text:
Definitzione Definitzione
Sinònimos e contràrios Sinònimos e contràrios
Maneras de nàrrere Maneras de nàrrere
Frases Frases
Sambenados e Provèrbios Sambenados e Provèrbios
Terminologia iscientìfica Terminologia iscientìfica
Ètimu Ètimu
Tradutziones Tradutziones
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
iscobiàre , vrb: iscopiare 1,
iscoviai,
iscoviare,
scoviai Definitzione
fàere connòschere o torrare a nàrrere is cosas de is àteros, is segretos o cosas chi no si bolent o no si depent nàrrere; essire in iscóviu, a craru de totus; fàere ischire, o fintzes arrennèscere a ischire / iscobiare a ccn. = iscobèrriri calecuna cosa de ccn., calecunu segretu
Sinònimos e contràrios
bugai 1,
irmendhare,
iscassetare,
ispiare,
lendhare
/
iscobèrrere
Frases
naiant is brebos, ma nesciuna maista boliat iscoviare e abbarrànt segretos ◊ si fit a ti ndhe iscobiare, ndhe as furadu piús de su matzone! ◊ ant iscopiatu chi mi aiant bistu chin issu ◊ no fatzas sa trassera, ca mi dh'ant iscoviau! ◊ cun su tempus s'iscóbiat dogni cosa ◊ su sonu de sa campana iscóbiat totu ◊ sa cosa no depet essire a campu, no dha depes iscoviare a nemos! ◊ no podides sighire a s'acua, bois: una die o s'àtera bos podent iscobiare
2.
ca iat passau sa note imbriagu dh'iscoviàt su nasu, orrúbiu che unu chibudhu mascu
3.
sunt custas sas novas seguras chi so reséssidu a iscobiare de sa bidha mia de àteros tempos
Tradutziones
Frantzesu
dévoiler,
révéler
Ingresu
to reveal
Ispagnolu
revelar,
airear
Italianu
spifferare,
svelare,
palesare
Tedescu
ausplaudern,
enthüllen,
offenbaren.


c: text/html

text:
Birdes / Alleàntzia Lìbera Europea
Su grupu de sos Birdes/Alleàntzia Lìbera Europea (Birdes/ALE) (in inglesu: The Greens – European Free Alliance, G/EFA; in frantzesu: Les Verts – Alliance Libre Européenne, Verts/ALE) est unu grupu polìticu de su Parlamentu Europeu ambientalista, regionalista e progressista nàschidu in su 1999. Partetzìpant a custu grupu su Partidu Birde Europeu (giai Federatzione Europea de sos Partidos Birdes), s'Alleàntzia Lìbera Europea, su Partidu Pirata Europeu e Volt Europa.
A pustis de sas eletziones europeas de su 2019 su grupu parlamentare fiat costituidu de 75 eurodeputados, su nùmeru prus artu mai otentu in s'istòria sua, lompende dae 16 Istados membros, e fiat su de bator grupos parlamentares prus mannos in s'Eurocàmera. Cun sa bessida de su Rennu Unidu dae s'Unione Europea su 31 ghennàrgiu 2020 su grupu parlamentare at pèrdidu sos ùndighi eurodeputados britànnicos (Partidu Birde de Inghilterra e Galles, Partidu Natzionale Iscotzesu e Plaid Cymru). Cun sa redistributzione de unu tzertu nùmeru de sègios a pustis de sa Brexit, su 1 freàrgiu 2020 bator eurodeputados noos, elèghidos in Àustria, Finlàndia, Frantza e Isvètzia, s'ant aunidu a sos Birdes/ALE. Su 30 cabudanni 2020 s'eurodeputada polaca Sylwia Spurek colat dae su grupu S&D a sos Birdes/ALE. Su 9 nadale 2020, bator eurodeputados italianos elèghidos cun su Movimentu 5 Isteddos (Ròida De Amato, Ignazio Corrao, Eleonora Evos e Piernicola Pedicini) sunt intrados a fàghere parte de sos Birdes/ALE comente a indipendentes, batinde su grupu parlamentare a su nùmeru atuale de 73 membros.[1]
Istòria de su grupu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Su grupu nàschet in su 1999 dae sa fusione de duos grupos: su Grupu Birde a su Parlamentu Europeu, ativu dae su 1989, e su Grupu de s'Alleàntzia Radicale Europea, ativu dae su 1994.
Su grupu collit deputados de duos partidos polìticos europeos diferentes: su Partidu Birde Europeu (s'ex Federatzione Europea de sos Partidos Birdes), de ispiratzione ambientalista e ecologista, e s'Alleàntzia Libera Europea, chi aunit sos movimentos autonomistas, indipendentistas e regionalistas de tzentru-sinistra de sas natziones europeas sena Istadu. A manera generale s'alleàntzia at cherfidu limitare s'intrada de sos membros suos a sos partidos progressistas e atzetende carchi indipendentes solu si est de custu orientamentu.
A sas Eletziones europeas de su 1999 resurtant su de bator grupos cun 48 deputados. Heidi Hautala e Paul Lannoye nde sunt sos presidentes.
A sas Eletziones europeas de su 2004 si cunfirmant comente su de bator grupos cun 42 deputados. Su tedescu Daniel Cohn-Bendit e sa birde italiana Monica Frassoni (giai eurodeputada pro sos Birdes belgas) nde sunt sos presidentes. In sas eletziones Alleàntzia 90/I Birdes tenet fortuna meda; est una de sas formatziones polìticas prus mannas de sa Germània; partetzipat a su grupu fintzas su movimentu olandesu anti-corrutzione Europa Trasparente.
A sas Eletziones europeas de su 2009 sunt galu su de bator grupos cun 55 deputados. Si cunsolìdat de Alleàntzia 90/I Birdes e est cunfirmada sa resèssida de sos Birdes frantzesos cun sa lista Europe Écologie. No otenent rapresentantes sos Birdes italianos, sende chi sa lista Sinistra e Libertade, a cale ant aderidu, no at segudadu su quorum de su 4%. A su grupu aderisce fintzas su Partidu Pirata, partidu isvedesu chi bolet modificare su copyright e su deretu de autore in generale.
A sas Eletziones europeas de su 2019 su grupu candidat a Ska Keller e a Bas Eickhout comente a Spitzenkandidaten a sa Cummissione europea. Sos Birdes/ALE sunt torra su de bator grupos prus ampros in s'Eurocamera, cun 75 sègios subra 751. Sa prima borta benit elèghidu a su Parlamentu Europeu un'esponente de su partidu Volt Europa, su tedescu Damian Boeselager chi, cun una detzisione de majoria de su partidu suo s'aunit a su grupu Birdes/ALE [2],[3]. Sos Presidentes de su grupu Birdes/ALE sunt sa tedesca Ska Keller e su belga Philippe Lamberts. Duos esponentes de su grupu sunt elèghidos Vitzepresidentes de su Parlamentu europeu: Heidi Hautala (elèghida cun 336 votos a su primu turnu) e Marcel Kolaja (elèghidu cun 426 votos a su segundu turnu) [4].
A pustis de sa Brexit, de sa redistributzione de carchi sègiu a s'internu de s'Eurocamera e de s'adesione de un'eurodeputada polaca (Sylwia Spurek) e bator eurodeputados italianos (Ròida De Amato, Ignazio Corrao, Eleonora Evos, Piernicola Pedicini) comente a indipendentes, su grupu arresonare contat 73 membros in su mese de ghennàrgiu 2021.
Su 13 ghennàrgiu 2021 s'eurodeputadu tedescu Nico Semsrott at annuntziadu de s'èssere illacanadu de su partidu Die PARTEI, detzidende de abarrare membru de su grupu Birdes/ALE comente a indipendente.[5]
Notas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ https://www.ilfattoquotidiano.it/2020/12/09/parlamento-ue-via-libera-dei-verdi-allingresso-dei-4-eurodeputati-che-hanno-lasciato-il-m5s/6030675/
- ↑ https://www.bundeswahlleiter.de/europawahlen/2019/ergebnisse/bund-99.html
- ↑ https://www.sueddeutsche.de/politik/eu-volt-europa-europawahl-1.4489201
- ↑ https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20190627IPR55411/the-new-european-parliament-vice-presidents
- ↑ Humorlose Erklärung, warum ich aus Die PARTEI austrete nicosemsrott.eu, 13 gennaio 2021

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aìnturu de sa dibata po ndi bessiri de sa crisi econòmica si fueddat sèmpiri de prus de sharing economy, unu modellu de economia cumpartzida. Mancari no esistat una definitzioni unìvoca po nai ita siat sa sharing economy ndi podeus fueddai comenti de unu modellu econòmicu chi promovit e portat a innantis formas de consumu prus abistu e prus informau, formas chi preferint a torrai a impreai is cosas intamis de ddas comporai noas o chi donant sa possibilidadi de ddas manixai chena de essi meris a marolla. Duncas una forma de economia de su cumpartzimentu, de sa collaboratzioni e de s’agiudu. Custa forma noa de consumu, espressioni de un’acostamentu prus partetzipativu de sa tzitadinàntzia, a cantu parit est aberrendi is jennas a oportunidadis de svilupu e crèscida chi podint lompi a mudai su scenàriu econòmicu mundiali.
Custu fueddu inserrat cussus fenòmenus comenti su baratu, is bancas de su tempus, is monedas virtualis, su scàmbiu de atretzaduras e fintzas de terrenus, su cumpartzimentu e su nolègiu de veturas, de giogus, de domus, de ufìtzius. Duncas su cumpartzimentu est sa risorsa bera de custu sistema econòmicu, e ndi benit de cuntzetos traditzionales comenti su càmbiu pari-pari, sa cuncàmbia, s’agiudu torradu. Su cumpartzimentu acuntessit intra de personas e assòtzius, ma a livellu orizontali, sena chi ddoi siant làcanas intra de chi ponit su dinari, chi produsit chi impitat e chi còmporat. Po custu protzessu serbit unu logu virtuali tecnològicu innui is relatzionis funt digitalis e s’annuddat sa distàntzia geogràfica. Est aici chi is privaus e is siendas pigant parti a sa nàscida de unu beni, de un’aina o de unu servìtziu chi ponint a disponimentu de chinisisiat ndi potzat liai profetu.
Sa pensada de sa sharing economy est funtzionendi beni giai in medas setoris, naraus chi est puru de moda, e sa pregunta chi si benit a conca est si siat diaderus un’arrespusta a sa crisi o siat una manera netzessària po torrai a pensai a sa relata intra de sotziedadi e economia. Ma su problema nascit candu si circat de donai arrègulas prus craras a custu cumpartzimentu. Is arrègulas bècias perou no fait a ddas aplicai a su dinamismu sotziali nou e a bortas ponint trèminis a s’innovatzioni chi oi su mercau dimandat e pretendit sèmpiri de prus. Insaras iant a serbiri puru leis noas o iat a bastai a aplicai is chi teneus giai? Segundu su parri de calicunu sa sharing economy est bera sceti candu su cumpartzimentu de is benis si fait chena de una transatzioni econòmica, invècias àterus pensant chi custu particulari s’iat a podi lassai a una banda e chi no siat aici de importu. Tocat difatis a arrexonai apitzus de su valori, su chi tenint is setoris traditzionalis e su chi podit nasci de setoris nous: pensaus po nai a su tema de s’ospitalidadi, unu servìtziu comenti su chi fait Airbnb, chi est ponendi in dificurtadi su cumpartu de is posadas ma in su matessi tempus est de agiudu po s’economia acapiada a su mundu culturali e artìsticu. Tocat a nai puru chi s’arrenèscia repentina de sa sharing economy tenit unu ligàmini de importu cun s’impreu de is social network , is retzas sotzialis, sèmpiri prus mannu e prus fàtzili cun sa spainadura de internet in mobilidadi.
Duncas custa forma noa de economia, aunida a sa spinta tecnològica, est mudendi puru sa manera de s’atobiai intra de is personas. Ma at a tocai a abetai po biri is arresurtaus, po biri cantu custa cosa at a durai e chi at a arrenesci a donai is arrespustas a is preguntas e is pretesas de una sotziedadi chi mudat de sgihida, e chi at a essi unu modellu puru po s’amministratzioni pùbrica o chi at a acabbai totinduna aici comenti est intrada in sa vida de oi. De seguru s’impestu de su Covid-19 dd’at giai mudau sa bisura ma de custa chistioni nd’eus a chistioni prus a innantis.
Manuela Ennas


text:
Benit sa die chena poesia,
S’animu meu oramai no iscaldit pius
Morit sa die intro a mie…
Vivende so cun s’ingannìa
M’ischido unu manzanu e mi dimando:
It’est sa vida mia, sa vida mia?
Bentu chi no ischit bentulare
Dae cando m’accuntento de campare
Como su destinu malaittu, malaittu
No mi cheret pius torrare pizinnìa
Su dolore istringo in coro meu,
Frade meu,
E-i sa culpa la connoschet Deu
Proite mi lamento in terra anzena?
Ognunu devet pianghere in domo sua
E a ite l’appo azzesu custu fogu intro a mie
Si mi mancat su coraggiu ‘e lu toccare?
Curro cun sa gana de sa vida
Ma drommida mi l’agato
E deo mi sento tristu ebbìa
Prestu ti che ses iscurighende,
Tempus meu,
Adiosu no mi nares mai!
M’intendo gai laras de nie
Bocchende su tempus meu de presonìa
Feridu ma ancora ‘iu
Deo como so pensende a tie…
In cara m’han iscrittu furisteri
E-i custa vida mia immentigada
Bolat su puzone iffrittulidu,
Chena nidu,
Ma tue l’has giamadu a tie vicinu
Pigat su sabore de sa terra, terra mia,
A mi narrer chi so ancora fizu tou
E s’anima fuìda mi la torras solu tue
Cun sa ‘oghe antiga de domo mia
Tue l’has ischidada s’anima pizinna,
Bella e istimada, bindigh’annos de allegria
Fàghemi gosare unu ballu tundu,
Sona forte, die e notte,
Non mi lasses pius…
E-i sa cumpagnia càlada cantende,
Càlada abbaidende su bailcone de Maria
Torro a l’isfidare che-i sa prima ‘olta
Faccia a faccia in su foghile
Su destinu meu…
Faccia a faccia in su foghile
Su destinu meu, su destinu meu
Fàghemi gosare unu ballu tundu
Sona forte, die e notte,
No mi lasses pius
Fàghemi gosare unu ballu tundu
Sona forte, die e notte,
No mi lasses pius
Torro a l’isfidare che-i sa prima ‘olta
Faccia a faccia in su foghile
Su destinu meu
Torro a l’isfidare che-i sa prima ‘olta
Faccia a faccia in su foghile
Su destinu meu
E-i sa idda mia lughet dae lontanu,
Paret una festa pro a mie chi so torradu
Tue chi m’has cumpresu m’hasa perdonadu,
M’hasa cunfortadu cun sa dignidade tua
La devo a tie sa vida mia,
S’orgogliu de mi salvare ogni die
Manzanu meu, bestidu a nou,
Respiro già pensende a tie…
(1977 – di Antonio Strinna e Antonio Costa)
Legge 124/2017 Privacy Policy


text:
Definitzione Definitzione
Sinònimos e contràrios Sinònimos e contràrios
Maneras de nàrrere Maneras de nàrrere
Frases Frases
Sambenados e Provèrbios Sambenados e Provèrbios
Terminologia iscientìfica Terminologia iscientìfica
Ètimu Ètimu
Tradutziones Tradutziones
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
rajòne , nf, nm: arraxoni*,
erresone,
raxoni,
regione,
rejone,
resone,
rexone,
rexoni,
rigione Definitzione
capacidade de sa mente de cumprèndhere is cosas, mescamente su giustu, sa beridade, su chi andhat bene o méngius; su èssere in su giustu (e antigamente fintzes sa lei, su ’e sa leze, sa giustítzia de is Sardos); su motivu, su poite si faet calecuna cosa, fintzes argumentu, chistione / ómine de rejone = su chi ponet paghes; chircare su filu de sa resone = cricare s'arrexone, su giustu, punnare a sa filada o bandha giusta
Sinònimos e contràrios
iscúgia,
motivu
/
alleca,
chistionu
/
giustu
| ctr.
toltu
Frases
limbudu isageradu, contu male tiradu at maltratadu chena àere regione (A.Spanu)◊ sos emigrados tiant chèrrere torrare e tenent regione ◊ rajone no ndhe aiant, ma in tzarra binchiant chi pariant deghe ◊ issa l'at promissu e cun rexone ◊ caminas contr'a sa rejone ◊ a chie tocat sa rejone diant, ca tantu no si podet dennegare! (Pirastru)◊ tenes rigione tue! ◊ abazes resone!◊ a chie l'acumpanzat sa regione faghet sas cosas menzus
2.
est unu de sos piús ómines de rejone
3.
in orixos aiet ancora sos rexones de aprimu
Sambenados e Provèrbios
prb:
a morte e a rejone no balet fuire
Tradutziones
Frantzesu
raison
Ingresu
reason
Ispagnolu
razón
Italianu
ragióne
Tedescu
Verstand,
Recht,
Grund.


text:
Olocàustu
Artìculu in LSC
S'olocàustu (de su grecu ὁλόkauσtoς, holókaustos: hólos, "totu" e kaustós, "abrusiadu") connotu fintzas Shoah (ebreu: השואה, HaShoah, "sa catàstrofe"), est istadu unu genotzìdiu de aprossimadamente 6 milliones de ebreos (1 millione de chie pipios), bochidos de su regime nazista e autoridades collaboradoras in is territòrios ocupados de sa Germània durante sa segunda gherra mundiale. In azunta a issos, si carculat chi unos àteros 5 milliones de non-ebreos siant istodos vìtimas de is bochiduras de massa nazistas, cun totale de unos 11 milliones, bochidos intre 1941 e 1945.
Mètidas e tempos de s'annichilamentu fiant pranificados segundu unu sistema burocràticu organizadu chi perotocaiat totu is brancos de s'aparatu burocràticu de su Reich de Tres. Est fintzas a causa de custu fatu chi s'olocàustu est comunemente cunsideradu su genotzìdiu prus mannu e grae de s'istòria moderna.
Ebreos e àteros grupos ètnicos e polìticos fiant sistemàticamente assogados, deportados e bochidos cun metidas diferentes segundu su campu de presonia in ue fiant istugiados. Grupos vìtimas de is crìmenes nazistas non ebreos fiant zìngaros, polonesos, comunistas, omosessuales, presoneris de gherra sovieticos e pessones mentalmente e fisicamente màrturas.
Pro nde permitere s'assètiu, s'istagiada e sa bochidura, is nazistas aiant organizadu una retza de unos 42.000 cumplessos de presonia ispainados in totu is territòrios de Germània e de ocupatzione tedesca, ocupende unos 100-500.000 pessones chi traballaiant pro nd'assegurare s'atòliu.
Sa persighida e su genotzìdiu fiant realizados in fases. A primìtziu su guvernu tedescu aiat aprovadu leges pro escludere is ebreos de sa sotziedade tzivile, mescamente cun is Leges de Nurnberg de su 1935. Is primos campos de presonia fiant fraigados a partire de su 1933 e is ghettos istabilidos de s'iscòpiu de sa segunda gherra mundiale in su 1939.
In su 1941, comente sa Germània aiat cunchistadu territòrios noos in s'Europa orientale, unidades paramilitares naradas Einsatzgruppen fiant impitadas pro bochire ebreos e partisanos, fatuvatu in isparadòrgios de massa.
De s'acabu de su 1942, is vìtimas fiant regularmente carradas in autotrenos a campos de istermìniu in ue, chi fiant subrabìvidos a su viàgiu, fiant luegus betidos a is càmbaras a gasu, in trumas mannas pro nde pòdere bochire medas in una borta sola aurrande risursas econòmicas. Custa mètida at sighidu a èssere posta in atu fintzas a sa fine de sa gherra, in s'abrile-maju 1945.
Is ebreos aiant impertantu opostu fatuvatu resistèntzia. Unu de is esempros a chi prus deghet fentomu est sa rebellia de su ghetto de Varsàvia de su ghennàrgiu 1943, cando millis pessones armadas de pagu cosas fiant resissidas a rebusare is tropas de is SS pro unas bator chidas intregas. Unu nùmeru carculadu intre 20-30.000 partisanos ebreos ant cumbàtidu ativamente is nazistas in s'Europa de s'estu. Is ebreos frantzesos sunt istados ateretante ativos in sa resistèntzia frantzesa, chi faghiat oposidura a su regime de Vichy. In totale si contant prus de 1.000 rebellias armadas ghiadas de ebreos.


text:
cassatziòne , nf Definitzione tribbunale supremu, úrtimu gradu de unu dibbatimentu a ue unu si podet furriare contr'a sa senténtzia de sa corte de apellu Tradutziones Frantzesu cassation Ingresu supreme court Ispagnolu tribunal de casación Italianu cassazióne Tedescu Kassationshof.
còlte , nf: corte, corti Definitzione logu serrau, in fora, apresu a sa domo in bidha o in su sartu ue si faet fúrriu, fatu adatu a pònnere animales, o fintzes po àtera cumbénia; tretu minore prus che àteru tundhu a inghíriu de su truncu de una mata (o fintzes solu síngia tundha a cricu, in terra, giogu de piciochedhos); organísimu de giustítzia, collégiu de giuighes chi faent is dibbatimentos de gradu superiore / min. cortita; corte/i de múrghere, de mulli = mandra Sinònimos e contràrios bachile, cerina, coltíglia, màndara, passiale / zirella / cortile Maneras de nàrrere csn: sa corte de sa Luna = zenia de cortina, bàlliu tundhu prus craru chi a notes si paret totu a inghíriu de sa Luna, a bortas astrintu e a bortas largu meda; fàghere sa corte a s'abba = mòere s'abba cun sa manu, inue est apojada, a frànghere s'arga a manera de no ndhe la umprire cun s'abba; colte reale = polatu, logu ue b'istat unu re; fai corti chena crabas = fàghere innantis su chi cheret fatu apustis, manera irballada de fàghere sas cosas Frases sas cortes sunt prenas de pudhas e gai sa zente tenet sos obos ◊ candho torrant sos pastores a sa serra, in màgiu, faghent torra sas cortes a múlghere 2. sa luna istanote zughet sa corte ◊ fàgheli sa corte, a s'abba, e umpri! 3. a sa pitzinna che l'at giuta a colte reale ◊ sunt pagos sos chi tenent santu in corte pro si pòdere catzare dogni gustu Sambenados e Provèrbios smb: Corte, Cortes, Corti, Cortis, (Decortes, Degortes) / prb: benint is de monti e ci bogant is de corti Terminologia iscientìfica srr Ètimu ltn. cohorte(m) Tradutziones Frantzesu enceinte Ingresu corral Ispagnolu corral, tribunal Italianu recinto per animali, córte, alóne Tedescu Viehpferch, Gericht, Hof.
coròna , nf Definitzione cosas, orrocas artas, personas postas (o tentas impare) totu a inghíriu tundhu; antigamente, in sa Sardigna indipendhente, sa c. fut una genia de cossígiu (Corona de Logu) chi decidiat is chistiones de s'istadu (Logu) impare cun su soberanu (Giuighe), o fintzes sa corte de is giuighes chi faiant unu dibbatimentu Sinònimos e contràrios arrosàriu, coronedhu, filleri / cdh. curona / caróngiu Maneras de nàrrere csn: ómines de corona = bonos ómines; corona de azu, de fiores, de corrus; sa c. de s'unga = su tretu de sa raighina chi essit a fora prus craru; in c. de unu = totu a inghíriu (es. de su mortu); c. de monti = rocas artas a inghíriu de carchi punta, comente a fàghere un'ata; sa c. (in sas rocas) = pèlcia; erba de coronas = badàngiu (lonicera implexa) Frases est sèmpere a corona in manu rasendhe su rosàriu ◊ teniant in cuerru pira de zerru, coronas de figu sicada, nughe e nintzola ◊ ses sempre bivinno in pecau mortale cena ti nàrrere mai sa corona 2. so andhadu a su mortu: in corona bi sunt sos fizos, sa muzere, sos àteros parentes custrintos 3. sa losa fit una corona cun d-unu crastu mannu a serrare 4. sos ómines de corona, sos menzus de bidha, nos ant partzidu s'interessu chin grandhe cumpeténtzia e onestade (M.A.Mula) Sambenados e Provèrbios smb: Corona, Coronas Ètimu ltn. corona Tradutziones Frantzesu couronne, chapelet, Cour Ingresu crown, panel of judges, rosary Ispagnolu corona, rosario, tribunal Italianu coróna, rosàrio, collègio giudicante Tedescu Krone, Rosenkranz, Richterkollegium.
tribbunàle, tribbunàli , nm Definitzione logu, fràigu inue dhue funt totu is ufícios de sa giustítzia e si faent is dibbatimentos; is giúdices chi faent unu dibbatimentu de primu o de segundhu gradu Sambenados e Provèrbios prb: s'onori pérdiu no si circat tribbunali Tradutziones Frantzesu tribunal Ingresu law court Ispagnolu tribunal Italianu tribunale Tedescu Gericht.


text:
Montenegro
Coordinatas: 42°46′N 19°13′E / 42.766667°N 19.216667°E
Artìculu in LSC
Montenegro (in montenegrinu: ЦpHa Гopa, Crna Gora; in albanesu: Mali i Zi) pronuntziadu [tsr̩̂ːnaː ɡɔ̌ra], sinnificadu "Monte Nieddu")est un'istadu soberanu de sa penìsula Balcànica, in s'Europa sud-orientale. Sa capitale est Podgorica.
Su Montenegro est membru de sas Natziones Unidas, de sa NATO, de s'Organizatzione de cummèrtzios Mmundiale, de s'Oganizatzione pro sa Seguresa e sa Cooperatzione europea, de su Cuntzìliu de Europa e de s'Acòrdiu europeu de Cambiapare lìberu, est annotamala membru fundadore de s'Unione mediterrànea.
Orìgine de su nùmeneModìfica
Su nùmene de Montenegro est impitadu in sa majoria de sas limbas europeas. Derìvat dae s'italianu, e fiat coniadu dae sos venetzianos. Diat fàghere relatu cun su colore meda iscuru de sas padentes chi in època medievale ammuntaiant sas Alpes Dinàricas. Segundu un'àtera teoria, su nùmene dipendet dae sa famìllia imperiale bizantina de sos Comnenos. Un'àtera teoria fàghet derivare su nùmene a su fatu chi in època medievale s'àrea fiat bìvida dae populatziones romanzas, naradas difatis nigri latini, chi cun su tempus si diant islavizare, paris à àteras àreas de s'ex-Jugoslàvia.
GeografiaModìfica
Su Montenegro tenet subrafache de 13.812 km cuadrados e contat unos 672.000 bividores. SI ghetat in su sud a su mare Adriàticu, fàghet làcana in s'uestu cun sa Croàtzia, in su norte-uestu cun sa Bòsnia e Erzegòvina, in su norte-estu cun sa Sèrbia, in s'estu cun su Kòsovo, in su sud-estu cun s'Albania. Sa capitale atuale, Podgorica, est sa tzitade majore, mentras Cetinje fiat s'antiga capitale de su rènniu de Montenegro.
IstòriaModìfica
In su de 9 sèculos, tres pintzipados sèrbios medievales fiant postos in su territòriu de su Montenegro: Duklja, chi currespondiat agiomai a sa metade meridionale, Travùnia, in s'uestu, e Ràscia, in su norte. In su 1042, s'arconte Stefan Vojislav aiat cumandadu una rebellia chi aiat batidu a d'indipendèntzia de Duklja dae s'impèriu bizantinu e s'istabilida de sa dinastia Vojislavljeić. A pustis de passare suta su cuntrollu de podeìos regionales diferentes e de s'impèriu Otomanu in sos sèculos a sighire, fiat fatu parte de su rènniu de Jugoslàvia in su 1918, sighidu dae sa repùblica sotzialista de Jugoslàvia in su 1945. Cun s'iscontzu de sa Jugoslàvia in su 1992, sas repùblicas de Sèrbia e Montenegro aiant istabilidu impare sa federatzione de sa Repùblica federale de Jugoslàvia, mancari s'istatus de sighidore legale de sa Jugoslàvia fiat perricadu dae sas àteras ex-repùblicas e denegadu de sas Natziones Unidas; in su 2003 si fiat torradu a lumenare Sèrbia e Montenegro. A fatu de su referendum chi at tentu logu su 21 de maju de su 2006, su Montenegro at declaradu indipendèntzia su 3 de làmpadas de su matessi annu. At pigadu nùmene ufitziale de repùblica de Montenegro fintzas a su 22 de santugaine de su 2007.
EconomiaModìfica
Classificadu dae sa Banca Mundiale che unu istadu de richesa mèdiu-arta, s'economia de su Montenegro s'apoderat mescamente de serbìtzios e est una economia in trasidura adelantada a sa de mercadu. Sa richesa produida dae su Montenegro in su 2009 fiat de $4.114 milliardos, cun rèdditu peròmine de $10,527, chi diat currespòndere a unu 41% de sa mèdia europea. Sa Banca Tzentrale de Montenegro at unilateralmente adotadu s'euro che moneda. Atualmente est mebru candidadu a s'intrada in s'Unione Europea.
In su 2007 su setore de sos serbìtzios ocupaiat su 72,4% de sa populatzione, s'ndùstria su 17,6%, sa massaria su 10%.


text:
Cust’annu puru sa Sardigna est su tzentru de unu de is prèmius prus de importu po sa world music in Europa dedicau a unu de is gigantis de sa cultura nosta, Andrea Parodi, chi s’at lassau su 17 de su mesi de ladàmini 2006 ma chi sighit a bivi cun s’arti sua, una erèntzia chi abarrat in su tempus.
De su 9 a s’11 de su mesi de ladàmini, in s’auditòrium de Pratza Dettori in s’apendìtziu de sa Marina in su tzentru de Casteddu, dexi concorrentis de totu s’Europa, chi a parti sa cantzoni in gara ant a cantai fintzas una cantzoni de Andrea Parodi in sardu, una manera sintzilla po portai a innantis, in su benidori is bellus fueddus de issu. Presentant Gian Maurizio Foderaro (Radio Rai) e Ottavio Nieddu, sa diretzioni artìstica est de Elena Ledda e nci funti ospitis cumenti Abeer Neheme (Lìbanu), Duo Botasso (Piemonti), Unavantaluna (Sitzìlia), Elva Lutza (Tàtari), Renat Sette (Ocitània) e Francesca Incudine. S’intrada est lìbera.
Ti piace quello che facciamo? Aiutaci a crescere. Segui RADIO X su facebook!


text:
Georgius Seculici
Georgius (Dacoromanice Gheorghe) Seculici (natus die 19 Aprilis 1953 in oppido Rod in Cibinio circulo) architectus et vir publicus Dacoromanicus est.
MunusRecensere
Seculici apud Universitatem Architecturae et Urbanismi Bucarestensem architecturae studebat. Annis 1979 - 1991 in societate S.C. Proiect Arad S.A. Aradini architectus operam dedit. Deinde ad annum 2004 director huius societatis fuit atque iterum est, cum brevi tempore minister fuit (vide infra). Anno 2011 etiam apud Universitatem Nationalem Defensionis Carol I studebat. Est praeses Camerae Industriae et Commercii Aradini circuli[1]. Ab anno 2014 etiam in consilio summo Camerae Industriae et Commercii Romaniae operam dat[2].
Cursus honorumRecensere
Annis 1998 - 2013 Seculici praeses Factionis Democraticae Liberalis Aradini fuit[3]. A die 20 Martii 2005 ad usque 22 Augusti eiusdem anni primus minister vicarius in consilio ministrorum Călin Popescu-Tăriceanu fuit.


text:
Violeta Alexandru
Patria: Romania
Officium
Munus: politicus
Consociatio
Victoria-Violeta Alexandru (nata nomine Victoria Violeta Bau[1] anno 1975 Bucarestae) rerum politicarum perita Dacoromanica factionis PNL est.
VitaRecensere
Alexandru, quae apud Universitatem Studiorum Politicorum Bucarestensis studebat[2], ad annum 2015 praeses Instituti Politicae Publicae fuit, quod institutum pro meliore administratione rerum publicarum in Romania certat. Die 17 Novembris 2015 nova ministra delegata dialogi socialis in consilio ministrorum Daciani Cioloş est. Hunc in magistratum Livio Pop ministru successit. Die 4 Ianuarii cum ceteris ministris Ciolos de magistratu recessit. Gabriel Petrea successit. Die 4Novembris 2019 ministra laboris in consilio ministrorum Ludovici Orban nominata est evz.ro die 4 Novembris 2019.


text:
Chìmica
Articulu in logudoresu
Sa chìmica (dae s'arabu "al kimiaa", الكيمياء) est s'iscièntzia chi istùdiat sa cumpositzione, sas propiedades e sas trasformatziones de sa materia.
S'àtomo, est sa parte prus pitica de sa matèria. Sa chímica istùdiat sos síngulos átomos in sas caraterìsticas e propiedades issoro, e in prus comente custos si unin tra issos a frommare sas moléculas. Sa frommatzione o sa truncadura de unu ligàmene tra átomos o tra moléculas sunt a sa base de sa trasformatzione de sa materia.
Sa chímica, est divisa in duas brancas mannas: chìmica inorgànica e chìmica orgànica, e àteras brancas prus piticas, comente chímica física, chímica analítica, chímica de s'istadu sólidu e de sas superfìcies, biochímica, chímica farmacéutica, chímica industriale, chímica de sos alimentos.
Sa chímica inorgánica est sa chi istùdiat totu sos elementos chi cumponent sa matèria e sa creatzione de cumpostos inorgánicos. A partire dae inoghe sa chímica de sos metallos, s'eletrochímica, sa cristallografía, sa geochímica, s'astrochìmica, s'ispetroscopia moleculare, e finas sa metallurgia.
Sa chímica orgánica istùdiat sos cumpostos orgánicos, chi dian éssere sos cumpostos de su Carbòniu. L'aian cramada orgànica ca assoras cussa branca de sa chímica s'interessaiat de cumpostos pròpios de organismos biventes, vegetales o animales chi esserent. Custa definitzione l'aian abandhonada cando aian iscobertu sa síntesi de s'urea partinde da cumpostos inorgánicos, dimostrande chi cumpostos criados in laboratòriu tenian sa matessi cumpositzione e istrutura de cussos produidos dae s'organismu animale o vegetale, cuntrastande sa ipótesi chi sos elementos orgànicos depian tenner pro fortza orígine biològica.
S'atmosfera est fata po su 79 po centu de azoto, pò su bintunu po centu de ossìgenu, e s'atru pagu chi abarrat est fatu de argon, anidride carbònica e atrus gas. In natura s'ossìgenu esistet comente molècula de O2.


text:
Istanbul
Coordinatas: 41°00′36″N 28°57′37″E / 41.01°N 28.960278°E
Articulu in logudoresu
Istanbul (in turcu İstanbul; nomene antigu Byzantium e Costantinopoli; est sa tzittade pius manna de sa Turchia e, cun 12,6 milione de abitantes est sa pius populada de s'Europa e sa 5° in su mundu[1]. Istanbul est sa tzittade finanziaria de sa natzione.
Est collocada in su Bosforo e si estendet pro una parte in Europa (in sa Tracia) e in Asia (in s'Anatolia); e gai resultat s'unica tzittade de sumndu a esse posta in duos continentes.
Istanbul' (in latinu Costantinopolis, s'antica Byzantium) est istada sa capitale de s'Imperu Romanu (330-395), e de s'Imperu Romanu de Oriente (Imperu Bizantinu) (395-1204 e 1261-1453), de s'Imperu Latinu (1204-1261) e de s'Imperu Ottomanu (1453-1922). Istanbul est istada finas declarada una de sas capitale europea de sa cultura pro su 2010. Dae su 1985, sos quartieres istoricos de Istanbul faghen parte de sa lista UNESCO de sos patrimonios de s'umanidade.


text:
agiostràre , vrb: azostrare Definizione giare ifadu, matana, múngia; nàrrere cosa coment'e a briga Sinonimi e contrari abburruntare, afrontai, atzuridare, cadojare, iscamurriare, rumbicare Frasi solu as a èssere finas chi durat su sonnu e si azostrat sa vida ◊ mi at azostradu donzi bolu, betendhemiche amargadu in bratzu a donzi turmentu Etimo itl. aggiostrare Traduzioni Francese agacer, énerver, tourmenter, reprocher Inglese to torment, to fling in s. o.'s face to annoy Spagnolo molestar Italiano infastidire, tormentare Tedesco belästigen.
ansiài , vrb: ansiare Definizione provare ansa, sufrire s'ansa, istare in ansas Traduzioni Francese s'affliger, se tourmenter Inglese to afflict oneself, to be tormented Spagnolo afligirse Italiano afflìggersi, tormentarsi Tedesco sich quälen.
aporàre , vrb Definizione su si pigare dispraxere, èssere dispràxios, tristos, pònnere isporu, isarcu, fàere a tímere Sinonimi e contrari agiorrare Frasi su ràngulu ndh'etesi dai tronu e su chi aporat s'ànimu aorcadu ◊ pastores e massajos aporados nues de abba chircant sempre in chelu (G.Ruju) Etimo srd. Traduzioni Francese tourmenter, angoisser Inglese to afflict Spagnolo afligir Italiano angustiare Tedesco quälen, sich betrüben.
istragàre 2 , vrb Definizione giare istragu, fàere istragos Sinonimi e contrari batacollare, apurire, atormentai / degogliai Frasi m'istragant zuighes e sordados, mi curret zente mai bida e ne connota chi mi assuconat sa pessone Etimo itl. straccare Traduzioni Francese tourmenter Inglese to torment Spagnolo atormentar Italiano tormentare Tedesco quälen.
matanài, matanàre , vrb: ammatanai Definizione pigare o giare matana, pelea, múngia Sinonimi e contrari afandhare, afauciae, allacanae, assupai, peleai | ctr. asseliare Frasi mentes sàbias bi sunt matanendhe dae annos a s'iscoberta ◊ so sempre matanendhe a caldu e a fritu che isciau ◊ amus matanadu tota note e no amus piscadu nudha ◊ in rimas isolviat dogni tema, sentza bisonzu de si matanare Etimo srd. Traduzioni Francese affliger, se tourmenter Inglese to trouble, to be tormented Spagnolo atormentarse Italiano travagliare, tormentarsi Tedesco quälen (sich).


text:
Dae custa pàgina podes sinnalare avenimentos, fatos de crònaca o apuntamentos in sa zona tua; podes imbiare unu cummentu tuo, sa crònaca de un’eventu, una lìtera e, prus in generale, cale si siat informatzione chi pertocat sos omosessuales, lèsbicas, trans in Sardigna o in su mundu, ma finas fèminas, migrantes, ecologia, deretos ecc.
Si tue cheres sinnalare una noa o unu fatu, ammenta·ti de pònnere finas sa fonte, siat chi si tratet de unu situ in rete, un’òrganu de istampa o su nùmene tuo cando est una noa in ue ses istadu/a testimòngiu/a.
Custa publicatzione est disponìbile fintzas in: Italian


text:
allimídu , agt: limidu Definitzione nau de ccn., chi no giaet nudha a is àteros, arrestigu; chi bolet totu issu, chi no bolet lassare nudha a is àteros Sinònimos e contràrios allambridu, allufiadori, allupidu, araganzatu, bentranu, calestiosu, illimidu, mangiufoni, pasteri, sassagoni, sgalluponi Frases sos mios sunt allimidos e isfidant fogu e ferru pro m'iscavare fossos suta de pes Terminologia iscientìfica ntl Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu glouton, goulu, avare Ingresu greedy, glutton, stingy Ispagnolu glotón, avaro Italianu ghiottóne, ingórdo, avaro Tedescu Feinschmecker, eßgierig, geizig.
amindigósu , agt Definitzione chi o chie istat a míndhigu, faet o giaet sa cosa a míndhigu, est arrestigu Sinònimos e contràrios aggantzadu, assuriu, limidu, remingu, soridu, susuncu Terminologia iscientìfica ntl Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu radin, pingre Ingresu stingy Ispagnolu tacaño Italianu tìrchio Tedescu geizig.
arrancanàdu , agt Definitzione nau de ccn., chi est malu a giare, chi no ispraghet tanti sa manu giaendho cosa Sinònimos e contràrios aggantzadu, arrancadu, assuriu, limidu, mischinzosu, soridu, susuncu Frases fit de pagos faedhos, pariat arrancanadu ◊ est ómine arrancanadu de paràulas cantu est mannu de bonugoro ◊ fit arrancanada e no daiat mai nudha Tradutziones Frantzesu radin, pingre Ingresu stingy Ispagnolu tacaño Italianu tìrchio, taccagno Tedescu geizig.
casiàca , nm Definitzione casu de baca, ma nau in cobertantza po chie est arrestigu, istrintone Sinònimos e contràrios craschiabbudhas, limidu, susuncu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu radin Ingresu stingy Ispagnolu tacaño, avaro Italianu spilórcio Tedescu knauserig.
craschiabbúdhas , nm: craschiaudhas Definitzione chi arrasigat fintzes is istentinas (budhas) po s'arrestigore, po ingurdoneria Sinònimos e contràrios aggantzadu, assuriu, cajasoru, limidu, soridu, susuncu Frases fit unu craschiaudhas, campaiat de su chi li daiat sa zente ◊ cussu craschiabbudhas pro carchi sodhu si est ghetau a sa cuncurréntzia! Terminologia iscientìfica ntl Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu radin, lésineur Ingresu stingy Ispagnolu tacaño, avaro Italianu tìrchio, lesinatóre Tedescu Geizhals.
curústu , agt Definitzione chi est arrestigu, curustu, chi no ndhe giaet, de cosa Sinònimos e contràrios araganzatu, calestiosu, curustosu, limidu, susuncu Frases cussu curustu no cúmbidat a nemmos mancari lu facant a zizios! ◊ est pesandhe anzonedhos tirchinaos in custos annos curustos ◊ Malunedhu Curustu, sendhe chi est ricu e sanu, est semper chin su murru Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu avare Ingresu stingy Ispagnolu avaro Italianu avaro Tedescu geizig.
isurzídu , agt Definitzione chi est de manu istrinta, malu a giare Sinònimos e contràrios aggantzadu, assuriu, cringone, ingurdone, issotzigadore, limidu, manteghíglia, pistricu, susuncu, tingiosu, tzecosu Frases cuss'ómine lu giughent a montovu ca fit arrebbocadu e isurzidu (G.Ruju)◊ est gai isurzidu chi si bortat a su ferru ruju Terminologia iscientìfica ntl Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu avare Ingresu stingy Ispagnolu cicatero, tacaño Italianu spilórcio Tedescu knauserig.
pistrícu , agt, nm: pistrincu Definitzione nau de unu, chi o chie est de manu istrinta, malu a giare, arrestigu, de malugoro, chi isfrutat s'àteru; chi est a míndhigu / lughe pistrinca = paga, tropu bàscia Sinònimos e contràrios aggantzadu, assuriu, cringone, ingurdone, limidu, soridu, susuncu, tzecosu / usureri | ctr. manilalgu Frases fit mere pistrinca chi non at mai partitu unu pane lentu a sas maniales 2. no sias pistrincu! ◊ mi aperint pistricos ispirallos a mi che ispentumare Tradutziones Frantzesu radin, pingre, usuraire Ingresu usurer, stingy Ispagnolu tacaño, usurero Italianu tìrchio, usuràio Tedescu geizig, Geizhals, Wucherer.
spissécu , agt: ispicecu*, spitzecu Definitzione nau de ccn., chi no giaet, chi est malu a giare, de manu istrinta, arrestigu; chi in is gustos tenet pretesas, chi est malu a cuntentare, chi cricat su prus bonu Sinònimos e contràrios aggantzadu, corcovari, ispítziga, issotzigadore, limidu, soridu, susuncu, tingiosu, tzecosu / mendhecosu, pibincu 2. cussu est un'ómini tropu precisu, fintzas spitzecu ◊ a fostei no dhi praxit nudha: est tropu spissecu! ◊ no podia crei ca fiast de buca fini e spitzecu puru: tocat a isciri papai de totu! 3. dèu gei seu sempri cuntentu, ma c'est genti spitzeca ◊ cumpadessat: s'intendit mali e po cussu est unu paghedhu spitzecu! Tradutziones Frantzesu radin, tatillon Ingresu stingy, fussy Ispagnolu tacaño, meticuloso, descontentadizo Italianu taccagno, pignòlo, ricercato Tedescu geizig, pedantisch, geziert.
susúncu , agt, nm Definitzione chi o chie est de manu istrinta meda, malu a giare, arrestigu Sinònimos e contràrios acaniu, aggantzadu, aggrancidu, araganzatu, assuriu, astrintone, ingurdone, limidu, sumidu 1, tingiosu, tzecosu / pedhitzoni | ctr. dadivosu, manibrenu, manilalgu Frases sa giustítzia dhus abbruxit, a cussus susuncus: prus ndi tenint e prus pagu ndi donant! ◊ su meri susuncu no dh'iat mai cumbidau a domu ni a prandi e ni a cena ◊ gherrat po sa paxi e contr'a su susuncu isfrutadori ◊ nonna est de coru bonu, invècias nonnu est unu pagu susuncu Terminologia iscientìfica ntl Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu avare Ingresu stingy, niggard Ispagnolu avaro Italianu avaro Tedescu geizig.
tingiósu , agt: tinzosu Definitzione chi est càrrigu de tíngia; nau de ccn., chi est càrrigu de dépidos, chi est arrestigu, de manu istrinta, pòberu Sinònimos e contràrios becosu, runzosu / aggantzadu, coghedhu, limidu, susuncu Frases est unu cane tinzosu 2. chini est gelosu morit tingiosu ◊ po si preni is busciacas issu a su fradi dhu torrat tingiosu! Ètimu ltn. tineosus Tradutziones Frantzesu teigneux Ingresu affected with ringworm, stingy Ispagnolu tiñoso Italianu tignóso Tedescu grindig.


text:
Archivi categoria: bilinguìsmu/plurilinguìsmu
Torpè – Servìtziu de trasportu iscolàsticu
COMUNA DE TORPÈ
PROVÌNTZIA DE NÙGORO
Prot. N. 4157 de su 15.09.2015
AVISU PÙBLICU
Servìtziu trasportu iscolàsticu A.I. 2015/2016.
SU RESPONSÀBILE DE SU SERVÌTZIU
DAT A ISCHIRE
chi sos chi cherent gosare de su servìtziu de trasportu iscolàsticu pro sos pitzinnos de s’Iscola Materna, de s’Iscola Primària e de s’Iscola Segundària de I gradu, depent presentare domanda iscrita a su Servìtziu Pùblica Istrutzione de sa Comuna de Torpè, impitende su mòdulu de domanda.
Pro s’annu 2015/2016 cada mese s’at a dèpere pagare:
a) 15 èuros pro unu pitzinnu
b) 21 èuros pro duos pitzinnos (de sa matessi famìllia)
c) 27 èuros pro tres pitzinnos (de sa matessi famìllia)
A s’Ufìtziu de Protocollo de sa Comuna de Torpè tocat a presentare, in antis chi intret su mese, sa ritzevuta de su pagamentu fatu in favore de sa Comuna in su c.c.b. intestadu a su Servìtziu Tesoreria de Torpè o sinuncas in su c.c.p. n. 12058087, intestadu a sa Comuna de Torpè – Causale de su versamentu “Cuota servìtziu postalinu mese de _______________ 2015 (o 2016), (nùmene de su pitzinnu) _________________”.
Sos oràrios de su postalinu ant a èssere:
h.7.30 SU COSSU _ h.7.40 TALAVA’_ h.7.50 BRUNELLA _ h.8.00 BUDONI
SU RESPONSÀBILE DE SU SERVÌTZIU
Dut.a Franca CORONAS
pro iscarrigare sos avisos in italianu e in sardu incarca inoghe
S’iscola sarda, sena sardu….
PASADA – Vacàntzia antzianos 2015
COMUNA DE PASADA
PROVÌNTZIA DE NÙGORO
SERVÌTZIOS SOTZIALES
AVISU PÙBLICU
INFORMAMUS CHI PODIDES CUMINTZARE A BOS NCHE MARCARE PRO SA
“VACÀNTZIA DE SOS ANTZIANOS DE SU 2015”
Sas domandas ant a dèpere èssere presentadas non prus a tardu de mesudie ( a sas 12.00) de su 30 de cabidanni de su 2015
Pasada, su 18.09.2015
ASSESSORE A SOS SERVÌTZIOS SOTZIALES
F.du Marco Ventroni
Pro iscarrigare s’avisu in sardu, incarca inoghe
pro iscarrigare s’avisu e sos mòdulos in italianu, incarca inoghe
CUNCURSU MAX LEOPOLD WAGNER DE LIMBA SARDA PRO TESIS DE LÀUREA / 2015
ISCADÈNTZIA 05/12/2015
PREMIATZIONE, chenàbura 18 de NADALE de su 2015, h 16.30, ARISTANIS
sa Sotziedade pro sa Limba Sarda, cun s’agiudu de sos donadores* e de su Tzentru tzios Culturales – Unla de Aristanis, promoet e organizat su
CUNCURSU MAX LEOPOLD WAGNER DE LIMBA SARDA PRO TESIS DE LÀUREA
BANDU de su 2015
Su cuncursu tenet 2 setziones:
setzione 1: Tesis in sardu de cada argumentu o facultade** > Prèmiu 500 euros
setzione 2: Tesis in cada limba de argumentu linguìsticu sardu** > Prèmiu 500 euros
Sas tesis devent èssere istadas discùtidas in sos ùrtimos 3 annos (duncas, in sos annos acadèmicos 2012-2013, 2013-2014, 2014-2015.), in cale si siat universidade.
Sas tesis de sa prima setzione devent giai resurtare comente iscritas TOTU IN SARDU in su mamentu de sa làurea.
Sas tesis devent essere imbiadas in su formadu eletronicu .pdf a s’indiritzu de posta eletronica papiros.ed@gmail.com intro de 05/12/2015cun totu sos datos personales, annu de làurea, indiritzu e numeru telefonicu. Sos partetzipantes ant a retzire una lìtera eletrònica chi cunfirmat sa cunsinna de sos documentos.
Sa premiatzione at a èssere chenàbura 18 de NADALE de su 2015, h 16.30, in ARISTANIS, Tzentru Servìtzios Culturales – Unla, via Carpaccio 9, cun sa presèntzias de sos premiados, de sos familiares, de sos organizadores e de amigos de sa limba sarda.
Sos organizadores s’impinnant a non divulgare sos traballos sena su permissu iscritu de s’autore.
Pro sa SLS, Diegu Corràine
—
*DONADORES: “Altracultura” sotziedade cooperativa, Assòtziu Culturale “Àndala Noa”, Tonino Bassu, Cristianu Becciu, Lisandru Beccu, Antoni Boe Chiccone, Mario Carboni, Gianni Carta, Adrian Cescje, Diegu Corràine, Marcello Cucca, Francesco Cuccu, Andria Dettori, Martine Faedda, Clara Farina, Gabriele Farina, Antonia Fenu, Maria Floris, Sarvadore Floris, Federicu Francioni, Domìnighe Fumagalli, Giagu Ledda, Franco Marcello, Antoni Marchi, Attilio Mastino, Luz Méndez, Pitzente Migaleddu, Dàvide Mulas Marci, Pretu Murru, Davide Nurra, Maurizio Oggianu, Nino Pala, Larentu Palermo, Gianni Persico, Fabio Pillonca, Gianfranco Pinna, Maria Piras, Bachis Porru, Bibiana Salis, Fabio Solinas, Gianfranco Sollai, Antonello Spiggia, Frantzisca Spiggia, Gianluigi Stochino, Giuanna Tuffu.
**Sa matessi tesi podet partetzipare petzi a una setzione.


text:
Tz , nf: [tizeta] Definitzione su digramma /tz/ est manigiau po arrapresentare su sonu dentale africau surdu siat aintru de foedhu (che in betzu, bratzu, matza, petza, pratza, putzu) e siat in cuménciu (che in tzacu, tzecu, tzicu, tzocu, tzudha), faendho contu chi custu est unu sonu distintivu chi podet fàere fintzes significau diferente de su dentale africau sonoru (es. atzudu no est azudu, catzare no est cazare, botza no est boza, imbartzare no est imbarzare, tzocu no est zocu e àteros) e deosi no serbit mancu a iscríere cun dópia ne unu e ne àteru sonu; est sonu chi currispondhet o podet currispòndhere a unu de is duos sonos chi inditaus cun sa /c/ (sonu africau palatale surdu, es. betzu/béciu, tzúcuru/ciúcuru), o a su sibbilante surdu /–ss–/ (es. petza/pessa, tzúcuru/súcuru), a su dentale oclusivu surdu /t/ (es. putzu/putu, tzonca/tonca), cosa chi faet s'efetu de no cambiare mai in foedhos deosi (variantes cun su matessi significau) su sonu de /c/ e /t/ intr'e duas vocales in cuménciu de foedhu in fonética sintàtica. A/c. su digramma /tz/ est in parte de /ts/ e /Θ/ impreaos in su DES, fintzes si sa /Θ/ Wagner dh'at posta po unu sonu surdu chi si faet faendho essire su sulu cun sa punta de sa limba in mesu de is dentes (fricativu interdentale, a bortas iscritu cun su digramma /th/ in is Autores), ma chi is Sardos funt cambiandho a /t/ o a /tz/ e chi a dónnia modu narat una parte pitica de su sardu e méngius semplificau a /tz/ chi narat totu su sardu.
tza , art: cià, sa* Definitzione artículu impreau po acumpangiare e distínghere unu númene fémina singulare, a logos candho s'art. dh'agatant apustis de sas prep. cun o in Frases cun tza genti creidora si fait benammodiu (G.Moi)◊ custu est unu dannu de tenni in tza menti.
tzàba! , iscl Definitzione nau a su cane po dh'asseliare: prestu!, prest'a un'ala! (itl. passa via!) Sinònimos e contràrios tzeulè!
tzabàda , nf Definitzione genia de bàula chi faent in buca is canes malàidos Sinònimos e contràrios abbau, babada, babosina, bàbula, saliàciu.
tzabagúgu , nm, nf: tzalacruca, tzalacuca, tzalacucu, tzelacuca, tzilicucu, tziligugu Definitzione genia de tzintzigorru longu, chentza corgiolu Sinònimos e contràrios ataligughe, satzaluga, sosoga / cdh. tziricucu Terminologia iscientìfica crp Ètimu srdn.
tzabài , vrb: aciaulai*, ciaulai, saulai, tzaulai, tzaulare Definitzione betare apédhidos comente faent is canes (manigiau fintzes cun valore transitivu); nau in cobertantza, istare naendho, abboghinandho, a murrúngiu cun ccn. Sinònimos e contràrios alloroscare, apedhae, atocare, baulai, imbauai, inciauai Frases is canis candu bint ca su pegus est cassau tzabant a girada ◊ sa càscia chi ant afidau a mei tui dha tzàulas e no dha tocas! (Frigau) 2. sos àteros aiant acussentidu, pro fàghere paghes e no istare a su tzàula tzàula e po dha segare in curtzu (A.Cossu).
tzabbatéri , nm: ciabbateri, sabbateri* Sinònimos e contràrios botinarju, cartzolaju, mastruiscarpas Frases custu fit unu tzabbateri càrrigu de famíllia.
tzàbiu, tzàbidu , nm Definitzione sa boghe de su cane Sinònimos e contràrios apédhida, apedhu, inciau, itzàbiu, tzàulu Frases dogna tanti ndi arribbat unu tzàbiu de canis ◊ s’est inténdiu unu tzàbidu mannu… fiat su cani de tziu Mundicu Terminologia iscientìfica bga Ètimu srd.
tzàca , nf, nm: tzacu Definitzione múngia de arrennegu, de fele, crepu / tzaca de frebba, de fritu, de sole = callentura forte, fritu meda, sole budhiu Sinònimos e contràrios afuta, arràbbiu, arrennegu Frases aiat iscultadu chena faedhare ma regollinne e ingullinne tzacu ◊ li fuint boltuladas sas istintinas de su tzacu e de sa birigonza ◊ faghimis peus pro bos dare tzacu ◊ soe bidre de su tzacu!◊ fiaus trabballanno a tzaca de sole Tradutziones Frantzesu dépit Ingresu anger Ispagnolu bronca, rabia Italianu stizza Tedescu Ärger.
tzacabingiàdas , nf Definitzione genia de martigusa chi narant fintzes binistra màsciu, iscova de bíngia, de bòi, de preidi, de argiolas e faet coment'e unu frutighedhu a birilledha orrúbia Sinònimos e contràrios cadhamaridos, iscorravoe, líbida, libidana, scovioi Terminologia iscientìfica mt, Osyris alba Ètimu srd.
tzacàda , nf Definitzione su tzacare; fintzes cropu chi faet tzàcurru, iscutulada, addobbada Sinònimos e contràrios tzacadura / colpu, isciuta, isdobbiada Frases fiat cument'e a mi fai intendi in pitzus de su corpus sa tzacada de su martedhu ◊ in su giogu de tzacheponi si depit insertai de chini est sa tzacada. Ètimu srd.
tzacadínu , agt: ciacarinu, tzacarinu Definitzione chi si tzacat, crepat, segat a cropu, chi tzàcurrat (nau de cosa de papare, chi faet unu pagu a tzàcurru); nau de persona, chi deretu si ofendhet, si primmat, chi si che artzat foedhandho / ferru tz. = chídrinu, atarzinu, chi si truncat po dh'atrotigare Sinònimos e contràrios abberiditu / àrridu, bídrinu, chídrinu, fracadinu, stocatzinu, tzacaditu / tzacarrosu | ctr. lentu Frases portu fustigalla tzacadina po allui su fogu ◊ custu est linnàmini chi no s'istruncat ma est tzacadinu, s'isperrat totu 2. gei ses tzacadina, no fait a ti nàrriri nudha! ◊ piciochedha tzacadina, prangiat po dónnia cositedha Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu fissile Ingresu cleavable Ispagnolu hendible Italianu fìssile, fendìbile Tedescu spaltbar.
tzacadítu , agt Definitzione chi si tzacat, chi si segat a cropu, si aperit Sinònimos e contràrios abberiditu / àrridu, bídrinu, chídrinu, fracadinu, isperraditu, stocatzinu, stochinu, tzacadinu Frases materiale malu cussu tubbu, tzacaditu: a sa pressione de s'abba si est abbertu in duos tretos Ètimu srd.
tzacàdu , pps Definitzione de tzacare Sinònimos e contràrios fichidu, stichidhiu.
tzacàdu 1 , agt: tacadu Sinònimos e contràrios aciacosu, magagnosu, maladióngiu, malesanu, temósigu, tunconidu, tzimiliosu | ctr. líaru, sanu Frases zeo so minadore de purmones tzacados.
tzacadúra , nf: itzacadura, sacadura, tzacarura Definitzione su tzacare; segadura de cosa chídrina, tostada, deasi comente dha faet sa canna chi si aperit de longu, ma chentza èssere segada deunudotu Sinònimos e contràrios tracadura, tzàchida / abbelta, afilada, afiladura, cannidura, calpidura, filidura, isperrada Maneras de nàrrere csn: tz. a manus, a peis, me is laus = trapadas chi faghet su fritu in sa pedhe; tz. de ossos = tracada de ossu chi si segat Frases sa porta de linna portat tzacaduras ◊ is tzacaruras de sa fentana Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu fêlure, rhagade Ingresu crack, rhagas Ispagnolu raja, hendedura, grieta Italianu incrinatura, fessura, ràgade Tedescu Riß, Schrunde.
tzacài , vrb: ciacai, sacai, tzacare 1, tzacari Definitzione fàere tzàcurru coment'e de cosa chi iscópiat, isperrare, afilare, apèrrere a cropu, segare a crepadura, crepare de su fritu o de àteru: in cobertantza, su si pigare arrennegu, foedhare male po fele, po tzacu; fintzes iscúdere (po su sonu a cropu chi faet), fàere camminu, andhare, intrare Sinònimos e contràrios abbèrrere, afilai, calpire, cannire, cherpai, filiri, fresai, ischisciai, iscopiare, iscrafangiai, issacai, scanniri, sinniai, tzacarrai, tzocare / incrivire, iscúdere Maneras de nàrrere csn: tzacai a perda = iscúdere a pedra; tzacai is peis a terra = istribitare (pro arrennegu); pratu tzacau = afiladu, cannidu; fai su crepatzaca a unu = fai su crepa crepa, fàchere su derre, fàghere carchi cosa a crebu, mancari crebet, s'àteru Frases nemus ghetat binu nou in istrexus bècius, poita su binu dhus tzacat ◊ sa canna si tzacat si pagu pagu dha fortzant ◊ portat is manus tzacadas de su frius ◊ e innui si depit tzacai s'ou, in punta o in mesu? ◊ papendi cussa cosa gei no si ant a tzacai sa brenti, no! ◊ mi depit pagai su chi mi depit, mancai tzachit… o crepit! ◊ po s'isfortzu de ai arrísiu tropu, dhi fiat tzacada una vena ◊ tzaca, manedha, ca benit babbai! ◊ tzacant is guetus arendi su celu ◊ est tzachendi de s'arrennegu ◊ in su fogu tzacat sa linna frisca, pruscatotu sa folla 2. a su fillu dhi at tzacau una bussinara ◊ lah ca ti tzacu, chi no abarras chietu! ◊ at tzacau su pratu a terra candu at ghetau sa gràtzia a is isposus ◊ mi benit ganas de dha tzacari a su muru ◊ si ti ponit chinta ti tzacat a frastimu, lah! ◊ castiadí e circa de nci tzacai su nuncu! ◊ ci fio a su postu tuo, dhi aio tzacau unu lampu e dhos io abbruscaos cummente a is tiauledhos de s'inferru! 3. toca, tzaca stradoni! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu fendre, éclater, crépiter Ingresu to crack Ispagnolu hender, reventar, crepitar Italianu fèndere, fessurare, scoppiare, crepitare Tedescu spalten, bersten.
tzacamanèdha , nm Definitzione tzàcurru de manos Ètimu srd.
tzacamànu , nm Sinònimos e contràrios tzacarramanu.


text:
Is artistas lassant Barì e tra is caminos de su comunu ogiastrinu, abarrat s’arrastu de unu progetu chi abbaidende su presente, mirat a unu benidore fatu de consièntzia e de respetu.
Est concruidu custu coa de chida s’eventu “Tra muro e mare”, progetu de arte pùblica aparitzadu dae Home Network (rete de artistas de Urban Center) cuncordadu cun su contributu de s’Unione de is Comunos de s’Ogiastra e de su Comunu de Barì. Oto artistas de s’iscena sarda, natzionale e internatzionale (Bastardilla, Crisa, Paola Corrias, Ericailcane, Daniele Gregorini, Marcello Marinelli, Marco Rea, Skan) ant bìvidu una chida sa bidda ogiastrinu de Barì pro interpretare in is muros de su tzentru abitadu su tema seberadu dae s’amministratzione comunale pro sa manifestatzione, est a nàrrere su”respetu”.
“Sa punna – at decraradu s’amministratzione comunale – est cussa de furriare is caminos de su tzentru de Barì in unu museu a chelu abertu, a s’internu de unu percursu chi acumpanget is bisitadores fatu de is monumentos prus bisitados sa bidda, comente sa crèsia de Santu Leonardu, sa de Santa Cecìlia e cussa prus famada de sa Munserrada”.
Duncas, tra is caminos de sa bidda, is artistas ant interpretadu su cuntzetu de respetu in oto diversos muros, cuntzèdidos dae sa colletividade pro sa colletividade, cun s’iscopu de afidare fintzas a is caminos su còmpitu de contare e dialogare, pro mèdiu de s’arte. “Semus satisfatos meda de comente est andada sa manifestatzione” at naradu Daniele Gregorini, diretore artìsticu de Home Network, chi at agiuntu: “Sa cosa positiva est chi sa comunidade ogiastrina tenet pràghere a tènnere istìmulos culturales, prus che totu de s’arte cuntemporànea: si tratat de traballos chi rapresentant cuntzetos in veridade bastante abertos a s’interpretatzione, pro is cales sa gente chircat de cumprèndere ite est bidende; sunt totus mecanismos chi induiant is persones a tènnere un’ispìritu prus crìticu in is cunfrontos de sa realidade”.
Is reatziones sunt istadas opostas, ma belle totus ant apretziadu su progetu: “Amus chircadu de batire a Barì diversos livellos de limbàgiu artìsticu – at sighidu a contare Gregorini – bènnidu dae diversas àreas geogràficas de su mundu: b’aiat 5 sardos e un’artista vènetu, unu romanu e una colombiana, totu pro chircare de arribbare a unu limbàgiu artìsticu chi esseret su prus su prus possìbile cumprensìbile e de valore; su resurtadu difatis est unu percursu eterogèneu acapiadu a su tema de su respetu ma chi cumprendet diferentes interpretatziones”.
Sa declinatzione de su cuntzetu protagonista de “Tra muro e mare” s’est espressada tochende vàrios argumentos: su dissensu in is cunfrontos de s’opressione, is traditziones chi ponent is bases de sa sotziedade nostra, s’importu de un’abbratzu o de sa luta contra sa violèntzia de gènere. Tra is artistas ddoe fiat fintzas Marcello Marinelli, sa cale òperat surreale elàborat su tema de su respetu pro mèdiu de sa rapresentatzione de “una natura morta de pipas”. “Is pipas – at ispiegadu s’artista – podent èssere unu riferimentu a una figura de una tzerta sabiesa, a sa sabidoria, a is bardianos betzos de sa cultura nostra; s’òpera at a trasmìtere sa chi is matessi betzos pintados in s’òpera t’ant a bòlere contare; su muru est un’invitu a pompiare a is esperièntzias e a sa cultura chi arribbat dae su passadu cun respetu mannu”.
Atividade realizada cun su contributu de sa Regione Sardigna – Imprentas 2020-2021. Lr 22/2018, art. 22
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2020-2021. LR 22/2018, art. 22


text:
Torrat s'arritzonis s'istagioni de sa pisca de mari
(IlMinuto) – Casteddu, 1 de su mesi de totussantus - Torrat oi po serrai su 4 de su mesi de maju de su 2013 s'istagioni de sa pisca de s'arritzoni de mari. S'arregorta de s'arritzonis de mari est proibia si fata atressu de amànius tragaus cun barcas o a manu puru atressu de médius mecànicus - istrumentus in ferru - arrastellus puru. Sa tàllia minima de tentura est de 50 mm atzetuaus is acutzonis, is arritzonis de tàllia prus pitica depint essi torraus a ghetai a mari. Po ndi sciri de prus asuba de su regolamentu consultai is documentus.
Fotografia de fabcom. Pigada de Flickr


text:
Est bessia sa de trexi prentadas de sa Carta de Logu Istòriga e Linguìstiga de Sardìnnia (23 màju 2017)
E seus lòmpius a prus de cincuantamilla.
Trexi editzionis in trinta tres annus, e sa de su 2014 e custa de su 2017 funt stètias prentadas in deximilla còpias a cade una. Eus currègiu calancunu sbàlliu, bogaus e aciuntus unus cantu topònimus, ma s'arrisurtau gei est paris a s'impènniu chi nc'est bòfiu po ndi bogai una carta prus mellus de is passadas.
Un’arringratziamentu partigulari a totu is millis e millis Sardus e Sardas atobiaus, in custus trint’annus, cun issus eus fuedhau, arrexonau e interbistaus in is festas de is bidhas de:
Nùgoro a s’arredentori una pariga de bortas; Aristanis a sa Sartìllia e a s’arremèdiu una pariga de bortas; Tàtari a sa Felta manna de sa Faradha una pariga de bortas; Castedhu po sant’Efis de Nuras una pariga de bortas, a sa fiera castedhàja una pariga de bortas, a su stàdiu de sant’Elias, a is cùcurus cotus a Stampaxi, a sa Duchissa in sa dia de sa Sardìnnia 2006, in Pratza de su Cramu a is manifestatzionis de su 25 Arbili de su 2005 e de su 2006; Sàrdara a santa Maria is àcuas; Crabas a santu Trabadori e a sa Cursa de is scurtzus; Iersu a sa festa de su binu; Olia Spetziosa a sa festa de su binu; Ìtiri in su 1986; a Bànari a sa festa de santu Larenthu; Bolòtana a nostra sannora de su saucu; Tèmpiu a lu carrasciali timpiesu; Berchidha cun sa scola de Brugu sant’Elias 2003; Gavoi a sa Ìtria 1986; Dèximu Mannu a sant’Arega una pariga de bortas; Macumere a santu Pantaleu, a sant’Antoni, e a sa festa de is lìbburus in su 2005; Terraba a nosta sennora de su mari; a sa còja de Pieru e Annalisa a Dèsulo, in su 2004, sa cartina in strina a is prus de trexentus cumbidaus; Paulle cun su biaxu de su Maistraxu 2005 e a santa Cristina a sa festa manna de iRS 2006; Santu Lussurzu a sa carrela de nanti de su 1983 e su biaxu de su Maistraxu de Segundu Livellu de s’Universidadi castedhàja 2006; Orthullè 2005; Sòrgono 2005; Serrenti a santa Vida; Simaghis a sa festa de s’arrosu 2006 e in su 2009 a su cuntzertu de Caparetza; Santu Sidori de Cuartùciu po santu Sidori, Sèdilo a s’àrdia in su 1986 e su 2006; Aritzo a sa castanzada 1986; Làconi a santu Frenàssiu; Bosa a sa festa de sa Costa; Iscroca a santu Simoi; Durgali in s’istadi 2005; Pauli a santu Larèntziu 2004 e a su fogadoni de santu Srebestianu 2006; Sìnnia a santa Itroxa 2004; Cabuderra a sa presentada de su lìbburu de Pepi in sa domu Melis in donniasantu 2006; 2012 asuta de s'arregioni sarda a su sciòperu de su fàmini de is fèminas de iRS a Castedhu; istadi 2013 a Brugu sant'Elias a sa festa de acabbu de sa scola ilementari; 2015 Tiesi a sa festa de su 25 arbili; 2015 a Gavoi a su festival de sa literadura; 2015 Castedhu a su cumbènniu de Emergency in strina a totus cincuxentus cartinas; asuta de s'Arregioni sarda a cuàturu manifestadas tra su 2105/17 prus de duamilla cartinas; 2015 a totus is professoris, 170, e trabballadoris, 30, de su "Primu Levi" de Cuartu e a totus is scientis de 16 classis; 2016 a is scientis de su cursu de lìngua sarda tentu de s'Ofìtziu de sa lìngua de Bidhexidru; Castedhu 2017 a is trabballadoris, dutoris e fisiuterapistas de sa clìniga "santu Trabadori"; Cuartùciu a 02 Axrolas 200 cartinas a sa festa de acabbu de su cursu de badhus sardus.
Àteras gràtzias mannas medas torraus a sa meca de scientis e maistus de: is scolas ilementaris de Sètimu in su 2000; su Mineràrgiu “G. Asproni” de Igrèsias in su 2001; sa scola mèdia “Don Milani” de Brugu sant’Elias in su 2001; su “D.A. Azuni” de Bidheputzi in su 2002; su “D.A. Azuni” de Pula in su 2003; su “E. Matei” Dèximu Mannu in su 2004; s’Alberghieru “G. Ferraris” de Serra Perdosa de Igrèsias in su 2004; s’Alberghieru “A. Gramsci” de Pauli in su 2005; su ITAS “G. Deledha” de Castedhu in su 2006; s’Institudu Maistrali “G. Pagani” de Calufuote, U pàise, in su 2007; s’Institudu de Instrutzioni Superiori Stadali “Primu Levi” de Pitz’e Serra de Cuartu de su 2007/8 fintzas a su 2017/8. E imparis a totu su personali ATA de custas scolas.
Libburugrafia
S’eus lòmpius a custu trabballu ligendi, castiendi, scedhendi, pighendi e averiguendi, totus is nòminis de is bidhas in custas pubrigatzionis:
Àngela Terrosu Asole e Arrobertu Prachi, Atlantis de sa Sardìnnia, Editzionis Kapa, Arroma 1971, cun is agiorronnamentus de su 1974 e de su 1980; de custu Atlantis de sa Sardìnnia eus pigaus is trabballus de:
Àngela Terrosu Asole, Is tàulas e is Cartas, de sa nùmuru 35 a sa nùmuru 52 de su 1980;
Àngela Terrosu Asole, Is bidhas de su mesutempus, pàginis 1/52, de su 1974;
Frantziscu Cèsari Casula, Giudicaus e Curadorias, pàginis 94/112, de su 1971.
Arremundu Carta Raspi, Istòria de sa Sardìnnia, Editzionis Mùrsia, Milanu 1971.
Itroxu Àngius, Ditzionàriu giogràfigu, istòrigu, stadìstigu, cumerciali de is Stadus de s.m. s’Urrei de Sardìnnia, G. Maspero Librajo, Cassone Marzorati Vercellotti Tipògrafus, Turinu 1833-1856, torrau a prentai, Bolùnnia, Forni 1977.
Màscimu Pitau, Is topònimus de sa Sardìnnia, s’ita bolint narri e is orìginis, EDES, Tàtari 2011.
Arrenatu Podhie, TONARA, Is nòminis de is logus, sa circa in su campu, indàgini istòriga e spricadura linguìstiga, Alfa Edidrixi, Cuartu gennaxu 2010.
Olivieru Nioi, LOGUS, micrutopònumus de Nurri, Domus de janas, Abrili 2007.
Heinz Jurgen Wolf, Toponumàstiga Brabaxina, Nugoro, Ilisso 1998.
Antoni Casti Duxentus topònimus, liòngiu de Ajò/però, Santu Èngiu 1983.
Appuntus pigaus a is letzionis de su Maistraxu de Segundu Livellu de s’Unibersidadi de Castedhu a sa Duchissa: “Apròcius interdisciprinàrius in sa didàtiga de su sardu” de su 2003; a su cursu de su prof. Màuru Maxia, Maneras de bodhiri e lìgiri is nòminis, [de is bidhas]; e de is lìbburus cosa sua:
Anglona de su mesutempus, cussòrgias e bidhas, Tàtari 2001;
Is nòminis de s’Anglona e de sa bàscia badhe de su Coghinas, Otieri, Cabudanni 2004.
Dedegu Corràine, Agenda de Sardìnnia 1980, Editzionis de s’Ìnsula, Nùgoro 1979.
A su cursu de su prof. C. Tzedha, Istòria cumparada de sa Sardìnnia e de s’Oropa, e de su lìbburu cosa sua, Is bidhas de sa Gadhura de su mesutempus. Cumérciu, sotziedadi e instidutzionis, Castedhu 2003.
Agiorronnamentus cumpretaus cun su trabballu e stùdius personalis de Batore M. apitzus de sa Parte o Curadoria de Orizey-Galtedi, di aici eriseru, e Orosei-Gartedhi diaici oi; e apitzus de is àterus nòminis de is curadorias de Hullastre o Montanea o Trigonia Barbària, oi Ogiasta, ca est in custas làcanas innui issu bivit e trabballat.
Àterus nòminis funt stètius pigaus e averiguaus de is lìbburus, e àteras pubrigatzionis, de s’istòrigu de su mesutempus de sa Gadhura,
Dionisu Panedha Is nòminis giogràfigus de sa cussòrgia terranoesa, Edidori Delfino, Tàtari 1992. Su Giudicatu de Gallula, Libbureria Dessì, Tàtari 1978.
Totu is fadhinas chi eis agatai in custa prentada de sa "Carta", funt po nexi sceti de mei, ma sighei a circai, averiguai e amanniai su trabballu apitzus de is sangunaus, sambenados, de is cussòrgias sardas.
E seus lòmpius a prus de cincuantamilla.
Trexi editzionis in trinta tres annus, e sa de su 2014 e custa de su 2017 funt stètias prentadas in deximilla còpias a cade una. Eus currègiu calancunu sbàlliu, bogaus e aciuntus unus cantu topònimus, ma s'arrisurtau gei est paris a s'impènniu chi nc'est bòfiu po ndi bogai una carta prus mellus de is passadas.
Un’arringratziamentu partigulari a totu is millis e millis Sardus e Sardas atobiaus, in custus trint’annus, cun issus eus fuedhau, arrexonau e interbistaus in is festas de is bidhas de:Nùgoro a s’arredentori una pariga de bortas; Aristanis a sa Sartìllia e a s’arremèdiu una pariga de bortas; Tàtari a sa Felta manna de sa Faradha una pariga de bortas; Castedhu po sant’Efis de Nuras una pariga de bortas, a sa fiera castedhàja una pariga de bortas, a su stàdiu de sant’Elias, a is cùcurus cotus a Stampaxi, a sa Duchissa in sa dia de sa Sardìnnia 2006, in Pratza de su Cramu a is manifestatzionis de su 25 Arbili de su 2005 e de su 2006; Sàrdara a santa Maria is àcuas; Crabas a santu Trabadori e a sa Cursa de is scurtzus; Iersu a sa festa de su binu; Olia Spetziosa a sa festa de su binu; Ìtiri in su 1986; a Bànari a sa festa de santu Larenthu; Bolòtana a nostra sannora de su saucu; Tèmpiu a lu carrasciali timpiesu; Berchidha cun sa scola de Brugu sant’Elias 2003; Gavoi a sa Ìtria 1986; Dèximu Mannu a sant’Arega una pariga de bortas; Macumere a santu Pantaleu, a sant’Antoni, e a sa festa de is lìbburus in su 2005; Terraba a nosta sennora de su mari; a sa còja de Pieru e Annalisa a Dèsulo, in su 2004, sa cartina in strina a is prus de trexentus cumbidaus; Paulle cun su biaxu de su Maistraxu 2005 e a santa Cristina a sa festa manna de iRS 2006; Santu Lussurzu a sa carrela de nanti de su 1983 e su biaxu de su Maistraxu de Segundu Livellu de s’Universidadi castedhàja 2006; Orthullè 2005; Sòrgono 2005; Serrenti a santa Vida; Simaghis a sa festa de s’arrosu 2006 e in su 2009 a su cuntzertu de Caparetza; Santu Sidori de Cuartùciu po santu Sidori, Sèdilo a s’àrdia in su 1986 e su 2006; Aritzo a sa castanzada 1986; Làconi a santu Frenàssiu; Bosa a sa festa de sa Costa; Iscroca a santu Simoi; Durgali in s’istadi 2005; Pauli a santu Larèntziu 2004 e a su fogadoni de santu Srebestianu 2006; Sìnnia a santa Itroxa 2004; Cabuderra a sa presentada de su lìbburu de Pepi in sa domu Melis in donniasantu 2006; 2012 asuta de s'arregioni sarda a su sciòperu de su fàmini de is fèminas de iRS a Castedhu; istadi 2013 a Brugu sant'Elias a sa festa de acabbu de sa scola ilementari; 2015 Tiesi a sa festa de su 25 arbili; 2015 a Gavoi a su festival de sa literadura; 2015 Castedhu a su cumbènniu de Emergency in strina a totus cincuxentus cartinas; asuta de s'Arregioni sarda a cuàturu manifestadas tra su 2105/17 prus de duamilla cartinas; 2015 a totus is professoris, 170, e trabballadoris, 30, de su "Primu Levi" de Cuartu e a totus is scientis de 16 classis; 2016 a is scientis de su cursu de lìngua sarda tentu de s'Ofìtziu de sa lìngua de Bidhexidru; Castedhu 2017 a is trabballadoris, dutoris e fisiuterapistas de sa clìniga "santu Trabadori"; Cuartùciu a 02 Axrolas 200 cartinas a sa festa de acabbu de su cursu de badhus sardus.
Àteras gràtzias mannas medas torraus a sa meca de scientis e maistus de: is scolas ilementaris de Sètimu in su 2000; su Mineràrgiu “G. Asproni” de Igrèsias in su 2001; sa scola mèdia “Don Milani” de Brugu sant’Elias in su 2001; su “D.A. Azuni” de Bidheputzi in su 2002; su “D.A. Azuni” de Pula in su 2003; su “E. Matei” Dèximu Mannu in su 2004; s’Alberghieru “G. Ferraris” de Serra Perdosa de Igrèsias in su 2004; s’Alberghieru “A. Gramsci” de Pauli in su 2005; su ITAS “G. Deledha” de Castedhu in su 2006; s’Institudu Maistrali “G. Pagani” de Calufuote, U pàise, in su 2007; s’Institudu de Instrutzioni Superiori Stadali “Primu Levi” de Pitz’e Serra de Cuartu de su 2007/8 fintzas a su 2017/8. E imparis a totu su personali ATA de custas scolas.
Libburugrafia
S’eus lòmpius a custu trabballu ligendi, castiendi, scedhendi, pighendi e averiguendi, totus is nòminis de is bidhas in custas pubrigatzionis:Àngela Terrosu Asole e Arrobertu Prachi, Atlantis de sa Sardìnnia, Editzionis Kapa, Arroma 1971, cun is agiorronnamentus de su 1974 e de su 1980; de custu Atlantis de sa Sardìnnia eus pigaus is trabballus de:Àngela Terrosu Asole, Is tàulas e is Cartas, de sa nùmuru 35 a sa nùmuru 52 de su 1980;Àngela Terrosu Asole, Is bidhas de su mesutempus, pàginis 1/52, de su 1974;Frantziscu Cèsari Casula, Giudicaus e Curadorias, pàginis 94/112, de su 1971.
Arremundu Carta Raspi, Istòria de sa Sardìnnia, Editzionis Mùrsia, Milanu 1971.Itroxu Àngius, Ditzionàriu giogràfigu, istòrigu, stadìstigu, cumerciali de is Stadus de s.m. s’Urrei de Sardìnnia, G. Maspero Librajo, Cassone Marzorati Vercellotti Tipògrafus, Turinu 1833-1856, torrau a prentai, Bolùnnia, Forni 1977.
Màscimu Pitau, Is topònimus de sa Sardìnnia, s’ita bolint narri e is orìginis, EDES, Tàtari 2011.Arrenatu Podhie, TONARA, Is nòminis de is logus, sa circa in su campu, indàgini istòriga e spricadura linguìstiga, Alfa Edidrixi, Cuartu gennaxu 2010.Olivieru Nioi, LOGUS, micrutopònumus de Nurri, Domus de janas, Abrili 2007.Heinz Jurgen Wolf, Toponumàstiga Brabaxina, Nugoro, Ilisso 1998.
Antoni Casti Duxentus topònimus, liòngiu de Ajò/però, Santu Èngiu 1983.Appuntus pigaus a is letzionis de su Maistraxu de Segundu Livellu de s’Unibersidadi de Castedhu a sa Duchissa: “Apròcius interdisciprinàrius in sa didàtiga de su sardu” de su 2003; a su cursu de su prof. Màuru Maxia, Maneras de bodhiri e lìgiri is nòminis, [de is bidhas]; e de is lìbburus cosa sua:Anglona de su mesutempus, cussòrgias e bidhas, Tàtari 2001;Is nòminis de s’Anglona e de sa bàscia badhe de su Coghinas, Otieri, Cabudanni 2004.Dedegu Corràine, Agenda de Sardìnnia 1980, Editzionis de s’Ìnsula, Nùgoro 1979.A su cursu de su prof. C. Tzedha, Istòria cumparada de sa Sardìnnia e de s’Oropa, e de su lìbburu cosa sua, Is bidhas de sa Gadhura de su mesutempus. Cumérciu, sotziedadi e instidutzionis, Castedhu 2003. Agiorronnamentus cumpretaus cun su trabballu e stùdius personalis de Batore M. apitzus de sa Parte o Curadoria de Orizey-Galtedi, di aici eriseru, e Orosei-Gartedhi diaici oi; e apitzus de is àterus nòminis de is curadorias de Hullastre o Montanea o Trigonia Barbària, oi Ogiasta, ca est in custas làcanas innui issu bivit e trabballat.Àterus nòminis funt stètius pigaus e averiguaus de is lìbburus, e àteras pubrigatzionis, de s’istòrigu de su mesutempus de sa Gadhura,Dionisu Panedha Is nòminis giogràfigus de sa cussòrgia terranoesa, Edidori Delfino, Tàtari 1992. Su Giudicatu de Gallula, Libbureria Dessì, Tàtari 1978.
Totu is fadhinas chi eis agatai in custa prentada de sa "Carta", funt po nexi sceti de mei, ma sighei a circai, averiguai e amanniai su trabballu apitzus de is sangunaus, sambenados, de is cussòrgias sardas.
E seus lòmpius a prus de cincuantamilla.Trexi editzionis in trinta tres annus, e sa de su 2014 e custa de su 2017 funt stètias prentadas in deximilla còpias a cade una. Eus currègiu calancunu sbàlliu, bogaus e aciuntus unus cantu topònimus, ma s'arrisurtau gei est paris a s'impènniu chi nc'est bòfiu po ndi bogai una carta prus mellus de is passadas.Un’arringratziamentu partigulari a totu is millis e millis Sardus e Sardas atobiaus, in custus trint’annus, cun issus eus fuedhau, arrexonau e interbistaus in is festas de is bidhas de:Nùgoro a s’arredentori una pariga de bortas; Aristanis a sa Sartìllia e a s’arremèdiu una pariga de bortas; Tàtari a sa Felta manna de sa Faradha una pariga de bortas; Castedhu po sant’Efis de Nuras una pariga de bortas, a sa fiera castedhàja una pariga de bortas, a su stàdiu de sant’Elias, a is cùcurus cotus a Stampaxi, a sa Duchissa in sa dia de sa Sardìnnia 2006, in Pratza de su Cramu a is manifestatzionis de su 25 Arbili de su 2005 e de su 2006; Sàrdara a santa Maria is àcuas; Crabas a santu Trabadori e a sa Cursa de is scurtzus; Iersu a sa festa de su binu; Olia Spetziosa a sa festa de su binu; Ìtiri in su 1986; a Bànari a sa festa de santu Larenthu; Bolòtana a nostra sannora de su saucu; Tèmpiu a lu carrasciali timpiesu; Berchidha cun sa scola de Brugu sant’Elias 2003; Gavoi a sa Ìtria 1986; Dèximu Mannu a sant’Arega una pariga de bortas; Macumere a santu Pantaleu, a sant’Antoni, e a sa festa de is lìbburus in su 2005; Terraba a nosta sennora de su mari; a sa còja de Pieru e Annalisa a Dèsulo, in su 2004, sa cartina in strina a is prus de trexentus cumbidaus; Paulle cun su biaxu de su Maistraxu 2005 e a santa Cristina a sa festa manna de iRS 2006; Santu Lussurzu a sa carrela de nanti de su 1983 e su biaxu de su Maistraxu de Segundu Livellu de s’Universidadi castedhàja 2006; Orthullè 2005; Sòrgono 2005; Serrenti a santa Vida; Simaghis a sa festa de s’arrosu 2006 e in su 2009 a su cuntzertu de Caparetza; Santu Sidori de Cuartùciu po santu Sidori, Sèdilo a s’àrdia in su 1986 e su 2006; Aritzo a sa castanzada 1986; Làconi a santu Frenàssiu; Bosa a sa festa de sa Costa; Iscroca a santu Simoi; Durgali in s’istadi 2005; Pauli a santu Larèntziu 2004 e a su fogadoni de santu Srebestianu 2006; Sìnnia a santa Itroxa 2004; Cabuderra a sa presentada de su lìbburu de Pepi in sa domu Melis in donniasantu 2006; 2012 asuta de s'arregioni sarda a su sciòperu de su fàmini de is fèminas de iRS a Castedhu; istadi 2013 a Brugu sant'Elias a sa festa de acabbu de sa scola ilementari; 2015 Tiesi a sa festa de su 25 arbili; 2015 a Gavoi a su festival de sa literadura; 2015 Castedhu a su cumbènniu de Emergency in strina a totus cincuxentus cartinas; asuta de s'Arregioni sarda a cuàturu manifestadas tra su 2105/17 prus de duamilla cartinas; 2015 a totus is professoris, 170, e trabballadoris, 30, de su "Primu Levi" de Cuartu e a totus is scientis de 16 classis; 2016 a is scientis de su cursu de lìngua sarda tentu de s'Ofìtziu de sa lìngua de Bidhexidru; Castedhu 2017 a is trabballadoris, dutoris e fisiuterapistas de sa clìniga "santu Trabadori"; Cuartùciu a 02 Axrolas 200 cartinas a sa festa de acabbu de su cursu de badhus sardus.Àteras gràtzias mannas medas torraus a sa meca de scientis e maistus de: is scolas ilementaris de Sètimu in su 2000; su Mineràrgiu “G. Asproni” de Igrèsias in su 2001; sa scola mèdia “Don Milani” de Brugu sant’Elias in su 2001; su “D.A. Azuni” de Bidheputzi in su 2002; su “D.A. Azuni” de Pula in su 2003; su “E. Matei” Dèximu Mannu in su 2004; s’Alberghieru “G. Ferraris” de Serra Perdosa de Igrèsias in su 2004; s’Alberghieru “A. Gramsci” de Pauli in su 2005; su ITAS “G. Deledha” de Castedhu in su 2006; s’Institudu Maistrali “G. Pagani” de Calufuote, U pàise, in su 2007; s’Institudu de Instrutzioni Superiori Stadali “Primu Levi” de Pitz’e Serra de Cuartu de su 2007/8 fintzas a su 2017/8. E imparis a totu su personali ATA de custas scolas.LibburugrafiaS’eus lòmpius a custu trabballu ligendi, castiendi, scedhendi, pighendi e averiguendi, totus is nòminis de is bidhas in custas pubrigatzionis:Àngela Terrosu Asole e Arrobertu Prachi, Atlantis de sa Sardìnnia, Editzionis Kapa, Arroma 1971, cun is agiorronnamentus de su 1974 e de su 1980; de custu Atlantis de sa Sardìnnia eus pigaus is trabballus de:Àngela Terrosu Asole, Is tàulas e is Cartas, de sa nùmuru 35 a sa nùmuru 52 de su 1980;Àngela Terrosu Asole, Is bidhas de su mesutempus, pàginis 1/52, de su 1974;Frantziscu Cèsari Casula, Giudicaus e Curadorias, pàginis 94/112, de su 1971.Arremundu Carta Raspi, Istòria de sa Sardìnnia, Editzionis Mùrsia, Milanu 1971.Itroxu Àngius, Ditzionàriu giogràfigu, istòrigu, stadìstigu, cumerciali de is Stadus de s.m. s’Urrei de Sardìnnia, G. Maspero Librajo, Cassone Marzorati Vercellotti Tipògrafus, Turinu 1833-1856, torrau a prentai, Bolùnnia, Forni 1977.Màscimu Pitau, Is topònimus de sa Sardìnnia, s’ita bolint narri e is orìginis, EDES, Tàtari 2011.Arrenatu Podhie, TONARA, Is nòminis de is logus, sa circa in su campu, indàgini istòriga e spricadura linguìstiga, Alfa Edidrixi, Cuartu gennaxu 2010.Olivieru Nioi, LOGUS, micrutopònumus de Nurri, Domus de janas, Abrili 2007.Heinz Jurgen Wolf, Toponumàstiga Brabaxina, Nugoro, Ilisso 1998.Antoni Casti Duxentus topònimus, liòngiu de Ajò/però, Santu Èngiu 1983.Appuntus pigaus a is letzionis de su Maistraxu de Segundu Livellu de s’Unibersidadi de Castedhu a sa Duchissa: “Apròcius interdisciprinàrius in sa didàtiga de su sardu” de su 2003; a su cursu de su prof. Màuru Maxia, Maneras de bodhiri e lìgiri is nòminis, [de is bidhas]; e de is lìbburus cosa sua:Anglona de su mesutempus, cussòrgias e bidhas, Tàtari 2001;Is nòminis de s’Anglona e de sa bàscia badhe de su Coghinas, Otieri, Cabudanni 2004.Dedegu Corràine, Agenda de Sardìnnia 1980, Editzionis de s’Ìnsula, Nùgoro 1979.A su cursu de su prof. C. Tzedha, Istòria cumparada de sa Sardìnnia e de s’Oropa, e de su lìbburu cosa sua, Is bidhas de sa Gadhura de su mesutempus. Cumérciu, sotziedadi e instidutzionis, Castedhu 2003.Agiorronnamentus cumpretaus cun su trabballu e stùdius personalis de Batore M. apitzus de sa Parte o Curadoria de Orizey-Galtedi, di aici eriseru, e Orosei-Gartedhi diaici oi; e apitzus de is àterus nòminis de is curadorias de Hullastre o Montanea o Trigonia Barbària, oi Ogiasta, ca est in custas làcanas innui issu bivit e trabballat.Àterus nòminis funt stètius pigaus e averiguaus de is lìbburus, e àteras pubrigatzionis, de s’istòrigu de su mesutempus de sa Gadhura,Dionisu Panedha Is nòminis giogràfigus de sa cussòrgia terranoesa, Edidori Delfino, Tàtari 1992. Su Giudicatu de Gallula, Libbureria Dessì, Tàtari 1978.Totu is fadhinas chi eis agatai in custa prentada de sa "Carta", funt po nexi sceti de mei, ma sighei a circai, averiguai e amanniai su trabballu apitzus de is sangunaus, sambenados, de is cussòrgias sardas.E seus lòmpius a prus de cincuantamilla.Trexi editzionis in trinta tres annus, e sa de su 2014 e custa de su 2017 funt stètias prentadas in deximilla còpias a cade una. Eus currègiu calancunu sbàlliu, bogaus e aciuntus unus cantu topònimus, ma s'arrisurtau gei est paris a s'impènniu chi nc'est bòfiu po ndi bogai una carta prus mellus de is passadas.Un’arringratziamentu partigulari a totu is millis e millis Sardus e Sardas atobiaus, in custus trint’annus, cun issus eus fuedhau, arrexonau e interbistaus in is festas de is bidhas de:Nùgoro a s’arredentori una pariga de bortas; Aristanis a sa Sartìllia e a s’arremèdiu una pariga de bortas; Tàtari a sa Felta manna de sa Faradha una pariga de bortas; Castedhu po sant’Efis de Nuras una pariga de bortas, a sa fiera castedhàja una pariga de bortas, a su stàdiu de sant’Elias, a is cùcurus cotus a Stampaxi, a sa Duchissa in sa dia de sa Sardìnnia 2006, in Pratza de su Cramu a is manifestatzionis de su 25 Arbili de su 2005 e de su 2006; Sàrdara a santa Maria is àcuas; Crabas a santu Trabadori e a sa Cursa de is scurtzus; Iersu a sa festa de su binu; Olia Spetziosa a sa festa de su binu; Ìtiri in su 1986; a Bànari a sa festa de santu Larenthu; Bolòtana a nostra sannora de su saucu; Tèmpiu a lu carrasciali timpiesu; Berchidha cun sa scola de Brugu sant’Elias 2003; Gavoi a sa Ìtria 1986; Dèximu Mannu a sant’Arega una pariga de bortas; Macumere a santu Pantaleu, a sant’Antoni, e a sa festa de is lìbburus in su 2005; Terraba a nosta sennora de su mari; a sa còja de Pieru e Annalisa a Dèsulo, in su 2004, sa cartina in strina a is prus de trexentus cumbidaus; Paulle cun su biaxu de su Maistraxu 2005 e a santa Cristina a sa festa manna de iRS 2006; Santu Lussurzu a sa carrela de nanti de su 1983 e su biaxu de su Maistraxu de Segundu Livellu de s’Universidadi castedhàja 2006; Orthullè 2005; Sòrgono 2005; Serrenti a santa Vida; Simaghis a sa festa de s’arrosu 2006 e in su 2009 a su cuntzertu de Caparetza; Santu Sidori de Cuartùciu po santu Sidori, Sèdilo a s’àrdia in su 1986 e su 2006; Aritzo a sa castanzada 1986; Làconi a santu Frenàssiu; Bosa a sa festa de sa Costa; Iscroca a santu Simoi; Durgali in s’istadi 2005; Pauli a santu Larèntziu 2004 e a su fogadoni de santu Srebestianu 2006; Sìnnia a santa Itroxa 2004; Cabuderra a sa presentada de su lìbburu de Pepi in sa domu Melis in donniasantu 2006; 2012 asuta de s'arregioni sarda a su sciòperu de su fàmini de is fèminas de iRS a Castedhu; istadi 2013 a Brugu sant'Elias a sa festa de acabbu de sa scola ilementari; 2015 Tiesi a sa festa de su 25 arbili; 2015 a Gavoi a su festival de sa literadura; 2015 Castedhu a su cumbènniu de Emergency in strina a totus cincuxentus cartinas; asuta de s'Arregioni sarda a cuàturu manifestadas tra su 2105/17 prus de duamilla cartinas; 2015 a totus is professoris, 170, e trabballadoris, 30, de su "Primu Levi" de Cuartu e a totus is scientis de 16 classis; 2016 a is scientis de su cursu de lìngua sarda tentu de s'Ofìtziu de sa lìngua de Bidhexidru; Castedhu 2017 a is trabballadoris, dutoris e fisiuterapistas de sa clìniga "santu Trabadori"; Cuartùciu a 02 Axrolas 200 cartinas a sa festa de acabbu de su cursu de badhus sardus.Àteras gràtzias mannas medas torraus a sa meca de scientis e maistus de: is scolas ilementaris de Sètimu in su 2000; su Mineràrgiu “G. Asproni” de Igrèsias in su 2001; sa scola mèdia “Don Milani” de Brugu sant’Elias in su 2001; su “D.A. Azuni” de Bidheputzi in su 2002; su “D.A. Azuni” de Pula in su 2003; su “E. Matei” Dèximu Mannu in su 2004; s’Alberghieru “G. Ferraris” de Serra Perdosa de Igrèsias in su 2004; s’Alberghieru “A. Gramsci” de Pauli in su 2005; su ITAS “G. Deledha” de Castedhu in su 2006; s’Institudu Maistrali “G. Pagani” de Calufuote, U pàise, in su 2007; s’Institudu de Instrutzioni Superiori Stadali “Primu Levi” de Pitz’e Serra de Cuartu de su 2007/8 fintzas a su 2017/8. E imparis a totu su personali ATA de custas scolas.
Libburugrafia S’eus lòmpius a custu trabballu ligendi, castiendi, scedhendi, pighendi e averiguendi, totus is nòminis de is bidhas in custas pubrigatzionis:Àngela Terrosu Asole e Arrobertu Prachi, Atlantis de sa Sardìnnia, Editzionis Kapa, Arroma 1971, cun is agiorronnamentus de su 1974 e de su 1980; de custu Atlantis de sa Sardìnnia eus pigaus is trabballus de:Àngela Terrosu Asole, Is tàulas e is Cartas, de sa nùmuru 35 a sa nùmuru 52 de su 1980;Àngela Terrosu Asole, Is bidhas de su mesutempus, pàginis 1/52, de su 1974;Frantziscu Cèsari Casula, Giudicaus e Curadorias, pàginis 94/112, de su 1971.Arremundu Carta Raspi, Istòria de sa Sardìnnia, Editzionis Mùrsia, Milanu 1971.Itroxu Àngius, Ditzionàriu giogràfigu, istòrigu, stadìstigu, cumerciali de is Stadus de s.m. s’Urrei de Sardìnnia, G. Maspero Librajo, Cassone Marzorati Vercellotti Tipògrafus, Turinu 1833-1856, torrau a prentai, Bolùnnia, Forni 1977.Màscimu Pitau, Is topònimus de sa Sardìnnia, s’ita bolint narri e is orìginis, EDES, Tàtari 2011.Arrenatu Podhie, TONARA, Is nòminis de is logus, sa circa in su campu, indàgini istòriga e spricadura linguìstiga, Alfa Edidrixi, Cuartu gennaxu 2010.Olivieru Nioi, LOGUS, micrutopònumus de Nurri, Domus de janas, Abrili 2007.Heinz Jurgen Wolf, Toponumàstiga Brabaxina, Nugoro, Ilisso 1998.Antoni Casti Duxentus topònimus, liòngiu de Ajò/però, Santu Èngiu 1983.Appuntus pigaus a is letzionis de su Maistraxu de Segundu Livellu de s’Unibersidadi de Castedhu a sa Duchissa: “Apròcius interdisciprinàrius in sa didàtiga de su sardu” de su 2003; a su cursu de su prof. Màuru Maxia, Maneras de bodhiri e lìgiri is nòminis, [de is bidhas]; e de is lìbburus cosa sua:Anglona de su mesutempus, cussòrgias e bidhas, Tàtari 2001;Is nòminis de s’Anglona e de sa bàscia badhe de su Coghinas, Otieri, Cabudanni 2004.Dedegu Corràine, Agenda de Sardìnnia 1980, Editzionis de s’Ìnsula, Nùgoro 1979.A su cursu de su prof. C. Tzedha, Istòria cumparada de sa Sardìnnia e de s’Oropa, e de su lìbburu cosa sua, Is bidhas de sa Gadhura de su mesutempus. Cumérciu, sotziedadi e instidutzionis, Castedhu 2003. Agiorronnamentus cumpretaus cun su trabballu e stùdius personalis de Batore M. apitzus de sa Parte o Curadoria de Orizey-Galtedi, di aici eriseru, e Orosei-Gartedhi diaici oi; e apitzus de is àterus nòminis de is curadorias de Hullastre o Montanea o Trigonia Barbària, oi Ogiasta, ca est in custas làcanas innui issu bivit e trabballat.Àterus nòminis funt stètius pigaus e averiguaus de is lìbburus, e àteras pubrigatzionis, de s’istòrigu de su mesutempus de sa Gadhura,Dionisu Panedha Is nòminis giogràfigus de sa cussòrgia terranoesa, Edidori Delfino, Tàtari 1992. Su Giudicatu de Gallula, Libbureria Dessì, Tàtari 1978.Totu is fadhinas chi eis agatai in custa prentada de sa "Carta", funt po nexi sceti de mei, ma sighei a circai, averiguai e amanniai su trabballu apitzus de is sangunaus, sambenados, de is cussòrgias sardas.


text:
Edade de su Ràmene
Sa Edade de su ràmene, inditada fintzas cun is tèrmines Eneolìticu, Calcolìticu o Cuprolìticu, est unu perìodu de sa Preistòria cunsideradu che a sa tapa de transitzione intre de sas indùstrias lìticas de su Neolìticu (edade de sa pedra allisiada) e sa metallurgia naschende de s'Edade de su brunzu.[1]
Caràteres generales[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In custa època sos metallos comente de oro, prata e ràmene sunt impreados in su cuadru de un'artesania segundària, mentras sa parte essentziale de sos trastos abarrat de pedra o de ossu, ricavados cun is giai nòdidas artes de s'ischerdadura e de sa allisiadura.
Sa literadura sientìfica europea a s'ispissu èvitat su tèrmine "Calcolìticu", preferende "Edade de su ràmene", mentras is archeòlogos de su Oriente Mèdiu dda impreant in manera abituale. S'Edade de su ràmene in s'Oriente Mèdiu antigu, in su Càucasu e in is territòrios indianos incumentzat a s'acabu de su de 5 millènnios a.C.[2]
A diferèntzia de sa de su brunzu e de su ferru, s'usu de su ràmene paret ca apat coesistidu pro unu longu perìodu cun su de sa pedra, chentza de annànghere istrovòllios sotzio-econòmicos mannos in is tziviltades chi ddu connoschiant. Is agatamentos archeològicos atestant annotamala ca s'usu de su ràmene pertocat culturas cuntemporàneas e acostagiadas is unas cun is àteras chi ddu disconnoschiant e cun unas àteras ancoras chi giai possediant su brunzu.
Custu iscassu pesu de s'usu de su ràmene in is culturas preistòricas si depet cun probabilidade ispricare cun is dificultades e sos benefìtzios iscassos de custa tècnica noa. Su ràmene faghet a du boddire a s'istadu naturale (ràmene nadiu) in cantidades modestas e su minerale depet èssere marteddadu in antis de ddu fùndere a unos 1000 °C. Sa produtzione est duncas casuale a cunfrontu cun s'indùstria litica e pertocat printzipalmente cantos de mannàrias modestas, mentras is produtziones lìticas sunt generalmente prus rafinadas.
In Europa[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In Europa otzidentale s'ispaniadura de inghitzu de un'artesania in ràmene, partende dae sa metade de su de 5 millènnios a.C. diat pòdere èssere acontèssida partende dae sas regiones de s'Egeu gràtzias a una bia cumertziale danubiana, ma paret comente si siat chi èsseret meda limitada. In sa costa atlàntica sa prus importante produtzione metàllica, paret chi èsseret sa de s'oro, fintzas a s'intrada de su brunzu chi signat su cumintzu a berus de su Edade de sos metallos.
Intre de sas caraterìsticas de sas culturas calcolìticas europeas si reconnoschent:
- Sa tècnica litica de su "retocu a pressione", chi permitiat una finesa chene uguales pro mèdiu de s'ispitzigadura a sighire de escras piticas de materiale;
- Sa crèschida de sas pràticas agrìculas gràtzias fintzas a s'aradu (su cale impreu est atestadu fintzas in àmbitu rituale in s'àrea megalìtica de Saint-Martin-de-Corléans in Aosta, a ulteriore proa torra de su fundamentale importu de custu trastu in sa vida produtiva);
- S'afirmadura de diferèntzias sotziales e de rolos de pòdere e controllu, inditziados dae sos datos bènnidos de sos cuntestos funeràrios e de s'iconografia figurativa de sos repertos istudiados.
Intre de sas evidèntzias archeològicas e monumentales printzipales de s'Edade de su Ràmene si fentomant:
- Sa tassa campaniforme, presente in medas regiones de su [mare Mediterràneu|Mediterràneu]] otzidentale e de s'Europa; in Itàlia pro esempru sa Cultura de su Gaudo;
- Su fraigu de megalitos, in piessignu in sa costa atlàntica europea (Carnac in Bretagna, Stonehenge in Inghilterra), sas istàtuas istele e sas isteles antropomorfas in is regiones mediterrànea e alpina (Frantza meridionale, Còrsica, Sardigna, Lunigiana, Aosta e Sion in Isvìtzera, Arco in Trentinu), ultres a sas intzisiones rupestres, atzapadas in is Alpes Rèticas (Valtellina, Badde Camonica, Südtirol) e Marìtimas (Monte Bego).
- Is megalitos de sa Bulgaria datàbiles intre de su 4500 e su 4000 a.C.;
- Is megalitos isvìtzeros de conduire torra a sa cultura de Pfyn e datàbiles a inghìriu a su 3700 a.C.;
- Su corpus mummificadu de un'òmine preistòricu (intre de sos prus reghentes agatamentos), nodidu che a sa mùmmia de su Similaun e a pustis numenadu Ötzi. Custos nùmenes derivant de su de su logu de s'agatamentu, su ghiatzaju de su Similaun, in is Alpes Venoste a sa làcana intre Südtirol e sa badde de Ötz in Àustria. Intre de sos ogetos atzapados in su 1991 paris a su corpus, datadu a su 3.330 a.C., b'aiat fintzas una segure in ràmene, su chi inditat ca sa traballadura de su metallu in custu cantone de s'Europa fiat giai presente a su nessi unos 5.300 annos faghet, est a nàrrere 500 annos in antis de cantu in manera pretzedente cunsideradu.[3]
- Un'agatamentu afatante de una segure de ràmene in Prokuplje in Sèrbia, datada a su 5.500 a.C., chi at ulteriormente antitzipadu a 7.500 annos faghet s'usu de ogetos in ràmene.[4]
Notas[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- ↑ (IT) eneolìtico, in Vocabolario Treccani on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. URL consultadu su 21 austu 2021.
- ↑ "Le Muse", De Agostini, Novara, 1965, Vol. IV, pag.353
- ↑ Oetzi: The 5000 Year Old Murder Case --SOLVED! http://www.mondovista.com/oetzi.html
- ↑ Ancient axe find suggests Copper Age began earlier than believed[ligàmene interrùmpidu]
Àteros progetos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]


text:
Intrendi in sa crèsia e castiendi bia a s’altari de sa parti dereta, a pustis de sa cappella dedicada a su Cruxifissu, agataus cussa dedicada a sa Madonna de Ìtria, de propiedadi de sa cunfraria omònima, chi allogat unu retàulu (datau 1772-1785) de s’artista Antioco Diana. S’oru dòminat in is pinturas de s’obra: doradas funt is cuatru culunnas atrotiadas chi scongiuntant is nìcius, aici cumenti is disìnnius de froris chi ddas ingrunissant e cussus chi frunint sa palacadira.
Su nìciu de mesu arricit sa truma sculpia de scola napoletana comporada in su 1733 chi amostat sa Madonna de Ìtria cun duus libertus, in cussus de costau nci funt sa stàtua de santu Remundu Nonnato e santu Beneditu, issus e totu de scola napoletana.
Su faciartari est totu fruniu cun froris chi si simbillant cun cussus de is màrmuris de medas coloris intarsiaus.


text:
abbrancài, abbrancàre, abbrancàri , vrb Definizione aferrare e mantènnere cun fortza; arrapiare, furare Sinonimi e contrari acafai, afarcai, afarrancae, aferrai, aggafai, aggarrai, agguantai, barrancai, carrabbusai; arrapare 2, furai Frasi si abbrancat a su truncu che sa edra ◊ dh'iant abbrancau e fatu dh'iant mòrrede atzogau ◊ si narat cosa dh'abbrancu! 2. no est piús domo mea, ma àrvule ruta inuve totus colant e abbrancant (G.Chironi)◊ su capedhu mi ndi dh'at abbrancau cussu piciocu! Etimo srd. Traduzioni Francese saisir Inglese to grip Spagnolo agarrar Italiano abbrancare, aggrapparsi Tedesco mit den Krallen packen, sich festhalten.
aciapài , vrb: aciapare, aciopare, atzapai, atzapare, ciapai Definizione agatare de cumbinatzione o cricandho; pigare, aferrare calecuna cosa cun is manos o àteru, nau fintzes in su sensu de furare, de ingòllere maladia o àteru / pps. aciapadu, aciàpidu / aciapai ccn. mali = collire maladia Sinonimi e contrari abbigiare, acatare, aciocai, apaciapai, cassai, furai, tènnere / abbrancai, acafai, afarrancae, aferrai, aggafai, aggarrai, agguantai, collire | ctr. iscapare, lassai Frasi l'ant aciapadu rutu in su ludu ◊ chie chircat aciapat ◊ crediant de atzapare su locu serrau ◊ su tempus colat e nos atzapamus diversos ◊ candho leadu s'at sa mascaríglia mi so aciàpidu cun muzere mia! ◊ betzu e débbile, n'at atzapatu sa morte ◊ aciopeit su frade bochindhe fogu ◊ ómines e féminas si chircant, s'aciopant, si leant e si lassant 2. aciapa su gatu ca ndi at furau s'arrocali! ◊ passendi in sa porta ndi at aciapau sa fatura Etimo itl. Traduzioni Francese attraper Inglese to catch Spagnolo coger, agarrar Italiano acchiappare Tedesco fangen.
aciufài 1 , vrb: atzofare, atzufare Definizione aggarrare, aferrare a pilos, brigandho e iscudendhosi apare Sinonimi e contrari acanciofai, atzuntzudhare, incabigliare, tipiliare, tipilire Frasi l'atzufat e li lompet airadu ei sas piús pumas bellas li at tiradu (D.Ena)◊ li atzufat torra e l'agganguglitat chi cudhu ndhe bogaiat donzi oju che pirastru! ◊ a mie sa prepoténtzia cumbenit ca mi atzufo sa prima chi mi benit! Etimo itl. Traduzioni Francese attraper Inglese to seize Spagnolo agarrar, coger por el pelo Italiano acciuffare Tedesco beim Schopf fassen.
afarrancàe, afarrancài , vrb: afarruncai, afarruncare Definizione betare is manos aferrandho comente faent unos cantu animales cun is farrancas (es. gatos), betare is manos po aferrare (fintzes faendho a furadura), fèrrere, ingòllere cun is farrancas; pigare cosa cun is manos postas impare a bisura de istrégiu cofudu / afarruncaisí = acadharesiche a carchi logu cun sas manos, apilicare Sinonimi e contrari abbrancai, acafai, aciapai, afarcai, aferrai, aggafai, agganciai, aggarrai, agguantai, carrabbusai, cascarrai / furai, pigai Frasi s'intruxu portat is ungas mannas fatas po afarruncai 2. coment'e una casidhada manna, s'ísula nosta dh'ant ispérdia is crobus chi afarruncànt su mebi a fitas Etimo srd. Traduzioni Francese saisir Inglese to grip Spagnolo agarrar Italiano ghermire, arraffare Tedesco packen.
afranciàre , vrb Sinonimi e contrari abbranchiare, afranchiare / afianzare 2. candho a denote si perdiant isetaiant a s'incràs avreschendhe afranciados a una maja o abbratzados a un’àlvure Traduzioni Francese rafler Inglese to grasp Spagnolo agarrar Italiano arraffare Tedesco raffen.
aggafài, aggafàre , vrb: agghefare, agganfai Definizione pigare cun fortza, poderare bene a manos / a manu agganfada = a manudenta Sinonimi e contrari abbrancai, acafai*, aciapai, afarcai, afarrancae, aferrai, agganciai, aggarrai, aggranfare, agguantai, carrabbusai | ctr. lassai Frasi dh'at agganfau, mi dh'at cratzau asuta, dh'at irmarmau! ◊ manus de atzàrgiu dhi aggafant is bratzus ◊ agghefat sa crucurighedha e bufat unu tzicu de abbardente ◊ mi seu agganfau a un'arrampu ma ndi seu arrutu etotu ◊ mi faghiat girare tota sa bidha teníndhemi a manu agganfada Traduzioni Francese saisir, agripper Inglese to grip, to seize Spagnolo agarrar Italiano afferrare, ghermire Tedesco packen.
agganciài , vrb: aggantzare, agghenciai Definizione pigare o aferrare cun gànciu, forte a manos etotu coment’e pigandho a gànciu, ma fintzes leare o ingòllere aifatu; abbutonare / leare, andhare a manu aggantzada = a manu pigada Sinonimi e contrari abbrancai, acafai, aciapai, afarcai, afarrancae, aferrai, aggarrai, agguantai, carrabbusai, mantènnere, picare | ctr. lassare Frasi apo bisonzu de èssere aggantzada e nutrida ◊ arrimat su paperedhu e agghènciat s'ampudha de s'àcua ◊ cudhu dh'agghènciat a su bratzu e ndi dhi pigat su dinai! ◊ aggantza su brassolu! ◊ a carrasegare aggantzant a Zorzi in ziru ◊ fut lompindhe a isprèndhere sos cadhos candho dh’ant agghentzau e che dh'ant furau 2. o truncat o aggànciat! ◊ unu nudha, carchi cosa chi agghentzas o chi pentzas Etimo itl. agganciare Traduzioni Francese saisir Inglese to cling, to catch Spagnolo enganchar, agarrar Italiano agganciare, aggrappare, ancorare, prèndere Tedesco sich festhalten, verankern, nehmen.
aggarrài , vrb: aggarrare, aggherrai, aggherrare Definizione pigare cun fortza, cun manu firma, poderare Sinonimi e contrari abbrancai, acafai, acherrai, aciapai, afarcai, afarrancae, aferrai, aggafai, agganciai, aggranfare, agguantai, carrabbusai | ctr. lassare, iscapae Frasi dh'iat aggherrau a su tzugu e fiat allupendidhu ◊ iant aggherrau su serbidori e dh'iant arropau ◊ l'at aggarrau che frochedhu, furriau a s'imbesse e li at dau una bella abbinatada ◊ mi at aggarrau e iscutu a gropas de su cabadhu coment'e unu sacu Etimo ctl., spn. Traduzioni Francese saisir Inglese to grip Spagnolo agarrar Italiano afferrare Tedesco packen.
aggripiài, aggripiàre , vrb Definizione aferrare cun is ungas comente faent unos cantu pigiones, furare, leare sa cosa angena cun sa fortza; su si mantènnere o aferrare a calecuna cosa Sinonimi e contrari abbrancai, acafai, afarcai, afarrancae, aggarrai, isculpire / aferrai, aggantzare 2. disisperau, iat circau de s'aggripiai a cancuna cosa, a un'iscusa, a una pregunta chi no connosciat e istentàt a dhu sorighí Etimo ctl. agripar Traduzioni Francese agripper, attaquer Inglese to assail, to grab Spagnolo agarrar Italiano ghermire, aggredire Tedesco mit den Krallen fassen, überfallen.
allancài , vrb Definizione pigare de mala manera, a s'airada Sinonimi e contrari abbrancai, afarcai, afarrancae, aggafai, aggarrai, aggranfare, agguantai Frasi ghetendi is farrancas a cantu poit allancat is prendhas de s'oreria ◊ agatat sa cosa, si dh'allancat e ponit in busciota ◊ chi allancu s'oreria no torru a trabballai! ◊ dus cropus de iscupeta de asegus dh'allancant Traduzioni Francese attraper avidement Inglese to catch avidly Spagnolo agarrar Italiano afferrare avidaménte Tedesco gierig packen.
inghitài, inghitiài , vrb: unghitai Definizione betare is ungas in su sensu de leare a furadura; iscúdere, betare cun s'unga, mescamente nau de su giogu chi si faet lassandho andhare a cropu sa conca de su pódhighe a una muneda o àtera cosighedha po che fàere lòmpere a su cofedhu Sinonimi e contrari afufai, apresai, arpiai, arrapagnare, arrapare 2, aungrare, craspuare, furai, irrobbare, runtzinare, sdorrobbai Etimo srd. Traduzioni Francese saisir avec les griffes, agripper (fig.) Inglese to claw Spagnolo agarrar Italiano artigliare Tedesco mit den Klauen packen.