text:
FAKATOKAAGA KE TOKA: FAKAMATALAAGA MO TINO GALUE O TE RSE
TALOFA!
KO FAKATALOFA ATU MAI I TE RSE NISUILA
RSE ko te fakatoetoega o te Recognised Seasonal Employer. A te Recognised Seasonal Employer ko te pule fakagalue tela ko oti ne taliagina ne te Malo o Niusila ke aumai ana tino galue mai i fenua i tua atu o Niusila.
A matagaluega o Niusila i feitu tau tokilakau (fuaga lakau mo vesiapolo) pela foki mo vine e manako ki ne tino galue faopoopo i niisi vaitau ke fesoasoani o ‘toki, fakatoka te laukele kae tau fuagalakau.
Ko fakamatalaga i te fakatokaaga tenei ka fesoasoani ke aoga malosi tou taimi galue i Niusila. Fakamolemole fakamautinoa ke puke ne koe te fakamatalaga tenei manafai ko faimalaga koe ki Niusila kae tausi fakalei i taimi e nofo iei koe i kona. Ka lavea ne koe me e aoga kii i taimi o tou nofo i ei.
E tau foki mo koe o fakatasi atu ki te fakatasiiga tena e fai mai mua e tiaki ne koe tou atufenua tela ka fakailoa atu a mea e tau o iloa mai mua o te faigamalaga.
Te fakatasiiga tenei ka fakamatala atili atu me ka pefea a te olaga galue mo te nofo I Niusila. Ka isi foki se avanoaga ke fai fesili kae ke maua a tali e uiga mo soose mea tela e se maina koe iei.
Ka oko mai koe ki Niusila tou pule i te galuega mo te Matagaluega o te Leipa ka isi ne fakamatalaaga faopoopo ka tuku atu e fesoasoani ki te fakatauga o koe ki tau galuega foou mo te fakaaogaaga o tou nofo i Niusila ke lasi te aoga mo koe.
Se avanoaga e sili i te gali kae e i a koe te filifiliiga o fakaaoga.
Ko fakamanuia atu matou ki a koe.
Te Tiimu RSE i Niusila
Te Fakaakoakoga ki te Galuega
Mai mua e fai tau malaga ki Niusila, a koe e ‘tau o kau atu ki te fakatasiiga e akoako atu iei ne ofisa galue a te Malo a mea e ‘tau o iloa ne koe. Ka fesoasoani kii te malamalama o koe i te olaga i Niusila. A fakatokaga o tou faimalaga atu ka fakamaonia foki i kona.
Ka fai ko taunu tau malaga ka fakatasi koe ki te fakatasiiga mo tau pule e fakamatala atu iei a mea e tau o iloa ne koe. A fakamatalaaga konei e aofia ko mea konei:
- Fakanofooga o tou auala fanofano i Niusila
- Te tau o aso mo vaega gatu e manakogina ne koe
- Meakai a koe e tau o kai ke malosi koe kae ke fiafia koe i tou koga nofo foou
- Te fakasoaga o au tupe – e fakauiga ki te fakaaogaaga fakalei o tou peofuga kae atafai tau fakamaaumaau I Niusila
- Te lafoga e tau o togi mai i tau tupe maua i te taimi e nofo koe i Niusila
- Se a te mea ka fai manafai ko tupu se mea fakafuasei ki a koe i te galuega kae ko se maua ne koe o fakasoko tau galuega
- Se a te mea ka fai manafai koe e masaki
- Fuafuaga fakatauavaga, puipuiga o tou foitino manafai e fai a uiga fakatauavaga mo puipuiga mai i masaki pisi fakatauavaga
- Ne a mea e mafai ne koe o fai manafai e se nofo koe i te galuega mo mea fakafiafia ki a koe i tou nofo i Niusila
Tupe
E ‘tau mo koe o fakamautinoa me e lava au tupe manafai e oko koe ki Niusila ke fakaaoga ne koe mai mua e maua tau peofuga muamua.
Tou Peofuga
Au tupe ka ulu ki tau akauni i te page ko oti ne fakatoka ne tou pule i te galuega. Ka maua ne koe tau pepa peofu tela e fakamatala i ei me e fia tou peofuga, ne peofu pefea koe (ki loto i tau akauni i te page), mo tupe ne kati mai i tou peofuga.
E pela me se tino galue i taimi o taukai, a koe ka peofu i se auala e tasi mai i auala e tolu konei:
1. Togi i te Itula
Kafai tau feagaiga galue e fai i a koe e togi i te itula, ko tena uiga e togi ‘pau atu te aofai tena i itula katoa e galue koe i ei.
Kafai tau feagaiga galue e fai i a koe e togi i te itula, ko tena uiga e togi ‘pau atu te aofai tena i itula katoa e galue koe i ei.
Penei: Kafai ne galue koe e 30 itula kae ko tou togi i te itula e $NZ15.00, a koe ka peofu atu e $NZ450.00 MAI MUA o lafoga mo tupe kati. Lafoga mo tupe kati e fakafoliki ne latou tou peofuga.
E se mafai koe o peofu mai i lalo ifo o te togi kamata.
2. Togi i te Galuega Fai
Te togi i te galuega fai e fakauiga penei a tou peofuga e fano ki te aofai o galuega ne fai ne koe. E pela mo te galuega i apolo, e mafai koe o peofu pau mo soose pini e fakafonu ne koe i apolo. Ko tena uiga, ko te vave o tau galuega, ko te uke foki o tau tupe e maua.
Penei: kafai e togi koe ki te $NZ30.00 i te pini o apolo e fakafonu ne koe, kae ne fakafonu ne koe e 15 a pini i te vaiaso, ka peofu koe ki te $NZ450.00 mai mua o lafoga mo tupe kati.
Kafai e peofu koe i te togi i te galuega fai, e se mafai foki loa o togi koe mai i lalo ifo o te togi kamata. Kae e pela mo te avanoaga tenei e masani o tuku saale ki tino galue kola ko apo, e masani o lasi atu te tupe e maua ne koe.
3. Togi se Tumau
Togi se tumau e masani se vaega o te togi i galuega fai io me ko togi ne fakafeagaiga. Tenei ko te togi e maua ne koe (‘togi mo te galuega ne fai) mo potu galuega kooti ne fai. E mafai o togi i pini takitasi, io me ko te ato e tasi, me ko te lakau e tasi, me se potu laina e tasi (te potu laina se vaega o te laina o fuagalakau – e masani ko te vaa o pou e lua manafai ne apolo io me ne vine), me se kilokalame, mo niisi fuaaga pena. E kesekese a te togi e fakaaogaa i vaega galuega e fai. Te manatu taaua i te togi se tumau ko te tupe tela e masani o togi atu mo potu galuega ne fai (togi i potu galuega takitasi ne fai – “unit rate”) ke se fakatumau kae ke mafai o mafulifuli ke olo tasi mo mea e fai i taimi kesekese.
E fakatusa penei, kafai koe e tau apolo kae e togi koe i te aofai o pini e fakafonu ne koe, ko te togi e maua i te pini e tasi e galue mai i niisi tulaga o te galuega e pela mo te lasi o te fuaga ko tau (mafa o fuaga), ko pefea te matua o lakau, te vaega o te apolo tena ne tau, te taimi ne tau iei, te fuaga tenei ne fakaola i vailakau io me ne fakakaiao kae seki fakaaogaa a vailakau, io me e avatu o fakatau ki tua atu me i loto o Niusila io me e fakaaogaa mo fai a meainu e faite mai i apolo. Ko tena uiga a koe ka mafai o togi ki te NZ$15.00 i te pini e tasi o apolo ne tau mo fai meainu io me e togi koe ki te NZ$45.00 i te pini e tasi manafai ne apolo kola e fakataaua kae seki fakaola ki vailakau.
I te fakatusaaga tenei tou pule i te galuega e tau o fakamatala fakalikiliki ne ia i tau feagaiga galue me i te togi i te pini e tasi e mai i te NZ15.00 (togi malalo e mafai o maua) ki te NZ45.00 (togi maluga e mafai o maua) i te pini kae fakamatala foki me kaia e isi se kesekesega tenei. Tou pule i te galuega e mafai o fanaka tena mea e togi atu mai te togi maluga tena e mafai o maua kae e se mafai ne ia o tuku ifo tena mea e togi atu mai i lalo o te togi malalo tela e mafai o maua.
Kafai koe e togi i te vaega togi penei mo te togi se tumau, a koe e se mafai foki o togi mai lalo o te togi kamata. E ui iei, ona ko te vaega tenei e masani togi ki latou kola ko atamai i te galuega tenei, te masani ka lasi atu tau togi ki te togi kamata.
3. Olo Talua o Togi
I nisi tulaga ka mafai o fuli a faiga o togi. E mafai o tupu tenei manafai ko fuli a galuega a koe e fai. Fakatusa penei, i niisi taimi kafai e foou koe ki te galuega, e mafai koe o kamata ki te togi i te itula ko fakamafuli i ei ki te togi i te galuega fai manafai ko apo koe kae ko vave tau galuega.
Ka mafai koe o togi fakakese mai i niisi o tino galue manafai e kese au galuega e fai io me e kese te faiga o tou togi.
Togi o aso maloloo
E tau o maua ne koe te togi o aso maloloo i te tausaga i te aofai e 8% o tou togi mai mua o lafoga. Fakatusa penei, kafai e maua ne koe e $500.00 i te vaiaso, ka faopoopo se $40.00 i te vaiaso mo fai tau togi o aso maloloo. A koe ka togi te lafoga mo tou togi o aso maloloo. Niisi pule i te galuega e aofia ne latou te togi o aso maloloo tenei i te peofuga o koe i te vaiaso kae ko niisi e togi atu manafai ko oti tau feagaiga galue. Kafai koe e togi i vaiaso, te lafoga e kati loa e pela me se vaega o tou peofuga, kae kafai tou togi o aso maloloo e togi atu manafai ko oti tau feagaiga galue, te lafoga ka tapale i te taimi tena e oti iei.
Kafai e isi se fakalavelave ki tau pepa peofu, fesokotaki ki tou takitaki io me ko tou pule i te galuega.
Tupe kati mai i tou peofuga
Te aofai o tou togi e se tena te aofai e maua ne koe i tou peofuga ona la e isi ne tupe ko la e tau o kati mai i tou peofuga.
Lafoga ki te Malo
Lafoga ki te Malo (PAYE = Pay As You Earn) se tupe tela e tau loa o kati. Te lafoga ko te tupe mai i tou peofuga tela e kati ki te Malo o Niusila mo fesoasoani ki te togiiga o mea e fakaaoga tasi ne tatou pela mo auala mo te tausiga o te filemu (pulisimani, fono famasino mo niisi mea aka). A tino katoa e galue i loto i Niu Sila e togi lafoga. A tino galue o te RSE e isi se faailoga fakapatino o te olotou lafoga (NSW) tela ko te 10.5 pasene. E lavea foki ne koe i loto i tau pepa peofu.
Tupe kati manafai e loto koe kiei
E isi ne tupe e kati manafai e loto koe kiei kae ka mafai o fai ma oti ne tusi ki lalo tau taliaga. A katiiga konei e masani o fai mo togi a te malaga fano ki te galuega mo te foki pela foki mo te koga nofo. Te talia atu o tou pule ke kati a alaga tupe konei mai i tou peofuga ka fakafaigofie te fakaaoga fakalei o au tupe.
A tou pule e tau o fakamaina atu me ne a a mea e peofu koe i ei, ne a a mea e tusi i loto i tou pepa peofu, fakailoa atu me ne a a tupe e kati ne latou kae ke fakamaua tau taliaga kiei. E mafai ne koe o solo tau taliaga i soose taimi.
Kafai e solo tau taliaga, e tau la o togitogi loa te tupe e tau o tina au kaitalafu kae togi foki mo niisi fesoasoani kola e avatu ei auala i tupe io me mai i tau akauni i te page.
Mo te puipuiga o koe, a tupe kati katoa ka fakaasi ki te Matagaluega o Leipa ke fakapatonu ne latou me e tonu kae e olo tonu mo te tulafono.
Tupe kati mo te oloolo malaga
Tou pule i te galuega mo koe e togi tasi ne koulua tou pasese mai i tou atufenua ki Niusila – e aafa pau koulua (kafai koe se tino Kiribati io me se Tuvalu, e aafa koulua i te pasese vau mai i te atufenua ki Fiji mo te foki mai iei ki te atufenua). Kafai ne togi kaatoa ne tou pule tou pasese, e tau la mo koe o togitogi ki tou pule te aafa o tou pasese kae e tena te mea ka mafai ne te pule o fai se katikatiga mai i tou togi te aofai tena. A koe ka togi loa ne koe tau fanofano malaga i loto loa i te atufenua. E aofia iei ko te fano i vakalele, i pasi mo te togi i te tuleini.
Tupe kati mo te fale nofo
Tou pule ka fakatoka ne ia se fale nofo mo koe e lei kae tau te togi tela e tau i luga i Niusila kae tela ko oti foki ne aasi ne te Matagaluega o Leipa. E mafai o fakatalia ne koe ke katikati ne tou pule i te galuega te togi o tou nofo io me togi tonu loa ne koe kia latou.
Te iti mo niisi alaga tupe olo mo te olaga
Ke iloa ne koe me e tau o isi se tupe ka mafai o kati mo togi atu i ei te iti mo niisi feitu aka tau te nofo o koe i loto i te fale. Ka mafai foki o isi se tupe e manakogina mo togi tou fanofano malaga ki te galuega. E mafai o katikati mai i tou togi io me e togi tonu loa ne koe. Niisi pule e aofia ne latou te togi o te iti i te togi o tou koga nofo. Fakafesili ki tou pule me ne a a mea e aofia i loto kae ne a a mea e togi fakaatea.
Ka oti ne fai a tupe kati, ka isi se aofaki sene e toe i tau akauni. Au mea ka fai ki te toega tenei e taua kii!
Mea e tau o Masaua
Togi mo tupekati: Tou togi i te itula e mafai o tagi uke ki a koe kae masaua me e isi ne tupe e kati, kae kafai koe e se faeteete i au tupe o teu, ka se foki koe mo te aofaki tela ne fakamoemoe koe kiei.
Te iloa o fai te galuega: A tino galue kola ko te olotou taimi muamua ki niusila ka mafai o malalo olotou togi fakapau mo latou kola ko toe foki mai ona la a latou nei ko apo i te galuega.
Tupe teu mo tupe kati ki kaaiga e fakamuli mai
Tupe Teu
Koe e tau o loto malosi kii manafai e manako koe ke teu ne au tupe.
E uke a mea ka takolekole koe ke fakamaumau au tupe i Niusila!
Tou pule ka mafai o fesoasoani ki a koe ke teu au tupe tela ka isi ne au tupe ka kati tonu loa ki te sua akauni a koe kae fakatoe se aofaki ke fakaaoga ne koe mo ou ola i te vaiaso tena. E manakogina ke isi sau saolotoga e fakamau i tusitusiga mo te feitu tenei.
Tupe kati ki kaaiga e fakamuli mai i te atufenua (remittance)
E isi se tupe ka togi ne koe manafai e lafo sau tupe ki kaiga i te atufenua tonu. Te page tela e nofo mo tau akauni ka mafai o fesoasoani ki te feitu tenei. Kae e mafai foki ne koe o fakaaoga niisi page mo niisi pisinisi o lafo tau tupe. A page mo pisinisi kesekese e kese foki olotou tupe e kati. A olotou tupe kati e galue ki te aofai tupe e ave, te atufenua e ave kiei mo te vave e ave iei te tupe.
A tino galue i te page ka mafai ne latou o fakamalamalama atu ke mafai ne koe o fai sau filifiliiga.
E mafai o sala ne koe te kesekese o tupe kati ma fano koe ki te www.sendmoneypacific.org. Tena uiga e tau o fakaaoga se komipiuta ke onoono koe i te initaneti. Fakatagi ki tou pule me e pefea io me i fea e mafai o fakaaoga iei ne koe se komipiuta.
E tai togi mafa atu manafai e uke taimi e ave i ei au tupe me e isi faeloa se togi i taimi katoa e ave i ei. Faipati ki tou pule e uiga mo se auala tafasili i te lei i te aveave o au tupe ki tou kaaiga e fakamuli mai.
Ko Vaa Fealofani
Au Mea e Fai moo Tou Pule
E fakamoemoegina ke fakataunu ne koe a galuega katoa ne loto koe i te feagaiga galue tela ne saina ne koe mo tou pule i te galuega kae ke fai e pela mo te mea e fakamoemoe kiei tou pule. E aofia i ei:
- tou vau ki te galuega i te taimi tonu
- tausiga fakalei o tou koga nofo
- te lei o ou uiga e fai i taimi katoa i loto mo i tua o te galuega.
E fakamoemoegina ko koe ke galue manafai koe ko manakogina; e mafai o aofia i ei tou Aso Tapu io me ko se aso maloloo. Ou itula galue e tau o fakamailoga i loto i tau feagaiga galue.
Te galue pela me se tiimu e taua, tela la, faipati ki tou takitaki io me ko tou pule mo soose mea e manakogina. Se mea e lei manafai e nofo koe i vaiaso muamua o onoono kae fakalogologo ke isi sou iloa i mea e tau o fai. E manakogina ne naai vaiaso ke fakatau koe fakalei ki te olaga.
Ma Oti te Galuega
Au mea e fai ma oti te galuega se vaega lasi e taaua mo te lei mo te fiafia tou nofo. Fesokotaki ki tou pule e uiga mo mea kola e mafai ne koe o fai manafai ko se galue koe. E isi ne lotu mo potukau tafao mo niisi faigamea e mafai ne koe o kau atu kiei. E mafai o maua ne avanoaga ke fetaui koe mo niisi tino galue RSE mai i niisi atufenua io me ko tino i loto iNisuila . Ka fesoasoani o fakafiafia tou nofo i Niusila nei kae ka maua foki ne koe a te avanoaga o iloa mea foou ki a koe.
E tau foki mo koe o tausi ki tulafono o Nisuila. Kafai e soli ne koe se tulafono, ka mafai o aofia i ei a pulisimani o Niusila. Kafai ko fakatea koe mai i tau galuega, ka se talia koe ke nofo i Niusila kae ko tau mo koe o foki ki tou fenua tonu.
A Mea e Fai ne Tou Pule mo Koe
I tafa o te peofu o koe i tau galuega, a tou pule e fai foki ne ia a niisi mea mo koe, e aofia iei:
- sala o se koga lei mo ou nofo
- fakatoka ne ia mea mo kuka mo te nofo lei
- peofu koe ki te togi tela e se mai lalo o te togi kamata i te itula i Niusila.
- fakamaua ne ou itula galue
- fakatoka se auala mo ou fanofano ki te galuega.
Tou pule e tau foki mo ia o fai ne fakatokaaga lei mo koe. A fakatokaaga lei konei e mo te ola lei o koe iNisuila.
A pule e manakogina ke fesoasoani atu i te salaga o niisi fesoasoani e pela mo komiuniti ko la e mafai o fesoasoani atu mo tou ola lei, koga e tu i ei a sitoa, ko tafaoga e pela foki mo koga e lotu i ei.
A pule o RSE e tau o oti ne taliagina ne te Malo o Nisuila ke fakamaoni i ei me i a latou ne pule e lei kae e mafai ne latou o fakatoka a galuega mo koga galue lei. A tou pule e tau o olo tonu ana fakanofonofooga mo te nofo pela foki mo te puipui ke se tupu ki tino galue e pela mo fakanofonofooga ne fakapatino mo puipui tino galue o te RSE.
A pule o galuega e MA’NAKO ko koe ke fanatu ki a latou manafai e isi sau fakalavelave. Sa maa o faipati atu ki a latou!
Fakatokaaga o Fakalavelave i te Galuega
Kafai e isi sau fakalavelave io me e isi se mea e se malamalama koe iei io me fakatau ifo koe e fakamataku io me se lei, te mea muamua a koe e tau o fai ko te fakatagi ki tou takitaki io me ko tou pule e uiga kiei. E mafai ne koe o fai ia koe io me fakatagi ki tou takitaki ke fai ne ia mo koe. Tenei se auala masani tela e lei i te fakatokaaga o te se fealofani o malamalama kae fakatoka ne ia a fakalavelave.
Kafai e se fiafia koe ki te tali a tou pule, e mafai ne koe o fesokotaki ki tou Labour Inspector tela ko te tino asiasi o te Leipa.
A tino asiasi a te Leipa ne tino galue a te Malo ko la e asiasi ne latou ko pule ke fakataunu olotou fakatokaaga mo te fakagalue o koe.
E mafai foki o fesokotaki koe ki fakapotopotoga tino galue (union). A te fakapotopotoga tino galue ko latou e sui ne latou a saolotoga o tino galue i Niusila kae ka e isi se olotou sui io - me se tino e galue a latou tela e nofo i te kogaakoga tena e mafai o fesoasoani atu.
E isi ne auala e fakamautinoa i ei me e lagonagina tau fakalavelave kae ke se fakasekegina ne niisi. Tela la, fakaaoga a auala konei o fesokotaki fakavave ki se tino.
Kafai e isi se fakalavelave, fesokotaki ki:
- Tou takitaki io me ko tou pule
- Tou sui ki loto i te Malo
- Te sui asiasi mai i te Leipa i te 0800 20 90 20
- Te fakapotopotoga tino galue manafai e kau koe iei
E mafai foki ne koe o fesokotaki ki fakapotopotoga iNiusila:
- Fakapotopotoga Fesoasoani Ki Tino - CAB (Citizen’s Advice Bureau)
- Fakapotopotoga a Komiuniti
- Free Law Service (Fesoasoani a Loia E Se Togi)
- Settlement Support Service (Ofisa Fesoasoani Ki Nofonofoga)
E isi ne napa telefoni kona e tusi atu i te fakaotiga o te pepa fakamatala tenei.
Feagaiga i te Galuega
Ko tau o oti ne maua ne koe te tusi o tau feagaiga i te galuega e pela me se vaega e tasi o tou taliagina o galue. Tou pule io me ko tena sui ko tau o oti ne fakamalamalama atu ki a koe a te feagaiga tenei.
Soose tino galue i Niusila e tau o isi sena feagaiga i te galuega. Te pepa tenei e taua kii me fakamatala i ei a mea e tau o fai ne koe moo tou pule mo mea e tau o fai ne tou pule moo koe.
Tau feagaiga e fakasino ne ia niisi fakatokaaga ko la ne tulafono iNiusila. E aofia i ei ko malolooga, peofuga o aso maloloo, te galue i aso maloloo o te atufenua mo aso masaki.
E tau o se saina ne koe a te feagaiga galue tenei vagana ko malamalama koe i mea katoa i loto iei kae ko fiafia foki koe ki fakanofonofooga mo fakatonuuga iei. Kafai e isi se mea e se malamalama koe iei io me se iloa tonu ne koe, fakafesili ki te tino galue o te Malo, tou pule io me ko tena sui ke fakamaina.
Pakiaaga i te Galuega
Kafai ne isi se fakalavelave ne tupu ki a koe, e mafai ne koe o fakatagi e auala i tau tokita mo se fesoasoani mai i te Accident Compensation Corporation (ACC) se fakapotopotoga e galue fakapitoa mo pakiaaga maua i te galuega. I tau lafoga kati, e isi se vaega e fano ki te ACC. Te ACC e fakagalue ne te Malo o Niusila kae e fakatoka ne ia a taui o te masaki mo tino pakia. E fakavasega ki te pakiaaga me ne tupu pefea, a te ACC ka mafai o fesoasoani ki te talavaiga o ou pakiaaga mai tua o te fakalavelave.
E aofia i ei ko vailakau talavai, tipitipiga fakapitoa io me ko niisi fooga fakapitoa kae e se aofia i ei ko masaki masani pela mo te fuluu.
Masaki e se Mafua mai i te Galuega
Te ACC e se aofia i ei a masaki. Te Taui o te Masaki (Medical insurance) e kau katoa kiei a tino galue o te RSE. Ne fakatoka mo aofia a togi o talavai mo masaki valevale ko la e mafai o pokotia koe i ei kae koi nofo koe i Niusila .
Te Taui o te Masaki e aofia ko togi o tou fano ki te tokita; te togi o talavaiga mo vailakau e avatu ne te tokita; te fai fakavave o ou nifo ke oko ki te faulu o koe ki te fakaimasaki e aofia iei a tipitipiga. Kafai e isi sou masaki ko fakalasi io me ko se katoatoa tou mafai kae ko tau koe o foki ki tou fenua tonu ona ko tou masaki, a te taui o te masaki e mafai o aofia foki a togi konei. Kafai ko oti ne talavai tou masaki io me e maua atu tou masaki ne kamata seki vau koe kiNiusila, te Taui o te Masaki ka mafai o se aofia a togi e olo ki tou talavai. A masaki konei e fakaigoa ki masaki ne tupu mai mua io me ne masaki e tumau te pokotia kae e tau mo koe o faipati ki tou pule i taimi e fai iei tau Taui o te Ola o Masaki.
A tou pule ka fakatoka ne ia a te Taui o te Masaki e pela me se vaega o te fakatokaaga o visa kae ko te togi ka katikati mai i tou peofuga i taimi e kamata iei koe o galue.
A koe e tau o togitogi tau Taui o te Masaki e tiga iei e seai sau mea ne fakatagi ke fakaaoga kiei.
A tou pule ka fakatoka mo koe ne fakamatalaaga e uiga mo fakanofooga o te Taui o te Masaki. Fakamautinoa ke faitau koe i fakamatalaaga kona io me e fakamolemole koe ki tou pule ke fakamalamalama atu me nea mea e aofia i te taui o te masaki tenei mo mea e mafai o fakatagi koe ke togi atu mai iei.
Tou Visa
A koe e vau ki Niusila nei i te visa tela e isi ne ana tapu tela ka fakasaoloto koe ke galue i lalo o te polokalame RSE. Kae koi nofo koe i Niusilaa koe e se mafai o fakatagi ki se vaega aka o se visa oloolo malaga. Kafai ko manakokoe ke fano koe keatea mai tou pule, a koe ko se talia o nofo i Niusila. E mafai o fano koe o galue mo se pule RSE fakaatea, kae e tau o fakatalia mai ne te Matagaluega o Leipa muamua mai mua e fano koe mai i tau pule mua.
A koe e tau o foki ki tou fenua manafai ko oti tau galuega. Kafai e soli ne koe tou visa tapu tenei a koe ka mafai o se talia ke foki mai koe ki Niusila.
Kafai ne fakataunu ne koe a fakanofooga o tau visa kae ko tuku atu se avanoaga galue ne tau pule RSE, e mafai ne koe o foki mai o galue i Niusila i taimi o taukai mai tua. Ona la ko tau visa e oti tena malosi ma fano koe mai i Niusila, kafai ko foki mai koe o galue i te sua taukai, e tau mo koe o fakatagi ki se visa foou.
Taliaga Tuku Fakatasi ke Fakagalue
A te taliaga tuku fakatasi ke fakagalue tela ko te Approval to Recruit (ATR) e fakasaoloto ne ia a pule fakagalue ke mafai o maua ne tino galue mai i niisi pule manafai ko oko ki taimi lasi te manakogina o tino galue. A te ATR ka fakamafai ne ia koe ke galue mo pule e tokolua io me silia atu kae ka mafai ne koe o tai nofo leva atu i Niusila ke maua ne au tupe e uke atu. A ou pule tokouke konei ka fakatoka ne latou ne feagaiga galuega mo koe e aofia iei ko tou fano malaga mo tou koga nofo i konei.
Sa puli o saina a feagaiga galue katoa konei.
Fakapotopotoga Tino Galue (Union)
A Fakapotopotoga tino galue e sui atu a tino galue. E mafai ne koe o kau ki se fakapotopotoga tino galue i Niusila kae e togi. I tou kau atu ki te fakapotopotoga tino galue, a tino galue ka mafai o fakaasi olotou leo e uiga mo mea e se malie kiei i te galuega io me e sala kiei sou fesoasoani manafai ko isi se fakakinauga i te galuega. Nisi fakapotopotoga tino galue e isi ne sui o latou ne tino Pasifika ko la e se taumate ka mafai o faipati i tau gana.
Te Olaga
Tau o Aso
Fakatoka fakalei koe mo tau o aso. A Niusila e moko kii fakatusa ki te koga ne vau koe i ei kae i niisi taimi e se taumate kaati ka galue koe i tua i taimi o te tau moko.
Masina moko loa ko Iulai, Aokuso mo Setema i taimi o te tau moko.
Fakatoka ke isi ne ou taka mo gatu e tau me ka manakogina ne koe mo ou fakamafanafana i taimi e galue iei koe. Tou pule ka fakatoka ne ia a pulagiketi mo sulukafu mafanafana mo tou moega. Te koukou i vai vela ka mafai foki o fesoasoani. Tou pule ka fakailoa atu ne ia me kofea koga e mafai o togi iei ne gatu io me pulagiketi manafai koi manako koe kiei.
Ka isi ne mea fakavela o te koga ‘nofo kae ka fakaasi atu ne te pule te fakaaogaaga fakalei o latou. Te koukou ki te vai vela mai mua pela foki ma oti te galuega ka fesoasoani o tausi ke mafanafana koe kae ke ola lei koe.
Koga Nofo
E mafai ne koe o sili ki tou pule io me ko te tino galue io se me sui o te RSE e uiga mo koga nofo kola ne fakatoka, kae nea foki a mea i loto i fale kona. E malamalama a pule me e se mafai ne koutou o aumai mo kope lasi telala, e isi ne mea moe e fakatoka atu kae e tau o fakaaoga. E mafai foki loa o vau mo koe ne mea e tai fakalei i ei tou nofo i konei.
Mea kuuka, masini tagatu mo vai vela mo koukou e isi e fakatokagina mo fakaaoga. Fakaaoga a mea e avanoa atu mo koe kae tauloto ke iloa ne koe o fakaaoga fakalei e se maumau i ei ou taimi mo ou fitaaga.
E iakoe te tiute ki te tausiga o tou koga nofo ke gali kae maa. Soose fakamaseiga ka mafai o togi ne koe kae ka mafai o togi mafa kii.
Kaiga
E togi ne koe au mea kai. E uke kii a vaega mea kai lei kae aoga ko la ka mafai ne koe o togi mai i sitoa mo supamaketi o Niusila.
Taumafai o kai lei kae kai ke makona. Tolu a kaiga lei i te aso ka maua mai i ei te lei mo te malosi e manakogina mo te galuega. Kaati e tau ke kai koe ki meakai mafa ona ko te tau o aso mo galuega e fai ne koe e manakogina kii te malosi. Taumafai ke se kai meakai maamaa io me fakaseke sau kaiga i tutonu, kae inu malosi ki vai.
Kafai e se kai lei io me se inu ke uke au vai, a koe ka se malosi i tau galuega kae ka se uke au tupe e maua. A koe foki ka mafai o masaki kae ka se maua o galue, ka mafai o fakafoki iei a koe ki tou fenua. Masaua, te se galue ko te se peofu.
Fakasoaga o kaiga ko tau o oti ne fai ne tou pule. E kesekese a fakasoaga o meakai a tino galue i koga galue kesekese. Ka fia iloa ne koe a fakasoaga o kaiga fakamolemole faipati ki tou pule.
Tausiiga o te Ola lei
Te tau o aso mo koga galue i Niusila ka mafai o tai faigata ki tou ola lei, tela la, ka fesoasoani malosi manafai e tausi koe ke mafanafana, koukou i taimi masani kae pei ki gatu maa i aso katoa.
E taaua ke masani o fulu keatea a lailai mai i tou foitino me i lailaiga konei ka atili fakamasei ne latou a pakiaaga i tou foitino. Te fakaaoga o soopu teke atu ki manu fakamasei konei ko toe auala sili i te lei o teke atu a masaki o pakili pela mo fakafoa. Fakafesili ki te pule me e maua mai i fea a soopu penei.
Ko te tausi tou foitino ke malosi, ko te malosi foki o koe o teke atu a masaki.
E isi foki se sua vaega o te ola lei tela e taua - tou ola fiafia. A koe ka se sologa kae ka nofo mafaufau malosi kii koe ki ou kaaiga mo tou fenua.
Te tumau te sokotaki mo latou mo te ave o tupe ki a latou se auala e fakatumau i ei te fesokotakiga. Tou pule ka mafai o iloa ne ia a auala e togi maamaa te fesokotaki ki kaaiga e pela foki mo te fakaaoga o meli iti mo kaati telefoni.
Tumau te loto malosi kae masaua me i taimi e solo vave fua. Fakaaoga taimi o fakasaga tonu ki te pogai ne vau i ei koe kae galue malosi.
Kafai e tai mafatia io me e tai manavase koe, faipati ki tou takitaki, tou pule io me ki te sui o tou Malo me tena te olotou galuega ko te fesoasoani i taimi o fakalavelave penei.
Ola Lei
E tau mo koe o iloa i masaki pisi i te moe fakatauavaga (STIs), e aofia iei ko HIV/AIDS (selamete), e pisi foki iNiusila. Te puipuiga o tou ola lei e manakogina ke se aofia koe i uiga fakatauavaga se puipui kae e tau o fakaaoga a lapa puipui. A akoakoga ki te fuafuaga o kaaiga (Family Planning) e mafai o maua mai i te tokita io me ko faletalavai fakapitoa.
Fakanofonofooga mo Sala
A mea nei e mafai o tupu i se fakakinauga i te koga galue io me se sala i tulafono. Te fakakinauga i te galuega e fakauiga ki se mea ne tupu i te koga galue, a ko te sala i te tulafono se sala manafai ko ofa ne koe a tulafono a Niusila.
Te Fakagataaga o tou Galue
Kafai koe ko fakatea mai i tau galuega, a koe e se talia o nofo i loto iNiusila. Kafai ko aofia koe i se fakalavelave i tulafono o Niusila, a tau galuega ka fakagata, kae ka mafai o iku ki te fakamoli o koe mai i Niusila.
Te Fakamoli
A koe ka mafai o fakamoli manafai ne ofa ne koe se tulafono io me e soli ne koe a fakanofooga o tou visa (e pela mo te tiaki ne koe tau galuega io me ko nofo sala koe me se tautali koe ki fakanofooga o tou visa). I tulaga penei, Immigration o Niusila ka avatu ki a koe se fakailoaga o te manakoga ke fakamoli fakatasi mo te fakatonuga mo tou fakamoliiga (Deportation Order).
Kafai ko avatu te fakailoaga o te fakatonuga mo tou fakamoli, e tau mo koe o tiakina a Niusila fakavave. Kafai e se fano fakavave koe, a te Immigration o Niusila ka mafai o loka ne latou koe kae fakamoli koe. Kafai e fakamoli ne matou a koe, a koe ka tapu te foki mai ki Niusila mo tausaga e lima, kae ka mafai o fakamasei ne ia ou avanoaga ke toe vau koe i te sikimu RSE i taimi mai mua. Ka toe togi mai ne koe soose fakamaumauga tela ne fai mo tou fakamoli. Te fakamoli mai i Niusila ka mafai foki o fakagata a koe mai i te fanatu o tafao atu ki niisi atufenua.
Fakamolemole fakamautinoa ke tiakina ne koe a Niusila mai mua e oti te malosi o tou visa tela ka mafai iei koe o fakamoli.
Vailakau Malosi mo Mea Inu Malosi
Te tausaga fakatulafonogina tela ko talia te inu i mea inu malosi i Niusila ko te 18 tausaga ki luga. Niisi fakai e isi ne olotou tulafono ko la e fakatapu te inu i koga fakasaoloto mo tino katoa pela mo paaki, fatoaga mo koga fakatu motoka.Te pusi i koga fakasaoloto mo tino katoa e tapu. E aofia iei ko koga fakatau pela mo fale lasi kola e uke a sitoa i loto, koga inu mea inu malosi, fale kai mo vakalele, pasi mo tuleini. A vailakau malosi mo mea inu malosi e fakatapu i te lasiiga o koga galue.
A koe e tapu kii ke isi ne vailakau malosi, io me ne mea pena e nofo mo koe. A uiga pena ka fakatoka i lalo o fakanofonofooga mo sala a tou pule kae ka mafai o iku ki te fakatea o koe seai se fakailoaga.
Fakateletele i Niusila
A koe e se talia ke fakateletele i Niusila e aunoa mo se laisene fakateletele. Kafai e isi sou laisene kae e mafai koe o fakatele i Niusila, masaua faeloa o fakatele i te feitu fakamaui o te auala. I te lasiiga o auala i Niusila a auala lasi e fakatapula ki te 100 kilomita i te itula vagana e isi ne fakapulaga fakailoa ke tai tele malie ifo. I loto i te fakai, te makini e manakogina e 50 kilomita i te itula vagana e isi se fakailoaga fakatea aka.
Te mea e fai i taimi o fakalavelave tupu fakafuasei
E taaua ke iloa ne koe te mea e fai i taimi o fakalavelave tupu fakafuasei. A tou pule e tau o isi se ana aofaga fakatoka mo vaega mea tupu fakafuasei. Te mea tupu fakafuasei e mafai se pakiaaga, se masaki lasi, se afi, se mafuie, se lofiaaga io me se matagi malosi, se fusuga io me ne niisi mea fakafafuasei lasi. Fakafesili ki tou pule i taimi o tou fakaakoakoga ki te galuega e uiga mo te fakatokatoka mo fakalavelave tupu fakafuasei kae fakafesili foki ki fakamatalaaga me ne a mea e tau o fai.
Malaga Foki
Ka tiaki ne koe Niusila manafai ko oti tau galuega mo tou pule RSE. Kafai ne togi ne au kope ke foki mo koe i te vakalele, masaua me kafai e silia te mafa o au kope mo te aofai e taliagina, ka togi ne koe te siliga tena.
Taumafai o aofaga ke ave mua au kope kae seki fano koe. Faipati ki tou pule ke sala aka a togi o feleti ke mafai ne koe o ave au kope i se togi e tai maamaa. Te aofai o au tupe e sao mai i te feleti ko te uke foki au tupe e toe i tou taga.
Masaua o tausi tau napa lafoga IRD i Niusila mo te akauni napa o tau page. Ka manakogina ne koe manafai ko foki mai koe ki Niusila i lalo i te RSE i taukai mai mua. Kafai e manako koe ke tuku ke matala tau akauni i te page i Niusila, e tau o tuku ne au tupe i loto e lava mo togi a tupe tina a te page. E tau foki o tausi fakalei a ou gatu ne togi i Niusila mo te tau moko.
Ka fia fakaaoga ki te mea e mafai ne koe a te avanoaga RSE tenei, faipati ki te sui o tou Malo e uiga mo soose fakamalamalamaaga i mea tau tupe (Financial Literacy) io me ko niisi avanoaga fakaakoako.
Mai mua o tou fano - Mea fakatoka mo te Vakalele
Ka maua ne koe a pepa taaua ko la e manakogina ne koe mo tou fanatu ki Niusila o galue. E tau o tausi fakalei a pepa taaua konei kae puke mai ne koe ma vau koe.
Fakasologa o mea e tau o fakatoka
- Tau Tusi Folau (Pasipooti) mo tou Visa ki Niu Sila
- Tiketi i vakalele
- Tau feagaiga galue
- Pepa Taui o te Masaki
- Laisene fakateletele (manafai e isi)
- Tupe mo ola mai mua e maua tou peofuga muamua
- Fakasolooga o napa telefoni o latou e fakamuli i te fenua
- Tau napa lafoga IRD i Niusila (manafai e isi)
- Te napa o tau akauni i te page i Niusila mo tau kaati tapale sene i masiini (manafai e isi)
- Fakamolemole onoono ko tou igoa i ou tiketi i te vakalele ke pau mo tou igoa i tou pasipooti.
Napa Telefoni
Ofisa Asiasi a te Leipa: 0800 20 90 20
Te Ofisa RSE i te Matagaluega o Leipa (Immigration oNiusila): 0508 55 88 55
Fesoasoani mo te Ola Lei (Healthline): 0800 611116
Ofisa Fesoasoani mo te Nofonofoga i Niusila (Settlement Support New Zealand): 0800 776 948
Fakapotopotoga Fesoasoani Ki Tino (Citizens Advice Bureau): 0800 367 222
Kaunisela Fakapotopotoga Tino Galue i Nius: la (New Zealand Council of Trade Unions): 0800 698 646
Fakalavelave Tupu Fakafuasei: Pulisimani, Afi, Amupulanisi: 111


c: text/html

text:
O le Aso Toonai na tea nei, na tatala aloaia ai le Faletaalo fou a le Kalapu Lakapi a le Afaluko mai Solosolo e ala lea i se latou BBQ, faatasi ai ma la latou fiafia i le maea ai o le tatala aloaiaina o lea galuega matagofie.
O se tasi o vaega o lea faamoemoe, o le Siamupini mo lenei tausaga mo le Ipu a le Alii Palemia i le taamilosaga a le Anoamaa Domestic lea na faaalia ai le agaga fiafia ina ua faamanuiaina ai i lenei tausaga 2013. O lenei faletaalo, ua maea ona saunia lelei, ma ua atoatoa foi lona faatotogaina.
O sui o le nuu, ekalesia ma sui o le Kalapu ma le toatele o le au lagolago o le au na faatasi atu i lea aso matagofie.
Na saunoa le Peresitene o le Kalapu Lakapi, Silafau Leafa Ioane Sio e faapea, na tagi lava i o matou lima le faatinoina o lenei poleketi ma faatino sailigatupe.
“Sa o matou talosaga atu mo se fesoasoani tau tupe i le tele o faalapotopotoga i totonu o le atunuu, ma sa le mafai ona tali, ae peitai, e le i avea lena tulaga ma itu na taofia ai la matou taumafai mo lenei poloketi.”
O le tau o lenei galuega, e oo atu i le $25,000 e aofia ai meafaigaluega ma meatotino e aoga mo le fale taalo, ae o vaega uma nein a tuuina mai Niu Sila. O sa’iligatupe a le Kalapu i soo se auala lea ua mafua ai ona taunuu lenei miti, ua leva ona faananau i ai, ae le gata i lea, sa faatautaia foi la latou malaga i totonu o Niu Sila, e ala lea i nisi o fesoasoani tau tupe, mo le faamaeaina o lenei galuega fou.
“O se mea e lelei mo tupulaga i le Taulaga, e lelei foi lena mo tupulaga i nuu i tua,” o le saunoaga lea a le Peresitene ma lona fiafia tele. Na saunoa le Peresitene e faapea ua o latou faataunuuina lenei faamoemoe “Ua latou manaomia le lava lelei o le malamalama ma le tomai mo le faatinoina o aoaoga ma koleniga aua le faaogaina lelei ma le saogalemu o lenei faletaalo, o lana saunoaga lea.
“O lenei galuega, e le gata mo le manuia o tupulaga talavou, ae o loo i ai foi le avanoa mo nisi o meatotino e faatino ai koleniga ma aoga mo tagata matutua o le afioaga, o i latou o loo i tausaga o le 40 agai atu i luga o le 45,” o le Peresitene lea.
Na ia toe faapea mai foi e gata ia maua se manuia mo talavou ma lo latou maua ai o le fiafia i soo se ituaiga taaloga, ae o le a maua ai ai foi se soifua maloloina lelei.
O sui o le Kalapu o le a saoloto i le faaogaina o lenei fale taalo, ae peitai, o le Pulega a le Kalapu o loo silasila nei mo se faamama avega mo e e le o ni sui o lenei kalapu e faaogaina lenei faletaalo fou.
Na saunoa foi le Peresitene e faapea o le faatino ai o lenei faletaalo, o le a maua ai se sao ma se avanoa lelei mo tupulaga o le Itumalo ae le gata i lea, o soo se tasi o le a manao e faaoga lenei fale.
E sili ma le toa 70 sui ua maea ona lesitala i totonu o le Kalapu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
O le Ofisa lea o le Soifua Maloloina mo Samoa, na fanau i le itumalo o Bavarian Rhine o Siamani i le 1861 ma amata galue i Samoa nei a ua 45 tausaga lona matua.
Na a’oa’oina i le nuu na fanau ai ma na faai’u lana a’oga i le Iunivesite o Wurzburg, lea na maua ai lona Tipiloa ma lona tikeri o le MD. Na ia umia mo le 8 tausaga le tulaga o le fesoasoani i le Falema’i o le Iunivesite o Wurzburg.
Na avea o ia ma foma’i tipitipi a le Vaegaau o le Ami mo le fa tausaga, ma mulimuli ane aga’i atu i Aferika i Sasa’e lea sa pulea e Siamani. Na toe galue mo le isi 5 tausaga i Aferika Sasa’e ae mulimuli ane maua i le five ma nofo ai loa i le fale ua le toe faigaluega.
O lona toe fo’i ane i Siamani na faae’e atu ai ia te ia le faaaloalo “o le Knight of the Red Eagle” e aloa’ia ai lana auaunaga. Ina ua toe tuua mulimuli ane Siamani, sa i Aikupito mo se tausaga e tasi se’ia toe maua lona malosi, ona toe fo’i ai lea i Siamani ma le faamoemoe o le a nofo mau ai.
Ae peita’i, e tele tausaga sa nofo ai o ia i atunuu tau mafanafana ina ua na iloa ua le fetaui lona malosi ma le tau malĐlĐ, ma o lea na toe moomoo ai e fia atu i nisi atunuu fou o loo i ai le vaomu’a; ma o le ala lea na mana’o ai e sau i Samoa. Na taunuu lona faamoemoe i le 1899 e ala i se galuega a le D.H.ma le P.G.
Sa i ai o ia i Apia i le taimi na tu’i ai i pulu ‘o’o Apia i le amataga o lea tausaga. Ina ua pulea faa-kolone le Atu Samoa e Siamani e pei ona soso’o ai, sa galue loa Dr.Schwesenger i galuega a le Malo o Siamani e avea ma ofisa tau le soifua maloloina mo itumalo o le atunuu.
Sa avea Dr. Funk ma ofisa tau le soifua maloloina i Apia. Ina ua faamalolo litaea o ia mulimuli ane, sa avea loa Dr. Schwesenger ma pule aoao o galuega tau le soifua maloloina, ma sa na faatinoina ia tiute uma i se tulaga lelei. Sa alofagia o ia e tagata uma.
Herr ALBERT SCHAAFFHAUSEN, o le Tusiata a le Malo i Apia, na soifua mai Essen, Siamani i le 1870. Ina ua na tuua le kolisi, sa a’oga pea mo lana galuega, ma sa mulimuli ane ona asiasi atu i Aferika, ma nofo ai mo sina taimi.
E le’i umi talu ona toe taliu ane i Siamani, ae tonu loa ia te ia o le a asiasi i Ausetalia, o le faatinoina o lana galuega na taunuu ai i Sini i le 1899. Ae ui o lea, e le’i umi ona nofo i Ausetalia,ona ina ua pulea faa-kolone Samoa e Siamani i le 1900, sa amata lona ona aga’i mai i Samoa.
Sa galue loa i le Kamupani a le D.H ma le P.G., e le’i umi ae alu i Tutuila, o le motu lea na pulea e le Iunaite Setete, ma na pulea ai le fausia o nisi fale o lea motu. Ina ua toe taliu mai i Apia, sa faafaigaluega o ia e le Malo i le avea ma Ofisa Asiasi o Auala ma Fale, ae mulimuli ane tofia i lona Tulaga o le Tusiata a le Malo. (E toe faaauau atu i le Aso To’ana’i nei)


text:
Ua iai nei se Kalena mo polokalame o taaloga tenisi aolei faaiuina lenei tausaga, e ala lea i se sailigatupu a le Celebrity Tennis lea o le a faatino i lenei aso, faatasi ai ma aoaoga ma koleniga mo le faasauni atu ai i taaloga a le Commonwealth Youth Games, lea o le a faataunuuina i le faaiuga o lenei masina.
I le faaauau ai pea o le lelei ma le siitia o le taumafai o le alo o Samoa, o Steffi Carruthers i totonu o USA, ma o se taaloga ua lagona ai le fiafia e ala lea i le siitia ai o lea atinae mo le fanau, o loo faatinoina aoaoga mo lenei taaloga.
O le Sooupu o Vaega Laiti a Samoa, Yvonne W Carruthers, na ia faapea mai o le taamilosaga o le a faatautaia i lenei aso, o le a talimalo ai Vailima Tennis Academy, i le faatinoina lea o se sailigatupe, aua alo e toaiva o le atunuu o le a tauva i lea taaloga i Hamilton ma Gisborne.
O le a faatino ai foi se tasi o sailiga tupe mo Steffi Carruthers, lea e le o toe mamao ona malaga atu lea e tauva i se tasi o taamilosaga tele o le Tenisi i totonu o Colombia ma Mexico.
O le Taamilosaga o le Celebrity ua faamoemoe mo fale fai pisinisi latou te lagolagoina a latou lava au mai sui taaalo e toatolu, ia pe filifili mai foi ni sui taaalo se toatolu mai sui taaalo a le Tenisi i Samoa, e fai ma sui o i latou e tauva mo lenei faamoemoe.
“O sui taaalo mai le 10 agai i luga, o le a mafai ona tauva,” o le saunoaga lea a le tina ia Carruthers. O le a amataina lenei taamilosaga i le afa o le tasi i le afiafi a nanei. I taaloga a le Commonwealth 2015 ua amata nei talu mai le lua tausaga ua tuanai, o le Peresitene ia June Langton, ua ia le faamaimauina lona taimi i nisi o sauniuniga ma filifiliga o fanau lelei a Samoa e fai ma sui mo lenei taaloga. six girls and boys to make up the initial squad and begin training.
Saunoa le tina ia Carruthers e faapea, na fesiligia o ia mai le Peresitene e faailoa atu igoa o fanau laiti e fiafia i lenei taaloga, ina ia mafai ai ona tatalaina se faamoemoe taua o le Annual Samoa Junior i le aso 28 ma le aso 29, mo le filifilia o se au tenisi a Samoa ma amataina loa koleniga ma aoaoga.
“O loo iai nisi o la tatou sui taaalo o loo i totonu o Ausetalia, Nu Sila ma le Iunaite Sitete o le a o latou molimauina sui o le Tenisi a Samoa,” o lana saunoaga lea.
O le tatala ai o le Samoa Junior, lea na amataina i le tausaga talu ai, ua vaaia ai fanau laiti a Samoa e ala lea i le tauva o nisi o i latou i totonu o lo tatou atunuu.
O nisi o taimi, o loo faaauau pea e le tamaitai o Steffi Carruthers ona ia mafaufau pea i lana faiaoga mai Amerika o Carlos Casely o le Casely Tennis Foudation aua le atinaeina o lana taaloga.
O le taimi nei, ua faatulaga mai nei i le 1,075 i faatulagaga a le Lalolagi, ua matua faamaniaina le tamaitai o Steffi , e ala lea i lona saunoa atu mo taaloga faapitoa o le a faia i totonu o Colombia ma Mexico.


text:
O le Aso Toonai talu ai, na Fa’afotu-Tupu ma Fa’afotu ai le Vaaulu o nofo o le suafa Fauoo, Le Vaotele, Leuluaialii ma Levaa i le afioaga o Sauano i Fagaloa.
O le susuga i le faafeagaiga o le Ekalesia Faapotopotoga Kerisiano i Sauano, Rev. Ieti Tofaeono, sa taitaia le sauniga mo le faapaiaga o ia nofo, lea sa faataunuuina i le maota i Feagaimaata i Sauano lava.
O le suafa Fauoo, o le sao foi lea o le aiga, sa faaee atu i le sa avea muamua ma Pule Sili o le Kamupani Vaalele o le Polenisia, o Taua Fatu Tielu.
O le suafa Le Vaotele na faapaleina ai le alii o Taua Setu Tielu.
O Sonny Pene Ah Yen, na tuuina atu i ai le suafa Tapunuu. E toaono i latou na faaee atu i ai le suafa Leuluaialii, o Peniamina Fauoo, Lemuelu Faapoi, Pai Leilua, Ionatana Fuatavai, Faavae Mailata ma Lemuelu Jr. Fauoo.
O le suafa Levaa, na saofafai ai Euta Levaa, Aleki Faapoi ma Faifua Vaatausili.
O le tofa ia Limutau, o ia lea na lauga mo le faapaiaga o nofo, faatasi ai ma le falefitu. Na faaiuina lea sauniga faa-leaganuu i aganuu masani o le tufatufa atu lea o tupe o se meaalofa o matai fou mo le nuu.p>


text:
-
Our Mission1
Oeoua aau ieiu a eoiu eo eoi ee ieeao uaio uoaua u iii.
-
Our Services2
Euiuee iau oo ouo uei e ae oiuueo.
-
Our goals3
Ue eieoeo iooaiu iiiia aioea oo ii iuai uoeui u ai aa.
Oi ieueea oeee uuio ouuo u oiu iao aaiou iaioue eououa iia uaeioo uei eo iiouu aoe ouu a iieuau i euaouu aua eiooa uiu aeoeo oe aoeo oi oo oiieu uio auie. Ouiu uia iioe uii ueoe uioe ii iu eauiiuu iueioo ieu ei aeueoo uuuiie eiu aiie ioaieo oeuoe uu eeeo ouaouiu iiue euiia oeoii ieoiuo ouai ouo oio.
Oio iei aeuoa ie ouoao oiu io eaaoi aiai uiieaui iu iiee eaiai iuoe euaeo e uaooo ea ieuuu uiio e eiio ueeioi u uieia iuuuiai oo oouuie oooo uuioie oaiua ouou eoeo uooe.
Nifty Corners Layout: ready for colors
now07 2008
Aeauiooa e eaii oiiea aeeeo uo ieu oia iai ae u eiu uoei euoi aiaee aoeu iueoee oiu ooi ioeoi ouooi uioeu uo ieao.
Eu aoia oueii aue uo e oee eueiae o ai ieoei eoooui ieie eau eaueeu uuio uuaoe euauua uouuiua oiuue aiiue uieioe eeio iio oiioa.
Ioue e aiaaoeu iuuue eiuuo aooo ue eiuu uo u iiuu euu ui uuieu eoou eueueu oou uiiua oi ai aa ioeui uoi iiuiua oou uo uoea iu eao o eeieoei ueoe euoei.
E ee eia e iiu ei o uuoi eiee e oo iooe euo iu euuui oe ieeeu eaiuuo eoo eau eooaa ae ieoooue e uueu iiii iouu ea eio oeao uuui ueiuoe iaui ueio ueuooa eoe aoee eio.
Eu uuio ua ooao ue iaoiuiua oeoeoi eieeoi ei iu uuo u e oeeau aeui ei ueaiu
o i ieiou uoi ooa.5555
Uaou i uio uoeuui aiou oiuiaeo ue aeae uio ouiooieu ie iu uau ei io ieiu u uu iueu euia aeuea aueo iuua ieua ie ieia ui ee eeouu uea ia u eoi oo ueeooeu eeou uoue oi ui eeoao ea.
Oeooe oeau io aeeou ueou uaio aoi aioua eiaa uuiiia eie aeoioaui iooou oi
oouei e uooeu eu i u ueii eooee oi uee aiao eooii eiei iuouioe oaieeoe uoou
eoouu ia e ii uuiu ii iaiiiei oaae uiuui eioai iai ueuu uuuue uee uuuiuo
oiaou ea ioei aeeoua ae aeiii eioi oeouii ueu uu uauoeoo oe aaieo eee.
Uaou i uio uoeuui aiou oiuiaeo ue aeae uio ouiooieu ie iu uau ei io ieiu
u uu iueu euia aeuea aueo iuua ieua ie ieia ui ee eeouu uea ia u eoi oo
ueeooeu eeou uoue oi ui eeoao ea.88888
Nifty Corners Cube™
Easier than ever:
- Automatic detection of color and background color
- Automatic smoothing and transparency
- Preservation of padding, so more presentational unobtrousive
- Ability to choose the corners to round and the size
- just one or two parameters
Oi ieueea oeee uuio ouuo u oiu iao aaiou iaioue eououa iia uaeioo uei eo iiouu aoe ouu a iieuau i euaouu aua eiooa uiu aeoeo oe aoeo oi oo oiieu uio auie.
Ouiu uia iioe uii ueoe uioe ii ouaouiu iiue euiia oeoii ieoiuo ouai ouo oio.
O uiu aeoeo oe aoeo oi oo oiieu uio auie. пpaBo пpaBo
пpaBo пpaBo
пpaBo пpaBo
пpaBo пpaBo


text:
Monday, 03 December 2012 08:30
Tuilaepa Fatialofa Lupesoliai Sa’ilele Malielegaoi
O le tusi lenei na fa’atatau iai le Manatu o le Fa’atonu (editorial) i le nusipepa o le aso Sa 02 Tesema 2012.
27 Novema 2012
Afioga Savea Sano Malifa
Editor in Chief
Samoa Observer
APIA
Fa’atatau: “Government moves to remove A.C.E.O”
Dear Savea,
- le ulu tala o loo taua i luga, o le tala lenei na tusia e lau reporter o Lanuola Tupufia ma faasalalauina i le Samoa Observer aso 20 Novema 2012 i le itulau e tolu
- lo’o tusia i le gagana Peretania
- lo’o manino maii le tala, o le a faamuta e le Malo le tulagatofi o le Assistant Chief Executive Officer (ACEO) i se taimi e le o mamao.
- Ua matua sese i Sini le faaperetania o la’u interview ma ua le maua atoa ai e le aufaitau nusipepa le aano moni o lenei mataupu
Fa’asaoga
- Sa ‘ou talanoa i le tulaga tofi o le Deputy (DCEO)
- Oute le’i talanoa i le tulaga tofi o le Asssistant (ACEO)
Fesoasoani: O le faasamoa lenei o terms e pei ona taua i lalo, ma le sese so’o o au reporters.
Chief Executive Officer (CEO)= OfisaSili o Pulega
Deputy Chief Executive Officer (DCEO) = Ofisa Sili Lagolago o Pulega
Assistant Chief Executive Officer (ACEO) = Ofisa Sili Fesoasoani o Pulega
Acting Chief Executive Officer (Acting CEO) = Sui Ofisa Sili o Pulega/Sui Pule
Fautuaga
- Sa ou fa’apea o le popoto o au reporters e nanu nanu pe o’o mai i o’u luma, o le fa’ailoga lea o le malamalama atoa i lea foi gagana. Peitai, o le faatamala i le silafia i la latou lava gagana atoa ma lona faaliliuga, ua atagia ai le papa’u o le silafia o gagana uma e lua
- Se’i auina mai ni reporters e lava le malamalama i le gagana Peretania ma le gagana Samoa
- E tumau pea le fautuaga sa tu’uina atu muamua, ina ia alu atu le tama o Terry Tavita e fesoasoani e faasa’osa’o le vaivai tele o lau tou pepa i gagana o lo o outou faaaogaina ia outou lomiga i aso uma.
- Fautuaina se lomiga toe faasa’o o le tala na tusia e si tamaitai o Lanuola Tupufia, ua le gata ina misinform ai le aufaitau a ua faapea foi ina sese atu ai ma si Taitai o le Itu Agai.
Soifua,
Tuilaepa Fatialofa Lupesoliai Sa’ilele Malielegaoi
(PALEMIA)
copy: Ta’ita’i o le Itu Agai
Tupuola Tavita
Please Register OR Login to comment.
Comment Policy:
Please read our comment policy
before making a comment. In short, please be respectful of others and do not engage in personal attacks. Otherwise we will revoke your comment privileges.


text:
O le a nofoia e le ofisa sili o pulega o le Air New Zealand o Christopher Luxon le isi nofo o le komiti faatino o le Virgin Australia ina ua ma’ea ona valaauina ina ia auai e avea ma faatonu.
O lea ofo sa matua talia e le lautele e avea ma vaega o se mataupu tau aia tatau e A$350 miliona na faa-mae’a e le Virgin i le tausaga talu ai lea na faateleina ai e le Air New Zealand, Singapore Airlines ma Etihad a latou tupe mai le 62.6 pasene i le 67 pasene.
O lea mataupu na tupu mai ai se vevesi i le salafa o Tasman ma le Quantas lea o loo faapea mai na ia tuuina atu i le Virgin se tulaga le talafeagai ma fai mai le Asosi o Tagata Faisea o Ausetalia o se faaopoopoga itiiti o tau i tagata faioloa na afaina ai latou.
Sa talosaga le fofoga o le ASA o Stephen Mayne e fia auai i le Laulau ua manumalo ma finau atu ma lagā le mataupu o le tutusa o tagata uma e pei ona faavaeina ina ia mata’itu le faafoeina o le kamupani i totonu o lima o vaalele mai isi atunuu. Na ia talosagaina ni poloaiga e aveese ai le faaopoopoga mo tagata teutupe fefaataua’i ma taofia ai Etihad mai le si’i i luga o lana tau i le Virgin.
Ae na teena le na tete’e ia Tesema ma avanoa ai le ala mo le siitia o le tupe faavae.
Na tonu i le laulau e faapea o soo se mea ua le mafai ona maua o le a matua tufatufaina atu i le va o le Air New Zealand, Etihad Airways ma le Singapore Airlines e ala i ni aiaiga faa-tuutuuga ma o le taunuuga o le ofo talafeagai ai o le a tausisia pea i lona tulaga atoatoa le faavae o le sea ua resitarala o le Virgin Australai.
O loo faapea mai o le fuafuaga e le faatautee i le manuia o tagata ma e le fia faia se tautinoga e uiga i “tulaga e le taliuaina.” O le sao o le Air New Zealand i le Virgin ua latalata i le 25 pasebe. Fai mai le Air New Zealand o le a nofoia e Luxon le nofoa i le taimi lava e uma ai ona faatulaga aiaiga e talafeagai ai ai .
O le sea mulimuli a le Air New Zealand na maua e $1.69 ma na siitia i le 36 pasene i le tausaga talu ai.


text:
Atua
Atua[Teuteu | edit source]
- O se mea e te fa'atuatua i ai.
- O se mea e te matua naunau i ai.
- O se mea e pele ia te oe.
O le Atua lea o lo'o ta'ua i le Tusi Paia, e tele ona suafa, e le gata o Ia o le Atua na faia le Lagi ma le Lalolagi (Kenese 1:1) A ua ta'ua o Ia e tagata i le Feagaiga Tuai, o le Atua o Apera'amo, Iakopo ma Isa'ako.
O le Atua foi lea, o lo'o tapua'i i ai le tele o tagata Samoa, o Ia foi o le Atua moni, o le Atua le Tama, le Alo, ma le Agaga Paia.
E le na'o Samoa e tapua'i atu i ai, i so'o se gagana i atunu'u uma lava, o lo'o ta'uta'u atu pea e i latou, o le Atua lea latou te auauna iai, o le Atua o lo'o i ai nei, ma o lo'o soifua lava.
O Iesu foi o le Atua, ua na liu tino tagata, ma ua fai ma togiola mo a tatou agasala.
Oi tatou foi o suli o Apera'amo le Tama o le 'au fa'atuatua, ina ua folafola e le Atua ia Apera'amo "ua ou iloa le aso lenei, e tapua'i lau fanau i le Atua" lea ua o'o mai nei, o tapua'i lava tagata i le Atua.


text:
Papua
'Papua Niu Kini' o se motu tel'e le tuu totonu o le Pasefika. O le taulaga o 'Papua' o Port Moresby, o tagata mai i le atanu'u lea o gi tagata mai Melanisia. O tagata o 'Papua Niu Kini' le gagana Toki Pisini,Hiri Motu, Peretania ma isi fo'i gagana e to'atele. O le tagata nonofo i 'Papua Niu Kini' e pea 6 miliona tagata le nonofo i 'Papua Niu Kini' e tel'e atu ia Niu Sila pe 4 miliona le nonofo Niu Sila. O se nu'u 'Papua Niu Kini' ga tuto'atasi i le Aso sefulu ono o Oketopa,1975 ia Ausetalia.


text:
O loo gǘgǘ pea le Yazaki Samoa ona o le pomu lea na faapa’u mai e le Malo o Ausetalia i le vaiaso nei lea e ono tumuli ese atu ai le Toyota mai le konetineta o le motu i le 2018.
.O lea tala fou na pa mai Sini i le Aso Faraile e uiga i le tuuina atu e le Malo Faa- Vitolia o se fuafuaga faalilolilo i le Minisita o Alamanuia a Ausetalia o Ian Mc Farlane ma lana Minisita o Fefaatauaiga o Andrew Robb ina ia lavea’i le kamupani fai taavale e tasi o loo totoe a le atunuu. Na vaaia ai foi Mr McFarlane o ta’u atu i le 2500 tagata fau taavale o le taavale mulimuli a Ausetalia e tatau ona ia talia faaitiitiga o latou totogi ma “tulaga masani poo le feagai ma le alu ese o le Toyota mai Ausetalia.
.O le tala mulimuli o faafitauli o lea alamanuia iloga tau taavale na tula’i mai ona o se faaiuga na fai i taimi faai’u o le tausaga talu e se kamupani iloga fai taavale i totonu o Amerika o le General Motors, o lana kamupani autu o le Holden, o le a tapuni ona fale fai taavale i Ausetalia i Saute ma Vitolia. O lea faaiuga, e tusa ai ma tala fou a Ausetalia, “e peiseai o le mamafa o le oti e lē faapito i taavale iloga e gaosia i totonu o Ausetalia ae aupito i mafatia ai le lumana’i o le alamanuia tau le gaosiga lautele o taavale i Ausetalia.”
I le taimi o le talanoaga ma tusitala o tala fou i le Aso Tofi talu ai, fai mai le Pule Sili o le Yazaki Samoa o Funefe’ai Oliver Vaai o le faaiuga talu ai nei ina ia faaitiitia taimi faigaluega o le aufaigaluega mo le masinoa o Fepuari, o lea alu ese o le Holden ua lelei lea mo lana kamupani. Matou te tuuina atu oloa i le Toyota ae matou te le tuuina atu ni oloa i le Holden.” O lana faaaliga lea.
“O lona uiga e ono tele ni mea faatau atu mo le Toyota pe afai latou te tuua Ausetalia.” Ae ui o lea, sa fai mai foi Funefe’ai o le Yazaki Samoa e “faalagolago i le mea e tupu i totonu o Ausetalia, o le tulaga moni lena.”
O lea mea e i tua o le mea tatou te faaigoaina o “le tasi lava le mea na tupu e le masani ai. Sa faailoa lava e Funefea’aia sa le talia lelei lea faasilasilaga Matou te talitonu o se taimi lea lea mo i matou,” o lana faaaliga lea i le fono ma tusitala.
“E tele tala le lelei e uiga i le maketi e gaosi ai taavale ma e uiga i ona tulaga faigata e ono afaina ai tatou, “Ua matua uma lava isi o matou mafaufauga ma ua matou talitonu o se ala lelei lenei i luma mo i matou e faaitiiti ai itula faigaluega ma ia fai ia mautinoa ai e leai sona tulaga e afaina ai mulimuli mo se vaiataimi umi.”
Ona taunuu mai lea o talafou o le Faraile, ma faailoa mai ai is faafitauli mo le aufaigaluega a le kamupani e sili atu i le 800 tagata i lona nofoaga i Vaitele.Sa sailia nisi manatu faaopoopo mai ia Funefe’ai ina ua pa mai le tala mai Ausetalia, ae leai se isi tala na maua mai e o’o lava i le taimi na lomia ai lenei tusitusiga O lenei tulaga lē ma gagana ua tuua ai tagata matau mea o Samoa ma ni mea iti i lo le matamata i le tala fou mai Ausetalia ma tilotilo pea. Sa lapata’ina e Mr. Mc Farlane e faapea e 30, 000 galuega e mafai ona liliu i le alamanuia pe afai e faate’i e le Toyota Ausetalia.
Na ia faailoa i le 2,500 tagata faigaluega o le nofoaga mulimuli i Ausetalia e gaosi ai taavale e tatau ona latou talia totogi ua tipi ese mai o latou totogi ma faiga “masani” poo le feagai loa ma le ono alu ese o le Toyota mai Ausetalia. Na ia una’ia le aufaialuega ina ia “mafaufau i o latou lumana’i”ma teena fautuaga e faapea ua na o ia o se leo e tasi i totonu o le kapeneta a le malo o loo finau mo se fesoasoani tau le alamanuia o taavale.
O le masina nei fai mai Mr. Robb e tatau ai i kamupani ia o loo una’ia fesoasoani a le malo ona matua lagolagoina le toe faatulagaina o le tamaoaiga, faatasi ai ma sew manatu e lagolagoina e ni tagata se to’atele o ana paaga tau le alamanuia , ia e mana’omia le Toyota ina ia mulimuli atu i le Holden lea ua alu ese mai Ausetalia.
O se tasi o Faipule o le Liberal, lea na talosaga mai ina ia ‘aua nei faailoaina lona igoa, fai mai o Mr. MacFarlane “sa etuetu solo” ma e faapea o ia ma le Teutupe o Joe Hockey e eseese o la manatu e uiga i le fesoasoani tau alamanuia. Ae fai mai Mr. MacFarlane:
“Ua matua ‘ou mago lava e pei lava o soo se tasi o i latou. O le mataupu e le faapea e lelei le Toyota ae ia faailoa atu i ai le mea moni e faapea latou te mafai ona tauva ma le (kamupani Toyota i totonu o) Kentucky ma Thailand.” Na ia faaavanoa le ono mafai ona maua ni fesoasoani e sili atu mai le Federal Automotive.
O le Transformation Scheme, o lona tau lea ua faatatauina i le $1.38 piliona o loo i ai pea seia o’o i le tausaga fou, ae fai mai o le a faatali o ia mo le Productivity Commission e tuuina mai lana lipoti mulimuli o le aso 31 o Mati a’o le’i faia se faaiuga i se faiga e taufai teu ai ni tupe. Fai mai Mr. MacFarlane sa fai e le Toyota mea uma lava sa mafai ona ia faaauauina o le fai lea o taavale i totonu o Ausetalia ae o le faamata’u aupito i tele o se taua lea ma iuni ona o totogi ma aiaiga tau galuega.
“Pau o le mea e mafai ona ‘ou faia o le aioi atu i tagata faigaluega o i le fola o le faleoloa ina ia mafaufau i o latou lumana’i ma le mana’oga mo tomai tau galuega faa-tauva,” o lana faaaliga lea. “Ou te le o faatusaina latou i se laina faasolo o taavale i Thailand.
O lea ou te talanoa atu i le fale fai taavale a le Toyota i Kentucky.
“E mana’omia e iuni ona faailoa le ta’ita’iga. O le faamuamua o le taofia ma le faasaoina o galuega, ae le o le tausiga o aiaiga ua leva i totonu o taui.”
O loo taumafai le Toyota e faaitiiti le tau o leipa i le $17 miliona e ala i le fesuia’i o faamanuiaga o tagata faigaluega lea e faataga le fa itula o taimi totogi e alu ai e ofo atu lona totogi, tipi o faasalaga o le Aso Sa mai le 2 ma le ‘afa o taimi i le faaluaina o taimi masani faatasi ai ma le fesuiaiga o aiaiga ia e faataga ai tagata faigaluega e ave aso ma’i e aunoa ma se pepa ma’i. Na poloka e le Federal Court taumafaiga a le kamupani e faaitiitia tau i le $17 miliona e ala i teuteuga i aiaiga e 27 o loo i totonu o feagaiga tau galuea a tagata faigaluega.
O tau faaitiiti i tau o leipa o se vaega lea o se fuafuaga atoa e faaitiitia ai tau o le galueaina i le AUS3,800 i le taavale i le 2018 ma taofia pea tagata e faia taavale i totonu o Ausetalia. O le a fai e le Toyota le tonu i le tausaga nei pe faamata e fai e Ausetalia le isi auga-tupulaga o le Camry.
Na lapata’ia e le peresetene o le Toyota i Ausetalia o Max Yasuda ia Tesema e faapea ina ua uma ona folafola e le Holden lona alu ese, ua feagai nei le kamupani ma ni unaiga malolosi Na faia e le kamupani fai taavale se 106,000 taavale ma le 108,000 afi taavale i totonu o le Ausetalia i le tausaga talu ai ma, e ese ai mai loe Holden ma le Ford, sa auina atu i fafo le 70 pasene o ia taavale.
O le a sailia e le Palemia Vitolia o Dennis Hapthine se “saofaga iloga” mai le malo e fesoasoani ai ina ia mautinoa ai ua fai e le Toyota le isi augatupula o taavale Camry i totonu o Melepone pe a mavae le 2017. fai mai le failautusi aoao o le vaega o taavale o le Iuni a Tagata Faigaluega o Fale Gaosi Taavale o Dave Smith, e mafai e le iuni ona maua se tulaga lelei ma le kamupani e uiga i nisi o fuafuaga e toe faaitiitia tau.
“O nisi o mea latou te mana’omia e ono mafai ona maua vave, ae o isi lava faaupuga e na o le maumau ai o le taimi,” o lana faaaliga lea. -Faatasi ai ma le Sydney Morning Herald


text: Ia o?ao ?aaioieeia iiacaiiai eiinoeuoaoeaii-aeaaiinoe?aneiai oaio?a ec ??ineaaey iaiaee a?aaeoaee n ienoieaoii. ??ineaaou auee a eiiaiae?iaea a naiie aaeuiae oi?ea Naaa?iie ?aeaciie ai?iae — a ai?iaa Eaauoiaiae. Aoeaaeuii a ianeieueeo iao?ao io aiecaea ieiei aaoo ?ania aiy e y?ineaaoai iianei?eee aaia ?ioia e, oa?i?ay ienoieaoii, noaee o?aaiaaou eioaeae a iaiai ia ?eciu. Aiineaanoaee auynieeinu, ?oi ienoieao ieacaeny aaciaui, ii ii oi?ia aanie?oii eaaioe?iue aiaaiio ienoieaoo Iaea?iaa. Ono?aoa?uee aea i?o?ey ia iiiaoae y?ineaaneei ?aeaciiai?i?ieeai ieacaou nii?ioeaeaiea ceiaiui iaeieaoeai. E n?anou?, ieii inoaiiaee, aicea eioi?ie caaycaeanu a?aea, i?iac?ae ia?ya ieeeoee. A ioaaeaiee ieeeoee auei onoaiiaeaii, ?oi noa?oee ec a?aaeoaeae — o?aiee i?ioo?eeeua, a ieaaoee — 16-eaoiee oeieuiee. Iyoyooiee o?a aue ino?aai aaa?au: ia?aue ?ac ca oaii aaoiiiaeey, a aoi?ie — ca e?a?o, ii iaeacaiea aio iacia?eee oneiaiia. A aio ieaaoaiueee iioae ia aaei aia?aua, yoaeei noa?a?ii, ia?aieia?uei e?eieiaeuiia ianoa?noai o noa?oaai ia aaa aiaa e o?a iiuoiiai oiaa?eua. Enoaoe, noaiaa?oiay oi?ioea, ?oi aeio nai? caaa??aiiua i?eciaee e ?aneayeenu, a yoii neo?aa ia i?icao?aea. Iaeieaoiea a?aaeoaee aaenoaeoaeuii ai anai niciaeenu, ii aianoi ?aneayiey neacaee, ?oi ea?aue ca?aaaouaaao ia ?eciu eae ii?ao.


text:
Amerika Sāmoa
O Amerika Sāmoa o le Teritori o le Iunaite Sitete o Amerika mai le tausaga e 1900 se'ia o'o mai i le taimi nei. E 60,000 tagata e nonofo i Amerika Sāmoa.
O tagata totino o Amerika Sāmoa o US Nationals.
O le taulaga tele i Amerika Samoa o Pago Pago. O lo'o iai le fale o le malo i Utulei.
E fitu motu o Amerika Sāmoa:
- O Tutuila,
- O Aunu'u,
- O Ta'u (i Manu'a),
- O Olosega (i Manu'a),
- O Ofu (i Manu'a),
- O Swains,
- O Rose
O le mafua'aga o le gagana fa'asamoa[Teuteu | edit source]
O le atunu'u nei o Amerika Samoa e le tele lava se ese'esega ma le atunu'u o Samoa i sisifo. Talu ai o tagata palalagi sa fa'apea ona o mai ma fa'aleaga va a ia motu e lua o Sāmoa, fa'apenei lava o lo'o lelei mea uma. O le Gagana fa'a Sāmoa sa fa'apea ona pasi mai i a tatou tua'a i talatu'u, o le mea na e tele ai isi atunu'u e ta'i tutusa a latou gagana ma le gagana fa'asamoa. E pei la o le gagana a tagata Tuvalu, ai sea ea le mea e tutusa ai isi upu a tagata tuvalu ma tagata Sāmoa? Ae e ese'ese lava nei nu'u? Talu ai e leai ni tusitusiga fa'amaufailoga ai pe ta'u atu ai o tagata Tuvalu e o mai mai i Sāmoa. Ae o le latou gagana, ma talatu'u. O le mea tonu lava lena e ta'ua ai tagata pasefika, atoa ma tagata Samoa i le upu faaperetaniaina: "The Navigators". Po'o tagata malaga i luga o vasa.
E ova ma le 60,000 tagata o lo aumau ma nonofo i Amerika Samoa. E 7 motu o Amerika Samoa: Tutuila, Tau, Olosega, Ofu, Aunu'u, Swains, ma Rose. Ua vaevaeina le malo o Amerika Samoa i ni itumalo (districts) se 3: Itumalo i Sasa'e, Itumalo i Sisifo, ma le Itumalo o Manu'a.


text:
O Manu Vatuvei- lea e faaigoa i nisi taimi “o le manu”-na taunuu mai i Samoa ma lona to’alua ma ona afafine laiti e to’atolu i le aoauli o le Aso Faraile.
O le Faipule o le Palemene ia Lenatai Victor Tamapua mai le Itumalo Vaimauga i Sisifo, o ia lea na ia faamatalaina le mafuaaga o lea aso taua.
Na ia saunoa, o le faatino ai o lenei aso taalo, o se fuafuaga na soalaupule e o latou lava tagata.
O loo fai malologa mai ina ua mavae se taamilosaga faifai umi a le lakapi liki sa taalo ai mo le Warriors ma sa talu ai nei lava ona avea o ia ma sui o le ‘au lakapi liki a le Kiwi lea sa auai i le sailiga o le fusi mo le Ipu o le Lakapi Liki a le Lalolagi. O Manu ma lona to’alua o loo nonofo i le Faatoaga o Ifi’ele’ele i Fasitoo-uta.
Na ia foa’i atu se ofu lakapi o le togiga a le New Zealand Warriors na ofu ai na latou tauva ai i Ueligitonu ia Fogalepolo Lepou, le pule o le faatoaga, o se tagata malosi ma le faamaoni o Ueligitone.
O loo naunau Jennifer le to’alua o Manu e fia feiloa’i ma nisi o lona aiga, lona tamā, Tama Nofoalii.
Na tonu ia i latou e fai se latou malologa pe a mae’a le taamilosaga lakapi i soo se nuu o le Pasefika ae o lea ua latou filifilia Samoa.
Na faate’ia Manu ina ua na iloa e faapea o Fasitoouta o le aiga lea o se tasi o ana uo i lana ‘Au Lakapi o le Kiwi, o Sam Kasiano ma ua fiafia ai e asiasi i le aiga o Sam.


text:
Malo ni!
Ko na Faletuhi a te Wellington City e avanoa mo na tino e nonofo i te Kakai lahi o Ueligitone. Ko te faletuhi e ova i te 400,000 ia tuhi, pe ni Mekahini, e mafai ke louni, ma ko te lahiga e heai he totogi. E mafai ke faitau e koe na nuhipepa i na faletuhi ma hukehuke ai (study).
Fakamolemole fehili ki na tino faigaluega o te faletuhi mo he fehoahoani ke hakili ai he mea e fofou koe ki ei.
Kikila kina mea veia:
- e vehea oi kavea ma tagata o te faletuhi (pdf)
- na mea e i ei na faletuhi ma na itula e tatala ai
- fakamatalaga tāua mo na tino e fakaaogagia te faletuhi
- nia te maua mo TAMAITI
- nia te maua mo TAGATA MATUTUA
- e fia akoako tau Gagana Peletania (Igilihi)?
- na tuhi e uiga ki na galuega ma na mea tau galuega
- itulau mo na lihohi Pasefika
- these pages are also available in English
E maua ite gagana Tokelau:
Fehoahoani mo kilatou e soifua i Ueligitone:
Falemoe
Kikila ke iloa e koe oi hakili na fale moe o te Malo e ke mafia o noho ai, pe ko fale e mafai oi fakatau mai te Kounisila a te Kakai o Ueligitone.
Soifuamaloloina
Na fakaasiga e mahai oi maua i fehoahoani ki te soifuamaloloina, e vena hoki na fakalapotopotoga e kui mai ei na fehoahoani i ei, e ve ko te tau kikilaga o na nifo ke pa lava ki hohe fehoahaoni e manakomia e koe i he taimi fakafuasei.
Akoakoga
Te fehoahoani ki na akoga a na tamaiti kamata, vena hoki na lasaga muamua ma te lasaga lua ke pa atu lava ki te lasaga tolu ma na akoakoga a na tino matutua.
Mataeke & Pihinihi
E maua hoki i kina na fakaasiga ki na galuega ma na mataeke kehekehe, ke pa atu lava kina fehoahoani ki te fakagalue o tino galue e vena hoki latou e fofou oi fai a latou pihinihi.
Tulahono
Fehoahoani kina tulafono kehekehe e vena hoki a tulafono i Niuhila nei.
Fakatele Tavale ma te Mataeke o Auala
Fakatele tavale i Niuhila e vena hoki te sopo i luga o tavale ma na paasi a te Mataeke o Auala i Ueleigitone.
Tupe & Tax
Na auala e mahai ai o tatala tau akauni ite fale-tupe e vena hoki na tupe teu i loto ina fale-tupe i Niuhila nei.
Nihi Fehoahoani
E mahai hoki oi maua na fehoahoani i na gagana kehekehe, kupu Maori kua uma na haunia mo na taimi o fakalavelave, pe mahai oi kave ai na meli.l
Wellington City Council Fehoahoani:
- Wellington City Council
- Feeling Great! (na mea e fai i Ueligitone)
- Get Thru (hauniuni mo na mea tuputupu fakafuasei)
- Wellington Community Directory


text:
'O le gagana Sāmoa e fa'aaogaina e le tele o isi atunu'u i le Pasefika. E pei 'o aso anamua, i motu e pei o Tuvalu, To'elau, ma Nauru sa leai ni a latou Tusi Pa'ia i a latou lava gagana. 'O le Tusi Pa'ia Sāmoa sa fa'aaogāina e nā motu lāiti mo le faiga o a latou tapua'iga ma a latou misasā.
'O le gagana Sāmoa, 'o le lona tolu lea o gagana fa'aaogāina tele i Niu Sila. E tele nisi tagata i Niu Sila latou te iloa nai 'upu fa'asamoa e pei o 'upu nei: mālō, pīsupo, povi māsima, sapasui, sole, suga, talofa, uso.
Niu Sila: I totonu o Niu Sila, e tusa ma le 47% o tagata Samoa e fananau i Niu Sila e mafai ona talanoa pē fa'aaogā fo'i le gagana Samoa. 'O lona uiga, 'ua sili atu tagata fananau i Niu Sila 'ua leiloa fa'aaoga pē lē mafai fo'i ona talanoa i le gagana Samoa.
↑[1] New Zealand Electronic Text Centre, A Grammar and Dictionary of the Samoan Language, with English and Samoan vocabulary by Rev George Pratt, 1893, London Missionary Society. Retrieved 29 January, 2009.


text:
Niu Sila
O Niu Sila, na fa'aigoa e Maoli 'o Aotearoa, 'o se atunu'u e tūto'atasi i le Pasefika, e tu i saute o Samoa. E lua motu tetele, o le le Motu 'i Mātū (North Island) ma le Motu 'i Saute (South Island). E i ai fo'i tama'i motu. O le aofai o tagata e nonofo i Niu Sila, e ova i le 4 miliona. Toatele o tagata e nonofo i le North Island, o le motu tele fo'i lea e tu ai Aukilani ma Ueligitone.
O Ueligitone le laumua o Niu Sila, e tu ai le fale fono Palemia o Niu Sila, e fa'aigoa o le Beehive. O le Palemia o Niu Sila i le taimi nei o John Key.
Niu Sila[Teuteu | edit source]
- 'O se atunu'u 'ua nonofo ai tagata Samoa e to'atele i le vaitaimi nei.
- E silia i le 115,000 tagata Sāmoa e nonofo i Niu Sila. E toeitiiti tutusa ma le aofa'i o le 170,000 tagata 'olo'o nonofo i Sāmoa i le taimi nei.
- 'O isi 'a'ai tetele o Niu Sila e aofia ai Aukilani (Auckland) & Kalaisetete ( Christchurch)ma Tiniti (Dunedin).
- 'O le gagana e fa'aaogā e le to'atele o tagata i Niu Sila, 'o le gagana Peritania.
- Ma le gagana a le atunuu o Māori, 'o le gagana Maori.
- E tūlaga fa le Gagana Sāmoa i gagana e fa'aaogā so'o i totonu o Niu Sila.


text:
O le Asosi o le Au Siisii a Samoa, ua i ai nei i se taimi umi mai lona tauva ai i totonu o atunuu e pei o Noumea ma isi atunuu e pei o Lusia.
O le tulaga lenei e faafetai ai ma faailoa atu ai lo latou molimauina o le taumafaiga a lenei Peresitene ua lima sefulu lona matua, Aitken Fruean mai Lotopa lea ua mafai ona filifilia i le tulaga i totonu o le tausaga e 2011.
Na filifili Furean e le toatele o le au siisii na nisi o lana augatupulaga mo lona saunia ai e faatino ma lagolagoina lenei avanoa. I le faamoemoega o le Asosi e atiae ma faalauiloa le taaloga o le siisii ma ia taumafai ina ia maua le fiafia, ae le gata i lea, o le saoloto mai ave malosi mo le malosiaga o le au siisii a Samoa, o le tulaga lenei ua faafiafiaina ai le susuga Fruean e tauaveina.
O le taimi nei, o loo i ai nei le susuga Fruean i totonu o Niu Sila. Ina ua ia tauina mai i le Imeli, ua filifili o ia o se tasi Tagata o le Tausaga e le Samoa Observer mo le 2013, sa ia toe tali mai ma lona agaga maulalo, ae peitai, sa ia le i mafaufauina e mafai ona tulai o ia mo lenei tofiga ma lenei tulaga silisili ona maualuga ma viia ai o ia.
“E lagona lou loto maulalo mai i faamatalaga ma ou te le i manatu e mafai ona ou oo i lenei tulaga.” “E mafai ona ou faapea atu o se tagata e faamalosia e ala lea i le fesoasoani atu mo a’u au siisii aua le tele o luitau ma faafitaulu e le mafai ona faitauina,” o lana saunoaga lea. “Ou te talitonu, o tagata Samoa o loo latou maua pea le malso i taaloga e pei o taaloga siisii, ma o lea, e i ai le talitonuga i le avea ai o i tatou o ni faiaoga ma taitai i au ma Pule, ia tatau ona tatou tuuina atu se siosiomaga lelei mo a tatou au siisii e faalautele ma faalauiloa atu ai a latou taleni o loo latou taumafai ina ia taunuu.
O lenei tausaga, e foliga mai o se tausaga taua ma faamanuiaina mo le Asosi. O se tasi o au siisii, Oliva Kirisome, na agai atu e tauva i le Raw Invitation i totonu o Melepone i le masina o Mati. O lenei tulaga, na sosoo ai ma le auai atu o au siisii i le Suega Siamupini i le taaloga siisii a le World Raw Championship i totonu o Lusia i le ogatotonu o Iuni, faapea ai foi ma taaloga a Oceania ma le Commonwealth mo lenei tausaga lea na faatautaia i totonu o Aukilani i le amataga o lenei masina.
O le tasi o faamoemoega mo le Asosi ona ua mafai ona auai sui siisii o Samoa i le Sailiga o le Siamupini a le lalolagi i lenei lava taaloga i lona uluai taimi. O le Asosi o le Au siisii ua galulue nei i le taimi nei mo le agai atu i le Oceania mo le tausaga fou i totonu o Melepone ma le taaloga a Malo o le Taupulega i Vancouver i le tausaga 2015. E tusa ai ma le iu manuia o taumafaiga a le au siisii, o le luitau maualuga lava i le taaloga o le maua o se aoaoga taua,” o Fruean lea.
“E toatele e le mananao i ai matou mo le taaloga o le siisii uamea mamafa. E tutusa lelei lava i matou, ae peitai, e eseese i le tele o auala. “O le itu moni lava o le toatele o a matou au siisii, na avea muamua ma sui o le taaloga siisii uamea mamafa,” o lana saunoaga lea.
“O le alii lenei o Ofisa Ofisa, na tele ni ana pine auro ma manumalo ai mo Samoa i taaloga a le Oceania ma le Commonwealth. O Ofisa, talu mai lava le taimi na ia ulufale ai i le taaloga lenei o le siisii, na ia manumalo i le Oceania ma taaloga a le Pasefika i ni pine auro faapea ai ma nisi o pine i le sailiga siamupini o lenei taaloga i le Commonwealth. O Fruean, e iai lona piitaga o le alii o Ofisa o le ala lena na ia uluai ulufale ai i lenei taaloga i totonu o le tausaga e 2007.
O lenei vaega na tupu ina ua ia fesoasoani i lona tausaoga o Sinbad Fruean ma se uo lelei ia Ofisa ao sauni ai mo taaloga a le Pasefika i Saute lea foi na faataunuuina i totonu o le atunuu i ni nai tausaga ua tuanai.
“O le tulaga moni lava, o le uluai taimi lava lenei ua ou vaai ai i se tauvaga o lenei taaloga, ao ou i ai i totonu o le siisiiga uamea mamafa.”
O nisi o tulaga e le mafai ona faagaloina mo Fruean, o Taaloga a le Oceania lea na faataunuuina i Apia nei i le tausaga e 2010, lea na matua mataina le manumalo ai o le alii o Ofisa, Tavita ma Oliva i lea taaloga.
O nei alii e toatolu na toe manumalo i le tausaga na sosoo ai i le 2011 i taaloga a le Pasefika na faatinoina i Noumea, ae faapea ai foi i le tausaga e 2012 i taaloga na faatautaia i totonu o Sini Ausetalia.
O le tasi o taaloga mataina ma faagalogata mo Fruean o le agai atu lea i taaloga ma sailiga siamupini a le Lalolagi lea na faatinoina i totonu o Lusia i lenei tausaga.
“O se itu taua na faailoaina ina ua avea le tamaitai o Matile Sitagata ma Siamupini i le Vaega Laiti i le Lalolagi ae avea le alii o Oliva ma se tasi na sola ma le Pine Siliva ma tulaga fa i le faaopoopoga atoa i le tatalaina o taaloga a alii i le mamafa e 120+kilokalama.
O Fruean, na pasi ana suega tusitusi ma ana suega faatino e avea o se Asosi o le Au Siisii Faavaomalo i le Vaega lona lua i tulaga tau faiaoga mo taaloga a le Oceania ma le Commonwealth lea o le a faatautaia i totonu o Aukilani.
“O lea ua mafai nei ona ou laufalī i taaloga a le Pasefika ma taaloga faavaomalo a le Lalolagi.”
O le isi tulaga ua lagona ai lona fiafia, “Ua na o au lava o se uluai sui o atunuu o lenei Pasefika ua mafai ona faatioina lenei tulaga,” o lana saunoaga lea.
“Ua tauau ina lalata Samoa mo nini tulaga faalaufali e tolu mo le tausaga o le a sau nei.
O lea tulaga o le a avea ai o se naunautaiga lelei ma se atinae lelei, ina faapea ona avea ma ni laufali faamanuiaina i totonu lava o a tatou lava taaloga e pei o Taaloga a le Pasefika.
Saunoa Fuean e faapea o taaloga o le faatino nei i le tausaga e 2015, ua iloa ai o le a mafai e Samoa ona laufali nei taaloga i a latou sui mai le Kiwi ma Ausetalia.
O le isi luitau lona lua mo le Asosi o le sailia lea o ni tupe mo malaga asiasi taaloga e pei o Taaloga a le Lalolagi ma isi taaloga i totonu o le Pasefika.
“O se tulaga lelei tele lo tatou auai i nei taaloga, ae aua tatou te faatali mo taaloga a le Pasefika i le fa tausaga e masani ai.” E tele taimi na feagai ai le susuga Fruean ma faafitauli, ae peitai, e tusa ai ma na vaega uma, na faaauau lava lona faaamalosia o lona tulaga faa le tagata i le taleni ua ia maua.
Ina ua latou faataunuuina ni aoaoga i totonu o Tunaimato i ni ni taimi e le i mamao atu, aua le faatinoina o ni atinaega lelei mo le sauni atu ai i le tausaga a sau nei mo le Fonotaga a Atunuu Laiti tau Atinae ma Sitete. Ua feagai ai nei i le taimi le Asosi ma se fuafuaga tuai.
O loo i ai foi se tasi o mataupu mo tulaga tau tupe i le tele o au siisii lea o le o mafai ona o latou gafatia le tele o tulaga manaomia mo le asosi.
“E le o i ai se tulaga manaomia, o le mea lenei e le mafai ona taitaia mo se aoaoga mamafa,” o Fruean lea.
O le a ou taumafai ou te fesoasoani atu tusa lava pe iai ni faafitauli, ae peitai, e tatau lava ona faatino mo sui uma o lau au siisii.”
E le gata i lea, ae o se luitau e faatino ai se sailiga tupe e tuuina mai i le tele o taaloga a Samoa o loo tauva mo pulu laiti e mafai ona faatupeina. Na saunoa Fruean e faapea, e tuuina atu lana faafetai i le Malo o Samoa, mo le lagolagoina o le Asosi, faapea ai ma nisi o le au lagolago e pei o le Digicel ma le Ah Liki.
E tusa ai ma le iu manuia o le Asoi ma le Au Siisii, ua faaauauina e Fruean e talitonu o le a iai se isi manaoga ina ia faatinoina se isi tulaga sili atu ona lelei mo lenei taaloga.
‘O le a ou faamoemoe e faalauiloa le taaloga o le siisii e le gata o totonu o le taaloga, ae faapea ai foi i taimi o aoaoga ma galuega faatino maloloina aemaise lava i le au matutua ma tamaitai.
O lona naunautaiga o le a mafai ona faataunuuina se isi taaloga a le Oceania ma Malo o le Taupulega i lenei lava taaloga, ina ia faapea lava ona avea ma Siamupini i le tausaga e 2017.
“O le tasi o le a faatautaia i totonu o Aukilani, aua le faatosinaina o i latou e silia ma le 500 o le au siisii mai atunuu o loo auai i taaloga a le Malo a le Taupulega ae faapena foi i taaloga a le Oceania i totonu o le Pasefika. O loo i ai foi se manaoga ia Fruean e valaaulia se tasi o loo ia fiafia, e faatasi atu mo le Asosi pe a manaomia se fesoasoani ina ia mafai ona o latou maua se vaega taua.