text:
Melawana le Dipehelo tsa Akhaonto ya Leibole ya Praevete
Mokgatlo o tsebahatswang setatementeng sa hao ya pele ho tumellano le khotheishene oo e leng mofani wa mokitlane ho bolelwa ka ona e le “rona” mona ka tlase
Motho ya bolelwang kareteng le eo e leng motshwari wa akhaonto ya karete
(“wena/ya hao”)
1 Ho fana ka mokitlane
1.1 Kopo ya hao ya mokitlane e tla itshetleha ka tlhahlobo ya mokitlane wa hao, ditshwaneleho tsa tumello le ho fihlella maemo a hlokahalang. Ho itshetlehile ka ditshwaneleho tsena re ka hana kapa ho dumela kopo ya hao kapa re ka o neha leano le fapaneng le leo o le kgethileng kopong ya hao. Re boloka tokelo ya ho o neha kapa hana ho o neha mokitlane ka nako efe kapa efe.
1.2. O dumela ho amohela mokitlane oo re fanang ka ona khotheisheneng ena. Khotheishene e bopa karolo ya tumellano ena.
1.3 Re dumela ho o neha mokitlane ho ya ka melawana le dipehelo tsa tumellano ena.
1.4 Hape re dumela ho o neha karete, eo o ka e sebedisang ho ka melawana le dipehelo tsa tumellano ena.
2 Ditjeo tsa mokitlane le leano la tefo
2.1. Khotheishene e fana ka kakaretso ya ditjeo tsa mokitlane mme ho bohlokwa hore o hlokomele hore:
2.1.1. moedi wa mokitlane o bontshitsweng khotheisheneng ena ke palo e kgolo ka ho fetisisa e fumanehang bakeng sa hao tlasa mokitlane ona o potolohang nakong ena;
2.1.2. instolmente ka nngwe e bontsha bonyane ba tjhelete e hlokahalang ho ya ka melawana le dipehelo tsa tumellano le wena, ha ho nkuwa hore o sebedisa kakaretso ya moedi wa mokitlane letsatsing la pele (1) la tumellano ena;
2.1.3. kakaretso ya di-instolmente e balwa ho ya ka hore o tla lefa mokitlane ona nakong e bontshitsweng khotheisheneng.
2.2. Re tla o neha kapa ho o romella karete eo o tla e sebedisa bakeng sa ho reka o sebedisa moedi wa mokitlane le hara leano la hao la tumellano ya ho lefa.
2.3. O ka sebedisa karete ya hao ho reka dintho le bakeng sa ho lefella ditshebeletso ho ya ka maano a fapaneng a ho lefa a fumanehang le ho sebetsa bakeng sa ho reka dintho ho ya ka melawana le dipehelo tsa tumellano ena.
3 Dintlha tsa boiteanyo
3.1 Ka kopo hlokomela dintlha tse latelang tsa boiteanyo:
3.1.1 Boiteanyo le setsi sa mehala: Edgars 0860 112 442/Jet 0860 113 639;
3.1.2 Ho tlaleha karete e lahlehileng/e utswitsweng: Edgars 0860 112 442/Jet 0860 113 639;
3.1.3 Lefapha la Naha la Molaodi wa Mekitlane: 0860 627 627 kapa 0860 NCR NCR;
3.1.4 Lekgotla la Dinyewe la Naha la Bareki: 012 394 1450;
3.1.5. Monamodi wa Ditsekisano tsa Dibanka 0860 800 900 (feela haeba re le banka); le
3.1.6 (Ma)lekgotla le bolokang ditlaleho tsa mekitlane (dikrediti biro): ITC Transunion 0861 482 482; XDS 011 645 9100 le
Experian 0861 10 56 65.
4 Kamoo ho hlaloswang tumellano ena
4.1 Tumellanong ena, mantswe a ngotsweng ka letsohong le letshehadi a na le ditlhaloso tse ngotsweng ka lehlakoreng le letona ntle le haeba taba e bontsha hore dihlopha tse amehang di rerile tlhaloso e fapaneng:
4.1.1 Tumellano e bolela tokomane ena, ho kenyeletswa le kopo, setatamente sa pele ho tumellano le khotheishene, le ditsebiso tsohle tse ngotsweng tseo re di romelang ho wena ho ya ka NCA nako le nako.
4.1.2 Kopo e bolela kopo ya hao bakeng sa karete le mokitlane tse tlang pele ho tumellano ena.
4.1.3 Letsatsi la mosebetsi le bolela letsatsi lefe kapa lefe leo e seng Moqebelo, Sontaha kapa letsatsi la phomolo la Afrika Borwa.
4.1.4 Karete e bolela karete le (di)karete ya bobedi eo o e fuwang le (ba)motshwari wa bobedi wa karete (kamoo ho leng kateng) ho ya ka melawana le dipehelo tsa tumellano ena.
4.1.5 Akhaonto ya karete e bolela akhaonto e butsweng lebitsong la hao dibukeng tsa rona le e hokahantsweng le karete ya hao le dikarete tse ntshwang bakeng sa batshwari ba dikarete ba bobedi.
4.1.6 Tefiso e kgutliswang e bolela transekshene e kgutlisetswang morao ka hobane o atlehile ho tseka mabapi le transekshene.
4.1.7 Mokitlane o bolela mokitlane o potolohang oo o o fuwang ho ya ka melawana le dipehelo tsa tumellano ena.
4.1.8 Moedi wa mokitlane o bolela tjhelete e phahameng ka ho fetisisa eo o e fuwang ho ya ka melawana le dipehelo tsa mokitlane ona (moedi wa mokitlane o bontshitswe khotheisheneng) kapa diphetoho dife kapa dife moeding nako le nako.
4.1.9 Mofani wa Mokitlane o bolela mokgatla o bontshwang jwalo jwaloka setatamenteng sa hao sa Pele ho Tumellano le khotheishene
4.1.10 Tjhelete e fanyehilweng ka nako efe kapa efe e bolela tjhelete e balwang ho ya ka polelo ya 9 ka nako eo.
4.1.10 Tefiso sethathong e bolela tefiso ho wena ha o saena tumellano ena ho lefella ditjeo tsa hao qalong ya tumellano ena haeba di sa leshwa pele.
4.1.11 NCA e bolela Molao wa Naha wa Mekitlane wa 34 wa 2005 le melawana ya ona, jwaloka diphetoho kapa dintho tse nkelang sebaka nako le nako.
4.1.12 Sekoloto se ka sehloohong se bolela tjhelete ya sekoloto se ka sehloohong se bolelwang khotheisheneng ena.
4.1.13 Khotheishene e bolela setatemente sa pele ho tumellano le khotheishene e kentsweng tumellanong ena.
4.1.14 Sekgahla sa referense se bolela sekgahla sa ho reka se lefiswang ke Banka ya Reseve ya Afrika Borwa, nako le nako.
4.1.15 Motshwari wa karete ya bobedi ho bolelwa motho ofe kapa ofe ya fuwang karete ya bobedi ho ya ka ditaelo tse ngotsweng kopong ena.
4.1.16 Tefiso ya tshebeletso e bolela tefiso eo re ka o lefisang yona kgwedi le kgwedi kapa kamehla ho lefa ditjeo tsa rona tsa tsamaiso ya tumellano ena.
4.1.17 Mofani ho bolelwa motho eo o rekang dintho ho yena kapa ditshebeletso o sebedisa karete ya hao.
4.1.18 VAT e bolela value-added tax e leng lekgetho le leshwang tlasa molao wa Value Added Tax Molao wa 89 wa 1991.
akhaonto ya karete 4.2 Tshupo ho:
4.2.1 motho e motshehadi o kenyeletsa le motho e motona;
4.2.2 lentswe le ngotsweng ka bonngweng le kenyeletsa lentswe le ngotsweng ka bongateng;
4.2.3 lentswe le ngotsweng ka bongateng le kenyeletsa lentswe le ngotsweng ka bonngwe;
4.2.4 molao kapa molawana o bolela molao kapa molawana ho tloha letsatsing leo o saenneng ka lona tumellano ena.
4.3 Haeba ho na le tsekisano pakeng tsa melawana ya khotheishene le e ngotsweng tokomaneng, melawana ya khotheishene e tla sebetsa.
4.4 Tumellano ena e itshetlehile ka NCA le melao e meng kaofela e sebetsang nako le nako. Haeba melawana efe kapa efe e ngotsweng tumellanong ena e tsekisana le melawana efe kapa efe e ngotsweng ho NCA, melawana ya NCA e tla sebetsa.
4.5 Moo re tshwanetseng ho sebedisa qeto ya rona mabapi le tumellano ena, re tla sebedisa qeto ya rona ka mokgwa o utlwahalang.
5 Sekoloto se ka sehloohong
5.1 O utlwisisa hore:
5.1.1 ntho efe kapa efe eo o e rekang le ditshebeletso tseo o faneng ka tumello bakeng sa tsona akhaontong ya karete ya hao e tla ba karolo ya sekoloto sa hao se ka sehloohong seo o tla lefiswa tswala ho sona; mme
5.1.2 o tshwaanetse ho lefa ditjhelete kaofela tse leng akhaontong ya karete ho ya ka tumellano ena hammoho le tswala ho rona kamoo ho bontshitsweng ka teng tumellanong ena.
6 Ho sebetsa ha karete ya hao
6.1 O tshwanetse ho saena karete ya hao ka pene ya enke sebakeng sa ho saena (sebakeng se fanweng sa ho saena ka lehlakoreng le ka morao la ho saena la karete) kapele ha o amohela karete ya hao.
6.2 Ke wena feela ya ka sebedisang karete ya hao. O ke ke wa fetisetsa karete ya hao mothong ofe kapa ofe e mong kapa ho dumella motho ofe kapa ofe ho sebedisa karete ya hao.
7 Ho sebedisa karete ya hao
7.1 Ha o sebedisa karete ya hao ho reka dintho kapa bakeng sa ditshebeletso, o tshwanetse ho saena vautjhara e ntshwang ke motjhini ha o lefa.
7.2 Re tla hula tjhelete akhaontong ya hao ya karete bakeng sa ditransekshene kaofela tseo re di fuwang ntle le haeba o sa ka wa neha mofani wa dintho kapa ditshebeletso tumello ya ho tswela pele ka transekshene e amehang.
8 Tswala
8.1 Sekgahla seo ho dumellanweng ka sona
8.1. Akhaonto ya hao ya karete e na le sekgahla sa tswala se fetohang, sena se bolela hore o dumetse sekgahla sa tswala se sebetsang leanong la tefello akhaontong ya hao ya karete mme se tla fetoha nako le nako ka kotloloho ho ya ka diphetoho tse sebetsang sekgahleng sa referense.
8.1.2. Nakong ya matsatsi a 30 a mosebetsi ka mora hore phetoho e jwalo e qale ho sebetsa, re tla o tsebisa ka lengolo mabapi le phetoho ena.
8.1.3. Ntle le haeba sekgahla sa tswala seo ho dumellanweng ka sona se fokotswa ka tsela e hlalositsweng mona ka tlase, tswala e tla lefiswa ho ya ka leano la tefello le sebetsang mokitlaneng wa hao ka sekgahla sa tswala se phahameng ka ho fetisisa se sebetsang nakong le nako ho ya ka NCA, kapa molao ofe kapa ofe o motjha kapa molao o nkelang molao o mong sebaka mme sena se boletswe setatamenteng sa hao.
8.1.4 Tswala e balwa letsatsi le letsatsi ha ho kwalwa balanse ya akhaonto ya hao ya karete. Tswala ya letsatsi le letsatsi le sebetswa ho ya ka nako e pakeng tsa matsatsi a tefiso a fetileng le a hona jwale a tefiso le ho kenyeletswa balanseng ya sekoloto sa hao ho ya ka mokitlane letsatsing la tefiso ya hona jwale.
8.2 Sekgahla sa referense
8.2.1. Ho ya ka ditransekshene akhaontong ya hao ya karete, re kgethile sekgahla sa tswala se phahameng ka ho fetisisa se boletsweng ho NCA bakeng sa mokitlane bakeng sa merero ya ho etsa qeto mabapi le sekgahla sa tswala se sebetsang akhaontong ya hao ya karete.
8.2.2 Hona jwale NCA e beha sekgahla se phahameng ka ho fetisisa sa tswala e ka lefiswang hore se be ka tsela e latelang: sekgahla sa referense (currently stipulates the maximum interest rate that may be charged is as follows: the reference rate (e bolela sekgahla sa ho reka se lefiswang ke Banka ya Reseve ya Afrika Borwa, nako le nako) se atiswa ka 2.2 ka selemo hammoho le dintlha tse 10 tsa pheresente.
8.3. Ho se lefe sekoloto ka nako
8.3.1 Tswala e balwa letsatsi le letsatsi hodima balanse eo o e kolotang akhaontong ya hao ya karete nako le nako. O ka fokotsa tjhelete ya tswala e leshwang mokitlaneng wa hao ka hore o lefe kakaretso ya tjhelete e lokelang ho leshwa (ka mantswe a mang, instolmente ya hao ya kgwedi le kgwedi) ka botlalo letsatsing leo tefello e tshwanetseng ho etswa ka lona jwaloka ha ho boletswe setatamenteng sa hao.
8.3.2 Haeba o sa lefe letsatsing leo tefello e tshwanetseng ho etswa ka lona, o tla lefiswa tswala ya kotlo ho ya ka NCA mme akhaonto ya hao ya karete e tla salla morao ka ditefello ho ya ka tumellano ena. Sekgahla sa tswla se sebetsang nakong eo o sa lefang instolment e feletseng, kapa ditjhelete tse sa leshwang, ho ya ka tumellano ena e tla ba sekgahla sa tswala se phahameng ka ho fetisisa se hlaloswang ho NCA.
8.4. Tswala e theotsweng
8.4.1 Tswla e ka theolwa (ka mantswe a mang, e ka fokotswa) mokitlaneng wa hao ho ya ka qeto ya rona kapa haeba o le leanong la tefello ya sekgahla se theotsweng. Ho se lefise tswala ho tla itshetleha ka ho feletseng ka qeto ya rona mme haeba o sa lefe tjhelete eo o tlamehang ho e lefa, kapa o lefa tjhelete e ka tlase ho eo o tshwanetseng ho e lefa, re na le tokelo ya ho kgaotsa sekgahla sa tswala e theotsweng mme nakong e tlang re tla lefisa akhaonto ya hao ya karete tswala ho ya ka polelo ya 8 (mme e seng polelo 8.4) ho sa natswe hore jwale akhaonto ya karete e leshwa ka nako le hore e leanong ho ya ka tswala e theotsweng.
8.4.2 Le ha ho le jwalo, haeba o sa lefe tjhelete ka nako, kapa haeba o lefa tjhelete e ka tlase ho e tshwanetseng ho leshwa, letsatsing leo o tshwanetseng ho re lefa ka lona, tswala e tla lefiswa jwaloka ha ho bontshitswe polelong 8.3.2.
9 Ho bala tjhelete e kolotwang
9.1 Tjhelete e kolotwang ke tjhelete eo o re kolotang yona tlasa tumellano ena ka nako efe kapa efe mme ke tjhelete eo o tshwanetse ho re lefa yona. Tswala e balwa hodima tjhelete e kolotwang. Tjhelete e kolotwang e ka kenyeletsa:
9.1.1 mokitlane o fanweng pele;
9.1.2 tswala;
9.1.3 ditefiso tse ngotsweng khotheisheneng;
9.1.4 ditefiso tsa tjhelete e sa leshwang ka nako (tse sebetsang tumellanong ena); le
9.1.5 ditjeo tsa ho bokella tjhelete ya sekoloto (haeba ho sebetsa tumellanong ena).
9.2 Tjhelete e kolotwang e tla fokotswa ka ditjhelete tsohle tseo o re lefang tsona bakeng sa tefello ya sekoloto se ka sehloohong kapa tjhelete e kentsweng akhaontong ya hao ya karete.
10 Moedi wa mokitlane
10.1 O ke ke wa kgona ho reka dintho kapa ho lefella ditshebeletso ka karete ya hao haeba ho etsa jwalo ho bolela ho sebedisa tjhelete e fetang moedi wa mokitlane.
10.2 O ikarabella bakeng sa ho laola dintho tseo o di rekang hore di be hara moedi wa mokitlane.
10.3 Haeba re amohela transekshene ya tjhelete e fetang moedi wa hao wa mokitlane, ha ho bolele hore jwale re atolositse kapa ho eketsa moedi wa mokitlane motheong ofe kapa ofe wa kamehla, empa re dumeletse tjhelete ena e fetang moedi ka lebaka la mohau feela, ka lebaka la boemo ba hao. O tshwanetse ho lefa tjhelete ena ya akhaonto ya hao ya mokitlane hore e kgeme le moedi wa mokitlane oo ho dumellanweng ka ona. O tshwanetse ho lefe tjhelete e feletseng eo o leng wa tlola moemedi wa mokitlane ka yona.
11 Diphetoho tjheleteng ya moedi wa mokitlane
11.1 Ka nako efe kapa efe, ka tsebiso eo o re nehang yona, o ka re laela hore re fokotse moedi wa mokitlane wa hao oo o tla o amohela.
11.2 Rona, ka tsebiso e ngotsweng, re tla fokotsa moedi wa mokitlane. Phokotso e tla sebetsa ha ho fanwa ka tsebiso e ngotsweng.
11.3 Re ka eketsa moedi wa mokitlane feela ho ka ditaelo tsa hao le ho ya ka NCA.
12 Ho lefa bafani ba dintho ka ditshebeletso
Haeba re se bafani ba dintho kapa ditshebeletso tse lefilweng ka akhaonto ya karete:
12.1 Re na le tokelo ya ho lefa bafani tjhelete e bontshitsweng vautjhareng ya tefello, ha re fuwa vautjhara hore re lefe le ho hula tjhelete eo akhaontong ya hao ya karete bakeng sa ditjhelete tsena tse lefilweng.
12.2 Re tla kenya tjhelete akhaontong ya hao ya karete bakeng sa tjhelete e bontshitsweng vautjhareng ho tswa ho mofani wa dintho le ditshebeletso tseo o di rekileng kapa ho di lefa ka karete ya hao.
13 Ditsekisano le bafani
Haeba re se bafani ba dintho kapa ditshebeletso tse lefilweng ka akhaonto ya karete:
13.1 Ntle le haeba re ile ra sebetsa ka tsela e bohlaswa haholo kapa ka sepheo sa qhekello kapa ka ho hatakela ka maoto tumellano ena, re ke ke ra ikarabella bakeng sa ditshenyeho, ditjeo, ditshenyehelo kapa ditahlehelo seo o ka bang le tsona ka lebaka la:
13.1.1 ho hana ha mofani ofe kapa ofe ho amohela karete ya hao bakeng sa tefello;
13.1.2 dintho dife kapa dife tse senyehileng le ditshebeletso tseo o di rekileng ho mofani ofe kapa ofe ka ho sebedisa karete ya hao; le
13.1.3 ho hloleha hofe kapa hofe kapa ho se sebetse hantle ha motjhini ofe kapa ofe wa elektroniki, kapa neteweke e tshehetsang motjhini, moo ho hloleha kapa ho se sebetse hantle ha motjhini ho ne ho se taolong ya rona, o ke ke wa ba le tokelo ya ho etsa tleleimi ya ntho efe kapa efe ho rona kapa ho nka mehato efe kapa efe ya tleleimi kgahlanong le rona kapa ho etsa kopo ya ho theolelwa ditefiso kgahlanong le rona ka lebaka la sena.
13.2 Ha ho tsekisano pakeng tsa hao le mofani e o nehang tokelo ya:
13.2.1 ho hana ho re lefa bakeng sa tefello efe kapa efe eo re e nehileng mofani bakeng sa dintho le ditshebeletso tseo o di rekileng kapa ho di lefella ka ho sebedisa karete ya hao;
13.2.2 ho re laela ho hana ho lefa mofani wa dintho le ditshebeletso tseo o di rekileng kapa ho di lefella ho mofani ka ho sebedisa karete ya hao; kapa
13.2.3 ho re laela ho kgutlisa tjhelete eo o e lefileng mofani bakeng sa dintho le ditshebeletso tseo o di rekileng kapa ho di lefella ka ho sebedisa karete ya hao;
13.3 Ntle le haeba re ile ra sebetsa ka tsela e bohlaswa haholo kapa ka sepheo sa qhekello, re ke ke ra ikarabella bakeng sa ditshenyeho, ditjeo, ditshenyehelo kapa ditahlehelo seo o ka bang le tsona ka lebaka la qhekello efe kapa efe kapa tshebediso e kgahlanong le molao kapa e sa dumellwang ya tshebediso ya karete ya hao ke motho ofe kapa ofe e mong (ntle le haeba o ile wa tlaleha tahleho kapa ho utswa ha karete ka tsela e hlalositsweng polelong ya 21).
13.4. Ha re sebetse jwaloka ajente ya mofani ofe kapa ofe, mme ha re fane ka tiisetso bakeng sa boleng ba dintho dife kapa dife kapa ditshebeletso dife kapa dife tsa mofani tse fanwang ke mofani wa ditshebeletso. Ka lebaka leo, ntle le haeba re ile ra sebetsa ka tsela e bohlaswa haholo kapa ka sepheo sa qhekello kapa ka ho hatakela ka maoto tumellano ena, re ke ke ra ikarabella bakeng sa ditshenyeho, ditjeo, ditshenyehelo kapa ditahlehelo seo o ka bang le tsona ka lebaka la dintho dife kapa dife kapa ditshebeletso tseo o di rekileng o sebedisa karete ya hao.
14 Selefounu, dintho tse sebediswang selefounung le dintho tse kgethehileng tse rekwang
14.1 Ho reka diselefounu kapa dintho tse kgethehileng ka akhaonto ya hao ya karete dikgweding tse 6 (tsheletseng) ho tloha nakong ya ho bulwa ha akhaonto ya hao ya karete ho tla itshetleha ka tumello e kgethehileng ya lefapha la rona, pele o reka dintho tsena.
14.2 Ho ya ka tumello ya moalo, haeba o ntse o na le tjhelete efe kapa efe eo o e kolotang bakeng sa (di)selefounu efe kapa efe eo o e rekileng ka akhaonto ya hao ya karete, re ka laela mofani wa tshebeletso hore a kgaotse (di)selefounu haeba tefello e tshwanetseng ho etswa akhaontong ya karete e sa etswe bakeng sa tefello e loketseng ka nako e behilweng.
14.3. Hang ha ditefello tse saletseng morao di lefilwe ka ho feletseng, (di)selefounu tse rekilweng ka akhaonto ya karete di ka hokahangwa hape ka kopo ya hao mme ho tla itshetleha ka hore o lefe tefiso efe kapa efe e lefiswang ya ho o hokella hape e hlokwang ke mofani wa tshebeletso.
14.4 Re boloka tokelo ya ho hlahloba kapa ho fetola pholisi mabapi le diselefounu, dintho tse sebediswang diselefounung le ho reka dintho tse itseng tse kgethehileng ho ya ka se boletsweng ho NCA.
15 Ditefello
15.1 O tshwanetse ho lefa sekoloto se ka sehloohong hammoho le tswala le ditefiso tse balwang ho ya ka tumellano ena ho kenyeletswa le khotheishene). O tshwanetse ho lefa bonyane ba tjhelete e bontshitsweng e lokelang ho leshwa jwaloka ha e bontshitswe ditatamenteng tseo re o romellang tsona nako le nako, ka nako e bontshitsweng ditatamenteng tsena, ntle ho dikgulo mme o amohela hore ha o na tokelo ya ho kenya boemo bofe kapa bofe tefellonf ya rona, esita le haeba o sa ka wa amohela setatamente.
15.2 O tshwanetse ho etsa ditefello tsohle tsa hao ka ranta ya Afrika Borwa.
15.3 O ka etsa qeto mabapi le hore ke mokgwa ofe oo o tla o sebedisa bakeng sa ditefello tsa hao, haeba feela re dumela mokgwa oo le ho etsa bonnete ba hore re amohela ditefello matsatsing ao ditefello di lokelang ho etswa ka ona ho ya ka tumellano ena. Taba ya hore o kgetha mokgwa o itseng ha e bolele hore sena se tlosa karolo efe kapa efe ya boikarabelo ba hao tlasa tumellano ena le hore tefello efe kapa efe e tla be e entswe ka nepo haeba tefello e amohelwa le ho sebetswa.
16 O ka nna wa lefa tjhelete pele ho nako eo e lokelang ho leshwa ka yona
16.1 O ka nna wa lefa pele tjhelete efe kapa efe eo o re kolotang yona tlasa tumellano ena. Re tla aba tefello ka nngwe eo o e etsang ka letsatsi leo re amohelang tefello. Re tla sebedisa ditefello ka tsela e latelang:
16.1.1 pele re tla lefa tswala efe kapa efe eo o re kolotang yona;
16.1.2 bobeding re tla lefa ditefiso dife kapa dife tseo o lokelang ho di lefa;
16.1.3 borarong re tla fokotsa sekoloto sa hao se ka sehloohong seo o ntseng o re kolota sona.
16.1.4 Ha ho tswala e tla bokellana kapa e tla leshwa ke rona mabapi le ditjhelete dife kapa dife tse o di lefang pele kapa e leng akhaontong ya hao ya karete ya mokitlane.
17 Ditefiso
17.1 Re ka fetola ditefiso tsa tshebeletso tse boletsweng khotheisheneng ka ho o ngolla tsebiso, haeba ditefiso tsa tshebeletso di sa fete tjhelete e phahameng e ka dumellwang ke NCA bakeng sa morero ona nako le nako.
17.2 Ditefiso tsa kgwedi le kgwedi, hoo ho hlokehang, di tshwanetse ho kenyeletsa ditefello tsa hao tsa kgwedi le kgwedi.
17.3 Re ka fetola ditefiso tsa sethathong tse ngotsweng khotheisheneng, haeba ditefiso tsa tshebeletso di sa fete tjhelete e phahameng e ka dumellwang ke NCA bakeng sa morero ona nako le nako. Tefiso ya sethathong e tla kenyeletswa setatementeng sa hao sa pele ntle le haeba o lefile pele.
18 Kgulo
Ha o na tokelo ya ho hula tjhelete efe kapa efe eo re o kolotang yona kapa eo re ka o kolotang yona nakong e tlang ho tswa tjheleteng efe kapa efe eo o e kolotang kapa o ka re kolotang yona nakong e tlang tlasa tumellano ena.
19 Ke boikarabelo ba hao hore o hlahlobe ditatamente tsa hao
19.1 Kgwedi e nngwe le e nngwe re tla o romella setatamente se tla bontsha dintho tse latelang, hara tse ding:
19.1.1 se tla bontsha ditransekshene kaofela tse amanang le akhaonto ya hao ya karete;
19.1.2 ho bontsha tswala kaofela le ditefiso tse hutsweng le ho kengwa ke rona akhaontong ya hao ya karete; le
19.1.3 ho tsebisa tjhelete eo o tshwanetseng ho re lefa yona letsatsing le bontshitsweng setatamenteng kapa pele ho letsatsi lena.
19.2 Taba ya hore ha o amohela setatemente sa kgwedi efe kapa efe e itseng, ha e o lokolle hore o se re lefe tjhelete eo o tshwanetseng ho re lefa yona tlasa tumellano ena, ka hobane o ka fumana lesedi mabapi le akhaonto ya hao ya karete ka ho re letsetsa mohala kapa ka mokgwa wa elektroniki ka nako efe kapa efe.
19.3 Re tla o romella ditatamente ka tsela eo o e kgethang kopong.
19.4. Haeba o na le potso e itseng mabapi le ho nepahala ha setatamente sa hao sa akhaonto ya karete kapa ho na le tsekisano mabapi le ntho e rekilweng kapa ditransekshene tse ngotsweng setatamenteng, o tshwanetse ho re tsebisa sena nakong ya matsatsi a 30 (mashome a mararo) ho tloha letsatsing le ngotsweng setatamenteng se itseng, ho seng jwalo re tla nka hore setatamente sa hao sa akhaonto ya karete se nepahetse.
19.5 Haeba o sa amohela setatamente sa hao, o tshwanetse ho re tsebisa.
20 Boikarabaelo ba hao ka karete ya hao
20.1 O ikarabaella ka ho sireletsa le ho sebedisa hantle karete ya hao le akhaonto ya hao ya karete. O tshwanetse ho etsa bonnete ba hore ha ho na motho e mong ya sebedisa karete ya hao.
21 Boikarabelo ba hao haeba karete ya hao e lahlehile, e utswitswe kapa e sebediswa hampe
21.1 Haeba o na le lebaka la ho nahana hore:
21.1.1 o lahlile karete ya hao; kapa
21.1.2 karete ya hao e utswitswe kapa e sebedisitswe hampe ke motho ofe kapa ofe ntle le tumello ya hao;
o tshwanetse ho re tsebisa kapele dinomorong tsa mohala tse sebetsang ka dihora kaofela polelong ya 3.1.2 le tse ngotsweng setatamenteng sa hao sa kgwedi le kgwedi.
21.2 O tshwanetse ho fumana khoutu e etswang ho rona e netefatsang tlaleho le ho re romella netefatso e ngotsweng lengolong mabapi le tsebiso ena ya mohala eo o re nehileng yona, o etse tshupo khoutung eo re o nehileng yona, ho se fete matsatsi a 7 (supileng) ho tloha letsatsing leo o re letseditseng ka lona.
21.3. Re ke ke ra o jarisa boikarabelo bakeng sa dintho dife kapa dife tse rekilweng ntle le tumello ya hao ka mora hore o re tsebise hore karete ya hao e lahlehile, e utswitswe kapa e sebedisitswe hampe, ntle le haeba mosaeno wa hao o sebedisitswe kapa PIN ya hao ya elektroniki e sebedisitswe ho fana ka tumello e jwalo mme e bonahala ho invoice kapa bopaking bo bong ba ho reka kapa haeba ho na fumanwa bopaki ba hore o ile wa fana ka tumello ya ho reka kapa o ne o ikarabella ka ho reka dintho.
21.4 Tefiso bakeng sa ho fana ka karete e nngwe sebakeng sa e lahlehileng e ka lefiswa kgahlanong le wena ho fumana ditefello tsa ho fana ka karete e nngwe sebakeng sa karete e lahlehileng.
22 Dikarete tsa bobedi
22.1 Haeba o kopa hore re ntshe karete bakeng sa motshwari wa bobedi wa karete le hore karete eo e hokellwe akhaontong ya hao ya karete, re tla etsa jwalo ho ya ka qeto ya rona. Melawana kaofela le dipehelo tse ngotsweng tumellanong ena di tla sebetsa bakeng sa motshwari wa karete ya bobedi.
22.2 O tla ikarabella bakeng sa ditransekshene kaofela tse etswang ho kenyeletswa tse etswang ke motshwari wa karete ya bobedi le bakeng sa tjhelete efe kapa efe e kolotwang rona ke motshwari wa karete ya bobedi.
22.3 Ho ntsha dikarete tsa bobedi ke tshebeletso e eketsehileng eo re e nehang wena mme ke wena ya ikarabellang bakeng sa ditjeo kaofela le ditefiso.
22.4 Re tla hlakola karete ya bobedi haeba o kopa hore re etse jwalo ka ho ngola lengolo. Ketsahalong e jwalo, o tshwanetse ho etsa bonnete ba hore karete ya bobedi e ya senngwa. Haeba karete ya bobedi e sa senngwe, e ka sebediswa ho etsa ditransekshene tse eketsehileng mme o tla tswela pele o ikarabella bakeng sa ditransekshene tsena.
23 Ho sekrina dikopo, ditaelo le ditransekshene
23.1 Re ile ra o bolella hore, haeba mokgatlo o o nehang mokitlane e le karolo ya institjhute ya ditjhelete ya matjhaba, re boloka mme nakong e tlang re tla boloka dithibelo tsa matjhaba le tsa naha tse kgahlanong le kadimo ya ditjhelete e sa dumellweng ke molao, ditshebetso tsa botshosi tse amanang le tjhelete le melao, melawana, dipholisi le ditlhokahalo tse thibelang kgwebo ya tjhelete ("melao"). Ka hoo, sethathong re ka sekrina, ho netefatsa le ho sebetsa dikopo kaofela tse ntjha bakeng sa mokitlane le lesedi kaofela la amanang le tsona le lesedi leo o re nehang lona.
23.2 Haeba re amohela kopo ya hao, re tla tswela pele ho beha leihlo lesedi kaofela le ditaelo tseo o re nehang tsona kapa tseo re di fuwang lebitsong la hao nako le nako, hammoho le ditransekshene kaofela tseo wena kapa motho e mong a di etsang a sebedisa karete ya hao. Hape re tla tswela pele re beha leihlo kamano ya kgwebo le wena.
23.3 Sena se ka etsa hore ditaelo tsa hao ho rona le ditransekshene ka karete ya hao di thibelwe, di fokotswe kapa di diehiswe. Sena se ka etsa hore ditransekshene ka karete ya hao di hanwe kapa kamano ya kgwebo le wena e kgaotswe. Ho ya kamoo molao o dumellang kateng, re tla o tsebisa mabapi le mohato ofe kapa ofe oo re rerileng ho o nka ho ya ka melao ena.
23.4 O dumela hore, o netefatsa le ho dumela hore rona kapa setho sa sehlopha sa dikhamphani tsa rona (tseo, mona di bolelang khamphani e ka sehloohong le dikhamphani kaofela tse sebetsang tlasa yona), ba ka fetohang bo-mphato ba rona, bahiruwa, baokamedi kapa batsamaisi, ba ke ke ba ikarabella bakeng sa tahlehelo efe kapa efe, ditjeo, ditshenyeho kapa ditshenyeho tsa sebopeho sefe kapa sefe (e bang ka kotloloho kapa e seng ka kotloloho kapa ka lebaka lefe), tseo o ka bang le tsona ka lebaka la mehato efe kapa efe eo re e nkang kapa re sa e nkeng tumellanong le boikarabelo ba rona tlasa melao ena.
24 Tshebetso eo o lokelang ho e latela haeba o na le tletlebo
24.1 Haeba o lakatsa ho etsa tletlebo mabapi le hore ha re boloke molao wa NCA, o ka etsa jwalo empa o nyahlatse ditokelo tseo o nang le tsona ka hore o ngolle ho: ke ke wa qhelela thoko you may without derogating from any other rights you may have write to:
24.1.1 lefapha la Molaodi wa Naha wa Mekitlane;
24.1.2 Monamodi wa Ditseko tsa Dibanka; le
24.1.3 Lekgotla la Dinyewe la Naha la Bareki.
25 Moeletsi wa dikoloto
25.1 Haeba ho le thata hore o re lefe ditefello dife kapa dife tsa kgwedi le kgwedi, iteanye le rona hang-hang.
25.2 O na le tokelo ya ho etsa kopo bakeng sa moeletsi wa dikoloto e le hore a hlahloba hore na e be o na le dikoloto tse ngata haholo (sena se bolela hore o na le dikoloto tse ngata ho feta tseo o ka di lefang) kapa haeba o ile wa fuwa mokitlane ka bohlaswa. O tshwanetse ho re tsebisa mabapi le kopo e jwalo.
26 O ka hlakola tumellano ena ka nako efe kapa efe
26.1 Bakeng sa ho hlakola tumellano ena, iteanye le rona ho utlwa hore o san tse o re kolota bokae. O ka kopa hore tumellano ena e hlakolwe hang-hang kapa ka letsatsi e ileng nakong e tlang ha o lefella sekoloto kaofela. O tla eletswa mabapi le tjhelete kaofela eo o re kolotang yona letsatsing la ho lefa sekoloto kaofela, tjhelete ena e kenyeletsa ditjhelete tsohle tse latelang ho tloha letsatsing la ho lefa sekoloto kaofela:
26.1.1 balanse e sa leshwang sekolotong se ka sehloohong;
26.1.2 tswala eo o e kolotang sekolotong se ka sehloohong; le
26.1.3 ditefiso tseo o re kolotang tsona.
26.2 Tefello ya ditjhelete tsohle tseo o di kolotang letsatsing la ho lefa sekoloto kaofela e tshwanetse ho leshwa ka botlalo letsatsing la ho lefa sekoloto.
27 Ho Rekisa Dihlahiswa le ho Arolelana Lesedi
Haeba, nakong e tlang, o sa batle hore re o rekisetse ka kotloloho, o ka fetola sena ka:
- ho letsetsa setsing sa rona sa mehala
- ho ngodisa boloko ho register efe kapa efe eo re tla e hlompha ho ya ka molao.
Ha re o lefise bakeng sa ho fetola tumello ya hao.
Haeba o fetola kgetho ya hao ya hore o rekisetswe dintho, re ka etsa diphetoho kapele kamoo ho kgonehang.Ka mora hore re amohele tsebiso ya hao, ho ka nka matsatsi a fihlang ho a 30 bakeng sa rona ho tlosa lesedi dikanaleng tsa rona tsa thekiso.”
Ho Arolelana Lesedi:
O a dumela hore Mofani wa Mokitlane o na le tokelo ya ho arolelana lesedi la hao le basebetsi-mmoho le yena kgwebong bakeng sa ho rekisa dihlahiswa le bakeng sa merero e meng (ho kenyeletswa le, ntle le moedi, ho sebetsa ditransekshene, ho amohela ditefello le/kapa tsamaiso ya dikgetho tsa hao mabapi le ho rekisa dihlahiswa foromong ya hao ya kopo kapa ho ya ka tumellano efe kapa efe ya mokitlane e sebetsang pakeng tsa hao le mofani wa mokitlane.
O dumela hore Mofani wa Mokitlane le basebetsi-mmoho le yena kgwebong ba ka fumana lesedi mabapi le wena ho tswa mekgatlong e bolokang ditlaleho tsa mekitlane le/kapa di-register tse nang le lesedi le jwalo.
28 Ho hlakola karete ya hao, ho fanyeha kapa ho hlakola mokitlane
28.1 Karete e tla dula e le thepa ya rona.
28.2 Ntle le hore re lahlehelwe ke tokelo bakeng sa tleleimi efe kapa efe eo re ka bang le yona kgahlanong le wena, re tla ba le tokelo ya:
28.2.1 ho fanyeha ka nakwana karete ya hao ka nako efe kapa efe haeba ho na le ditjhelete e sa leshwang ka nako tlasa tumellano ena; le
28.2.2 ho kopa hore o kgutlise karete, ho e hlakola kapa ho nka karete hape haeba mokitlane o kwalwa ho ya ka polelo ya 28.3.
28.3 Re ka:
28.3.1 ho fanyeha ka nakwana mokitlane ka nako efe kapa efe haeba ho na le ditjhelete e sa leshwang ka nako tlasa tumellano ena; le
28.3.2 kwala mokitlane ka ho o neha tsebiso e ngotsweng fatshe mabapi le sena bonyane matsatsi a 10 (leshome) a mosebetsi pele mokitlane o kwalwa.
28.4 Haeba mokitlane o fanyehwa ka nakwana kapa o hlakolwa ho ya ka polelo ya 28.3 kapa haeba o hlokahala:
28.4.1 karete e ke ke ya hlola e sebediswa bakeng sa morero ofe kapa ofe; le
28.4.2 re ka tsebisa mofani wa thepa kapa ditshebeletso kapa motho ofe kapa ofe eo re nahanang hore o tshwanetse ho tseba mabapi le ho hlakolwa hona ntle le ho jara boikarabelo bofe kapa bofe.
28.5 Ho sa natswe dipehelo tse ngotsweng polelong ya 28.3, tumellano ena e tla dula e sebetsa ho fihlela o lefile ditjhelete tsohle tse lefiswang akhaonto ya hao ya karete.
29 Nako eo o sa lefang ka nako tlasa tumellano ena
29.1 Nako eo o sa lefang ka nako tlasa tumellano ena ke haeba:
29.1.1 o sa lefe tjhelete eo o tshwanetse ho e lefa tlasa tumellano ena ka letsatsi le behilweng la ho lefa; kapa
29.1.2 o tlola melawana le dipehelo dife kapa dife tsa tumellano ena;
29.1.3 boemedi bofe kapa bofe kapa tiisetso e entsweng mabapi le tumellano ena kapa ditokomane dife kapa dife tse ding tseo o faneng ka tsona ha di a nepahala kapa ke leshano (tiisetso e bolela netefatso e entsweng ke w’na mabapi le hore ntho e itseng e jwaloka ha o tshepisitse kapa e tla ba jwaloka ha o tshepisitse);
29.2 wena, jwaloka motho ka mong:
29.2.1 o hatisa ka boithaopo ho fana ka thoto ya hao kapa o hlokahala;
29.2.2 o behilwe tlasa taolo ya lekgotla la dinyewe kapa o ipoletse lekgotleng la dinyewe hore ho hang o hloleha ho lefa sekoloto ho ya ka Molao wa ho Hloleha ho Lefa Sekoloto wa 24 wa 1936;
29.2.3 ho na le kopo efe kapa efe kapa mehato ya semolao e nkuweng kgahlanong le wena hore thoto ya hao e nkuwe ho fihlela o lefa sekoloto kapa o behilwe tlasa tlhokomelo ya lekgotla la dinyewe, ho sa natswe hore ke ka nakwana kapa ka ho feletseng, ka boithaopo kapa ka qobello.
30 Ditokelo tsa rona haeba o sa lefa tjhelete ka letsatsi leo o tshwanetseng ho lefa ka lona
30.1 Haeba o sa lefa tjhelete ka nako eo o tshwanetseng ho lefa ka yona, re ka:
30.1.1 o neha tsebisa e ngotsweng mabapi le ho se lefe hona ka nako mme re ka sisinya hore o bontshe moeletsi wa dikoloto tumellano ena, moeletsi e mong wa tharollo ya ditsekisano, lekgotla la dinyewe la bareki kapa monamodi ya nang le taolo tabeng ena, ka sepheo sa hore dihlopha tse amehang di rarolle tsekisano efe kapa efe tlasa tumellano kapa ho etsa le ho dumellana ka leano la ho thusa hore ditjhelete tsohle tse saletseng morao di be nakong ka ditefello;
30.1.2 ho qadisa mehato ya molao ya ho kenya tumellano ena tshebetsong, le, haeba ho hlokahala, ho fumana ditjeo tsa ho bokella tjhelete ena le ditefiso tsa ho se lefe ka nako) haeba:
30.1.2.1 re o nehile tsebiso jwaloka ha ho boletswe polelong ya 30.1.1 ka hodimo mona kapa re o nehile tsebiso ya ho kgaotsa tshebetso efe kapa efe ya tlhahlobo ya sekoloto tlasa karolo ya 86 ya NCA eo mohlomong e tswelang pele ho ya ka tumellano ena; le
30.1.2.2 ha o a lefa tjhelete eo o tshwanetseng ho e lefa ka nako ka bonyane matsatsi a mosebetsi a 20 (mashome a mabedi); le
30.1.2.3 hore bonyane matsatsi a mosebetsi a 10 (leshome) a fetile ho tloha nakong eo re o nehileng tsebiso ena ho ya ka se boletsweng polelong ya 30.1.1; le
30.1.2.4 mabapi le tsebiso ho ya ka polelo ya 301.1.1:
30.1.2.4.1 ha o a araba tsebiso ena; kapa
30.1.2.4.2 o arabile tsebiso ka ho hana tshisinyo ya rona.
31 O tshwanetse ho lefa tefiso ya tsamaiso bakeng sa lengolo la qobello
Re tla o lefisa lekgetlo ka leng ha o foswa ka tefello e le nngwe kapa tse eketsehileng mme re tlameha ho o ngolla lengolo ho o lemosa ka tjhelete ena eo o hlolehileng ho e lefa ka nako. Tefiso ena e bitswa tefiso ya tsamaiso ya tjhelete e sa leshwang ka nako. Ke tjhelete e tshwanang le eo o tshwanetseng ho e lefa bakeng sa lengolo le lefeletsweng tiisetso ya thomello bakeng sa bohato bo sa sireletswang tlasa Molao wa Makgotla a Dinyewe a Maseterata, 1944. Hape ditefiso tsena di kenyeletsa ditjeo tsa ho romela lengolo ho wena.
32 O tshwanetse ho lefa ditjeo tsa ho bokella ditjhelete tse sa leshwang haeba re nka mehato ya semolao
32.1 Haeba re nka mehato ya molao kgahlanong le wena ho o qobella hore o lefe ditjhelete tsena tseo o re kolotang tsona, o tla ikarabella bakeng sa ditjeo tseo re bang le tsona tsa ho bokella tjhelete ena. Qeto mabapi le ditjeo e etswa ka melao e fapaneng, e kenyeletsang:
32.1.1 Molao wa Lekgotla le Phahameng la Dinyewe, 1959
32.1.2 Molao wa Makgotla a Dinyewe a Maseterata, 1944
32.1.3 Molao wa Babuelli ba Molao, 1979
32.1.4 Molao wa Babokelli ba Ditjhelete tsa Sekoloto, 1998.
32.2 Ditjeo tsa ho bokella ditjeo ha di kenyeletse tefiso ya tsamaiso ya tjhelete e sa leshwang ka nako.
33 Molao wa bolaodi
Tumellano ena ka dikarolo tsohle tsa yona e laolwa ke melao ya Rephabliki ya Afrika Borwa. O dumela hore re ka nka mehato ya molao kgahlanong le wena kamanong le tumellano ena Lekgotleng lefe kapa lefe la Maseterata le nang le tokelo ya ho mamela le ho etsa kahlolo nyeweng ena. (Tokelo ena e bitswa bolaodi.)
34 Diphetoho melawaneng le dipehelong tsa tumellano ena
34.1 Unless prohibited by the NCA or any other law, and subject to what may be permissible in law, we may at any time amend the terms and conditions of this agreement by giving you notice of such amendments in writing. Haeba o sebedisa karete ka mora letsatsi la ho kenya tshebetsong diphetoho tsena ho bolela hore o amohela diphetoho tsena.
34.2 Haeba o sa kgotsofatswe ke phetoho o ka kgaotsa tumellano. O tla dula o ikarabella bakeng sa ditjhelete tsohle tse lefisitsweng akhaontong ya hao ya karete ho fihlela ditjhelete tsohle tse kolotwang di lefilwe kaofela akhaontong ya karete.
34.3 Ntle le haeba tumellano ena kapa dipehelo dife kapa dife tsa NCA di bontsha ka ho fapaneng, re tla o neha tsebiso e ngotsweng bonyane matsatsi a 5 (hlano) a mosebetsi mabapi le phetoho tumellanong ena le ho fana ka lesedi mabapi le phetoho e jwalo ka ho ngola tsebisong.
35 Disetifikeiti
Setifikeiti se saennweng ke e mong wa baokamedi ba rona ke bopaki bo lekaneng ba tjhelete efe kapa efe eo o re kolotang yona mme e tshwanetse ho leshwa tlasa tumellano ena. Ntle le haeba o ka fana ka bopaki bo fapaneng, re ka sebedisa setifikeiti sena ho fumana kahlolo ya nakwana ya lekgotla la dinyewe, kahlolo ya o se lefe ka nako kapa kahlolo e akareletsang kapa ho qadisa mehato efe kapa efe e meng ya molao. O dumela hore ha ho hlokahale hore re kgethe mookamedi hore a saene setifikeiti.
36 Ha re lahlehelwe ke ditokelo tsa rona
Ha re lahlehelwe ke ditokelo dife kapa dife tsa rona tlasa tumellano ena haeba re sa di sebedise hang-hang kapa ho tsitlella ho di sebedisa boemong bo bong le bo bong. O ke ke wa sebedisa sena jwaloka tshireletso haeba re sa ka ra sebedisa tokelo ka nako e loketseng. Ka mohlala, haeba re o dumella nako e eketsehileng ya ho lefa ditefello tsa hao tsa kgwedi le kgwedi ka kgwedi e nngwe, sena ha se bolele hore re o dumella nako e eketsehileng bakeng sa kgwedi e latelang kapa ka kgwedi efe kapa efe e nngwe.
37 Phetiso ya ditokelo kapa boikarabelo
37.1 O ke ke wa kgona ho fetisetsa mothong ofe kapa ofe ditokelo dife kapa dife tsa hao tlasa tumellano ena ntle le ho fumana tumello e ngotsweng pele ho rona.
37.2 Re ka fetisetsa ditokelo tsohle kapa tse ding le boikarabelo tlasa tumellano ena mothong ofe kapa ofe e mong. Ha ho hlokahale hore re o tsebise kapa ho fumana tumello ya hao bakeng sa ho fetisa ditokelo le boikarabelo ba rona. Haeba polelo ena e sebetsa, ka hoo “rona”, jwaloka ha e sebediswa tumellanong ena, e kenyeletsa motho eo re fetisetsang ho yena ditokelo dife kapa dife tsa rona kapa boikarabelo ho ya ka polelo ena.
38 Polelo ka nngwe e arohile
38.1 Dihlopha tse amehang di amohela hore polelo ka nngwe tumellanong ena e arohile. Haeba polelo efe kapa efe tumellanong e le kgahlanong le molao kapa e fetoha e sa dumellaneng le molao ka lebaka lefe kapa lefe, e tshwanetse ho nkuwa jwaloka ka polelo e sa kenyeletsweng tumellanong ena. Sena ha se etse hore:
38.1.1 tumellano kaofela e be e kgahlanong le molao, e sa sebetseng kapa e ke keng ya kengwa tshebetsong; kapa
38.1.2 ho sitisa ho ba molaong ya tumellano ena, ho sebetsa ha yona kapa ho kengwa tshebetsong ha yona ka ho feletseng.
39 Re dumeletswe hore re nehe mekgatlo e bolokang ditlaleho tsa mekitlang lesedi
39.1 O a utlwisisa hore re dumeletswe ho neha mokgatlo o le mong kapa e eketsehileng e bolokang ditlaleho tsa mekitlane:
39.1.1 lesedi mabapi le tumellano ena;
39.1.2 lesedi mabapi le akhaonto ya hao ya karete le rona; le
39.1.3 dintlha mabapi le ho se lefe ha hao ka nako tjhelete eo o e kolotang haeba o sa boloke melawana efe kapa efe tumellanong ena.
39.2 Mekgatlo e bolokang bolokang ditlaleho tsa mekitlane e fana ka profaele le dintlha tsa mokitlane mabapi le ho tshwaneleha hao ho lefa dikoloto ho ya ka ditlaleho tsohle.
39.3. O na le tokelo ya ho iteanya le mekgatlo e bolokang ditlaleho tsa mekitlane le ho sheba ditlaleho tsa rona. Hape o na le tokelo ya ho lokisa lesedi lefe kapa lefe le sa nepahalang.
40 Ho fana ka thepa, ho qala ditshebeletso le ditieho tse sitisang ditshebeletso
40.1 Re tla qala ka ditshebeletso tsa rona mabapi le akhaonto ya hao ya karete hang ha re tjhaetse monwana kopo ya hao mme o boloka melawana efe kapa efe e eketsehileng e hlokwang ke molao.
40.2 Karete e tla romela lekaleng le leng la makala a Edcon Proprietary Limited, le tla sebetsa jwaloka ajente ya rona, mabapi le taba ena.
40.3 Re a dumela hore ho ka etsahala hore ditshebeletso tsa rona di se fumanehe ka lebaka la ditshitiso tsa dineteweke tsa elektroniki kapa
ho kgaoha ha motlakase e leng dintho tseo re se nang taolo ho tsona. Re o neha tsebiso tlasa polelo ena ya 40 mabapi le ditshitiso tsena tse ke keng tsa qojwa
le ditieho mabapi le ho fana ka ditshebeletso mme re tla o neha tsebiso haeba ho hlokomela tshebetso ho ka baka ditshitiso kapa tieho
mabapi le ho fana ka ditshebeletso.
41 Kgetho ya hao ya aterese
41.1 O kgetha aterese ya ntlo mona Afrika Borwa e boletsweng kopong ya hao jwaloka aterese eo re ka romelang ho yona mehato ya molao le kahlolo kgahlanong le wena (aterese ena e bitswa aterese ya hao eo ka molao ho romelwang ditsebiso ho yona).
Aterese ya poso, nomoro ya fekse le/kapa aterese ya imeile eo o faneng ka yona foromong ya kopo ke aterese eo re tla romela ho yona ditsebiso dife kapa dife (ho kenyeletswa le mangolo a o hopotsang ka ditefello dife kapa dife tseo o tshwanetseng ho di lefa tlasa tumellano ena tseo o fositseng ho di lefa), dingollano, ditatamente le ditokomane tse ding tseo o di ngoletsweng.
41.2 Haeba o lakatsa ho fetola diaterese dife kapa dife tsena, o tshwanetse ho re tsebisa sena:
41.2.1 re bolelle hore o fetola aterese ya hao; le
41.2.2 o ngodisa aterese e ntjha eo o dumelang hore e sebediswe bakeng sa morero. Aterese e ntjha e tshwanetse hore e be aterese ya ntlo mona Rephabliking ya Afrika Borwa.
41.3 Haeba o fetola aterese ya hao empa e sa tshwanelehe bakeng sa rona, o dumela hore re na le tokelo ya ho romela ditsebiso le mehato ya molao atereseng ya hao e fetileng eo re e tsebang kapa atereseng efe kapa efe eo o re nehileng yona ka nepo.
41.4 Haeba re o romella tsebiso:
41.4.1 ka lengolo le lefeletsweng tshireletso ya thomello posong atereseng eo o e kgethileng, re nka hore o tla le amohela matsatsing a 7 (supileng) ka mora hore re le pose;
41.4.2 ka letsoho atereseng eo o e kgethileng, re na le tokelo ya ho nka hore o le amohetse letsatsing eo re le rometseng ho wena kapa ho motho ofe kapa ofe ya seng ka tlase ho dilemo tse 16;
41.4.3 ka fekse nomorong eo o e kgethileng ya fekse, re na le tokelo ya ho nka hore o e amohetse nakong ya phetiso ya fekse.
41.5 Ha re nka hore o amohela tsebiso ke letsatsi le itseng, sena se bolela hore ha ho hlokahale hore re fana ka bopaki ba hore e le amohetse. Haeba o bolela hore ha o a ka wa amohela tsebiso ka letsatsi leo o tshwanetse ho fana ka bopaki.
41.6 Haeba o amohetse tsebiso e ngotsweng kapa puisano e itseng e tswang ho rona, esita le haeba e sa ka ya iswa atereseng eo o e kgethehileng, nomorong ya fekse, atereseng ya hao ya poso kapa atereseng ya imeile, tsebiso e ntse e tla sebetsa.
42 Dinshorense tsa Bophelo tsa Mokitlane le tse ding:
42.1. Dibenefiti tsa inshorense ya bophelo ya mokitlane di sebetsa feela haeba ditefello tsa akhaonto ya karete di lefilwe nakong ya kotsi (ditleleimi tsa inshorense).
42.2. Ho tloha letsatsing le qalang leo re etsang boemo bona ba pele ho isa nakong ya ho bulwa ha akhaonto e ntjha ya karete, o tshwanetse ho kena tumellanong ya inshorense ya bophelo ya mokitlane le khamphani ya inshorense eo o e kgethang e le hore o ka fumana tshireletso ya inshorense kgahlanong le ho hlokahala, kgolofalo kapa ho fellwa ke mosebetsi mme re lokela ho leshwa ke pholisi eo ya inshorense ya bophelo ya mokitlane. O ka fuwa Leano la Tshireletso ya akhaonto ya Karete ke inshorense ya Hollard Life.
42.3. Haeba o hana Leano la Tshireletso ya akhaonto ya Karete leo re le sisinyang, kahoo o tshwanetse ho fana ka pholisi ya inshorense ya kgetho ya hao e kgemang le melawana ya tumellano ena. Boemong bo jwalo, o beha pholisi ena ya inshorense ya bophelo ya mokitlane matsohong a rona e le hore re ka sireletsa sekoloto sa hao ho ya ka tumellano ena.
42.4. Ka lebaka lena o re neha tokello ya hore re lefe dipremiamo tsa inshorense mabapi le Leano la Tshireletso ya akhaonto ya Karete le boletsweng mona ka hodimo bakeng sa pholisi ya bophelo ya mokitlane lebitsong la hao le ho hula ditjhelete tsa premiano ho wena.
42.5. Re boloka tokelo ya ho fanyeha ka nakwana kapa ho hlakola tefello ya dipremiamo tsa inshorense haeba ditefello akhaontong ya hao ya karete di saletse morao.
42.6. Dikopi tsa melawana le dipehelo mabapi le Leano la Tshireletso ya akhaonto ya Karete le bakeng sa di-inshorense tse ding di a fumaneha ha o di kopa. Re tla o romella Kontraka ya Pholisi matsatsing a 30 (mashome a mararo) ho tloha letsatsing la ngodiso le ho o hlalosetsa melawana le dipehelo tsa (di)pholisi tse jwalo.
42.7. Haeba ka nako efe kapa efe re sisinya hore o reke pholisi e itseng, re tla o bolella ka yona, ka lengolo, ditjeo tsa inshorense eo tseo o ikarabellang ka ho di lefa, dipremiamo tseo o lokelang ho di lefa le ditefiso tse eketsehileng, moputso kapa dibenefiti tse lokelang ho leshwa rona.
43. Tumellano ena ke tumellano e feletseng
Tumellano ena ke yona feela rekoto ya tumellano pakeng tsa dihlopha mabapi le taba ena ya tumellano. Ntle le haeba lekgotla la dinyewe le bontsha ka ho fapaneng, ha ho sehlopha seo ka molao se nang le tlameho ya ho boloka molawana ofe kapa ofe kapa pehelo efe kapa efe e sa ngolwang tumellano ena, mme tumellano ena e nka sebaka sa tumellano efe kapa efe kapa kutlwisiso e neng e bolokilwe ke dihlopha pele tumellano ena e saenwa.
44 Boikano ka kakaretso
44.1 O utlwisisa dikotsi le ditjeo tsa ho kadima sekoloto se ka sehloohong ho rona.
44.2 O utlwisisa ditokelo tsa hao le boikarabelo tlasa tumellano ena.
44.3 O amohetse kopi ya tumellano ena (ho kenyeletswa le khotheishene). Haeba o loketse, o amohetse kopi ya ditokomane tsa pholisi ya inshorense le ditokomane tsa tshireletso.
44.4 O na le bokgoni ba molao (moo ho hlokahalang, taolo) ya ho kena tumellanong ena. Sena se bolela hore ho ya ka tumellano ena molao o o tadima jwaloka motho ya tshwanelehang bakeng sa ho kena tumellanong ena, haeba o le motho, ho nahanela dintlha tse jwaloka dilemo tsa hao, boemo ba lenyalo le boemo ba kelello.
44.5 Ha re a o neha mpho e entseng hore o kene tumellanong eo o neng o ka e hana haeba ho ne ho se jwalo.
44.6 O netefatsa hore ho kena tumellanong ena ho ke ke ha etsa hore o kene dikolotong tse ngata ka hlooho jwaloka ha ho hlalositswe ho NCA.
44.7 Ka botlalo le ka nnete o arabile dipotso tsohle le kopo ya lesedi lefe kapa lefe ho wena kapa lebitsong la rona mme ho qeteletse ka maemo a tumellano ena.
44.8 O ile wa fuwa kgetho ya ho se kenyeletswe letsholong la batho ba rekisang dihlahiswa ka mohala le ka etswang ke rona kapa lebitsong la rona, lethathama la ho rekisa dihlahiswa kapa lethathama la bareki le rekiswang kapa ho ajwa ke rona kapa lebitsong la rona, ho feta kamoo ho hlokwang ke NCA, kabo e akaretsang ya imeile kapa melaetsa ya SMS, hammoho le kgetho ya ho hana keketso ya moedi o dumetsweng pele ya mokitlane.
45 O saena tumellano ena ka boikgethelo ba hao
45.1 O netefatsa hore:
45.1.1 ha re a etsa hore o saene tumellano ena kapa ho etsa letho le leng nakong ya puisano le sephetho sa tumellano ena le ka tadingwang le ka etsa hore tumellano ena e sa dumellehe molaong;
45.1.2 haeba re hlophisitse inshorense bakeng sa hao, re ile ra o hlalosetsa melawana le dipehelo tsa pholisi kapa dipholisi tsa inshorense mabapi le tumellano ena;
45.1.3 ho ne ho se na dibaka tse sa ngolwang letho kopong kapa tumellanon ena (ho kenyeletswa le khotheisheneng) nakong eo o neng o saena ditokomane tsena ka bomong;
45.1.4 haeba kopo ena le khotheishene di qadile mohaleng kapa ka mokgwa wa elektroniki, re ile ra netefatsa hore tumellano ena mantswe a tumellano ena a hatisitswe mme o ile wa re neha tumello ya ho etsa jwalo. Hape o re nehile tumello ya ho o neha kopi ya tumellano ena ka nako e loketseng;
45.1.5 o utlwisisa hore re tshwanetse ho tlaleho lesedi le ileng mabapi le wena le mabapi le tumellano ena lefapheng la Register ya Naha ya Mekitlane kapa mokgatlong o bolokang ditlaleho tsa mekitlane o ngodisitsweng; le
45.1.6 ha re a o kopa hore o saene ditumellano dife kapa dife tse eketsehileng (tsa tlatsetso) kapa ditokomane tse sa bolelwang khotheisheneng.
46 Setatamente sa hao mabapi le boemo ba hao ba ditjhelete
46.1 Ka ho saena tumellano ena o netefatsa hore:
46.1.1 o hlahlobile lesedi leo re nang le lona mabapi le wena, dintlha kapa lesedi mabapi le ditjhelete le akhaonto ya karete;
46.1.2 lesedi leo re nang le lona mabapi le wena, dintlha kapa lesedi mabapi le ditjhelete le akhaonto ya karete le nepahetse;
46.1.3 ka botlalo le ka nnete o fane ka lesedi kaofela leo re le kopileng ho wena bakeng sa tumellanao ena le mabapi le boemo ba hao le ba ditjhelete (ho kenyeletswa le tjhelete ya hao eo o e amohelang le ditshenyehelo);
46.1.4 o re senolotse dikopo tsohle tse ding tsa mokitlane tseo o di entseng bathong ba bang, ho sa natswe hore di a sebetswa kapa tjhe letsatsing leo o neng o saena kopo ena;
46.1.5 ha o a etsa kopo bakeng sa taelo ya tlhokomelo ya lekgotla la dinyewe mme ha ho na taelo ya tlhokomelo ya lekgotla e fanweng kgahlanong le wena;
46.1.6 hona jwale ha o tlasa keletso ya moeletsi wa dikoloto kapa tlasa tlhahlobo ya sekoloto sa hao;
46.1.7 ha o a etsa kopo mme ha ho na taelo ya lekgotla la dinyewe kgahlanong le wena ya ho boloka thoto ya hao ho fihlela o lefa sekoloto sa hao kaofela;
46.1.8 ha o a kena tumellano ya ho ikgulela morao mabapi le ho lefa batho bao o ba kolotang kapa ho leka ho etsa jwalo kapa ho se lefe dikoloto tsa hao;
46.1.9 o a utlwisisa hore haeba polelo efe kapa efe dipolelong tsena e se nnete, sena se tla o sitisa ho sebedisa ditokelo tse itseng tsa hao kapa ditokelo kaofela tsa hao.
47 O lemoha melawana mabapi le diphello tse itseng tsa molao
47.1 Ha o saena tumellano ena kapa o sebedisa karete o netefatsa dintho tse pedi tse latelang:
47.1.1 O badile le ho utlwisisa melawana kaofela le dipehelo tse ngotsweng tokomaneng ena; mme
47.1.2 O badile le ho lemoha melawana kaofela e ngotsweng ka mongolo o motenya.
Edcon Proprietary Limited nomoro ya Ngodiso 2007/003525/07 (NCR No NCRCP82) le Absa Bank Limited nomoro ya Ngodiso 1986/004794/06 (NCR No NCRCP7) ke bafani ba mokitlane ba ngodisitsweng.


c: text/html

text:
[ Home ]
[ Speeches & statements ]
Puo e Mabapi le Maemo a Setjhaba ka Mohlomphehi JG Zuma, Mopresidente wa Riphaboliki ya Aforika Borwa, Palamenteng ya Kopanelo, Motsekapa
11 Hlakola 2010
Sepikara se Hlomphehileng;
Modulasetulo wa Lekgotla la Naha la Diprovense;
Motlatsi wa Sepikara wa Seboka sa Naha le Motlatsi wa Modulasetulo wa Lekgotla la Naha la Diprovense;
Motlatsi wa Mopresidente, Mohlomphehi Kgalema Motlanthe;
Moahlodi e Moholo ya Hlomphehileng wa Rephaboliki ya Aforika Borwa le ditho tsohle tse Hlomphehileng tsa Lekala la Toka;
Isithwalandwe Mopresidente Nelson Rolihlahla Mandela;
Mopresidente wa mehleng FW de Klerk;
Ntata rona, Mopresidente wa mehleng Kenneth Kaunda wa Zambia;
Batlatsi ba Mopresidente ba mehleng;
Ditonakgolo tse Hlomphehileng le Dipikara tsa Diprovense tsa rona;
Modulasetulo wa SALGA le baetapele ba mebuso ya selehae;
Modulasetulo wa Ntlo ya Naha ya Baetapele ba Setso;
Dihloho tsa ditheo tsa puso tse tshehetsang molaotheo wa demokerasi;
Mmusisi wa Banka ya Resefe;
Baeti ba ikgethang ba Matjhaba, ka ho ikgetha Modulasetulo wa Khomishini ya Kopano ya Aforika, Monghadi Jean Ping;
Batshwaruwa ba dipolotiki ba mehleng le mekaubere;
Ditho tsa bodipolomate;
Boraditaba ba Aforika Borwa le ba matjhaba;
MaAforika Borwa a heso,
Dumelang, molweni, goeienaand, good evening, dumelang bohle lapeng!
Re thabela ho ba le lona bosiung bona ba bohlokwa hakana.
Sepikara se hlomphehileng;
Ke eme ka pele ho lona bosiung bona, dilemong tse 20 ho tloha ha Mopresidente Nelson Rolihlahla Mandela a ne a tswa kgolehong.
Re kgethile letsatsi lena e le la ho bitsa Palamente ya Kopanelo ho etsa puo e mabapi le Maemo a Setjhaba, ho keteka motsotso ona wa bohlokwa o fetotseng naha ya rona.
Ho lokollwa ha Madiba ho tlisitswe ke boitseko bo matla ba batho ba Aforika Borwa. Batshwaruwa ba dipolotiki ba mehleng le mekaubere e teng kwano e bile dipaki tsa seo hobane e ne le karolo ya taba eo.
Le tla hopola e le ka nnete hore boholo ba batho naheng ena, ka mekgahlelo e fapaneng, bo ile ba arabela ka maikemisetso kgoeletso ya ho hlokisa naha botsitso le ho etsa bonnete ba hore kgethollo ha e sebetse.
Re keteka letsatsi lena le batshwaruwa ba mehleng ba dipolotiki bao re ba memmeng ka ho ikgetha hore ba be le rona.
Re amohela ka ho ikgetha ba tswang mose hore ba be le rona mona, Helene Pastoors, Michael Dingake wa Botswana, Monghadi Andimba Toivo ya Toivo wa Swapo ya Namibia.
Re thabetse hore ditho tsa moifo wa molao wa nyewe ya Bohlabaphio ya Rivonia di be le rona; Lord Joel Joffe, ya seng a ahile London le Moahlodi Arthur Chaskalson.
Hape re hopola le ho lebisa hlompho ho Mongahadi Harry Schwarz, ya hlokahetseng beke e fetileng.
Hara ditho kaofela, e ne e le setho sa moifo wa tshireletso wa nyewe ya Rivonia.
Re isa diteboho ho metswalle le bomphato ba matjhabeng, bakeng sa ho thusa ntweng ya rona ya ho fihlella tokoloho.
Re isa kamohelo e ikgethang ho lelapa la ha Mandela.
Lelapa lena e bile letshwao la ho intsha sehlabelo ho bohle ba utlwileng bohloko ka kgethollo. Re isa madume ho boetapele ba mokga o busang le bomphato ba bona, bao ho bona morero ono e leng wa bohlokwa ka tsela e ikgethang.
Baheso le metswalle,
Letsatsing lena le ikgethang, re boetse re lokela ho ananela nyehelo ya boetapele ba National Party, bao qetellong ba ileng ba lemoha hore kgethollo ha e na bokamoso.
Ntumelleng hore ke hlahise karolo e bapetsweng ke Mopresidente wa mehleng PW Botha.
Ke yena ya qadileng dipuisano ka kgonahalo ya ho lokolla batshwaruwa ba dipolotiki. Mopresidente Botha o sebeditse le Letona la Mehleng la Toka, Monghadi Kobie Coetzee, ya neng a thuswa ke Ngaka Neil Barnard le Mr Mike Louw.
Ba bapetse karolo ya bohlokwa tseleng e neng e isa tokolohong ya Madiba.
Baheso ba hlomphehileng,
Aforika Borwa e sa ntse e tla ananela ka botlalo, karolo ya bohlokwa e bapetsweng ke Moporesidente wa mehleng wa ANC, wa Mphato Oliver Tambo, ya entseng motheo wa hore naha ena e be mohlala o motle wa tokoloho le demokerasi.
Ke boetapele ba hae bo hlwahlwa, tjhebelopele le pono e hlakileng tse entseng hore ANC e matlafatse tsela ya ditumellano tsa ditherisano.
Bohlale ba hae bo bonahetse tumellanong ya Harare, eo a e ngotseng le ho e etella pele.
Sena ke sona se entseng motheo bakeng sa phatlalatso e entseng histori ya Mopresidente FW de Klerk, dilemong tse 20 tse fetileng.
Ka sena, Mopresidente de Klerk o bontshitse sebete le boetapele bo hlwahlwa.
Letsatsing lena le le holo, e re ke boele ke ananele karolo e bapetsweng ke mofu Mofumahadi Helen Suzman. Ke ka nako e telele, e le lentswe la hae feela palamenteng, le neng le lwanela diphethoho.
Re boela re ananela karolo ya Moetapele wa Inkatha Freedom Party, Morena Mangosuthu Buthelezi, eo le yena a lwanetseng ho lokollwa ha Madiba, le tokoloho ya batshwaruwa ba bang ba dipolotiki le ho kgutla ha babalehi ba dipolotiki.
Re sa boela re phetha ho leboha ho tloha botebong ba dipelo tsa rona ba dinaha tsa matjhabeng bakeng sa tshehetso ya bona e sa thekeseleng ntweng ya rona.
Dinako tsena tsa histori ya rona di bontsha bokgoni ba rona ba ho ipopa, le ka tlasa mathata a maholo, le ho beha ditabatabelo tsa naha ka pele ho ditabatabelo tse ding tsohle.
Ha re sebetsa mmoho, re ka etsa haholwanyane.
Ditho tse hlomphehileng,
Selemong sena se hodimo, re tla tshwaya dilemo tse lekgolo tsa ho thehwa ha Kopano ya Aforika Borwa, e thehilweng ka 1910.
Sena se ile sa tswala mmuso o kopaneng.
Sa bohlokwa ke hore, ho qhelelwa ka thoko ha batho ba batsho. Kopanong ena e bile le leng la mabaka a maholo a hore Mokgatlo wa African National Congress o thehwe ka 1912.
Ha re tla be re tshwaya dilemo tsena tse lekgolo selemong sena, re lokela ho thuhisa le ho hopola tsela eo re e tsamaileng jwaleka naha.
Ditho tse hlomphehileng,
"Re hopola mantswe a Madiba ha a ne a lokollwa, ha a ne are mme ke a qotsa:
Ke eme ka pele ho lona, e seng jwaloka moporofeta empa jwaloka mosebeletsi ya ikokobeditseng wa lona, setjhaba.
Boikitlaetso ba lona bo se nang ho lekanngwa ke bona bo entseng hore ke be mona kajeno.
Ha ho le jwalo, ke beha dilemo tse setseng tsa ho phela ha ka matsohong a lona."
Mantswe ana a re kgothatsa hore re se ke ra phomola ho fihlela re fihlella ditabatabelo tsa ho ba setjhaba se lokolohileng bofumeng le bohloking.
Dilemong tse mashome a mabedi e sa le Madiba a lokollwa, naha ya rona e fetohile haholo.
opresidente Mandela o kopantse naha ena ka sepheo sa ho re e hloke kgethollo ka bong, ka botjhaba, mme e be naha ya demokerasi le Aforika Borwa e tswetseng pele.
Kajeno ha re keteka tokoloho ya Madiba, ha re itlameng hore re tla aha bokamoso bo betere bakeng sa maAfrika Borwa oohle, ba batsho le ba basweu.
Ha re latelleng toro ena ya Madiba ya e lwanetseng bophelo ba hae bohle, toro ya setjhaba sa demokerasi se lokolohileng , moo batho ba phelang mmoho ka kutlwano le menyetla e lekanang.
Ditho tse hlomphehileng,
Re bitsitse kopanelo ena ya palamente bosiu hore bongata ba batho ka naheng, basebetsi le bana ba dikolo, e be karolo ya morero ona.
Re kgahlisitswe ke morolo o bontshitsweng ke batjha ka morero ona. Bana ba 206 ba tswang diprovenseng tsohle ba bile teng dingangisanong tsa mantlha tse etellang pele puo e mabapi le Maemo a Setjhaba bakeng sa karolo eo batjha ba ka e bapalang twantshong ya bofuma.
Re thoholetsa mohlodi wa kakaretso, Charlotte Le Fleur wa Worcester Secondary School, le ba nka karolo bohle bakeng sa tshebetso e matla.
Baheso le metswalle,
Re kopana kamorao ho maemo a thekeselang a moruo wa lefatshe.
Ngwahola, re bile le maemo a mabe a moruo lekgetlo la pele dilemong tse 17. Maemo ana a mabe a moruo a entse hore re lahlehelwe ke mesebetsi e 900 000.
Boholo ba bao ba lahlehetsweng ke mesebetsi e ne e le bona ba jereng malapa a futsanehileng.
Selemong se fetileng ka Hlakola, mmuso, dikgwebo, baemedi ba basebetsi le baahi ba ile ba dumellana ka sehlopha sa mekgwa ya ho fokotsa sekgahla sa maemo ana a mabe a moruo.
Re kentse bongata ba mekgwa ena tshebetsong.
Re kentshe tshebetsong mekgwa e matla kgahlanong le maemo a mabe a moruo jwaloka mmuso ka ho kgina metheo ya setjhaba.
Bakeng sa ho bebofatsa mathata a bafutsanehileng, re potlakisitse ho nyollwa ha ditjhelete tsa letlole la thuso la tshehetso ya bana, mme ra eketsa dilemo tsa bana ba lokelang ho fumana tshehetso ya tjhelete ya thuso ka ho kenyeletsa le bana ba dilemo tse ka hodimo ho tse 14. Dilemong tse tharo tse tlang, bana ba tlatsetso ba dimilione tse pedi ba tswang malapeng le matlong a futsanehileng, ba dilemo tse 15 ho ya ho 18, ba tla una molemo letloleng la thuso ya tshehetso ya bana.
Koporasi ya Ntshetsopele ya Diindaseteri e beheletse ka thoko dibilione tse tsheletseng tsa diranta ho thusa dikhamphani tse tlokotsing.
Mmuso o tlile ka leano le bitswang “sekema sa thupello” bakeng sa ho fa basebetsi nako ya kwetliso ho na le hore ba fokotswe mosebetsing.
Mekutu ena e ile ya phahamiswa ke Lenaneo la Mesebetsi ya Setjhaba la rona.
Setjhaba se tla hopola hore Puong ya Maemo a Setjhaba ka 2009, ke ile ka tsebisa hore Lenaneo le Ekeditsweng la Mesebetsi le tla hlahisa menyetla ya mesebetsi e 500 000 ka Tshitwe 2009.
Ena ke menyetla ya mesebetsi e hlahisitsweng ho fana ka menyetla ya mosebetsi ho batho ba sa sebetseng hore ba be le lekeno la tjhelete,le hore ba thole boiphihlelo le menyetla ya thupello.
Ditho tse hlomphehileng, maAforika Borwa a heso,
Re thabela ho tsebisa hore mafelong Tshitwe, re hlahisitse menyetla ya mesebetsi e 480 000 ya mesebetsi ya setjhaba, seo e leng 97% ya seo re neng re se rerile.
Mesebetsi ena e dikarolong tse kang tsa ho aha, tlhokomelong tsa malapa le tsa baahi, le diporojekeng tsa tikoloho.
Re hlwaile dibaka tse itseng tsa ntlafatso, tseo re tla sebetsanang le tsona ho ya pele ho kenyeletsa le diporojeke tse batlang basebetsi ba bangata.
Re ya tseba hore tsena le mekutu e meng di ke ke tsa lwantshana le sefutho sa ikonomi e putlameng.
Re lebohela moya o motle wa lelapa, boahi le mosebetsi wa boithaopi o bontshitsweng ke batho ba ba ngata bakeng sa ho thusa bao ba anngweng ke tlokotsi ena, hara dinako tsena tse boima.
Ditho tse hlomphehileng,
Matshwao a ikonomi a bontsha hore re batla re bona ntlafalo ya maemo.
Maemo a ikonomi a a ntlafala Aforika Borwa, mme re lebeletse kgolo ya moruo ho ya pele.
Dipalopalo tsa basebetsi tse lokollotsweng ka Labobedi, di bontsha hore ha jwale ikonomi e hlahisa mesebebetsi ho fapana le ho e fokotsa.
Le ha ho le jwalo, e sa le kapele haholo hore re ka netefatsa sekgahla seo ikonomi e nyolohang ka sona.
Mmuso le ha ho le jwalo o ke ke wa hula mekutu ya ona ya tshehetso. Jwale ke nako ya ho etsa motheo bakeng sa kgolo e matla ho ya pele, le kgolo e tla tswala mesebetsi e mengata.
Lenaneo la rona la nako e telele la motheo wa setjhaba le tla re thusa ho hola ka potlako.
Thuto ya rona le mananeo a bokgoni di tla phahamisa tlhahiso le hlodisano.
Leano la rona la Tshebetso ya Indaseteri le ho tsepamisa maikutlo ho mesebetsi e bolokehileng ya temo bakeng sa tikoloho, di tla aha dindaseteri tse ngata le tse matla bakeng sa ho hohela basebetsi. Lenaneo la rona la ntshetsopele ya dibaka tsa mahae le tla ntlafatsa tlhahiso ya mahaeng, le maphelo a baahi ba metseng ya mahae.
Seo e leng sa bohlokwa mawaleng a rona a ho hodisa le ho tsoseletsa moruo, ke lenaneo la rona la ho tsetela meahong.
Dilemong tse tharo tse tlang, mmuso o tla sebedisa dibilione tse R846 hodima metheo ya setjhaba. Bakeng sa dipalangwang, re tla boloka mebila ya rona maemong a matle le ho atolosa marangrang a ditsela tsa rona. Re tla netefatsa hore marangrang a rona a seporo sa terene ke a tshepahalang, a maemong a hlodisano mme a hokahantswe betere le maemakepe a rona.
Ho netefatsa phano e tshepahalang ya motlakase, re theile Komite ya Kahare ya Matona e shebaneng le matla a motlakase ho hlabolla leano la dilemo tse a 20 la mehlodi e kopanetsweng.
Hara tse ding, sena se tla shebana ho nka karolo ha bahlahisi ba ikemetseng ba matla a motlakase, le ho tshireletsa bafutsana kgahlanong le ditjeo tse phahameng tsa motlakase. Re tla theha mohlahisi ya ikemetseng, ya se nang kopano le Eskom Holdings. Eskom e tla tswelapele ho aha keketseho ya ho fehla motlakase le ho ntlafatsa paballo ya diteishene tsa motlakase. Bakeng sa ho ntshetsapele ikonomi e kenyeletsang ho thusa kgolo le ntshetsopele, re thehile Lekgotla la ho Matlafatsa Batho ba Batsho Ikonoming ka ho Phatlalla, leo modulasetulo wa lona e leng Mopresidente.
Se potlakileng haholo ke hore ho tsepamiswe maikutlo ho fetoleng leano ka ho kena ka setotswana ho hlahiseng mesebetsi bakeng sa batjha.
Sekgahla sa ho hloka mosebetsi batjheng ba rona se hodimo haholo ho palohare. Ditshisinyo di tla behwa tafoleng bakeng sa ho tshehetsa ka ditjhelete ditjeo tsa ho hira basebetsi ba batjha dilemong, bakeng sa ho kgothaletsa difeme ho hira batho ba se nang boiphihlelo. Ho na le mananeo a mang a katoloso ya ho hirwa ha setjhaba a leng tseleng. Sena se kenyeletsa motheo wa tsa lehae le diporojeke tsa thuto e phahameng le diporejeke tsa ho ithuta ho bala, tlhokomelo ya lapeng, paballo ya dikolo le merero ya ntshetsopele ya bana.
Selemong se fetileng re thehile Boemedi ba Naha Ntshetsopeleng ya Batjha.
Re laetse lekala lena ho sebetsa ka potlako bakeng sa ho theha makala a lona, naheng ka bophara, hore le re thuse ho sebetsana le ho phethahatsa mananeo a ntshetsopele ya batjha ka hara mmuso.
Ditho tse hlomphehileng,
Ha mmuso ona o ne o kena kantorong selemong se fetileng, re itlamme ho menahanya boikitlaetso ba rona ba ho aha mmuso o matla o tswelang pele. Re itse e tla ba mmuso o arabelang ditlhoko le ditakatso tsa batho, le o sebetsang betere le ka potlako. Selemo sena, e leng 2010, e tla ba selemo sa ho sebetsa. Seo e tla ba sesupo se hlalosang tsamaiso ena e tla ba hore e tseba moo batho ba dulang, e utlwisisa ditlhoko mme e arabela ka potlako. Mmuso o lokela ho sebetsa ka potlako, haholo le ka makgethe.
Re tla lebella hore Bookamedi le Tshebeletso ya Setjhaba di ipapise le pono ena. Re aha mmuso o tsepamisitseng maikutlo tshebetsong, ka ho ntlafatsa meralo le ho beha tshebetso leihlo le ho e hlahloba.
Re boetse re lokela ho hokahanya mekgwa ya tekatekano ya bong ho Lenaneo la Mmuso la Tshebetso. Mohato ona wa tshebetso o tla netefatsa hore basadi, bana le batho ba nang le boqhwala ba kgona ho fihlella menyetla ya ntshetsopele.
Re thabela ho phatlalatsa tsela e ntjha ya ho etsa dintho mmusong.
Mosebetsi wa mafapha o tla methwa ka diphetho, o tla ntshetswa pele ke tsela ya rona ya ho beha leihlo tlhatlhobo. Matona a ikarabellang bakeng sa sephetho se itseng, a tla tekena tumellano ya ho fana ka ditshebeletso e tebileng le Mopresidente. E tla hlalosa se lokelang ho etswa, hore se etswe jwang, ke mang, bakeng sa nako e itseng mme ho sebediswa mokgwa ofe wa ho metha le mehlodi.
Jwaloka ha le hlokomela, re itlamme ka dintlha tse hlano tse ka sehlohlolong: thuto, bophelo bo botle, ntshetsopele ya metse ya mahae le ntjhafatso ya naha, tlhahiso ya mesebetsi e itseng tjha, le twantsho ya botlokotsebe. Ho tlatseletsa, re tla sebetsa ka matla ho ntlafatsa tshebetso e tswileng matsoho ya mmuso wa lehae, ntshetsopele ya metheo ya setjhaba le bodulo ba batho. Re tla itlama ka ho etsa diketso tse mmalwa tsa bohlokwa hore re fihlelle diphetho tsena.
Re beile thuto le ntshetsopele ya bokgoni bohareng ba maano a mmuso ona. Lenaneong la rona la 2010, re batla ho ntlafatsa bokgoni ba bana ba rona ba ho bala, ho ngola le ho etsa dipalo dilemong tsa motheo. Ntle le hore re etse sena, re keke ra ntlafatsa boleng ba thuto. Maikemisetso a rona ka thuto a bonolo empa a hlokolotsi.
Re batla barutwana le matitjhere ba be sekolong, ka phaposing, ka nako, ba ithuta le ho rutwa bakeng sa dihora tse supileng ka letsatsi. Re tla thusa matitjhere ka ho ba neha boitokisetso ba letsatsi le letsatsi bo tebileng.
Bakeng sa barutwana, re tla nehelana ka dibuka tse tla sebediswang ha bonolo ka dipuo tsohle tse 11. Ho tloha selemong sena ho ya pele, barutwana bohle ba kereiti ya boraro, ya botshelela le ya bo robong ba tla ngola dihlahlobo tsa litherasi le nyumerasi tse lekotsweng ka boikemelo. Sepheo sa rona ke ho nyolla sekgahla sa ho pasa bakeng sa ditlhatlhobo tsena ho tloha palohareng ya hona jwale 35% le tse 40% ho ya ho tse 60% ka 2014. Sephetho se tla romellwa batswadi ho lekola tswelopele.
Ho tlatseletsa, sekolo ka seng sa tse 27 000 tsa rona di tla hlahlojwa ke bahlanka ba tswang Lefapheng la Thuto ya Motheo. Sena se tla behwa tlalehong e ngotsweng e hlahlobehang. Re rerile ho nyolla palo ya barutwana ba materiki ba lokelang ho kena yunivesithi ho fihla ho 175 000 ka selemo ho ya ho selemo sa 2014.
Re kgothaletsa batswadi ho sebetsa mmoho le rona ho atlehisa morero ona. Re amohela peho ya kgwedi e fetileng e entsweng ke mekgatlo e meraro ya matitjhere, NAPTOSA, SADTU and SAOU, ka ho thatiselletsa boitlamo ba bona bakeng sa Letsholo la Boleng ba ho Ithuta le ho Ruta ho tloha qalong ya 2010.
Ditho tse hlomphehileng,
Re lokela ho tsetela batjheng ba rona ho netefatsa hore re na le lebotho le rupelletsweng le basebetsi ba nang le bokgoni bakeng sa ho tshehetsa kgolo le tlhahiso ya mesebetsi. Ha ho le jwalo, re ikemiseditse ho nyolla thupello ya ba dilemong tse 16-25 ditsing tsa thuto le thupello e tswellang.
Sena se tla etsa hore re fane ka monyetla wa bobedi thutong, bakeng sa barutwana ba sa fihlellang ho kena yunivesithi. Re sebetsa le ditheo tsa thuto e phahameng ho netefatsa hore barutwana ba lokelang ba fumana thuso ya ditjhelete, ka Sekema sa Setjhaba sa Thuso ya Baithuti ka Ditjhelete. Re bile re ipehetse dipheo bakeng sa ntshetsopele ya dithupello, ho hlahisa dienjenere le boratekgeniki ba tlatsetso, le ho eketsa lenane la matitjhere a thuto ya dipalo le Saense.
Hapehape re loketse ho phahamisa lenane la batjha ba kenelang dithupelo tsa mosebetsi mafapheng a poraefete le a mmuso. Sephetho se seng sa bohlokwa ke ho netefatsa bophelo bo bo lelele le bo botle bakeng sa maAforika Borwa kaofela. Re tla phehella ho ntlafatsa mokgwa wa rona wa tsa bophelo bo botle.
Sena se kenyelatsa kaho le ntlafatso ya dipetlele le ditliliniki, le ho ntlafatsa maemo a tshebetso a basebeletsi ba tsa bophelo. Re imatahantse le Banka ya Ntshetsopele ya Aforika e Borwa ho ntlafatsa tshebetso ya dipetlele tsa setjhaba le diofisi tsa tsona tsa ditereke. Re bile re sebetsa mmoho le Banka ya Ntshetsopele ya Aforika e Borwa le Koporasi ya Ntshetsopele ya Diindaseteri, lenaneong la mmuso la ho matahanya tshebedisano mahareng a mekgatlo ya poraefete le ya mmuso bakeng sa ho ntlafatsa dipetlele le phano ya ditjhelete bakeng sa diporojeke.
Ditho tse hlomphehileng,
Re lokela ho tobana le nnete ya hore tebello ya nako ya ho phela ha masea a hlahang, e theohile ho tloha dilemong tse 60 ka 1994 ho ya ka tlasenyana ho dilemo tse 50 kajeno. Ha ho le jwalo re etsa boitshunyako ba ho theola sekgahla sa ho shwa ha bomme ba masea ho fokotsa tshwaetso tse ntjha tsa HIV le ho phekola HIV le TB ka ho phethahala.
Re tla boela re fokotsa ho shwa ha masea ka lenaneo le matla la kentelo. Re tla tsoseletsa mananeo a bophelo bo botle dikolong. Re tla kenya tshebetsong boitlamo bohle bo entsweng ka Letsatsi la Lefatshe la AIDS tse amanang le mekgwa e metjha ya ho thibela HIV le ho e phekola. Mosebetsi o matla o se o le motjheng bakeng sa ho netefatsa hore mosebetsi oo o nakong. Re tla boela re tswela pele ka boitokisetso ba ho theha tsela ya setjhaba ya inshorense ya bophelo bo botle.
MaAforika Borwa a heso,
Re sebetsa ka thata ho netefatsa hore motho e mong le e mong a ikutlwe a bolokehile le hore o bolokehile ka hara Aforika Borwa. Re tla ntshetsapele mosebetsi wa rona wa ho fokotsa ditlolo tse mpe le tse nang le merusu tsa molao, le ho netefatsa hore tsela ya rona ya toka e sebetsa ka ho phethahala. Re ntse re kenya tshebetsong meralo ya ho eketsa lenane la mapolesa a banna le basadi ka 10% dilemong tse tharo tse tlang.
Re hlwaile ntwa kgahlanong le ho nkelwa dikoloi ha batho ka mahahapa, tlatlapo ya ditsha tsa kgwebo le matlong, mmoho le ditlolo tsa molao tse jwaloka polao, peto le ho otlwa, e le tsona tse ka sehlohong. Bohle re na le karolo eo re lokelang ho e bapala. Ha re beng karolo ya diforamo tsa baahi tsa polokeho. Ha re tloheleng ho reka thepa e utswitsweng. Ka dinako tsohle ha re beng malala a laotswe ho fana ka tlhahiso leseding ya diketso tsa botloko tsebe sepoleseng. Tshebedisano mmoho etla lwantsha botloko tsebe.
Baheso le baeti ba hlomphehang, mmuso wa lehae o lokela ho sebetsa.
Bomasepala ba lokela ho ntlafatsa phano ya matlo, metsi, tlhweko, motlakase, taolo ya matlakala le ditsela. Re ile ra tshwara kopano le bomajoro le balaodi ba bomasepala selemong se fetileng. Sena se fane ka lesedi la bohlokwa bakeng sa diphephetso tse teng ka hara mmuso wa lehae. Re ile ra boela ra etela baahi le bomasepala ba fapaneng, ho kenyeletsa Balfour e Mpumalanga le Thembisa e Gauteng. Kamora leeto la Balfour, re ile ra romela moifo wa matona a robong ho etela tulo eo ho shebana le dintlha tse hlahisitsweng ke baahi. Dintlha tse ngata ho se ho mekamekanwe le tsona.
Ke laetse matona ho mekamekana le ditaba tse ntseng di saletse morao. Re sa boela re phetha hore ha hona dingongoreho tse ka etsang hore batho ba etse merusu le ho senya thepa. Re laetse makala a tsa molao hore a lwantshe ho hloka taolo ka matla Balfour le ditulong tse ding. Ka Tshitwe 2009, Kabinete e dumellane ka lewa la tshebetso bakeng sa mmuso wa lehae. Sena se tla netefatsa hore mmuso wa lehae o na le the bolaodi bo hlwahlwa, bokgoni ba tsamaiso le ba botekginiki.
Selemong sena sa tshebetso, ha re sebetseng mmoho ho etsa hore mmuso wa lehae e be boikarabelo ba rona kaofela. Re sebeletsa ho ntlafatsa bodulo le ho fana ka ditshebeletso bathong ba mekhukhu e dutseng tulong tse hantle tse hlwahlwa le ho fana le ditokelo tsa naha ho bonyane matlo a 500 000 ka 2014. Re rera ho behella ka thoko dihektare tse 6 000 tsa Naha e dutseng hantle bakeng sa ba amohelang meputso e tlase le matlo a kgonehang.
Ntlafatso e ntjha ya bohlokwa e tla ba ho kenyeletsa batho bao meputso ya bona e phahameng haholo ho re ba ka fumana ditshehetso tsa mmuso, empa ba amohela tjhelete e tlase hore ba ka fumana kadimo bankeng.
Re kenya mokgwa wa letlole la tiisetso la R1 bilione ho kgothaletsa dibanka tsa poraefete le lekala la matlo, ho kgakola dihlahiswatse ntjha tse tla shebana le tlhoko ya bodulo.
Baheso,
Selemong se fetileng re itse, batho ba mahaeng le bona ba na le tokelo ya ho ba le motlakase, metsi, matlwana a tsamaiswang ka metsi le ditsela.
Ra re ba tshwanetse ho ba le ditsi tsa boikgathollo le dipapadi hammoho le ditsi tsa mabenkele tse jwaloka tse metsemeholong.
Tabeng ena, re kgakotse setsha sa pele sa teko sa Lenaneo le Phatlaletseng la Ntshetsopele ya Mahae Giyani, Limpopo, ka Phato selemong se fetileng. Ho tloha ka nako eo, matlo a 231 a ahilwe.
Tswelopele e se e entswe bakeng sa ho fana ka motheo wa setjhaba ho tshehetsa ntshetsopele ya temo, le kwetliso bakeng sa baahi. Phumantsho ya ditsha tsa bophelo bo botle le thuto di ntlafetse. Re kenya tshebetsong mananeo a tshwanang le lena ditsheng tse supileng ho phatlalla le naha, mme di tswela molemo diwate tse 21.
Ka 2014, re ikemiseditse ho ba le ditsha diwateng tse 160. Re batla hore 60% ya malapa ditsheng tsena di kgone ho mekamekana le ditlhoko tsa dijo ho tswa tlhahisong eo ba iketseditseng yona ka 2014.
Hanyane hanyane ho tla loka, hantlentle baheso, ho thwe dintho tse kgolo di qala hanyane.
Re boetse re hloka ho kopanya betere ntlafatso ya lefatshe le mananeo a tshehetso ya temo. Katleho ya rona tabeng ena e tla methwa ka keketseho ya lenane la borapolasi ba ba nyenyane ba atlehang moruong.
Sepikara se hlomphehileng le Modulasetulo wa NCOP,
Ha re naha e ruileng ka metsi. Empa, re ntse re lahlehelwa ke metsi a mangata ka dipeipi tse dutlang le motheo wa setjhaba o sa tsepamang. Re tla tla ka mekgwa ya ho fokotsa tahlehelo ya metsi ka halofo ka 2014.
Ditho tse hlomphehileng,
Jwaloka ka karolo ya rona ya ho etsa mekutu ya ho kgothaletsa kgolo e matla ya moruo, re shebile ho fokotsa ditjeho tsa ho hokahana. Setjhaba sa maAforika Borwa se ka labella phokotso e nngwe e phatlaletseng ya sekgahla sa ditjeho tsa, diselefouno, mehala ya ka malapeng le ya setjhaba. Re sebeletsa ho eketsa lebelo la dikgokahanyo tse phatlaletseng le ho netefatsa maemo a hodimo a tshebeletso a inthanete, re ipapisitse le maemo a matjhaba.
MaAforika Borwa a heso,
Mmuso ona otla netefatsa hore thepa ya rona ya tikoloho le mehlodi ya tlhaho di tshireleditswe hantle, mme di dula di ntlafatswa.
Rona mmoho le Brazil, India le China, mmoho le United States, e emetse dinaha tsa lefatshe tse tswetseng pele, re kentse letsoho tumellanong e ananetsweng Kopanong ya ho Feto fetoha ha Tlelaemete ya Copenhagen ka Tshitwe selemong se fetileng.
Le ha e sa tsamaya ka tsela eo re ne re rata ka yona, ke mohato wa bohlokwa ho ya pele hobane e tlama dinaha tsohle ho arabela tabeng ya ho feto fetoha ha tlelaemete. Re tla sebetsa ka matla le bomphato ba rona ba matjhabeng bakeng sa tumellano e re tlamang bohle ka molao. Jwaloka Aforika Borwa, re itlamme ka boithaopi ho fihlella dintlha tse itseng tse tobaneng le ho ntshwa ha mosi, mme re tla tswela pele ka mawala a rona a nako e telele a ho lwantsha ho fetofetoha ha tlelaemete.
Ditho tse hlomphehileng,
Re tla matlafatsa mekutu ya rona ya ho to ntshetsa pele ditabatabelo tsa Aforika Borwa lefatsheng ka bophara.
Re tla tshehetsa mekutu ya ho potlakisa kgokahanyo ya dipolotiki le ikonomi ya lebatowa la SADC, le ho ntshetsa pele kgwebo le matsete a kopanelo ka lebatowa. Aforika Borwa e tswela pele ho bapala karolo ya boetapele mekutung ya kontinente ya ho matlafatsa Kopano ya Aforika le dikarolo tsa yona, le ho sebeletsa bonngwe. Re tla tsepamisa matla a rona bakeng sa ho tsoseletsa Selekane se Setjha Bakeng sa Ntshetsopeleng ya Aforika, e le leano bakeng sa ntshetsopele ya moruo ka hara kontinente.
MaAforika Borwa a heso,
Tshebeletso ya Setjhaba e lokela ho arabela kgoeletso ya ho etsa sehla sena sa tshebetso e potlakileng le tshebetso e ntlafetseng ya mmuso. Re batla tshebetso e tswileng matsoho le ho sebetsa ka thata. Re hloka basebeletsi ba setjhaba ba itetseng, ba nang le bokgoni le ba kgathallang ditlhoko tsa baahi. Mmuso o se o sebetsana le ntshetsopele le ho kenya tshebetsong lenaneo la ntshetsopele ya tshebeletso ya setjhaba, le tla beha leihlo boitshwaro le maemo bakeng sa basebeletsi ba setjhaba mafapheng ohle.
Ditho tse hlomphehileng,
Re tswela pele ka mekutu ya rona ya ho fedisa bobodu le boqhekanyetsi ha ho rekwa thepa ya mmuso le phano ya dithendara, le dikopong tsa mangolo a ho kganna, ditjhelete tsa dithuso ya setjhaba le mangolo a boitsebiso, hara tse ding. Re thabetse tswelopele eo mmuso o e etsang dibakeng tse ding. Bekeng ena, re fedisitse ditefello tse 32 687 tsa boqhekanyetsi ba ditjhelete tsa dithuso tsa setjhaba, tse etsang dimilione tse R180. Komiti ya rona ya Kopanelo ya Matona bakeng sa Bobodu e batlana le ditsela tsa ho hlola bobodu ka ho phethahala. Ha re sebetsa mmoho, re ka etsa haholwanyane.
Baheso,
Jwaloka ha le hlokomela, re butse Mohala o Kgethehileng wa Mopresidente ho etsa hore setjhaba se fihlella Ofisi ya Mopresidente ha bonolo, le ho thusa ho tlosa dithibelo tsa phano ya ditshebeletso. Mohala o kgethehileng o bontsha maikemisetso a mmuso ho etsa dintho ka tsela e fapaneng. O entse phapang maphelong a maAforika Borwa a ma ngata.
Re ka qolla mofumahadi Buziwe Ngaleka wa Mount Frere, eo mohala wa hae e bileng wa pele tshebeletsong ena mabapi le pentjhene ya mofu monna wa hae. O teng hara rona bosiung bona. Hara rona re boetse re na le Monghadi Nkululeko Cele, ya ileng a thuswa ho fumana mangolo a boitsebiso, a mo thusitseng ho ingodisa Yunivesithing ya Thekenoloji ya Tshwane.
Tsena ke dipale tse pedi feela tsa katleho ya rona. Ka dintlha le mehlala e meng, re hlwaya bofokodi bo lokelang ho lokiswa ke mafapha a fapaneng a mmuso. Ka thuso ya Sepikara, re memme boemedi ba mekga e mengata ho tswa Palamenteng ho etela setsha sa rona sa mehala, hore Maloko a Palamente a iponele ka mahlo mosebetsi o etswang.
Baheso le metswalle,
Ke nehelane ka dintlha tse ka sehlohlolong tsa meralo ya rona bakeng sa 2010, boitlamo ba rona ba kopanelo jwaloka mmuso ho batho ba Aforika Borwa. Puo ya Maemo a Setjhaba e fana ka kakaretso e phatlaletseng ya moralo wa rona wa tshebetso. Matona a tla nehelana ka dintlha ka botebo dipuong tsa ona tsa Kgetho ya Ditekanyetso tse fapaneng.
Ditho tse hlomphehileng, maAforika Borwa a heso, ka Pudungwana selemong sena, re tla tshwaya sehopotso sa dilemo tse 150 tsa ho fihla ha maIndia Aforika Borwa. Sena se fana ka monyetla wa ho ananela nyehelo ya bohlokwa ya setjhaba sa maIndia mafapheng a basebetsi, kgwebo, saense, dipapadi, tumelo, bonono, botjhaba le phihlello le tiiisetso ya demokerasi ya rona.
Baheso le metswalle,
Ha ke nke monyetla ona hore hapehape re fetisetse matshediso a tswang botebong ba dipelo tsa rona ho mmuso le batho ba Haiti ka koduwa e kgolo e ba wetseng. Re thabile haholo hore meifo ya rona ya pholoso e kgonne ho ya thusa. Ke lakatsa ho ananela ka ho ikgetha moAforika Borwa a sa keng a hloleha ho thusa nakong tsa dikoduwa, le ho re thusa ho ntshetsapele pono ya setjhaba se kgathallang. Re amohela Ngaka Imtiaz Sooliman wa Gift of the Givers ka hara ntlo ena kajeno.
MaAforika borwa a heso,
Ho tshwara dipapadi tsa Mohope wa Lefatshe wa FIFA ho etsa selemo sa 2010 e be sa tshebetso e le ka nnete. Re dutse dilemo tse telele re rera bakeng sa Mohope ona wa Lefatshe. Re setse feela ka dikgwedi tse tharo. Mme re ikemiseditse ho atleha. Motheo wa setjhaba, tshireletso le ditlhophiso di motjheng bakeng sa ho netefatsa thonamente e atlehileng.
Jwaloka setjhaba, re lokela ho isa diteboho ho Komiti ya Lehae e Hlophisang 2010 bakeng sa mekutu ya bona e babatsehang. Re lakaletsa Modulasetulo wa LOC, Irvin Khoza, CEO Danny Jordaan le mokwetlisi wa Bafana Bafana, Carlos Alberto Parreira, tsohle tse molemo bakeng sa dikgwedi tse tlang.
Mopresidente Mandela o ne a le bohareng ba ho thusa naha ho hlola ditokelo tsa ho tshwara morero ona o moholo. Ha ho le jwalo re lokela etsa Mohope wa Lefatshe katleho e kgolo bakeng sa ho mo hlompha. Baheso, ha re boeleng re tshehetse sehlopha sa naha Bafana Bafana. Ke e mong wa ba kgolwang hore Bafana Bafana ba tla etsa dimakatso. Seo e leng sa bohlokwa, tekete letsohong baheso! Bohle ha re rekeng ditekete ka nako hore re tsebe ho ya dipapading.
MaAforika Borwa a heso,
Jwaloka ha re keteka tokoloho ya Madiba kajeno, re itlama botjha bakeng sa poelano, bonngwe ba setjhaba, ho se kgetholle ka morabe le ho aha a bokamoso bo betere mmoho jwaloka maAforika Borwa, ba batsho le ba basweu. Re tataiswa ke se buuweng ke Madiba kgotla, mme ke a qotsa:
“Bophelong ba ka ke iteletse ho lwana bakeng sa batho ba maAforika. Ke lwanne kgahlanong le kgatello ya ba basweu, le ho lwana kgahlanong le kgatello ya batho ba batsho.
"E sa le ke na le toro ya setjhaba sa demokerasi le se lokolohileng, moo batho bohle ba phelang mmoho ka kutlwano, le ka menyetla e lekanang. Ke toro eo ke lakatsang ho iphelela, le ho e fihlella.
"Empa ha ho hlokeha, ke toro eo ke ikemiseditseng ho shwa bakeng sa yona”.
Ka lebaka la ho kgothaletswa ke Madiba, ke tlhompho ho nna ho etsa puo ena e mabapi le Maemo a Setjhaba ya 2010 ho hopola bahale le bahalehatsana ba rona, ba roriswang le ba sa rorisweng, ba tsejwang le ba sa tsejweng.
Ha re sebetseng mmoho ho etsa selemo sena sa tshebetso se atlehileng bakeng sa naha ya rona.
Ke a leboha.
Issued by: The Presiedncy
11 February 2010

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
seSotho (Southern Sotho)
- Joale lefatše lohle la tsoela pele le e-na le puo e le ’ngoe le pokello e le ’ngoe ea mantsoe.
- Eitse ha ba le leetong le eang nǵ’a bochabela ba qetella ba fumane thota naheng ea Shinare, ’me ba lula teng.
- Eaba ba qala ho buisana, ba re: “Tloong! A re etseng litene ’me re li bese ka ho li chesa.” Kahoo setene ea e-ba lejoe la bona, empa sekontiri se thata ea e-ba seretse sa bona.
- Joale ba re: “Tloong! A re ikaheleng motse le tora eo tlhōrō ea eona e leng maholimong, ’me re iketsetseng lebitso le tummeng, esere ra hasanngoa lefatšeng lohle.”
- Jehova a theoha ho ea bona motse le tora eo bara ba batho ba e hahileng.
- Ka mor’a moo Jehova a re: “Bonang! Ke sechaba se le seng ebile bohle ba na le puo e le ’ngoe, ’me sena ke seo ba qalang ho se etsa. Joale ha ho letho leo ba ka hopolang ho le etsa leo ba ke keng ba le fihlela.
- Tloong joale! A re theoheng ’me re ferekanye puo ea bona e le hore e mong a se ke a utloa puo ea e mong.”
- Tumellanong le hoo Jehova a ba hasanya lefatšeng lohle ho tloha moo, ’me butle-butle ba tlohela ho haha motse.
- Ke ka lebaka leo o rehiloeng lebitso la Babele, kahobane Jehova o ile a ferekanya puo ea lefatše lohle moo, ’me Jehova a ba hasanya lefatšeng lohle ho tloha moo.
Information about Southern Sotho
Tower of Babel in Niger-Congo languages
Akan (Twi/Fante),
Bariba,
Bassa,
Bemba,
Beti,
Boko,
Chichewa,
Efik,
Ewe,
Fioti,
Ga,
Frafra,
Fula(ni),
Igbo,
Kinyarwanda,
Kirundi,
Lingala,
Luganda,
Moba,
Ndebele,
Northern Sotho,
Sena,
Shona,
Southern Sotho,
Swahili,
Tammari,
Tampulma,
Tonga,
Tsonga,
Tswana,
Tumbuka,
Wolof,
Xhosa,
Yoruba,
Zulu
Tower of Babel in other languages
Learn Chinese Characters with the Omniglot Chinese app


text:
Sesotho numbers - Dipalo
1 - one - nngwe
2 - two - pedi
3 - three - tharo
4 - four - nne
5 - five - hlano
6 - six - tshelela
7 - seven - supa
8 - eight - robedi
9 - nine - robong
10 - ten - leshome
11 - eleven - leshome le motso o mong (shonngwe)
12 - twelve - leshome le metso e mmedi (shopedi)
13 - thirteen - leshome le metso e meraro (shotharo)
14 - fourteen - leshome le metso e mene (shonne)
15 - fifteen - leshome le metso e mehlano (shohlano)
16 - sixteen - leshome le metso e tsheletseng (shotshelela)
17 - seventeen - leshome le metso e supileng (shosupa)
18 - eighteen - leshome le metso e robedi (shorobedi)
19 - nineteen - leshome le metso e robong (shorobong)
20 - twenty - mashome a mabedi (mashopedi)
21 - twenty-one - mashome a mabedi a motso o le mong
22 - twenty-two - mashome a mabedi a metso e mmedi
23 - twenty-three - mashome a mabedi a metso e meraro
24 - twenty-four - mashome a mabedi a metso e mene
25 - twenty-five - mashome a mabedi a metso e mehlano
26 - twenty-six - mashome a mabedi a metso e tsheletseng
27 - twenty-seven - mashome a mabedi a metso e supileng
28 - twenty-eight - mashome a mabedi a metso e robedi
29 - twenty-nine - mashome a mabedi a metso e robong
30 - thirty - mashome a mararo (mashotharo)
31 - thirty-one - mashome a mararo a motso o le mong
32 - thirty-two - mashome a mararo a metso e mmedi
33 - thirty-three - mashome a mararo a metso e meraro
34 - thirty-four - mashome a mararo a metso e mene
35 - thirty-five - mashome a mararo a metso e mehlano
36 - thirty-six - mashome a mararo a metso e tsheletseng
37 - thirty-seven - mashome a mararo a metso e supileng
38 - thirty-eight - mashome a mararo a metso e robedi
39 - thirty-nine - mashome a mararo a metso e robong
40 - forty - mashome a mane (mashonne)
41 - forty-one - mashome a mane a motso o le mong
42 - forty-two - mashome a mane a metso e mmedi
43 - forty-three - mashome a mane a metso e meraro
44 - forty-four - mashome a mane a metso e mene
45 - forty-five - mashome a mane a metso e mehlano
46 - forty-six - mashome a mane a metso e tsheletseng
47 - forty-seven - mashome a mane a metso e supileng
48 - forty-eight - mashome a mane a metso e robedi
49 - forty-nine - mashome a mane a metso e robong
50 - fifty - mashome a mahlano (mashohlano)
51 - fifty-one - mashome a mahlano a motso o le mong
52 - fifty-two - mashome a mahlano a metso e mmedi
53 - fifty-three - mashome a mahlano a metso e meraro
54 - fifty-four - mashome a mahlano a metso e mene
55 - fifty-five - mashome a mahlano a metso e mehlano
56 - fifty-six - mashome a mahlano a metso e tsheletseng
57 - fifty-seven - mashome a mahlano a metso e supileng
58 - fifty-eight - mashome a mahlano a metso e robedi
59 - fifty-nine - mashome a mahlano a metso e robong
60 - sixty - mashome a tsheletseng (mashotshelela)
61 - sixty-one - mashome a tsheletseng a motso o le mong
62 - sixty-two - mashome a tsheletseng a metso e mmedi
63 - sixty-three - mashome a tsheletseng a metso e meraro
64 - sixty-four - mashome a tsheletseng a metso e mene
65 - sixty-five - mashome a tsheletseng a metso e mehlano
66 - sixty-six - mashome a tsheletseng a metso e tsheletseng
67 - sixty-seven - mashome a tsheletseng a metso e supileng
68 - sixty-eight - mashome a tsheletseng a metso e robedi
69 - sixty-nine - mashome a tsheletseng a metso e robong
70 - seventy - mashome a supa (mashosupa)
71 - seventy-one - mashome a supa a motso o le mong
72 - seventy-two - mashome a supa a metso e mmedi
73 - seventy-three - mashome a supa a metso e meraro
74 - seventy-four - mashome a supa a metso e mene
75 - seventy-five - mashome a supa a metso e mehlano
76 - seventy-six - mashome a supa a metso e tsheletseng
77 - seventy-seven - mashome a supa a metso e supileng
78 - seventy-eight - mashome a supa a metso e robedi
79 - seventy-nine - mashome a supa a metso e robong
80 - eighty - mashome a robedi (mashorobedi)
81 - eighty-one - mashome a robedi a motso o le mong
82 - eighty-two - mashome a robedi a metso e mmedi
83 - eighty-three - mashome a robedi a metso e meraro
84 - eighty-four - mashome a robedi a metso e mene
85 - eighty-five - mashome a robedi a metso e mehlano
86 - eighty-six - mashome a robedi a metso e tsheletseng
87 - eighty-seven - mashome a robedi a metso e supileng
88 - eighty-eight - mashome a robedi a metso e robedi
89 - eighty-nine - mashome a robedi a metso e robong
90 - ninety - mashome a robong (mashorobong)
91 - ninety-one - mashome a robong a motso o le mong
92 - ninety-two - mashome a robong a metso e mmedi
93 - ninety-three - mashome a robong a metso e meraro
94 - ninety-four - mashome a robong a metso e mene
95 - ninety-five - mashome a robong a metso e mehlano
96 - ninety-six - mashome a robong a metso e tsheletseng
97 - ninety-seven - mashome a robong a metso e supileng
98 - ninety-eight - mashome a robong a metso e robedi
99 - ninety-nine - mashome a robong a metso e robong
100 - hundred - lekgolo
1000 - thousand - sekete
4000 - four thousand - dikete tse nne
5256 - five thousand, two hundred and fifty-six - dikete tse hlano le makgolo a mabedi le mashome a mahlano a metso e tsheletseng
1 000 000 - million - milione (sekete sa dikete)
1 000 000 000 - billion - biljune / bilione (dikete tsa dikete-kete)
1 000 000 000 000 - trillion - trilione
Sesotho.web.za
© J. Olivier (2009)


text:
General Events in Limpopo
OppiKoppi Festival, Northam, Limpopo (August)
SAHRA Rally, Bela-Bela, Limpopo (August)
Magoebaskloof Mountain Bike Classic , Magoebaskloof, Limpopo (November)
Fedhealth Tour de Tuli, Kruger National Park, Limpopo (August)
Magoebaskloof Spring Festival, Magoesbaskloof, Limpopo (September)
Ellisras Bushveld Festival, Lephalale, Limpopo (July)
Sustainable Living Festival, Hoedspruit, Limpopo (September)
Marula Festival Phalaborwa, Phalaborwa, Limpopo (February)
Magoebaskloof Berry Festival, Magoebaskloof, Limpopo (February)
Hoedspruit Game Festival, Hoedspruit, Limpopo (July)


text:
Video: Racing Club – Velez Sarsfield (1-2), Primera Division
by admin on June 24th, 2012
0-1 Federico Insúa (37.); 1-1 Pillud (82.); 1-2 Fernandez (86.)
Tagged as: Argentinien · fußball video · Fußball Videos · fussball video · fussball videos · Primera A · Primera Division 19 Spieltag Video · Primera Division 23 06 12 · Primera Division alle tore video · Primera Division Argentinien · Primera Division Spielbericht · Primera Division spielberichte video · Primera Division video highlights · Primera Division video zusammenfassung · Racing Club 1 2 Velez Sarsfield · Racing Club 19 Spieltag · Racing Club 23 06 12 · Racing Club gegen Velez Sarsfield · Racing Club Primera Division · Racing Club Velez Sarsfield 1 2 · Racing Club Velez Sarsfield 1 2 Highlights · Racing Club Velez Sarsfield 1 2 Primera Division · Racing Club Velez Sarsfield 1 2 Video · Racing Club Velez Sarsfield 1 2 Video Highlights · Racing Club Velez Sarsfield 1 2 Video Zusammenfassung · Racing Club Velez Sarsfield 1 2 Zusammenfassung · Racing Club Velez Sarsfield 19 Spieltag · Racing Club Velez Sarsfield 19 Spieltag Video · Racing Club Velez Sarsfield 23 06 12 · Racing Club Velez Sarsfield Highlights · Racing Club Velez Sarsfield Primera Division · Racing Club Velez Sarsfield Video · Racing Club Velez Sarsfield Video Highlights · Racing Club Velez Sarsfield Youtube · Racing Club Velez Sarsfield Zusammenfassung · Racing Club Video · Racing Club Video Highlights · Racing Club Video Zusammenfassung · Racing Club vs Velez Sarsfield · Torneo Apertura Clausura


text:
Video: Velez Sarsfield – CA Tigre (0-1), Primera Division
by admin on June 17th, 2012
0:1 C.Luna (79.)
Tagged as: Argentinien · fußball video · Fußball Videos · fussball video · fussball videos · Primera A · Primera Division 16 06 12 · Primera Division 18 Spieltag Video · Primera Division alle tore video · Primera Division Argentinien · Primera Division Spielbericht · Primera Division spielberichte video · Primera Division video highlights · Primera Division video zusammenfassung · Torneo Apertura Clausura · Velez Sarsfield 0 1 Tigre · Velez Sarsfield 16 06 12 · Velez Sarsfield 18 Spieltag · Velez Sarsfield gegen Tigre · Velez Sarsfield Primera Division · Velez Sarsfield Tigre 0 1 · Velez Sarsfield Tigre 0 1 Highlights · Velez Sarsfield Tigre 0 1 Primera Division · Velez Sarsfield Tigre 0 1 Video · Velez Sarsfield Tigre 0 1 Video Highlights · Velez Sarsfield Tigre 0 1 Video Zusammenfassung · Velez Sarsfield Tigre 0 1 Zusammenfassung · Velez Sarsfield Tigre 16 06 12 · Velez Sarsfield Tigre 18 Spieltag · Velez Sarsfield Tigre 18 Spieltag Video · Velez Sarsfield Tigre Highlights · Velez Sarsfield Tigre Primera Division · Velez Sarsfield Tigre Video · Velez Sarsfield Tigre Video Highlights · Velez Sarsfield Tigre Youtube · Velez Sarsfield Tigre Zusammenfassung · Velez Sarsfield Video · Velez Sarsfield Video Highlights · Velez Sarsfield Video Zusammenfassung · Velez Sarsfield vs Tigre


text:
__footer_spacer__
Voir également : Boho vintage , Boho hippie , Boho mod , Boho fashion , Boho bohemian , Boho 60s , Boho 70s , Boho retro , Boho etsy , Boho , Boho dress , Boho maxi , Boho mini , Boho boots , Boho hippy , Boho clothing , Boho gypsy , Boho shoes , Boho disco , Boho ruffles , Boho lace , Boho indie , Boho glam , Boho romper , Boho jumper , Boho con , Boho bandage , Boho 80s , Boho peasant , Boho urban Plus de résultats Boho...
texas, houston
3 Votes
1832 Vues
Spain, Palma de Mallorca
55 Votes
3384 Vues
Palma de Mallorca, Palma de Mallorca
43 Votes
2553 Vues
paris, Paris
2 Votes
4818 Vues