text:
KHAOLO EA BOROBELI
’Muso oa Molimo ke Eng?
Bibele e re bolella eng ka ’Muso oa Molimo?
’Muso oa Molimo o tla etsa’ng?
’Muso oo o tla etsa hore thato ea Molimo e etsahale neng lefatšeng?
BATHO ba limilione lefatšeng ka bophara ba tloaelane le thapelo eo ba bangata ba reng ke Thapelo ea Ntat’a Rōna ea Maholimong, kapa Thapelo ea Morena. Lipoleloana tseo ka bobeli li hlalosa thapelo e tsebahalang haholo eo Jesu Kreste a faneng ka eona e le mohlala. Ke thapelo e jereng lintlha tsa bohlokoa haholo, ’me ho hlahloba lintlha tsa pele tse tharo tse kōptjoang ho eona ho tla re thusa ho ithuta ho eketsehileng ka seo ha e le hantle Bibele e se rutang.
2 Qalong ea thapelo ena ea mohlala, Jesu o ile a laela bamameli ba hae a re: “Joale, le rapele ka tsela ena: ‘Ntat’a rōna ea maholimong, lebitso la hao le ke le halaletsoe. ’Muso oa hao o ke o tle. Thato ea hao e ke e etsahale lefatšeng, joalokaha e etsahala leholimong.’” (Matheu 6:9-13) Lintlha tsee tse tharo tse kōptjoang li bolela’ng?
3 Re se re ithutile ho hongata ka lebitso la Molimo, e leng Jehova. ’Me re buile ho se hokae ka thato ea Molimo—ke hore seo a se etselitseng moloko oa batho le seo a sa ntsane a tla o etsetsa sona. Empa Jesu o ne a bua ka’ng ha a re ha re rapela re re: “’Muso oa hao o ke o tle”? ’Muso oa Molimo ke eng? Ho tla ha oona ho tla halaletsa lebitso la Molimo joang? Hona ho tla ha ’Muso oo ho amana kae le ho etsahala ha thato ea Molimo?
SEO ’MUSO OA MOLIMO O LENG SONA
4 ’Muso oa Molimo ke puso e thehiloeng ke Jehova Molimo eo Morena oa eona a khethiloeng ke Molimo. Morena oa ’Muso oa Molimo ke mang? Ke Jesu Kreste. Jesu ke Morena ea fetang babusi bohle ba batho ’me o bitsoa “Morena oa ba busang e le marena le Khosi ea ba busang e le likhosi.” (1 Timothea 6:15) O na le matla a ho etsa se molemo ho feta hōle seo ’musi leha e le ofe oa motho, esita le eo ho thoeng o molemo ka ho fetisisa, a ka se etsang.
5 ’Muso oa Molimo o tla busa o le hokae? Jesu eena o hokae? U tla hopola hore re ithutile hore o ile a bolaeloa thupeng ea tlhokofatso, ’me ka mor’a moo a tsosoa. Nakoana ka mor’a moo, o ile a nyolohela leholimong. (Liketso 2:33) Kahoo, ’Muso oa Molimo o leholimong. Ke kahoo Bibele e reng ke ‘’muso oa leholimo.’ (2 Timothea 4:18) Le hoja ’Muso oa Molimo o le leholimong, o tla busa holim’a lefatše.—Tšenolo 11:15.
6 Ke’ng se etsang hore Jesu e be Morena ea ikhethang? Har’a tse ling, a ke ke a shoa le ka mohla. Bibele ha e bapisa Jesu le marena a batho, e re ke “eena feela ea nang le ho se shoe, ea lulang leseling le sa atameleheng.” (1 Timothea 6:16) Sena se bolela hore lintho tsohle tse ntle tseo Jesu a li etsang e tla ba tse tšoarellang. ’Me o tla etsa lintho tse khōlō le tse ntle.
7 Nahana ka boprofeta bona ba Bibele bo buang ka Jesu: “Moea oa Jehova o tla lula holim’a hae, moea oa bohlale le oa kutloisiso, moea oa keletso le oa matla, moea oa tsebo le oa ho tšaba Jehova; ’me o tla thabela ho tšaba Jehova. A ke ke a ahlola ka se bonahalang mahlong a hae, kapa a khalemela feela ho ea ka ntho e utloiloeng ke litsebe tsa hae. O tla ahlola ba tlaase ka ho loka, ’me o tla fana ka khalemelo ka ho loka molemong oa ba bonolo ba lefatše.” (Esaia 11:2-4) Mantsoe ao a bontša hore Jesu e ne e tla ba Morena ea lokileng le ea nang le kutloelo-bohloko ho batho lefatšeng. Na u ka rata ho busoa ke ’musi ea joalo?
8 Ntlha e ’ngoe ke ena mabapi le ’Muso oa Molimo: Jesu ha a na ho busa a le mong. O tla busa le babusi ba bang. Ka mohlala, moapostola Pauluse o ile a re ho Timothea: “Haeba re tsoela pele ho mamella, re tla boela re buse hammoho re le marena.” (2 Timothea 2:12) E, Pauluse, Timothea le batho ba bang ba tšepahalang ba khethiloeng ke Molimo ba tla busa le Jesu ’Musong oa leholimo. Ke batho ba bakae ba tla ba le tokelo ee?
9 Joalokaha ho bontšitsoe Khaolong ea 7 ea buka ena, moapostola Johanne o ile a fuoa pono eo ho eona a ileng a bona “Konyana [Jesu Kreste] e emeng Thabeng ea Sione [boemong ba hae ba borena leholimong], e e-na le ba likete tse lekholo le mashome a mane a metso e mene bao lebitso la eona le lebitso la Ntat’a eona le ngotsoeng liphatleng tsa bona.” Baa ba 144 000 ke bo-mang? Johanne oa re bolella: “Bana…ba ntse ba latela Konyana ho sa tsotellehe hore na e ea hokae. Ba rekiloe har’a moloko oa batho joaloka litholoana tsa pele ho Molimo le ho Konyana.” (Tšenolo 14:1, 4) Ha e le hantle, ke balateli ba tšepahalang ba Jesu Kreste bao ka ho toba ba khethetsoeng ho ea busa le eena leholimong. Ha ba se ba tsoselitsoe bophelong ba leholimo, “ba tla busa e le marena holim’a lefatše” hammoho le Jesu. (Tšenolo 5:10) Ho tloha mehleng ea baapostola, Molimo o ’nile a khetha Bakreste bana ba tšepahalang e le hore ba etse palo e feletseng ea 144 000.
10 Ho lokisetsa hore Jesu le ba 144 000 ba tsositsoeng ba buse moloko oa batho ke ntho e lerato haholo. Le leng la mabaka ke hore Jesu oa tseba hore na ho joang ho ba motho oa nama le ho utloa bohloko. Pauluse o ile a re Jesu “hase ea ke keng a utloela mefokolo ea rōna bohloko, empa ke ea lekiloeng ka litsela tsohle joaloka rōna, empa a se na sebe.” (Baheberu 4:15; 5:8) Babusi-’moho le eena le bona ba ile ba utloa bohloko le ho mamella maemo a thata ha e ntse e le batho ba nama. Ho feta moo, ba ’nile ba loantšana le ho se phethahale ’me ba tlameha ho mamella maloetse a mefuta-futa. Ka sebele, ba tla utloisisa mathata ao batho ba tobanang le ’ona!
’MUSO OA MOLIMO O TLA ETSA’NG?
11 Ha Jesu a ne a re barutuoa ba hae ba lokela ho rapella ’Muso oa Molimo hore o tle, o ile a boela a re ba lokela ho rapella thato ea Molimo hore e etsahale “lefatšeng.” Molimo o leholimong, ’me esale mangeloi a tšepahalang a etsa thato ea hae moo. Leha ho le joalo, Khaolong ea 3 ea buka ena, re ithutile hore lengeloi le leng le khopo le ile la khaotsa ho etsa thato ea Molimo eaba le etsa hore Adama le Eva ba etse sebe. Khaolong ea 10, re tla ithuta ho eketsehileng ka seo Bibele e se rutang mabapi le lengeloi leo le khopo, leo re le tsebang ka hore ke Satane Diabolose. Satane le libōpuoa tse ling tsa moea tse ileng tsa khetha ho mo latela—tse bitsoang bademona—ba ile ba lumelloa ho qeta nako e itseng ba phela leholimong. Kahoo, hase bohle ba neng ba etsa thato ea Molimo leholimong nakong eo. Seo se ne se lokela ho fetoha ha ’Muso oa Molimo o qala ho busa. Morena ea sa tsoa behoa teroneng, e leng Jesu Kreste, o ne a lokela ho loantša Satane.—Tšenolo 12:7-9.
12 Mantsoe a latelang a boprofeta a hlalosa se neng se tla etsahala: “Ka utloa lentsoe le phahameng leholimong le re: ‘Joale ho hlahile poloko le matla le ’muso oa Molimo oa rōna le bolaoli ba Kreste oa hae, hobane moqosi oa barab’abo rōna [Satane], ea ba qosang bosiu le motšehare ka pel’a Molimo oa rōna o lihetsoe tlaase!’” (Tšenolo 12:10) Na u hlokometse liketsahalo tse peli tsa bohlokoahali tse hlalosoang temaneng ee ea Bibele? Ea pele, ’Muso oa Molimo o busoang ke Jesu Kreste o qala ho busa. Ea bobeli, Satane o lelekoa leholimong o liheloa tlaase lefatšeng.
13 Liketsahalo tseo tse peli li feletse ka eng? Re bala sena mabapi le se ileng sa etsahala leholimong: “Ka lebaka lena thabang, lōna maholimo le lōna ba lulang ho ’ona!” (Tšenolo 12:12) E, kaha Satane le bademona ba hae ha ba sa le eo leholimong, mangeloi a tšepahalang a leholimong aa thaba hobane bohle ba setseng leholimong ba tšepahala ho Jehova Molimo. Ho rena khotso le kutloano ka ho feletseng moo. Thato ea Molimo ea etsahala leholimong.
14 Empa ho thoe’ng ka lefatše? Bibele e re: “Ho malimabe lefatše le leoatle, hobane Diabolose o theohetse ho lōna, a halefile haholo, a tseba hore o na le nako e khutšoanyane.” (Tšenolo 12:12) Satane o halefetse hore o lelekiloe leholimong le hore o saletsoe ke nako e khutšoanyane feela. Kaha o halefile o baka mahlomola, kapa ‘bomalimabe’ lefatšeng. Re tla ithuta ho eketsehileng ka ‘bomalimabe’ boo khaolong e latelang. Empa ha re nahana ka sena re ka ’na ra ipotsa, ’Muso oo o ka etsa hore thato ea Molimo e etsahale lefatšeng joang?
15 Hopola hore na thato ea Molimo ke efe ka lefatše. U ithutile ka eona Khaolong ea 3. Serapeng sa Edene Molimo o ile a bontša hore thato ea hae ka lefatše ke hore e be paradeise e tletseng moloko oa batho ba lokileng ba bileng ba sa shoeng. Satane o ile a etsa hore Adama le Eva ba etse sebe, ’me seo se ile sa etsa hore thato ea Molimo e liehe ho phethahala lefatšeng empa ha sea ka sa e fetola. Jehova o ntse a rerile hore “ba lokileng ba tla rua lefatše, ba tla lula ho lona ka ho sa feleng.” (Pesaleme ea 37:29) ’Me ’Muso oa Molimo o tla phethahatsa seo. Ka tsela efe?
16 Nahana ka boprofeta bo ho Daniele 2:44. Moo rea bala: “Matsatsing a marena ao Molimo oa leholimo o tla emisa ’muso o ke keng oa senngoa le ka mohla. ’Muso oo o ke ke oa fetisetsoa ho batho leha e le bafe ba bang. O tla silakanya o felise mebuso ena kaofela, ’me o tla ema ho isa linakong tse sa lekanyetsoang.” See se re bolella’ng ka ’Muso oa Molimo?
17 Ntlha ea pele, se re bolella hore ’Muso oa Molimo o ne o lokela ho hlongoa “matsatsing a marena ao,” kapa ha ho ntse ho e-na le mebuso e meng. Ea bobeli, se re bolella hore ’Muso oo o tla busa ka ho sa feleng. O ke ke oa hlōloa ke ’muso o mong ’me oa nkeloa sebaka ke oona. Ea boraro, rea bona hore ho tla ba le ntoa pakeng tsa ’Muso oa Molimo le mebuso ea lefatše lena. ’Muso oa Molimo o tla hlōla. Qetellong, e tla ba oona feela o busang moloko oa batho. Kahoo batho ba tla thabela puso e molemo ka ho fetisisa eo ba kileng ba e tseba.
18 Bibele e bua ho hongata ka ntoa ea makhaola-khang e tla ba pakeng tsa ’Muso oa Molimo le mebuso ea lefatše lena. Ka mohlala, e ruta hore ha bofelo bo ntse bo atamela, meea e khopo e tla jala mashano ho thetsa “marena a lefatše lohle leo ho ahiloeng ho lona.” Ka sepheo sefe? Sa ho “bokellela [marena ao] ntoeng ea letsatsi le leholo la Molimo ea Matla ’Ohle.” Marena a lefatše a tla bokelleloa “sebakeng seo ka Seheberu se bitsoang Har-Magedone.” (Tšenolo 16:14, 16) Ka lebaka la se boletsoeng litemaneng tseo tse peli, ntoa eo ea makhaola-khang pakeng tsa mebuso ea batho le ’Muso oa Molimo e bitsoa ntoa ea Har-Magedone, kapa Armagedone.
19 ’Muso oa Molimo o tla finyella eng ka Armagedone? Ak’u boele u nahane hore na thato ea Molimo ke efe ka lefatše. Jehova Molimo o rerile hore lefatše le tlale moloko oa batho ba lokileng le ba phethahetseng ba mo sebeletsang Paradeiseng. Ke’ng se thibelang seo ho etsahala hona joale? Ntlha ea pele, re baetsalibe, ’me rea kula ebile rea shoa. Empa Khaolong ea 5 re ithutile hore Jesu o ile a re shoela e le hore re ka phela ka ho sa feleng. Mohlomong u sa hopola mantsoe a tlalehiloeng Kosepeleng ea Johanne, a reng: “Molimo o ratile lefatše haholo hoo a ileng a fana ka Mora oa hae ea tsoetsoeng a ’notši, e le hore e mong le e mong ea bontšang tumelo ho eena a se ke a timetsoa empa a be le bophelo bo sa feleng.”
20 Bothata bo bong ke hore batho ba bangata ba etsa lintho tse khopo. Ba bua leshano, baa qhekella ebile ba etsa boitšoaro bo bobe. Ha ba batle ho etsa thato ea Molimo. Batho ba etsang lintho tse khopo ba tla timetsoa ntoeng ea Molimo ea Armagedone. (Pesaleme ea 37:10) Lebaka le leng leo ka lona thato ea Molimo e sa etsahaleng mona lefatšeng ke hore mebuso ha e khothalletse batho ho e etsa. Mebuso e mengata e haelloa ke matla, e khopo kapa e tletse bobolu. Bibele e re ka ho toba: ‘Motho o busitse motho ho mo ntša kotsi.’—Moeklesia 8:9.
21 Ka mor’a Armagedone, moloko oa batho o tla busoa ke ’muso o le mong feela, e leng ’Muso oa Molimo. ’Muso oo o tla etsa thato ea Molimo o be o tlise litlhohonolofatso tse hlollang. Ka mohlala, o tla felisa Satane le bademona ba hae. (Tšenolo 20:1-3) Ho tla sebelisoa matla a sehlabelo sa Jesu e le hore batho ba tšepahalang ba se ke ba hlola ba kula le ho shoa. Ho e-na le hoo, ba tla phela ka ho sa feleng pusong ea ’Muso oo. (Tšenolo 22:1-3) Lefatše le tla fetoha paradeise. Kahoo ’Muso oo o tla etsa hore thato ea Molimo e etsahale lefatšeng, o be o halaletse lebitso la Molimo. See se bolela’ng? Se bolela hore tlas’a ’Muso oa Molimo, qetellong motho e mong le e mong ea phelang o tla tlotlisa lebitso la Jehova.
’MUSO OA MOLIMO O NKA KHATO NENG?
22 Ha Jesu a ne a re balateli ba hae ba rapele ba re, “’Muso oa hao o ke o tle,” ho hlakile hore ka nako eo ’Muso o ne o e-s’o tle. Na o ile oa tla ha Jesu a nyolohela leholimong? Che, hobane Petrose le Pauluse ba boletse hore boprofeta bona bo ho Pesaleme ea 110:1 bo phethahetse ho Jesu ka mor’a hore a tsosoe bafung: “Polelo ea Jehova ho Morena oa ka ke hore: ‘Lula ka letsohong la ka le letona ho fihlela ke beha lira tsa hao joaloka setuloana sa maoto a hao.’” (Liketso 2:32-34; Baheberu 10:12, 13) Ho ile ha e-ba le nako ea ho leta.
23 Ka nako e kae? Ho elella lilemong tsa bo-1900, liithuti tse tšepahalang tsa Bibele li ile tsa bala nako ’me tsa fumana hore nako eo ea ho leta e ne e tla fela ka 1914. (Ho fumana lintlha tse mabapi le nako ena, bona Sehlomathiso.) Liketsahalo tse qalileng ho etsahala lefatšeng ka 1914 li ile tsa tiisa hore nako eo liithuti tsena tse tšepahalang tsa Bibele li e fumaneng e nepahetse. Ho phethahala ha boprofeta ba Bibele ho bontša hore Kreste e ile ea e-ba Morena ka 1914 le hore ’Muso oa Molimo oa leholimo o ile oa qala ho busa hona hoo. Kahoo, re phela ‘nakong e khutšoanyane’ e saletseng Satane. (Tšenolo 12:12; Pesaleme ea 110:2) Hape re ka bua re kholisehile hore haufinyane ’Muso oa Molimo o tla nka khato ho etsa hore thato ea Molimo e etsahale lefatšeng. Na tsee hase litaba tse thabisang? Na ua lumela hore see ke ’nete? Khaolo e latelang e tla u thusa hore u bone hore ha e le hantle Bibele e ruta sena.
SEO BIBELE E SE RUTANG
- ’Muso oa Molimo ke puso ea leholimo eo Morena oa eona e leng Jesu Kreste, ’me ho nkiloe ba 144 000 har’a moloko oa batho ho ea busa le eena.—Tšenolo 14:1, 4.
- ’Muso o qalile ho busa ka 1914, ’me ho tloha ka nako eo Satane o lelekiloe leholimong o lihetsoe tlaase lefatšeng.—Tšenolo 12:9.
- Haufinyane ’Muso oa Molimo o tla felisa mebuso ea batho, ’me lefatše e tla ba paradeise.—Tšenolo 16:14, 16.
Lipotso Tsa Sehlooho se Ithutoang
1. Re tl’o hlahloba thapelo efe e tsebahalang haholo?
2. Ke lintho life tse tharo tseo Jesu a ileng a ruta barutuoa ba hae hore ba li rapelle?
3. Re lokela ho tseba eng ka ’Muso oa Molimo?
4. ’Muso oa Molimo ke’ng, hona Morena oa oona ke mang?
5. ’Muso oa Molimo o busa o le hokae, hona o busa holim’a eng?
6, 7. Ke’ng se etsang hore Jesu e be Morena ea ikhethang?
8. Ke bo-mang ba tla busa le Jesu?
9. Ke batho ba bakae ba tla busa le Jesu, hona Molimo o qalile neng ho ba khetha?
10. Ke hobane’ng ha e le tokisetso e lerato hore Jesu le ba 144 000 ba buse moloko oa batho?
11. Jesu o ile a re barutuoa ba hae ba lokela ho rapella eng mabapi le thato ea Molimo?
12. Ho hlalosoa liketsahalo life tse peli tsa bohlokoa ho Tšenolo 12:10?
13. Ho lelekoa ha Satane leholimong ho feletse ka eng?
14. Ho etsahetse’ng kahobane Satane a lihetsoe lefatšeng?
15. Thato ea Molimo ke efe ka lefatše?
16, 17. Daniele 2:44 e re bolella’ng ka ’Muso oa Molimo?
18. Ntoa ea makhaola-khang pakeng tsa ’Muso oa Molimo le mebuso ea lefatše lee e bitsoa’ng?
19, 20. Ke’ng se thibelang thato ea Molimo ho etsahala lefatšeng hona joale?
21. ’Muso o tla etsa hore thato ea Molimo e etsahale lefatšeng joang?
22. Re tseba joang hore ’Muso oa Molimo ha oa ka oa tla nakong ea ha Jesu a ne a le lefatšeng kapa hang-hang ka mor’a hore a tsosoe bafung?
23. (a) ’Muso oa Molimo o qalile ho busa neng? (b) Ho tla tšohloa eng khaolong e latelang?


c: text/html

text:
BACHA BAA BOTSA
Ke Hobane’ng ha ke Itšeha?
Ho itšeha ke eng?
Motho ea itšehang ke ea lemaletseng ho intša kotsi ka lintho tse sehang. Ke tsela e ’ngoe eo batho ba itematsang ka eona. Ba bang baa ichesa, ba intša matetetso kapa baa ikotla. Sehlooho sena se bua ka batho ba itšehang, empa melao-motheo e fanoeng mona e ea sebetsa le ho batho ba sebelisang mekhoa e meng ea ho intša kotsi.
Itlhahlobe: ’Nete kapa Bohata.
Ke banana feela ba itšehang.
Ha motho a itšeha, o tlōla taelo ea Bibele e ho Levitike 19:28, e reng: “Le se ke la iphatsa ’meleng.”
Likarabo tse nepahetseng:
Bohata. Le hoja ho bonahala eka ke banana haholo ba nang le bothata bona, bashemane ba bang le bona baa itšeha le ho itematsa ka litsela tse itseng.
Bohata. Levitike 19:28 e bua ka moetlo oa bohetene oa boholo-holo, eseng ho lemalla ho intša kotsi ho tšohloang sehloohong sena. Leha ho le joalo, ke ho utloahalang ho etsa qeto ea hore ’Mōpi oa rōna ea lerato ha a batle hore re intše kotsi.—1 Bakorinthe 6:
12; 2 Bakorinthe 7:1; 1 Johanne 4:8.
Ke hobane’ng ha batho ba itšeha?
Itlhahlobe: U nahana hore ke polelo efe e nepahetseng ho tsee?
Batho ba itšeha . . .
hobane ba leka ho kokobetsa bohloko boo ba bo utloang maikutlong.
hobane ba leka ho ipolaea.
Karabo e nepahetseng: A. Batho ba bangata ba itšehang ha ba batle ho shoa. Ba mpa ba batla ho kokobetsa bohloko boo ba bo utloang maikutlong.
Hlokomela seo bacha ba bang ba neng ba tloaetse ho itšeha ba se buang.
Celia: “Ho ne ho etsa hore ke ikutloe ke imolohile.”
Tamara: “Ho ne ho ntebatsa mathata. Bohloko boo ke neng ke bo utloa ’meleng, bo ne bo le betere ho feta boo ke neng ke bo utloa maikutlong.”
Carrie: “Ke ne ke sa batle ho sareloa. Ho itšeha ho ne ho etsa hore ke se ke ka nahana ka bohloko boo ke bo utloang maikutlong, empa ke nahane ka boo ke bo utloang ’meleng.”
Jerrine: “Nako le nako ha ke itšeha, ke ne ke lebala ka lintho tse etsahalang bophelong ba ka, ’me ke nka hore ho ke ke ha hlokahala hore ke rarolle mathata a ka. Ke ne ke thabela seo.”
Haeba u na le bothata bona, u ka etsa’ng ho khaotsa?
Ho rapela Jehova Molimo e ka ba mohato oa bohlokoa o ka u thusang hore u khaotse. Bibele e re: ‘Lahlela matšoenyeho ’ohle a hao ho eena, hobane oa u tsotella.’
Tlhahiso: Qala ka ho etsa thapelo e khutšoanyane, mohlomong u ka re ho Jehova, “Ke kōpa u nthuse.” Ha nako e ntse e ea, u tla khona ho buisana le eena ka bolokolohi le ho bolella “Molimo oa matšeliso ’ohle” tsela eo u ikutloang ka eona.
Thapelo hase setšehetso sa nakoana feela. Empa ha u rapela u buisana le Ntate oa hao oa leholimo, ea u tšepisang hore: “Ka sebele ke tla u thusa. Ke tla u tšoara ka tieo ka letsoho la ka le letona la ho loka.”
Batho ba bangata ba nang le bothata ba ho itšeha, ba boetse ba thusitsoe ke ho buisana le batsoali ba bona kapa motho e moholo eo ba mo tšepang. Nahana ka se builoeng ke bacha bana ba bararo ba ileng ba etsa seo.
Lipotso tseo u ka nahanang ka tsona
Ke mang eo u ka buang le eena ha u hloka thuso?
U ka re’ng thapelong ho Jehova Molimo ha u mo bolella bothata ba hao?
Ke lintho life tse peli (tse sa hlokeng hore u intše kotsi) tseo u ka li etsang ho kokobetsa maikutlo ha u sithabetse le ha u tšoenyehile?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
General Events in Limpopo
OppiKoppi Festival, Northam, Limpopo (August)
SAHRA Rally, Bela-Bela, Limpopo (August)
Magoebaskloof Mountain Bike Classic , Magoebaskloof, Limpopo (November)
Tour de Tuli, Kruger National Park, Limpopo (August)
Magoebaskloof Spring Festival, Magoesbaskloof, Limpopo (September)
Ellisras Bushveld Festival, Lephalale, Limpopo (July)
Sustainable Living Festival, Hoedspruit, Limpopo (September)
Marula Festival Phalaborwa, Phalaborwa, Limpopo (March)
Magoebaskloof Berry Festival, Magoebaskloof, Limpopo (February)
Hoedspruit Game Festival, Hoedspruit, Limpopo (July)


text:
Bibele ea Limithara Tse Peli
Pele u odara Bibele ea Braille ho Lipaki Tsa Jehova, etsa bonnete ba hore ho na le moo u tla e beha teng. Bibele ea Braille ea Phetolelo ea Lefatše le Lecha e feletseng—e fumanehang ka Senyesemane, Sepanishe le Setaliana—e ka ba boholo ba libuka tse 20 ho ea ho tse 28 ’me e hloka sebaka se ka etsang limithara tse peli, moo e tla bolokoa teng!
Mefuta e meng ea Braille ha e hloke sebaka se seholo joaloka Bibele e ngotsoeng ea Braille e pampiring. Mechine ea Braille e ngolang lintlha e nolofalletsa motho ea sa boneng ho ngola lintlha le ho bala boitsebiso ba elektronike a sebelisa mochine o nkehang habonolo o hlahisang litlhaku tsa Braille. Batho ba sa boneng ba ka fumana lingoliloeng le ho li mamela ba thusoa ke mananeo a k’homphieutha a balang boitsebiso ka lentsoe le phahameng.
Ho feta moo, Lipaki li entse lenaneo la k’homphieutha le ka fetolelang boitsebiso ka lipuo tse ngata tsa Braille. Ha ho se ho hlophisitsoe boitsebiso bo hatisitsoeng le litlhaku tsa Braille, lenaneo leo le bo ngola ka mongolo oa Braille. Le boetse le hlophisa boitsebiso ka tsela e nolofalletsang motho ea sa boneng ho bo bala. Lenaneo lena le tla thusa ho hatisa lingoliloeng tsa Braille, ho akarelletsa Bibele ka puo leha e le efe e nang le litlhaku tsa Braille, esita le tse sa sebeliseng lialfabete tse tloaelehileng.
E se e le lilemo tse fetang 100 Lipaki li hlahisa lingoliloeng tse thehiloeng Bibeleng tse sebelisoang ke batho ba sa boneng, ’me hona joale li fumaneha ka lipuo tse 19. Le hoja batho ba sa boneng ba thahasellang lingoliloeng tsena ba ka li fumana ntle ho tefo, ba bangata ba etsa monehelo oa boithatelo.
Nakong e fetileng ha ho ne ho lokolloa sengoliloeng se secha kopanong, bamameli ba ne ba bolelloa hore lingoliloeng tsa Braille li tla fumaneha hamorao. Selemong se fetileng, ofisi ea lekala ea United States e ile ea batlisisa liphuthehong hore na batho ba sa boneng ba rera ho ea likopanong life le hore na ba rata ho balla pampiring, mochineng o ngolang lintlha kapa ho mamela boitsebiso mochineng.
Likopanong tseo batho ba sa boneng ba eang ho tsona, ho ile ha romeloa likopi tsa Braille tse pampiring, e leng se ileng sa etsa hore ba fumane lingoliloeng tse ncha hong le batho bohle. Beke ka mor’a kopano, motho ka mong ea lakatsang ho ba le likhatiso tsa elektronike o ile a li romelloa ka e-mail.
Paki e ’ngoe e sa boneng e re: “
E bile tlotla e khōlō ho fumana lingoliloeng hong le batho kaofela. Pesaleme ea 37:4 e re, Jehova o tla re fa seo lipelo tsa rōna li se kōpang. Ke seo a se entseng mafelo bekeng ana!” Paki e ’ngoe e sa boneng eona e itse: “
Rea u leboha Jehova ka ho re tsotella hakana!”


text:
Na Jesu ke Molimo ea Matla ʼOhle?
Karabo ea Bibele
Bahanyetsi ba Jesu ba ne ba mo qosa ka hore o itekanya le Molimo. (Johanne 5:18; 10:30-33) Empa ha ho mohla Jesu a kileng a bolela hore o lekana le Molimo ea Matla ʼOhle.
O ile a re: “Ntate o moholo ho ’na.”—Johanne 14:28.
Barutuoa ba Jesu ba pele ba ne ba sa nke hore o lekana le Molimo ea Matla ʼOhle.
Ka mohlala, moapostola Pauluse o ile a ngola hore ka mor’a tsoho ea Jesu, Molimo ‘o ile a phahamisetsa Jesu boemong bo phahameng.’ Ho hlakile hore Pauluse o ne a sa lumele hore Jesu ke Molimo ea Matla ʼOhle. Ho seng joalo, Molimo o ne a ka phahamisetsa Jesu joang boemong bo phahameng?—Bafilipi 2:9.


text:
SE KA THUSANG LELAPA | HO BA MOTSOALI
Kamoo U ka Buisanang le Ngoana oa Hao ka ho Romela Litšoantšo Tse Litšila ka Selefouno
BOTHATA
U utloetse hore ke ntho e atileng hore bacha ba romellane melaetsa e litšila ka selefouno. U ka ’na ua ipotsa, ‘Ebe ngoana oa ka a ka etsa seo?’
U ka qala ho buisana le ngoana oa hao ka taba ee joang? Pele u araba potso ena, ipotse hore na ke hobane’ng ha bacha ba bang ba romela melaetsa e litšila ka selefouno le hore na ke hobane’ng ha seo se lokela ho u tšoenya. *
KE HOBANE’NG HA BA ETSA SEO
Bacha ba bang ba romella batho ba bang melaetsa e litšila hobane ba batla ho ratana le bona.
Maemong a mang, ngoanana a ka romella moshanyana foto ea moo a hlahang a hlobotse hobane a mo qobeletse ho etsa joalo.
Ka linako tse ling, moshemane a ka romella batho ba bangata foto ea ngoanana e le hore a thabise metsoalle ea hae kapa a iphetetse ka mor’a hore ba arohane.
Ho sa tsotellehe hore na seo se bakoa ke’ng, mocha ea nang le selefouno a ka kena mathateng habonolo. Buka ea CyberSafe e re: “Ka ho romeloa ha setšoantšo se le seng feela, bophelo ba batho ba bangata bo ka fetoha ka ho feletseng.”
Batho ba bangata ha ba hlokomele hore hang ha foto e ka ea Inthaneteng, ho tla ba thata hore ea e rometseng a laole hore na batho ba bang ba e sebelisa joang. Tlaleho ea litaba ea Lefapha la ’Muso la Bofokisi (Federal Bureau of Investigation [FBI]) United States, e bontša hore ngoanana e mong ea lilemo li 18 “o ile a ipolaea ka mor’a hore a romelle mohlankana oa hae foto ea moo a hlahang a hlobotse ka selefouno, ’me mohlankana eo a e romella bana ba bang bao a kenang sekolo le bona. Ho thoe liithuti tse ling tse ileng tsa fetisetsa foto eo ho ba bang, li ile tsa mo hlekahleka.”
Motho ea romellang melaetsa ea mofuta ona a ka qosoa. Ka mohlala, linaheng tse ling bana ba romeletseng ba bang litšoantšo tse litšila ba ’nile ba qosoa ka molato oa ho sebelisa bana litšoantšong tse litšila tse tsosang takatso, ’me ba kenngoa lethathamong la batlōli ba molao litabeng tsa thobalano. Motsoali le eena a ka nkoa a le molato haeba ho fumanoa hore selefouno eo e ngolisitsoe ka mabitso a hae kapa o sitiloe ho etsa ho hong ho thibela ngoana ho romela melaetsa e joalo.
SEO U KA SE ETSANG
Beha melao e hlakileng. Le hoja u ke ke ua laola ka ho feletseng tsela eo ngoana oa hao a sebelisang fono ka eona, u ka tiisa hore o tseba melao eo u e behileng le liphello tsa ho e tlōla. Hape hopola hore joaloka motsoali, u na le tokelo ea ho beha leihlo tsela eo ngoana oa hao a sebelisang selefouno ka eona.—Molao-motheo oa Bibele: Baefese 6:1.
Ruta ngoana ho itlhalosa. U ka re: “Batho ba bangata ba na le maikutlo a sa tšoaneng ka taba ea ho romela melaetsa e litšila ka selefouno. Uena u ikutloa joang ka taba ee?” “U nahana hore ke litšoantšo tsa mofuta ofe tse sa lokelang ho romelloa batho ba bang?” “Libakeng tse ling, ho nkoa hore ngoana ea romellang batho lifoto tsa bana ba bang ba hlobotseng, o tlōtse molao. Na u nahana hore seo se fosahetse?” “U nahana hore ke hobane’ng ha ho fosahetse ho romela litšoantšo tse litšila?” Mamela likarabo tsa ngoana oa hao ka hloko ’me u mo thuse ho nahana ka liphello tsa seo.—Molao-motheo oa Bibele: Baheberu 5:14.
Nahana ka liphello tsa ho romela litšoantšo tse litšila
Mo thuse hore a nahane. U ka re ho morali oa hao: “A re re moshemane o qobella ngoanana hore a mo romelle lifoto tsa hae moo a hlahang a hlobotse. Ngoanana eo o lokela ho etsa’ng? Na o lokela ho lumela e le hore e ’ne e be metsoalle? A hane ho li romela empa a fane ka maikutlo a fapaneng le seo a se buang? A felise setsoalle sa bona? A bolelle motho e moholo?” Thusa morali oa hao hore a ntše maikutlo tabeng ena. U ka sebelisa mokhoa o tšoanang ha u buisana le mora oa hao.—Molao-motheo oa Bibele: Bagalata 6:7.
Thusa ngoana oa hao hore a be le litšobotsi tse ntle. Mo botse lipotso tse kang tsena: Na u nahana hore ke habohlokoa hore u be le botumo bo botle? U batla ho tsebahala u le motho oa mofuta ofe? U ka ikutloa joang ha u ka tlotlolla motho e mong ka hore u romele lifoto tsa hae tsa moo a hlahang a hlobotse? U ka ikutloa joang ha u ka emela se nepahetseng? Thusa ngoana oa hao hore ‘a be le letsoalo le molemo.’—1 Petrose 3:16.
Mo behele mohlala o motle. Bibele e re bohlale bo tsoang ho Molimo bo hloekile ’me ha bo na boikaketsi. (Jakobo 3:17) Na tsela eo u phelang ka eona e bonahatsa litšobotsi tseo? Buka ea CyberSafe e re: “Re lokela ho beha mohlala o motle ’me re se ke ra sheba litšoantšo kapa ra kena Liwebsaeteng tseo ho nkoang hore ha lia lokela kapa ke tlōlo ea molao ho kena ho tsona.”
^ ser. 5 Ho fumana lintlha tse eketsehileng, e-ea Websaeteng ea jw.org/st ’me u bale sehlooho se reng “Bacha Baa Botsa—Ke Eng eo ke Lokelang ho e Tseba ka ho Romela Litšoantšo Tse Litšila ka Selefouno?”—Sheba tlas’a LITHUTO TSA BIBELE > BACHA.


text:
KHAOLO EA LESHOME LE METSO E SUPILENG
Atamela ho Molimo ka Thapelo
Ke hobane’ng ha re lokela ho rapela Molimo?
Re lokela ho etsa’ng e le hore Molimo a re utloe?
Molimo o araba lithapelo tsa rōna joang?
LEFATŠE le lenyenyane haholo ha le bapisoa le bokahohle bo boholohali. Ha e le hantle, ho Jehova, “Moetsi oa leholimo le lefatše,” lichaba li joaloka lerotholi la metsi le rothang nkhong. (Pesaleme ea 115:15; Esaia 40:15) Leha ho le joalo, Bibele e re: “Jehova o haufi le bohle ba ipiletsang ho eena, bohle ba ipiletsang ho eena ka ’nete. O tla khotsofatsa takatso ea ba mo tšabang, o tla utloa mohoo oa bona o kōpang thuso.” (Pesaleme ea 145:18, 19) Ak’u nahane feela hore na seo se bolela’ng! ’Mōpi ea matla ’ohle o haufi le rōna ’me o tla re utloa haeba re ‘ipiletsa ho eena ka ’nete.’ Ruri ke tokelo e khōlō ho atamela Molimo ka thapelo!
2 Empa haeba re batla hore Jehova a mamele lithapelo tsa rōna, re lokela ho mo rapela ka tsela eo a e amohelang. Re ka atleha ho etsa see joang haeba re sa utloisise seo Bibele e se rutang ka thapelo? Ho hlokahala hore re tsebe seo Mangolo a se buang ka taba ena, kaha thapelo e re thusa ho atamela haufi le Jehova.
KE HOBANE’NG HA RE LOKELA HO RAPELA JEHOVA?
3 Lebaka le leng la bohlokoa leo ka lona re lokelang ho rapela Jehova ke hobane o re khothalletsa hore re mo rapele. Lentsoe la Hae lea re khothatsa: “Le se ke la tšoenyeha ka letho, empa nthong e ’ngoe le e ’ngoe ka thapelo le thapeli hammoho le liteboho likōpo tsa lōna tse matla li ke li tsebisoe Molimo; ’me khotso ea Molimo e fetang monahano oohle e tla lebela lipelo tsa lōna le matla a lōna a kelello ka Kreste Jesu.” (Bafilipi 4:6, 7) Ka sebele ha re batle ho hlokomoloha tokisetso ena e mosa eo ’Musi ea Phahameng ka ho Fetisisa bokahohleng a re etselitseng eona!
4 Lebaka le leng leo ka lona re lokelang ho rapela ke hobane ha re rapela Jehova kamehla re matlafatsa kamano ea rōna le eena. Metsoalle ea sebele ha e buisane feela ha e hloka ho itseng. Ho e-na le hoo, metsoalle ea sebele ea thahasellana, ’me setsoalle sa batho ba joalo se tiea le ho feta ha ba ntse ba buisana ka bolokolohi ka seo ba se nahanang, seo ba amehileng ka sona le ka maikutlo a bona. Lintlheng tse ling, boemo boa tšoana ha re tla tabeng ea kamano ea rōna le Jehova Molimo. Buka ena e u thusitse hore u ithute ho hongata ka seo Bibele e se rutang ka Jehova, botho ba hae le merero ea hae. U se u tseba hore ke motho oa sebele. Thapelo e u fa monyetla oa hore u hlalosetse Ntate oa hao oa leholimo seo u se nahanang le maikutlo a hao a tebileng. Seo se tla u atametsa haholoanyane ho Jehova.—Jakobo 4:8.
HO HLOKAHALA RE ETSE’NG?
5 Na Jehova o mamela lithapelo tsohle? Nahana ka seo a ileng a se bolella Baiseraele ba marabele ba mehleng ea moprofeta Esaia, ha a ne a re: “Esita le hoja le etsa lithapelo tse ngata, ha kea mamela; matsoho a lōna a tletse tšollo ea mali.” (Esaia 1:15) Kahoo liketso tse itseng li ka etsa hore Molimo a se ke a mamela lithapelo tsa rōna. E le hore Molimo a amohele lithapelo tsa rōna, re lokela ho etsa lintho tse itseng tsa motheo tseo a li hlokang.
6 Ntho e ka sehloohong eo re lokelang ho e etsa ke ho bontša tumelo. (Mareka 11:24) Moapostola Pauluse o ile a ngola tjena: “Kantle ho tumelo ho ke ke ha khoneha ho mo khahlisa [Molimo], kaha ea atamelang Molimo o lokela ho lumela hore o teng le hore e ba moputsi oa ba mo batlang ka tieo.” (Baheberu 11:6) Ho ba le tumelo ea sebele ha ho bolele feela ho tseba hore Molimo o teng le hore o utloa lithapelo ebile oa li araba. Tumelo e bonahatsoa ke seo re se etsang. Tsela eo re phelang ka eona letsatsi le letsatsi e lokela ho bontša ka ho hlaka hore re na le tumelo.—Jakobo 2:26.
7 Jehova o boetse o hloka hore ba tlang ho eena ka thapelo ba mo atamele ka boikokobetso le ka tieo. Na hase ho utloahalang hore re ikokobetse ha re bua le Jehova? Ha batho ba e-na le monyetla oa ho bua le morena kapa mopresidente, ba atisa ho bua le eena ka tsela e nang le tlhompho, ba bontša hore ba ela hloko boemo bo phahameng ba ’musi eo. Joale rōna re lokela ho bontša tlhompho e fetang eo hakaakang ha re tla ho Jehova! (Pesaleme ea 138:6) Ha e le hantle, ke “Molimo ea Matla ’Ohle.” (Genese 17:1) Ha re rapela Molimo, tsela eo re buisanang le eena ka eona e lokela ho bontša hore ka boikokobetso re elelloa boemo ba rōna ka pel’a hae. Ho ikokobetsa ho joalo ho tla boela ho re susumelletse hore re mo rapele ka tieo ho tsoa pelong, re qobe ho rapela hobane e le mokhoa feela, re ntse re pheta-pheta ntho e le ’ngoe thapelong.—Matheu 6:7, 8.
8 Ntho e ’ngoe eo re lokelang ho e etsa e le hore Molimo a re utloe ke hore re etse lintho tumellanong le lithapelo tsa rōna. Jehova o lebeletse hore re etse sohle se matleng a rōna hore re finyelle seo re se rapellang. Ka mohlala, haeba re rapela re re, “Re fe kajeno bohobe ba rōna ba letsatsi lena,” re lokela ho sebetsa ka thata mosebetsing leha e le ofe o teng oo re ka o etsang. (Matheu 6:11; 2 Bathesalonika 3:10) Haeba re rapella hore a re thuse re hlōle bofokoli bo itseng ba nama, re lokela ho ba hlokolosi ho qoba maemo le lintho tse ka re lebisang molekong. (Bakolose 3:5) Kantle ho lintho tsena tsa motheo tseo re lokelang ho li etsa, ho na le lipotso tseo re lokelang ho li araba mabapi le taba ena ea thapelo.
HO ARABA LIPOTSO TSE LING TABENG EA THAPELO
9Re lokela ho rapela mang? Jesu o ile a ruta balateli ba hae hore ba rapele “Ntat’a rōna ea maholimong.” (Matheu 6:9) Ka hona, lithapelo tsa rōna li lokela ho lebisoa ho Jehova Molimo feela. Empa Jehova o batla hore re ele hloko boemo ba Mora oa hae ea tsoetsoeng a ’notši, Jesu Kreste. Joalokaha re ithutile Khaolong ea 5, Jesu o ile a romeloa lefatšeng e le hore e be thekollo ho re lopolla sebeng le lefung. (Johanne 3:16; Baroma 5:12) O khethetsoe ho ba Moprista ea Phahameng le Moahloli. (Johanne 5:22; Baheberu 6:20) Kahoo, Mangolo a re laela hore re fetise lithapelo tsa rōna ka Jesu. Jesu o ile a re: “Ke ’na tsela le ’nete le bophelo. Ha ho ea tlang ho Ntate haese ka ’na.” (Johanne 14:6) E le hore lithapelo tsa rōna li utluoe, re lokela rapela Jehova a ’notši ka Mora.
10Na re lokela ho ba boemong bo itseng ba ’mele ha re rapela? Che. Jehova ha a hloke hore matsoho kapa ’mele o be boemong bo itseng. Bibele e ruta hore ho loketse hore re rapele re le boemong leha e le bofe. Hoo ho akarelletsa ho rapela re lutse, re iname, re khumame kapa re eme. (1 Likronike 17:16; Nehemia 8:6; Daniele 6:10; Mareka 11:25) Seo e hlileng e leng sa bohlokoa hase boemo bo itseng ba ’mele boo batho ba bang ba ka bo bonang, empa ke boikutlo bo nepahetseng ba pelo. Ha e le hantle, ho sa tsotellehe hore na re hokae, re ka ’na ra rapella ka pelong neng le neng ha re ntse re iketsetsa mesebetsi ea rōna ea letsatsi le letsatsi kapa ha re tobana le boemo bo itseng ba tšohanyetso. Jehova o utloa lithapelo tse joalo esita le hoja ba haufi le rōna ba ka ’na ba se ke ba lemoha.—Nehemia 2:1-6.
11Re ka rapella eng? Bibele ea hlalosa: “Ho sa tsotellehe hore na ke eng eo re e kōpang ho ea ka thato ea hae, [Jehova] oa re utloa.” (1 Johanne 5:14) Kahoo re ka rapella ntho leha e le efe e lumellanang le thato ea Molimo. Na ke thato ea hae hore re rapelle litaba tsa botho tseo re amehileng ka tsona? Ka sebele ke thato ea hae! Ho rapela Jehova ho ka tšoana le ho bua le motsoalle ea haufi. Re ka bua le Molimo ka bolokolohi, ra ‘tšollela lipelo tsa rōna’ ho eena. (Pesaleme ea 62:8) Ho loketse hore re kōpe moea o halalelang, kaha o tla re thusa ho etsa se nepahetseng. (Luka 11:13) Hape re ka kōpa tataiso e le hore re etse liqeto tse bohlale le ho kōpa matla e le hore re sebetsane ka katleho le maemo a thata. (Jakobo 1:5) Ha re etsa sebe, re lokela ho kōpa tšoarelo motheong oa sehlabelo sa Kreste. (Baefese 1:3, 7) Ho hlakile hore ha rea lokela ho rapella litaba tsa rōna tsa botho feela. Ha rea lokela ho ithapella re le bang, empa re lokela ho akarelletsa batho ba bang lithapelong tsa rōna—litho tsa lelapa hammoho le balumeli-’moho le rōna.—Liketso 12:5; Bakolose 4:12.
12 Ha re rapela re lokela ho etelletsa pele lintlha tsa bohlokoa tse amanang le Jehova Molimo. Ka sebele re na le lebaka le utloahalang la ho mo rorisa le ho mo leboha ka pelo eohle bakeng sa molemo oohle oa hae. (1 Likronike 29:10-13) Jesu o ile a etsa thapelo ea mohlala, e tlalehiloeng ho Matheu 6:9-13, eo ho eona a ileng a re ruta ho rapella hore lebitso la Molimo le halaletsoe, ke hore le nkoe le halalela. Ka mor’a moo o ile a bua ka hore ’Muso oa Molimo o tle ’me thato ea hae e etsahale lefatšeng joalokaha e etsahala leholimong. E bile feela ka mor’a hore Jesu a bue ka lintlha tsena tsa bohlokoa mabapi le Jehova moo a ileng a bua ka litaba tsa botho. Le rōna ha re fa Molimo sebaka sa bohlokoa ka ho fetisisa lithapelong tsa rōna, re bontša hore ha re thahaselle boiketlo ba rōna feela.
13Lithapelo tsa rōna li lokela ho ba telele hakae? Bibele ha e behe moeli oa hore na lithapelo tseo batho ba iketsetsang tsona kapa tseo ba li etsetsang batho ba bang phatlalatsa li lokela ho ba telele hakae. Li ka ’na tsa fapana, ea e-ba thapelo e khutšoanyane ea pele ho lijo kapa ea e-ba thapelo e telele ea boinotšing moo re tšollelang Jehova lipelo tsa rōna. (1 Samuele 1:12, 15) Leha ho le joalo, Jesu o ile a nyatsa batho ba iketsang ba lokileng ka ho etsa lithapelo tse telele, tsa mponeng. (Luka 20:46, 47) Lithapelo tse joalo ha li khahlise Jehova. Habohlokoa ke hore re rapele ho tsoa pelong. Kahoo, bolelele ba lithapelo tse amohelehang bo ka ’na ba fapana ho latela seo motho a se hlokang le maemo a hae.
14Re lokela ho rapela khafetsa hakae? Bibele e re khothalletsa hore re ‘rapele re sa khaotse,’ re ‘phehelle thapelong’ le hore re ‘rapele re sa phetse.’ (Matheu 26:41; Baroma 12:12; 1 Bathesalonika 5:17) Ke ’nete hore lipolelo tsena ha li bolele hore re lokela ho qeta letsatsi lohle re rapela Jehova. Ho e-na le hoo, Bibele e re khothalletsa hore re rapele kamehla, re se ke ra khaotsa ho leboha Jehova ka molemo oa hae ho rōna le ho kōpa tataiso ea hae, matšeliso le matla. Na hase ho tšelisang ho tseba hore Jehova ha a behe moeli tabeng ea hore na re ka bua le eena ka thapelo halelele hakae kapa khafetsa hakae? Haeba re hlile ra ananela tokelo ena ea thapelo, re tla fumana menyetla e mengata ea ho rapela Ntate oa rōna oa leholimo.
15Ke hobane’ng ha re lokela ho re “Amen” qetellong ea thapelo? Lentsoe “amen” le bolela “ka sebele,” kapa “a ho be joalo.” Mehlala ea Mangolo e bontša hore ho loketse ho re “Amen” ha re qeta ho ithapella kapa ho rapela le ba bang. (1 Likronike 16:36; Pesaleme ea 41:13) Ka ho re “Amen” ha re qeta ho ithapella, re tiisa hore seo re se buileng re se buile ka tieo. Ha re re “Amen”—ebang re buela ka pelong kapa re buela holimo—ha motho e mong a qeta ho re rapella, re bontša hore re lumellana le lintlha tseo a li buileng.—1 Bakorinthe 14:16.
KAMOO MOLIMO A ARABANG LITHAPELO TSA RŌNA KATENG
16 Na Jehova o hlile o araba lithapelo? E, oa li araba! Re na le motheo o tiileng oa ho kholiseha hore “Ea Utloang thapelo” o araba lithapelo tseo batho ba limilione ba li etsang ka tieo. (Pesaleme ea 65:2) Jehova a ka ’na a araba lithapelo tsa rōna ka litsela tse sa tšoaneng.
17 Jehova o sebelisa mangeloi a hae le bahlanka ba hae ba lefatšeng ho araba lithapelo. (Baheberu 1:13, 14) Ho bile le liphihlelo tse ngata tsa batho ba ileng ba rapela Molimo hore a ba thuse ho utloisisa Bibele ’me nakoana ka mor’a moo ba eteloa ke e mong oa bahlanka ba Jehova. Liphihlelo tseo li paka hore mangeloi a tataisa mosebetsi oa boboleli ba ’Muso. (Tšenolo 14:6) Jehova a ka ’na a susumelletsa Mokreste ea itseng hore a re thuse, e le ha a araba lithapelo tseo re li etsang ka tieo ha re hloka thuso.—Liproverbia 12:25; Jakobo 2:16.
18 Jehova Molimo o boetse o sebelisa moea oa hae o halalelang le Lentsoe la hae, Bibele, ho araba lithapelo tsa bahlanka ba hae. A ka ’na a araba lithapelo tsa rōna ha re kōpa thuso ea ho sebetsana le liteko ka hore a re tataise le ho re matlafatsa ka moea oa hae o halalelang. (2 Bakorinthe 4:7) Re atisa ho fumana karabo ea lithapelo tsa rōna ka Bibeleng ha re kōpa tataiso, e leng hona moo Jehova a re thusang teng ho etsa liqeto tse bohlale. Re ka ’na ra fumana litemana tse ka re thusang ha re ntse re ithuta Bibele ka bomong le ha re ntse re bala lingoliloeng tsa Bokreste, tse kang buka ena. Lintho tse buuoang sebokeng sa Bokreste kapa mantsoe a moholo ea amehileng ka phuthehong a ka ’na a re hlokomelisa lintlha tse itseng tsa Mangolo tseo ho hlokahalang hore re li ele hloko.—Bagalata 6:1.
19 Haeba ho bonahala eka Jehova o lieha ho araba lithapelo tsa rōna, hase hobane a sitoa ho li araba. Ho e-na le hoo, re lokela ho hopola hore Jehova o araba lithapelo ho ea ka thato ea hae le hona ka nako ea hae e loketseng. O tseba seo re se hlokang hamolemo ho re feta ebile o tseba kamoo a ka fanang ka sona kateng. Hangata o re lumella hore ‘re ’ne re kōpe, re ’ne re batle hape re ’ne re kokote.’ (Luka 11:5-10) Ho phehella ho joalo ho bontša Molimo hore re na le takatso e matla le hore tumelo ea rōna ke ea sebele. Ho feta moo, Jehova a ka ’na a araba lithapelo tsa rōna ka tsela eo re sa e hlokomeleng. Ka mohlala, a ka ’na a araba thapelo ea rōna mabapi le teko e itseng ka hore a re fe matla a ho e mamella ho e-na le hore a tlose bothata boo.—Bafilipi 4:13.
20 Re lokela ho leboha hakaakang hore ebe ’Mōpi oa bokahohle boo bo boholohali o haufi le bohle ba ipiletsang ho eena ka ho loketseng ka thapelo! (Pesaleme ea 145:18) E se eka re ka sebelisa ka botlalo tokelo ena e babatsehang ea thapelo. Haeba re etsa joalo, re tla ba le tebello e thabisang ea ho atamela haufi le Jehova, Ea Utloang thapelo.
SEO BIBELE E SE RUTANG
- Ho rapela Jehova kamehla ho re thusa hore re atamele haufi le eena.—Jakobo 4:8.
- E le hore Molimo a utloe lithapelo tsa rōna, re lokela ho rapela ka tumelo le ka boikokobetso le ka tieo.—Mareka 11:24.
- Re lokela ho rapela Jehova a ’notši ka Mora oa hae.—Matheu 6:9; Johanne 14:6.
- Jehova, “Ea Utloang thapelo,” o sebelisa mangeloi a hae, bahlanka ba hae ba lefatšeng, moea oa hae o halalelang le Lentsoe la hae ho araba lithapelo.—Pesaleme ea 65:2.
Lipotso Tsa Sehlooho se Ithutoang
1, 2. Ke hobane’ng ha re lokela ho nka thapelo e le tokelo e khōlō, hona ke hobane’ng ha ho hlokahala hore re tsebe seo Bibele e se rutang ka eona?
3. Lebaka le leng la bohlokoa leo ka lona re lokelang ho rapela Jehova ke lefe?
4. Ho rapela Jehova kamehla ho matlafatsa kamano ea rōna le eena joang?
5. Ke’ng se bontšang hore Jehova ha a mamele lithapelo tsohle?
6. Ke ntho efe e ka sehloohong eo re lokelang ho e etsa e le hore Molimo a mamele lithapelo tsa rōna, hona re ka e etsa joang?
7. (a) Ke hobane’ng ha re lokela ho bontša tlhompho ha re bua le Jehova ka thapelo? (b) Re ka bontša ho ikokobetsa le ho tiea joang ha re rapela Molimo?
8. Re ka etsa lintho tse lumellanang le seo re se rapellang joang?
9. Re lokela ho rapela mang, hona re rapele ka mang?
10. Ke hobane’ng ha ho sa hlokahale hore re be boemong bo itseng ba ’mele ha re rapela?
11. Ke lintho life tse ling tsa botho tseo re amehileng ka tsona tseo re lokelang ho li rapella?
12. Ke ka tsela efe re ka etelletsang pele lintlha tsa bohlokoa mabapi le Ntate oa rōna oa leholimo lithapelong tsa rōna?
13. Mangolo a re lithapelo tse amohelehang li lokela ho ba telele hakae?
14. Bibele e bolela’ng ha e re khothalletsa hore re ‘rapele re sa khaotse,’ hona ke’ng se tšelisang ka see?
15. Ke hobane’ng ha re lokela ho re “Amen” ha re qeta ho ithapella kapa qetellong ea thapelo ea phatlalatsa?
16. Re ka kholiseha ka eng tabeng ea thapelo?
17. Ke hobane’ng ha ho ka thoe Molimo o sebelisa mangeloi a hae le bahlanka ba hae ba lefatšeng ho araba lithapelo tsa rōna?
18. Jehova o sebelisa moea oa hae o halalelang le Lentsoe la hae joang ho araba lithapelo tsa bahlanka ba hae?
19. Re lokela ho hopola eng haeba ka linako tse ling ho bonahala eka lithapelo tsa rōna ha li arajoe?
20. Ke hobane’ng ha re lokela ho sebelisa tokelo ee e babatsehang ea thapelo ka botlalo?


text:
Na Molimo o Bōpile Diabolose Hore a re Leke?
Karabo ea Bibele
Bibele e bontša hore Molimo ha aa ka a bōpa Diabolose. Ho e-na le hoo, o ile oa bōpa motho oa moea ea ileng a fetoha Diabolose.
Ha Bibele e bua ka Molimo, e re: “Mosebetsi oa hae o phethahetse, etsoe litsela tsohle tsa hae ke toka. Molimo oa botšepehi, eo ho eena ho se nang ho hloka toka; o lokile ’me o khabane.” (Deuteronoma 32:3-5) Polelo ena e etsa hore re fihlele qeto ea hore ka nako e ʼngoe, Diabolose o ne a phethahetse, a lokile, e le e mong oa bara ba Molimo ba mangeloi.
Ho Johanne 8:44, Jesu o boletse hore Diabolose “ha aa ka a ema a tiile ’neteng,” e leng se bolelang hore ka nako e ’ngoe Satane o kile a ba le ʼnete ebile a se na molato.
Leha ho le joalo, joaloka libōpuoa tse ling tsohle tse bohlale tsa Jehova, lengeloi le ileng la fetoha Satane le ne le lokolohile ho khetha pakeng tsa botle le bobe. Ka hore le khethe ho hanyetsa Molimo le ho hlohlelletsa batho ba babeli ba pele hore ba eme le lona, le ile la iketsa Satane, e bolelang “Mohanyetsi.”—Genese 3:1-5; Tšenolo 12:9.


text:
Bophelo ba Bethele
Watchtower Farms—Lilemo Tse Mashome a Mahlano Tsa Kotulo
Bala kamoo polasi ena e ’nileng ea fetoha kateng ho theosa le lilemo e le hore ho ka ntšetsoa pele mosebetsi oa Lipaki Tsa Jehova oa ruta batho Bibele lefatšeng ka bophara.
Polasi e Fepang Batho ba Limilione
Bala kamoo setsi sa rōna sa khatiso se Watchtower Farms ka leboea ho New York, se thusang ho khotsofatsa tlhoko ea moea ea batho ba limilione.
Liithuti li Etela Ofising ea Lekala ea Lipaki Tsa Jehova Mexico
Liithuti tsa univesithing ea National School of Library and Archival Sciences, li ile tsa boha liofisi Mexico. E mong oa liithuti o ile a re ho etela moo ho felisitse khethollo eo eena le liithuti tse ling ba neng ba e-na le eona.
Ho Ithuta ka Nalane ea Lipaki Tsa Jehova
Ka October 2012, ho ile ha buloa mohaho ntlo-khōlō ea rōna e Brooklyn, New York, moo batho ba ka ichebelang nalane ea Lipaki Tsa Jehova.
Moo ho Hlatsoetsoang Teng Bethele: Ho Hlatsuoa Lifatuku, Litae le Lintho Tse Ling
Banna le basali ba ntseng ba le bacha lilemong ba sebetsang lekaleng la United States la Lipaki Tsa Jehova, ba sebelisa nako le matla a bona ho hlatsoa liaparo tsa boima ba lithane tse ka bang 1 800 ka selemo.
Ke Nako ea ho Falla Hoteleng ea Bossert e Brooklyn, New York
Lipaki tsa Jehova li rekisitse mohaho o mekato e 14 o hahiloeng ho latela Mokhoa oa Khale oa Italy. Ithute ka nalane ea lilemo tse lekholo ea mohaho ona o motle.
Liofisi tsa Lekala Tsa Lipaki Tsa Jehova li Kopantsoe
Ithute mabaka a mabeli a maholo ao ka ʼona re kopantseng liofisi tsa lekala tse fetang 20.
Letšoao la Watchtower—Ke Khale le Tsebahala Brooklyn
Letšoao lena le bontšang nako le thempereichara le ka holim’a ntlo-khōlō ea Lipaki Tsa Jehova haesale e le ntho e tloaelehileng ho baahi ba New York City ka lilemo tse ka holimo ho tse 40.


text:
SEHLOOHO SE KA NTLE | MOLIMO O IKUTLOA JOANG KA HO TSUBA?
Seoa se Aparetseng Lefatše Lohle
Ho tsuba koae ho bolaea batho ka sehlōhō.
Lilemong tse lekholo tse fetileng ho shoele batho ba 100 000 000 ka lebaka la ho tsuba koae.
Selemo le selemo ho shoa batho ba 6 000 000 ka lebaka la ho tsuba koae.
Ka karolelano, ho tsuba koae ho bolaea motho a le mong metsotsoana e meng le e meng e tšeletseng.
Ebile ha ho bonahale eka maemo a tla fetoha.
Ba boholong ba lekanya hore haeba maemo a ntse a tsoela pele ka mokhoa ona, ka selemo sa 2030, ho tla be ho se ho shoa batho ba 8 000 000 selemo le selemo ka lebaka la ho tsuba koae. Ba boetse ba bolela hore ha lilemo tsa bo-2000 li feela ho tla be ho se ho shoele batho ba limilione tse sekete.
Ho tsuba koae ha ho ame batho ba tsubang feela. Ho boetse ho ama ba malapa a bona, ba utloisoang bohloko ke ho shoeloa ke mong ka bona le mathata a lichelete, hammoho le batho ba sa tsubeng ba 600 000 ba shoang selemo le selemo ka lebaka la ho hema mosi oa koae. Batho bohle ba imeloa ke litšenyehelo tsa bongaka tse ntseng li nyoloha.
Ho fapana le mafu a mang a seoa ao lingaka li a batlelang pheko, seoa sena se ka felisoa ’me pheko ea sona ea tsebahala. Dr. Margaret Chan, motsamaisi-kakaretso oa Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo o ile a re: “Seoa sena se bakiloe ka ho feletseng ke batho ’me se ka felisoa feela ke boiteko bo kopanetsoeng ba batho le mebuso.”
Ho feta leha e le neng pele, linaha tse ngata li bontšitse hore li leka ho felisa koluoa ena. Ho tloha ka August 2012, linaha tse ka bang 175 li ile tsa lumela hore li tla nka bohato ho thibela ho sebelisoa ha koae. * Leha ho le joalo, ho na le mekhatlo e meng e matla e susumetsang batho hore ba ’ne ba tsube koae. Selemo le selemo, indasteri ea koae e sebelisa libilione tsa liranta ho bapatsa e le hore e hohele bareki ba bacha, haholo-holo basali le bacha ba lulang linaheng tse futsanehileng. Ka lebaka la hore koae e etsa hore ba e tsubang ba e lemalle, seo se bolela hore ho tla lula ho shoa batho ba bangata har’a ba limilione tse sekete ba tsubang koae ba seng ba ntse ba e lemalletse. Haeba ba tsubang koae hona joale ba sa khaotse, ho tla shoa batho ba bangata haholo lilemong tse mashome a mane tse tlang.
Lipapatso le ho lemalla koae li etsa hore batho ba lule ba tšoasehile mokhoeng ona oo ba lakatsang ho tsoa ho oona. Naoko o ile a feta bothateng bo joalo. O ile a qala ho tsuba esale mocha. O ne a ipona e le motho oa bohlokoa ha a etsisa batho ba tsubang ba hlahang lipapatsong. Le hoja a ile a bona batsoali ba hae ba bolaoa ke kankere ea matšoafo ka lebaka la ho tsuba, o ile a tsoela pele a tsuba, esita leha a ntse a hōlisa barali ba hae ba babeli. O re: “Ke ne ke tšoha hore ke tla tšoaroa ke kankere ea matšoafo ’me ke tšoenyehile ka hore bana ba ka ba tla kula, empa ho ntse ho le joalo ke ne ke sa khone ho khaotsa. Ke ne ke nahana hore nke ke ka hlola ke tlohela ho tsuba.”
Empa Naoko o ile a khaotsa ho tsuba. Ntho e ileng ea mo susumetsa hore a khaotse ho tsuba ke e thusitseng batho ba limilione hore ba se ke ba tsuba koae. Ntho eo ke’ng? Re kōpa u bale ho ea pele.
^ ser. 11 Mehato e meng e ileng ea nkoa e akarelletsa ho ruta batho ka likotsi tsa ho tsuba koae, ho thibela ho bapatsoa ha koae, ho nyolla lekhetho la koae le ho etsa mananeo a ho thusa batho hore ba khaotse ho tsuba.


text:
Watchtower Farms
—Lilemo Tse Mashome a Mahlano Tsa Kotulo
Lik’hilomithara tse ka bang 145 ka leboea ho New York City, pel’a motsana oa Wallkill, New York, ho na le mapolasi a ’nileng a phetha karolo ea bohlokoa mosebetsing oa ho ruta o etsoang ke Lipaki Tsa Jehova lefatšeng ka bophara. Polasi ea pele ea Watchtower Farms, e leng kamoo sebaka seo se tsejoang kateng kajeno, e ile ea rekoa lilemong tse 50 tse fetileng, ka la 2 January, 1963.
David Walker, e leng e mong oa Lipaki Tsa Jehova ea sebelelitseng Wallkill ho tloha ha e hahoa, o re bolella hore na ke hobane’ng ha ho ile ha rekoa sebaka seo, o re: “Palo ea basebetsi ba ntlo-khōlō ea Lipaki Tsa Jehova Brooklyn, New York, e ne e ntse e eketseha, ’me re lokela ho ba fepa ka litšenyehelo tse tlaase. Ho ne ho nka lihora tse tšeletseng kapa tse robeli ho tloha Brooklyn ho ea polasing e ’ngoe eo Lipaki Tsa Jehova li neng li e sebelisa ka leboea ho New York. Empa ho nka lihora tse peli feela ho ea Wallkill. Sena se ile sa etsa hore e be sona sebaka se molemo bakeng sa litlhoko tsa rōna.” Hamorao Lipaki Tsa Jehova li ile tsa sebelisetsa polasi ena ho lema litholoana le meroho le ho hlahisa nama ea khōhō, ea kolobe le ea khomo hammoho le lihlahisoa tsa lebese. Ha nako e ntse e e-ea, ho ile ha rekoa mapolasi a mang.
Ka mor’a lilemo tse leshome feela, ho eketseha ha Lipaki Tsa Jehova lefatšeng lohle ho ile ha etsa hore ho be le tsoelo-pele e ikhethang Wallkill. Ho phaella lijalong tse neng li hlahisoa e le hore li ka kotuloa, ho ile ha hlahisoa le lingoliloeng tse neng li tla thusa mosebetsing oa kotulo ea tšoantšetso oo Jesu a ileng a bua ka oona. (Matheu 9:37; Luka 10:2; Johanne 4:35, 36) Hlokomela mosebetsi o seng o entsoe Wallkill.
Khatiso: Ka bo-1950, setsi sa khatiso se neng se le Brooklyn, New York, se ne se hlahisa boholo ba lingoliloeng tsa rōna tse thehiloeng Bibeleng. Empa ha palo ea batho ba hlokang lingoliloeng e eketseha, mochine o hatisang o Brooklyn o ne o se o sa khone ho hlahisa lingoliloeng tse lekaneng. Kahoo, ka 1973, Lipaki Tsa Jehova li ile tsa qeta ho haha setsi se seng sa khatiso Wallkill. Ho tloha ka nako eo, mehaho e kentseng mechine e hatisang e ’nile ea atolosoa ka makhetlo a ’maloa, ’me katoloso e ’ngoe e sa tsoa etsoa ka 2004.
Theknoloji ea K’homphieutha: Ka 1979, thimi ea Lipaki Tsa Jehova e Wallkill e ile ea qapa lenaneo la k’homphieutha leo hona joale le bitsoang Multilanguage Electronic Publishing System (MEPS). Lenaneo lena le thusa hore ho hatisoe lingoliloeng tse thehiloeng Bibeleng ka lipuo tse fetang 600.
Thuto: Ka 1988, Sekolo sa Bibele sa Gileade sa Watchtower se ile sa tlosoa Brooklyn sa isoa Wallkill, ’me ka la 17 October, litlelase tsa qala. Sekolo seo se ile sa tsoela pele se le moo ho fihlela ka April 1995 ha se fallisetsoa Setsing sa Thupelo sa Watchtower se Patterson, New York.
Joaloka lipolasi tse ling, lilemong tse mashome a mahlano tse fetileng, ho ile ha fetoloa tsela eo Watchtower Farms e neng e sebelisoa ka eona. Ho sa tsotellehe seo, ho ntse ho etsoa boiteko bo matla ba hore ho hlahisoe lijo tsa boleng bo holimo bakeng sa Lipaki Tsa Jehova tse sebeletsang Bethele e U.S. New York.
Hona joale Lipaki Tsa Jehova li ntse li haha liofisi tse ncha, matlo a bolulo le mehaho e meng, Wallkill. Li boetse li nchafatsa mehaho e seng e ntse e le teng. Mosebetsi ona oohle o tla thusa hore Watchtower Farms e tsoele pele ho hlokomela litlhoko tsa moea tsa batho ba bangata bao e ntseng e e-ba Lipaki Tsa Jehova sebakeng sena.
David Walker, ea qotsitsoeng pejana, o re: “Lilemong tse 50 tse fetileng, ke ’nile ka thaba haholo ha ke bona kamoo ho atolosoa ha Wallkill ho re thusitseng kateng hore re atlehe ho etsa mosebetsi oa ho ruta batho Bibele lefatšeng ka bophara!”


text:
Thuto 5
U Tla Fumana Eng Libokeng Tsa Rōna Tsa Bokreste?
Batho ba bangata ha ba sa ea likerekeng hobane ha li ba tataise litabeng tsa moea ebile ha li ba tšelise. Joale ke hobane’ng ha u lokela ho ba teng libokeng tsa Bokreste tse hlophisitsoeng ke Lipaki Tsa Jehova. U tla fumana eng moo?
U tla fumana thabo ea ho ba har’a batho ba lerato le ba tsotellang. Lekholong la pele la lilemo, Bakreste ba ne ba hlophisitsoe ka liphutheho, ’me ba tšoara liboka e le hore ba rapele Molimo, ba ithute Mangolo ba be ba khothatsane. (Baheberu 10:24, 25) Ba ne ba ikutloa ba le har’a metsoalle ea ’nete hobane ba e-na le batho ba lerato, e leng barab’abo bona ba moea. (2 Bathesalonika 1:3; 3 Johanne 14) Re latela mohlala oa bona ’me re fumana thabo e tšoanang le ea bona.
U tla rua molemo ka ho ithuta tsela ea ho sebelisa melao-motheo ea Bibele. Joaloka mehleng ea Bibele, banna, basali le bana ba bokana hammoho. Mesuoe e tšoanelehang e sebelisa Bibele ho re thusa ho lemoha kamoo re ka sebelisang melao-motheo ena bophelong ba letsatsi le letsatsi. (Deuteronoma 31:12; Nehemia 8:8) Bohle ba ka araba lipotso tse botsoang bamameli ’me ba bina, e leng se re fang monyetla oa ho bolela tšepo ea rōna ea Bokreste.—Baheberu 10:23.
U tla hlohonolofatsoa ka hore tumelo ea hao ho Molimo e be matla. Moapostola Pauluse o ile a bolella e ’ngoe ea liphutheho tsa mehleng ea hae ho re: “Ke hlolohetsoe ho le bona, . . . e le hore ho ka ba le ho khothatsana har’a lōna, e mong le e mong ka tumelo ea e mong, ea lōna le ea ka.” (Baroma 1:11, 12) Ha re kopana le barapeli-’moho le rōna kamehla libokeng, tumelo ea rōna ea matlafala hammoho le boikemisetso ba rōna ba ho phela ka melao-motheo ea Bokreste.
Re u khothalletsa hore u be teng sebokeng se latelang sa phutheho ’me u inoese ka nkho. U tla amoheloa ka mofuthu. Ho kenoa mahala ebile ha ho nkoe koleke.
Liboka tsa rōna tsa phutheho li tšoaroa joaloka life?
Re ka rua molemo ofe ka ho ba teng libokeng tsa Bokreste?


text:
Se Tlisang Thabo ka Lapeng
Le ka Etsa Joang Hore le Boele le Tšepane?
Steve *: “Ke ne ke sa nahane hore ka le leng Jodi o tla etsa bofebe. Ke ne ke se ke sa mo tšepe ho hang. Ke sitoa ho hlalosa kamoo ho neng ho le thata kateng hore ke mo tšoarele.”
Jodi: “Kea utloisisa hore na ke hobane’ng ha Steve a ne a se a sa ntšepe. Ho nkukile lilemo tse ngata ho etsa hore a bone hore ke ikoahlaela seo ke se entseng.”
BIBELE e fa molekane ea sitetsoeng ka bofebe khetho ea hore a hlale kapa che. * (Matheu 19:9) Steve, eo ho builoeng ka eena ka holimo o ile a etsa qeto ea ho se hlale. Eena le mosali oa hae ba ile ba etsa qeto ea hore ba tla leka ka hohle ho sireletsa lenyalo la bona hore le se ke la qhalana. Leha ho le joalo, ho e-s’o ee kae ba ile ba hlokomela hore ho etsa joalo ho ne ho sa bolele feela hore ba tsoele pele ba lula ’moho. Hobane’ng? Hobane joalokaha re hlokometse seo ba se buileng, ho se tšepahale ha Jodi ho ile ha etsa hore ba se ke ba hlola ba tšepana. Kaha ho hlokahala hore banyalani ba tšepane e le hore ba thabe, ho ne ho hlokahala hore Jodi le Steve ba sebetse ka thata.
Ho hlakile hore haeba uena le molekane oa hao le leka ho sireletsa lenyalo la lōna hore le se ke la qhalana ka mor’a ho feta bothateng bo boholo joaloka ba bofebe, ho ke ke ha e-ba bonolo. Likhoeli tse ’maloa ka mor’a hore taba ena e hlahelle, ho ka ba boima haholo. Empa le ka atleha! Le ka etsa joang hore le boele le tšepane? Bibele e na le keletso e bohlale e ka le thusang. Nahana ka litlhahiso tsena tse ’nè.
1 Buisanang ka Botšepehi.
Moapostola Pauluse o ile ngola a re: “Kaha joale le lahlile leshano, e mong le e mong oa lōna a bue ’nete.” (Baefese 4:25) Ho bua leshano le ho se ntše ’nete kaofela, kapa hona ho ithōlela feela, ho ka etsa hore le se ke la tšepana. Kahoo, ho hlokahala hore le buisane ka bolokolohi le ka botšepehi.
Qalong, uena le molekane oa hao le ka ikutloa le utloile bohloko hoo le sa khoneng le ho buisana ka se etsahetseng. Empa qetellong ho tla hlokahala hore le buisane ka botšepehi ka se etsahetseng. Le hoja le ka ’na la khetha ho se buisane ka lintlha kaofela, ho qoba ho buisana ka taba ena ka ho feletseng ha ho bohlale. Jodi ea qotsitsoeng pejana o re: “Qalong ke ne ke utloa ho le thata haholo ebile e le ntho e nyontšang ho bua ka taba ea hore ke ile ka etsa bofebe, ke ne ke ikoahlaea haholo ’me ke ne ke batla ho lebala ka eona.” Leha ho le joalo, ho se buisane ho ile ha hlahisa mathata. Hobane’ng? Steve o re: “Ka lebaka la hore Jodi o ne a sa batle ho bua ka taba ena ea hore o entse bofebe, ke ne ke lula ke mo belaela.” Ha a nahana ka sena, Jodi o lumellana le seo ’me o re: “Ho se buisane ka taba ena le monna oa ka ho ile ha re sitisa ho khutlisetsa lintho malulong lenyalong la rōna.”
Ke ’nete hore ha ho monate ho buisana ka ho se tšepahale ha molekane e mong. Debbie, eo monna oa hae Paul, a ileng a etsa bofebe le mosali ea neng a sebetsa le eena, o re: “Ke ne ke ipotsa lipotso tse ngata. Ho tlile joang? Hobane’ng? Ba ne ba bua ka eng? Ka linako tsohle ke ne ke lula ke nahana ka taba ena, ke lula ke lla ’me ke ipotsa lipotso tse ngata ha nako e ntse e feta.” Paul o re: “Ke ntho e utloahalang hore ebe ka linako tse ling ’na le Debbie re ne re ngangisana. Empa kamehla ka mor’a moo e mong le e mong o ne a kōpa tšoarelo. Ho phetlelana lifuba ka tsela e joalo ho ile ha etsa hore re atamelane le ho feta.”
Ke joang u ka etsang hore ha le buisana le se ke la hlabana ka mantsoe? U hopole hore morero o ka sehloohong hase ho utloisa molekane e mong bohloko empa ke hore le ithute ho hong ketsahalong ena e bohloko le ho matlafatsa lenyalo la lōna. Ka mohlala, Chul Soo le mosali oa hae Mi Young ba ile ba hlahloba kamano ea bona e le hore ba bone hore na ke’ng e ileng ea kolekela ho se tšepahaleng ha Chul Soo. Chul Soo o re: “Ke ile ka hlokomela hore ke ne ke tšoarehile ka lintho tsa ka tsa botho. Ke ne ke amehile ka ho feteletseng ka ho thabisa batho ba bang le ho etsa seo ba se batlang. Ke ne ke behile bona ka pele bophelong ba ka, hoo ke neng ke se na nako ea mosali oa ka.” Ho lemoha sena ho ile ha etsa hore Chul Soo le Mi Young ba etse liphetoho tse hlokahalang ’me ha nako entse e e-ea ba ile ba khona ho matlafatsa lenyalo la bona.
LEKA HO ETSA TJENA: Haeba u molekane ea sa tšepahalang, qoba ho ipuella kapa ho beha molekane oa hao molato. Jara boikarabelo ba seo u se entseng ’me u lumele hore u utloisitse molekane oa hao bohloko. Haeba u molekane ea utloisitsoeng bohloko, u se ke ua tjolietsa molekane oa hao kapa ua mo hlaba ka mantsoe ha u bua le eena. Ha u qoba ho bua ka tsela e joalo, u tla etsa hore molekane oa hao a tsoele pele ho u phetlela sefuba sa hae.—Baefese 4:32.
2 Sebelisanang ’Moho.
Bibele e re: “Ba babeli ba molemo ho feta a le mong.” Hobane’ng? “Hobane ba na le moputso o molemo bakeng sa mosebetsi oa bona o boima. Etsoe haeba a le mong oa bona a ka oa, e mong a ka emisa molekane oa hae.” (Moeklesia 4:9, 10) Molao-motheo ona ke ’nete, haholo-holo haeba u ntse u leka ka matla ho etsa hore uena le molekane oa hao le boele le tšepane.
Haeba uena le molekane oa hao le sebetsa ’moho, le ka khona ho etsa hore le tšepane hape. Leha ho le joalo, bobeli ba lōna le lokela ho ikemisetsa ho sireletsa lenyalo la lōna hore le se ke qhalana. Haeba u leka ho sebetsana le bothata boo u le mong, u tla etsa hore maemo a mpefale le ho feta. Le lokela ho sebetsa ’moho joaloka balekane.
Ke sona seo Jodi le Steve ba ileng ba ithuta sona. Jodi o re: “Ho ile ha nka nako empa ’na le Steve re ile ra sebetsa ’moho joaloka balekane hore lenyalo la rōna le be matla. Ke ile ka ikemisetsa hore ha ke sa tla hlola ke utloisa Steve bohloko ka tsela eo hape. Le hoja a ne a utloile bohloko, o ne a ikemiselitse hore a se ke a lumella lenyalo la rōna hore le qhalane. Letsatsi le letsatsi ke ne ke batla litsela tseo nka mo tiisetsang ka tsona hore kea tšepahala ’me eena o ne a tsoela pele a mpontša lerato. Ke tla lula ke mo leboha ka sena.”
LEKA HO ETSA TJENA: Ikemisetseng ho sebetsa ’moho joaloka balekane ho etsa hore le tšepane hape.
3 Fetoha, Lahla Mekhoa ea Khale.
Ka mor’a hore a lemose bamameli ba hae ka bofebe, Jesu o ile a ba eletsa a re: “Joale, haeba leihlo leo la hao le letona le etsa hore u khoptjoe, u le honye ’me u le lahlele hōle le uena.” (Matheu 5:27-29) Haeba u molekane ea sa tšepahalang, na ho na le mekhoa le liketso tseo u ka li honyang ua li lahlela hōle le lenyalo la hao?
Ho totobetse hore u lokela ho se hlole u kopana le motho eo u febileng le eena. * (Liproverbia 6:32; 1 Bakorinthe 15:33) Paul eo ho builoeng ka eena pejana, o ile a fetola linako tsa hae tsa mosebetsi le linomoro tsa hae tsa fono e le hore a se ke a hlola a kopana le mosali eo. Leha ho le joalo, seo ha sea ka sa etsa hore a se ke a hlola a kopana le eena ka ho feletseng. Paul o ne a ikemiselitse ho etsa hore mosali oa hae a mo tšepe hoo a ileng a ba a tlohela mosebetsi. O ile a boela a tlohela ho sebelisa fono ea hae ’me a sebelisa ea mosali oa hae feela. Na see sohle se ile sa ba tsoela molemo? Mosali oa hae, Debbie o re: “Ho se ho fetile lilemo tse tšeletseng ’me ka linako tse ling ke ntse ke tšoenyeha hore mosali eo a ka ’na a leka ho ikopanya le Paul hape. Leha ho le joalo, ke se ke tšepa Paul, kea tseba hore a ke ke a inehela tekong.”
Haeba u molekane ea molato, ho ka ’na ha hlokahala hore u etse liphetoho bothong ba hao. Ka mohlala, e ka ’na eaba u na le tloaelo ea ho etsa lintho ka tsela e ka fang motho e mong maikutlo a hore ua mo rata, kapa e ka ’na eaba u lula u nahana ka ho ratana le batho ba bang. Haeba ho joalo, ‘hlobola botho ba khale le litloaelo tsa bona.’ E-ba le mekhoa e mecha e tla etsa hore molekane oa hao a boele a u tšepe. (Bakolose 3:9, 10) Na tsela eo u hōlisitsoeng ka eona e entse hore ho be thata hore u bontše lerato? Le hoja ho ka bonahala ho le thata qalong, bontša molekane oa hao ka liketso hore ua mo rata ’me u mo tiisetse seo. Steve oa hopola: “Hangata Jodi o ne a mpontša lerato ka ho ntšoara ka letsoho ’me kamehla o ne a ee a re, ‘Kea u rata.’”
Qalong, ho ka ba hantle hore u bolelle molekane oa hao lintho tsohle tseo u li etsang letsatsi le letsatsi. Mi Young eo ho builoeng ka eena pejana, o re: “E le hore a mpontše hore ha ho letho leo a mpatelang lona, Chul Soo o ne a etsa bonnete ba hore o mpolella lintho tse etsahetseng letsatsi le leng le le leng esita le lintho tseo e neng e se tsa bohlokoa hakaalo.”
LEKA HO ETSA TJENA: Botsanang hore na ke lintho life tseo le ka li etsang tse ka etsang hore le boele le tšepane hape. Li ngoleng fatše ’me le leke ho li etsa. Linthong tseo le li etsang kamehla, eketsang ka lintho tse ling tseo le ka thabelang ho li etsa le le ’moho.
4 Tseba Nako ea ho Lebala Tse Fetileng.
U se ke ua potlakela ho nahana hore joale le ka qala ho phela joalokaha eka lintho tsohle li khutletse malulong. Liproverbia 21:5 ea lemosa: “E mong le e mong ea lepotlapotla o leba bohloking.” Ho tla nka nako—mohlomong lilemo—hore le tšepane hape.
Haeba u molekane ea sitetsoeng, iphe nako ea ho tšoarela molekane oa hao ka ho feletseng. Mi Young oa hopola: “Ke ne ke nahana hore ke ntho e sa utloahaleng ha mosali a sa tšoarele monna oa hae ea sa kang a tšepahala. Ke ne ke sa utloisise hore na ke eng e ka bakang hore a halefe nako e telele hakaalo. Empa nakong eo ka eona monna oa ka a sa kang a tšepahala ho ’na, ke ile ka utloisisa hore na ke hobane’ng ho le thata ho tšoarela.” Ho tšoarela—esita le ho tšepa molekane oa hao hape—ke ntho e etsahalang butle-butle.
Leha ho le joalo, Moeklesia 3:1-3 e re ho na le “nako ea ho folisa.” Qalong u ka nahana hore ho molemo hore u qobe ho buisana le molekane oa hao e le hore u se ke ua utloa bohloko. Leha ho le joalo, ho ba le boikutlo bo joalo ka nako e telele ho ke ke ha u thusa hore u tšepe molekane ua hao hape. E le hore u lokise kamano ea lōna e senyehileng, tšoarela molekane oa hao ’me u bontše seo ka ho mo phetlela sefuba. Hape u khothalletse molekane oa hao hore a u bolelle lintho tse mo thabisang le tse mo tšoenyang.
U se ke ua nahana ka lintho tse ka u utloisang bohloko le ho feta. Leka ka matla ho hlōla ho hlonama. (Baefese 4:32) Ho thuisa ka seo Molimo a ileng a se etsa ho ka u thusa. O ne a utloile bohloko haholo ha barapeli ba hae ba Iseraele ea boholo-holo ba ne ba mo hlanohela. Jehova Molimo o ile a ba a itšoantša le motho eo molekane oa hae a sa kang a tšepahala. (Jeremia 3:8, 9; 9:2) Empa ha aa ka a lula a “halefile ho isa nakong e sa lekanyetsoang.” (Jeremia 3:12) Ha batho ba hae ba khutlela ho eena ba ikoahlaea e le kannete, o ile a ba tšoarela.
Qetellong, bobeli ba lōna ha le se le khotsofetse ka liphetoho tseo le li entseng lenyalong la lōna, le tla ikutloa le se le tšepana hape. Kahoo, ho e-na le hore le lule le amehile ka ho sireletsa lenyalo la lōna hore le se ke la qhalana, joale le ka shebana le lintho tse ling tseo le batlang ho li etsa ’moho. Ho ntse ho le joalo, nako le nako itlhahlobeng ho bona hore na le ntse le hatela pele joang. Le se ke la nka lintho habobebe. Sebetsanang le litšitiso tse nyenyane ’me le ’ne le tiisetsane hore le ntse le phelela boitlamo ba lōna ba lenyalo.—Bagalata 6:9.
LEKA HO ETSA TJENA: Ho e-na le hore le loanele hore lenyalo la lōna le khutlele moo le neng le le teng, loanelang ho qala lintho fatše le ho haha kamano e matla ho feta ea pele.
Le ka Atleha
Haeba ka linako tse ling le ikutloa eka le ke ke la atleha, le hopole sena: Molimo ke Moqapi oa lenyalo. (Matheu 19:4-6) Kahoo, a ka le thusa hore lenyalo la lōna le atlehe. Banyalani bohle bao ho builoeng ka bona mona, ba ile ba sebelisa keletso ea Bibele e bohlale ’me ba ile ba khona ho sireletsa manyalo a bona hore a se ke a qhalana.
Ho se ho fetile lilemo tse fetang 20, Steve le Jodi ba bile le bothata lenyalong la bona. Ha a bua ka seo ba fetileng ho sona ha ba ntse ba leka ho sireletsa lenyalo la bona, Steve o re: “E bile ka mor’a ho qala ho ithuta Bibele le Lipaki Tsa Jehova re ileng ra etsa liphetoho tsa bohlokoa. Re ile ra fumana thuso e khōlō. Ka lebaka la seo, re ile ra atleha ho feta linakong tseo tse thata.” Jodi o re: “Ke ikutloa ke le motlotlo hore ebe re ile ra khona ho mamella linakong tseo tse bohloko. Ka ho ithuta Bibele re le ’moho le ho sebetsa ka thata haholo, hona joale re na le lenyalo le thabileng.”
^ ser. 3 Mabitso a fetotsoe.
^ ser. 5 E le hore u fumane thuso mabapi le ho etsa qeto e joalo, sheba Tsoha! ea May 8, 1999, leqepheng la 6 le ea August 8, 1995, leqepheng la 10 le 11.
^ ser. 17 Haeba ka linako tse ling u sa khone ho qoba ho kopana le motho eo u ileng ua etsa bofebe le eena (joaloka mosebetsing), u lokela ho kopana le eena feela ha ho hlokahala. U lokela ho kopana le eena moo ho nang le batho teng ’me molekane oa hao o lokela ho tseba ha le kopana.
IPOTSE . . .
Ke hobane’ng ha ke ile ka etsa qeto ea ho sireletsa lenyalo la ka ho sa tsotellehe hore ebe molekane oa ka ha aa ka a tšepahala?
Ke lintho life tse ntle tseo ke li bonang ho molekane oa ka hona joale?
Ke ne ke bontša lerato joang ka litsela tse nyenyane ha re ntse re le leferehong ’me nka etsa seo joang hape?


text:
Ke Hobane’ng ha le sa Tšele Mali?
Maikutlo a fosahetseng
Khopolo-taba: Lipaki Tsa Jehova ha li batle ho sebelisa meriana kapa ho ea lingakeng.
’Nete: Re batlela rōna le malapa a rōna phekolo e molemo ka ho fetisisa. Ha re kula, rea lingakeng tse nang le bokhoni ba ho re fa meriana le ho re buoa li sa re tšele mali. Re ananela liphetoho tse ’nileng tsa etsoa litabeng tsa bongaka. Ha e le hantle, mekhoa ea ho phekola e sa hlokeng tšebeliso ea mali e etselitsoeng ho thusa bakuli ba Lipaki, e se e sebelisoa le molemong oa batho bohle. Linaheng tse ngata, mokuli leha e le ofe a ka qoba likotsi tse bakoang ke ho tšela mali, tse kang mafu a tšoaetsanoang ka mali, ho se sebetse hantle ha tsamaiso ea ’mele ea ho itšireletsa mafung le liphoso tse etsoang ke batho.
Khopolo-taba: Lipaki Tsa Jehova li lumela hore motho ea kulang o tla fola haeba feela a e-na le tumelo.
’Nete: Ha re phekole ka mohlolo.
Khopolo-taba: Ho qoba tšelo ea mali ho turu haholo.
’Nete: Ho sebelisa mokhoa oa ho phekola o sa hlokeng tšelo ea mali ho baballa chelete haholo. *
Khopolo-taba: Selemo le selemo, Lipaki tse ngata ho akarelletsa le bana, lia shoa ka lebaka la ho hana ho tšela mali.
’Nete: Taba eo ha e na motheo. Hangata lingaka tse buoang li etsa liopereishene tse thata haholo joaloka opereishene ea pelo, opereishene ea mokokotlo le manonyello le ea ho fetisetsa litho tsa ’mele oa motho e mong ho e mong ntle ho tšelo ea mali. * Bakuli, ho akarelletsa le bana ba sa tšeleng mali, ba fola hantle joaloka batho ba tšelang mali kapa hantle le ho feta. * Leha ho le joalo, ha ho na motho ea ka reng o kholisehile hore motho a ka shoa ka lebaka la ho se tšele mali kapa a ka phela hobane a lumetse ho tšeloa mali.
Ke hobane’ng ha Lipaki Tsa Jehova li sa tšele mali?
Taba ena e amana le bolumeli ho feta litaba tsa bongaka. Testamente ea Khale le e Ncha li re fa taelo e hlakileng ea hore re ile mali. (Genese 9:4; Levitike 17:10; Deuteronoma 12:23; Liketso 15:28, 29) Hape, Molimo o talima mali a emela bophelo. (Levitike 17:14) Kahoo, ha re qobe ho tšeloa mali hobane feela re mamela Molimo empa hape ha re a tšele hobane re mo hlompha kaha ke eena ea re fileng bophelo.
Ho fetola maikutlo
Ho na le nako eo ka eona batho ba lefapha la tsa bongaka ba neng ba nahana hore ho qoba ho tšela mali le meriana eo ho thoeng ha e na mali, ke lintho tse feteletseng le tse ka bolaeang batho, empa maikutlo a joalo a fetohile morao tjena. Ka mohlala, ka 2004, sehlooho se seng se hlahang bukeng ea thuto ea tsa bongaka, se ile sa re “mekhoa e mengata ea phekolo e etselitsoeng ho phekola bakuli ba Lipaki Tsa Jehova, e tla sebelisoa le ho bakuli ba bang lilemong tse tlang.” * Ka 2010, sehlooho se bukeng ea Heart, Lung and Circulation, se ile sa re, “mokhoa oa ho etsa liopereishene ho sa sebelisoe mali, ha o oa lokela ho sebelisoa ho L[ipaki] Tsa J[ehova] feela empa lingaka tse buoang li lokela ho nahana ka ho sebelisa mokhoa ona nako le nako ha li buoa batho.”
Hona joale lingaka tse ngata lefatšeng ka bophara, li se li sebelisa mokhoa oa ho boloka mali ha li etsa liopereishene tse rarahaneng li sa tšele mokuli mali. Mekhoa e joalo ea ho se tšele bakuli mali, e sebelisoa le linaheng tseo e leng hona li hōlang ’me e kōptjoa ke bakuli ba bangata bao eseng Lipaki Tsa Jehova.
^ ser. 8 Sheba buka ea Transfusion and Apheresis Science, Volume 33, No. 3, leq. 349.
^ ser. 10 Sheba buka ea The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 134, No. 2, leq. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Volume 38, No. 5, leq. 563; Basics of Blood Management, leq. 2; le Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, leq. 39.
^ ser. 10 Sheba buka ea The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 89, No. 6, leq. 918; le Heart, Lung and Circulation, Volume 19, leq. 658.
^ ser. 14 Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, leqephe 39.


text:
SE TLISANG THABO KA LAPENG
Kamoo le ka Atlehang Lenyalong la Bobeli
HERMAN: * “Mosali oa ka oa pele o ile a bolaoa ke kankere re se re e-na le lilemo tse 34 re nyalane. Ha ke nyala hape, mosali oa ka Linda o ne a ikutloa eka ke lula ke mo bapisa le mosali oa ka oa pele. Se neng se mpefatsa boemo le ho feta ke hore hangata metsoalle ea ka e ne e bua kamoo mosali oa ka oa pele a neng a e-na le botho bo botle kateng ’me sena se ne se tena Linda.”
LINDA: “Ka mor’a hore ’na le Herman re nyalane ke ne ke ikutloa eka metsoalle ea hae ha e nkananele ka tsela e tšoanang le e neng e ananela mosali oa hae oa pele ka eona. E ne e mo rata kaha e ne le motho ea buang ka bonolo ’me a e-na le mekhoa e metle. Ka linako tse ling ke ipotsa hore na ebe ke tla ke ke be le kamano e haufi le Herman joaloka eo a neng a e-na le eona le mosali oa hae oa pele.”
Herman le Linda ba thabile hore ebe ba nyalane. Linda, ea hlalaneng le monna oa hae, o bile o bitsa Herman “mohale oa ka.” Leha ho le joalo, le bona baa lumela hore lenyalo la bobeli le ka ba le mathata ao lenyalo la pele le neng le se na ’ona. *
Haeba u kene lenyalong hape, u ikutloa joang ka lenyalo la hao la bobeli? Mosali e mong ea bitsoang Tamara, ea ileng a nyaloa hape ka mor’a lilemo tse tharo a hlalane le monna oa hae oa pele, o re: “Ha u nyaloa ka lekhetlo la pele, u ba le boikutlo ba hore lenyalo la hao le ke ke la fela. Empa ha u nyaloa lekhetlo la bobeli, u ka ’na ua se ke ua ikutloa ka tsela eo kaha ua tseba hore lenyalo la hao la pele le ile la fela.”
Leha ho le joalo, banyalani ba bangata ba fumane thabo e tšoarellang ka mor’a hore ba kene lenyalong hape. Ba atlehile—’me le lōna le ka atleha! Joang? Nahana ka mathata a tloaelehileng a mararo le kamoo melao-motheo ea Bibele e ka le thusang ho sebetsana le ’ona kateng. *
BOTHATA BA PELE: U THATAFALLOA KE HO SE BUE KA MOLEKANE OA HAO OA PELE.
Ellen, ea lulang Afrika Boroa, o re: “Ha ho bonolo hore ke lebale lenyalo la ka la pele, haholo-holo ha re e-ea libakeng tsa phomolo tseo ke neng ke tloaetse ho ea ho tsona le monna oa ka oa pele. Ka linako tse ling ke iphumana ke se ke bapisa monna oa ka le monna oa ka oa pele.” Ka lehlakoreng le leng, haeba molekane oa hao a ne a le lenyalong nakong e fetileng, u ka ’na ua teneha ha a bua ka lenyalo leo.
TLHAHISO: Amohela hore ho ke ke ha etsahala hore uena kapa molekane oa hao le lebale balekane ba lōna ba pele habonolo feela, haholo-holo haeba lenyalo leo le ile la nka lilemo tse ngata. Ha e le hantle, batho ba bang baa lumela hore ka phoso ba ile ba bitsa balekane ba bona ka lebitso la molekane oa pele! U ka sebetsana joang le boemo bo joalo kapa bo tšoanang le bona. Bibele e eletsa tjena, “Lekang ho utloisisana.”—1 Petrose 3:8, New Century Version.
U se ke ua hanela molekane oa hao ka ho feletseng hore a bue ka molekane oa hae oa pele hobane u le mōna. Haeba molekane oa hao a utloa a hloka ho bua ka molekane oa hae oa pele, mo mamele ’me u mo bontše kutloelo-bohloko. Hape, u se ke ua potlakela ho nahana hore oa u bapisa. Ian, ea nang le lilemo tse leshome a nyetse hape, o re: “Ha ho mohla mosali oa ka Kaitlyn, a neng a nkhanela ho bua ka mosali oa ka ea ileng a hlokahala. Ho e-na le hoo, o ne a talima seo e le monyetla oa hore a ithute hore na ke eng se entseng hore ke be motho eo ke leng eena kajeno.” U ka ba ua fumana hore lipuisano tse joalo li thusa hore uena le molekane oa hao le be metsoalle e haufi.
Ameha ka litšobotsi tse ntle le tse ikhethang tsa molekane oa hao e mocha. Ke ’nete hore e ka ’na eaba molekane oa hao ha a na litšobotsi kapa bokhoni boo molekane oa hao oa pele a neng a e-na le bona. Empa ho ka etsahala hore ebe molekane oa hao e mocha ho na le moo a ipabolang teng. Kahoo, matlafatsa kamano ea hao le molekane oa hao, ‘eseng ka ho mo bapisa le motho e mong,’ empa u nahane ka lintho tse ntle tseo u li ratang ka eena ’me u mo ananele. (Bagalata 6:4) Ntate e mong ea bitsoang Edmond, ea nyetseng lekhetlo la bobeli, o beha taba tjena, “Ha ho na manyalo a mabeli a tšoanang, joalokaha motho a ke ke a ba le setsoalle se tšoanang le batho ba babeli ba fapaneng.”
U ka bontša teka-tekano joang tabeng ea ho hopola linako tse monate tseo u bileng le tsona le molekane oa hao oa pele le bophelo bo bocha boo u bo qalileng le molekane oa hao e mocha? Jared o re o ile a hlalosetsa mosali oa hae hore o ananela linako tseo a bileng le tsona le mosali oa hae oa pele ’me ka linako tse ling oa li hopola, empa hona joale o thabela ho phela le eena.
LEKA HO ETSA TJENA: Botsa molekane oa hao hore na ho na le mohla a ikutloang a sa phutholoha ha u bua ka lenyalo la hao la pele. Leka ho hlokomela hore na ke neng moo ho sa lokelang ho bua ka lenyalo la hao la pele.
BOTHATA BA BOBELI: U THATAFALLOA KE HO KOPANA LE METSOALLE E SA TSEBENG MOLEKANE OA HAO.
Javier, ea ileng a nyala ka mor’a lilemo tse tšeletseng a hlalane le mosali oa pele, o re: “Nakoana ka mor’a hore re nyalane, mosali oa ka o ne a ikutloa eka metsoalle ea ka e ne e lula e mo sheba hore na o etsa’ng.” Monna e mong ea bitsoang Leo, o ile a tobana le boemo bo fapaneng. O re, “Batho ba bang ba ne ba bolella mosali oa ka kamoo ba hopolang monna oa hae oa pele kateng—moo ke ntseng ke utloa!”
TLHAHISO: Lekang ho ikenya lieteng tsa metsoalle ea lōna. Ian, ea qotsitsoeng pejana o re: “Ke nahana hore ho bohloko ebile ha hoa tloaeleha ha metsoalle e se e u bona u se u e-na le molekane e mong empa ba ne ba u tloaetse le oa pele.” Kahoo, e-ba le “kahlolo e molemo, . . . bontša bonolo bohle ho batho bohle.” (Tite 3:2) Fa metsoalle le beng ka uena nako ea ho tloaela boemo. Joalokaha u se u e-na le molekane e mocha, u ka ’na ua fumana le metsoalle e meng. Javier, ea qotsitsoeng pejana, o re ha nako e ntse e e-ea eena le mosali oa hae ba ile ba tsosolosa setsoalle le metsoalle ea bona ea khale. O phaella ka ho re: “Empa re boetse re leka ho etsa metsoalle e mecha joaloka banyalani ’me seo le sona sea thusa.”
Nahanela maikutlo a molekane oa hao ha u qeta nako u e-na le metsoalle ea hao ea khale. Ka mohlala, ha ho ka etsahala hore ho buuoe ka lenyalo la hao la pele, sebelisa masene le kahlolo e molemo ho etsa hore molekane oa hao a se ke a ikutloa a qheleloa ka thōko. Maele a Bibele a re: “Haeba motho a bua a sa nahane, mantsoe ao a ka hlaba joaloka sabole. Empa motho ea bohlale o hlokolosi ka seo a se buang. Mantsoe a hae a ka folisa maqeba ao.”—Liproverbia 12:18, Holy Bible—Easy-to-Read Version.
LEKA HO ETSA TJENA: Nahana esale pele hore na ke meketjana efe e ka etsang hore uena le molekane oa hao le se ke la phutholoha. Buisanang esale pele hore na le tla re’ng ha metsoalle ea lōna e le botsa kapa e bua ka lenyalo la pele.
BOTHATA BA BORARO: U THATAFALLOA KE HO TŠEPA MOLEKANE OA HAO E MOCHA HOBANE OA PELE HA AA KA A TŠEPAHALA.
Andrew, eo mosali oa hae oa pele a ileng a mo tlohela, o re: “Ke ne ke atisa ho ba le tšabo ea ho soetsoa hape.” Hamorao o ile a nyala Riley, eo e leng mosali oa hae hona joale. “Hangata ke ne ke ipotsa hore na ebe ke tla tšoara Riley hantle joaloka monna oa hae oa pele. Ke ne ke bile ke tšoenyeha hore o tla bona eka ha ke mo tšoanele ebe oa ntlohela ’me o batla monna e mong.”
TLHAHISO: Phetlela molekane oa hao sefuba. Bibele e re: “Merero ea senyeha moo ho se nang [puo ea] lekunutu.” (Liproverbia 15:22) Qetellong, ho buisana lekunutung ho ile ha thusa Andrew le Riley hore ba tšepane. Andrew o re: “Ke ile ka bolella Riley hore nke ke ka hlola ke nka tlhalo e le tsela e bonolo ea ho lokisa mathata ’me Riley o ile a ntšepisa se tšoanang. Butle-butle ke ile ka mo tšepa ka ho feletseng.”
Haeba lenyalo la pele la motho eo u nyalaneng le eena hona joale le ile la fela ka lebaka la hore molekane oa hae ha aa ka a tšepahala, etsa sohle se matleng a hao ho etsa hore a u tšepe. Ka mohlala, Michel le Sabine, bao manyalo a bona ka bobeli a ileng a fella ka tlhalo, ba ile ba lumellana ka hore ba tla bolellana haeba e mong a ka buisana le molekane oa hae oa pele. Sabine o re: “Sena se ile sa etsa hore re ikutloe re sireletsehile.”—Baefese 4:25.
LEKA HO ETSA TJENA: Behang meeli ha le buisana le batho ba bong bo fapaneng ebang le buisana le bona le shebane, ka fono kapa Inthaneteng.
Manyalo a mangata a bobeli a atlehile ’me le la hao le ka atleha. Ho feta moo, e ka ’na eaba u itseba hamolemo ho feta ha u ne u le lenyalong lekhetlo la pele. Andrew ea qotsitsoeng pejana, o re, “Riley o ntšelisitse haholo, ka mor’a lilemo tse 13 re nyalane, re bile le kamano e haufi haholo—e leng kamano eo le ka mohla re sa batleng ho lahleheloa ke eona.”
^ ser. 3 Mabitso a fetotsoe.
^ ser. 5 Ke ’nete hore maemo a fapana ho latela hore na lenyalo le khaotsoe ke lefu la molekane kapa tlhalo. Sehlooho sena se etselitsoe ho thusa batho ba maemong ao a mabeli hore lenyalo la bona le atlehe.
^ ser. 7 E le hore u fumane boitsebiso mabapi le ho hōlisa bana ba lenyalo la bobeli, sheba lihlooho tse tlas’a se reng, “Litsela Tsa ho Atlehisa Malapa a Lenyalo la Bobeli” ho Tsoha! ea April 2012 e hatisoang ke Lipaki Tsa Jehova.
IPOTSE . . .
Ke litšobotsi life tse ikhethang tseo molekane oa ka a nang le tsona tseo ke li ratang ka ho khetheha?
Haeba ho ka etsahala hore ho buuoe ka lenyalo la ka la pele, nka sebetsana le boemo boo joang ka tsela e tiisetsang molekane oa ka hore kea mo rata le e ke keng ea mo etsa hore a ikutloe a nyatseha?


text:
Na u ka rata ho bala sehlooho see ka %%?
E
Che
Na Basali le Bona Baa Ruta?
E, baa ruta. Lipaki tsohle Tsa Jehova lia ruta, kapa ke basebeletsi—ho akarelletsa le basali ba limilione. Joalokaha Bibele e ile ea bolela esale pele, “basali ba bangata ba bolela litaba tse molemo.”—Pesaleme ea 68:11, NET Bible.
Basali ba Lipaki Tsa Jehova ba etsisa basali ba mehleng ea Bibele. (Liproverbia 31:10-31) Le hoja ba sa etelle pele ka phuthehong, ba kopanela ka botlalo tšebeletsong ea boboleli. Ba boetse ba ruta bana ba bona melao-motheo ea Bibele. (Liproverbia 1:8) Basali ba Lipaki ba leka ka matla hore seo ba se buang le seo ba se etsang se tsoele ba bang molemo.—Tite 2:3-5.
ITHUTE KA HO EKETSEHILENG


text:
SEHLOMATHISO
1914 ke Selemo sa Bohlokoa Boprofeteng ba Bibele
LILEMO tse mashome esale pele, liithuti tsa Bibele li ile tsa bolela hore ho ne ho tla etsahala liketsahalo tsa bohlokoa ka 1914. Ho ne ho tla etsahala’ng, hona ho na le bopaki bofe bo bontšang hore 1914 ke selemo sa bohlokoa joalo?
Joalokaha ho tlalehiloe ho Luka 21:24, Jesu o ile a re: “Jerusalema e tla hatakeloa ke lichaba, ho fihlela linako tse behiloeng tsa lichaba [“linako tsa Balichaba,” King James Version] li phethahala.” Jerusalema e ne e le motse-moholo oa sechaba sa Bajuda—e le setsi sa marena a lesika la ntlo ea Morena Davida. (Pesaleme ea 48:1, 2) Empa marena ao a ne a ikhetha har’a baeta-pele ba lichaba tse ling. A ne a lutse “teroneng ea Jehova” e le baemeli ba Molimo. (1 Likronike 29:23) Kahoo Jerusalema e ne e tšoantšetsa bobusi ba Jehova.
Joale bobusi ba Molimo bo ile ba qala ho “hatakeloa ke lichaba” neng hona joang? Sena se etsahetse ka 607 B.C.E. ha Bababylona ba hapa Jerusalema. Ha ho morena ea ileng a lula “teroneng ea Jehova,” ’me lesika la Davida la borena le ile la khaotsa. (2 Marena 25:1-26) Na ho “hatakeloa” hoo ho ne ho tla tsoela pele ka ho sa feleng? Che, kaha boprofeta ba Ezekiele bo ile ba re ka morena oa ho qetela oa Jerusalema, e leng Tsedekia: “Rōla tuku, u rōle moqhaka… . Ka sebele e ke ke ea e-ba oa motho e mong ho fihlela ho tla ea nang le tokelo ea molao, ’me ke tla mo fa eona.” (Ezekiele 21:26, 27) Kreste Jesu ke eena ea nang le “tokelo ea molao” ea ho roala moqhaka oa lesika la Davida. (Luka 1:32, 33) Kahoo ho “hatakeloa” hoo ho ne ho tla emisa ha Jesu e e-ba Morena.
Ketsahalo eo ea bohlokoa e ne e tla etsahala neng? Jesu o ile a bontša hore Balichaba ba ne ba tla busa ka nako e itseng e boletsoeng. Tlaleho e ho Daniele khaolo ea 4 e fana ka leseli le re thusang ho tseba hore na nako eo e ne e tla ba telele hakae. E bua ka toro ea boprofeta eo Morena Nebukadnezare oa Babylona a ileng a e lora. O ile a bona sefate se seholohali se renngoeng. Kutu ea sona e ne e sitoa ho hōla hobane e ne e tlanngoe ka tšepe le koporo. Lengeloi le ile la phatlalatsa la re: “Linako tse supileng li fete holim’a eona.”—Daniele 4:10-16.
Ka linako tse ling, lifate li sebelisetsoa ho emela bobusi ka Bibeleng. (Ezekiele 17:22-24; 31:2-5) Kahoo ho rengoa ha sefate seo sa tšoantšetso ho emela kamoo bobusi ba Molimo, bo neng bo emeloa ke marena a Jerusalema, bo neng bo tla khaotsa kateng. Leha ho le joalo, pono eo e ile ea bolela hore ho ‘hatakeloa hona ha Jerusalema’ e ne e tla ba ha nakoana—ho ne ho tla nka “linako tse supileng.” Linako tseo li telele hakae?
Tšenolo 12:6, 14 e bontša hore linako tse tharo le halofo li lekana le “matsatsi a sekete le makholo a mabeli le mashome a tšeletseng.” Ka hona “linako tse supileng” li ne li tla mena matsatsi ao habeli, kapa e be matsatsi a 2 520. Empa lichaba tsa Balichaba ha lia ka tsa emisa ho ‘hatakela’ bobusi ba Molimo ka mor’a matsatsi a 2 520 feela Jerusalema e oele. Kahoo ho hlakile hore boprofeta bona bo ne bo akaretsa nako e telele ho feta eo. Ho latela Numere 14:34 le Ezekiele 4:6, tse buang ka “letsatsi bakeng sa selemo,” “linako tse supileng” e ne e tla ba lilemo tse 2 520.
Lilemo tse 2 520 li ile tsa qala ka October 607 B.C.E., ha Bababylona ba hapa Jerusalema ’me morena oa lesika la Davida a tlosoa teroneng ea hae. Nako eo e ile ea fela ka October 1914. Ka nako eo, “linako tse behiloeng tsa lichaba” li ile tsa fela, ’me Jesu Kreste a behoa setulong e le Morena oa leholimo ea khethiloeng ke Molimo.*—Pesaleme ea 2:1-6; Daniele 7:13, 14.
Feela joalokaha Jesu a ne a boletse esale pele, “ho ba teng” ha hae e le Morena oa leholimo ho ’nile ha tšoauoa ka liketsahalo tse tšosang tse etsahalang lefatšeng—lintoa, litlala, litšisinyeho tsa lefatše le mafu a seoa. (Matheu 24:3-8; Luka 21:11) Ho etsahala ha lintho tsena ho fana ka bopaki bo matla ba hore ha e le hantle 1914 e ne e tšoaea ho tsoaloa ha ’Muso oa Molimo oa leholimo le ho qaleha ha ‘matsatsi a ho qetela’ a tsamaiso ena e khopo ea lintho.—2 Timothea 3:1-5.
* Ho tloha ho October 607 B.C.E. ho ea ho October 1 B.C.E. ke lilemo tse 606. Kaha ha ho na selemo sa 0, ho tloha ho October 1 B.C.E. ho ea ho October 1914 C.E. ke lilemo tse 1 914. Ha re kopanya lilemo tse 606 le tse 1 914, re fumana lilemo tse 2 520. Ho fumana boitsebiso bo buang ka taba ea ho oa ha Jerusalema ka 607 B.C.E., bona sehlooho se reng “Chronology” ho Insight on the Scriptures, le se reng “Matsatsi” bukeng ea Ho Bea Mabaka ka Mangolo, leqepheng la 283-86, ka bobeli li hatisitsoe ke Lipaki Tsa Jehova.


text:
LA 7 APRIL, 2014 | JEREMANE
Richard Rudolph, ea Ileng a Koalloa Likampong Tsa Mahloriso, o Hlokahetse a le Lilemo li 102, Jeremane
SELTERS, Jeremane—Richard Rudolph eo e neng e le e mong oa Lipaki Tsa Jehova, ea ileng a lula likampong tse hlano tsa mahloriso tsa Manazi a ba a koalloa chankaneng tlas’a puso ea Bokomonisi, o hlokahetse ka la 31 January, 2014. O hlokahetse a le lilemo li 102.
Ka mor’a hore Manazi a nke puso ka 1933, mosebetsi oa Lipaki Tsa Jehova o ile oa thibeloa ka molao libakeng tse ngata tsa Jeremane. Ka lebaka leo, Manazi a ile a koalla Lipaki tse 11 300 chankaneng ’me tse 4 200 ho tsona li ile tsa isoa likampong tsa mahloriso, ho akarelletsa le Monghali Rudolph. Ho ile ha shoa batho ba ka bang 1 500. Tlas’a puso ea Manazi, Monghali Rudolph o ile a hlola lilemo tse robong chankaneng ’me a isoa likampong tsa mahloriso tse hlano, ho akarelletsa le likampo tse neng li tumme hampe e leng ea Sachsenhausen le ea Neuengamme, moo ho neng ho koalletsoe batho ba fetang 300 000 ’me ha shoa ba ka bang 140 000.
Ka 1944, Monghali Rudolph o ile a isoa kampong ea Salzgitter-Watenstedt, e neng e oela tlas’a ea Neuengamme. Ka lebaka la bolumeli ba hae, o ne a sa etse mosebetsi leha e ele ofe o neng o amana le ho etsa libetsa ’me o ile a tšosoa ka hore o tla bolaoa. Leha ho le joalo, lepolesa le leng le neng le khahliloe ke kamoo Rudolph a neng a tiile kateng tumelong ea hae, le ile la mo pata ka terakeng e tsamaisang lijo ’me seo se ile sa etsa hore a pholohe.
Ka mor’a Ntoa ea Bobeli ea Lefatše, Rudolph o ile a tsoela pele ka bolumeli ba hae e le e mong oa Lipaki Tsa Jehova, a le sebakeng se hapiloeng ke Masoviet, seo hamorao se ileng sa bitsoa German Democratic Republic (GDR). O ile a boela a tšoaroa ka 1950 ’me a koalloa chankaneng. Ka kakaretso o ile a lula chankaneng ka lilemo tse fetang 19 ka lebaka la bolumeli ba hae.
Richard Rudolph o qetile lilemo tse mashome a bolella batho ba bang ka molaetsa oa Bibele le ka lintho tseo a ithutileng tsona nakong e fetileng, tse mabapi le liphello tse bosula tsa khethollo. Ka 2009, Ann-Jacqueline Frieser e leng seithuti sa Mojeremane, o ile a fumana likhau tse peli tlhōlisanong ea Federal President’s History e neng e bitsoa, “Just Normal Heroes,” khau e ’ngoe e ne e le ea pale eo a ileng a e ngola ka bophelo ba Richard Rudolph ’me e ’ngoe e ne e le ea puisano ea bona. O ile a hlaha maemong a pele seterekeng sa Rheinland-Palatinate ’me a ba har’a liithuti tse tharo tse ka holimo-limo tse fumaneng likhau tsa Federal.
Wolfram Slupina, e leng raliphatlalatso oa Lipaki Tsa Jehova tsa Jeremane, o re: “Richard Rudolph e ne e se motsoalle feela le molumeli-’moho le rōna empa e ne e boetse e le mothusi oa rōna oa bohlokoa litabeng tsa histori. O re behetse mohlala o motle ka tumelo ea hae e tiileng le sebete sa hae.”
Raliphatlalatso:
Raliphatlalatso oa Machaba: J. R. Brown, Ofisi ea Boitsebiso, tel. +1 718 560 5000
Jeremane: Wolfram Slupina, tel. +49 6483 41 3110


text:
Na ho na le Lifilimi, Libuka Kapa Lipina Tseo le li Hanelang?
Che. Mokhatlo oa rōna ha o hlahlobe lifilimi, libuka, kapa lipina tse itseng ebe o beha molao oa hore na litho tsa oona li qobe life. Hobane’ng?
● Bibele e khothalletsa motho ka mong hore a koetlise ‘matla a hae a ho lemoha’ e le hore a tsebe ho khetholla se nepahetseng ho se fosahetseng.—Baheberu 5:14.
● Mangolo a na le melao-motheo ea bohlokoa eo Mokreste a ka e hlahlobang ha a khetha boithabiso. * Joaloka likarolong tsohle tsa bophelo, sepheo sa rōna ke ho ‘nepisisa hore na ke sefe se amohelehang ho Morena.’
● Bibele e ruta hore bao e leng lihlooho tsa malapa ba na le boikarabelo bo itseng ba ho laola lintho, kahoo ba ka ’na ba khetha hore ba hanele litho tsa malapa a bona ka boithabiso bo itseng. (1 Bakorinthe 11:3; Baefese 6:1-4) Leha ho le joalo, ka ntle ho lelapa, ha ho na motho ea nang le matla a ho hanela litho tsa phutheho ho shebella lifilimi, ho mamela lipina kapa ho mamela libini tse itseng.
^ ser. 4 Ka mohlala, Bibele e nyatsa ntho leha e le efe e khothalletsang tšebelisano le meea, boitšoaro bo litšila ba thobalano, kapa liketso tse mabifi.


text:
Livideo tse ho JW.ORG
Hlahloba pokello ea rōna ea livideo e Inthaneteng ho ea ka tatellano ea lihlooho. Shebella kapa u kopitse livideo tse thehiloeng Bibeleng tse ka thusang malapa, bacha le bana. Bona livideo tse buang ka Lipaki tsa Jehova.
MOSEBETSI OA HO HATISA
Video e Khutšoanyane: “Ke Leboha Jehova ka ho Nthusa”
Ithute kamoo khatiso e nolofalitsoeng ea Molula-Qhooa oa Senyesemane e thusitseng monna e mong hore a be le kamano e haufi le Jehova Molimo.
MOSEBETSI OA HO HATISA
Video e Khutšoanyane: “Ke ne ke Tla ba Kae ha e ne e le Sieo!”
Utloa pale ea monna ea foufetseng, ea ruileng molemo ka ho ba le Bibele ea Braille.
JAPANE
Video: Japan—E Ntse e Fumana Lithuso le ka Mor’a Selemo!
Dipaki Tsa Jehofa di ntse di tswela pele ho fana ka dithuso tse hlokahalang ho mahlatsipa a tshisinyeho ya lefatshe le tsunami.
MOSEBETSI OA BOBOLELI
Video e Khutšoanyane: U ke ke Ua Iphapanya!
Shebella kamoo letsholo le kgethehileng la ho bolela evangedi Manhattan, New York, le thusitseng ba bangata ho fumana dingodilweng tsa Bibele.
LIVIDEO TSE FUMANEHANG
Lipaki Tsa Jehova
—Li Bontša Tumelo e Matla, Karolo ea 1: Li Tsoa Lefifing
Ena ke pale ea batho ba ikemiselitseng ho phela leseling la ’nete ea Bibele, ho sa tsotellehe litšokelo tseo ba neng ba tla thulana le tsona. Mohlala oa bona o tla u matlafatsa hore u lule u sebeletsa Molimo ka botšepehi.
SEO BACHA BA BANG BA SE BUANG
Seo Bacha ba se Buang ka ho Lieha ho Etsa Lintho
Utloa seo bacha ba se buang ka likotsi tsa ho lieha ho etsa lintho le melemo ea ho sebelisa nako ka bohlale.
SEO BACHA BA BANG BA SE BUANG
Seo Bacha ba Bang ba se Buang ka ho Hlekahlekoa
Utloa seo bacha ba bahlano ba se buang ka ho hlekahlekoa le hore na u ka etsa’ng haeba u hlekahlekoa.
SEO BACHA BA BANG BA SE BUANG
Seo Bacha ba se Buang ka Liselefouno
Ho bacha ba bangata selefouno ke mocha oa ho etsa metsoalle. Ho na le melemo efe le mathata a ho ba le eona?
LIVIDEO TSE FUMANEHANG
'Tsamaea ka Tumelo, Eseng ka Pono'
E-BA MOTSOALLE OA JEHOVA
Mamela, U Utloe ’me U Hlohonolofatsoe (Pina ea 120)
Bina hammoho le Kalebe le Sofia ’me u ithute kamoo ho mamela ho etsang hore u thabe kateng.


text:
Na le Lequloana la Amerika?
Ntlo-khōlō ea rōna e United States of America. Empa ha re lequloana la Amerika ka mabaka a latelang:
Ba bang ba hlalosa lequloana e le sehlopha se tsoileng bolumeling bo bong. Lipaki Tsa Jehova ha li tsoe bolumeling bo bong. Ho e-na le hoo, re nka hore re tsosolositse Bokreste bo neng bo lateloa lekholong la pele la lilemo.
Lipaki Tsa Jehova li etsa tšebeletso ea tsona ka mafolofolo linaheng tse fetang 230. Ho sa tsotellehe hore na re lula hokae, re tšepahalla Jehova Molimo le Jesu Kreste, eseng ’muso oa United States kapa ’muso leha e le ofe oa batho.—Johanne 15:19; 17:15, 16.
Lithuto tsohle tsa rōna li thehiloe Bibeleng, eseng mangolong a moeta-pele ea itseng oa bolumeli oa United States.
—1 Bathesalonika 2:13.
Re latela Jesu Kreste, eseng moeta-pele leha e le ofe oa motho.—Matheu 23:8-10.