos chi sighint sa definitzione de Òpera Culturale Lìbera.[1] Bi sunt però calicunas etzetziones. Intre sos documentos multimediales connotos comente "non lìberos", calicunos podent èssere pubblicados in sc.wiki. Custos critèrios de esentzione[2] pigant su nùmene de Exemption Doctrine Policy (EDP) e sunt elencados inoghe.
Rechisidos[modìfica su còdighe de orìgine]
Sos documentos multimediales de (immàgines, sonos, vìdeo) non lìberos podent èssere impreados in sc.wiki si sunt respetados "totus" custos rechisidos:
- Non siat ragionevolmente possìbile otènnere unu documentu ecuivalente pro su chi poertocat sa capatzidade illustrativa e chi tengiat una litzèntzia lìbera cunforme a sa definitzione de Òpera Culturale Lìbera.
- Su documentu tengiat una litzèntzia non lìbera cunsentida in sc.wiki e allistada in Wikipedia:Deretu de autore immàgines.
- Su documentu siat impreadu petzi in su "namespace" printzipale, in particulare in sos artìculos in ue su cuntènnidu suo pertocat "deretamente" s'artìculu 'e totu (esèmpios: un'ischermada de unu videogiogu petzi in s'artìculu de cussu videogogu e non in àteros; sa copertina de un'album in s'artìculum de s'album e non, pro nàrrere, de su cantante; sa registratzione de un'arresonu petzi in s'artìculu de chie l'at pronuntziadu e non in àteros). Su nùmeru de immàgines depet èssere limitadu (non podent èssere insertadas in gallerias de immàgines). Pro sas [[wp:screenshot|ischermadas] suta de deretu de autore est istadu istabilidu unu lìmite de una pro artìculu.
- Sa pàgina de descritzione de su documentu tengiat:
- s'individuatzione curreta de sa mitza de su documentu;
- s'atributzione curreta de su deretu de autore (si no est giai dislindadu dae sos tèmplates de litzèntzia);
- su template {{EDP}}, chi indicat in manera crara chi su documentu est impreadu sighinde s'EDP pro sc.wiki;
- un'acrarimentu de sa motivatzione pro sa cale su documentu non podet èssere ragionevolmente sostituìbile (pro fàghere un'esèmpiu, "pessone morta").
Sos documentos non lìberos chi non respetant custos rechisidos non podent èssere impreados in Wikipedia.[3]
Notas[modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ Definitzione adotata de Òpera Culturale Lìbera, agiornata, in Freedomdefined.org.
- ↑ Pedidos dae sa Licensing policy de Wikimedia Foundation.
- ↑ Si podet però chircare de otènnere su litzentziamentu dae sos titolares de su deretu de autore, cuntatandelu deretamente, chi a pustis depet èssere pubblicizadu tràmite otrs.


text:
Ùrtimas mudàntzias
Sighi is ùrtimas mudàntzias a sa wiki in custa pàgina.
Statìsticas:
Ghia:
Servìtziu:
Detziduras:
Àteros progetos:
Wikipedia in sardu tenet petantis 7,324 artìculos
Agiudu · GNU FDL · Preguntas frecuentes · Is chimbe pilastros · Manuale · Pàgina de is provas
Abotzos · Wikificare · Tradùire · Categorizare · Pàginas noas · Pàginas ca esigint is interlinks
Artìculu de su mese · Cantzellare? · Amministradores · Aconcadas
- D
- Modìfica fata in Wikidata
- N
- Custa modìfica at creadu una pàgina noa (càstia is pàginas noas)
- m
- Custa est una modìfica minore
- b
- Custa modìfica l'at fata unu bot
- (±123)
- Su càmbiu de sa mannària de sa pàgina dae su nùmeru de bytes
- Temporarily watched page
27 Làm 2022
- User rename log 16:57 MdsShakil Cuntierra contributziones renamed user Body-Head (0 edits) to Hxd (per usurp request on enwiki)
- Ferdinand Marcos 11:23 −61 CommonsDelinker Cuntierra contributziones (Replacing Ferdinand_and_Imelda_Marcos_with_Japanese_Prime_Minister_Eisaku_Satō_and_his_wife_(cropped).jpg with File:Ferdinand_Marcos_1966_(cropped).jpg (by CommonsDelinker because: File renamed: [[:c:COM:FR#FR)
- Cuntierra usuàriu:Andrea Piu 08:26 +1,032 PNNu Cuntierra contributziones (→Grafia: setzione noa) Etichetas: New topic Source
26 Làm 2022
- Sardu campidanesu 22:44 −1 Andrea Piu Cuntierra contributziones Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- User rename log 18:34 Martin Urbanec Cuntierra contributziones renamed user Metaverse (1 edit) to DutchTina (rv illegitimate rename, taking over someone else's username (see SN discussion for details))
- Sardinnia/campidanesu 10:36 +2 Andrea Piu Cuntierra contributziones Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 10:25 0 L2212 Cuntierra contributziones (Su dh non b'est in sas normas ufitziales o in cussas traditzionales e reconnotas pro sas grafias de su sardu, duncas andat bene a lassare "dd")
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:41 −5 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2021) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:40 −5 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2020) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:38 −2 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2019) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:37 −1 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2018) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:36 −1 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2015) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:35 −12 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2009) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:33 −3 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2010) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:32 −3 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2014) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:31 −1 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2014) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:30 0 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2010) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:28 0 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2009: Fixed grammar) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
- Wikipedia:Dìcios de sa chida 00:23 0 Andrea Piu Cuntierra contributziones (→2019: Dognia => Donnia) Etichetas: Modìfica dae dispositivu mòbile Mobile app edit Android app edit
25 Làm 2022
- Chantal Chamberland 21:52 +2 PNNu Cuntierra contributziones (Undo revision 177552 by Fpittui (talk) Torrendi a sa versioni a palas, apustis de ai arrangiau su template) Eticheta: Undo
- Template:Bio/link nazionalità 21:48 +22 PNNu Cuntierra contributziones (Agiungendi tradutzionis po sa natzionalidadi canadesa)
- Chantal Chamberland 21:07 −2 Fpittui Cuntierra contributziones Eticheta: Reverted
- User rename log 21:05 MdsShakil Cuntierra contributziones renamed user মো. আব্দুল্লাহ আল নোমান (0 edits) to MdaNoman (Per request on bnwiki)
- Utentes noos 19:58 Su contu de s'impitadore KarenFealo Cuntierra contributziones est istadu creadu
- Nanni Falconi 18:16 +35 L2212 Cuntierra contributziones Eticheta: Visual edit
- Nanni Falconi 18:05 +377 L2212 Cuntierra contributziones (Libru nou) Eticheta: Visual edit
- Giuseppe Corongiu 17:56 +276 L2212 Cuntierra contributziones (Artìculu) Eticheta: Visual edit: Switched
- Agiudu:Materiale didàticu pro sa limba sarda 17:01 +809 L2212 Cuntierra contributziones (Materiale creadu dae sa Provìntzia de Aristanis (Dischente, pìndulas de grammàtica e artìculos)) Eticheta: Visual edit
- Elianora de Arbarèe 16:29 +2 L2212 Cuntierra contributziones Eticheta: Visual edit
- Elianora de Arbarèe 16:28 +185 L2212 Cuntierra contributziones Eticheta: Visual edit
- Elianora de Arbarèe 16:25 +228 L2212 Cuntierra contributziones Eticheta: Visual edit
- Elianora de Arbarèe 12:09 +179 Pinnasalvatore80 Cuntierra contributziones (Data de sa morte) Eticheta: Visual edit
24 Làm 2022
- Aram Mp3 12:33 +1 5.170.128.176 Cuntierra Eticheta: Visual edit
23 Làm 2022
- Aram Mp3 22:15 +12 FMSky Cuntierra contributziones
- Usuàriu:Cuaxdon 10:08 −468 Cuaxdon Cuntierra contributziones (Pàgina isbuidada) Eticheta: Blanking
22 Làm 2022
- Clara Gallini 15:56 +81 L2212 Cuntierra contributziones Eticheta: Visual edit
- Clara Gallini 15:45 +225 L2212 Cuntierra contributziones (Templates) Eticheta: Visual edit
- Crema 15:44 +41 L2212 Cuntierra contributziones (Templates) Eticheta: Visual edit
- Crema 15:34 +14 L2212 Cuntierra contributziones Eticheta: Visual edit
21 Làm 2022
- Meilogu 16:53 +45 Fpittui Cuntierra contributziones
- Crema 16:49 +174 Fpittui Cuntierra contributziones (Pàgina creada cun ' {{Variant|LOG}} '''Crema''' est una tzitadina italiana in provintzia de Cremona in Lombardia e contat unos 34.000 abitantes. Categoria:Tzitades de sa Lombardia')
- Clara Gallini 16:44 +720 Fpittui Cuntierra contributziones (Pàgina creada cun '{{Variant|LOG}} {{Bio |Nòmene = Clara |Sambenàdu = Gallini |Sesso = F |LoguNascita = Crema |LoguNascitaAlt = |DieMeseNascita = 19 lampadas |AnnuNascita = 1931 |LoguMorte = Roma |DieMeseMorte = 21 ennalzu |AnnuMorte = 2017 |PreFaìna = |Faìna = antropologa e etnologa |Epoca = 1900 |Epoca2 = 2000 |Faìna2 = |Faìna3 = |FaìnaAltre = |Natzionalidade = }} Clara Gallini fit arrivida in Sardigna, ponzende fattu a Ernesto de Martino, cun su tempus aiat com…')


text:
Il Muto di Gallura, presentada de sa pellìcula su 1° abrile in su Tzìnema Anteo de Milano
A pustis de s’essida in sos tzìnemas sardos, Il Muto di Gallura, de Matteo Fresi cras, su 1 de abrile, arribbat a Milano, cun sa projetzione in su Tzìnema Anteo – Piazza 25 Aprile 8, in presèntzia de su regista
A pustis de s’essida in sos tzìnemas sardos, Il Muto di Gallura, de Matteo Fresi cras, su 1 de abrile, arribbat a Milano, cun sa projetzione in su Tzìnema Anteo – Piazza 25 Aprile 8, in presèntzia de su regista e de sos atores totus.
Ispiradu a unos cantos acuntessimentos de crònaca capitados de a beru in s’Otighentos in Gallura e a su romanzu istòricu de su tataresu Enrico Costa essidu a pagos annos de distàntzia de sos fatos, in su 1884, su film Il Muto di Gallura allegat de sa disamistade tra sas famìlias Vasa e Mamia, chi aiat causadu sa morte de de 70 persones e prus.
Su personàgiu printzipale, Bastiano Tansu est bìvidu a beru. Fiat surdumudu dae cando fiat nàschidu e pro custu fiat istadu tratadu male dae cando fiat minore. A sa fine, a fortza de soprusos e maletratos, pèedet sa passièntzia e detzidet de si vengare, dende cumentzu in custa manera a sa fàida famada tra sos duos areos. Sa morte de frade Michele e su ligàmene cun su caporione de sa famìlia Vasa, sunt sos motivos chi armant sa manu assassina sua. Mancari totu sos tentativos de fàghere sensare sa disamistade dae banda de s’istadu e de sa crèsia, sos omitzìdios sighint sena pasu.
A s’agabbu però, cando Bastiano paret àere agatadu fintzas sa paghe interiore in s’amore currispostu pro sa fìgia de unu pastore, sa fàida agabbat e sas duas famìlias in disamistade lòmpent a sa paghe, detzisa in sa bidda de Azos. Però pro totu su sàmbene ispainadu, mancari s’esseret pesadu in mundu violentu e sena respetu, acanta totus lu cunsideraiant fìgiu de su dimòniu, Bastiano non podet èssere assòlvidu e pro custu a andare a s’atopu cun sa morte pro manu de su matessi fradile Pietro Vasa.
Cras, su 1° abrile, a ora de sas 20, in su Tzìnema Anteo — Piazza 25 Aprile n. 8, sa pellìcula at a èssere projetada in presèntzia de su regista e de sos atores.
© RIPRODUZIONE RISERVATA


text:
Mini-presentation de interlingua in sex linguas ulterior
Interlingua es ora presentate brevemente in 42 linguas – e il ha multe altere materiales de interlingua pro interessatos e usatores in www.interlingua.com.
Le mini-presentation de interlingua sub Info national existe ora in ancora sex linguas: croato, gaelico, greco, latviano, maltese e sloveno. Le mini-presentation explica brevemente que es interlingua, e como pote on usar lo in numerose situationes. Interlingua es ora presentate in 42 linguas. Si tu pote assister con plus de linguas, per favor, contacta le Union Mundial pro Interlingua.
In le section Hallo, hallo: Nos presenta interlingua personas ab tote le mundo presenta interlingua in breve films in lor proprie lingua. Visita le pagina, selige le lingua(s) que tu cognosce, e audi le narration personal de usatores de interlingua.
In le section Inseniamento il ha multe materiales gratuite pro cursos e circulos de studio de interlingua – o pro studios in casa. Discarga le multe materiales in formato PDF, e imprime los mesme – o usa los sur le schermo.
Sub Dictionarios e cursos tu trova manuales, dictionarios, grammaticas e cursos de interlingua in multe lingua, toto gratuite e preste a discargar e studiar. Explora mesme le multe possibilitates, e usa los!


text:
Sant'Uanni de Sinnis
Coordinadas: 39°53′09.65″N 8°26′08.8″E / 39.886014°N 8.435778°E
Sant'Uanni de Sinnis est una localidadi de mari chi s'agatat in sa costa centru-otzidentalli de sa Sardigna, in sa Provìntzia de Aristanis. Podit essi cunsiderada comenti sa marina de Crabas, chi est su comuni de apartenentzia, mancai po traditzionis e istòria agatit medas acapius fomentzas cun su comuni de Nurachi.
Prusatotu populada in istadai, Sant'Uanni de Sinnis contat 8 residentis.
GeografiaModìfica
Sa biddighedda, a 12 km de Crabas, est locada in sa parti prus meridionalli de sa penisula de su Sinnis, pagu a tesu de su Capu Santu Marcu e de is ruinas de s'antiga citadi de Tharros. Istat a unu artiori de 7 metrus de su mari, intra de su mari su gulfu de Aristanis, e de su mari de Sardigna.
IstòriaModìfica
Is domus in perda de sa bidda istant a inghiriu de s'antiga cresia de Sant'Uanni de Sinnis. Is abitatzionis prus carateristicas, fiant però cussas chi is piscadoris crabasissus usaiant comenti apogiu po su triballu, tzerriadas barracas. Custas domus fiant fatas cun linna e una erba de is istanius chi s'agatant a inghiriu: su crucuri. Numerosas meda e assentadas in neras, funtis istetias sciarrocadas po sa prus parti a pustis de una ordinantzia de su 1985, po ita cunsideradas abusivas, chentza de tenni a menti cai fessit su valori antropologicu insoru. Is pagus chi ancora abarrant in dis de oi funtis tentas giai comenti monumentus. Me in is annus '60 de su XX seculu, mancai siat area archeologica, in Sant'Uanni funtis istetias costruias domus noas chi tenint funtzioni printzipalli de residentzias istias.
Logus de atraìdaModìfica
Sant'Uanni de Sinnis est arrica de antigorius, chi pigant parti prena a is carateristicas de su paesagiu. A mancu de unu kilometru si podit lompi in s'antiga citadi fenitziu-punicu-romana de Tharros, unu de is prus importantis situs archeologicus de sa Sardigna. Meda importanti sa cresia de Sant'Uanni de Sinnis (VI-VIII seculu), chi impari a sa de Santu Sadurru in Casteddu rapresentat su prus antigu testimongiu de architetura cristiana in s'isula. Intra de is domus de s'abitau est possibili agatai partis de necropolis fenitzias, acanta de sa bidda s'agatant ancora duas turris de guardia aragonesas. Sant'Uanni de Sinnis est pois cannota po una de is riberas prus bellas de su Sinnis.


text:
Est una detzisione chi intrat cun coerèntzia prena in sa manera rentziana de s’espressare, chi punnat pagu a is liturgias de sa polìtica e chi a s’imbesse preferit (a sa propria manera de Berlusconi, chi dd’aiat pretzèdidu in su ruolu cosa sua) una relata direta cun is tzitadinos. Ma est detzisamente male valutadu: su perìgulu chi su corpus eletorale ddu iscorcorighet est difatis artu meda, e is pretzedentes non benint in favore cosa sua.
Su referendum costitutzionale de su 2001 isceti e chi pertocaiat sa reforma de su de V tìtulos aiat àpidu unu risultadu positivu (is EJA fiant istados su 64,2% de is eleghidores), ma custu si fiat tènnidu in dd’unu momentu istòricu e polìticu meda diferente dae cussu de custos meses.
Issu aiat bidu una falada ruinosa in sa cunfiàntzia de is tzitadinos a bia sa categoria de is polìticos, e (cosa chi poniant cada die in evidèntzia is chircas demoscòpicas), mentras isceti pagos annos in antis bi fiat àpida s’implosione subitana e istoriga de belle totus is partidos de sa “prima Repùblica”, chi fiat sighida a s’operatzione Manos lìmpias de is magistrados de Milanu.
A custa fiat istadu contemporàneu su boom eletorale, a pitzu de s’oru de su flumine Po, de su movimentu anti sistema de sa Liga de su Nord e chi in su mentras fiat proponende che prioridade cosa sua sa ponnida in duda de s’unidade polìtica italiana matessi. In custu cuntestu su disafiu a bia is istitutziones fiat lòmpidu a unu livellu gasi mannu chi cale si siat reforma de sa Carta fundamentale de sa Repùblica aeret otènnidu s’approu de s’eletoradu, massimamente si tenimus in contu chi una genia de paràula crae de cussos tempos, repitida che unu mantra paris a s’agetivu “liberale” (ma comente a issu a bellu a bellu isbòida dae su significu prus sintzillu e a s’acabu ponnida a un’ala a sa manera de unu ferru betzu), fiat propriu cussa de “federalismu”.
A sa fase de is reformas federales a onni costu nde fiat sighida un’àtera, chi aiat bidu unu prus bastante realìsticu reflussu, originadu dae s’efetu pràticu dèbile chi is leges Bassanini (chi aiant atribuidu medas cumpetèntzias a is entes locales) aiant àpidu a pitzus sa vida de cada die de is tzitadinos.
Una resonada chi de s’àteru fiat in totu simigiante a su chi si podiat fàghere pro su chi pertocat sa matessi reforma de su tìtulu V chèrrida dae su Chentru-Manca. Ambas duas aiant difatis generadu una crèschida de su disamore pro s’istitutu de is Regiones e prus in generale pro is reformas pigadas in cunsideru che solutzione pro cada problema.
Ma su chi fiat prevalèssida fiat istada primariamente sa timoria pro cussos aventurismos”cantonales” giai isperimentados in is annos in antis e de is cales fiant istados protagonistas is leaders e is militantes de sa Lega Nord. Custos, sighende una tìrria manna in is cunfrontos de sa dae issos meda ispreada “Roma furona”, aiant sighi sighi pesadu semper de prus sa pretesa issoro finas a lòmpere a un’ischera de decraratzione unilaterale, chi a bellu a bellu aiant a pustis torradu a minimare in su significu suo, de s’indipendèntzia de sa Padània (su nùmene cun su cale aiant in su mentras batijadu is regiones italianas postas a susu de sa linia gòtica).
Dae sa rughe de caminu de custos duas fenòmenos su risultadu est istadu chi is movimentos polìticos prus traditzionales de sa (aici nada) segunda Repùblica, acostumados a si pònnere in linia cun su sentidu de su Paisu pro mèdiu de is datos chi lompiant dae is sotziedades demoscòpicas, aiant burradu prus o mancu deretu dae s’agenda de is prioridades polìticas issoro is temàticas pertocantes su “federalismu”. Custas fiant cunsideradas a custu puntu demodé opuru bidas che anticàmera perigulosa a sa setzessione e tando non prus praticàbiles o in generale non prus istratègicas in sa bisione istoritzìstica cosa issoro chi teniant: sa massimizatzione de is votos.
Immoe castiamus prus a fundu a sa propònnida subra sa cale ant a detzìdere luego sos tzitadinos. Sa redutzione meda forte in su nùmeru de sos senadores traballat detzisamente in favore de su duo Renzi-Boschi, ma a pàrrere nostru custa propònnida diat pòdida èssere istada galu prus balentiosa, in s’ipòtesi pro esempru de una relata unu/deghe intra de sos membros de sa Camera e de su Senadu: in custu casu, in antis a su matessi nùmeru de deputados de oe (chi comente ischimus sunt 630), sos de sa Camera arta esserent istados 63.
E ponende.nos in antis a s’ipòtesi chi una redutzione estremada in su nùmeru de is cumponentes suos poderet minimare s’istitutu senatoriale, sa mègius responsa nos dda donat sa Germània: in su Bundesrat (sa camera arta cosa issoro), in cales funtziones sunt totu francu chi simbòlicas, setzent 69 delegados ebbia de is guvernos de is Lands (ma sos tzitadinos de sa federatzione sunt belle 80 milliones, est a nàrrere meda de prus de cussos de sa penìsula).
In prus sa rapresentantzia de is interessos territoriales, in s’ipòtesi de su sucessu de su referendum, diat essere donada a pagos sindigos de is tzitades prus de importu dae una parte (annoamentu bonu meda, custu), ma pro sa majoria manna no at a essere lassada a is “guvernadores” o a is delegados de is esecutivos issoro, ma is impopulares meda cunsigeres regionales.
In sa reforma ddoe at a aere un’atera incongruentzia de importu etotu: is 95 senadores chi diant espressare is istantzias territoriales non diant rapresentare prus “la Nazione” in sa totalidade cosa sua, ma cada territoriu particulare. A dolu mannu custa previsione non diat aere peruna cunferma in sa pratica, ca diat mancare su mandadu imperativu, prevèdidu in su casu de su giai mentovadu Bundesrat de Germania (is cales membros, conguentemente, podent essere destituidos in s’ipòtesi de diformidade politica cun is indicatziones de s’esecutivu de su Land issoro).
Tenende in contu custos datos, est evidente chi cada ipoteticu parallelismu intra de su ordinamentu costitutzionale promòvidu dae Renzi cun su modellu germanicu non tenet fundamentos. Sa reforma prevedit prus in generale unu protzessu de neo-atzentramentu de poderes in is manos de s’Istadu cun calincuna lughe e cun medas umbras. A una parte, difatis, non ddu at duda chi sa prus evidente craresa in su partzimentu de is cumpetentzias chi oe sunt cuncorrentes leerent a una redutzione de importu de is chertas intra de entes territoriales subra de is cales est deputada a pigare detzisiones sa Corte Costitutzionale.
Ma custu non cheret narrere chi su giuditziu politicu nostru subra de sa reforma siat positivu: s’ispiritu soveranista chi animat sa Sardigna non podet difatis bidere cun favore sa mentalidade neo-sabauda, pro sa cale su chi su chentru in antis “gratziosamente” cuntzedet a Regiones e Comunas est a pustis barrosamente bogadu, de manera semper arbitraria e unilaterale (est a narrere chene unu cunfrontu berdaderu in su meritu intra de istitutziones chentrales e perifericas). Est berus chi is cumpetentzias de is Regiones Autònomas non diant essere modificadas nen minimadas e custu pro nois est motive de alleniu: non diat essere istada suportabile dae su puntu de bista nostru una redutzione de soveranidade in materias che a su turismu, sende chi s’aficu e totus is evidentzias, in primis geograficas, sugerint depant essere mantennidas che prerogativa primaria nostra.
E non nos donat ausentu mancu sa previsione de una clausula de suprematzia, pro mediu de sa cale su guvernu chentrale podet proponnere chi s’Istadu avochet cun dd’una simpre lege e «cando ddu richiedat sa tutela de s’unidade giuridica o economica de sa Republica e/o sa tutela de s’interessu natzionale», is cumpetentzias regionales inditadas in s’art 117. Ambaduas is notziones de “interessu natzionale” e de “unidade giuridica e economica de sa Republica” sunt prus a prestu fumigosas e finas obertas a valutatziones is prus arbitrarias (malidades e machiavellismos inclùdidos), chi pòdent lòmpere dae cale si siat majoria de guvernu.
Ditziosamente, pro initziativa parlamentare de is rapresentantes de is minoridades linguisticas alpinas, chi sunt filo-guvernativas dae semper (ma pro nàrrere sa beridade prus pro oportunismu chi pro convincimentu berdaderu), est istadu iscungioladu su perigulu chi custa previsione si poderet isparghinare a is potestades esclusivas, cuncorrentes o integrativas de is Regiones autonomas e in primis a sa nostra.
Ma totu custu non cheret narrere pro nudda chi s’istitutu de s’autonomia non bivat una crisi profunda meda e chi, in su periodu longu, custa potzat ativare unu protzessu de cuestionamentu cosa sua. In antis a is atacos in is cunfrontos de is autonomias ispetziales chi lompent semper prus a s’ispissu pro mediu de sa boghe o de sa pinna de opinion makers autorevoles e dae calincunu intra de is protagonistas prus influentes de sa politica (in primis su ministru de is reformas Maria Elena Boschi e s’ex presidente de sa Camera de is deputados Luciano Violante), custu maquillage costitutzionale diat podere donare su semaforu birde a su protzessu de isfaghimentu chene interrutzione su cale esitu prevedibile non podet no essere su de pònnere, in dd’unu tempus benidore non meda atesu, una pedra tumbale subra de, ddu depimus amitere, sa non semper diciosa istajone autonomistica.
Ma su chi Nono non cheret narrere a mantenere unu oponimentu pregiudiziale contras de is reformas costitutzionales tout court: custas, a s’imbesse, sunt de urgentzia manna! Su chi nono cosa mea est versu a una reforma faddada non feti in su chi pertocat su meritu, comente giai evidentziadu in is ri de pitzus, ma in su metodu etotu.
Pro su chi pertocat custu segundu aspetu, (su de is detzisiones pigadas a curpos de majoria subra de unu tema che a custu de istraordinaria cumplessidade), custu aeret richiedidu sa cunvergentzia sa prus manna de totus is areas politicas ativas in su Parlamentu; ma custa cosa no est acadessida. In prus sunt trisinados diversos aspetos de sa segunda parte de sa Carta fundamentale de sa Republica, chi andant dae sa ridefinitzione de is cumpetentzias intra de Istadu e Regiones a cussa de su bicameralismu.
In custu casu bos pregunto: si sa majoria de is tzitadinos esseret in favore de sa prima ma no de sa segunda o viceversa, una detzisione imperativa pro o contras a sa reforma in sa totalidade cosa sua diat essere diaberus democratica? Su chi Nono, tando, diat oberrere s’andala a sa solutzione chi a parrere meu est cussa otimale ma chi no est noa, ca est istada giai caddu de batalla de su movimentu referendariu in is primos annos 90. Dd’at torrada a propònnere cun alentu su leader nou de Forza Italia Stefano Parisi e est cussa de un’assemblea costituente noa.


text:
Comune de Sìligo (SS)
Carrera de Francesco Cossiga 42
Àrea Cultura e tempus lìberu
Avisu pùblicu – Manifestatzione de interessu pro sa cuntzessione de sa gestione de sos impiantos de sa piscina comunale.
In esecutzione de sa deliberatzione de sa Giunta comunale n.34 de su primu de làmpadas de ocannu e a pustis de sa determinatzione n.181 de su 3 de làmpadas chi aprovat custu avisu de manifestatzione de interessu
Damus a ischire chi
Custa amministratzione comunale cheret cuntzèdere a sugetos pùblicos o privados sa gestione de sos impiantos de sa piscina comunale pro sas istajones istiales de ocannu (2021) e de annoas (2022).
Punnas:
Sa punna printzipale est sa valorizatzione de sa piscina comunale e sa promotzione de progetos pro chi si fatzant atividades isportivas cumplementares o alternativas a sas ofertas presentes in su territòriu.
Critèrios:
Sos critèrios pro dare in gestione sa piscina comunale sunt: - tipologia de atividade proposta; calidade de sas atividades e esperièntzia in gestiones che a custa; possessu de tìtulos ispetzìficos pro acumprire a sas atividades cun professionalidade e in seguresa; possessu de rechisitos generales indispensàbiles pro pòdere cuntratare cun s’amministratzione pùblica; oferta cun crèschida mìnima de 20 èuros cunforma a su cànone fissadu a 150 èuros su mese
Òbligos:
Pagamentu de unu cànone mensile istabilidu a pustis de s’oferta definitiva; custòdia e pulitzia de sos impiantos assignados, dei sos còmodos e de sas partes a cumone; servìtziu de abertura e de serrada de sas istruturas assignadas; cobertura assicurativa de responsabilidade tzivile; achisitzione a in curu (e a contu) de su cuntzessionàriu de cale si siat autorizatzione, litzèntzia, nulla osta, permissu o àtera forma di assensu netzessàriu pro acumprire a sas atividades; torrada de sos ispàtzios lìberos dae cosas e persones a s’iscadèntzia de sa cuntzessione; cobertura de sas ispesas pro sa còmpora de su cloro netzessàriu pro su funtzionamentu de s’impiantu; sas ispesas relativas a sas utèntzias de sos impiantos (energia elètrica e abba) sunt a càrrigu de su Comune de Sìligo.
Dimandas:
Sa rechesta de cuntzessione e s'oferta cun crèschida mìnima de 20 èuros cunforma a su cànone fissadu a 150 èuros su mese at a dèvere èssere presentada in ufìtziu (protocollu) o imbiada cun posta eletrònica tzertificada a custu Comune intro de deghe dies (e non de prus) dae sa data de publicatzione de custu avisu in su situ istitutzionale de s’Ente.
Assignatzione:
Su Comune at a istipulare cun s’assignatàriu una cunventzione apòsita e at a afidare sos impiantos a pustis de còmpudu in loco e verìfica de sos rechisitos e regularidade de sas atividades propostas.
Àteras informatziones:
Cunforma a su regulamentu UE 2016/679 relativu a sa protetzione de sas persones fìsicas, cun riferimentu a su tratamentu de sos datos personales e a sa tzirculatzione lìbera de custos datos (Gdpr), si garantit litzeidade e curretesa amparende sos deretos de sos chi b’ant a leare parte e sa riservadesa issoro.
Su responsàbile de su servìtziu
Giovanni Porcheddu
Sìligo, su 7 de làmpadas de su 2021


text:
Su Servìtziu Igiene e Sanidade pùblica de sa Asl de Aristanis at postu in funtzione su protocollu vatzinale destinadu a dare assistèntzia sanitària a sos pròfugos chi benint dae Ucraina, amparende a su matessi tempus sa gente dae sas maladias infetivas presentes in su territòriu dae in ue benint.
Su documentu disponet chi sos pròfugos fatzant unu tampone molecolare in antis de cale si siat tipu de vatzinu e chi in sos ufìtzios de sos raportos internatzionales Asl lis diant su còdighe STP, chi serbit pro otènnere assistèntzia sanitària, paris cun unu còdighe fiscale provisòriu chi at a permìtere de los registrare in s’anàgrafe regionale de sos vatzinos.
Una borta otenta sa documentatzione, sos pròfugos ucrainos podent andare a su Tzentru vatzinale de su territòriu issoro (Aristanis, Abas, Terraba, Marrùbiu, Arborea, Bilartzi, Bosa, Cùglieri, Tramatza, Crabas, Simaghis, Nurachi e Samugheo) pro fàghere sos vatzinos obligados (contra a difterite, tètanu, tùssiu caninu, poliomielite, epatite B, haemophilus B, bermigiolu/morbillo, origrones, pigota rosa/rosolia, pigota burda/varicella).
In prus de sos vatzinos obligados, sos tzitadinos ucrainos sunt invitados finas a fàghere su vatzinu contra de su Covid: sunt a disponimentu (sena pagare nudda) sos vatzinos Pfitzer, Moderna e Novavax (chi est pro chie tenet prus de 18 annos e no at fatu ancora sa prima dose). Pro sos pitzinnos dae sos 5 a sos 11 annos est a disponimentu su vatzinu Pfitzer pediàtricu.
(GF.P.)


text:
aciocài, aciocàre, aciocàri , vrb: agiocai Definitzione pigare a cropos, pigare a briga, a befa, giare una briga; arregòllere a unu logu, aciapare o agatare a unu faendho dannu o furandho, o fuindho; acudire, lòmpere, ammuntonare, chistire impare, pinnigare pigandho totu o cosa meda Sinònimos e contràrios abbanzare, atripai, isciúdere, magiare, surrai / certai / acafai, aciapai, aggafai, assacarrare, adobiai, cassai, collire, tènnere, tenturai Maneras de nàrrere csn: a. sa terra acanta a sa matixedha = collire o afranzare sa terra a su prantone; a. a fuiri, a cúrriri = illoràresi a fuire, a cúrrere Frases s'iscocu su ladroni tochendimí is crabitas nci dh'aciocu su cani! 2. candu ndi aciocàst unu muntoni de cosa, de cuss'ortu, ciai fusta cuntenta! ◊ soi aciocandu ladàmini ◊ aciocamindi cussu libbru! ◊ cuss'orruga aciocàt s'abba de totu sa bidha e si fut fata a unu frúmini ◊ sa genti aciocat prus a innòi chi no a crésia ◊ comente at apertu su portale, sa gente si est aciocada a pratza (I.Patta)◊ a s'umbra is pipius aciocànt e giogànt impare ◊ a bortas is féminas si aciocant a piscinai 3. iant inténdiu una fémina aciochendu su pobidhu po mòri de un'atra fémina ◊ dh'ant aciocau canis arrabiaus ◊ ant aciocau is ladronis furendi 4. ant aciocau a cúrriri Ètimu spn. achocar Tradutziones Frantzesu malmener, capturer, entasser Ingresu to beat up, to heap, to capture Ispagnolu pegar, capturar, detener Italianu malmenare, catturare Tedescu mißhandeln, gefangennehmen.
arrestài , vrb: arrestare Definitzione pònnere is ferros, betare in presone a unu / a. líteras = frimmare sa posta a manera chi no lompat a chie depet Sinònimos e contràrios ammanetare, imprasonai, ingalerare, ingiabbulare, ingribbiai, tènnere | ctr. iscapare Frases is carabbineris fuant benius a domu po arrestai su babbu ◊ custa cantzone dh'iat cantada su bochidore in s’ora chi dhu fiant arrestandho ◊ a chini mi bollit ponni in contraventzioni, a chini mi bollit arrestai! ◊ una vorta ndhe l'at finia in caserma, ma non ca l'aviant arrestau Tradutziones Frantzesu arrêter Ingresu to arrest, to capture Ispagnolu detener Italianu arrestare, catturare Tedescu verhaften.
assocàre , vrb: assogae, assogai Definitzione acapiare cun sa soga; tènnere o cassare a soga o a latzu un'animale, mescamente currendho, betandhosidha a conca de atesu, a irfogu; in cobertantza, incantare, acapiare chentza fune, giare una briga / assogai a corrus límpius = betendhe sa soga própiu a corros, chentza leare àteru, precisu Sinònimos e contràrios acapiae, insogai | ctr. iscapare, isorbere Frases ant assogau sa mallora, aferrada e istrumpada ◊ no dhu lessis a si fui: assogadhu! 2. is sonadas no tenint su poderi de assogai s'ànima ◊ sangunera pasteratza, satzas is bramas chi ti assogant sangrendu a chini t'istimat! ◊ a sa becesa su coru benit assogau de s'ispédhiu de su tempus chi unu at bíviu biatzu (Z.Sanfilippo)◊ lillu prenu de puresa chi mi assogat su coru! (An.Casula) Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu assujettir Ingresu to subjugate, to seize Ispagnolu someter, capturar Italianu assoggettare, catturare Tedescu unterwerfen, fangen.
tènnede, tènnere , vrb: tenni, tènniri Definitzione èssere meres o in posse de calecuna cosa, àere (ma fintzes pentzare, èssere in parentella, sentire una dólima, àere bisóngiu); contivigiare, manigiare de calecuna manera; aferrare a manos o cun calecuna cosa, mescamente currendho aifatu, pigare cosa iscapa, chi si movet currendho, a bolu o àteru, e fintzes furare, arregòllere e pigare de mesu de àtera cosa, arresurtare in mesu de cosa chi istringhet, chi sidhit; genia de giogu chi faent is piciochedhos cricandho de si aciapare paribari: giogai a tènnere o a tenedene; nau de sa linna o àteru chi abbruxat, pigare fogu, temperare a abbruxare, iscapai pampa (vrb. aus. èssere o àere: si podet nàrrere fintzes coment'e vrb. ativu transitivu); nau de cosa prantada o innestada, de arremu de sa carena o de sèmene chi ingendrat in sa madre (nau de fémina, bènnere príngia), pigare vida in sa terra o in sa linna noa, abbarrare biu, pigare a crèschere / ind. pres. 1ˆp. sing. tèngiu, tengu, tenzo, tenzu; ind. imp. dèu tenei, nosu tenestus, nois teniaimus; cong. pres. 1ˆp. sing. tenga, tenza, 2ˆp. pl. tenzades, tenzedas; pps. tentu, ténnidu, ténniu. Coment'e sinónimu de àere a logos dhu narant in parte de custu candho su sugetu, in su cuncetu de èssere in su logu, no est bene determinau: Sa Nuge si narat aingasi poite ca unu tempus dhue teniat una mata manna de nuge, in s'ortu dhue tenet crabas = bi aiat un'àrbure de nughe, bi at crabas Sinònimos e contràrios àere, tèndhere 1 / acherrai, aciapai, cassai, contifizare, furai, prugae / agganciai, arratulare / aggafiare / allumae, atzèndhere, brugiare / assocai, atechire | ctr. iscapae / lassai / mòrrere Maneras de nàrrere csn: ie teniat pira = bi aiat pira; tènniri in cunsideru = pònnere in càrculu, fàghere contu mannu de unu; tènnere, tènniri de… (+ vrb. infinidu)= dèpere + vrb. infinidu; èssere tene tene a… = apunt'a aferrare, aferrendhe; giúghere a unu tene pro tene = tene tene, acurtzu meda de lu pòdere azummai aferrare (ma chentza lu sighire deunudotu); tènniri frius, basca, fàmini, sidi = sentire fritu, calura, fàmine, sidi, àere bisonzu de caentu, de friscura, de manigare, de bufare; tènniri pani e gortedhu = àere totu sas codomidades, istare a códumu; tènniri fuedhus cun d-unu = leàresi peràulas, faedhàresi male, cun peràulas graes, àere tentu murrunzu; tènnere a unu a picu = sighírelu curríndhelu; tènnere carchi cosa a pesu (es. su male fatu) = èssiri dispràxius; tènnerela cun ccn. = èssiri oféndiu, èssiri contras a ccn.; tènneresi musca a tzocu = irbulàresi de…, lassai a pèrdiri, mandai a pasci cocas; intrare in tènnere = allúiri, apampai Frases sonniei de ti àere pro tota sa vida e no ti tenzei ◊ tenet deghe annos in sos úndhighi ◊ si teniat sas fortzas de Sansone!…◊ póveru est chie no tenet cosa ◊ sa Sardínnia tenit richesas ◊ isse tenet bestiàmine ma no tenet pàsculos ◊ de dinai ndi tengu, ma immoi no ndi portu ◊ tenent sa cosa ma no zughent mai unu sodhu in busaca ◊ bendhe su chi tenes e dalu a sos pòberos! ◊ Mariedha si at carragliatu sas oricras e si at tentu sa conca chin sas manos 2. totu custu frius…: ita tenit, babbai? ◊ custu mànigu no tenet nudha: proite no ti est piaghindhe? ◊ e ita tenis isconchiendi? ◊ tenit su mali de is pedras ◊ is pipius no tenint nudha contras a su sardu ◊ cussu no tenet parentes 3. sa carrada male tenta ponet tastu a su binu ◊ est bèni tentu che cani acapiau ◊ in tempus malu sas berbeghes las tenimus a proendha 4. cunsiderendi comenti pasciat, mali mi pariat su dha tenni morta! (E.Pintor Sirigu)◊ apo tentu su cabadhu a issocu ◊ sa cane mia tenet su lèpere, su crabolu ◊ cudhos chi navant a tènnere a mie innantis meu cumbeniant tentos! ◊ bae e tènemi su cadhu ca tuco a bidha! ◊ bi aiat zente meda in su fogu fuidu e belleggai l'ant tentu 5. mi che ant tentu duos fiados ◊ sa pedra mi che at tentu sa manu suta ◊ no li piaghet sa cosa rassa e che tenet su pizu dae su late ◊ fit tenendhe s'ozu in su corriotu ◊ no azes àpiu su corazu de nche tènnere una tzica ◊ proite ses pulighendhe su minestrone, ite che ses tenindhe?! 6. feus tenni su fogu cun custu pimpiridu de paperi ◊ su fogu est intradu in tènnere, est tenindhe, si ch'est tentu ◊ sa linna de umbrinu est mala a tènnere ◊ sa linna mascada de abba no bi tenet ◊ sa linna sica tenet dereta ◊ sa linna frisca istentat a tènniri ◊ ténelu, su fogu, ca sinono s'iltudat! 7. sas iferturas ant tentu totu ◊ si est prantada frisca, sa canna tenet dereta ◊ sas arburedhas chi si prantant, prus mannas sunt e prus sunt malas a tènnere ◊ sa prantaza tenet bene, dereta, si est posta proindhe ◊ comente si est cojubada at tentu deretu 8. chirchendhe sidhadu si pariant tene tene a èssere ricos ◊ proite la tenes cun megus si no ti apo fatu nudha?! ◊ si fit istatu pro mene, si ne aiant tentu de musca a tzocu! Sambenados e Provèrbios prb: fillu de gatu topis tenit ◊ chie no curret no tenet! Ètimu ltn. tenere Tradutziones Frantzesu avoir, posséder, capturer, attraper, prendre, brûler, s'enraciner, prendre, pousser Ingresu to have, to own, to catcht, to burn, to take root Ispagnolu tener, detener, quemar, arraigar, prender Italianu avére, possedére, detenére, catturare, acchiappare, prèndere, àrdere, attecchire, allignare Tedescu besitzen, innehaben, fangen, packen, verbrennen, Wurzel fassen, einwurzeln.
tenturài, tenturàre , vrb: atenturai, tinturai 1, tinturare Definitzione tènnere, aciapare e acorrare su bestiàmene sodigau a solu faendho dannu, in logu de pòdere fàere dannu, aciapare e impresonare; V. Porru: acusai su penali a cudhus chi, contra a sa proibbitzioni, ant introdúsiu bestiàmini in logu proibbiu o ant fatu dannu Sinònimos e contràrios aciocai, acorrae 1, assocare, tènnere Frases it'errore, sas arbeghes dhas at agatadas su barratzellau e tenturadas dhas ant! ◊ a Fulanu dh'ant tinturadu sas albeghes ◊ is barracellus mi ant tenturau is brabeis Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu capturer Ingresu to capture Ispagnolu capturar Italianu catturare Tedescu gefangennehmen.


text:
Definitzione Definitzione
Sinònimos e contràrios Sinònimos e contràrios
Maneras de nàrrere Maneras de nàrrere
Frases Frases
Sambenados e Provèrbios Sambenados e Provèrbios
Terminologia iscientìfica Terminologia iscientìfica
Ètimu Ètimu
Tradutziones Tradutziones
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
còla 1 , nf: cora,
cori Definitzione
genia de surcu (solu su fossu) fatu po passare o arregòllere abba, logu ue passat abba currendho; nau de abba o suore, su chi calat coment'e chi siat passandho in cora / cora tastera, corixedha maista, cora maista = surcos chi in sas terras aradas collint sas abbas projanas, dae mesu a s'oru, pro che las bogare candho sunt a tropu
Sinònimos e contràrios
caraju,
sucru
Frases
fiat orrutu in d-una cola e si fiat isciustu totu ◊ in su falare tanta abba aundhada at fatu coras in sos terrinos ◊ custa no est ora de lassai andai àcua de su cundutu, ca sa cora passat aranti de s'enna mia! ◊ s'abba in sa cora cheret abbiada pro coitare a colare ◊ abbendhe a surcu, s'abba si càssiat de sa cora a su surcu
2.
su suore li falaiat a coras ◊ sas làgrimas li ant fatu sas coras ◊ candho bufat che li falat sa cosa a coras
Tradutziones
Frantzesu
caniveau
Ingresu
drain
Ispagnolu
reguera,
cuneta,
cauce
Italianu
canalétto per tèrra,
cunétta,
ròggia
Tedescu
Rinnstein,
Gerinne.


text:
Sàbadu 7 de maju 2022 sessanta pitzinnos de 4 e 5 annos ant a fàghere atividade ricreativa e motòria in pratza Eleonora in sa manifestatzione “Oristano palestra a cielo aperto”, chi cheret favorire sa pràtica isportiva e s’atividade motòria de sos giòvanos e cuntrastare sos perìgulos de duos annos de pandemia.
“Oristano, una palestra a cielo aperto” est su progetu de s’assòtziu isportivu “Gymland” realizadu paris cun sos Assessorados a s’Isport e a s’Istrutzione pùblica de su Comune de Aristanis e cun s’adesione de duas iscolas primàrias, sa de su Sacru Coro e sa de Sa Rodia, pro unu totale de 42 classes e 760 pitzinnos.
“Su progetu est nàschidu pro s’iscola elementare, ma cun s’atividade de sàbadu nos aberimus finas a s’iscola de s’infàntzia” narat su presidente de “Gymland” Roberto Porcheddu.
“In custos meses s’est fatu unu progetu mannu de promotzione isportiva e motòria cun sos alunnos de iscola elementare – osservat su sìndigu Andrea Lutzu -. Cherìamus crèschere sas oportunidades formativas pro mesu de progetos integrados intre Comune, iscolas e Gymland, in unu momentu chi sa pandemia at cunditzionadu sas atividades de totus, màssimu de sos istudiantes”.
Pro custa resone, 760 istudiantes e 11 mastros de educatzione fìsica e istrutores federales sunt istados impignados in tantos isport (pallavolo, ginnàstica artìstica, giocoleria, tziclismu, golf, canoa e vela) in sas palestras de sas iscolas e in logos abertos, in su campu prova de su Sinis Golf Club, in su Tzìrculu Nàuticu, in Turremanna e in sa palestra de s’Istitutu cumprensivu 3 “Grazia Deledda” de carrera Santulussurzu.
“Est istada una manera bona pro torrare a sa normalidade e pro dare a sos pitzinnos trastos importantes de aprendimentu isportivu – ponet in evidèntzia s’assessore a s’Isport e a sas Polìticas giovaniles Maria Bonaria Zedda -. Est istada un’atzione bona pro cuntrastare su Covid non cun vatzinos, tampones, mascareddas ebbia ma finas cun atividades cuncretas pro s’integratzione”.
“S’iscola est su logu naturale in ue fàghere crèschere sos giòvanos cun sos valores sanos de s’isport – agiunghet s’assessore a s’Istrutzione pùblica Massimiliano Sanna -. Amus comintzadu cun duas iscolas primàrias pensende chi custu programma podiat devènnere unu patrimòniu pro sa comunidade iscolàstica aristanesa, e pro cussu como semus faghende intrare finas sas iscolas de s’infàntzia”.
Sa manifestatzione s’at a fàghere sàbadu 7 de maju dae sas 10 e mesa (h 10,30) a mesudie e mesu (h 12,30) in pratza Eleonora. Si proet, s’at a andare a sa palestra de s’iscola “Grazia Deledda” in carrera Santulussurzu.
(GF.P.)


text:
aredéu , nm: arereu, areu, eredeu* Definitzione totu is parentes de una matessi famíglia Sinònimos e contràrios arénsia, aretóriu, arràcia, arrampile, arrépula, condomadu, eréscia, iscrípia, istripa, istripile, prutzénia Frases cussu est de aredeu de genti maca ◊ si peset sa zente nostra che unu solu areu! (A.Casula)◊ isse nascheit s'últimu in s'areu ◊ de cussu aredeu no nci ndi at prus me in bidha Tradutziones Frantzesu famille, souche Ingresu family name Ispagnolu parentela Italianu casato, parentado Tedescu Geschlecht.
bulletàriu , nm Tradutziones Frantzesu carnet à souche, registre à souche Ingresu receipt book Ispagnolu talonario Italianu bollettàrio Tedescu Quittungsblock.
cossighína , nf: cotichina, cotighina, cotzichina, cotzighina, cotzigina, cutzichina, cutzighina Definitzione sa parte de is arraighinas, mescamente de una mata, de una tupa (bona fintzes po fàere pipas, segundhu sa linna); bufóngiu a tropu de pigare sa conca Sinònimos e contràrios cocina, coighina 1, mola, motzighina, tzompa / coichina, imbreachera Frases cotichina de castannarju, de chessa, de ghidhostre ◊ su linnaresu essit in chirca de linna bregadina: chimuza, cotichina, frastamaza 2. a unu tusorzu Bodale at leadu una cotzighina gai forte chi ancora ndhe faedhant, in bidha ◊ s'at picau una cotichina e andhabat a rodinu che gradharone Terminologia iscientìfica rbr, upm Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu bûche, souche Ingresu log Ispagnolu cepa Italianu ciòcco, ceppàia Tedescu Strunk.
fundàbi , nm: fundali, fundhale, funnale Definitzione su tretu de fundhu (mescamente su tretu prus bàsciu in su truncu de matas mannas, fintzes de domos), su tretu prus atesu (fintzes de unu possessu, su tretu a s'àtera bandha de s'intrada), sa parte prus in fundhu de su mare, de unu muru, in terra, e su fossu puru; logu chi faet a badhe, bàsciu e in paris che a sa cea, ma prus úmidu, peale de monte; sa síngia o erriga chi si paret tra terra e aera, atesu (si narat prus che àteru pl.); in sa carena, su tretu de is nàdigas; su fundhurúgiu, mescamente su chi faent unas cantu cosas postas in istrégiu; logu de matas (fundhos) Sinònimos e contràrios fundhache, fundhera, fundhu / imbasamentu / badhe / feche / padente / ttrs. fundari Maneras de nàrrere csn: fundali de àcua = poju, paule de abba, garropu, fundagu; fundhale de àrbure = su chi abbarrat in terra, paris cun sas raighinas, de un'àrbure pustis segada; su fundhale de s'ulicra = su fossighedhu suta de s'origra; su fundali de sa massa (laore) = su trigu de fundhu, in terra, in s'arzola Frases tue depes èssere issiu dae su fundhale de s'iferru, ghetadommos! ◊ sos fundhales de su mare sunt fungudos cantu prus si andhat a mesu ◊ ant fatu is fundhales de sa domo a picu e a pala ◊ eus bíviu in cussu frius de su fundabi de sa funtana ◊ pigai s'ànima sua e ghetaincedha a fundali! 2. est in su fundali pascendi is brebeis 3. sos fundhales sunt rujos ◊ a iscurigadroxu su fundali no s'iscerat prus ◊ s'ispacat s'aera che melagranada, fundhales biaitos s'iscavacant ◊ su funnale cara a Tíana est inniedhigannosi 4. non papat pisci po no s'isfundi su fundali ◊ custas mudandas parint piticatzas po su fundali tuu 5. chin s'ape issos cherent isfrutare sos frores de su fundhale pro buscare leu e chera, papa e mele Terminologia iscientìfica slg, crn Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu vallée, horizon, souche Ingresu valley, horizon, stump Ispagnolu valle, horizonte, cepa Italianu vallata, orizzónte, céppo Tedescu Talebene, Horizont.
fundhamentàrju , nm Definitzione cussu chi at fundhadu prus che àteru un'arereu, su primu chi si ammentat de una famíllia de unu logu Sinònimos e contràrios fundadori Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu souche Ingresu progenitor Ispagnolu fundador Italianu capostìpite Tedescu Stammvater, Gründer.
iscràtza , nf Definitzione sa gente chi est dipéndhia de calecuna famíglia, de is mannos de unu parentau, cun is calidades puru, pruschetotu naturales Sinònimos e contràrios aredeu, arénsia, arràcia, arrampile, arrépula, iscrípia, istripa, istripile Frases cussa est zente de mala iscratza Tradutziones Frantzesu souche, lignée Ingresu descent Ispagnolu estirpe, descendencia Italianu discendènza, stirpe Tedescu Herkunft, Stamm.
istripíle , nm Definitzione arraighina de sa gente, de una famíglia / èssere de malu i. = àere naturale malu Sinònimos e contràrios aredeu, arràcia, arrampile, arrépula, iscrípia, istripa Frases s'istripile de Cainu nos pessighit: pro una fasche de caricotos no podimus andhare a cara arta! ◊ no mi sèghero chi so dego s'istripile de Zudas! ◊ de Fulanu ndhe amus connotu s'istripile! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu souche, origine, lignée Ingresu birth Ispagnolu estirpe Italianu stirpe Tedescu Stamm.
mòa 1 , nf: mola 1, molla, mora 1 Definitzione cosa chi creschet cun cambos medas totu de fundhu, agiummai totus impare e a bisura tundha, ma si narat fintzes in su sensu de mata, de truncu, cosa grussa e tundhatza Sinònimos e contràrios busa 1, fundhu, macra, mata, moíngiu, molarxa, tele, tupa / cdh. sgridhoni Maneras de nàrrere csn: una m. de murdegu, de modhitzi, de orrú, de olia, de patata, de ardureu, de túnniu, de codrobinu; sa mola de su tuju = su tzugu; m. de tita = sa tita; m. de culu = su culu, su paneri; m. de terra = bàrdula, lea, fintzas terrinu pagu; m. de réxinis = sas raighinas de s'àrbure bidas o leadas totu paris; zúghere sa mola = zúghere su sarragu de sa morte, èssere morindhe; arrogaisí sa mola de su tzugu = iscollàresi, nadu fintzas a frastimu Frases unu lèpiri de giudu, impinnaciau de coa, pomposu e mustatzudu, nd'istupat de sa moa ◊ in logos tuos bi aiat chercos e molas de mata ◊ su pitzinnu curriat sartiendhe muros e molighedhas ◊ bi aiat molas de mudhitza, de tiria, de ozastru, de arrú ◊ sunt ammaniandhe su tusinzu suta de sa mola de unu chercu 2. nau ca est grassa: mobixedha de fémina!…◊ cussa puntura de babbautzu mi at fatu a mola Tradutziones Frantzesu buisson, souche, chicot Ingresu bush, tree stump Ispagnolu mata, tocón Italianu cespùglio, ceppàia, barbicàia Tedescu Busch, Strauch, Baumstumpf.


text:
S’arrosu cun crocoriga est una solutzione bona si bolides preparare un’arrosu a lestru, impreende ingredientes de istajone friscos e de su sabore delicadu.
In su calàsciu de sas berduras de su frigorìferu nostru non at a mancare sa crocoriga. Mi’ tando chi dda podimus agiùnghere in custa preparatzione de custu arrosu, ponende a s’acabbo unu pagu de butirru e de pecorinu. Fàtzile, lestra e gustosa meda!
Su chi serbit:
- 250 g de arrosu
- 3 de crocoriga
- brodu
- 1 chibudda
- binu biancu sicu
- 1 nughe de butirru
- casu trisinadu
- sale, ògiu, pìbere
Aprontu:
In una pingiada manna arrubiare sa chibudda in s’ògiu, segada a piticu. Immoe agiunghides s’arrosu. Faghide·lu turrare pagu pagu e posca isfumade·lu cun su binu biancu.
In s’interis, isciacuada e ispuntada sa crocoriga, tocat a dda trisinare.
Coghides s’arrosu cun una turra impreende unu pagu de brodu caente.
Cando est cotu a metade (a pustis de 10 minutos) agiunghides sa crocoriga in paris a su sale e su pìbere, a acabbo de cotura si podet pònnere casu trisinadu e butirru comente bos si praghet.
Su bostru arrosu cun crocoriga est prontu pro èssere serbidu.