text:
S'ùrtima Pagina
Prosa
ARCA Antoni
Cando su pèndulu de sa sala aiat tocadu ùndighi bias, fiant belle duas oras chi Anton Pàulu fiat a subra de sos pabiros de su Munitzìpiu. Aiat istudiadu s’ampriamentu de sa carrera de Funtanichja, su fràigu de un’àtera riserva de abba, e sa sistematzione de su tzentru giovanile. A la nàrrere giusta, aiat fatu avantzare sos traballos e nde fiat cuntentu. Ma in prus, sa boghe chi curriat in bidda l’aiat fatu male a su coro e custas duas oras de traballu nde l’aiant catzadu su malumore. Si nd’aiat bogadu sos otzales, los aiat postos in s’istùgiu, aiat abbertu su calàssiu de s’iscrivania e postos acanta a sas pinnas. Poscas si fiat sètzidu in poltrona e aiat allutu sa televisione (…) Totu im una aiat intèndidu abberende·si una ghenna pròpiu cando su giòvanu trotaiat tranchillu in unu pradu. Oòh! Aiat cumprèndidu, difatis, chi fiat sa sua.
– Intrade, intrade!
Fiant issos, sos birbantes. Ghjuvan Marcu e Vincensu. Cun su contu de su tzarameddu, si nde fiat belle ismentigadu.
– Bona sera o Anton Pa’!
– Bona sera, pitzinnos! Como chi seis gente de domo colade a coghina, aferrade cudda ampulla de muscadu in frigo e leade·bos duas tassas (…).
In su mentras chi Ghjuvan Marcu leaiat s’ampulla, Vincensu aiat batidu tres tassigheddas e las aiat postas a subra de sa mesighedda tunda de sa sala.
– In ue fìais su sero chi est brincada sa postatzione? – aiat pregontadu Anton Pàulu (…)
– Fìamus inoghe cun bois, Anton Pa’, non bos nd’amentades?
– Finas a sas bator de note, e poscas?
– Semus partidos dae inoghe a oras de sas chimbe,
no est beru? – aiat naradu cun boghe firma Vincensu.
– Ma ascurtende ti ses? A chie pensades de lu fàghere creere?
– A sa gobba e a sos gendarmes – aiat naradu Ghjuvan Marcu.
– A sos àteros no lis importat nudda.
– Ma non bi seis abigende chi mi faghides còmplitze de un’atzione chi deo non so mancu de acordu?
– Ais naradu chi bois non fiais cun nois, ma a costàgiu nostru! – l’aiat naradu Vincensu.
Anton Pàulu galu esitaiat intre sa gana de nche los iscùdere a foras e de l’acabare o de sighire a los acollire pro pòdere abarrare a cuntatu cun issos e chircare de los cumbìnchere. B’aiat pensadu bias meda a comente fàghere cun issos. In fundu in fundu, ite chircaiat? Sa cunditzione sua de vitzesìndigu e sas positziones suas bene connotas dae totus, contra a sos autonomistas, nono, sos natzionalistas, lu poniant foras de ogni suspetu. Mai, sa gobba podiat bènnere a compudare in domo sua. Pro sas sacas, su chi las aiat a agatare non fiat galu nàschidu. Como, però, non bi cheriat àteru chi sos birbantes l’aerent pregontadu de fàghere a testimòngiu farsu. A sas chimbe de mangianu, in domo non bi fiant prus cuddu note. Duncas, fiat pròpiu beru chi issos fiant in falta. E si sos gendarmes beniant a l’interrogare, ite diat fàghere?
– Salude, o Anton Pa’! – aiat naradu Ghjuvan Marcu.
– Salude e giudìtziu! – aiat annantu Anton Pàulu.
– Ma semus de acordu, o Anton Pa’ – aiat naradu Vincensu, – semus de acordu. Su giudìtziu non est mai dae una parte sola.
– Tando naramus chi bi nd’at prus in sos betzos chi no in sos giòvanos – aiat insìstidu Anton Pàulu.
– Beh, custu faghimus contu chi non siat gasi– aiat naradu Ghjuvan Marcu.
– Apo cumprèndidu, cambiamus allega. Pro ite ais fatu brincare sa postatzione? – aiat pregontadu Anton Pàulu.
– Ite nd’ischides? – Aiat rispostu Vincensu. – Bois non nd’ischides nudda. Si cherides èssere a costàgiu nostru, ischide chi a sas chimbe, cuddu note, fìamus inoghe, in domo cun bois.
– E ponimus chi emmo! Ma sa manera bostra de fàghere non est legale – aiat naradu Anton Pàulu.
– No est legale, – aiat naradu Ghjuvan Marcu – ma est legìtima.
– Bah, bah! Non gioghemus cun sas paràulas! – si fiat innervosidu Anton Pàulu.
– E mancu gioghemus cun sa libertade de su pòpulu – aiat annantu Vincensu.
– E chie faeddat de libertade? – si fiat annichende Anton Pàulu.
– Sos natzionalistas ebbia! – aiat naradu Ghjuvan Marcu.
– Sos àteros s’acuntentant de mandigare in sa manu de sos meres issoro.
– Semper su matessi arresonu! – aiat isbotadu Anton Pàulu.
– Non as a pensare de nde torrare a pìgiu cudda de su lupu e de su cane, nono?
– Sa luta, e non sa violèntzia, est s’arma de sos chi non tenent prus àteras maneras pro s’espressare. Finas Cristos at agafadu s’atzotu pro nche catzare a sos mercantes a foras dae su Tèmpiu – aiat naradu Vincensu. –Ite mèdios l’abarrant, a su dèbile, pro si difèndere dae su potente chi l’agredit?
– Ma non t’est agredende nemos! – aiat naradu a forte Anton Pàulu.
– Ca bos ant furriadu su cherbeddu cun sos arresonos issoro. Bos ant iscantzelladu sa cussèntzia de
èssere parte de unu pòpulu – aiat naradu Ghjuvan Marcu.
– A bonu bos siat! Non cherides intèndere nudda –aiat naradu Anton Pàulu chi la cheriat acabare.
– Ca bois nde cherides intèndere meda! – aiat naradu Vincensu.
“Lampu!” pensaiat Anton Pàulu, non b’at mèdiu de los cumbìnchere. Ma non chèrgio arribare a brigare ca si nono brincat puru sa possibilidade de arresonare.
– A su mancu m’ais a promìtere, – bi fiat torradu Anton Pàulu – chi no ais a fàghere brincare nudda pro carchi tempus!
– Istade tranchillu, Anton Pa’! Finas a cando giughides bois sas sacas!
A Anton Pàulu li fiat fuende unu risigheddu. A cheres bìdere chi a sa fine su capu de sa grefa diat èssere isse?
Su pèndulu chi si pariat calladu cando bi fiat sa discussione, fiat torradu a bàtere sos segundos in modu pagu discretu. Anton Pàulu e sos duos birbantes aiant isboidadu sas tassas e fiant andende a sa ghenna. Sas lughes de foras fiant mortas e finas sas de sas bentanas de sas domos de sa pratza. Sos duos galliofos si fiant pèrdidos in su note che furones. A luna splendìa sopra a Bastia, u Vechju Portu parìa cuntemplà. Ma a custas oras, non s’intendiat nen chiterra, nen mandulinu. Petzi su silèntziu tapaiat sa bidda chi aiat fatu bastante sonu, comente su chi faghet s’arrutinu chi ismolat sas resòrgias. Su fatu istat però chi, dae carchi die, non fiant ismolende resòrgias.


c: text/html

text:
Arizona
Coordinadas: 34°17′12″N 111°39′25″W / 34.286667°N 111.656944°W
Artìculu in LSC
S'Arizona (/ɛrɪˈzoʊnə/; /ærɪˈzoʊnə/) (Limba Navajo: Hoozdo Hahoodzo; Limba O'odham: Alĭ ṣonak) est unu istadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione sud-otzidentale de sa natzione. Faghet fintzas parte de sas regiones de Istados Unidos Otzidentales e de sos istados de Montes Rocosos. Sa capitale e prus manna tzitade est Phoenix.
Sos nomìngios de s'Arizona sunt "The Grand Canyon State" (S'Istadu de su Gran Canyon) e "The Copper State" (S'Istadu de su Ràmene).
Geografia[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'Arizona est su de 6 prus istèrridos istados e su de 15 prus populados de sos 50 chi cumponent sa federatzione. Est fintzas unu de sos bator istados chi in unu solu matessi puntu geogràficu faghent impare làcana (sos àteros sunt Colorado, Utah, Nou Mèssicu).
Allàcanat a su Nord cun su Utah, in su Nord-Est peri unu angrone cun su Colorado, in s'Est cun su Nou Mèssicu, in s'Ovest cun sa Califòrnia e su Nevada, in su Sud cun sos istados federados messicanos de Sonora e Bàscia Califòrnia. Non tenet bessida a s'ocèanu.
Una parte de bator de su territòriu de s'istadu est fata a riserva indiana.
Clima[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su clima de s'Arizona est desèrticu in sa parte meridionale, cun istades meda caentes e ierros friscos. In sa parte setentrionale s'agatant padentes de opinu e pixi.
In sas partes de montes, comente sos de San Francisco, is temperaduras istias sunt meda prus bàscias e in ierru sas niadas podent èssere abundantes.
Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'Arizona fiat s'istadu de 48 a intrare in s'Unione, su 14 friàrgiu 1912. Fiat fintzas s'ùrtimu istadu contiguosu a b'intrare.
In antis at fatu parte de su territòriu de Arta Califòrnia, in sa chi tando fiat Noa Ispagna, tzerriada a pustis Mèssicu cun s'indipendèntzia. Fiat a coa tzedidu a sos Istados Unidos de Amèrica a s'acabu de sa Gherra Messicanu-Americana chi su Mèssicu aiat pèrdidu. Sa parte prus meridionale de s'istadu fiat comporada in su 1853 cun s'Achistu de Gasden.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bellini Giuseppe
L'Ateneo Sardo : numero 7
Autore: Alasia, Bellini, Bruno Lizio, Calvia Giuseppe, Demeglio Nelly, Giacomelli Guido, Lutzu Pietro, Mameli Efisio, Marenco Leopoldo, Mariotti Carlo, Moch, Muscas, Santoro, Scano Emanuele, Solinas Orazio
Editore: Tipografia dell' Unione Sarda
Anno: 1898
Sardegna Letteraria Artistica Illustrata : numero 7
Autore: Abate Marco, Bellini Giuseppe, De Antonio Attilio, Guadagnoli, Jan Mortze, Lutzu Pietro, Melis Medda Salvatore, Mereu Giuseppe, Sequi Giambattista, Talloru Francesco, Zucca Raimondo
Editore: Litografia Tipografia Oreste Reale
Anno: 1899
L'Ateneo Sardo : numero 2
Autore: Alberti Nino, Bellini Giuseppe, Deledda Grazia, Demeglio Nelly, Francesco Sorrentino Anton, Paolo Cortese Francesco, Pirodda Andra
Editore: Tipografia dell'Unione Sarda
Anno: 1898


text:
Mare Jòniu
Coordinadas: 38°N 19°E / 38°N 19°E
Artìculu in LSC
Su mare Jòniu, o fintzas Iòniu, (Iόvιo ΠέλaYoς, Iónio Pélagos, in gregu; Mare Ionio in italianu, Mari Ioniu in sitzilianu e Deti Jon in albanesu) est un'àrea de su mare Mediterràneu posta intre sa penìsula Itàliana meridionale (sa Calàbria, sa Basilicata e sa Pùglia) e Sitzìlia, in s'ovest, e Albània e Grètzia in s'est, in su sud de su canale de Òtranto, chi dd'unit cun su mare Adriàticu.
Bogada sa Sitzìlia in s'ovest, si bi agatant unu nùmeru mannu meda de ìsulas, totus a inghìriu de sas costeras gregas, intre sas cales Corfú, Zatzintu, Tzefalònia, Ítaca e Lèucada, chi in annantu sunt connotas che a ìsulas Jònicas, e àteras comente Strofades, Sfaktiria, Skhiza, Sapientza e Citera.
Est una de sas printzipales àreas sìsmicas de su mundu.
Is portos majores sunt is de Siracusa e Catània, in Sitzìlia.


text:
Shinya Yamanaka
Shinya Yamanaka (Iaponice: 山仲伸弥, natus in Osaca Orientali die 4 Septembris 1962) est medicus Iaponicus qui cancri et texti studium gratia clarus est. Nunc est professor Universitatis Kyotoensis.
Anno 2007 cellulas praecursorias pluripotentes inductas inventus est. Anno 2012 Praemio Nobeliano medicinae una cum Britannico Ioanne Gurdon laureatus est. Et anno 2013, etiam socius Pontificiae Academiae Scientiarum electus est.
Nexus externiRecensere
- De Shinya Yamanaka in pagina Praemio Nobeliano Medicinae dicata (Anglice)


text:
PHP 8.0
PHP, su limbàgiu de programmatzione web prus famadu est lòmpidu a sa versione 8.0 a chimbe annos dae sa 7.0 e a pustis de àteras bator versiones intermèdias chi ant introdùidu càmbios de importu.
A bellu a bellu, PHP est passadu dae limbàgiu legigheddu ma còmodu pro fàghere sitos e aplicatziones Web a trastu prus sèriu, orientadu a is ogetos, seguru e lestru. Cun custa versione noa s'arricat de funtziones e piessìnnios chi dae una parte dd'acostant a limbàgios prus traditzionales e dae un'àtera nde faghent unu trastu modernu meda. Andamus a bìdere cales sunt is novidades prus de importu.
Argumentos cun nùmenes
Permitit de tzerriare una funtzione passende su nùmene de is argumentos in pari cun is valores. Custu agiudat meda si una funtzione tenet paràmetros medas cun valore pre-definidu.
# funtzioni
function saFuntzioni(int arg1, int arg2 = 1, arg3 = 10) { /* ... */ }
# tzerriada in php 7
saFuntzioni(2, 1, 60);
# tzerriada in php 7
saFuntzioni(2, arg3: 60);
Meta-datos
Mancari a mene custa manera de traballare no praghiat, librerias medas impreant is cummentos PHPDoc pro creare "annotos" chi mudant su cumportamentu de is aplicatziones nostras. In PHP 8 custu podet èssere fatu impreende una sintassi nativa.
#PHP 7
/**
* @Route("/api/posts/{id}", methods={"GET"})
*/
public function get($id) { /* ... */ }
#PHP 8
#[Route("/api/posts/{id}", methods: ["GET"])]
public function get($id) { /* ... */ }
Uniones
Est possìbile decrarare una variàbile comente unione a manera nativa.
public int|float $num;
Match
echo match (8.0) {
'8.0' => "Oh no!",
8.0 => "This is what I expected",
};
Asimìgiat a su switch, ma est prus còmudu candu s'arresurtadu est de una lìnia sceti.
Operadorea proa de null
In una cadena che custa
$country = $session?->user?->getAddress()?->country;
si unu de is elementos torrat null, su resurtadu finale est null sena bisòngiu de agiùnghere controllos pro onniunu.
Amelloradu su cunfrontos cun is istringas
Unu càmbiu agradèssidu meda.
0 == 'foobar'
torrat false e no true comente is versiones betzas.
Ogetos WeakMap
Est una classe de ogetos chi no tenet amparu de su collidore de àliga (garbage collector) pro is propiedades suas. Custu bolet nàrrere chi podent èssere burradas in ònnia momentu sena possibilidade de previsione. Ogetos de custa genia podent serbire pro creare una cache o pro cale si siat datu temporàneu.
Cumpilatzione a tempus de esecutzione
Comente ischimus, PHP est unu limbàgiu interpretadu. Bolet nàrrere chi ònnia istrutzione depet èssere carrigada e esecutada de un'intèrprete. Cun sa cumpilatzione a tempus de esecutzione (Just-in-time), su còdighe est cumpiladu in su momentu de s'esecutzione e esecutadu a manera dereta dae sa màchina o, carchi borta, dae una màchina virtuale. Custu permitit un'esecutzione prus lestra. Microsoft .NET funtzionat a manera sìmbile.
Po sa lista cumpleta e acrarada de is càmbios bide:


text:
Is vacanzasa contadas de unu predi
Cust’istadi, tra basca, penzamentu e cosa de fai
parrìada ca megà de mi scimprai
e fui penzendu propriu de partì,
ca me in Casteddu no mi dduoi sciria prus bì.
Ma de mi pasiai no tenia nixuna prospettiva,
candu mi capitada unu viaggiu in comitiva.
Che in desertu sa manna
m’arrìbada sa proposta de Arianna,
che acqua a sidi in su solleoni,
unu viaggiu me Inghilterra in torpedoni.
Paridi chi compitu miu fessidi de cunverti
una cambarada de genti chi viaggiada po si diverti
e chi dda depessi indirizzai in sa retta via
cun qualsiasi personali strategia.
E aicci, sa primu dì,
ia ciccau de studiai s’ambienti
po podi agattai una linea convergenti.
Ma nemus de Deusu s’arregodada viaggendu
e de pregai no ndi obiada mancu intendi.
Deu, po m’adattai a custa situazioni
mi seu postu cun cussusu a pari condizioni.
No chistionà de peccau e mancu de tentazioni
poita timia po no mi ponni canzoni,
su ruolu miu fudi bellu e che accabau
candu…
de mi fai considerai fradi mi seu arregodau.
Ma, tuttu su mundu a fundu in susu
appu biu furriau, candu a Londa, a unu spogliarellu
mi fui intendiu invitau!
E meno mali ca no seu andau!
E meno mali ca Nostra Signora
sa missa dda faidi balli mancai fatta a sa soba!
E deu dda fadìa bella e cantada
in sa stanza de s’albergu a potta criada.
E me Inghilterra mancai a boxi abasciada,
non m’essinti fattu pagai sa dogana.
Ma a su viaggiu de sa torrada!
Fui deu chi dirigia sa cambarada!
Nixuna preghiera potà però prus in vista
e apu cantau “ Su conti, su baroni e s’autista “
Fuanta tottus spantausu castiendu a mei
e deu, non prus predi m’intendia, ma rei!
E de essi laicu fadendu finta
mi nc’esti bessida una barzelletta spinta!
Imoi ca tottu esti finiu,
perdonaimì, Gesusu, chi apu falliu.
Unu pagu de prugadoriu m’aspettada de siguru,
ma tottu apu fattu in vista de unu futuru
e unu pagu de prugadoriu
non mi faidi certu timi
penzendu a tottus in animas chi appa redimi,
ca deu, seu siguru, cun tottu custa genti,
appa cantai Iubiate Deo, tranquillamenti!
Donaimì sa possibilidadi de fai u antru viaggeddu
e chi siada ancora prus attesu de Casteddu
cun custa cambarada bella e divertenti,
ca Deus s’agatta sempri, in dogna ambienti.
Uno dei ricordi più vivi in me è quello legato a don Efisio Spettu che avevo conosciuto in un viaggio organizzato a Londra. Aveva sostituito all’ultimo momento la guida che ci doveva accompagnare. A quei tempi era cappellano dell’ospedale oncologico di Cagliari, un sacerdote di grande spiritualità e allo stesso tempo pratico, benevolo,profondamente umano. E’ morto nel 2013. Lo ricordo sempre nelle mie preghiere


text: Lucho Bermudez discography lucho bermudez discografia 24 De Diciembre Impacto LP "Vuelve" Adoro Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Ajibasco Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Al Compas De La Cumbia Polydor LP "Borriquito Musical" Alfredo Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Alicia Maria Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" Amor En Curaçao Philips LP "Amor En Curaçao" Amorcito Polydor LP "Burucuca" Amparito Ca-ra-col 78 "1535" Año Nuevo Silver 45 "714", Melody 45 "2263", Silver LP "Aires Tropicales", Silver LP "Tolu" Anoche No Dormi CBS LP "Diferente!", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" Añoranza Philips LP "Tio Rafa" Añoranza Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Arepa De Pilon Impacto LP "Vuelve" Arroz Con Coco (Polydor version) Polydor LP "Burucuca" Arroz Con Coco (Silver version) Silver 45 "1276", Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase", Soundway 45 "7012" Baila Negra Philips LP "En El Tequendama" Bailando Espero Silver LP "Taganga" Barranca Trabajando Philips LP "Josefa Matia" Bolombolo Impacto LP "Vuelve" Brincando Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama", Philips LP "Colombia De Oro" Baila Pata-Cumbia Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Bureche Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" Burriquito Polydor LP "Borriquito Musical" Burucuca Polydor LP "Burucuca" Cachito Silver LP "Tolu" Cadetes Navales Silver LP "Taganga" Camaleones De Cartagena Philips LP "Josefa Matia" Cancion Del Papa Sonolux 45 "1518" Candilejas En Gaita CBS LP "Diferente!" Cantando Sobre El Mar Philips LP "Josefa Matia" Caprichito Philips LP "Tio Rafa", Philips LP "Colombia De Oro" Caracoli Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Carmen De Bolivar (Poliplasticos version) Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Carmen De Bolivar (Sonolux version) Sonolux LP "San Fernando" Carmen De Bolivar (Zeida version) Zeida LP "La Musica Negra" Carnaval En Barranquilla Philips LP "Amor En Curaçao" Carnaval Philips LP "Tio Rafa" Cartagena Y Barranquilla Philips LP "Josefa Matia" Cartagenerita Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Cartagenerita Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Checho Philips LP "Pajaro Loco" Chicho-Chacho Polydor LP "Burucuca" Chivirico A Lo Bartolini Silver LP "Taganga" Colombia Tierra Querida (Silver version) Silver LP "Espiritu Colombiano" Colombia Tierra Querida (Poliplasticos version) Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Consejo A Las Mujeres Zeida LP "La Musica Negra" Coqueteando Melody 45 "2263", Silver LP "Tolu" Cosetta Philips LP "Amor En Curaçao" Cristalita (Cumbión) Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Cristalita (Porro) Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Cuanto Más Juntos Mejor Philips LP "En El Tequendama" Cumbia En Dominante Polydor LP "Borriquito Musical" Cumbiando Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Currucucu Silver 45 "950" Dalila - Delilah Philips LP "Amor En Curaçao" Danza Negra (Sonolux version) Sonolux LP "San Fernando" Danza Negra (RCA version) RCA Victor 45 "51-5821" Diana Maria Philips LP "En El Tequendama", Philips LP "Colombia De Oro" Doble Cero Silver LP "Aires Tropicales", Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Doblo Cero Tropical LP "En Tropical" Dolor Y Amor Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Don Gonzalo Silver LP "Aires Tropicales", Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Doña Show Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" El Aguardiente Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" El Cucarron Ca-ra-col 78 "1533" El Gallito Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" El Marañon Silver 45 "1620" El Meneito Tropical LP "En Tropical", Tropical 78 "6050" El Merengue De Pilar Impacto LP "Vuelve" El Merequetengue Polydor LP "Borriquito Musical" El Mono Fabio Silver 45 "1505" El Negro Arango CBS LP "Diferente!", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" El Niche Philips LP "Tio Rafa" El Padre De La Tomasa CBS LP "Diferente!", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" El Pajaro Macua Tropical LP "Fiesta Colombiana" El Parrandero Philips LP "Amor En Curaçao", Philips LP "Colombia De Oro" El Pitirre Tropical LP "Fiesta Colombiana" El Tabaquito Polydor LP "Burucuca" El Vendaval Philips LP "Josefa Matia" Embustera Fuentes LP "Cartagenerita" Emociones Philips LP "Pajaro Loco" En La Palma De La Mano Zeida LP "La Musica Negra" Espiritu Colombiano Silver LP "Espiritu Colombiano" Fantasia Tropical (Philips version) Philips LP "Tio Rafa" Fantasia Tropical (Poliplasticos version) Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Fantasia Tropical (Sonolux version) Sonolux LP "San Fernando" Fantasia Tropical (Tropical version) Tropical LP "Fiesta Colombiana" Farah Silver LP "Tolu" Feria De Cali Polydor LP "Burucuca" Fiesta De Negritos (Philips version) Philips LP "Pajaro Loco", Philips LP "Colombia De Oro", Soundway 45 "7012" Fiesta De Negritos (Silver version) Silver 45 "845", Onix 45 "5392", Silver LP "Taganga", Silver LP "Tolu" Fiesta En El Tequendama Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Flor Maria Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Fumando Espero En Chiquicha Silver LP "Taganga" Gaita Caliente Philips LP "Colombia De Oro" Gaita De La Paz Sonolux 45 "1518" Gaiteando (Silver version) Silver 45 "1215", Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" Gaiteando (Tropical version) Tropical LP "En Tropical" Gloria Maria Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Gloria Valencia Polydor LP "Borriquito Musical" Guacamayo Philips LP "Tio Rafa" Hasta Luego Medellin (CBS version) CBS LP "Cosas De Lucho", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" Hasta Luego Medellin (Impacto version) Impacto LP "Vuelve" Hasta Luego Medellin (Poliplasticos version) Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Helado De Leche Tropical LP "Fiesta Colombiana" Hombre Al Agua Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Huracan Silver LP "Espiritu Colombiano" Irma Silver 45 "780", Silver LP "Tolu" Jalaito En Monteria Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Jamas Olvidare Impacto LP "Vuelve" Josefa Matia Philips LP "Josefa Matia" Julian El Solteron Impacto LP "Vuelve" La Base Philips LP "Amor En Curaçao" La Boquilla Philips LP "Josefa Matia" La Boquillera Tropical LP "Fiesta Colombiana" La Bramadora Sonolux LP "San Fernando" La Buchaca Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" La Cantaleta Philips LP "Josefa Matia" La Chocita De Julita Fuentes LP "Cartagenerita" La Cumbia De La Alegria Polydor LP "Borriquito Musical" La Escoba Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" La Gaita (Silver version) Silver 45 "780", Silver LP "Tolu" La Gaita (Sonolux version) Sonolux LP "San Fernando" La Gaita De Carmen Polydor LP "Borriquito Musical" La Gaita De Evaristo Tropical LP "Fiesta Colombiana", Tropical 78 "6050" (La) Gaita De Las Flores (Fuentes version) Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez", Soundway 45 "7012" La Gaita De Las Flores (CBS version) CBS LP "Cosas De Lucho", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" La Gaita De Las Flores (Sonomusica version) Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" La Gorda Tropical LP "Fiesta Colombiana" La Molinera Tropical LP "Fiesta Colombiana" La Mucura Sonolux LP "San Fernando" La Muerte De Pedro Castro Philips LP "Colombia De Oro" La Pringamoza Silver 78 "1454" La Tabaquera Polydor LP "Borriquito Musical" La Tribu De Mi Compae (CBS version) CBS LP "Diferente!" La Tribu De Mi Compae (Philips version) Philips LP "Amor En Curaçao" Lemaitre Silver LP "Espiritu Colombiano" Leonor Silver 45 "1060", Silver LP "Taganga" Lina (CBS version) CBS LP "Cosas De Lucho", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" Lina (Philips version) Philips LP "En El Tequendama" Linda Beatriz Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Linda Chatica Silver 45 "950" Linda Clarita Impacto LP "Vuelve" Lleras Camargo Silver LP "Espiritu Colombiano" Lo Mas Lindo Que Yo Tengo CBS LP "Cosas De Lucho" Los Primos Sanchez (Silver version) Silver 45 "1505" Los Primos Sanchez (Fuentes version) Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Lucho En El Tequendama Philips LP "En El Tequendama" Luisa La Sandunguera Philips LP "Josefa Matia" Luna De Ayapel Polydor LP "Burucuca" Mañanitas Sonolux LP "San Fernando" Manizaleña Philips LP "En El Tequendama" Mantequilla Silver 45 "1620", Silver LP "Taganga" Manuelito Barrios Philips LP "Amor En Curaçao" Mapale Sabroso Impacto LP "Vuelve" Mapales Callejeros Silver LP "Taganga" Maqueteando CBS LP "Cosas De Lucho", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" Maqueteando (Tropical version) Tropical LP "Fiesta Colombiana" Maracaibo (Philips version) Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Maria Tumbason Tropical LP "Fiesta Colombiana" Maria Victoria Polydor LP "Borriquito Musical" Mario Tropical LP "En Tropical" Maritza Philips LP "Tio Rafa" Marlene La Negrita Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Marveluz (Polydor version) Polydor LP "Burucuca" Marveluz (Silver version) Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" Matildita Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Me Duele Aqui RCA Victor 45 "51-5821" Me Gustas CBS LP "Cosas De Lucho" Media Vaca Tropical LP "Fiesta Colombiana" Medio Siglo Silver LP "Espiritu Colombiano" Mery Polydor LP "Burucuca" Mi Cumbia (RCA version) RCA Victor 45 "75-9467" Mi Cumbia (Lyra version) Lyra 78 "5153", Sonolux LP "San Fernando" Mi Gloria Y Mi Cruz (CBS version) CBS LP "Diferente!" Mi Gloria Y Mi Cruz (Zeida version) Zeida LP "La Musica Negra" Mi Mami Y Mi Papi (Philips version) Philips LP "Tio Rafa" Mi Mami Y Mi Papi (Tropical version) Tropical LP "En Tropical" Mi Negra Philips LP "Pajaro Loco" Mi Pueblo Silver 45 "1215", Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" Mi Sahagun Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Miguelito CBS LP "Cosas De Lucho", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" Miguelito Philips LP "Amor En Curaçao" Minarete (Polydor version) Polydor LP "Burucuca" Minarete (Silver version) Silver 45 "714", Silver LP "Aires Tropicales", Silver LP "Tolu" Molongo Philips LP "Tio Rafa" Mono Fabio Philips LP "En El Tequendama" Mosaico Colombiano No. 1 (Borrachera - San Fernando - La Pollera Colora) Tropical LP "En Tropical" Mosaico Colombiano No. 2 (Danza Negra - Carmen De Bolivar - El Mochilon - Pila Pilandera) Tropical LP "En Tropical" Mosaico Colombiano No. 4 (Que Vanidad - Moneda De Cobre - Caprichito) CBS LP "Diferente!" Mosaico Colombiano No. 4 (Ritmo De Cumbia - Compae Chipuco - La Ceiba) Polydor LP "Borriquito Musical" Mosaico Colombiano No. 6 (Añoranza - Mi Cumbia - Buenos Aires - Fantasia Tropical) CBS LP "Cosas De Lucho" Mosaico Popular Philips LP "Josefa Matia" Muchachas Colombianas CBS LP "Cosas De Lucho" Muñequita Polydor LP "Borriquito Musical" Navidad Silver 78 "1454" Navidad Negra Sonolux LP "San Fernando" Negrito Piano Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" Nelly Silver LP "Tolu" Ni Cuerpo, Ni Corazon Philips LP "Amor En Curaçao", Philips LP "Colombia De Oro" No Quiero Llorar Tropical LP "Fiesta Colombiana" Nora Musart 45 "30611" Nuevo Sabor Polydor LP "Burucuca" Nunca Juegues Corazon Philips LP "Josefa Matia" Pa' Monteria Me Voy Philips LP "Amor En Curaçao" Pa' Ti Philips LP "Pajaro Loco" Pachito Eche Philips LP "Amor En Curaçao", Philips LP "Colombia De Oro" Pacho Herrera Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Pajaro Loco Philips LP "Pajaro Loco" Palito De Escoba Silver 45 "1276", Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" Palito Philips LP "Tio Rafa" Palmar Fuentes LP "Cartagenerita", Delujo LP "Los Exitos De Lucho Bermudez" Patacumbia En Navidad Philips LP "Pajaro Loco" Patacumbia Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Patria Silver LP "Espiritu Colombiano" Patuca Polydor LP "Borriquito Musical" Pepe Sonolux LP "San Fernando" Pepino En Patacumbia Philips LP "Pajaro Loco" Perepe Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Plenilunio Silver LP "Espiritu Colombiano" Plinio Guzman (Tropical version) Tropical LP "En Tropical", Soundway 45 "7012" Plinio Guzman (Zeida version) Zeida LP "La Musica Negra" Porro Operatico Silver 45 "713", Silver LP "Aires Tropicales", Silver LP "Tolu" Prende La Vela Silver 45 "1070", Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Puerta De Oro Philips LP "Tio Rafa", Philips LP "Colombia De Oro" Que Pasa RCA Victor 45 "75-9467" Rafael Maldonado Silver LP "Aires Tropicales" Roberto Mendez Silver 45 "713", Silver LP "Aires Tropicales", Silver LP "Tolu" Romea Philips LP "En El Tequendama" Rosa De Los Vientos CBS LP "Diferente!" Rumor Silver LP "Espiritu Colombiano" Sabrosita Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama", Philips LP "Colombia De Oro" Salsipuedes (Silver version) Silver 45 "1070", Silver LP "Taganga", Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Salsipuedes (Sonolux version) Sonolux LP "San Fernando" San Andres Silver LP "Gaiteando", Sonomusica LP "Diviertase" San Cristóbal CBS LP "Diferente!", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" San Fernando (Poliplasticos version) Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" San Fernando (Sonolux version) Lyra 78 "5153", Sonolux LP "San Fernando" San Jacinto Philips LP "Josefa Matia" Santa Marta Silver LP "Espiritu Colombiano" Sensacional Philips LP "Pajaro Loco" Son Cosas Tuyas Lyra 78 "6971", Impacto LP "Vuelve" Son De Porro Silver LP "Aires Tropicales", Silver LP "Espiritu Colombiano", Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Taganga (Silver version) Silver 45 "1060", Silver LP "Taganga" Taganga (Tropical version) Tropical LP "En Tropical" Tambores De Chambacu (Sonolux version) Sonolux LP "San Fernando" Tambores De Chambacu (Sonomusica version) Sonomusica LP "Epoca De Oro Vol. 1" Te Busco Sonolux LP "San Fernando" Tierra Caliente Polydor LP "Burucuca" Tierra Mia CBS LP "Cosas De Lucho" Tillo Silver LP "Taganga" Tina CBS LP "Diferente!", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" Tio Rafa Philips LP "Tio Rafa", Philips LP "Colombia De Oro" Tolu (Poliplasticos version) Poliplasticos LP "Cristalita Hace El Ambiente" Tolu (Silver version) Silver 45 "845", Onix 45 "5392", Silver LP "Tolu", Silver LP "Espiritu Colombiano", Soundway 45 "7012" (slow version) Tolu (Tropical version) Tropical LP "En Tropical", Soundway 45 "7012" (fast version) Tu Philips LP "Pajaro Loco" Tumbasón En Bogotá Philips LP "En El Tequendama" Tumbasón En Caracoli Philips LP "En El Tequendama" Tunja Philips LP "Pajaro Loco" Tus Recuerdos Zeida LP "La Musica Negra" Valencia En Chiquicha Silver LP "Taganga" Vendrás A Mi Philips LP "En El Tequendama" Virgilio Philips LP "Pata Cumbia", Philips LP "Fiesta En El Tequendama" Yeré CBS LP "Diferente!", Columbia LP "The Exiting Tropical Dance Rhythms Of Colombia" Yo Se Que Volverás Philips LP "En El Tequendama" Yo Te Lo Dije Philips LP "Pajaro Loco" Yo Tengo Una Pirinola Polydor LP "Borriquito Musical"


text:
Andreas Dacerius
Obitus: 18 Septembris 1722; Lutetia
Patria: Francia
Nomen nativum: André Dacier
Officium
Munus: philologus, Interpres, scriptor, philologus classicus, Bibliothecarius
Andreas Dacerius[1] (Francogallice André Dacier; natus die 6 Aprilis anno 1651, mortuus die 18 Septembris 1722) fuit philologus classicus Francicus, alumnus Academiae Salmuriensis, socius Academiae Inscriptionum et Litterarum Humaniorum, socius ab anno 1695 Academiae Francicae et ab anno 1713 usque ad mortem etiam eius secretarius perpetuus, maritus Annae Dacier.
Et multas Greacas Latinasque operas interpretavit, inter eas "Ars poëtica" Aristotelis fuit.
OperaRecensere
NotaeRecensere
- ↑ Sex. Pompei Festi et Mar. Verrii Flacci, De Verborum Significatione, Lib. XX, notis et emendationibus illustravit Andreas Dacerius, in usum serenissimum Delphini (Amstelodami, Sumptibus Huguetanorum, 1700).
BibliographiaRecensere
- Fontes fere coaevi
- 1699 : Martin Lister, A journey to Paris in the year 1698 (Londinii) pp. 756-77


text:
Definitzione Definitzione
Sinònimos e contràrios Sinònimos e contràrios
Maneras de nàrrere Maneras de nàrrere
Frases Frases
Sambenados e Provèrbios Sambenados e Provèrbios
Terminologia iscientìfica Terminologia iscientìfica
Ètimu Ètimu
Tradutziones Tradutziones
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
masiòne , nf: miscione (mi-sci-o-ne)
missione 1 Definitzione
faina o dovere chi unu faet a contu suo o chi àtere dhi giaet a fàere; nau de impiegaos, dovere chi faent atesu de ue trebballant / a./c. miscione dhu narant fintzes coment'e saludu (o iscusa po no passare citios) candho duos si atóbiant in camminu; torrare missione a unu = torrare sa segurtade, fàere ischire cosa
Sinònimos e contràrios
commissione,
cumandhu,
impérciu
Frases
acabbada dh'as, oe, sa masione ci t'apu cumandau? (B.Corongiu)◊ candho ses andhandho a fàere una miscione non torras mai! ◊ sas missiones zai dhas ischis fàere, ca no ses unu pitzochedhu ◊ beni e setzidi, ca ti depius nàrrere una missione!
2.
– A miscione? – Ei! E tue?


text:
Melchiorre Murenu
(Macumere, 1803 – 1854)
A
pustis de chent’annos dae sa morte de Murenu sa poesia sua nde-l’an torrada a bogare a pizu pro li dare balore. Non s’ischit cale fit cosa sua e cale nono, ischimus ca sa funtana dae inue nde benin sas novas sun totu de bìdere una pro una. Bi fin pagu autògrafos e pagu imprentas fitianas de s’autore e a si fidare de sa bona memòria populare est un’arriscu mannu comente su matessi pro cussa manuscrita. Susu sa manera sua de poetare b’at unu muntone de paristòrias e imbòligos de contàssias. Su primu a nde dare contu de cust’òmine fit Juanne Spano. Issu nos narat chi fit nàschidu in su mese-de-martu de su 1803 dae Batista Ledda Murenu e dae Angela Pala. Aiat una bona memòria, li bastiat de intèndere una bia ebia una cosa pro la torrare a nàrrere in cobertantza. Aiat sentidu malu pro sos bosincos e aiat connotu fintzas sa presone: cantaiat a tota die. Sa gara sua fit cussa de cantare e improvisare. Non bidiat e pro cussu non connoschiat sa bellesa de su chelu isteddadu. Sos frades fin andados teracos anzenos e issu aiat bìvidu cun sa mama betza e viuda. Issu fit religiosu, aiat àpidu una briga poètica cun Maloccu de Fonne, andaiat a sas garas populares, non podiat bìdere sos feudatàrios mannos, aiat agabbadu sa vida pro su zispetu impreadu contra a issu pro neghe de sos versos suos. L’aian mortu su 21 de su mese-de-Santuaine de su 1854. Sa pigota, maladia mala, l’aiat arruinadu sos ogros, si non fit istadu pro cussu ite totu aiat pòtidu fàghere? Pustis de sa morte nde-l’aian segadu sa conca e mustraiat unu cherbeddu mannu. Meritaiat chi esseren tentu cura de su chisinu de su corpus sou in d-una tumba. Diat èssere de importu a regollire totu sas òberas suas pro li dare totu su mereschimentu chi li pertocat. Dae s’Archivu de Istadu de Casteddu leamus àteras ischedas biogràficas: andàt a Sune pro agatare sa sorre, aiat àpidu una cuntierra cun su preìderu de sa bidda, don Tavera, l’aian impresonadu pro s’afrontu, sa gherra contra a sos bosincos, sa poberesa sua, s’amparu de su cresiàsticu Gattu e gai sighinde. Sas poesias suas nos dan su dispraghere de su poeta in manera prus crara de su chi sos àteros an nadu: Deo, Melchioro Murenu, / possedo tantos affannos: / dae pizzinnu ‘e tres annos, / pro mia crudele azzotta, / un’infettu ‘e pigotta / sa vista mi nd’hat leadu (…) restande poveru e zegu / senz’isperanzia nessuna; / senza benes de fortuna / poberu e disamparadu.
B’at medas teorias susu sa morte de cust’òmine: sas duas chi an prus balore sun:
1) Sa prima nos narat chi che-lu aian betadu in sa pèntuma de Santa Rughe pro zispetu. Fortzis sun istados sos bosincos arrennegados pro sos versos contra a sas brutesas de sa bidda issoro.
2) Sa segunda est chi l’esseret mortu unu tataresu proite in sa poesia sa dinda troppu fantastica aiat fatu ofesa a sa fiza.
Menzus est a iscrier unos versos de custa poesia pro fàghere bìdere cantu custa punghet.
DINDA TROPPU FANTASTICA
Dinda, troppu fantastica in sas pumas,
confusa ses de tanta fantasia;
e-i sa genitora maladia
est fattu tou, mancari presumas.
Ca ses macca e non ischis cantu faltat
sa chi possedis de presunzione;
cungregada est cun issa in unione,
dogni meritu bonu si che appaltat;
su difettu maternu est chi t’assaltat
in su mezus fiore ‘e pizzinnia.
Sa fantasia vana est in sas maccas,
sos fumos in su poveru arricchidu;
pro cussu las has postas in olvidu
sas costrintas, mischinas e fiaccas;
pro esser assistida cun teraccas
tenes una superba bramosia.
Troppu tenes superbia e fervore;
sa boria si ti legget in su fronte.
Ma Deus tenet sole in s’orizonte
pro distruer a tempus su lentore;
inue b’hat de poveros sudore,
sa sienda s’iscazat che ‘iddia […].
Cumparti


text:
1Comporeilli assu conte custa ancilla sua Natalia, fiia de Miale Mancosu, et deilli vaccas ·X· et media libra de argento. 2Testes pro custu comporu: Ponzu d’Albarete curatore de Gilciver, Ianne Corsu et Ianne de Bosa et Cerkis de Muru, Golorki Gusai, Petru Perra et Troodori d’Uras mandatore de clesia, et prebiteru Iohanne Corbu.
81.2 Corbu] scritto, con segno apposito che lo rimanda al corpus della propria scheda, alla fine del rigo con cui principia la scheda seguente che comprende solo le parole Ego Girardo.


text:
Ann Coulter
Artìculu in LSC
Ann Hart Coulter (Noa Iorcu, 8 de nadale 1961) est una ziornalista, iscritora, cumentadora polìtiga e abogada amerigana. Cumparet frechentemente in sa telebisura e in sa ràdiu, gasi che de oradora in eventos pùbrigos e privados.
Aiat logradu numenada in sos annos noranta de su sègulu coladu comente crìtiga forte de su gubernu de Clinton. Meda cunnota pro sas opiniones suas cunservadoras e sa manera cuntierrada in ue las presentat e defendet, Coulter s'est descrita comente “polemista ch'istimat alluer foghitos”, e chi “non pretendet de esser impartidària o echilibrada, comente faghent sos ziornalistas de sa telebisura e de sa ràdiu”. Custu a bias li batit crìtigas tantu dae manu dereta che dae manu manca.
Ann Coulter est istada isposada diferentes bias, peroe non s'est cojuada mai.


text:
Mesa (arredamentu)
Articulu in campidanesu
Sa mesa est s'istrumentu a pitzus de aundi si pappada. Est una pati de s'arredamentu. Si acattada in cuxina e poidi essi utilizzau po artras cosas puru, cumenti is giogus cun is cartas o is giogus de mesa (Monopoli, ecc.). Est cumpostu de unu o prus peis, ca poderant unu pranu postu de trevessu. Podit essi fattu de medas materialis, pon'esempiu de linna, de birdi o de metallu. Nci funti mesas de ogna tipu, po formas o po mannaria, peri ca si podint allonghiai.
Unu tipu particolari de mesa e sa mesa po biliardu.


text:
Progetu “Promemòria Auschwitz Sardigna 2019”
S'Assòtziu ''ARCI Sardegna'' pùblicat unu bandu pro sa partetzipatzione a su Progetu ''Promemòria Auschwitz Sardigna 2019'' (''Promemoria Auschwitz Sardegna 2019'')
S'Assòtziu ''ARCI Sardigna'' pùblicat unu bandu pro sa partetzipatzione a su progetu ''Promemòria Auschwitz Sardigna 2019''
Su Progetu, promòvidu de s'Unione de sos Comunes dae su Barigadu, ant aderidu sos Comunes de Ardaule, Bidoniu, Busache, Fordongianus, Neoneli, Sorradile e Ula, est gestidu dae s'Assòtziu ARCI Sardegna in cooperatzione cun s'Assòtziu ''Deina''.
Promemòria Auschwitz est unu progetu de educatzione a sa tzitadinàntzia europea pensadu pro chi sas generatziones de sos giòvanos connoscant e cumprendant sa cumplessidade de su mundu in ue bivimus cumintzende dae su tempus coladu e dae sos contos suos, a manera chi potzant imparare s'ispìritu crìticu chi serbit a unu protagonismu comente tzitadinos in su presente.
Pro informatziones:
Ufìtziu/Òrganu: Àrea Sòtziu Culturale
Referente: Barbara Casula
Indiritzu: Pratza Matteotti 2, 09081 Ardaule (ARISTANIS)
Telèfono: 0783 025082
Fax:0783 651573
Posta eletrònica:sociale@comuneardauli.gov.it
*****************************
S'Assòtziu ''ARCI Sardegna'' pùblicat unu bandu pro sa partetzipatzione a su Progetu
''Promemòria Auschwitz Sardigna 2019''
''Promemoria Auschwitz Sardegna 2019''
Su Progetu, promòvidu dae s'Unione de sos Comunes de su Barigadu, ant aderidu sos Comunes de Ardaule, Bidoniu, Busache, Fordongianus, Neoneli, Sorradile e Ula, est gestidu dae s'Assòtziu ARCI Sardegna in cooperatzione cun s'Assòtziu ''Deina''.
ITE EST
Promemòria Auschwitz est unu progetu de educatzione a sa tzitadinàntzia europea pensadu pro chi sas generatziones de sos giòvanos connoscant e cumprendant sa cumplessidade de su mundu in ue bivimus cumintzende dae su tempus coladu e dae sos contos suos, a manera chi potzant imparare s'ispìritu crìticu chi serbit a unu protagonismu comente tzitadinos in su presente.
Connòschere e ammentare s'istòria de sa Segunda Gherra Mundiale, de sa Deportatzione e de sa Shoah dae una prospetiva europea cheret nàrrere a fàghere crèschere sa cussèntzia chi custos fatos sunt nàschidos in unu tempus passadu chi tenet meda in cumone cun nois, cun s'istòria nostra, gasi comente sunt sas cunsighèntzias sotziales, polìticas e culturales chi cussa istòria at produidu. Su fràigu de una sotziedade tzivile non podet tènnere àteru a fundamentu si non custas cunditziones e sos viàgios de sa memòria agiudant a educare una generatzione de giòvanos europeos chi siant in gradu de cumprèndere su sensu profundu e cumplessu de sas isfidas de su presente.
S'obietivu generale de Promemòria Auschwitz est de educare a una partetzipatzione chi siat lìbera, crìtica e cussente, proponende unu percursu organizadu chi potzat sustènnere una relatzione, de sighidu, intre istòria, memòria e tzitadinàntzia.
Est un'ocasione chi, a sos chi bi partètzipant, dat s'oportunidade de s'atobiare e aprofundire argumentos istòricos e sotziales chi pertocant sos annos, in unu perìodu chi comintzat a non tènnere prus testimonias diretas, ca non bi sunt prus, de cussos acadimentos terrìbiles.
Su viàgiu a Cracòvia est sa tapa prus de importu e forte de su progetu cun sa vìsita a su Museu Fàbrica de Oscar Schindler, sa vìsita ghiada a su rione e a su chi fiat ex gheto ebràicu de Cracòvia, e cussa a sos campos de cuntzentramentu e istermìniu de Auschwitz-Birkenau, in ue s'at a passare una die intrea.
Promemòria Auschwitz est un'esperièntzia forte meda, chi tocat a sos giòvanos chi partètzipant cun riflessiones profundas chi tenent sa punna ambitziosa de portare sos pitzocos a una partetzipatzione ativa e a una connoschèntzia chi, movende dae sos fatos tràgicos de s'istòria de sa Segunda Gherra Mundiale, arribet a analizare a manera crìtica e profetosa su presente chi bivent.
CHIE
Podent partetzipare a su progetu solu sos giòvanos:
- Residentes in sos Comunes de ARDAULE, BIDONIU, BUSACHE, FORDONGIANUS, NEONELI, SORRADILE e ULA;
- Chi tenent un'edade dae sos 18 a sos 25 annos;
- Chi s'impignent a partetzipare a totu sas partes de su progetu - fintzas a sa formatzione a pustis de su viàgiu e a torrare a sa comunidade s'èsitu de s'esperièntzia - pena s'esclusione automàtica;
- Chi s'impignent a cuntribuire cun una cuota de 80,00 € chi at a dèpere èssere versada in sas riuniones fatas prima pro preparare su viàgiu a Cracòvia.
COMENTE ADERIRE
Sos interessados depent compilare -on-line ebbia - sa domanda de partetzipatzione a intro e no a pustis de mesunote (h. 24:00) de sàbadu 15 de nadale 2018.
SELETZIONE DE SOS PARTETZIPANTES
Sos giòvanos cun sos rechisidos giai indicados in custu bandu, in antis, ant retzire - solu cun sa posta eletrònica indicada in su mòdulu de domanda - sa cunvocatzione cun totu sas indicatziones pro partetzipare a su collòchiu motivatzionale de seletzione chi ant a fàghere a pustis sos educadores ARCI.
- Ant a èssere esclùdidos dae su Progetu sos chi:
- Non si ant a presentare a su collòchiu de seletzione;
Non si ant a presentare fintzas a un'ebbia de sos atòbios de formatzione prevididos dae su Progetu, si ant a èssere seletzionados.
In totu ant a èssere ammìtidos a partetzipare a su Progetu:
- n. 2 giòvanos residentes in su Comune de ARDAULE,
- n. 2 giòvanos residentes in su Comune de BIDONIU,
- n. 3 giòvanos residentes in su Comune de BUSACHE,
- n. 3 giòvanos residentes in su Comune de FORDONGIANUS,
- n. 3 giòvanos residentes in su Comune de NEONELI,
- n. 2 giòvanos residentes in su Comune de SORRADILE,
- n. 2 giòvanos residentes in su Comune de ULA.
(MM)


text:
Cracòvia
Coordinadas: 50°03′41″N 19°56′14″E / 50.061389°N 19.937222°E
Articulu in logudoresu
Cracòvia, (in polonesu: Kraków), sa tzitade de Krak miticu re de su IV seculu. Nomenada in unu iscritu de su IV sec., chi faeddaiada de su battijimu de su re de sa tribù de sos vistolanos. Fudi parte de su regnu de Boemia e a poi est intrada a faghere parte de sos possessos de sa dinanstia polacca Piast (1038). Sa tzitade est ricca de palattos e monumentos medioevales e de su Rinascimentu. Sa parte pius antiga fudi subra sa collina Wawel, e fudi sa residentzia de sos res polaccos po seculos. Inoghe s'agatada sa creja de sos Santos Felice e Adaucto (IX sec.); su casteddu; sa cattedrale, cun sa tumba de sos res polaccos. Guasi distrutta dae sos Tartaros in su 1241 est istada recostruida suta Boleslao V de Polonia. In su 1364 est istada fundada s'Universidade.
Cracovia s'est isviluppada suta sa dinastia lituana Jaghellone (1386 -1572). In su 1609 sa capitale est istada trasferida a Varsavia. In su XVIII sec. Sa Polonia fudi divisa e Cracovia diventat parte de sa provintzia austriaca de Galitzia. Su Congressu de Vienna ada confirmadu sa divisione de sa Polonia, ma ada creadu una repubblica indipendente cun capitale Cracovia. In sa Prima Gherra Mundiale sas truppas de Cracovia ana cumbattidu po sa liberatzione de sa Polonia. In su 1939 sas truppas nazistas sunu intradas in Cracovia e ana deportadu 150 professores e istudentes. A sa fine de sa gherra sos comunistas ana comintzadu a guvernare in Polonia.


text:
Su progetu “CITRUS” pro sa valorizatzione de sos agrumes e su bandu “Scouting” pro sas aziendas sardas
In sa Mesa - Laore, s'Agenzia de sa Regione Autònoma de Sardigna chi suportat sas realidades produtivas chi in Sardigna faghent massaria o chi faghent atividades chi pertocant a su campu de sa pisca, at aprontadu un'adòbiu online chi at a èssere un'ocasione ùtile pro aprofundire unos cantos aspetos chi atenent a “Scouting”, su bandu nàschidu dae su progetu “CITRUS”. S'adòbiu at a èssere a sas 11.00 de chenàbura 28 de gennàrghiu 2022.
Ma ite est “CITRUS”? Est unu progetu importante e de interessu internatzionale finantziadu dae su “Programma Interreg Italia-Francia Marittimo 2014-2020”. Custu progetu est ghiadu dae su “Centro Sperimentazione e Assistenza Agricola” de sa Regione Liguria. A su programma leant parte s'Agenzia “Laore Sardegna” pro sa Regione Autònoma de Sardigna; su “Consorzio Polo Tecnologico Magona” po sa Regione Toscana; sa “Chambre du Commerce de Corse” pro sa Corsica e sa “Innolabs s,r.l”. Paris cun “CITRUS”, “Scouting” est nàschidu cun sa punna de afortiare sas aziendas chi produint o traballant sos agrumes. S'idea est sa de fàghere crèschere sas cumpetèntzias e sas connoschèntzias chi atenent a sa produtzione e massimamente a sa valorizatzione de custos produtos. Duncas, faeddamus de un'oportunidade importante pro sas aziendas sardas chi cherent leare parte a custu progetu.
Su bandu “Scouting”, difatis, est istadu fatu pro permìtere a binti “MPMI” de Sardigna de fàghere una caminera de formatzione in su campu de sos agrumes: pro sa produtzione de custos produtos; pro sa traballadura issoro; pro su cummètziu e peri pro sa valorizatzione de custos produtos agrìculos.
Su programma de su “webinar” de su 28 de gennàrghiu 2022 previdit sa presentatzione de su progetu “CITRUS” e sa presentatzione de su bandu “Scouting”. Custa, però, at a èssere una ocasione importante pro faeddare de sa valorizatzione de sos agrumes e peri pro aprofundire su tema de sa traballadura de sos refudos de sa produtzione.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna - IMPRENTAS 2021-2022. LR 22/2018, art. 22


text:
Ma Tui Ti Du Domandas Testo
Testo Ma Tui Ti Du Domandas
Currit sa vida e impari a issa nosu puru fait curri
Acostùmat a si fai arrui, Arruiat is arrodas
Tìrat sa funi de totu is cosas, Issa est sa ki cumàndat
E a nosu ita s'abàrrat in su mentris ki issa gòsat
Sçoberas tui de bivi candu prangis ti nàrat
T'anti gi est fàula, a fai catzadas seus bonus totus
A bivi custa vida nci 'òlinti dexi ganas
Gana de passillai, gana de andai
Gana 'e tenni gana de si castiai a su sprigu po certai po nai
Sa vida est custa, sa vida est crutza
Ma sighit a andai gopai
Donnya di' ki at a passai, d'eus a spudai d'eus a scerai
T'at a abarrai su fragu asuba, eus a tenni axiu a si spollai
Sa bistimenta nosta est custa ormai, pagu de fai,
du scis jai, no est sa primu 'orta ca mègat 'e du fai
Ma tui, ti du domandas o lassas andai
Ma tui, ti frimas a castiai
Poita ses tui, su ki cumàndat a-i custa torrada refrain x 2
Ses sempri tui su ki sçobèrat cali est sa strada
Bintiguatr'oras e parit ca no si du fait
Ki abàrrat in pei e ki si seit, ki si ndi fuit e sçait
Ki si ndi fuit e sçait
Ki pìgat sa di cumenti benit e scit
Ca sçoberai est cosa 'e òmini candu si bit e fradi
Du nau po cussu ki apu bìviu
Ca me in su bìviu, mi seu agatau a solu ken''e motivu, innoi Pagu est su tempus e medas is pèrdius
A bortas lassendi a perdi is jogus
Deu ti du sigu a nai, tui sighimi' a ascurtai mancai
No nc'est prus nudda 'e fai, bai, deu d''ollu serrai a crai
Ma cust'est s'enna ki s'anti donau po intrai
Ca sa vida est custa e tòcat a si da gherrai grai
Nci pensas manus jogadas o passadas
Nci pensas cantu catzadas ast ai fatu,unu pacu
Aici fatu fatu deu da tzèrriu a tipu macu a bàculu
Po m'ajudai po nci sartai s'ostàculu...
Ma tui, ti du domandas o lassas andai
Ma tui, ti frimas a castiai
Poita ses tui, su ki cumàndat a-i custa torrada refrain x 2
Ses sempri tui su ki sçobèrat cali est sa strada
Balit sa pena nanta, tui canta, bai ki scis cantai
Ca tanti de atra cosa mi parit ca no podis fueddai
E ita di fais, d''ocis o du lassas arreu, deu? Ma kini seu
D'at a cumprendi a solu candu est s'ora 'e tirai su frenu, creu, ellus
Bellu a batallai cun is lillus, frassu ke follu de centu francus
Ma lassa perdi, cumbenit a bivi trankillus
Donnyunu in domu sua sçàkuat is strexus suus
No circu scatzu deu, corriatzu prus de ariseru, creu
Ca no nc'est oràriu po si nd'abarrai arreu
Est nudda, girai a concaruta me in sa 'ia, a tipu maladia....
E is programas, is meigamas, de istadi e de s'ierru
A candu curru, e a candu frimu po no nci tzacai su murru
Parju, cument'abarru, me in custu inferru..
Finsas a candu no ap'a perdi gherru, e insa'...
Ma tui, ti du domandas o lassas andai
Ma tui, ti frimas a castiai
Poita ses tui, su ki cumàndat a-i custa torrada refrain x 2
Ses sempri tui su ki sçobèrat cali est sa strada
Lyrics powered by LyricFind


text:
De sa RAS s'avisu pùblicu po sa creatzioni de una lista de maistus e professoris de lìngua sarda
Su 10 de cabudanni passau s'Assesoradu de s'Istrutzione Publica, Benes Culturales, Informatzione, Ispetàculu e Isport at publicau s'avisu pùblicu po sa creatzioni de una lista de maistus e professoris de lìngua sarda e de lìnguas alloglotas chistionadas in Sardigna.
Po si podi insertai in sa lista tocat a èssiri giai maistu o professori de s'iscola o èssiri iscritu in is GPS 2020/2021.
In s'unu e in s'àteru casu est netzessàriu presentai dimanda iscarrighendi su mòdulu aprontau chi s'agatat in su giassu de sa RAS. Is dimandas s'ant a podi imbiai fintzas a su 10 de su mesi de idas 2020.


text:
Definizione Definizione
Sinonimi e contrari Sinonimi e contrari
Modi di dire Modi di dire
Frasi Frasi
Cognomi e Proverbi Cognomi e Proverbi
Terminologia scientifica Terminologia scientifica
Etimo Etimo
Traduzioni Traduzioni
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
puntorjàre , vrb: puntorzare Definizione
púnghere a puntorzu, a istrúmbulu; in cobertantza, aturigare, atzitzare, nàrrere cosa po chi s'àteru fatzat su dovere, sa faina
Sinonimi e contrari
ifurconare,
impuntzonare,
infruncuai,
ispuntogliare,
púnghere,
strumbuai
2.
chin su foete e chin s'ispidu l'ispuntzonabat e puntorjabat pro lu fàchere arrajolare ◊ niedhu est su colore de su coro de chie ti at puntorzau chena ti lastimare (F.Dedola)◊ pro sa limba semus puntorzendhe a chie tenet podere
Etimo
srd.


text:
Una tzivilidade architetònica de livellu artu
Su chi pensamus nois de s'entidade culturale chi oe li naramus "tzivilidade nuràgica" rèsurtat conditzionadu dae sas elaboratziones architetònicas chi custa tzivilidade est istada a tretu de produire: sos templos a putzu, sas tumbas de sos gigantes, sos templos a "megaron" e, mescamente, sos nuraghes.
Su chi pensamus nois de s'entidade culturale chi oe li naramus “tzivilidade nuràgica” rèsurtat conditzionadu dae sas elaboratziones architetònicas chi custa tzivilidade est istada a tretu de produire: sos templos a putzu, sas tumbas de sos gigantes, sos templos a “megaron” e, mescamente, sos nuraghes.
Custos monumentos sunt difatis gasi medas e presentes in su territòriu sardu chi ant cumbintu a sos istudiosos chi tocaiat a nd'impreare su nùmene pro definire sa tzivilidade chi los aiat produidos.
Su datu foras de duda est chi su sistema culturale chi li naramus “tzivilidade nuràgica” aiat intèndidu su bisòngiu (pro resones non galu craras de su totu) de s'impinnare in s'isfortzu de fraigare unu nùmeru mannu de monumentos rafinados e cumplessos, lompende a acumprire un'impresa de natura architetònica mai bida in antis in s'istòria de s'ìsula.
Custu isfortzu pro unu fràigu gosi mannu fiat istadu una manera de primitia pro respòndere a sos bisòngios noos dados dae s'isvilupu sotziale, polìticu, econòmicu, religiosu e, pro la fàghere curtza, “culturale” a ue fiat lòmpida sa Sardigna in custa època, e chi l'aiant pretzèdidu una filera de esperimentos, de sos cales faghent parte finas sos protonuraghes, semper e cando fraigados finas in edade nuràgica.


text:
Oslo
Coordinadas: 59°54′48″N 10°44′20″E / 59.913333°N 10.738889°E
Oslo est sa capitale e sa tzitade prus manna de sa Norvègia.
- Stub geografia
- Artìculos cun còdighe VIAF
- Artìculos cun còdighe GND
- Artìculos cun còdighe LCCN
- Artìculos cun còdighe MBAREA
- Artìculos cun còdighe NARA
- Artìculos cun còdighe NDL
- Artìculos cun còdighe NKC
- Artìculos cun còdighe NLA
- Artìculos cun còdighe NLI
- Artìculos cun còdighe SUDOC
- Artìculos non biogràficos cun còdighes de controllu de autoridade
- Tzitades d'Europa
- Capitales de istadu
- Capitales europeas


text:
Papeete
Coordinadas: 17°32′23″S 149°34′08″W / 17.539722°S 149.568889°W
Artìculu in LSC
Papeete (pronùntzia : /papeʔete/) est una comuna et su cabulogu de sa Polinèsia Frantzesa, posta subra s'ìsula de Tahiti. Sa tzitade contat unos 27.000 bividores.
Èssende sa capitale de sa colletividade ultramarina nde ragrupat is printzipales istitutziones, chi benint a èssere s'Artu Commissariadu, su guvernu de sa Polinèsia frantzesa cun su presidente, s'Assemblea de sa Polinèsia frantzesa, comente fintzas su Cussìgiu econòmicu, sotziale e culturale. Si b'agatant fintzas is infrastruturas mannas de sa colletividade comente su Portu de Papeete, is distribudores de Carburante, su tzentru ispidaleri territoriale, is clinicas privadas e s'èssentziale de is infrastruturas industriales e econòmicas, comente fitnzas is istitutziones bancàrias e finantziàrias.


text:
1Constituimus et ordinamus qui sos curadores et officiales nostros de corte de Arbaree, ciaschuno in ssa curadoria et officiu suo c’ant aviri in manu, deppiant esser tenudus, quandu alcuno homini morreret senza faghere testamentu et lassarit figiu o figias pixinas et non las acomandarit per testamentu, qui sus benes suos proprios qui romanint dintro de domo et foras qui si deppiant totu fagheri iscrivere ordinadamenti, avendo su officiali at compangia sua dessos bonos hominis dessa contrada over dessa villa. 2Et unu scriptu de cussos benis qui ’ndi deppiat batiri assa corte nostra et uno atero iscriptu indi depiat ‹dari› ad icussa personi a qui ad avire acomandado sos figius. 3Et si acomandados non los avirit, su officiali over curadore los deppiant acomandare per vigore dessu officiu suo ad alcuno parente destrittu dessos serachos et qui siant sufficientes. 4Et si parente qui esseret sufficiente non avirint sos cerachos, deppiant·illos acomandari ad una atera persona qui siat sufficienti et que ad parre assu officiali qui siat bonu homini et qui fazat bene fatos dessos cerachos ‹infini a› .xviii. annos, qui li ant dari su issoro cussu o cusas a qui at acomandari su officiali sos dictos benes. 5Et illu deppiant ponne a iurare de faghere bene et lealimente sos factos de cussos cerachos. 6Et si cussos gotalis parentis over ateros hominis ad qui su officiali acomandarit sos dictos benes non los bollirint recivir, deppiat·illus constringere su officiali e ponne pena. 7Et simigiantemente ordinamus qui cussas personas qui at clamare cusu homini qui fagherit testamentu pro curadores de cussos cerachos dessos benes issoro, e siant presentes a su faghire su testamentu o non, deppiant·indi esser constrictus de lus recivire et de esser tudores issoro, salvu si monstrarit legittimamente excusa pro sa quali non los poderent recivire et non poderent esser in sa dita tutela o curadoria. /20v/ 8Et icusso officiali over curadore qui cussas causas non ad fagheri, per donnia bolta que li at esser provadu paghit a sa corte nostra libras .x. et poscha su armentargiu nostro de Loghu fassat faghere, et niente de minus tottu su damnu c’ant aviri recivido sos cerachos per culpa et negligentia dessos ditos tudores et curadores et siant tenudos de mendari et satisfagheri a sos ditos pixinus.
101.2. indi depiat ‹dari› ad icussa personi] indi depiat ad icussa personi
101.4. ‹infini a› .xviii. annos] de .xviii. annos
101.7. constrictus de lus recivire] constrictus de les recivire


text:
Almaty
Coordinadas: 43°15′N 76°54′E / 43.25°N 76.9°E
Artìculu in LSC
Almaty (in kazacu: AлMaTы/Almatı; in russu: AлMaTы, pronountziadu [ɑl.mɑ.ˈtə]), giai connota che Alma-Ata (in russu: AлMa-ATa) e Vernɨy, est una tzitade de unos 1.552.350 biviodres, bidda prus manna de su Kazàchistan.
Posta in sa regione montosa a su chirru meridionale de su Kasakhstan, Almaty sighit a èssere su tzentru culturale e cummertziale de s'istadu, mancari in su 1997 apat pèrdidu su tìtulu de capitale a lucuru de Astanà.


text:
Gherra de su Golfu
Articulu in logudoresu
Sa gherra de su Golfu (2 austu 1990 – 28 freàrgiu 1991), narada fintzas prima gherra de su Golfu in relatzione a sa gai narada segunda gherra de su Golfu, est su cunflitu chi at opostu s'Iraq a una coalitzione assentada dae 35 istados chi si fiat formada in suta de s'ègida de s'ONU e ghiada dae sos Istados Unidos, chi si proponiat de restaurare sa soberania de su emiradu minore de su Kuwait, a pustis chi custu fiat istadu invàdidu e atacadu dae s'Iraq.[1][2]
Sa prima gherra de su Golfu est istada fintzas un'eventu mediàticu chi at signadu unu partiabbas in s'istòria de sos mèdias. Est istada difatis definida Sa prima gherra de su bidditzolu globale.[3]
Càusas iscadenantes[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su 2 austu de su 1990 su raʾīs (presidente) irachenu Saddam Hussein invàdiat s'istadu bighinu de su Kuwait pro more de[tzitatzione netzessària] sas riservas a beru mannas de petròliu. Sas resones de s'invasione cherent sebestadas subra duos livellos: su primu, cunsistit in una proa de fortza cun sos Istados Unidos e sos alleados issoro, comente cunsighèntzia de sa polìtica dòpia mediorientale tirada a in antis dae su guvernu de Washington; su segundu pretendende sa pertenèntzia de su Kuwait a sa comunidade natzionale irachena, in sinu a su passadu cumunu otomanu e de una sustantziale identidade ètnica, manacari nointames s'Iraq aeret reconnotu s'indipendèntzia de su Emiradu minore de su golfu Pèrsicu cando custu fiat istadu ammìtidu a sa Liga àraba.
S'invasione aiat provocadu sas machìtzias prontas dae s'ONU chi aiat afiladu un'ultimatum, imponende su ritiru de sas tropas irachenas. Sa recherta no at cunsighidu resurtados e su 17 ghennàrgiu 1991 sas tropas de sos Istados Unidos, suportadas dae sos contingentes de sa coalitzione fiant penetradas in Iràq. Sas operatziones de àera e de terra sunt istadas mutidas dae sas fortzas armadas de sa coalitzione Operation Desert Storm, resone pro sa cale s'ispissu nche si referit a sa gherra impreende sa locutzione "Traschia in su desertu". S'interventu de sa coalitzione anti-irachena at agatadu sa motivatzione sua prus cuncreta in sas risursas de petròliu e in su blocu de sos capitales kuwaitianos in sas pratzas finantziàrias americanas, asiàticas e europeas, causadu dae s'invasione irachena.
Risolutzione ONU[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
A pagas oras de s'invasione de su 2 austu 1990, sa populatzione de su Kuwait e sas delegatziones istadunidensas ant rechertu sa cunvoca de su Cussìgiu de Seguridade de sas Natziones Unidas, chi aiat aprovadu sa risolutzione 660, in ue fiiat cundennada s'invasione e fiiat recheridu su retiru de sas tropas irachenas. Su 6 austu, sa risolutzione 661 at aprovadu de sas machìtzias econòmicas contra s'Iràq.
Possibilidade de atacu a s'Aràbia Saudita[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa detzisione pigada dae s'otzidente de refudare s'invasione irachena est istada incoragida dae sa potentziale minetza irachena a s'Aràbia Saudita. Sa resessida lestra de s'esèrtzitu irachenu aiat difatis espostu in manera perigulosa su serente campu petrolìferu de Hana a eventuales curreras irachenas. Tra s'Iràq e s'Aràbia fiant presentes diversos cuntrastos: sos dèpidos generados dae sa gherra Iràn-Iràq cara a s'Aràbia assumaiant a 26 milliardos de dòllaros e sa làcana tra sas duas natziones fiatpagu dislindada. Annotamala sa positzione saudita in su giogu diplomàticu frenedigosu chi aiat pretzèdidu s'invasione aiat dadu a s'Iraq crara dimustratzione de comente a sos propòsitos de su presidente suo (esponente de s'ala panaraba de su partidu sotzialista Baath) no esserent cumpartzidos dae su Sultanu de Riad. Luegus a pustis de sa vitòria in su Kuwait, Hussein aiat incumentzadu a atacare in manera verbale sa dinastia saudita, afirmende chi sas natziones amigas de sos Istados Unidos fiant guardianas illegìtimas de sas tzitades santas de Sa Mecca e de Medina. Hussein (sunnita) aiat cumbinadu su limbàgiu de sos grupos islàmicos chi fiant istados pagu a in antis cumbàtidos in Afganistàn cun sa retòrica impreada dae s'Iràn (sciita) pro atacare sos sauditas.
Operatzione Desert Shield[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In su 1980 su tando presidente Jimmy Carter aiat fatu sa sighente decraratzione chi pertocaiat sa seguridade de sa regione de su golfu Pèrsicu, chi est devènnida nòdida che sa dotrina Carter:
Su presidente Ronald Reagan aiat illustradu in su 1981 custa polìtica decrarende chi sos Istados Unidos diant àere impreadu sa fortza pro amparare s'Aràbia Saudita, sa cale seguridade fiat minetzada dae sa gherra tra Iràn e Iràq. In base a custu e timende chi s'esèrtzitu irachenu si poderet afilare in un'invasione de s'Aràbia, su presidente George H. W. Bush aiat annuntziadu chi sos Istados Unidos diant printzipare a una missione "in totu difensiva" mutida operatzione Desert Shield pro prevènnere un'invasione de s'Aràbia a banda de sos irachenos. Sas tropas istadunidensas fiant istadas imbiadas a Aràbia su 7 de austu de su 1990.[4] Su 8 austu s'Iràq aiat decraradu chi partes de su Kuwait diant èssere annessionadas a sa provìntzia de Bassora mentras su restu diat costituire sa de 19 provìntzias de s'Iràq.[5]
Sa Marina istadunidensa aiat mobilitadu duos grupos navales, sas portabiones USS Dwight D. Eisenhower e s'USS Independence presentes in s'àrea paris a sas iscortas issoro. Unu totale de 48 F-15 Eagle de su 1st Fighter Wing a sa base aèrea de Langley in Virginia fiant lòmpidos in Aràbia Saudita, incumentzende luegus patruliamentos de sa làcana irachena pro rilevare e prevènnere sobradas irachenas. Sas tropas de terra fiant imbàtidas a 500 000 unidades. Manna parte de su materiale logìsticu fiat istadu carradu peri abiones o pro mèdiu de naves de càrrigu lestras. Nointames sos analistas militares cuncordaiant in sa bisura chi sas fortzas istadunidensas diant èssere istadas insufitzientes pro firmare una dabile invasione irachena de s'Aràbia Saudita.
Costitutzione de sa coalitzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Intre sas vàrias risolutziones ONU, sa prus importante est istada sa nùmeru 678, aprovada dae su Cussìgiu de Seguresa su 29 santandria, chi fissaiat s'ultimatum pro su mesunote de su 15 ghennàrgiu 1991 Eastern Istandard Time (ateramente sas 08:00 oras antimeridianas de su 16 ghennàrgiu 1991, oras locale dèpida a una diferèntzia de 8 oras intre su fusu oràriu de Washington e cuddu de Baghdad) pro su retiru de sas tropas irachenas e fiant autorizados "totu sos mèdios netzessàrios pro sustentare e ativare sa risolutzione 660", una fòrmula diplomàtica chi cunsistiat in s'aprovatzione de s'impreu de sa fortza.
Sos Istados Unidos aiant assembladu una coalitzione de fortzas contra s'Iràq. Issa fiat costituida dae 34 natziones, intre cales: Aràbia Saudita, Argentina, Austràlia, Bahrain, Bangladèsh, Brasile, Canadà, Tzile, Colòmbia, Danimarca, Egitu, Emirados Àrabos Unidos, Frantza, Germània, Grètzia, Honduras, Itàlia, Kuwait, Marrocu, Zelanda Noa, Niger, Norvègia, Paisos Bàscios, Omàn, Portugallu, Qatàr, Regnu Unidu, Senegàl, Ispagna, Sudàfrica, Corea de su Sud e Istados Unidos de Amèrica
S'Itàlia at partetzipadu afilende in su golfu Pèrsicu giai de su cumintzu de s'invasione de su Kuwait una fortza navale in s'Operatzione Golfu 2 e partetzipadu a sos bombardamentos cun unos catziabombardieres Tornado IDS. Su generale Mario Arpino est istadu capu de s'unidade de coordinamentu aèreu in su cursu de sas operatziones bèllicas in Aràbia Saudita de su santugaine 1990 a su martzu 1991. A su tèrmine de sas disamistades unos cantos cassaminas de sa marina militare italiana ant sighidu a operare in sa zona pro bonificare sas abbas de minas navales.
Cronologia de sos acontessimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Rivendicatziones irachenas in su Kuwait[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- 17 trìulas 1990 - Saddam Hussein pronùntziat a sa televisione un'arresonu chi acusat Emirados Àrabos e Kuwait de superare deliberadamente sas coberturas de bogadura de su grègiu a su fine de iscalabrare economicamente s'Iràq.
- 18 trìulas - su ministru irachenu Tareq Aziz imbiat unu messàgiu ufitziale a sa Lega Àraba acusende su Kuwait de àere furadu petròliu a s'Iràq boghende·lu longu sos 120 chilòmetros de frontera comuna, e de àere inflazionadu su mercadu petrolifero pro fàghere rùere su prètziu de su grègiu. Pro custu, esigit s'annullamentu de una crentia de 10 milliardos de dollaros, chi su Kuwait bantat in sos cunfrontos suos. Sos tonos s'àgriant e s'Iràq detzidet de ispàrghere de sas fortzas de terra a longu de sa frontera.
- 27 trìulas - in fatu a sas rechestas irachenas, s'OPEC detzidet, sa prima borta de su nadale 1986, de aumentare su prètziu de su barrile de 18 a 21 dollaros. Su balàngiu de 4 milliardos de dollaros in un'annu no at a èssere comente si siat sufitziente a cugugiare sos abisòngios de s'Iràq.
- 29 trìulas - Saddam Hussein pedit a su Kuwait sas ìsulas de Bubiyan e Warbah, chi s'agatant in positzione istratègica respetu a su golfu Pèrsicu.
S'invasione de su Kuwait e sos intentos de solutzione paghiosa[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- 2 austu - s'esèrtzitu irachenu invadet a s'arbèschida su Kuwait cun 100 000 òmines e 300 carros armados, binchende in bator oras sa resistèntzia de s'Emiradu. Su sceicu Jaber A su-Ahmed A su Sabah, soberanu de s'istadu, acontzat cun sa famìlia in Aràbia Saudita, mentras frade suo Fahd abarrat ochidu, intre unas àteras 200 persones, in sos iscontros de Kuwait City. Medas tra sos aeroplanos de sa Royal Kuwait Air Force ﺍﻟﻘﻮﺍﺙ ﺍﻟﺠﻮﻳـة ﺍﻟﻜﻮﻴﺘﻴـة (A su-Quwwat a su-Jawwiyya a su-Kuwaytiyya), a pustis de àere fatu carchi missione de cumbata contra sas colunnas irachenas avanzende, aiant chircadu aprigu in Aràbia Saudita. Su Cussìgiu de Seguresa de s'ONU cun una risolutzione cundennat s'invasione.
- In sos Istados Unidos, su presidente George H. W. Bush cunvocat un' unidade de crisi assentada intre sos àteros de James Baker, segretàriu de istadu, Colent Powell, capu de s'esèrtzitu IMPREAT, Norman Schwarzkopf, generale de sas fortzas armadas in su Golfu, Richard Cheney, segretàriu a sa Defensa. Peristantu telèfonat personalmente a prus de sessanta cabos de Istadu pro impàrere unu fronte comunu a su fine de l'afilare contra Saddam, in casu de gherra, non solu sos Istados Unidos, ma su mundu intreu.
- 4 austu - sa Domo Bianca ìntimat a s'Iràq de si retirare de su Kuwait.
- 6 austu - 13 de sos 15 membros de su Cussìgiu de Seguresa de sas Natziones Unidas botant a favore de tostas santziones econòmicas e cumertziales contra de s'Iràq (s'astennent Jemen e Cuba)
- 7 austu - Saddam proclamat in un'arresonu televisivu chi su 2 austu s'est averguadu «su naturale isbocu de sa vitòria de Baghdad in s'Iràn», e chi «s'annessione de s'Emiradu de su Kuwait a su territòriu irachenu est totale e irreversibile».
- Sos Istados Unidos annùntziant peristantu s'imbiu de fortzas militares in su golfu Persicu, dende inghitzu a s'Operatzione Desert Shield (Iscudu in su Desertu).
- 9 austu - s'Iràq cùngiat sas fronteras, impeighende a unos deghimìgia istràngios bènnidos de paisos otzidentales de torrare in pàtria.
- 10 austu - sa Liga Àraba, in unu summit a su Cairo si dividit in sa chistione irachena: una majoria arriscada s'impinnat a tramudare unidades militares longu sa frontera tra Iràq e Aràbia Saudita, a su fine de evitare s'interventu de sos Istados Unidos. Favorabiles a Saddam so Gheddafi e Arafat, mentras s'astennent Algeria, Tunisia e Jemen.
- 15 austu - a pustis de oto annos de gherra, s'Iràq a s'ispessada detzidet de firmare sa paghe cun s'Iràn, rendende 2600 chilòmetros cuadrados de territòriu conchistados, reconnoschende sas làcanas istabilidas in su 1975 cun su tratadu de Algeri, e cunsignende a Teheràn su controllu totale in su Shatt a su-'Arab. Su totu in càmbiu de sa neutralidade iraniana.
- 18 austu - Saddam "cumbidat" sos tzitadinos otzidentales blocados a abarrare in Iràq e annùntziat chi ant a èssere "acasagiados" in unos sitos ispetziales. S'intentu suo est de los impreare comente iscudos umanos. Sos istràngios bènnidos de Àsia e paisos àrabos podent imbetzes lassare s'Iràq, sena però sa possibilidade de batire cun sese sos benes pròpios.
- 20 austu - Benint at cungiadu sas ambasciadas istràngias in Kuwait City e su personale diplomàticu est fatu rimpatriare. Abarrant abertas solu sas ambasciadas de Frantza, Regnu Unidu, Itàlia e IMPREAT, e su personale faghet iscorta de mandigare pro subravìvere sena abba, energia elètrica e servìtzios a s'internu de sos edifìtzios.
- 23 austu - Est fatu difùndere unu vìdeu de Saddam Hussein inghiriadu dae ostagios britànnicos: totu su mundu est indignafu in su lu bìdere losingare sa conca de unu pipiu de 5 annos de nùmene Stuart Lockwood.
- 25 austu - In sas abbas de su Mediterràneu, de su golfu Pèrsicu e de su mare Ruju sunt presentes unidades navales de sete paisos otzidentales.
- 28 austu - Cussente de sa reatzione provocada dae su vìdeu de su 23 austu, Saddam detzidet de torrare a imbiare a pàtria sas fèminas e sos pipios otzidentales tentos in ostàgiu. Custu faghet isperare sos ambientes diplomàticos in una solutzione non militare de sa crisi.
- 9 cabudanni - Mihail Gorbačëv e George Bush s'adobiant in Hèlsinki e, in su cundennare s'agressione, torrant a nàrrere sa voluntade issoro de risòlvere sa crisi in manera paghiosa. Saddam minetzat: «Tenimus de sa parte nostra unu milliardu de musulmanos».
- 11 cabudanni - su Cungressu IMPREAT, in sessione plenària, aplaudit a Bush pro su primu bilantzu in s'operatzione desert shield e pro s'intesa de Hèlsinki cun su leader sovièticu.
- 12 cabudanni - Giulio Andreotti, in calidade de presidente de turnu de sa CEE, lantza un'apellu pro una solutzione paghiosa de sa crisi in su Golfu.
- 14 cabudanni - A sas unidades giai presentes in su Golfu, s'Itàlia agiunghet 8 catziabombardieris Tornado e sa frigada Zeffiro.
- Kuwait City est pigadu de assàltiu sas ambasciadas de Canadà, Paisos Bàscios e Frantza. Tres prepostos de cust'ùrtima benint secuestrados.
- 15 cabudanni - François Mitterrand s'impinnat a rispòndere a s'atzione de su regìmene de Baghdad e faghet espèllere sos irachenos presentes in su territòriu frantzesu.
- 23 cabudanni - Saddam Hussein minetza de corfire sos putzos petroliferos de su Oriente Mèdiu.
- 24 cabudanni - A sa minetza de Saddam su prètziu de su barrile propassat sa barrera de sos 40 dollaros e sos mercados borsìsticos isperimentant una die niedda, cun derrotas in totus sas pratzas dae Tòkyo a Wall Street.
- 1º santugaine - in un'arresonu a sas Natziones Unidas in sèida plenària, Bush decrarat chi sa gherra cun s'Iràq est istransire e chi su guvernu suo chircat una solutzione polìtica, atzinnende a sa possibilidade de risòlvere sa cuntierra àraba-israeliana si su Kuwait èsseret evacuadu. Sos diplomàticos non cumprendent sa detzisione de ligare sa chistione de sos territòrios ocupados a sa risolutzione de sa crisi de su Golfu. In sas dies imbenientes si torrat s'ativismu de sos Palestinesos e a nord de Beirut unu commando aberit su fogu subra 5 000 dimostrantes sighidores de su generale cristianu Michel Aoun. Sos Istados Unidos lassant fàghere pro ite sa Sìria at promìtidu a sos IMPREAT 10 000 òmines e 200 carros armados pro s'operatzione desert shield.
- 6 santugaine - A Kuwait City est serrada s'ambasciada italiana. Sos diplomàticos sunt acasagiados a curtzu de s'Ambasciada italiana in Bagdad, àncora prenamente operativa.
- 10 santugaine - dae in antis su Cungressu istadunidensu, una giòvana mediorientale de 15 annos, connota cun su nùmene de Nayirah, frunit pranghende una testimonia de sos ispreos commitidos dae s'esèrtzitu irachenu in Kuwait. S'acontessimentu at a èssere videotrasmìtidu in totu su mundu, ma sa testimonia at a resurtare a segus cumpridamente farsa: sa giòvana est sa fìgia de s'ambasciadore de su Kuwait in Washington e sa montadura est istada architetada de un' agèntzia publitzitària, pagada dae un' assòtziu de bessidos kuwaitianos pro promòvere sa gherra in su Golfu.
- 23 santugaine - emìtidos sos ùrtimos 300 ostàgios frantzesos tratentos in Iràq. Sos àteros otzidentales ant a èssere emìtidos a pagu a pagu, cun s'interessamentu de personalidade de guvernu de sos vàrios paisos. In Roma, peristantu, unu grupu de familiares de sos ostaggi manifesta dae in antis su Parlamentu pro s'emito de sos tzitadinos italianos àncoras blocados.
- 29 santugaine - a sas Natziones Unidas su Cussìgiu de seguridade botat sa de deghe risolutziones de cundenna de su regìmene de Saddam pro sos crìmines de gherra e pro violatzione de sos deretos umanos.
- 4 santandria - George Baker negòtziat cun Gorbačëv sa neutralidade in càmbiu de agiudos econòmicos e de unu remenu a sa no ingerenza in casu de decraru de indipendèntzia de sos paisos de su Bàlticu e de su Càucasu.
- 19 santandria - unos àteros 250 000 òmines sunt imbiados dae Baghdad in Kuwait. Aparit craru chi s'Iràq disponet àncora de largas risursas in antis chi si fatzant intèndere sos efetos de s'embargu, e su Pentàgonu at atzertadu chi sos irachenos sunt preparende lìnias difensivas suterràneas e tenent intentzione de sabotare sos putzos petroliferos de su Kuwait.
- 29 santandria - su Cussìgiu de Seguresa ONU votat sa risolutzione 678, cun sa cale legìtimat s'impreu de sa fortza contra s'Iràq e fissat a su mesunote de su 15 ghennàrgiu 1991 su tèrmine pro su retiru de sas tropas de su Kuwait.
- 30 santandria - in un'ùrtimu tentativu de risòlvere sa crisi in manera diplomàtica, Bush cumbidat Tareq Aziz a sa Domo Bianca e detzidet de imbiare Baker a Baghdad, ma s'ùnicu adòbiu chi si realizat at a èssere cuddu intre Baker e Aziz in Ginevra su 9 ghennàrgiu 1991.
- 6 nadale - Saddam lìberat sos ùrtimos 300 ostàgios otzidentales tratentos e afirmat: «Semus bastante fortes de pòdere fàghere mancu de sos iscudos umanos». Sos Ambasciadores otzidentales lassant s'Iràq a etzetzione de cussu italianu, chi abarrat fintzas in rapresentàntzia de sa Presidèntzia de turnu de s'Unione Europea.
- 3 ghennàrgiu - a Washington est posta a sos votos sa detzisione de Bush de impreare sa fortza contra s'Iràq: càmbara e senadu l'aprovant, ma unu sondàgiu rivelat chi petzi su 47% de sos istadunidensos est favorèvole a sa gherra (a austu fiat su 73%).
- 16 ghennàrgiu - a sas 00,00 oras locale de Washington (UTC -5) chi currispondent a sas 08:00 de Baghdad (UTC +3) iscadit s'ultimatum de sas Natziones Unidas.
- 17 ghennàrgiu - 18 oras e 38 minutos a pustis de s'iscadèntzia de s'ultimatum de s'ONU, a sas 02:38 de su mangianu oras de Baghdad tenet cumintzu s'operatzione Desert Storm, sa prus imponente atzione militare alleada de su 1945 a sighire.
Sas operatziones militares[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa campagna aèrea[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Operatzione Instant Thunder[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Operatzione Instant Thunder est istadu su nùmene preliminare dadu a s'atacu aèreu pranificadu de sos Istados Unidos durante sa gherra de su Golfu.[6] Fiat istadu pranificadu che un'atacu in fortzas chi diat àere dèpidu bisestrare sas fortzas militares irachenas cun pèrdidas mìnimas de tziviles.[7][8] Sa pranificatzione at impreadu su modellu de sos chimbe aneddos.
S'operatzione fiat costituida dae tres fases separadas. Sa prus curtza fiat istada sa prima, chi diat àere impreadu sa "supressione de sas defensas" pro istabilire su controllu de s'ispàtziu aèreu irachenu e kuwaitianu, eliminende sos radars inimigos, seghende sas lìnias de trasportu impreadas dae s'esèrtzitu irachenu e neutralizende totus sas baterias antiaèreas. Sa prima fase de s'operatzione includiat fintzas su bombardamentu de totu sas postaziones de cumandu militares e de sos sitos suspetados de cuntènnere armas chìmicas. Sa segunda fase diat àere dèpidu disabilitare s'esèrtzitu irachenu, paris a sas infrastruturas de sa natzione. Pro cunsighire custos obietivos diant èssere istados bombardados sos depòsitos de armas, sas rafinerias e unas àteras istruturas crìticas, faghende impossìbile acontzare o costruire sos armamentos.
Unos àteros bersàllios diant èssere istadas sas infrastruturas tziviles, comente sas tzentrales elètricas e lìnias telefònicas. Infines, s'ùrtima fase diat àere cumprèndidu sa cumbata dirìgida cun sas fortzas irachenas. Debilitadu dae sas primas duas fases, s'esèrtzitu non diat àere dadu meda resistèntzia.
Sa pianificatzione de s'operatzione Instant Thunder aiat incumentzadu su 5 austu 1990. Cando aiant incumentzadu sas cumbatas su 17 ghennàrgiu 1991, sas tres fases s'aiant consolidadu in s'operatzione Traschia in su Desertu, chi est istada cunsiderada fintzas un'ofensiva de terra.
Inghitzu de sa campagna aèrea[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa die a sighire a s'iscadèntzia de s'ultimatum, sa coalitzione at afiladu una massitza campagna aèrea cun su nùmene in còdighe de Operatzione Traschia in su Desertu, cun prus de 1000 bessidas a sa die. Aiat incumentzadu cun sa destruida de duos sitos radars irachenos a banda de 8 elicòteros AH-64 Apache e duos elicòteros Pavelow a longu de sa làcana Àrabu-Irachena a sas 2:38 oras de Baghdad. A sas 2:43 duas EF-111 Raven ant ghiadu 22 F-15 Eagle contra sos aeroportos H-2 e H-3 in s'Iràq otzidentale. Carchi minutu a pustis de unu de sos EF-111 at postu a sinnu su primu abbatimentu contra unu Dassault Mirage irachenu.
A sas 3, deghe stealth F-117 Nighthawk in suta de s'amparu de sos EF-111 ant bombardadu sa capitale Baghdad. In s'impertantu vàrios bersàllios de sa tzitade fiant corfidos dae sos mìssiles cruise BGM-109 Tomahawk, mentras unos àteros bersàllios fiant corfidos dae aeroplanos de sa coalitzione. S'atacu aiat sighidu pro oras. Sa sede tzentrale de su guvernu, sas istatziones televisivas, sas pistas de s'aviatzione e sos palatzos presidentziales fiant istados distrùidos.
Unas àteras armas impreadas in sa campagna aèrea sunt istados fintzas sas gai naradas "bombas intelligentes" e sos mìssiles de crusiera, paris a sas bombas a budrone e sas bombas "Daisy Cutter". S'Iràq at respònstu afilende sa die imbeniente oto mìssiles Scud contra Israele. Custos tipos de atacos aiant sighidu pro totu sa durada de sa cuntierra. In totale contra Israele fiant afilados 42 Scud. Israele no aiat reagidu, in s'intentu de tènnere unida sa coalitzione, assentada fintzas de paisos àrabos chi in casu de reatzione israeliana diant àere defetzionadu.
Sa prioridade de sas fortzas de sa coalitzione est istadu sa destruidura de sa fortza aèrea e antiaèrea irachena, un'obietivu chi est bènnidu segudadu curre·curre. De cunsighèntzia, sos aeroplanos de sa coalitzione ant pòdidu operare sena tropas dificultades. Fintzas si las capatzidades antiaèreas irachenas sunt istados superioras a su previstu, solu unu F/A-18 Hornet est bènnidu aterradu in sa prima die de sas operatziones. Sas installatziones de mìssiles terra-àera (SAM) irachenas sunt istados distrùidas pro mèdiu de s'impreu de EA-6B, EF-111, F-4G, F-16C, F/A-18 e sos F-117, e posca ant pòdidu èssere imbiados in seguridade sos àteros aeroplanos. Sas missiones sunt bènnidos lantzadas printzipalmente de sas bases de s'Aràbia Saudita e de ses portaerei de sa coalitzione postas in su golfu Pèrsicu e in su mare Ruju. In su golfu Pèrsicu fiant presentes s'USS Midway (CV 41), s'USS John F. Kennedy (CV-67) e s'USS Ranger (CV-61) (classe Forrestal) mentras s'USS Amèrica (CV-66), s'USS Theodore Roosevelt (CVN-71) e s'USS Saratoga (CV-60) in su mare Ruju. De custas naves partiant sos F-14 Tomcat, impreados pro annichilare sas defensas aèreas irachenas; difatis ant aterradu numerosos MiG-29, Mirage F-1, MiG-23, MiG-25.
Fuida de sas fortzas aèreas in Iràn[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa prima chida de sas operatziones at bidu numerosas essidas a banda de sos pilotas irachenos espertos in sa cumbata aèrea a bassa cuota. Cun s'usu de unos MiG ghiados dae sos mègius pilotas ant chessidu a neutralizare medas atacos a postaziones radars e antiaèreas o de obietivos sensìbiles. Sas postaziones antiaèreas irachenas ant aterradu 2 F-15e strike Eagle e 1 F-14 Tomcat. A pustis de 3 dies de intensas batallas in sos chelos irachenos 8 MiG e 26 Mirage irachenos sunt istados aterrados dae sos aeroplanos de sa coalitzione (printzipalmente F-14 Tomcat e F-15 Eagle) e subidu a pustis de sas fortzas aèreas irachenas ant incumentzadu a si dirìgere cara a s'Iràn.[9] Custu èsodu de massa (de 115 a 140 aèreos) in Iràn at pigadu in contrapè sas fortzas de sa coalitzione, ca si suponiat chi si diant èssere dirìgidos in Giordània, una natzione prus amistosa cara a s'Iràq de s'Iràn, chi est istadu pro longu tempus una natzione ostile. Sa coalitzione aiat difatis postu de sos aeroplanos in s'Iràq otzidentale pro firmare una tale ritirada cara a sa Giordània, e no est istadu in gradu de blocare su coladòrgiu cara a s'Iràn.
Foressida de petròliu in su Golfu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su 23 ghennàrgiu, s'Iràq est bènnidu acusadu de àere ghetadu in mare 400 milliones de gallones de petròliu in su golfu Persico, provochende sa prus manna essida a foras de petròliu de s'istòria.[10] S'acusa de àere atacadu in manera deliberada sas risursas naturales pro blocare s'isbarcu de sos Marines est istadu negada dae su guvernu irachenu, segundu su cale fiat istadu causadu dae su bombardamentu de sa coalitzione chi diat àere distrùidu de sas petrolieras irachenas atracadas.
Bombardamentu de sas infrastruturas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa de tres e prus manna fase de sa campagna aèrea fiat dedicada a sa destruidura de obietivos militares, tra cales: lantzadores de mìssiles Scud-B, sitiados continentes armas de destruidura de massa, tzentros de chirca militares e fortzas navales. Belle su tres unu de sa potèntzia aèrea est istadu cuntzentradu in s'atacu de sas postaziones de Scud, chi fiant subra mesos mòbiles e fiant difìtziles de localizare. Annotamala, carchi giustos fiant ùtiles fintzas pro sos tziviles, comente a tzentrales elètricas, sistemas de telecomunicatzione, istruturas portuales, rafinerias, ferrovias e pontes. Sas tzentrales elètricas sunt istados distrùidas in totu su paisu, e a sa fine de sa gherra s'eletritzidade prodùida fiat falada a su 4% respetu a sa produtzione in antis de sa gherra. Sas bombas ant distrùidu totu sas printzipales digas, sas istatziones de rifornimentu e medas tzentros de tratamentu de sas abbas de iscàrrigu.
SOS bersàllios irachenos sunt istados localizados tràmite fotografias aèreas impreende las coordinades GPS in riferimentu a cussas de s'ambasciada istadunidensa a Baghdad. Custas coordinadas sunt istados rilevadas cun pretzisione de un'ufitziale de s'aereonàutica in s'austu de su 1990.[11]
Sa campagna terrestre[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sas fortzas de sa coalitzione ant dominadu s'àera gràtzias a sa supremazia tecnològica, ma su divàriu tecnològicu pro sas fortzas de terra fiat addiritura superiora. Sas tropas de sa coalitzione possediant su mannu avantàgiu de operare in suta de s'amparu de sa supremazia aèrea creada dae sa fortza aèrea in antis de s'inghitzu de s'ofensiva de terra. Ultres a custu possediant unos àteros duos avantàgios tecnològicos:
- Sos carros armados, comente a sos istadunidensos M1 Abrams, sos britànnicos Challenger 1 e sos kuwaitianos M-84 fiant de mannu longa superioras a sos mollos de saca de sos carros armados sovièticos T-72, T-55 (o còpias tzinesas), T-62 impreados dae sos irachenos, sende chi no esistiant càmeras tèrmicas pro pòdere iscobèrrere inimigos a distàntzias superioras e sas ballas in impreu fiant de calidade inferiora a cussos russos. Sos echipàgios fiant mègius addestrados e cun una dotrina bèllica superiora.
- S'impreu de su GPS at permìtidu a sas fortzas de sa coalitzione de s'iscostiare fintzas in ausèntzia de puntos de riferimentu. Custu resas possìbile s'atacu de unu bersàlliu dillindadu, essende a connoschimentu de sa pròpia positzione e de cussa de s'inimigu, imbetzes de vagare e adobiare s'inimigu pro casu.
Primas manovras in Iràq[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sas primas unidades in territòriu irachenu sunt istados tres pattuglias de s'iscuadrone B de su Special Air Service britànnicu, cun su nùmene in còdighe de Ben One Zero, BenTwo Zero e Ben Three Zero. Custas pattuglias, costituidas dae oto sordados, ant aterradu dae segus a sas lìnias inimigas pro collire informatziones de intelligence in sos movimentos de sos sistemas de làntziu Scud chi non podiant èssere rilevados dae su chelu. Sos giustos includiant fintzas sa destruidura de unu fàsciu de fibras òticas pro sas tzitas.
Sos elementos de sa 2ª brigada, 1ª partzidura cavalleria ant fatu un' operatzione de reconnoschimentu su 9 freàrgiu 1991, sighida dae una segunda operatzione de reconnoschimentu chi at distrùidu unu batallione irachenu. Su 22 freàrgiu s'Iràq at atzetadu un'acòrdiu de sessamentu de sa disamistade a banda de s'Unione Soviètica, chi previdiat su ritiru de sas tropas irachenas finas sas positzione pretzedentes a s'invasione intro ses chidas sighidu dae unu totale sessamentu de sas disamistades, in suta de su compudu de su cussìgiu de seguridade ONU. Sa coalitzione at refudadu sa proposta, ma at afirmadu chi sas fortzas irachenas non diant èssere istadas atacadas mentras si retiraiant. Pro custu sa coalitzione at afiladu su definitivu ultimatum in manera cabale a sas 12:00 pm Eastern Istandard Time de su 22 freàrgiu 1991 (20:00 oras locale a Baghdad) istabilinde unu perìodu de 24 oras intro su cale Saddam diat àere dèpidu retirare sas tropas incondizionatamente de su Kuwait sena èssere atacadu, pretzisamente s'ultimatum diat èssere iscadidu a sas 12:00 pm de sa die sighente (23 freàrgiu 1991), 20:00 oras locale a Baghdad. Su làntziu de s'ultimatum est istadu decraradu ufitzialmente de su presidente istadunidensu George H.W. Bush: "The coalition, will give Saddam Hussein, until noon Saturday, to do what he must do, begin, his immediatas, and unconditional withdraw from Kuwait. (sa coalitzione, at a dare a Saddam Hussein, finas mesudie de sàbadu, sa possibilidade de fàghere custa chi depet èssere fatu, est a nàrrere incumentzare s'immediatu e incondizionadu ritiru de su Kuwait)".
Operatzione Desert Sabre[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
A sas 04:00 a de note de su 24 freàrgiu 1991 sa 6ª partzidura lèbia frantzesa (chi includiat unidade de sa Legione istràngia frantzesa e chi fàghet ala de su de XVIII corpos de armada cumpostu ultres chi de sa 24ª Partzidura de fanteria mecanizada, de su 3º regimentu de cavalleria coratzada, de sa 82ª e de sa 101ª Partzidura aviotrasportata) at penetradu in Iràq pro medas km finu a s'aeroportu de a su-Salmān pro creare unu muru difensivu contra un'eventuale contrattaccu irachenu de su nord; in manera simultànea sas tropas sauditas de sa 20 brigada coratzada ant penetradu longu sa costa de su Kuwait, e in su matessi tempus sa 1ª e sa 2ª partzidura marines (suportadas dae sa brigata Tiger de s'oramai smantellata 2ª partzidura coratzada de s'esèrtzitu istadunidensu de aposentu in sa repùbblica federale tedesca) sunt intrados finas issas in su Kuwait sena adobiare resistèntzia. Duas oras a pustis a sas 08:00 am sa 101ª partzidura aviotrasportada giughet un'atacu aèreu cun sos elicòteros UH-60 Black Hawk pro su fàbricu de una zona de rifornimentu pro sos elicòteros de atacu AH-64 Apache. Subidu a pustis de, su de VII Corpos istadunidensu, at afiladu un'atacu in Iràq a sas 14,35, a ovest de su Kuwait, pighende sas fortzas irachenas de ispantu.
Su de VII Corpos de armada fiat assentadu dae: sa 1ª partzidura de fanteria de s'esèrtzitu istadunidensu, sa 1ª e sa 3ª partzidura coratzada de s'esèrtzitu istadunidensu, sa 1ª partzidura coratzada britànnica, su 2º regimentu de cavalleria coratzada de s'esèrtzitu e de sa 1ª partzidura de cavalleria de s'esèrtzitu istadunidensu. Su 25 freàrgiu 1991 mentras sas batallas fiant tzochende in totue sa partzidura de cavalleria fiat abarrada firma pro fàghere crèere a sos irachenos chi unu àteru atacu fiat imminente in su Wādī a su-Bāṭin, però comomai sa die a pustis, su 26 freàrgiu, fiat comomai craru s'intentu de su de VII Corpos de armada: arrodiare girende cara a est, segare foras e annientare sa Guàrdia repubblicana irachena in sa làcana tra Iràq e Kuwait. De cunsighèntzia sa 1ª partzidura de cavalleria si torrada a giùnghere cun su de VII Corpos de armada belle cumpletende s'arrodiada. Su costàgiu destru fiat conchistadu imbetzes de sa fanteria de sa 1ª Partzidura coratzada britànnica, chi aiat annichiladu unas àteras ùrtimas sacas de resistèntzia de sa guàrdia repubblicana.
A sa fine sos alleados sunt intrados in cuntatu cun sa guàrdia repubblicana in sa làcana annientendedda belle in manera cumprida.
S'avantzamentu de sa coalitzione est istadu prus lestru de cantu sos generales istadunidensos fagherent a arreare. Su 26 freàrgiu sas tropas irachenas ant incumentzadu a si retirare de su Kuwait, ghetende fogu a totus sos putzos petrolìferos kuwaitianos chi ant adobiadu. Unu longu acumpangiamentu de tropas irachenas in ritirada s'at formadu longu sa printzipale autostrada tra Iràq e Kuwait. Custu acumpangiamentu est bènnidu bombardadu gai in manera crispa de sa coalitzione chi at devènnidu nòdidu cun su nùmene de "Autostrada de sa morte". Sas fortzas de sa coalitzione ant sighidu a inseguire sas fortzas irachenas ultres sa làcana e ultres, in antis de torrare cando sos irachenos s'ant agatadu a una distàntzia de 240 km de Baghdad.
Una chentina de oras a pustis de s'inghitzu de sa campagna de terra a sas 04:00 am de su 24 freàrgiu, su presidente Bush at decraradu su sessamentu de sas disamistades e su 28 freàrgiu a sas oras 08:00 am a Baghdad (mesunote de su 27 freàrgiu EST) at decraradu sa liberatzione de su Kuwait e sa fine de sa gherra de su golfu.
Anàlisi post-bèllica[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Fintzas si est bènnidu naradu chi su nùmeru de sas tropas irachenas bantzigaiat a inghìriu de unas 545 000 unidades, a sa die de oe medas espertos retenent chi sos avaloramentos cuantitativos e calitativos de s'esèrtzitu irachenu sunt istados esageradas, ca includiant fintzas sas unidades temporales e ausiliàrias. Medas sordados irachenos fiant giòvanos, cun risursas iscassas e un'addestramentu inadeguadu.
Sa coalitzione at imbiadu 540 000 unidades, ultres a 100 000 sordados turcos chi sunt istados afilados a longu de sa làcana tra Turchia e Iràq. Custu at provocadu sa diluitzione de sas fortzas irachenas chi s'ant dèpidu psrtire a longu de totu sas làcanas de su paisu. In custu s'avantzada istadunidensa non solu est istadu avantagiada dae sa primatzia tecnològica, ma fintzas de sa cantidade majore de fortzas in campu.
Saddam Hussein at acuistadu equipaggiamentu militare de belle totus sos printzipales fornidores presentes in su mercadu mundiale de sos armamentos. Non b'at àpida una standardizatzione de s'esèrtzitu, chi fiat meda eterogèneu e sufriat de inadeguada preparatzione e motivatzione. Sa majore ala de sas fortzas coratzadas irachenas impreaiat unos carros armados tzinesos betzos Type-59 e Type-69, unos T-55 sovièticos chi torraiant a artziare a sos annos chimbanta e sessanta e carchi T-72 prus modernos. Custos veìculos non fiant echipagiados cun sos ùrtimos agatados bèllicos (a esèmpiu sa bisione tèrmica): nd'at cunsighidu chi s'eficatzidade issoro in cumbata est istadu meda limitada. Annotamala sos irachenos no ant chessidu a agatare de sas contromisuras eficatzes pro sas visuales tèrmicas e sas ballas perforantes a emito de involucru impreados dae sos carros armados M1 Abrams e Challenger 1. Custa tecnologia at permìtidu a sos carros armados de sa coalitzione de arruolare e distrùere in manera eficatze sos carros irachenos de una distàntzia tres furriadas superiora a cussa de sos aversàrios issoro. Sos irachenos non possediant nimancu unas ballas eficatzes pro s'armadura Chobham de sos carros istadunidensos e britànnicos.
Sas fortzas irachenas no ant impreadu sas tècnicas de gherrilla urbana chi diant àere pòdidu isfrutare in sa tzitade de Kuwait City. Custu diant àere pòdidu annullare carchi avantàgiu tecnològicu de sa coalitzione. Ant intentadu de adotare sa dotrina soviètica isvilupada in sos annos chimbanta pro sos atacos in massa, ma s'implementazione at fallidu a càusa de s'iscassa preparatzione de sos cumandantes e de sos atacos aèreos preventivos istadunidensos contra bunker e tzentros de tzita.
Contierras[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sìndrome de sa gherra de su Golfu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Notas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ (EN) Public Broadcasting Service: Cronologia della guerra del Golfo, in pbs.org. URL consultadu su 4 austu 2007.
- ↑ unu tratadu àrabu cuntràriu a sa gherra nde contat 31, in gulfwar1991.com. URL consultadu su 27 maju 2018 (archiviadu dae s'url originale s'8 freàrgiu 2007).
- ↑ Stefano Beltrame
- ↑ (EN) The Operation Desert Shield/Desert Storm Timeline, in defenselink.mil. URL consultadu su 29 martzu 2007.
- ↑ (EN) 15 Years After Desert Storm, U.S. Commitment to Region Continues, in defenselink.mil. URL consultadu su 29 martzu 2007.
- ↑ (EN) Charles Jaco, The Complete Idiot's Guide to the Gulf War, Alpha Books, 2002, p. 106, ISBN 0-02-864324-0.
- ↑ (EN) William M. Arkin, MASTERMINDING AN AIR WAR, in Washington Post, 1998. URL consultadu su 29 santandria 2007.
- ↑ (EN) On target: organizing and executing the strategic air campaign against Iraq, DIANE Publishing, p. 75, ISBN 1-4289-9024-0.
- ↑ (EN) Iraqi Air Force Equipment - Introduction, in globalsecurity.org. URL consultadu su 19 ghennàrgiu 2005.
- ↑ (EN) Jeffrey Pollack, Oil Spill: After the Deluge, in dukemagazine.duke.edu. URL consultadu su 1º freàrgiu 2011 (archiviadu dae s'url originale su 13 làmpadas 2010).
- ↑ (EN) Tom Clancy, Armored Cav, Berkley Books, 1994, p. 180, ISBN 0-425-15836-5.


text:
FILIDEI Sull’essere angeli flauto Mario Caroli ballerina Claudia Catarzi Orchestra del Teatro Carlo Felice, direttore Andriy Yurkevych regia, coreografia, scene e costumi Virgilio Sieni LEONCAVALLO Pagliacci F. Sartori, S. Gamberoni, S. Catana, M. Rosiello, M. Falcier, L. Romano, G. De ...
Delude a Genova l’Edgardo di Andrea Bocelli
DONIZETTI Lucia di Lammermoor Z. Marková, A. Bocelli, S. Antonucci, M. Buccino, M. Nardis, C. Vichi, D. Pieri; Coro e Orchestra del Teatro Carlo Felice, direttore Andriy Yurkevych regìa Lorenzo Mariani scene Maurizio Balò costumi Silvia Aymonino Genova, Teatro Carlo ...