text:
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ် မီးၵုင်ႇမုၼ်ၼိူဝ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းၼမ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ၸိူဝ်းႁဝ်းၵေႃႈၵိုင်ႇလီ ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉလႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈမီး တေႃႇတႆးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ႁိုဝ် မီးႁိုဝ်ၼႆ ႁဝ်းမႃးၸၢမ်းဢၢၼ်ႇတူၺ်းၵၼ်။
- ၸိုဝ်ႈ – ၸဝ်ႈပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵ။
- ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ – ၸၢႆးပၢၼ်းၸိင်ႇ။
- ၸိုဝ်ႈဢူႈ – ၽြႃးတၵ်ႉၵႃႇယွတ်ႈၶမ်း။
- ၸိုဝ်ႈမႄႈ – ၽြႃးတၵ်ႉၵႃႇၼၢႆးယွတ်ႈၶမ်း။
- ပီႊၵိူတ်ႇ – ပီႊတႆး-1986ၼီႈ(ပီႊၶရဵတ်ႈ-1892)၊ လိူၼ်သီႇလွင်ႈ (1)ၶမ်ႈ ဝၼ်းၽတ်း၊
- တီႈၵိူတ်ႇ – ဝၢၼ်ႈပႃႇၵႄႇ၊မိူင်းၶၢင်၊ ဝဵင်းမိူင်းသူႈ။
မိူဝ်ႈဢယုလႆႈ (14) ၶိုၼ်ႈယူႇ(ဝတ်ႉ)ၵျွင်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶၢင်၊ ႁဵတ်းၵပ်ႉပီႇလႆႈသွင်ဝႃႇ သေၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇ ၵ၊ၼ်း ၸိုဝ်ႈယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ-ၸဝ်ႈပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵ၊ ယူႇၸွမ်းဢုပၸ်ႉသေႇ သြႃႇၸဝ်ႈဝႃႇၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(17)ၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇၵျွင်းဝၢၼ်ႈယူၵ်ႇ ဝဵင်းၵေႇသီႇ(ဝၢၼ်ႈၸၢမ်)တမ်တီႈသြႃႇၸဝ်ႈ လူင်ဢူးဝူၼ်ႇၼ၊ ႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃ လိၵ်ႈလၢႆး လင်ႇၵႃႇၽသႃႇတၢင်းမေႃတႆး ၵူႊသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် ယူႇႁိုဝ်ထိုင်ထူၼ်ႈ(3) ဝႃႇဢယုတဵမ်(20) ၼႂ်းပီႊတႆး-2006ၼီႈ (ပီႊၶရဵတ်ႈ-1912)လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (7) ၶမ်ႈ၊ ၽြႃးတၵ်ႉၵႃႇပူႇလွႆမၢၼ်ႇသႅင်+ၼၢႆးလွႆမၢၼ်ႇသႅင်၊ ၼၢင်းသူၺ်ႇၶဝ် ယွၼ်းၶၢမ်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတၵ်ႉ ၵႃႇလႄႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၼမ်ႉပႃတႅပ်းႁဵတ်းသြႃႇဢုပၸ်သေႇသြႃႇသေ လႆႈယုၵ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းၼႂ်းသိမ်ႇ ဝၢၼ်ႈယူၵ်ႇ၊ ဝဵင်းၵေႇသီႇလႆႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းႁဝ်း သမ်ႉၶၢႆႉမိူဝ်းႁဵၼ်းသတ်ႇတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ တီႈဝတ်ႉ(ၵျွင်း)သူၺ်ႇ ၵျိၼ်ႇတေႃးယႃႉဝၢၼ်ႈၶႃႇၵျွၵ်ႉမႄး ၸေႈဝဵင်းသီႇပေႃႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶၢႆႇလူင်းမိူဝ်းႁဵၼ်းထမ်းပိ တၵတ်ႈ ၽႃႇသႃႇပလိ မႃႇၵထၼႂ်းမူိူင်းမၢၼ်ႈ တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်းတလေး)၊ တႃႈၵုင်ႈ(ယၢၼ်ႇၵုင်ႇ)၊၊ ၵႅၼ်ႈၸဝ်ႈႁၵ်ႉလူၺ်ႈလွင်ႈၸၢင်ႈတၢင်းမေႃ မဝ်ႇဢိမ်ႇမဝ်ႇတိူၵ်ႈ၊ မီးၸႂ်ႁဵၼ်းႁူႉၸူႉတွမ်ႁွမ်ၼမ်ဢမ်ႇ သုတ်းဢမ်ႇဝၢႆးၸဝ်ႈသိုပ်ႇၽၢႆးႁိူဝ်းလတ်းႁႃတၢင်းမေႃ ဢမ်ႇယင်ႉ.ဢမ်ႇလိုဝ်ႈယွၼ်ႉလူၺ်ႈတၢင်းၶတ်း ၸႂ်လႄႈလွင်ႈၶႂ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃၼႆသေ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈသမ်ႉဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇသေမိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ၊ၶဝ်ႈမိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ သိုပ်ႇတၢမ်လၢမ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၵုၼ်သီႇရိလင်းၵႃႇ သေသွၼ်ႁဵၼ်းထမ်းပိတၵတ်ႈ ပိင်ႇၺႃႇလိၵ်ႈလၢႆးတၢင်းမေႃမိူင်းပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း ယူႇႁိုဝ်ၼိုင်ႈပီႊသေ ၸင်ႇပွၵ်ႈဝၢႆႇၶိုၼ်း တဝ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးမိူင်းတႆး သေႁွတ်ႈထိုင်ဝၢၼ်ႈၶႃႇ ၵျွၵ်ႉမႄးယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းသူႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇ သေ ၸင်ႇၵႂႃႇၽိတ်ႈပၢင်းမႃးၼင်ႈဝတ်ႉ(ၵျွင်း) တီႈဢၼ်ၼမ်ႉပၢင်ၼမ်ႉယုမ်းပွင်ႇၵၼ်၊ ႁွင်ႉဝႃႈ-“ၵျွင်း ယုမ်းပွင်ႇ’’သေယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးသြႃႇတေႃႇငမ်းပၢႆးလူင်သေယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇၼၼ်ႉၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ပိုတ်ႇပဵၼ်ဝတ်ႉ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈထမ်း ႁွင်ႉ “ၵျွင်းပရိယၢတ်ႈ’’ၼႆသေ သွၼ်ပၼ်တၢင်းႁူႉ တၢင်းမေႃပရိ ယၢတ်ႈ၊ပတိပၢတ်ႈ၊ ပိတၵတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈလၢႆႊပိူင်၊ ၶူပ်ႇပီႊၸဝ်ႈသၢင်ႇ မုၼ်ၸၢင်းတင်းၼမ်မီး ထိုင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ-သွင်ပၢၵ်ႇလူးၵွၼ်ႇႁဵတ်းၼၼ်သေၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႁူင်တူဝ်ႈၸိုင်ႈတႆးၵႂႃႇၸွတ်ႇၵူႊ ငွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးပီႊတႆး-2052 ၼီႈ(ပီႊၶရေတ်ႈ-1958) မိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ-ရႁၢၼ်း သင်ႇၶႃႇ၊တၵ်ႉၵႃႇ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႈႁူၺ်ႇ ၸဝ်ႈၶမ်းသိူၵ်ႈ (သူၺ်ႇတႅၵ်ႈ)ၽွမ်ႉၵၼ်သေၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ(ၼင်ႈၵျွင်း)ပိတၵတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ လႄႈယုၵ်ႉၸဝ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၼႃႇယၵလူင်ထူဝ်းႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈရႁၢၼ်းၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈထွၼ်ဢဝ်ၽႃႇသႃႇ ပႃႇလိပိတၵတ်ႈ ပိၼ်ႇပေၼ်ၽႃႇသႃႇၽၢႆႇတႆးယဝ်ႉတူဝ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီႊတႆး-2066ၼီႈ(ပီႊၶရဵတ်ႈ-1971) လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈ(14)ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ်၊ ဢယုၸဝ်ႈထိုင်ထူၼ်ႈ(79) လပ်.လွႆငိုၼ်း လွႆၶမ်းလွၼ်ၵႂႃႇတီႈၼိူင်ႁူင်းယႃမြရတၼႃႇ ၼႂ်းတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ၽႃႇသႃႇတႆးႁဝ်းၵူႊလွင်ႈ ၵူႊလၢႆး လၢႆႊသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်။
- ၽႃႇသႃႇၽၢႆႇမၢၼ်ႈ လေႃးၵီႇ လေႃးၵုတ်ႉ ၵူႊပိူင်ꧦ။
- ၽႃႇသႃႇပႃႇလိပိတၵတ်ႈ ထမ်းၸဝ်ႈ။
- ၽႃႇသႃႇတၢင်းမေႃမႃႇၵထ။
- ၽႃႇသႃႇသၵ်ႉၵတ။
- ၽႃႇသႃႇၼႃႇၵရီႇႁိၼ်ႇတီႇ။
- ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။
လိၵ်ႈလၢႆးဢၼ်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ
- ၵမ်ႇပေႃးၸႁိတ ရႃႇသီႇၵျၢမ်း။
- ထမ်ႇမၸၵျႃႇ ထၢမ် တွပ်ႇ။
- သႃႇထုဝိလႃႇသိၼီႇတြႃးတႆး။
- ၸဝ်ႈသၢင်ႇတိုဝ်းၵမ် ပႃႇလိၽႄႇတႆး။
- ၸဝ်ႈသၢင်ႇတိုဝ်းၵမ် ထၢမ် တွပ်ႇ။
- ပႃႇတိမွၵ်ႈၽႄႇတႆး။
- ၶုတ်ႉတ သိၵ်ႉၶႃႇ။
- မႃႇတိၵႃႇ ထႃႇတု ၵထႃၵျၢမ်း။
- ၵထိၼ်ႇ ထၢမ် တွပ်ႇ။
- သတ်ႉတႃႇသုတ်ႈၸိတ်ႈၽႄႇတႆး။
- မူႇလသိၵ်ႉၶႃႇ။
- ပႃႇလိပၵုၼ။
- မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈ ပႃႇလိၽႄႇတႆး။
- မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈ ထၢမ် တွပ်ႇ။
- ၵၸ်ႉၸႄးသတ်ႉတႃႇ ၽႄႇတႆး။
- သၢင်းၵျူဝ်ႇ ၽႄႇတႆး။
- ၵမ်ႇမႃႇဝႃႇၸႃႇ ၽႄတႆး။
- သွင်ၽႃႇသႃႇ ၵႅမ်မိုဝ်း မၢၼ်ႈ+တႆး။
- ဢွၼ်ႁူဝ်သင်ႇၶႃႇ ၸိုင်ႈတႆးပိၼ်ႇဝႆႉ ပိတၵတ်ႈသၢမ်ၵွင် ပႃႇလိ ၽႄႇတႆး။
လိူဝ်သေၼႆႉ ပပ်ႉယွႆႈလေႃးၵီႇ လေႃးၵုတ်ႉတြႃႇပုၼ်ႈတႃႇလီႁူႉ မီးတင်းၼမ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လွင်ႈဢွၼ် ႁူဝ်ႁဵတ်းပၼ်ဝႆႉႁႂ်ႈတႆးႁဝ်းလႆႈမီးထမ်းသၢမ်ၵွင် ပိတၵတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ၵျၢမ်း တဵမ် ထူၼ်ႈ ၵိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးတင်းလၢႆႊသေတေသိုပ်ႇၵိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇၵႂႃႇသုတ်းၸူဝ်ႈယဝ်ႉ။တူဝ် ရုၵ်ႈၶၢပ်ႈၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈတီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်တၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်မႃးလူင်းတီႈၼမ်ႉၸၢင်သေ ၵႂႃႇႁပ်ႉပၢင်း မႃးဝႆႉၼႂ်းၵျွင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ႁိမ်းဝတ်ႉ(ၵျွင်း)မူၺ်ႇတေႃႇဝႃႇၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇသၢင်းၵူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းဝႆႉ ထႃတုၽၼ်ႇတႃႇၵႃႇရိၵၵွင်းၸေႇတီႇမၼ်းၸဝ်ႈ (ၵွင်းမူးမႃႇႁႃႇၼႃႇယၵ)မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵျွင်းပိတၵတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင် ¶ ပပ်ႉၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး # “လုင်းၶုၼ်မႃႇႁႃႇတႅမ်ႈ”
(ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ဝႆႉမိူဝ်ႈ)12/October/2014


c: text/html

text:
ႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ (မၢၼ်ႈ: ဟင်္သာတခရိုင် ; ဢင်းၵိတ်ႉ: Hinthada District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ 6 ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ထုင်ႉၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉ ဢေႇယႃႇဝတီႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 1,136,653 ၵေႃႉ[1]ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
- ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ
- ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ
- ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇ
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Provisional Results Census 26 August 2014 FINAL, ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်း, 26 August 2014, p. ၃၆, retrieved February 25, 2015
- ↑ ႁွင်ႈၸတ်းၵၢၼ် လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ (မၢၼ်ႈ: ကသာခရိုင် ; ဢင်းၵိတ်ႉ: Katha District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်တူၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း 7 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီး 860,360 ၵေႃႉ[1]ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
- ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ
- ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇ
- ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်း
- ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ
- ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉ
- ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ်
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Provisional Results Census 26 August 2014 FINAL, ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်း, 26 August 2014, p. 24, retrieved February 26, 2015


text:
လွႆၶေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃ (မၢၼ်ႈ: လွိုင်ကော်မြို့နယ်), (ဢင်းၵိတ်ႉ: Loikaw Township), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Lauikhau]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလွႆၶေႃ (လွႆၵေႃႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼမ်းၼႂ်း
သၢႆပိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပီ 1838 (ပီမိူင်းမၢၼ်ႈ 1200 ပီတဵမ်) ၼၼ်ႉ ဢူးသီႇရိ ၼႆႉ တႄႇတင်ႈ ဝၢၼ်ႈသိႇရိတေႃး တီႈႁိမ်းလွႆၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈလွႆၶေႃသေ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး လွႆၵေႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပီ 1972 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃမႃးသေ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ ႑႓ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ ႑႒ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ ႑႒႗ ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ပွၵ်ႉမီးၵႂႃႇ ႑႙ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမီး ႑႒ ဢိူင်ႇ ဝၢၼ်ႈ မီး ႑႒႓ ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။[2]
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၵေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႇႁွင်ႇ 19 တီႇၵရီႇ 14 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 20 တီႇၵရီႇ 59 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 07 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 97 တီႇၵရီႇ 22 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉသေ တၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸမ်ႉ မီးၵႂႃႇ ႕႙႘.႐႖ လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း (႑,႕႔႙.႐ ပၼ်ႇမူၼ်း ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) ယဝ်ႉ။[3]
ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ၽၢႆႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပေႃႇလၶႄး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီးဝႆႉ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇၶုၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ တင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ တိူဝ်ႉၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။[3]
ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ တၢင်းသုင်ၽတ်ႉၽဵင် မီးၽၢႆႇၼိူဝ် 2950 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ၵုင်းလွႆလႄႈ ပႃႇထိူၼ်ႇၼမ်သေ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်း ႁၢမ်ႉဢေႇဝႆႉယဝ်ႉ။ လွႆႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉ ပဵၼ် လွႆသီႇရိမင်ႇၵလႃႇ (လွႆၶေႃ)၊ လွႆၶမ်း (သူၺ်ႇတွင်ႇ)၊ လွႆသၢမ်လုၵ်ႈ (တွင်ႇတူင်းလူင်း)၊ လွႆမျႃႉၵလၢပ်ႉ လႄႈ လွႆသူၺ်ႇလႅတ်ႉဝႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
သၢႆၵေးၼမ်ႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မႄႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်လႆလူင်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ပဵၼ် ႁွင်ႈၽီလူး(ၽီလူးၶျွင်း)၊ ႁွင်ႈပွၼ် (ပုၼ်ၶျွင်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၽီလူးၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း လႆႈၸူး ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇသေ ပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈ ၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈတွၼ်ႈတႃႇၵိၼ် တႃႇၸႂ်ႉလႄႈ တႃႇၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။[2]
ၾိင်ႈၾႃႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ၵတ်းယဵၼ်ႁႅရ်ႈႁွင်သေ ယႃႇသီႇၽဵင်ႇၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး 37.2 တီႇၵရီႇ သႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉသေ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး 5 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။[2]
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီး တေႃႇထိုၼ် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇသဵင်ႈ ပီ 2017 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 118,683 ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ယၢင်းလႅင်၊ တႆး လႄႈ မၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵၢၼ်မိုဝ်း ၸိူဝ်းလဵၵ်ႉၼွႆႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်တၢင်းယႅၵ်ႉ သၢႆတၢင်းလိၼ် တၢင်းတၢင်းၼမ်ႉ ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉသေ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅပ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူင်ႇၶိူင်ႈမိၼ်လွႆၶေႃ လႄႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလွႆၶေႃယူႇယဝ်ႉ။[2]
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်လွႆၶေႃ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (လွႆၶေႃ)၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ (လွႆၶေႃ) လႄႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉပၢႆးၶူးသွၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလွႆၶေႃယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင်မီႈ 11 ဢၼ်၊ ၽႄၸၼ်ႉသုင် မီး 7 ဢၼ်၊ ၸၼ်ႉၵၢင် မီး 6 ဢၼ်၊ ၽႄၸၼ်ႉၵၢင် မီး 6 ဢၼ်၊ ပုၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး 15 ဢၼ်၊ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီႈ 77 ဢၼ်လႄႈ လူင်ႈၼႃႈႁူင်းႁဵၼ်း (မူႇၵျူဝ်ႇ) မီး 35 ဢၼ်ယဝ်ႉ။[2]
ပၢႆးယူႇလီ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီး ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း 1 ဢၼ်၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇ (တႅၵ်ႉၼႄႇ) 2 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဢိူင်ႇ (တႅၵ်ႉၼႄႇ) 2 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 5 ဢၼ် လႄႈ ႁွင်ႈၽႄပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 29 ဢၼ်ယဝ်ႉ။[2]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ GoogleEarth
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 (အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇) လွိုင်ကော်မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ. လွိုင်ကော်မြို့နယ် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. Retrieved on ၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၈.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 လွိုင်ကော်မြို့နယ်၏ ဒေသန္တရအချက်အလက်များ. ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့. Retrieved on ၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၈။


text:
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ လွင်ႈတၢင်း ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈပိူင် ၸွတ်ႇၸွတ်ႇၸေးၸေးသေ ၶပ်ႉတႅမ်ႈၸွမ်း တူဝ်လိၵ်ႈၶပ်ႉၵၢပ်းတၢမ်းၵၼ် (ၵ၊ ၶ၊ င)။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႉ ဢၼ်ဢႃႇယုႁိုင်ယိုၼ်းသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းရေႃးမ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၾရိၼ်းၼီးၵေႃႉတႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 သေ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင် သၽႃႇဝ ပိုၼ်းမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉမၼ်းမီး 37 ပပ်ႉ၊ မူႇလိၵ်ႈမီး သွင်မိုၼ်ႇပၢႆ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၶႄႇ ဢၼ်ပပ်ႉမၼ်းမီး 5020 ပပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇၸွမ်း တူဝ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ပီၶရိတ်ႈ 1704 သေ သြႃႇႁေႃးတြႃးဢဵင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွၼ်ႇႁႃႇႁိတ်ႉ ၵေႃႉတႅမ်ႈဝႆႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼၼ်ႉ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇဝိတ်ႉၸႃႇ သိပ်ႉပမ်ႉ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်းလူၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ [1]
ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶႂ်ႈလႆႈ တၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈၶဝ် ပေႃႈတေၸၢင်ႈႁႃလႆႈ ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်း ငၢႆႈငၢႆႈလႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ႁႃႁွမ်တႅမ်ႈသႂ်ႇဝႆႉ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ encyclopedia ၼႆသေ ၵႂၢမ်းတႆးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ။ လွင်ႈတၢင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈသင် လွင်ႈတၢင်း ႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်းၼႆႉ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁူႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်သွၵ်ႈႁၼ် သွၵ်ႈႁူႉသေယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅမ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈသေ မၢႆတွင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး မီးမႃး ပပ်ႉၵူႈၸိူဝ်ႉၸိူဝ်ႉ ၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၶႂ်ႈသွၵ်ႈႁႃၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉ သွၵ်ႈႁႃလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢၼ်ၶႂ်ႈႁူႉၶႂ်ႈႁၼ်ၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸၢင်ႈႁႃႁၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ၼႆသေ ၸင်ႇတေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ပႃး တၢင်းႁူႉၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႆႉ တႅမ်ႈၼႄပၼ် လွင်ႈၵူၼ်း လွင်ႈသတ်း လွင်ႈၶူဝ်းၶွင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ တီႈဢၼ်ၶဝ်ယူႇသဝ်းလႄႈ လွင်ႈတၢင်းတီႈယူႇၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၽေႃး ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ၵႆႉထၢမ်ၵၼ်ဝႃႈ သင်? ၽႂ်? ထႂ်? မိူဝ်ႈလႂ်? ႁဵတ်းႁိုဝ်? ၵွပ်ႈသင်? ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁႃ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်း၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ။
ၼမ်းၼႂ်း
- 1 လွင်ႈလႆႈႁွင်ႉ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ
- 2 ပိုၼ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ
- 3 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ
- 4 လၢႆးၶပ်ႉဝၢင်း ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ
- 5 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၽၢႆႇၶႄႇ
- 6 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ
- 7 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၵျႃႇမၢၼ်ႇ
- 8 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ
- 9 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ
- 10 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ
- 11 လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇတၢင်ႇၽႃႇသႃႇ
- 12 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ
- 13 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ
- 14 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႅင်ႈ
- 15 ၽိုၼ်ဢိင်
လွင်ႈလႆႈႁွင်ႉ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ encyclopedia ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးၻီးယႃးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၵရိၵ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး။ သမ်ႉမီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပူင်သွၼ်ပၼ် တၢင်းမေႃဝိတ်ႉၸႃႇလႄႈ သိပ်ႉပမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ သၽေႃးမၼ်း ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈ ပူင်သွၼ်ပၼ် တၢင်းမေႃ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉ တၢင်းမေႃ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းႁဝ်းၵေႃႈ ၸင်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ
ပိုၼ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ဝႃႈဝႆႉ ၵေႃႉၽူႈဢၼ်ဢဝ် တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် တၢင်းမေႃ ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင် ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် တႅမ်ႈပဵၼ်ၽိုၼ် ပဵၼ်ပပ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢရိတ်ႉၸထူဝ်ႇတႄႇ (BC 384=322) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉထူဝ်ႇထႄႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃၼၼ်ႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶႄႇၶဝ်ဝႃႈ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ တႅမ်ႈပဵၼ်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ BC 1200 ပုၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၶႄႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဢႃႇယႃး ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပဵၼ်ၽိုၼ်ပပ်ႉႁူဝ်ပိုင်းပိူၼ်ႈသေ ၸိုဝ်ႈသဵင် လိုဝ်းလင် တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇ။ ပပ်ႉၽိုၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ် ၵဵပ်းႁွမ်ထွၼ်ဢဝ် လိၵ်ႈလီလၢႆးၶႅမ်ႉ လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈၵႃႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၵေႃႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ဝေႇတ မီးမႃးယူႇ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သႃမ၊ ယၸု၊ ဢိသျု၊ ဢႃႇတပ်ႉပၼသေ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် လၢမ်းဝႃႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မီးမႃး မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် BC 1000 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပေႇတၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ တၢင်ႇၽီသွင်ႈၽီသေ ဢမ်ႇၵႃး ပႃးလွင်ႈပၢႆးမွၼ်းလႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈပေႇတၼႆႉ ပႃးလွင်ႈလေႃးၵ လွင်ႈထမ်ႇမသေ ပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈသႅၼ်သမ်ႇ လွင်ႈတၢင်းႁူႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢရိတ်ႉၸထူဝ်ႇတႄႇတႄႉ ပႃးလွင်ႈ ၵၢင်ႁၢဝ်၊ လွင်ႈၽူၼ်လူမ်း၊ လွင်ႈတူဝ် သတ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပႃးၸွမ်း လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႂ်ယဝ်ႉ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ၿီႇၸီႇ 30 မႃးၵပ်ႉထႄႇရိၼ်ႇသျီႇယပ်ႉဝႄႇရူဝ်ႇ (ၿီႇၸီႇ 116-27) တႅမ်ႈပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ 9 ပပ်ႉသေ ပႃးလွင်ႈတၢင်းမေႃ ဝိတ်ႉၸႃႇ ပၢႆးသၢႆႊ။ ထိုင်မႃး ဢေႇတီႇ 70 ပလိၼ်ႇၼီႇ တႅမ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈ 'ပိုၼ်းသၽႃႇဝ'သေ မီး 37 ပပ်ႉ၊ တွၼ်ႈၵၼ်မီး 1493 တွၼ်ႈ။ ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 5 ၼၼ်ႉ မႃႇတီႇၼပ်ႉၵပႄးလႃး တႅမ်ႈပပ်ႉဝွၵ်းဢၼ်ပႃး ပႁုသုတတင်းၼမ်သေ သွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်။ ၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၸဵမ် လၢႆးသတ်ႉတႃႇ ဢိၵ်ႇတၢင်းမေႃ လွင်ႈႁႆႇတိုင်ႈၵူႈပိူင်။ ၼႂ်းပီၶရိတ်ႉ 600 တေႃႇ 630 ၼၼ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၶရိတ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢိၸီႇတူဝ်ႇ တႅမ်ႈပဵၼ် ပပ်ႉပႁုသုတလႄႈ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၽူႈတႅမ်ႈၽိုၼ်ပွင်ၶဝ် လႆႈဢိင်ပိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 9 ၵွၼ်ႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မုၼ်ၶဝ်ႈၶရိတ်ႉၶဝ် ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင် ဢၼ်ငၢႆးၼင်ႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃးၼမ် ပဵၼ်လိၵ်ႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ။
မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈၵရိၵ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉၵေႃႈ မီးမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ တမ်းဝၢင်းပိူင်သေ တႅမ်ႈဝႆႉတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ ပီၶရိတ်ႉ 1260 ၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝိၼ်းသိၼ်ႉ ၸင်ႇၶပ်ႉၶိုင် တမ်းဝၢင်းပၵ်းပိူင်လီလီသေ ဝႆႉၵၼ်လႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ မၢၼ်ႇၸမ်ႈလူင်။ ဢဝ်လိၵ်ႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ တႅမ်ႈဝႆႉ။ ပၢၼ်ၵၢၼ်ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢဝ်လိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ တႅမ်ႈယဝ်ႉ။
လၢႆးၶပ်ႉဝၢင်း ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထိုင်မႃး ပီၶရိတ်ႉ 1400 တဵမ် လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ မီးလွင်ႈတၢင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းမၼ်းၵေႃႈ တူၵ်းလွၵ်းတူၵ်းဢႅၵ်ႇမႃး။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵႅၵ်ႉၵၸတၢၼ်ႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1481 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ပပ်ႉၽိုၼ်ဢိင်လီလူင်ၽိုၼ်ၼိုင်ႈသေ လႆႈႁၼ် သႂ်ႇပႃးၸွမ်း ႁၢင်ႈသင်သိင်။ ထိုင်မႃး 1541 ၵူၼ်းမိူင်း သျိတ်ႉၸႃႇလၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရိင်းၵႄးလဝတ်ႉ ဢၼ်ယူႇဝဵင်းဝႃးလၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇသေ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ encyclopedia ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးၻီးယႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ တႄႇလႆႈႁၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈၼၼ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ထိုင်မႃး 1506 တီႈၼႂ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ရႅတ်ႉၾႃႇဢႄႇလီမၢတ်ႉၾႄး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းဢီႇတလီႇၼၼ်ႉ ပႃးမႃး ပိုၼ်းပဝတ်းၵူၼ်း (ဢတ်ႉထုပ်ႉပတ်ႉတိ)သေ သႂ်ႇပႃး လွၵ်းလၢႆးၸီႉၼႄမၼ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1620 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၾရၢၼ်းသိတ်ႉပေႇၵိၼ်ႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၸမ်း လွင်ႈပႁုသုတၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် မၼ်းၸႅၵ်ႇဝႆႉ တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵၼ်လႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၼႆ ပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1704 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵျွၼ်ႇႁႄးရိတ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢဝ် ၵ.ၶ.င ၸႅၼ်ႇသေ ၼႄပၼ်ဝႆႉ တီႈမႃႇတိၵႃႇမၼ်းၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ၽိုၼ်ဢိင်မၼ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးသေ တူဝ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ၵေႃႉတႅမ်ႈပၼ် မူႇလိၵ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ ပီ 1704 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈမိူင်းၵျႃႇမၼီႇၼၼ်ႉတႄႉ မူႇလိၵ်ႈမၼ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်သေ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ်တႅမ်ႈသႂ်ႇပႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် တႅမ်ႈသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၼႆႉပဵၼ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ။ 1728 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၸၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးတီးယႃး ဢၼ်ဢီႇၾရိမ်ႇ ၶျိမ်းဝႃးတႅမ်ႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် မၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆးဢဝ်မူႇလိၵ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵွင်ႉၵၢႆႇၸီႉၸူးၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၽၢႆႇၶႄႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၶႄႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႃႇတွႃႇလိင် တႅမ်ႈပၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 15 ၸမ်ႉ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ ယႂၢၼ်လဵဝ်ႉ ပူင်ၶေႃႈပူင်သေ ၸႂ်ႉတႅမ်ႈ ပပ်ႉသႅၼ် သမ်ႇ ၽၢႆႇၶႄႇယဝ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ဢၢၼ်းၶႂ်ႈဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၵုၼ်ႇၾူးသျိ၊ ပိုၼ်းတၵႃႉပိုၼ်း၊ တၢင်းမေႃၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်၊ တၢင်းမေႃဝိၶျႃးလႄႈပၢႆးသၢႆႊ တင်းသဵင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် ႁူမ်ႈလဵဝ်ၵၼ်။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၶႄႇ မီး 22947 ၽိုၼ်သေတႃႉ တၼ်းလႆႈဢိတ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉ 3 ပပ်ႉၵူၺ်း။ ဝၢႆးသေ ပၢၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ်မိင် မူတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ သွင်ပပ်ႉသမ်ႉႁၢႆလၢႆပႅတ်ႈသေ ထိုင်မႃးပၢၼ် ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပၢဝ်းသႃႈၶဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉၶိုၼ်းႁၢႆၵႂႃႇထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝွင်ႉလူင်ၵၢၼ်သျီး ပူင်ၶေႃႈပူင်သေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃး 5020 ပပ်ႉသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ယႂၢၼ်ႉၶျိင်း (ၶရ 1723-35) ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽႄႈဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼၼ် မီးယူႇ 700 သွႆႉသေ ယၢမ်းလဵဝ် ၼႄဝႆ့ တမ်ႈတီႈ ႁွင်ႉၼႄပိုၼ်း ပရိတ်ႉတိတ်ႉသျ်ၶဝ်ယူႇ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သၢႆႇၶရလူဝ်ႇပီးတီးယႃး ဢၼ်ၶျၢမ်းဝႃး တႅမ်ႈဝႆႈၼၼ်ႉ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ၶိုၼ်းမႄး ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇလိၵ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1751-1772 ၼၼ်ႉ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၽၢႆႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မီး 20 တွႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇမႃး ပဵၼ်မႃး။ 1928 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ လႃႇရုသၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၵျႃႇမၢၼ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႄႇဢဝ် ပီ 1732 တေႃႇထိုင် 1750 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ၵေႃႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸႅတ်ႉတလႃႇ တႅမ်ႈပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃး 'ယူႇၼီႇဝႃႇသႄႇလႅၵ်ႉၵၸီႇ' ၼႆသေ မီး 64 တွႆး။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၽိုၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး လွင်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တိုၵ်ႉပႆႇတၢႆ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ 1769 လႄႈသင်၊ 1881 ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇယဝ်ႉ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈဢဝ်ႁဵတ်း ၽိုၼ်ဢိင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ 'ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးတီးယႃး ပရိတ်ႉတိၼ်ႇၼီးၵႃး' ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈ 1768 တေႃႇထိုင် 1771 ၼၼ်ႉ ၶဝ်တႄႇတႅမ်ႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၸၵွတ်ႉလၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းဢႅၵ်ႇတိၼ်ႇဝႃးရႃးသေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇ 3 တွႆးႁူမ်ႈၵၼ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ 1778 တေႃႇထိုင် 1783 ၶိုၼ်းမႄးထတ်းပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် 1829 တေႃႇထိုင် 1833 ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ 'ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးတီးယႃး ဢမေႇရိၵႃး'။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈ 1925 တေႃႇထိုင် 1947 ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 22 ပီၼၼ်ႉ ၵူၼ်းရသျႃးၶဝ် ၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်သႅၼ်သမ်ႇ 'သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉၸၵႃႇယႃႇ ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးတီးယႃး'သေ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇ။
လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇတၢင်ႇၽႃႇသႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တမ်ႈတီႈ မိူင်းယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပိုင်းမၼ်း လွင်ႈတႅမ်ႈပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ တႅမ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ယဝ်ႉၸိုင် ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၸင်ႇဢဝ် ပိၼ်ႇႁဵတ်း လိၵ်ႈၽႂ်ႇလိၵ်ႈမၼ်း။ လၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေႇမၼ်းၸမ်း မိူဝ်ႈပီ 1360 တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝႃႇသေႃးလူဝ်ႇမိဝ်ႇတီႇၵလၢၼ်ႇဝီး ဢဝ်လိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ တႅမ်ႈပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1398 ၵျွၼ်ႇထရေႇဝီႇၸႃႇ ဢဝ်ပပ်ႉၼၼ်ႉ ပိၼ်ႇပဵၼ် ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈၵႂႃႇ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီ 1751 ၼၼ်ႉ ၸိၼ်ႇတၵျေႃႇတူႇ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉၼိုင်ႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ကဝိလက္ခဏာသတ်ပုံကျမ်း သေ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပပ်ႉတႅတ်ႈလၢႆလၢႆ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး လွင်ႈလေႃးၵ၊ လွင်ႈထမ်ႇမလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢွၼ်ႇၼႆယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ၶေႃႈထၢမ်တင်းၼမ်။ ၸိူဝ်းၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1881 ဢူးၶျဵင်ႉ ၶိုၼ်းမႄးၵႄႈလိတ်ႈ တွပ်ႇပၼ်လႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၵဝိလၵ်ႉၶၼႃႇတီႇပၼီႇ (ကဝိလက္ခဏာဒီပနီ)။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၸွႆႇၸူင်ႇၵျေႃႇထိၼ်ႇၵျၢမ်း (စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်း) ဢၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတထၸ တႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1798 ၼၼ်ႉသေ ပႃးဝႆႉ ၶေႃႈထၢမ်တွပ်ႇ 1100 ယဝ်ႉ။ ၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇမုၼိၼ်ႇတႃႇၽိထၸ ၶိုၼ်းမႄးတႅမ်ႈပၼ် ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးတင်းၼမ် ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႁၼ်ပပ်ႉမၼ်းၶိုၼ်း။ [2]
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢဝ်မိူဝ်းၼႃႈလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း ၼိူဝ်တၢင်းႁူႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယူႇ၊ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈ 1908 တီႈဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1910 တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵေႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇပႁုသုတ။ 1893 မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၶဝ် ႁဵတ်းပၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း။ ထိုင်မႃး 1922 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးထတ်း ၶိုၼ်းမႄးသႂ်ႇပၼ် ႁၢင်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ သႂ်ႇႁၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1934 ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၸိူဝ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ပရိတ်ႉတိၼ်ႇၼီးၵႃး ၵျူႇၼီႇယႃႇ ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႅင်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢိၼ်ႇထိူဝ်ႇၼႅတ်ႉၼႆႉၵေႃႈ မီးမႃး Online Encyclopedia ပပ်ႉသႅၼ်ဢွၼ်ႇလႅင်း (ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႅင်ႈ)သေ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် Wikipedia ဢၼ်ၸၢင်ႈၶဝ်ႈတူၺ်းလႆႈ လၢႆလၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2014 မူႇလိၵ်ႈမီးယူႇ 35 လၢၼ်ႉႁူဝ်၊ ၸႂ်ႉလိၵ်ႈ 288 ၽႃႇသႃႇသေ ၼႃႈလိၵ်ႈမီးယူႇ 18 Billion (18000,000,000,000)၊ ၼိုင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈလိူၼ် ၵူၼ်းၶဝ်ႈတူၺ်း မီး 500 လၢၼ်ႉ။ ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ ဢၶွင်ႉ account မီး 19 လၢၼ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈၽူႈထတ်း မီး 69000 ၵေႃႉ။ [3]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ၂၀၀၄-ခု၊ အောက်တိုဘာလထုတ် (စာပေလောက) ခင်မောင်ဇော်၏ တီထွင်မှုများ စာအုပ်မှ
- မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
- ↑ ၂၀၀၄-ခု၊ အောက်တိုဘာလထုတ် (စာပေလောက) ခင်မောင်ဇော်၏ တီထွင်မှုများ စာအုပ်မှ
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၄)
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia


text:
ပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မူိင်း ၼၢင်းယိင်းၸၢဝ်းတႆးေၵႃႉၼုိင်ႈ သုိဝ်ႉထီႇထႆးတီႈၼူိဝ်လွႆြၽႃးထၢတ်ႈၵွျင်းၶမ်း 5 ဝႂ် ထုၵ်ႇထီႇထႆးသူးထိၼုိင်ႈ 30 လၢၼ်ႉ
ၽူႈၵွၼ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႈႁၢၼ် ဢုထႆး ၽူင်းၸၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈသွပ်ႇထၢမ်ေသ ၼၢင်းၼၢင်းဢိၼ်းၶႆႈေၼဝႃႈ ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၵိၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁပ်ႉၸၢင်ႈပူိၼ်ႈၵူၺ်း မီးတုိဝ်ႉတၢင်းလႆႈၶုိၼ်ႈ လွႆြၽႃးထၢတ်ႈၵွျင်းၶမ်း တီႈေၸႈဝဵင်းႄမႉႁေႇ ေၸႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇေသ လႆႈသုိဝ်ႉထီထႆး 5 ဝႂ်ေသ မွင်းပႂ်ႉတူၺ်းဝၼ်းထီေတဢွၵ်ႇ ယဝ်ႉသမ်ႉၸပ်းထီႇထႆးတင်းမူတ်း 5 ဝႂ် မႅၼ်ႈငုိၼ်းထႆး 30 လၢၼ်ႉဝၢတ်ႇ (သၢမ်သိပ်းလၢၼ်ႉဝၢတ်ႇ) ဢွၼ်ၵၼ်လီၸႂ်ၸူမ်းႄတႉႄတႉဝႃႈဝႃႈေသ ၸင်ႇလႆႈပႃးၵၼ်မႃးၸႅင်ႈမၢႆဝႆႉ တီႈလုမ်းပလိၵ်ႈႁၢၼ်တမ်ႇရူတ်ႇၵဵင်းမႆႇဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။


text:
ႁူဝ်တီးမၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းလႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်
သႅၼ်ဝီလႄႈ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၼႆႉ ၵွပ်ႈသႅၼ်ဝီ မီးမႃဢွၼ်တၢင်းလႄႈ ၶႃႈႁဝ်းယွၼ်းလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ သႅၼ်ဝီဢွၼ်တၢင်း ဢိတ်းၼိုင်ႈ (ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈပိုၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းလူင် လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းၵမ်ႈၼမ် ႁူႉၵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇ ၽိတ်းႁိုဝ်ထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ဝႆႉပဵၼ်ၸိူင်းထတ်းမၼ်းႁႄ)။
ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇမၢင်ၽိုၼ်တႅမ်ႈဝႃႈ- သႅၼ်ဝီ ထွႆႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶႄႇႁေႃႈ၊ ဢၼ်မႃးတီႈထွႆႈၵႂၢမ်းၶႄႇဝႃႈ- သႂႅၼ်ႊဝီႇ၊ ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ- ၸဝ်ႈမိူင်းၽူႈတၢင်ၼႃႈ ဝွင်ႉႁေႃၶမ်းၶႄႇ ၼႆၵၼ်၊ ၼႄသၢၵ်ႈသေႇဝႃႈ- တၢင်းမိူင်းတႆးလိုဝ်ႉ 12-ပၢၼ်းၼႃး ၵေႃႈ လႇႈၸိုဝ်ႈမိူင်းသႅၼ်ဝီ ဢၼ်ႁေႃၶမ်းၶႄႇတင်ႈပၼ် ဢၼ်မႃးတီႈၵၢမ်းၶႄႇႁေႃႈဝႃႈ သႂႅၼ်ႊဝီႇ မိူၼ်ၵၼ်၊ ၸၢဝ်းတႆးလိုဝ်ႉၶဝ် ယင်းႁွင်ႉဝႃႈ- မိူင်းသႅၼ်ဝီၾႃႉ ၼႆ တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ၊ ပေႃးမႃးတူၺ်း ၸိုဝ်ႈမိူင်းသႅၼ်ၾၢင် သႅၼ်ၸႄႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းတႆး ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇၸိုင် သႅၼ်ဝီ ၼႆႉ ပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးၵွႆး၊ တေဢမ်ႇမႃးတီႈ သႂႅၼ်ႊဝီႇ ထွႆႈၵၢမ်းၵႂၢမ်းၶႄႇႁေႃႈၶဝ် (ၽူႈတႅမ်ႈ) ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ၊ လွင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ လီသိုပ်ႇၶူၼ်ႉႁႃၵၼ်ထႅင်ႈယူႇ။
ဝဵင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈပိုၼ်းဝႃႈ တေလႆႈႁၼ်မီးလၢႆပၢၼ်ၼင်ႇၼႆ (1)သႅၼ်ဝီ ပၢၼ်ႁူဝ်တီးၼၼ်ႉ ႁွင်ႈထႅင်ႈၸိုဝ်ႈၼိုင်ႈဝႃႈ- ၵဵင်းသႅၼ်၊ ၵဵင်းဝီ(သႅၼ်ၸႄႈ ၵေႃႈဝႃႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင်မိူင်းမၢဝ်း ပၢၼ်ႁႅၵ်ႈ ၶုၼ်တၢႆႇၶၢၼ်ႇတင်ႈ(မႃးၵိၼ်) မိူဝ်ႈၶသ-957၊ သႅၼ်ဝီပၢၼ်ထီႉ-2 (ၵဵင်းတူႈ ၵေႃႈႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶမ်းၵၢႆႇၾႃႉ တင်ႈမိူဝ်ႈၶသ-1420၊ သႅၼ်ဝီပၢၼ်ထီႉ-3 ၸဝ်ႈလူင်ၶမ်းႁၢမ်ၾႃႉ တင်ႈမိူဝ်ႈၶသ-1594 လႄႈ သႅၼ်ဝီပၢၼ်ထီႉ-4 လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ လႄႈၸၢၼ်း/ ၼိူဝ်ႈလႄႈတႂ်ႈ မိူဝ်ႈၶသ-1881 ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းဢူၼ်ႈယုပ်ႈ ပဵၼ်ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် သိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ (ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ၵေႃႈဝႃႈ၊ ၶသ 1549-1887) လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း (1881-1887) ၼင်ႈႁေႃမႂ်ႇတႄႉပဵ် (1914 ၼ်ွၼ်းၽေး 1916)၊ မႃးထိုင်ပီႊ-2014 ၼႆႉ လႆႈမႃးယဝ်ႉ 100-ပီႊတဵမ်လႄႈ ႁဝ်းၶႃႈမႃးႁဵတ်းပွႆးယုၵ်ႉယွင်ႈၵုၼ်းမုၼ် ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈဢွၼ်ႁူသ်တိုၵ်းပႅတ်ႈ ဢၢမ်းၼၢၸ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ဢၼ်သုၼ်ႇငမ်းၼိူဝ်မိူင်းတႆးမႃး ပဵၼ်ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ။
ႁေႃၶမ်းသႅၼ်ဝီ ပၢၼ်ထီႉ-2 လႆႈတူၵ်းယူႇပႃႈတႂ်ႈႁေႃၶမ်းၶႄႇ (ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶိူဝ်းႁိူၼ်းယူၼ်) ဢၼ်ၵၢႆၽၢၼ်ႇတႂ်ႈဢၢမ်းၼၢၸ်ႈ ႁေႃၶမ်းၼွင်သႄ (ၶိူဝႅးႁိူၼ်းတွၼ်ႇ) မိူဝ်ႈၶသ-1445 လႄႈ လႆႈတူၵ်းယူႇပႃႈတႂ်ႈ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ (ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ႁင်ႇသႃႇဝတီႇ) မိူဝ်ႈၶသ-1556 ယဝ်ႉလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ ဢၢၼ်းၼၢၸ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ (ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၵူင်းပွင်ႇ) မိူဝ်ႈၶသ-1881 ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း (1881-1887)။
ၵူၼ်းမိူင်းထိုင် ၶုၼ်မိူင်း
ဢမ်ႇဝႃႈၶုၼ်မိူင်း ႁိုဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႂ် ပေႃးပဵ်ၵေႃႉဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႈ တင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႂ်းၽွင်းယၢမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း သုၵ်ႉယုင်ႈၼၼ်ႉ (ၵမ်ႉပႃႈၼမ်) ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႆႇသႅင်ၽၼ်းၶမ်း။
ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းထမ်းမလႃး လႆႈႁၼ်ၼႂ်းပိုၼ်းၼႄပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဝႆႉ ၸိူင်ႉၼႆတင်းၼမ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇၶုၼ်ၶႄႇ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းႁၼ်ႉ (Han Dynasty 876-884 BC)၊ ၶုၼ်ၶႄႇ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းမိင် (Ming Dynasty 1911-1941 AD)၊ ၶုၼ်ၼပူဝ်ရိယၼ်ႊ (Naporean 1804-1814 AD) မိူင်းၾရ်ႊသဵသ်ႊ၊ ၶုၼ်ၸၼ်တၵုတ်ႉတ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းမူဝ်းရိယ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇၶုၼ်ဢသူဝ်းၵ (Chantagupt 315-330 BC) မိူင်းပႃတလိပုတ်ႉ (မိူင်းဢိၼ်ႊတိယိူဝ်းယၢမ်းလဵဝ်)၊ ၶုၼ်ဢၼေႃႇရထႃႇ (Anurutha 1044-1077 AD) ၽူႈတင်ႈမိူင်းပူးၵမ်ႇ၊ ၶုၼ်မၢၼ်ႈဢူးဢွင်ႇၸေႇယ ၽူႈတင်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၵူင်းပွင်ႇ (Kone Paung Dynasty 1751-1706 AD) ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်သၵ်း ၵေႃႉယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းယူဝ်းယူဝ်းသေ ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်း ၽူႈၵေႃႇတင်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ လိုဝ်းၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းမႃး ၼႂ်းပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၵၼ် ၵူႈၸဝ်ႈၸဝ်ႈ။
ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးလၢႆလၢႆၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈတင်းၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း မိူင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- (1)ၸဝ်ႈသိုဝ်ႉၼူႇလေႃ ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းၼွင်သႄ (မိူင်းၼမ်ၸဝ်ႈ) မိူဝ်ႈၶသ 649 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်၊ ပဵၼ်ၸဝ်းႁႆႈၸၢဝ်းၼႃးၵွႆးသေ ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ် ၶုၼ်ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းၼွင်းသႄ (Nan Chou Dynasty)၊ (2)ၸဝ်ႈၸိူင်ႁၢၼ် ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းၸႄႈလိုဝ်ႉ (ဝဵင်းၵဵင်းႁုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်း 12-ပၢၼ်းၼႃး မိူၼ်ၵၼ်) (3)ၶုၼ်တိုင်းၶမ်း ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းတိုင်းၶေႃ (မိူင်းမၢဝ်း - Mao Dynasty)) မိူဝ်ႈၶသ-764 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ဢၢႆႈၸၢဝ်းႁႆႈ ၸၢဝ်းၼႃးၵွႆး) (4)တႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ (ၸၢဝ်းဢၢႆႈသႅင်ၶၢႆႇ၊ ၸဝ်ႈယီႈသႅင်ၵမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈသၢမ်သႅင်သႂ်) ဢၼ်ႁုပ်ႉယိုတ်းဢဝ်မိူင်းပူးၵမ်ႇ (မိူင်းၼွင်ၵၢဝ်)သေ ၵေႃႇတင်ႈမိူင်းဢႃႇဝ (Ava Dynasty) မိူဝ်ႈၶသ-1400 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ် ပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းယၢင်း (ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်ယၢမ်းလဵဝ်) ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးသႅင်ၶမ်းပၼ်းၼၼ်ႉ ၵွႆးမိူၼ်ၵၼ်။
ၸင်ႇလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ၽူႈၵေႃႇတင်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ (ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း)ၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသႃမၺ်းယူဝ်းယူဝ်းၵွႆး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႆႇသႅင်ၽၼ်းၶမ်းၼႆၼၼ်ႉ ပိုၼ်းမိူင်းမီးပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဝႆႉယူႇ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၼႂ်း 19-ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ
မႃးၼႂ်းပၢၼ်သႅၼ်ဝီ ဢၼ်ပဵၼ်ပၢၼ်မိူင်းတႆးၵဝ်ႈႁႆးႁေႃ ၸမ်တေသုတ်းဝၢႆး (မွၵ်ႈၶသ 1700-1800)ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ၸႂ်ႉဢၢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢမ်ႇတြႃးသေ ၶႂ်ႈပူတ်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသႅၼ်ဝီ တူၼ်လႂ်ပူတ်း၊ ၶႂ်ႈတင်ႈၽႂ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်ဝႃႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ၵေႃႈ ႁွင်ႉဢဝ်ၵႂႃႇၶင်ဝႆႉ ဝႅင်းႁိူၼ်းတီႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ႁဵတ်းၼႆ။
ၽွင်းၼၼ်ႉၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ (ၶသ 1700-1800) ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသႅၼ်ဝီ ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈမိူင်းႁေႃၶမ်း 8-ၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းတႆး၊ ၵွႆးၵေႃႈဢမ်ႇမီးဢၢမ်းၼၢၸ်ႈသင် ယူႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉႁုၼ်ႇ (ဢယုၵ်ႉပျႃႉမိၼ်း) ၵွႆးသေ လႆႈၵႃႈလႆႈဝႅၼ်ၸွမ်းၵွင်ႁေႃၶမ်း မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ ယူႇႁဵတ်းၼၼ်။
ၽွင်းၼၼ်ႉၸင်ႇမီး ၶုၼ်ဢိူင်ႇ ၽူႈဢမ်ႇယွမ်းၼွမ်းၸူး ဢၢမ်းၼၢၸ်ႈဢမ်ႇတြႃးႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉလႄႈ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၸူႉၸွမ်းၵူၼ်းတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢၢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢမ်ႇတြႃးၶွင်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ။
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ မၢၼ်ႈတႃႊလိူဝ်ႇ သမ်ႉၸႂ်ႉဢၢမ်းၼၢၸ်ႈမၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ၼမ်းႁူဝ်သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆး 8-မိူင်းသေ ၶိုၼ်းမႃးၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းသွင်ၶုၼ်သၢင်ႇၶဝ် ထိုင်မိူင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၸင်ႇဢဝ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း တႆးတေႃႇတႆး တိုၵ်းတေႃးၶႃႈၾၼ်းဢဝ်တၢႆတၼ် လိုၼ်းသုတ်းတေႃႇပေႃးလႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ် တီႈဝဵင်းမိူင်းယႆ၊ ပႃႈၼႃႈၶုၼ်ၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈတႆး (ရှမ်းပြည်အရေးပိုင်း) ႁဵလ်းတပရၼ်ႉတ် (Mr Arther Hedding Hieldebrand)၊ ၽူႈၵွတ်းသၢႆသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းတပ်ႉသတႅတ်ႉမိၼ်း (တီႈမိူင်းသွၵ်ႇ - ဝဵင်းသွင်ႁူၺ်ႈ) ၶုၼ်သိုၵ်းတႃႊလီ (Lt. Deley) ၼၼ်ႉသေ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်သွင်ဝဵင်းႁေႃၶမ်းသႅၼ်ဝီ (သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ/ သႅၼ်ဝီၸၢၼ်း) ၼႆမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ-03 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ပီႊ-1888 ၼၼ်ႉၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ထဝ်ႈမိူင်း၊ ပူႇႁဵင်၊ ပူႇၵၢင်ႉလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်တုၵ်းယွၼ်းၼႆယူႇ။
ၶေႃႈလူပ်းလင်ပွင်ႈၵႂၢမ်း
တင်ႈဢဝ်ပီႊၶသ-1885 ၼၼ်ႉ ဝဵင်းလူင်သႅၼ်ဝီ ၸင်ႇၸႅၵ်ႇၽႄၵၼ် ပဵၼ်သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ (ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၽွင်းငမ်း) လႄႈ သႅၼ်ဝီၸၢၼ်း (ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ဢဝ်ဝဵင်းမိူင်းယႆ ပဵၼ်ဝဵင်းႁေႃၶမ်းသေ ၽွင်းငမ်း) မႃး တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ဢိင်းၵလိတ်ႈ မႃးၵိၼ်မိူင်းတႆးမိူဝ်ႈၶသ - 1887 ။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃႁၢင်ႈႁၢႆႉ တႆးတေႃႇတႆးတိုၵ်းၾၼ်းၵၼ်ထႅင်ႈၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးပီႊ-1888 တင်းသွင်ၾၢႆႇ (သႅၼ်ဝီတႂ်ႈလႄႈၼိူဝ်) ၸင်ႇမႃးတူၵ်းလူင်းၵၼ် ပႃႈၼႃႈၶုၼ်ဢင်းၵိသျ်း (ၶုၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းတႆး) တီႈဝဵင်းမိူင်းယႆထႅင်ႈၵမ်းသွင် မိူၼ်ႁူႉၵၼ်ၵူႈၸဝ်ႈယူႇၼႆႉယဝ်ႈ။
ၸင်ႇလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၼႆႉ ပဵၵ်ႉဝႃႈယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လုၵ်ႈၸၢဝ်းႁႆႈၸၢဝ်ၼႃးၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉ ၽူႈၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆသေၵေႃႈ ၵွပ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ဢဝ်မိူင်း ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉတႂ်ႈဢမ်းၼၢၸ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ လႆႈပုတ်းပုတ်းၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ဢိင်းၵလိတ်ႈၶဝ်လႄႈ ၵိုင်ႇလီယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်၊ ပဵၼ်ၽူႈသၢၼ်ၶတ်း တိုၵ်းတေႃးဢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢမ်ႇြတႃးၶွင်ႁေႃၶမ်း ဢၼ်မီးဢမ်းၼၢၸ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈၵွပ်ႈၵူႈဢဝ်ဢမ်းၼၢၸ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵိုၵ်းပိုၼ်းတႆးမႃးၼိုင်ႈတွၼ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈ။
ၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆးၵေႃႉႁူဝ်တီး ၸဝ်ႈၶမ်းယၼ်ႇၾႃႉ(1952) လႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ၽူႈၼမ်းၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (Shan State Army-SSA 1964) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈလီလၢင်းမၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း လွၼ်ႉလွၼ်ႉ ႁူမ်ႈတင်းၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၢႆႇ (ၸဝ်ႈသိူဝ်လိူင်ၾႃႉ) ၽူႈဢွၼ်ၵေႃႇတင်ႈ ပႃႇတီႈမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး ဢၼ် ပဵၼ်ပႃႊတီႊဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး မိူဝ်ႈပီႊ-1971 ၊ တင်းပႃႊတီႊ SSPP ၊ တင်းတပ်ႉသိုၵ်း SSA ယင်းတိုၵ်ႉတင်ႈမၼ်ႈယူႇ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ယွင်ႁူၺ်ႈ (ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ) ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း မိူင်းသႅၼ် ဝီလႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၸၢဝ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီ ႁူမ်ႈတင်းၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း လၢႆလၢႆတီႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆး ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၼင်ႈႁေႃတဵမ် 100-ပီႊ (1914-2014)ၼႂ်းပီႊ-2014 ၼႆႉ ပဵၼ်ၵုၼ်းမုၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီၵူၺ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ ပဵၼ်တင်းၵုၼ်းမုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၽူႈႁၵ်ႉလွင်ႈမီးြတႃး ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတင်းသဵင်ႈၼႆၼၼ်ႉ ယႃႇပေလိုမ်း ၵၼ်သေၵမ်း။
ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ဢၼ်ၸိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈ ၵူၼ်းႁုၼ်ႈလင် ထုၵ်ႇလီႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်းၼႆႉ-
(1)ၼမ်ႉၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်- တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈ ၼမ်ႉၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈလူဝ်ႇသွၼ်ပၼ်ပိုၼ်းၶႃႈ၊ သႂ်ႇပၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႁတ်းငၢၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁုၼ်ႈလင်ၶဝ် ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈဢဝ်ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ် (ဢၼ်ပဵၼ်ၸုတ်းဢူၼ်ႈ/ ၸုၼ်းၶႅင်) ၼႂ်းပိုၼ်းမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသေ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈပိုၼ်းတႆး၊ ပိုၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးပၢၼ်မႂ်ႇ ႁႂ်ႈၶိုတ်းၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ပိူဝ်ႈတႃႇပဵၼ်ၵၢၼ်ဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ် ၽူႈႁတ်းငၢၼ်တႆးႁဝ်းၶႃႈ (မိူဝ်ႈဢွၼ်ႇမွၼ်) ၵႂႃႇဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၶၢဝ်းၵႆၼၼ်ႉလႂ်။
(2)ၼမ်ႉၸႂ်မႄးႁၵ်ႉၽွမ်ႉၸွႆႈ- တႃႇတေၵိူတ်ႇမီးၼမ်ႉၸႂ် မႄးႁၵ်ႉၽွမ်ႉၸွႆႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးမႄးၵၼ် (ပၼ်သတိၵၼ်) တႅၼ်းတီႈလၢႆးၼႄးၵၼ်၊ ဝႆႉၸႂ်ႁၵ်ႉပႅင်းၵၼ် တႅၼ်းတီႈၸင်းၵၼ် (ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ)၊ ၽွမ်ႉၵၼ်၊ ပဵၼ်ၸႂ်လဵဝ်ၵၼ် တႅၼ်းတီႈ ဢမ်ႇယွမ်းမၵ်းမၼ်ႈ ၽွၼ်းၵၢၼ်ၵၼ်လႄႈ ၶဝ်ႈႁႃသူႇၸႂ်းၵၼ်၊ ပၼ်ႁႅင်းၸ်ၵၼ်တႅၼ်းတီႈ ႁူပ်ႉသႂ်ႇၵၼ်ယူႇၵေႃႈ ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁၼ်ၵၼ်၊ ႁၼ်ၵၼ်တူၵ်းၵိၼ်းၵေႃႈ ပၢႆႈပႅတ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၽိုၵ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇႁုၼ်ႈလင်ၶဝ် မေႃမီးၼမ်ႉၸႂ်ၽူႈၵူၼ်းလီ ဢၼ်မေႃမႄးၵၼ်၊ ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၽွမ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈၵၼ် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တိူဝ်းတွၼ်းၼၼ်ႉလႂ် မၼ်းပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၢဝ်းတႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ႁၵ်ႉၾိင်ႈငႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးၵူႈၵေႃႉၼႆၼၼ်ႉ ယႃႇပေလူင်းလိမ်းလႄႈ ၵွင်လင်ပႅတ်ႈၵၼ်သေၵမ်းၼႆ။


text:
V.2 လႃႊလႃႇလႃႈလႃးလႃႊ.... လႃးလႃႈလႃႇလႃႊ .... လႃႊလႃႇလႃႈလႃးလႃႊ.... လႃးလႃႈလႃႇလႃႊ ....လႃႈလႃးလႃႈလႃ လႃႈလႃးလႃႈလႃႈ ....သေလၢႆႊ မိူဝ်ႈႁဝ်းၸူမ်း ၺႃးပိူၼ်ႈဢုပ်ႇလူမ်း မိူဝ်ႈႁဝ်းၶင်း ၺႃးပိူၼ်ႈဢုပ်ႇၽၢင်း ပိူၼ်ႈလိုမ်ႈလဵၼ်ႈ ႁဝ်းသမ်ႉၸွမ်းယုမ်ႇၵႂၢမ်း ၵဝ်းလႄႈ မဝ်းဢိူဝ်ႈ ပိူၼ်ႈၸိူဝ်ႈၼီႈတၢင်းႁၵ်ႉမႂ်းၵႂႃႇၼႃႈ ၼၢႆးသထေးလုင်း လူင် ၼၢႆးသထေလုင်းလူင် ၼၢႆးသထေး လုင်းလူင်ပိူၼ်ႈ .....
V.3 လႃႊလႃႇလႃႈလႃးလႃႊ.... လႃးလႃႈလႃႇလႃႊ .... လႃႊလႃႇလႃႈလႃးလႃႊ.... လႃးလႃႈလႃႇလႃႊ ....လႃႈလႃးလႃႈလႃ လႃႈလႃးလႃႈလႃႈ .... ၶေႃးၶူမ် လႆႈတူၵ်းသုမ်းယွၼ်ႉပိူၼ်ႈၶီႇၼဵၵ်း လႆႈပူၵ်းမိုဝ်းယွၼ်ႉပိူၼ်ႈမၢင်ႇတဵၵ်း ယိုင်ႈလႅၼ်ႈလေႃႈ မၼ်းသမ်ႉၸဵဝ်းယႂ်ႇပွင်း သုမ်းယဝ်ႉ သုမ်းယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸပ်းဝႆႉၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ၼၢႆးသထေးပီႈလူင် ၼၢႆးသထေပီးလၢႆႊ ပီးဝႆႉပွတ်းၵၢင်ပႅတ်ႈ ........


text:
ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ်
ၼမ်းၼႂ်း
- 1 ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻ
- 2 1. ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ႁႅင်းၽိူမ်ႉထႅမ်
- 3 2. ၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း
- 4 3 မေႃတူင်ႉၼိုင်
- 5 4 လွင်ႈလူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸီႇဝရုပ်ႈ
- 6 5 ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်
- 7 လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေႇၻ
- 8 1 ႁႂ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃး
- 9 2 ႁႂ်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း
- 10 3 ႁႂ်ႈဝူၼ်ႉ ၸႅင်ႈလႅင်း
- 11 4 ႁႂ်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵေႃႉထတ်းထိၼ်
- 12 တူၼ်ႈလႄႈ သတ်း
- 13 တူၼ်ႈ လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်
- 14 ၵိင်ႇၽႄ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေၻ
- 15 1. သတ်းတူဝ်မီးသၼ်လင်
- 16 တူဝ်ဢမ်ႇမီးသၼ်လင်
- 17 ပိုၼ်းပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် (ၸီႇဝၿေႇၻ)
ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၿၢႆႇဢူဝ်ႇလေႃႇၵျီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူဝ်မီးၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် သၸီႇဝ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၸီႇဝ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ဢၼ်မီးၸႂ်တင်းသဵင်ႈ။ [1] တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၸီႇဝယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇသေ ပေႃးဝႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵႂႃႇ လွင်ႈၶဝ်ၸိုင် တေပွင်ႇၸႂ်လူင်ႉလႅင်း လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ဢၼ်ၵူၼ်းလႄႈသတ်း မီးၸႂ်ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ၸႅင်ႈလႅင်းယူႇ၊ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သၸီႇဝၼၼ်ႉ တူၼ်ႈတွၵ်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈႁူဝ်ၵေႃႈ တီႈၼႆႈ တေလႆႈၸႂ်ႉဝႃႈ ၶဝ်မီးၸႂ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးဝႃႈ တူၼ်ႈမႆႉ ၼိုင်ႈတူၼ်ႈ ႁႅင်ႈႁဵဝ်ႇၵႂႃႇၸိုင် ႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈဝႃႈ တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ တၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈမီးၸႂ်ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸႂ်ႁူႉၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸႂ်သတ်းလႄႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ။
ၸီႇဝ (သၢႆၸႂ်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လႂ်တႄႉတႄႉၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဢိင်ပိုင်ႈၼိူဝ် လွင်ႈထူပ်းႁၼ်ၼၼ်ႉသေ မႃးလၢတ်ႈၸိုင် ၸီႇဝသၢႆၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ်ၸွမ်းတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸီႇဝသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈႁၼ်လႆး တင်းၼမ်တင်းလၢႆသေတ ၸီႇဝသၢႆၸႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတူဝ် (ႁၢင်ႈၽၢင်)ၼၼ်ႉတႄႉ ပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ပႆႇႁႃႁၼ်ၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸီႇဝသၢႆၸႂ် ဢၼ်ႁဝ်းပွင်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸီႇဝသၢႆၸႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇၽၢတ်ႇ တူဝ်(ရူပ်ႈ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵွၼ်းၸိုင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၶဝ် သိုပ်ႇယႂ်ႇ သိုပ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸီႇဝယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ် ယႂ်ႇမူႈ၊ တူင်ႉၼိုင်၊ ၽႄႈတိူၼ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ၽၢင်လၵ်ႉၶၼႃႇ သၸီႇဝဝႃႈၼႆသေတ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈပွင်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸီႇဝၼႆ ပႆႇဝႃႈလႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် လၵ်ႉၶၼႃႇ ပိူင်ၽၢင်ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မၢင်တွၼ်ႈမၢင်လႂ် တမ်ႈတီႈ ၼိၸီႇဝ (ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်) ၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈႁၼ်ၸွမ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ၵေးၼမ်ႉၼႆႉ မေႃယႂ်ႇမႃး၊ မေႃမီးမႃး ၵိင်ႇၽႄမၼ်းထႅင်ႈ တင်းၼမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ယႃႈမွင်ႇ (ပရုတ်ဆီ) ၵႂႃႇသႂ်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်ၽိဝ်ၼမ်ႉၸိုင် တေတူင်ႉတူင်ႉၼိုင်ၼိုင်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် လိၼ်ၼဵဝ် ၼွၵ်းၼမ်ႉသေ ဝႆႉဝႆႉၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ဢူၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉယူႇ။ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလီလီၸိုင် ပၵ်းပိူင်လၵ်ႉၶၼႃႇ ၸီႇဝၼၼ်ႉ မီးႁႃႈဢၼ်ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
1. ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ႁႅင်းၽိူမ်ႉထႅမ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႃႇတေ ၸႅၵ်ႇၽႄႁူႉလႆႈ သၸီႇဝ (ဢၼ်မီးၸႂ်) လႄႈ ၼိၸီႇဝ (ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်) ၼၼ်ႉၸိုင် သၸီႇဝၼႆႉ မၼ်းမီးပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် သၸီႇဝၼႆႉ တီႈတူၼ်ႈတီႈတူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမီးသေးလ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းသႄးလ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉမီး ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီး ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇၸိုင် တေဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၸီႇဝ။ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း မၼ်းမီးပိူင်ၽၢင် ဢၼ်ဢဝ်သႄးလ်သေ ၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼိၸီႇဝၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး သႄးလ်လႄႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇ ပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ။ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်မေႃၽိူမ်ႉထႅမ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း သင်ဝႃႈ ၼင်တီႈၶႅၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း သိၵ်ႇၵႂႃႇလွၵ်ႈၵႂႃႇ ပေႃးၼႆၸိုင် ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး ၼင်မႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁၼ် ၸဵပ်းတီႈတူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၶဝ် ၶိုၼ်းႁၢႆၶႅၼ်းၵႂႃႇ ၼိူဝ်ႉမႂ်ႇ ၶိုၼ်းမုၼ်းမႃး၊ ဢၼ်ႁၵ်းၵႂႃႇ ၶိုၼ်းၵပ်းၵၼ်ၶိုၼ်း၊ ဢၼ်ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး လိူတ်ႈမႂ်ႇ ယၢင်မႂ်ႇ၊ ၼင်မႆႉလွၵ်ႈၶၢပ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃးမႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်မေႃၽိူမ်ႉထႅမ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2. ၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သၸီႇဝၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ မေႃၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းယဝ်ႉ။ ၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ပေႃႈမႄႈသေ မီးမႃး လုၵ်ႈလၢင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း လုၵ်ႉတီႈၸၢင်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽႄႈဢွၵ်ႇမႃး ၸၢင်ႉၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ပႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ မၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၽႄႈဢွၵ်ႇပဵၼ် မၢၵ်ႇမူင်ႈၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃး မၢၵ်ႇလၢင်း။ သၸီႇဝၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၶိင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းသေ မီးလွင်ႈၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းသေတ ၼိၸီႇဝၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် သၸီႇဝၼႆႉ ၶဝ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ မေႃၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းယဝ်ႉ။
3 မေႃတူင်ႉၼိုင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သၸီႇဝၼႆႉ တႃႇတေၼႄဝႃႈ လွင်ႈၶဝ်မီးၸႂ်ၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ်ပဵၼ် လွင်ႈမေႃတူင်ႉၼိုင် ၶၢႆႉၼီၼၼ်ႉယူႇ။ ပႅင်ႈၼင်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁၼ်ၼၼ်ႉၸိုင် တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ ယင်ႇႁၢၵ်ႈၸပ်းလိၼ်ဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢႆႉၼိုင်လႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇသတ်း။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈယူႇ သွင်ပိူင်။ (ၵ) ၶၢႆႉၼိုင်ႁင်းၵူၺ်း (ၶ) မီးဢၼ်တိုတ်ႉၸၼ်လႄႈ ၶၢႆႉၼိုင် ဢမ်ႇၼၼ် မီးႁႅင်းတုမ်ႉတွပ်ႇ။
(ၵ) ၶၢႆႉၼိုင်ႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း တမ်ႈတီႈ တူဝ်သတ်းၶဝ်ယူႇ၊ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းတူၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ၊ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇၼၼ် မၼ်းမေႃၶၢႆႉၼိုင် ႁင်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ တူၼ်ႈၶိူဝ်း မၢင်မဵဝ်းၼႆႉ မၼ်းမေႃၶၢႆႉၼိုင် ၵဵဝ်ႈၶဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၶ) သၸီႇဝၼႆႉ မီးဢၼ်တိုတ်ႉၸၼ်လႄႈ ၶၢႆႉၼိုင် ဢမ်ႇၼၼ် မီးႁႅင်းတုမ်ႉတွပ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ပေႃးဝႃႈ ၽႆးမႆႈၺႃး တိၼ်မိုဝ်း တူဝ်သတ်းၸိုင် ၶဝ်ၼႅတ်ႈၽႅတ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢႆယၢၼ်ၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈ ၵရူဝ်ႇလူဝ်ႇၾီႇၼၼ်ႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈၸိုင် ၶဝ်မေႃၶၢႆႉႁႃ ငွၵ်ႈဢွၵ်ႇၸူး ၽၢႆႇဢၼ်မီးလႅင်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ၽႆးလႄႈ ငဝ်းလႅင်းၼႆႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈဢၼ် တိုတ်ႉၸၼ် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းသေ လွင်ႈဢၼ် သတ်းလႄႈ တူၼ်ႈ ၶိုၼ်းတုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ႁႅင်းတုမ်ႉတွပ်ႇ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈဝီးၼၢတ်ႉၸ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တူၼ်ႈႁဵဝ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ မူင်ႈမႅင်းၶဝ်ယူႇ၊ မၼ်းတေမိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢပ်ႇဢႅင်ႈငႄး ဢႃႈဝႆႉသေ ပေႃးဝႃႈ မူင်ႈမႅင်းၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းမၼ်းၸိုင် မၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉ တုပ်ႇႁပ်းႁိပ်ႇဢဝ် မူင်ႈမႅင်းတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉၼၢင်းၼွၼ်း (ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ)ၼၼ်ႉ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး မႂ်မၼ်းတုပ်ႇၵႂႃႇ။ မွၵ်ႇဝၼ်းဝၢႆႇၼၼ်ႉ ၵၢင်ဝၼ်း မီးၽၢႆႇလႂ် မၼ်းဝၢႆႇၸွမ်း ၽၢႆႇၼၼ်ႉလႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်း ႁႅင်းတိုတ်ႉၸၼ်လႄႈ ႁႅင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇယဝ်ႉ။ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶဝ် ထၢင်ႇၸႅင်ႈလိူဝ်သေ တူၼ်ႈလူးၵွၼ်ႇ။
4 လွင်ႈလူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸီႇဝရုပ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်)တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၸီႇဝရုပ်ႈ (တူဝ်)ၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ လူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ (မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇ) ယဝ်ႉ။ မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်တၢင် တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ် သႄးလ် လႄႈ ထၢတ်ႈ သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်) လူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီ မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇၼႆႉတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ် သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်) တေသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်လႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ပဵၼ်မႃးမႂ်ႇ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ယႃႇပေႁႂ်ႈလူႉလႅဝ်၊ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၶိုၼ်းၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။
5 ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၸီႇဝၿေႇၻၼၼ်ႉ မၼ်းမီးတီႈပွင်ႇ လိုၵ်ႉလမ်ႇလိူဝ်သေ လွင်ႈပိူင်ၽၢင် ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃးၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽွၼ်းလီ မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸမ်ႇသေ (ၵ) မိတူဝ်ႇသိတ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သႄးလ်မႂ်ႇ တီႈတူဝ် ပဵၼ်မႃး၊ (ၶ) သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယႂ်ႇမႃး လႄႈ (င) သႄးလ် ဢၼ်ယႂ်ႇမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႄႇၶႅၼ်ႉမႃးသေ ပဵၼ်ၼိူဝ်ႉၼင်မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ႁၢင်ႈၽၢင် ယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၵူၺ်းပဵၼ် ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ လွင်ႈယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်ၵူၺ်း။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽီႇၸီႇဢေႃႇလေႃႇၵျီႇသေ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၼႃႈၵၢၼ်သၸီႇဝ၊ လွင်ႈၵုမ်းထိင်းပၼ် ၼႃႈၵၢၼ်ၽႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈၽဵင်ႇ၊ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ၽႄႈတိူၼ်း မူႇယႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁုပ်ႈမၼ်းတႄႉ လွင်ႈဢၼ်သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်) ယႂ်ႇမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇမၼ်း ပဵၼ်လူၺ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႇၸမ်ႇ ၽၢႆႇၼႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ၼိၸီႇဝ (ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်) မူႈယႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းတႄႇ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢၼ် ယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထၢတ်ႈမေႃႇလီႇၵိဝ်း ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် မႃးၶွၼ်ႈၵၼ်သေ ၸပ်းၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေႇၻ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေႇၻ ၼၼ်ႉ တေလႆႈၸွမ်း မၢႆမီႈ သီႇဢၼ်ယူႇ။ ပေႃးဢမ်ႇၸွမ်း မၢႆမီႈသီႇဢၼ်ၼႆႉၸိုင် တေဢမ်ႇယၼ်မၼ်ႈလႆႈ တီႈၼိူဝ် ၸီႇဝၿေႇၻပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉလႆႈ။
1 ႁႂ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေၻၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ တူဝ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းသေ ၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ႁၼ်ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ တွင်းမၢႆ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တႄႉ မီးတႄႉၼၼ်ႉတႃႉ။
2 ႁႂ်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းလူၵ်ႈလေႃးၵ ပၢႆးသၢႆႊ တမ်ႈတီႈ ၸီႇဝၿေႇၻၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်းယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း၊ တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၢႆၸႂ် ပၢႆးၸီႇဝၿေႇၻယဝ်ႉ။
3 ႁႂ်ႈဝူၼ်ႉ ၸႅင်ႈလႅင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးၸီႇဝၿေႇၻၼႆႉ တိုဝ်းၵမ်ဝႆႉ လွင်ႈဝူၼ်ႉသိုဝ်ႈ ဝူၼ်ႉၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သတ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သတ်းၵူၺ်း။ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉၵဝ်ႉႁွင်ႉလႄႈ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တၢင်းဝူၼ်ႉ ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်း ၸႅင်ႈလႅင်း။ လွင်ႈဝူၼ်ႉ ဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်းၼင်ႇၼၼ် တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းပၢႆး ၸီႇဝၿေႇၻၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁၼ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈမီး။
4 ႁႂ်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵေႃႉထတ်းထိၼ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေ ၸၢင်ႈထဵင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၼမ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ မႃးၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၽိုၼ်ထမ်းၵေႃႈယဝ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉယုမ်ႇၵမ်းလဵဝ်။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈၵႂႃႇ သေႃႉသွၵ်ႈႁႃ ၶေႃႈယၼ်မၼ်ႈမၼ်း ၶေႃႈတမ်းၸႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈပေႃးလႆး ၶေႃႈတွပ်ႇယူႇ။ ၽူႈလူင်ႉ ပၢႆးၸီႇဝၿေႇၻၶဝ်ၵူႈၵေႃႉတႄႉ ၶဝ်ၸွမ်းမၢႆမီႈလူင် သီႇဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈလႄႈ သတ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိင်ႈပဵၼ် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်း evolutionary biology ဝႃႈၸိုင် ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈဢၼ်ၼိုင်ႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈ လႅပ်ႈတိုၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈပဵၼ် ပႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇပဵၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်၊ လႅပ်ႈတေ ဢမ်ႇပဵၼ် တီႈလဵဝ်ၵၼ်။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ပိုၼ်းဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်း ဝႃႈတႄႉ ၸီႇဝ (ၸႂ်) ဢမ်ႇၼၼ် သၸီႇဝ (တူဝ်ဢၼ်မီးၸႂ်)ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ်မႃႈၸွမ်း တီႈယူႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သၸီႇဝ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ တူၼ်ႈႁိုဝ်၊ တေလႆႈဝႃႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼႆ ပႆႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ လုၵ်ႉတီႈတူၼ်ႈသေ ပဵၼ်မႃး တိရတ်ႉသၢၼ်ႇႁိုဝ်၊ လုၵ်ႉတီႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇသေ ပဵၼ်မႃးတူၼ်ႈႁိုဝ်ၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵမ်ႇၽႃႇ တႄႉတင်ႈပဵၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ သင်မၢတ်ႈဝႃႈ သၸီႇဝၼႆႉ မေႃလဵင်ႉသၢႆၸႂ်ၶဝ် (မေႃႁႃၸုပ်ႇဢဝ် ထၢတ်ႈဢေႃးၸႃႇ) ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ယူႇ ပေႃးၼႆၸိုင် တူၼ်ႈၼႆႉ တေပဵၼ် ဢၼ်မီးမႃး ဢွၼ်တၢင်း သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇယူႇ။ ဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်ႈ ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်းဝႃႈၸိုင် သၸီႇဝ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ တူၼ်ႈယဝ်ႉ။ သၸီႇဝ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၵေႃႈတေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသေ တေပဵၼ်တူၼ်ႈသတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႆႉပဵၼ် တီႈပွင်ႇ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်း ၼိုင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈဢွတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပူင် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်းၸိုင် ၸႅၵ်ႇဝႆႉ သၸီႇဝၸၼ်ႉသုင် လႄႈ သၸီႇဝၸၼ်ႉတႅမ် သွင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ သၸီႇဝၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ လႅပ်ႈလုၵ်ႉတီႈ သၸီႇဝၸၼ်ႉတႅမ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ထၢၼ်ႈလႂ်ထၢၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ပိူင်ၽၢင်လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ သၸီႇဝၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ လၢၵ်ႇလၢႆးသုၵ်ႉယုင်ႈလိူဝ်သေ သၸီႇဝၸၼ်ႉတႅမ်ႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ၽၢင်လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ သၸီႇဝ ၸၼ်ႉတႅမ်ႇတႄႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသုၵ်ႉသင်။ ပဵၼ်ပိူင်ၽၢင် သၢင်းလၢင်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ် ၿၢႆႇဢူဝ်လေႃႇၵျီႇၶဝ်ဝႃႈတႄႉ လေႃးၵတူၼ်ႈ လႄႈ လေႃးၵတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈငဝ်ႈငႃႇ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ၽႄပဵၼ်ၵႂႃႇ သွင်ၵိင်ႇ။ တီႈၼႆႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈၼိူဝ် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် တူၼ်ႈမႆႉ မႃးတႅၵ်ႈၼႄယဝ်ႉ။ ႁၢၵ်ႈမႆႉၼႆႉ ၸူမ်ဝႆႉ မီးဝႆႉ ၼႂ်းလိၼ်လႄႈ ႁဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ။ တူၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁၼ်လႆႈထၢင်ႇၸႅင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်တႅၵ်ႈၼႄ လေႃးၵသွင်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵိင်ႇလူင်သွင်ၵိင်ႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇသိုပ်ႇတႅၵ်ႇပဵၼ် ၶႃႈမၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵိင်ႇၶႃႈ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင်ၶဝ် ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉယူႇ။ လေႃးၵတူၼ်ႈလႄႈ လေႃးၵတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇတူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈ လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိူဝ်းႁဝ်း မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁူႉ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ တူၼ်ႈ လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း တူၼ်ႈၸၼ်ႉသုင်လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၸႅၵ်ႇၽႄ ႁူႉလႆႈငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပိူင်ၽၢင် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ထၢင်ႇၸႅင်ႈဝႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တူၼ်ႈလႄႈသတ်း ဢၼ်ဢဝ်ၸႂ်သေ ႁူႉၸႅင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးမႃး တႅမ်ႈတူၺ်းႁၢင်ႈမၼ်းၸိုင် မၼ်းယၢပ်ႇၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ တေပွင်ႇၸႂ်ယူႇ။ ဢဝ်တၢင်းႁၼ် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်းသေ ႁဝ်းၸၢင်ႈႁူႉထိုင်လႆႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ တူၼ်ႈၸၼ်ႉသုင်လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၵိင်ႇၽႄသေ ၵႂႃႇတူၺ်းၶိုၼ်း တီႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၸိုင် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁိုင်လွၼ်ႇၼၼ်ႉ တေပႆႇၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ တူၼ်ႈၸၼ်ႉတႅမ်ႇလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈႁိုဝ်ၼေႃ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼေႃးၼႆၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း တၼ်ႈၸၼ်ႉတႅမ်ႇလႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵူၺ်းမီး သႄးလ် ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းလႄႈ တႃႇတေၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ ၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇရူႇပၿေႇၻၶဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်သၸီႇဝတူၼ်ႈတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ (တီႈတႅၵ်ႈတီႈၵမ်ႉမၼ်းတႄ ပဵၼ်ယူႇၵလီႇၼႃႇ)။ တႃႇတေၸႅၵ်ႇၽႄ တူၼ်ႈလႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝႆႉပိူင်တၢႆဢမ်ႇလႆႈ။ ပိူင်လိူင်းမၼ်းတႄႉ တူၺ်းဢဝ် လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး လွင်ႈၸုတ်ႈယွမ်း တီႈတႂ်ႈၼႆႉသေ တေၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ တူၼ်ႈလႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇယူႇ။ (1) တမ်ႈတီႈတူၼ်ႈၼႆႉ လွင်ႈယႂ်ႇတၢင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းမီးဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈမၼ်း တႅတ်ႈၼႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ ဢွင်ႈတီႈမၼ်း ပဵၼ် တႄႇဢဝ် ပၢႆတူၼ်ႈမၼ်း တေႃႇထိုင် ပၢႆႁၢၵ်ႈမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢင်မဵဝ်းတႄႉ ဢွင်ႈတီႈယႂ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ် တီႈငဝ်ႈၵိင်ႇၵၢၼ်ႈမၼ်း တီႈပွင်ႈမၼ်း တီႈငဝ်ႈမႂ်မၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇတႄႉ ဢွင်ႈတီႈယႂ်ႇၶဝ် ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်တူၼ်ႈမႆႉ။ လွင်ႈယႂ်ႇတၢင်းယႂ်ႇ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တင်းတူဝ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၵူၺ်း ယႂ်ႇၸွမ်းၶၢဝ်း ၶဝ်တိုၵ်ႉယိုတ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးပၢၼ်မၼ်း ပူၼ်ႉယဝ်ႉတႄႉ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ လွင်ႈယႂ်ႇတၢင်းယႂ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇသိုပ်ႇယႂ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ယႂ်ႇလႆႈတေႃႇပေႃးတၢႆယဝ်ႉ။ (2) ဝဵၼ်ႉဝႆႉ တူၼ်ႈၵလူဝ်ႇရူဝ်ႇၾီႇ လႄႈ တူၼ်ႈၾၢၼ်းၵပ်ႉၼၼ်ႉသေ ၵႃႈပဵၼ် တူၼ်ႈၶဵဝ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းမီးထၢတ်ႈ ၵလူဝ်ႇရူဝ်ႇၾီႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ တူၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်မေႃသူင်ႇတၢင်းၵိၼ်ဢေႃးၸႃႇ ပၼ်တီႈတူၼ်ႈၶဝ် ႁင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မေႃႁုင်ၵိၼ် ၶဝ်ႈၽၵ်းႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး ၵလူဝ်ႇရူဝ်ႇၾီႇ။ (3) ၵႃႈပဵၼ် သၸီႇဝတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ တီႈတူဝ်ၶဝ် မီးဝႆႉသႄးလ်ဢွၼ်ႇ တဵမ်ပိၵ်းဝႆႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိဝ်ၼင် ဢၼ်ႁေႃႇဝႆႉ သႄးလ်ဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းမီးတီႈတူၼ်ႈမႆႉၵူၺ်း။ တီႈသတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇတႄႉ ဢမ်ႇမီး။ (4) ပိူၵ်ႇၽိဝ်ၼင်သႄးလ် တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉသႄးလ်လိဝ်ႇလူဝ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသႄးလိဝ်ႇလူဝ်ႉ။ (ဝဵၼ်ႉဝႆႉ။ တီႈတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၵိဝ်ႇၼီႇၵဵၵ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ၽိဝ်ၼင်ၶဝ် ပဵၼ်သႄးလိဝ်ႇလူဝ်ႉ) (5) တူၼ်ႈၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ပိူဝ်ႈ ႁၢၵ်ႈၶဝ်ၸပ်းၸူမ်လိၼ်ဝႆႉလႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။ တူၼ်ႈၸၼ်ႉတႅမ်ႇဢွၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၸၢင်ႈၶၢႆႉတီႈယူႇ။ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၸၼ်ႉတႅမ်ႇဢွၼ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈ။ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းပဵၼ် ဢူဝ်ႇဝီႇလီႇယႃး လႄႈ မွၵ်ႇႁိၼ်ပိုၼ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ) သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတိၼ်မိုဝ်း ဢင်ႇၵႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈၼိုင်ႈ ၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (6) သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ၸၢင်ႈၵဵဝ်ႉဢိုၼ်ၵိၼ်လႆႈ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၺ်းလႆႈၸုပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉၵူၺ်း။ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တိၼ်မိုဝ်း တႃႇတေတူင်ႉၼိုင်၊ မီးႁူးၽၢႆႈၼွႆႉၽၢႆႈလူင် တႃႇတေထွၵ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸၼ်ႉသုင် သၢင်ႇထုၵ်ႇ တႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးဢင်ႇၵႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်။
ၵိင်ႇၽႄ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေၻ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လုၵ်ႉတီႈ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ပၢႆးတူၼ်ႈ ရုၵ်ႉၶၿေႇၻ လႄႈ ပၢႆးသတ်း သတ်ႉတၿေႇၻ သွင်ပိူင်။ ပၢႆးသၢႆႊတၢင်ႇပိူင် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢႆးထၢတ်ႈတူဝ်ၸႂ် (ၸီႇဝꩪႃတုၿေႇၻ)၊ ပၢႆးႁၢင်ႈတူဝ်ၸႂ် (ၸီႇဝရူႇပၿေႇၻ) လႄႈ ပၢႆးယႃႈယႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးတူၼ်ႈ လႄႈ ပၢႆးသတ်း ငၢႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ ၸႅၵ်ႇၽႄတွၼ်ႈၵၼ်မၼ်း ၼင်ႇၼႆယူႇ။
- 1. ပၺ်ႇၺႃႇႁၢင်ႈၽၢင်
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁၢင်ႈၽၢင် တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ တူဝ်သတ်း ဢၼ်ဢဝ်တႃႁၼ်လႆႈ ႁၢင်ႈၽၢင် ၼွၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ပၺ်ႇၺႃႇထိတ်ႉသျူး
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သႄးလ်လႄႈ ထိတ်ႉသျူးၽၢႆႇၼႂ်း တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ တူဝ်သတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- 3. ၸီႇဝၵမ်ႇမၿေႇၻ
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼႃႈၵၢၼ် ထိတ်ႉသျူးလႄႈ လွင်ႈသၢႆၸႂ် တူင်ႉၼိုင် ၸိူဝ်းမီးတူဝ်ၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ် သၸီႇဝၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- 4. ၷေႁၿေႇၻ
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈဢၼ် တူၼ်ႈတင်း တူဝ်သတ်းလႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းၶဝ် ၵုမ်ႉၵႅမ်ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- 5. တူၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် သတ်းၽႄႈတိူၼ်း
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၶဝ် ၽႄႈတိူၼ်းၼိူဝ်ၵမ်ႇၽႃႇလႄႈ ၵွပ်ႈလွင်ႈသင်လႄႈ လႆႈၽႄႈတိူၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- 6. တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းသပ်းသေး ႁၢင်ႈၽၢင် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းသေ ၽေႃႇၼႄႁၢင်ႈပိူင်ၶဝ်၊ မၵ်းမၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်၊ ၸႅၵ်ႇၽႄၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ် တႄႇတင်ႈ ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းသဝိတ်ႉတိၼ်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၵႃးလ်လိၼ်းၼီးယၢပ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ ရုၵ်ႉၶၿေႇတ မၢၼ်မႂ်ႇၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်း မၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူၼ်ႈၼႆႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ 34000 ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၼမ်ဢၼ်ၼႆႉ ၼမ်သေ ဢၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးသတ်း (သတ်ႉတၿေႇၻ)ၶဝ် ႁႃႁၼ်ၼၼ်ႉ သၢမ်ပုၼ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃး လႆႈၵႂႃႇသိုပ်ႇႁႃသွၵ်ႈတူၺ်းထႅင်ႈ ၸိူဝ်းဢွင်ႈတီႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပႆႇၽႅဝ် ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ ထိူၼ်ႇၼႃလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸိုင် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ ထႅင်ႈတင်းၼမ်ၵွၼ်ႇ။
- 7. ပၢႆးတူၼ်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈ လႄႈ ပၢႆးတူဝ်ႁိၼ်သၢၵ်ႈ
တူၼ်ႈလႄႈ တူဝ်သတ်း ဢၼ်မီးမႃး မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပဵၼ်ႁၢင်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈသေ ၵိုတ်းဝႆႉ တႂ်ႈပိုၼ်ႉလိၼ် လၢႆလၢႆၸၼ်ႉ လၢႆလၢႆထၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ႁၢင်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈႁူႉလႆႈလွင်ႈ တူၼ်ႈလႄႈ တူဝ်သတ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႃး မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉ သိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ မဵဝ်းမၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းတႄႉတႄႉ။ တီႈၼိူဝ်သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ်ၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ (1) သတ်းတူဝ်မီးသၼ်လင် (2) သတ်းတူဝ်ဢမ်ႇမီးသၼ်လင် ၼႆ သွင်ၸုမ်းယူႇ။ သွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇ ၸႅၵ်ႇၽႄထႅင်ႈ ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
1. သတ်းတူဝ်မီးသၼ်လင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- (ၵ) ပႃ၊ ပႃယဵၼ်ႇ၊ ပႃၸွၼ်ႈ၊ ငိူၵ်ႈ၊ ပႃငမၢၼ်း။
- (ၶ) သတ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ယူႇၼိူဝ်ၵွင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶဵတ်ႇ။
- (င) တူဝ်ၵၢၼ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ငူး၊ ဢၢၵ်ႇၶၢင်၊ လႅၼ်း၊ ဢၢၵ်ႇလိူမ်ႈ၊ တဝ်ႇ။
- (ၸ) ၼူၵ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁုင်ႉ၊ ယဵဝ်ႈ၊ ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉၸွၵ်ႇ၊ ၵႃဢိုဝ်ႈ၊ ၵႆႇ၊ ၼူၵ်ႉတူႈ၊ ၼူၵ်ႉၶဝ်ႈႁၢဝ်ႉ။
- (သ) တူဝ်သွမ်ၼူမ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိင်း၊ ဝူဝ်း၊ မႃႉ၊ မႃ၊ ၸဵၼ်၊ ပႄႉ၊ ၵူၼ်း၊ ၵႂၢႆး၊ မႅဝ်း၊ မူ၊ ပၢင်တၢႆး။
တူဝ်ဢမ်ႇမီးသၼ်လင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- (ၵ) မႅင်း (ဢႃးတရေႃႉပူဝ်ႇၻႃႇ) မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူင်ႇၵၢဝ်၊ မႅင်း။
- (ၶ) တူဝ်ယူႇၶွၵ်ႇ (မူဝ်ႇလတ်ႉၸၵ) မိူၼ်ၼင်ႇ ႁွႆ၊ ၵၢပ်ႇဢႅင်ႈငႄး။
- (င) တူဝ်တိူၵ်ႇ (ဢႅၼ်ႇၼီႇလိတ်ႉၻႃႇ) မိူၼ်ၼင်ႇ တိူၵ်ႇလိူၼ်၊ ပိင်၊ တႅၵ်ႉ။
- (ၸ) (ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇၸူဝ်ႇဝႃႇ) မိူၼ်ၼင်ႇ ဢမီးဝႃး။
ၽူႈလူင်ႉ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻၶဝ်ၼႆႉ တီႈတူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ တူၼ်ႈဢၼ်မီးမွၵ်ႇ လႄႈ တူၼ်ႈဢမ်ႇမီးမွၵ်ႇ ၼႆသွင်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တူၼ်ႈဢၼ်မီးမွၵ်ႇၼၼ်ႉ (ၵ) တူၼ်ႈသိူင်ႇၸိူဝ်ႉ ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၸပၢၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ၊ မၢၵ်ႇဢေႃးၸႃႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇ လႄႈ (ၶ) တူၼ်ႈဢမ်ႇသိူင်ႇၸိူဝ်ႉ ၵျိမ်ႇၼူဝ်ႇၸပၢၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇ မီးမွၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁဵပ်း၊ ၸၢမ်းႁိၼ်၊ တဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ့်။
ပိုၼ်းပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် (ၸီႇဝၿေႇၻ)[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 600 ၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၵရိၵ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢၼႅတ်ႉသီႇမၢၼ်ႇတႃႇ ယၢမ်ႈဝူၼ်ႉ လၢတ်ႈဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၼမ်ႉသေ ပဵၼ်မႃးၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ထႅင်ႈပၢၵ်ႇပီ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆႇယႃႈယႃႇ ၵေႃႉၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵရိၵ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁိပ်ႉပေႃႉ ၵရႃႇတီႇၼၼ်ႉ မၼ်းမႃးၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ်ၼႆႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉ ဢႄႇလ်ရိတ်ႉထူဝ်ႇထႄႇ လႄႈ ၵူၼ်းရေႃးမ ပလိၼ်ႇၼီႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တူၼ်ႈလႄႈ တူဝ်သတ်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်။
ၵူၺ်းၵႃး တၢင်းမေႃပၢႆးတူဝ်ၸႂ်ၼႆႉ ၸင်ႇတေမႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1514 ၵူၼ်းၸၢႆးၿႄႇလၵျီႇယမ်ႇ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၿိသေးလိယၢပ်ႉ ၸၵ်းၽႄတူၺ်း ရုပ်ႈၵလၢပ်ႈၵူၼ်းလႄႈ တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼႃႇတမီႇၼၼ်ႉ ပေႃႇပဵၼ်မီးမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1578 တီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝီႇလီယၢမ်ႇ ႁႃးၿေး ၶူၼ်ႉၶႂႃႉတူၺ်း ဢဵၼ်လိူတ်ႈၵူၼ်းလႄႈ လွင်ႈလိူတ်ႈလႆၼႂ်းတူဝ်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေမီးမႃး တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ၵၢၼ်ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်း ၶၼ်ႇထႃႇၵိတ်ႉၸၿေႇၻၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1600 တဵမ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢတ်ႉၶျ် ၸိုဝ်ႈဝႃႈ လေးၿိၼ်ႇႁူႉ ၶူင်ႁဵတ်းပဵၼ် မၢႆႇၶရူဝ်ႇၸၵူပ်ႉ (မၢၼ်ႇၽီလူး)လႄႈ ၸင်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူၼ်ႈဢွၼ်ႇ တူဝ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်တႃယူဝ်းယူဝ်း ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရေႃးၿၢတ်ႉႁုတ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢႆႇၶရူဝ်ႇၸၵူပ်ႉသေ တူၺ်းႁၼ်လႆႈ သႄးလ် တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈ သတ်းတူဝ်ဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပီၶရိတ်ႉ 1700 တဵမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊ မိူင်းသဝိတ်ႉတိၼ်ႇ လိၼ်းၼီးယၢပ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်လွၵ်းလၢႆးပၢႆးသၢႆႊသေ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ် မဵဝ်းတူၼ်ႈလႄႈ မဵဝ်းသတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵူးဝီႇယေႇ တႅမ်ႈမၢႆပၼ်ဝႆႉ တၢင်းမေႃဢၼႃႇတမီႇ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇ ၵူၼ်းလႄႈ သတ်းယဝ်ႉ။ ပီၶရိတ်ႉ 1800 တဵမ် သျလၢႆႇတိၼ်ႇ လႄႈ သျပၢၼ်း ၶႃသွင်ၵေႃႉ ဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇ လွင်ႈသႄးလ် ဢၼ်ၽွတ်ႈပဵၼ် တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇ ဢၼ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ↑ Based on definition from: "Aquarena Wetlands Project glossary of terms". Texas State University at San Marcos. Archived from the original on 2004-06-08.


text:
ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 21 လိူၼ်ဢွၵ်ႇတိူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 2560/2017 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်း သေႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇလူႇတၢၼ်း ၵထိၼ်ႇ သၢင်ႇၵၢၼ်း ထိုင်ၸဝ်ႈသင်ႇၶ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး ၼႂ်းၵုင်းထဵပ်ႈ တီႈ ဝတ်ႉမႂ်ႇတႆး၊ သႃထုပရႃတဵတ်ႇ၊ ၸေႈတွၼ်ႈယႃးၼဝႃး၊ ၼႂ်းၵုင်းထဵပ်ႉ။ ၵၢၼ်လူႇၵထိၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်း ထိုင် ၸဝ်ႈသင်ႇၶၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းယၢမ်ႈဢွၼ်တၵႃႇသတ်ႉထႃးၵႂႃႇလူႇၸွႆႈတၢၼ်းလၢႆလၢႆမိူင်း မိူၼ် ၼင်ႇ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈယၢမ်ႈၵႂႃႇတၢၼ်းမႃး လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆးတႄႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၶပ်ႉမၢႆပၢင်တၢၼ်း ၵထိၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၼႂ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းၼႆႉတႄႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဝႆႉပွတ်းတွၼ်ႈၵၢင်ၼႂ် လႄႈ ပွတ်းတွၼ်ႈဝၢႆးဝၼ်း။ ပွတ်းတွၼ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၼႆႉ သင်ႇၶလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး ၼႂ်းၵုင်းထဵပ်ႉ လႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းပၼ်ၶေႃႈႁူႉတၢင်းႁၼ်၊ လၢႆးပိုၼ်ၽေႈ လၢႆးထိင်ႈသိမ်း ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း ထိုင်သင်ႇၶၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ ထိုင်မႃးပွတ်းတွၼ်ႈၵၢင်ဝၼ်းၸမ်ႉ ပဵၼ်ပၢင်လူႇတၢၼ်း ၵထိၼ်ႇ သၢင်ႇၵၢၼ်းသေလႆႈၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းၶိုၼ်ႈသေႁႂ်ႈတေသၼႃႇ ႁေႃးထမ်းတြႃးပၼ်တၵႃႇ သတ်ႉထႃး ၸိူဝ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်လူႇတၢၼ်းသင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈၶူး တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၼႃႇရိၼ်ႇတ သပ်းလႅင်းလၢတ်ႈၼေၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်သေၶ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းၵွၵ်ႇ ယဝ်ႉသေ ၽိတ်ႈပၢင်းၸဝ်ႈၶူး ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းႁူမ်ၸူမ်းထိုင် ဢၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈသေလႆႈဢွၼ်တၵႃႇသတ်ႉထႃး လၢႆတီႈလၢႆတၢင်း မႃးထွတ်ႈၽႃႈလိူင် သၢင်ႇၵၢၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၵွၵ်ႇ ပွၵ်ႈၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်သင်ႇၶၸဝ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းမွၵ်ႈသွင်ပၢၵ်ႇပၢႆလႄႈ တၵႃႇသတ်ႉထႃးလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပဵၼ်ဢၼုမေႃး တၼႃႇၸွမ်းတင်းၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ သတ်ႉထႃးယႂ်ႇသေ ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးမွၵ်ႇထုၼ်း+ မႄႈဢွၵ်ႇၼၢင်းမျႃႉၸိင်ႇၶဝ်ႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ (ဢွၼ်ႁေႃၶွမ်ႇပၼီႇ) ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ လႄႈ တၵႃႇသတ်ႉထႃး၊ တူင်ႇဝဵင်းမူႇၸေႈ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ မိူင်းၵွင်း၊ မိူင်းၵုတ်ႈ၊ ႁူဝ်ႇပၢင်ႇ၊ လၢႆးၶႃႈ၊ ၶူဝ်လမ်၊ တူၼ်ႈတီး၊ ဝဵင်းတႃႇဢူဝ်ႇ၊ တႃႇၵုင်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ပၢင်လူႇတၢၼ်းၵထိၼ်ႇ သၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပၢင်လူႇၵထိၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉ ယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ပၢၼ်ပုတ်ႉၸဝ်ႈ ယင်း မီးၼၼ်ႉယူႇ။ ထိုင်မႃးပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်တေႉ ႁဝ်းတေလႆႈႁၼ်ပၢင်လူႇတၢၼ်းၵထိၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်း ၼႂ်းမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ထေႇရႃႉဝႃႇတ ႁႃႈမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းၵမ်ႇပူးၶျႃး၊ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း၊ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ ၼႂ်းမိူင်းထႆး၊ လႄႈ မူႇၸုမ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇထေႇရႃႉဝႃႇတ တၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈယူႇ။


text:
တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး သွင်တပ်ႉသိုၵ်းႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တႃႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ဝူင်ႈၵၢင်သွင်ၸုမ်း။
ၼႂ်းဝူင်ႈၼႆႉ ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး SSJAC ယူႇၵၢင်ၶပ်းၶိုင်ပၼ်သေ တူဝ်တႅၼ်း ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး SSPP/ SSA လႄႈ တူဝ်တႅၼ်းၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၊ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁႃတၢင်းၵႄႈ လိတ်ႈပၼ်ႁႃ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇ ဝူင်ႈၵၢင်သွင်ၸုမ်း။
ၸၢႆးလဵၵ်ႉ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး SSJAC လၢတ်ႈဝႃႈ- “ မိူဝ်ႈပီ 2017 ၼၼ်ႉယူႇတီႈ CSSU သေ မွပ်ႈပၼ်ႁႂ်ႈ SSJAC ၸွႆႈယူႇၵၢင် သင်မီးပၼ်ႁႃဝူင်ႈၵၢင်သွင်ၸုမ်း ႁႂ်ႈၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈၼႆလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်သွင်ၾၢႆႇ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်မႃးယဝ်ႉ ” ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းလုၵ်ႈလိူၼ် July ၊ August 2018ၼႆႉ ပၼ်ႁႃဝူင်ႈၵၢင်သိုၵ်းသွင်ၸုမ်းမိူၼ်ႁၢင်ႈယႂ်ႇမႃး ၵူၼ်းသိုၵ်းၸၼ်ႉပႃႈတႂ်ႈယိုဝ်းၺႃးၵၼ် ပၼ်ႁႃၼႃႈလိၼ်ၵုမ်းၵမ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈၸိူဝ်းၼႆႉ။


text:
ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၵမ်းၵမ်းထၢမ်ၼၼ်ႉ တွပ်ႇပၼ်တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈထၢမ် ၼႂ်းလွၵ်းမိုဝ်ႈ K Keyboard
1။ ထၢမ် ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လွၵ်းမိုဝ်းၸေႃႇၵျီႇတႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃး (ွ) တူဝ်ႁွႆႈမၼ်း?
တွပ်ႇ - ပေႃးဝႃႈၼႂ်းၽူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸႂ်ႉဝႆႉၽွၼ်ႉ ဢၼ်ႁၼ် Unicode 100 % Zawgyi 85 % ၼၼ်ႉၼႆ တီႈလွၵ်းမိုဝ်းၸေႃႇၵျီႇၼၼ်ႉ တေဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉ ြ တူဝ်ယႁွပ်ႇၵူၺ်း ၊ ပေႃးဝႃႈၼႂ်ပေႃးးၽူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သႂ်ႇဝႆႉၽွၼ်ႉၸေႃႇၵျီႇၵူၺ်းၼႆတႄႉ တေႁၼ်ဢွၵ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ၊ ႁဝ်းတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ယႁွပ်ႇသေ တႃႉ ပေႃးယူႇတီႈၽူၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ ၸႃႉၸႂ်ႉၽွၼ်ႉၸေႃႇၵျီႇလၢႆလၢႆၵူၺ်းတႄႉ မၼ်းဢွၵ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ၊ ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈပၼ်ႁႃ တီႈလွၵ်းမိုဝ်း ပေႃႈၶႂ်ႈႁၼ်လွၵ်းမိုဝ်းၸေႃႇၵျီႇတဵမ်တဵမ်ၼႆ ၸႂ်ႉၽွၼ်ႉၸေႃႇၵျီႇတႃႉ။
2။ ထၢမ် - လွၵ်းမိုဝ်းထႆး တူဝ်လိၵ်ႈမၢင်တူဝ် ဢမ်ႇႁၼ်ပႃး၊ တူဝ်လိၵ်ႈဢမ်ႇၸေးၶႃႈ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်သင်မၼ်းပိူင်ႈ ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး?
တွပ်ႇ- သင်ဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေမၢႆပၼ်လွၵ်းမိုဝ်းတႃႇၸႂ်ႉၼႆ တေလႆႈႁၼ်လွၵ်းမိုဝ်းထႆးၼၼ်ႉ မီး Thai 10 key လႄႈ Thai 12 key ၼႆယူႇ၊ ပေႃးဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢဝ် 10 key ၼၼ်ႉၼႆတႄႉ တူဝ်လိၵ်ႈမၢင်တူဝ်တေဢမ်ႇႁၼ် တႃႇႁႂ်ႈမိူၼ်ပိူင်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈဢဝ် 12 key ၼၼ်ႉတႃႉ။
3။ ထၢမ် - ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ပေႃးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တူဝ်မၼ်းယၢၼ်ၵၼ် ပိူင်တႅၵ်ႈ ပေႃးတေတႅမ်ႈတေၼႆ ေတ လႆႈႁၼ် ယၢၼ်ၵၼ်ၼင်ႇၼႆ ၵွပ်ႈသင်ၶႃႈ?
တွပ်ႇ - ပိူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈယူႇၼီႇၶူတ်ႉၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈတႅမ်ႈတူဝ်မႄႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇသႂ်ႇတူဝ် သရ မၼ်းၼႆယဝ်ႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ပေႃးတေတႅမ်ႈဝႃႈ (တေ) ၼႆ လူဝ်ႇတႅမ်ႈ တ ယဝ်ႉ ၸင်ႇ တႅမ်ႈ ေ ၸင်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် တေ. ၼႆယဝ်ႉ၊
ဢၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေဢမ်ႇႁူႉလႄႈ ပေႃးႁဝ်းဝႃႈ တႅမ်ႈေ ယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅမ်ႈတူဝ်မႄႈ တႄႉ တူဝ်မၼ်းၵႃႈလႆႈယၢၼ်ယူႇ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမႅၼ်ႈလၢႆးတႅမ်ႈယူႇၼီႇၶူတ်ႉ၊ ၽူၼ်းမၢင်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈပိူင်ထတ်းလိၵ်ႈ ယူႇၼီႇၶူတ်ႉၼၼ်ႉ တႄႉ ၶႂ်ႈတႅမ်ႈဢၼ်လႂ်ဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈလႆႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးယူႇတီႈၽူၼ်း ဢၼ်လႆႈပိူင်ထတ်းယူႇၼီႇၶူတ်ႉၼၼ်ႉသေတူၺ်းတႄႉ တေလႆႈႁၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ႁၢင်ႇၵၼ် ပိူင်တႅၵ်ႈ ( ေတ ႄဢ ) တႄႇၵႂႃႇလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
4။ ထၢမ် - ႁေဝႃႈဢပ်ႉတဵၵ်ႉဢွၵ်ႇမႂ်ႇၼႆႉ သႂ်ႇတူဝ်ၼပ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ တီႈလွၵ်းမိုဝ်းတႆး ၼႆၼၼ်ႉ တမ်ႉဢမ်ႇႁၼ်ၶႃႈလႃႇ?
တွပ်ႇ - ပေႃးဢမ်ႇတူၺ်းလီလီ ဢမ်ႇႁၼ် ယွၼ်ႉဝႃႈသႂ်ႇတီႈၼိူဝ် Pop မၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ပေႃးတူၺ်းတီႈတူဝ်ၼပ်ႉတႆး ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်တူဝ်လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ မီးၸဵင်ႇတင်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယူႇ၊ တႃႇတေၸႂ်ႉမၼ်းတႄႉ ၼဵၵ်းတီႈတူဝ်ၼပ်ႉ တႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁိုင်ဢိတ်းဢိတ်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးပၼ်ယဝ်ႉ။


text:
ၵိူၼ်ႇတူ:Science
- သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶႂ်ႈတူၺ်းႁူဝ်ၶေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတင်း ပၢႆးၽႃႇသႃႇၼႆႉၸိုင် တူၺ်းလႆႈတီႈ ႁူဝ်ၶေႃႈၵပ်းၵၢႆႇ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပၢႆးသၢႆႊ ၼႆၶႃႈ။
Portal ပၢႆးသၢႆႊ
ပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်ဝႃႈ သၢႆးယႅၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ (ဢင်းၵိတ်ႉ: Science) လုၵ်ႉတီႈ (ၽႃႇသႃႇလႅတ်ႇတိၼ်ႇ ၸီႇယႅၼ်ႇသျႃး သေ လူင်းပေႃႇပဵၼ်မႃးလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပိုၼ်ႉႁူႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။) သေ ပဵၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်၊ ပိုၼ်ႉၵၢၼ် ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈတူၵ်းၸွမ်းပိူင် မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈလၢမ်းႁႃတူၺ်း ၽႅၼ်ႇလိၼ်လုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ ၾႃႉမိုၼ်ႇမုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ၊ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း ၶဝ်ႈပႃးလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။


text:
ၸိုင်ႈထႆး
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 10/9/2016 ယၢမ်း(9.00 – 4.30) မူင်းၼၼ်ႉ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ လုၵ်ႈၸုမ်းသင်ႇၶတႆးသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶိုတ်းၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ Academic Writing လႄႈ တမ်းဝၢင်းပိူင်တႅမ်ႈမူႇလိၵ်ႈ ပပ်ႉသႅင်သယမ် ၵႂႃႇတီႈဝတ်ႉမႂ်ႇတႆး သႃထုပရတိတ်ႇ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆးၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပၢင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶိုတ်းၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ Academic Writing ၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇဝႆႉသွင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈသေ တွၼ်ႈၵၢင် ၼႂ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ႁူိင်းသႅင် မိူင်းသူႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းPh.D ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း(လ်) မႃးပူင်သွၼ် ပၼ် လွၵ်းလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶိုတ်းၸၼ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၼႆသေ ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၵၢင်ဝၼ်းမႃးသမ်ႉမီး ၸဝ်ႈၶူးၵိတ်ႉတိသႃရ မိူင်းသူႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း Ph.D ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃမင်းၵုတ်ႈ မႃးပူင်သွၼ်ပၼ် လွၵ်းလၢႆး တမ်းဝၢင်းပိူင် ပပ်ႉလိၵ်ႈသႅင်သယမ် မၢႆ(6) ၵႂႃႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ႁူိင်းသႅင် မိူင်းသူႈ မႃးပူင်သွၼ်ပၼ် လွၵ်းလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶိုတ်းၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈမူႇလိၵ်ႈ လႄႈ လွၵ်းလၢႆးဝႆႉဝၢင်း Introduction, Body Text လႄႈ လၢႆးႁုပ်ႈၶိုၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶေႃႈလူပ်းလိုၼ်း (conclusion) မၼ်းတႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းလွၵ်းလၢႆးတမ်းဝၢင်းပိူင် ပပ်ႉလိၵ်ႈသႅင်သယမ်ၼၼ်ႉ လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ႁူဝ်ၶေႃႈမူႇလိၵ်ႈ ပပ်ႉသႅင်သယမ်မၢႆ(6) လႄႈ လွၵ်းလၢႆးဝႆႉဝၢင်း ၾွၼ်ႉတႆး၊ ၾွၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈ ထႆး၊ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ လၢႆးဝႆႉဝၢင်း ၽိုၼ်ဢိင်မၼ်းလႂ်တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈတီႈလွၵ်းလၢႆးဝႆႉဝၢင်း Footnote လႄႈ Reference ၽိုၼ်ဢိင်မၼ်းၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ တေဢဝ်ပိူင် APA Style တင်း MLA Style တင်းသွင်ပိူင် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပၢင်လွၵ်းလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶိုတ်းၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ Academic Writing ၼၼ်ႉ မီးၸဝ်ႈၶူးၶဝ် လၢႆလၢႆၸဝ်ႈ လႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် တင်းမူတ်းမီး(35)ၸဝ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးယၢမ်းဝၢႆး ဝၼ်း(4.30)မူင်းၼၼ်ႉ ၶူးပူင်သွၼ် လႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ႁူမ်ႈထၢႆႇႁၢင်ႈၵိုၵ်းၵၼ်သေ ႁုပ်ႈသိမ်းပၢင် တႅမ်ႈလိၵ်ႈၶိုတ်းၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၵႂႃႇလႆႈလီငၢမ်းၼႆ လႆႈႁူႉၸွမ်း ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပွင်ႇမႃးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈတိုၼ်းႁၢၼ် တေၸဝမ်ႇသ (လၢင်းၶိူဝ်း)
10.9.2016


text:
ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ႁႅင်းၵၢၼ်လၢႆလၢႆၸုမ်း ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး ႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် လုမ်ႈၾႃႉ (May Day) တုၵ်းယွၼ်းသုၼ်ႇလႆႈ ႁႅင်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈတင်းထႆးသၢၼ်မိုဝ်းၵၼ် တူၺ်းလွမ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆး။
ဝၼ်းတီႈ 01/05/2018 ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်လွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ် ၸိုင်ႈထႆးပွတ်း ႁွင်ႇ 15 ၸုမ်း မိူၼ်ၼင်ႇၶူင်းၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီလႄႈ ပၼ်တၢင်းႁူႉႁႅင်းၵၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း MAP ၊ ၵဝ်ႉငဝ်ႈပူၵ်း ပွင်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း HRDF၊ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ WSA ၊ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈ ၼၢင်းယိင်းတႆး SWAN ၊ သိုဝ်ႇႁႅင်းၼုမ်ႇ SYP ၊ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းသၢပ်ႇၼမ်ႉၶူင် (ၼမ်ႉၶွင်) MMN ၊ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း MWF ၸဵမ်ၸိူဝ်း ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸတ်းႁဵတ်းဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ (May Day) တီႈ ႁူင်းႁေႃးၸၼ်ႉၸွမ် ၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၊ ၵၢၼ်ႁိူၼ်း (မႄႈဝၢၼ်ႈ) ၵၢၼ်ၶၢႆၶူဝ်း ပႃးၸဵမ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈထႆးၶဝ်ႈႁူမ်ႈမွၵ်ႈ 200 ပၢႆ။
ၼႂ်းပီ 2018 ၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ၾၢႆႇႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ ႁႅင်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်သေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်ႇထိုင်လူင်ပွင် ၸိုင်ႈထႆးလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈပၼ်ၶႂၢင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈထိုင် ဢႃယု 60 ပီ၊ ႁႂ်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ႁႂ်ႈပေႃႈလဵင်ႉ ၼၢႆးၸၢင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ မိူၼ်ၼင်ႇလွင်ႈၵႃႈ ႁႅင်းၸၼ်ႉတႅမ်ႇ၊ ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ႁဵတ်းပၼ်ဝႂ် ၵပ်းတူဝ် (မၢတ်ႈပူင်ႇတိၼ်ႇ) ပၼ်တီႈၼႂ်းမိူင်းထႆး ႁႂ်ႈတူၺ်းလွမ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆးၸိူဝ်း ၼႆႉ။
ၸၢႆးသူႇၶျၢတ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းႁူမ်ႈတုမ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ် မိူင်းၵူႈၵေႃႉ ထုၵ်ႇလီႁူႉသုၼ်ႇလႆႈတူဝ်ၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ႁတ်းႁတ်း ႁၢၼ်ႁၢၼ်သေ တုၵ်းယွၼ်းသုၼ်လႆႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၵႂႃႇ၊ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉႁဝ်းၶႃႈပီႈၼွင်ႉတႆးဢမ်ႇဝႃႈယူႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမေႃႁၵ်ႉၵၼ် ဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၵၼ်သေၵမ်း ” ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် (May Day) ၼႆႉတႄႇပဵၼ်မႃးတီႈမိူင်းဢမေႊရိၶိူဝ်ႊ မိူဝ်ႈပီ 1886 ၼီႈလိူၼ်မေႊ 1 ဝၼ်း ။ မိူဝ်ႈပီ 1857 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်းဢမေႊရိၶိူဝ်ႊၶဝ်လူႉပင်းသေထိုင် မႃးပီ 1861 သမ်ႉ ပဵၼ်သိုၵ်းၼႂ်းမိူင်း ထႅင်ႈလႄႈ ဢဝ်ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၼမ် တူဝ်ႈမိူင်း ။ ပီ 1863 ၵွပ်ႈမီးႁူင်းငၢၼ်း 28 ႁူင်းပေႉၵိၼ်ၵူၼ်း ႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမႄႊရိၶိူဝ်ႊၶဝ် လႆႈၵေႃႇတင်ႈ ၸုမ်းႁႅင်း ၵၢၼ် 79 ၸုမ်းပိူဝ်ႈသၢၼ်ၶတ်း မႃး။ 1884/10/07 တေႃႇ 1885 ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်တင်းသဵင်ႈလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တုၵ်းယွၼ်း 1 ဝၼ်းလႂ် 8 ၸူဝ်ႈမူင်းမႃး။
ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 1886 လိူၼ်မေႊ 1 ဝၼ်း ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၼိုင်ႈသႅၼ်ၵဝ်ႈမိုၼ်ႇၵေႃႉ ၽွမ်ႉၸႂ် ၵၼ်ၶႂမ်ႈ ၶတ်းဢမ်ႇယွမ်း မႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉသၢမ်ဝၼ်း ၸုမ်းပလိၵ်ႊၸႂ်ႉလၢႆးႁၢႆႉ တေႃႇၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈ ႁႅင်းႁႅင်းလႄႈ ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် ၶဝ်လႆႈတၢႆလႆႈၸဵပ်း တင်ႊၼမ် ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉထႅင်ႈ 3 ပီ (1889) ယဝ်ႉ ၸုမ်းႁႅင်း ၵၢၼ်မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႊ ၸင်ႇႁွင်ႉ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ မၵ်းမၼ်ႈဢဝ်ဝၼ်း တီႈ 1 လိူၼ်မေႊ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဝၼ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တင်ႈဢဝ်ပီ 1890 ၼၼ်ႉမႃး ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မေႊၻေႊ (May Day) မႃးၵူႈပီပီ ပိူဝ်ႈဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းႁႅင်း ၵၢၼ်မိူင်းဢမေႊရိၶိူဝ်ႊၶဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁုၼ်ႈလင်ၸၢင်ႈလႆႈႁူႉၸၵ်းလႄႈ မၵ်းမၼ်ႈ ၵုၼ်းမုၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ – ၼႆယူႇ ။


text:
လိူၵ်ႈတင်ႈထႆး 2019 -ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇလိူၵ်ႈတင်ႈႁူမ်ႈတုမ် 2020
ပေႃးတူၵ်ႇၶိူဝ်းလိူၵ်ႈတင်ႈထႆးၼႆႉ ၸိူဝ်းတိတ်းတၢမ်ၸွမ်းၵမ်ႈၼမ် တေႁူႉလွင်ႈမႅင်ႇငိုၼ်းပၼ်ၽူႈမီးဢေႃးၸႃႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႂ်ပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ သိုဝ်ႉဢဝ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် (ၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ သိုဝ်ႉသဵင်) ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈမႃးတွတ်ႈပၼ် ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်တီႈပႃႇတီႇတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ပႃႇတီႇလူင်ၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇဝႄႈလွတ်ႈလႆႈလၢႆးၼႆႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ပေႃးမီးလိူၵ်ႈတင်ႈယေႈပွၵ်ႈၸိုင်...
ၾိင်ႈဢူမ်ပူႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၶွင်တႆး
ၵၢၼ်ဢူမ်ပူႉၼႆႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးမႃးပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ၸူဝ်ႈပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈၵၼ် မိူဝ်ႈမီးပီႈၼွင်ႉၶႅၵ်ႇတဝ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး တီႈႁိူၼ်းတီႈယေးႁဝ်း တင်းၵဵဝ်ႉတင်းဢုပ်ႇၵၼ်၊ သၢင်ႈ လွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းယုမ်ႇယမ်ၸမ်ၸႂ်ၵၼ်။ ပူႉ ယႃႇပူႉၼႆႉ သႂ်ႇၶိူင်ႈၵိရိယႃႇလၵ်းလၵ်းမၼ်းမီး...
ၾိင်ႈထုင်းတႆး ႁဵတ်းၵူင်းပၼ်ႇၸၼ်ၼမ်ႉၶဝ်ႈသူၼ်ၶဝ်ႈၼႃး မိူင်းလၢင်းၶိူဝ်း
မိူင်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းတီႈလိၼ်သုင် မီးထုင်ႉပၢင်ႇပဵင်းၼမ်၊ မီးႁူၺ်ႈမီးႁွင်ႈၼမ်၊ မီးမႄႈၼမ်ႉလဵၵ်ႉယႂ်ႇ လၢႆလၢႆသၢႆ။ မႄႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပိုင်ႈတီႈဢိင်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ဢဝ်ၼမ်ႉၶဝ်ႈၼႃးၶဝ်ႈသူၼ် လူၺ်ႈၵၢၼ်တဵင်ၾၢႆၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉ၊ ႁႂ်ႈၼမ်ႉယိုင်ႈ ၶဝ်ႈၼမ်ႉႁွင်ႈဢွၼ်ႇ၊ လုၵ်ႉတီႈၼမ်ႉႁွင်ႈဢွၼ်ႇသေ...
ပိူင်ပၢႆးပၺ်ၺႃမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ
ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝၢႆးသေလုၵ်ႈဢွၼ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉဢွၼ်ယဝ်ႉတႃႇတေသိုပ်ႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈၼၼ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတၵ်း တေလႆႈမီးဢႃယု 5 ၶူပ်ႇသေၵွၼ်ႇၸင်ႇတေၶိုၼ်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈလႆႈ။ တႃႇတေသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ၵၢင်ၼႆႉၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ႁႂ်ႈ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉႁႃႈၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်လႆႈ။ ၸၼ်ႉၵၢင် ၸၼ်ႉၵၢင်ၼႆႉတေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ၶၵ်ႉထီႉၼိုင်ႈၶွင်ၸၼ်သုင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတေလႆႈႁဵၼ်းတႄႇဢဝ်ၸၼ်ႉ 6 တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉ 8...
ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈပႆႇပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၵူဝ်ၶဵၼ်ၵူႈၾၢႆႇ
ပီ 2018 လိူၼ်မေႊ လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ဢၼ်လီဢၼ်ႁၢႆႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းပိုၼ်းတႆး ၶိူဝ်းတႆး မီးသင် ပေႃးမႃးဝူၼ်ႉတူၺ်း မီးယူႇလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းသိုၵ်းလွႆ ယိုၼ်ႈဝႂ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ႁႂ်ႈၸုမ်းပျီႇတုၸိတ်ႉသႅင်ၵႅဝ်ႇ...
ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းၵျပၼ်ႊ ပွႆႇၽႃႈႁၢင်ႈႁေႃပၼ် ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း
ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းၵျပၼ်ႊ ဢႃႊၵီႊႁိတူဝ်ႊ ဢႃယု 85 ပီ ( ပၢၼ်ႁေႃၶမ်း Heisei = ပွင်ႇဝႃႈ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်သဝ်းတူဝ်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပွႆႇၽႃႈႁၢင်ႈႁေႃသေ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ...
လိၵ်ႈတႆးဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႆးထုၵ်ႇလႆႈသႂ်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်
မၢင်ၸိူဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉမီးၸႂ်ၶႂ်ႈထၢမ်ယူႇ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမေႃမႃးယဝ်ႉတေဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈလႂ် ၼႂ်းလူၵ်ႈ(လူဝ်းၵ)လူင်ၼႆႉ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လီ မီးဢေႇ မီးၵႃႈၶၼ် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ ၽႂ်ၵေႃႈၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈမီး ၶႂ်ႈလႆႈ သမ်ႉႁႃယၢပ်ႇ။ မၢင်သိင်ႇမၢင်ဢၼ် ပေႃးၼမ်မၢၵ်ႈလၢႆပူၼ်ႉတီႈၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ် ၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇ...
လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၵိုတ်းတိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်း NCA မီးသင်လၢႆလၢႆ (တွၼ်ႈၵၼ် 3)
ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈတိုၵ်းယိုဝ်း 3. တင်ႈတႄႇဝၼ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ် ဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 14 ဝၼ်း ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၾၢႆႇတပ်ႉမတေႃႇလႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း ငူပ်ႉငီႉၵၼ်သေ တႃႇတေႁဵတ်းသၢင်ႈၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတင်းၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုတ်း...
ပႆႇတူၵ်းလိုၼ်း လုၵ်ႉၶိုၼ်းသၢၼ်ႁွပ်ႇယွင်ႈ
ဝၼ်းတီႈ 17/4/2019 ၼႆႉ ၸုမ်းဝႃႉ UWSP/UWSA ၵေႃႇ တင်ႈမႃး ၶွပ်ႈတဵမ် 30 ပီလႄႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းႁဵတ်းပွႆးလူင် ၼႄလွင်ႈယိုင်ႈယႂ်ႇ ႁႅင်းသိုၵ်း၊ ႁႅင်းၵွင်ႈႁႅင်းၵၢင်ႇ၊...
ပွၼ်းပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉ ပီ 2019
“ ၶၼ်တီ ပရမံ တပူဝ် တိတိၵ်ႉၶႃ - ၸႂ်မဵတ်ႉတႃ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ၵတ်းယဵၼ်ႁိၼ်ႉၼွၼ်း” ။ ၼႆႉပဵၼ်ၵႂၢမ်းသွၼ်ပုတ်ႉ ထၶမ်းၸဝ်ႈၵူဝ်းတမ (623 -...


text:
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ (ဢင်းၵိတ်ႉ: Naypyidaw Union Territory, မၢၼ်ႈ: နေပြည်တော်)ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇ ပၵ်းသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။[1] မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ (၂) ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ (၈) ၸႄႈဝဵင်းသေ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ တႅၵ်ႉၶိၼ ၼၼ်ႉၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈဢုၵ်ႉတရ ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ
လႆႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်း (၈) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (၅၇) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (၁၈၇) ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (၇၉၅) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။[2]
လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ မီးတႂ်ႈၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶွင်ႇၸီႇၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်းႁႅၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃႉၼိူင်ႈ၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵေႃႉၼိူင်ႈလႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇ ၵဝ်ႈၵေႃႉ ၶႃႈဢေႃႈ။[3]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ District Map - Nay Pyi Taw. မြန်မာ သတင်း အချက်အလက် စီမံ ခန့်ခွဲမှုယူနစ် (MIMU) (၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇). Retrieved on ၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၇။
- ↑ နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)
- ↑ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းၶွင်ႇၸီႇၼေႇပျီႇတေႃႇ. ႁွင်ၵၢၼ်ၸွမ်ၸိုင်မိူင်း (႓႐ မၢၶျ်ႉ ႒႐႑႑).