text:
Tala 55: O se Tamaitiiti na Auauna i le Atua
Pe E le o se tamaitiiti aulelei ea lenei? O lona igoa o Samuelu. Ma o le tamāloa lenā e tuu atu lona lima i luga o le ulu o Samuelu o le faitaulaga Sili a Isaraelu o Eli. O le tamā lenā o Samuelu o Elekana ma lona tinā o Hana o loo la aumaia Samuelu iā Eli.
E tusa na o le fā pe lima tausaga o Samuelu. Ae o le a nofo nei o ia i le fale fetafa‘i o Ieova faatasi ma Eli ma isi faitaulaga. Aiseā na tuuina atu ai e Elekana ma Hana Samuelu e auauna i le fale fetafa‘i o Ieova? Se‘i o tatou vaai i ai.
I ni nai tausaga muamua atu a o le‘i oo lenei mea, sa faanoanoa tele Hana. O le māfuaaga ona e leai sana pepe, ae sa ia mana‘o tele iai. I le isi aso a o asiasi atu Hana i le fale fetafa‘i o Ieova, sa ia tatalo ai: ‘Ieova e, aua e te faagaloina a‘u! Afai e te foa‘iina iā te au se tama, ou te tautō atu o le a ou avatua o ia e auauna iā te oe i lona olaga atoa.’
Sa tali mai Ieova i le tatalo a Hana, ma i ni masina mulimuli ane ai sa ia fanaua ai Samuelu. Na alofa tele Hana i lana tamaitiiti, ma na a‘oa‘oina o ia e uiga iā Ieova a o itiiti lava. Sa ia faapea atu i lana tane: ‘Afai e matua Samuelu ma ua le toe mana‘omia le susu, o le a ou avea loa o ia i le fale fetafa‘i e auauna ai iā Ieova i inā.’
O le mea lenā o loo faia e Hana ma Elekana i le ata. Ma talu ai sa lelei tele le a‘oa‘oina o Samuelu e ona matua, ua fiafia tele ai o ia e auauna iā Ieova i inei i le fale‘ie o Ieova. I tausaga ta‘itasi uma lava e ō mai ai Hana ma Elekana e tapua‘i i lenei fale‘ie faapitoa, ma asiasi i la lā tamaitiiti. Ma i tausaga ta‘itasi e aumaia ai e Hana se ofu fou sa ia faia mo Samuelu.
A o faagasolo pea tausaga sa auauna pea Samuelu i le fale fetafa‘i, ma sa alofagia o ia e Ieova ma tagata. Ae o atalii o Eli o Hofeni ma Fineaso, sa la faia ni mea leaga se tele ma taumafai ia aua le usiusita‘i isi tagata iā Ieova. Sa tatau ona aveesea i la‘ua e Eli mai le tofi o le faitaulaga, ae na te le‘i faia.
Sa le‘i faatagaina e Samuelu la‘itiiti mea leaga na tutupu i le fale fetafa‘i e taofia ai lana auaunaga iā Ieova. Peita‘i talu ai e to‘aitiiti tagata na alolofa moni iā Ieova sa umi ai le taimi e le‘i fetalai mai Ieova i se tagata ola. Ina ua fai sina matua o Samuelu o le mea lenei sa tupu:
Sa moe Samuelu i le fale fetafa‘i ae na fafagu o ia e se leo. Sa ia tali atu: ‘O au lenei.’ Sa tū o ia i luga ma tamo‘e iā Eli ma fai atu: ‘Sa e valaau mai iā te au, ma o au lenei.’
Peita‘i sa tali atu Eli: ‘Ou te le‘i valaau iā te oe; fo‘i ia i lou moega.’ Ona toe fo‘i lea o Samuelu i lona moega.
Ona sau fo‘i lea o le valaau lona lua: ‘Samuelu!’ Ona toe tamo‘e fo‘i lea o Samuelu iā Eli. ‘Sa e valaau ia te au, ma o au lenei,’ o lana tala lenā. Ae na tali atu Eli: ‘Ou te le‘i valaau iā te oe, lou atalii e. Toe taoto ia i lalo.’ Ona toe fo‘i atu lea o Samuelu i lona moega.
‘Samuelu!’ O le faatolu ai lea o valaau. Sa toe tamo‘e atu fo‘i Samuelu iā Eli. ‘O au lenei, auā sa e valaau moni mai iā te au,’ o ana upu ia. Ua iloa nei e Eli o Ieova lea sa valaau. Ona ia faapea atu lea: ‘Ia e toe fo‘i e taoto, ma afai e toe valaau atu o ia, ona e fai atu lea: “Fetalai mai ia, Ieova e, auā o loo faalogo atu lau auauna.”’
O le tala lenā sa faia e Samuelu ina ua toe valaau mai Ieova. Sa ta‘uina atu e Ieova iā Samuelu o le a ia faasalaina Eli ma ona atalii. Mulimuli ane, sa fasiotia Hofeni ma Fineaso i le taua ma Filisitia, ma ina ua faalogo iai Eli ona pa‘ū lea o ia ma gau lona ua ma oti ai. O lea na taunuu moni lava afioga a Ieova.
Na avea Samuelu ma faamasino mulimuli o Isaraelu. Ina ua toeaina o ia, sa fai atu tagata: ‘Ia e filifili se tupu e pule iā i matou.’ Sa le‘i mana‘o i ai Samuelu, auā o Ieova o lo latou tupu. Ae peita‘i sa tulei atu Ieova e faalogo i le mana‘oga o tagata.
1 Samuelu 1:1-28; 2:11-36; 4:16-18; 8:4-9.
Fesili
- O ai le igoa o le tamaitiiti o loo i le ata, ma o ai isi tagata?
- O le ā le tatalo a Hana i le isi aso a o asiasi atu i le fale fetafa‘i o Ieova, ma o le ā le auala na tali atu ai Ieova iā te ia?
- E fia tausaga o Samuelu ina ua ave o ia i le fale fetafa‘i e auauna ai iā Ieova, ma o le ā e faia e lona tinā mo ia i tausaga ta‘itasi uma lava?
- O ai igoa o atalii o Eli, ma na faape‘ī le la amio?
- Na faapefea ona valaau atu Ieova iā Samuelu, ma o le ā le fe‘au na ia avatu iā Samuelu?
- Ina ua matua Samuelu na avea o ia ma ā, ma o le ā na tupu ina ua toeaina o ia?
Fesili faaopoopo
- Faitau le 1 Samuelu 1:1-28.
O le ā le faaa‘oa‘oga lelei ua faia e Elekana mo ulu o aiga i le taulamua i le tapua‘iga moni? (1 Samu. 1:3, 21; Mata. 6:33; Fili. 1:10)
O le ā se lesona tatou te a‘oa‘oina mai le faaa‘oa‘oga a Hana i le auala e feagai ai ma se faafitauli tugā? (1 Samu. 1:10, 11; Sala. 55:22; Roma 12:12)
- Faitau le 1 Samuelu 2:11-36.
Na faapefea ona faatāua e Eli ona atalii e sili atu na i lo Ieova, ma e faapefea ona avea lenā mea ma lapata‘iga mo i tatou? (1 Samu. 2:22-24, 27, 29; Teu. 21:18-21; Mata. 10:36, 37)
- Faitau le 1 Samuelu 4:16-18.
O ā ni tala leaga e fā na maua mai i le taua, ma o le ā lona aafiaga iā Eli?
- Faitau le 1 Samuelu 8:4-9.
Na faapefea ona matuā faatigā e Isaraelu iā Ieova, ma e faapefea ona tatou lagolagoina faamaoni Lona Malo i aso nei? (1 Samu. 8:5, 7; Ioa. 17:16; Iako. 4:4)


c: text/html

text:
Tala 17: Masaga sa Eseese i La‘ua
O TAMA e to‘alua o loo i inei e eseese i la‘ua. Pe e te iloaina o la igoa? O Esau e tulimanu, ae o le tama na e tausia mamoe o Iakopo.
O Esau ma Iakopo o le masaga a Isaako ma Repeka. Sa fiafia tele le tamā iā Esau auā o ia o sē e tulimanu lelei ma na te mauaina mai mea e fai ai mea‘ai i le aiga. Ae sa sili le alofa o Repeka iā Iakopo auā e filemu, ma o ia fo‘i o se tama e lē gaoiā.
Sa ola pea le tamā o lo la tamā o Aperaamo, ma e fiafia Iakopo e faalogo iā te ia a o talanoa iā Ieova. Ona oti ai lea o Aperaamo ina ua 175 ona tausaga ae ua ta‘i 15 tausaga le matutua o le masaga.
Ina ua 40 tausaga o Esau sa nofo o ia i fafine e to‘alua mai i Kanana. Sa avea ma mea e faanoanoa ai Isaako ma Repeka, auā o na fafine e le‘i tapua‘i atu iā Ieova.
O le mea lenei sa tupu na māfua ai ona ita Esau i lona uso o Iakopo. Ua oo mai le taimi e avatu ai e Isaako le faamanuiaga i lona atalii matua. Ona e matua Esau iā Iakopo, sa faatalitalia ai e Esau o ia e mauaina le faamanuiaga. Peita‘i ua uma ona faatau atu e Esau le aiā e maua ai le faamanuiaga iā Iakopo. E le gata i lea, ae ina ua fananau mai nei tama e to‘alua sa ta‘u atu e le Atua e maua e Iakopo le faamanuiaga. Sa avatu loa e Isaako le faamanuiaga i lona atalii o Iakopo.
Mulimuli ane, ina ua iloa e Esau lenei mea ona ita ai lea o ia iā Iakopo. Sa ita tele o ia ma faapea ai o le a ia fasiotia Iakopo. Ina ua faalogo i ai Repeka, ona popole ai lea o ia. Ona ia faapea atu lea iā Isaako: ‘O le a leaga tele pe afai e faaipoipo Iakopo i se tasi o nei fafine o i Kanana.’
Ona valaau atu lea o Isaako iā Iakopo ma fai atu i ai: ‘Aua e te faaipoipo i se fafine Kanana. Ae ia e alu i le aiga o le tamā o lou tinā o Petueli i Karana ma e faaipoipo i se tasi o afafine o lona atalii o Lapana.
Sa faalogo Iakopo i lona tamā, ma sa alu loa sana malaga umi i le mea o nonofo ai lona ‘auaiga i Karana.
Kenese 25:5-11, 20-34; 26:34,35; 27:1-46; 28:1-5; Eperu 12:16,17.
Fesili
- O ai Esau ma Iakopo, ma na faapefea ona eseese i la‘ua?
- Na ta‘i fia tausaga o Esau ma Iakopo ina ua oti Aperaamo, le tamā o lo la tamā?
- O le ā na faia e Esau lea na avea ma mea e faanoanoa ai lona tinā ma lona tamā?
- Aiseā na ita ai Esau i lona uso o Iakopo?
- O le ā le faatonuga a Isaako i lona atalii o Iakopo?
Fesili faaopoopo
- Faitau le Kenese 25:5-11, 20-34.
O le ā na valoia e Ieova e faatatau i le fanau tama e to‘alua a Repeka? (Kene. 25:23)
O le ā le eseesega o manatu o Iakopo ma Esau e faatatau i le tofi o le ulumatua? (Kene. 25:31-34)
- Faitau le Kenese 26:34, 35; 27:1-46; ma le 28:1-5.
O le ā e faamaonia ai le lē talisapaia e Esau o mea faaleagaga? (Kene. 26:34, 35; 27:46)
Ina ia maua e Iakopo le faamanuiaga a le Atua, o le ā na ta‘u atu e Isaako iā te ia e fai? (Kene. 28:1-4)
- Faitau le Eperu 12:16, 17.
O le ā ua faaalia e le faaa‘oa‘oga a Esau e uiga i āuga e oo i tagata e manatu faatauvaa i mea paia?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
O tala ‘ave e faapea o loo i ai se avanoa e ono taalo ai le Olopeleki iSamoa i le tausaga fou ua matua faafetaia lava ma le loto naunau o tagata o le atunuu.
O le mea moni e faapea e tai tutusa lava le lakapi ma le lotu i totonu o Samoa faatasi ai ma le tulaga maoa’e o le Olopeleki, o se itu lea na ta’utino i le gagana sa faaaoga e tagata o le atunuu i totonu o le tusitusiga o le Talanoaga i le Ala i le lomiga o le asō.
“Ia viia le Alii’ ma o se miti ua taunuu o nisi ia o manatu faaalia ina ua pa’ia Apia e nei tala fou.
O le upu moni, o se mea lenei ua loa ona tatali.
Matou te matua faafetaia ai le faalauiloa faifai pea a le Herald o le Aso Sa, a le tusitala o le lakapi o Gregor Paul.
O loo i ai foi se tasi e faasalalauina o John Campbell o le TV3 lea na ia faaalia lea mataupu i talanoaga a le Campbell Live ma amata ai loa se talosaga.
Otusitusiga a Gregor Paul na tagofia ai lenei mataupu i totonu o ana tusitusiga i ona manatu i le tele o tausaga ma i taimi uma lava ona o le anoano o mafuaga ua tatou iloa uma lava.
Ua talitonuina foi o loo ona tusia se tusi e uiga I tama taalo o le Pasefika ma Samoa ma e mautinoa lava o le a toe ta’ua ai foi lenei mataupu..
O le taimi lava na alu ai le mataupu i fafo e ala i nusipepa a Niu Sila ma maua ai ni tali lelei i luga o ala o fesootaiga ma talanoaga i leitio, o le itu e ofo sa faafuase’i ona auai le aufai-polokiki, tagata o le atunu ma le malo e peiseai o i latou na taulamua i le faalauiloaina o le fuafuaga.
O le mea moni e faapea talu ai ona ua avea le lakapi ma taaloga faa-polofesa, o le itu i le faatupeina ma le lagolagoina e faatau taua uma ona e faafiafiaina ai i latou e lagolagoina le taaloga ma tagata lautele.
Afai e te le malie i ai, fesili i le matou Samoa Rugby Union e uiga i lo latou tulaga.
Ma e ese ai mai le faapipiiina i faamalama o loo mafai ona maua i tauvaga faale-atunuu, o le fai o aiaiga mo malaga ma le toe maua mai o tama taalo mai le lalolagi, o loo i ai foi se mana’oga mo tama taalo faa-konekarate mai le lalolagi atoa e mafai ona faamatuu mai e a latou ‘au e taalo mo le latou atunuu.
E leai se isi na fai atu e faigofie.
Ae o faaupuga a tagata e faapea i Ausetalia, Niu Sila ma Au lakapi a Asia e sili atu i le tasi poo le lua tagata taalo o le Pasefika o loo taaalo ai ma e o’o lava i iuni a atunuu i matu o le lalolagi o loo taaloa ai a tatou tama taalo, e foliga mai e leai se faamoemoe mautu o le Iuni Lakapi a Niu Sila e faaavanoa se taaloga i Apia, poo se isi lava atunuu i totonu o le Pasefika i soo se taimi vave. Ma e leai se tatou X factor e pei o le Iunaite Setete lea e faamoemoe mo le “faatupuina o le taaloga” lea ua leva ona faatino e Samoa,poo ua ioe fale Televise latou te totogiina ai ni tupe se tele ina ia aoga lea faamoemoe.
O le mea moni e faapea o a tatou tama taaloa ua avea ma latou tama taalo, ua faataoto i totonu o a latou fuafuaga ma isi lava mafuaga.
O le mataupu e le’i ta’ua o le anoano o malaga i Samoa a pule mauoloa a A’oga Maualuga ma faia’oga o taaloga e mata’itu a tatou tama taaalo talavou talenia ona fai lea o ofo ia e le mafai e le toatele ona teena.
Ma o ai na te tuua’ia i latou?
A mavae lena, faatasi ai ma avanoa ma tau taui tau tupe, ona tatou tafetotoi lea ua leai ni a tatou taleni e faaopoopo atu i taleni a isi tagata Samoa ua loa ona nonofo i Niu Sila
Ina ua tuanai le faasalalauina o tala i le ono mafai ona fai se taaloga i Apia, atonu o le maua e le Komiti o le Iuni Lakapi a Samoa ma le pulega o le a pu’e latou e le mea moni o le a tupu.
O loo o ai se tulaga o le Apia Park e le o lava i le itu i nofoa mo le ‘au-matamata, o se fuafuaga talafeagai o le 15,000 o le fuainumera lea ua fetogia’i solo nei, ae o le mea moni ua matua faaleagaina e sili atu i lo le laupapa tusi ‘ai lea foi e le o mafai ona faaaogaina.
Ia, ona totoe ai lava o fuafuaga talafeagai o le aumaia lea o a tatou tama taalo e sili ona lelei faatasi ai ma se taimi e toe noanoa ai ma toe faaleleia ia malosi e avea ma ‘au tauva. E le aofia ai le tulaga lea o nisi o a tatou tama taalo i aso nei.
O mea e ono maua mai lenei fuafuaga o se avanoa lea mo le Samoa Rugby Union e toe faaleleia ai ma faaalia latou te mafai ona faafoe ma fuafua sea taaloga tele ma ina toe faafo’i le faatuatua i e fiafia i le taaloga ma le atunuu lautele ona ua loa ona latou le mafaia ona faatalitonu i latou.
O se avanoa foi lea mo polokiki e nonofo ai i nofoa i tua.
Matou te fia vaai i tama taalo, tama taalo silisili, ae le o i latou e faatonu e polokiki.
O nisi mea o totoe ai o le a gafa ma le tatou Manu Samoa.


text:
7
1 Xe iliꞌi la, la IAUE muvikalanu Noa aloxo ꞌo, “Ngongiꞌa ta ꞌiline iloꞌa neniꞌa mo ta uaꞌauaꞌaneni ngaꞌunalai no nano no lasipi ne, xo eni elavusou lexe ninisisi itema vile mulapu no taineꞌi ta mitema ane mimauli no xalexalee tuatuala ꞌo. 2 Nanoꞌa ta mimii iouiou latala ane ta temene mo ta vova ane ngingi ngalavusou ngaꞌiꞌa, tangatangaxaꞌa muxatele tamei noxiꞌa vilevilesi, sema xe mulu. Xe aneꞌi ane ngingi ngalavusou ngaꞌiꞌa uasi ne, la nanoꞌa tangatangaxaꞌa vilevilesi, sema xe mulu ikalusi. 3 Xe ta ngiangiala latala iouiou ꞌo ne, nanoꞌa tangatanga muxatele tamei noxiꞌa vilevilesi kalumo. Naꞌoxo aloxo eni elemolu ne, xo ta mimii ane ne imauli sou ulai iliꞌi, la ipalaa la sou ixali tapiena, la iꞌanaꞌana no xalexalee tuatuala ukalusi la. 4 Voxo muxatele tameisi a uxolu sou eni apalusou laꞌiua toxoxaꞌa sou usili aso xe ꞌolovoxo mavulovexa tamiꞌa sou uꞌunaneꞌi ta mitema latala ane eni ekoineꞌi iloꞌa ta mimii iouiou latala ane ta temene mo ta vova mo aneꞌi ane ixaxalaxala, mo aneꞌi ane ivavava mo ta ngiangiala iouiou ne ukalusi.” 5 Noa mulomuxu vaikala noxou IAUE mo mimii piena ane anu muvikalanuxu lexe uꞌoxonu ne, mumulinu mo muꞌoxonu mukalusi.
6 No tauu ie ane Noa tauu iexu muxali loxo itemaxu mavulovexa tatalu (600) mukalu, la sou laꞌiua toxoxaꞌa musokou sou musili. 7 * Mat 24:38-39; Luk 17:27Anu ilee semau mo ta ꞌolu iloꞌa ta semasemaiꞌa miꞌunalai no lasipi mo sou mamu iulua. 8-9 Ta mimii iouiou latala ane anu IAUE muvikalanu Noa lexe unoꞌa sou itelo no lasipi ne, aneꞌi mitelotelo kalumo. 10 Miꞌunalai mo mixoo no nano voxo muxatele tamei mukalu xe iliꞌi la sou voxo sou laꞌiua ne muxali.
11 * 2Pi 3:6No tauu ie ane Noa tauu iexu muxali loxo itemaxu mavulovexa tatalu (600), no voxo mavulovexa mo mulelia taꞌuve mo muvaxa simi tamei no anu soꞌio tamei, la lexa luuluuxu no lia no xalexalee tuatuala muopuopu mutelo mukulukulupei lialia ilou lavolavoꞌo sou musiali loxo lexa uꞌani, xe lexa ane no loxotolo ꞌole taxataxasou kalumo muaꞌa sou laꞌiua tatila muxauxaumu muluꞌe no lia. 12 Laꞌiua ane ne musisili aloxo ne aso xe ꞌolovoxo mavulovexa tamiꞌa.
13 No voxo ane ne, la Noa ilee semau mo ta ꞌolu tatalu, Semu, Amu mo Iapeti iloꞌa ta semasemaiꞌa miꞌunalai no lasipi. 14 Ta mimii iouiou latala ane ta temene mo aneꞌi ane ta vova ta toxotoxoxaꞌa mo ta kitukitu, aneꞌi ane ixaxalaxala mo aneꞌi ane ivavava, mo ta ngiangiala iouiou latala ne miꞌunalai kalumo no lasipi tanu.
15-16 Ta mimii iouiou latala e IAUE muvikalanu Noa lexe unoꞌa ne, vile paꞌusou uasi, munoꞌu sema vile xe mulu vile noxiꞌa vilevilesi mukalusi. Iloꞌa miꞌunalai mukalu, la sou Lataua molu mutatusou lasipi aitengaxu.
17 No nano no anu aso mo ꞌolovoxo mavulovexa tamiꞌa ne, lexa mupaapaa mutetelo ne mole mutetelo ne. Mo laꞌiua kalumo muxauxaumu mululuꞌe ne mo mululuꞌe ne, ia uxoxoto uasisi manina. 18 Lautu tatila mole lasipi asou upuati no kupa loxoꞌu. Kupa lautuxu munononu xalexalee tuatuala mole lasipi ne mupuati no loxoꞌu lexa. 19 Lexa lautuxu mutelai mutelai xoo mole muaꞌulixu mo mutaasou laxalaxaꞌilu no xalexalee tuatuala mukalu. 20 Ia musoxo mususuku mutetelai mo mutetelai la loxo lima mavulovexa vile mo mulelia taꞌuve. 21-22 Ta mimii iouiou latala ane mauli muxolu noxiꞌa mimauli no lia no xalexalee tuatuala ꞌo ne, misoisoli mukalu. Ta ngiangiala iouiou iloꞌa ta mimii iouiou latala ane ta temene mo ta vova mo aneꞌi ane ixaxalaxala mo ta mitema latala ne misoisoli mukalusi. 23 Ta mimii iouiou latala ane mauli muxolu noxiꞌa mimauli no lia no xalexalee tuatuala ꞌo mo ta ngiangiala latala iouiou iloꞌa ta mimii iouiou ane latala ta temene mo ta vova mo aneꞌi ane ixaxalaxala mo ta mitema latala ne misoisoli mukalusi. Anu IAUE molusi mukalusiꞌa avile. 24 Lexa lautuxu ne usii uluꞌelai palea uasi, mutavo muxoxoo aloxo ne voxo itemaxu taꞌuve mo mavulovexa taꞌuve (150).


text:
Fa’apaia fautasi fou afioga Leone o le “Lady Taema II”
O le fa’aiuga o le vaiaso na te’a nei na fa’apaiaina ai le Sa fou a le afioaga o Leone, le “Lady Taema II”, e ala i se sauniga lotu sa molimauina e fa’auluuluga o le afioga, Faifeau o Ekalesia eseese i totonu o le afioaga, fa’apea ai fo’i sui o le malo.
O se taimi lona lua lea ua fausia ai se isi fautasi a le afioaga, talu mai le fautasi sa i ai i le silia i le 50 tausaga talu ai, ina ua fa’aleagaina le latou fautasi sa i ai i le afa o le 1966, e pei ona taua e le tofa Fiu Saelua.
O le sauniga lotu mo le fa’apaiaina o le Sa fou a le afioaga, sa taitaia lea e le afioga a Patele Kolio Eteuale, ae o le taimi o le sauniga fa’apitoa e fa’apaiaina ai le va’a sa tofu sao uma i ai Faifeau i totonu o le afioaga.
O le agaga atoa o le afioga ina ua tutu fa’atasi e fa’apaia le latou sa fou, “tasi i latou uma, tasi le fatu, tasi fo’i le leo”.
Na taua e le afioga a Faiivae Alex Godinet i le taimi o lana saunoaga e fa’apea, o le mataupu i le fausia o se fautasi mo le afioaga, na alia’e mai i le amataga o le tausaga na te’a nei, peita’i sa tula’i mai ai fo’i ma se fesili tele i lona mafaufau, pe o le a le aoga o le fausia o se fautasi fou mo le nu’u.
“O le tali na oso mai i lo’u loto, o le a avea le fausia ma auala e o mai fa’atasi ai ta’ita’i o le nu’u faapea ai ma le aumaga, e tutu fa’atasi i le fausiaina o lenei galuega tele”, o le saunoaga lea a Faiivae, ma tofia ai loa se komiti mai ni isi e i ai le agava’a i totonu o le afioaga, mo le sailia o se tufuga e fausiaina le galuega.
Ina ua mae’a sailiiliga a le komiti mo se tufuga na te fauina le galuega, sa tula’i mai ai loa le suafa o Papu Williams, o ia lea sa fausiaina le fautasi a le afioga o Salelologa, le “Le Tolotolo o Tama Uli”, lea fo’i sa siamupini i ni isi o tu’uga i Samoa.
Na taua e Faiivae e fa’apea, e le i faigofie sailiga a le komiti i le taimi na tu’uina atu ai le galuega latou te fa’atinoina, ae sa latou matua iloilo ma le toto’a mo se tasi e i ai le agava’a fa’apitoa e fa’atino ai le galuega, ae ina ua latou feiloa’i fo’i ma Williams, sa latou tu’uina atu le isi suega lona lua ia te ia, ma talosagaina ai o ia ina ia tusi atu le ata o le va’a sa ia fausiaina, lea fo’i na fa’atinoina e Williams e ala i lona tusia o le ata o le va’a sa ia fausiaina, ma avea ma itu na fa’agae’etia ai le komiti.
Ina ua tuua e Williams le atunu’u ae toe fo’i atu i Samoa, sa fautuaina ai loa e Faiivae le komiti ina ia filifilia loa Williams na te fa’atinoina le galuega, i le mae’a ai lea ona ia molimauina o le ata sa ia tusiaina, lea na tauaao atu e le komiti ia te ia, ae ina ua toe fo’i atu le komiti i Apia e toe feiloa’i ma Williams, o le taimi lea ua amata ai le isi ana galuega fou, o le fausiaina lea o le fautasi mo le afioaga o Pesega.
Na fa’afetaia e Faiivae le susuga Williams e tusa ai o le galuega matagofie sa ia fa’atinoina, aemaise ai o lona talia o le talosaga ina ia toe malaga mai i Amerika Samoa e fa’atino le fausiaina o lea galuega tele.
E le gata i le agaga fa’afetai mo Williams, ae sa fa’afetaia fo’i o ia e Faiivae i lona lagolagoina malosi o sailiga tupe, sa fesoasoani malosi ai i le fausiaina o le fautasi.
O le auala saili tupe na taua e Faiivae, o le “Pepa Ponesi” sa fa’asavali solo i le nu’u, ma maua ai le aofaiga tupe e $25,000 na fesoasoani malosi i le fa’atinoina o lenei galuega taua.
Ae na taua e le tofa Fiu e faapea, i le tausaga e 1964 ina ua malaga mai se au malaga mai Samoa ma tali malo ai Leone, na fa’atau ai loa e le afioga ma le fautasi sa malaga mai ma le au malaga lenei mai Samoa.
O le tausaga e 1965 na filifilia ai le au va’a muamua latou te aloina le va’a, i lalo o le ta’ita’iga a le tofa Fiu Saelua sa ia nofoia le nofoa i na vaitaimi, o ia lea sa kapeteniina le va’a, ae fesoasoani i ai le afioga a Olo Letuli.
O le afa malosi i le 1966 na fa’aleagaina ai le fautasi a le afioaga, ae i le tausaga e 1981, na alia’e ai se finagalo i le afioaga e toe fia fausia se isi fautasi, peita’i o le tali sa tu’uina mai i lena taimi, e leai.
O le tausaga e 1983 na toe tula’i mai ai fo’i le isi finagalo i le afioaga e toe fausia se isi fautasi, peita’i sa tumau pea le tali e leai, ae o le fa’atolu ai lea ona tula’i mai se finagalo o le afioaga e toe fausia sana fautasi, lea fo’i ua talia aloaia e le afioaga.
Na tutulu le tofa Fiu ina ua afea i lana saunoaga ni isi o tulatoa o le afioaga ua tofafa mai Tia Sa ao lea fa’atoa taunu’u le miti ua leva ona lavasi mai ai, e pei o le afioga ia Tuitele ma Faiivae.
O le fautasi o le “The Taema II”, o lo o fausia i le fausaga fou lea ua tele ina fausia ai fautasi i ona po nei, le ituaiga o le ‘fiberglass’, lea fo’i e alo o foe i sipuni, ma, o ituaiga fautasi nei ua maitauina lo latou tauaveina o le siamupini i soo se taimi e fai ai tuuga fatasi, peita’i, o le Sa a le afioaga o Nuuuli lea na siamupini i le tuuga o le fu’a o le tausaga na te’a nei, e le o se fautasi o le ituaiga o le ‘fiberglass’.
THE NEW COMMENTS PROCESS
To make comments, you will need to register. You can register under your real name or use a 'screen' name. This way, people will be able to follow comments and make comments back and forth to each other. If you choose to use a 'screen name' no one will know your true identity. In either case, no email addresses will be available to anyone. It is an automated process. If you have questions, email: webmaster@samoanews.com
You currently are not logged in, please LOGIN to post comments.


text:
Pe faapefea ona ou maua le ola e faavavau?
Fesili: Pe faapefea ona ou maua le ola e faavavau?
Tali: E manino lelei le faamatalaina o le ala i le ola e faavavau i le Tusi Paia. Ia muamua ona mautinoa e tagata uma, ua agasala i tatou i le va ma le Atua. "Aua ua agasala tagata uma lava, ma ua le oo i le viiga mai le Atua" (Roma 3:23). Ua agasala tagata uma, ma ua faatiga i le Finagalo o le Atua. Tatou te iloa ai foi iina, ua tatau ma onomea lava le tatou faasalaga; e faavavau foi, aua o loo tatou faaonoono i le Atua, o Ia foi e faavavau lava. "Aua o le oti, o le totogi lea o le agasala; a o le ola e faavavau, o le mea foaifuaina mai lea e le Atua, i lo tatou Alii o Keriso Iesu" (Roma 6:23).
Ae peita'i, o Iesu Keriso Le amiotonu (I Peteru 2:22), o le Alo o le Atua soifua sa liu tino tagata (Ioane 1:1,14), na maliu e sui a'i i tatou, ua Ia totogiina foi le tau o a tatou amio leaga uma lava. "A ua faaalitinoina mai e le Atua lona lava alofa ia te i tatou, ina ua maliu Keriso ma sui o i tatou, a o tatou agasala pea" (Roma 5:8). Ua maliu Iesu Keriso i le satauro (Ioane 19:31-42) ma Na tauaveina le faasalaga sa tatau mo i tatou (2 Korinito 5:21). Na toe tu mai o Ia i le aso tolu (I Korinito 15:1-4), ma ua faamaonia ai iina Lona manumalo i le agasala ma le oti. "O Le na fanaufouina i tatou ona o lona alofa tele, ina ia iu i le faamoemoe ua ola, i le toe tu mai o Iesu Keriso nai e ua oti" (I Peteru 1:3).
O le faatuatua e mafai ai e i tatou ona fulitua i le agasala ae liliu ia Keriso mo le tatou faaolataga (Galuega 3:19). Afai tatou te faatuatua ia te Ia, ma talitonu o Lona maliu i le satauro ua totogiina ai le tatou sala, ona faamagaloina ai lea o i tatou ma maua ai loa le ola e faavavau i le lagi. "Aua ua faapea lava ona alofa mai o le Atua i le lalolagi, ua Ia aumai ai Lona Atalii e toatasi, ina ia le fano se tasi e faatuatua ia te ia, a ia maua e ia le ola e faavavau" (Ioane 3:16). "Afai e te ta'utino i lou gutu i le Alii o Iesu, ma talitonu i lou loto ua toe faatuina mai o Ia e le Atua nai e ua oti, e faaolaina ai oe" (Roma 10:9). O le ala moni i le ola e faavavau, o lou faatuatua lea i le galuega mae'a a Keriso i le satauro! "Aua o le alofa tunoa ua faaolaina ai outou i le faatuatua; e le mai ia te outou foi lea, a o le mea ua foaiina mai e le Atua; e le ona o galuega, ina ne'i mitamita se tasi." (Efeso 2:8-9).
A e mana'o nei e talia Iesu Keriso e fai ma ou Faaola, ia e tatalo i le tatalo o loo tusia i lalo. Manatua, e le o se tatalo e faaolaina ai oe. Ua na o lou talitonu ia Keriso e faaolaina ai oe mai le agasala. O le tatalo lenei e na o se ala faigofie e faailoa atu ai i le Atua lou faatuatua ia te Ia ma lau faafetai mo le faaolataga ua saunia mo oe. "Le Atua e, ua ou iloa nei ua ou agasala ia te oe ma ua tatau lava ia te a'u se faasalaga tele. Ae ua totogiina e Iesu Keriso la'u sala ina ia mafai ona ou faatuatua e ala ia te ia, ma faamagaloina ai a'u. O nei lava ua ou liliu ese ai mai a'u agasala ma tuuina atu lo'u talitonuga atoa ia te Oe mo lo'u faaolataga. Faafetai tele mo le matagofie o Lou alofa tunoa ma le faamagaloina o a'u nei -- o le meaalofa o le ola e faavavau lea! Amene!"
Ua fai sau filifiliga ma'oti mo Keriso ina ua e faitau malamalama i itulau nei? Afai o lea, asiasi i le "Ua ou talia Iesu i le Aso lenei" o loo iai i lalo.
Toe taga'i i le itulau ua faaliliuina i le gagana Samoa
Pe faapefea ona ou maua le ola e faavavau?


text:
Tala I Kirikiti
O tala i kirikiti o le 2015 o lo’o lagolagoina e le Bluesky Communications ma e momoli atu le faafetai i lenei kamupani, ua loa lana tuatua i le atunu’u i lo latou lagolago sua o lenei taumafaiga.
I le tulaga o le liki a ali’i a le Falelima i Sisifo, o Sinapati ma le Pisisami e su'eina le tulaga lua i le aso Toanai, ona maua ai lea o au e su'eina le siamupini ma tulua i le va a Sasa'e ma Sisifo, ona su'e ai lea o le tulaga tolu ma fa i se aso o i luma pe a ma’ea le liki a tamaita’i.
TA’ALOGA A TAMAITA’I
ASO FARAILE - Teine o le Asaga (3-0) vs. Teine o le Pisisami (2-1). O le taaloga lea na faatumulia ai le paka i Fagaalu i le mamalu o le au matamata i taaloga i le va o Teine o le Asaga mai Aunuu, ma Teine o le Pisisami mai Vaitogi.
Sa matuai faateia le lelei o le 'au a le Asaga i le taaloga atoa. Sa muamua ta ta le Pisisami, e le'i sao se ta a teine lea e masani ona 'ai a latou ta i lena aso, e fai o te'a ao le lelei foi o le talituaa.
E oo i polo ia e misi mai i le 'au taloto e oo atu i tua ua leva ona kava mai e isi teine, e le maua se taimi e tuli ai 'ai a le Pisisami.
Oute faamalo i le kapeteni ia Fatima i le faiga ma le 'aoina o lana 'au, i le manaia o le vaavaai atu i le tasi o le leo, usitai uma i le mea e faatonu atu ai.
A sau foi i tua i le 'au laiti e sapo polo mamao pei ua ta vaai i teine matutua i le lelei o latou vaai, manaia le faato'ato'a i le sapoina o polo, vagana lava se polo e le maualuga, ae tamoe i ai se teine o le 'au, ona faailoga fesili lea o le sapoina o lena polo.
Sa maua e le Pisisami 'ai e 56 ae 19 le pe. O Hana na maua 'ai e 9, Peau e 5, Velmer e 5, ma isi uma teine na maua na'o 'ai e tasi pe lua, ae toatele foi ia na fuamoa.
Ina ua tulai mai le Asaga e ta ta, e le’i umi se taimi na ta ai le latou kapeteni ae sapo atu i le taloto le polo. Tu’u loa i le isi tamua o Fiafia, e 15 'ai sa ia taina. O le isi tamaitai o Foafoa e 15 foi ona 'ai.
Ia salagi loa i le ta a le isi a latou faate'a ia Alleluia sa maua ‘ai e fitu. I le taimi lea ua na o le 8 pe ae maua ai loa ‘ai e 56.
ASO TOANA’I - Teine o le I’a Vai (1-2) vs Teine Samoa Moni (0-3)
Na ta ta muamua le I'a Vai ma na manaia lava le latou taaga, e tele foi nai teine na ona o atu lava e ta'u le feau toe o mai vave i lalo.
O Tusisalalau na amata mai ai le 'au faaaloalo i lena aso. Na maua e le teine o Mellisa 'ai e 15, Lela 8, Avasa 9 ma Taulago 9, ao o le toatele lava na o le ta'ilua i le ta'itolu 'ai na maua, lea na maua ai le 80-16 le pe, tuli loa e Pavaiai.
Manaia te’a a le Teine Samoa Moni - o si loomatua o Valoaga, Lina, Tavai ma Mele.
O Valoaga ma Lina na maua 'ai e ta'i 12 ma isi na maua tamai 'ai laiti lava, ae toatele le 'au vaega lea na o e faatau fuamoa mai. I le faaiuga e 55 ‘ai ae sefulu iva le pe.
ASO GAFUA - Coconut Girls (1-2-1) vs Fetu o Sasa’e (2-2). O se taaloga malie tele; e i ai lava taaloga e faatalie tagata ae e i ai foi le taaloga toe o lota tago atu 'uu mai ae safue i se lapalapa.
Fai mai le isi 'au vaega lena, 'E…!!!! o le mea mao lava a Sia lea na taina ai e 19.' Ia a mea mao ia, ae o le ta a Sia na tou laki mai ai se manu e le maua ‘ai e 58 a le Fetu o Sasa'e.
Ua tau faaletonu lava le te'a lea na manaia i le tausaga ua te'a ao taalo mai ia Masefau, o Tiana. Manaia le faatoatoa atu a Sophie ma si faletua o Velo ma le faate'a o le tou kapeteni o Fuata, e ui lava e fai ma 'ata, ia ao le sipili lena o le mea, o le 'ata lava ma fealofani ma isi ou teine taaalo.
Na maua loa e Teine o Sasae 'ai e 56 ae sefuluiva le pe, tuli loa e le Coconuts Girls, ia o le taimi la lea faatoa malie ai loa le taaloga.
Ua tutusa nei 'ai, ua toe o le masaga lea e tata, ua tau fai nofo mau lava ia tapuaiga, ae o le taimi foi lea ua tau mata alia mai le talituaa, ao o loo malamala sese atu le 'au ta ta i se sasi mai a le 'au talituaa.
Na malo lava le 'au a le Coconuts Girls i le togiina o le polo agai i le mulumu.
ASO LUA - Teine o le Asaga (4-0) vs Coconut Girls (2-1-1) Na tata muamua Coconut Girls, ma sa matuai fai ai foi faiga a le talituaa a Asaga, e fai o polo sapo i le mea lea e i ai le falevaa, o le teine o Deecee, ma le sapo foi a le teine o Tagilima, i tua atu o le ova lua, ae na leai se sasi.
Ae le gata i lea, o le mulumu a le kapeteni o Fatima, e lua 'olo na mulumuina i le taaloga lea, 'oute fai atu pei a o le tago a Bruce Lee, e se'i mai le vae o Chenx Lu e le vave o le gaoia a lea mulumu.'
Ia na vave lava le faatamo’e e Asaga le taaloga ma maua e Nu’uuli ‘ai e 36. Ou te le iloa pe ua soona faatopetope lava e a e Asaga le taaloga, o lea e toatele le au maimoa i taaloga.
Onosa’i e faigata foi, te'i ua o atu ae ua sosola i Aunuu tamaloloa ia e ana alia ua fiu e faatalitali mai. Ia ae tasi foi lena o mea e lelei ai le tino laiti, e o atu feausi i tai e fetaui lava le oo atu ma le vela le falai moa a tou tina.
Tuli loa e Asaga ‘ai a Nu’uuli e le’i umi lava ae maua ma manumalo ai loa Teine o le Asaga i le 37 ‘ai ae na o le 6 pe.
THE NEW COMMENTS PROCESS
To make comments, you will need to register. You can register under your real name or use a 'screen' name. This way, people will be able to follow comments and make comments back and forth to each other. If you choose to use a 'screen name' no one will know your true identity. In either case, no email addresses will be available to anyone. It is an automated process. If you have questions, email: webmaster@samoanews.com
You currently are not logged in, please LOGIN to post comments.


text:
O le Faaaliga ia Ioane
From Wikipedia
- O le tusi a Ioane i Ekalesia e fitu o i Asia.
- Ua iloa e Ioane le nofoālii o le Atua o i le lagi.
- O le tusi ua faamauina i faamau e fitu .
- O le tatalaina o faamaufaailoga.
- Ua faailogaina auauna a le Atua.
- Ua tatalaina lona fitu o faamaufaailoga.
- Ua ilia pu e lona toalima ma lona toaono o agelu.
- O le agelu malosi ma le tusi uai lina lima.
- Ua vavalo mai molimau e toalua.
- O le fafine na ofu i le la.
- Ua alu ae nai le sami le manu feai e fitu ona ulu ma ona nifo e sefulu.
- o le Tamai Mamoe ma ona tagata; o le paū o Papelonia.
- O agelu e toafitu ua i ai mala e fitu e faauma ai.
- Ua faamaligiina e agelu e toafitu o a latou ipu.
- O le fafine ua tietie i le manu feai, e fitu ona ulu ma ona nifo e sefulu.
- Ua paū papelonia, ua olioli ai le au paia.
- Ua viia le Atua auā ua ia faamasino i le fafine taloitane tele.


text:
2
Iesu ena toa gini-gunana
1 Dina ihatoina ai headava anibouna ta e karaia, Kana, Galilea hanuana ta, ai. Iesu sinana danu unuseni ai. 2 Bona Iesu mai ena hahediba ida danu e vavedia, una anibou ela.
3 Vine ranuna e ore, bena sinana ese Iesu e hamaoroa, eto, Idia na asi adia vine ranuna. 4 A Iesu ese e haere henia, eto, Hahine e, dahaka dainai lau o hamaorogumu? Egu nega na dohore. 5 Bena sinana ese hesiai taudia e hamaorodia, eto, Baine hamaoromui ḡauna na ba karaia.
6 Unuseni ai nadi hodudia autauratoi hehelai, Iuda taudia edia haheḡoeva karadia daidiai; ta ta anidia na gallon ruahui ruahui sisivana. 7 Iesu ese hesiai taudia e haduadia; eto, Hodu na ranu amo a hahonu. Bena e hahonu dae roha. 8 Ma e haduadia, eto, Harihari ba sei, bona ba laohai anibou biaguna dekena. Bena idia ese e laohai.
9 Anibou biaguna ese vine ranuna ai e halaoa ranuna e inua toho; a ia na asi dibana ede amo ema, ranu iseina memerodia sibodia mo mai dibadia. Bena anibou biaguna ese headava matamata tauna e boiria, e hereva henia, eto, 10 Taunimanima iboudiai vine ranuna namo-hereana e nuia diho gunamu, bena ia ese e hakekerodiamu murinai vine ranuna mia-namona e nuia dihomu. To oi ese vine ranuna namo-hereana vada o dogoa tao ema bona harihari.
11 Iesu ena toa ginigunana na ini e hahedinaraia toma, Kana, Galilea kahana, ai e karaia; unu amo ia hairaina e hahedinaraia, bona ena hahediba ese e abidadama henia. 12 Una murinai ia mai sinala ida, bona tadina bona ena hahediba ida, e diho ela Kaperanaum ai, unuseni ai dina dia hoho e nohova.
Ierusalem ai: Laḡau-hanai
13 Iuda taudia edia Laḡau-hanai Ariana vairadiai e hure negana ai Iesu na Ierusalem ai eha dara dae. 14 Dubu Helaḡa ai boromakau bona mamoe bona pune ihoidia taudia e davaridia, bona moni e senisi taudia danu helaidia ai e davaridia. 15 Bena hekwadi kwanauna e hatua, iboudiai Dubu Helaḡa amo e luludia lasi, mamoe bona boromakau danu. Moni e senisi taudia danu edia moni ia ese e bubu nege, bona edia pata e uhe hebubu. 16 Bena pune ihoidia taudia e gwau henidia, eto, Ene na avabi oho; Tamagu ena ruma na hoihoi rumana ai basio halaoa. 17 Bena ena hahediba vada e helalo une, Buka Helaḡa ai ini e torea toma, eto, Emu ruma iura-henina ese baine hamasegu.
18 Bena Iuda taudia ese e nanadaia, eto, Oi ini o kara tomamu anina be dahaka? Emu siahu toana ba henimai. 19 Iesu ese e haere henidia, eto, Ina Dubu Helaḡa ba rohoa, bena lau ese dina toi lalodiai baina haginia lou. 20 Iuda taudia eto, Ina Dubu Helaḡa na laḡani hari-ahui tauratoi lalodiai e haginia bona e ha-orea, bena oi ese dina toi lalodiai ma ba haginia lou o tomu a? 21 A ia ese tau anina Dubu Helaḡa ida e haheḡereḡerea. 22 Taunabunai, ia na mase amo e tore isi lou negana ai ena hahediba ese una hereva e helalolaia une, ia na unu e gwau toma. Bena idia ese Buka Helaḡa bona iena hahediba herevadia danu vada e abi dae.
23 Iesu Lagau-hanai Ariana dinadia ai Ierusalem ai e nohova negana ai hutuma ese e abiabiraia, e karava toadia e ita daidiai. 24 A Iesu ese idia se abidadama henidia, badina be ia taunimanina iboudiai mai dibana. 25 Bona ta ese taunimanima ta herevana bema hamaorolaia na asi badina, badina be taunimanima lalodia vada e diba vaitani.


text:
Alafuunga Suria Fatalana God
Na Matiu 24:35, la Jisas 'e iiria 'ilo'oo, “Ni 'ola te'efou 'i lalo ma fofona fanua lo'oo 'i wado tagila sui. Tafe'ua ma nga fatalagu lo'oo ngaia 'e sia sui mola.” Fatalana God 'e to'o maka taringa'i maka riufia 'ola ngaa'i te'efou. Ma ngaia 'e to'omia fana 'agoru idumia le'a ma 'agoru su'a le'a ai. 2 Timoti 3:16 'e iiria, “Girigiringa Abu lo'oo te'efou, na ngaia 'ita mai fa'asia God. Ma nga Girigiringa Abu te'efou 'e le'a fana nga kwaifa'ananaunga, ma nga faate'enilana nga rianga, ma nga fa'aodolana ni 'ola ne'e kuta, ma faate'enilana nga to'orunga 'e odo.” Ngaia 'e to'o: God 'e kwatea fatalana fadauru fana 'agoru su'ana falafala aana ma 'agoru leka suria Alafa.
Fatalana God ngaia 'e to'o na rua gula 'ola na goru fa'alata 'ania Testamen Biri ma Testamen Fooru. Testamen Biri, gila giria na nga alafuunga Hibru, nga alafuunga na nga ta'a 'i Jiu. Na nga Testamen Biri, gila giri suria launge'enilana fanua lo'oo 'i wado, ma nga etalana ta'a 'i Jiu, ma 'olataa ne'e lau faga leleka maka nigi 400 farisi 'i na'o na la Jisas 'e futa mai ai. Nga Testamen Fooru, gila giria na nga alafuunga Grik, ma gila giria suria la Jisas ma nga etalana siosi.
Farisi 'e aula 'i burina na gila giria Testamen Fooru, tani ta'a ngaa'i gila lamadu'aa fana alafuunga matari. Sui ma ta'a gila lamadu'aa fana alafuunga na Latin, nga alafuunga na ta'a na Catholic siosi gila alafuu ai mai na'o. Fana farisi auaula, nga ta'a ni kwaitalainga na nga Catholic siosi gila madafia 'e 'ame le'a fana lamadu'aalana Baebol fana alafuunga ngaa'i matari. Tafe'ua ma tani ta'a ngaa'i, gila su'aai na kwaifa'ananaunga lo'oo 'e 'ame odo. Gila su'aai na ngaia 'ola ba'iba'ita fana ta'a 'agila idumia Baebol na nga alafuunga na gila su'a le'a ai. Ngaia na'a gila eta fana lamadu'aalana Baebol fana alafuunga matari'a, 'ilaka'u English ma German. Ta'a na gila agea 'ola lo'oo, gila daria 'ato'atolanga ba'ita, tafe'ua ma gila 'ame sui fa'asia taunga'inga lo'oo. Leleka ma ta'a 'e aula gila ka eta fana idumilana Baebol na alafuunga aga 'i talaga, ma ngaia 'e kwaibooni aga maka fa'ategela fito'onga aga.
Tala'ina lo'oo, ta'a gila bi'i su'aai na alata gila giria Testamen Fooru na Grik, gila giria fatanga ne'e to'omia ta'a te'efou. Gila 'ame giria fatanga ne'e 'ato maka to'omia mola ta'a ba'ita. Alata gila giria Baebol, ta'a te'efou 'e to'omia fana idumilai ma 'agila su'aai.
Alata meeru miri agea translesin lo'oo 'i Kwaio, meru leka suria falafala 'ino'ona la'u mola. Meeru miri siria 'e iiki fana ta'a 'agila su'a le'a na falafala na God. Ngaia na'a, meeru irito'ona fana meeru miri sia giria mola fatanga ba'ita ne'e to'omia mola ta'a ba'ita. Meeru miri irito'ona fana 'ameru giria fatanga ne'e to'omia ta'a sika'a la'u mola.
Meeru miri siria nga buka lo'oo 'i Kwaio 'ani totoo'o fe'enia Grik na gula na meaning. Tani alata meeru miri daria, te'e me'e fatanga momola na Grik 'e to'omia fatanga 'e aula na Kwaio. Nga alafuunga na nga Kwairiinga Le'a Lo'oo 'ola suria ta'a na gila to'oru lalau fa'asi 'adauru. Mooringa aga ma falafala aga 'e matari fa'asia falafala adauru. Ngaia na'a tani 'ola na gila giri suria mai na'o, ma dauru goru 'ame su'a le'a ai tala'ina lo'oo. Alata meeru miri lamadu'aa nga Kwairiinga Le'a fana Kwaio, meeru miri idumia buka 'e aula fana 'ameru su'a na meaning kwala'imori. Sui ma meru ka irito'ona fana 'ameru daria fatanga 'i Kwaio ne'e to'omia meaning lo'oo. Ngaia na'a tani alata, ngaia 'ame totoo'o fe'enia tani English Baebol 'ilaka'u NIV 'amoe ma King James. Tafe'ua ma, meaning 'e totoo'o mola. Kwaisiriinga ameeru 'e 'ilo'oo: Meeru miri siria fatalana God 'ani nana'i 'ubulana mango dauru 'ilaka'u ngaia 'e nana'i 'ubulana mangona ta'a Kristin mai na'o alata gila idumia na alafuunga na Grik.
Meeru miri baole'a fana God tofuna ngaia 'e alami 'ameeru fana 'ameru agea taunga'inga lo'oo. Meeru miri soea God fana ngaia 'ani alamia Baebol lo'oo 'ani boonia ta'a 'e aula fana 'agila su'a na Alafa ma 'agila leka suria. 'Ilaka'u 1 Timoti 1:17 'e iiria, “Dauru goru baatafea ma goru fa'aba'itaa God ne'e nana'i firi. God no'o na nga Kiingi ne'e nana'i firi, mai ngaia 'ame mae, ma te'efuta wane 'e 'ame agasia, ma te'i ngaia no'o na God. Kiu.”
Meeru soe'o fana 'i'oo 'ani idumia Fatalana God 'i Kwaio gani mai gani. Alamia ngaia 'ani to'oru 'ubulana mangomu, ma alamia ngaia 'ani lamadu'aa manatalamu. Ngaia 'e le'a fana 'i'oo 'ani idumia fe'enia ru'uru'ua amu, moko booniga 'agila su'a le'a na falafala God. Ngaia le'a la'u fana idumia 'ubulana siosi fana ta'a te'efou 'agila longoa Fatalana God na alafuunga na gila su'a le'a ai. Lauta buka lo'oo 'e to'oru mola na lefu na 'i'oo arua ai, ngaia 'e sia kwaibooni mola te'efuta ta'a. Rimerime te'e 'ania mola. Tafe'ua ma lauta 'i'oo idumia moko fo'asia God 'ani booni'o 'ani su'a le'a ai, ma ngaia te'e lamadu'aa manatalamu maka talai'o fana mooringa firi.


text:
Diksonari
Index
Diksonari
1
Abu Keto (Fast)—Ta'a 'i Jiu na gila manata ba'ita na God gila abu keto na tani alata ngaa'i. Gila abu keto fana faate'enia na gila kwaimanadai 'amoe ma gila su'asuria na'a gila ria. Ma tani alata ngaa'i gila abu keto suria gila siria God 'ani faate'enia tala 'agila leka 'i suria.
'Ubulana Testamen 'Ua nga ta'a 'i Jiu gila abu keto na tani gani 'ubulana farisi. Na Sekaraea 8:19, la Sekaraea 'e iiria fana ta'a 'i Jiu 'agila abu keto fai gani 'ubulana farisi. Ni Farasii gila abu keto rua gani 'ubulana wiki. Agasia Luk 18:12.
Ngaia le'a fana 'agoru abu fanga. La Jisas 'e iiria ngaia 'ola 'e le'a la'u mola. Tafe'ua ma, God ngaia 'ame aile'a alata goru abu keto fana faate'enilai mola fana ta'a ngaa'i na'a goru le'a ma goru odo ma goru nana'i le'a fe'enia God. Alata ni Farasii gila abu keto, gila siria ta'a 'agila tafega ma gila ka iiri ba'ita aga. La Jisas 'e fata faga suria manatalaga 'e 'ame odo alata gila abu keto, ma gila agea mola fana ta'a 'agila agasia. La Jisas 'e iiria goru sia kwairii mola te'ana ta'a alata goru abu fanga. Tafe'ua ma, dauru goru fo'asia mola God.
Alafa ni suuabunga (High Priest)—Nga alafa ni suuabunga ne'e ba'ita fafia tale'e fataabu te'efou. Te'ingaia ne'e to'omia 'ani ru'u 'ubulana Lefu 'e Abu na 'Ifi Abu na God 'i Jerusalem, ma ngaia 'e agea mola te'e gani 'ubulana farisi. Agasia Hibrus 9:7. Eron, o'ana la Moses, ngaia alafa ni suuabunga eteeta, ma God 'e iiria nga alafa ni suuabunga te'e nigi mai burina te'e leka mai fa'asia orioritana. Gwa'a 'ino'ona, alata ta'a 'i Rom gila ba'ita fafia Israel, gila firia dai te'e alafa ni suuabunga. Wane ne'e giria buka Hibrus 'e iiria la Jisas 'e 'ilaka'u nga alafa ni suuabunga fana ta'a na gila tagoto'o ana. Agasia Hibrus 2:17.
Babala Abu (Tabernacle)—Alata ta'a 'i Jiu gila 'ubulana lefu langalanga burina gila leka mai fa'asia 'i Ijip, God 'e iiria ala Moses 'ani launge'enia me'e babala fana 'agila fo'asia God ai. God 'e iiria ala Moses 'ani launge'enia babala lo'oo fa'asia ruu ne'e aga 'e le'a fa'asia susungana nanigot ma diugon. Agasia Eksodas 26:1-14. Alata gila to'oru na te'efuta lefu, gila fa'aulaa babala lo'oo ma gila arua ni 'ola 'e abu 'i 'ubulai. Nga fataabu gila tabo 'ania 'ola fai 'a'ae fofona uumu 'ubulai. Sui ma alata gila leka fana lefu ngai la'u, gila osia babala lo'oo ma gila ngaria la'u mola fe'eniga. Nga ta'a 'i Jiu gila fo'asia God 'ubulana babala lo'oo leleka maka nigi na alata la Solomon 'e launge'enia 'Ifi Abu na God 'i Jerusalem.
Farasii (Pharisee)—Alata la Jisas ngai fofona fanua lo'oo 'i wado, ta'a na Farasii gila fufu'i ta'a 'inato'o laloana ta'a 'i Jiu. Gila fataabu 'amoe, tafe'ua ma gila ta'a ba'ita. Ni Farasii gila iiria na nga 'ola taringa'i ne'e leka suria Tagi ala Moses maka leka suria tani tagi ngaa'i na gila lalea 'i talaga. Ni Farasii gila fata naunau suria gila madafia falafala aga 'e le'a riufia ta'a ngaa'i. Ni Farasii 'e aula gila ma'asini ala Jisas suria ngaia 'ame dau tegela na tagi aga.
Fata arunga'inga ba'ita (Covenant)—'Ubulana Baebol, nga fa'aladamilana fataarunga'inga ngaia 'ola na'a rua fufu'ita'a gila alafafia. Te'e fufu'ita'a gila fataarunga'i 'agila agea lauta nga fufu'ita'a ngaa'i gila fataarunga'i fana 'agila agea 'ola ngaa'i.
'Ubulana Baebol, goru agasia rua fataarunga'inga ba'ita God 'e agea. Eteeta ngaia 'e agea fataarunga'inga na gila fa'alata 'ania Fataarunga'inga 'Ua. Ma nga ruana 'ola gila fa'alata 'ania Fataarunga'inga Fooru. 'Ubulana Fataarunga'inga 'Ua, God 'e fataarunga'i fana ta'a 'i Israel ngaia te'e aga suriga maka fa'amooriga lauta gila leka suria tagi na ngaia 'e kwatea fala Moses. Tafe'ua ma, 'e 'ato 'agila nana'i odo 'i na'ona God suria 'e 'ato 'agila dau suria tagi. Agasia Luk 1:70-75; Galesia 3:17-18; Hibrus 9:1. Alata God 'e agea Fataarunga'inga Fooru, ngaia 'e fataarunga'i ngaia te'e rubea ta'a fa'asia rianga aaga lauta gila tagoto'o ala Jisas. God te'e agea tofuna maenga ala Jisas na 'ai folo 'e ngaria kwa'ikwa'inga ne'e to'omi 'adauru tofuna rianga adauru. Ma ni dai ne'e tagoto'o ala Jisas Kraes, ngaia 'e odo 'i na'ona God. Agasia Matiu 26:28; Rom 11:27; Hibrus 7:22-25; 8:6-13; 9:15.
Fafangalaa na Babala (Feast of Tabernacles)—Na fafangalaa lo'oo, nga ta'a 'i Jiu gila launge'enia babala sisita fa'asia lalana 'ai 'amoe ma timba, ma gila to'oru 'ubulana babala no'ona fana fiu gani. Fafangalaa lo'oo 'e lau na Septemba ma Oktoba. Ngaia lau 'i burina nga goni'olanga na 'ola aga fana ketonga, ma ta'a 'i Jiu gila baole'a fana God fana ketonga na ngaia 'e kwatea faga. Ma gila manata to'ona la'u mola alata la God 'e talaia wawarifuga fa'asia Ijip, ma gila baole'a fana. Gila madafia alata wawarifuga gila to'oru na babala alata gila leka kwairiu lefu 'e langalanga 'i burina gila 'akwa fa'asia Ijip. Ngaia na'a gila to'oru mola 'i 'ubulana babala na fafangalaa lo'oo.
Fafangalaa na Pentakos (Feast of Pentecost)—Na alafuunga na ta'a 'i Jiu, nga fa'awatagalana Pentakos na'a “Nima akwale'e gani.” Nga Fafangalaa na Pentakos nga nima akwale'e gani burina Fafangalaa na Tala Riunga. Nga gani lo'oo na Pentakos ngai na singari na Mei 'amoe ma Jiun, ma nga ta'a 'i Jiu gila oguogu fana baatafelana God fana nga gonilana lodona witi. Na Testamen 'Ua, God 'e iiria fana ta'a wane 'i Jiu te'efou 'agila leka fani Jerusalem fana fa'aba'itaa nga Fafangalaa na Pentakos. Na gani lo'oo na Pentakos burina la Jisas 'e fane 'i langi, ma Anoe 'ola Abu ka ru'u 'ubulana mangona ta'a na gila tagoto'o na gila 'i Jerusalem. Ngai na'a dauru goru malale'a na gani lo'oo. Agasia Wane Ni Kwairiinga 2:1-4.
Fafangalaa na Tala Riunga (Feast of Passover)—Nga Fafangalaa na Tala Riunga 'e lau suria te'e gani momola sui ma fafangalaa na beret na iist 'amoe ai te'e bi'i lau fana fiu ma'e gani. 'Ubulana nga rua uniuninga lo'oo na ta'a 'i Jiu gila manata to'ona alata wawarifuga gila leka mai fa'asia 'i Ijip fana lefu 'i Kenan. Alata no'ona, kiingi 'i Ijip 'ame 'uri fana 'ani alamia ta'a 'i Israel 'agila leka fa'asia 'i Ijip. No'ona God 'e agea ni 'ola ni 'alefosilai 'e aula fana 'ani agea kiingi 'ani alamiga fana 'agila leka. Tafe'ua ma, 'e 'ato. Sui ma God 'e fadaa fana 'ani alea nga enselo 'ani kwa'ia wela wane eteeta na ta'a lo'oo 'i Ijip. Mala God 'e iiria fana talate'e fu'iru'uru'ua 'ani kwa'ia dale'e sifisifi maka 'usua 'abuna 'i maana ru'uru'unga na 'ifi aga. Burina gila agea, nga enselo 'e lofo fofona 'ifi aga me 'ame kwa'ia ni wela eteeta aaga. Te'e ru'uru'ua eteeta na ta'a 'i Ijip, na gila mae. Sui ma nga kiingi 'i Ijip bi'i alamia ta'a 'i Jiu 'agila bi'i leka.
God 'e iiria aga gila sia mabolosia mola 'ola lo'oo. Agasia Eksodas 12:1-30. Ngaia na'a talate'e farisi, ta'a 'i Jiu gila ogu 'i Jerusalem fana 'agila manadaia fafangalaa lo'oo 'agila manata to'ona furifuri nga Tala Riunga lo'oo. Furifuri gila agea tabonga te'ana God fana faate'enilai na gila baole'a fana 'olataa lo'oo God 'e agea faga alata ngaia 'e talaiga mai fa'asia 'i Ijip. Na alata na Fafangalaa lo'oo, gila 'ania dalena sifisifi, ma beret na gila 'ame arua iist 'i 'ubulai, ma kakena 'ai ukwala. Agasia Eksodas 12:8; Diuteronomi 16:3. Nga ta'a 'i Jiu gila agea Fafangalaa na Tala Riunga 'ubulana kwaru gani na March ma April.
Fataabu (Priest)—Laloaga nga ta'a 'i Jiu, nga fataabu 'e kwatea tabonga te'ana God fana God 'ani 'olafanataa na rianga na ta'a. Ma gila aga suria 'Ifi Abu na God ma gila ka taunga'i ai. Alata la Jisas ngai fofona fanua lo'oo 'i wado, fataabu 'e agea tabonga na 'Ifi Abu na God 'i Jerusalem. 'Aina fataabu gila futa na fufu'i ta'a ala Eron ne'e futa orioritana Livae. Livae nga wela ala Jekob, nga wawarifuna ta'a 'i Jiu, mala Eron nga asila Moses. Ngaia na fataabu eteeta.
Alata la Jisas ngai lo'oo, fataabu gila to'omia fiu to'oni (7000) wane. Ngaia na'a fataabu gila 'ame taunga'i furifuri na 'Ifi Abu na God. Gila taunga'i mola fana te'e wiki, sui ma gila ori 'ifi, ma fataabu ngaa'i 'e lamadu'aa no'o.
Nga ruu ba'ita ne'e to'ofonosia nga gule'e lefu ne'e abu 'ubulana 'Ifi 'Abu na God, 'e gaa alata la Jisas 'e mae. Nga 'ola lo'oo 'e faate'enia na maenga ala Jisas 'e 'ulasia sinamaa fana 'agoru leka te'ana God. Alata lo'oo, la Jisas na'a fataabu fadauru. Ma ngaia 'e agea 'ani wada'u fana 'agoru leka te'ana God.
Ni Fataabu ba'ita (Chief Priests)—Ni Fataabu ba'ita, gila na fufu'i fataabu na gila kwaitalai fana ni fataabu te'efou. Nga tagi aga fana nana'inga 'ani kwari ngaia 'e tegela'a ma taunga'inga aga 'e ba'ita la'u mola. Ta'a Fataabu ba'ita gila nana'i Jerusalem ma gila na ta'a na gila aga suria nga 'Ifi abu na God no'ona. Gila na gila fadaa taunga'inga fana ni fataabu ngaa'i 'agila agea, ma gila fadaa taunga'inga fana wiki na nga fataabu ba'ita ngaa'i 'agila agea nga tabonga. Agasia Matiu 2:4; Mak 14:1; Wane ni Kwairiinga 9:14.
Ni Fataabu ba'ita gila kwaisufai ma gila ba'ita la'u mola fana ta'a na Jiu, ma ni wane aula aga na gila nga ta'a ni fadafadanga fafia ta'a na Jiu.
Foufounga na God (Kingdom of God/Kingdom of Heaven)—Alata gila fata suria “Foufounga na God,” gila 'ame manata momola suria fanua na God 'i langi. Gila manata la'u mola suria ba'itangaa na God fafia ta'a aana. God 'e ba'ita fafia ta'a gila tagoto'o ana. Ngaia 'e aga 'afuiga maka 'abelo 'aniga, maka talaiga, maka booniga. Alata la Jisas 'e leka mai fana fanua lo'oo 'i wado, nga Foufounga na God 'e leka mai na falafala fooru tofuna alata la Jisas 'e mae na ai folo, ta'a gila bi'i to'oru le'a fe'enia God suria ngaia 'e ngaria rianga aaga.
Lo'oo nga foufounga na God ngaia fe'enia ta'a na gila tagoto'o ala Jisas ma gila alamia 'ani ba'ita fafia moorilaga, gwa'a ngaia 'e 'ato 'ani agasia foufounga aana. Alata 'e ori la'u mai, ngaia te'e eta fana 'ani ba'ita fafia ta'a aana 'ubulana foufounga na gila tagila agasia 'ania maaga.
Fou 'e taringa'i (Cornerstone)—Ta'a 'i Jiu gila launge'enia 'ifi na nga fou. Na nga fai bou na 'ifi gila arua ni fou ba'ita ne'e gema fafia bani na 'ifi sakusaku, fana 'ifi lo'oo 'ani tegela. Tofuna 'ola lo'oo, gila fa'alata 'ania fou fu'u, “Nga fou 'e taringa'i.” Na nga Testamen Fooru, la Jisas 'e iiria ngaia nga fou taringa'i na bani na 'ifi. Agasia Matiu 21:42-44.
Fufu'iwane ala Jisas (Disciple)—Fufu'iwane ngaia latana ta'a na gila leka suria kwaifa'ananaunga na wane ni kwaifa'ananaunga. Alata 'e aula na Testamen Fooru, alata gila fata suria fufu'iwane ala Jisas 'ubulana Kwairiinga Le'a, gila fata suria akwala ma ruaai na'a gila lado ala Jisas. Tani alata ngaa'i, gila fata suria ta'a ngaa'i la'u mola, 'ilaka'u alata la Jisas 'e alea fiu akwale'e wane ma ruaai (72) 'agila leka ma gila taunga'i fana God. Agasia Luk 10:1-12.
Girigiringa Abu (Scriptures)—Na alata na Wane ni Kwairiinga gila agea taunga'inga aaga, gila 'ame giria 'ua buka na Testamen Fooru. Ngaia na'a alata gila fata suria Girigiringa Abu, gila alafuu momola suria ni buka nga na Testamen 'Ua. Ma lo'oo alata goru alafuu suria Girigiringa Abu, dauru goru alafuu suria tale'e buka lo'oo te'efou 'ubulana Baebol.
Grep (Grape)—Grep nga lodona 'ai sisika. Lodona 'ola 'e aula gila nana'i na te'e fafade 'ola momola. Gila memeria lodona fana kwaikwaina. Kwaikwaina 'e masia ma gila launge'enia waen fa'asia. Grep ngaia 'ola ba'ita fana ta'a 'i Jiu. Ta'a gila su'a le'a ai.
'Ubulana Girigiringa Abu, gila iiria ta'a 'i Israel 'ilaka'u nga langa'a na grep na God. Agasia Aesea 5:1-7; 27:2-6. Ngaia na'a alata la Jisas 'e agea sisifonga suria nga grep te'ana ta'a ba'ita 'i Jiu, gila su'aai ngaia 'e sisifo suriga. Agasia Matiu 21:33-46; Mak 12:1-2; Luk 20:9-19.
'Ifi ni Fo'anga (Synagogue)—Alata ta'a 'i Jiu gila na ni fanua aaga, nga ta'a lo'oo gila leka fana ni 'Ifi ni Fo'anga aaga fana 'agila ogu ma gila ka fo'a. Ta'a gila idumia Girigiringa Abu, ma gila fa'ananaua ta'a suria fa'aladamilana. Tafe'ua gila 'ame agea tabonga 'ubulana ni 'Ifi ni Fo'anga aaga, suria te'e 'ubulana 'Ifi Abu na God 'i Jerusalem na gila tabo no'o ai.
'Ifi Abu na God (Temple)—Nga ta'a 'i Jiu gila to'o na te'e 'Ifi Abu momola. Nga 'Ifi Abu no'ona ngai 'i Jerusalem. Ni 'ola 'e abu na ngai 'ubulana Babala Abu, gila 'idua 'ubulana 'Ifi Abu 'i Jerusalem alata gila launge'enia 'e sui no'o. Eta na alata no'ona, ta'a 'i Jiu gila tabo na 'Ifi Abu me 'amoe la'u na te'efuta lefu ngaa'i. Alata gila agea uniuninga 'ilaka'u Fafangalaa na Tala Riunga, 'amoe ma Pentakos, ta'a gila leka no'o fa'asia fanua aaga fani Jerusalem. Nga 'Ifi Abu ngaia 'e to'o na lefu kwaitatari'a ai. Te'e lefu ngai gula 'i maa nga lefu fana ta'a na gila 'ame Jiu. Ngaia nga lefu fana 'agila leka mai fana fo'osilana God. Te'e ta'a na Jiu na gila to'omia fana ru'unga 'i 'ubulana 'Ifi Abu na God. 'Ubulana 'Ifi Abu na God, ni lefu auaula ngai ai. Lefu eteeta 'ubulana 'Ifi Abu na God, ta'a 'i Jiu te'efou gila to'omia 'agila leka ai. Ruana lefu ngaia lefu fana ta'a wane 'i Jiu 'agila leka ai. Gila su'asuria 'agila agasia nga fataabu alata gila agea tabonga. Oruna lefu ngaia lefu fana fataabu 'agila kwatea tabonga. Ma nga lefu taringa'i 'ubulana nga 'Ifi Abu lo'oo na Lefu 'e Abu, ma te'e Alafa ni Suuabunga ne'e to'omia 'ani lekanga ai, ma ngaia 'e leka 'ubulai na te'e alata momola na farisi. Agasia nunu'i 'ola na 'Ifi Abu na God.
Israel (Israel)—Ngaia na latana fanua nga ta'a 'i Jiu gila nana'i ai tala'ina lo'oo. Mai na'o God 'e kwatea lata lo'oo fala Jekob, nga wawarifuna ta'a 'i Jiu. Burina ta'a gila fa'alata ni ta'a Jiu “Ta'a Israel” suria gila futa oritana la Jekob. Agasia Wane Ni Kwairiinga 1:6.
Kiingi 'i Rom (Caesar)—Na nga alafuunga na Grik, gila fa'alata 'ania nga kiingi 'i Rom “Sisa.” Alata gila giria nga Testamen Fooru, nga kiingi 'i Rom 'e ba'ita fafia fanua te'efou galangia Asi 'i Mediterenia. Ngaia 'e to'oru 'ubulana fanua ba'ita 'i Rom na fanua 'i Itali. Suria ngaia 'e ba'ita fafia fanua 'e aula, nga kiingi 'i Rom 'e firia tani wane ngaa'i 'agila aga suria ni fanua lalau fa'asia 'i Itali. Alata la Jisas 'e ba'ita mai, la Herod Antipas nga kiingi na nga kiingi ba'ita 'i Rom 'e firia 'ani aga suria gule'e lefu 'i Galili. Ma alata gila sufaa la Jisas fana maenga, nga kiingi 'i Rom 'e firia la Paelat 'ani aga suria gule'e lefu 'i Judea.
Kiingi Herod ngaa Ba'ita (King Herod the Great)—Herod ngaa Ba'ita ngaia 'e kiingi alata la Jisas 'e futa. Ngaia nga Jiu kwala'imori 'amoe, ma ngaia 'e futa oritana la Iso, nga koko'o ala Ebraham. Nga ta'a 'i Rom gila ba'ita fafia ta'a 'i Jiu alata la Jisas ngai fofona fanua lo'oo 'i wado. Ma Kiingi 'i Rom 'e firia tani wane 'agila ba'ita fafia ni gule'e lefu. Herod ngaa Ba'ita ngaia 'e ba'ita fafia gule'e fanua 'i Judea, Galili, Samaria, Iturea, Idumea, Perea, ma Trakonaetis. Ngaia 'e kiingi eta na oru akwale'e farisi ma oru ai na'ona la Kraes 'e futa (33 BC) leleka maka nigi na alata la Kraes ngaia 'e futa. Sui ma ngaia ka mae na alata na guru iiria tala'ina lo'oo (4 BC).
Alata la Herod ngaa Ba'ita 'e kiingi, nga 'Ifi Abu na God 'i Jerusalem 'e ria 'e aburu no'o. Ngaia 'e launge'eni fooru ai. Ngaia nga kiingi la'u mola na ngaia 'e alea ta'a ni fununga 'agila kwa'ia ru'uru'ua wane alata la Jisas 'e futa. Alata la Herod ngaa Ba'ita 'e mae, oru wela wane aana gila du'aa no'o. Oru wane lo'oo la Akeleas, mala Antipas, mala Filip, ma gila to'ole'enia ni lefu la ma'aaga 'e ba'ita fafia. Agasia Matiu 2:1-19; Luk 1:5.
Kiingi Herod Akelaes (King Herod Archelaus)—Herod nga Ba'ita ngaia 'e kwa'ia oru wela eteeta ana sui ma ngaia bi'i mae na 4 BC. Alata ngaia 'e mae, wela aana la Akelaes ngaia ka kiingi no'o 'i du'ana. Alata la Jisas 'e sika'u mola 'ua, Akelaes 'e ba'ita fafia oru gule'e lefu 'i Judea, Samaria, ma Idumia. Ngaia 'ame kiingi aburu suria ngaia 'e kwa'ia ta'a 'e aula na gila agea fununga ba'ita 'i Jerusalem. Tofuna 'ola lo'oo, kiingi 'i Rom 'e fa'asuia la Akelaes ma ni wane ngaa'i fa'asia Rom maka du'aa. Ngaia 'e kiingi mola fana awkale'e farisi eta na fai farisi na'ona la Kraes (4 BC) maka nigi na ono farisi burina futanga ala Kraes (6 AD). Agasia Matiu 2:19-23.
Kiingi Herod Agripa eteeta (King Herod Agrippa I)—Wane lo'oo nga koko'o ala Herod ngaa Ba'ita. Ngaia na kiingi ne'e kwa'ia la Jemes maka arua la Pita 'ubulana lokafu. Eta na 37 AD maka nigi na 44 AD, ngaia 'e ba'ita fafia gule'e lefu 'i Judea, Galili, Samaria, Perea, Iturea, Abilin mai Trakonaetis. Nga enselo na God 'e kwatea fifiinga fana, ma wawaa 'e 'ania leleka maka mae no'o. Agasia Wane Ni Kwairiinga 12:1-23.
Ruana Kiingi Herod Agripa (King Herod Agrippa II)—Wane lo'oo ngaia wela ala Herod Agripa I. Eta na 53 AD, ngaia 'e ba'ita fafia gule'e lefu 'i Galili, Iterea, Abilin mai Trakonaetis. Sisifonga suria alata ngaia 'ani sufaa la Pol wane ni kwairiinga ngai na Wane ni Kwairiinga 25:13-26, 32.
Kiingi Herod Antipas (King Herod Antipas)—Wane lo'oo ngaia wela ala Kiingi Herod ngaa Ba'ita ma wane futa fe'enia la Kiingi Herod Akelaes. Eta na 4 BC maka nigi na 39 AD, Antipas 'e ba'ita fafia rua gule'e lefu 'i Galili ma 'i Perea. Ngaia 'e rugate'enia noni aana 'i na'o maka feea ni Herodias, noni ala Filip, wane 'i burina. Antipas 'e kwa'ia la Jon wane ni naruabunga. Agasia Matiu 14:1-2. Antipas 'e agasia la Jisas alata la Paelat 'e alea la Jisas te'ana ma gila bi'i kwa'ia. Agasia Luk 23:7-12.
Kraes (Christ/Messiah)—Ta'a 'e aula gila madafia “Kraes” na'a lata ngaa'i ala Jisas. Tafe'ua ma, “Kraes” 'e lata 'amoe. 'Ubulana alafuunga na Grik, “Kraes” 'e to'oto'o fe'enia “Mesaea” na nga alafuunga Hibru. Nga fa'aladamilana 'e 'ilo'oo: Kraes na'a nga wane na God 'e firia fana 'ani fa'amooria ta'a aana. “Kraes” ngaia fatanga 'ilaka'u “primia” 'amoe ma “Alafa”. Ngaia na'a dauru goru iiria “nga Kraes” ma “la Kraes” 'amoe.
'Ubulana Girigiringa Abu, God 'e fataarunga'i 'e sui no'o na ngaia te'e firia nga wane ni kwaifa'amooringa fa'asia nga fufutanga ala Defete ma te'e alea 'ani fa'amooria ta'a 'i Jiu maka ba'ita fafiga furifuri. Agasia Matiu 2:6; 22:42.
Ngaia na'a alata la Jisas 'e leka mai fofona fanua lo'oo 'i wado, ta'a 'i Jiu gila mamania no'o nga nigilana Kraes. Gila madafia na Kraes lo'oo te'e funu fe'enia ta'a na Rom maka kwatea tegelangaa fana Israel ne'e riufia fanua ngaa'i te'efou. Agasia Wane Ni Kwairiinga 1:6. Tafe'ua ma la Jisas 'e fa'ananaua ta'a lo'oo na Kraes te'e nonifii maka mae tofuna foufounga lo'oo aana 'amoe la'u foufounga na fanua lo'oo 'i wado. Agasia Luk 24:44-46. Ngaia na'a ta'a 'e aula 'i Jiu gila 'ame tagoto'o ana. Gila ma'asini na kwaifa'ananaunga aana suria gila siria ngaia 'ani ba'ita fafia foufounga na fanua lo'oo 'i wado. Ma gila ma'asini ala Jisas suria gila madafia nga Kraes te'e nigi mai fana 'ani talariufia nga marimae aaga. Agasia Jon 6:14-15.
Kwairiinga Le'a (Gospel)—'Ubulana Baebol, alata gila iiria ‘Kwairiinga Le'a,’ gila 'ame manata mola fana te'e fai buka na'a la Matiu, Mak, Luk, ma la Jon gila giria. Nga Kwairiinga Le'a na'a nga kwairiinga God 'e kwatea fana ta'a suria nigilana wela aana fana fanua lo'oo 'i wado fana fa'amoorilaga. Nga Kwairiinga Le'a lo'oo 'e 'ilo'oo: La Jisas 'e leka mai maka mae fana 'ani lafua rianga adauru maka ngaria kwa'ikwa'inga adauru. Ta'a na gila tagoto'o ana, gila sia mae mola. Tafe'ua ngaia te'e fa'amoorilaga fana 'agila nana'i firi fe'enia 'i talana ma God 'i langi.
Kwari (Cleanse, Clean, Purify)—Nga tagi ala Moses 'e iiria ta'a 'i Jiu 'agila kwari alata gila leka te'ana God. Ma nga tagi 'e alafuu suria 'ola 'e aula na te'e agea gila tagila biribiri'a 'amoe ma gila sua 'ina'o na God. Tani 'ola ngaa'i 'e 'ilo'oo: gemanga na boo ma ta'ina 'ola 'e to'o na fai 'a'ae ne'e mae, 'anilana 'abu na 'ola, gema to'onga na ta'a gila kuu, ma alata noni 'e lafia wela. Alata gila sua 'ina'o na God, Tagi ala Moses 'e alafuu suria 'ola fana 'agila agea fana fa'akwarilaga.
Na alata ala Jisas, ta'a 'i Jiu gila leka suria tagi fana gila sia sua mola 'i maana God. Mala Jisas 'e iiria na ni 'ola ne'e leka mai fa'asia manatalana wane ngaia ne'e agea wane 'e sua 'ina'o na God. Agasia Matiu 7:1-23.
Kwarilana lofona wane (Circumcision)—Na nga falafala na ta'a 'i Jiu, gila dau suria 'ola gila fa'alata 'ania “Kwarilana lofona wane.” Gila agea fana wela wane na kwaruna ma'e gani burina ngaia 'e futa. Gila agea suria God ngaia iiria fala Ebraham fana 'ani agea 'ola lo'oo fana 'i talana fe'enia wela wane te'efou fana 'ani faate'enia na gila ta'a na God. Agasia Jenesis 17:9-14. Lauta wane 'i Jiu 'ame agea, ngaia faate'enia na ngaia 'ame siria lekanga suria God. Alata gila agea 'ola lo'oo, gila 'olea susungana lofona wela wane lo'oo. Ngaia 'e matari fa'asia falafala na kwaringa 'usia wela. Wane na gila kwaria lofoga, gila su'asuria arua wela 'ua.
'Ubulana Testamen Fooru, ta'a 'e aula 'i Jiu gila tagoto'o nga ta'a gila siria 'agila Kristin tagila dau suria afiringa tagi 'i Jiu, ma gila iiria tagila kwaria lofona wela wane. Gwa'a 'ino'ona, la Pol ma tani ta'a ni kwaitalainga gila iiria na ta'a na gila 'ame Jiu, ngaia le'a mola fana gila sia kwaria mola lofona wane alata gila siria 'agila Kristin.
Lefu 'e Abu (Holy of Holies)—Nga Lefu 'e Abu 'i 'ubulana 'Ifi Abu na God ngaia lefu 'e abu maka riufia lefu te'efou, tofuna nga Anoe 'ola na God 'e nana'i 'ubulai. Gila suunia 'ola 'e si'ini le'a ai. Me'e abele'e ruu ne'e to'ole'enia me'e tofi 'ifi lo'oo fa'asia gila te'efou. Te'e alafa ni suuabunga ne'e ba'ita fafia afirina fataabu te'efou ne'e to'omia 'ani ru'u 'ubulai, ma ngaia 'e leka 'ubulai te'e alata momola 'ubulana farisi. Alata ngaia leka 'ubulai, ngaia 'e kwatea tabonga fana God 'ani 'olafanataa na rianga na ta'a 'i Jiu. Nga ruu laka'u 'e akasi alata la Jisas 'e mae, ngaia me'e ruu laka'u 'e to'ole'enia Lefu 'e Abu. Ngaia 'e faate'enia maenga ala Jisas 'e alamia ta'a te'efou 'agila leka te'ana God ma gila 'ame bo'obo'o la'u fana 'agila ngaria tabonga.
Lefu ni kwa'ikwa'inga (Hell/Hades)—Nga Testamen Fooru 'e iiria ta'a na gila 'ame tagoto'o ala Jisas gila tagila nana'i 'ubulana lefu na kwa'ikwa'inga burina gila mae. Nga lefu na nonifiinga 'e lalau fa'asia God, ma ta'a no'ona tagila nonifii no'o furifuri. Agasia Matiu 13:40-42; Mak 9:43-48; 2 Pita 2:4; Refelesin 20:10-15.
Molo'ungaa (Famine)—Alata 'e aula, nga Baebol 'e fata suria molo'unga. Na fanua riitani 'i Israel, ngaia gule'e lefu langalanga. Tani alata ne'u ngaa'i 'amoe no'ona. Alata 'ino'ona, afiringa 'ola 'e mae 'ubulana langa'a. Sui ma molo'unga ba'ita 'e lau, ma ta'a auaula gila mae. Agasia Luk 4:25; Wane Ni Kwairiinga 7:11.
Profet (Prophet)—Nga profet nga wane fana foule'enilana 'olataa na God 'e faate'enia fana. Na nga Testamen 'Ua, God 'e alea profet te'ana ta'a 'i Israel. Tani wane ngai na'a la Samuel, la Aesea, la Elaeja, ma la Jeremaea. God 'e iiria aga fana 'agila kwairii te'ana ta'a fana 'agila bulota'i fa'asia rianga aga. Tani alata ngaa'i God 'e faate'enia faga tani 'ola na te'e lau mai fana 'ani bulosia manatalaga.
'Ubulana Testamen fooru, nga ta'a na gila kwairii na alafuunga na God 'e iiria faga, gila la'u mola profet. Gila alafuu suria 'olataa God 'e iiria faga 'agila su'a na rianga 'amoe ma 'olataa na God 'e siria 'agila agea.
Sabat (Sabbath)—Nga Sabat nga gani abu 'i Jiu. Nga fa'awatagalai Sabat nga “mamalongaa.” 'Ubulana tagi God 'e kwatea fana ta'a 'i Jiu, ngaia 'e iiria 'agila taunga'i na ono gani. Ma nga fiuna gani, tagila mamalo fa'asia taunga'inga. Ta'a 'i Jiu gila fa'aba'ita gani lo'oo. Sabat 'e eta na onona ma'e 'ola na Fraede laulafi fana ono ma'e 'ola laulafi na Satade. Kristin gila arua na Sande fana madailana gani la Jisas 'e tata'e fa'asia maenga. Ngaia le'a fana iiri ba'itangaa na God ma goru ka mamalo na Sabat. Tafe'ua ngaia 'ame le'a fana ula burina ta'a 'agila leka suria tagi suria nga Sabat. Alata 'e aula na Testamen Fooru, la Jisas 'e fata fana Farasii tofuna gila arua tagi ngaa'i suria Sabat ne'e 'ilaka'u no'o 'okoa fana ta'a 'agila ngaria. Agasia Kolosae 2:16-17.
Sadusi (Sadducee)—Nga Sadusi gila fufu'iwane laloana nga ta'a 'i Jiu. Gila dau mola 'i suria nga 'ola ngai 'ubulana nga nima buka na la Moses 'e giria eta na Jenesis fana buka na Diuteronomi. Gila 'ame dau suria falafala na nga wawarifuga na ni Farasii gila dau suria. Ta'a na Sadusi gila tagoto'o na anoe 'ola na wane 'e sia moori firi mola. Ma gila 'ame tagoto'o na God te'e kwatea foforinga fana ta'a na gila odo maka kwatea kwa'ikwa'inga fana ta'a na nga falafala aaga 'e ria. Ma gila 'ame tagoto'o na enselo ma adalo gila 'ola kwala'imori.
Tafe'ua ma Farasii gila tagoto'o na ni 'ola lo'oo, ma tofuna 'ola lo'oo rua fufu'ita'a lo'oo gila funu furifuri. Agasia Wane Ni Kwairiinga 23:6-8. Alata la Jisas ngai fofona fanua lo'oo 'i wado, Sadusi gila 'ame aula 'ilaka'u nga ta'a Farasii. Tafe'ua ma gila to'o na tegelangaa suria nga alafa ni suuabunga, la Kaeafas, na'a Sadusi.
Sifisifi (Sheep)—Sifisifi ngaia 'ola taringa'i fana ta'a 'i Israel. Ta'a 'i Israel gila launge'enia nga ruu aga fa'asia nga ifuna sifisifi. Gila launge'enia ni 'ola 'ilaka'u nga butu ma fo'osae fa'asia nga susunga na sifisifi. Gila 'ania la'u mola nga labena. Ni alata 'e aula 'ubulana nga tagi ala Moses, ngaia 'e alafuu suria tabonga 'ania sifisifi.
Sifisifi gila 'ame manata ari'afu, ma gila 'ame to'omia 'agila 'abelo 'aniga 'i talaga. Ngai lo'oo gila bo'obo'o fana wane ni folonga 'ani aga suriga. Nga sifisifi gila su'a le'a na wane ni folonga na ngaia 'e aga suriga ma gila ka leka suria. Alata ngaia 'e soega, gila longo su'ana kwalana. Nga wane ni folonga ngaia 'e 'uri fana 'ani kwa'ia 'ola 'ilaka'u nga laeon ma bea ne'e siria 'ani 'ania nga sifisifi lo'oo. Nga wane ni folonga 'e le'a ngaia te'e 'uri fana 'ani mae fana ulanga 'usia nga sifisifi. Tofuna nga 'ola lo'oo, la Jisas 'e iiria ngaia na wane ni folonga le'ale'a. Ngaia 'e su'aai, dauru goru bo'obo'o fana wane 'ani kwaibooni adauru maka talaia dauru. Ngaia 'e mae 'usia dauru maka siria 'agoru leka suria 'ilaka'u nga sifisifi gila leka suria wane ni folonga. Agasia Jon 10:1-6.
Alata la Jon 'e iiria Jisas na nga dale'e sifisifi na God (agasia Jon 1:29), ngaia 'e su'a ai, tofuna nga tagi ala Moses 'e iiria fana ta'a 'i Israel 'agila tabo 'ania sifisifi fana God fana 'ani 'olafanataa na rianga aga. Jisas ngaia 'e 'ilaka'u nga sifisifi tofuna ngaia 'e mae 'ilaka'u nga tabonga te'ana God fana 'ani 'olafanataa na rianga adauru.
Tofuna sifisifi ngaia 'e 'ola taringa'i, nga Baebol 'e iiria ni alafuunga auaula suria nga sifisifi. Alata ta'a gila longoa tarifulaa lo'oo, gila su'a le'a no'o na alafuunga na ngai 'ubulana tarifulaa lo'oo. Agasia Sam 23; Aesea 40:11; Matiu 7:15; 9:36; Luk 15:3-7.
Slev/Ta'a ni Taunga'inga Tago (Slave)—Alata ta'a gila funu fe'enia marimae aaga, ta'a nga gila tegela'a na fununga gila gemasia tani marimae aaga ma gila ngariga fana fanua aaga fana 'agila slev. Nga ta'a slev gila taunga'i tago fana ta'a na gila gemasiga, ma 'e 'ato no'o 'agila leka.
'Ubulana Baebol, alasifonga 'e aula suria slev. Ngaia 'e alafuu suria falafala na wane ba'ita na slev ma falafala na slev fana wane ba'ita la'u. Agasia Efesas 6:5-9; Kolosae 3:23-25; Filimon1:8-22; 1 Pita 2:18-21.
Tani ta'a ngaa'i gila slev tofuna ta'a ngaa'i gila ngariga na fununga. Tani ta'a ngaa'i gila slev suria gila gania bata ma 'ato no'o 'agila du'aa. Ngaia na'a, gila slev fana wane na gila gania fa'asia leleka ma gila du'aa bata na wane ngaa'i.
Wane ba'ita na slev ngaia ne'e ba'ita fana 'ilaka'u wane ngaia 'e to'o na aiola. Ta'a slev gila 'ame arube ma gila sia ngaria bata fana taunga'inga aana. Nga wane ba'ita na slev su'asuria 'ani kwa'ia 'amoe ma fa'afori mola aana.
Tabonga (Sacrifice)—Nga tabonga ngaia nga 'ola ba'ita na to'orunga 'i Jiu mai na'o. Wane 'i Jiu ngaia 'e kwatea fana God nga 'ola 'e le'a na ngaia 'e to'o ai malaa nga langasi ma 'ola fai 'a'ae ngai ai, 'amoe ma lodona 'ola fa'asia langa'a aana. Lauta 'ani kwatea nga langasi 'amoe ma 'ola fai 'a'ae ngai ai, ngaia te'e ngaria te'ana nga fataabu 'ubulana 'Ifi Abu na God 'i Jerusalem fana tabonga 'ania na furi'i eele. Lauta 'ifi aga 'e lalau, gila su'asuria 'agila ngaria mola bata fana 'Ifi Abu na God. Sui ma gila foria 'ola fana tabonga alata gila nigi no'ona. Agasia Matiu 21:12-17; Mak 11:14-16; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22. Gila ngaria 'ola fana 'agila tabo 'ania te'ana God fana 'agila fa'aba'ita 'amoe ma gila soea 'ani 'olafanataa na rianga aaga. Na tagi God 'e kwatea fala Moses, ngaia 'e alafuu suria falafala 'e odo fana tabonga.
Tagi ala Moses (Law of Moses)—Alata gila fata suria Tagi ala Moses 'ubulana Baebol, gila 'ame manata mola suria Akwale'e Tagi. Gila manata suria 'ola 'e aula 'ubulana nima buka la Moses 'e giria. Gila na Jenesis, Eksodas, Levitikas, Nambas, ma Diuteronomi. Tagi 'e aula na God 'e kwatea fana ta'a 'i Jiu ngai 'ubulana nima buka lo'oo.
Ta'a 'i Jiu (Jewish People)—'Ubulana Testamen 'Ua, gila madafia ta'a 'i Jiu ta'a na gila futa oritana la Jiuda, nga wela ala Jekob. Gila to'oru na fanua gila fa'alata 'ania gule'e lefu Judea. Tafe'ua ma na Testamen Fooru, gila fa'alata 'ania ta'a te'efou na gila futa oritana la Ebraham ta'a 'i Jiu. Gila fa'alataga la'u 'ania ta'a 'i Israel.
Ta'a 'i Rom (Romans)—Alata la Jisas ngaia 'e nana'i fofona fanua lo'oo 'i wado, nga ta'a lo'oo na gule'e lefu goru iiria 'ania 'i Itali gila ba'ita fafia 'aina fanua galangia aasi 'i Mediterenian. Gila iiri aga “Ta'a 'i Rom” suria kapital na fanua ba'ita 'i Rom. Rom ngaia 'e ba'ita fafia gule'e lefu 'e aula, ma gila launge'enia tala 'e le'a. Ngaia na'a ngaia 'e wada'u fana 'agila kwatea ta'a ni fununga aga fani lefu kwaitatari 'agila aga suriga. Lauta te'efuta lefu 'e funu fe'enia 'i Rom, ta'a 'i Rom su'asuria 'agila leka 'afe'aferu fana 'agila talariufiga. Rom 'e ba'ita la'u mola fafia 'i Israel, ma ta'a 'i Israel gila siria 'agila nana'i arube.
Ta'a 'i Samaria (Samaritans)—Alata la Jisas ngaia 'e nana'i 'ua na fanua lo'oo 'i wado, ta'a na gule'e lefu 'i Samaria gila ta'a 'i Jiu kwala'imori 'amoe. Nga wawarifuga gila ta'a 'i Jiu kwala'imori, ma gila fuageni ma gila baiwane laloana ta'a gila 'ame Jiu, ma gila 'ame dau suria falafala 'i Jiu. Gila madafia te'e nima buka na la Moses 'e giria na fatalana God kwala'imori, ma gila 'ame dau mola suria buka ngaa'i na Testamen 'Ua. Gila 'ame fo'a 'ubulana nga 'Ifi abu na God 'i Jerusalem, ma gila ka leka ma gila ka tabo mola gouna busu 'i Gerasim. Tofuna ni 'ola lo'oo, ta'a 'i Jiu gila ma'asini te'enia ta'a 'i Samaria, ma gila madafia gila 'ame le'a ma gila sua. Agasia Jon 4:4-26. Ngaia na'a tarifulaa ala Jisas suria wane 'i Samaria na ngaia 'e kwaibooni na wane 'i Jiu ngaia 'ola ba'ita ni 'alefosilai fana ta'a na gila longoa la Jisas. Agasia Luk 10:29-37.
Ta'a na gila gonia bata na takisi (Tax collector)—Alata la Jisas ngai 'ua na fanua lo'oo 'i wado, nga ta'a 'i Rom gila ba'ita fafia nga ta'a 'i Jiu ma gila ulaburiga fana forilana takisi faga. Ta'a 'i Rom gila firia tani ta'a 'i Jiu 'agila ngaria takisi. Ni ta'a 'e aula aaga gila ngaria la'u bata faga 'i talaga. Ta'a 'i Jiu gila ma'asini te'enia ta'a na gila ngaria takisi. 'Ina'o na la Matiu bi'i leka burina la Jisas, ngaia nga wane fana gonilana bata fana takisi. Agasia Matiu 9:9-13.
Ta'a ni Fadafadanga (Council/Sanhedrin)—Nga Ta'a ni Fadafadanga nga fufu'ita'a na wane ba'ita 'i Jiu. Gila fiu akwala ma te'e (71) wane. Gila efaa wane fana 'ubulana oguogunga fa'asia oru fufu'ita'a lo'oo: fataabu ba'ita, ma nga ta'a na'ona'o ba'ita 'i Jiu, ma ta'a ni kwaifa'ananaunga na Tagi ala Moses. Nga alafa ni suuabunga 'e talaia Fadafadanga lo'oo. Gila to'o na tegelangaa fana sufalana ta'a na gila mousia tagi 'i Jiu. Nga Ta'a ni Fadafadanga na gila kwaisufai ala Jisas 'ani mae. Tafe'ua ma alata no'ona te'i Rom na ngaia 'e to'o na tegelangaa fana kwa'ilana wane. Ngaia na'a gila ngaria la Jisas te'ala Paelat suria ngaia primia na gule'e lefu 'i Judea.
Ta'a ni Kwaifa'ananaunga na Tagi (Scribes/ Teachers of the Law)—Ta'a lo'oo gila fa'ananaua ta'a 'i Jiu suria girigiringa ala Moses na gila fa'alata 'ania “Tagi ala Moses.” Alata ebeeba na gila giria girigiringa ala Moses 'i fofona 'e biribiri'a, nga ta'a lo'oo gila giria la'u na ebeeba fooru. Aulalana ta'a ni kwaifa'ananaunga na tagi ala Moses, gila Farasii ma tani ta'a aaga gila Sadusi. Agasia Matiu 23:1-36; Mak 7:1-13.
Wane ni Kwaifa'amooringa (Savior)—Nga alafuunga na ta'a 'i Jiu, gila iiria nga wane ni kwaifa'amooringa “Mesaea.” Ma alafuunga na ta'a Grik, gila iiria “Kraes.” Agasia Jon 1:41. Ta'a 'i Jiu 'ua mai na'o gila tagoto'o God te'e firia nga wane ni kwaifa'amooringa ma te'e alea mai 'ani booniga. Alata 'ani leka mai, gila madafia ngaia te'e ba'ita fafia ta'a 'i Jiu furifuri maka funuria marimae aaga. Alata la Jisas ngaia 'e nigi fofona fanua lo'oo 'i wado, ta'a 'e aula 'i Jiu gila 'ame tagoto'o ana tofuna gila madafia wane ni kwaifa'amooringa te'e ba'ita maka to'o na tegelangaa 'ilaka'u nga kiingi.
Tafe'ua ma, Baebol 'e iiria la Jisas na'a wane ni kwaifa'amooringa kwala'imori. Ngaia 'e to'omia no'o God 'ani 'ui 'ania adauru 'ubulana lefu na kwa'ikwa'inga ne'e nana'i firi tofuna rianga adauru. Ma alata la Jisas 'e mae na 'ai folo, tafe'ua ngaia 'ame to'o na te'efuta rianga, ngaia 'e ngaria no'o kwa'ikwa'inga ne'e to'omia dauru. Tofuna la Jisas 'e agea 'ola lo'oo, God 'e 'olafanataa na rianga na ta'a na gila tagoto'o, ma ngaia ka iiria gila odo 'i na'o 'i talana. Ma maenga ala Jisas 'e fa'amoori 'adauru fa'asia tegelangaa na Saetan.
Wane ni Kwairiinga (Apostle)—Alata 'ua mai na'o, kiingi na fanua lo'oo 'i wado gila to'o na ta'a fana kwairiinga na alafuunga aaga. Taunga'inga na ta'a lo'oori 'agila leka fana kwairiinga te'ana ta'a. Ma gila ka ngaria ebeeba na kiingi 'e giria, ma gila ka leka te'ana ta'a na kiingi 'e giria faga. 'Ubulana Testamen Fooru, nga akwale'e wane ma ruaai ala Jisas gila nga Ta'a ni Kwairiinga aana. Agasia Luk 6:13-15. La Jisas 'e kwatea tegelangaa faga fana 'agila agea taunga'inga aana. Burina la Jisas 'e fane fani langi, la Pol 'e agasia la Jisas ma ngaia ka iiria ngaia Wane ni Kwairiinga ana la'u mola. Ni Wane ni Kwairiinga gila talaia siosi 'i burina la Jisas 'e ori fani langi, ma gila giria ni buka 'e aula na nga Testamen Fooru.
Wela na Wane (Son of Man)—Na nga falafala na ta'a 'i Jiu, alata wane 'e siria 'ani fata suria ngaia 'i talana na lauwadonga, ngaia te'e iiria 'i talana “wela na wane.” Ma 'ubulana Girigiringa Abu, nga profet la Daniel 'e fata suria nga wane ni fa'amooringa maka fa'alata 'ania nga Wela na Wane.
Alata 'e aula la Jisas 'e fata suria ngaia 'i talana, ngaia 'e iiria ngaia Wela na Wane. Bala la Jisas 'ame siria 'ani iiria 'i talana nga Wane ni Fa'amooringa 'amoe ma Kraes suria nga ta'a 'i Jiu gila to'o na manata'a 'e tegela suria rua lata lo'oo. Ma suria ta'a 'i Jiu gila 'ame su'a le'a suria fa'aladamilana Wela na Wane, la Jisas 'e ngaria lata lo'oo fana ta'a 'agila fafulongo le'a suria kwaifa'ananaunga aana. Agasia Luk 9:20-21.
La Jisas 'e arua kwaifa'aladanga fooru na lata lo'oo. Alata 'e aula ngaia 'e iiria Wela na Wane te'e nonifii maka mae 'ani rubea ta'a fa'asia rianga aaga. La Jisas ka faate'enia nga Wela na Wane 'e to'o na tegelangaa 'ani beloa adalo maka gulaa ta'a fa'asia fiinga kwaitatari'a. Alata ngaia 'e galangi 'ani fa'asuia taunga'inga aana, la Jisas 'e eta fana 'ani alafuu na ngaia Wela na Wane na la Daniel laka'u 'e fata suria. Ngaia 'e to'o na tegelangaa ba'ita ma ngaia nga Wane ni Fa'amooringa, ma ngaia 'e to'oto'o fe'enia God, ma God 'e alea mai fana fanua lo'oo 'i wado. Agasia Luk 22:69; Daniel 7:13-14.
Witi (Wheat)—Nga ta'a 'i Jiu gila kirua witi 'ubulana langa'a aaga. Nga witi ngaia 'e aga malaa nga rice. Nga ta'a 'i Jiu gila kirua witi na singari na Oktoba ma gila gonia na singari 'i Jiun. Gila 'efoa lodona witi ma gila ka mengaria na fou ba'ita 'ani lau na flaoa. Sui ma gila launge'enia 'ania beret. Beret ngaia ketonga 'e taringa'i faga, 'ilaka'u kuma na'a ketonga ba'ita fadauru.


text:
O Ai Moni o Loo Pulea le Lalolagi?
Pe e te manatu . . .
o le Atua?
o tagata?
o se isi?
MANATU O LE TUSI PAIA
“O le lalolagi atoa o loo pulea e Lē o loo Leaga.”—1 Ioane 5:19.
‘Na afio mai le Alo o le Atua ina ia faaumatia galuega a le tiapolo.’—1 Ioane 3:8, New Century Version.
AOGĀ E TE MAUA MAI AI
Faamatalaga talafeagai e uiga i faafitauli i le lalolagi.—Faaaliga 12:12.
Iloa ai le māfuaaga e talitonu ai o le a toe faaleleia lo tatou lalolagi.—1 Ioane 2:17.
PE MAFAI ONA TATOU TALITONU MONI I LE TUSI PAIA?
Ioe, mo ni māfuaaga se tolu:
Ua lē taulau le pulega a Satani. Ua maumaua‘i Ieova e faamuta le pulega a Satani i le fanau a tagata. Ua ia folafola mai o le a ‘faaumatia le Tiapolo,’ ma faaleleia mea uma na faaleagaina e Satani.—Eperu 2: 14, Faaliliuga a le Lalolagi Fou.
Ua tofia e le Atua Iesu Keriso e pulea le lalolagi. E matuā tuufaafeagai Iesu ma lē o loo pulea le lalolagi i aso nei, e sauā ma manatu faapito. I le pulega a Iesu, ua folafola mai e le Atua: “E tigā alofa o ia i lē ua faatauvaa ma lē ua mativa. . . . E lavea‘iina e ia i latou mai i le pule sauā ma faiga sauā.”—Salamo 72:13, 14.
E lē mafai ona tala pepelo le Atua. Ua ta‘ua ma le manino i le Tusi Paia ‘e lē mafai ona pepelo le Atua.’ (Eperu. 6:18) O so o se mea e folafola mai e Ieova e mautinoa e faataunuuina! (Isaia 55:10, 11) “O le a tuliesea le pule o lenei lalolagi.”—Ioane 12:31.
IA MAFAUFAU I AI
O le ā le tulaga o le a iai le lalolagi pe a mavae ona tafiesea lē o loo pulea?
O loo taliina i le Tusi Paia lenā fesili i le SALAMO 37:10, 11 ma le FAAALIGA 21:3, 4.


text:
2 Ioane
Ioane Ega Malele Gua Auga
1
1
Lau iifi e'a au akaiki'au aga'o malele i'ina lapapua, oi iifi e'a, ke iifi e'a papiaumi*
Deo ekinanimi aumi eemiai laulaisa. Oi Deo ega iifa ko'a auga opako'ania kainai, lau alou ko'agai animi laani alogaina. Ke lau ifou mo laa'i kai, papiau Deo ega iifa ko'a kelogo au'i ma'oai alo'i ko'agai animi keani alogaina. 2
Gome lai alomaisai Deo ega iifa ko'a auga ekaega, ke ega'ina iifaga eemaisai ageka aoniamo.
3 Deo ega iifa ko'a auga i'a apako'ania, ke isa i'a ani'a eani alogaina. Ega puo lau Deo Ama, ke Deo Gauga Iesu Kristo fou lamegamega peni'i, ega koa e'i gafegafe akaiki'a, e'i guani, ke e'i gagao fou i'a a'a aagu alogai fekepeni'a, faagu felo laoma.
4
Lau alou egama alogaina. Gome oi iifi e'a papiaumi isami aumi, Deo ega iifa ko'a auga kainai oague auga laisa. Ke oi ega koa okapa auga, Deo Ama kapa'ina eifania fakapa eoma auga i'opoga mo okapa. 5
Kai pau oi iifi e'a papiaumi animi laani alogaina aumi†
eemiai Deo ega iifa kapula mamaga alaulaisa kai, Kristiano amia mo mamagai Deo ega iifa kapula aafiia auga eemiai laulaisa. Ke Deo ega iifa kapula ega'ina auga, i'a alo'a ko'agai aga'o aga'o ani'a faani eoma. 6
Ke alo'a ko'agai Deo, papiau fou ani'i faani auga laoga maina iina koa: Deo kapa'ina eifania fakapa eoma auga i'opoga mo fakapa. Ke oi Kristiano omia mo mamagai Deo oi epainimi alomi ko'agai aga'o aga'o animi foani eoma auga, ega'ina mo agugai foagu.
7 Lau ega'ina laifania, gome pau agofa'ai pamalele pifoge au'i ma'o kepealai kepinauga. Ke ega'ina papiau'i Iesu papiau aumauni imaaugai emai agofa'ai auga akepako'ania. Papiau iina koa i'opo'i au'i pifoge ipauma'i, ke Iesu ega ou au'i. 8 Maami fogoa fo'imaimi ega koa kapa'ina afipuguga opa'aua auga folopagea kai, afa fofouga foafia. 9 Kaisau Iesu Kristo epamalele koa aepamalele kai, laagai ifo ega pamalele eogeaua epamalele auga, Deo fou laa'i. Kai kaisau Iesu epamalele koa i'opoga mo epamalele auga, Deo Ama'a ke Gauga Iesu fou keagu. 10 Ke kaisau Iesu koa akepamalele au'i oi eemi akefai aisama, isa oi emi e'a fololaoaini'i, ke emi e'ai isafa foloifa koko'i. 11 Kai kaisau isa keifa koko'i au'i, isa isafa ega'ina papiau'i fou kai'ialao pamalele apala'i kekapa'i.
12 Lau nini'ani ma'o kekae faifani'i kai, anina alaani maleleai fapapua. Kai lau anina laani auga, kina aga'o faafai eemiai kua'a maa'a faisa kai fou fanini'ani, ega koa i'a ma'oaisai mo alo'a fegama alogaina laoma.
13
Deo oi aami akimi iifi e'a papiau'i ekinani'i inae lau fou aagu au'i‡
eemiai kepamego.


text:
Owen Hart
Owen James Hart(Maliu le tausaga Me 7 1965 – Me 23 1999 o le Tanata Polofesa Pi'i ua ga iloa sili lava i le World Wrestling Federation (WWF). Hart ga fanau i Calgary,Alberta, Tanata o le Atali'i laititi i le 12 fanau i laga tama le ga iloa lava i tagata e promote i pi'iga o laga matua o Stu Hart ma Helen Hart. O laga uso fo'i le pi'i mo le kumpini i aso ia o laga igoa o Bret Hart le ga matua atu ia gaia. O Hart fo'i ga ai aga fusi le ga malo ai mai se fo'i 2 taimi intercontinental champion, tasi taimi European Champion, 4 taimi ga malo le wwe tag-team champion i le WWF ma le tasi taimi World heavyweight Champion i le USWA. O gaia fo'i ga iloa lava le malo i le King of the Ring 1994. O laga maliu o le aso Me 23 1999 o le oti, ga amata mai mea luga le malae pi'iga, leo le mau falelei i Kemper Arena i Kansas City, Missouri i le WWF Over the Edge pay-per-view pi'iga.
Olaga[Teuteu | edit source]
Le Stampede Wrestling (1986-1987)
O le amataga laga olaga le ga amata i le kumpini pi'iga le ga fai laga tam'a Stampede Wrestling.


text:
Olaga Le Tumau
Vaega:11
Fa’atalofa atu i le mamalu o le atuu’u i lenei taeao fou, malo le soifua, malo fo’i le onosa’i i faiva ma tiute o lo’o feagai ai i lenei aso. E ao ai ona o tatou fa’afo’i le vi’iga ma le fa’afetai i le Atua le Tama, ona o Lana tausiga alofa mo i tatou e le mavae. E ui fo’i ina lutia pea i tatou i faigata ma mafatiaga i aso uma, ae ia tumau pea lo tatou fa’atuatua i le Atua Soifua, aua o ia e ana mea uma lava.
Ae alo maia, o le a toe fa’aauau atu la tatou tala mo lenei aso, ae ia manuia lou alo atu i faiva ma tiute. Na muta la tatou tala ina ua lavea nei Keisi i le ta’avale, ua ta’atiatia, ma tau vala’au mo se fesoasoani, peita’i, e leai se tasi na lagona ane.
Ina ua tupu le fa’alavelave i a Keisi, o le taimi lea, ua alu le ta’avale a ana uo o Lenina ma Keli, e momoli Keli i lona ofisa. Ma e leai se tasi o iloa mai le mea ua tupu ia Keisi. Ae fai mai, o le taimi lea, ua ta’atia pea i luga o le sima, ua le mafai ona toe gaioi, ae pau le mea o lo’o ia iloaina i lea taimi, o lo’o lelei lava lona mafaufau, ae o lona tino atoa, ua le mafai ona gaioi.
Na toe manatua e Keisi i lea lava taimi a’o ta’oto pea i luga o le sima, na fai le latou ‘aiga ma ana uo o Keli ma Lenina, o le mea lea o lo’o ia manatua, na ia toe manatua fo’i, o lana mea na ‘ai, o le salati e fai i le moa ma le esi, ma lana ipu uaina. Na ia toe manatua fo’i, ina ua uma le latou ‘aiga i lea aoauli, na alu ai loa i le nofoaga o lo’o i ai lana ta’avale…ona a lea, ona a lea. O le fesili lea ua fesilisili ai nei Keisi i lea taimi, ae ua le mafai ona toe minoi lona tino.
Na fa’alogoina e le teine, e foliga mai ua le mafai ona tautala, ma ua fiu e tau vala’au mo se fesoasoan mo ia, ua le mafai. Ae o lona mafaufau, o lo’o lelei pea, o le ala lea na ia manatua ai, fa’atoa ma’ea lava ona fai le latou talatalanoaga ma ana uo o Lenina ma Keli. Na taumafai e si’i i luga ona lima ma fa’aminoi ona vae, ae ua le mafai. Ua fiu fo’i e tau liliu lona ulu, ma fa’aminoi sina vaega o lona tino, ae ua le mafai, ua pe pe uma lona tino atoa, a’o lona mafaufau o lo’o ia manatua pea mea uma, aemaise ai o le taimi na lavea ai i le ta’avale.
Talofa, ua fiu e taufono, ae ua leai se tasi na te lagona mai, ua fa’asolosolo ona mafaufauga a’o ta’oto pea i luga o le sima, e fa’apea, ai ua ave ia e se tagata e fasioti, pe ua ave fo’i ia e se tagata leaga e tanu ola, na ia toe manatua fo’i, e pei lava sa i ai se ata tifaga ma matamata ai i le tulaga fa’apea.
Fai mai, na fa’apea ona mafaufauga, “Le Atua e, alofa mai i a te a’u, ma na ia manatu ai loa, ua tatau ona fa’ato’ato’a lelei lona mafaufau, ma ‘aua ne i toe taumafai e minoi, atonu lava e i ai se Agelu a le Ali’i, e alofa ane i a te ia i ona mafatiaga ma ona tiga ua i ai nei.
E faia pea….
THE NEW COMMENTS PROCESS
To make comments, you will need to register. You can register under your real name or use a 'screen' name. This way, people will be able to follow comments and make comments back and forth to each other. If you choose to use a 'screen name' no one will know your true identity. In either case, no email addresses will be available to anyone. It is an automated process. If you have questions, email: webmaster@samoanews.com
You currently are not logged in, please LOGIN to post comments.


text:
Filemon
1
Paulo Malele Epapua Filemon Eegai Eulaisa Auga
1 Lau Paulo. Lau Iesu Kristo faugai latipula au malele lapapua, ke aki'a Kristiano auga aka Timoti aunimai akamaisai, oi ekefa'amaiagai fou pinauga aga'omo akapa aumu Filemon eemuai aulaisa. 2 Ke i'ina malelega oi mo eemu aefai kai i'a afakua'a Kristiano papiega Afia, ke lai fou i'a a'a pako'a faugai ifani auga emia epipaini auga Akipus, ke Kristiano papiau'i oi emu e'ai kela'afou au'i isafa ee'iai aulaisa. 3 Lai amegamega ega koa Ama'a Deo, ke a'a Lopia Iesu Kristo fou e'i gafegafe akaiki'a ke gagao fou fekepenimi foagu felo aoma.
Filemon Alo Ko'agai Iesu Epako'ania Ke Papiau Ma'oai Isafa Ani'i Eani
4 Lau aufa kina lamegamega aisama, oi laopolanio ke aufa kina Deo tenkiu lapenia aefuafua. 5 Gome oi alomu ko'agai Lopia Iesu Kristo anina loani ke lopako'ania, ke alomu ko'agai Deo ega papiau isafa ani'i loani auga fouga lalogo. 6 Lau lamegamega ega koa oi emu pako'a Iesu Kristo eegai looge auga pako'aga papiau isa'i isafa maa'iai foifania laoma. Ega koa ega'ina pinaugaga oi agepapeaiso alolao Iesu Kristo faugai i'a alo'aisai laomai felo'i ma'oai kekae au'i oko'i alologo felo. 7 Gome oi alomu ko'agai Deo papiau fou ani'i loani auga laoga maina epaameisau ke alou epagama. Akiuagai, lau ega laifa oma gome oi ega koa lokapaisa Deo ega papiau ma'oai alo'i lopakakipo.
Paulo Onesimus Faugai Filemon Egoinia
8-9
Ega puo pau oi alomu ko'agai papiau ma'oai ani'i loani kainai, lau oi lagoinio. Lau Paulo, pau lameisani ke Iesu Kristo faugai tipula au lamia puo, kapa'ina anina laani auga alou aipagai oi fapainio fokapa. Ega mo ganinagai lau oi alapaini kapulanio mokapa alaoma kai, lau oi lagoinio fokapa laoma. 10
Ke pau auga Onesimus*
oi emu kala'afi, lau gau emia auga faugai lagoinio pugu. Isa auga lau tipula afugai laaguega kai, lau faagauai Iesu epako'ania kainai, isa lau gau ko'a ipauma koa i'opoga emia. 11
Ufainagai isa oi eemuai kapa felo aga'o aekapaisa. Kai pau kapa'ina ekapa auga oi eemuai felo, ke lau isafa eeuai felo. Ega puo lau isa faugai oi lagoinio.
12 Ke lau isa laulaisa emue oi eemu efai pugu. Lau alou ko'agai isa anina laani alogaina puo, isa lau guau fou akefai koa i'opoga. 13 Lau anina laani lau iifa faunina Iesu Kristo fouga puogai inae tipulai laague alogai, isa lau eeuai mo feagu, ega koa oi afumu feafia fepalagainiau laoma. 14 Kai lau oi alologo koa kai, kapa aga'o fakapa auga anina alaani. Ega koa oi kapa'ina fokapa looma auga falapaafio folokapa kai ifomu logomuai mo fokapa laoma. 15 Gome lau laopolaga Onesimus oi epua'afunio epo afa emaefa auga, isa agemue eemu agefai pugu aisama, oi isa foafi umania mo puo ega emia oma. 16 Ke isa agefai eemuai aisama, isa oi emu kala'afi afaemia pugu kai, kala'afi ageka'egaini'i, aamu akimu Kristiano auga anina loani alogaina auga aga'o koa i'opoga agefai. Ke lau alou ko'agai isa anina laani alogaina kai, oi auga isa anina aloani pagainia. Ega'ina auga, isa oi emu kala'afi mo puogai anina afoloani kai, Lopia Iesu lopako'ania kainai, aamu akimu Kristiano auga aga'o koa anina aloani alogaina.
17 Ega puo oi loopolaga lau oi fou pinauga aga'omo akapa looma koa aisama, lau ala foifa koko omaisau looma koa i'opoga, isa ega foifa koko oma. 18 Ke isa oi eemuai kapa apala aga'o ekapaisa o kapa aga'o eemuai eafiia kai, afa aeogeisa koa aisama, ega'ina afa'i lau akauai fooge lau afa'i alaoge. 19 Lau Paulo i'ina iifaga ifou imauai lapapua. Lau afa alaoge laoma auga afa alaoge paisa. Kai lau kapa'ina oi faagamuai lakapaisa auga afa fooge auga eegai iifa aga'o afalaifania. 20 Akiuagai, Lopia faugai kapa'ina lagoinio auga fokapa, ega koa faagamuai kapa felo aga'o faafia laoma. Iesu Kristo faagagai i'a fou aa'a aki'a amia kainai, ega koa alokapa aisama alou agekakipo. 21 Ke oi lau ainau aloafia auga alouai lapako'a kapulania. Ke lau kapa'ina laifani'i au'i mo afolokapa'i kai, laagai kapa ma'o akaiki'a'i isafa alokapa'i auga lalogo. Ega puo i'ina malelega lapapua eemuai laulaisa.
22 Ke kapa aga'o fokapa pugu laoma auga, lau e'u feufeu afuga aga'o fokapa, gome Deo oi emu megamega a'o agelogo, lau oi eemu alafai pugu auga afia'amaga laafia'ama.
23 Epafras lau aunimai Iesu Kristo faugai tipulai aague auga ega pamego iifa'i oi eemuai eulaisa. 24 Ke lau fou apinauga au'i Mako, Aristakus, Demas, ke Luka isafa e'i pamego iifa'i eemuai keulaisa.
25 Lau lamegamega ega koa Lopia Iesu Kristo ega gafegafe akaiki'a oi fepenio alomuai feka laoma.


text:
Tala 5: Amata se Olaga Faigatā
I FAFO o le faato‘aga o Etena, sa tele ni faafitauli o Atamu ma Eva. Sa galulue mamafa i la‘ua mo a la mea‘ai. Na i lo laau fua lelei sa la vaaia le tele o laau tuitui ma laau talatala. O le mea lenā sa tupu ina ua le usiusita‘i Atamu ma Eva i le Atua ma taofia ai le avea o i la‘ua ma Ana uō.
A e leaga atu i lo lenā, ua amata nei ona oti Atamu ma Eva. Ia manatua sa lapata‘ia i la‘ua e le Atua la te oti pe afai e aai i fua mai i se laau faapitoa. Ia, o le aso lava sa aai ai sa amata loa ona la feoti. Pagā le valea o lo la lē faalogo i le Atua!
O fanau a Atamu ma Eva sa fananau uma ina ua uma ona tuueseina mai e le Atua o latou matua i fafo i le faato‘aga i Etena. O lona uiga la e ola matutua fo‘i fanau ma feoti.
Ana fai sa usiusita‘i pea Atamu ma Eva i le Atua, o le olaga o le a fiafia tele mo i la‘ua ma a la fanau. E ono mafai ona ola e faavavau ma le fiafia i le lalolagi. E leai se tasi o le a ola matua, ma‘i ma oti.
E finagalo le Atua ia ola fiafia e faavavau tagata, ma ua tautō mai Ia o se isi aso o le a latou faapena ai. E le gata o le a manaia le lalolagi, ae o tagata uma o le a malolosi. Ma o le a lelei le faigāuō a tagata uma ma faapena fo‘i ma le Atua.
Ae ua le toe avea nei Eva ma uō a le Atua. Sa ia fanaua ni tamaiti, ae sa le faigofie mo ia. Sa iā te ia le tigā. O lona le usiusita‘i i le Atua sa aumaia ai le tele o faanoanoaga iā te ia, pe e te le ioe i ai?
Sa to‘atele atalii ma afafine o Atamu ma Eva. O lo la ulua‘i atalii o Kaino. Sa faaigoa lo la atalii lona lua iā Apelu. O le ā sa tupu ia i la‘ua? Pe e te iloaina?
Kenese 3:16-23; 4:1,2; Faaaliga 21:3,4.
Fesili
- Na faape‘ī olaga o Atamu ma Eva i fafo o le faato‘aga o Etena?
- O le ā sa amata ona tupu iā Atamu ma Eva, ma aiseā?
- Aiseā o le a ola matutua ai ma feoti le fanau a Atamu ma Eva?
- Ana usiusita‘i Atamu ma Eva i a Ieova, e faape‘ī o la olaga ma olaga o le la fanau semanū e iai?
- Na faapefea ona tigā Eva ona o le lē usiusita‘i?
- O ai igoa o atalii matutua e to‘alua o Atamu ma Eva?
- O ai isi tamaiti o loo i le ata?
Fesili faaopoopo
- Faitau le Kenese 3:16-23 ma le 4:1, 2.
Na faapefea ona aafia le olaga o Atamu i le faamalaiaina o le laueleele? (Kene. 3:17-19; Roma 8:20, 22)
Aiseā ua talafeagai ai le igoa o Eva lea o lona uiga “o Lē Ola”? (Kene. 3:20)
Na faapefea ona faaalia e Ieova lona manatu mamafa i a Atamu ma Eva e ui lava ua la agasala? (Kene. 3:7, 21)
- Faitau le Faaaliga 21:3, 4.
O ā “mea muamua” e te fia vaai i ai ua aveesea?


text:
Jude
Jude Malele Epapua Auga
1
1 Lau Jude Iesu Kristo ega pinauga au, ke James akina au i'ina malelega lapapua oi i'a Ama'a Deo eifanimi, animi eani alogaina papiaumi aumi, ke Iesu Kristo faugai Deo oi i'ina agofa'a lao'i mai'i ee'iai epakaisapuimi aumi eemiai laulaisa.
2 Lau lamegamega ega koa Deo ega guani, ega gagao, ke Isa alo ko'agai papiau ani'i eani auga laoga maina fou alomi fepapogua, fepafakaua laoma.
Jude Papiau Deo Aina Kainai Akepea Au'i Aina'i Epalogo
3 Ekefa'auagai, lau alou ipaumagai anina laani Iesu Kristo i'a kania'a eagamauga auga fouga i'a fou kai'alao apako'ania auga fouga fapapua eemi fefai laoma. Ega'ina alogai kapa aga'o felo laisa auga, lau maleleai fapapua oi eemi fefai magogomi faauga, ega koa Deo pako'a ega papiau epeni aga'oni'i mo auga pipainina fopa'aua laoma. 4 Gome au isa'i ufainagai Deo ega iifa pukagai fou'i kepapua, Deo isa afa apala agepeni'i keoma au'i, pau ogefakeai kefai oi epomiai kekoko. Isa auga Deo aina kainai akepea, ke i'a a'a Deo ega gafegafe keafi aipopo, ega'ina gafegafegai amage koa lao'i mai'i apala'i kekapa'i, ke i'a a'a Lopia aga'omo Isapu Akaiki'a Gome Auga, Iesu Kristo kepuniaiaina.
5
Kai papiau Deo aina laagai keaopagai au'i Deo isa afa apala epenii'i auga oi ma'oai ologo efua. Ega mo ganinagai, lau oi mapaopolanimi pugu laoma. Ufainagai Lopia*
ega papiau Isipto agogai epapealai'i kai muniai aisama, kaisau isa akepako'ania au'i eauoka'i. 6
Ke Deo agelo afu'i epenii'i e'i isapuai afu ega'ina ke'imaisa auga afuga kepua'afuga au'i, eafii'i tieini afaemoumou auga tieininai egopei'i uminagai epaagu'i keague. Ke isa egae keague paisa Iesu agemai pugu, papiau e'i laomai felo, o apala afa agepeni'i auga kina akaiki'a ke'ima. 7
Ke ega koa i'opoga, Sodom, Komora taoni'i papiau'i, ke taoni isa keka lofe'i au'i papiau'i fou ifo'i imaau'i kelogoaina, aufalao aga'o fou akeamage auga fou kefeu, ke au au fou, ke papie papie fou ifo'i mo amage koa lao'i mai'i kekapai'i au'i, Deo lo eulaisa e'i taoni ke papiau isafa keaga. Ega'ina emia auga muni Deo lo aealoalo auga logai papiau e'i laomai apala afa agepeni'i, ke isa ega'ina logai akekiekie aoniamo auga i'a epakinai'a.
8 Ke Deo isa e'i laomai apala afa epenii'i koa i'opoga mo, pau au isa'i isa koa i'opo'i au'i kefai oi epomiai kekoko, keagu opola apala'i kenipi'i, ke ifo'i imaau'i kepalifu'i, ke isapu keafia au'i papa'iai fekeagu fekepinauga auga keumakalaina, ke agelo isafa ee'iai keifa apala. 9 Kai Deo ega lopia agelo Michael, tiapolo auni'i Moses emae auga imaauga puogai keakekua aisama, isa tiapolo mo ganinagai, Michael isa aeifa apala penia Deo isa afa apala fepenia aeoma kai, epainia eifa, “Lopia efinaiso!” mo eoma. 10 Kai ega mo ganinagai, i'ina au'i auga kapa'ina oko'i akelogo au'i ee'iai keifa apala. Ke kapa'ina oko'i kelogo auga akeopola felo kai, uma amu'e mino'i laa'i koa i'opo'i e'i laomaisai kekagakaga. Isa ega'ina kapa'i kekapa'i au'i isa ifo'i mo kepalifu'i.
11 Deo isa afa apala ipauma fepeni'i laoma! Gome isa ufainagai Kaino keaga eafiia auga keagaga keafia. Ke ufainagai Balaam moni mo puogai egagapai koa i'opoga, isa isafa kegagapai moni mo kegaafia keoma muninai kepiau. Ke isa ufainagai Kora Deo ega iifa eumakalaina koa i'opoga mo kekapaisa puo, Deo Kora eauoka koa i'opoga, isa isafa eauoka'i efua.
12 Ke oi alomi ko'agai animi oani auga laoga maina okapa ola'afou oaniani aisama, i'ina au'i isafa kefai oi fou ola'afou oaniani. Kai isa kefai keaniani aisama, aimani'i'i mo kefai oi epomiai ke ifo'i mo keopolani'i puo, oi emi la'afou ega'ina kepalifua. Ke isa auga apuapu amekuai emai kai imuga laa'i koa i'opo'i. Ke isa au'i au pua'i i'afe'i kina ekaina kai, pua'i aga'o aeoge koa i'opoga, ke gome'iai kefuau'i kemae efua au'i koa i'opo'i. Ega kainai isa au'i mae auni'i kepamia koa i'opoga. 13 Ke isa e'i meagai auga, a'u emoge goiso fukofuko ofuga emai foeai e'afoaua aisa auga koa i'opoga. Ke isa au'i mi'imi'i ufa guagai kelao kemai aage mo au'i koa i'opo'i, ke Deo isa afu'i umina ipauma ageka aoniamo auga afuga epafua ekae.
14-15 Ke ufainagai Adamo faagagai mauni ninina imagea gua emia alogai, au aka Enok eagu. Ke isa auga profeta koa emia ega'ina au'i fou'i iina eifa oma: “Maami galao Lopia, ke ega agelo alo'i elolofa au'i, au'i ealogai alogaina fou kemai amoisa'i. Ke isa kemai auga, papiau ma'oai e'i laomai felo o apala afa fepeni'i puogai emai. Ke papiau e'i laomai apala'i kainai, laomai apala'i kekapai'i au'i afa akeafia auga fouga maa'iai ageifafoua. Ke papiau e'i nini'aniai iifa apala'i Lopia eegai keifani'i au'i fou afa'i agepeni'i,” eoma. 16 I'ina au'i iifa mugumugu au'i, ke aufa kina papiau e'i apala mo kekapuga keifani'i, ke ifo'i alo'iai apala keopolaga auga mo muninai kepea. Ke isa ifo'i mo olaga'i ke'anina. Ke isa auga isa ifo'i mo fau'iai kapa aga'o kegaafia keoma puo, pifogeai nini'ani felogai koa i'opogai papiau maa'iai kenini'ani.
Magogo Kapula Ke Alomi Ko'agai Deo Ke Papiau Fou Ani'i Foani Auga Aguga
17 Kai ekefa'auagai, i'a a'a Lopia Iesu Kristo ega apostolo kapa'ina akemia fou'i keifa kakau'i au'i foopolani'i. 18 Isa oi kepainimi keinaka, “Kina fua'iai aisama, papiau akeifa palago, ke ifo'i alo'iai kapa'ina ani'i keani au'i mo muni'iai akepea,” keoma. 19 I'ina au'i oi epomiai kekoko keaupeaimi, opomi i'oina i'oina emia. Ke isa auga isa ifo'i mo alo'iai aagoa kapa'i ani'i keani au'i mo muni'iai kepea, ke Deo ega Spiritu isa alo'iai aeagu.
20 Kai ekefa'auagai, oi emi pako'a kapa akaiki'a ipauma Deo anina eani koa i'opoga, alomi ko'agai ega'ina pako'aga foafiapia, ke ega'ina pako'agai fouki, ke emi megamegai Deo ega Spiritu kapa'ina epalogonimi auga mo megamega fopa'aua. 21 Ke oi Lopia Iesu Kristo ega guaniai agu pagai maunina agepenimi auga alomi ko'agai kaina okai alogai, Deo alo ko'agai papiau ani'i eani auga laoga mainai foagu. 22 Ke kaisau Deo eegai opo'i gua emia au'i foisa'i gua'i foania. 23 Ke kaisau laomai apala'i kekapa'i, lo aealoalo loga alogai akeaga au'i fola'alai'i kania'i foagamauga. Ke papiau isa'i auga foisa'i gua'i foania kai, ee'iai afa fomani'i. Ke papiau ifo'i imaau'i alo kegapagama keoma, laomai apala'i kekapa'i au'i e'i tiapu mo ganinagai kepaofua. Oi alomi ko'agai isa e'i tiapu mo ganinagai, anina foloani.
Deo Isau Afagaina Fouga
24-25 Ke pau Deo oi fepakaisapuimi folo'ualai fekaina auga, ke ega isapu eaea akaiki'a fou alogai agoapa aisama, alomiai laomai apala aga'o faeisa. Ke alogamai Isa agogai agoapa auga, ke Deo ifogamo i'a kania'a eagamauga Auga, i'a a'a Lopia Iesu Kristo faagagai Isa amaau afagaina, au akaiki'a amapamia, isapu gome auga amapamia. Ke Isa ega isapuai kapa ma'oai e'ima'i auga amapamia. Ke kapa ma'oai akegama koa kai, Deo eagu auga, pau eague auga, ke ageagu aoniamo auga amaau afagaina aoniamo! Amen.


text:
LAKAPI LIKI IPU 08
- Pasefika
6 au le ga qualify ina le iup o le lakapi liki. 3 le ga qualify iga vave, ma le lua sili i le Pasefika le ga uma iga i le final. Samoa le ga uma i le numela tolu i le Pasefika au le ga malo le repechage.
- Ausetalia (otometia alu iga le finals)
- Niu Sila (otometia qualify)
- Papua (otometia qualify)
- Toga (Pasefika au malo)
- Fiti (Pasefika au latalata malo)
- Samoa (Repechage malo)
- Europa
4 au le ga qualify iga ile lakapi liki ipu. O lea fo'i o le au faa le sili mai lava i Europa o lenei au fo'i le ga sumpini fo'i ma isi au.
- Igalagi (otometia alu iga le finals)
- Farani (otometia qualify)
- Irani (Europa au qualify)
- Sikotilagi (Europa au muamua tasi)
- Atalatika
Leai gi au qualify.


text:
Lotu Mamona
O le Lotu Mamona po'o le Ekalesia a Iesu Keriso o le Au Pa'ia o Aso E Gata Ai o se lotu Kerisiano sa fa'atuina i ona po nei i le 1830 e Iosefa Samita. E tusa ma talitonuga o le Ekalesia, ae le'i leva ina uma ona afio a'e le Ali'i Fa'aola i le lagi, sa amata ona liliu ese tagata o le Ekalesia sa fa'atuina e Iesu mai a'oa'oga sa tu'uina mai e Iesu ma ana Aposetolo. Ina ua liliu ese le to'atele o tagata mai le mea moni, sa ave'esea e le Atua le pule ma le mana (ua ta'ua le perisitua)na mana'omia e ta'ita'ia le Ekalesia e tusa ma lana finagalo pa'ia.
E tusa ma talitonuga a le Lotu Mamona, sa filifilia Iosefa Samita e le Atua e avea ma lana perofeta ina ia toe fuata'i lana Ekalesia. Sa toe tu'uina atu ia Iosefa le pule ma le mana o le perisitua ina ia toe fa'atu le Ekalesia ma ta'ita'i le Ekalesia e pei ona fai i aso anamua. E talitonu tagata Mamona, talu mai le taimi sa toefuata'i le Ekalesia ma le perisitua i lenei ona po, e le'i toe motusia e o'o mai i lenei vaitau. E ui ina leva ona maliu le perofeta Iosefa Samita, ua fa'asolo le tofi a le perofeta i lea tagata ma lea tagata ma ua i'u nei le fa'asologa a le tofi ia Thomas S. Monson, o lo'o fai nei ma le Perofeta ma Peresitene a le Ekalesia a Iesu Keriso.
O le ese'esega tele o le Lotu Mamona ma isi lotu Kerisiano, e talitonu tagata Mamona na motusia le pule o le perisitua ma na ave'esea le Ekalesia mai le lalolagi i aso anamua ae ua toefuata'i ia i lenei ona po.