text:
မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ၽွမ်ႉၵၼ်သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်
---------------------------
ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ သင်ႇၶႃႇၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၼွၵ်ႈမိူင်း ၽွမ်ႉၵၼ် သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၵတ်းယဵၼ် ဝႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆလႄႈ ……
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထိ 20ႉ 8ႉ 2018 ၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 6း00 မူင်း ထိုင် 7း30 မူင်းၶိုင်ႈၼႆႉ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆးၵေႃႈ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ ၵႂႃႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃး၊ ဝဵင်းဢယုထယႃး ၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၊ ၸိုင်ႈထႆးၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်သုတ်ႇမုၼ်းၼႆႉ သင်ႇၶၸဝ်ႈတႆးႁဝ်း ဢၼ်မႃးၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈလွတ်ႁေႃးပရိတ်ႈထမ်းတြႃး တင်းမူတ်းမီး (66) တူၼ်ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ သင်ႇၶတႆး ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈလႄႈသင် ပိုၼ်ၽႄသႃႇသၼႃႇလႄႈသင် ၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ၼႂ်းမိူင်း လၢႆလၢႆၸေႈဝဵင်းၵေႃႈ လႆႈၽွမ်ႉၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်သုတ်ႇမုၼ်း တေလွတ်ႈႁေႃးပရိတ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ် 9း00 ၵႂႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ မီးတၵ်ႉၵႃႇ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းမႃးၶဝ်ႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇငိၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇၸွမ်း ၼင်ႇၼႆ -----
T.S.S.A Media
ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ တႆးသင်ႇၶ မိူင်းၵွၵ်ႇ
----------------


c: text/html

text:
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သိပ်းပီႊပၢႆၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ ယၢမ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းမေႃသွၼ် သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး “မ” ႁႃႈတူဝ် တီႈဝၢၼ်ႈပီႈၼွင်ႉလွႆ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လွႆသီႇမုင်ႈ (လွႆသီႇမူႉ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၼႆႉ မီးၽၢႆႇဝၼ်းတူၵ်း မၢၼ်ႈၸၢင်ႉ ၵႆၵၼ်မွၵ်ႈသွင်လၵ်းသေ တူၵ်းၼႂ်းၸေႊဝဵင်းမိူင်းယႆယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ သဝ်းၶေႃၶေႃ မီးယူႇၼိူဝ် ၸိၵ်းလွႆသေ ဝၢၼ်ႈတႆးႁဝ်း မၢၼ်ႈၸၢင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ ၵုင်းၼိဝ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်တိုဝ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈလွႆငိုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ ၼႃးမၢၵ်ႇၶေႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉလွႆ တင်းဝၢၼ်ႈသေ ႁဵတ်းၵိၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ လႄႈ လဵင်ႉလူဝူဝ်းၵႂၢႆး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယွမ်ႇၼႆႉ လွႆဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်လွႆလဵင်း (8,777 ထတ်း) ထီႉသွင်ပဵၼ်လွႆပၢၼ်း ပေႃးယဝ်ႉ ပဵၼ်လွႆသီႇမုင်ႈ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်မႃးပၵ်းသဝ် သၢႆလူမ်း တီႈလွႆလုၵ်ႈၼႆႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ သဝ်လၵ်းတႅင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းတိၼ်လွႆ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးၼႃးသိၵ်ႈၶူဝ်လႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၽုၵ်ႇၼဵင်ႈ ဢမ်ႇမီးသူၼ်ၼဵင်ႈ။ ဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ မီးဝူဝ်းၵႂၢႆးၼမ် ဝၢၼ်ႈ႞။ ပေႃးထိုင် ႁူဝ်ၽူၼ်ၶၢဝ်းဝၢၼ်ႇၵႃႈ ၶၢဝ်းၼႃးၼႆ တႆးႁဝ်းၸိူဝ်းယူႇတီႈတူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းၼိူဝ်လွႆသေယွၼ်းၸႂ်ႉၵႂၢႆး တီႈပီႈၼွင်ႉလွႆၶဝ်။
တႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းယူႇတီႈတီႈတူင်ႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၼႃးၼမ်လႄႈ ၵႂၢႆးၸႂ်ႉဢမ်ႇၵုမ်ႇႁိုဝ် တိုၼ်းဢမ်ႇမီးတူဝ်ၸႂ်ႉႁိုဝ် မၢင်ဝၼ်း ၵူၼ်းမႃးထၢမ်ႁႃ ၵႂၢႆးၸႂ်ႉ မီးပဵၼ် သွင်သၢမ်ၸုမ်း။ လၢတ်ႈၵၼ် တေၸႂ်ႉတေႃႇသွမ်ႈယဝ်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တေႃႉၽိူင်း တၢင်ႇၵၢင်ႉႁိုဝ် တေပၼ်ၶဝ်ႈလၢႆလင် ႁဵတ်းၼၼ်။
ဝၢၼ်ႈၼႆႉ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ငဝ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းလင်လဵဝ်မုင်းၶႃးဝႆႉ။ ၽွင်းႁဝ်းၶႃႈ ၵႂႃႇပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိုတ်းဝႆႉလႄႈ လႆႈၸွၼ်ၸႂ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ ၼၼ်ႈ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း။ ၵၢင်ဝၼ်း ႁဝ်းၶႃႈ သွၼ် ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉသေယၢမ်း ၶမ်ႈသမ်ႉ သွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းပၢၼ်ယႂ်ႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇတၼ်းမႃး ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း တီႈႁိူၼ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈသဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း မီးယၢၼ်ဝၢၼ်ႈဝႆႉ ဢိတ်း ဢိတ်းယၢပ်ႇၸႂ်တႃႇၵႂႃႇမႃး ယၢမ်းၶမ်ႈလႄႈ ၸင်ႇသွၼ်ပၼ် တီႈႁိူၼ်း ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈသဝ်း။ ၵွပ်ႈပဵၼ် ပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈလႄႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉ မီးပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉ ၶႅၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ၶၢဝ်းပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉမႃး ႁဝ်းၶႃႈဢိူတ်းႁဵၼ်း ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းႁႃႈဝၼ်း။
မေႃသွၼ် ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ မႃးတူၵ်းၸွမ်းၵၼ် တီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ မီးသၢမ်ၵေႃႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ လႄႈ သွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်မေႃသွၼ်ယိင်း ၵေႃႉ႞ယူႇ လႃႈသဵဝ်ႈ ၵေႃႉ႞သမ်ႉယူႇမၢၼ်ႈပၢၼ်း။ ယၢမ်းဢိုတ်းႁဵၼ်းႁႃႈဝၼ်း၊ သွင်ၶႃ ၵေႃႉ႞ မိူဝ်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵေႃႉ႞ မိူဝ်းမၢၼ်ႈပၢၼ်းသေ ၵိုတ်းၵဝ်ၶႃႈ ၵူၼ်းလဵဝ် ၶဝ်ႈပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉ တီႈလွႆသီႇမုင်ႈ ၸွမ်းပီႈၼွင်ႉ လွႆၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈထုင်းပွႆးသွၼ်း ဝၢၼ်ႈလွႆသီႇ မုင်ႈႁဝ်းၶႃႈတႄႉ မီးၼင်ႇၼႆ …
ဢွၼ်ၼႃႈ ဝၼ်းႁပ်ႉသၢင်းၵႅၼ်ႇ
ၾႃႉပၢင်ႇမိူင်းလႅင်းမႃးၵေႃႈ ၼူၵ်ႉဢွၼ်ႇၶဝ် လၢႆၶိူဝ်း ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸေးသဵင် တူင်ႉတၵ်ႉမႂ်ႇသုင် ယၢမ်းၼႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵတ်းၵေႃႈဢမ်ႇၵတ်း မႆႈ ၵေႃႈဢမ်ႇမႆႈ လႆႈဝႃႈ သၢင်ႇတေႃႇလူမ်းဢွၼ်ႇ ၵေႃႈ ယဵၼ်ဝႆႉ။ ၵႂၼ်းၾႆး မူၼ်ႉဢွၵ်ႇၸွမ်ႁိူၼ်းပဵၼ် ပဵဝ်သေ ပိဝ်ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၾႃႉဝႆႉယဝ်ႉ။
ယၢမ်းၼၼ်ႉ သဵင်တွႆႇႁွၵ်ႈ တီႈႁိူၼ်းပူႇၵၢင်ႉ လင်မေႃး တူၵ်ႉ တူၵ်ႉ တူၵ်ႉ တူၵ်ႉ။ သဵင်တွႆႇႁွၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်း သေၶေႃႈသေတႃႉ မၼ်းသူင်ႇပႃးၶေႃႈၵႂၢမ်း သၢၼ်ၵၼ်တင်းၼမ်။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉ ပေႃးဝႃႈလႆႈယိၼ်းသဵင်တွႆႇႁွၵ်ႈၵေႃႈ မိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းသင် လူဝ်ႇႁဵတ်းသင် ၵွပ်ႈသင်သမ်ႉတွႆႇႁွၵ်ႈၼႆ ၶဝ်ပေႃးႁူႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၵိၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်ယဝ်ႉ သဵင်တွႆႇႁွၵ်ႈ မေႃးမႃးထႅင်ႈ ပွၵ်ႈသွင်။ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သဵင်ပူၵ်းၵၼ်သေ သဵင်ပွၵ်ႈသွင်ၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ်သဵင်ႁွင်ႉၵူၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼိုင်ႈ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ ပႃးၽႃႉပႃးပႅမ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် မိူဝ်းတီးၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ။
ႁွတ်ႈထိုင်ၵျွင်းယဝ်ႉ ၸိူဝ်းႁႃတႅပ်းမႆႉၵေႃႈတႅပ်း ၸိူဝ်းတင်ႈၼမ်ႉယိုဝ်ႈၵေႃႈတင်ႈ ၸိူဝ်းၸၵ်း တွၵ်ႇၵေႃႈၸၵ်း ၸိူဝ်းၽႃႇမႆႉၵေႃႈၽႃႇၸိူဝ်း ဝိတ်ႉ မႆႉၵေႃႈ ဝိတ်ႉ ၽႂ်မေႃသင်ၵေႃႈ ၸွႆႈႁဵတ်းၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸမ်တေၽႅဝ် သၢင်းၵႅၼ်ႇယဝ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၸွႆႈၵၼ် ႁၢင်ႊၵူင်းသွၼ်း တီႈၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်း။ ဢွၼ် ၵၼ်ပတ်းၽဵဝ်ႈ ၵျွင်းသွၼ်း မႄးၵၢႆႇႁၢင်းလိၼ်း ႁဵတ်းၶူဝ်လႆတီႈၶိုၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
သၢၼ်ၽႃ ယႃႇၸမၢတ်ႈ ထွပ်ႉၸပ်းသီႇၼႃႈ ဢဝ်တူၼ်ႈမွၵ်ႇ မတ်ႉၸပ်းတင်းသီႇၸဵင်ႇ ႁၢင်ႈ ၶိူင်ႈၵျွင်းသွၼ်း။
ပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉၼႆ ၼင်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉ ၼဵင်ႈၶူမ် လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ ဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၼႆႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းၶိုၼ်း။
ဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၵႂၢင်ႈႁိူၼ်းႁၢင်ႇသေ မီးပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၵျွင်း၊ ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၵွင်း၊ ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼမ်ႉ မေႃႇပႅၼ်ႈၼႆ သၢမ်ပွၵ်ႉ။ မီးဝတ်ႉမုၼ်ၸဝ်ႈ လင်႞လႄႈ ၵွင်းမူးထုၼ် ၶၢဝ်ဢွၼ်ႇသူႇ႞။
ဝၼ်းႁပ်ႉသၢင်းၵႅၼ်ႇ
မိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ မီးသဵင်တွႆႇႁွၵ်ႈ ပူၵ်းၵၼ်ထႅင်ႈ။ ဝၢႆးၵိၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်ယဝ်ႉ ၸဵမ်ၼုမ်ႇ ၸဵမ်ထဝ်ႈ ယိင်းၸၢႆးၶိင်းၼၢႆး ဢွၼ်ၵၼ်မိူဝ်းတီႈ ဝတ်ႉမုၼ်ၸဝ်ႈသေ ပၢင်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၽြႃး လူင်းၵျွင်းမႃးတမ်းတီႈၵျွင်းသွၼ်း။ ပေႃးယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇတဵၵ်းၼမ်ႉ မႃးသွၼ်းၼမ်ႉၽြႃး။ ၼႆႉမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၾိင်ႈထုင်းတႆးႁဝ်း လီလီ။
ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း တႆးႁဝ်းတႄႉ ပၢင်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃး မိူဝ်းတမ်းတီႈၵျွင်းသွၼ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး ပၢင်းဢဝ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၽြႃး သူႇလဵၵ်ႉ သူႇယႂ်ႇ ဢၼ်ၵိုတ်းယူႇၼိူဝ်ၵျွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးတမ်း ၼႂ်းၵၢင်ၵျွင်းသေ သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃး ၼိူဝ်ၵျွင်းထႅင်ႈ။ တီႈသွၼ်းၼမ်ႉၽြႃး ႁဵတ်းသွင်တီႈ ၼိူဝ် ၵျွင်းတီႈ႞၊ တီႈၵူင်းသွၼ်းတီႈ႞။
တီႈၵူင်းသွၼ်းၼၼ်ႉ ၸဵမ်ယိင်းၸဵမ်ၸၢႆး ၶိုၼ်းလူႇၼမ်ႉသွၼ်းၽြႃးလႆႈသေတႃႉ တီႈၼိူဝ်ၵျွင်းတႄႉ ၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈမႃးသွၼ်း။ ၶဝ်ဢဝ် မေႃႈၼမ်ႉမူၵ်ႇၼမ်ႉ မႃးတမ်းပၢၵ်ႇၼႃႈ ၽြႃးသေ လူႇၵၢဝ်ႇယွၼ်းသူးယဝ်ႉ ၽူႈၸၢႆးၶဝ်၊ ၶိင်းၶဝ် လႆႈတေႃႉဢဝ်မိူဝ်းသွၼ်းပၼ်။
ဝၼ်းသၢင်းၵႅၼ်ႇတူၵ်း
ၸဵမ်မိူဝ်ႈယၢမ်းၼႂ် လႆႈငိၼ်းသဵင်လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇၶဝ် ႁုၼ်ႉၶူဝ်မေႃးပၼ်း လဵၼ်ႈၼမ်ႉႁူတ်း ၼမ်ႉၵၼ်။ ၼုမ်ႇထဝ်ႈသၢမ်ပၢၼ် ဢွၼ် ၵၼ်ၵိၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်ၸဵမ်ၸဝ်ႉယဝ်ႉ လၢႆႈၶူဝ်းမႂ်ႇသႂ်ႇ ၶူဝ်းသၢၼ်းသေ ပႃးမူၵ်ႇမႆႉပႃးပုင်း မိူဝ်းလူႇၼမ်ႉ သွၼ်းၽြႃးယဝ်ႉ။
တႃႈၼမ်ႉ လႄႈ တီႈၵျွင်း ၵႆၵၼ်မွၵ်ႈၸူဝ်ႈ ႁွင်ႉပၢဝ်ႇၵၼ်။ ပဵၼ်ၼမ်ႉလိၼ်း မီးဝႆႉၼႂ်း ႁူၺ်ႈသေ လႆႈလူင်းၵႂႃႇတဵၵ်းၶိုၼ်ႈမႃး တီႈဝတ်ႉ။ သွၼ်းတီႈၵူင်းသွၼ်းသွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်း သွၼ်းတီႈၼိူဝ်ၵျွင်း သွင်ပွၵ်ႈသၢမ်ပွၵ်ႈ ႁဵတ်း ၼၼ်ယဝ်ႉ။
ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ မိူဝ်းဢဝ်ၵုသူလ်ႇ တီႈၼိူဝ်ၵျွင်း၊ မိူဝ်းၸွႆႈဢဝ်ၼမ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်တၵ်းမႃးၼၼ်ႉ သွၼ်းၽြႃးပၼ်။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်ႇႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸူမ်းဢဝ်ၼမ်ႉမႃးတမ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵဝ် ၶႃႈ မိူဝ်းသွၼ်းၽြႃး။ သၢဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ် ၼႂ်း ဝၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းၼၼ်။ ၼၢႆးထဝ်ႈ မႄႈၼုမ်ႇ ၶဝ်ၵေႃႈ တမ်းပၼ် ၵဝ်ၶႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်ၸွႆႈသွၼ်းၼမ်ႉ ၽြႃး။ ပဵၼ်ဢၼ်မူၼ်ႊမူၼ်ႊမေႃးမေႃးဝႆႉ သေ လီမူၼ်ႊလီၵျေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼိူဝ်ၵျွင်းတမ်းဝႆႉ ၵွင်မွင်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈ သၢင်ႇဢွၼ်ႇၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၶဝ် ၶဝ်ႈႁႆႇၵွင်ႁႆႇမွင်း မူၼ်ႊဝႆႉႁင်းမၼ်း။ မၢဝ်ႇထႅဝ်ႇဢွၼ်ႇၶဝ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၼိူဝ်ၵျွင်းသေႁႆႇၵွင်။ ပေႃးၵေႃႉ႞ႁႆႇယဝ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈသမ်ႉၶိုၼ်း ပုတ်ႈႁပ်ႉ သၢႆၵွင်တၢင်ႇမႃႇသေ ပၼ်ႇၵၼ်လဝ်ႇမူၼ်ႊ တူၼ်ႈၸႂ်ယဝ်ႉ။
လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် လဵၼ်ႈၼမ်ႉ လမ်းႁူတ်းၵၼ် ၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်မူၵ်ႇမႆႉ သႂ်ႇၼမ်ႉသေ သိတ်းလဵၼ်ႈၵၼ်။ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်း 11-12 မူင်း ၵၢင်ဝၼ်း ၸင်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်း။ ဝၢႆးဝၼ်းတႄႉ ယဵၼ်သီႇသီႇ မိူၼ်ႁၢင်ႊ ဢမ်ႇမီးပွႆးမီးလၢမ်းသင်။
ဝၼ်းၼဝ်ႈ
ပီႈၼွင်ႉမိူင်းၼႆႉ မီးတၢင်းသူင် ဢၼ်႞။ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် ၼႂ်းၶၢဝ်းသၢင်းၵႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈ ဝၼ်းၼဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်လႄႇႁႃ လိုပ်ႈယိုဝ်း တူဝ်ထိူၼ်ႇ။ ၶဝ်လၢတ်ႈတႄႉဝႃႈ ၼႂ်းဝၼ်း ၼဝ်ႈၼၼ်ႉ တူဝ်ထိူၼ်ႇၶဝ်ငိူဝ်ႈ လိုပ်ႈၵိၼ်ငၢႆႈၼႆ။ ႁိူၼ်းၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၶႂ်ႈမီးၵွင်ႈသတ်ႉယၢမ်း ၵူႊႁိူၼ်းသေ လုၵ်ႈဢၢႆႈၸၢႆးၵူၼ်းလႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ မေႃယိပ်းၵွင်ႈသတ်ႉယၢမ်း။
ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ သြႃႇႁဝ်း ပႂ်ႉတူၺ်းလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ တေၵႂႃႇႁႃမႃးလဵင်ႉသြႃႇႁဝ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထႅင်ႈဝၼ်း႞ ဢမ်ႇလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇ ၽႂ်လႆႈ တူဝ်ထိူၼ်ႇသင်။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ဝႃႈ ႁဝ်းတေ ႁဵတ်းမႃးလဵင်ႉသြႃႇႁဝ်း ၼႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇ ႁၼ်မႃးလႄႇ။
ပီႈၵွၼ်းၸုမ်း (“ၵွၼ်းၸုမ်း”ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၸၼ်ႉတႃၶုၼ် ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၼႂ်းၼႃႈတီႈ ဢၼ်႞ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈလွႆသီႇ မုင်ႈယဝ်ႉ) မႃးႁွင်ႉလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃး။ သွၼ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ ႁဝ်း ၶႃႈဢွၼ်ၵၼ် မႃးလိုဝ်ႈ ၼိူဝ်သႃလႃး (ၸလွပ်ႈ) ဢၼ်မီးတီႈၽၢႆႇႁွင်ႇၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ။ မီးတၢင်းၼွၵ်ႈ ဝၢင်းၵျွင်း။ ၼႂ်းၶၢဝ်းပွႆးသၢင်းၵႅၼ်ႇၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉတႆး (ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈယႃႊတႆး) တီႈတူင်ႈ သီႇႁႃႈၸဝ်ႈ ႁၢပ်ႇတင်း ၶဝ်ႈသွႆး ဝၢၼ်ၽိုၼ်း ၶဝ်ႈမုၼ်း ၶဝ်ႈပွင်းသေ မႃးၶၢႆတီႈဝၢၼ်ႈ။ ၶဝ်မႃး တမ်းပၢႆးတႂ်ႈသႃလႃးသေၶၢႆ။ ၵွပ်ႈမီးၶဝ်မႃး ၶၢႆတၢင်းၶၢႆလႄႈ ပွႆးၵေႃႈမိူၼ်ပွႆး ၵိုၼ်းၵေႃႈၵိုၼ်းတိူဝ်း။
ပေႃးဝႃႈ သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃးယဝ်ႉ ယဝ်ႉၼႆ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးလိုဝ်ႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် တႂ်ႈသႃလႃး။ မၢဝ်ႇၶဝ် သိုဝ်ႉတၢင်းၵိၼ်လဵင်ႉ သၢဝ်ၽႂ်သၢဝ်မၼ်း။ တိုတ်ႉမိုဝ်းၵၼ် ၸၼ်ၵၼ် ၵွတ်ႇၵၼ် ၶဝ်ႈၼင်ႈၸွမ်းၵၼ်သေၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်။ လီ ၵျေႃႇယူႇလၢႆး႞။
ၸုမ်းၽုင်မၢဝ်ႇၶဝ်မၢင်ၸိူဝ်း သိူဝ်းႁူတ်း ၼမ်ႉတၢင်းၼွၵ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းႁူတ်းၼမ်ႉတၢင်းၼႂ်းထႅင်ႈ။ ၶဝ်ၼင်ႈပဵၼ်ပၢင်သေၵိၼ်ၵျေႃႇ လေႃႇ ၵွၵ်းၵၼ်။ ဢဝ်ၵႂၢမ်းလွႆဝႃႈတႄႉ “တႅင်ႉဢူမ်ႉ သၼမ်း” ၼႆယဝ်ႉ။
ပီႈၵွၼ်းၸုမ်း ဢဝ်ၼမ်ႉသူမ်ႈ ၶူတ်ႇ႞ မႃး လဵင်ႉၵဝ်ၶႃႈ။ ၵဝ်ၶႃႈထၢင်ႇပဵၼ် ၼမ်ႉသူမ်ႈ ယူဝ်းယူဝ်းလႄႈ ဢိုၵ်ႉၵိၼ်။ ဢိုၵ်ႉယဝ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ ၽႅတ်းႁူဝ်ၵႂႃႇၵမ်း႞။ ပဵၼ်ဢူမ်ႉသၼမ်း (ၼမ်ႉလဝ်ႈ) လေႃးၼမ်ႉသူမ်ႈ။ ပီႈၵွၼ်းၸုမ်း တူၺ်းၵဝ်ၶႃႈၽႅတ်းႁူဝ်သေ ၶူဝ်ၶိၵ်းၶိၵ်းဝႆႉယူႇ။ ပေႃးယဝ်ႉမၼ်းသင်ႇၶႃၵႆႇဢုပ်ႉ တီႈၵူၼ်းၶၢႆ လဝ်ႈ မႃးပၼ်ၵဝ်ၶႃႈဢႅမ်ႈ။
ႁႃးသွင်ၵေႃႉ ၵဝ်ဢိုၵ်ႉၵမ်း႞ မႂ်းဢိုၵ်ႉၵမ်း႞ ၼမ်ႉသူမ်ႈပေႃးမူတ်းၵႂႃႇ သွင်သၢမ်ၶူတ်ႇ။ ပေႃးဝႃႈ ၼမ်ႉသူႇရႃႇၽႃႇၵေႃႈ ပႃႇဝႃႇဢွၼ်ႇႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃႈ ႁႅင်းမႃး။ မၼ်းသင်ႇ “ဢဝ်မႃးၶႃၵႆႇလူး၊ ဢဝ်မႃးၼိူဝ်ႉၵႆႇလူး” ၼႆ လၢႆလၢႆပွၵ်ႈလႄႈ ၵမ်း လိုၼ်း ၸဝ်ႈသႅင်ႇပေႃးဝႃႈ ၶႃၵႆႇမူတ်းယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ လိုဝ်ႈၼိူဝ်သႃလႃးလႄႈ ပူႇၵႄႇပူႇ ၵၢင်ႉ ဢိၵ်ႇပႃးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ မႃး ဢုပ်ႇမႃးမူၼ်ႊၸွမ်း။ ႁဝ်းၶႃႈ တႅင်ႉဢူမ်ႉ သၼမ်ႉ ၸွမ်းၵၼ်။
မိူဝ်ႈပႆႇၵိၼ်သင်ၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇပေႃး သူပ်းပေႃးသဵင်သေတႃႉ ၽိူဝ်ႇၼမ်ႉသႂ်တွင်ႈၸႂ် ယဝ်ႉတႄႉ ၽႂ်ၵေႃႈပဵၼ်တူဝ်ပဵၼ်ႁၢင်ႊဝႆႉ ႁင်းၽႂ် ႁင်းမၼ်း။ ပူႇၵၢင်ႉ လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ပွၵ်ႉမၼ်း ၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ ႁႅင်းမၼ်းၵေႃႈၼမ်သေပိူၼ်ႈ။ ပူႇၵႄႇ သမ်ႉဢုပ်ႇၼႄ လွင်ႈ မၼ်းယၢမ်ႈယိုဝ်းလႆႈတူဝ်ထိူၼ်ႇ လွင်ႈမၼ်းလႆႈတေႃႇသူႈတူဝ်ထိူၼ်ႇ လွင်ႈႁတ်းႁၢၼ်မၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။
ဢဝ်ၼမ်ႉတွင်ႈသႆႈယဝ်ႉ ပီႈၵွၼ်းၸုမ်း သမ်ႉ ႁွင်ႉၵဝ်ၶႃႈ မိူဝ်းလႄႇမႄႈႁၢင်ႉမႄႈမၢႆႈဢွၼ်ႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈထႅင်ႈ။ ၵႂႃႇႁိူၼ်းလႂ်ၵေႃႈ ၺႃးၸဝ်ႈႁိူၼ်း လဵင်ႉၶဝ်ႈမုၼ်းႁေႃႇ ၵူႊႁိူၼ်း။ မၢင်တီႈ ပီႈၵွၼ်း ၸုမ်းယၢင်ႇပၢႆႊႁဵတ်ႈၵႅင်ႈၵႂႃႇ ၼွၼ်ႈလဵၼ်ႈသေ ပွႆႇ ပၼ်ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႉလဵဝ် ဢုပ်ႇမႄႈႁၢင်ႉမႄႈမၢႆႈ။ ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼႆႉ လဵၵ်ႉၼုမ်ႇသၢမ်ပၢၼ် ႁၢမ်ႉမေႃလၢတ်ႈမေႃထွမ်ႇၵႂၢမ်းတႆး။ ႁဵတ်းၼၼ် လႄႇႁွၼ်ႈယဝ်ႉ လၢႆႁိူၼ်း ဢႅဝ်ႇဢုပ်ႇ ႁၢင်ႉမၢႆႈၼုမ်ႇဢွၼ်ႇ ယုမ်ႉတႃၸိူၼ်း ဝၼ်းၶမ်ႈၸင်ႇပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်း။
ဝၼ်းသၢင်းၵႅၼ်ႇၶိုၼ်ႈ
ဝၼ်းသၢင်းၵႅၼ်ႇၶိုၼ်ႈ ပဵၼ်ဝၼ်းလိုၼ်း သုတ်း ၵူၼ်းမႃးသွၼ်းၼမ်ႉ သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်းပၼ် ၸဝ်ႈမုၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ပေႃးၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉ။
ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈၼႆႉ မီးၸဵမ်ထုင်းသုၵ်ႈႁူဝ်။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႆႈတုၵ်းယွၼ်းလဝ်ႈ လၢတ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇသေတင်ႈၼမ်ႉမၢၵ်ႇႁၢၼ်။ ပေႃးဝႃႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇႁၢၼ်ၽူတ်ႉယဝ်ႉၼႆ ဢဝ်လူင်း ၵႂႃႇတီႈဝၢင်းၵျွင်း။ ၽူႈဢၼ်တေသုၵ်ႈႁူဝ်ၶဝ် လႆႈ ၼင်ႈၶပ်ႉၵၼ် ပဵၼ်ၸုမ်းသေႁွမ်းမိုဝ်းဝၢႆႇၼႃႈၸူးၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ။ ယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝၢႆႇ ၼႃႈၸူးဝၼ်းဢွၵ်ႇသေ လွတ်ႈႁေႃးပရိၵ်ႈ။ ပေႃးယဝ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈ ယိပ်းဢဝ်ယွတ်ႈသပ်ႉပေႇၸုမ်ႇ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇႁၢၼ်သေ ၽႅတ်းပၼ် ၼိူဝ်ႁူဝ်တၵ်ႉၵႃႇ ၶဝ်ယဝ်ႉ။
ၵျွင်းလွႆဝၢၼ်ႈၼႆႇ ၸွမ်းၵိူင်းယူၼ်းသေ ႁေႃး လွတ်ႈပရိၵ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်လၢႆးယူၼ်း။ ႁေႃးလွတ်ႈပရိၵ်ႈယဝ်ႉ ၽႅတ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇႁၢၼ် ၽႅတ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇႁၢၼ်ယဝ်ႉ သမ်ႉၶိုၼ်းလွတ်ႈ ပရိၵ်ႈ သွင်သၢမ်ၵမ်း ႁိုင်မွၵ်ႈႁိမ်း ၼိုင်ႈမူင်း ၸင်ႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈ။ ပေႃးၸဝ်ႈသြႃႇ လွတ်ႈႁေႃးပရိၵ်ႈ ၽႅတ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇႁၢၼ်ယဝ်ႉယဝ်ႉၼႆ ၵေႃႉလႂ် ၵေႃႉ ၼၼ်ႉ မိူဝ်းဢဝ်ယွတ်ႈသပ်ႉပေႇ ၸုမ်ႇၼမ်ႉမၢၵ်ႇ ႁၢၼ်ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်းပုင်းၼၼ်ႉသေၽႅတ်းႁူဝ်ၽႂ် ႁူဝ်မၼ်းမၼ်းဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း။ ပေႃးပၢင်သုၵ်ႈ ႁူဝ်ယဝ်ႉ တၵ်ႉၵႃႇၶဝ် သႂ်ႇငိုၼ်း ၸေႇတၼႃႇ ႁူမ်ႈ တုမ်ၵၼ်သေဢဝ်လူႇပၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းသၢင်းၵႅၼ်ႇၼႆႉ မီးပၢင်သုၵ်ႈႁူဝ် ၵူႊဝၼ်း။ မၢင်ဝၼ်း မီးတၵ်ႉၵႃႇလၢႆၸုမ်း တုၵ်းယွၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၶူးၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈသုၵ်ႈ ႁူဝ် ပၼ်တၵ်ႉၵႃႇၶဝ် လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ။ ပေႃးလႆႈသုၵ်ႈႁူဝ်ၼႆ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မီးမင်ႇၵလႃႇလီ လွတ်ႈၽေးလွတ်ႈ လၢၼ်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸဵဝ်းမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးထိုင်ဝၢႆးဝၼ်းၼႆ မၢဝ်ႇသၢဝ်ၶဝ် ၸူဝ်း ၵၼ်ၵႂႃႇတေႃးမွၵ်ႇၵေႃႇသွႆႈ (ပိတ်းမွၵ်ႇ) ၼႂ်းထိူၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇပိတ်းဢဝ် တင်းၶူဝ်ႈတင်းမႂ်ႊ မိူၼ်တႆးႁဝ်း။ ၶဝ်ၵူၺ်း ပိတ်းဢဝ်မွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ် သဵၼ်ႈပဵၼ်သဵၼ်ႈသေ သႂ်ႇၼႂ်းထူင်ႁီႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပိတ်းဢဝ်မႂ်ႊၶဵဝ်မၼ်းႁၢင်းမၼ်း။ မႂ်ႊၶဵဝ် ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶူတ်ႇႁဵတ်းဢူတ်ႇသေ သႂ်ႇမွၵ်ႇၵေႃႇသွႆႈ ဢၼ်ပိတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ မွၵ်ႇၵေႃႇသွႆႈ သႂ်ႇ ၼႂ်းတွင်ၶဵဝ် ပဵၼ်ဢူတ်ႇပဵၼ်ဢူတ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈႁၢင်ႊလီတႃတေႉယဝ်ႉ။
မၢဝ်ႇသၢဝ်ၶဝ် ယူႇလွႆလုၵ်ႈၽၢႆႇပုၼ်ႉၽၢႆႇ ၼႆႉသေပၼ်သဵင်ႁွင်ႉၵၼ် ႁိဝ်း ! ႁိဝ်း ! ႁိဝ်း ! ။ ပေႃးယဝ်ႉ ပႆၸူးၵေႃႉထုၵ်ႇၸႂ်သေ လၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းႁၵ်ႉၵႂၢမ်းပႅင်း တေႃႇၵၼ်။ ႁဵတ်းၼၼ် ပဵၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉၵေႃႉပႅင်းၵၼ်သေသၢဝ်ဝႃႈ သိပ်းပီႊ ၵေႃႈမဝ်ႇလၢၵ်ႇ မၢဝ်ႇၵေႃႈဝႃႈ ပၢၵ်ႇပီႊၵေႃႈႁိုဝ်လိုမ်း ၵႂၢမ်းႁၵ်ႉၵိုမ်းၶၢတ်ႈၼႅၼ်ႈ တေႁၵ်ႉ ထူၼ်ႈသုတ်းပၢၼ်။ ပိတ်းမွၵ်ႇႁူမ်ႈလမ်း တမ်းၵႂၢမ်း မၼ်ႈသွင်ၸႂ်ဢွၼ်ႇ တေသဝ်းႁူမ်ႈႁိူၼ်းႁၵ်ႉလင် လဵဝ်ၵၼ် ၼႆသေထိူၵ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။
ဝၼ်းပီႊမႂ်ႇ (ပီႊမႂ်ႇပုတ်ႉထ)
ပေႃႈထဝ်ႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း တီႈႁဝ်းၶႃႈသဝ်းၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပူႇသမ်ႇမထီႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၽူႈမီးသိၼ် ၽူႈသိုဝ်ႈယူဝ်း။ ပဵၼ်ၵႄႇဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈ႞သေ ပေႃးၼႂ်းဝၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈ သေၸိူဝ်ႉသေပိူင်ၼႆ ၶဝ်မႃးတိူင်ႇပၢင်ႇ ၵိူဝ်းၵုမ် မၼ်းၸဝ်ႈ။ ဢႃႇယုမၼ်းၸဝ်ႈ မီးၸဵတ်း သိပ်းႁူၵ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ႁိူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းၶႅၼ်းၸႂ် ႁိူၼ်း႞။ မီးၶဝ်ႈၵုမ်ႇၵိၼ် ငိုၼ်းၵုမ်ႇၸၢႆႇ မီးသူၼ်မီးၼႃး မီးဝူဝ်းၵႂၢႆးတဵမ်ၶွၵ်ႈ။ ၼႂ်းႁိူၼ်း မီးၵွင်မီးမွင်း သိူင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းၵူၼ်းၶႅၼ်းၸႂ်ၵူၺ်း ၸင်ႇ မီးၶိူင်ႈၵွင်မွင်းၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းပီႊမႂ်ႇလႄႈ ႁူဝ်ၼႂ်တင်း ၸဝ်ႉ မၼ်းၸႂ်ႉလၢၼ်ဢွၼ်ႇမၼ်းၸပ်းၶဝ်ႈၵွင် သေ ႁႆႇတူၺ်း။ လႆႈငိၼ်းသဵင်ၵွင်လႄႈ ၵူၼ်း ႁိမ်းႁိူၼ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႂ်းပွၵ်ႉၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းမႃးသေႁႆႇၵွင်မူၼ်ႊၵွင်။ မေႃလူင်မၼ်း ႁႆႇဢွၼ်တၢင်း ပေႃးယဝ်ႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် ပုတ်ႈပၼ်ႇၵၼ်သေႁႆႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ပီႈၼွင်ႉလွႆၶဝ် (ၵူၼ်းၸၢႆး) ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၼႆႉ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈမေႃႁႆႇၵွင်ၵူႈၵေႃႉ။ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် မီးၸႂ်ၵူဝ်ၸႂ်ဢၢႆသေ ပၢႆႊမူၵ်း ၸွၵ်ႉသေၵူၼ်း။ မွင်းႁႂ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈဝၢင်း ၵေႃႉ႞သိုပ်ႇ ႁႆႇၵမ်းလဵဝ်။ ႁႆႇၵွင်ႁႆႇမွင်းၼႆႉ ၶဝ်သူင်တေႉတေႉ။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်ႁႆႇယဝ်ႉ ပေႃႈထဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းဝႃႈ မႃးၵဝ်ႁႆႇတူၺ်းလူး ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် ဢဝ်သၢႆၵွင်တၢင်ႇပၼ်ၼိူဝ်မႃႇ မၼ်းၸဝ်ႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၶျေႃႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ႁႆႇလွႆး လွႆး ႁႆႇလႆႈလင်လင်တေႉယဝ်ႉ။ ဢႃႇယု လႆႈၸဵတ်း သိပ်းသေတႃႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉၶႄႉလႆႈ မၢဝ်ႇပၢၼ် သိပ်းၸဵတ်းၶဝ်ယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈႁႆႇယဝ်ႉ သမ်ႉတုၵ်းယွၼ်းၵဝ်ၶႃႈဝႃႈ သြႃႇႁဝ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၼႄ တွႆး႞ၶႃႈလႄႈ ၼႆသေပႂ်ႉၵဝ်ၶႃႈမိူဝ်းႁပ်ႉသၢႆ ၵွင်ဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်သေ တူၵ်ႇဝႃႈ သႂ်ႇၶႃႈလႄႈပေႃႈသြႃႇႁဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။
တေႉတေႉ ၵွင်ၵူၼ်ႈယၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈတွႆႇ ၶွင်ၾိင်ႈတႆးႁဝ်း ၸႅတ်ႈၸႅတ်ႈ။ ၵူၺ်ႈၵႃႈ ပေႃးတေလၢတ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမေႃႁႆႇၵွင် လီလီ။ ပပ်ႉလၢႆးႁႆႇၵွင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈလႆႈလူလႆႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢမ်ႇယၢမ်ႈလႆႈသွၼ်လၢႆးႁႆႇၵွင် တီႈၶူးလႂ်။ မိူဝ်ႈမီးပွႆးၼၼ်ႉ ၵူၺ်းတူၺ်းဢဝ်တီႈပိူၼ်ႈ ႁႆႇၼၼ်ႉသေယိူင်ႈၸွမ်းဢဝ်ၵူၺ်း။ ၼႆႉၵေႃႈ တေ လႆႈဝႃႈ တေႃႉတႄႉၼေႃႉၼႄႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁႆႇတေႉႁႆႇဝႃႈ။
တေႃႈလဵဝ် ပေႃႈထဝ်ႈ တုၵ်းယွၼ်းသေ ပႂ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ မႃးပူတ်းဢဝ်သၢႆၵွင်ဝႆႉ။ တင်းၵဵင်ၸႂ် ၵူၼ်းထဝ်ႈလႄႈသင် တင်းၵူဝ်ပိူၼ်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်တႆးဢမ်ႇမေႃႁႆႇၵွင် ၼႆလႄႈသင် ၵဝ်ၶႃႈ လုၵ်ႉ သေၵႂႃႇႁပ်ႉဢဝ်ၵွင်။ သၢႆၵွင်ႁွႆႈမႃႇယဝ်ႉ မေးဝူတ်ႈၶႅၼ်သိူဝ်ႈ လီလီသေ တူပ်းတူၺ်းၼႃႈၵွင် ပဵင်ႉ ပဵင်ႉ ပဵင်ႉ ပဵင်ႉၼႆ သီႁႃႈၵမ်း။ လႆႈငိၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ ၽူႈၸူမ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၼ်ႁႅင်းသေ ႁုၼ်ႉႁွင်ႉ ၼေႉ ၼေႉ ၼေႉ ၼေး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ ၶွတ်ႇတႃမိုဝ်းသေႁႆႇ ဢဝ်ၾႃႇမိုဝ်းသေတူပ်း မၢင် ၵမ်းၵေႃႈလင် မၢင်ၵမ်းၵေႃႈဢမ်ႇလင် မၢင်ၵမ်း ထိူင်း မၢင်ၵမ်းဝႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမေႃၵႃႈၵေႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇၼေးၵွင် ဢမ်ႇမေႃၵွင်ၵေႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇၼေးၵႃႈ ၸူမ်းပၼ်ႁႅင်းၵၼ် ႁုၼ်ႉႁႂႃႉႁုၼ်ႉႁႂႃႉသေမူၼ်ႊၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃႈႁိူၼ်းၼုမ်ႇဢွၼ်ႇၵေႃႉ႞ လုၵ်ႉၸုၵ်း ယုၵ်ႉတိၼ်ယုၵ်ႉမိုဝ်းႁွင်ႉ ႁႃႉလႃႉလႃႉ ႁႃႉလႃႉလႃႉ ႁႃႉလႃႉလႃႉ ၼႆသေၵႃႈၸွမ်း။ ႁႆႇၵွင်မွင်းၼႆႉ ပေႃးမီးၵူၼ်းၵႃႈၸွမ်းဝႅၼ်ၸွမ်း ၶႅၼ်းတိူဝ်းမူၼ်ႊ လီယဝ်ႉ။
သဵင်ပၼ်ႁႅင်းၵေႃႈလင် သဵင်ႁႃႉလႃႉလႃႉ ၵေႃႈ ပၼ်းယၢမ်းၼၼ် ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၸႂ်ယွင်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃးသေပူၵ်းၵူၼ်ႈၵွင်သေႁႆႇ ပဵင်ႉ ပဵင်ႉ ပဵင်ႉ ပတ်ႉပဵင်ႉ ပတ်ႉပဵင်ႉ ပတ်ႉပဵင်ႉ ၼႆ ၶိူဝ်းၶိူဝ်း။ ႁဵတ်းဢသၢင်ႇမိူၼ် မေႃၵွင်လူင်သေ ႁႆႇပၼ်ႇ ႁႆႇပၼ်ႇမူၼ်းၼႄယဝ်ႉ။
ပေႃႈထဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်း သွင်ပူႇယႃႊ လႄႈ လၢၼ်ယိင်းဢွၼ်ႇၶဝ် တူၺ်းၵဝ်ၶႃႈသေ ယုမ်ႉဝႆႉ ယူႇ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈလိုမ်းပႅတ်ႈလွင်ႈဝႃႈ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်မေႃသွၼ် ၼႆသေ ၵူၺ်းထၢင်ႇဝႃႈ ပဵၼ် မေႃၵွင်ၼႆယဝ်ႉ ဝတ်ႉတေႉဝတ်ႉဝႃႈ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁႆႇႁႆႇၵွင် ၽႃမိုဝ်း ပေႃးလႅင် ပေႃးၸဵပ်း ပေႃးၼႃ ၸင်ႇၶျႃး။
ဝၢႆးၵိၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်ယဝ်ႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် ၸွမ်း ၵၼ် ပဵၼ်ၸုမ်းပဵၼ်ၸုမ်းသေၶိုၼ်ႈႁိူၼ်း႞ယဝ်ႉ ႁိူၼ်း႞ မိူဝ်းၵၼ်ႇတေႃးပေႃႈထဝ်ႈမႄႈၵႄႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ။ ပေႃးထိုင်ၼိူဝ်ႁိူၼ်းၼႆ ႁူဝ်ၸုမ်း (ၵေႃႉယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႂ်းၽုင်) ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ဢဝ်ၶဝ်ႈ မုၼ်းႁေႃႇ ၸွၵ်းၽၵ်း ဢိၵ်ႇတင်းမွၵ်ႇၵေႃႇသွႆႈၸိူဝ်း ၼႆႉ တၢင်ႇၼိူဝ်ပၢၼ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်လႅင်ႇပၢၼ်းသေၵၼ်ႇတေႃးၵူၼ်းထဝ်ႈ။ မွၵ်ႇၵေႃႇသွႆႈ ၼၼ်ႉ မၢင်ၵေႃႉဢဝ်သႂ်ႇဢူတ်ႇတွင်ၶဵဝ်သေ မၢင် ၵေႃႉတႄႉ ယွပ်းတၢင်ႇၼိူဝ်ပၢၼ်ႉဢဝ် ပဵၼ်ယွပ်း ပဵၼ်ယွပ်း ႁဵတ်းၼၼ်။ ပေႃးယဝ်ႉ ပေႃႈထဝ်ႈ မႄႈၵႄႇၶဝ် ပွၼ်ႈၵႂၢမ်း သုၵ်းလီမင်ႇၵလႃႇပၼ်သေ တွၼ်ႈပႃးငိုၼ်းၸူၵ်းငိုၼ်းၸၢႆႇပၼ် လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်။ ပေႃးယဝ်ႉ ဢဝ်ၶဝ်ႈမုၼ်းႁေႃႇ တမ်း လဵင်ႉပၼ် လုၵ်ႈလၢၼ် ၸိူဝ်းမႃးၵၼ်ႇတေႃးၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ ထႅင်ႈဝူင်ႈ ၵၢတ်ႇ႞ သမ်ႉမီးပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉၵွင်းမူး။ ၵွင်းမူးထုၼ် ၶၢဝ်ဢွၼ်ႇသူႇလဵဝ် မီးၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆ ၽၢႆႇဝၼ်း တူၵ်းၵျွင်း။ မေႃသွၼ်ယိင်း သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ႁဝ်းသၢမ်ၵေႃႉ ၵႂႃႇသွၼ်း ၼမ်ႉၵွင်းမူး ၸွမ်းၵၼ်။
ပီႈၼွင်ႉလွႆဝၢၼ်ႈၼႆႉ ယူႇၼႂ်းၵႄႈတႆး ၾိင်ႈထုင်းႁိတ်ႈႁွႆႈ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၵေႃႈ ၸွမ်းလၢႆး ထုင်းတႆး။ လိူဝ်သေၼႆႉမဝ်ႇၵႃး ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈ ၸိူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ၶဝ်ႈၸွႆႈ ႁၢပ်ႇႁၢမ်။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႆႉ ဢၼ်လႆႈၵႂႃႇ ယိပ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇသၢႆ လူမ်းၼႂ်းၸုမ်း ၵေႃႈမီး။ ၶဝ်ၸမ်တႆးႁဝ်းၵႃႊ ႁိုဝ် ႁူႉလိၵ်ႈတႆးၵႃႈႁိုဝ် လႅၼ်ႇၵႂၢမ်းတႆးၵႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တူၺ်းဢဝ်ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ႁူႉလႆႈ ယူႇယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈဝူင်ႈၵၢတ်ႇ႞ မီးပွႆးၵၼ်ႇတေႃးၵျွင်း ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈသြႃႇ တီႈဝတ်ႉမၢၼ်ႈၸၢင်ႉ လႄႈ မုၼ်ၸဝ်ႈ မုၼ်ၸၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇ တီႈဝတ်ႉလွႆသီႇ မုင်ႈလႄႈ ဢိၵ်ႇပႃးၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်လူင်းမိူဝ်းၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈသြႃႇမၢၼ်ႈ ၸၢင်ႉ။ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ လူင်းမိူဝ်းၸွမ်း ထႅမ်ႁႅင်းၸုမ်းလွႆသီႇမုင်ႈ ၵေႃႉ႞။
ဢိူင်ႇၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉၸွမ်းထုင်း မိူဝ်ႈ ၵွၼ်ႇဝႆႉၽွင်ႈ။ ၵၢတ်ႇၼႆႉ ၵၼ်ႇတေႃးၵျွင်းၼႆႉ ယဝ်ႉ ၵၢတ်ႇတေမႃး သမ်ႉၶိုၼ်းႁူမ်ႈၵၼ် ၵႂႃႇၵၼ်ႇတေႃး ၵျွင်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၼႆ။ ဝၼ်း ၼၼ်ႉ ၵၢတ်ႇၵေႃႈ ၵႂႃႇပဵၼ်တီႈဝၢင်းၵျွင်း ဝၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် သွၼ်းၼမ်ႉမိူင်းၼႆႉ ႁိုင်ပဵၼ်လိူၼ်။
လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ၵူႈပီႊ ပွႆးၵၼ်ႇတေႃးၵျွင်းၼႆႉ မီးပႃးပွႆးတေႃႇလွင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပီႊၼႆႉတႄႉ ၵွပ်ႈမီးပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈႁိုဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်မီးပႃး ပၢင်တေႃႇပၢင်လွင်းသင်။
ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း ပၢၼ်မေႃသွၼ် ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ၵဝ်ၶႃႈ ပွတ်ႈဢွၼ်ႇတွၼ်ႈ႞ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းႁၢင်ႈလီဢွၼ်ႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ် ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႂ်ႁႂ်ႈၸိုၼ်ႈမိူၼ်မူဝ် တူဝ်ႁႂ်ႈၵတ်းၼင်ႇၼမ်ႉသေၵမ်း။

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
လၢႆးပိၼ်ႇၾွၼ်ႉၾူၼ်း Huawei EMUI 4.0+(Android 6.0+)
ၶႃႈႁဝ်း Admin ၸၢႆးၽူင်း လၢၼ်ႉသိူဝ်းယွၼ်း မႂ်ႇသုင်ၽူႈပၼ်ႁႅင်းယူႇၼီႇၶူတ်ႉတႆးတင်းသဵင်ႈယူႇၶႃႈေဢႃႈ
ႁိုင်ယဝ်ႉတီႈၶႃႈႁဝ်းဢမ်ႇလႆႈမႃးပိုၼ်ၽေတင်းႁူႉၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈယူႇၼီႇၶူတ်ႉၼႆၶႃႈလႄႈ ယွၼ်းၼွမ်းယႂ်ႇယႂ်ႇၼမ်ၼမ်သေၵမ်းၶႃး။
လၢႆးပိၼ်ႇၾွၼ်ႉၼႂ်း Huawei ၼႆႉယၢမ်ႈႁဵတ်းဝႆႉယူႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵူၺ်းၵႃႈ App ဢၼ်ၸႂ်ႉပိၼ်ႇၾွၼ်ႉၼpၼ်ႉ Update မႂ်ႇၼႆသေလႄႈ လၢႆးႁဵတ်းမၼ်း
ဢမ်ႇမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၶႃႈႁဝ်းၸင်ႇလႆႈ ၶိုၼ်းမေးႁဵၼ်းၼေၶိုၼ်းထႅင်ႈၵမ်းၶႃႈဢေႃႈ။
မၢႆတွင်း EMUI 5.0-5.1 ၸိူဝ်းၼႆႉသင်ပိၼ်ႇယဝ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈႁႂ်ႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၶူိင်ႈပဵၼ် English ၶႃႈ ၸင်ႇတေဢၢၼ်ႇလႆႈ
ၸၼ်ဢဝ် APP 2 ဢၼ်ၼႆႉၵွၼ်ႇ
1. App > Theme Manager For Huawei / Honor EMUI
2. Font > Namgteng 2017.ttf


text:
သဵၼ်ႈမၢႆၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်း ၵႃႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ " သၢႆလႅင်းၼုမ်ႇ "
ပုၼ်ႈတႃႇသိုဝ်ႉ-ၸိုဝ်ႈ(Domain)
ငိၼ်းၸူမ်းၶွပ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၼမ် တီႈၼိူဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ဢၼ်လႆႈမႃးၵမ်ႉထႅမ်လူႇတၢၼ်း ၵႃႈဝႅပ်ႉ "သၢႆလႅင်းၼုမ်ႇ" ၼႆႉယူႇဢေႃႈ။ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼႆႉ လႆႈသိူဝ်ႉတီႈ http://shwehosting.com ၼႆႉ။ ဢႃႇယုဝႅပ်ႉသၢႆႉႁဝ်းၶႃႈ တေၶၢဝ်းႁိုင်လႆႈထိုင် ( Nov 13,2019 ) ၼႆႉၵူၺ်း။
ၼင်ႇႁိုဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ "သၢႆလႅင်းၼုမ်ႇ" တေယိုၼ်းယၢဝ်း သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႆႈႁိုင်ႁိုင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မုင်ႈမွင်း ၸဝ်ႈတႃႇၼႃႉမႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်တေမႃးၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ယူႇဢေႃႈ။ (မၢႆတွင်း- ၵႃႈၶၼ် Domain မၼ်းတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၸဝ်ႈၶွမ်ႇပၼ်ႇၼီႇၶဝ်သေ ပီၼိုင်ႈလႄႈ ပီၼိုင်ႈ တေမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇဢိတ်းဢွတ်း။)
သင်ဝႃႈၶႂ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇမႃး-သၢႆလႅင်းၼုမ်ႇ  > ။
ၽူႈၶူင်သၢင်ႈဝႅပ်ႉ


text:
ၶၢဝ်ႇၵူႈလွင်ႈ
ၸဝ်ႈသၢင်ႇၶ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈပူၵ်းပွင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတီႈဝတ်ႉဝေႇလုဝုၼ်ႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး
- Details
- Created on 18 August 2018
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ယူႇတီႈၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႈၶဝ်သေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈပူၵ်းပွင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း တီႈဝတ်ႉဝေႇလုဝုၼ်ႇ ဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး တႄႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 15 Aug 2018 သေၸတ်းႁဵတ်းတေႃႇထိုင် 17 Aug 2018 ၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ဝၼ်း။
တီႈၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းတႆး ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉသေမႃးၶိုၼ်ႈ ႁွတ်ႈၸွမ်းမီးယူႇ 46ၸုမ်း ဢိၵ်ႇပႃးၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇသေ ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ်တၢင်းသဵင်ႈ မီးလွင်ႈ တွင်ႈထၢမ်၊ ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁႃလၢႆးၵႄႈၶႆ လွင်ႈၶွင်ႉၶမ်တႆး ယဝ်ႉသေ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇပဵၼ် ၸုမ်းသေဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈ6ၶေႃႈမိူၼ်ၼင်ႇ 1)လွင်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ 2)လွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႇမီး 3)လွင်ႈၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ 4)လွင်ႈၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း 5)လွင်ႈၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ 6)လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်ေတႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်းၼႃႈပႃးဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ၼင်ႇႁိူဝ် မုၵ်ႉၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတႆး ၵူႊမူႇၵူႊၸုမ်း တေမီးလွင်ႈပွင်ႇၸႂ် ၸႅင်ႈလႅင်းၼိူဝ်ၵၼ် လႄႈ ႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း တႃႇယုၵ်ႉယွင်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ႁႂ်ႈမီးဢဵၼ်ႁႅင်းၸုၵ်းၸင်ႈၵႂႃႇလႆႈ ၶၢဝ်းယၢဝ်း ၼၼ်ႉသေ ၸွင်ႇလႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉဝႃႈၼႆ မီး ၸုမ်းတူင်ႇ ဝူင်းၵူၼ်းတႆး လႄႈ ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ လႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၵၢင်ၶဝ် ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၸွမ်း ႁူမ်ႈတၢင်းသဵင်ႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်း 65 ၵေႃႉ ၸဝ်ႈသင်ၶႃႈ 40 တူၼ်ဝႃႈၼႆ။


text:
Welcome to Tai freedom
TNLA လွၵ်ႇငိူတ်ႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၸဝ်ႈသူၼ်ၼဵင်ႈ
- Created on 08 January 2018
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ႁူဝ်ပဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈပၢင်ႁၢင်ႇ ဢိူင်ႇၸေႊၼိူဝ် ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းပလွင်ႈ (TNLA) ႁွင်ႉၵူၼ်းၵႂႃႇဢထမ်ႇမ လွၵ်ႇငိူတ်ႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇတီႈလိၼ် တီႈၸဝ်ႈသူၼ်ၼဵင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဝုၺ်း ဝႃႈ ပေႃးသၢင်းၶွၼ်ႇ တေႁဵတ်းသူၼ်ၼဵင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈပီႊမႂ်ႇ 2018 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုတ်ႇပၢင်တိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်း RCSS/SSA ဝႆႉလၢႆလၢႆပိုၼ်ႉတီႈ ၼႄသၼ်ယၢၼ်း တႄႇၵဝ်းယႃႉလွင်ႈငမ်းယဵၼ်
- Created on 08 January 2018
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ၼွၵ်ႈသေ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းလွႆလႅမ် 1-ပၢင်၊ ဝဵင်းမိူင်းပဵင်း 2-ပၢင်ယဝ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သိုပ်ႇပိုတ်ႇပၢင်တိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်း ၶွင်ႇသီႇ ဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵေးသီးထႅင်ႈ 1-ပၢင်သေ တိူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်သိုၵ်းဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼမ်လၢႆ တိုၼ်းတူၺ်းႁၼ်လႆႈၸႅင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၼႄသၼ်ယၢၼ်း တႄႇၵဝ်းယႃႉလွင်ႈငမ်းယဵၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁႂ်ႈလူႉလႅဝ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉထတ်း ပူႇၵၢင်ႉဝၢၼ်ႈ မိူင်းပဵင်း ၵဵဝ်ႇၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် RCSS/SSA
- Created on 08 January 2018
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တပ်ႉၵွင် ၶမရ-333 ငဝ်ႈတပ်ႉမိူင်းသၢတ်ႇ ႁွင်ႉထတ်းထၢမ် ပူႇၵၢင်ႉဝၢၼ်ႈလွၼ်းၵႅဝ်ႈ (ၸွမ်တွင်း) ဢိူင်ႇမိူင်းပူးလူင် ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ဢမ်ႇၵႃး ဢထမ်ႇမၵိၼ်ၼိူဝ်ႉမူ ၼႃႈဝၢၼ်ႈပႃးထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈမၢပ်ႇၼႄးဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းလွႆလႅမ် ဢဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်း RCSS/SSA ဢၼ်မၢတ်ႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း မူၵ်းသိူင်ႇဝႆႉ ပၼ်ၼႆသေ ၶဝ်ႈသွၵ်ႈတဝ်ၼႂ်းႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ တႃႇ 50-လင်
- Created on 08 January 2018
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တပ်ႉၵွင် ၶလရ-292 ဢၼ်ႁူမ်ႈတင်း ၶမရ-332 သေ ၶဝ်ႈဝႅတ်ႉယိုဝ်း ၵူၼ်းသိုၵ်း RCSS/SSA 4-ၵေႃႉ တီႈၸဝ်ႈမိူင်း ဝၢၼ်ႈလူင်ၶိင် ဢိူင်ႇၼွင်လႅင် ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်သေ ထိုင်တီႈ လႆႈလူႇၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၵႂႃႇ 1-ၵေႃႉၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉဝႃႈဢမ်ႇပႆႇတၢႆ ၼႆသေ မၢပ်ႇၼႄးၵူၼ်းမိူင်း ဝၢၼ်ႈၼွင်ပႃတႅပ်းဝႃႈ ၸွႆႈဢဝ်မူၵ်းသိူင်ႇပၼ်ဝႆႉၼႆသေ ၸတ်းသိုၵ်းၶဝ်ႈသွၵ်ႈတဝ်ၼႂ်း ၼႂ်းႁိူၼ်း တႃႇ 50-လင် ပေႃးၸွတ်ႇၵူႈတီႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ ပဵၼ်ၵေႃႉသူင်ႇပၼ်ယႃႈၼႆ ၵူၼ်းၶၢႆယႃႈ ဢၼ် RCSS/SSA တီႉၺွပ်းလႆႈလၢတ်ႈ
- Created on 08 January 2018
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) တီႉၺွပ်းလႆႈ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ် ယွႆႈယႅမ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၽၢႆႇၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁဵတ်းလွင်ႈထၢမ်တွပ်ႇၵၼ် တင်းမၼ်းယဝ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၵေႃႉသူင်ႇပၼ်ယႃႈတႃႇၶၢႆ ပဵၼ်ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ ၼႆယဝ်ႉ။
More Articles...
- ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး) - ဝၼ်းထီႉ 08 Jan 2018
- သြႃႇလႄႈတၵႃႇ တေႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပဵၼ် ပၢင်ပွႆးၶွပ်ႈတဵမ် 25-ပီႊၵွၼ်းငိုၼ်း ဝတ်ႉသႃႇသၼဝိပုလ ၼႂ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း
- မိူဝ်ႈၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း RCSS/SSA ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ထႅင်ႈ 2-တီႈ
- ၵူၼ်းၼုမ်ႇယၢင်းလႅင် 5-ၵေႃႉ ဢၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶႃႈႁႅမ်တၢႆၵူၼ်းသိုၵ်း KNPP ထုၵ်ႇၺႃးၺွပ်း
- သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇႁုပ်ႈယိုတ်းလႆႈ ပၢင်သဝ်း KIA 22-တီႈ


text:
မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ ထႅမ်ႁႅင်းတႃႇပၢႆးယူႇလီလႆႈၵွႆးဢမ်ႇၵႃး ပၢႆႁေႉၵင်ႈပၼ်ပႃး တၢင်းပဵၼ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ႁေႉၵင်ႈလႆႈတၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇ၊ တၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ဢိၵ်ႇ တၢင်းပဵၼ်ထႅင်ႈလၢႆလၢႆမဵဝ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွၼ်ႇပႆႇၵိၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇသုၵ်ႈလၢင်ႉပၼ်ႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။
ၵႅၼ်ႇသႃႇ
မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉမီးထၢတ်ႈဢၼ်ၸၢင်ႊႁေႉၵင်ႈပၼ်လႆႈတၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇ။ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီႊ 2010 ၼၼ်ႉပိုတ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ ႁေႉၵင်ႈလႆႈ တၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇတီႈသႆႈ၊ ၵႅၼ်ႇသႃႇတီႈမၢၵ်ႇလၼ်း၊ ဢိၵ်ႇ တၢင်းပဵၼ်ထႅင်ႈလၢႆလၢႆမဵဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီႊ 2015 ၼၼ်ႉသမ်ႉ ပိုတ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ ပႃးဝႆႉထၢတ်ႈ Polyphenols လႄႈ ၵႅၼ်ႇသႃႇၼူမ်းၵေႃႈ မၼ်းႁေႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵႅၼ်ႇသႃႇမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်
မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႊလူလွမ်တူၺ်းပၼ် ယႃႈႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဝ်းပီးလူၼ်ႉပီးလိူဝ်၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ထိင်းပၼ်ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းလႆႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိုၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ် ဢူဝ်ႇၵလႃႇႁူဝ်းမႃး ၶဝ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ ၵမ်ႉထႅမ်ႁႅင်းတႃႇပၢႆးယူႇလီၶႅမ်ႉတေႉတေႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉပႃးထၢတ်ႈ Beta-carotene ၊ ထၢတ်ႈဢိၼ်ႇတႃႇဢွၵ်ႇသီးတိၼ်ႉလႄႈ ႁေႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်
မိူဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ မၢၵ်ႇမူင်ႈတင်း တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ် ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵူၼ်းပီးလူၼ်ႉပီးလိူဝ်ၶဝ် 20 ၵေႃႉ ၵိၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈဢၼ်သႅၼ်ႈသႂ် ၶၢဝ်းတၢင်း 12 ဝူင်ႈထပ်းၵၼ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၽွၼ်းၵၢၼ်မၼ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ထၢတ်ႈၵလူးၵုတ် (Glucose) ၼႂ်းသၢႆလိူတၼ်ႈၶဝ်ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ။ မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ၼမ်ၼႆ ဢမ်ႇလီတႃႇၵူၼ်း မီးယဵဝ်ႈဝၢၼ်ၶဝ်သေတႃႉ တႃႇပၢႆးယူႇလီၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇယူႇ။
ထႅမ်းႁႅင်းပၼ်ၸႂ်ၶႂ်ႈႁွမ်းသွင်
ၼႂ်းမၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ ပႃးဝႆႉထၢတ်ႈ ဝီႇတႃႇမိၼ်ႇဢီးလႄႈ ထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈႁွမ်းသွင်မႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတီႈမိူင်း ဢေႃးသထရေးလီႇယႃႇ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝႆႉၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉပႃးထၢတ်ႈ Beta-Carotene လႄႈ ၼမ်ႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉငၢၼ်ၵူၼ်းၸၢႆး တူင်ႉတိုၼ်ႇမီးႁႅင်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မႄႈမၢၼ်းၶဝ် ထုၵ်ႇလီၵိၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ
ၼႂ်းမၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉ မီးထၢတ်ႈလဵၵ်း၊ ဝီႇတႃႇမိၼ်ႇဢေႇ၊ ၸီႇ၊ ပီႇ ၸိူဝ်းၼႆလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းၵမ်ႉထႅမ်တႃႇမႄႈမၢၼ်းၶဝ်တေႉတေႉ။ ဝီႇတႃႇမိၼ်ႇဢေႇၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႊႁေႉၵင်ႈပၼ်ၽေးၶဵၼ်ဢၼ်ၸၢင်ႊပဵၼ်မိူဝ်ႈၽွင်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဝီႇတႃႇမိၼ်ႇတေဢႇၼႆႉ မၼ်းၸွႆႈထႅမ်ႁႅင်းသၢႆတႃ၊ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈတႃမူဝ်း ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမႃး။ ထၢတ်ႈလဵၵ်း လႄႈ ဝီႇတႃႇမိၼ်ႇ 6 သမ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ႁႂ်ႈ ဢွၵ်းဢေႃႁုၼ်ႈမုၼ်းယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းၵိၼ်လႅဝ်လႅၵ်ႇ
မၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉပႃးထၢတ်ႈသဵၼ်ႈယႂ်း တင်း ပရူဝ်ႇတိၼ်းလႄႈ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းၵိၼ်လႅဝ်လႅၵ်ႇလီ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ယွမ်းလူင်း၊ ၽိဝ်ၼင်ႁၢင်ႊလီၸိူဝ်းၼႆႉပႃး။ ယွၼ်ႉၼႂ်းမၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆႉပႃးဝႆႉ ဝီႇတႃႇမိၼ်ႇၸီႇလႄႈ တၢင်းပဵၼ်ထူၺ်ႈၸႂ်ၵေႃႈ ၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းလႆႈ။ မၢၵ်ႈမူင်ႈၼႆႉႁေႉၵင်ႈပၼ်ထၢတ်ႈမႆႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႅင်းၸင်ႈၶၢမ်ႇတူဝ်ႁဝ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်လီ ၼႆယဝ်ႉ။


text:
မွၵ်ႇၶမ်းၶူင်း August 22, 2018 ၼႂ်းလိူၼ်ေဢႃးၵၢတ်ႉ 21 ဝၼ်း ပီႊ 2018 ၼီႊၼၼ်ႉ ေတႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸုိင်ႈမိူင်း (more…)
ၵၢၼ်မိူင်း
ေတႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸုိင်ႈမူိင်းပၢၵ်ႇလၢတ်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ေတဢမ်ႇၸၢင်ႈႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းလႆႈထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈႄမးၶိုၼ်း ပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ႁႂ်ႈၸွမ်းၾိင်ႈ
ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇမိူင်းဝ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇေတႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ပၢင်ပွႆးဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ(30)ပီႊတဵမ်
ၸၼ်ႉၶၢဝ်ႇ - ၶၢဝ်ႇၸုမ်းၸၢဝ်းၶူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လိူၼ်ေဢႃးၵၢတ်ႉ 6 ဝၼ်း ပီႊ 2018 ၼီႊ တပ်ႉသိုၵ်းၶွတ်ႇလူိတ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းဝ(UWSA)ၽိတ်ႈမွၵ်ႇေတႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း (more…)
ၵၢၼ်သိုၵ်း
တပ်ႉသိုၵ်းၶွတ်ႇလိူတ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမိူင်းဝ(UWSA) ၸတ်းႁွင်ႉၼၢင်းယိင်း ဢႃႇယူႉ 15-20 ၶူပ်ႈ ၽွၼ်ႉၵၢၼ် တႃႇႄၼၽၢင်ႁၢင်ႈသိုၵ်း ၼႂ်းပၢင်ပွႆးဢဝ်လွင်ႈ ငမ်းယဵၼ် ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ(30)ပီႊတဵမ်
ၸၼ်ႉၶၢဝ်ႇ - ၶၢဝ်ႇၸုမ်းၸၢဝ်းၶူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လိူၼ်ေဢႃးၵၢတ်ႉ 6 ဝၼ်း ပီႊ 2018 ၼီႊ တႃႇႄၼၽၢင်ႁၢင်ႈသိုၵ်း ၼႂ်းပၢင်ပွႆးဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ(30)ပီႊတဵမ်ၼၼ်ႉ တပ်ႉၸုမ်းၸိူဝ်းယူႇ ပႃႈတႂ်ႈၵုမ်းၵမ် (more…)


text:
Oliver Cromwell
ဢေႃးလီႇဝႃႇ ၶရွမ်းဝႄႇ (၁၅၉၉-၁၆၅၈)
တီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ယၢမ်ႈပဵၼ်သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း (Civil War) ဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၽၢႆႇၸဝ်ႈၾႃႉႁေႃၶမ်း လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ (လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း) တိုၵ်းတေႃးၵၼ်။ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ် တပ်ႉသိုၵ်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇသေ ဢွင်ႇပေႉမႃးၼႆႉ ပဵၼ် ဢေႃးလီႇဝႃႇ ၶရွမ်းဝႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ တိုၼ်ႇလႅတ်း၊ မီးၸႂ်ဢမ်ႇၾႃႈဢမ်ႇယွၼ်ႇ။ တႃႇတေတမ်းဝၢင်း ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ပၵ်းပိူင်ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ (Parliamentary Democracy) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ငဝ်ႈ ပဵၼ်ၵၼ်းၵေႃႉ႞။ ထိုင်တီႈ လုမ်ႈၾႃႉပေႃးလႆႈ ယွင်ႈဢၢမ်းဝႃႈ ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းပႃႇလီႇ မႅၼ်ႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၽွင်းငမ်း ၶွင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ဢေႃးလီႇဝႃႇ ၶရွမ်းဝႄႇ ၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈဝဵင်းႁၢၼ်းတိင်းတၼ်ႇ (Huntingdon) မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၅၉၉။ မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းမိူဝ်ႈ မီးၵိူင်းသႃႇသၼႃႇၼပ်ႉထိုဝ် လၢႆလၢႆၵိူင်း၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵေႃႉဢၼ်ၽွင်းငမ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ယိပ်းၵမ်ဝႃႇတၸဝ်ႈပိူင်ႇၼမ်ႉငမ်းလိၼ် တင်းပိုၵ်း (absolute monarchy)။ တၢမ်တူဝ် ၶရွမ်းဝႄႇ တႄႉ ပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႊၵၢၼ်ၼႃး။ ၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇ ၵိူင်းပိဝ်ႇရီႇတၼ်ႇ (Puritan, ပဵၼ်ၵိူင်း ၶရိတ်ႈယၢၼ်ႇ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လွင်ႈပိၼ်ႇပႅင်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ၵိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ႁၢၼ်ၾႃႉ ဢႄးလီႇၸႃႇပႅတ်ႈ တႄႇတင်ႈမႃးၼႆႉ ပႆႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလီ၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးၾိင်ႈမီးပိူင်တႅတ်ႈတေႃး တႃႇၵၢၼ်ဝႆႈၽြႃး)။ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၂၈ ၼၼ်ႉ ၶရွမ်းဝႄႇ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပၢင်ၵုမ်ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီႊ ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃး တူၼ်ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ (King Charles I) တႅပ်းတတ်း ယိုတ်းထွၼ်ပႅတ်ႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ သေ ဢၢင်ႈၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁင်းၵွႆးမၼ်းၵေႃႉလဵဝ်။ ၵွပ်ႈၼႆ ၶရွမ်းဝႄႇၵေႃႈ တၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵမ်းဢွၼ်ႇၵွႆး။ ၵွၼ်ႇပႆႇထိုင် ၁၆၄၀ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃး လူဝ်ႇငိုၼ်းတႃႇတေတိုၵ်းသိုၵ်းၵၼ်တင်း သၵွတ်ႈ (Scots, ၸၢဝ်း ၶိူဝ်းၵူၼ်း မိူင်းၽၢႆႇႁွင်ႇ မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ) လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ ဢၼ်မႂ်ႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶရွမ်းဝႄႇ ၵေႃႈ ၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းထႅင်ႈလႄႈ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မၼ်းသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်မၼ်း ၵေႃႉလဵဝ် ၽွင်းငမ်းမႃးၼၼ်ႉ၊ လၢတ်ႈဝႃႈ ထုၵ်ႇလီမီး ၾိင်ႈမိူင်း တႃႇတေၵွတ်ႇႁေႉႁၢမ်ႈဝႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶျႃး တူၼ်ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ သမ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇ တႂ်ႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ တေၵွတ်ႇႁတ်ႉႁေႉႁၢမ်ႈမၼ်းဝႆႉၵူႊလွင်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၄၂ ထိုင်တီႈ သိုၵ်းၽၢႆႇၸဝ်ႈၾႃႉ တင်း သိုၵ်းၽၢႆႇလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ လႆႈတိုၵ်းတေႃးၵၼ်။
ၶရွမ်းဝႄႇ ၼႆႉ ၸုၵ်းယူႇၽၢႆႇလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ။ မၼ်းၶိုၼ်းဝၢၵ်ႈမိူဝ်း တီႈဝဵင်းႁၢၼ်းတိင်းတၼ်ႇသေ ၶွၼ်ႈႁႅင်းသိုၵ်းၶီႇမႃႉ တႃႇတေတေႃႇသူႈ၊ တိုၵ်းတေႃးၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသိုၵ်းၵၢင်မိူင်း ႁိုင်သီႇပီႊၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ် လႆႈႁၼ် ၶရွမ်းဝႄႇ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း။ တီႈပၢင်တိုၵ်း မႃးသတၼ်ႇမေႃး (Marston Moor, မိူဝ်ႈ ပီႊ ၁၆၄၄ ၵျူႇလၢႆႇ ၂ ဝၼ်း) ဢၼ်ပိၼ်ႈပႅတ်ႈလႆႈငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်း လႄႈ ပၢင်တိုၵ်းၼေးသပီႇ (Naseby, မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၄၆ ၵျုၼ်ႇ ၁၄ ဝၼ်း) ဢၼ်တႅပ်းတတ်းလႆႈဝႃႈ ၽၢႆႇၵူၼ်းမိူင်း ပေႉသိုၵ်းၵၢင်မိူင်းယဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶရွမ်းဝႄႇ ဢွၼ်ႁူဝ်သေတိုၵ်းမႃး။ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၄၆ သေ ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃး တူၼ်ထူၼ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇ တီႉၵမ်ယဵတ်ႈၶွၵ်ႈ။ ၶရွမ်းဝႄႇတႄႉပဵၼ်မႃး ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၽၢႆႇလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ ၵေႃႉဢွင်ႇပေႉ ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ။
တေႃႇထိုင်ၵမ်းၼႆႉၵေႃႈ ပႆႇၸၢင်ႊလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၼႆႉ ငမ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇၵေႃႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၵဵဝ်ႇၵပ်း မိူဝ်းၼႃႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်လႄႈ တႅၵ်ႇၵၼ်ဝႆႉသွင်ၸုမ်း။ ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃးၵေႃႈ ႁူႉလွင်ႈၼႆႉလႄႈ ဝႄႈႁူဝ်တႃႇတေၵေႈၶႆပၼ်။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီႊၵွႆး ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃး ပၢႆႊဢွၵ်ႇလွတ်ႈၶွၵ်ႈၵႂႃႇသေ ၶိုၼ်းၶွၼ်ႈႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်းမၼ်းလႄႈ ၵိူတ်ႇပဵၼ် သိုၵ်းၵၢင်မိူင်းထႅင်ႈ ၵမ်းထူၼ်ႈသွင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶရွမ်းဝႄႇ တိုၵ်းပေႉလႆႈ ပၢင်သိုၵ်း ဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးမႂ်ႇၼၼ်ႉသေမဝ်ႇၵႃး ၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈလႆႈ ၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢႃႈၶႃၶီႇႁွင်ႊဝႆႉၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပီႊ ၁၆၄၉ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃး လႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆပႅတ်ႈ။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈပွင် (republic) သေ ႁွင်ႉဝႃႈ Commonweath) ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၶွင်ႇၸီႇ ၸိုင်ႈမိူင်း ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းတႃႇၽွင်းငမ်းသေ ၶရွမ်းဝႄႇသမ်ႉ ႁဵတ်းႁူဝ်ပဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးသတ်ႉၸႃႇတေႃႇၸဝ်ႈၾႃႉ ၶဝ်သမ်ႉ ၵႂႃႇၶွၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉ တီႈဢၢႆႇယႃႇလႅၼ်ႇ (Ireland) တင်း သၵွတ်ႈလႅၼ်ႇ (Scotland) သေ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇဢုမ်ႈႁွပ်ႇဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၾႃႉ ၵေႃႉတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပုတ်ႈႁၢင်ႈတႅၼ်းႁေႃ (လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼၼ်ႉ ဝၢႆးလိုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃး တူၼ်ထူၼ်ႈသွင်- Charles II)။ ၵွပ်ႈၼႆ ၶရွမ်းဝႄႇ ၸင်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းတပ်ႉသိုၵ်း ၶဝ်ႈတိုၵ်းဢၢႆႇယႃႇလႅၼ်ႇ တင်းသၵွတ်ႈလႅၼ်ႇသေ ဢွင်ႇပေႉလႆႈတင်းသွင်မိူင်း။ ဝၢႆးလင်ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈတိုၵ်းထႅင်ႈ ပၢင်သိုၵ်းလၢႆလၢႆပၢင် ၼင်ႇႁိုဝ် တေၽဵဝ်ႈ ပႅတ်ႈလႆႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးသတ်ႉၸႃႇတေႃႇၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ထိုင်ပီႊ ၁၆၅၂ ၸင်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။
ဝၢႆးလင် ပၢင်သိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း တႃႇတေၽွတ်ႈႁႅၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇပဵၼ် ပၼ်ႁႃဝႃႈ မိူင်းၼႆႉ တေၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း ၸိူင်ႉႁိုဝ်သေ ပၢၼ်ႇပွင်ၽွင်းငမ်းၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ပၼ်ႁႃၼႆႉ ဢုပ်ႇဢူဝ်းႁႃၶေႃႈတွပ်ႇၵၼ်ၼႆႉ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းၶရွမ်းဝႄႇ သဵင်ႈတၢႆၵေႃႈ ပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။ ၶရွမ်းဝႄႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၸၢဝ်းပိဝ်ႇရီႇတၼ်ႇၼႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသိုၵ်း ဢွင်ႇပေႉ ၸုမ်းၸၢဝ်းၽၢႆႇၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမီးၽုင်းငဝ်း တႃႇတေႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ႁႂ်ႈပေႃးတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႊၸၼ်ႉၵူႊထၢၼ်ႈ တေၽွမ်ႉၽဵင်ႇလႆႈၸႂ် တူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းဢၼ်ၶဝ်ဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉပႃးၸွမ်း လွင်ႈၸၢဝ်းၵိူဝ်းယမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ပရေႃႉတႅတ်ႈသတႅၼ်ႉ (Protestants, ၵူၼ်းၸိူဝ်း ၽိုၼ်ႉဝၢႆႇပႅတ်ႈ တၢင်းယုမ်ႇ ၶရိတ်ႈယၢၼ်ႇပၢၼ်ၵဝ်ႇ) ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ထဵင်ထွင်ၵၼ်၊ ပရေႃႉတႅတ်ႈသတႅၼ်ႉ တင်းရူဝ်ႇမႅၼ်ႇၵႅတ်ႈတူဝ်ႇလိၵ်ႈ (Roman Catholics, တၢင်းယုမ်ႇ ၶရိတ်ႈယၢၼ်ႇ ပၢၼ်ၵဝ်ႇ) ၵေႃႈ ထဵင်ထွင်ၵၼ်။
မိူဝ်ႈၶရွမ်းဝႄႇ လႆႈဢႃႇၼႃႇမႃးၼႆႉ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီႊ ၁၆၄၀ ၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဢေႇၼႃႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၢင်တူဝ်လႆႈ ၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ၸုမ်းဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ရႅမ်ႉ (Rump) ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶရွမ်းဝႄႇ ဢုပ်ႇၵုမ်တူၺ်းတင်းၶဝ် ပိူဝ်ႈတႃႇတေၸတ်းႁဵတ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်မႂ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ် လႄႈ ၶရွမ်းဝႄႇ တဵၵ်းၸႂ်ႉယိုတ်းပႅတ်ႈ ၸုမ်းရႅမ်ႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ ၁၆၅၃ ဢေႇပရႄႇ 20 ဝၼ်း။ တႄႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တေႃႇပေႃးမၼ်းသဵင်ႈတၢႆၼၼ်ႉ ၶရွမ်းဝႄႇ ၶတ်းၸႂ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းထႅင်ႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ သၢမ်ပွၵ်ႈသၢမ်ၵမ်းသေ လႆႈၶိုၼ်းယႃႉ ပႅတ်ႈ တင်းသၢမ်ပွၵ်ႈသၢမ်ၵမ်း။ ယၢမ်ႈႁပ်ႉႁွင်း လၵ်းမိူင်း (constitution) သွင်ဢၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇ ပဵၼ်ၵၢၼ်တင်းသွင်ဢၼ်။ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶရွမ်းဝႄႇ လႆႈၸႂ်ႇယႂ်ႇ ႁႅင်းသိုၵ်းမၼ်းသေ ၽွင်း ငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ လႆႈဝႃႈ မၼ်းၵေႃႈပဵၼ် ၸဝ်ႈ ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းၵေႃႉ႞ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မၼ်းၵမ်းၵမ်းၶတ်းၸႂ် တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈပၵ်းပိူင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇ ၸီႇလႄႈသင်၊ ပိူၼ်ႈမွပ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈမၼ်းၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၸဝ်ႈၾႃႉ ပၵ်းၼင်ႈႁေႃၶမ်း ပလၢင်ႇႁူင်းသႅင်ၼႆ ၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၶရွမ်းဝႄႇ ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၶႂ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ပၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၸွမ်းလင်မၼ်း ဢမ်ႇႁူမ်ႈၵၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈ ပၵ်းပိူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်တေၽွင်းငမ်းလႆႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းပေႃး တေလီငၢမ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇဝႆႉ။
မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၃၅ တေႃႇ ၁၆၅၉ ၼၼ်ႉ ၶရွမ်းဝႄႇ ႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်းဢၼ် မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽူႈႁေႉၵင်ႈလူင် (Lord Protector) ၼႆသေ ၽွင်းငမ်း မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ သၵွတ်ႈလႅၼ်ႇ လႄႈ ဢၢႆႇယႃႇလႅၼ်ႇ သၢမ်မိူင်း။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီႊၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီသေ ၽွင်းငမ်းလႆႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ပေႉတူဝ်ပေႉၶိင်း။ မၼ်းမူၼ်ႉမႄးပၼ် ၾိင်ႈမိူင်းၸိူဝ်း တဵၵ်းတဵင်တေႃႇၵူၼ်းမိူင်း။ ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ။ ၶရွမ်းဝႄႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ် လွင်ႈမေႃယိူၼ်ႉၵၼ်ႈတေႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယမ်တၢင်ႇၵိူင်း။ မၼ်းဝၢင်းပၼ် ႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိဝ်းၶဝ် ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမႃးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇသေ ႁႂ်ႈလႆႈယူႇသဝ်းဝႆႈသႃၽြႃးၶဝ်လႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၶဝ်။ (မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သၢမ်ပၢၵ်ႇပၢႆပီႊၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢႅတ်ႈဝၢတ်ႈ တူၼ်ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ- King Edward I ႁိုပ်ႈဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိဝ်း ဢွၵ်ႇမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၵႂႃႇ။) ၶရွမ်းဝႄႇၼႆႉ လဵၼ်ႈၵေႃႉၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ လီတေႃႇၵၼ်တေႉတေႉ။ မၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ သုတ်းမုၼ် မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၅၈ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ယွၼ်ႉၼၢဝ်ၶႆႈပႃႇ (ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ) ၼၼ်ႉ။
လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇ ၶရွမ်းဝႄႇ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရိတ်ႈၶျၢတ်ႈ ၶရွမ်းဝႄႇ သိုပ်ႇပုတ်ႈတၼ်းႁဵင်းသေ တၼ်းလႆႈၽွင်းငမ်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵွႆး။ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၆၀ ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃး တူၼ်ထူၼ်ႈသွင် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈပိူင်ႇၼမ်ႉငမ်းလိၼ် မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ။ ၶဝ်ၶိုၼ်း ၶုတ်းဢဝ် ၶၢပ်ႈတူဝ် ၶရွမ်းဝႄႇယဝ်ႉ ၽႅၼ်ဝႆႉတီႈၸၢႆးၶႃးမုင်း၊ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈမီးသရေႇၼႃႈတႃသင်။ လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈၼႆႉၵွႆးၵေႃႈ မိူၼ်တင်းပၢၵ်ႈၼႄဝႆႉ ဝႃႈ ပၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈပိူင်ႇၼမ်ႉငမ်းလိၼ်ၶဝ် တူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၸဝ်ႈၾႃႉၶျႃးတူၼ် ထူၼ်ႈသွင် ႁူႉတူဝ်ယူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇၶတ်းၸႂ်တႃႇ ယႃႉပႅတ်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထိုင်ပၢၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉၵျဵမ်း တူၼ်ထူၼ်ႈသွင် (James II) ၼႆႉ သမ်ႉၶတ်းၸႂ် တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈ ပၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈပိူင်ႇ ၼမ်ႉငမ်းလိၼ် ႁႂ်ႈမၼ်ႈၸႄႇၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၵိူတ်ႇပဵၼ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လိူတ်ႈပေႃးၼွင်းသေ မၼ်းၵေႃႈလႆႈထုၵ်ႇပူတ်းလူင်းႁေႃၶမ်းပႅတ်ႈ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၈၈။ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇ ၶရွမ်းဝႄႇ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊ ၁၆၄၀ ၼၼ်ႉ။ မီး ၸဝ်ႈၾႃႉယူႇသေတႃႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈမိူင်းပိူင်ၾႃႉ ဢၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ ႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉပၼ်တင်းသဵင်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈပွႆႇဝၢင်းပၼ် ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇလႆႈၵိူဝ်းယမ်ထၢင်ႇႁၢင်ႊ။
ဝၢႆးလင် ဢေႃးလီႇဝႃႇ ၶရွမ်းဝႄႇ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ ႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ပၢၵ်ႇပီႊယဝ်ႉၸင်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၾိင်ႈယၢမ်ႈတူၼ်တူဝ်မၼ်းသေ မီးသူပ်းမီးၵႂၢမ်း လႆႈထဵင်ၵၼ်။ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ထတ်းသၢင် သေႉသွမ်းမၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းလၵ်းလိင်း၊ သူပ်း တႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ တေလႆႈပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼႆသေတႃႉ ၸႂ်ႉဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းသေ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း တၢမ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၵေႃႉလဵဝ်ၵွႆး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမၢၵ်ႇတႃ ၵူၼ်းတင်းၼမ်တႄႉယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶရွမ်းဝႄႇ ၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ပၵ်း ပိူင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇတေႉတေႉ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းဢမ်ႇပေႉၽီတီႈၵူၼ်းမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတႅင်ႇ ႁဵတ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၵွႆး၊ ၶရွမ်းဝႄႇၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၵူတ်ႉငေႃးသေပွၵ်ႈ။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁပ်ႉပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၶတ်းၸႂ်တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈ ပိူင်ၸဝ်ႈ ဢႃႇၼႃႇ။ လၢႆးမၼ်း ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽဵင်ႇပဵင်းၸွမ်းထမ်း၊ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼူၼ်းငႄႈ။
ႁဝ်းၶႃႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၼပ်ႉသၢင်ႈ ဢူမုၼ်ၽုင်းငဝ်း ၶရွမ်းဝႄႇ ၼႂ်းပိုၼ်း။ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆႉတႄႉ မၼ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်သိုၵ်း ၵေႃႉတိုၵ်းပေႉ သိုၵ်းၵိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇပဵၼ် သိုၵ်းၵၢင်မိူင်းၼၼ်ႉ ၽၢႆႇလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ လႆႈၵၢၼ်ႉသုမ်းသိုၵ်းဝႆႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶရွမ်းဝႄႇ မႃးဢွၼ်ႁူဝ်တိုၵ်းၸင်ႇ ထိုင်တီႈလႆႈဢွင်ႇပေႉ သိုၵ်းၵိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်။ သင်ဢမ်ႇမီး ၶရွမ်းဝႄႇ ၽၢႆႇလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ တိုၼ်းၵၢၼ်ႉ ယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶရွမ်းဝႄႇ ဢွင်ႇပေႉသိုၵ်းလႄႈ ပၵ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၸင်ႇ ယင်ႇႁၢၵ်ႈလႆႈ တီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ၼႆႉသေ သိုပ်ႇၽႄႈတိူၼ်းမႃး တီႈလုမ်ႈၾႃႉ တိၵ်းတိၵ်း။
ယႃႇပေထၢင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၶရွမ်းဝႄႇၵေႃႈ တေပဵၼ်ၼႆမႃးယူႇၼႆလႃႈ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီႊသိပ်းၸဵတ်းၼၼ်ႉ မိူင်းယူႇရူဝ်းပႃႇ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပဵၼ်မိူင်းၸဝ်ႈပိူင်ႇၼမ်ႉငမ်းလိၼ်ၶဝ် တိုၵ်ႉႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ဝႆႉ။ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃး တီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၼႆႉ မိူၼ်တင်း သိူဝ်ႇတၢင်းပၼ် တႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း။ ဢမ်ႇႁိုင်လၢႆပီႊၵွႆး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလီ တႃႇၵူၼ်းမိူင်း ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ပူၵ်းတိုၼ်ႇ၊ တႃႇၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇသေမဝ်ႇၵႃး ပဵၼ်မႃးၸိူဝ်ႉၾၼ်းလူင် တႃႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ယူႇ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢွင်ႇပေႉ တီႈမိူင်း ဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၼႆႉ ၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇထိုင် မိူင်းၶႃႈမိူင်းႁၢႆး (colony) ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢမႄႇရီႇၵႃႉ၊ ၶၼေႇတႃႇ လႄႈ ဢေႃးသထရေးလီႇယႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉမိူင်းဢွၼ်ႇၵွႆးသေတႃႉ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၶဝ်ၼႆႉ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇလႆႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တေႉတေႉ။
ဢေႃးလီႇဝႃႇ ၶရွမ်းဝႄႇ ၼႆႉ တေလႆႈဝႆႉသုင်သုင် ၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈသိူဝ်ငၢၼ်ပၢၵ်ႇ႞။ ပေႃးတေတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း ၵျွၼ်ႇလွၵ်ႉ (John Locke) ၶူးမေႃပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၵေႃႉပူၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ၼႂ်းမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ လႄႈတင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႆၸိုင် ၶႂ်ႈၽဵင်ႇၵၼ်ၵွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶရွမ်းဝႄႇ သုင်လိူဝ်မၼ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵျွၼ်ႇလွၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝူၼ်ႉၵူၼ်းလၢတ်ႈၵွႆး။ ၶရွမ်းဝႄႇ သမ်ႉပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းတေႉသၢင်ႈတေႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၵျွၼ်ႇလွၵ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ၵႄႇထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၶေႃႈဝူၼ်ႉဢၼ်ငၢႆးမိူၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵျွၼ်ႇလွၵ်ႉ ဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇမႃးလႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ငႃၸမ်တေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးယူႇၵွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလႆႈလၢတ်ႈထႅင်ႈ ၼႆဝႃႈ သင်ဝႃႈ ၶရွမ်းဝႄႇ ဢမ်ႇမီးမႃး၊ တပ်ႉသိုၵ်းလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႃႇလီႇမႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉ တၵ်းၵၢၼ်ႉယူႇ တီႈသိုၵ်းၵၢင်မိူင်း ဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။


text:
ၶၢဝ်ႇသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း
မိူဝ်ႈၼႆႉ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA တီႉၺွပ်းၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း
- Details
- Created on 17 August 2018
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 17 August 2018 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် ၸမ် 8:20 မူင်း သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA ၶီႇၵႃး ပႃႇၸႃႇလူဝ်ႇ (PAJERO) သေ ၵႂႃႇတီႉၺွပ်းဢဝ် ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ တီႈပွၵ်ႉႁူဝ်ၼွင် ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ မိူဝ်ႈယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၼႆႉ မီးသိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA 4 ၵေႃႉ ၶီႇၵႃး ပႃႇၸႃႇလူဝ်ႇ (PAJERO) သီၶဵဝ် (မၢႆၵႃး 4280) ပႃးၵွင်ႈပွတ်းသေ ၵႂႃႇတီႉၺွပ်းဢဝ် ၼၢင်းဢေႁွမ် ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းမေး ၸၢႆးလၢဝ်ဝၼ်း ပွၵ်ႉႁူဝ်ၼွင် ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းတၢင်းႁိူၼ်းယေးၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်မႆႈၸႂ်ၸွမ်း ၸႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ၊ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်းဝႃႈ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA တီႉၺွပ်း ၼၢင်းဢေႁွမ် ၵႂႃႇယွၼ်ႉသင် မီးတၢင်းၽိတ်းသင် လႄႈ ယဝ်ႉၵေႃႈဢဝ်ၵႂႃႇၵုမ်းၶင်တူဝ်ဝႆႉ တီႈလႂ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ၼႂ်းပီႊ 2016 ထိုင် ပီႊ 2018 ၼႆႉ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA ၵႆႉမီးလွင်ႈ ဢထမ်ႇမ တီႉၺွပ်းဢဝ်တူဝ် ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းသင်သေ ႁႂ်ႈပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ဢၼ်ၵိုတ်းၽၢႆႇလင် တင်းႁိူၼ်းယေးၼၼ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်း ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းသႅၼ် ၵႂႃႇထုတ်ႇတူဝ် ပွၵ်ႈၶိုၼ်း တၢင်းႁိူၼ်းယေး ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA ယၢမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇပွၵ်ႈၵမ်း ပေႃးဢမ်ႇလႆႈ ၼႆယူႇယဝ်။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 15.05.2017
ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ꩪမ်မသႃမိ လႆႈမႃးပူင်သွၼ်ပၼ် လွၵ်းလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႄႈ လွၵ်းလၢႆးလူလိၵ်ႈ ပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ တီႈဝတ်ႉမၵုတႃရႃမ၊ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ၊ သင်ဝႃႈပဵၼ်မႃးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉၸိုင် ၵၢၼ်ႁဵၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႆႉပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇသေ ၶတ်းၸႂ်ဢဝ်ယူႇယဝ်ႉ၊
လိၵ်ႈလၢႆးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ႁူႉဝႆႉလၢႆလၢႆ ဢမ်ႇလႆႈ၊ မေႃဝႆႉလၢႆလၢႆဢမ်ႇလႆႈ၊ တေလႆႈႁူႉလွၵ်းလၢႆးမၼ်းလီလီ၊ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉလွၵ်းလၢႆးမၼ်းလီလီသေ လူလၢတ်ႈလူလိတ်ႈလူင်ၵႂႃႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် တႅမ်ႈတၢမ်ႈတႅမ်ႈတိမ်ႈလူင်ၵႂႃႇၸိုင် ၊ ပႆႇလႆႈၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ၊
မဵဝ်းသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းမီးပၵ်းမီးပိူင်မၼ်းၵူႈဢၼ်ယဝ်ႉၶႃႈ၊ ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ꩪမ်မသႃမိ (ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ ဢွၵ်ႉၸ်ၾိူတ်ႉ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ) မီးတိုဝ်ႉတင်းလီ ပုၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈၼွင်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸိူဝ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ဝႆႉတီႈ မူိင်းသီႇရိလင်းၵႃၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေမီးလွင်ႈပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆး ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆး ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေ ငၢႆႈငႅမ်ႈတႃႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်မဵတ်ႉတႃႇ ၵရုၼႃႇယႂ်ႇသေ ပူင်သွၼ်ပၼ်
လၢႆးလူလိၵ်ႈလႄႈ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းလူလိၵ်ႈၼႆႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်လူ ၼင်ႇႁိုဝ်မၼ်းပေႃးတေလူငၢႆႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေၸဵဝ်းႁူႉတီႈပွင်ႇၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဝ် ၶႂ်ႈလၢတ်ႈလွင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်မၼ်းပူင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် အလုပ်ကများ ၊ အလုပ်ကရှား (ၵၢၼ်မီးၼမ် ၊ ႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇ) ၼႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။
သင်ဝႃႈႁဝ်းတေလူလိၵ်ႈၼိုင်ႈႁူဝ်ၼႆၸိုင် >>>
တေလႆႈလူတူၺ်း ၵႂၢမ်းၼမ်း မၼ်းဢွၼ်တၢင်း၊
ၼိုင်ႈၶၵ်ႉလိၵ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈလူႁူဝ်ထႅဝ်တေႃႇႁွတ်ႈတီႈၵိုတ်း (full-stop) ၶၵ်ႉထိၼိုင်ႈ၊
ဢဝ်လၢႆးၸိူင်ႉၼႆသေလူ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ပပ်ႉၼိုင်ႈပပ်ႉၼႆႉ လူမွၵ်ႉ 4 ၵမ်း၊ ပေႃးလူယဝ်ႉ ဝူၼ်ႉၸွမ်း ယဝ်ႉၸင်ႇၵွႆႈၽိုၵ်းတႅမ်ႈ။
ၸဝ်ႈၶူးလူင်ႁဝ်း ပူင်သွၼ်ၵႂႃႇ ပွတ်းၼႂ် 09:00 တေႃႇ 11:00 ပွတ်းဝၼ်း 01:00 တေႃႇ 02:30


text:
တင်ႈတႄႇႁူဝ်လိူၼ်ၵျုၼ်ႇမႃးၼႆႉ လႆႈႁၼ် ၶၢဝ်ႇၾူၼ်တူၵ်းႁႅင်းထပ်းၵၼ် လၢႆဝၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵႄးၼမ်ႉႁူၺ်ႈၼမ်ႉလွႆယိုင်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃး ထူမ်ႈထိုင် ၼႂ်းၶူးၼႂ်းဝဵင်းလၢႆလၢႆတီႈသေ ၸဝ်ႈ လူတ်ႉၸဝ်ႈၵႃး လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ။ ၵူၼ်းၶပ်း လူတ်ႉၵႃးၶဝ် ၸၢင်ႊထူပ်းၺႃးၽေး ၼႂ်းၶၢဝ်း ၾူၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်မီးၼမ်ႉယိုင်ႈဝႆႉ၊ ၾူၼ်တူၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈ ၵႃးဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေမဝ်ႇၵႃး သဵၼ်ႈတၢင်းၼႂ်းမိူင်းသၼ်လွႆႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးၽူၼ်တူၵ်းႁႅင်းဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးၵွႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇထူပ်းၺႃး ၽေးၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁေႃႈၵႃးၶဝ် ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။
ပေႃးသဵၼ်ႈတၢင်းႁူၵ်းႁၢႆႉ တေႁေႃႈငိူင်ႉဝႄႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ်
ပေႃးၾူၼ်တူၵ်း ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇမႃး ၼႆႉ ၸၢင်ႊပဵၼ်လုၵ်းပဵၼ်လွၵ်းဝႆႉ။ ၾူၼ်တူၵ်း ႁႅင်းလႄႈ ၼမ်ႉယိုင်ႈဝႆႉ တဵမ်ၵႂႃႇသဵင်ႈသေ တီႈလႂ် ပဵၼ်လုၵ်းပဵၼ်လွၵ်းၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁူႉလႆႈယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ပေႃးတေႁေႃႈၵႃးၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်း သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁုၵ်းႁၢႆႉၸိူင်ႉၼၼ်ၸိုင် –
(1) ႁေႃႈလွႆးလွႆးလႄႈ။ ႁေႃႈၵႃးလွႆးလွႆးသေၵိူတ်ႇ ၶိုၼ်ႈပၼ်ႁႃ ၽေးဢုပၢတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇသူႈမီး။ တိူၵ်ႈတီႈၵႂႃႇၺႃးလုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေ ဢမ်ႇပေႃး တိူဝ်ႉသၢင်ႊၺႃး။ ယွၼ်ႉၵႃးဢၼ် ၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ ႁေႃႈလွႆးလွႆး ၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်မီးလုၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ ယႃႇပေၸႂ်ပိတ်း ပွတ်းသေ ႁေႃႈဝႆးဝႆး။ ဝႆႉၸႂ်ယၢဝ်းသေ ႁေႃႈ ၵႂႃႇလွႆးလွႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃးတၢင်းၼႃႈၼၼ်ႉ ၵွႆးလႄႈ။ သင်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၸိုင် တေ တိူဝ်ႉသၢင်ႊၺႃး ၵႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လၢႆလၢႆၵွႆး။ တေႃႈဝႃႈ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈတၢင်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ တေ ဢမ်ႇၸဝ်ႉလိူဝ် လၢႆမီႉၼိတ်ႉဢွၼ်ႇၵွႆး။
(2) သၢင်းပၼ် ႁႅင်းလူမ်း မၢၵ်ႇၵႃး ႁႂ်ႈတဵမ်ၼင်ႇ ဢၼ်မၵ်းတတ်းဝႆႉလႄႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သႅၼ်း ၵႃးသေ တႃႇသၢင်းႁႅင်းမၢၵ်ႇ ၵႃးၼႆႉပိူင်ႈၵၼ်။ ႁႃတူၺ်းႁႅင်းဢၼ်ပိူၼ်ႈ မၵ်းတတ်းဝႆႉ တႃႇသၢင်းလူမ်းမၢၵ်ႇၵႃးတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တီႈ ၼႂ်း လွၵ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးႁိမ်းၾၵ်းတူၵႃးၼၼ်ႉ သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ။ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ်လီၼႆၸိုင် ၵူၼ်းႁပ်ႉမႄးၵႃးၶဝ် တေၸၢင်ႊၸွႆႈပၼ် တၢင်းႁၼ်ထိုင်လႆႈယူႇ။
(3) ပေႃးႁေႃႈၵႃး ၶဝ်ႈၵႂႃႇၺႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်းပဵၼ်လွၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ၸိုင် တေလႆႈၶိုၼ်းမႄးပၼ်ဢလၢႆးမႅၼ်း ၵႃး ႁဝ်းႁႂ်ႈၽဵင်ႇၵၼ်။
ထႅင်ႈလွင်ႈ႞ ဢၼ်တေလႆႈၾၢင်ႉၼမ်သေပိူၼ်ႈ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းမိူင်းတႆးလၢႆလၢႆတီႈ ၾူၼ် တူၵ်းႁႅင်းလႄႈ ၼမ်ႉလုပ်ႇ၊ ၼမ်ႉၼွင်းၶဝ်ႈထိုင် ၼႂ်းပွၵ်ႉ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ် လူတ်ႉ၊ၵႃးၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် သင်ဝႃႈ ၵႃးတူဝ်ၵဝ်ႇၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၵႂႃႇ တၢင်းလႂ်ၸိုင် ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼင်ႇႁူၵ်းၶေႃႈၼႆႉယူႇ။
သင်ဝႃႈတူဝ်ၵဝ်ႇၵိုတ်းၵႃးဝႆႉသေ ၵႂႃႇသေတီႈ တီႈယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼမ်ႉလုပ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးထူမ်ႈသႂ်ႇၵႃးၼႆ တေသိုပ်ႇႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်?။ ၽွင်းတိုၵ်ႉႁေႃႈၵႃးၵႂႃႇၼႂ်းၾူၼ်ၼၼ်ႉ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၵႃးၵႂႃႇၵိုတ်းပႅတ်ႈၼႆၸိုင် တေႁဵတ်းႁိုဝ်?။ ဢမ်ႇၼၼ် ယွၼ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႅပ်ႈလႄႈ လႆႈပိုတ်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ ၽွင်းတိုၵ်ႉၵိုတ်းပႂ်ႉၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၵိုင်ႉ ၵၢင်ႉထူမ်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၸိုင် တေႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်?။
(1) ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းၵႃးတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဝႃႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈထိုင်တီႈႁိမ်းလႂ်။ သင်ဝႃႈ ၼမ်ႉ ထူမ်ႈၽၢႆႇတႂ်ႈၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၵႃးၵွႆးၸိုင် သႂ်ႇၵႄး မၢႆသီႇသေ ႁေႃႈၵႂႃႇလႆႈယူႇ။ သင်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸိူင်ႉ ၼၼ်သေ ၼမ်ႉထူမ်ႈထိုင်တီႈၽၢႆႇၼႃႈပေႃးၼၵ်ႉၵႃးၸိုင် ထုၵ်ႇလီၵိုတ်းပႂ်ႉ တေႃႇ ထိုင် ၼမ်ႉယွမ်းလူင်းၵႂႃႇယူႇ။ ပေႃးယဝ်ႉ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ၸဵၼ်းလူမ်း (air filter) ၵႃးလႄႈ။ သင်ဝႃႈ တီႈ ၸဵၼ်းလူမ်းၵႃးၼၼ်ႉ ၼမ်ႉယမ်းဝႆႉၸိုင် ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇႁွင်ႉ ၵူၼ်းတီႈ ႁူင်းမႄးၵႃးၶဝ်မႃး ၸၼ်ဢဝ်ၵႂႃႇယူႇ။
(2) ယႃႇၶတ်းၸႂ် ပိုတ်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၵႃး။ ဢမ်ႇသၢင်ႇ တေႃႇသေ သင်ၼမ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းဢိၼ်ႇ ၸိၼ်ႇၵႃးပေႃးၼႆၸိုင် ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပိုတ်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၵႃးၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇၵႃးလူႉၵွႆ ထိုင်တီႈမႄးၶိုၼ်း ဢမ်ႇလႆႈ။ ပေႃးၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းတင်း သဵင်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇ လၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉၸင်ႇ ပိုတ်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၼႆႉ တေလီယူႇ။ လီတီႈ သုတ်းတႄႉ ႁွင်ႉၵူၼ်းႁူႉလွင်ႈၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၵႃးၵေႃႉ႞သေ ၵူတ်ႇထတ်းၼႆႉ ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ယဝ်ႉ။
(3) ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း ဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇဝၢႆႇၵႃး လႄႈ။ သင်ဝႃႈ တီႈပၢႆၶိူင်ႈဢၼ်ထတ်းဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇဝၢႆႇၼၼ်ႉ ႁၼ်တွမ်ႇၼမ်ႉၸပ်းဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇဝၢႆႇၼမ်လိူဝ်မႃးၼႆၸိုင် ၼႆႉပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႊၼမ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်း ၵွၵ်းဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇဝၢႆႇၵႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ယႃႇပေပိုတ်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၵႃးလႃးလႃး။ ၸၼ် လၢၵ်ႈဢဝ်ၵႃးသေ ၵႂႃႇၸူးတီႈႁူင်းမႄးၵႃး ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈပႅတ်ႈၼမ်ႉ ဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇဝၢႆႇၵႃးသဵင်ႈ သဵင်ႈယဝ်ႉ ႁဵတ်းပၼ်လွင်ႈမူတ်းသႂ်ၼႂ်းၵွၵ်းဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇဝၢႆႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႃး၊ ပလႃႇ သတႃႇၵႃးၸိူဝ်းၼႆႉယႃႇႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉၵိုတ်းဝႆႉသေဢိတ်း။
(4) ၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ၵီႇယႃႇဝၢႆႇၵႃးလႄႈ။ မိူၼ် ၼင်ႇၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇဝၢႆႇၵႃး ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ တေလႆႈဢဝ် ၶိူင်ႈထတ်းၵီႇ ယႃႇဝၢႆႇသေ ထတ်းတူၺ်းလီလီဝႃႈ ၸွင်ႇမီး ၼမ်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇမီး။ ၵီႇယႃႇပွၵ်ႉမၢင်ဢၼ် ဢမ်ႇသႂ်ႇဝႆႉပၼ်ပႃး ၶိူင်ႈထတ်း ၵီႇယႃႇဝၢႆႇ။ သင်ဝႃႈတီႈၵႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပႃးၵီႇယႃႇပွၵ်ႉၸိူင်ႉ ၼၼ်ၸိုင် ယႃႇပေသႂ်ႇၵီႇယႃႇၵႃး၊ ယႃႇပိုတ်ႇ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၵႃးလႃးလႃး။ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ဢဝ် ၵႃးသူင်ႇၸူးတီႈ ႁူင်းမႄးၵႃးဢၼ်ၸမ်ၸမ်တီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇၼၼ်ႉတေလီယူႇ။
(5) ၵႃးဢၼ်ပႃးၶိူင်ႈ Electronic Power Steering (EPS)ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ၸၢင်ႊထူပ်း ပၼ်ႁႃၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၶိူင်ႈ (EPS) လႄႈ ထုၵ်ႇလီ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ်လီလီယူႇ။ ယွၼ်ႉလႆႈၸႂ်ႉ ၾႆးၾႃႉသေ ႁဵတ်းပႃႇဝႃႇသတီးရိၼ်းဝႆႉလႄႈ ပေႃးၼမ်ႉယိုင်ႈၼႂ်းၶိူင်ႈမၼ်းၸိုင် ၸၢင်ႊၵွႆ။ ၵႃးဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း Power Steering ဢၼ် ၸႂ်ႉ ၼမ်ႉမၼ်း ႁၢႆတလေႃးလိၵ်ႉယူဝ်းယူဝ်းသေႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးၼမ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလွတ်ႇၵူင်းပၼ်ႇမၼ်းၸိုင် လိၼ်ႉၵႆႇ ၼႂ်းလွတ်ႇၵူင်းပၼ်ႇ (Valve) ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊ လူႉၵွႆမိူၼ်ၵၼ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် သင်ဝႃႈ ၵူင်း ပၼ်ႇၵႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၵ်းမႃးၸိုင် ဢမ်ႇ ထုၵ်ႇ လီဝႆႉမဝ်မၢင်။
(6) ၵူတ်ႇထတ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉလႄႈ။ ၵူၼ်းႁေႃႈၵႃးၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇႁူႉလႆႈလွင်ႈ ၶိူင်ႈၾႆးၾႃႉၵူႊပိူင် သေတႃႉ မိူၼ်ၼင်ႇ သၢႆမၼ်းၶၢတ်ႇၵႂႃႇ၊ သၢႆ မၼ်းလုတ်ႈၵႂႃႇ မီးဢမ်ႇမီးၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ်ယူႇ။ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ်ပႃး ၶိူင်ႈလူမ်းၵတ်း၊ မၢၵ်ႇၾႆးလူင်ဢၼ်မီးတီႈ ႁူဝ်ၵႃး၊ ၽၵ်းတူၵႃး လႄႈ ၸဵမ်ၶိူင်ႈၵႃးတၢင်းၼွၵ်ႈတၢင်းၼႂ်း တေလႆႈၵူတ်ႇထတ်းပၼ်။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈပိူင်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၵႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေလွင်ႈလွင်ႈၸိုင် ဢဝ်ၵႂႃႇၼႄတီႈ ႁူင်း မႄးၵႃး တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႆႉမႄးၼၼ်ႉ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ်ၼႆ လီတီႈသုတ်းယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်ၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉလူင်ႈ ၼႃႈ တႃႇၵႅတ်ႇၶႄၽေးၶဵၼ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၶေႃႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ထုၵ်ႇ လီထွမ်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းတင်း သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဝ်း တေၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၼႆႉတေလီလိူဝ်ယူႇ။ သင်ဝႃႈ ၵႃးထုၵ်ႇၼမ်ႉထူမ်ႈၵႂႃႇၼႆၸိုင် ပၼ်ႁႃ ဢၼ်တေမႃးၸွမ်းတၢင်းလင်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇ ၸႂ်ႈလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၵွႆး။ တေႃႈၼမ်ႉထူမ်ႈၶိုၼ်ႈထိုင် တိၼ်ႁိမ်းၶၢင်ႈၾၵ်းတူၵႃးၼၼ်ႉၵွႆး ၽေးပေႃး ၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉ။ ၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇ တႃႇၶိုၼ်းမႄးၵႃးၵေႃႈ ၵႃႊၶၼ်ယႂ်ႇသေမဝ်ႇၵႃး တႃႇတေမႄးႁႂ်ႈလီၶိုၼ်း မိူၼ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်လႄႈ ပဵၼ် လွင်ႈလူႉသုမ်းယႂ်ႇလူင်လၢႆလၢႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ် သင် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈယႂ်ႇလူၼ်ႉလိူဝ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁေႃႈ ၵႃးလတ်းၼႂ်းၼမ်ႉ၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵႂႃႇၵိုတ်းၵႃးဝႆႉ ၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၼမ်ႉၵႆႉထူမ်ႈၼၼ်ႉ။


text:
ႁူၵ်းသိပ်းပီႊမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးပဵၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼႆၸိုင် ထိုင်ယၢမ်း လိုဝ်ႈပေႃးၵၢၼ် (ဢဝ်ပိၼ်ႇ ၸိၼ်ႇ) ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ဢႃႇယုၵူၼ်း ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ဝႃႈၼႆ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈၵူၼ်းၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၽိတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်း ႁူၵ်းသိပ်းပီႊ မိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽိုၵ်းၽွၼ်ႉပၼ်လႆႈ သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ဢမ်ႇယွမ်းသၢမ်သိုပ်ႇသႄႈ။
ၵၢၼ်ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶွင်တႆးၼႆႉ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၅၈ လိူၼ်မေႇ ၂၁ ဝၼ်းသေ ပီႊၼႆႉ ၂၀၁၈ လိူၼ်မေႇ ၂၁ ဝၼ်း ၼႆႉ ၶွပ်ႈၶူပ်ႇတဵမ် ႁူၵ်းသိပ်းပီႊလုမ်းလုမ်းယူႇ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆး ႁူၵ်းသိပ်းပီႊၼႆႉ ၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလူင်းလူင်၊ လီၸႂ်ၶိုၼ်ႈၸႂ်ဝႆၸွမ်း။ လွင်ႈဢၼ်လီၶေႃးၶူမ်၊ လွင်ႈဢၼ်လီဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်၊ လွင်ႈဢၼ်လီသေႉသွမ်း၊ လွင်ႈဢၼ် လီဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ် မီးတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းယၢဝ်းလူင် ဢၼ်ပၼ်လႆႈ တၢင်းၶုၺ်ႉႁၼ်တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈသင်လႄႈ တႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ
မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃး မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၄၈ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ၄ ဝၼ်း။ မၢင်ၸိူဝ်းလၢတ်ႈဝႃႈ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ တႄႇပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၄၈ လိူၼ်မၢတ်ႈ ၂၈ ဝၼ်း (ဝၢႆးလင် လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်း သဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ယင်းပႆႇတဵမ်သၢမ်လိူၼ်) ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ (ၵိူင်းတၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း၊ ၸုမ်းတုင်းၽိူၵ်ႇ)ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသေ တႄႇမႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽၢႆႇၼႃႈ တၶိၼ်ႇ တၢၼ်းထုၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းမီး ၸုမ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈမၢၼ်ႊ ၵိူင်းတၶိၼ်ႇၸူဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸုမ်းတုင်းလႅင်ၼၼ်ႉ ပေႃးၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တေႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ တႂ်ႈမိုဝ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ပူဝ်ႇၶျုၵ်ႈဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်းလူင်ၼႆႉ တႄႇပဵၼ်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးလင် ၸုမ်းၸၢဝ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈမၢၼ်ႊၶဝ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်သင်၊ လုၵ်ႈသိုၵ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၶဝ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၵူႊတီႈတီႈ ဢွၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ၶဝ်ဢွၼ်သူၼ်းလႄႈ မွၼ်း၊ တွင်ႇသူႇ (ပဢူဝ်ႉ)၊ ယၢင်းလႅင်၊ ၶၢင်ၵမ်ႈ ၽွင်ႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်းသေမဝ်ႇၵႃး သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၵေႃမိၼ်တၢင်ႇ (KMT) ဢၼ်သုမ်း သိုၵ်းတီႈမိူင်းၶႄႇလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးပၵ်း သဝ်းလႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ ပတ်းပိုၼ်ႉ ဢူၼ်ဢၢၼ် သုၵ်ႉယုင်ႈလူင်ၵႂႃႇတင်းသဵင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢမ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈမီး တႆး လႄႈ ၶျၢင်း။ လုၵ်ႈသိုၵ်းၶျၢင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၸိုဝ်ႈသဵင်ႁူင်လိုဝ်း ယွၼ်ႉယိုဝ်းတိုၵ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ဢွင်ႇပေႉပဵၼ် လၢႆလၢႆပၢင်။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး ဢဝ်ငိုၼ်းတွင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ဢဝ်ၵွင်ႈၵၢင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၽွတ်ႈ ႁႅၼ်းပဵၼ် တပ်ႉတႆးယဝ်ႉ ၸွႆႈ ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ တိုၵ်းၽဵဝ်ႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်မႃးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တႆးဢမ်ႇပႃးမႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼႂ်းလၵ်းမိူင်း ၁၉၄၇ ႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉဝႃႈ ဝၢႆးလင်သိပ်းပီႊယဝ်ႉ မိူင်းတႆး တိုၼ်းမီးသုၼ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ၼႆလႄႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၸမ်တေတဵမ် သိပ်းပီႊၼၼ်ႉ သဵင်ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇ မႃးလွႆးလွႆး။ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၅၇ ၼၼ်ႉ ယင်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ် တီႈမိူင်းယႆ တႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵူၼ်းလူင်ၶဝ် သိုပ်ႇလၢမ်း တၢမ်းၶႆႊၼႄၵၼ် ၼၼ်ႉသေ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၸေႃးယၼ်ႇတ (ဝၢႆးလိုၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၼွႆႉ) ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႃႈသိုၵ်းမိူင်း တႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ပူဝ်ႇတေႇဝိင်ႇ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႃႈသိုၵ်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆသေ ၸႅၵ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၅၈ လိူၼ်မေႇ ၂၁ ဝၼ်း၊ ၸဝ်ႈၼွႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သူၼ်းတုမ် ၵူၼ်း ၃၀ ၵေႃႉ၊ ႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၵိၼ်ၼမ်ႉသတ်ႉၸႃႇ တီႈႁူၺ်ႈပူႉ၊ ၸမ် ၵၼ်တင်း သူပ်းၼမ်ႉၵျွတ်ႈ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၶူင်း ဢၼ်တေႃႇၼႃႈၵၼ်တင်းတႃႈၽႃလႅင်၊ ပဵၼ်ၼႂ်းၼႄႇၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပၼ်ႇ။ ၼႂ်းၵူၼ်း ၃၁ ၵေႃႉ (ၼပ်ႉပႃးၸဝ်ႈၼွႆႉ) ၼၼ်ႉ ပႃးၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ႇ ၂၇ ၵေႃႉ (ပေႃးဢဝ် လၢႆးၽွင်းငမ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပၼ်ႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်း ငမ်း မိူင်းပၼ်ႇ၊ မိူင်းတူၼ်၊ မိူင်းႁၢင်၊ ပုင်ႇပႃႇၶႅမ်၊ မိူင်းၵျွတ်ႈ၊ မိူင်းတေႃႉ၊ မိူင်းထႃး)၊ ၵူၼ်းလၢင်းၶိူဝ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းယူႇတၢင်းမိူင်းထႆးသွင်ၵေႃႉ (မိူင်းၾၢင် ၼိုင်ႈၵေႃႉ၊ မႄႈဢၢႆႇ ၼိုင်ႈၵေႃႉ) လႄႈ ၵူၼ်း မိူင်းဝၼ်း (တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၼွႆႉ) ၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမီးယူႇ ၃၁ ၵေႃႉသေတႃႉ ၵွင်ႈသမ်ႉမီး ယူႇ ၁၇ လဝ်းၵွႆး။ ၸိုဝ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းတႄႉ တင်ႈဝႃႈ “တပ်ႉသိုၵ်းၼုမ်ႇသိုၵ်း ႁၢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵွၼ်းၶေႃ ၸိုင်ႈတႆး” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈပႃႈၼမ်တႄႉ ဢွၼ် ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်”၊ “ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၸိုင်ႈတႆး” ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈပူဝ်ႇတေႇဝိင်ႇၵေႃႈ တင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းတႆး ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယူႇ တၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၸင်ႇ မႃးႁူမ်ႈတင်း ၸဝ်ႈၼွႆႉ။ ၸဝ်ႈမူဝ်းႁဵင်း (ဝၢႆးလိုၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း) ဢၼ်ယၢမ်ႈယိပ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ ၸေႊတွၼ်ႈမိူင်းတႆးပွတ်းၵၢင် ၼၼ်ႉၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၼွႆႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ် ၸိူဝ်းဢၼ် ၸၢႆးထုၼ်းဢေး ဢွၼ်ႁူဝ် ၼၼ်ႉၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၼွႆႉ။ ၸုမ်းလုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးလိုၼ်းပဵၼ်မႃး ႁူဝ်ၼႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလၢႆလၢႆၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆးၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉ ၵၼ်တင်း ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပေႃးတဵမ်သိပ်းပီႊ တေလႆႈမီး သုၼ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတဵမ်သိပ်းပီႊ ၁၉၅၇−၅၈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယႃႇဝႃႈ တေႁၼ်ငိူၼ်ႈႁွႆး တႃႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ၊ တေႃႈၼင်ႇ သုၼ်ႇလႆႈၸတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ႁင်းၶေႃ ဢိၵ်ႇ တင်းသုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸေႊမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၵုမ်ႇ ထူၼ်ႈသင်လႄႈ ထိုင်တီႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ၵၢၼ်တႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းပီႊ ၁၉၅၈ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
တၢင်းၸွႆႈထႅမ်မိူင်းၼွၵ်ႈ
ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဝၢၼ်ႈလႂ် မိူင်းလႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ ၼမ်လႄႈဢေႇ တိုၼ်းပႃးလွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ မိူင်းၼွၵ်ႈ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၢၼ်ႊလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၸွႆႈမၢၼ်ႊ။ မိူဝ်ႈမၢၼ်ႊ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၸွႆႈမၢၼ်ႊ။ မိူဝ်ႈၶႄႇလႅင် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶႄႇၽိူၵ်ႇ၊ ရတ်ႉသျႃးၸွႆႈ ၶႄႇလႅင်။ မိူဝ်ႈဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢိင်း ၵလဵတ်ႈ၊ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၸွႆႈဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈဝႅတ်ႉၼမ်း တေႃႇသူႈဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ၊ ရတ်ႉသျႃး ၸွႆႈဝႅတ်ႉၼမ်း။ မိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် ၸွႆႈထႅမ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တီႈတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ႇၵိူဝ်း တေလႆႈၽွၼ်းလီတႃႇၶဝ်လႄႈၸွႆႈ၊ မၢင်ႇၵိူဝ်းဝႃႈ ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် တေၸွႆႈယႃႉ ၽူႈၶဵၼ်မၼ်းလႄႈၸွႆႈ။ သင်ပဵၼ်ၽူႈလုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းတေဢမ်ႇပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၶဝ် ပေႃးၼႆ တိုၼ်းဢမ်ႇၸွႆႈသေမဝ်ႇၵႃး ယင်းၸၢင်ႊလၼ်ႇ သူၼ်ႈၵၼ် ၵွၼ်ႇ။ ယူႇလွၵ်ႇယူႇလၢႆသေ တေၸွႆႈႁႂ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ပူတ်းပွႆႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသႄႈ။
တီႈၼႆႉၼႆႉ ၸွင်ႇယၢမ်ႈမီး လွင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် ၸွႆႈထႅမ် တီႈၸုမ်းသိုၵ်းတႆး ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လီသူၼ်ၸႂ်တေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ၸိူဝ်းဢၼ် တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းတႆးၼႆႉ မိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးပေႃႇလၸီႇ တႃႇႁႂ်ႈမိူင်းတႆး ပဵၼ်မႃးမိူင်း လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ။ မိူင်းၶႄႇတႄႉ ၸုၵ်းၼိူဝ် ပေႃႇလၸီႇ မိူင်းၶဝ် ဢၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ တႅၵ်ႇယၢႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇ လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆမိူင်း။ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတူၺ်းၼႃႈ မိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းလူင်ၶဝ်သေ ၸုၵ်းၸင်ႈမႃး တႃႇမိူင်းၶဝ် တေသိုပ်ႇတင်ႈသဝ်း ၶေႃလႆႈၵွႆး၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်ၶဵၼ်ပႃးတင်း မိူင်းမၢၼ်ႊ။
သိုၵ်းတႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ယၢမ်ႈမုင်ႈမွင်း တၢင်းၸွႆႈထႅမ် မိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းလူင်မႃးတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ် တေၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶၢဝ်ႇႁူင်ဝႆႉဝႃႈ ၸွမ်းလႅၼ်ႊလိၼ် မိူင်းတႆး-မိူင်းထႆးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၵူဝ်ႇတွင်ႇၵွင်ႈၵၢင်ႇ တဵမ်တိူၵ်ႈတဵမ်တွမ်ႇတင်းၼမ်၊ မီးပႃးၵႃးတႅင်ႉ ၵႃးၵၢပ်ႇလဵၵ်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈမႃးၸွႆႈထႅမ်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇၶဝ်ႁွတ်ႈမႃး တီႈတပ်ႉ ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် လႅၼ်ႊလိၼ်မိူင်းထႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်သင်။ တေႃႉတႄႉ မီးၵွင်ႈ ၵၢင်ႇဢၼ် ယၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉၵွႆး။ ၼႆႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇၸေးၵူၼ်း ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇ ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁႅင်းငိုၼ်း၊ ႁႅင်းၵွင်ႈ၊ ႁႅင်းၵူၼ်းၼႆႉ ပိူင်ယႂ်ႇလႆႈ ၼႂ်းမိူင်းၵွႆး။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင် ၸဝ်ႈၸၢႆးလူင် ၸွႆႈငိုၼ်း၊ ၸွႆႈၵွင်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပၼ်ႇ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇၵျီႇ ၶပ်ႉၶိုင်ပၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၸဵမ်ၵူၼ်း။
တပ်ႉသိုၵ်းတႆး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယၢမ်ႈၶတ်းၸႂ် တႃႇတေလႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈမိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်း လူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸူဝ်ႈသိပ်းပီႊ ၁၉၇၀ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈဢုပ် ၵၼ်တင်း ၵူၼ်းလူင် တၢင်းမိူင်းၶႄႇ ပိူဝ်ႈတႃႇတေလႆႈ တၢင်းၸွႆႈထႅမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းလူင်ၽၢႆႇမိူင်း ၶႄႇၶဝ်ဝႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇဢုပ်ႇၵၼ် တင်း ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၸွႆႈပၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ ပေႃးၶႂ်ႈလႆႈ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် လူဝ်ႇတူင်ႉၼိုင် ပႃႈတႂ်ႈ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ (ဢၼ်ၶႄႇၸွႆႈထႅမ်ဝႆႉပၼ် တင်းပိုၵ်း) ၼႆယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး တေမႃးယူႇတႂ်ႈၶဝ် ၼႆယူႇသေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၵွင်ႈသွင်ႁဵင်လဝ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးပွႆႇၵူၼ်းၵႂႃႇ ၶိုၼ်ႈပၢင်သွၼ်ပၢႆးမိူင်း တီႈပၢင်သၢင်းယဝ်ႉ ၸင်ႇသႂ်ႇပၼ်ၵွင်ႈ တီႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွႆး။
မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၇၃ ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်း ၵႃႇၵွႆႇယေးၵဝ်ႈၵၢင်ႉ လေႃႇသျိင်းႁၢၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈႁွမ်း ၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင် လေႃႇသျိင်းႁၢၼ်ႉ ႁူင်လိုဝ်းဝႃႈ ပဵၼ်ပေႃႈၵႃႉ ယႃႈၽိၼ်ႇ (Drug Warlord)။ မိူၼ်တင်း ၵၢၼ်ၵႃႉ ယႃႈၽိၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မၼ်း ၵုမ်းၵမ်လႆႈတင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး လႄႈ လေႃႇသျိင်းႁၢၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်းသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႄႈ ၸုမ်းဢူၺ်းလီမၼ်း တေတိုၵ်းတေႃး ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈၽိၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ပိၼ်ႇပႆႇတင်းၵၢၼ်ၼႆႉသေ ၵူႊမိူင်းမိူင်းသမ်ႉ တေလႆႈၸွႆႈပၼ် တႃႇၵေႈလိတ်ႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၼႂ်း မိူင်းတႆး၊ တေလႆႈပၼ်ႁႅင်းဢီး တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ ႁႂ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တၢင်းၵၢၼ်၊ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းတႆး မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈတင်ႈသေ မီးသုၼ်ႇၸတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်တဵမ်ထူၼ်ႈ၊ သင်မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆး တေဢမ်ႇလႆႈ ၽုၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇ ပၼ်ၼၼ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်သိုဝ်ႉပၼ် မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶေႃႈပိုၼ် ၽၢဝ်ႇၼႆႉ ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းတႄႉ ၶႂ်ႈယိူင်းၸူးတေႃႇမိူင်း ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃး လႄႈ ၵူၼ်းသိုၵ်း ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ တီႈဝႅတ်ႉၼမ်း ဢိၵ်ႇပႃး ၵူၼ်းၼုမ်ႇ တီႈမိူင်းဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇၶဝ် ပဵၼ်ၶီႈယႃႈၶီႈၽိၼ်ႇတင်းၼမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇႁၼ် ၽၢႆႇမိူင်းဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇၶဝ် ဢိၵ်ႇတင်း မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ တုမ်ႉတွပ်ႇမႃးၸႅင်ႈလႅင်း သေမဝ်ႇၵႃး လေႃႇသျိင်းႁၢၼ်ႉ ယင်းလႆႈထုၵ်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ မိူင်းထႆး ပႃးတင်း ၸုမ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ် ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ ၶဝ်တီႉၵမ်သေ မွပ်ႈပၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်မဵဝ်းၼႆႉ ၶုၼ်သႃႇၵေႃႈ ယၢမ်ႈယိုၼ်း မိုဝ်းတေႃႇဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ- သူၸွႆႈတႃႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းလႄႈ ယႃႈၽိၼ်ႇမိူင်းတႆး တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်ဢွၵ်ႇသေဢိတ်း ၼႆၵွၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ် ၸွႆႈထႅမ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။
တၢင်းၸွႆႈထႅမ် မိူင်းၼွၵ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈသေဢိတ်းႁႃႉ ၼႆၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢၼ်မႃးၸွႆႈၵၼ် ဢိတ်းဢိတ်းဢွတ်းဢွတ်းၵေႃႈ မီးယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းထႆးၼႆၵေႃႈ ပၼ်ၵႂႃႇပၼ်မႃး၊ ပၼ်ယူႇပၼ်သဝ်း ၼႆသေတႃႉ ဢၼ် ၸွႆႈလူင်ၸွႆႈလၢင်ၼႆ ဢမ်ႇသူႈမီးၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ယူႇတီႈ မိူင်းၼွၵ်ႈသေ ၸွႆႈထႅမ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆး ၼႆႉ မီးတႃႇၸုမ်းသိုၵ်းတႆး သိုပ်ႇမီးၸႂ်တူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇလႆႈၵွႆး၊ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉ တၢင်းၸွႆႈထႅမ်လူင်လၢင် ၼင်ႇ ႁိုဝ် ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၸုမ်းသိုၵ်းတႆး ပေႃးတေဢွင်ႇမၢၼ်ၼၼ်ႉသႄႈ။
ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လုၵ်ႉမိူင်းလႂ်မႃး
ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၄၂ သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ၶဝ်ႈမႃးၼႆႉ သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ သိုၵ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ သိုၵ်းဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ၊ သိုၵ်းၶႄႇ၊ သိုၵ်းထႆး မႃးတူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းမိူင်းတႆး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ယၢမ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ တင်းဢိင်းလဵတ်ႈသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတိုၵ်းႁေႃႈ ႁိုပ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ်မႃး။ တႄႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ႁႃဢမ်ႇယၢပ်ႇ။ ၼႂ်းမိုဝ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်၊ ၼႂ်းမိုဝ်းၸုမ်းၸူၼ်ၶဝ် ဢိၵ်ႇတင်း ၼႂ်းမိုဝ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵိုတ်းဝႆႉတင်းၼမ်။
မိူဝ်ႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႄႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်၊ ပဵၼ်ၵွင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵွင်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ လႄႈ ၵွင်ႈဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ။ ပဵၼ်ၵွင်ႈ ဢၼ်တၢင်ႇမွင်းၼိုင်ႈၵမ်း ယိုဝ်းလႆႈၼိုင်ႈၵမ်း။ မႅၵ်ႉမၼ်းၵေႃႈ သႂ်ႇလႆႈမၢၵ်ႇၵွင်ႈ မွၵ်ႈႁႃႈလုၵ်ႈၵွႆး။ ၵွင်ႈၸၢၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵွင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်ၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႉယူႇ ၽွင်ႈသေတႃႉ ဢမ်ႇလိူင်ႇ။ ၵွင်ႈၵႃႇပႅင်ႇ M-1 ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဢၼ်သႂ်ႇလႆႈ မၢၵ်ႇၵွင်ႈ 15 လုၵ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵွင်ႈဢၼ် ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွင်ႈလူင်ယိုဝ်းၵႆၵေႃႈ မီးဢိတ်းဢွၼ်ႇၵွႆး။
ဝၢႆးလင် ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်း ဢမ်ႇၵုမ်ႇၸႂ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လႆႈႁႃသိုဝ်ႉ တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပၢင်ၵၢတ်ႇ ၵႃႉၶၢႆ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼႆႉ မီးတီႈ မိူင်းထႆး လႄႈ မိူင်းလၢဝ်း။ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၆၀-၁၉၇၀ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း လႄႈ ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ် (ဝႅတ်ႉၼမ်း) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း။ ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇၵေႃႈ ၶဝ်ႈၸွႆႈထႅမ်ပႃးလႄႈ သင်မီး ငိုၼ်းတႄႉ ႁႃသိုဝ်ႉ ၵွင်ႈဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ တၢင်းမိူင်းလၢဝ်း လႄႈ မိူင်းထႆး လႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ သိုဝ်ႉဢဝ်ပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ်တႄႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵူၼ်းၵၢင်မၼ်းၵေႃႈမီး လႄႈ လႆႈပၼ်ၵႃႊတေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ သိုဝ်ႉလႆႈ ၵွင်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ မၢင်ၸုမ်း လဵၼ်ႈၵေႃႉၵၼ်တင်း သိုၵ် ၶႄႇၽိူၵ်ႇ ဢၼ်မီးၸွမ်းလႅၼ်ႊလိၼ် တႆး- ထႆး လႄႈ သိုဝ်ႉလႆႈတီႈၶဝ်ၽွင်ႈ။ ၽၢႆႇလင် ၁၉၇၀ ၼႆႉတႄႉ သိုၵ်းတႆး လႆႈၸႂ်ႉမႃး ၵွင်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵမ်းလိုၼ်း M-16 ၸိူဝ်းဢၼ် လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼမ်းသေ လူၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ လိူဝ်ၼႆႉ သမ်ႉလႆႈၸႂ်ႉ ၵွင်ႈမႅၵ်ႉၵူတ်ႉ Type 56 (ဢၼ်ငၢႆးမိူၼ် AK-47 သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီႈမိူင်းၶႄႇ) ၼၼ်ႉမႃး။ ၽၢႆႇၶိူင်ႈလူင် ၼႆၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈပႃး ၵွင်ႈယိုဝ်းမၢၵ်ႇ ႁူဝ်လိူင်၊ မေႃႇထႃႇ (Motor) လႄႈ ရီႇၵွႆးလႅတ်ႈ (Recoiless Gun) လၢႆလၢႆသႅၼ်း ၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ တေႉတေႉ။
ဝၢႆးလင် ၁၉၉၀ ၼၼ်ႉတႄႉ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း မိူင်းၵမ်ႇပူႇၶျႃႇၶဝ် ယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ ယူႇတီႈၸၢတ်ႈ ၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ မႃးပူတ်းၵွင်ႈ တီႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵၢင်ႇၶဝ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇ တၼ်းၽႅဝ် ၼႂ်းမိုဝ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈ လုမ်ႈၾႃႉၶဝ်သေ ၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် ဢဝ်ၶၢႆ ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ လူၼ်ႉၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းပၢင်ၵၢတ်ႇ မိူင်းထႆးလႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႆး၊ ယၢင်း လႆႈသိုဝ်ႉလႆႈၸႂ်ႉ တင်းၼမ်။ တီႈႁူဝ်မိူင်း ဢၼ် ပဵၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ၶုၼ်သႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းမီးတီႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၵွင်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ၵွင်ႈလူင် လၢႆလၢႆသႅၼ်း။
ဝၢႆးလင်ပီႊ ၂၀၀၀ ၽၢႆႇၼႆႉတႄႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းၵေႃႇတင်ႈ လႆႈႁူင်းငၢၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵွင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇၵွင်ႈၵေႃႈ မီးမႃးလၢႆလၢႆၸုမ်း။ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼင်ႇၵၼ် ၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈၵၼ်ၵေႃႈမီး၊ ၵႃႉၶၢႆၵၼ်ၵေႃႈ မီးမႃး ယူႇယဝ်ႉ။
ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်လႆႈတီႈလႂ်
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇၸွႆႈထႅမ် မိူၼ်သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း မိူင်းလၢဝ်း၊ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း မိူင်းၵႅဝ် (ဝႅတ်ႉၼမ်း) လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ၵႃႊလႆႈႁႃ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် ၼႂ်းမိူင်းၶိုၼ်းၵွႆးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉ မီးၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ၸွႆႈထႅမ်ၽွင်ႈသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်ၸွႆႈထႅမ် လႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်း။ ဝၢႆးလင်မႃး ႁႃဢဝ်တီႈ ၵူၼ်းမိူင်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉပႃးၸွမ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ သႅင် လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၵုၼ်ႇသိၼ်။
ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈႁႃငိုၼ်းတွင်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉသေ ႁူဝ်ၼႃႈ သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ ၵေႃႉတူင်ႉၼိုင် ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ၵေႃႉ႞ လၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းၶႃႈ တေလႆႈတေႃႇသူႈ ၶွမ်ႇ မိဝ်ႇၼိတ်ႈၶဝ် ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်။ တႃႇတေတေႃႇ သူႈၶဝ် သမ်ႉလူဝ်ႇမီးတပ်ႉသိုၵ်း။ တပ်ႉသိုၵ်းသမ်ႉ လူဝ်ႇမီးၵွင်ႈ။ တႃႇသိုဝ်ႉၵွင်ႈသမ်ႉလူဝ်ႇငိုၼ်း။ တႃႇ ႁႃငိုၼ်းႁႃတွင်း တီႈမိူင်းႁူၺ်ႈမိူင်းလွႆၼႆႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ယႃႈၽိၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးသင် ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၶေႃႈ ၼႆႉ ၵိုၵ်းပိုၼ်းတေႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပပ်ႉ The Politics of Heroin in Southeast Asia ၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Alfred W. McCoy တႅမ်ႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈသိုၵ်းႁၢၼ်ၸိုင်ႈတႆး (Shan National Army) ၸဝ်ႈငႃးၶမ်း ဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႉၼိုင် တၢင်းပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ႁႃငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် ပူၵ်းပွင်တပ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉၽွင်ႈ။ မၼ်းတႅမ်ႈၼႄဝႃႈ- သိုၵ်းတႆး ၵုမ်းၵမ်လႆႈ လႅၼ်ႊလိၼ်ၵႂၢင်ႈ ၵႃႊႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵုမ်းၵမ်လႆႈပႃး ယႃႈၽိၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼၼ်ႉ။ ဢဝ်ယႃႈၽိၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်း ငိုၼ်းသေ သိုဝ်ႉဢဝ်ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၽိူမ်ႉထႅမ်ႁႅင်းတပ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တပ်ႉၶဝ်ယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ လႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ် ၶဝ်ၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉ တိူဝ်းၵႂၢင်ႈမႃး။ ယႃႈၽိၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၼမ်မႃး။ ၵွင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈ သိုဝ်ႉလႆႈၼမ်မႃး။ လႅၼ်ႊလိၼ်ၵုမ်းၵမ်ၵေႃႈ ၵႂၢင်ႈမႃး ႁဵတ်းၼႆသေ ႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ် ယႂ်ႇမၢၵ်ႈမႃးတိၵ်းတိၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼႆ ၸုမ်းသိုၵ်းတႆး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းလႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ ၼမ် လႄႈ ဢေႇ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉပႃး ၸွမ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်။ မၢင်ၸုမ်းတူဝ်ၶဝ် ၵေႃႉၵႃႉ၊ မၢင်ၸုမ်း ပႂ်ႉၵဵပ်းၶွၼ်ႇဢဝ်။ မၢင်ၸုမ်း ႁပ်ႉၸၢင်ႈသူင်ႇပၼ် ယႃႈၽိၼ်ႇ တေႃႇထိုင်လႅၼ်ႊ လိၼ်ထႆး။ မၢင်ၸုမ်းၸိူဝ်းႁၢမ်ႉယိူင်းဢၢၼ်းသုင် သမ်ႉ ဢဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ႁဵတ်းပဵၼ်ၶေႃႈသဵတ်ႈတေႃႇ လုမ်ႈၾႃႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၸွႆႈထႅမ်ၸုမ်းၶဝ်။
တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၢၼ်ငိုၼ်းလႆႈ ၸုမ်း သိုၵ်းတႆး မီးသင်လၢႆလၢႆ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း သေတႃႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ်တႄႉ ပဵၼ် “ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် ၸွႆႈထႅမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဵပ်းဢဝ်တီႈၵူၼ်းမိူင်း ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်း ၸိူဝ်းမီးလူတ်ႉၵႃး လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႂ်ႇလူင်ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ဢိၵ်ႇတင်း ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တီႈၵူၼ်း မိူင်းယူႇယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇလႆႈလီလႆႈပဵၼ်ၸွမ်းသိုၵ်းယဵၼ်
သိုၵ်းယဵၼ် (Cold War) ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင် သိုၵ်းလူင် မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ ဢွၼ် ႁူဝ် လႄႈ မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ရတ်ႉသျႃး ဢွၼ်ႁူဝ် ၶဵင်ႇတႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢမ်တူဝ် သွင်မိူင်းလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်း တိုၵ်းတေႃးၵၼ်သေတႃႉ ၶဝ်ႈၸိမ်ၸွမ်း ဝၢၼ်ႈလႂ်မိူင်းၼၼ်ႉသေ ၶတ်းၸႂ် ၸၢမ်းႁႅင်းၵၼ် ႁႂ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးမိူင်းၽႂ် မိူင်းမၼ်း။ သိုၵ်းယဵၼ်ၼႆႉ တႄႇဝၢႆးလင် သိုၵ်း လုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၄၇ သေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းပီႊ ၁၉၉၁ မိူဝ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်သူဝ်းဝီးယႅတ်ႈ (ရတ်ႉသျႃး) ၵူၼ်ႇပင်းၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ရတ်ႉသျႃး လႄႈ ၶႄႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈဢွၵ်ႇပိူင်ၾၢင်သိုၵ်း ယဵၼ်ထႅင်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းတႆးၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇ သိုၵ်းယဵၼ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ၸုမ်းသိုၵ်းတႆး မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပူၼ်ႉဢွၵ်ႇလႆႈ တူင်ႇဝူင်း ပၢင်သိုၵ်းယဵၼ်သႄႈ။ ဢၼ်ၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ်ႈမႃး မိူင်းတႆးၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်သိုၵ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ် သိုၵ်းတႆး ယၢမ်ႈတႅၵ်ႇၵၼ်မႃးလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း၊ မၢင် ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵေႃႉ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ၊ မၢင်ၸိူဝ်းသၢၼ် ၶတ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈသေ ၸႅၵ်ႇသဵၼ်ႈတၢင်းၵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉသိုၵ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ် ၸိူင်ႉ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မိူင်းၶိဝ်းပႃႇ၊ မိူင်းဝႅတ်ႉ ၼမ်း၊ မိူင်းလၢဝ်းၶဝ်တႄႉ ဢွင်ႇပေႉသေ ဝၢႆးလင် မႃး လႆႈလီလႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းတႆးတႄႉ ယွၼ်ႉသိုၵ်းယဵၼ်သေလႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈၸၢမ်ႇ ပူၺ်ႈ ၽွၼ်းလီမၼ်းမႃးဢီႈသင်သေ တိုၵ်ႉလႆႈ ၶၢမ်ႇ ၽွၼ်းယွၼ်ႈသိုၵ်းယဵၼ် ဢၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၉၁ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉသိုၵ်းယဵၼ်သေလႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်း တႆး ၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈမိူင်း ၼွၵ်ႈမႃးတေႉတေႉ။ ယွၼ်ႉမီးပၢင်သိုၵ်း တီႈမိူင်းၵႅဝ်၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၵမ်ႇပူႇၶျႃႇလႄႈ ပေႃးမီးငိုၼ်း သိုဝ်ႉၵွင်ႈလႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵွႆး တေပဵၼ်ၽွၼ်း လီ တႃႇၸုမ်းသိုၵ်းတႆး မိူဝ်ႈပၢၼ်ပၢင်သိုၵ်းယဵၼ် ၼၼ်ႉ။
ၸိူင်းမႁေႃႇသထႃႇ လႄႈ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း
ပၢင်သိုၵ်းႁိုင်ၼၢၼ်းမႃးၼႆႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉႁႂ်ႈ မၢၼ်ႈမိူင်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း လူႉယႂ်ႇၸဵပ်းၼမ်တေႉ တေႉ။ ၵၢၼ်တႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵွႆးၵေႃႈ မီးႁူၵ်းသိပ်း ပီႊမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆးဢိၵ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇသိုၵ်းတၢမ်ႇသိူဝ်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ သိုၵ်း လုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ပီႊ ၁၉၄၂ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈ လဵဝ် ပႆႇယဵၼ်လီ။ ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႊ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တီႈထုင်ႉပွတ်းတွၼ်ႈ ဢၼ်မၢၼ်ႊယူႇသဝ်းၼမ်ၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ၶၢဝ်း တၢင်း ပီႊမိူင်း ၁၉၇၀−၈၀ ၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ မၢၼ်ႊၶဝ် လူႉၵွႆဝၢင်းၶိူင်ႈပႅတ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်း မီးသိူဝ်သင်သေ ၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်း ၵႃႈ တီႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်း ယၢင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ မိူင်းရၶႅင်ႇတႄႉ ပႆႇၵတ်းယဵၼ်သႄႈ။
တီႈၼႆႉ လီၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၸိူင်းၸဝ်ႈမႁေႃႇ သထႃႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မီးပွၵ်ႈ႞- မႄႈၽၢႆးတူဝ်႞ ၽၢမ်းႁဵတ်းႁၢင်ႊၵူၼ်းယဝ်ႉ မႃးလၵ်ႉႁိမ်ဢဝ် လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇၵူၼ်းလႄႈ ပဵၼ်လိူင်ႈထဵင်မေႃးၵၼ် တင်းမႄႈၵူၼ်း။ ၵမ်းလိုၼ်းထိုင်မႃး တီႈၸဝ်ႈ မႁေႃႇ သထႃႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ တူၺ်းၾၢင်ႁၢင်ႊ မႄႈ ယိင်းသွင်ၵေႃႉသေ လၢမ်းႁူႉဝႃႈ ၵေႃႉလႂ်ပဵၼ် မႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵေႃႉလႂ်ပဵၼ် မႄႈၽၢႆးၽၢမ်းႁဵတ်း ၵူၼ်းႁိမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းတင်းၼမ် တေလႆႈႁူႉႁၼ်ၸွမ်း ၼႆသေ ဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဝႆႉၼႂ်းၵၢင်ယဝ်ႉ ၸႂ်ႉမႄႈယိင်း သွင်ၵေႃႉ ဝၵ်ႉၵမ်ႁူဝ်ၵမ်တိၼ်သေ ၸၼ်ႁုၵ်ႉႁိမ် ၵၼ်။ မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၽႂ်ၸၼ်ဢဝ်လႆႈၵေႃႈ ပဵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၸၼ်ၵၼ် လၢၵ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသမ်ႉ ၸဵပ်းၼႃႇလႄႈ ႁွင်ႉႁွင်ႉႁႆႈႁႆႈ။ မႄႈၽၢႆးတႄႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ဢိတ်းလူ တေႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢွၵ်ႇ ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသိူဝ်းတူၺ်း လုၵ်ႈမၼ်းၸဵပ်း သႅပ်ႇ ႁွင်ႉႁႆႈလႄႈ ၵႃႊလႆႈပွႆႇပၼ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မႁေႃႇသထႃႇၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၵေႃႉပွႆႇပၼ် ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ႁွင်ႉႁႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလႂ်ၽႂ်သမ်ႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ဢိတ်းလူ ၼင်ႇၽၢႆး သေ သိုပ်ႇသႄႇသိုပ်ႇသူၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ် သိုၵ်းၵၢင် မိူင်း ပေႃးတေဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇတူဝ်ႈလႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁၼ်ၸႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။


text:
ၶၢဝ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းထႅင်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်း 2 ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၵိုတ်းလိုဝ်ႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ
- Details
- Created on 28 March 2019
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA ဢိၵ်ႇတင်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း 3 ဝၼ်းထပ်းၵၼ် တီႈၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းမူႉ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼင်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်ႈ သေ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁိူၼ်းယေး တင်းၼမ်။
မိူဝ်ႈၼႆႉ SSPP/SSA ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်း တပ်ႉပၢင်သဝ်း RCSS/SSA 2 ဢွင်ႈတီႈ
- Details
- Created on 25 March 2019
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်းတင်းၼမ် ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်း တပ်ႉပၢင်သဝ်း တပ်ႉသိုၵ်း ၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ဢိူင်ႇၼႃးမၢၵ်ႇၶေႃ ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းဝၢၼ်ႈၵွင်းႁုင်း လူင်မိုတ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းမူႉ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
လုၵ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်း တပ်ႉပၢင်သဝ်း RCSS/SSA လႄႈ ၵၢဝ်ႇၼႄးဝႃႈ RCSS/SSA ပဵၼ်ၽၢႆႇ ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်း
- Details
- Created on 23 March 2019
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA လႄႈ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ႁူမ်ႈႁႅင်းသိုၵ်း ၸမ် 300 ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်း ပိုတ်းယိုဝ်း တပ်ႉပၢင်သဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA တီႈလွႆႁင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းမူႉ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ 2 ဝၼ်းထပ်းၵၼ် ၼင်ႇႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁုပ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ပျီႇတူႉၸိတ်ႉ ဢၼ်ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၵုမ်းၵမ် တိူင်းသိုၵ်း သၢမ်ၸဵင်ႇ
- Details
- Created on 15 March 2019
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ၽူႈၵွၼ်းတိူင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သၢမ်ၸဵင်ႇ (တသၶ) ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ၸီႉသင်ႇလုၵ်ႈတပ်ႉ ႁုပ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ ၶွင် ပျီႇတူႉၸိတ်ႉ ဢၼ်ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈၵုမ်းၵမ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိူင်းသိုၵ်း သၢမ်ၸဵင်ႇ ဝႃႈၼႆ။
တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ယူတ်းယႃပၼ်ႁွႆးၸဵပ်း ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA လႄႈ ဢၢပ်ႈပၼ်တီႈၼႂ်းမိုဝ်း ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ
- Details
- Created on 14 March 2019
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၼင်ႇၵၼ် လႄႈ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ဢိၵ်ႇတင်း တူၺ်းထိုင်ႁၼ်ပႃး ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းတင်းႁိူၼ်းယေး ၼႆသေ ယူႇတီႈ ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA လႆႈယူတ်းယႃပၼ်ႁွႆးၸဵပ်း ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ႁႂ်ႈပေႃးၶႅၼ်းလီယဝ်ႉ ဢၢပ်ႈပၼ် တီႈၼႂ်းမိုဝ်း ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်း တင်းႁိူၼ်းယေး ယူႇယဝ်ႉ။
More Articles...
- ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်တင်း လုၵ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇ ၶွင်ႈ RCSS/SSA
- သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုတ်ႇပၢင်တိုၵ်းယႂ်ႇၸူး SSPP/SSA ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်သိုၵ်း ၶွင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ
- ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၊ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ (1) ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ႁူပ်ႉထူပ်းၽူႈယွမ်းသိုၵ်း ၵေႃႉသိုၵ်း SSPP/SSA လႄႈ ပၼ်ၶႂၢင်ႉပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်း
- ၽူႈမီးၸၼ်ႉ SSPP/SSA ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတပ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း ၵေႃႉသိုၵ်း RCSS/SSA ပိူဝ်ႈတႃႈႁူမ်ႈၵၼ် သၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း
- တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼွင်
- တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA လႄႈ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA ႁူမ်ႈၵၼ် ၶိုၼ်ႈတိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA 4 ဝၼ်းထပ်းၵၼ် မိူဝ်ႈၼႆႉ
- SSPP/SSA ပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸူးသိုၵ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းဢဝ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵၼ် လႄႈ ဢမ်ႇပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်
- သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုဝ်းမၢၵ်ႇလူင်သႂ်ႇ တပ်ႉပၢင်သဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA တီႈလွႆလမ် လႄႈ တပ်ႉႁူမ်ႇလူမ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွႆတႆးလႅင်း
- လုၵ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA 2 ဝၼ်းထပ်းၵၼ်
- တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA 5 ဝၼ်း 7 ဢွင်ႈတီႈပၢင်တိုၵ်း


text:
လၢႆးသႂ်ႇGoogle apps (Gtalk. Gmail. Play Store) တီႈၼႂ်းၽူင်းမိၵ်ႈHuawei (တႃႇတေၸၼ်ဢဝ်Myandroi V1.3 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူဝ်ႇသႂ်ႇဝႆႉDownload managerၵွၼ်ႇ)
မႂ်ႇသုင် ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ် ၸိူဝ်းမႃးဢႅဝ်ႇႁွတ်ႈထိုင် ဝႅပ်ႉသၢႆႉတႆးၼုမ်ႇၼႆႉယူႇတေႉꧦ
မိူဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈတႆးၼုမ်ႇ တေမႃးမွၵ်ႇလၢတ်ႈၼပႄၼ် တၢင်းႁူႉႁၼ်လွင်ႈၽူင်းဢိတ်းၼိုင်ႈ
ပဵၼ်လွင်ႈဢဝ်Google Apps (Gtalk, Gmail, Play Store. တေႇၵွႃႇ) ဢဝ်သႂ်ႇတီႈၼႂ်းၽူင်းHuaweiၼႆယဝ်ႉ
ၽူင်းHuawei ၼႆႉ တေဢမ်ႇၸႂ်ႉ(ၽုၺ်ႇ)လႆႈ Gtalk, Gmail, Play Storeတေႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ
တႃႇတေႁူႉမႃးလၢႆးၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈလႆႈသွၵ်ႈႁႃ ၼႂ်းဢိၼ်ႇထိူဝ်ႇၼႅတ်ႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၽဝ်


text:
ၼင်ႇႁိုဝ် တေၵေႈလိတ်ႈလႆႈ လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင် ၵႄႈၵၢင် တပ်ႉသိုၵ်းတႆးသွင်ၸုမ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) လႄႈ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSPP/SSA) ၶဵင်ႈၶႅင်ၵၼ်ဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉသေ တူဝ်တႅၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းသွင်ၽၢႆႇ ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် မိူဝ်ႈဢေႃးၵၢတ်ႉ 9 ဝၼ်း လႄႈ 10 ဝၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
တူဝ်တႅၼ်း ၽၢႆႇၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ပွင်ၶိူဝ်း ႁူဝ်ၼႃႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၽၢႆႇပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်ၵျေႃႇလႃႉ ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း (1) ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။
ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၼႂ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆတႄႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း သွင်ၽၢႆႇ ပႆႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇပၼ် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။
ၼင်ႇႁိုဝ် တပ်ႉသိုၵ်းတႆးသွင်ၸုမ်း တေႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး (SSJAC) ၶဝ် လႆႈၶပ်ႉၶိုင်ၶဝ်ႈၵၢင်ငူပ်ႉငီႉပၼ်ၸွမ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး (SSJAC) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ် ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (SNLD)၊ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး (SSPP/SSA) လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း-ၸိုင်ႈတႆး (သႅင်ၵႅဝ်ႉ) ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး (CSSU) ဝႆႉ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈသိုၵ်းတႆး သွင်ၸုမ်း ၶဵင်ႈၶႅင်တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၼ်မႃး ၼႂ်းပီႊၼႆႉသေ သင်ႇၶရႁၢၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း လႆႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ၶၢဝ်ႇဢၼ် သိုၵ်းတႆးသွင်ၸုမ်း ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶၢဝ်ႇဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ သူၼ်ၸႂ်ၶဝ်ႈၸႂ် ပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်းဝႆႉ။
ၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး သွင်ၽၢႆႇ လႆႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽႃႇၺႃးၵၼ် ၼႂ်းၸေႊဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ ထိုင်တီႈၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ လႆႈၶၢႆႉလႆႈပၢႆႊ။ လိူဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉၵေႃႈ ယၢမ်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ၵၼ် တီႈဝၢၼ်ႈပႅၼ်ႇဝႅၼ်ႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၶၢႆး ၸေႊဝဵင်းမိူင်းၵိုင်။


text:
ႁၢႆးပႃ ဢၼ်မီးၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်
ၼမ်ႉပၢင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၶႃႊ ၼမ်ႉၶူင်း ႁူဝ် ၼမ်ႉမၼ်း တႄႇတီႈၼႂ်းၸေႊဝဵင်း တၢင်ႉယၢၼ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (တီႈတၢင်ႉသုင် မွၵ်ႈ 5000 ထတ်း) သေ လတ်းၽၢၼ်ႇ ၸေႊဝဵင်း တၢင်ႉ ယၢၼ်း၊ ၵေးသီး၊ မိူင်းသူႈ လႄႈ ၵုၼ်ႁိင်း ယဝ်ႉ ၵေႃႈ လႆၶဝ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉၶူင်း (တီႈတၢင်ႉသုင် 790 ထတ်း)။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းယၢဝ်းဝႃႈတႄႉ ၼမ်ႉ တဵင်း (မွၵ်ႈ 350 လၵ်း) တေယၢဝ်းလိူဝ် ၼမ်ႉပၢင် (မွၵ်ႈ 230 လၵ်း)။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼမ်ႉပၢင် ၼႆႉ တိူဝ်း ၵႂၢင်ႈ တိူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ် ၼမ်ႉတဵင်းတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပိူၼ်ႈၸင်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉပၢင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၶႃႊ ၼမ်ႉၶူင်း ဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
တႄႇတၢင်းႁူဝ်ၼမ်ႉ တေႃႇပေႃးထိုင် သူပ်းပၢင် တီႈလႆၶဝ်ႈၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉ မီးတၢင်းႁၢင်ႊ လီၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် တဵမ်တီႈ။
ဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃၼႆႉ တင်ႈသဝ်းဝႆႉ တီႈ ၾင်ႇ ၼမ်ႉပၢင် ႁိမ်းတၢတ်ႇလူင် ဢၼ်မီးမွၵ်ႈသိပ်း ၸၼ်ႉၶပ်ႉတၢမ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ သဵင်ၼမ်ႉပေႃး မေႃးယူႇ ႁူဝ်း ႁူဝ်း ႁႃး ႁႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢတ်ႇ လူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်မီးႁိမ်း မၼ်းသေ ၸင်ႇႁိၵ်ႈႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ တၢတ်ႇႁၢႆးပႃ။
ၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်း ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မႃးဢႅဝ်ႇ ႁၢႆးပႃ
ႁၢႆးပႃၼႆႉ ၸဵမ်ပိုင်း ဢမ်ႇသူႈမီး ၶႅၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ၵႆမိူင်းယၢဝ်လႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင် ဢမ်ႇလိုဝ်းလင် မိူၼ် ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼႆႉ။ တေႃႇထိုင် ပီႊၶရိတ်ႈ 1938 ပၢၼ် ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၽွင်းငမ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႃႈ ၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ် ႁၢႆးပႃၼႆႉ မီးယူႇ ၸဵတ်းၵေႃႉ။
မိူဝ်ႈပီႊ 1937-38 ၼၼ်ႉ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ မေႃးရိၵ်ႈၶေႃးလိတ်ႈ (Maurice Collis) မႃးဢႅဝ်ႇမိူင်းတႆး။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢိင်း ၵလဵတ်ႈ တီႈမိူင်းတႆး လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ မျူဝ်ႉၸႃး ၶဝ် ႁပ်ႉတွၼ်ႈၸွမ်းသူင်ႇမၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူႊ တီႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းမိူင်းတႆး မေႃးရိၵ်ႈၶေႃးလိတ်ႈၼႆႉ လႆႈႁွတ်ႈလႆႈၽႅဝ်မႃး တၢတ်ႇႁၢႆးပႃ။ မိူဝ်ႈတေၵႂႃႇ ႁၢႆးပႃၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ ရွတ်ႈသီႇတႃႇ (Rossita) ၵေႃႉၸွမ်းသူင်ႇ မေႃးရိၵ်ႈ ၶေႃးလိတ်ႈ ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ- ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႁဝ်း တေၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸမ်ၵၼ်တင်းတၢတ်ႇလူင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တၢတ်ႇ ႁၢႆးပႃ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸိူဝ်း ယၢမ်ႈၽႅဝ်ႁၢႆးပႃၼၼ်ႉ မီးႁူၵ်းၵေႃႉၵွႆး။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးႁဝ်းၵေႃႉ႞။ မိူဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈတၢင်း။ လုၵ်ႉ တီႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး တေလူင်းလႆႈ တေႃႇထိုင် ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် တီႇတၢင်းဝႆႉ ပႆႇပေႃး ႁိုင်။ ယၢမ်းၼႆႉတႄႉ ႁဝ်းၸၢင်ႊႁေႃႈၵႃးႁေၵႂႃႇလႆႈယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈမေႃးရိၵ်ႈၶေႃးလိတ်ႈ ၵႂႃႇႁၢႆးပႃၼၼ်ႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ် ၸဝ်ႈဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ ရွတ်ႈသီႇတႃႇ၊ မျူဝ်ႉၸႃး မိူင်းၼွင် ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ တင်းမုထၢမ်းမၼ်း သွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ၸွမ်းသူင်ႇပၼ် ထိုင်ႁၢႆးပႃ။ တီႈႁၢႆး ပႃသမ်ႉ ပူႇႁဵင်ႁၢႆးပႃ ဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈၼမ်ႉၶူဝ် ႁပ်ႉတွၼ်ႈမၼ်း။ ၸဝ်ႈၼမ်ႉၶူဝ် ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉတႆး တီႈၸေႊၾၢင် မိူင်းၶႄႇသေ ၶိုၼ်းမႃးၸႂ်း သူၼ်မၢၵ်ႇၸွၵ်း တီႈႁၢႆးပႃ ဢၼ် မၼ်းလႆႈပုတ်ႈဝႆႉ ၶူဝ်းပူၺ်ႈ ၽၢႆႇမႄႈၶဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်း တၢတ်ႇႁၢႆးပႃၼၼ်ႉ မေႃးရိၵ်ႈ ၶေႃးလိတ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ- ပေႃးၽႅဝ် တီႈတၢတ်ႇၵေႃႈ ႁၢမ်ႉလပ်းသိင်ႇ မႃးဢိတ်းဢိတ်း။ ၼမ်ႉပွပ်းပႅပ်း ဢွၼ်ႇ တၢင်းပုၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽႅပ်ႉလႅင်းဝႆႉ။ သီတီႈၼမ်ႉပွပ်းပႅပ်းၶဝ် လၢႆလၢႆသီၼၼ်ႉ ထွင်ႇ ၶိုၼ်းၵႂႃႇထိုင်တွင်ႉၾႃႉ။ ဢွင်ႈတီႈဢၢႆႈႁႃး ယူႇဝႆႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လပ်းသိင်ႇမႃးလွႆးလွႆး။ တၢတ်ႇၼႆႉယႂ်ႇ ၵႂၢင်ႈတေႉတေႉ။ ၼမ်ႉလႆတူၵ်း ဝႆႉတင်းၼမ်တင်း လူင်။ ပေႃးၵေႃႇ ႁူင်းၾႆးၾႃႉၸႂ်ႉႁႅင်းၼမ်ႉ လင်႞ ၸိုင် မိူင်းၼွင်၊ မိူင်းသူႈ သွင်မိူင်းၼႆႉ ၾႆးၾႃႉ တေ ႁိူဝ်ႈလႅင်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢၢႆႈႁႃး တိုၵ်ႉတူၺ်း ယူႇၼၼ်ႉၵွႆး လပ်းသိင်ႇသေ ၶမ်ႈမႃး။ သဵင်ၼမ်ႉ ၵေႃႈ ႁႅင်းမႃး။ လူမ်းဢွၼ်ႇပတ်ႉမႃး ၵမ်း႞လႄႈ ၼႃႈၼမ်ႉၵေႃႈ တူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇပဵၼ်ၵမ်း။ ၵတ်းလၢင်ႈ မႃးၵမ်းလဵဝ်။
လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မေႃးရိၵ်ႈၶေႃးလိတ်ႈ တႅမ်ႈ ဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉမၼ်း The Lords of the Sunset ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ (ပပ်ႉၼႆႉ ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ် ၶိုၼ်း ပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ်ၽၢႆႇ တႆးဝႆႉဝႃႈ “ၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်း” ၼႆ) ယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ႁူၵ်းၵေႃႉ ဢၼ်ယၢမ်ႈ ႁွတ်ႈႁၢႆးပႃ ဢွၼ်တၢင်းမေႃးရိၵ်ႈၶေႃးလိတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၶဝ်တင်ႈၸႂ်ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇ။ ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇ ၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး လႄႈ တင်းၵႂႃႇတင်းမႃး ဝႄႉလႄႇၵွႆး။ ၵွပ်ႈၼႆ မေႃး ရိၵ်ႈၶေႃးလိတ်ႈ ၸင်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းထွင်ႊတဵဝ်း (tourist) ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်မႃးဢႅဝ်ႇႁၢႆးပႃယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်သေၵေႃႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီႊ 1942 ပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်းသမ်ႉ သိုပ်ႇလၢမ်းတၢမ်းမႃး ၽၢႆႇလင် လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းမၢၼ်ႊလႄႈ ႁၢႆးပႃၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်သီလမ်၊ သီမူၼ်ႇ။ ၶႅၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇ။ ၶႅၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းသမ်ႉ ဢမ်ႇႁတ်းၵႂႃႇ။
သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း ယွၼ်ႈထိုင် ႁၢႆးပႃ
မိူဝ်ႈၵူႊပွၵ်ႈ ပီႈၼွင်ႉတီႈၵႆ ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်း ႁၢႆးပႃ။ ဢမ်ႇမီး ပီႈၼွင်ႉတီႈၵႆ မႃးလႄႇႁၢႆးပႃ။ တေ မီးပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းယူႇၵႂ်ႈၵိၼ်ၸမ်ၵွႆး တေမႃးလႄႇ မႃးၸႂ်းႁၢႆးပႃ။ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉၼႃးထိူၼ်ႇ ပိၵ်ႇ ထိူၼ်ႇႁၢင်ၶိူဝ်း၊ ဢမ်ႇမီး တၢင်းၵႃးတၢင်းယၢင်၊ ပဵၼ်ပႃႇသိုၵ်းပႃႇသိူဝ်လႄႈ တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ဢမ်ႇမီး ၵူၼ်းၵႂႃႇၵူၼ်းမႃးသႄႈ။
ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈပီႊ 2014-15 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSPP/SSA) လႄႈ တပ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႊ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တၢင်းတႃႈသၢမ်ပူး ဢိၵ်ႇတင်း ၼိူဝ်သၼ်လွႆ ႁိမ်းႁွမ်း ႁၢႆးပႃၼၼ်ႉ လႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်း ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ပၢႆႊ ဢွၵ်ႇႁိူၼ်းယေးဝၢၼ်ႈသူၼ်ၽႂ်မၼ်းသေ ၵႂႃႇသေႃႉ ယူႇ တီႈႁၢႆးပႃ၊ ဝၢၼ်ႈသေႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈဝႃႉ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပၢႆႊထိုင်မိူင်းသူႈ။ တႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈႁၢႆး ပႃၵေႃႈ ၵိုၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၼွၵ်ႈလိူဝ် ၵူၼ်းပၢႆႊၽေး၊ မီးထႅင်ႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢိၵ်ႇတင်းၵူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵူႊတီႈ ၸိူဝ်းမႃးၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပၢႆႊၽေး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ႁွတ်ႈမႃးၽႅဝ်မႃး ဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃ။ ပီႈၼွင်ႉႁၢႆးပႃၶဝ်တႄႉ ၸႂ်လီၸႂ်ဝၢၼ် ႁပ်ႉ တွၼ်ႈ ၵူႊၵေႃႉၵူႊၵူၼ်း။ တႃႇၵူၼ်းပၢႆႊၽေးၶဝ် ၵေႃႈ လႆႈၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် တီႈယူႇတီႈၵိၼ်။ တႃႇပီႈ ၼွင်ႉတီႈၵႆၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉတွၼ်ႈသေမဝ်ႇၵႃး လဵင်ႉ ၶဝ်ႈပႃးသေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁဵတ်း ႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ႁၢႆးပႃ လိုဝ်းလင်ၵႂႃႇၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႊ ပွၵ်ႈ႞။
ႁၢႆးပႃ ဢၼ်ႁူင် ၼႂ်းသိုဝ်ႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း
ဝၢႆးလင် 2012 မီးၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾူၼ်းမိုဝ်းထိုဝ်ၼမ်မႃး၊ မီးၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉၼမ်မႃးသေ ၶႅပ်းႁၢင်ႊ၊ ငဝ်းႁၢင်ႊတူင်ႉ တၢတ်ႇႁၢႆးပႃၵေႃႈ ၽႄႈလူင်ၵႂႃႇ ၼႂ်းသိုဝ်ႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း။ ၼႆႉတႄႉ ပႆႇၵႃႊႁိုဝ်။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းထႆႇၼႆႉ လႆႈႁၼ်မွၵ်ႈ သွင်သၢမ်ၸၼ်ႉၵွႆးလူး။ ၽိူဝ်ႇမိူဝ်ႈပီႊ 2014-15 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထႆႇႁၢင်ႊ ၼႂ်းတႆး ၸိူဝ်းႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ႁၢႆးပႃ ၸႂ်ႉပႃးၵွင်ႈထႆႇၶိူင်ႈမိၼ် (Drone) သေ ထႆႇၼႄလႄႈ ၶႅၼ်းလႆႈႁၼ်တၢင်း ႁၢင်ႊလီမၼ်း တဵမ်တီႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထႆႇႁၢင်ႊ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၵူႊတီႈၵေႃႈ မႃးထႆႇ လႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ႁၢႆးပႃၼႆႉ ၶႅၼ်းလိုဝ်းလင်မႃး။ မိူဝ်ႈၼႂ်းပီႊ 2018 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၢင်းၸိူင်း ငဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵေႃႉ႞ ၵႂႃႇၼွၼ်းတီႈၾင်ႇၼမ်ႉ ပၢင် ႁိမ်းတၢတ်ႇႁၢႆးပႃ ၶိုၼ်း႞သေ ထႆႇႁၢင်ႊမႃး ယဝ်ႉၼႆႉ ၶႅၼ်းလိုဝ်းလင်ၵႂႃႇထႅင်ႈ။
ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵႂႃႇလႄႇႁၢႆးပႃ ၶႅၼ်း ၼမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႈတေႃႇထိုင် ၼႃႈ သွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ လူတ်ႉၵႃး ၸိူဝ်းလုၵ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်း လူင်ငွၵ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းတၢင်းၽႄ ဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ် ဢမ်ႇယွမ်း ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇလမ်း။ ၵူႊ ပွၵ်ႈ မီးၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵွႆး မႃးလႄႇတၢတ်ႇႁၢႆးပႃ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၵူႊတီႈမႃးလႄႇ တၢတ်ႇ ႁၢႆးပႃ ယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး သွၼ်းၼမ်ႉ ပီႊ 2018 ၼႆႉတႄႉ တၢတ်ႇႁၢႆးပႃၼႆႉ လိုဝ်းလင်သုတ်းယွတ်ႈယဝ်ႉ။ သွၼ်းၼမ်ႉပီႊၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈႁွတ်ႈ ႁၢႆးပႃ၊ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈထႆႇၶႅပ်းႁၢင်ႊ ၵိုၵ်းတင်းတၢတ်ႇႁၢႆးပႃ ၼင်ႇႁၢင်ႊ ဢမ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈၶိုတ်းပၢၼ်ႁိုဝ် ဢမ်ႇ ႁူႉယဝ်ႉ၊ ၵူၼ်းၵူႊတီႈၵူႊလႅၼ်ႊ၊ ၼႃႈၶၢဝ်ၼႃႈ ၵမ်ႇ၊ ၼႃႈလႅင်ၼႃႈလမ် ဢမ်ႇၵိုတ်း၊ ၶီႇလူတ်ႉၶီႇၵႃး မႃးထိုင် ၵၼ် တီႈႁၢႆးပႃ။ မၢင်ၸိူဝ်း မိူဝ်းၶုတ်းသႅင် တီႈလွႆသႅင် မိူင်းသူႈ သိပ်းပီႊသၢဝ်းပီႊ ပဵၼ်ပေႃႈ လဵင်ႉ မိူဝ်းယူႇဝဵင်းလူင် တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ပႆႇ ယၢမ်ႈႁွတ်ႈ ႁၢႆးပႃ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပီႊၼႆႉၸင်ႇ တွၵ်ႉ တွၵ်ႉ ၵႂႃႇလႄႇ ႁၢႆးပႃၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။
ၼႂ်းတူင်ႈၼႃး ၸွမ်းၾင်ႇၼမ်ႉပၢင် လူတ်ႉၵႃးသတ်ႉတဵမ်မူတ်း၊ ယင်းလူၼ်ႉဢွၵ်ႇ ထိုင်တီႈ ပေႃးလႆႈဝႆႉ ၸွမ်းတီႈၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃၵွၼ်ႇ။ တီႈၶၢႆ တၢင်းၵိၼ် ပဵၼ်တႅဝ်းပဵၼ်ၶၢင်ႇ။ ၵူၼ်းဢီးၵၼ် ၽိုတ်ႉၵၼ်ၼႆႉ ပေႃးတၢၼ်ႇ ပွႆးလိူၼ်သီႇယဝ်ႉ။
ယိုင်ႈၵူၼ်းၵိုၼ်း ယိုင်ႈသုၵ်ႉသၢၵ်ႉ၊ ယိုင်ႈယုၵ်းယၢၵ်းမိူဝ်
ၵူႊပီႊၵေႃႈ ပေႃးၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉ မီးၵူၼ်း မႃးလႄႇႁၢႆးပႃယူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇၵိုၼ်းၸိူင်ႉၼင်ႇ ပီႊၼႆႉ။ ယိုင်ႈၵူၼ်းၼမ် လွင်ႈသုၵ်ႉသၢၵ်ႉၵေႃႈ ယိုင်ႈၼမ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယႃႇဝႃႈ ၼႂ်းပီႊၼႆႉၵွႆးလႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သၢမ်သီႇပီႊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးလႄႇ ႁၢႆးပႃ ပႅတ်ႈယုၵ်းယၢၵ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ တဝ်ႈၼမ်ႉ၊ တဝ်ႈလဝ်ႈပဝ်ႇ၊ ထူင်ယၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွမ်းၾင်ႇ ၼမ်ႉ ၸွမ်းၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်လႄႈ မီးၵူၼ်းတၵ်ႉမႃး တင် ၼမ်။ ဢမ်ႇမီးၸုမ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၽၢႆႇလႂ်မႃး လူလွမ်တူၺ်းထိုင်။ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႂ်း ၸေႊဝဵင်းမိူင်းသူႈၶဝ် ၵႆႉမႃးတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈ ယုၵ်းယၢၵ်း တီႈတၢတ်ႇႁၢႆးပႃၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မႃးပႂ်ႉတူၺ်းလႆႈ ၵူႊမိူဝ်ႈၵူႊယၢမ်းလႄႈ ဢမ်ႇပေႉ ၽဵဝ်ႈလႆႈၵဵင်ႈမူတ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
မီးၵူၼ်း တူၵ်းၼႂ်းၼမ်ႉသေ တၢႆၼၼ်ႉ တႄႉ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၵူႊပီႊယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈပီႊလႂ် တူၵ်းၼမ်ႉ တၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉ။ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉ သေ မဝ်းလဝ်ႈလႄႈသင်၊ ၶိုၼ်ႈတႆႇၼိူဝ်သၼ် တၢတ်ႇလႄႈသင်၊ ဢမ်ႇမေႃလုၺ်းၼမ်ႉလႄႈသင် တူၵ်းၼႂ်းၼမ်ႉသေ တၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပီႊၼႆႉတႄႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသီႇလိူၼ်၊ တေႃႇထိုင် ၶၢဝ်း သွၼ်းၼမ်ႉၵွႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႃး ၵေႃႉ႞ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼႆႉ ပႃးဢွၼ်ႇယိင်းၵေႃႉယူႇတီႈဝဵင်းဝဵင်း႞ ၼႂ်း မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း တီႈႁၢမ်ႉၵႆဢိတ်း႞ၼၼ်ႉ တူၵ်းၼမ်ႉတၢႆ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ထုင်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃး ပၢင်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႊဢဝ်တူဝ်မၼ်း ၽၢၼ်ႇဝၢၼ်ႈၵႂႃႇ လႄႈ လႆႈၸုတ်ႇၽဝ်လုမ်းလႃး ႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉပၢင် တၢတ်ႇႁၢႆးပႃၼၼ်ႉၵွႆးယဝ်ႉ။
ၵူႊပွၵ်ႈၵေႃႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႂ်းဝဵင်း မိူင်းသူႈၶဝ် ၵႆႉလေႇမႃးပႃႉဝႆႉ ပၢႆႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပၼ် ၾၢင်ႉ ၽေးၶဵၼ် လႄႈ ၾၢင်ႉယႃႇႁႂ်ႈပႅတ်ႈယုၵ်း ယၢၵ်း တီႈတၢတ်ႇႁၢႆးပႃယူႇ။ ပီႊၼႆႉတႄႉ ၸုမ်း “ၼမ်ႉၶူင်း” ၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉတႆး ဝဵင်းမိူင်းသူႈ ႁၢင်ႈ ႁႅၼ်းပၢႆႉတင်းၼမ်သေ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၵႂႃႇပၵ်းၸွမ်း ၾင်ႇၼမ်ႉပၢင် ႁိမ်းတၢတ်ႇႁၢႆးပႃ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃး တေလွတ်ႈၽေး၊ တေ ဢမ်ႇပႅတ်ႈယုၵ်းယၢၵ်း ဝူၺ်ႇႁင်ႈ။
ပၢႆႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တႅမ်ႈဝႆႉ တင်းလိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ ၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းလိၵ်ႈၼႂ်း ပၢႆႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တီႈႁၢႆးပႃ ပဵၼ်သင်ဝႆႉၼႆ တေ ၸၢင်ႊ လၢမ်းႁူႉၵၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်းႁွတ်ႈတၢတ်ႇတင်းသဵင်ႈ ႁႂ်ႈၽေးၵၢင်းသေ မူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်သေၵမ်း။
ရေတံခွန်ရောက် မိတ်ဆွေများ ဘေးရန်ကင်းစွာ ပျော်ရွှင်ကြပါစေ။
ယႃႇပေဢဝ်ယုၵ်းယၢၵ်း ပႅတ်ႈတူၵ်းၼမ်ႉၶႃႈ။
ချောင်းထဲသို့ အမှိုက် မပစ်ကြပါနှင့်။
ပေႃးမဝ်း/ဢမ်ႇမေႃလုၺ်း ယႃႇပေလူင်းၼမ်ႉ။
မူးလျှင်/ရေမကူးတတ်လျှင် ချောင်းထဲ မဆင်းပါနှင့်။
ယႃႇပေတႆႇၼိူဝ်တၢတ်ႇ၊ ပေႃးပလၢတ်ႈတူၵ်း တိုၼ်းတၢႆဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
ရေတံခွန်ပေါ် ဖြတ်မလျှောက်ပါနှင့်၊ ချော်ကျလျှင် လုံးဝသေမည်။
ပေႃးၶႂ်ႈလွတ်ႈၽေး ယႃႇလူင်းၼမ်ႉ။
ရေမကူးလျှင် ဘေးကင်းမည်။
ၼင်ႇႁိုဝ် တေလွတ်ႈၽေး ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်သေၵမ်း။
ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရန် ဝိုင်းဝန်းကူညီပါ။
တိုဝ်ႉတၢင်း ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး တီႈႁၢႆးပႃ
ၾိင်ႈပိူင် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး မိူဝ်ႈၵူႊပွၵ်ႈ မီးဝႃႈ ၵူၼ်းၵိုၼ်းၵႃႈလႂ် ငိုၼ်းၶွၼ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် တီႈတၢတ်ႇႁၢႆးပႃ မီးၵူၼ်းလႄႇၵူၼ်းဢႅဝ်ႇ ၵိုၼ်းမႃးလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႅၼ်ႈမႃးႁႃ ငိုၼ်းၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ ၵူၼ်းၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇ ႁိမ်းႁွမ်းတႄႉ တေမႃးၶၢႆတၢင်းၵိၼ်၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁၢမ်ႉမီးငိုၼ်း တႄႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းႁိူဝ်း တႃႇၵူၼ်းမႃးလႄႇၶဝ် လူင်း ၶီႇၼႂ်းၼမ်ႉ။ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶပ်ႉၶိုင်ႁဵတ်းၵွႆးလႄႈ မီး လွင်ႈဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇတင်းၼမ်။ မၢင်ပွၵ်ႈၼႆ ႁိူဝ်း လူမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃးတႄႉ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈႁိူဝ်းၶဝ် ၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် သိူဝ်ႈၽူး တႃႇၵူၼ်းၶီႇ ႁိူဝ်းၶဝ်ဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇပေႃးလႆႈမႆႈၸႂ်ၵႃႊႁိုဝ်။ ၵူၺ်း ၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးပၵ်းမီးပိူင်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၸုမ်း ဢၼ်ၵုမ်းၵမ်လႆႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ယူႇတီႈ ၼႃႈဝၢၼ်ႈတႃသူၼ်ၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးပၵ်းမီးပိူင်ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ် ဢွင်ႈတီႈ လူတ်ႉတေၸၢင်ႊ ၵိုတ်းလႆႈလိုဝ်ႈလႆႈ၊ တီႈဢွၵ်ႇ ၼွၵ်ႈလႄႇပၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵဵပ်းၵႃႊမၼ်း ႁႂ်ႈ ပဵၼ်ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ယူႇၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇ ၶိုတ်းတၢႆးပွင်ႁဵတ်းလႆႈၵွႆး။
ၵူၼ်းၸိူဝ်းမိုဝ်းယႂ်ႇတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမွၵ်ႈၼႆႉ ၵွႆးယဝ်ႉ။ ၶမ်ႇပၼီႇ ၵၢၼ်ထွင်ႈတဵဝ်းၶဝ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶပ်ႉမၢႆ ၶၢဝ်းတၢင်းသူင်ႇၶႅၵ်ႇ ၵႂႃႇတၢတ်ႇႁၢႆးပႃ ပေႃးမိူဝ်လူင်ၵႂႃႇ ၼႂ်းသိုဝ်ႇတူင်ႇ ဝူင်းၵူၼ်းၼႆႉ။ လုၵ်ႉတီႈတူၼ်ႈတီး ၵႂႃႇသူင်ႇႁၢႆးပႃ သေ မိူဝ်းၶိုၼ်းတူၼ်ႈတီးၼႆႉၵွႆးၵေႃႈ တႃႇၵႃးၼိုင်ႈ လမ်း (မွၵ်ႈၶီႇလႆႈၸဵတ်းပႅတ်ႇၵေႃႉ) ဢိၵ်ႇတင်း တႃႇၶဝ်ႈၸွမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ထိုင်ငိုၼ်းမွၵ်ႈ သၢမ်သႅၼ်ပၢႆဝႃႇ။ ၶမ်ႇပၼီႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၶပ်ႉ ၶိုင်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်းလႄႇ မိူင်းတႆးပွတ်း ၸၢၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မွၵ်ႈၼွင်ႁၢႆးယႃႈ၊ ပၢင်လႃႈ (ပၢင်းတြႃႉ)၊ ၵၢတ်ႇၵူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵွႆး၊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပႃး မႃး ႁၢႆးပႃ၊ မိူင်းၼၢႆး (ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပူးၵမ်ႇမိူင်းတႆး၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ မီးၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇၼမ်)၊ ၼွင်ၽႃ ၸိူဝ်း ၼႆႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶၢဝ်ႇႁူင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးၶဝ် လႄႇႁႃထၢမ်သိုဝ်ႉ တီႈလိၼ် ႁိမ်းႁွမ်းၾင်ႇၼမ်ႉ ပၢင် ဢိၵ်ႇတင်း ၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉ ၸမ်တင်းတၢတ်ႇႁၢႆး ပႃ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ် တႃႇတေပိုတ်ႇႁူင်း ႁႅမ်းႁူင်းသဝ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေလႆႈသုၼ်ႇပိုတ်ႇႁူင်း ႁႅမ်းတႄႉ ပႆႇပဵၼ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိူၼ်ႈႁၢင်ႈ ႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၵႃႊၶၼ်တီႈလိၼ် တိုၵ်ႉပႆႇ သုင်ၼၼ်ႉ ၶဝ်တေသိုဝ်ႉဝႆႉထႃႈသေ မိူဝ်ႈလႂ် မီး သုၼ်ႇႁဵတ်းမႃးၵေႃႈ တႃႇၶဝ်တႄႉ သၢင်ႇထုၵ်ႇဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼႂ်းၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉ ဢူးၸူဝ်းၺုၼ်ႉ လုၼ်ႇ ၶုၼ်ၽွင်း ႁွင်ႈၵၢၼ် ၽၢႆႇၽႅၼ်ၵၢၼ် လႄႈ ၽၢႆႇမၢၵ်ႈမီး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ပႃးလုၵ်ႈၼွင်ႈ တင်းၼမ်၊ မႃးၼွၼ်းႁႅမ်း တီႈဝဵင်းမိူင်းသူႈသေ လႄႇယဵမ်ႈတူၺ်း တၢတ်ႇႁၢႆးပႃ ၽွင်းမိူဝ်ႈၵူၼ်း ၵိုၼ်းၶွၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတႆး ၼႆႉ လႆႈႁၼ် ဢူးၸူဝ်းၺုၼ်ႉလုၼ်ႇ တူင်ႉၼိုင် ႁဵတ်းၵၢၼ် ယင်းၼမ်လိူဝ် ၸွမ်ၽွင်း ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ တၢတ်ႇႁၢႆးပႃသေ ယူႇတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း တႆး တေၶပ်ႉၶိုင်သင်မႃး၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေမွပ်ႈပၼ်သုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ တီႈၽူႈလႂ်ၽႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸဵဝ်းလႄႈၼၢၼ်း တၵ်းလႆႈႁၼ် ဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
ႁၢႆးပႃ မိူဝ်းၼႃႈ
ပီႈၼွင်ႉမိူင်းသူႈၶဝ် လၢတ်ႈတႄႉ ၶဝ်ၼၵ်း ၸႂ်ၸွမ်း တၢတ်ႇႁၢႆးပႃ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ဝူၺ်ႇႁင်ႈမႃး တၢင်းႁၢင်ႊလီ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ၵေႃႈ လူႉလႅဝ်မႃး လွႆးလွႆးယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁၼ်ထႃႈဝႆႉဝႃႈ တီႈလိၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸၢင်ႊတူၵ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းမိုဝ်း ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးၶဝ် ပေႃးပေႃးပႄးပႄး။ တၢတ်ႇႁၢႆး ပႃလူင် တင်ႈယူႇတုၵ်းသုၵ်း ႁိမ်းဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃယူႇ သေတႃႉ ၽွၼ်းလီၼမ်ႉတွၼ်းမၼ်း ၵူဝ်ၵူၼ်း ပိုၼ်ႉတီႈ ႁၢႆးပႃၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈဢီႈသင်။
ၸေႊဝဵင်းမိူင်းသူႈၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇႁၢမ်ႈတပ်ႉ ၶႅၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇ လႆႈၶဝ်ႈလႄႇၶဝ်ႈဢႅဝ်ႇလႄႈ ပၢင်ၵၢတ်ႇ ၵၢၼ်ထွင်ႈ တဵဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈတႄႉ ပႆႇပဵၼ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊတႄႉ ႁူႉၸၵ်းၼမ်မႃး ယဝ်ႉလႄႈ ၶႅၵ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊ ပတ်းပိုၼ်ႉ တေၶဝ်ႈ မႃးယူႇယႂ်းယႂ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေၶဝ်ႈမႃးတမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် တင်းမူတ်း ပႆႇႁၼ်သၢႆငၢႆမၼ်းၵႃႊႁိုဝ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ႁၢႆးပႃ ၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ပိုၼ်ႉတီႈ သိုၵ်းတႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႊ တေႃႇသူႈၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်သိူဝ်ၵၼ်။
ၶႅၵ်ႇၵေႃႈတေမႃးယူႇယႂ်းယႂ်း၊ ယုၵ်းယၢၵ်း ၵေႃႈ တေပႅတ်ႈယူႇတိၵ်းတိၵ်း၊ သမ်ႉတေဢမ်ႇမီး မုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ် တေဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လုမ်းလႃး ၸွမ်းလႆႈၵူႊမိူဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ၶႂ်ႈႁႃငိုၼ်းၸွမ်းၵေႃႈ တေၶႂ်ႈမႃးပၵ်းသဝ်း ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ႁၢၼ်ႉၶၢႆ တၢင်း ၵိၼ်လႂ်၊ ၶူဝ်းၶွင်မၢႆတွင်း ၵူႊမိူဝ်ႈၵူႊယၢမ်း။ ၵူၼ်း ၸိူဝ်းသိုဝ်ႉၶၢႆ တီႈလိၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ တေမီးမႃး။ ၵွပ်ႈ ၼႆ ၸၢင်ႊပဵၼ်ၵၢၼ်ထွင်ႈတဵဝ်း ဢမ်ႇမီးပၵ်းမီးပိူင်၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ် ၵုမ်းၵမ်ၸွမ်းသေ တေတိူဝ်ႉသၢင်ႊ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် တီႈတၢတ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈၵွႆးယဝ်ႉလႄႈ လီဢွၼ်ၵၼ် ၶႆႈၸႂ်ၶပ်ႉၶိုင် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ်တေႉယူႇၶႃႈယဝ်ႉ။ ။


text:
Monday, August 20, 2018
မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ၽွမ်ႉၵၼ်သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်
---------------------------
ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ သင်ႇၶႃႇၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၼွၵ်ႈမိူင်း ၽွမ်ႉၵၼ် သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၵတ်းယဵၼ် ဝႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆလႄႈ ……
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထိ 20ႉ 8ႉ 2018 ၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 6း00 မူင်း ထိုင် 7း30 မူင်းၶိုင်ႈၼႆႉ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆးၵေႃႈ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ ၵႂႃႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃး၊ ဝဵင်းဢယုထယႃး ၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၊ ၸိုင်ႈထႆးၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်သုတ်ႇမုၼ်းၼႆႉ သင်ႇၶၸဝ်ႈတႆးႁဝ်း ဢၼ်မႃးၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈလွတ်ႁေႃးပရိတ်ႈထမ်းတြႃး တင်းမူတ်းမီး (66) တူၼ်ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ သင်ႇၶတႆး ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈလႄႈသင် ပိုၼ်ၽႄသႃႇသၼႃႇလႄႈသင် ၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ၼႂ်းမိူင်း လၢႆလၢႆၸေႈဝဵင်းၵေႃႈ လႆႈၽွမ်ႉၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်သုတ်ႇမုၼ်း တေလွတ်ႈႁေႃးပရိတ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ် 9း00 ၵႂႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ မီးတၵ်ႉၵႃႇ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းမႃးၶဝ်ႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇငိၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇၸွမ်း ၼင်ႇၼႆ -----
T.S.S.A Media
ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ တႆးသင်ႇၶ မိူင်းၵွၵ်ႇ
Posted by Unknown
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ဢႃႇယုပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း တဵမ် 30 လိူၼ်ယဝ်ႉလႄႈ တီႈယူႇ ၽူႈၼၢမ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မၢၼ်းဝိၼ်းၶႅင်ႇတၢၼ်း ၽူႈၼၢမ်း ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၼၼ်ႉ တီႇၶုၼ်မျၢတ်ႈ ၽူႈၼၢမ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၶဝ်ႈမႃးပုတ်ႈတႅၼ်းတၢင်ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဢေႃးၵၢတ်ႉ 1 ဝၼ်း တီႈပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ပၢင်ၵုမ်ၵမ်းထူၼ်ႈၵဝ်ႈ ဝၼ်းထူၼ်ႈႁႃႈၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၽူႈၼၢမ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းတဵမ် 30 လိူၼ်၊ ဢူးထုၼ်းထုၼ်းႁဵင် ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၵေႃႈ တေပဵၼ်မႃး ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဢေႃးၵၢတ်ႉ 1 ဝၼ်း ၽူ ၼၢမ်းၵဝ်ႇ ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မၢၼ်းဝိၼ်းၶႅင်ႇတၢၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ မွပ်ႈပၼ်ပုၼ် ၽွၼ်း တီႈ ၽူႈၼၢမ်းမႂ်ႇ ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တီႇၶုၼ်မျၢတ်ႈ ၵေႃ ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ် ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် တီႇၶုၼ်မျၢတ်ႈ ၼုင် ၵူၼ်တႆး တင်းၶဵၼ်းႁူဝ်ၶၢင် ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈၼုင်ႈမႆႊ ၵူၼ်းၸၢႆးၶၢင် ၼႂ်းမိူင် တႆး မိူဝ်ႈၵူႊပွၵ်ႈၼၼ်ႉ။
ၸၢႆးႁၵ်ႉ (ႁိုဝ်) ၸၢႆးသီႇႁႃႉၵျေႃႇ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၸေႊဝဵင်းမိူင်းယႆ လၢတ်ႈဝႃႈ “ပဵၼ်ၽူႈၵေႃႉဢၼ်မီးတူဝ်ထူပ်းၼမ်။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းပွၵ်ႈၵမ်း႞ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵၢၼ်တႅၼ်းၽွင်းမႃးၼမ်လၢႆ။ ယၢမ်းလဵဝ် လုၵ်ႉတီႈၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းသေ ပဵၼ်မႃး ၽူႈၼၢမ်း။ ယၢမ်းလဵဝ် သမ်ႉတေလႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၼၢမ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ထႅင်ႈၼႆလႄႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း တေႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈ လႅတ်းဝႆးယူႇ။ တႃႇၵုမ်းထိင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ တီႈၵၢၼ်ႁႅၼ်းတမ်းၾိင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၵၢၼ်ၵေႈလိတ်ႈၵႂႃႇလႆႈယူႇ။ ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း ၵုမ်းထိင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႃႈၶွင် ၽူႈၼၢမ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၵေႃႉလဵဝ်။ ၵဵဝ်ႇၵၼ်တင်း ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူႊၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၼၢမ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၼႆႉ လူဝ်ႇပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် ၵုမ်းထိင်းၼိူဝ် လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၶဝ် ႁႂ်ႈထိုင်သဵၼ်ႈတၢင်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼၼ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
ဢႃႇယုပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၼိုင်ႈၸုပ်ႈၼႆႉ တႄႇဢဝ်ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေႃႇထိုင် 30 လိူၼ် ၼၼ်ႉ ၽူႈၼၢမ်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ် လႆႈႁပ်ႉပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းၼႃႈ လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းၼႃႈ ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ ဢၼ်ၵိုတ်းထႅင်ႈ 30 လိူၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၽူႈၼၢမ်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း တေပုတ်ႈတႅၼ်းဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းၼႃႈ လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းၼႃႈ ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႆယဝ်ႉ။
တီႇၶုၼ်မျၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင် ၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ၶိူဝ်းႁိူၼ်း တၢင်ႇပၢဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းတူႇဝႃႇၶၢင် ၼႂ်းထုင်ႉၵူတ်ႉၶၢႆ။ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီႊ 1950၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸူပ်းလႆႈၸုမ်ႈၶူး B.A (Law) L.L.B မႃးလႄႈ ၼႂ်းလုမ်းၽၢႆႇၾိင်ႈမိူင်း (ဢုပတေႇ) ၵေႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉ ၶုၼ်ၸတ်းၵၢၼ် (ညွှန်ကြားရေးမှူး) တီႈလုမ်းႁူဝ်ၼႃႈသိုင်ႇၾိင်ႈ (နိုင်ငံတော် ရှေ့နေချုပ်ရုံး) ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽၢႆႇလုမ်းၾိင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပႃး ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းပျီႇတုၸိတ်ႈ ၵူတ်ႉၶၢႆ (ၸုမ်းပလိၵ်ႈတိုၵ်း) သေ ၸိုဝ်ႈသဵင်ႁူင်လိုဝ်းဝႃႈ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉတင်း ၵၢၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ၼႆယဝ်။ မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 လႄႈ 2015 ၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် ပႃႇတီႇၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးသေ လူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈ တီႈၸေႊဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇသေ ပဵၼ်မႃး ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း။
မိူဝ်ႈပီႊ 2016 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ပဵၼ်ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းပႃႇတီႇၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးသေ ၸုၵ်းယူႇပဵၼ်ၽူႈသုၼ်ႇလဵဝ်။ မိူဝ်ႈပီႊ 2018 လိူၼ်မၢတ်ႈ၊ ၽူႈၼၢမ်း ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တီႇၶုၼ်မျၢတ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း ပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း။
လႆႈႁူႉဝႃႈ တီႇၶုၼ်မျၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း သူႇရဢူးသူၺ်ႇမၢၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။


text:
ဝႃးၼႃး ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ
Werner Heisenberg (1901-1976)
မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၃၂၊ ဝႃးၼႃး ၵႃး ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ/Werner Karl Heisenberg ၶူးမေႃလူင် ပၢႆး ၾီးသိၵ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ လႆႈႁပ်ႉသူး ၼူဝ်ႇပႄႇ တႃႇပၢႆးၾီးသိၵ်ႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်း ဝူၼ်ႉသၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ပၢႆးႁႅင်းၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊ /quantum mechanics ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ၶိုၵ်ႉၶၢႆးလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်းပၢႆးသၢႆႊတင်းလုမ်ႈ။
ပၢႆးႁႅင်း/mechanics ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၵိင်ႇၽႄ ၼႂ်းပၢႆးၾီးသိၵ်ႇ/physics ၊ ပဵၼ်ပၢႆး ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉႁႃလႆႈ ၾိင်ႈပိူင် ဢၼ်တေ ၵုမ်းၵွၼ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၶၢႆႉပႆ တူၼ်တူဝ်ၶူဝ်းၶွင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ပဵၼ်တၢင်းႁူႉပိုၼ်ႉထၢၼ် ၼႂ်းပၢႆး ၾီးသိၵ်ႇ ဢိၵ်ႇတင်းပၢႆးသၢႆႊၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇ ယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီႊသၢဝ်း ပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၾိင်ႈပိူင် ပၢႆးႁႅင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသပ်းလႅင်းၼႄလႆႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တုမ်ႉ တွပ်ႇ တူၼ်တူဝ်ၶူဝ်းၶွင် လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၸိူင်ႉ ၼင်ႇ မုင်ႇမုၼ်ႈ/atom လႄႈ မုၼ်ႈၽွင်ၶဝ် ပႃး ၼႂ်းမုင်ႇမုၼ်ႈၶဝ်/subatomic particles ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸႂ်လႆႈယုင်ႈၸွမ်းသေ မဝ်ႇၵႃး ႁႅင်းၸႂ်ၵေႃႈတူၵ်းတေႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈပိူင်ဢၼ်မီးဝႆႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ သပ်းလႅင်း ၼႄလႆႈ လွင်ႈတူၼ်တူဝ်ၶူဝ်းၶွင် ၸိူဝ်းၸႂ်ႉသႅင် ၶႂၢၵ်ႈ/ microscope ၸင်ႇႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵွႆး (ႁၼ်လႆႈ တူၼ်တူဝ်ၶူဝ်းၶွင် ယႂ်ႇလိူဝ်မုင်ႇမုၼ်ႈ ၼၼ်ႉ)။
မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၂၅ ဝႃးၼႃး ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ ၼႄႉၼမ်း ပိူင်တႅၵ်ႈ/formula ပၢႆးၾီးသိၵ်ႇ ဢၼ် မႂ်ႇ၊ ဢၼ်တေပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ပိူင်တႅၵ်ႈ ၼိဝ်ႇ တၼ်ႇ/Newton ပၢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးလင် ၼႆႉ ၵူၼ်းပႃႈၼွင်ႈပႃႈလင်ၶဝ် ၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄး ၶေႃႈဝူၼ်ႉမႂ်ႇ ၶွင်ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈၼႆႉ ဢိတ်းဢိတ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢွင်ႇမၢၼ်ၵႂႃႇတေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပၵ်းပိူင်ၾီးသိၵ်ႇ သႅၼ်းလႂ် သေမဝ်ႇဝႃႈ၊ ပုၼ်ႈတႃႇ တူၼ်တူဝ်ၶူဝ်းၶွင် ယႂ်ႇၵႃႊ ႁိုဝ် လဵၵ်ႉၵႃႊႁိုဝ်သေမဝ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းၼပ်ႉလႆႈ သွၼ်ႇလႆႈၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ပုၼ်ႈတႃႇ တူၼ်တူဝ်ၶူဝ်းၶွင် ၸိူဝ်း ၸႂ်ႉသႅင်ၶႂၢၵ်ႈသေ တူၺ်းလႆႈႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တႄႉ ၵၢၼ်ၼပ်ႉ ပၢႆးႁႅင်းၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊ လႄႈ ၵၢၼ် ၼပ်ႉပၢႆးႁႅင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးပၢႆႈပိူင်ႈ ၵၼ်ၵႃႊႁိုဝ်။ ၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းပၢႆးၼပ်ႉသေ ၼပ်ႉ သွၼ်ႇၼႄလၵ်းထၢၼ်ၵေႃႈ လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈ ၼႆ ၵၢၼ်ၼပ်ႉ ပၢႆးႁႅင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ယင်းငၢႆႈ လိူဝ် ၵၢၼ်ၼပ်ႉပၢႆးႁႅင်းၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊၼၼ်ႉသေ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ပုၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၼပ်ႉၵၢၼ်သွၼ်ႇ ၼႂ်းပၢႆးသၢႆႊယူႇ။) ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈ တေၼပ်ႉ သွၼ်ႇပႃး တၢင်းယႂ်ႇတၢင်းလဵၵ်ႉ မုင်ႇမုၼ်ႈ ၼႆ တႄႉ ၶေႃႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ ပၢႆးႁႅင်းၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊ တေ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၵၢၼ်ၼပ်ႉလၢႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတေႉ တေႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလူင်းမိုဝ်းတူၺ်းတေႉ တေႉၼႆ ၶေႃႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ ပၢႆးႁႅင်းၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊ ၼၼ်ႉ တိူဝ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ လိူဝ် ၵၢၼ်ၼပ်ႉ လၢႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ။
ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ၶေႃႈဝူၼ်ႉ ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ ဢၼ်႞ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် “လၵ်းၵၢၼ် လွင်ႈတၢင်း ဢမ်ႇၼႄႉၼွၼ်း/uncertainty principle” ဢၼ် တၢမ်တူဝ် ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ ဝူၼ်ႉသၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၂၇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၵ်းၵၢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင်တေႉတေႉသေ ပဵၼ်မႃးလၵ်း ၵၢၼ်ဢၼ်လိုၵ်ႉလမ်ႇၵမ်ႇၽီႇ လိူဝ်တၢင်ႇဢၼ် ၼႂ်းပၢႆးသၢႆႊ ၼႆယဝ်ႉ။ “လၵ်းၵၢၼ် လွင်ႈတၢင်း ဢမ်ႇၼႄႉၼွၼ်း” ၼႆႉ ဢဝ်ၶေႃႈဝူၼ်ႉၶၢတ်ႈၶွပ်ႇ ပၼ်လႆႈ တီႈၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်း တႃႇၼပ်ႉသွၼ်ႇၼႂ်း ပၢႆးသၢႆႊ။ တီႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈမၼ်းတႄႉ ၼမ်တေႉ တေႉ။ သင်ဝႃႈ ၾိင်ႈပိူင် ပၢႆးၾီးသိၵ်ႇသေၶေႃႈၶေႃႈ ၵိတ်ႇၶင်ႉ ႁႂ်ႈမေႃၾီးသိၵ်ႇၵေႃႉ႞ ပေႃးဢမ်ႇႁႃလႆႈ ၶေႃႈႁူႉႁၼ် ၵဵဝ်ႇၵပ်း ပၵ်းပိူင်ဢၼ်မၼ်းလဵပ်ႈ ႁဵၼ်းဝႆႉၼႆၸိုင် မၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႊလၢမ်းၶၢတ်ႈ လႆႈ လၢႆးတူင်ႉၼိုင်ၶၢႆႉပႆ ပၵ်းပိူင်ၼၼ်ႉလႃးလႃး ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ“လၵ်းၵၢၼ်လွင်ႈတၢင်း ဢမ်ႇ ၼႄႉၼွၼ်း” ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆၸိုင် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ တႅၵ်ႈသွၵ်ႇ ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊ ဢဝ်ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် တူၼ်တူဝ် ၶူဝ်းၶွင်သေ “လၵ်းၵၢၼ် လွင်ႈတၢင်းဢမ်ႇၼႄႉ ၼွၼ်း” ႁပ်ႉပၢၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ ပၢႆးၾီးသိၵ်ႇၼႆႉ ၼွၵ်ႈ လိူဝ် တေၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈမုၼ်းၶေႃႈၼပ်ႉသွၼ်ႇသေ လၢမ်းၶၢတ်ႈဢဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁဵတ်းသင်လႆႈ ထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းၸမ်း- မေႃပၢႆး သၢႆႊၵေႃႉ႞ လဵပ်ႈႁဵၼ်း radioactivity ဝႆႉၼႆၸိုင် မၼ်းတေလၢမ်းၶၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႊမုင်ႇမုၼ်ႈ ရေႇတီႇယမ်ႇ /radium atom ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ ၼပ်ႉႁူဝ်လၢၼ်ႉလွၼ်ႉ (trillion) ၼၼ်ႉ ထႅင်ႈ ဝၼ်း႞မႃး မွၵ်ႈသွင်လၢၼ်ႉ (million) ၼႆႉ တေ ပိုၼ်ပွႆႇဢွၵ်ႇ ငဝ်းလႅင်းၵမ်ႊမႃႊ/gamma rays ၼႆ ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မၼ်းဢမ်ႇလၢမ်းၶၢတ်ႈ လႆႈဝႃႈ radium atom တူဝ်လႂ်သမ်ႉ တေပွႆႇဢွၵ်ႇ မႃးၸိူင်ႉၼႆ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။) ၼႂ်းၵၢၼ်လူင်းမိုဝ်း တင်းၼမ်တႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ဝႃႈ မီးလွင်ႈၶၢတ်ႈ ၶွပ်ႇယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်။ တီႈလႂ် တၢင်းၼမ်တူဝ်ၼပ်ႉ မၼ်းၼမ်မႃးၵေႃႈ ၵၢၼ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇၵေႃႈ တိုၼ်း ယုမ်းယမ်တမ်းၸႂ်လႆႈသေ၊ တီႈလႂ်တၢင်းၼမ်တူဝ် ၼပ်ႉမၼ်းဢေႇၵေႃႈ ၵၢၼ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇလၢမ်း ၶၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးလႆႈယုမ်ႇယမ်တမ်းၸႂ် ယဝ်ႉ။ ဝႃႈတေႉၵေႃႈ တီႈလႂ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ် တူဝ်ၼပ်ႉမၼ်းဢေႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၵ်းၵၢၼ်လွင်ႈ တၢင်းဢမ်ႇၼႄႉၼွၼ်းၼၼ်ႉ တဵၵ်းတဵင်ႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈပွႆႇၾႃႈပႅတ်ႈ တၢင်းဝူၼ်ႉႁဝ်းၶႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ တူၵ်းသုမ်းတူၼ်တူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ လွင်ႈ ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းဝူၼ်ႉပိုၼ်ႉထၢၼ် ၼႂ်းတူင်ႇ ဝူင်းပၢႆးသၢႆႊ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇႁႅင်းတေႉတေႉ။ ၶိုၵ်ႉၶၢႆး ၵႃႊႁိုဝ်ၼႆ၊ ၶူးမေႃလူင်ပၢႆးသၢႆႊၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၢႆး သတၢႆႇ ယင်းဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်းႁပ်ႉ လွင်ႈၼႆႉၵွၼ်ႇ။ ဢၢႆးသတၢႆႇ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၵဝ်ဢမ်ႇယုမ်ႇလႆႈ လွင်ႈ ဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေႃႇလွင်းၵၼ် တင်းၾႃႉမိုၼ်ႇ မုင်ႊၼၼ်ႉ” ၼႆ ပွၵ်ႈ႞ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃ မေႃပၢႆးၾီး သိၵ်ႇ ပၢၼ်မႂ်ႇၶဝ် ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၵေႃႈ မိူဝ်ႈတေလႆႈ ယွမ်းႁပ်ႉ တၢင်းဝူၼ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းၸႂ်ပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆ ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးယူႇတီႈၸဵင်ႇမုင်ႈႁၼ် ၽၢႆႇတၢင်းဝူၼ်ႉ /theoretical point of view ၼႆ ၶေႃႈဝူၼ်ႉၵႂၢၼ်ႊ တမ်ႊၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လိူဝ် ၶေႃႈဝူၼ်ႉ ႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၵွင်ႉ ၵၢႆႇၵၼ်/relativity theory ၼၼ်ႉ လၢႆလၢႆပုၼ်ႈ ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈ တၢင်းဝူၼ်ႉပိုၼ်ႉထၢၼ် လုမ်ႈၾႃႉၶူင်းၵၢင်။ ၵူၺ်း ၵႃႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈၶေႃႈဝူၼ်ႉၼႆႉၸမ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တီႈပၢႆးဝူၼ်ႉလၢႆလၢႆၵွႆး။
ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလူင်းမိုဝ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း တင်းၶေႃႈဝူၼ်ႉၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် သႅင်ၶႂၢၵ်ႈတႃႇတူၺ်း ဢီႇလႅတ်ႇထရွၼ်ႇ/electron microscope၊ လေႊသႃႊ/laser လႄႈ ထရႅၼ်ႇသိတ်ႈသတႃႇ/ transistor ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶေႃႈဝူၼ်ႉၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊၼႆႉ ယင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၼႂ်းပၢႆးၼိဝ်ႇၶလီႇယႃႇၾီးသိၵ်ႇ လႄႈ တၢင်ႉႁႅင်းမုင်ႇမုၼ်ႈ/atom energy ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တၢင်းႁူႉပိုၼ်ႉထၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၶိူင်ႈတႅၵ်ႈ ငဝ်းလႅင်း/spectroscopy။ ၽိူမ်ႉပၼ်တၢင်းႁူႉ ၼႂ်းပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်/astronomy လႄႈ ပၢႆးပိုတ်ႇ ထၢတ်ႈ/chemistry ၶဝ်။ သမ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းထႅင်ႈ တီႈ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၶေႃႈဝူၼ်ႉ တီႈပၢႆးၽၢႆႇ ၸိူင်ႉ ၼင်ႇ ၼမ်ႉၵတ်ႉယႄႇၼမ်ႉ ႁီႊလီႊယမ်ႊ/liquid helium၊ ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈလၢဝ်၊ ထၢတ်ႈ မႄႈလဵၵ်းၾႄႇရူဝ်ႇ/feromagnetism လႄႈ radioactivity ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ဝႃးၼႃး ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၀၁။ မၼ်းလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၶူး Ph.D. ပၢႆးၶေႃႈဝူၼ်ႉၾီးသိၵ်ႇ/theoretical physics တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မိဝ်းၼိၵ်ႇ/Munich မိူဝ်ႈ ပီႊ ၁၉၂၃။ တႄႇဢဝ်ပီႊ ၁၉၂၄ တေႃႇ ၁၉၂၇ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈဝဵင်းၶူဝ်းပိၼ်ႇႁေႊၵႅၼ်ႇ/Copenhagen ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၼေႊသပေႃး/Niels Bohr ၵေႃႉပဵၼ် ၶူးမေႃလူင်ပၢႆးသၢႆႊ မိူင်း တႅၼ်းမၢၵ်ႈ/Denmark ၼၼ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၶိုၵ်ႉ ၶၢႆးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈ ပၢႆးႁႅင်းၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊ/ quantum mechanics ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၂၅ သေ ပိူင်တႅၵ်ႈ လၵ်းၵၢၼ် လွင်ႈတၢင်းဢမ်ႇ ၼႄႉၼွၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၂၇ ၼၼ်ႉ။ ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် မိူဝ်ႈ ဢႃႇယု ၸဵတ်းသိပ်းသီႇ ၼႂ်းပီႊ ၁၉၇၆။ မၼ်း ၵိုတ်းဝႆႉ မေးၼၢင်း လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၸဵတ်းၵေႃႉ။
လွင်ႈပၢႆးႁႅင်းၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊၼႆႉ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးဝႆႉ တေႉတေႉၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈသင်သမ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၸိုဝ်ႈ ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ ဝႆႉတီႈသုင်လႃႇၼႆ တေမီးၵူၼ်းၶႂ်ႈ တူၵ်ႇၶႂ်ႈထၢမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝႃႈတေႉၵေႃႈ ႁၢႆးၸိၼ်း ပၢၵ်ႈ ၵေႃႉလဵဝ်ၵွႆး ဝူၼ်ႉသၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ပၢႆးႁႅင်း ၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊၼႆႉ။ ၵူၼ်းၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႈ ပလၢင်ႉ/Max Planck၊ ဢႄးပၢတ်ႈ ဢၢႆးသတၢႆႇ/Albert Einstein၊ ၼေႊသပေႃး /Niels Bohs မေႃပၢႆး သၢႆႊ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ လူးဝိတ်ႈ တီႇ ပရူဝ်ႊၵလီႇ /Louis de Broglie ၶဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၼႄၵႂႃႇ ၽၢႆႇ ၼႃႈမၼ်းၽွင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင် ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ႁၢႆး ၸိၼ်းပၢၵ်ႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉၵေႃႈ တေမီးထႅင်ႈ ၵူၼ်း မိူင်း ဢေႃးသထရီႇယႃႇ ဢႄးဝိၼ်ႇ သျူဝ်ႇတိၼ်ႇ ငႃႇ/Erwin Schrödinger လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢိင်း ၵလဵတ်ႈ ပေႃႊ တၢႆးရႅၵ်ႈ /Paul Dirac ၶဝ် သိုပ်ႇ လၢမ်းတၢမ်းၵၼ် ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် တၢင်းႁူႉ ၼႂ်း ၶေႃႈဝူၼ်ႉၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊ/quantum theory ၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ် ပၢႆးႁႅင်းၵႂၢၼ်ႊတမ်ႊ တေဢွၵ်ႇမႃးလႆႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢႆးၸိၼ်းပၢၵ်ႈ ပဵၼ် ၵေႃႉလမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းဢွင်ႇ မၢၼ်မၼ်းၼႆႉ လႆႈမႅင်ႇၵၼ်ဝႆႉတင်း ၵူၼ်းလၢႆလၢႆ ၵေႃႉလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလႆႈထိုင်ဝႆႉ တီႈၸၼ်ႉၵၢင် ၼႂ်းပပ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။