text:
allodhiàdu , pps, agt Definition de allodhiare; chi est agiummai che lodhe, atontau, incantau Synonyms e antonyms isamanchiosu Sentences so coladu in pratza de s'amore fachendhe brullas e geo deretu mi nche so allodhiadu 2. sos fizos, allodhiaos comente fint, fiacabant e si cheriant fiacaos dae sa mama Translations French affecté English feigned Spanish afectado, atontado Italian affettato, sdolcinato German erheuchelt, geziert.
ammaneràu , agt Synonyms e antonyms aponciau, modosu Scientific Terminology ntl Etymon srd. Translations French maniéré, affecté English well-mannered Spanish amanerado Italian manierato German geziert.
dengósu , agt Definition nau de ccn., chi dhi praghent is denghes, a istare o a pigare a denghes, chi pertocat is denghes; chi est unu pagu vitziau Synonyms e antonyms acascabellau, aggrillau, dengheri, imberriadu, melindrosu, mimingheri, minghenghi, mirringhengu, scanceriosu, schinitzosu, spiscincosu Sentences dengosa, portat su peracu in s'istadi po no dha fai niedha su soli! ◊ sa crapita mannalita fit masededha e dengosa ◊ sa gatu est dengosa 2. sigumenti cussu fut s’úrtimu de sa famíglia, dh’ant pesau dengosu (S.D'Arco) Etymon spn. Translations French mignard English charming, mincing Spanish dengoso Italian lezióso, vezzóso German erkünstelt, geziert.
imberriàdu , pps, agt: imberriau, imbirriatu Definition de imberriare; nau pruschetotu de su pipiu, chi est prenu de imbérrios, totu pacia, chi faet totu a giogu, chi si dha pigat a giogu cun is mannos puru / i. che pudhérigu de àinu = meda Synonyms e antonyms dengheri, dengosu, impaciau, imbrimbinau, melindrosu, minghenghi, mirringhengu / cdh. imbirriatu, ttrs. imbirriadu 2. est unu pisedhu imberriadu ◊ bido zente imberriada imbrutendhe su mundhu ◊ su dinari faghet sa zente imberriada! Translations French affecté, gâté English affected, spoilt Spanish melindroso Italian lezióso, viziato German geziert, verwöhnt.
isamanchiósu , agt Synonyms e antonyms allodhiadu, apontziadu, dirredhu, isamanchiadu, scanceriau, strunciosu Scientific Terminology ntl Etymon itl. Translations French affecté, maniéré, minaudier English mawkish Spanish remilgado, melindroso Italian lezióso, smanceróso, smorfióso German affektiert, geziert, zimperlich.
leitànu , agt Definition nau de ccn., chi acostumat a èssere tropu delicau in is maneras de fàere, arrespetosu in manera esagerada e chentza bisóngiu; fintzes alligru Synonyms e antonyms melindrosu, modosu 2. no est paghe leitana sa chi chirco! ◊ su pudhu est cantendhe leitanu Surnames and Proverbs smb: Leitanu Translations French minaudier, maniéré English maudlin Spanish melindroso Italian svenévole German geziert.
melindrósu , agt, nm: milindrosu Definition chi o chie acostumat a fàere tropu denghes, tropu milindros, o fintzes a èssere prenu de denghes, de milindros, a si crèdere meda Synonyms e antonyms dengheri, dengosu, leitanu, minghenghi, mirringhengu, modosu, scanceriosu, spiscincosu Sentences avantzat su matzone a conca tolta milindrosu, trassadu, iscoizendhe (P.Casu)◊ su paone melindrosu at postu in olvidu sas pumas suas cumbintu chi fit tropu pazosu ◊ bae, bae, o ebba milindrosa, bae e prosighi in su destinu tou! ◊ a s'intèndhere su re de sa foresta, s'àinu faghet su milindrosu Scientific Terminology ntl Etymon spn. melindroso Translations French minaudier, affecté, maniéré, mielleux English honeyed, affected (person) Spanish melindroso Italian svenévole, mellìfluo German geziert, gespreizter Mensch.
modósu , agt: mudosu Definition nau de ccn., chi si cumportat a modu, cun educatzione, cun crabbu (a bortas fintzes a tropu) Synonyms e antonyms aggrabbadu, ammodidu, assetiosu, imbodau / ammanerau, aponciau, leitanu | ctr. mabigrabbau Sentences li parfeit sa pitzinna piús bella, sa piús modosa de totu sas chi bi fint ◊ sa pitzinna fit modosa in su faedhu e in sa cumpostura 2. fémina modosa, leitana! Scientific Terminology ntl Etymon srd. Translations French poli, aimable, affecté English polite, affected Spanish modoso, afectado Italian garbato, affettato German liebenswürdig, geziert, affektiert.
scanceriósu , agt: iscanceriosu, schenceriosu, schinceriosu Synonyms e antonyms dengheri, dengosu, melindrosu, minghenghi, mirringhengu, scanceriau, schincedhosu / mendhecosu Sentences si ndi benit a domu a iscrucullai, si acostat schenceriosa a s'acajolu e bufat a intullu ◊ a nàrriri diddinu est prus scanceriosu de nàrriri nonnu 2. mairu miu est scanceriosu: pani matzosu no ndi papat! ◊ sa pipia dh'intendu scanceriosa, no est prangendi ma si chèsciat: si depit intendi mali Etymon srd. Translations French minaudier, timide English mawkish, reluctant Spanish dengoso, melindroso, huraño Italian smanceróso, smorfióso, ritróso German geziert, zimperlich, spröde.
schincedhósu , agt: schinchidhosu, schincidhosu Synonyms e antonyms dengau, dengheri, dengosu, minghenghi, mirringhengu, scanceriau, scanceriosu Sentences cussa piciochedha est schinchidhosa: faindedha benni a innòi! ◊ oi ge sesi schinchidhosa, Maria Candelera!… Etymon srd. Translations French minaudier English mawkish Spanish dengoso Italian smanceróso German geziert.
spissécu , agt: ispicecu*, spitzecu Definition nau de ccn., chi no giaet, chi est malu a giare, de manu istrinta, arrestigu; chi in is gustos tenet pretesas, chi est malu a cuntentare, chi cricat su prus bonu Synonyms e antonyms aggantzadu, corcovari, ispítziga, issotzigadore, limidu, soridu, susuncu, tingiosu, tzecosu / mendhecosu, pibincu 2. cussu est un'ómini tropu precisu, fintzas spitzecu ◊ a fostei no dhi praxit nudha: est tropu spissecu! ◊ no podia crei ca fiast de buca fini e spitzecu puru: tocat a isciri papai de totu! 3. dèu gei seu sempri cuntentu, ma c'est genti spitzeca ◊ cumpadessat: s'intendit mali e po cussu est unu paghedhu spitzecu! Translations French radin, tatillon English stingy, fussy Spanish tacaño, meticuloso, descontentadizo Italian taccagno, pignòlo, ricercato German geizig, pedantisch, geziert.


c: text/html

text:
Definizione Definizione
Sinonimi e contrari Sinonimi e contrari
Modi di dire Modi di dire
Frasi Frasi
Cognomi e Proverbi Cognomi e Proverbi
Terminologia scientifica Terminologia scientifica
Etimo Etimo
Traduzioni Traduzioni
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
isciopài, isciopàre , vrb: iscopiai 1,
iscopiare,
issopare,
ixopare,
sciopai Definizione
su si apèrrere a crepadura, a tzàcurru, po sa fortza chi ispinghet de sa parte de aintru, o fintzes po pesu meda de fora; su si pesare o pònnere a s'ingrundha a nàrrere, cumenciare calecuna cosa de forte o grave totinduna / isciopa! = foedha! (nau cun tzacu)
Sinonimi e contrari
cherpai,
ciopai,
scuartarai
Frasi
gei nau ca funt isciopendusí, in cussa bidha: gei ses un'isparatoriedhu!…◊ no cabet su coro in sa càscia e si no làgrimo isciopat ◊ s'ambesue daghi si atatat meda ixopat ◊ arresètadi, gai no iscópias che sa buscica de su porcu! ◊ una granata dhi fut iscopiada a pagu tretu e dh'iat pesau a bolai ◊ mi apo issopau unu fruschedhu cun s'agu (P.La Croce)
2.
gasi isciopesit pro tantu penare isfoghendhe in piantos e lamentos ◊ si trínnigat, no podet faedhare, poi isciopat in risu tristu e feu ◊ in cussu prammu de terrinu fit iscopiada sa gherra ◊ cudhas si sunt pilisadas chi pariat iscopiandhe su locu
Etimo
itl.
schioppare
Traduzioni
Francese
éclater,
crever
Inglese
to explode,
to crack
Spagnolo
reventar
Italiano
scoppiare,
crepare,
esplòdere
Tedesco
bersten.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Spacciàda s’istadi, seus torraus: a is scolas, a su traballu e, chini traballu non ndi portàda, a ndi torrai a circai. No est chi siant sutzedias cosas meda, in tzittadi, in su mes’e austu, eh… Pagus is spettaculus e medas is bruncus, s’incàppat. Torrendi a in microfunus de s’arradiu nosta, a donnya manera, heus potziu chistionai de Marina Café Noir, chi cun custa borta est’arribbau a s’annu de doxi.
Occannu su titulu fiat “Non Tutto È In Vendita”, cun-d-unas cantu cosas de importu apitzus de su traballu, de s’ambienti, e de sa politica. Berus: no’ est totu sa cosa chi si podit portai a buttega, massimamenti a di’ de oi chi, puru candu sa cosa fait a dda bendi, e’ spacciau su dinai po dda comporai.
Nd’heus a torrai a chistionai. S’est partu bonu, perou, su sperimentu fatu serrendi su Terreprenu a is machinas, de mericeddu fintzas a part’e chitzi. Si timìat chi sa genti dda pighessit a travessu, ca su casteddaiu est traballosu a ndi ddu spiccigai de sa machina. Ma, a su chi heus biu, no’ nci funti stetius trubullus o boxis pesàdas. Chini arribbàt de viali Santu Bissenti agattàt s’arruga serràda fintzas a peis de su scaleri de su Bastioni.
Podìant passai sceti is chi nci bivìant, is atrus depìant fai su giru. A nosus s’est parta un’artziàda de ingennyu bona.
E a bosatrus?(foto AleCani)


text:
Guernica
Coordinatas: 43°19′01″N 2°40′36″W / 43.316944°N 2.676667°W
Artìculu in LSC
Guernica (Guernica y Luno in ispagnolu e Gernika-Lumo in bascu) est una tzitade minore de su Paisu Bascu, in sa provìntzia de Biscaglia, in su nord-est de s'Ispagna.
Guernica est sa capitale religiosa e istòrica de su Paisu Bascu ispagnolu e fiat su logu de adobiu de s'Assemblea de Biscaglia, chi si riuniat suta de unu chercu, sa Gernikako Arbola, chi est istadu unu sìmbulu de sas libertades traditzionales de su pòpulu bascu.
Sa tzitade est famada in totu su mundu gràtzias a Guernica, maestosa òpera de Picasso, unu cuadru cun sa sòlita ìndola cubista, chi figurat sa tzitade bombardada dae s'esèrtzitu tedescu durante sa gherra tzivile ispagnola.
Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Fundada su 28 abrile 1366, Guernica est una tzitade santa pro sos bascos. Finas dae su Medioevu bi teniant logu sos cussìgios bascos. Sos res castiglianos, sighidos in prus trighet dae sos res ispagnolos, giuraiant suta de su chercu de Guernica de respetare e cunservare sas leges piessignos autonomistas de sa Biscaglia.
Su sìmbulu sagradu de sos Bascos, sa chercu (Gernikako Arbola) si agata subra a su tzentru tzitade; suta a issa si riuniat cada annu finas a su 1876 su Cussìgiu de sos Sèneghes, sos cales membros acudiant dae totu su Paisu Bascu, isboligande custu una forma direta de democratzia. S'àrbore benit sostituidu in casu de morte dae una mata noa nàschida dae sos frutos de s'àrbore betzu.
Bombardamentu de Guernica[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Guernica est famada pro àere subidu unu bombardamentu aèreu a tapete - tra sos primos e in prus tostos - postos in atu dae sa Legione Condor (unidade bolontària de sa tedesca Luftwaffe).
S'atacu at tentu logu su 26 abrile 1937, durante sa gherra tzivile ispagnola, cun su suportu de s'Aviatzione Legionaria, unidade bolontària e no ufitziale de sa Regia Aereonautica italiana.
Riservas naturales[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
S'estuariu de su Guernica o Urdaibai est una Abbandat Biosferica.
Isport[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Guernica est puru sa sea de su Gernika Jai Alai, unu de sos campos printzipales pro sa pelota basca.
In àmbitu de su giogu de su pallone sa sotziedade printzipale tzitadina est su Gernika Tzìrculu.
Amministratzione[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
In su 1996 su territòriu comunale est istadu partidu e est istadu creadu su comune nou de Arratzu.
Personas ligadas a Guernica[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
- Gorka Gerrikagoitia, ciclista (1973)
- Andoni Lafuente, ciclista (1985)
- Roberto Laiseka, ciclista (1969)
- Joane Somarriba, ciclista (1972)


text:
La prima protesta è arrivata dal blog Lìngua e cultura sarda di Ivo Murgia che nel suo post del 10 dicembre 2010 intitolato “A sa faci de sa 482” parla della scelta quantomai curiosa di realizzare una serie di spot che discriminano i dialetti o lingue regionali, una scelta forse non casuale dati i continui tagli da parte dello Stato Italiano alla Legge n. 482.
Ivo Murgia non fa certo male a ricordare la Legge n. 482 del 15 Dicembre 1999 che impegna la Repubblica italiana nella valorizzazione delle cosiddette lingue e culture “minoritarie” presenti nel territorio italiano e ad affermare, tra le altre cose:
“Ma gei no eus a bolli pretendi ca is polìticus italianus connòsciant is leis de su stadu chi iant a depi aministrai?! E meda de cosa! O forsis est pròpiu ca dda connoscint ca funt sèmpiri seghendi is finantziamentus de sa 482… ca nou, no siaus malus, est ca ddis serbiat su dinai po pagai custu spot!”.
Argomento ripreso da Gianfranco Pintore che nel suo blog parla di una Rai di nuovo fascista. Infatti, nel suo intervento E sa Rai torrat a èssere s’Eiar fascista pubblicato il 12 dicembre 2010 afferma: “Sos meres mannos de s’Eiar 2010, in s’innoràntzia barrosa insoro, nch’ant postu in mesu de sos dialetos italianos finas su friulanu e su sardu chi sunt limbas distintas”.
Anche Diegu Corraine sul blog Formaparis ha pubblicato il 13 dicembre 2010 un intervento dal titolo Su friulanu e su sardu cunsiderados comente dialetos italianos in 5 vìdeos de sa Rai nel quale sottolinea la differenza tra le varie parlate presenti nel territorio dello Stato Italiano e critica in particolare il fatto che negli spot Rai vengano inserite anche la Lingua Sarda e la Lingua Friulana “chi sa 482/99 reconnoschet comente limbas NO italianas! Est pro custu chi devimus protestare comente Sardos. Non ca sos dialetos italianos apant una limba de riferimentu de de interrelatzione”.
Leggi anche:
La RAI e le lingue regionali
Dal Gran Paradiso una risposta alla RAI
Gli spot Rai insultano i valori del regionalismo
Lo Stato Italiano discrimina la Lingua Sarda


text:
Definizione Definizione
Sinonimi e contrari Sinonimi e contrari
Modi di dire Modi di dire
Frasi Frasi
Cognomi e Proverbi Cognomi e Proverbi
Terminologia scientifica Terminologia scientifica
Etimo Etimo
Traduzioni Traduzioni
étnicos:
generales:
A./c.
S’istedhu * in d-una variante o sinónimu inditat in cale de custos est posta s’etimologia; in s’etimologia narat chi cussa est s’etm. suposta.
pàltza , nf: parta,
partza,
peatza,
piata,
piatza,
plassa,
platza,
pràcia,
prassa,
prata,
pratza Definizione
logu largu meda e in paris fatu apostadamente in bidhas e citades; logu larghitu, fintzes su tretu tra un'órdine e àteru de sa bide in bíngia (pratza de sarmentu), fintzes giuale, órdine de bide, su tretu o cortiledhu ananti de sa genna de una domo (fintzes in s'orruga), tretu ananti de unu barracu, totu su tretu asuta de una mata; dhu narant a s'argiola puru; postu / min. partzighedha, pratzita, prassigedha
Sinonimi e contrari
bàlliu,
cortile,
cortina
Modi di dire
csn:
fai pratza = fàghere sa piatza, ammanitzare, ordiminzare sa chistione a manera chi, candho unu dimandhat, sa zente siat pronta a nàrrere chi ei; pònnere una cosa in pratza = pònnere in craru una chistione; in pratza de Fulanu = in sa carrela inue istat Fulanu, in dainanti de domo sua; letu de piatza e mesa, a duas piatzas = letu mannu pro duus, a duus tantis de su letu po unu; pratza de letu = su tretu in dainanti de su letu; sa landhe falat a sa prata (in cobertantza)= sos benes de unu tocant a sos parentes; èssere a piata franca (nadu de chie pagat pro istare in carchi logu)= àere postu o allozu in donu; una pratza de pudhas = chedha de pudhas (tentas in cortile)
Frasi
mesanote est tocada, onzi piata est deserta ◊ in sa pratza de bidha is piciocas e piciocus fiant giai isciampitendi ◊ sa piata sentza pisedhina paret beranu sentza rúndhines ◊ in donzi parta in ube si est firmadu pro totus est istadu un'iscarmentu ◊ giogao semper in partza o in caminu ◊ sa gente est in sa pratza: a chie chistionat, a chie est ciciu
2.
cada massaja mundhabat sa prata sua e sos caminos abbarrabant netos ◊ ndi sutzedint de cosas in sa platza mia!…◊ depio carrare linna a prata de pinnetu ◊ apu agatau una bella pràcia de corrorinu ◊ sas pratas sunt semenadas de uliba ◊ e aundi dhu bis, tui, passendi, in pratza de letu?! ◊ una borta iant fatu su triatu in prassa de Bennardu ◊ duas pratzas ainnantis de domu de bosatrus ant bociu a Bissenti!
3.
in sa prata pulida cun apentu s'isparghent sos mannugros e manadas, poi sos boes cun pedras ligadas tríulant su laore in bonu assentu (Z.Piludu)
Cognomi e Proverbi
prb:
bixina bona, funtana in pratza
Terminologia scientifica
bdh
Etimo
itl.
Traduzioni
Francese
place,
esplanade,
allée
Inglese
square,
open space,
walk
Spagnolo
plaza,
claro,
senda
Italiano
piazza,
spiazzo,
andana
Tedesco
Platz,
offener Platz,
freier Streifen zwischen zwei Baumreihen.


text:
Sardinia
Sardinia[1] es le secunde insula major in le Mar Mediterranee. Illo ha un area de 24 000 km², un climate sic mediterranee, fauna e flora rar.
Sardinia ha un population de circa 1 700 000 habitantes, un densitate de 68,9 hab./km². Le lingua sarde traditional del insula es un ramo del linguas romanic. Ibi es anque parlate le lingua italian e le lingua catalan. Sardinia con le parve insulas vicin constitue un region con autonomia a statuto special intra le stato italian dicite in lingua italian Regione autonoma della Sardegna e in lingua sardo Regione autònoma de sa Sardìgna. Su citate capital es Cagliari con 160 000 habitantes. Altere grande citates es: Alghero, Nuoro, Olbia, Oristano, Porto Torres, Sassari. Su economia es basate sur le tourismo, le minas, le agricultura e vita pastoral.


text:
C
Artìculu in LSC
Sa C (manna) o c (minore), si leghet ci, est sa de tres lìteras de s'alfabetu sardu; est una cunsonante chi in sardu si podet iscrìere solu simple.
Sonos e mudamentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa C podet àere duos sonos diferentes:
- Unu sonu tostu [k] si est sighida dae sas lìteras a,o,u o dae cale si siat cunsonante.
- Unu sonu durche [t͡ʃ] si est sighida dae e, i.
A s'ispissu sa C tosta, si est in su cumintzu de sa paràula e est pretzèdida dae vocale, tendet in sa pronùntzia a mudare in G (es. “su cane” si podet lèghere “su gane”), mentras sa C durche tendet, mescamente in su logudoresu/nugoresu, a mudare in TZ (es. “it. città” > “camp. citadi” > “log. tzitade”). In tzertas biddas barbaritzinas sa C tosta càmbiat in unu sonu cramadu corfu de gùturu iscritu chin sa lìtera h o puru, segundu àteros, cun unu apòstrofu a càmbiu de sa ci.
In prus sa C, in sos limbàgios nugoresos, est usada a càmbiu de sa G logudoresa e campidanesa (es. “amigu” > “nug. amicu” - bìdere lenitzione).


text:
abbogiàre , vrb: abbojare, abbozare 1, abboxare 1, bojare Definitzione bènnere apare de personas, animales o cosas chi si movent s'unu a cara a s'àteru Sinònimos e contràrios addobiare, addopare, assortí, azobiare, coviare, obiai, ogiare Frases sos pisedhos su manzanu abbojant totugantos a iscola ◊ fia andhendhe a cumandhu e apo abbojadu a frade tou ◊ sa ferrovia de Carbónia che abbojat a s'istatzione de Bidhamassàrgia ◊ est benzendhe a mi abboxare in s'intrada ◊ nos semus abbozados cun àteros pitzinnos ◊ abboxade a sas riuniones! 2. e a ue abbojat su chi ses nendhe?! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu rencontrer Ingresu to meet Ispagnolu encontrar, coincidir Italianu incontrare, coincìdere Tedescu treffen.
addopàre , vrb: atopai, atopare, atopari, atopiare, topare Definitzione fàere atopas, atopos, atóbiu, bènnere apare de gente, animales o cosas chi andhant s'unu abbia a s'àteru, bènnere a si agatare in su matessi logu Sinònimos e contràrios abbogiare, adobiai, assortí, azobiare, coviare, intopai, obiai Frases commo mi atopat e no mi favedhat ◊ su pensamentu curret a sa gianna pro atopare sa persone cara ◊ atòpali a caminu ca no ischit su logu! ◊ mi est atopadu Antoni Cubeddu ◊ no aiat mai atopiadu cristianu che custu ◊ totu sa fegliutina de Istelai aiat atopatu a su ponte ◊ a s'atopu dèu no atopu! Tradutziones Frantzesu rencontrer Ingresu to encounter Ispagnolu encontrar, topar Italianu incontrare Tedescu treffen.
adobiài , vrb: atobiae, atobiai, atobiare, atobiari, atoviare Definitzione bènnere apare de personas, animales o cosas chi si movent s'unu a cara a s'àteru, nau fintzes in su sensu de si agiuare apare o de agiudu, de si pònnere ananti coment’e a firmare a ccn. o calecuna cosa; andhare o cúrrere aifatu a ccn. po dhu aciapare / atobiaisí faci po faci cun… = abbojàresi própriu acurtzu, a cara a cara cun… Sinònimos e contràrios abbogiare, abbruncai, addopare, azobiare, coviare, obiai / agiudai / agatare, tènnere Frases est andau a si atobiai cun calincunu ◊ eus a atobiai a chini nau dèu ◊ candho che tocat su mesunote atoviamus a pratza ◊ funt andhaos in medas a dh'atobiae a s'istatzione ◊ a sa essida de bidha fradi miu atóbiat cun cust'ómini e… 2. fendi sa cummédia, unu fuedhat e s'atru dh'atóbiat 3. lassa istai is prantus, ca no atóbiant a nudha! 4. atobiaidedhu, a cussu, ca mi at isdorrobbau! ◊ is bagadias si ammachiànt avatu de cussus bellus piciocus e is mamas no isciant comenti fai a dhas atobiai Tradutziones Frantzesu rencontrer, acheminer Ingresu to meet, to convoy Ispagnolu encontrar, topar Italianu incontrare, convogliare Tedescu begegnen, treffen, leiten.
obiàe, obiài, obiàre, obiàri , vrb: opiare 1, oviare Definitzione fàere óbia, bènnere apare de personas, animales o cosas chi si movent s'unu a cara a s'àteru, nau fintzes in su sensu de si cricare, de si bíere, de parare fronte a unu male po dhu pòdere bínchere o fintzes firmare o furriare Sinònimos e contràrios abbogiare, addopare, adobiai, azobiare, coviare, ogiare Maneras de nàrrere csn: obiare cosa apare = collire, pònnere paris, acabidai; obiare sa binza = acapiai su pàmpinu, prèndhere; obiare sa basca = pònnere cosa a fàghere umbra Frases no mi podiat biri e candu mi obiàt nci furriàt su bruncu ◊ dh'at obiau torrendu a funtana ◊ a su piciocu dhu obiàt a iscusi ◊ custu crabineri si est opiau cun zente ladra ◊ si mi óbias naras chi no mi as bidu! 2. su fogu tocat a dh'obiari innantis chi abbruxit totu! ◊ obiadhus a fusti cussus animalis, chi no passint! ◊ óbiami sas bacas no ch'essant atesu!◊ cussu pastori no dhas óbiat is brebeis e po cussu gei fàinti dannu! 3. candho beniat de obiare apare su dinare de nosi picare su bestire ince furint is pacamentos ◊ si at afachiau zente obiada dae cada bidha ◊ assortau, cussu: at obiau una bella picioca! Ètimu ltn. obviare Tradutziones Frantzesu rencontrer Ingresu to meet Ispagnolu encontrar, topar Italianu incontrare Tedescu treffen.
tzapàre 1 , vrb: aciapai* Definitzione agatare cosa comente podet capitare o fintzes cricandho apostadamente, fintzes cassare Sinònimos e contràrios acatare, aciocai, cassai, furai, segudare, tènnere / abbrancai, acafai, afarrancae, aferrai, aggafai, aggarrai, agguantai, collire Frases nos semus tzapaos chin d-una gama manna ◊ tzapadu mi dh'as su chi no narat fàulas!…◊ as sizidu cussa veridade ma chene la tzapare 2. ebbenemindhe ca ndhe cullies de bellu dinare si ndhe tzapaes meda e la bendhies, sa cosa! 3. s'àbbile falat a tzapare carchi pudha o carchi anzone Tradutziones Frantzesu surprendre Ingresu to find, to catch Ispagnolu encontrar, sorprender Italianu trovare, sorprèndere Tedescu finden, ertappen.


text:
Una produtzione Terra de Punt.
Produtzione esecutiva Mommotty.
Cun sa regia de Valentina Corona, Alessandra Mowgli Tocco, Valentina Spanu, Alessandro Fanari, Elisa Meloni, Emanuele Malloci, Edoardo Matacena, LucaLasius Manu, Federica Ortu, Giulia Camba, Marta Ennas.
Produtzione Daniele Maggioni cun Francesca Savona.
Coordinamentu de sa post produtzione Fabio Ortu.
Mùsica Emanuele Contis.
Su progetu est finantziadu dae sa RAS – Regione Autonoma della Sardegna cun su Bandu Identity lab 2 POR FESR cun s’agiudu de sa Fondazione Oristano e de sa Fondazione Sardegna Film Commission.


text:
[c. 23r]
1Juahan Franciscu Pontj de Aristanjs, jn su suu ultjmu testamentu, hat testadu et lassadu, pro amorj de Deus et pro s’anjma sua, qui subra sa vigna sua qui tenet jn terretorios de Aristanjs, posta et existente jn Pampusj, si paguet domnj anno et jn perpetuum soddos noe de oljvellu assa Eclesia de Sanctu Martjnj dessos Apendixios de Aristanjs. 2Et gasj eo Jacu Deltoro, notariu publicu de s’artj dessa notaria, mediantj su cumandamentu, autoridadj e poderj a mie dadu dessu sjgnore Archibiscobu de Aristanis, naro aher recidu su juramentu dae Mossen Salvadorj Orrù, jurande et narande de qui jssu tenet et possedit sa dita vigna; 3e comente e signore e possehjdore de issa, jndi fahet ocularj ostentaxione dessa carta de compara fata dessa dita vigna, cun obligaxione de pagare su subrascritu olivellu assa dita Eclesia. 4Et simul jndi ade sas confrontaxiones dessa dita vigna, sa cale tenet conca e fague assa vigna de Christolu Carta, s’uturu de Pampusj jn mesu, peis assa jngia de Mossen Juhannj Paderj y Dessj, costadu s’unu assa jngia de Maistu Larenzu Jsquirru, e diss’ateru costadu tenet assu Pampusj. 5Et gasj su ditu Mossen Salvadorj Orrù debet darj et pagarj su ditu oljvellu de soddos noe assa Eclesia de Sanctu Martjnj____soddos VIIII, dinares_____
Sul margine sinistro:
Nota de testamentu:
Salvadorj Orru pagahat assa presentj.
Comu pagat Maistu Sebastianu Mannias.
Ara paga gaspar Mossia Sabater.
El sobredicho olivell paga mastro Urbanu Murru.
Agora Don Jayme Paderi, 1718.


text:
Impronta globale
A cura di Daniele Arzenta
Botto & Bruno, Claudio Abate, Carla Accardi, Matteo Basilé, Alessandro Cannistrà, Maurizio Cattelan, Bruno Ceccobelli, Sandro Chia, Enzo Cucchi, Gianni Dessì, Stefano Di Stasio, Rodolfo Fiorenza, Giosetta Fioroni, Pietro Fortuna, Massimiliano Fuksas, Rossella Fumasoni, Omar Galliani, Domenico Giglio, Damien Hirst, Silvia Iorio, Mark Kostabi, Paul Kostabi, Joseph Kosuth, Jannis Kounellis, Emilio Leofreddi, Felice Levini, H.H. Lim, Renato Mambor, Sabina Mirri, Luigi Ontani, Davide Orlandi Dormino, Marina Paris, Vettor Pisani, Michelangelo Pisoletto, Emilio Prini, Oliviero Rainaldi, Mimmo Rotella, Marco Tirelli, ed altri.


text:
Su Gazetinu, 16 de ghennàrgiu de su 2021
Sa Sartìllia non si curret – Immoe est ufitziale: ocannu sa sartìllia non s’at a cùrrere pro more de su coronavirus. Dd’at istabilèssidu s’Istitutzione Sa Sartìllia de sa Fundatzione Aristanis. S’est chirchende, però, de sarvare a su mancus sa bestidura e sa beneditzione de su cumponidore.
Sardigna zona in colore grogu – Su Dpcm nou cun is règulas contras de su coronavirus at classificadu sa Sardigna comente a zona in colore grogu. Sunt cunfirmados su proibimentu de essire dae is deghe de note a is chimbe de mangianu e sa possibilidade de una vìsita isceti a sa die a domo de parentes e amigos, a intro de sa pròpia regione, dae parte de non prus de duas persones (chi podent èssere acumpangiadas dae minores de 14 annos o disàbiles). Intra de is novas prus de importu: s’abertura torra de is museos in is dies de fatu e su proibimentu de nche leare cosa de bufare, a pustis de is ses de merie, dae is tzilleris e àteras butegas sìmiles.
Coronavirus – In Aristanis si contat su de trèighi mortos pro more de su coronavirus. Dd’at fatu a ischire su Comune. In is ùrtimas 24 oras in tzitade fintzas àteros sete impestos noos e àteras tres classes in cuarantena. In s’interis, oe sunt serradas is iscolas de Norghiddo pro more de sa positividade de un’operadore.
In Milis e in Tramatza problemas cun s’abba – In Milis e in Tramatza, dae prus de unu mese, a is utentes s’abba si dda frunint is autobotes, pro ite ca cussa chi essit dae su grifone est trula pro more de is temporadas malas de custa ùrtima simana. Is Comunes e Abbanoa sunt chirchende una solutzione pro su problema grave.
Sàbadu, 16 de ghennàrgiu de su 2021
L'articolo Su Gazetinu, 16 de ghennàrgiu de su 2021 sembra essere il primo su LinkOristano.it.
- SARDA NEWS -
LEGGI TUTTE LE NOTIZIE DI OGGI
Sarda News non rappresenta una testata giornalistica in quanto viene aggiornato senza alcuna periodicità nei suoi contenuti originali. La responsabilità del contenuto degli articoli importati dai feed rss è totalmente a carico della reale fonte dell'informazione indicata al termine di ogni notizia.
Sardanews.it - portale web informativo, non gode di finanziamenti pubblici, non chiede registrazioni personali agli utenti, totalmente gratuito, autofinanziato e sostenuto dai banner pubblicitari che compaiono tra le notizie. Se vuoi sostenerci ti ringraziamo per la fiducia e ti invitiamo a disabilitare eventuali adblock attivi sul tuo browser. Per info e segnalazioni scrivi a Questo indirizzo email è protetto dagli spambots. È necessario abilitare JavaScript per vederlo.


text:
SNCF
Sa SNCF (Société Nationale des Chemins de Fer Français) est s’entidade pùbriga chi zestionat su trasportu ferruviàriu in Frantza.
Sa forma zurìdiga de sa SNCF est sa de un’organismu pùbrigu de creze industriale e cumertziale (EPIC), chi a s’abarru possuit partetzipaduras majoritàrias o totales in sas sotziedades de deretu privadu reunidas in su grupu SNCF, chi s’amparu de s’Istadu est pratigadu dae sa Deretura zenerale de sas infra-istruturas, de sos trasportos e de su mare de su Ministèriu de s’ecolozia, de s’isvilupu duràbile e de s’enerzia. Sa sea sotziale de sa SNCF s’agatat in Parizi in rue du Commandant René Mouchotte, in su de 14 distritos.
S’EPIC, ch’impreat unas 160.000 pessones (datu de su cumintzu de su 2.010) pro unu ballùmene de bentas de 17.800 milliones de euros (2.009), isvilupat un’atividade dupra: - impresa ferruviària chi s’òcupat de s’aprofetamentu cumertziale de sos servìtzios de trasportu ferruviàriu de biazadores e mercantzias, a tràmunu de 4.500 milliones de euros de allogu abonados à RFF; - aprofetamentu e mantenimentu, a contu de su RFF, de sa retza nassionale de sos caminos de ferru frantzesos (a mèdiu de una cumbentura de zestione).


text:
Franco Fontana, Francoforte, Germania, 1982
a cura di Redazione, il 02/10/2008
Franco Fontana nasce a Modena nel 1933 e inizia a fotografare nel 1961. Del 1964 è la pubblicazione del suo primo portfolio ("Popular Photography", testo di Piero Racanicchi) e nel 1965 tiene la sua prima personale a Torino, ma è nella mostra che propone a Modena nel 1968 che il suo lavoro comincia a caratterizzarsi in modo definito e decisamente personale. Da allora numerosissime sono state le esposizioni, ma anche i volumi dedicati alla sua fotografia, pubblicati in Italia ma anche in Francia, Germania, Svizzera, Spagna, America e Giappone. Collabora in Italia e all’estero con riviste e quotidiani e contribuisce con le sue immagini a dare un tocco di poesia a molte campagne pubblicitarie.
Palazzo dei Diamanti, Ferrara; The Darkroom Gallery, Chicago; Fotoforum, Kassel;Space Gallery, New York; White Gallery, Tel Aviv; Jane Corkin Gallery, Toronto; Focus Gallery, San Francisco; Forum Fnac, Parigi; Photo Art, Basilea; Jujiya Gallery, Kyoto; Galerie Viviane Esders, Parigi; Museo Puskin, Mosca; Museo de Bellas Artes, Caracas; Fondation Cartier, Parigi; Museo Ludwig, Colonia; Musée d’Art Moderne de la ville de Paris, Parigi; Museo della fotografia, Helsinki; Elite Gallery, Taipei; Focus Gallery, Londra; Centro Internazionale di Fotografia Scavi Scaligeri, Verona; Museum der Stadt, Linz; Galerie Clairefontaine, Lussemburgo; Fondazione Sandretto Re Rebaudengo, Torino; Palazzo Reale, Milano.
Museum of Modern Art, New York; Museu de Arte, San Paolo del Brasile; The Israel Art Book Museum, Gerusalemme; Centre Georges Pompidou, Parigi; GAM Galleria d’Arte Moderna, Bologna; Kunsthaus Museum, Zurigo; Museum of Modern Art, San Francisco; National Museum, Pechino; Canadian Center of Photography, Toronto; Fondation Nationale de la Photographie, Lione; Musée de la Photographie, Arles; Tokohama Museum of Photography, Tokyo; Collection Polaroid, Amsterdam; Art Gallery of New South Wales, Sidney; Victoria & Albert Museum, Londra; Museo Ken Damy, Brescia; Museum of Fine Arts, Boston e Houston.


text:
Nanneddu meu, Nanneddu meu
Nanneddu meu su mundu est gai
A sicut erat, a sicut erat
A sicut erat non torrat mai
Semus in tempos de tirannias, infamidades e carestias
Como sos populos cascant che cane, gridende forte: cherimus pane
Famidos, nois semus pappande pan’e castanza, terra cun lande
Terra c’a fangu torrat su poveru senz’alimentu, senza ricoveru
Semus sididos in sas funtanas, pretende s’abba parimus ranas
Nanneddu meu, Nanneddu meu
Nanneddu meu su mundu est gai
Adiosu Nanni meu
Cuddas banderas numeru trinta de binu ‘onu, mudad’hant tinta
Appenas mortas cussas banderas non piùs s’osservant imbreagheras
Adiosu, Nanni, tenedi contu, faghe su surdu, ettad’a tontu
A tantu, l’ides, su mund’est gai: a sicut erat non torrat mai.
(1987 – di Peppino Mereu)
Legge 124/2017 Privacy Policy


text:
Larentu Pusceddu fut nàscïu in Oroteddi su 9 de friàrgiu de su 1947. Si fut diplomau in sa scola agrària e de su 1971 iat fatu su dirigenti provintziali de sa Cgil de Nùgoro.
Iat collaborau cun paperis e tv che: “Sa Sardigna”, “sa Nazione Sarda”, “ La Nuova Sardegna”, “Telesardegna”. Iat arriciu prèmius in is cuncursus de poesia in limba sarda. Teniat interessamentu apitzus de s’etnologia e iat studiau is traditzionis de s’ìsula sarda. Gràtzias a is stùdius e a is scedas donadas de su bisaju iat torrau a fai nasci sa faciola antiga de Oroteddi, “s’Eritaju” chi fiat sparèssia prus o mancu in su 1850.
Sa faciola torrat a pigai ritus paganus che cussu de s’initziatzioni sessuali e sa fecondidadi. Custa faciola s’agatat in Nùgoro in su Museu Etnogràficu Regionali. At imprentau: Dae s’umbra de s’istoria – Dall’oscurità della storia (1979, unu Lp de mùsica e cantzonis in lìngua sarda); Is romanzus: S’arvore de sos tzinesos (1982, su primu romanzu scritu in lìngua sarda), Mastru Taras – Maestro Taras (1999, 2° premiu de literadura Istitutu Regionali Etnograficu), Su belu de sa bonaura (2001), Pipinidas e iscazas (2005, contus po pipius), Dona Mallena (2007, bincidori de su premiu de literadura “Casteddu de sa Fae-Castello della fava”, Posada), òberas ancora no imprentadas funt: Bindichi Contos Seperos (contus), Mi naras paraulas cun sapore de lentore (poesias sceberadas), Su canticu de su Pane (tradusidura in lìngua sarda de “Il canto del pane” de su poeta armenu Daniel Varujan).
Larentu Pusceddu biviat in Thiniscole ma s’est mortu in Roma in su 2016 po essi sintzillus su 9 de gennàrgiu. Sa poesia sua Plastica, plastica, plastica est bella meda e spantosa po su chi narat:
Plastica, plastica, plastica
de Larentu Pusceddu
Est possibile chi sa terra torret che a prima
cando sa plastica non fit imbentada
pro divenner fruttu siccu in sas cresuras?
Osserba amicu cun atentzione,
peri in sos locos prus bellos e luntanos
dae s’omine dannarzu, ite bides?
Ite bides in su Gennargentu,
in su monte de Gonare e in su Montarbu,
inue solu sa cascasina
de baccas e crapas arestadas,
fracaiat a su sole e in ierru s’isorbiat?
Ite bides in medas mares nostros
como chi sa zente l’at cumpresa
chi su sole “no imbuttat sa bellesa”,
ca “messare” non si podet in sa rena?
E in sos trainos siccos ite bides?
Ite bides in sos buscos
cando su focu battit derramas,
disisperu, nieddore e morte?
E in sas banchinas de cada istradone,
noos muntonarzos, ite bides?
Bides restos de cucinas ruinzadas,
banittas preucosas, gommas consumidas,
ampullas truncadas, carchinatzu e teula secada,
botteddos de cunserba e papilamine,
batterias chena garriga, frundidas,
ozu brusiadu e plastica, plastica…
plastica de cada zenia,
de cada mannaria e de cada colore.
Plastica chi luchet bianca che nie
peri in sos pranos tintieddados dae su focu,
prichizonada, ma non consumida.
Ite si podet facher, caru amicu,
datu chi su progressu non si firmat?
Torrare a s’anticoriu non si podet,
ca su tempus coladu gai restat,
ma podimus imparare de nou a caminare
in custa terra chi cheret rispettada.
B’at una leze de natura, ismenticada:
nudda si creat, nudda si distruet,
ma pro fortuna totu mudat forma.
Dae inoche podimus comintzare
bene nande a sos zovanos de oe
de mudare sos restos in ricchesa.
(2° Premiu – Sarule 1995)


text:
Sa vida est inghitzada in su mari e s’at a mòrriri in su mari, prenu de àliga?
Totu est cumitzau una pariga de dias apustis de su mari grussu de su 6 de Friaxu de su 2013, biei e ascurtai strechendi innoi s`arresumiu de ita fiat sutzèdiu in totu su Poetu de Castedhu e de Cuartu.
Aici mi seu dètzidiu e apu cumintzau a bodhiri, fotugrafai, totu “cust`àliga” in sa pràja e apu sighiu fintzas a de oi. Fintzas in custas dias, de su mesi de Idas 2020, seu arrennèsciu a bodhiri casi unu cuintali de matonis a su Poetu: a sa Primu firmada, a s`intramesu de su Dàcuila e su Lidu, a su Lidu, a sa Cuarta frimada, a s`Uspidali marinu, a sa Bùssola, a su Lidu mesuterràneu e a Mràxini arrùbiu. Totu pigau a bellu a bellu in custas dias de soli stravanau.
E in totus custus set’annus annus ita totu nd`apu bodhiu?
Prus de cuàturu tonelladas e mesu de matonis sardus. In totu prus de duus mèturus cubus, prus de duxentus cincuanta càscias de cudhas po sa birdura prenas chi bideis in fotus tiradas in domu de mei. Is duus sedilis chi apu agiudau a fraigai in sa coxina de mei cun su maistu de muru tirant in totu 0,70 mèturu cubu, in totu casi 80 càscias. Casi sexentus matonis intreus e prus de cuàturumilla in arrogus a mitadis o in sa de tres partis.
Prus de tremilla sodhus, su prus de unu, de duus e de cincu centèsimus. Prus de cuàturuxentus de duus, de unu e de 0,50, de 0,20 e de 0,10 eurus. Una meca de sodhus bècius de cincuxentu francus, de centu, de cincuanta, de duxentus; sceti calancunu de binti, de dexi e de cincu francus ca funt meda prus lèbius e no si tudant meda asuta de s`arena candu nc`arruint e beniànt agataus illuegus. Totu cudhus culoraus de asuletu o arrubiastus de duus eurus dhus apu donaus in strina, che a medàllias, a amigus e cunlegas de scola. Is àterus donaus in strina a pipiedhas/us, o a Rom chi bendiant calancuna cositedha.
Prus de sessanta cubertonis de arrodas de màchinas, de càmions e fintzas unu de tratori, de vespas e bicicretas. Medas de custus giai segaus in su costau po dhus imperai po arrembronai su stumbai de is barcas fra issas e is banghinas. Difarentziaus cun cun s`àliga manna de domu e in parti in s`insula eculògiga de Terramàini. Duus dhus tengu ancora in domu.
Prus de duxentucincuanta prumus po piscai e duus de sub chi pesànt mesu killu cadeunu. Prus de cuindixi chillus de prumu in totu.
Prus de centu killus de allumìniu, su prus botuledhus de birra, de coca cola e de arangiada; ma apu agatau fintzas pingiadas, padedhas e botuledhus sprai. In totu prus de ses bustonis, de cudhus prus mannus niedhus de pràstiga, totus prenus a cùcuru e cun is botus strecaus beni beni po ndi càpiri de prus. Totu custa sienda est stètia donada in strina po torrai a èssiri bèndia a su ferrubèciu.
Prus de milli cosas in totu: tra crais bècias e noas, aciarinus, anedhus de ferru de prata de arràmini, getonis po su telèfunu pùbrigu bèciu e po is machinedhas de is giogus, medas brutzeris totu culoraus chi faint e/o bendint is ambulantis, cannacas e lòrigas, ullieras, cocerinus, culleras, tassas e gortedhus...etc.
Cuintalis, una pariga, de butìllias de imbirdi.
Casi coranta killus de arroghedhus de imbirdi totu lisaus e bellixedhus medas po fàiri prendas. Totus agataus a Mràxini arrùbiu ca in su Poetu no si nd`agatant prus. In domu ndi tengu unu scartedhu e unu cadinu prenus. Nd`apu donau in strina, is prus stravanaus, a duus pipius che prendas.
Una pariga de cuintalis de pràstiga: butìllias, casidhus, tassas, bustas, tapus, puntas de ombrellonis, pratus etc...
Casi unu cuintali de paperi e cartoni.
Cuintalis e cuintalis de àliga manna meda o de fuliai chentza de dha pòrriri difarentziai: unu càmbiu de màchina, una bòmbula manna de scaldabànniu, unu mantalafu pigau e carrigau in s`imperiali, peluches, mallionis, pantalonis, giaconis, butinus, migias, bussas de tela, de pedhi, bàmbulas, una meca de arrogus de barcas de arresinimbirdi e carramatzinas varias...etc...
Tres burtzeris di oru e duas lorigas sèmpiri di oru, donaus in strina a un`amigu e un`amiga po is fillus. Deu mi seu aguantau sceti su brutzeri di oru agatau in sa pràja de ex capolinea de su QS de is annus setanta. Custu ndi dh`apu bodhiu a suta de s`àcua ca femu acabussendi po circai àliga e matonis. De cust`ùrtimus innia nd`apu agatau una meca ca in acabbu de s`istadi nci fuliànt, a sa scusi de totus cun s`arruspa in s`àcua, s`àliga chi fiat amuntonada in s`arena bodhia in totu sa stagioni.
Unu scantus Cuintalis de arretzas de piscadoris sbertuladas in sa pràja po mori de su mari grussu. Andamu e cun is tanallas e ferrus de eletricista dhus segamu, aici apu fatu in tres arrogus fintzas unu truncu de arretzas prus longu de unu mèturu e mesu, grai e grussu meda.
Kilomèturus e kilomèturus de lentzas totu allumburada, ma chi imbrutant meda sa pràja, medas cun is paraduras prenas de gamus perigulosus po is peis e is manus de chini si stòjat in s`arena.
Millis e millis cicas de sigaretas, custas circadas e bodhias sceti in is duxentus mèturus de sa pràja aundi andu e mi fatzu su bànniu, medas scavuladas de is piscadoris e medas lòmpias cun is undas e sa currenti de su mari candu s`ingrussat.
Totu sa cosa bodhia e pinnigada in sa pràja dha scutulamu beni beni de s`arena e dha illichidemu in s`àcua de mari e aici lìmpia dha ponemu, in bustas, bussas e sachitas, aintru de sa màchina de mei po ndi dha fàiri bodhiri in sa difarentziada.
Su domìnigu bessemu cun duna bussa de aràngius e faemu a peis, e totu oru oru de mari, in cincu oras de Mràxini arrùbiu a sa Primu firmada de su Poetu e torrada. Mi frimamu a tretu de mesu de su biaxu sceti unu pagu po torrai sulidu e mi pasiai e po mi papai is aràngius che a unu papa e bufa e furriamu a domu.
Est de no nci fuliai nudha, ni in su mari, ni in sa praja e ni in s`arruga ma totu cudhu chi fait a torrai a imperai, e s`arricicrai non est àliga ma una sienda po sa sotziedadi.
francudefabiis


text:
In custu mundu – La poesia sarda di Vincenzo Tatti
In custu mundu niunu est cuntentu,
non si distinghen ne malos ne bonos:
Si lamentana teracos e padronos
si no an favorevole ogni ‘entu.-
Si no arrivin a s’issoro intentu
faghen fragassos de lampos e tronos,
si crèn dotados de divinos donos
e paren astros in su firmamentu.-
Non sun cuntentos sos inferiores
ca totu cheren esser uguales
anzis menzus si sun superiores.-
Si no an sensu, sas ambiziones
càusan in su mundu tantos males:
gherras, golpes e rivoluziones.-
De custu umanu istintu malaitu
su famosu Aristòtele at iscritu.-
Fordongianus, 22-01-2017, Pisenti Tatti Salis.
Iscarica custu articulu in PDF
Redazione SANATZIONE.EU


text:
Provìntzia de Terranoa-Tèmpiu
Sa Provìntzia de Terranoa-Tèmpiu o Meria de Terranoa-Tèmpiu est istada una de sas provìntzias de sa Regione Autònoma de sa Sardigna.
Generalidades[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Creada in su 2005 cun 24 comunas tirados dae sa Provìntzia de Tàtari e 2 dae sa de Provìntzia de Nùgoro.
Su nòmene ufitziale in italianu fit Provincia di Olbia-Tempio.
Sa seas definitivas de sos òrganos e sos ufìtzios sunt istaos Terranoa e Tèmpiu.
Tirada 3.397 chlòmetros cuadros e contat 157.859 bividores (2010).


text:
“Ma cale sardu? We need to learn English” est divènnidu su slogan polìticu de sos fascistas noos in Sardigna chi impreant sa “logica benaltrista” pro destruire sos deretos de sos sardos.
E non semus faeddende de cussos cun sa camisedda niedda e s’ògiu de rìtzinu, ca pro como no tenent perunu bisòngiu de impreare sa fortza fìsica e sas bestimentas litorianas. Tando custa gente no est propriamente fascista a sa manera ideològica, totus chi la si podet agatare in partidos diversos, fintzas autonarados sovranistas o de manca.
Unu giornalista at impreadu custu slogan mesu in sardu e mesu un inglesu pro pònnere in farsa sa pelea polìtica pro s’impreu istitutzionale de sa limba sarda in sos addòbios de sas eletziones casteddajas. L’at fatu probabilmente pro andare contra a sa lista tzìvica “Cagliari Città Capitale” (indipendentista e de manca) ca isse puru est candidadu, ma sa chistione chi nos pertocat est un’àtera.
Custu cristianu at tocadu unu puntu sensìbile de sa mentalidade colonizada de sos sardos, custu de su “benaltrismu” italianu, chi est s’ideologia de unu fascismu nou e trasversale, chi est creschende in Sardigna.
Su benaltrismu coloniale est sa manera de minuire sos deretos, sas richesas e sos progetos de sos sardos isfrutende sos giassos comunes prus meschinos e ignorantes, e impreende una lògica basada supra a s’aut-aut (tipu imparare s’inglesu o imparare su sardu).
Est ladinu chi nemos at mai naradu chi non bisòngiat imparare s’inglesu o àteras limbas istrangias e nemos pensat chi s’inglesu non siat de importu mannu.
Ma pro ite sos catalanos o sos bascos, solu pro fàghere un’esèmpiu, imparant tres o bator limbas diversas e ischint faeddare sa limba issoro e s’ispagnolu mègius de sos ispagnolos matessi?
Ca chie creschet alleghende prus limbas est prus abbistu e imparat mègius sas limbas istràngias.
Sos fascistas noos ischint custas cosas ca las ischint totus, ma a issos no importat arresonare o si nche cunfrontare cun àteras opiniones, issos si nche cherent impònnere pro otènnere cadreas de cumandu e giassos de poderiu dae su sistema coloniale.
Est una manera de arresonare e de fàghere polìtica fascista in sas raighinas, ca cheret cantzellare sas positziones diversas e no previdet acordos diplomàticos e mediatzione peruna. Si binchent issos su sardu si nche morit e pro custu issos benint premiados cun reconnoschimentos econòmicos polìticos e culturales.
Custa manera de pensare l’agatamus in totue e est mègius a fàghere carchi esèmpiu pro cumprèndere comente si movent sos fascistas noos chi impreant su “benaltrismu” pro fàghere carriera intro a su sistema coloniale. Non sutzedet totu sas dies de intèndere custas tontesas comente unu loop in discoteca:
– Ma cale Istòria sarda? Bisòngiat ischire cussa Romana e cussa de s’Itàlia, ca si nono est tempus pèrdidu!
– Ma cales bonìficas e cale ambiente? Est mègius si nche leare unu tumore chi èssere sena traballu!
– Ma cales partidos indipendentistas coerentes? Est mègius seberare partidos prus mannos pro cambiare sas cosa dae s’internu!
– Ma cale gherra a sas bases militare? Totus ischint chi custas bases oferint traballu!
Si podet sighire de gasi fintzas a s’infinitu, ma sa manera de arresonare est semper sa matessi, e tando custa lògica binària rughet in s’aut-aut.
A un’ala sos deretos e sas resursas de sos sardos, a s’àtera sos bisòngios de sos colonialistas chi cherent àere un’ìsula lìbera dae resistèntzias culturales, tziviles, polìticas e econòmicas.
Bisòngiat de ischire chi bi nd’at meda de sardos chi la pensant de gasi, o pro mègius nàrrere, b’at meda sardos cunditzionados dae custa manera de bìdere sas cosas e de gente chi isperat de otènnere carchi cadrea o traballu e si cunformat a sos giassos comunes dominantes.
Su chi devimus detzìdere est si nche nos cherimus adatare fintzas nois a su “benaltrismu” fascista e colonialista, o si nos cherimus organizare in unu fronte in cumone, e in su matessi tempus organizare custos chi la pensant in una manera diversa pro collire prus fortzas e contare de prus.


text:
Osseti
Osseti[1] seu Ossetes[2] (Ossetice иp, иpæTTæ, tr. ir, irættæ; vel диropæ, диropæHTTæ, tr. digoræ, digorænttæ) sunt gens, in Caucaso habitans, partem maiorem populationis Ossetiae Septentrionalis (rei publicae Foederationis Russicae) et Ossetiae Meridionalis (de facto rei publicae sui iuris, quam Georgia a plurimis civitatibus mundi sustineta adhoc partem suam esse censet) formans. Nunc in mundo sunt circa 650 milia Ossetorum, quorum 528,5 milia in Russia habitant (secundum censum anni 2010[3]).
Gens Ossetorum origine sua connecta est cum populatione indigena antiqua Caucasi Septentrionalis atque cum gentibus adventiciis Scytharum, Sarmatarum et praesertim Alanorum.[4] Lingua Ossetica est una linguarum Iranicarum. Osseti religiosi ut plurimum Christiani Orthodoxi sunt, quum Musulmani Sunniti inter eos etiam sunt numerosi, nonnulli autem ad sectatores religionis traditionalis polytheisticae pertinent.


text:
Reporteris Chentza Fronteras
Artìculu in LSC
Reporteris Chentza Fronteras (RCF), o Reporters Sans Frontières (RSF) (in s'originària denumenatzione frantzesa), o Reporter Without Borders (RWB) est un'organizatzione non guvernativa e no-profit chi promovet e amparat sa libertade de informatzione e sa libertade de imprenta. S'organizatzione est istada fundada in su 1985 dae Robert Ménard impare a Jean-Claude Guillebaud e Rony Brauman. Tenet sede printzipale in Parigi e istatus de consulente de sas Natziones Unidas.
Reporter Chentza Fronteras tenet duas printzipales isferas de atividades: sa prima si cuntzentrat subra sa tzensura de Internèt e in sos mèdias noos, mentras s'àtera est dedicada a frunire assistu materiale, econòmicu e psicològicu a sos giornalistas assignados a zonas perigulosas. Sas missiones suas sunt:
- su compudu costante de sos atacos a sa libertade de informatzione a livellu mundiale;
- sa denuntzia de ogni forma de atacu a sos mèdia;
- sa collaboratzione cun sos guvernos pro cumbàtere sa tzensura e sas leges furriadas a restrìnghere sa libertade de informatzione;
- s'assistu morale e finantziàriu a sos giornalistas pessighidos e a sas famìlias issoro;
- s'oferta de agiudu materiale a sos currispondentes de gherra cun su fine de nde crèschere sa seguridade.


text:
Montana
Coordinatas: 47°N 110°W / 47°N 110°W
Artìculu in LSC
Su Montana (/mɒnˈtænə/) est unu istadu de s'Ovest de sos Istados Unidos. Su nòmene benit de su faeddu ispagnolu de montaña, chi cheret nàrrere monte. Sa capitale est Helena ma sa tzitade prus manna est Billings.
Allàcanat in su Nord cun is provìntzias canadesas de (andende de s'Est a s'Ovest) Saskatchewan, Alberta e Colùmbia Britànnica, in s'Est cun is istados federados de Dakota de Nord e Dakota de Sud, in su Sud cun su Wyoming e in parte cun su Dakota de Sud, in s'Ovest cun su Idaho.
Su Montana est su de 4 istados federados in istèrrida ma su de 44 in populatzione e de 48 in densidade. Sa regione otzidentale de tres est rica de montes chi pigant parte a sa catena de is Montes Rocosos. Bi sunt parcos naturales comente su Glacier National Park e su Yellowstone National Park.
Su clima est meda bàriu, sende chi s'istadu tenet istèrrida manna e artàrias intre de 600 m e prus de 4.000 m. Is temperaduras a de die andant de una mèdia de -2°C in ghennàrgiu e una de 29°C in trìulas.
S'econòmia est prusatotu basada subra sa massaria. Àteras fainas sunt su petròliu, su gas, is minas de carbone, su linnàmene e su turismu. Fintzas su servìtziu de sanidade est de importu in s'econòmia.
Su Montana tenet medas nomìngios comente "Big Sky Country" (Terra de su Chelu Mannu) e "The Treasure State" (S'Istadu Pòsidu), e slogans comente "Land of Shining Mountains" (Terra de is Montes Lughentes) e "The Last Best Place" (S'Ùrtimu Megius Logu).
Est su primu istadu chi at tentu una fèmina a ddu rapresentare in su Cungressu.


text:
Dies mundialis radiophoniae
Dies mundialis radiophoniae est dies internationalis ab UNESCOne anno 2012 decreta, quae die 13 Februarii celebratur ad finem communicationum inter culturas et civitates per telecommunicationes radiophonicas promovendarum.[1]
Sententia anno 2019 "Dialogus, tolerantia et pax" fuit, anno 2020 "Diversitas" et anno 2021 "Mundus novus, radiophonia nova" est.
Notae[recensere | fontem recensere]
Nexus externi[recensere | fontem recensere]
- Situs publicus (Anglice)
- Situs publicus (Francogallice)


text:
Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.
Coordinatas: 23°N 102°W / 23°N 102°W23; -102
Artìculu in LSC
Su Mèssicu (in ispagnolu: México), ufitzialmente, is Istados Unidos Messicanos abbreviadu "IUM" (in ispagnolu: Estados Unidos Mexicanos ), est una federatzione de s'Amèrica setentrionale. Allàcanat in su norti cun is Istados Unidos de Amèrica, a su sud e a s'uestu est bagnadu cun s'otzèanu Patzìficu, a su sud-estu cun Guatemala, Belize e est bagnadu cun su mare de is Caraibes, e a s'estu cun su Golfu de su Mèssicu. Is Istados Unidos Messicanos sunt una federatzione de trintaduus istados federados, su cabu de logu est sa tzitade de Mèssicu, sa cale est una de sas àreas metropolitanas prus populadas de su mundu. é intratu in s OCIE in 1994 e paisu membru de su G 20
Sa sotziedade est disvariada, cun medas culturas e limbàgios.


text:
A Foras arrespundit a s'”Areonautica Militare”: “nisciuna esercitatzioni militari in Sardigna? Eus a abillai ca is cosas abarrint aici”
A pustis de sa dennega, difùndia de s'"Areonautica Militare" atressu de is giornalis, chi pertocat is esercitzatzionis militaris in Sardigna in custu momentu de apretu mannu, is militantis de A Foras pretzisant: "seus satisfaus, perou su Notam 'e totu chistionaiat de tres passitzus destinaus a is volus militaris e chi funt ocasionaus de esercitazionis militaris crispas". E aciungint: "In prus, seus dudosus poita s''Areonautica' fait isciri ca is passitzus serbint po garantiri seguresa si ddu at ai abisòngiu, ma custu abisòngiu no podit pertocai a s'apretu coronavirus, poita is passitzus sighint su caminu de Cabu Frasca a Quirra, chi est impreau scèti po is esercitatzionis militaris".
Is militantis de A Foras sutalineant ca in is diris chi benint ant a cumentzai unu progetu de propaganda contra a is ispesas militaris e contra a sa crisi de sa sanidadi pùblica in Sardigna.


text:
Edade mèdia
Artìculu in LSC
S'Edade Mèdia est unu perìodu longu de istòria de s'Europa chi s'agatat cumpresu intre s'Edade Clàssica e s'Edade Moderna. Pro cumbènidu benit fatu comintzare a s'arruta de s'Impèriu Romanu de Otzidente, in su 476 p.C., cun sa depositzione de s'ùrtimu re Ròmulu Augùstulu, e benit fatu agabare cun s'iscoberta de s'Amèrica gràtzias a Cristolu Columbu in su 1492.
In beridade sas datas de comintzu e de fine bariant segundu sas istòrias de sos istados e de sas teorias de sos istòricos, aici chi benint cunsiderados fintzas su 410 (sachìgiu de Roma) a comintzu, e a agabos su 1453 (arruta de s'Impèriu Romanu de Oriente) o su 1517 (sas norantachimbe tesis de Martin Luther) o fintzas su 1492 matessi, cunsideradu imbetzes pro sa recunchista ispagnola de Granada.
Mancari siant fitànias is bortas chi benit pintada che perìodu iscuru e de immudabilidade, a s'Edade Mèdia tocat a reconnòschere de aere postu sas bases de sa sotziedade europea de oe, tando sunt istadas difatis postas sas raighinas de sas identitades natzionales. Abaidadu cun ogru atentziosu s'iscerant pois sos medas cuntributos culturales e iscientìficos chi custu tempus at dadu a su nostru, a esempru si diat pòdere ammentuare sa nàschida sas limbas e literaduras natzionales, s'istùdiu de s'anatomia umana, de sas istellas, de sa chìmica.
S'Edade Mèdia est divìdida in duas sumanas printzipales:
- Arta Edade Mèdia, fintzas a s'annu 1000
- Bàscia Edade Mèdia, fintzas a sa fine


text:
Crosadas
Artìculu in LSC
Is crosadas de s'Edade Mèdia sunt istados pellengrinàgios armados, promòvidos dae su paba, autoridade ispirituale de s'otzidente cristianu.
Inghitzadas cun s'intentu de torrare a abèrrere su caminu a is logos de pellegrinàgiu cristianos in Terra Santa, chi fiant istados autorizados dae is àrabos Abbassidos, ma controidos dae is turcos selgiuchidos in su 1071, a fatu de àere conchistadu Gerusalemme dae is àrabos. Sa prima crosada fiat comintzada in su 1095, in risposta a sa pregunta de s'imperadore bizantinu, apensamentadu dae s'atitùdine de is turcos. Is bizantinos faeddaiant gregu e fiant cristianos, mancari in perrica cun Roma dae su 1054 (essende issos ortodossos). Is conchistas territoriales fatas peri is crosadas non fiant istadas de durada longa, sende chi si nde fiat disinteressados una borta chi Saladinu aiat torradu a istabilire su passàgiu a is pellegrinàgios, foras pro is chi si fiant istabilidos in ie. Cheret fintzas naradu ca is crosadas, prus chi non agiudare is bizantinos aiant tentu resurtu de ddos indebilitare.
Segundu sa definitzione traditzionale, su perìodu de is crosadas tirat dae su 1095 a su 1291, chi di cunsìderant isceti is ispeditziones a manu de Terra Santa. Segundu una bisura prus ampra, si podet arribbare fintzas a sa batalla de Lèpanto, in su 1571, includende sa Reconquista ispagnola e totu is gherras contra infideles e erèticos promòvidas dae su paba, fatas cun sa promissa de cumpensos ispirituales e de indulgèntzias.
Sa prima crosada fiat fata in su 1096 pro torrare a ocupare una parte de is terra pèrdidas a fatu de s'espansione àraba de su de 9 sèculos e torrare a aberrere a is pellegrinos su passàgiu a manu de Gerusalemme. Aiant batidu a sa fundadura de is Istados crosados, sa defensa de is cales aiat giustificadu is àteras sete crosadas printzipales, dae su 1147 a su 1291, annu de sa pèrdida de is ùrtimos territòrios. A partire dae sa de bator crosadas, fiant organizadas ispeditziones fintzas contra is oponidores cristianos de su paba (Albigesos, Hohenstaufen, Aragona e Hussitas), o contra paganos (baltos), perdende duncas su mantenimentu de Gerusalemme che obietivu.


text:
abbogiàre , vrb: abbojare, abbozare 1, abboxare 1, bojare Definitzione bènnere apare de personas, animales o cosas chi si movent s'unu a cara a s'àteru Sinònimos e contràrios addobiare, addopare, assortí, azobiare, coviare, obiai, ogiare Frases sos pisedhos su manzanu abbojant totugantos a iscola ◊ fia andhendhe a cumandhu e apo abbojadu a frade tou ◊ sa ferrovia de Carbónia che abbojat a s'istatzione de Bidhamassàrgia ◊ est benzendhe a mi abboxare in s'intrada ◊ nos semus abbozados cun àteros pitzinnos ◊ abboxade a sas riuniones! 2. e a ue abbojat su chi ses nendhe?! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu rencontrer Ingresu to meet Ispagnolu encontrar, coincidir Italianu incontrare, coincìdere Tedescu treffen.
acatàre , vrb: agatae, agatai, agatare, aghetai Definitzione bíere, imbènnere, atobiare o àere calecuna cosa, mescamente su chi unu est cricandho (es. cosa pérdia) e fintzes arrennèscere a fàere una cosa; istare o èssere, nau mescamente in su sensu de s'esisténtzia, de sa salude; provare, nau ponendho sa marrania a unu Sinònimos e contràrios coberai, imbènnere, incontrare, iscròiri / esístere, èssere / proare | ctr. pèldere, stramancai Maneras de nàrrere csn: agatai sabbata po su pei suu = (nadu in suspu) agatare su (dannu, pessone de pore) chi si meritat; agataisí faltau = atrogare sa curpa; agataisí in bonu = istare bene de saludu Frases a fortza de chircare s'agatat donzi cosa ◊ si no abbàidas bene no agatas nudha ◊ apu agatau sa cosa chi emu pérdiu ◊ sa richesa poética sarda dha podeus aghetai me in ocasioni de is festas (J.Murgia)◊ apo agatadu cosa barata a comporare ◊ in cussus tempus no si aghetànt is giornalis ◊ mamma teniat sa cosa remonida in unu costoidorzu chi no amus mai acatadu ◊ una pobidha in dí de oi no est fàtzili a dh'aghetai! ◊◊ deo mi agato cun donzi limbazu, nuoresu, campidanesu o àteru 2. bae e chilca cantos annos si agatat, custu letu: si no m'imbàglio fit de nonnumannu meu ◊ tantas cosas si agatant in su mundhu bellas pro medas e malas pro tantos! ◊ si a tandho si agatat, già est forte che giurru, e no morit de fàdigu…◊ e babbai Micheli ancora si agatat? ◊ annada mala de olia, ocannu: no si ndhe agatat! ◊ sa Sardínnia si agatat in su Mediterràneu ◊ inue ti agatas? ancora emigradu che ses? ◊ mancu a cómporu si ndhe agatat, ocannu, de olia de cufetu ◊ si ajaju no si fuit mortu si fuit agatadu! 3. e poi candho finis sas cumbatas già mi as a narrer comente ti agatas! (Cugurra) 4. e no l'agatas a fàghere gai, chi ti pago!…◊ e no l'agatas a iscúdere cussa criadura, chi faghes sos contos cun megus! Sambenados e Provèrbios prb: chini circat agatat Ètimu ltn. *adcaptare Tradutziones Frantzesu trouver, rencontrer, se trouver Ingresu to find, to exist Ispagnolu encontrar, existir Italianu trovare, scovare, esìstere Tedescu finden, es gibt, liegen (geog.).
addopàre , vrb: atopai, atopare, atopari, atopiare, topare Definitzione fàere atopas, atopos, atóbiu, bènnere apare de gente, animales o cosas chi andhant s'unu abbia a s'àteru, bènnere a si agatare in su matessi logu Sinònimos e contràrios abbogiare, adobiai, assortí, azobiare, coviare, intopai, obiai Frases commo mi atopat e no mi favedhat ◊ su pensamentu curret a sa gianna pro atopare sa persone cara ◊ atòpali a caminu ca no ischit su logu! ◊ mi est atopadu Antoni Cubeddu ◊ no aiat mai atopiadu cristianu che custu ◊ totu sa fegliutina de Istelai aiat atopatu a su ponte ◊ a s'atopu dèu no atopu! Tradutziones Frantzesu rencontrer Ingresu to encounter Ispagnolu encontrar, topar Italianu incontrare Tedescu treffen.
adobiài , vrb: atobiae, atobiai, atobiare, atobiari, atoviare Definitzione bènnere apare de personas, animales o cosas chi si movent s'unu a cara a s'àteru, nau fintzes in su sensu de si agiuare apare o de agiudu, de si pònnere ananti coment’e a firmare a ccn. o calecuna cosa; andhare o cúrrere aifatu a ccn. po dhu aciapare / atobiaisí faci po faci cun… = abbojàresi própriu acurtzu, a cara a cara cun… Sinònimos e contràrios abbogiare, abbruncai, addopare, azobiare, coviare, obiai / agiudai / agatare, tènnere Frases est andau a si atobiai cun calincunu ◊ eus a atobiai a chini nau dèu ◊ candho che tocat su mesunote atoviamus a pratza ◊ funt andhaos in medas a dh'atobiae a s'istatzione ◊ a sa essida de bidha fradi miu atóbiat cun cust'ómini e… 2. fendi sa cummédia, unu fuedhat e s'atru dh'atóbiat 3. lassa istai is prantus, ca no atóbiant a nudha! 4. atobiaidedhu, a cussu, ca mi at isdorrobbau! ◊ is bagadias si ammachiànt avatu de cussus bellus piciocus e is mamas no isciant comenti fai a dhas atobiai Tradutziones Frantzesu rencontrer, acheminer Ingresu to meet, to convoy Ispagnolu encontrar, topar Italianu incontrare, convogliare Tedescu begegnen, treffen, leiten.
imbènnere , vrb: invènnere Definitzione bènnere, lòmpere, pruschetotu nau in su sensu de bènnere apare, de si agatare, de si atobiare apare, fintzes de diventare; capitare, acontèssere; nau de erbas o cosas chi creschent, essire o fàere bellas, mannas, fàere bellu isvilupu / pps. imbénnidu, imbentu 1 / imbenit chi = nanca, nachi, bénzichi Sinònimos e contràrios acatare, atobiai, bènnere, coberai, coviare, fèrrere / acontèssere, costare 1, cumbinare / afasciai, afundhare 1, afundharzare, aggrighidhí, aurrire, gurrire Frases est peus a bumbare canno in s'istàmacu no imbenit mànnicu ◊ si l'imbenit cussu cantu de ferru iscutu gai lu bisestrat! ◊ candho est colata sa maghiarja ant tancatu totu pro no invènnere su ghetu de sos ocros suos ◊ custos duos in pacu tempus fint imbénnitos cumpanzos vonos 2. su mundhu de su campu e de s'istúdiu si devent imbènnere pro metzorare ◊ chin isse nos imbeniamus in domo ◊ imbenit a unu e lu arreghet pro li nàrrere cosa ◊ at imbénnidu unu putu ◊ fit cuntentu de l'àere imbénniu ◊ comente apo currézitu, "virmu" est imbénnitu "firmu" ◊ che imbenius apare a denanti de domo mia e intras puru! 3. su chi non cheriat li fit torrau a imbènnere (G.Piga) 4. su laore si est fintzas rutu de cantu est imbénnidu 5. imbenit chi ti cheres picare s'ampramau de mi pònnere su tzitu! ◊ imbenit chi punnas de abbèrrere sa gianna! ◊ imbenit chi no ischis nudha? ◊ imbenit chi ses tue su balente, veru? Ètimu ltn. invenire Tradutziones Frantzesu rencontrer, trouver, prospérer Ingresu to meet, to flourish Ispagnolu encontrar, prosperar Italianu incontrare, trovare, prosperare Tedescu begegnen, antreffen, gedeihen.
obiàe, obiài, obiàre, obiàri , vrb: opiare 1, oviare Definitzione fàere óbia, bènnere apare de personas, animales o cosas chi si movent s'unu a cara a s'àteru, nau fintzes in su sensu de si cricare, de si bíere, de parare fronte a unu male po dhu pòdere bínchere o fintzes firmare o furriare Sinònimos e contràrios abbogiare, addopare, adobiai, azobiare, coviare, ogiare Maneras de nàrrere csn: obiare cosa apare = collire, pònnere paris, acabidai; obiare sa binza = acapiai su pàmpinu, prèndhere; obiare sa basca = pònnere cosa a fàghere umbra Frases no mi podiat biri e candu mi obiàt nci furriàt su bruncu ◊ dh'at obiau torrendu a funtana ◊ a su piciocu dhu obiàt a iscusi ◊ custu crabineri si est opiau cun zente ladra ◊ si mi óbias naras chi no mi as bidu! 2. su fogu tocat a dh'obiari innantis chi abbruxit totu! ◊ obiadhus a fusti cussus animalis, chi no passint! ◊ óbiami sas bacas no ch'essant atesu!◊ cussu pastori no dhas óbiat is brebeis e po cussu gei fàinti dannu! 3. candho beniat de obiare apare su dinare de nosi picare su bestire ince furint is pacamentos ◊ si at afachiau zente obiada dae cada bidha ◊ assortau, cussu: at obiau una bella picioca! Ètimu ltn. obviare Tradutziones Frantzesu rencontrer Ingresu to meet Ispagnolu encontrar, topar Italianu incontrare Tedescu treffen.
zobiàre , vrb: azobiare, giobiare, zoviare Definitzione atobiare, bènnere apare de personas, animales o cosas chi si movent s'unu a cara a s'àteru Sinònimos e contràrios abbogiare, addopare, adobiai, coviare, inzovare, obiai* Frases isperat de lu zoviare ca est in cussa filada ◊ sos zòvanos ant picau su baule dae su portale de crésia e che l'ant zobiau a campusantu Tradutziones Frantzesu rencontrer Ingresu to meet Ispagnolu topar, tropezar Italianu incontrare Tedescu treffen.


text:
S'Itàlia arrestat su Presidenti catalanu Carles Puigdemont
"Sa politzia italiana at impresonau su Presidenti catalanu Carles Puigdemont". Est cantu si ligit in nd'una nota de imprenta mandada de iRS, ProgReS e Torra po pediri sa liberatzioni de su leader catalanu.
"iRS, ProgReS e Torra sighit su comunicau - lamant unu sit-in po cras a mangianu" cenàbara 24 de su mesi de cabudanni, a faci de su Tribunali de Tàtari.
Carles Puigdemont est istètiu impresonau comenti at postu pei in terra sarda. Cabau in s'aeroportu de s'Alighera est istètiu aghilliu de unu nùmeru mannu de politziotus.
"Is autoridadis italianas ant ditzidiu de dd'arrestai - pretzisant is indipendentistas - sighendi s'òrdini de aciapa europeu chi s'Ispagna at presentau a su Tribunali Generali UE". "Un'ordini - sutalineant iRS, ProgReS e Torra - chi perou est istétiu tasidu".


text:
Emisfèriu norte
Coordinatas: 45°N 0°E / 45°N 0°E
Artìculu in LSC
S'emisfèriu Norte o emisfèriu boreale, est sa metade de unu praneta chi s'isterret dae s'ecuadore a su polu Norte.
S'emisfèriu norte de sa Terra, in geopolìtica rapresentat fintzas s'impare de istados ricos e industrializados (Europa, Àsia, Amèrica de su Norte), in oponidura cun s'emisfèriu sud in ue s'agatat sa majoria de is istados in bia de isvilupu (mescamente s'Àfrica).
S'emisfèriu setentrionale de sa Terra tenet subrafache de 255 milliones de chilòmetros cuadrados; de custos unos 100 milliones (paris a su 40%) sunt pcupados de terras emergidas, chi currespondent a is duas de tres partes de su praneta intrenu. Fintzas su monte prus artu de sa Terra, s'Everest, est postu in custu emisfèriu.
Casi su 90% de sa populatzione umana de sa Terra bivet in s'emisfèriu norte.


text:
Pràtiga e teoria in su cursu nou dedicau a is cosas chi si prantant me is ortus
(IlMinuto) – Casteddu, 10 de su mesi ladàminis - Est po is aziendas "orticole", po is agriturismus, po is fatorias didàticas e poi is giòvanus disimperaus de su territòriu su cursu promòviu de s'Agentzia Laore Sardigna chi s'at a isboddiai de sa fini de su mesi de ladàminis in Macumère. Iscopu de sa proposta est donai unu cuadru de is notzionis principalis po gestiri beni is pràtigas "agronomiche" pròprias de su cultivu de is fugimentas, cun s'obietivu - si pretzisat in d-una nota - "de incidai a is imprendidoris a amanniai sa produtzioni [...] netzessària po agiudai s'aumentu de sa dimanda sèmpiri prus manna". Su totu avalorendi sa "filiera corta" e sa béndida direta. Su cursu de 15 letzionis, at a aghilliri 30 participantis e at a cumentzai de su 22 de su mesi ladàminis. Po pigai prus iscedas e po pigai parti tocat a cuntatai su Portellitu Ùnicu Territoriali de Macumère po su tretu de su Màrghine in cursu Umbertu n. 226 o telefonai a su nùmeru: 0785 71089.


text:
Mocci Francesco
Capitols de cort del stament militar de Sardenya
Autore: Arquer Pietro Giovanni, Bellit Francesco, Sardegna (regno)
Editore: Galcerino Giovanni Maria, Guarnerio Francesco
Itinerari speciali di Bell'Italia : Sardegna, n. 41
Autore: Brigaglia Aldo, Busia Maurizio, Caravano Lello, Casale Daniele, D'Alessio Ornella, Dessì Emanuele, Falgio Walter, Farina Emiliano, Floris Laura, Frongia Mario, Lampis Giovanni Antonio, Manca di Nissa Giovanni, Mocci Patrizia, Pascalis Elsa, Pisano Edoardo, Tancredi Maurizio
Editore: Editoriale Giorgio Mondadori
Anno: 2009
Vita Sarda : Numero 17
Autore: Bruno Lizio, Caprino Giuseppe, Dore, Gardella Ferraris Annetta, Grasso Enrico, Mocci Francesco, Moleti Ragusa, Soro Serafino, Zirano Augusto
Editore: Tipografia Giuseppe Dessì
Anno: 1898


text:
Desastru de Seveso
Articulu in logudoresu
Cun su tèrmine desastru de Seveso, si faghet referèntzia a s'intzidente acontèssidu su 10 de triulas de 1976 in s'impresa ICMESA de Meda, chi aiat provocadu s'essida de una nue de diossina de su tipu TCDD, una de sas sustàntzias tòssigas prus perigulosas. Sa nue tòssiga aiat leadu in petus un'arzola basta de terrinu in sas comunas probianas de sa Brianza bassa, in particulare Seveso.
Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
A ora de sas 12:37 de su sàbadu 10 de triulas de 1976, in su produidorzu de sa sotziedade ICMESA postu in su territòriu comunale de Meda, in sa làcana cun su de Seveso, su sistema de cuntrollu de unu reaghidore chìmigu destinadu a sa produidura de tricrorofenolu, un'integradore de diferentes diservadores, si fiat iscontzadu e sa temperadura nche fiat artiada addae de sos lìmites prebidos. Sa causa prus importante, cun probabilidade, fiat istada s'arressada boluntària de sa mecanizadura sena chi èsseret assionadu s'infritamentu de sa massa, duncas sena cuntrastare s'esotermitzidade de sa reassione, agravadu dae su fatu ch'in su protzessu de produidura s'atzidifigadura de su produtu èsseret realizada a pustis de sa distilladura, e no in antis.
S'isprosura de su reaghidore fiat istada evitada dae s'abertura de sas bàrvulas de seguràntzia, peroe sa temperadura arta sizida aiat causadu una modifigadura de sa reassione, chi nch'aiat zutu in fatu una formadura massiva de 2,3,7,8-tetracrorudebenzo-p-diossina (TCDD), una sustàntzia cunnota comunamente comente diossina, una de sas sustàntzias chìmigas prus tòssigas.
Sa TCDD nche fiat essida a s'àera in cantidade no definida e fiat istada trasportada chirru a suddu dae su bentu, ch'in cussu mamentu sulaiat fortemente. Pro cunseghèntzia, si fiat formada una nue tòssiga, chi aiat còrfidu sas comunas de Meda, Seveso, Cesano Maderno e Desio. Sa comuna còrfida in medida prus manna fiat istada Seveso, sende chi s'agataiat deretu a su suddu de sa fàbriga.
Sos primos marcos avertidores fiant istados su fragu agritinu e sas inframaduras in sos ogros. Non bi fiant istados mortos, peroe unas 240 pessones fiant istadas còrfidas dae sa croracne, una dermatosis provocada dae s'isponidura a su croru e a sos derivados suos, chi causat lesiadas e tzistas sebàtzigas. Pro su chi pertocat sos efetos a subra de sa salude zenerale, issos sunt ozetu de istùdios galu oe. Sos bezetales leados in petus dae sa nue si fiant sicados e fiant mortos pro neghe de su podere diservadore artu de sa diossina, cando chi mizas de animales contaminados fiant dèvidos esser postos a dormire. Belle gasi, sa pobuladura de sas comunas còrfidas fiat istada informada de sa gravedade de s'eventu petzi 8 dies a pustis de s'essida de sa nue.


text:
adderétu , avb, nm Definition a deretu: bene, de una manera chi andhat bene (si narat fintzes in adderetu); capacidade de fàere bene sa cosa Synonyms e antonyms afilu, bene / gheretzu, grabbu Sentences no ndhe faghet una adderetu! ◊ cussu paghennennudha de cosa in adderetu no ndhe faghet ◊ a medas annos cun fatueretu e totu bos andhet in adderetu! (G.Ruju) 2. a ndhe tenes de adderetu!… Etymon srd. Translations French avec ordre, en ordre English tidily Spanish con orden, bien Italian ordinataménte, per bène German ordentlich.
arràngiu , nm: arranzu Definition su arrangiare, su torrare apostu unu guastu, su pònnere bene sa cosa; sa cosa arrangiada / èssiri a s'arràngiu = campare arrangiandhosi, sentza de àere peruna intrada segura, fintzes in su bisóngiu Synonyms e antonyms aconciadura, acónciu, assébiu | ctr. gastu 1 Sentences su guventu isbandonau, sentza de dhi fai arràngius, ndi fiat arrutu ◊ is dotores faent arràngios po bívere de prus ◊ custa màchina un'arrangixedhu gei dhu bolit! 2. cussa giacheta est totu tzàpulus e arràngius Etymon srd. Translations French adaptation, mise en ordre English rearrangment, adaptation Spanish arreglo Italian adattaménto, riparazióne, riassètto German Anpassung, Reparatur, Aufräumen.
assantàe, assantài , vrb: assentai, assentare, assentari Definition pònnere in assentu, cuncordare, pònnere bene; istare in assentu, cicios a s'assentada, firmos, pònnere sa conca apostu; nau de abba avolotada, pausare; fintzes iscríere, pònnere cosa iscrita in su paperi, passare a libbru, registrare / èssere pagu assentadu (nau de fémina, de ómine) = portai pagu giudítziu Synonyms e antonyms acabidae, acampaniare, acodomai, acollocare, adaretzai, assebiai, assentulae, assetiai, insabiai / arresentare, firmai, iscríere, pònnere / pasare | ctr. isordulare, avalotai Sentences in bratzos tuos mi assento che pitzinnu ◊ su pitzinnu sonnidu si ndh'est assentadu in coa mia ◊ assentare linna in su linnarzu, isterzu in sa piatera, imbóligos in s'iscàtula ◊ assento s'àinu a una preda pro mi che sere a cadhu ◊ Gesugristu, artziau a is celus, est assentau a sa dereta de Deus Babbu ◊ comenti est crésciu si est assentau, ma a piciochedhu fut unu dimóniu! 2. assentadí ingunis! ◊ bufadí una limonada, si ti podit assentai s'istògumu ◊ brutu animale, ti fatzo bogare fogu dea nàrigas, chi no ti assentas! ◊ sant'Antoni at tocau su porcedhu e su porcedhu s'est assantau, ca fut faendho travessuras 3. depit assentai is ungas de is manus ◊ Deus bos si dhu paghet: boso m'eis assentau sa famíglia! (R.Sardella) 4. piga sa pinna e assentaidhoi "cincuanta"! ◊ so bénnidu pro dare cuerela: assentet die e mese! ◊ picinnas chi ascurtais, assentai custa lei! ◊ mi cheria assentare cudhas peràulas 5. su binu in sa carrada si est assentau ◊ s'àcua trúvula boit posta a assentai Etymon ctl., spn. assentar, asentar Translations French mettre en ordre English to tidy up Spanish arreglar, asentar Italian méttere in órdine, sistemare, incolonnare German ordnen, in Kolonnen schreiben.
assentadéru , nm: assenteru Definition / ponnirisí a. = zúghere bonu sensu Synonyms e antonyms assentadura, assentu Translations French rangement, mise en ordre English good order Spanish posición Italian assètto German Ordnung.
assentadúra , nf: assintatura Definition su assentare Synonyms e antonyms assentada, campianada / assentaderu, assentu, assétiu Etymon srd. Translations French mise en ordre English arrangement Spanish asentamiento Italian assettatura German Ordnen.
campaniàre 1 , vrb: acampaniare, acampionare, campianare, campionare Definition pònnere bene, assentare sa cosa a manera de torrare totu giusta cun àteras, agiustare, istesiare o apartare po no giare ifadu o no tènnere dannu; nau de ccn., essire deghile, bellu, creschendho; pònnere de acórdiu Synonyms e antonyms adaretzai, arremonire, assantai, cumpòniri, frànghere | ctr. isordulare Idioms csn: campiànadi! = trocidindi!, istrizi!; beni s'à… no campionas, no?! = (nendhe a s'àinu) a ti adderetas o nono?!, assèntadi, adderètadi!; campianàresi apare = pònneresi de acordu, arranzare una chistione; campianàreche a ccn. = collirechelu, bogarechelu dae su mundhu, bochírelu; campianare a ccn. = atèndiri, contivigiare; campiò!… = atentu, aundi ses passendi!; campaniare un'ofesa = chircare de si fàghere perdonare faghindhe carchi cosa de bonu, pònnere rimédiu a un'ofesa; no bi n'at unu chi campàniat su logu! = funt unu peus de s'àteru, no dhoi nd'at unu bonu Sentences apo campionadu sa linna pro la prèndhere a fasche ◊ si podent campaniare sas fadhinas cun sa tinta, in custa faina ◊ no campionat, no cudha màchina, ancora in s'àtera corsia bidindhe màchinas beníndheli de fronte?! 2. campiònadi, cantu chi ses cun sas ancas istérridas chi no lassas logu! ◊ nos semus campaniados apare ◊ campiana cussa pedra ca nos betat! ◊ campiànadi, chi sunt currendhe sos cadhos! ◊ bi at piantas chi si las tocas paret chi ti timant e chi campionent e chi si doghent (M.Pira)◊ su mortu fit campionadu in su baule 3. cussa zòvana si ch'est campaniada ◊ custu boe est bonu meda e campionat s'àteru ◊ custu zòvanu campionat sa famíllia: sos àteros no ndhe balent a nudha ◊ su pitzinnu paret feutzu: isperamos chi creschindhe campàniet! 4. cantandhe bisonzat de ischire picare su filu, de ischire campianare candho s'arréjonu si cheret imbèrghere pro lu ghirare a tretos suos Etymon srd. Translations French mettre en ordre English to arrange, to tidy up, to reconcile Spanish ordenar, arreglar, poner en orden Italian ordinare, méttere bène in órdine German aufräumen.
cunséltu , nm, agt: cussentu, cussertu Definition su èssere comente si tocat, chistiu, assentau, sanu, bene cuncordau, in paghe, de acórdiu, nau de unu, de una cosa, de unu logu (a bortas fintzes pps. de cussertare); càntigu a tenore Synonyms e antonyms assentu, cuncórdia, óldine / cuncordu, cunseltadu | ctr. iscunsertu, isórdulu Idioms csn: pònnere su logu in cussertu = remonire, allichidiri su logu; cantare a c., cussertu de tenores = cuncordu, càntigu de sos prus antigos de sa tziviltade sarda; èssere de malu cussertu = de índula mala, reberde, tostorrudu Sentences istant in bonu cussertu respetèndhesi parebare ◊ a bi ndh'at de cussertu in cussa domo… totu betada apare la tenent! ◊ no bi ndhe at de cussertu in sa famíllia chi su babbu o sa mama sunt dados a su físsiu ◊ est bénnidu isse, ca nachi poniat sa zente in cussertu ◊ teniat bisonzu de pònnere cussentu in sas ideas suas ca giughiat su coro brincandhe che macu 2. como l'azes cusserta, sa Sardigna!… 3. za ses cussertu cun cussa ruta chi as dadu!…◊ chimentu, atitos, càntigos de mortu, iscracàllios de risu matzoninu, mumujones de bentu… s'inferru cunzuntu: totu custu cunsertu mi batiat s'ànimu a pitu ’e dentes! (G.Ruju)◊ ite cussentu bi aiat totindunu in cussa domo!… Etymon srd. Translations French ordre, sain, fonctionnant English tidy, working, sound Spanish orden, arreglado, funcionante, sano Italian órdine, compósto, ordinato, funzionante, sano German Ordnung, geordnet, funktionierend, gesund.
odrinài , vrb: ordinai, ordinare Definition pònnere in assentu, bene, in órdine, in régula, a régula; giare órdines, cumandhos, cosas a fàere; dimandhare cosa a comporare, cosa chi mandhant de aterue / ordinare sas vinzas = marrai, tzapare sas binzas; ordinare sas ortalíscias = surcare sos ortos pro los prenare Synonyms e antonyms assantai / pertzetare 2. custas meighinas mi las at ordinadas su dutore 3. amus ordinadu robba a nos fàghere bestimenta Etymon ltn. ordinare Translations French mettre en ordre, prescrire English to order Spanish ordenar, mandar Italian ordinare, prescrìvere, richièdere German ordnen, in Ordnung bringen, befehlen, verschreiben, bestellen.
óldine, óldini , nm: órdine, órdini Definition manera de fàere, de manigiare o contivigiare cosa cun régula, cun métidu, bene, cunforma a unu critériu; cosa chi si cumandhat de fàere, su cumandhare de fàere calecuna cosa; giuale o filu de bide, de bíngia, cosa assentada o isceberada cunforma a calecunu critériu; est fintzes unu de is sete sacramentos in sa dotrina católica, su chi cunsacrat a preide (órdines sacros) Synonyms e antonyms régula, regulamentu / arrenghera, cadena, fibera, fila, filerina, giuale 1, lérina / cumandhu | ctr. disórdine, isórdulu Idioms csn: ó. alfabbéticu = campionadura de peràulas, númenes e gai a manera chi si agatent unu ifatu de s'àteru che a sas líteras de s'alfabbetu Sentences in cussu logu órdine perunu no bi ndh'at: donzunu faghet su chi li paret e piaghet 2. órdine de su síndhigu: si avertet sa populatzione de andhare a pagare s'abba! 3. apo pudadu duos órdines de bide Scientific Terminology prdc Etymon ltn. ordine(m) Translations French ordre English order, series Spanish orden, mando Italian órdine German Ordnung, Befehl, Weihe.
sédiu , nm: assétiu*, sétiu 1 Definition nau de sa cosa, manera de istare, betu de èssere posta (coment'e a cicidura), de cicire bene (o fintzes bene arrexonada, giusta): nau de bestimentu, de orrobba o cosas deasi, portare calecuna pinniga; nau de su cumportamentu de ccn., manera de fàere crabbada, giusta, o fintzes chi no giaet cunfiantza, chi si credet meda Synonyms e antonyms betu, ségiu / galania, garbu, tratu Idioms csn: tènniri, leare o pònnere sétiu = zúghere betu, èssere fatu de una manera chi setzit bene, chi istat bene postu, chi andhat bene, chi torrat paris, chi tenet fundhóriu; torrai a sétiu is cosas = pònnere a postu; pòniri su logu a sétiu = remonire su logu; no ndi fai una in sétiu = no ndhe faet una bene, faet totu chentza critériu, chentza arrexonare Sentences ti moes chirchendhe sédiu nou ◊ custa perda no portat sétiu ◊ su chi ses nendi tui no tenit sétiu ◊ su brúciu de su gorfu portat su sétiu ◊ sa piciochedha no est papendi in sétiu, totu porcherias 2. no tenis sétiu, tui ses tonta e ti lassas imbovai! Translations French rangement, mise en ordre, position English good order, posture Spanish orden, postura Italian assètto, positura German Ordnung, Haltung.
ségiu , nm: seju, sexu Definition manera de istare o de èssere de una cosa, su singiale chi abbarrat de comente sa cosa uit posta Synonyms e antonyms sédiu, sinzolu / assébiu, assentu Idioms csn: lassai a seju, in seju = in pasu, in paxi; leare o pònnere seju, bonu, malu s. = leare ésciu, abbituare a istare postu de una manera, bona o mala; bogare de sexu unu bratzu, unu mermu = bogare de s'incàssiu; àere sos cherbedhos fora de sexu = èssiri pretocau, ammachiau, iscassiadu; pònnere in sexu = assentare, ponner bene, torrai a logu; istare o èssere totu de unu sexu = de su matessi betu, in sa matessi posidura; cambiare sexu = cambiai posidura Sentences cussa pínniga at postu o leadu seju e no bi essit prus ◊ tue dae pitzinnu as leadu malu seju ◊ un'imbustu as de remeju in cosinzu e in sestu, siat tou o anzenu: daghi ti at postu seju no ti dat nient'impestu, lu portes istrintu o lenu (P.Pisurzi)◊ bi at robba chi no leat seju mancari li ponzas cosa pesuda meda subra ◊ su pabilu pinnigadu ponet seju e no torrat prus istiradu 2. ohi, làssami sa conca a seju! ◊ su tilipirche no lassat nisciunu coro in seju, arroinat su póberu massaju: no si salvat nemmancu su mudeju! Etymon ltn. *sedium Translations French ordre English order Spanish orden Italian sèsto German Ordnung.


text:
Custu est su giassu in limba Sarda.
Per leggere l’articolo in italiano, clicca sulla bandiera in alto, scegliendo l’opzione del tricolore.
Sa noa de oe est ca s’assessore a s’Urbanìstica e a sos Entes Locales Cristianu Erriu (persone sèria, ddu naro sena brullas, chi istimu addua de sas diferèntzias polìticas), in tames de nde faeddare fronte a pare cun issu, de ddi mandare unu messàgiu WhatsApp o de ddi telefonare, at iscritu una lìtera “riservada” (gasi dda definit La Nuova) a su presidente de sa Regione Franciscu Pigliaru.
A bortas, dd’ischimus, (gasi comente ischimus ca “su paperi cantat e sos faeddos si nde ddos leat su bentu”) sunt pròpiu sos atos prus “riservados” cussos chi agatant prus publitzidade. E duncas sa litera – cun tonu sèriu, grae, pensamentosu – dd’at acabada pro ispantu (e bona sorte) in sa mesa de sas redatziones de is duos giornales sardos , pròpiu in ocasione de su cumintzu programmadu de sa dibata subra sa cuntestada lege urbanìstica.
E ite narat, sa litera chi depiat (depiat?) abarrare segreta? S’assessore Erriu – est a nàrrere chie at iscritu (o diat àere iscritu) sa lege creet chi no ddoe siant sas cunditziones – polìticas e de oportunidade – pro chi su caminu legislativu potzat andare bene. Invitat, duncas, a su presidente suo a torrare a ponnere sa dibata in cummissione e a de boddire su parre como detzisivu de su Consìgiu e de sas autonomias locales. Totu custu a bator meses e mesu de s’acabu de sa legisladura. Si nos ischimus faghere bene sos contos, finas sena èssere àbiles meda in matemàtica, signìficat ca pro custa borta mancu si nde faeddat.
Ma gasi a beru at a èssere? Dd’amus a iscoberrere dae como a una pariga de oras.
E ite at acontèssidu chida colada? Cun òrdine: pro ite est chi Erriu at iscritu una litera a Pigliaru? Pro ite est chi sa lìtera dd’at acabada in pùngiu de sos giornales? Pro ite est chi in cussa litera cabent unu muntone de crititzidades finas a oe disconnotas dae sa Giunta regionale e dae chie, in Consìgiu, at insìstidu pro ponnere in calendàriu sa lege?
Perunu de nois, a su nessi pro como, podet tennere rispostas pretzisas.
De idealista, dia isperare chi sa pensada noa dd’apat induida s’oponimentu forte lòmpidu dae sa sotziedade tzivile, prus che totu dae sa Consulta ghiada cun mèritu dae Sandru Roggio, in gradu de mantennere biatza sa mobilitatzione. E, comente a cunseguèntzia, sa dibata. Dia isperare finas chi potzat àere tentu pesu sa timoria pro s’annuntziada mobilitatzione de su cartellu indipendentista de Autodeterminatzione, chi cras at a incumentzare a regollere sas firmas pro unu referendum originale preventivu.
Tèngio però s’idea sèria chi gasi no apat istadu. De su restu, prus che totu pro su bonu traballu de sa Consulta, custa Giunta – giai in contu de àteras reformas – at mustradu de no tènnere in contu mannu s’arrennegu generale.
Sa timoria mea est chi no b’intret meda mancu sa chistione acapiada a su parre no donadu dae sos sìndigos. Comente apo postu annotu giai in un’àteru artìculu, s’iscòrriu at istadu mannu. Ma su Cal – comente a òrganu collegiale – est abarradu mudu.
A faeddare ant istadu deghe primos tzitadinos de gabbale, su Cal perintantu calliadu. Su sìndigu de Nùgoro Andria Soddu (chi de cussu organismu est presidente), chi puru m’at fatu ischire (cun s’educatzione e su garbu mannu chi ddi sunt naturales) de no cumpartzire sa bisione mea in contu de su mudine de custas dies subra s’acontèssida, in capas como at a nàrrere calicuna cosa de ingimiriosu.
Deo però, no potzo lassare de mi preguntare e pro ite, antis, (mancari cun una pariga de telefonadas pretzisas), no lompent a su nùmeru legale in sa reunione de su Consìgiu autonomias locales de su 31 de su mese de austu (disertada prus che totu dae sos sìndigos de Casteddu e Tàtari) e pustis
si nde abbìgiant ca sena cussu parre benit male a sighire a in antis. Ddoe depet essere calicuna cosa chi no cumprendo.
Tzertu, sos nùmeros (e in polìtica, finas sa mannària) contant. Si beru est ca su Pds no est dispostu a votare sa lege cun cussu impiantu (ma seguros semus ca s’aiat a leare s’aficu, cun sos chimbe consigieris suos, de faghere acabbare antis sa legisladura?) e ca su tzentru-dereta s’aiat a agatare in imbarratzu a aprovare unu manìgiu de regulas chi no sunt de ogni manera pagu a tesu dae sa visione sua, abarrat de cumprendere si est feti una firmada de pagas dies o unu retiru a beru – a s’iscuse, sena ddu narrere craru – de una de sas reformas prus cuntestadas de sa legisladura intrea.
In sa duda, istemus in càstiu, comente nos at imparadu s’istòria clàssica.


text:
picàre , vrb: pigae, pigai, pigare 1, pigari, pigiare, pijare, pixare Definizione betare sa manu a ccn. cosa po dh'aferrare; ingòllere e portare cosa a un'àteru logu (fintzes a furadura, a iscrufidura, a béndhua), fintzas in su sensu de menguare, bogare, fàere o lassare bènnere impare a ccn. a unu logu; foedhandho de cójuas, bòllere e fàere a pobidhu, a pobidha; foedhandho de matas chi si prantant o chi s'innestant, andhare in bonu de sighire a crèschere bogandho cambu nou de sa linna de s'iferta, betare arraighinas; foedhandho pruschetotu de su papare, digirire e suspire s'alimentu e fàere s'efetu de fàere crèschere sa carena (ma dhu narant fintzes de is foedhos e de àteru candho in chie ascurtat faent s'efetu chi depent coment'e cambiamentu de su cumportamentu); nau de istrégiu po sa mannària chi tenet, càbere, agguantare unu tanti de cosa chi si ponet; cunsiderare sa cosa de calecuna manera, mescamente cun su significau de dha fàere o carculare che un'àtera / cong. 2ˆ p. pl pighetzas Sinonimi e contrari acafai, aferrai, agganciai, aggantinare, aggarrai, agguantai, furai, leai / imbucare / aggrighidhí, tènnere | ctr. donai, lassai, pònnere Modi di dire csn: pigaisí apari = betàresi sas manos a subra a si mazare s'unu cun s'àteru; pigat e… (+ vrb.) = tocat e…, leat e…, comintzat a…; pigare a…(+ vrb.) = leare su métidu, pònnere s'abbitúdine; no mi nci pigat = no mi andhat, no mi piaghet; pigai su sonnu, su fàmine, a scimingiadura = bènnere bene su sonnu, su fàmine, s'irbadhinamentu; pigai mexina = bufare, ingullire meighina; pigai fragu = abbizare fragu; pigai a dónnia logu, a s'ànima = segare sa passiéntzia, coloviare a fortza de istrobbu; pigaisidha in Nàpoli, in cudhu logu = manera de nàrrere candho no si cheret adduire a su fàghere de s'àteru; pigai a unu po un'àteru, pigai allu po cibudha = fadhire sa pessone, pessare chi est unu candho est un'àteru (fintzas apostadamente), cufúndhere una cosa cun àtera; pigai pampa = abbruxai, tènnere; pigai sa mira = abbaidare e puntare pro isparare, pro fèrrere iscudindhe e gai; pigai is nodas de ccn. = chircare de assemizare a ccn.; pigai àrviu de ccn. cosa = leare oru, chircare de ndhe ischire; pigai gelosia = essire zelosu; pigaisidha cun ccn. = atacare a brigare, leàresi arrennegu contra a ccn.; pigai scófia = innamoràresi de ccn. Frasi pica su libbru e istúdia! ◊ at bólliu ammarolla a mi pigai cust'arregalu! ◊ pigat sa scifedha e isbuidat su sacu ◊ chi dhu pigu dh'arrogu! ◊ sa prima mela chi ruet, tue pixadila! 2. cudh'ómini ndi at pigau su piciochedhu ◊ ndi dh'ant pigau su fusili ◊ ndi dhis ant pigau sa terra ◊ bandant a funtana a pigai àcua ◊ su dimóniu si ndi at pigau a Treichinedhu ◊ su carru che lis depet zúchere s'isterzu e at prointu de che picare peri a issos ◊ candho pioet, ti cres riu e cantu ògias ti pígias (V.Sanna)◊ custu bentu che pijat sas portas de s'inferru ◊ de centu ndi pigu otanta e ndi abarrat binti ◊ pigasindedha cussa cosa a su pipiu, ca s'ingollit! 3. a nai sa beridadi, cussu piciocu no fiat cosa de pigai! 4. custus froris, chi dhus prantas, pigant a fragu ca est tempus, immoi 5. candu est fatu bèni, su binu no pigat a conca ◊ de su mànigu a isse no ndhe li pigat nudha mancari mànighet meda ◊ de sas cosas chi li naras no ndhe li pigat: est totu nudha! ◊ custas abbas faghent bene a s'erba e ndhe pigat a sas àrbures puru ◊ si l'arrodas cun sa preda, sa lepa, li pigat de prus ◊ de su mare bos ndhe pigat pagu pro bi andhare pag'ora ◊ no as a assortie candho ti at a pigae fàmene? ◊ a sètzi ingunis no mi nci pigat: stau mellus innòi ◊ gei nci pigat in su dinai…: dhi praxit a pinnigai! ◊ candu pigat a proi, dèu perdu totu is sentidus! ◊ mi depis arrangiai cust'interrutori ca s'atra dí mi est pigada sa currenti ◊ candu no fumu mi nci pigat su sonnu ◊ anchi dhu pighit sa pibida! ◊ cussa est mexina de pigai a istídhius ◊ ge no si dh'eis a bolli pigai cun nosu?! 6. custa carrada pigat trexentus litrus ◊ su bastimentu mannu pigat meda 7. pigat issa e ndi essit de asuta de su letu! ◊ pigat s'orcu e si bufat totu s'àcua 8. aiat pigadu a falare a bidha candho no candho (Z.F.Pintore) 9. ma po iscimpru mi pigas, chi mi naras custas cosas?! ◊ cussu acostumat a pigai dexi mesis po un'annu! ◊ bosatrus pigais sa dí po su noti ◊ ma po chini mi at pigau?!… Etimo ltn. picare Traduzioni Francese prendre, soustraire Inglese to take, to subtract Spagnolo coger, substraer, robar Italiano prèndere, pigliare, prelevare, sottrarre Tedesco nehmen, ergreifen, fassen, stehlen.
picàre 1 picài 1
picàre 2 , vrb: pichiare Definizione giare cropos a un'apertura po si fàere intèndhere e dha fàere apèrrere; coment'e iscúdere a conca, in su sensu de fàere ammachiare Sinonimi e contrari tochedhare, tzocai / iscasciuletare Frasi píchiali sa zanna ca no t’intendhet, sinono! ◊ àlcio a s'aposentu sou e pico a sa gianna 2. su cadhu a boltas paret iscassiadu, candho li píchiat (A.Cossu).


text:
Instagram faghet dannu a is giovaneddas?
Is retzes sotziales ant cambiadu meda s'impreu de is tecnologias me is ùrtimos 10-15 annos, cun maneras noas de bìvere is raportos cun is àteras persones.
No faghet a nàrrere chi custu càmbiu siat de s'in totu negativu: is sotziedades càmbiant e tocat a èssere prontos a atzetare chi carchi cosa funtzionet a manera diferente cun su passare de su tempus. A bortas, però, tocat a èssere puru prontos a ammìtere chi una tecnologia est faghende prus dannu chi no profetu e custa podet èssere sa situatzione de Instagram, si una chirca interna at a èssere cunfirmada.
No amegamus de chistionare, difatis, de su sòlitu allarmismu de is mannos cara a su chi praghet oe in die a is pitzocheddos: comente at contadu su Wall Street Journal, una chirca interna a sa sotziedade de Facebook at ammustradu chi s'impreu de Instagram faghet un'efetu tòssicu a is pitzocheddos e, prus che totu, a is pitzocheddas.
Po cantu est essidu a foras de custa chirca, su 32% (de tres, una) de is giovaneddas ant naradu chi cando s'intendiant male pro su corpus issoro, Instagram ddas faghiat intèndere peus, cun reatziones chi ant inclùdidu depressione e pensamentos de suitzìdiu.
Sa resone est fàtzile de cumprèndere: Instagram permitit de publicare fotografias e medas de custas ammustrant corpus perfetos e vidas ideales. Mancari custas potzant èssere isceti fàulas de ammustrare a is sighidores, creant a is ogros de is pitzocheddos (e no isceti a issos) unu standard de bellesa e richesa, cun s'efetu chi medas de issos podent pensare de no èssere bastante bellos o de no tènnere bastante cosas in sa vida pro èssere apretziados.
Si agiungemus chi is retzes sotziales podent èssere tòssicas in sese, creende dipendèntzia, craru est chi s'efetu podet isceti peorare.
Facebook, a sa pedida de su senadu de is Istados Unidos de publicare totu sa chirca, si nche sunt essidos costa-costa, cumportamentu chi unu de is senadores at paragonadu a su de is cumpangias de tabacu chi cuaiant is chircas sientìficas mentres bendiant produtos dannosos a is pitzocheddos. In s'ìnteri, cun un'artìculu in su blog issoro ant decraradu chi su chi at publicadu su Wall Street Journal est isceti una parte de sa chirca chi ammustrat su traballu issoro pro fàghere sa retze segura pro is prus giòvanos.
Calicunu esperimentu pro agatare una solutzione Facebook dd'at fatu, comente proare a cuare su nùmeru de "Mi praghet" in Instagram, ma custu no at cambiadu nudda e paret chi siat istudiende una versione pro pipios de sa prataforma, idea chi at giai retzidu unas cantas crìticas.


text:
Rughera
Su tèrmine rughera ìnditat siat su biazu in s’imbarcadura pro passizeris impreada pro finalides recreativas e turìstigas, siat s’indùstria chi zestionat su matessi servìtziu chi sas naes naradas cùmbidant a sos biazadores. Aversamente s’utilizant de naes de rugreras motonaes de dimensiones mèdias e mannas, e su servìtziu de rughera tenet una dura chi bàriat dae una a bator chidas, in tempus de sas cales sos crientes sunt intratènnidos a bordu cun sas diferentes istruturas presentes, mescamente de casta isportiva e recreativa, peroe sunt aguarmente imboligados in diferentes trànsitos peri sos portos sizidos dae su pachete de bagàntzias, cun sa possibilidade de bisitare tzidades artìstigas e àteros logos de interesse turìstigu. Su passizeri, in onzi manera, dormit, cunsumat sos mandigares e bàrigat su prus de su tempus a bordu de sa nae.
Sas orìzines de custa casta de biazu sunt antigas a beru, peroe petzi reghentemente est intradu a s’imazinadura zenerale de sas bagàntzias tìpigas. A sa prima, difatis, sa rughera non teniat petzi balore intrìnsigu, si nono chi s’obetivu suo fiat fitianu su de arribare – peri rugradas transozeànigas – a unu destinu larganu, a su “Mundu Nou”. Oe, intames, su biazu in sese est prus importante chi su destinu a sizire, ca isse est alligradu dae una cantidade manna de servìtzios de avoreta cun s’intentu de satisfagher su bisonzu de redassamentu de sos crientes.
Sa rughera in die de oe[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
Sa rughera non tenet prus una cunnotadura de biazu, si nono de logu de lissèntzia. Sas naes de rughera chi cùguzant sos trazetos longos tenent su prus dimensiones meda elevadas e, in intro issoro, s’agatant teatros, discutegas, balladorzos, salas de zogu, butegas e moderias cullocadas in su cuntestu de tzentros cumertziales cun onzi règula.
A s’avesu, una rughera moderna cunsistit in unu biazu formadu dae diferentes tapas diàrias, in tempus de sas cales est possìbile a nche falare a terra e bisitare su logu de seguronzu, sodighende a pustis su biazu in tempus de note chirru a su destinu posteriore.
Si càrculat chi siant addae de 18 milliones (12 milliones cunforme a sos datos de sa CLIA, Cruise Lines International Association) sos rugheristas in su mundu chi tirant profetu onzi annu dae custa casta de bagàntzias, e in particulare sas arzolas printzipales de isvilupu de su setore sunt su Caribu, su Mesuterranu, s’Europa de su Nordu, s’Alasca e s’Oriente.