text:
သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး
ဝိဝ်လဵမ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး (ဢင်းၵိတ်ႉ၊ William Shakespeare; 26 လိူၼ်ဢေႇၽြူဝ်ႇ 1564 - 23 လိူၼ်ဢေႇၽြူဝ်ႇ 1616) ပဵၼ်ၵူၼ်းတႅမ်ႈၸိူင်း၊ ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း၊ လႄႈၵူၼ်းတႅမ်ႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢင်းဢိတ်ႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽူးတႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈၵမ်ႇၽႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ လိၵ်ႈလၢႆးဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉဢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃႁၼ်တေႃႈလဵဝ် မီးၸိူင်း 38 ႁူဝ် မီးဝွၵ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သွၼ်းၼဵတ်ႇ (ဝွၵ်း 14 ထႅဝ် ၼိုင်ႈထႅဝ်မီး 10 တူဝ်) 154 ပုၵ်ႈ၊ ၸိူင်းမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆၶဝ်လႆႈၸႂ် တေႃႈလဵဝ်လႆႈထုၵ်ႇပိၼ်ႇပဵၼ်ယဝ်ႉလၢႆꧦ ၽႃႇသႃႇတူဝ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ။
သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵိူတ်ႇလႄႈယႂ်ႇတီႈမိူင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သတႅတ်းၾွတ်ႇ ႁိမ်းမႄႈၼမ်ႉ ဢေႈဝွၼ်ႈ မိူဝ်ႈမၼ်းဢႃႇယု 18 ပီ မၼ်းလႆႈၵူပ်ႉၵူႈတေႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်း ၼၢင်းဢႅၼ်းၼ် ၶဝ်မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် 3 ၵေႃႉ သူႈသၢၼ်ႊၼႃႊ လႄႈလုၵ်ႈၽႃၽေ ႁႅမ်ႈၼဵတ်ႇ လႄႈ ၸူႈတိတ်ႉ၊ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ပီၶရဵတ်ႈ 1585 – 1592 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် ၼႂ်းလွင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း တီႈၼႂ်းမိူင်း လၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ႁူမ်ႈထိုင်လွင်ႈပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ မၼ်းလႆႈႁူမ်ႈလူင်းတိုၼ်းၸွမ်း ၸၢတ်ႈသႅင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သႅမ်ႈပိူဝ်ႉလဵၼ်ႊ (Lord Chamberlain’s Men) ဝၢႆးလင်ၸၢတ်ႈသႅင်ၼႆႉ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လႄႈ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ၶဝ်တေႁူႉၸၵ်းၼႂ်းၸိုဝ်ႈ King’s Men သဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလိုဝ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း တီႈၸၢတ်ႈသႅင်းမၼ်းသေ လႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်ႈၶိုၼ်းတီႈဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမၼ်း တီႈသတႅတ်းၾွတ်ႇ၊ ပွၵ်ႈပီ ၶရဵတ်ႈ 1613 သၢမ်ပီသၢမ်တေႃႇမႃး ဝၢႆးသေမၼ်းလႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်း မၼ်းလႆႈသဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ၊ မီးလွင်ႈလၢမ်းထၢင်ႇတၢင်းၼမ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်၊ လႄႈၸၼ်ၸႂ်ဢၼ်မၼ်း ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈၸိူင်းလႄႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ ဢွၵ်ႇမႃးတၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉ။
ၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵမ်ႉၼမ်မၼ်းတေတႅမ်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ၼႂ်းဝူင်းၵၢင်ပီၶရဵတ်ႈ 1590 ထိုင် 1613 မိူဝ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ၊ ၸိူင်းမၼ်းတေၵႂႃႇတၢင်းၽၢႆႇ လွင်ႈႁုၼ်ႉၼူဝ်လႄႈ ၸိူင်းဢိင်ပိုၼ်း၊ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 ၼၼ်ႉ၊ ၸၢတ်ႈၸိူင်း လႆႈဝႃႈပဵၼ်မဵဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ၶဝ်လႆႈၸႂ်တႄႉꧦ၊ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈၸိူင်း ဢၼ်လီၶေႃးၶူမ် ဢၼ်လီၸႂ်လဵၵ်ႉလၢႆꧦ ၸိူင်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ Hamlet, King Lear, Macbeth ဝၢႆးမႃးၸိူင်းသၢမ်ႁူဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးပဵၼ်ၸိူင်းပိူင်တႅၵ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယူႇယဝ်ႉ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵမ်းလိုၼ်းꧦ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼႆႉ၊ မၼ်းလႆႈတႅမ်ႈၸိူင်းမဵဝ်းဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း လွင်ႈၶေႃးၶူမ်ၸႂ်လဵၵ်ႉ လႄႈ ၸိူင်းလွင်ႈႁၵ်ႉ တင်းၼမ်၊ မိူဝ်ႈ သဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မီးသၢႆၸႂ်ယူႇ ၸိူင်းမၼ်းလႆႈထုၵ်ႇၽိမ်းဢွၵ်ႇမႃး မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆမဵဝ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် မီးႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းတဵမ်ꧦထူၼ်ႈꧦ ဝႆႉလီတႄႉꧦယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ ၶရဵတ်ႈ 1623 တႆးၵေႃႉမၼ်း ဢၼ်ၶဝ်လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၼႂ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈၽိမ်းပပ်ႉဢွၵ်ႇမႃး မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ “First Folio” ပပ်ႉၼႆႉပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၵဵပ်းႁူမ်ႈ ၸိူင်းလႄႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႆႉႁူမ်ႈၵၼ်တင်းမူတ်း (ၶၢတ်ႇသွင်ၸိူင်းၵူၺ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ)။
ၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တႅမ်ႈၸိူင်းတႅမ်ႈဝွၵ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ် ယုၵ်ႉယွင်ႈလႄႈလႆႈဝႃႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉယူႇတႄႉꧦ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ် ယုၵ်ႉယွင်ႈတႄႉꧦ မိူၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ တေႇမႃးမိူဝ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၼ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉလႆႈတေႇယုၵ်ႉယွင်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႃးဝႃႈပဵၼ်ၸွမ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တႅမ်ႈၸိူင်း တႅမ်ႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇၼႆယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉ လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၵူၼ်းလဵၼ်ႈၸိူင်းၶဝ် လႆႈတတ်းထွၼ်ထႅမ်ပိၼ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမေးတႅမ်ႈဝႆႉႁႂ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်မႂ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးၸိူင်းဝွၵ်းဢၼ် သဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉၸင်ႇမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် တင်းၼႂ်းၵုၼ်ယူးရူပ်ႉ လႄႈတင်းၵမ်ႇၽႃႇတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢၼ်မိူဝ်လဵၵ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝိဝ်လဵမ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶွင် ၸွၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႄႈ ၼၢင်းမႄႈရိ ဢႃႈတဵၼ်ႊ ဢူႈၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉထူင်မိုဝ်း မႄႈၶဝ်ပဵၼ်လုၵ်ႈသၢဝ်ၶွင် ၸဝ်ႈတီႈလိၼ်ဢၼ်မၢၵ်ႈမီး သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵိူတ်ႇတီႈမိူင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ ႁိမ်းမႄႈၼမ်ႉ ဢေႊဝွၼ်ႊ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 26 လိူၼ်ဢေႇရူဝ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1564 ဝၼ်းၵိူတ်ႇတီႈတႄႉꧦ မၼ်းတႄႉဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉၸႅင်ႈလႅင်းတႄႉꧦ ဢၼ်မၵ်းမၼ်းဝႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ႁဵတ်းလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ မၵ်းမၼ်းဝႆႉၵူၺ်း၊ ယွၼ်ႉလႆႈမီးလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးလွင်ႈႁပ်ႉသိၼ် ၸွမ်းၾိင်ႈထုင်းသႃႇသၼႃႇ ၶရိယၼ်ႇၶဝ် ၼႂ်းဝၼ်း 26 လိူၼ်ဢေႇရူဝ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1564 ၸင်ႇလႆႈႁၼ်ထိုင်ၽွမ်ႉၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈဝၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၵိူတ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ပိုၼ်းသျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ႁႂ်ႈႁဝ်းလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆသေတၵေႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်ႈၶဝ်လၢႆၸဝ်ႈ ႁၼ်ထိုင်မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶဝ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း King's New School ၼႂ်းမိူင်း သတႅတ်းၾွတ်ႇ ဢၼ်ယူႇဢမ်ႇပေႃးၸမ်ပေႃးၵႆႁိူၼ်းဢၼ်မၼ်းယူႇၼၼ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းတေသွၼ် သတ်ႉတႃႇဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၽႃႇသႃႇလႃႇတိၼ်ႇ လႄႈလွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇတၢင်းၼမ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၸိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈဢႃႇယု သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈ 18 ၶူပ်ႇ မၼ်းလႆႈ တေႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်း ၼၢင်းဢႅၼ်းၼ် ႁႃႊထႃႈဝေႇ (Anne Hathaway) သၢဝ်ဢႃႇယု 26 မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 27 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1582 ယဝ်ႉ၊ လွင်ႈၵူပ်ႉၵူႈၶဝ်လႅပ်ႈမိူၼ်လႆႈၸတ်းႁဵတ်းႁိပ်းꧦ ၼႅတ်ႈꧦ ၵွပ်ႈၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လႆႈထူပ်းႁၼ်လၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ လွင်ႈတွပ်ႇၶေႃႈထၢမ်ၸွမ်းၾိင်းထုင်းလွင်ႈၵူပ်ႉၵူႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၶရိယၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈတေတွပ်ႇႁပ်ႉၸဝ်ႈသၢဝ် ၸဝ်ႈမၢဝ်ႇ ပဵၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တွပ်ႇၶေႃႈထၢမ်ၵမ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ၸွမ်းၾိင်ႈထုင်းမၼ်းတေလႆႈတွပ်ႇသၢမ်ၵမ်း၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဝၢႆးၵူပ်ႉၵူႈယဝ်ႉ ႁူၵ်းလိူၼ်ၵူၺ်း ၶဝ်လႆႈၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၶဝ် သူႈသၢၼ်ႊၼႃႈ ဢွၵ်ႇမႃး ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ 2 ပီၶဝ်လႆႈမီးလုၵ်ႈၽႃၽေႁူမ်ႈၵၼ်ထႅင်ႈ 2 ၵေႃႉ ႁႅမ်ႈၼဵတ်ႇ လႄႈ ၸူႈတိတ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁႅမ်ႈၼဵတ်ႇ လႆႈသဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းလႆႈ 11 ပီ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉဝႃႈ လုၵ်ႈၶဝ်လႆႈတၢႆၵွပ်ႈတၢင်းပဵၼ်သင် ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လႆႈႁူပ်းႁၼ်ဝၼ်းၽင်လုၵ်ႈၶဝ် မိူဝ်းဝၼ်းထိ 11 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ ပီၶရဵတ်ႈ 1596 ယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေလုၵ်ႈၽႃၽေၶႃ လႆႈတႆၢၵႂႃႇၵမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ထူပ်းႁၼ်လိၵ်ႈ လွင်ႈမၢႆတွင်းဢၼ်လႂ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ထႅင်း၊ တေႃႇပေႃးထိုင်လႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၽူဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်း တွၼ်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်းၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉမိူဝ်ႈပီ ၶရဵတ်ႈ 1592၊ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်ဢၼ်မၼ်းလႆႈႁၢႆတူဝ်ၵႂႃႇလၢႆပီ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1585 ထိုင် 1592 ၼၼ်ႉၽူႈႁူႉႁၼ် ပၢႆးပိုၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈလႆႈလၢမ်းၶၢတ်ႈလၢႆꧦ မဵဝ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼိၶူဝ်ႊလတ်း ရေႃး ၼၼ်ႉလႆႈ ပၼ်တၢင်းႁၼ်ဝႃႈ ပီဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ႁၢႆတူဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ၵွပ်ႈမၼ်းလႆႈပၢႆႈတၢင်းၽိတ်းဢၼ်လႆႈလၵ်ႉၵႂၢင်ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 ၼၼ်ႉသမ်ႉလႆႈမီးလွင်ႈဢုပ်ႇၶႆႈသိုပ်ႇၵၼ်မႃးဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတေႇတင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇမၼ်းတီႈႁူင်းၸၢတ်ႈၸိူင်း လႆႈႁပ်ႉၼႃႈတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းတူၺ်းထိုင်မႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇငိုၼ်းထုၼ်းပၼ်ႁူင်းၸၢတ်ႈၸိူင်းၼၼ်ႉ၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႇမၢင်ၸဝ်ႈသမ်ႉဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၶူးတီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉသမ်ႉလႆႈမီးလွင်ႈဢုပ်ႇၶႆႈတေႃႇၵၼ်မႃးထႅင်ႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႅပ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶူးသွၼ် ဢႃႊလဵၵ်းသၢၼ်ႊ ႁူဝ်ႊတၼ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈလိၼ် မိူင်းလႅင်ႊၶႃႊသျႆႊ၊ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ မၼ်းဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်သင် ဢၼ်တေၼေလႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈတႄႉမၼ်း ၵွပ်ႈလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လႆႈၶႆႈသိုပ်ႇၵၼ်မႃးဝၢႆး သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတၢႆယဝ်ႉ။
မိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇလႄႈၵၢၼ်လွင်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉတႄႉꧦ ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တေႇၸလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈၸိူင်းမၼ်းမိူဝ်ႈလႂ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈလႆႈမီးလွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်လၢတ်ႈထိုင်ၸိုဝ်ႈမၼ်းယူႇၼႂ်း လွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်း ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇႁူႉလႆႈဝႃႈ ၸိူင်းဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈလႆႈမီးလွင်ႈပျႃႉၼေမွၵ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1592 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင် လႄႈပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းၼမ် ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရူဝ်းပိူတ်ႇ ၵြိၼ်ႊ သမ်ႉပေႃးလၢတ်ႈထိုင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ၵမ်ႉၼမ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵြိၼ်ႊ လၢတ်ႈထိုင်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပႃးလွင်ႈလၢတ်ႈၶိတ်ႈလၢတ်ႈပၢႆႇဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶတ်းၸႂ်ယုၵ်ႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသုင်ၼႃႇၼႃႇလိူဝ်ဢၼ်မၼ်းထုၵ်ႇလီပဵၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မီးလွင်ႈၶတ်းၸႂ် ဢဝ်တူဝ်မၼ်းတႅၵ်းၼိူင်းပဵင်းၸွမ်း ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်းဢၼ်မီးၵၢၼ်ႁဵၼ်လီဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းထိုင်ၸၼ်ႉၸွမ်ႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶြိတ်းတူဝ်ႊၾိူဝ်ႉ မႃႊလူဝ်ႊ၊ ထူဝ်ႊမတ်း ၼႅတ်းသ် ႁူမ်းပႃးတူဝ်ၶွင် ၵြိၼ်ႊ ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶိတ်ႈဝႃႈႁၢႆႉၶွင် ၵြိၼ်ႊ လႆႈၼေသၢၵ်ႈသေႇလႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ လွင်ႈၵၢၼ်တႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈပိုၼ်းၵူၼ်း လႆႈမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းလႅပ်ႈတေမီး လွင်ႈတေႇၵၢၼ်ငၢၼ်း လွင်ႈတႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်းမွၵ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1580 ဢၼ်တၢင်းဢၼ်မီး ၵြိၼ်ႊ လႆႈတႅမ်ႈလၢတ်ႈထိုင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢိတ်းဢွတ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1594 ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈလႆႈမီးလွင်ႈပျႃႉၼေၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Lord Chamberlain's Men ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်း ဢၼ်ၵူၼ်းလၢႆꧦ ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၼ်သေၵေႃႇတင်ႇၶိုၼ်ႈမႃး၊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵေႃႈလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈလူင်းတိုၼ်း ၵေႃႇတင်ႇၶိုၼ်ႈမႃး၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉဢမ်ႇႁိုဝ်ၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ် လႆႈပဵၼ်ၸၢတ်ႈသႅင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင် ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ဝၢႆးသေၼၢင်းႁေႃၶမ်း ဢႃႊလိသႃႇပဵတ်ႇ လႆႈလုတႆၢၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1603 ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်လႆႈႁပ်ႉ ၸုမ်ႈပၢႆႉ ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႂ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸႅမ်ႊ ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ လႆႈဢၢပ်ႈပၼ် လႄႈလႆႈပိၼ်ႇၸိုဝ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်ပဵၼ် King's Men မႃးယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1599 ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈၵေႃႇတင်ႈႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶိုၼ်ႈမႃးႁင်းမၼ်း တင်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉ ထႅမ်ႊသ် ၼႃႈတင်းတႂ်ႈ ၸိုဝ်ႈႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း ၵလူပ်ႉ (Globe Theatre) ၼႂ်းပီၶရဵတ်ႈ 1608 လွင်ႈၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းႁူင်းသၢတ်ႈသႅင်း ၵူၼ်းၸုမ်ႈၼႆႉလႆႈၶဝ်ႈၵုမ်း ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း Blackfriars ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်းၶဝ်လႆႈထူပ်းႁၼ်လၵ်းထၢၼ်လွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆ လွင်ႈသိုဝ်ႉတီႈလိၼ် လႄႈလွင်ႈလူင်းတိုၼ်းၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး၊ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လႆႈႁူႉဝႃႈ လွင်ႈလူင်းတိုၼ်းငိုၼ်းပွၵ်ႈၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ၊ မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1597 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈသိုဝ်ႉႁိူၼ်းလူင် ပဵၼ်လင်မၢႆသွင်ၼႂ်းမိူင်း သတႅတ်းၾွတ်ႇ (ဝၢႆးလင်လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ New Place)။
မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1594 ၼၼ်ႉ၊ ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈမၢင်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇဢိတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1598 ၸိုဝ်ႈသဵင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလိုဝ်းလင် လႄႈၸိုဝ်ႈၶွင်ႈမၼ်းလႆႈမီး ယူႇၼိူဝ်ၼႃႈပပ်ႉလိၵ်ႈတၢင်းၼမ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလဵၼ်းၸိူင်းပႃး လႄႈတႅမ်ႈၸိူင်းယူႇဢမ်ႇၶၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈမၼ်းလႆႈဢွင်ႇမၢၼ် လွင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းတွၼ်ႈလွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်းၶွင် ပဵၼ်ႊ ၸူဝ်ႊသၼ် မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1616 ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်ႉႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းၼေၸိူင်းၼႂ်းၸိုဝ်ႈၸိူင်း Every Man in His Humour (1598) လႄႈ Sejanus, His Fall (1603) ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1605 သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယူႇၼႂ်းတွၼ်ႈၸိူင်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Volpone ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ႈၸင်ႇလႆႈႁၼ်ထိုင်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်သုတ်းသဵင်ႈလွင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်း ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီး ၼႂ်းပပ်ႉ "First Folio" သမ်ႉလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလဵၼ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်းဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႂ်းၼၼ်ႉယူႇ၊ ၸိူင်းမၢင်ႁူဝ်ၶေႃႈၵေႃႈလႆႈပျႃႉၼေဝၢႆးလင်ၸိူင်း Volpone ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉတႄႉꧦ ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူမ်ႈလႅၼ်ႈပဵၼ်ၽႂ်ၼႂ်းၸိူင်းၼၼ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1595 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၸႂ်ႉၸၢၼ်ႈပၢၼ်မၼ်းယူႇၼႂ်းဝဵင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ လႄႈတင်းဝဵင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းမၼ်းတေသိုဝ်ႉတီႈလိၼ်မႂ်ႇသေ ႁဵတ်းႁိူၼ်းယူႇတီႈဝဵင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ တီႈဝဵင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈယူႇတီႈၵျွင်းၶရိယၼ်ႇလင်ၼိုင်ႈၶွင် သဵၼ်ႊတ်ႁေႊလဵၼ်ႊ ဢၼ်မီးတင်းၼိူဝ်ၶွင်မႄႈၼမ်ႉ ထဵမ်ႊသ် ၼၼ်ႉ၊ မၼ်းလႆႈၶၢႆႉၶၢမ်ႈၵႂႃႇမႄႈၼမ်ႉတင်းတႂ်ႈမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1599 ၵွပ်ႈတႆးၵေႃႉမၼ်းလႆႈၵေႃႇသၢင်ႁူင်းၸၢတ်ႈၸိူင်း ၵလူပ်ႉ (Globe Theatre) မႂ်ႇထႅင်ႈတီႈၼၼ်ႈ၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1604 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈယၢႆႉၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတၢင်းၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉထႅင်ႈ လႆႈၵႂႃႇယူႇၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈတၢင်းတွၼ်ႈၼိူဝ်ၶွင်တူင်ႇဝူင်းသႃႇသၼႃႇၶရိယၼ်ႇဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သဵၼ်ႊတ်ပွႆႊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶၢတ်ႈႁွင်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၶူၼ်ႁူဝ်တုၸၢဝ်းၶိူဝ်းၾရႅၼ်ႉၶျ်ႉ (ပႅင်ႇသဵတ်ႈ) ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶြိတ်းတူဝ်ႊ ၾိူဝ်ႊ မဝ်ႊထ်ၸွႆႊ ယူႇတီႈၼၼ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်တွၼ်ႈပၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1594 ၼၼ်ႉ၊ ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈမၢင်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇဢိတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1598 ၸိုဝ်ႈသဵင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလိုဝ်းလင် လႄႈၸိုဝ်ႈမၼ်းလႆႈမီး ယူႇၼိူဝ်ၼႃႈပပ်ႉလိၵ်ႈတၢင်းၼမ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလဵၼ်းၸိူင်းပႃး လႄႈတႅမ်ႈၸိူင်းယူႇဢမ်ႇၶၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈမၼ်းလႆႈဢွင်ႇမၢၼ် လွင်ႈပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းတွၼ်ႈလွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်းၶွင် ပဵၼ်ႊ ၸူဝ်ႊသၼ် မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1616 ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်ႉႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းၼေၸိူင်းၼႂ်းၸိုဝ်ႈၸိူင်း Every Man in His Humour (1598) လႄႈ Sejanus, His Fall (1603) ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1605 သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယူႇၼႂ်းတွၼ်ႈၸိူင်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Volpone ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ၸင်ႇလႆႈႁၼ်ထိုင်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈသုတ်းသဵင်ႈလွင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူမ်ႈႁဵတ်းၸွမ်း ၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းပပ်ႉ "First Folio" သမ်ႉလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈလဵၼ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်းဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႂ်းၼၼ်ႉယူႇ၊ ၸိူင်းမၢင်ႁူဝ်ၶေႃႈၵေႃႈ လႆႈပျႃႉၼေဝၢႆးလင်ၸိူင်း Volpone ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉတႄႉꧦ ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူမ်ႈလႅၼ်ႈပဵၼ်ၽႂ်ၼႂ်းၸိူင်းၼၼ်ႉ။
ၼိၶူဝ်ႊလတ်း ရွႆးဝ် ပေႃၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်ႈပိုၼ်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မၼ်းလႆႈပၼ်တၢင်းၶႂ်ၸႂ်ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈယင်ႉလိုဝ်ႈၵၢၼ်တႅမ်ႈၸိူင်းမၼ်းသေ လႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းတီႈမိူင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ လၢႆပီဢွၼ်တၢင်းမၼ်းတေ သဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈ၊ သမ်ႉဝႃႈပၢၼ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇပေႃးမီးၽႂ်ၼေးၵၼ် လိုဝ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵေႃႈယင်းတိုၵ်ႉဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇတီႈမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယူႇတႃႇသေႇ၊ မိူၼ်ၼင်ပီးၶရဵတ်ႈ 1612 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇပဵၼ် ၵူၼ်းလၢတ်ႈၼေသၢၵ်ႈသေႇ တီႈလုမ်းတႅပ်းတတ်းတြႃး ၼႂ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြႃးၶွင်လုၵ်ႈသၢဝ် မဝ်ႊထ်ၸွႆႊ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1613 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈသိုဝ်ႉႁိူၼ်းလဵၵ်ႉꧦ လင်ၼိုင်ယူႇ၊ လႄႈဝၢႆးသေလိူၼ် ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1614 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈယူႇတီႈဝဵင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇပဵၼ်လၢႆဝူင်ႈၸွမ်းလုၵ်ႈၶူၺ်မၼ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸွၼ်ႊ ႁူၺ်း။
သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလုၵႂႃႇမိူဝ်ႈဝၼ်ႈထိ 13 လိူၼ်ဢေႇၽရဵဝ်ႇလ် ပီၶရဵတ်ႈ 1616 မၼ်းလႆႈၸႂ်ႉၸၢတ်ႈပၢၼ်တွၼ်ႈလိုၼ်းသုတ်းမၼ်း ယူႇၸွမ်းမႄးလႄႈလုၵ်ႈသၢဝ်တင်းသွင် သူႊသၢၼ်ႊလႆႈၵူပ်ႈၵူႈၵၼ်ၸွမ်း မေႃယႃ ၸွၼ်ႊ ႁူၺ်း မိူဝ်ႈပီ 1617 လႄႈၸူႊတိတ်ႊ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၸွမ်း ထူဝ်ႊမတ်း ၶဝီႊၼီႊ ၵူၼ်းၵႃႉလဝ်ႈမၢၵ်ႇဢိတ်ႇ သွင်လိူၼ်ဝၢႆးသေ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလုၵႂႃႇ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈသင်ႇလု (Testament) သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼၼ်ႉ၊ မၼ်းလႆႈယုၵ်ႈတီႈလိၼ်ၽိုၼ်ယႂ်ႇပၼ် သူႈသၢၼ်ႊၼႃႊ လုၵ်ႈသၢဝ်ၵေႃႉယႂ်ႇမၼ်း၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈမီးၶေႃႈယွႆႈဝႃႈ လုၵ်ႈသၢဝ်ၵေႃႉယႂ်ႇတေလႆႈသိုပ်ႇပုတ်ႈဢဝ် ဢႃႈမူၺ်ႇၶူဝ်းႁိူၼ်းၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ လႄႈသိုပ်ႇပၼ်ႇၶူဝ်းဢႃႈမူၺ်ႇၼၼ်ႉ ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇထႅင်၊ ၼႃႈႁိူၼ်ႈ ၶဝီႊၼီႊ မီးလုၵ်ႈသၢမ်ၵေႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈတၢင်းသၢမ်ၵေႃႉ လႆႈသဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈၵႂႃႇ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈတေႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၼႃႈႁိူၼ်းႁွၼ်ႊလ် သမ်ႉမီးလုၵ်ႈၵေႃႉလဵဝ် ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢေႊလိသႃႊပဵတ်ႇ မၼ်းၼၢင်းလႆတေႇၼႃႈႁိူၼ်းပဵၼ်သွင်ၵမ်း ၵူၺ်းၵႃႈသမ်ႉဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈလႆႈ၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1670 လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢၼ်သုတ်းသဵင်ႈ သၢႆၶိူဝ်းႁိူၼ်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵႂႃႇပႅတ်ႈ၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈသင်ႇလု သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼၼ်ႉဢမ်ႇပေႃးလၢတ်ႈထိုင်မေးမၼ်း၊ ပေႃးတေဝႃႈတႄႉမၼ်း မေးမၼ်းထုၵ်ႇလီလႆႈၶူဝ်းဢႃႈမူၺ်ႇတီႈလိၼ်ၼၼ်ႉ 1 ၼႂ်း 3 ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းလိၵ်ႈတွၼ်ႈၼိုင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ႁႂ်ႈပၼ် ၵူႇၼွၼ်းဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ႁိူၼ်းလင်မၢႆသွင်ၼၼ်ႉ ပၼ်မႄးမၼ်း၊ မီးၵူၼ်းထတ်းသၢင်ၵၼ်လၢႆꧦ လွင်ႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႅပ်ႈတေလၢတ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမႄးမၼ်းၸႂ်လမ် မၢင်ၵေႃႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူႇၼွၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူႇၼွၼ်းဝၢႆးၶဝ်လႆႈၵူပ်ႉၵူႈဢၼ် မၼ်းလႅပ်ႈတေမီးတီႈမၢႆတွင်းလိုၵ်ႉလမ်ႇတွၼ်ႈတႃႇၶဝ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၶၢပ်ႈတူဝ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၽင်ဝႆႉတီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၶရိယၼ်ႇႁေႃႊလိသီႊၼိတီႉ ဝၢႆးသေမၼ်းလႆႈသဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈၵႂႃႇသွင်ဝၼ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1623 လႆႈမီးလွင်ႈသၢင်ႈႁဵတ်းသဝ်ႁိၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိုင်ႈတူဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းတိုၵ်ႉတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းပၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼိူဝ်ၽႃဢုတ်ႇတၢင်းၼိူဝ်၊ လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၸွမ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈၼိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ႁႂ်ႈပဵင်းၵၼ်တင်း ၼဵတ်းတိူဝ်ႉရ် သူဝ်ႊၵြႃႈတိတ်း လႄႈဝိူဝ်ရ်ၸိဝ် (ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵြိၵ်ႇ) ၽႅၼ်ႇႁိၼ်ဢၼ်ဝၢင်းဝႆႉ ၼိူဝ်တီႈၽင်တူဝ်တၢႆမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇၵိၼ်ႇဝႃႈ ပေႃးၽႂ်မႃးယၢႆႉၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်းၼႆ တေမီးသင်ပဵၼ်သေၸိူဝ်ႉသေလွင်ႈ ၶၢပ်ႈတူဝ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးဝႆႉတီႈၼၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇၸၢတ်ႈၸိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈၸႅၵ်ႇလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်သီႇၶၢဝ်း ၶၢဝ်းမၢႆၼိုင်ႈၼၼ်ႉမွၵ်ႈၵၢင်ႁူဝ်သိပ်းပီ 1590 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တေတႅမ်ႈၸိူင်း ဢၼ်ၸူဝ်းႁုၼ်ႉၼူဝ် မၼ်းလႆႈႁႅင်းၸႂ်မႃးတီႈလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လူဝ်ႊမၼ်း (Roman) လႄႈ ဢိတ်ႇတလီႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၸိူင်းဢိင်ပိုၼ်း ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းလၢႆၶဝ် လႆႈၸႂ်ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ၶၢဝ်းမၢႆသွင်သမ်ႉတေႇၸမွၵ်ႈမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1595 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတေႇတႅမ်ႈၸိူင်းလွင်ႈမွင်ၸႂ်တိူဝ်ႉၸႂ် လႆႈတေႇၸၸိူင်းမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ Romeo and Juliet တေႃႇပေႃးထိုင် Julius Caesar ၼႂ်းပီၶရဵတ်ႈ 1599 ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ၶၢဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းယင်းလႆႈတႅမ်ႈၸိူင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၸူဝ်းႁုၼ်ႉၼူဝ်လႄႈပဵၼ်ၸိူင်းဢိင်ပိုၼ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယူႇယဝ်ႉ၊ ၶၢဝ်းမၢႆသၢမ်သမ်ႉမွၵ်ႈပီရဵတ်ႈ 1600 ထိုင် 1608 ၼႂ်းဝူင်ၵၢင်ပီၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပီ ꧦလွင်ႈၶီမွင်ၸႂ်ꧦ ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵွပ်ႈမၼ်းလႆႈတႅမ်ႈလွင်ႈတိူဝ်ႉၸႂ်ၶီမွင်ၸႂ်ၵမ်ႉၼမ်၊ ၶၢဝ်းမၢႆသီႇသမ်ႉ မွၵ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1608 ထိုင် 1613 လွင်ႈတႅမ်ႈၸိူင်းမၼ်းတေပဵၼ်လွင်ႈမွင်ၸႂ်ၶူၼ်းလေႃးလွင်ႈႁုၼ်ႉၼူဝ်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်ၸႅင်းꧦ လႅင်းꧦ လွင်ႈၵၢၼ်တႅမ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈမၼ်းလႆႈတႅမ်ႈၸိူင်းႁူဝ်လႂ် ပၼ်ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၸုမ်းလႂ်၊ တီႈၼႃႈပပ်ႉ Titus Andronicus လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1594 ၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸိူင်းႁူဝ်ၼၼ်ႉလႆႈၼေမႃးယဝ်ႉပဵၼ်သၢမ်ၵမ်း၊ ဝၢႆးသေပၢၼ်ယေႃးၵႃႇၽေႈၼႂ်းၵုၼ်ယူႉရူပ်ႉ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1592-1593 ၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဢဝ်ၵႂႃႇပျႃႉၼေၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း The Theatre လႄႈ The Curtain ၼႂ်း သေႃႊတိတ်းသ် တၢင်းၽၢႆၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉ ထဵမ်ႊသ် ၼၼ်ႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်လႆႈၸူဝ်းၵၼ်ၽုင်ပဵၼ်ၵေၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇတေၵႂႃႇတူၺ်းၸိူင်းႁူဝ်တွၼ်တၢင်းသုတ်း လွင်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁဵၼ်ႊရီႉ မၢႆ 4 လေႊဢူဝ်ႊၼၢတ်ႇ တိၵ်းသ် လႆႈတႅမ်ႈမၢႆတွင်းဝႃႈ ꧦၵူၼ်းၼမ်သမ်ႉပေႃးႁႃႁွင်ႈမၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်ꧦ မိူဝ်ႈၵူၼ်းၼေၸိူင်းၶဝ်လႆႈမီးပၼ်ႁႃၸွမ်းၸဝ်ႈၶွင်တီႈလိၼ် ၶဝ်လႆႈယႃႉႁူင်းၸၢတ်ႈၶဝ် ဢဝ်မႆႉမၼ်းၵႂႃႇၵေႃႇသၢင်ႈႁူင်းၸၢတ်ႈ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈမီးၸိုဝ်ႈဝႃႈႁူင်းၸၢတ်ႈ ၵလူပ်ႉ (Globe Theatre) ဢၼ်ယူႇၼႃႈတၢင်းတႂ်ႈ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉထဵမ်ႊသ်၊ ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁူင်းၸၢတ်သႅင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၵူၼ်းၼေၸိူင်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်သေၵေႃႇသၢင်ႈဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း၊ ႁူင်းၸၢတ်ႈမႂ်ႇၶဝ်လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1599 လႆႈပျႃႉၼေၸိူင်း Julius Caesar ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်တၢင်းသုတ်း ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1599 ပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းလႆႈ ၶူင်သၢင်ႈတႅမ်ႈၶိုၼ်ႈမႃး တွၼ်ႈတႃႇႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းမႂ်ႇၶဝ် ဢၼ်ၼႆႉလွၼ်ႉꧦ ယဝ်ႉ၊ ႁူမ်ႈၶဝ်ႈပႃးၸိူင်းလွင်ႈ Hamlet, Othello လႄႈ King Lear သၢမ်ၸိူင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၸၢတ်ႈသႅင်း Lord Chamberlain's Men လႆႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈမႃးပဵၼ် King's Men မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1603 ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တေႇၸလႆႈၶဝ်ႈႁပ်ႉၸႂ်ႉၶုၼ်ၶေႃၶမ်းမႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸဵမ်ႊသ် ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈၼႂ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမီးပိုၼ်းလွင်ႈလႆႈပျႃႉၼေၸိူင်းၶဝ်ဢမ်ႇတေႃးၵပ်းꧦ တေႃႇꧦ ၵၼ် ၵူၺ်းၵႃႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်လႆႈၸႂ်ႉ ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈပျႃႉၼေၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပၢၼ်ၼၼ်ႉထိုင် 7 ပွၵ်ႈ၊ ၼႂ်းဝူင်းၵၢင် ဝၼ်းထီႉ 1 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇ ပီ 1604 ထိုင် ဝၼ်းထိ 31 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ပီ 1605 ႁူမ်ႈပႃးၸိူင်း The Merchant of Venice ၵေႃႈလႆႈပျႃႉၼေပဵၼ် 2 ပွၵ်ႈ ဝၢႆးသေပီ 1608 ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶဝ်ႈလႆႈပျႃႉၼေ ၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းႁူမ်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Blackfriars မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၵတ်း၊ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈသမ်ႉလႆႈၶၢႆႉမႃးပျႃႉၼေတီႈႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း ၵလူပ်ႉ (Globe Theatre) လွင်ႈလႆႈပျႃႉၼေၸိူင်းၶဝ်ၼႂ်းတီႈႁူမ်ႈ လႆႈပိုတ်ႇတိုဝ်ႉတၢင်းႁႂ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၸၢမ်းၸႂ်ႉၶိူင်းမိုဝ်းဢၼ်မႂ်ႇꧦ သႂ်ႇၼႂ်းၸိူင်းၶဝ် ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း ၸိူင်းဢၼ်မီးလွင်ႈတိုၵ်းၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈထႅမ်ၶိူင်ႈမိုဝ်ႈၼေပျႃႉၸွႆႈ လီၶဝ်ႈၸႂ်လႆႈလိူဝ်မႃးထႅင်ႈ။
ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၼေၸိူင်ၼႂ်းၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မီးၵူၼ်းလဵၼ်ႈၸိူင်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ရီႊသၢတ်း ပိူဝ်ႊပၢတ်ႇ၊ ဝိဝ်ႇလဵမ်ႊ ၶဵမ်းပ်၊ ႁဵၼ်ႊရီႉ ၶွၼ်ႊတဵဝ်ႊ လႄႈ ၸွၼ်ႊ ႁဵမ်ႊမိင်ႉသ်၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵမ်းတေႇၸမၼ်းၼၼ်ႉ ရီႊသၢတ်း ပိူဝ်ႊပၢတ်ႇ လႆႈပဵၼ်ၸၢႆးၸိူင်းဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႂ်းၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လၢႆꧦ ႁူဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၸိူင်း Richard III, Hamlet, Othello လႄႈ King Lear ၵူၼ်ႈလဵၼ်ႈၸိူင်းဢၼ်ႁႃႇသႃႉဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်သမ်ႉပဵၼ် ဝိဝ်ႇလဵမ်ႊ ၶဵမ်းပ် မၼ်းလႆႈလဵၼ်ႈၸိူင်းပဵၼ်ၵူၼ်းၸႆႉ ၼႂ်းၸိူင်း Romeo and Juliet လႆႈလဵၼ်ႈပဵၼ် Dogberry ၼႂ်းၸိူင်း Much Ado About Nothing လႄႈတၢင်းၸိူင်းတၢင်ႇၸိူင်းတၢင်းၼမ်တၢင်းလၢႆ၊ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 29 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီးၶရဵတ်ႈ 1613 လႆႈမီးၵွင်ႈလူင်ယိင်းမႃးတိူဝ်ႉၺႃးလင်ၶႃးႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း ၵလူပ်ႉ ၾႆးလႆႈမႆႈႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်ပႅတ်ႈ ၵွပ်ႈသင်လႆႈမီးမၢၵ်ႇၵွင်ႈလူင်မႃးတိူဝ်ႉၺႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းတႄႉꧦ။
ပပ်ႉငဝ်ႈတိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1623 ဢူၺ်းၵေႃႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး သွင်ၵေႃႉ ၸွၼ်ႊ ႁဵမ်ႊမိင်ႉသ် လႄႈ ႁဵၼ်ႊရီႉ ၶွၼ်ႊတဵဝ် ဢၼ်ယူႇၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈ King's Men လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်သေဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉ လႆႈသႂ်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ First Folio ပပ်ႉၼႆႉပဵၼ်ၸိူင်း ဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇၵူႈၸိူဝ်းꧦ ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉၼႆႉယႂ်ႇလႄႈၼႃ ၼႂ်းပပ်ႉမီးၸိူင်း 35 ႁူဝ် ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၸိူင်း 18 ႁူဝ် ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်တိုၵ်ႉၽိမ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း၊ ၸိူင်းမၢင်ႁူဝ် လႆႈယၢမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ဢွၼ်တၢင်းပဵၼ်ပပ်ႉလဵၵ်ႉꧦ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “Quarto” ဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇသင်ဢၼ်ၼေလႆႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူႉႁၼ်လႄႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈဢိတ်ႇၽိမ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉၼႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းၵမ်ႉၽွင်ႈဝႃႈ ပပ်ႉ First Folio ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်လၵ်ႉဢဝ်လိၵ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႃးဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ၊ ဢၼ်ႊၾဵတ်ႇ ၽွၼ်ႊလၢတ်း လႆႈလၢတ်ႈဝႃႈ မၢင်တွၼ်ႈၶွင်ႈလိၵ်ႈပပ်ႉၼႆႉပဵၼ် "bad quarto" (မၢႆထိုင်ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ႁိူင်ႈၵိူင်းဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ) ၵွပ်ႈဝႃႈၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈမၢင်တွၼ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵႄႈလိတ်ႈထွတ်ႇထႅမ် ၵွပ်ႈၵူၼ်းဢိတ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈတွင်ႈမႃးသေတႅမ်ႈၵွႆးမႂ်ႇ၊ ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉဢၼ်တႄႉမၼ်းလႆႈလိူဝ်လွတ်ႈမႃးလၢႆၸုမ်ႇ ၸိူင်းၸုမ်ႇၼိုင်ႈလႄႈၸုမ်ႇၼိုင်ႈ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဢိတ်းဢွတ်း လႅပ်ႈတေပဵၼ်လွင်ႈၽိတ်းၽၢတ်ႈ လွင်ႈၵူႈဢဝ် ဢၼ်ၼိုင်ႈမႃးတီႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ႉမီးလွင်ႈၽိတ်းၽၢတ်ႈမိူဝ်ႈဢိတ်ႇၽိမ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လႆႈႁႃႈႁၼ်ၶေႃႈမုၼ်းလိၵ်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ၵူၼ်းလႅၼ်ႈၸိူင်း၊ ၵူၼ်းတူၺ်း ဢမ်ႇၼၼ်လိၵ်ႈတႅမ်ႈပိူင်ၵႅမ်ႈဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ၊ တွၼ်ႈၸိူင်းမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ Hamlet, Troilus and Cressida, လႄႈ Othello လႆႈမီးလွင်ႈထွၼ်ထႅမ်ၵႄႈလိတ်ႈလႆၢၵမ်း၊ လႄႈၸိူင်းထႅင်ႈႁူဝ်ၼိုင်ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ King Lear ၼၼ်ႉၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်ယူႇၼႂ်းပပ်ႉ First Folio လႄႈၼႂ်းပပ်ႉ Quarto (ပပ်ႉလဵၵ်ႉ) မိူဝ်ႈပီ 1608 ၼၼ်ႉမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်ဝႆႉတႄႉꧦ ၸၼ်ႉၸွမ် ဢွၵ်းၾွတ်ႇ သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈလိူၵ်ႈဢဝ်ဢၼ်လႂ် ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းၸႂ် ၽိမ်းဢွၵ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ The Oxford Shakespeare တၢင်းသွင်ဢၼ်၊ ၵွပ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၸိူင်းသွင်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ။
ၵၢၼ်တႅမ်ႈဝွၵ်းၸိူင်းလင်ႇၵႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1593 လႄႈ 1594 လႆႈမီးယေႃႈၵႃႇၽေႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶဝ်ႈလႆႈပိၵ်ႉႁူင်းၸၢတ်ႈၶဝ် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၽိမ်းဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၸိူင်းမၼ်းသွင်ႁူဝ် ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်းမဵဝ်း ဢီႊရူဝ်ႊတိၵ်ႇ (Erotic) Venus and Adonis လႄႈThe Rape of Lucrece ၸိူင်း Venus and Adonis လႆႈတႅမ်ႈပၼ် ႁဵၼ်ႊရိ ရိတ်ထဵတ်းလီႊ ဢိူၼ်ႊၶွင်မိူင်း သဝ်ႊႁႅမ်ႊတၼ်ႊ ၼႂ်းၸိူင်ႈၼၼ်ႉမီးတူဝ်ၸိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢတူဝ်ႊၼိတ်ႊ ၼၼ်ႉလႆႈၶတ်းတွပ်ႇထဵင်လွင်ႈႁူမ်ႈၼွၼ်းႁွမ်းသွင်ၸွမ်း ၼၢင်းၽီဝီႊၼတ်း (ၼၢင်းၽီၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၶရိယၼ်ႇ လူဝ်းမၼ်း)၊ ၼႂ်းၸိူင်းထႅင်ႈႁူဝ်ၼိုင်ႈ The Rape of Lucrece သမ်ႉမီးတူဝ်ၸိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၶွၼ်ႊလႃထိၼုတ်း ထုၵ်ႇၺႃးလုၵ်ႈၸၢႆးၶွင် ထႃႊၶဝိၼ်ႊ ၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆ၊ လိၵ်ႈၸိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ႁႅင်းၸႂ်ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈလွင်ႈပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢူဝ်ႊဝိတ်ႇ၊ မၼ်းၼေႁႂ်ႈႁၼ် လွင်ႈၵူၼ်ႈႁဝ်းႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈ ၵၢၼ်ဢၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ပိၼ်ႈၽူၼ်ၵၼ်တၢင်းသိၼ်ထမ်း ဢၼ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇၵုမ်ႈၵမ် တၼ်ႇႁႃႇၵိလေႇသႃႇၵူၼ်းႁဝ်းလႆႈ၊ ၸိူင်းတၢင်းသွင်ႁူဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉၶဝ်လႆႈၸႂ်တႄႉꧦ ဝႃႈꧦ သမ်ႉပေႃးလႆႈၽိမ်းဢွၵ်ႇလၢႆꧦ ၵမ်း မိူဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယင်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႈသၢၵ်ႈယူႇ။
သွၼ်းၼဵတ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လိူဝ်သေၸိူင်းယဝ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လွင်ႈတႅမ်ႈဝွၵ်းတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇ ဝွၵ်းသိပ်ႈထႅဝ်မၼ်းၸဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်းဝႃႈ သွၼ်းၼဵတ်ႇ လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1609 ပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝွၵ်းတၢင်းသဵင်ႈဢမ်ႇပႃးၸိူင်း၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ဝွၵ်းသိပ်းထႅဝ် 154 ပုၵ်ႈ ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈလႂ်ၽွင်ႈ ၵူၺ်းၵႃႈၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝွၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈယူႇတႃႇသေႇ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈၸိူင်းၼၼ်ႉ။
ပိူင်ၽၢင်လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၶွင်သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လိၵ်ႈဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလိၵ်ႈလၢႆးပႆၢပေႇ လႄႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိူင်း လႆႈမီးလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်ၸွမ်းမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶႂၢၵ်ႈၼမ်ႉၵတ်ႉ ၼႂ်းလွင်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်းလႄႈလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶူင်သၢင်ႈ လွင်ႈၼႃႈတီႈၶွင်တူဝ်ၸိူင်း လွင်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ပိူင်တႅၵ်ႈဢၼ်လီ တႃႇၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းတၢင်းလင် တေႃႇထိုင်တေႃႈလဵဝ်၊ ဢၼ်တၢင်းတေမီးၸိူင်း Romeo and Juliet ဢမ်ႇယၢမ်ႈမီးလွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်း လွင်ႈႁၵ်ႉလွင်ႈပႅင်း ဢၼ်လႆႈယုၵ်ႉလွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉမႃးပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် တွၼ်ႈတႃႇၸိူင်းဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈႁၢႆႉၸမႃးဢွၼ်တၢင်းသေပွၵ်ႈ၊ လွင်ႈလၢတ်ႈၵေႃႉလဵဝ်ၶွင်တူဝ်ၸိူင်း ယၢမ်ႈၸႂ်ႉတွၼ်ႈတႃႇလၢတ်ႈသပ်းလႅင်း ႁၢင်ႈၽၢင်ၶွင်တၢင်းယၢမ်ႈၶွင်တူဝ်ၸိူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ႉၸႂ်ႉလၢတ်ႈသပ်းလၢင်းၼေ လွင်ႈတၢင်းၼႂ်းၸိူင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဢဝ်မၼ်းမႃးၸႂ်ႉ ၼႂ်းလွင်ႈတူဝ်ၸိူင်း လၢတ်ႈဢိုမ်းဢမ်း လွင်ႈၼႂ်းၸႂ် တေႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႉလဵဝ် ၶွင်တူဝ်ၸိူင်းၼၼ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵူၺ်းလိၵ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယင်းပဵၼ်ႁႅင်းၸႂ်တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈၸိူင်းဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ ၵူၼ်းတၢင်းလင်ၼမ်တႄႉꧦ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈပၢၼ် လူဝ်ႊမႅၼ်ႈတိၵ်ႇ (လွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ) ၶတ်းၸႂ်ၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ပိူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်မိူၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶိုၼ်းမႃးမႂ်ႇ ပိၵ်ႉသမ်ႉမၼ်းဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈဢွင်ႇမၢၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ၸွတ်း သတဵၼ်းၼိူဝ်ႊရ် လႆႈထတ်းသၢင်ဝႆႉဝႃႈ လိၵ်ႈလၢႆးၸိူင်းဝွၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၼႂ်းပၢၼ် ၶေႃႊလေရိတ်ႊၸ် တေႃႇပေႃးထိုင် ပၢၼ် ၼီႊသၼ် ပဵၼ်လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယိူင်ႈၸွမ်း လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢၼ်ၶုၺ်ႈၺႅမ်ႉမၼ်းၵူၺ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈလႆႈႁပ်ႉ လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းတႂ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈၵေႃႉ မိူၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ꧦသျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢမ်ႇယဝ်ႉၸၼ်ႉၸွမ် ၵူၺ်းၵႃႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၵူႈၵေႃႉ တိုၼ်းတေလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈၸိူင်း ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ ၸင်ႇဢွင်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ꧦ ဢမ်ႇဝႃႈပၢၼ်လင်ဢမ်ႇၼၼ်ႉပၢၼ်ၼႆႉ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်တၢင်းလၢႆ လႆႈႁပ်ႉ လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းတႂ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႃးဢမ်ႇၶၢတ်ႇ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းလွင်ႈတွႆႇတိုင်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း၊ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းပၢႆးၸၼ်ႁၢင်ႈ ၸိူဝ်ႈၼႆႉလႆႈၸႂ်ႉ လိၵ်ႈဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉသေ ၶူင်သၢင်ႈပၢႆးမွၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈၵႂႃႇ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးၸႂ်ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သိၵ်းမုၼ်ႊ ၾြွႆႈထ် ယင်းလႆႈၸႂ်ႉပိူင်တႅၵ်ႈ ၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လၢႆꧦ ၸိူင်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၸိူင်း Hamlet မႃးပဵၼ်လွင်ႈဝူၼ်ႉလၢမ်းၶၢတ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ၶွင်ၵူၼ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။
တိုၼ်းတေလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈၸိူင်း ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ ၸင်ႇဢွင်ႇၸၼ်ႉၸွမ်
ၼႂ်းပၢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပိူင်သတ်ႉတႃႇဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈလွင်ႈလေႃးတူဝ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပႆႇပေႃးပဵၼ်ပိူင်တႅတ်ႈꧦ တေႃးꧦ မိူၼ်ယၢမ်းလဵဝ်၊ လွင်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼႂ်းၸိူင်း ၼႂ်းဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈၸွႆႈၸတ်းမူႇပိူင် လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢင်းၵိတ်းပၢၼ်မႂ်ႇမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဝၢင်းပိူင် သတ်ႉတႃႇဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်မႂ်ႇ တီႈၼႂ်းၸိူင်းမၼ်းယဝ်ႉ၊ လႆႈမီးလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈထုတ်ႇဢွၵ်ႇဝေႃးႁႃႇရမႂ်ႇ ထိုင် 1,700 တူဝ်၊ လၢႆးထုၵ်ႇဝေႃးႁႃႇရမႂ်ႇ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈသိူဝ်ႇပိုၼ်ႉမၼ်းဝႆႉ ဝၢႆးမႃးလႆႈမီးဝေႃးႁႃႇရမႂ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ထႅင်ႈတၢင်းၼမ် ဢၼ်ၸႂ်ႉပိူင်ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး၊ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးၼိူဝ် လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ ပၢၼ်မႂ်ႉလႄႈလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တင်းမူတ်းႁဝ်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈသဵင်လႄႈလွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မီးသၢႆၸႂ်ယူႇ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးမီးၸိုဝ်ႈသဵင်သင်တႄႉꧦ ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၺ်းၵႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵေႃႈလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈၶႂ်ႈၼမ်ယူႇ၊ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1598 မုၼ်ၸဝ်ႈၶရိယၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၾရင်ႊသိတ်း မေႊရဵတ်း လႆႈလၢတ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈ ꧦလီသေပိူၼ်ႈꧦ လိူဝ်သေၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းဢင်းၵိတ်ႉတင်းမူတ်း ဢမ်ႇဝႃႈလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူင်းလွင်ႈႁၵ်ႉ လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း ၸိူင်းလွင်ႈမွင်ၸႂ်၊ ၸုမ်းၵူၼ်းတႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း Parnassus တီႈၸၼ်ႉၸွမ် သဵၼ်ႊတ်ၸွၼ်ႊ ၶဵမ်ႊပြိတ်ႇၸ် လႆႈၼပ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်း သျေႃႊသိူဝ်ႉ ၵူဝ်ႊဝိူဝ်ႊရ် (ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႄႈၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်ႈၶိူဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ) လႄႈ သပဵၼ်ႊသိူဝ်ႉရ်၊ ၼႂ်းပပ်ႉ First Folio ပဵၼ်ႊ ၸွၼ်ႊသၼ် လႆႈႁွင်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈ ꧦသုၼ်ႁူမ်ႈတင်းၸႂ်ၶွင်ၵူၼ်းၼႂ်းၵူႈပၢၼ်ꧦ သဵင်ယုၵ်ႉယွင်ႈ လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းလႄႈလွင်ႈဢၼ်လီယွင်ႈဢၢမ်း တီႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇသုင်ၸၢတ်ႈသႅင်းꧦ ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ႊ ၸွၼ်ႊသၼ် ယၢမ်ႈထၢတ်းသၢင်ဝႃႈ ꧦ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လူဝ်ႇပၢႆးမွၼ်းတႃႇထႅမ်သႅင်ႈလွင်ႈၸိူင်းမၼ်းꧦ
ၵူၺ်းၵႃႈၶဝ်ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉတႃႇသေႇတေႃႇၸူဝ်ႈတေႃႇပၢၼ်
လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်လိၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးသေ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလုၵႂႃႇယဝ်ႉမွၵ်ႈ 150 ပီ လႆႈတေႇမီးသဵင်ဝွပ်းဝႅပ်းလွင်ႈထၢမ်ႇထိူမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် လိၵ်ႈၸိူင်းမၢင်ဢၼ်ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးလွင်ႈထၢင်ထိူမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်လိၵ်ႈၸိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ၶဝ် လႆႈမၵ်းမၼ်းဝႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼႂ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၾၢၼ်ႊသိတ်း ပေၶွၼ်ႊ၊ ၶြိတ်းတူဝ်ႊၾိူဝ်ႊ မႃႊရ်လူဝ်ႊဝ်၊ လႄႈ ဢဵတ်းဝိူတ်ႇ တိူဝ် ဝေးယႃး ဢိူဝ်ႊၶွင်ဢွၵ်းၾွတ်ႇ (Edward de Vere, Earl of Oxford) လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လႆႈႁႃၶေႃႈမုၼ်းသေ တႅပ်းတတ်းတွပ်ႇထဵင်မႃး လွင်ႈဝႃႈမၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလိၵ်ႈၸိူင်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉဢၼ်ဝႃႈမႃး တင်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈႁူဝ်ၶေႃႈလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်လိၵ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈလိၵ်ႈၸိူင်းမၼ်း တင်းမူတ်းၼႆၼၼ်ႉ ယင်းပဵၼ်လွင်ႈတွပ်ႇထဵင်ၵၼ် ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆးမႃးထိုင်တေႃႈလဵဝ်၊ လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ် ၵႆႉꧦ ယုၵ်ႉဢဝ်မႃးလၢတ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈတႄႉ တေပဵၼ်လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ဢိူဝ်ႊၶွင်ဢွၵ်းၾွတ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းတႅမ်ႈၸိူင်းတူဝ်တႄႉမၼ်း လွင်ႈၼႆႉတိုၵ်ႉမီးလွင်ႈႁဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉယူႇတေႃႇထိုင်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 21 ယၢမ်းလဵဝ်။
သႃႇသၼႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ႈလၢႆၵေႃႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶဝ်ၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇၶရိယၼ်ႇ ၵိူင်းလူဝ်းမၼ်းၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇ ၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉပေႃးၼပ်ႉထိုင် ၶရိယၼ်ႇၵိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽိတ်းမၢႆမီႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢၼ်မၼ်ႈၸႂ်တႄႉꧦ တႄႉ မႄႈၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႄႊရိ ဢႃႊရ်တဵၼ်ႊ လႄႈၵူၼ်းၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းၼပ်ႉထိုင်ၶရိယၼ်ႇၵိူင်း ၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇ၊ မီးလၵ်းထၢၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းဢိတ်းꧦ ဝႃႈ ၸွၼ်ႊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလူင်းၸိုဝ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၶရိယၼ်ႇ ၵိူင်း ၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇ၊ လၵ်းထၢၼ်ၼၼ်ႉလႆႈၶူၼ်ႉႁၼ် မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1757 တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵဝ်ႇၶွင်ၶဝ် တေႃႈလဵဝ်လိၵ်ႈလၵ်းထၢၼ်ၼၼ်ႉမၼ်းႁၢႆယဝ်ႉ၊ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် ယင်းပႆႇလႆႈၸႅတ်ႈထတ်း ႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်တႄႉႁႃဢၼ်ပွမ်၊ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1591 ၸုမ်းၽူႈဢုပ်ႇပိူင်ႇၶဝ်ႈလႆႈလၢတ်ႈၼေဝႃႈ ၸွၼ်ႊ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်တီႈၵျွင်းၶရိယၼ်ႇၶဝ်၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်မၼ်းၵူဝ်ၾိင်ႈထုင်း မလွင်ႈမွၵ်ႇၼေလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၵုသူဝ်ႇ တမ်ႈတီႈမုၼ်ၸဝ်ႈၶရိယၼ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းဢၼ်ထမ်ႇမတႃႇ သႃႇသၼႃႇၵိူင်း ၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇၶဝ်၊ ပီၶရဵတ်ႈ 1606 သူႊသၢၼ်ႊၼႃႊ လုၵ်ႈသၢဝ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသုတ်ႈၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶိုၼ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၾိင်ႈထုင်းႁပ်ႉသိၼ် ဢိတ်းတိူဝ်ႉ တီးမိူင်းသတဵတ်းၾွတ်ႇ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ယင်းႁၼ်တွၼ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးတူဝ်ၸိူင်းၵမ်ႉၽွင်ႈ လႆႈမီးလွင်ႈမၼ်ႁႅင်းလႄႈတေႃႇတၢၼ်ႉ လွင်ႈပဵၼ် ၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇ၊ လွင်ႈတႄႉမၼ်း ယင်းတိုၵ်ႉပႆႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈပုတ်းꧦ ၶၢတ်ႇꧦ လႆႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼပ်ႉထိုဝ်ၶရိယၼ်ႇၵိူင်းသင်တႄႉꧦ။
လွင်ႈသူင်ၵျိူၵ်ႈယိင်းၸၢႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈပိူင်ပဵၼ်ဢၼ်တႄႉထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇႁူႉၸႅင်ႈလႅင်းတႄႉꧦ ပဵၼ်လွင်ႈတူဝ်ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈမၼ်းၵျိူၵ်ႈယိင်းႁႃႉၸၢႆး၊ မၼ်းလႆႈၵူပ်ႉၵူႈမီးၼႃႈႁိူၼ်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယု 18 ၸွမ်း ဢႅၼ်ႊၼ် ႁႃႊထႃႊဝေႊ ဢႃႇယု ဢၼ် 26 မိူဝ်ႈၶဝ်ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢႅၼ်ႊၼ် ႁႃႊထႃႊဝေႊ လႆႈၸပ်းတွင်ႉပႃးတူဝ်ဝႆႉ၊ လုၵ်ႈၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၶဝ်ပဵၼ် သူႊသၢၼ်ႊၼႃႊ လႆႈၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး ဝႆၢးသေ 6 လိူၼ်ဢၼ်ၶဝ်လႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၽူႈလူလိၵ်ႈၵမ်ႉၼမ် ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးလႆၢပၢၵ်ပီ သမ်ႉလႆႈပၵ်းတူၺ်းတီႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သွၼ်းၼဵတ်ႇၼၼ်ႉ၊ ၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ လႆႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈႁၵ်ႉဢၼ်ၶဝ်လႆႈမီးၼိူဝ်ၸၢႆးၼုမ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၵူၼ်းမၢင်ၵေႃႉသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈၼႂ်းဝွၵ်းလင်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းၶႂ်ႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လွင်ႈဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ၵူၺ်း၊ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဝွၵ်းသွၼ်ႊၼဵတ်ႇ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Dark Lady" သမ်ႉလႆႈလၢတ်ႈထိုင်ႈ ၽူႈယိင်းဢၼ်ၵူပ်ႉၵူႈယဝ်ႉယူႇ၊ ဢၼ်ၼၼ်ႉသမ်ႉမီးသုၼ်ႇလွင်ႈမွၵ်ႇၼေဝႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်ၸမ်ၸႂ်ၸွမ်းၽူႈယိင်းထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈယူႇ။
လွင်ႈဢမ်ႇလူင်ႉလႅင်းသၢမ်ဢၼ်ဢၼ်ဝႃႈမႃးတၢင်းၼိူဝ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႇဝူၼ်ႉၸွမ်းၶွင်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ် ၼိူဝ်ၽဝသျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႄႈလိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈႁုၼ်ႉၼူဝ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- The Taming of the Shrew (1580 - 1590)
- The Two Gentlemen of Verona (1590s)
- The Comedy of Errors (1594)
- A Midsummer Night's Dream (1595 - 1596)
- Love's Labour's Lost (1595 - 1596)
- The Merchant of Venice (1596 - 1597)
- The Merry Wives of Windsor (1597 - 1601)
- Much Ado About Nothing (1598)
- As You Like It (1599)
- Twelfth Night (1601)
- Troilus and Cressida (1601 - 1602)
- All's Well That Ends Well (1603 - 1606)
- Measure for Measure (1604)
- Pericles, Prince of Tyre (1608)
- Cymbeline (1610)
- The Winter's Tale (1611)
- The Tempest (1611)
- Numbered list item
ပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- King John (1595 - 1597)
- Richard II (1595 - 1596)
- Richard III (1592 - 1594)
- Henry IV, Part 1 (1596 - 1597)
- Henry IV, Part 2 (1597 - 1598)
- Henry VI, Part 1 (1592)
- Henry VI, Part 2 (1591)
- Henry VI, Part 3 (1595)
- Henry V (1599)
- Henry VIII (1613)
လွင်ႈမွင်ၸႂ်တိူဝ်ႉၸႂ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- Titus Andronicus (1591 - 1592)
- Romeo and Juliet (1595 - 1596)
- Julius Caesar (1599)
- Hamlet (1600)
- Othello (1604)
- Timon of Athens (1604 - 1606)
- Macbeth (1606)
- King Lear (1605 - 1606)
- Antony and Cleopatra (1606 - 1607)
- Coriolanus (1608)
ဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- Sonnets
- Venus and Adonis
- The Rape of Lucrece
- The Passionate Pilgrim
- The Phoenix and the Turtle
- A Lover's Complaint
ဢၼ်ႁၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- Cardenio
- Edward III
- Love's Labour's Won
- Sir Thomas More
- The Two Noble Kinsmen
ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇၸႅင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- Arden of Faversham
- The Birth of Merlin
- Locrine
- The London Prodigal
- The Puritan
- The Second Maiden's Tragedy
- Sir John Oldcastle
- Thomas Lord Cromwell
- A Yorkshire Tragedy
- Edward III
- Sir Thomas More
သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃးၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သဝ်ႁိၼ်သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵွပ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်လိုဝ်လင် လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မိူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆꧦ တီႈ ၸွတ်ႇတူဝ်ႇၵမ်ႇၽႃႇ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် ဢၼ်ၼၼ်ဢွင်ႈတီႈၼေပိုၼ်း ဝႆႉႁိုဝ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းလွင်ႈၶုၵ်ႉၸႂ်လႆႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယူႇယဝ်ႉ၊ တင်းတႂ်ႈဢၼ်တေၼေၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် မၼ်းၸဝ်ႈဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉဢၼ်လီမၢႆတွင်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။
- ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိုင်ႈတူဝ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တီႈၵျွင်းၶရိယၼ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ ဝဵင်းတီႈၵိူတ်ႇၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး။
- လၵ်းသဝ်ႁိၼ် သီႇၸဵင်ႇလဵတ်းတိူဝ်ႉ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇၶွင်ဝဵင်း လၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ မီးၵၢင်ၼွင်ၼမ်ႉဢွၼ်ႇ။
- ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိုင်ႈတူဝ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၸဝ်ႈပၢႆမွၼ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႇ လူႊဢိတ်း ၾလင်ႊသူဝ်ႊ လႆႈၵေႃႇသင်ႇဝႆႉ တေႃႈလဵဝ်မီးယူႇတီႈ ႁွင်ႈၼေပိုၼ်းပိၼ်ႇတိတ်ႉသျ် (British Museum) မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ။
- လၵ်းသဝ်ႁိၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး သူၼ်သိူဝ် (Central Park) မိူင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉ ၵေႃႇသၢင်ႈမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1864 တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းဝၼ်းၵိူတ်ႇ 300 ပီ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး။
ၸိူင်းလႄႈငဝ်းတူင်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လိူဝ်သေလိၵ်ႈၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ လႆႈဢဝ်ပျႃႉၼေၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈယင်းတိုၵ်ႉဢဝ်မႃးပျႃႉၼေၵၼ်ၶိုၼ်း လိူဝ်သေၼၼ်ႉလႆႈဢဝ်ၸိူင်းဢမ်ႇၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႃးပဵၼ်ငဝ်းတူင်း တၢင်းပီႇပီႇသီႇ (BBC) လၢႆꧦ ၵမ်း လၢႆꧦ ႁူဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ-
- The Life of Shakespeare (1914)
- Master Will Shakespeare (1936)
- Life of Shakespeare (1978)
- Shakespeare in Love (1998)
ၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢၼ်ဢဝ်မႃးပျႃႉၼေၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈ လႄႈႁဵတ်ႈပဵၼ်ငဝ်းတူင်ႉမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ-
ၶေႃႈလူပ်းလင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈလႆႈလူပိုၼ်းတၢင်းၼိူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ ႁဝ်းတေပွင်ႇၸႂ်လႆႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်လီၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ လိၵ်ႈလႆၢးမၼ်းၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်လိၵ်းဢင်းၵိတ်ႉပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းလဵဝ်၊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၶဝ်ယုၵ်ႉယွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၵူၺ်း ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႄႈၵူၼ်းတင်းၵမ်ၽႃႇၼပ်ႉၼမ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၵွပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ၶူင်သၢင်ႈလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ သၢင်ႈပိူင်သတ်ႉတႃႇ သၢင်ႈဝေႃးႁႃႇရ ဢၼ်ပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းတၢင်းၵမ်ႇၽႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
မူႇလိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ လႆႈသပ်းလႅင်းပႃးဝႆႉ ၸိုဝ်ႈမိူင်းၸိုဝ်ႈၵူၼ်း လႄႈၸိုဝ်ႈလၢႆꧦ ဢၼ် ဢၼ်ၽူႈလူလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၶဝ်တေဢမ်ႇယၢမ်ႈယိၼ်း တေပဵၼ်လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဢိတ်းꧦ တႃႇတေပွင်ႇၸႂ် ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၶေႃႈမုၼ်းမၢင်ဢၼ်ပေႃးတေတတ်းထွၼ်ပႅတ်ႈၸိုဝ်ႈၵူၼ်း တီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉတေဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်ၶႂ်ႈတႅမ်ႈၼေၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈဝႆႉတဵမ်ꧦ ထူၼ်ႈꧦ ၶႃႈယဝ်ႉ၊ လူတူၺ်းလၢႆၵမ်း လူတူၺ်းလၢႆတီႈ ပေႃးႁဝ်းႁူႉမိုတ်ႈ ၵူၼ်း တီႈ သႃႇသၼႃႇ ပိုၼ်း ဢၼ်ၶဝ်းပႃးဝႆႉၼႂ်းလိၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်ႈၶဝ်တေလူပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈမႃးၼမ်ထႅင်ႈယူႇၶႃႈ။


c: text/html

text:
Company ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝုႈ Alibaba(ဢလီႇပုႇပုႇ)ၼၼ်ႉပဵၼ်သင် မၢႆ (2)
ဝၢႆးေသ1990ၼၼ်ႉ ၽၵ်းတူမိူင်းၶေႇပိုတ်ႇၸူးၵမ်ႇၽုႇယဝ်ႉ၊ ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈမိူင်းေတုႉသူင်ႇၶၢႆမိူင်းၶေႇေသပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် တွၵ်ႇၶိုၼ်ႈမုးေသ ၸႅတ်ႉၼႆံ ဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၶူးသွၼ်တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႇတင်း ၶူင်းၵၢင် company ပိၼ်ႇၽုႇသုႇ ၽၢႆႇၶေႇ ပိၼ်ႇၽၢႆႇဢၢင်းၵိတ်ႉ။
ထိုင်မုး 1995 ၼၼ်ႉ မိူင်းၶေႇေတႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ေသ ၸွႆႈထဵမ်ဢၸူဝ်းယုႉတီႈဝဵင်းၶဝ် တုႇေတပိၼ်ႇၽုႇသုႇ ၸႅတ်ႉလႆႈၵႂုႇဢေမႇရိၵုႉ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။
တႆးၵေႃႉမၼ်းမွၵ်ႇဝုႈ ႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈသင်ၵေႃႈ သင်ႇဢဝ်တီႈၼိူဝ် online ေသ သိုဝ်ႉလႆႈ မိူၼ် online shop ယဝ်ႉ။ ေပုးၼၼ်ၸႅတ်ႉၼႆႉ တႅမ်ႈႁုတူၺ်းဝုႈ Beer ေသ ဢွၵ်ႇမုးႁၢင်ႈ Beer ၵူႈမဵဝးမဵဝ်း ၵူၺ်းၵုႈဢမ်ႇႁၼ်Beer ၶေႇ ေသဢၼ်၊ မၼ်းၸၢႆးၶိုၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶေႇၵေႃႈဢမ်ႇဢွၵ်ႇမုးေသမဵဝ်း ။ ဢၼ်ၵပ်ႉၵၢႆႇမိူင်းၶေႇဢမ်ႇဢွၵ်ႇမုးေသဢိတ်း။။။။။
ၸႅတ်ႉ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမုးမိူင်းၶေႇေသၽိူဝ်ႇထိုင်ႁိူၼ်းမၼ်းၸၢႆးမၼ်း မုးၶူၼ်ႉႁုႈ ၼႆး China Page ၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်တၢင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႉတိမ်ထူၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈလႄႈၵုႈၶၼ်ၵေႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈၶေႇလၢႆလၢႆ။
မၼ်းၸၢံးၶိုၼ်းဝူၼ်ႉဝုးေပုးၺုးတီႈမိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇေမုလိၵ်ႈၶေႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ေတႁဵတ်းႁိူဝ်ၶဝ်ႈၸႂ်ေသ ပၼ်ႁႅင်းၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်း ။။
ၽိူဝ်ႇ 1999 လိူၼ် october ၼၼ်ႉ ၸႅတ်ႉမုး ၽိတ်ႈမွၵ်ႇဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းၸၢႆးၮ17 ၵေႃႉေသသၢင်းလၢင်းၼေလွင်ႈၶူင်းၵၢင် company ဢၼ်မၼ်းေတေတႇတင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆးသုၼ်းတုမ်ႁႂ်ႈမုးၶဝ်ႈႁုမ်ႈၸူႉငိုၼ်း share ေသၵေႃႇတင်ႈ။ ၵူၺ်းၵုႈ လွင်ႈၸႂ်ႉ internet ၼႆႉ ပၢၼ်ၼၼ်ႉပႆႇေပုးမီးၼေလႄႈၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇေပုးယုမ်ႇ လွင်ႈၶူင်းၵၢၼ် မၼ်းၸၢႆး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝုႈယိူင်းဢၢၼ်း ၸႅတ်ႉမုးၼႆႉယႂ်ႇၼုႇလႄႈ ဢမ်ႇယွမ်းသုမ်း ေသၶတ်းၸႂ်သုၼ်းတုမ် မုးၶဝ်ႈႁုမ်ႈ ႁုမ်ႈၸူႉၵၼ် ဢုႈလၢင်းမၼ်းလႆႈ us dollor 6မိုၼ် (ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ မွၵ်ႈ 8ပၢၵ်ႇသႅၼ်)ယဝ်ႉ။။။။။
ၸႅတ်ႉမုး ၵေႃႇတင်ႈ website ေသ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၶၢႆၼိူဝ် online ၵူၺ်းၵုႈၸႅတ်းၼႆႉဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈ ၶွမ်း computer ေသဢိတ်းၵူၺ်းၵုႈ မၼ်းၸၢႆး ပိၼ်ႇၽုႇသုႇလိၵ်ႈၶေႇ ၸူးဢၢင်းၵိတ်း လႆႈတိမ်ထူၼ်ႈ။။ တီႈwebsiteၼၼ်ႉမၼ်းၸၢႆးၶႂ်ႈၶူင်သၢင်ႈၸိူင်ႉႁိူဝ်ၵေႃႇ မၼ်းၸႆႉဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းႁဵတ်းၵူၺ်း။။။။။
ဢဝ်ၸိုဝ်ႈဝုႈ Alibaba ဢုႈလီႇပုႇပုႇ ေသ သၢင်ႈၶူင်းၵၢၼ် company ယဝ်ႉ ၊ ဢမ်ႇႁိူင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ႈၵေႃႈ သင်ဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၶဝ်ၶႂ်ႈလႆႈေသ ၸႅတ်ႉသမ်ႉ ၵႂုႇလၢတ်ႈတီႈလၢၼ်ႉဢၼ်ၶဝ်ၶၢႆၶူဝ်ေသ ၶိုၼ်းသုင်ႇပၼ် ေပုးပဵၼ်ၵၢၼ် ၸႅတ်ႉ လႆႈၵုႇ ၵေႃႇမသဵၼ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။။။
ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိူင်မုးေသ ပၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း Goldman Sachsၼၼ်ႉ ငိုၼ်းေတုႇလုႇ 50 သႅၼ်( ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 6မိုၼ်5ႁိင်သႅၼ်) လႄႈ ၶူင်းၵၢၼ် ၵပ်းသိပ်ႇမိူင်းၵျုႇပၢၼ်ႇ ငိုၼ်းေတုႇလုႇ 200 သႅၼ် မုးၶဝ်ႈႁုမ်ႈ တုႇေတႁဵတ်းဢုႇလၢင်း ၶူင်းၵၢင် Alibaba ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ လွင်ႈမၢၵ်ႈမီး company Alibaba ၼႆႉ မီး ငိုၼ်းဢေမႇရိၵၢၼ်ႇေတုႇလုႇ 160 billion ေသ လွင်ႈမၢၵႈမီးၸႅတ်ႉမုးသမ်ႉ ငိုၼ်းဢေမႇရိၵၢၼ်ႇေတုႇလုႇ 30 billion ယဝ်ႉေသ ၼႆးမိူင်းၶေႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မီးေသပိူၼ်ႈယဝ်ႉ ။။။။။။။။။။။
ေပုးယဝ်ႉ ၸႅတ်ႉ ၶိုၼ်းသိုဝ်ႉဢဝ် ၶူင်းၵၢၼ်Company ဢၼ်မၼ်းၵႂုႇႁုၵၢၼ်ေသဢမ်ႇႁပ်ႉတွၼ်ႈ မၼ်း ၼၼ်ႉ မၼ်းပၢႆသိုဝ်ႉလႆႈၵွၼ်ႇ ၊
Jack ma ယိပ်းၵမ်လွင်ႈဢွင်ႇေပႇ 10 ၶေႃႈ
1. ႁဵတ်းႁႂ်ႈလီတီႈသုတ်း ၊ ဢၼ်ႁဵတ်းၼၼ်ႉႁႂ်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ။
2.ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၼွၼ်းၾၼ်၊လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်း။
3.ၶဝ်ႈၸႂ်ေသၶူင်သၢင်ႈ။
4.ယဵၼ်ႉၵၼ်ႈလွင်ႈေသႉၼႄးေသဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ႁႅင်း။
5.တႅတ်းတတ်းလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်း ႁတ်းႁတ်း။
6.လူဝ်ေမုပုတ်းပုတ်းၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ။
7.လူဝ်ႇဝူၼ်ႉလီလီ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းႁုႉ သၢၼ်ၶတ်း။
8.ၽူႈပၼ်ႁႅင်း customer ဝႆႉပဵၼ် ၼိုင်ႈ။
9.ယုႇၸႂ်တူၵ်း၊ယုႇဝူၼ်ႉၼမ်၊ တူၺ်းႁၼ် သႅၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႂ်ႇ။
10.လူဝ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႇမၢၵ်ႈမီး၊ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်။
- Tai Strategy and Tai Management
- Post >>> ShanStateDefenceArmy

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
By- ၸၢႆးငိုၼ်း (ပၢႆးပိုၼ်း)
ဝၢႆးၶႃႈႁဝ်း တမ်တူဝ်လႆႈထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းလၢတ်ႈၸႃ တွင်ႈထၢမ် ၸဝ်ႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ၊ သၶႁ၊ သႅင်ၶဝ်ႈႁႅင်ႈ၊ သူမ်ႈၶူမ်ႁိုၼ်း ….. တီႈလုမ်းၵွၼ်းၶေႃ၊ ၵဵင်းမႆႇ မိူဝ်ႈႁၢင်ပီႊ 2006 ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶႃႈႁဝ်းမီးတိုဝ်ႉတၢင်း ၵႆႉလႆႈ ထူပ်း လႆႈၺႃး လႆႈႁၼ် မၼ်းၸဝ်ႈ တီႈပၢင်ၵုမ်လႂ်၊ ပၢင်ပွႆးယႂ်ႇလၢမ်းလူင်လႂ်၊ ပၢင်သွၼ်ဝွၵ်ႉသျွပ်ႉလႂ် ၸိူဝ်း ၼႆႉ လၢႆလၢႆပွၵ်ႈလႄႈ လွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈႁူႉတိူဝ်းၼမ်မႃး၊ လွင်ႈႁူႉၸၵ်း မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်ၵေႃႈ ၼႅၼ်ႈၼႃလိူဝ်မႃး။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇၶႃႈႁဝ်း လႆႈလၵ်ႉလွမ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းမေႃ တီႈမၼ်းၸဝ်ႈမႃး၊ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ တႅမ်ႈဝွၵ်း၊ လၢႆးၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း ၼိူဝ်ႉၵႂၢမ်း ထွႆႈၵႂၢမ်း၊ တႅမ်ႈၽဵင်းၵႂၢမ်း၊ လၢႆးလၢတ်ႈၸႃ ပႃႈၼႃႈၵူၼ်း ၼမ်၊ လၢႆးႁဵတ်းၵေႃႉၵူၼ်း၊ လၢႆးႁၼ်ၸႂ်လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆသေ ၸွႆႈထႅမ်တူၺ်းထိုင်၊ လွင်ႈၶတ်းၸႂ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လၢႆ လၢႆဢၼ်မႃး။ ၼႂ်းၸႂ်ၶႃႈႁဝ်းမၵ်းမၼ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၶူးလူင် ပူင်သွၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ တႃႇၶႃႈႁဝ်းမႃး တႃႇသေႇ။
တီႈၼႆႈယွၼ်းၶုၵ်းထူပ်းၶႆႈၼႄ လွင်ႈၼမ်ႉၸႂ်၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ်၊ ပိုၼ်ႉႁူႉၼမ်ႉၵတ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးသင် လၢႆလၢႆ ၼႆၽွင်ႈ၊ ယူဝ်ၵူၼ်းသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၶဝ် တေၸၢင်ႈႁူႉၸွမ်းသေ ဢဝ်ပဵၼ်တူဝ်ယိူင်ႈယၢင်ႇလီ ယိူင်ႈႁဵတ်း ၸွမ်း ႁွႆးတိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ။
ၼမ်ႉၸႂ်
မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ သူပ်းၵျၢမ်းသေတႃႉ ၸႂ်လီ၊ ပူင်ႇသႂ်၊ ၶၢဝ်ၸိုၼ်ႈ၊ မီးၸႂ်ဢမ်ႇယွမ်းၵၢၼ်ႉ၊ မီးတၢင်းၶတ်း ၸႂ်သုင်၊ မီးၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ၊ ပၼ်ၵၢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ် တိုၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈထိုင်တီႈလွၼ်ႉလွၼ်ႉ ၼႆ ၵူၼ်း ၸိူဝ်း ယၢမ်ႈယူႇၸမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းမၼ်းၸဝ်ႈ လၢႆၵေႃႉ ယၢမ်ႈၶႆႈၼႄ ၶႃႈႁဝ်းမႃး။
ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ ၵွၼ်းၶေႃႈ လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ “မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းပၢၵ်ႇၸႃႇသေတႃႉ ၸႂ်တေႉလီတေႉတေႉ၊ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းသိုဝ်ႈယူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ မီးၵူၼ်းႁၵ်ႉမၼ်း ၼမ်တေႉတေႉ၊ မိူဝ်ႈပၢင်ၸႃႉမၼ်း၊ ၽွင်းႁွပ်ႇႁူဝ်ၶဝ်ႈႁဵဝ်ႈ လုၵ်ႉဝတ်ႉပႃပဝ်ႉၵႂႃႇတီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ဝတ်ႉသၼ်ၵူႇလဵၵ်းၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးၸွမ်းသူင်ႇၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်း ၼမ်ၼႃႇဢႃးလႃး လူၼ်ႉလိူဝ်ႁႅင်းလႄႈ ထိုင်တီႈ ပီႈၼွင်ႉထႆးၶဝ် ပေႃးထၢမ်ဝႃႈ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးသူ ပႃးလႂ် မႃးသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ၼႆယူႇ၊ ၼႂ်းၵႃႈ ပၢင်ၸႃႉၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ လၢႆဢၼ်ၼႆႉ ပၢင်ၸႃႉမၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼမ် သေပိူၼ်ႈၼႆ လိုဝ်းၵၼ်ဝႆႉ” ၼႆလႄႈ တူၺ်းတူဝ်ယၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ် ဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းသႅၼ်းလႂ် ၼႆယူႇၶႃႈ။
“သႅင်ၸိုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢဝ်ၵၢၼ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ မေႃၶွၵ်း ၶွၵ်း ၶႄႇၶႄႇ ႁႃၶၢဝ်ႇႁႃငၢဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ၊ တူၺ်းၼႃႈတႃမၼ်း ၶႅင်မႅၵ်းမႅၵ်းသေတႃႉ မေႃႁဵတ်းၵေႃႉ ၵူၼ်းလႆႈၵူႈ သႅၼ်း၊ ဢမ်ႇဝႃႈထဝ်ႈ ဢမ်ႇဝႃႈၼုမ်ႇ၊ ႁူဝ်ၸႂ်မၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈၼူၼ်း ပေႃးတၢၼ် ၼုၼ်ႈၵုၺ် လူးၵွၼ်ႇ” ၸဝ်ႈၶမ်းႁၢၼ်ၾႃႉ ၵေႃႉယၢမ်ႈယူႇထုၵ်းၼုၵ်းၼူ မႃးၸွမ်းမၼ်းၸဝ်ႈ လၢႆးသိပ်းပီႊ ၼၼ်ႉ ၶႆႈၼႄ။
ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸၢႆးဢူႈ ပိုတ်ႇၼႄဝႃႈ “ပီႈသႅင်ၸိုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းပၵ်းပိူင်ယႂ်ႇ၊ မၼ်းၵေႃႈႁဵတ်းၸွမ်း ပိူၼ်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉႁဵတ်းၸွမ်း၊ ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇတွၼ်ႉဝႆႉၼီႈ၊ ၵၢၼ်လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼွႆႉၼွႆႉၵူၺ်းၵေႃႈ မၼ်း ၸဝ်ႈဝႆႉ ၼမ်ႉၼၵ်းသေ ႁဵတ်းတေႉႁဵတ်းဝႃႈ၊ ၼိူဝ်ပိူၼ်ႈၵေႃႈ မၼ်းထတ်းသၢင်မူၼ်ႉမႄး၊ ပိူၼ်ႈထတ်းသၢင် ၼိူဝ် မၼ်းၵေႃႈ မၼ်းယွမ်းႁပ်ႉ မူၼ်ႉမႄးၸွမ်း၊ ၽိုၵ်းၵႂၢမ်း ႁွင်ႉၽဵင်းလဵၼ်း ၵူၺ်းၵေႃႈ ဝႆႉမိူၼ် ႁွင်ႉၼိူဝ်ၶဵင်ႇ Stage သေ ႁွင်ႉႁဵတ်း၊ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၵၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈႁဵတ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ ၶိုၼ်ႈသင်ႉ ၵူႈဢၼ် လွၼ်ႉလွၼ်ႉ” ၼႆလႄႈ တေလႆႈ ထတ်သၢင်ႁၼ်ၼိူဝ် မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆယူႇ။
မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဝၢႆးပၢင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း တီႈဝတ်ႉပႃႇပဝ်ႉ ၵဵင်းမႆႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တႆးၵေႃႉသေႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈပိုၼ် ၶမ်း တင်းယဝ်ႉယွၵ်ႇ တင်းဝႃႈတေႉႁင်းမၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ “သႅင်ၸိုၼ်ႈ၊ မိူဝ်ႈသူပႆႇၶိုၼ်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပၼ် ႁႅင်း ပေႃးတဵမ် ဝၢင်းပွႆး၊ ၽိူဝ်သူၶိုၼ်ႈႁွင်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းႁၢင်ႇႁီႈႁၢင်ႇႁၢႆး ႁၢႆၸွႆမူတ်း ပၢႆႈသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ သူလီႁူႉ ၸၼ်ႉ ထၢၼ်ႈ သဵင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မိူၼ်ႁိုဝ်ၼႆၽွင်ႈယူႇ” ၼႆႁင်းမၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ တင်ႈတႄႇၼၼ်ႉမႃး မၼ်းပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈသိုပ်ႇႁွင်ႉ ၵႂၢမ်းထႅင်ႈလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၶဝ် ၸင်ႇလႆႈ ယူင်းသူၼ်း မႄးၶျေုးဝွၼ်း ပၼ်ႁႅင်းၸႂ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ ၸင်ႇတေပဵၼ် ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၶိုၼ်းၼႆ ၸဝ်ႈၶမ်းႁၢၼ်ႇၾႃႉ သိုပ်ႇၶႆႈၼႄ။ တီႈတေႉ မၼ်း ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်း ၶႂ်ႈလၢတ်ႈႁႃ ၵိူဝ်ႉယဝ်ႉယွၵ်ႇဝႃႈ “ႁူႉယူႇသဵင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ” ဢမ်ႇလီသမ်ႉမႃးႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼႆ ႁင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇမီး ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇႁၼ်တႅမ်ႇ ၼိူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈသင် ၼင်ႇၵဝ်ႇသႄႈ ။
တီႈၼႆႈပွင်ႇဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈ မေႃၸႂ်လဵၵ်ႉၶေႃးၶူမ်ယူႇၼႆၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း ႁူဝ်မူၼ်း ၸီႉၾႃႉ မိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်းလႄႈ လွင်ႈၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈ ႁူႉၸၢင်ႈထူပ်းၺႃး မႃးယူႇ မိူၼ်ၵၼ်။
ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸၢႆးဢူး ၶႆႈၼႄဝႃႈ “ တင်ႈတေႇငိၼ်းၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်း ယဝ်ႉယွၵ်ႇ ၸိူင်ႉၼၼ် ၼၼ်ႉမႃး မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇတႅမ်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း “သဵင်ၽိူဝ်ႉလၢၵ်ႈ မေႃႈတွင်း” ဢွၵ်ႇမႃးသေ ဢဝ်ပဵၼ်ၽဵင်းယႃဢူၵ်းယႃၸႂ် လွင်ႈ Feeling မၼ်းၸဝ်ႈ မီးၼိူဝ် “သဵင်” မၼ်းၸဝ်ႈ ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းသေ မၢင်ပွၵ်ႈ မီးၸႂ်ႁိပ်ႈၼႅတ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းငၢၼ်း၊ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းလူဝ်ႇဢွၵ်ႇ ၶိုတ်းတၼ်းငဝ်းလၢႆး ၶိုတ်းတၼ်းၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈ တင်းၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်းသေ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၵႆႉၵႆႉတွၵ်ႉတႅၵ်ႉ ၶိုတ်ႈၺႃးၵၼ်ဝႃႈၼႆ။
ၺႃးမိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶိုတ်းၸႂ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၵႆႉပွင်ႉႁင်း ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်းဝႃႈ “သူၼႆႉ ၸိုဝ်ႈတေႉဝႃႈ ပိုၼ်ၶမ်း၊ ပေႃးပဵၼ်ပိုၼ်ၵၢင်ႇတေႉၸိုင် မိူဝ်ႈပိုတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလူဝ်ႇလႅၼ်ႈၽႂ်းဝႆး လႅတ်းၽၢႆလူး မၼ်းၸင်ႇတေတိူဝ်ႉပဝ်ႉမၢႆ၊ ပဝ်ႉမၢႆ တေဢမ်ႇတၼ်းႁူႉတူဝ်၊ ၶွင်.. လၢႆးႁဵတ်းသူၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပိုၼ်ၶမ်းယဝ်ႉ ပဵၼ်တဝ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ၊ တဝ်ႇၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတဝ်ႈၶမ်းလူင်၊ ပဵၼ်တဝ်လဵၵ်း တဝ်ႇတွင်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ” ၼႆသေ လွင်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်းသမ်ႉ ပဵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ် တႅတ်ႈတေႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ပႂ်ႉႁႂ်ႈMoodၶဝ်ႈ ၼမ်ပႅတ်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႆႉပွင်ႉမေႃး ဢူမ်းဢူမ်း ၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈမီး ၼႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶမ်းႁၢၼ်ၾႃႉ သွပ်ႉသႅပ်ႉ ပိုတ်ႇပုမ်ႇလၢတ်ႈၼႄၶႃႈ မိူဝ်ႈဝႅင်းၽိူၼ် ၸွမ်းၵၼ်။ ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ် ၾၢင်ႁၢင်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈဢၼ် ၼိုင်ႈ ဢၼ် လီႁၵ်ႉ တွင်းၵိုမ်းပႃး။
ပၢႆးဝူၼ်ႉ ပၢႆးႁၼ်
ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်း ၵေႃႉပဵၼ်ၵေႃႉသႄႈလီ ၵေႃႉႁူမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၵၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵႂၢမ်းတႆးသေ ၶႆႈထိုင်ၸိုဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ “ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းမီးယူႇ၊ ယႃႇၶူင်ဢွၵ်ႇမႂ်ႇထႅင်ႈ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်ၸႂ်ႉလႄႈ၊ လိၵ်ႈတႆးႁူမ်ႈတူဝ် ၵႂၢမ်းတႆးႁူမ်ႈၶေႃႈၼႆႉ၊ မူတ်းပၢၼ်မၼ်းယဝ်ႉ၊ လီလႆႈပဵၼ် ၵႂၢမ်းတႆးႁူမ်ႈၶေႃႈ လိၵ်ႈတႆးၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း၊ ႁူႉပွင်ႇၵၼ်သေ ၶတ်းၸႂ်လႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈတႆးၽွမ်ႉၵၼ်၊ တႆးတင်းလုမ်ႈၾႃႉဢိူဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ” ၼႆႁင်း ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်း မိူဝ်ႈ2008 ၼႆလႄႈ တေလႆႈဝူၼ်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈ လွင်ႈၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈ မီးၼိူဝ် ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၼၼ်ႉယူႇ။
ပေႃးဢမ်ႇမေႃတူၺ်းၸွမ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၸႂ်ႈသေ ဢမ်ႇမီးပၢႆးႁၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆးၸိုင် ငဝ်းလၢႆး လွင်ႈၵိူတ်ႇ ၶိုၼ်ႈ ၽုတ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉတေဢမ်ႇမေႃထတ်းသၢင် ၸႅၵ်ႇၽႄႁူႉႁၼ်လႆႈ ဢၼ်တေႉလႄႈ ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈတႅပ်းတတ်းလႆႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းငဝ်းလၢႆး လွင်ႈပၢႆးတူင်ႉၼိုင် သၢင်ႈၶိုင်ၵိူတ်ႇပဵၼ် ႁူမ်ႈ ၵဵၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ မုင်ႈမူၼ်ႉတူၺ်းၸွမ်း ႁုပ်ႈတွမ် ပၢႆးႁၼ်၊ ၸႅၵ်ႇၵၼ်ထတ်းသၢင် ၸင်ႇတေဝီးလႆ ဢၼ်ၽၢင်း လိပ်ႈ၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ် ၶိုၵ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၶိုၵ်ႉၵၢၼ်ၶိုၵ်ႉ၊ ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၶိုၵ်ႉ၊ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိုၵ်ႉၼႆ မၼ်း ၸဝ်ႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ တိုၼ်းလၢတ်ႈဢွၵ်ႇတႃႇသေႇမႃး။
ပိုၼ်ႉႁူႉၼမ်ႉၵတ်ႉ
လွင်ႈႁူႉ၊ တၢင်းႁူႉ၊ ငိူၼ်ႈႁူႉ၊ ၼဵၼ်ႁူႉ၊ ၵၢၼ်ႁူႉ၊ လၢႆးႁူႉ၊ ပိူင်ႁူႉ၊ ပၢႆးႁူႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈတုမ်ပဵၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ၊ ၽၢၼ် ငိုၼ်းၶမ်း ဢမ်ႇၽၢၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉၼႆႉ ၶိုၵ်ႉလိူဝ်ၽၢၼ်ႇပိုၼ်ႉႁူႉ ဢမ်ႇၽၢၼ်ငိုၼ်းၶမ်း၊ ၵပ်းၵၢႆႇပိုၼ်ႉႁူႉၼႆႉ ပူႇ မွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈႁဝ်းၶဝ် ယင်းဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၼမ်ႉၼၵ်းသေ မီးၵႂၢမ်းသွၼ်ဝႆႉလၢႆလၢႆၶေႃႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ “ဢမ်ႇႁူႉ မိူၼ်ၼမ်ႉတဝ်ႈဢမ်ႇႁူး၊ ၵေႃႉဢမ်ႇႁူႉဝႃႈၼၼ် ၵေႃႉဢမ်ႇႁၼ်ဝႃႈတေႉ၊ ဢမ်ႇႁူႉၼင်ႇတႃတၼ် ဢမ်ႇႁၼ် ၼင်ႇတႃမွတ်ႇ၊ မိူၼ်ပုင်ႇၼႃး ႁူၵ်းၵေႃႉ ၵမ်းၵွတ်ႇတူဝ်ၸၢင်ႉ၊ ႁဵတ်းၵေႃႉၵူၼ်းဢမ်ႇႁူႉ ပႃးၵၼ်လူႉသဵင်ႈ၊ ႁဵတ်းၵေႃႉၵူၼ်းဢမ်ႇႁၼ် ပႃးၵၼ်တၼ်မူတ်း၊ ၵူၼ်းဢိူၼ်ငိူဝ်ႈငႃႉ ပဵၼ်ၽူႈၵႃႉယွႆႉၵႃႉယိုတ်ႈ၊ ၵွပ်ႈ ဢမ်ႇမိုတ်ႈ သူင်ပိုၼ်ႉႁူႉ” ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ ၵဵဝ်ႇၵပ်း ပိုၼ်ႉႁူႉၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ တၢၼ်ႇလႂ်ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈ တူၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးပၼ်။
လွင်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ
ၸဝ်ႈၶမ်းႁၢၼ်ၾႃႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “ယွၼ်ႉမၼ်းၶႅၼ်ႇ လိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းတႆး၊ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ပွင်ႈၵႂၢမ်း၊ ဝွၵ်း၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈ ႁွင်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယွမ်းႁပ်ႉ ပၼ်ႁႅင်း” ၼႆယူႇ။
“သႅင်ၸိုၼ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉမၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ၵေႃႈယဝ်ႇ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈၼႆ မၼ်းဢမ်ႇတွၼ်ႉလၢတ်ႈသေပွၵ်ႈ၊ တူဝ်ႇယၢင်ႇမၼ်း ပေႃးဝႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈၶၢဝ်ႇၼႂ်းမိူင်း ၼႆၸိုင် မၼ်းတိုၼ်း ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆး မၼ်းသေ ဢဝ်ႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈမႃးတႃႇသေႇ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးၵေႃႈ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄ Idea မၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ မၼ်း ပေႃးတႅမ်ႈလႆႈ လိၵ်ႈ၊ ဝွၵ်း၊ ပွင်ႈၵႂၢမ်း ၶိုၵ်ႉတွၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းတႆးတင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ” ၼႆ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ်တေႃႉတႆႇ ၶႆႈၼႄ။
ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်RCSS ၵႆႉလၢတ်ႈၸပ်းသူပ်းၸပ်းပၢၵ်ႇတႃႇသေႇ တေႃႇၶႃႈႁဝ်းဝႃႈ “သင်သႅင်ၸိုၼ်ႈ တိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ယူႇၸိုင် ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် မိူၼ်တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းႁိုဝ်ယၢပ်ႇသင်လႃႇ၊ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးမီးမၼ်းၸိုင် မၼ်းၵိၼ်မူတ်းယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵူႈၽၢႆႇၵူႈလွင်ႈၼႆႉ မၼ်းမီး တၢင်းႁူႉပိုၼ်ႉႁူႉ တဵမ်တူဝ်”ၼႆ ၵဵဝ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တၢၼ်ႇလႂ်ၼႆၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼႆႉ ၸီႉၸမ်ႈၼႄႇယူႇ။
ၼမ်ႉၵတ်ႉၵၢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆး
ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်း၊ လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၼမ်ႉၵႂၢမ်း၊ ပွင်ႈၵႂၢမ်း၊ ၶေႃႈထတ်းသၢင်၊ ဝွၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈ တင်းၼမ်တင်းလၢႆး ဢၼ်မီးလွၼ်ႉမွၼ်း ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ပဵၼ်တီႈယိူင်ႈ တႃႇၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တင်းၼမ်။ တင်ႈတႄႇ လၢႆးတႅမ်ႈ၊ ၼိူဝ်ႉႁႃ၊ ၶေႃႈၸႂ်ႉ၊ လွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းလီသူၼ်ၸႂ်ၶဝ်ႈၸႂ် တေႉတေႉ။
ပွင်ႈၵႂၢမ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် သူင်ႇဢၢၼ်ႇသေ ဢမ်ႇလူင်ႇလိုမ်း လႆႈၵွၵ်းၶိုၼ်း ဢဝ်ႁဵတ်း ၽိုၼ်ဢိင်၊ ၶေႃႈဢၢင်ႈဢိင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်တၢင်လၢႆ၊ တီႈၼႆႈ တေထူၵ်းၼႄ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈ လူၸိမ်းတူၺ်း ၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ “ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ လွင်ႈလီၸႃႉ မီးသင်”၊ “ပိုၼ်းၵႅပ်းဝူင်းၸိူင်းလႅဝ်း”၊ “ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝၼ်းတႆး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ပဵၼ်ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸိုင်ႈတႆး” ၊ “တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ တေၼွမ်းၵူမ်ႈႁိုဝ် တေၶဵင်ႇတႃႉ”၊ “ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၵၢၼ်းယွတ်ႈ ပူၼ်ႉလွတ်ႈ ၸၢတ်ႈ ပၢၼ်ၵူၼ်း”၊ “ၵၢၼ်မိူင်းထႆးယုင်ႈယၢင်ႈ ယႃႇၶဝ်ႈၶၢင်ႈၸုၵ်းၸွမ်းၽၢႆႇလႂ်” ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၵႃႈႁိုဝ် ၼႆယူႇ။
ဝွၵ်း
ၼႂ်းၵႃႈဝွၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈ လၢႆလၢႆႁူဝ်ၼၼ်ႉ တီႈၼႆႈ ယွၼ်းၸီႉၸမ်ႈၼႄ မိူၼ်ၼင်ႇ “တၵၢႆႇၶိုၼ်း၊ ပႅတ်ႈၸမ်ႈၼႃႈ”၊ “ဢၢႆႈထိုၵ်းၶဝ်ၵုၵ်ႉ”၊ “သူပ်းၵိၼ်မၢၵ်ႇ ႁူထွမ်ႇၵၢင်ႇ”၊ “တႆးၵူၺ်း ဢမ်ႇပဵၼ်ၾႆး”၊ “ တႅၼ် ႁူမ်ႈႁႅင်း ၸီးတႅင်းတေႃႇ”၊ “ၵွင်ႁွႆႈၽႅၼ်” လႄႈ “ယႃႇ” ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း မၼ်း ၸဝ်ႈ လူႉၶွႆႈ ၽၢတ်ႇယၢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ထူၼ်ႈ ၵဝ်ႈပီႊ။ ဢွၼ်ၵၼ် ၸိမ်းလႅမ်ႉတူၺ်း ဝွၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ တူၺ်းၶႃႈလူး။
“တႆးၵူၺ်းဢမ်ႇပဵၼ်ၾႆး”
လွင်ႈလူမဝ်မၢင်ဝႆႉတိုၼ်ႇၼိူဝ်ပိူၼ်ႈ
ယွၼ်ႉငိူၼ်ႈၼႅၼ်ထၢင်ႇယႂ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ
ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူႈၽဝ်ႇၼႆႉ တၵ်းလႆႈၾၢင်ႉႁူႉ
လီႈသူး၊ထၼူႉ၊ၵူဝ်းၵၢင်ႉ၊ ဢၢင်းသႃး
ဝႃႉ၊လႃးႁူႇ၊ ဢၶႃႇ၊ၶၢင်၊ ပလွင်ႈ(တဢၢင်း)
တႆး၊ယၢင်းလမ်၊ယၢင်းလၢႆး၊ ပဢူဝ်း
ၵႃႈၸူဝ်ႈပႆႇၸူဝ်းပႃးလူင်ႉလႅင်းၽွမ်ႉၵၼ်
တၵ်းဢမ်ႇႁၼ်ယိူင်းမၢႆ
သၢႆတၢင်းပူတ်းပွႆႇၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း
ယႃႇမၢင်ၵိူဝ်းၼွၼ်းၾၼ် ။
ၽဵင်းၵႂၢမ်း
မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈ “ၸုမ်းၸိူင်းလႅဝ်း” သေ ပဵၼ်ၵေႃႉမီးလွၵ်းတွၼ်ႈ လမ်ႇလွင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၶၵ်ႉၽဵင်းပူၵ်းသူၼ်း ပူၵ်းတိုၼ်ႇ ပၢၼ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆးမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။ မၼ်းၸဝ်ႈ လၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းပၢႆးမွၼ်းတႅမ်ႈၵႂၢမ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်း မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉ။
“ၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၶိုင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတမ်းဝၢင်းၶၢႆလႆႈၵူႈတီႈ၊ ၵူၼ်းဢၼ် ထွမ်ႇၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းသူင်ၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ တႄႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းမႃး ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈငိုၼ်း ၼမ်ႉတွၼ်း ၸွမ်းသေပွၵ်ႈ၊ သုမ်းတႃႇသေႇ၊ ၶႅပ်းလႂ်လႆႈၶိုၼ်းတိုၼ်းမၼ်းၵေႃႈ လီၼႅၼ်ႇယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ၼၼ် ၵေႃႈ ၼႂ်းၸႂ်ဢမ်ႇတွၼ်ႉၶႂ်ႈသုတ်ႈထွႆ၊ ၵွပ်ႈမီးၸႂ်ႁၵ်ႉသူင်လႄႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵႂၢမ်းၶႅမ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ယိူင်ႈယၢင်ႇ ၸုပ်ႈသႅၼ်း လင်” မၼ်းၸဝ်ႈထူၵ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄၸိူင်ႉၼႆ။
မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလွင်ႈၽႃႇသႃႇ. ၶေႃႈထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ လိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၵႂၢမ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈတႅမ်ႈႁွင်ႉ ထွမ်ႇဢၢၼ်ႇ မိုတ်ႈသူပ်းမူၼ်ႈႁူ ထိုင်တီႈ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ပေႃး ယွင်ႈဢၢမ်းဝႃႈ “သႅင်ၸိုၼ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းတႆးတေႉတေႉ၊ လၢတ်ႈလီထွမ်ႇ၊ ထွမ်ႇၶဝ်ႈ ၸႂ်ငၢႆႈ၊ ၵူၼ်းၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်း ဢၼ်ႁူႉမေႃ မိူၼ်မၼ်းၼႆႉ” ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။
ၽဵင်းၵႂၢမ်းၶူမ်းၽၢႆ ၶိုၵ်ႉတွၼ်း လွၼ်ႉမွၼ်းလိုၵ်ႉလမ်ႇ ၵိုၵ်းပိုၼ်း မၼ်းၸဝ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ “လုၺ်း”၊ “တူၼ်း ၽၵ်းႁီႉလူင် ဝၢၼ်ႈၶၢႆသိမ်ႇ”၊ “ႁိူဝ်း”၊ “ သဵင်ၽိူဝ်ႉလၢၵ်ႈမေႃႈတွင်း” ၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် Master Piece ၶွင်မၼ်းၸဝ်ႈၼႆယူႇ။
“လုၺ်း” ပၼ်ႁႅင်း ယႃႇႁႂ်ႈယွမ်းၵၢၼ်ႉ၊ ပိုင်ႈဢိင်တူဝ်ၵဝ်ႇလိူဝ်သေ တၢင်ႇၵေႃႉ၊ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ တိုၼ်းတေ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယၢင်ႈႁႂ်ႈထိုင် ယိူင်းဢၢၼ်း ၼႆၼၼ်ႉ ၽူႈယၢမ်းထွမ်ႇမၼ်း တေႁူႉႁၼ်မႅၼ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်မၼ်း ၸဝ်ႈၶႂ်ႈၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ်။
“ႁိူဝ်း” ၼႄႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈ ဢဝ်ၵၼ်ဝႃႈပႃးၵၼ်ပဵၼ်၊ လွင်ႈႁဝ်းပဵၼ်ႁဝ်း၊ လွင်ႈယိူင်းမၢႆ ၵၢၼ်မိူင်း၊ တႃႇၶိူဝ်း လဵဝ်ႁိုဝ် တႃႇတၢင်ႇၶိူဝ်းပႃး၊ တေဢဝ်ငဝ်းလၢႆးဝႃႈႁိုဝ်၊ တေသၢင်ႈငဝ်းလၢႆး ႁႂ်ႈဢွင်ႇပေႉ၊ လူဝ်ႇမီး ယိူင်းမၢႆ တႅၵ်ႇလႅင်းၸႅင်ႈႁၼ်လီ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၼမ်ႉၵႂၢမ်း ၼိူဝ်ႉၽဵင်းမၼ်း ၸဝ်ႈၼႆႉ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ မီးၵႃႈ ၶၼ် ဢမ်ႇတႅၵ်ႈၼိူင်းလႆႈ။
ၵဵဝ်ႇ “ၸုမ်းၸိူင်းလႅဝ်း”သေ မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸိူင်းလႅဝ်း− ၵွင်လင်− မိူင်းမႅဝ်း၊ ၸိူင်းလႅဝ်း− တၵ်းသိုပ်ႇ− ႁိူင်းသႅဝ်း ၼႆလႄႈ လွင်ႈဝႃႈ ၼိူဝ်ၸိူင်းလႅဝ်းၼႆႉ ၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉ ႁၼ်သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ။
သၶႁ ႁိုဝ် သႅင်ၸိုၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢိၵ်ႇတင်း ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ပၢႆးမွၼ်း ၵၢၼ်သိုဝ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ မီးယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇယုမ်ႇယမ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ မီးပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ် ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉ ပေႃးလၢတ်ႈၶႆၼႄမႃး မွၵ်ႈ ၼႆၵေႃႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵူၼ်းသႅၼ်းပၢၼ်မႂ်ႇၶဝ် တေႁပ်ႉႁူႉလွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၼမ်လႄႈၵေႇယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ၸိူင်ႉ ၼၼ်ႉယူႇၸိုင် တေလႆႈဝႃႈ ၵိုင်ႇၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႆႈ တေႃႉတႆႇၶႆႈလွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈမႃး ပၼ်တင်းၼမ်။
ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်ႈၸဝ်ႈဝႃႈ “ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တေယူႇႁိုင်လႆႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလိုၵ်ႉလမ်ႇ၊ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈမၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼႆႉ မၼ်းသမ်ႉႁဵတ်းသၢင်ႈ ပၼ်လႆႈ ၽွၼ်းလီ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၽွၼ်းလီ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် လႆႈၵႃႈႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈ လိုၵ်ႉလမ်ႇ မီးၵႃႈၶၼ်” ၼႆလႄႈ သၶႁသမ်ႉလူး ပဵၼ်ၵူၼ်းမဵဝ်းလႂ် ၼႆၼၼ်ႉ မီးတီႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် တႅပ်း တတ်း ပၼ်ၵူၺ်း။
- “ႁၢင်ႈၸႃႉၸႂ်ၶမ်း၊ ၼွၼ်းၸမ်ၸင်ႇႁူႉ” ၼႆလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႉလႂ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းၵေႃႉမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႁူႉ လွင်ႈ ၸႂ်လီၸႂ်ဝၢၼ်၊ ဝႅပ်ႉပၢင်လူင်
- သႅင်ၸိုၼ်ႈ (သၶႁ)− ၼိုင်ႈၽဝလၢႆပၢၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ− (တႅမ်ႈ− ဢၢၼ်ႈတႆး ၶႆးၶၢၼ်ႇၾႃႉ)
- တွင်ႈထၢမ် ၽူႈယၢမ်းယူႇၸမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းသၶႁ
ၸႂ်ႁတ်းၸႂ်ႁၢၼ်၊ ၸႂ်ႈဢူၼ်ႈၸႂ်ဢွၼ်ႇ၊ ၸႂ်ဢမ်ႇယွၼ်ႇတေႃႇၶဵၼ်၊ ၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈတိုင်ႈ၊ ၸႂ် ၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉသုင်၊ ၸႂ်ၶုၼ်ၸႂ်ၸဝ်ႈ၊ ၸႂ်ၵဝ်ႈၵေႃႉၽၵ်းၵဝ်ႈၵမ်၊ ၸႂ်မုင်ႈႁၼ် တၢင်းၼႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈယူႇ ဢမ်ႇၵၢတ်ႈ။
ၼႂ်းၽွင်းယၢမ်း မၼ်းၸဝ်ႈလူႉၶွႆႈထူၼ်ႈထိုင် (9)ပီႊၼႆႉ ယွၼ်းၶွၵ်းထုတ်ႇဢဝ်ဝွၵ်း ပိုၼ်ၶမ်း ၽယၵ်ႉဝူင်း ၵေႃႉပဵၼ် ၵေႃႉလီ သၶႁၼၼ်ႉ တႅမ်ႈတွၼ်ႈဝႃႈ “ၵဝ်ႈပီႊသၶႁ” ၼႆႉသေ ၶွတ်ႇယွတ်ႈ တီႈၼႆႈၶႃႈ။
“သူပ်းယၢပ်ႇၸႃႉ သဵင်ၸၢင်သူ၊ ၸိူဝ်းတူတိုၵ်ႉငိၼ်းယူႇ…။
ထူႇလူမ်းၽူင်ႉ တႃႇၵၢၼ်ၸၢတ်ႈ၊ ၵူဝ်ပလၢတ်ႈ တူၵ်းႁဵဝ်…။
ထိုင်တီႈလႂ်ၸီႉတမ်တႅင်း၊ ထွင်ႇပၼ်လႅင်းၾႆး..ၶဵဝ်။
ႁႂ်ႈၽႅဝ်တီႈဢၼ်တႆးယိူင်း၊ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ …။”
မႂ်ႇသုင်
ၸၢႆးငိုၼ်း (ပၢႆးပိုၼ်း)
15 Sept 2020
ဢၢင်ႈဢိင်ၶေႃႈမုၼ်း−
- ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ
- ဝႅပ်ႉသၢႆႉပၢင်လူင်
- သႅင်ၸိုၼ်ႈ (သၶႁ)− ၼိုင်ႈၽဝလၢႆပၢၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ− (တႅမ်ႈ− ဢၢၼ်ႈတႆး ၶႆးၶၢၼ်ႇၾႃႉ)
- တွင်ႈထၢမ် ၽူႈယၢမ်ႈယူႇၸမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းသၶႁ


text:
ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆးၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 24/2/2020
သိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းတဵင်ၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼပ်ႉပၢၵ်ႇ တႃႇသၢင်ႈ တပ်ႉၽႅၼ်ၵၢၼ်လၢႆးတိုၵ်းမႂ်ႇတၢင်းၸဵင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇလႃႈသဵဝ်ႈႁိမ်းမႄႈၼမ်ႉၶူင်း
တင်ႈတႄႇလိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ 2019 မႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၶၢၼ်းႁွင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 11 ဝၢၼ်ႈၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်း ၵႅတ်ႈၸေႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇၵေႃႉ တေႃႉမႆႉတေႃႉၵႂႃႇပၼ်ၶဝ်ပိူဝ်ႈတႃႇသၢင်ႈတပ်ႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လၢႆးတိုၵ်းမႂ်ႇ (တပ်ႉပျူႇႁႃႇ) လႄႈ ႁုပ်ႈသိမ်း ဢဝ်ပႃးတီႈလိၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈထႅင်ႈ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁိူၼ်းလႂ်ၼိုင်ႈၵေႃႉၼႂ်းႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းၸမ်မွၵ်ႈ 500 ပၢၵ်ႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းၵႅတ်ႈၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆ၊ၵႂႃႇတႅပ်းမႆႉသေတေႃႉသူင်ႇပၼ်တီႈတပ်ႉၶဝ်ၼိုင်ႈလိူၼ်မွၵ်ႈ 6 ဝၼ်းပႃးၸဵမ် တဵၵ်းၶၢၼ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလွမ်ႉႁူဝ်ႉတပ်ႉပၼ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်ၻီႊသိမ်ႊပိူဝ်ႊ 2019 ၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၶၢၼ်းၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆတီႇၽဵဝ်ႈတီႈလိၼ် 4 ဝၼ်းသၢင်ႈတပ်ႉပျီႇတုၸိတ်ႉမၢၼ်ႈပၢင်ႇ ဢၼ်မီးႁိမ်းတပ်ႉမႂ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။
တပ်ႉမႂ်ႇၶွင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉမီးၼိူဝ်ၵွင်းလွႆၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇလႃႈသဵဝ်ႈႁၢင်ႇၵႆဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈမွၵ်ႈ 60 ၵီႊ လူဝ်ႊ မေႊတိူဝ်ႊၸမ်ႁိမ်းမႄႈၼမ်ႉၶူင်းလႄႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈမီးမွၵ်ႈ 300-400 ပၢၵ်ႇ၊ယူႇပႃႈတႂ်ႈတပ်ႉငဝ်ႈငုၼ်း ၵုမ်းၵမ် ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်းမၢႆ 10 (MOC10)၊သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းပဵၼ် တပ်ႉၶမရ 362၊ 365 လႄႈ 366 ၼႆႉမီး လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတပ်ႉၵၼ်သေမၢင်ပွၵ်ႈတပ်ႉၸုမ်းလူင် (တပ်ႉမ) 11 လႄႈ 88 ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈတူင်ႉၼိုင်ပႃး။
တပ်ႉမႂ်ႇၶွင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉလႅပ်ႈမီးၽႅၼ်ၵၢၼ်သၢင်ႈႁႅင်းၵႅၼ်ႇၶႅင်တႃႇႁႄႉၵင်ႈတတ်းတၢင်းၸုမ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇဢၼ်ၵႆႉၽႅတ်ႈတၢင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉသေၶဝ်ႈတိုၵ်းၼႂ်းႁိမ်းႁွမ်းလႃႈသဵဝ်ႈမိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ 2019 ၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆၸူးလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆး-မိူင်းၶႄႇၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းမူႇၸေႈ-လႃႈသဵဝ်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ (မၼ်းတလေး) ၸိူဝ်းၼႆႉပႃးတင်းသဵၼ်ႈတၢင်း သႅၼ်ဝီ-ၵုၼ်လူင်- ၼမ်ႉၽႃႈ(ၶျိၼ်းသူၺ်ႇႁေႃႇ)။
တပ်ႉၼႆႉတႃႇၸွႆႈဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၸွမ်းလွႆဢၼ်မီးတၢင်းတူၵ်းၾင်ႇၶူင်းတွၼ်ႈတၢင်းၼိူဝ်ၼႆႉတပ်ႉၼႆႉယင်းတေ ၸၢင်ႈပိုတ်ႇတၢင်းပၼ်တႃႇသၢင်ႈၽၢႆၵုၼ်လူင်လႄႈၼွင်ၾႃဢၼ်တေသၢင်ႈၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသၢၼ်ၶတ်းႁၢဝ်ႉႁႅင်းၼၼ်ႉသေတေဢဝ်ႁႅင်းၾႆးသူင်ႇဢွၵ်ႇပၼ်မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉပႃးထႅင်ႈ။
လွင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈသိုပ်ႇတဵၵ်းၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆၵူၼ်းမိူင်းယူႇၼႆႉဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈတိုၼ်းဢမ်ႇၵွတ်ႇၵႆႇတူၺ်းလၢႆ ၵၢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႆၼၼ်ႉတိုၼ်းဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇသင်၊မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးပႆႇႁိုင်ၼႆႉၵေႃႈ ယူႇ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေလႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈတႃႇၵၢၼ်တုၵ်းယွၼ်း တၢင်ႇလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (National Complaints Mechanism) တႃႇႁႂ်ႈလွင်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆ သုတ်းဝၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ယွႆႈလွင်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆ
မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ 2019 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တႄႇ သၢင်ႈတပ်ႉၽႅၼ်ၵၢၼ်လၢႆးတိုၵ်းမႂ်ႇတီႈတၢင်းၸၢၼ်းမိူင်းၵႅတ်ႈႁၢင်ႇၵႆတပ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉမွၵ်ႈ 300 မေႊတိူဝ်ႊ။ဢွင်ႈ တီႈတပ်ႉမႂ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပဵၼ် တပ်ႉပျီႇတုၸိတ်ႉမၢၼ်ႈပၢင်ႇၶဝ်ယူႇဝႆႉသေသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉ ႁႂ်ႈၶဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယူႇ ၼႃႈတၢင်း တူၵ်းႁၢင်ႇၵႆၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 500 မေႊတိူဝ်ႊ။
ၼႂ်းဝူင်ႈထိၼိုင်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶမရ 366 ဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းသင်ႇႁႂ်ႈၽူႈ ၵွၼ်းဢိူင်ႇ မိူင်းၵႅတ်ႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဢိူင်ႇတင်း 11 ဝၢၼ်ႈ ႁႃမႆႉ၊ တႅပ်းမႆႉပၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇမႄးၵုမ်းလုၵ်းတပ်ႉမႂ်ႇၶဝ်။ ၼိုင်ႈ ဝၢၼ်ႈ လႂ်လႆႈႁႃမႆႉပၼ် (25) လႅမ်ႈ၊ ( 1 လႅမ်ႈလႂ်တေလႆႈမီးတၢင်းယၢဝ်း (2) ဝႃးလႄႈယၢဝ်းမွၵ်ႈ 7 ထတ်း)။ ၼႆသေ ပူႇၵၢင်ႉ ပူႇၵႄႇဝၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈလႂ်ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉလႆႈၶၢၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁိူၼ်းလႂ်ႁိူၼ်းၼၼ်ႉႁႃ တႅပ်းမႆႉတေႃႉ တၢင်ႇ ၵႂႃႇသူင်ႇပၼ် တီႈ ၵွင်းလွႆတပ်ႉၶဝ်။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 500 ၵေႃႉၺႃးတဵၵ်းၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆၼႂ်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇ 80 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႇ 75 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈလူင် 78 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈၼႃးဢေႃႈ 80 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈပဵင်းၶၢၼ် 15 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လဵင်း 35 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိၼ်းၶၢၼ် 35 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈၼႃးယီး 28 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈပဵင်းသၢႆး 30 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၶၢႆး 30 ၵေႃႉ၊ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၵႅင်း 10 ၵေႃႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 4/11/2019 ၼၼ်ႉၵေႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်း ၶၢၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈဢဝ်မႆႉႁႂ်ႈၵႂႃႇလွမ်ႉႁူဝ်ႉတပ်ႉ ပၵ်းၶၢၵ်ႇ ပၵ်း ၼၢမ်ပၼ်ၶဝ်တႃႇ (2) ၸၼ်ႉ တင်းသီႇၼႃႈ သီႇၾၢႆႇ။ ဝၢၼ်ႈ ယႂ်ႇ (ဢၼ်မီးလင် ႁိူၼ်း 50 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်) လႆႈတေႃႉပၼ်မႆႉၶဝ် 25 လႅမ်ႈလႄႈဝၢၼ်ႈလဵၵ်ႉ (ဢၼ်မီးလင်ႁိူၼ်း 50 လူင်းတႂ်ႈ) လႆႈႁႃတေႃႉမႆႉ ပၼ်ၶဝ် 15 လႅမ်ႈ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈႁိူၼ်း ၼိုင်ႈ ၵေႃႉလႆႈႁႃတႅပ်းမႆႉသေမႃးဝႆႉ တီႈ ႁိူၼ်းပူႇၵၢင်ႉ ပူႇၵႄႇ။ ပေႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢဝ် မႆႉမႃးၸေးၵၼ်ယဝ်ႉ ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈၶိုၼ်း လႆႈတေႃႉဢဝ်မႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵႂႃႇပၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တီႈတပ်ႉ ၶဝ် မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈမႅၵ်ႇၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈသႂ်ႇထူဝ်ႈၵႂႃႇ။ ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈ လႆႈလွမ်ႉႁူဝ်ႉတပ်ႉပၵ်း ၶၢၵ်ႇပၵ်း ၼၢမ်ပၼ် သွင်ၸၼ်ႉ/ ထၢပ်ႈ။ ထၢပ်ႈတၢင်းၼႂ်းလႄႈထၢပ်ႈတၢင်းၼွၵ်ႈ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၶဝ်လႆႈထုၵ်ႇၸႅၵ်ႇပဵၼ် လၢႆၵုမ်ႇသေလွမ်ႉႁူဝ်ႉတပ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေႃႇပေႃးယဝ်ႉ တူဝ်ႈ။ ၶဝ်လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ သၢမ် ဝၼ်း ၸင်ႇလွမ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၶဝ် လႆႈလုၵ်ႉ ၵႂႃႇႁဵတ်း တင်ႈတႄႇၶၢဝ်းယၢမ်း 6 မူင်းၵၢင်ၼႂ်ထိုင် 4 မူင်းဝၢႆးဝၼ်း။ လႆႈပႃးၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်း ၵိၼ် ၵႂႃႇႁင်းၽႂ် ႁင်းမၼ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၸွႆႈထႅမ် ပၼ်သင်။
တင်ႈတႄႇဝၼ်းထိ 9/11/2019 မႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈပႃးၵွင်ႈသေပႂ်ႉၸွမ်းတၢင်းၶဝ်ႈ/ဢွၵ်ႇမိူင်းၵႅတ်ႈ တၢင်းႁွင်ႇထိုင် တၢင်းၸၢၼ်း တေႃႇထိုင် သဵၼ်ႈတၢင်းႁိမ်းတပ်ႉမႂ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸုမ်းၼိုင်ႈပႂ်ႉတီႈတၢင်းၶဝ်ႈမိူင်းၵႅတ်ႈ ႁိမ်းၵၢတ်ႇသေထႅင်ႈၸုမ်းၼိုင်ႈသမ်ႉပႂ်ႉၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းယၢၼ်ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 500 မေႊတိူဝ်ႊ။ သိုၵ်း မၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸႂ်ႉၵူၼ်းႁေႃႈရူတ်ႉ/ၵႃးၵႂႃႇမႃးၸွမ်းတၢင်းၵိုတ်းသေၸႅတ်ႈထၢမ်၊ ၶဝ်ယူႇတင်ႈတင်ႈတႄႇ ၶၢဝ်းယၢမ်း 6 မူင်းၵၢင်ၼႂ်ထိုင် 4 မူင်းဝၢႆးဝၼ်းၵူႈဝၼ်း။ ၶဝ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁေႃႈရူတ်ႉ/ၵႃးၵိုတ်းသေ သွၵ်ႈတဝ်ၸွမ်း ရူတ်ႉ/ ၵႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 29/11/2019 ၼၼ်ႉၵေႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၶၢၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁႂ်ႈႁႃမႆႉပၼ်ၶဝ်ထႅင်ႈမိူၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်း ထိ 4/11/2019 ၼၼ်ႉသေၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 500 လႆႈၵႂႃႇလွမ်ႉႁူဝ်ႉတပ်ႉမႂ်ႇပၼ်ၶဝ်ထႅင်ႈ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 10/12/2019 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇလၢတ်ႈမႃးၸူး ပူႇၵၢင်ႉ၊ ပူႇၵႄႇဝႃႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵႂႃႇ ၽဵဝ်ႈ ဢဝ်ၶူဝ်းႁႆႈၶူဝ်းသူၼ် ႁႂ်ႈတႅပ်းဢဝ်ၽိုၼ်းဢဝ်မႆႉယႃႇႁႂ်ႈဝႆႉသင် ၽၢႆႇတပ်ႉ တေယိုတ်းဢဝ်တီႈလိၼ် ဢၼ် မီး ႁိမ်းၵွင်း လွႆ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉတႃႇတေပၵ်းတပ်ႉ ပၢင်သဝ်းတပ်ႉၶဝ်ၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃးဢမ်ႇပၼ်ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈ ၵႂႃႇ မႃး တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၽုၵ်ႇထူဝ်ႇလိၼ်၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇလႄႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ သေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈလိၼ်ပႃႇမႆႉၼၼ်ႉဢဝ်ႁဵတ်းၽိုၼ်းလႄႈၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢမ်ႇႁတ်းသၢၼ်ၶတ်း ၶေႃႈ ၸီႉသင်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 14/12/2019 ၼၼ်ႉၵေႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢဝ်မႆႉ ၵႂႃႇလွမ်ႉႁူဝ်ႉပၼ်တပ်ႉၶဝ် ထႅင်ႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈသၢမ်ဝၼ်းသေႁဵတ်းပၼ်ၶဝ်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 22/12/2019 ၼၼ်ႉၸုမ်းပျီႇတုၸိတ်ႉမၢၼ်ႈပၢင်ႇ ၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵႂႃႇတီႇၽဵဝ်ႈတီႈလိၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇသၢင်ႈတပ်ႉမႂ်ႇၶဝ်ဢၼ်မီးတၢင်းတူၵ်းတပ်ႉမႂ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႆႈတေႃႉမႆႉမွၵ်ႈၵႃႈဢၼ် ၶဝ်တေႃႉပၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵႂႃႇပၼ်တီႈတပ်ႉပျီႈတုၸိတ်ႉ မၢၼ်ႈပၢင်ႇၼိုင်ႈႁိူၼ်းၼိုင်ႈလႅမ်ႈ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၺႃးၸႂ်ႉတီႇၽဵဝ်ႈတီႈလိၼ်တႃႇသွင်ဝၼ်းသေ လႆႈႁဵတ်းတပ်ႉပၼ်ၶဝ်ဢဝ်မႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၶိုၼ်းႁဵတ်း။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်သင်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 23/12/2019 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ပႃႇတီႇ မႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပဵၼ်ပၢင် တိုၵ်းၵၼ် တီႈႁိမ်းတၢင်းၽေလူင်းၵႂႃႇမိူင်းယေႃ မိူင်းၵႅတ်ႈ ၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ ၶၢဝ်းယၢမ်း 10 မူင်း-11 မူင်း။ ဝၼ်းထိ 27/12/2019 ၶၢဝ်းယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 1 မူင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈပွႆႇမၢၵ်ႇလူင် လုၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈငိၼ်းသဵင် မၢၵ်ႇၼၼ်ႉတူၵ်းတႅၵ်ႇ တၢင်းႁွင်ႇဝၢၼ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ၊ ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိႉ 6/2/2020 ပီၼႆႉၼၼ်ႉ ၵေႃႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈတေႃႉမႆႉၵႂႃႇပၼ်ၶဝ် 15 ထိုင် 25 လႅမ်ႈတႃႇတပ်ႉမႂ်ႇၶဝ်။ ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉၸႂ်ႉဢဝ်မႆႉၵႂႃႇပၼ်ၶဝ်လၢႆလၢႆၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းသင်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 9/2/2020 ၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူႈဝၢၼ်ႈလႆႈတေႃႉမႆႉၵႂႃႇပၼ်တီႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈထႅင်ႈ 15 ထိုင် 25 လႅမ်ႈထႅင်ႈ။
တွင်ႈထၢမ်
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66 94-728-6696 (တႆးဢင်းၵိတ်း)
ၸၢႆးတိုၼ်းႁၢၼ် +66 93- 297-7754 (တႆးမၢၼ်ႈ)
PDF files: >>


text:
သပ်းလႅင်းႄၼ လွင်ႈ Internet
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 25.11.2020 ယူႇတီႈၶႃႈႁဝ်း လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းေသ လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းႁူႉ ၵၢၼ်ႁူမ်ႈလူမ်ႈလွင်ႈ Internet ၵႂႃႇတီႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းႁဝ်းၶဝ် မိူဝ်ႈၼၼ် ၼ်ႂးႁူဝ်ေၶႃႈ ပၢင်ပၼ်ၵႂၢမ်းႁူႉႄလႈ ႁဵတ်းႄၼတူဝ်ထူပ်းပၼ်တီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းႁဝ်းၶႃႈၵမ်းလဵဝ်
- ၵၢၼ်ၸ်ႂႉတိုဝ်း Internet
- ၵၢၼ် Hack ၵၼ်
- လွင်ႈၽူင်း
- ၵၢၼ်ယိပ်း ၵုမ်းၵမ်ထိင်း ၽူင်းၵူၼ်းတၢင်ႇေၵႃႉ
သပ်းလႅင်းႄၼ လွင်ႈ Internet
ၵၢပ်ႈပၢၼ်ေတႃႇလဵဝ်ၼႆႉ ငိုၼ်းၶမ်း ဢၼ်ၸပ်းတီႈတူဝ်ႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇလွင်ႈယ်ႂႇ ဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၢၼ်တၼ် ဢၼ်မီးၼ်ႂးမိုဝ်းႁဝ်းၽူင်းႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼ်ႂးၽူင်းႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းမီး ဢၼ်ၵႃႈၶၢၼ်ႇယ်ႂႇလိူဝ်ေသပိူၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇပိူၼ်ႈေပႃးေတဢမ်ႇယိပ်းၵုမ်းထိင်းၽူင်းႁဝ်း တႃႇပိူၼ်ႈေပႃးေတဢမ်ႇၶဝ်ႈႁႃ ယႃႉၵဝ်းေၶႃႈမုၼ်းႁဝ်း ၼ်ႂးၽူင်းႁဝ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈသပ်းလႅင်းလၢတ်ႈႄၼၵႂႃႇယူႇ။
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ် (IT) ၸိူဝ်းလူဝ်ႇႁူႉဝႆႉေၵႃႈလူဝ်ႇႁူႉ ၊ ၸိူဝ်းလူဝ်ႇၾၢင်ႉၵၼ်
ေၵႃႈလူဝ်ႇၾၢင်ႉဝႆႉ ၊ ယွၼ်ႉ (IT) Internet လႄႈ လႆႈၸိုဝ်ႈသဵင်ႈလူႉ ၊ လႆႈပဵၼ်လၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈေၵႃႈမီး တၢင်းၼမ် ၊ လႆႈတူၵ်းၼမ်ႉတႃယွၼ်ႉဝႃႈ ၊ လႆႈၸ်ႂ သုၵ်ႉထိုင်တီႈ ၶ်ႂႈၶႃတူဝ်တၢႆၵႂႃႇေၵႃႈမီး ယွၼ်ႉ Internet ႄလႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃႇေယးလႆႈလူႉၵႂႃႇ ေၵႃႈလႆႈႁၼ်မီးတၢင်းၼမ် ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈၸၢင်ႇယႃႉ ၸၢင်ႇၵဝ်းႁဝ်း လႆႈ တႃႇပိူၼ်ႈေတဢမ်ႇၸၢင်ႇယႃႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႇၵဝ်း ႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇၾၢင်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ် လူဝ်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းႁူႉ လႆႈပၼ် တၢင်းႁူႉၵႂႃႇတီႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းႁဝ်းၶႃႈၶဝ်ယူႇ (ဢမ်ႇၸ်ႂႈဝႃႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇေမႃၼႃ ၸွမ်းၼင်ႇႁူႉပွင်ၸ်ႂ ယၢမ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃး ၶိုၼ်းမႃးၸႅၵ်ႈႄၽႄၼပၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းၵူၺ်း)။
သပ်းလႅင်းႄၼ လွင်ႈ Internet
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းလႆႈႁူႉပွင်ၸ်ႂ လမ်းၶိုတ်းတၼ်းလႆႈ ပၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းေသ ၸႅၵ်ႈႄၽႄၼပၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁဝ်းဝႆႉၼမ်တိၵ်းတိၵ်း ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိူတ်ႇမႃးၼ်ႂးပီႊ 2000 ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽွင်းယၢမ်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈဝၢႆး သင်ၽ်ႂဢမ်ႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်း ဢမ်ႇသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ၸွမ်းမၼ်းတိုၼ်းေတဢမ်ႇလၢမ်းၶိုတ်းပိူၼ်ႈလႆႈလႃးလႃး ယွၼ်ႉ ၼၼ်ပီႊႁူႉၼိုင်ႈ ၼွင်ႉႁူႉသွင် တၢင်းႁူႉႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈၶိုၼ်းၸႅၵ်ႈႄၽႄၼပၼ်ၶိုၼ်း တွၼ်ႈတႃႇယႃႇ ႁ်ႂႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းငိူဝ်ႈ။
- သႅင်သိုၵ်း
- www.saisengserk.com


text:
ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈၵဵင်းတုင် ပႆႇႁတ်းပွႆႇလုၵ်ႈလၢင်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ယွၼ်ႉငဝ်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈၼိမ်သဝ်းလႄႈ ၵူဝ်တိတ်း ၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၵၼ် ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 1/12/2021 ၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၵေႃႈ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူင်ႉတၢင်ႇၸႄႈမိူင်းယဝ်ႉၼႆသေတႃႉ ပေႃႈမႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵမ်ႈၼမ် ပႆႇႁတ်းပွႆႇလုၵ်ႈလၢင်းၽႂ်မၼ်း ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ။
ၵူၼ်း ၵဵင်းတုင် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ဢမ်ႇမီးၽႂ်ဢဝ် လုၵ်ႈလၢင်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း သေၵေႃႉၼႆႉ။ ၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ တၢင်းသၢႆႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ၶၢဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၼႆ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်းၵၼ် ပဵၼ်သဵၼ်ႈပဵၼ်သၢႆလူင်ဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ။ ပွၵ်ႈၼႆႉ ယဵၼ်သီႇ ဢမ်ႇႁၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉလႂ် သူင်ႇလုၵ်ႈၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်း”- ဝႃႈၼႆ။
ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၸွမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵႃႈၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပႃးၵွင်ႈၵၢင်ႇၸေးမိုဝ်းၵၼ်သေ ဢဝ်တီႈယူႇ ပၵ်းဝႆႉ တင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
“ၽႂ်တေမႃးႁတ်းဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸွမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၸွမ်းလုမ်း ၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိပ်း ၵွင်ႈသေ ပႂ်ႉယူႇၵူႈတီႈယဝ်ႉ မဵဝ်းၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတႄႉ ပေႃးႁၼ်သိုၵ်းၵေႃႈပေႃးၵူဝ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းပဵၼ်ၼႆသေ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းပွႆႇ လုၵ်ႈလၢင်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၵၼ်တႄႉတႄႉ။ ဢၼ်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၵေႃႈ တေမီးယူႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း ထၢင်ႇတႄႉ”- ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵဵင်းတုင် သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
တီႈၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ပိုတ်ႇၶိုၼ်း ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၸၼ်ႉၵၢင်လႄႈ ၸၼ်ႉသုင်။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵင်းတုင် ၵေႃႈ ယူႇတီႈၶူးသွၼ်ႁွင်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ပႆႇႁၼ်ၽႂ်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၶိုၼ်းမိူၼ်ၵၼ် – ဝႃႈၼႆ။
ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ တႄႇဢဝ်ႁၢင်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊၼၼ်ႉမႃး တေႃႇထိုင်လိူၼ်ဢွၵ်ႊထိူဝ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် ၽႄႈလၢမ်းၸပ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ။ လိူၼ်ၻီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းၸင်ႇလူတ်းယွမ်းလူင်းၶိုၼ်းဝႃႈၼႆသေတႃႉ ပႆႇၸႂ်ႈၵိုတ်းႁၢႆတၢင်းပိုၵ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ပဵၼ်ဢၼ်လီမႆႈၸႂ်ယူႇ ၵူၼ်းၵဵင်းတုင်တူၵ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 29/6/2021 တေႃႇထိုင် ဝၼ်းတီႈ 6/12/2021 ၼႆႉ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၵူတ်ႇထတ်းႁၼ် ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်း တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 တင်းမူတ်းမီး 5,563 ၵေႃႉ၊ လူႉတၢႆ 92 ၵေႃႉ၊ ယႃၶႅၼ်း 5,437 ၵေႃႉလႄႈ တိုၵ်ႉယူတ်းယႃ 34 ၵေႃႉ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉ တီႈ ဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။


text:
ဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း ပိုတ်ႇ Lockdown ယဝ်ႉသေတႃႉ တိုၵ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပဵၼ်ငဝ်းလၢႆး ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉဝႆႉယူႇ ယွၼ်ႉမၢင်ဝၢၼ်ႈ တိုၵ်ႉမီးၵူၼ်းပဵၼ်ယူႇလႄႈ ပႆႇပိုတ်ႇမူတ်း။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 1/10/2022 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပိုတ်ႇ Lockdown ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း ၼႃႈလိၼ် ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ဝၢၼ်ႈတႄႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉထႅင်ႈယူႇ ပႆႇပိုတ်ႇ မူတ်း ယွၼ်ႉတိုၵ်ႉမီးၵူၼ်းပဵၼ်ဝႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “လွၵ်ႊတွင်ႊတႄႉ ၶဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပိုတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တိုၵ်ႉပိုၼ်ၽၢဝ် ပဵၼ် ငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉဝႆႉယူႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ မၢင်ဝၢၼ်ႈ တိုၵ်ႉမီးၵူၼ်းပဵၼ်ဝႆႉယူႇလႄႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉယူႇ ပႆႇပိုတ်ႇမူတ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 2 တေႃႇထိုင် 31 လိူၼ်ၼႆႉသဵင်ႈ တိုၵ်ႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပဵၼ်ငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉဝႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ၽွင်းငဝ်းလၢႆး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်ၼမ်၊ ပေႃးဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ တေလႆႈသႂ်ႇၽႃႈတူမ်းသူပ်း (Mask)၊ ႁႂ်ႈယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တီႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၶွၼ်ႈၼမ်၊ လၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်ယႅမ်ႉ၊ လၢၼ်ႉၶဝ်ႈၽၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉ ၼင်ႈၵိၼ် ၼႂ်းလၢၼ်ႉ တေလႆႈၸွၵ်း/ ႁေႃႇ မိူဝ်းၵိၼ်တီႈႁိူၼ်းယေးၽႂ်မၼ်း၊ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းလမ်ႇလွင်ႈ သင်ၸိုင် ယႃႇပေဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈႁိူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။
မူႇဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပႆႇပိုတ်ႇ တိုၵ်ႉလွၵ်ႊတွင်ႊဝႆႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၼ်ႈတႅၼ်ႈလူင်၊ ၵွင်းၼႃး၊ ႁူဝ်ၽၢႆ၊ တိုင်းမူႉ၊ ဢၢဝ်ႇသိၼ်ႊသိုဝ်ႇ ၵျီႇ၊ မၢဝ်းသႅင်သိူဝ်ႇသီႊ၊ လွႆဝဵင်း၊ ၼွင်သႅင် ၸိူဝ်းၼႆႉ တေပိၵ်ႉဢိုတ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ တႃႇ 7 ဝၼ်း သင်ဢမ်ႇၵူတ်ႇထတ်းႁၼ် တၢင်း ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉမႅင်း။
ၸူဝ်ႈဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း တႄႇလွၵ်ႊတွင်ႊမႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 24/9/2022 ၼၼ်ႉသေ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၵူတ်ႇထတ်းႁၼ် ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇၾၢင်ႁၢင်ႈပဵၼ် မီး 10 ပၢႆ၊ ၸိူဝ်းဢမ်ႇဢွၵ်ႇၾၢင်ႁၢင် တေမီး မွၵ်ႈ 70 ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 2/10/2022 ၼႆႉ ၵူတ်ႇထတ်းႁၼ်ထႅင်ႈ 7 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 16/9/2022 – 21/9/2022 ၼၼ်ႉ လွၵ်ႊတွင်ႊမႃးယဝ်ႉ ၵမ်းၼိုင်ႈ၊ ၶိုၼ်းပိုတ်ႇလွၵ်ႊတွင်ႊတၼ်းလႆႈ 2 ဝၼ်း ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 24/9/2022 ယၢမ်းၵၢင် ၶိုၼ်း 12 မူင်း သင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းလွၵ်ႊတွင်ႊထႅင်ႈ တေႃႇထိုင်လိူၼ်သဵင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။


text:
လႁႄႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလႁႄႇ (မၢၼ်ႈ: လဟယ်မြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Lahe ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [lǎ hɛ̀]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ၊ ၼႃးလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2]
လႁႄႇ ၼႆႉ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်းၸိုဝ်ႈ ပူႇၵႄႇၼႃႇၵ ဢီႇၼွႆႇလႁႄႇ သေ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ လႁႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1967-68 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၾိင်ႈၾႃႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ လႆႈပဵၼ်တၢင်းၸဵပ်းတၢင်းၼၢဝ်ၼမ်လႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ႁႃဢွင်ႈမႂ်ႇသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႃႇၵလႅင်ၼွင်ၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးတူၼ်ႈမႆႈႁႅင်ႈ ဢၼ်ၶွၵ်ႇမၼ်းၵွၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸူးလႆႈတႄႇဝၢၼ်ႈသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပီးၵူႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇၵႄႇဝၢၼ်ႈပီးၵူႇၼႆႉ ပဵၼ် ဢီႇၼွႆႇလႁႄႇ ယဝ်ႉ။
လႁႄႇ ဢၼ်မီးဝႆ့တီႈၼိူဝ် တၢင်းသုင်ၽိဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 4,313 ထတ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆသေတႃႉ မီးဝႆႉတီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတေႇ ဝဵင်းၶမ်းတီႈ သေၵေႃႈ ၵႂႃႇလႆႈ လႁႄႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃးဢမ်ႇပႆႇမီးၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတေႇသေၵေႃႈ လႆႈဢဝ်မႃႉလႃးၸိူဝ်းၼႆႉ တၢင်ႇၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်း ၶမ်းတီႈ သိၼ်ႇတေႇ လႁႄႇ ၼႆႉ ၵႆ 59 လၵ်းယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵတ်းတၢင်းၼႆႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 1952 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1990 မႃးၶိုၼ်းမႄးတၢင်းသေ ထိုင်မႃး 1992 တႄႉ ၸၢင်ႈတေႃႉသူင်ႇၵုၼ်ႇသိၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႄႈ သိၼ်ႇတေႇလႄႈ လႁႄႇ ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈၵႆယၢၼ် 53 လၵ်းၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း လႆႈၶီႇလူတ်ႉၵႃးတင်းဝၼ်း တီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆၼႃႇၵၼၼ်ႉသေ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈၵွင်းလွႆထဵင်ႇၺူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[3]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 54.
- ↑ "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)
- ↑ တင်နိုင်တိုး (ဒီဇင်ဘာလ၊ ၂၀၁၃). မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်. မဇ္ဈိမစာပေ, ၁၈၈.


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 6/6/2022 ၵူၼ်းၶၢႆၵၢတ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဢွၼ်ၵၼ် တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ပိၵ်ႉဢိုတ်းႁၢၼ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ၼႂ်းၵၢတ်ႇ ယွၼ်ႉမီးၶၢဝ်ႇလိုဝ်းၵၼ် ဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်း ႁၢဝ်းတူၼ်းသၼ်လွႆ လူင်းတူင်ႈ/ လူင်းဝဵင်း ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းၼမ်ႉၶမ်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၸႂ်ႈၶႃႈဢေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈတႄႉမၼ်းၶႃႈ ၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းဢွၼ်ၵၼ် ပိၵ်ႉသႅင်ႇမူတ်း ၶႃႈ မိူဝ်ႈၵႆႈၼႆႉ။ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပီႈၼွင်ႉပလွင်ႈ ၸိူဝ်းယူႇ ၸွမ်းသၼ်လွႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈမႃး ယႃႇႁႂ်ႈလူင်းတူင်ႈ၊ ႁႂ်ႈသိုဝ်ႉ ၶဝ်ႈၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉၵၼ်ဝႆႉ ႁင်းၽႂ်မၼ်း ၼႂ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈၼႆႉ၊ ငိၼ်းၶၢဝ်ႇၼႆႉဢွၵ်ႇမႃးသေ ၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းဢွၼ်ၵၼ် ပိၵ်ႉဢေႃႈ။ လႆႈငိၼ်းလိုဝ်းၵၼ်ထႅင်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၼႆႉ ငဝ်းလၢႆး တေဢမ်ႇပေႃးလီၼႆၶႃႈဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ပိုတ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇတီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ/ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၼႅတ်ႈဢွၼ် ၵၼ် ၵႂႃႇဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉ ႁင်းၽႂ်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
“ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၶဝ် မႃးဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉ ႁင်းၽႂ်မၼ်း။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ။ ႁူင်း ႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင်မၢႆ 1 ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းၵေႃႈ ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းၼႆႉ လႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉယဝ်ႉ”- ၵူၼ်းၼမ်ႉၶမ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA သိုၵ်းၶၢင် KIA လႄႈ သိုၵ်းဝၢၼ်ႈႁႆး SSPP ဢိၵ်ႇပႃး ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် တူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇမႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၸွမ်းႁၢဝ်းတူၼ်းသၼ်လွႆ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမၢဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼမ်ႉၶမ်းလၢတ်ႈ။


text:
သၽႃးၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း (မၢၼ်ႈ: စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Sagaing Region Hluttaw), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Lumtenphaung Zetoeng Zekeng]) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 101ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 76ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 25 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2]
ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။[3][4]
ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ (၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ)[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ "ပထမအကြိမ် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် (၁၁)ကြိမ်မြောက် ပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ"၊ MRTV၊ 12 June 2014။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 7 July 2015။။
- ↑ Nixon, Hamish (September 2013). State and Region Governments in Myanmar, Myanmar Development Resource Institute, 92.
- ↑ Myanmar Times - Election Winners
- ↑ Myanmar Times - State/Region Hluttaw Results: Graphics


text:
ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးၸႄႈဝဵင်းပၢင်လူင် ပိုတ်ႇသွၼ်ႁဵၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ်လိၵ်ႈထႆးပၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ် ၵႂႃႇမိူဝ်ႈဝၼ်းသဝ်ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ။
ပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၼႆႉၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်း ဝၼ်းတီႈ 8/10/2022။ တီႈပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ်ၼႆႉ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ မေႃသွၼ်၊ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် လႄႈ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၼ်ႁႅင်းတင်းၼမ်။
ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ဝဵင်းပၢင်လူင် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ- “ဢဵၼ်းဢၢၼ်းဢၼ်ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈထႆး ၼႆႉတေႉ ပိူင်လူင်မၼ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇ မေႃလိၵ်ႈထႆးၵႂၢမ်းထႆး ယဝ်ႉၵေႃႈ ပိုၼ်ႉႁူႈပၢႆးႁၼ်လၢႆလၢႆလွင်ႈလႄႈ တႃႇဢွၼ်ႁူဝ်ၵႂႃႇလႆႈမိူဝ်းၼႃးၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႇၼႆ။ ၵူၼ်းမႃးၶိုၼ်ႈပၢင်သွၼ် ၼႆႉတေႉတေ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢႃႇယု 15 -35 ပီၼႆႉၶႃႈဢေႃႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇတၢင်း မိူင်းသူႈ၊မိူင်းၼွင်၊မိူင်းၵိုင်၊ လၢႆးၶႃႈလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႂ်းပၢင်လူင်ၸိူဝ်းၼႆႉၶႃႈဢေႃႈ” ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်သွၼ်ၵမ်းၼႆႉ မီးမေႃသွၼ်ၸဝ်ႈၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် မႃးပူင်သွၼ်ပၼ် ၾၢႆႇတၢင်းမူႇၸုမ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း ၵႃႈၶၼ်လွင်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီးၼမ်ႉၸႂ် ၶႂ်ႈၵမ်ႉၸွႆႈၵႃႈၸေႈၵႃႈၼမ်ႉမိုၵ်ႉ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႆသေ မႃးလူႇတၢၼ်းၸွႆႈထႅမ် ၵေႃႉဢိတ်းၵေႃႉဢွတ်း ၵေႃႈမီးယူႇၽွင်ႈဝႃႈၼႆ။
ၸၢႆးၵွၼ်ၶိူဝ်းလႅင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၵူၼ်းမႃးႁဵၼ်းတႄႉၵေႃႈမိူဝ်ႈတေႇမၼ်းမီးယူႇ 100 ပၢႆၶႃႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်သမ်ႉ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း သေ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉၵၢၼ်ၼမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉၵႂႃႇမိူင်းထႆးပႅတ်ႈ။ ႁဵတ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၶိုၼ်းမီး 80 ပၢႆၶႃႈဢေႃႈ။ ၵျေႃႇၶႃႈဢေႃႈ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁဝ်းၶႃႈမႃးၶွၼ်ႈၵၼ်သေ မိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ႁူႉၸၵ်း ၵၼ်ၵႂႃႇၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆ မိူဝ်းၼႃႈမႃးၵေႃႈမၼ်းဢမ်ႇယၢပ်ႇယဝ်ႉၶႃႈၼႃႇၼေႃႈ “ ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်သွၼ်ၼႆႉ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 22/8/2022 တေႃႇထိုင် ဝၼ်းတီႈ 7/10/2022 တွပ်ႇလိၵ်ႈထတ်းလိၵ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးပၢင်လူင်ၸင်ႇဢွၼ်ၸတ်းပွႆးလူင်းပၢင်သွၼ် မွပ်ႈဝႂ်ယွင်ႈယေႃးမေႃသွၼ်၊လုၵ်ႈႁဵၼ်း လႄႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းဢိူင်ႇ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။
ၼႂ်းပၢင်သွၼ်ၼႆႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်လိၵ်ႈထႆးယဝ်ႉ ယင်းမီးပၢင်သွၼ်လၢႆလၢႆဢၼ် တႃႇပူၵ်းပွင် ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ။


text:
မိူင်းၵုတ်ႈ၊ ဝဵင်း
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽႅၼ်ႇတီႈၸိုင်ႈတႆး ၵႂၢင်ႈၵႃႊႁိုဝ်ၼႆ ၵူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵမ်ႈၼမ်ၼမ် တႅမ်ႈပၢၼ်းၼေၵၼ်မႃးၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၵဵဝ်ႇလိူၺ်ႈမိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်သမ်ႉဢမ်ႇပႃးမႃးၼႂ်းၽႅၼ်ႇတီႈၸိုင်ႈတႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူႉၸွမ်း ပိူင်ပဵၼ်ပိူင်မီး ဢၼ်တေႉတေႉၼၼ်ႉ ဢေႇၼႃႇ။ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၵမ်ႈၼမ် မၢႇၽိတ်းၸွင်းၸႃးၵၼ်ဝႆႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉပႃးၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးယူႇ၊ ထိုင်ပၢၼ် လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၽသပလၸင်ႇတတ်းဢဝ်သႂ်ႇလေႃးမိူင်းမၢၼ်ႊ။
ၼႂ်းၽိုၼ်ပိုၼ်းမိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ယင်းလၢတ်ႈဝႃႈ လႅၼ်ႊလိၼ်မိူင်းမိတ်ႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီႊၶရိတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈထိုင်မၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်းတလေး)ၼႆ။ မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈဢၼ်သႅင်လီသီလႅင် ၵႃႊၶၼ်ယႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢွၵ်ႇၵိုၼ်း။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈၵႂၢၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်လီ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ်မႃး။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမၢၼ်ႊ မိူင်းဢင်းဝႃႉၶဝ် တင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ၵႆႉလႆႈႁိမ်ၵၼ် လိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈမႃးလၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်း
ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပၢၼ်မၢႆတမ်းပႆႇမီးၼၼ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းမွင်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၶဝ် ယၢမ်ႈမႃးယူႇသဝ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်တေပဵၼ်မႃးမိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ။ တီႈထမ်ႈ ၸိူဝ်းလႆႈႁၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႈ ၵႆႉလႆႈၶုတ်းႁၼ် ၶိူင်ႈၶူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈပၢၼ်ႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆႁွၵ်ႇ၊ မိတ်ႈ ၸိူဝ်းဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1217 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ မီးလႃႊထိူၼ်ႇ 3 ၵေႃႉ လႄႇလိုပ်ႇတူဝ်ထိူၼ်ႇသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈဢၼ်ၵႆယၢၼ် တင်းဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ် သၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉ။ ဝၼ်းၶမ်ႈၼႃႇယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလိုဝ်ႈၼွၼ်းတီႈတိၼ်လွႆ။ မိူဝ်ႈၼႂ်ၽုၵ်ႈမိူင်းလႅင်းမႃးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်လွႆၵၢၼ်ႉဝႆႉသေ ၼူၵ်ႉၼူၶဝ်ၵေႃႈ မိၼ်ယူႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၶဝ်ဢႅၼ်ႇၵႂႃႇတူၺ်း လႆႈႁၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်လႅင် ပေႃးတၢၼ်ႇၼိူဝ်ႉလိပ်းၼၼ်ႉလႄႈ ဢဝ်မိူဝ်းၼွပ်ႇပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၸင်ႇပၼ်သူးငိုၼ်း သၢမ်ပၢၵ်ႇၵျၢပ်ႈ တီႈလႃႊထိူၼ်ႇၶဝ်ႈသၢမ်ၵေႃႉ။ သမ်ႉပွႆႇႁဵင်ၵေႃႉၼိူင်ႈ ႁႂ်ႈၵွၼ်းမေႃႈၶဝ်ႈ 30 သေ မိူဝ်ႈပႂ်ႉၵၢင်(ပႂ်ႉယၢမ်း)တီႈၼၼ်ႉ။ ၼိူင်ႈမေႃႈၶဝ်ႈၼႆႉ ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် ငိုၼ်းသၢမ်ပၢၵ်ႇၵူႊပီႊ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးတင်ႈမၢၼ်ႈႁိမ်းတိၼ်လွႆ ဢၼ်လႃႊထိူၼ်ႇသၢမ်ၵေႃႉ ၼွၼ်းလိုဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈၽၼ်းၽဵဝ်ႈပႃႇမႆႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မၢၼ်ႈၽၼ်းပၢင်ႇ ဢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် မၢၼ်ႊၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ တၽၢၼ်းပိၼ်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပႂ်ႉၵၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်းႁဵတ်းၼႃး တီႈတူင်ႇဢၼ်တေပဵၼ်မႃး မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးမႃးၼၼ်ႉ သႅင်လႅင်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၼမ်ၵိုၼ်းထႃးလႄႈ တႄႇပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်း သိူဝ်ႈငမ်းၾႃႉ (ပၶ 1414 - 1432) သေ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ႁပ်ႉၸိုဝ်ႈ "ၶုၼ်ၸဝ်ႈမေႃႇသႅင်" ၼႆမႃး။
ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ တိုၵ်းမိူင်းၵုတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈ ပၶ 1556 ၸသ်ႈၾႃႉႁၢင်းသႃႇဝတီႇ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ မၢပ်ႇၼေးဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ဢမ်ႇၼွပ်ႇသႅင်လႅင်ၼႆသေ တၢမ်တူဝ်မၼ်း ဢွၼ်တပ်ႉပႆတပ်ႉႁိူဝ်း ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းမိူင်းမိတ်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ႈႁိူဝ်ႈၾႃႉ လႄႈ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း ၵိၼ်မိူင်းၸၢင်ႊၵူႇ သိူဝ်သွင်ႇၾႃႉ ၶႃပီႈၼွင်ႉ ယူႇတီႈဝဵင်းၸၢင်ႊၵူႇသေ ႁပ်ႉတိုၵ်း ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ။ ဝဵင်းၸၢင်ႊၵူႇၵၢၼ်ႉ ၶၢႆႉယူႇတီႈ ဝဵင်းၸမ်ပႃႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၢမ်ႈလႆႈ သိုၵ်းပယိၼ်ႉၼွင်ႇလႄႈ လႆႈသုတ်ႉႁူၼ်ထိုင် ဝဵင်းတူင်ႈၵႅင်း။ တီႈတူင်ႈၵႅင်းတႄႉ သိုၵ်းပယိၼ်ႉၼွင်ႇသုမ်းၼမ်။ ၵူၺ်းၵႃႊ သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ႁူၼ်ၶဝ်ႈထိုင်မိူင်းမိတ်ႈ။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းပယိၼ်ႉၼွင်ႇ မႃးတိုၵ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းပယိၼ်ႉၼွင်ႇ တၢႆၼမ်တင်းလၢႆ တီႈပၢင်ႇၵႂၢင်ႈလူင် ၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇမၢၼ်ႈသၵ်း ႁိမ်းမိူင်းမိတ်ႈလႄႈ တေႃႇပေႃးၸင်ႇၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပၢင်ႇမၢၼ်ႊတၢႆ"။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ႁိူဝ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇသိုပ်ႇၸင်ႈလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ဢဝ်လုၵ်ႈမေး၊ ၸၢင်ႉမႃႉသႅင်လီသေ ပၢႆႊၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်ႈပယိၼ်ႉၼွင်ႇ တိုၵ်းပေႉမိူင်းမိတ်ႈၼၼ်ႉ ၺႃးမႅၼ်ႈပီႊၵေႃးၸႃႇ 918 ၼီႈ။ ပေႃးလေႃးၵၼ်ၼႆ 9+1+8 ၶိုၼ်ႈလႆႈပဵၼ် 9 ၵွၺ်းလႄႈ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်သိူဝ်ႁိူဝ်ႈၾႃႉ တႆးၸင်ႇဝႄႈတူဝ်ၼပ်ႉ 9 ဝႃႈပဵၼ်တူဝ်ၼပ်ႉဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ။ တူဝ်ၼပ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႊပၼ်ၽွၼ်ႉႁၢႆႉတႃႇတႆး ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေဢဝ်လႆႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၵေႃႈ ႁွင်ႉဢဝ်ပီႈဢၢႆႈသိူဝ်ႁိူဝ်ႈၾႃႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၵိၼ်မိူင်း မိူင်းလူင်ႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉသေ ဢၢပ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ ႁႂ်ႈတူၺ်းလူပႂ်ႉပႃး လိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် တင်ႈယူႇသဝ်းၶေႃမႃးၼၼ်ႉ သုတ်းဝၢႆးသေ လႆႈသွၼ်ႈတႂ်ႈႁေႃၶမ်းတၢင်ႇဢၼ်မႃး။
ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ ဢဝ်တႃႈၵွင်ႊ လႅၵ်ႈဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၺွင်ႇယၢၼ်း လုၵ်ႈၸၢႆးပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈၶိုၼ်းလိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1597 ၸင်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပူင်ႇ သူင်ႇထိုင် မိူင်းမိတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်ၶိုၼ်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ သမ်ႉတေဢဝ်တႃႈၵွင်ႊ ဢၢပ်ႈပၼ်မိူင်းမိတ်ႈ တႅၼ်းတၢင် မိူင်းၵုတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတမ်း တႅၼ်းၽွင်းႁေႃၶမ်းဢင်းဝႃႉၶဝ် မီးဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ - "သက္ကရာဇ် ၉၅၉ ခု၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့၊ ရတနာပူရတွင်၊ ရွေဝမြို့ကြီးတည်တော်မူသည်။ မိုးကုပ်ကျပ်ပြင်သည်၊ ရတနာတမည်ဖြစ်သည်။ ရွေဝမြို့ကြီး အဝင်အပါ ဖြစ်စေရမည်။ မိုးမိတ်စော်ဘွားစီရင်စုဖြစ်သည်။ မိုးကုပ်ကျပ်ပြင်ကို နှုတ်ယူရမည်။ မိုးကုပ်ကျပ်ပြင်အစား တကောင်းမြို့ကို အရံအကာနှင့်တကွ အပ်တော်မူသည်။ မိုးမိတ်မြို့က သိမ်းစေ။ မိုးကုပ်ကျပ်ပြင်မှာ ရွေဝမြို့ကြီးတည်ရာ ရတနာမည်တမည်ဝင်စေ။ ကျောက်တူးအငယ်သား အပါအဝင်တို့ကို ဝန်တို့က စာရင်းအင်းချယူ၍ ရွေတိုက်တော်သွင်းရမည်။ မိုးမိတ်မြို့မခန့်မထားနှင့်။ နှုတ်တောမူသည်။ တကောင်းမြို့ကို အစားလဲတော်မူ၍၊ အပ်တော်မူလေပြီးသည်။ ရွေဝမြို့ကြီးတွင် ထမ်းရွက်စေ။ သက္ကရာဇ် ၉၅၉ ခု၊ သတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့။ နာခံတော် ပြော့ကြီးမ။"
တင်းလိၵ်ႈတႆး ပွင်ႇဝႃႈၼႆ - "သၢၵ်ႈၵလဵတ်ႈ ႙႕႙ တူဝ်၊ လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ ႑႒ ၶမ်ႈ။ လႆႈၵေႃႇတင်ႈ မိူင်းလူင်ဢင်းဝႃႉ ဢၼ်ႁိၵ်ႈဝႃႈ ရတ်ႉတၼႃႇပူႇရ။ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း။ ၼႆလႄႈ တေလႆႈပႃးၼႂ်းလႅၼ်ႊလိၼ်မိူင်းဢင်းဝႃႉ။ တေလႆႈထွၼ်ဢဝ် မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းလိၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ တေဢဝ် ဝဵင်းတႃႈၵွင်ႊ ပႃးၸဵမ်မၢၼ်ႈသူၼ်ႁႆႊၼႃး ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ တႅၼ်းပၼ်ၶိုၼ်း တႃႇမိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ။ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈႁုပ်ႈဢဝ်။ မိူင်းၵုတ်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်လိၼ်မိူင်းဢင်းဝႃႉ။ ဢႃႈမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ် တေလႆႈၵဵပ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ၽူႈၵူၼ်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းသႅင်ယူႇၼၼ်ႉသေ မၢႆဝႆႉၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃ။ မိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈမႃးပၢၼ်ႇပွင်။ ထွၼ်ဢဝ်ယဝ်ႉယဝ်ႉ။ လႅၵ်ႈဢဝ်တင်း တႃႈၵွင်ႊယဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆလႄႈ တေလႆႈႁၢပ်ႇထၢမ်း တႂ်ႈမိူင်းဢင်းဝႃႉ။ သၢၵ်ႈၵလဵတ်ႈ ႙႕႙ တူဝ်၊ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈ ႕ ၶမ်ႈ။ ၽူႈမၢႆလူင် ပျေႃႉၵျီးမႃႉ။"
ၵူၺ်းၵႃႊ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈဢဝ်လၢႆးၵေႃႈ လႅပ်ႈဢမ်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ႁိုင်ထႅင်ႈသိပ်းပီႊ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1605 ၼၼ်ႉ မႁႃဢုပရႃၸႃ (မႁႃထမ်မရႃၸႃ - အနောက်ဘက်လွန်မင်း)လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၾႃႉၺွင်ႇယၢၼ်း ၵေႃႉပဵၼ်ၵႅမ်မိူင်းဢင်းဝႃႉ ၶီႇသိုၵ်းၶိုၼ်ႈတိုၵ်းမိူင်းမိတ်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ယွၼ်ႈၾႃႉ တင်ႈတပ်ႉတီႈၸၢင်ႊၵူႇ၊ ၵျႂၵ်ႉလႄးပဵင်း၊ ၸမ်ပၢင်တွင်(ၸၵႃးတွင်ႇ)သေ ႁပ်ႉတိုၵ်း မႁႃဢုပရႃၸႃသေတႃႉ ဢမ်ႇပေႉလႄႈ မိူင်းမိတ်ႈလႆႈယွမ်းၼွမ်းတေႃႇ မိူင်းဢင်းဝႃႉ။
ယွၼ်းၶိုၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇပၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1637 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ဝၢႆႇၾႃႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်း ႁွင်ႉဢဝ် ဢႃႈမၢတ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ သိုင်ႇဢူးၶမ်း လူင်းမႃးဢင်းဝႃႉသေ ဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈမိူင်းၵုတ်ႈ။ မိူဝ်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ သိုင်ႇဢူးၶမ်း တုၵ်းယွၼ်းၶိုၼ်းဝႃႈ မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းမိတ်ႈမႃး ၵူႊသိုပ်ႇၵူႊပၢၼ်သေတႃႉ ထိုင်ပၢၼ်ၸဝ်ႈၺွင်ႇယၢၼ်းၸင်ႇ မိူင်းမိတ်ႈ လႆႈပွႆႇၾႃႈမိူင်းၵုတ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ သႂ်ႇလေႃးမိူင်းမိတ်ႈ မိူၼ်ၵူႊပွၵ်ႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်း ဢမ်ႇၽွမ်ႉလႄႈ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပူင်ထႅင်ႈၸိူင်ႉၼႆ။
"ခမည်းတော်ဘုရား ရွေဝမြို့ကြီးကို တည်တော်မူသောအခါ၊ ရတနာတမည်ဖြစ်စေ၊ ဗျာဒိတ်တော်နှင့်၊ နှုတ်တော်မူလေပြီးသည်ကို၊ ငါ့လက်ထက်ရောက်မှ၊ ရှေးအဝင်အပါ မိုးမိတ်မြို့သို့၊ ပါစေပြန်စေသာမည်မဟုတ်၊ တာကောင်းမြို့ကိုလည်း၊ မိုးကုပ်-ကျပ်ပြင်အစား မိုးမိတ်စော်ဘွားအား အပ်တော်မူ၍ ရှိလေပြီးသည်၊ ခမည်းတော်ဘုရား မိန့်တော်မူရင်း မပျက်သာ၊ နှုတ်တော်မူသည့်အတိုင်း တည်စေရမည်။ ၉၉၉၊ နယုန်လဆန်း ၁၀ ရက်၊ နာခံတော် စမျှောင်းမှူး၊ လွှတ်တော်ပြန် အမိန့်တော်။
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉ ၵေႃႇတင်ႈမိူင်းဢင်းဝႃႉ၊ တင်းပၢၵ်ႇသႅင်သူပ်းၶမ်း ပူင်လၢတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ရတၼႃပိူင်ၼိူင်ႈသေ ထွၼ်ဢဝ်ယဝ်ႉ၊ ထိုင်ပၢၼ်ၵဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇ တေဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈပႃးၼႂ်းမိူင်းမိတ်ႈမိူၼ်ၵဝ်ႇ။ ဢဝ်တႃႈၵွင်ႊ တႅၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ တႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ - ၵႅပ်ႈပၢင်ႇယဝ်ႉ၊ ၼႆလႄႈ တၵ်းတေလႆႈထွၼ်ဝႆႉ မိူၼ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉ ႙႙႙ တူဝ်၊ လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ ႑႐ ၶမ်ႈ၊ ၽူႈမၢႆလူင် ၸမျႂင်ႇမူး။"
ၸုမ်းဢႃႈမၢတ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ ဢၼ်သိုင်ႇဢူးၶမ်းၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်လိၵ်ႈပူင်ၼႆႉသေ မိူဝ်းပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉသိူဝ်ဝၢႆႇၾႃႉ။
ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၶိုၼ်းႁုပ်ႈဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်း ၼွၼ်းၽႄး ၸဝ်ႈဢင်းဝႃႉၶဝ် ႁႅင်းယူပ်ႈမႃး။ မၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈဢမ်ႇၼိမ်။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႈ ပျေႇမိၼ်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵျေႃႇ(1661-1674) ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းယိုၼ်းဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်တႂ်ႈမိူင်းမိတ်ႈၶိုၼ်း။ တႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်းတင်ႈလႆႈသဝ်းၶေႃႈထႅင်ႈၵမ်းၼိူင်ႈ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵျေႃႇၼႆႉ လႅပ်ႈႁၢႆႉၼႃႇ။ ပွႆႇသိုၵ်းပႂ်ႉၵၢင် ၼႂ်းမိူင်းၶွပ်ႇမိူင်းသေ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၵၢင်။ မိူဝ်ႈ 1666 ၺွပ်းဢဝ်ၵူၼ်းၸူၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ သၢမ်ၵေႃႉသေ ၽၼ်းတၢႆ။ မိူဝ်ႈ 1667 ပူတ်းပႅတ်ႈ သိုင်ႇဢူၶမ်း၊ သိုင်ႇၶမ်း၊ သိုင်ႇလူင်ၶဝ် တင်းသဵင်ႈ ဢႃႈမၢတ်ႈသိပ်းၵေႃႉသေ ႁိုပ်ႇဢွၵ်ႇမၢၼ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း။
ဢွင်ႇၸေႇယ တိုၵ်းမိူင်းမိတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈမိူင်းဢင်းဝႃႉ လူႉၵွပ်ႈႁၢင်းသႃႇဝတီႇၶဝ်မႃးတိုၵ်းယဝ်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢွင်ႇၸေႇယ တီႈဝဵင်းမူၵ်ႉသူဝ်းၽူဝ်ႇ တင်ႈတူဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ။ ၸိုဝ်ႈဝဵင်းမူၵ်ႉသူဝ်းၽူဝ်ႇၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သူၺ်ႇပူဝ်ႇ။ တိုၵ်းႁိုပ်ႇပႅတ်ႈ သိုၵ်းႁၢင်းသႃႇဝတီႇ တီႈဢင်းဝႃႉယဝ်ႉ သိုပ်ႇႁုပ်ႈဢဝ်မိူင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉမိူင်းၼိူင်ႈ။
မိူဝ်ႈ 1753 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈလႃႉ လႆႈၶဵင်ႇသိုၵ်းတိုၵ်းတေႃးတင်း ဢွင်ႇၸေႇယယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႉလႆႈလႄႈ လႆႈၵွမ်းၼွမ်းတႂ်ႈဢွင်ႇၸေႇယ တီႈၵွင်းမူးသူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်း ၼိူဝ်ၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉၵဵဝ်။ ၵွင်းမူးၵၢင်ၼမ်ႉၵဵဝ် သူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် မီးၼႂ်းၸေႊဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ ႁိုဝ် သူၺ်ႇၵူႇ ၸေႊမိူင်းၶၢင်သေ ၵိုၵ်းပိုၼ်းလူၺ်ႈ မိူင်းၵွင်း၊ မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ မိူင်းမိတ်ႈ သၢမ်မိူင်း။ ႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ မီးၼႂ်းၵၢင်သၢမ်မိူင်းလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသၢမ်မိူင်းၼႆႉ ၵႆႉလႆႈမႃးတိုၵ်းၵၼ်တီႈႁူၺ်ႈၵူႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈ 1618 လႆႈတိုၵ်းၵၼ် ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်ၶ ၵိူင်းယူၼ်းၶဝ် သင်သွၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလီၵၼ်ၶိုၼ်းသေ ၸဝ်ႈၾႃႉသၢမ်မိူင်း ၸင်ႇႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်တီႈၵွင်းမူးၵၢင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢွင်ႇၵိၼ်ႇသႃႈ ၵုၼ်ၵွင်းမူးၼႆႉ လူမ်ႇတႂ်ႈၼမ်ႉၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇၽိတ်းၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈပီႈၸဝ်ႈၼွင်ႉမိူင်းၵွင်း၊ မၢၼ်ႈမေႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶွၼ်ႇဢိူင်ႇႁူၺ်ႈၵူႈၵေႃႈ တိုၼ်းတေဢမ်ႇၵိၼ်ယဝ်ႉၼႆႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် တိုၼ်းဢမ်ႇယဵပ်ႇလိၼ်ႁူၺ်ႈၵူႈသေပွၵ်ႈယသ်ႉ။ ပေႃးမီးလွင်ႈတၢင်းလမ်ႇလွင်ႈတေလႆႈၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ ၶီႇၸၢင်ႉမႃႉၶႄႉလၢင်းသေၵႂႃႇ။ တေႃႈၼမ်ႉဢၼ်သႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းမေႃႈဢၼ်ဢဝ်လိၼ်ႁူၺ်ႈၵူႈႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇၵိၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢွင်ႇၸေႇယသမ်ႉ ပွႆႇၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၶဝ် ပႃးတင်းၵူၼ်းပႂ်ႉသေ မိူဝ်းၶုတ်းသႅင်တီႈမိူင်းၵုတ်ႈ။
မိူင်းမိတ်ႈလႄႈဢင်းဝႃႉ ႁိမ်မိူင်းၵုတ်ႈၵၼ်ထႅင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထိုင်ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ သိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵၢင်ႉၵႄႇမိူင်းၵုတ်ႈ ၸေႇတုရႃႇၸႃႇ လႄႈ ၸေႇတရႃႇၸႃႇ သွင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉတႅင်ႇတင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ႁၢႆးငၢၼ်းလဝ်ႊထိုင် ၸဝ်ႈၾႃႉႁင်းဝႃႉဝႃႈ ၵွင်ႁၢမ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၺုၼ်ႉၶဝ် ယဵပ်ႇၶဝ်ႈလိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈသေ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ၊ ပၢၼ်ႇမၢၼ်ႈပွင်မိူင်း၊ ပေႃးမီးၵူၼ်းဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းၵေႃႈ ဝၢမ်ႉမတ်ႉထုပ်ႉႁႅမ်ယူႇလႄႈ မၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း။ ၶႃႈမၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈပၢႆႊၼီဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။
"ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈ 1763 ၼၼ်ႉ သိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇ ၸင်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပူင်သူင်ႇၸူး ၸဝ်ႈၶုၼ်ၺုၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆ- မိုးကုတ်၊ ကျပ်ပြင် စို့သူကြီး ဇေတုရာဇာ၊ ဇေတရာဇာ တို့လျှောက်ချက်ကိုထောက်၍ မိုးကုတ် ကျပ်ပြင်လေးရပ်အတွင်း မှန်သမျှကို မိုးမိတ်စော်ဘွားစစ်ကဲတို့က၊ မိုးမိတ်အပါအဝင်ဖြစ်သည်ဆို၍ မခေါ်မသိမ်းစေနှင့်။ စို့သူကြီးတို့က မိုးကုတ်ကျပ်ပြင် နယ်လေးရပ်အတွင်းမှန်သမျှ တဝတည်းစီရင်စေ။ မိုးမိတ်စော်ဘွာစစ်ကဲတို့က တောင်းခံ၍ ပေးရသည့်ငွေ ရသမျှတို့ကို ပြန်စေ။ ရပ်ရွာပျက်စီးသည်တွင် ကုန်သည့်စရိတ်ကိုလည်း ပြန်ပေးစေ။ မိုးကုတ်ကျပ်ပြင်အစား တာကောင်းမြို့နှင့် ကျေးရွာနယ်လေးရပ်မှန်သမျှအတွင်းတွင်၊ ထုံးအင်းသောင်ကုန်းကျွန်းမှစ၍ စီရင်ဘွယ် စီရင်ခင်း ရှိသမျှကို ထုံးစံရှိသည့်အတိုင်း တလုံးတဝတည်း မိုးမိတ်စော်ဘွားက ခန့်ခွဲကောက်ခံအုပ်ချုပ်စေ။ ထမ်းရွက်စေ။ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခု၊ ပြသိုလဆန်း ၂ ရက်နေ့။ နာခံတော် ပြော့မှူးကြီး။"
"ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ႉၵႄႇ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ ၸေႇတုရႃႇၸႃႇရ ၸေႇတရႃႇၸႃႇ ၶႃလဝ်ႊမႃးၼၼ်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈၵွင်ႁၢမ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ႁိၵ်ႈဝႃႈ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းမိတ်ႈသေ ပၢၼ်ႇပွင်။ ၵၢင်ႉၵႄႇၶဝ်ၵွၺ်း တေလႆႈပၢၼ်ႇပွင် သီႇၼႃႈပႅတ်ႇၽၢႆႇ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ။ ငိုၼ်းဢၼ်ၵွင်ႁၢမ်မိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ယွၼ်းဢဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်ၶိုၼ်းတင်းသဵင်ႈ။ မၢၼ်ႈသူၼ် ၸိူဝ်းလူႉလႅဝ်ၵႂၢႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈသၢႆႈတႅၼ်းၶိုၼ်း။ ဢဝ်ဝဵင်းတႃႈၵွင်ႊ ပႃးၸဵမ်မၢၼ်ႈသူၼ် သီႇၼႃႈပႅတ်ႇၽၢႆႇ တႅၼ်းတၢင် မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇယဝ်ႉသေ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ပၢၼ်ႇပွင်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉသေ ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵႂႃႇၼႃႈ။ သၢၵ်ႈၵလဵတ်ႈ ႑႑႒႕ တူဝ်၊ လိူၼ်ၵမ်ႊမႂ်ႇ ႒ ၶမ်ႈ၊ ၽူႈမၢႆလူင် ပျေႃႉမူးၵျီး။"
ၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊ ႁိမ်ဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းၵုတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1776 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊ ၸိၼ်ႉၵူးမိၼ်း တႅင်ႈတင်ႈၵႄႇသိုၵ်း ၼေႇမဵသ်းလႅတ်ႉယႃႇသီႇႁႃႉ ပဵၼ်ၵိၼ်မိူင်းတႃႈၵွင်ႊ။ ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၶုၼ်ၶမ်းလေႃႇၵေႃႈ ပွႆႇသိုၵ်းယိုတ်းဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းၵုတ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈၽွင်း တီႈဢင်းဝႃႉယုင်ႈယၢင်ႈဝႆႉသေ ႁိမ်ႁၢင်ႈႁိမ်ႁေႃၵၼ်ယူႇလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊၶဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႊဝၢႆႇႁူဝ်မႃး တီႈမိူင်းၵုတ်ႈ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၶမ်းလေႃႇ ၼွၼ်းၽႄးသေ လုၵ်ႈမၼ်း ၶုၼ်ၶမ်းလႅင် ႁိုဝ် သိူဝ်ပိၼ်ႈၾႃႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1782 တီႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ မိူင်းဢင်းဝႃႉၼၼ်ႉ ၵိၼ်မိူင်းၽွင်ႇၵႃး မွင်ႇမွင်ႇ ႁိမ်ႁၢင်ႈႁေႃဢင်းဝႃႉ တၼ်းယူႇၼႂ်းႁေႃႁိုင်ၸဵတ်းဝၼ်း။ ပတူင်ႇမိၼ်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဢွင်ႇၸေႇယ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁိမ်ဢဝ်ထႅင်ႈသေ ဢဝ်တၢႆႇ မွင်ႇမွင်ႇ လႄႈ ၸိၼ်ႉၵူးမိၼ်းတင်းသွင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈပီႈဢၢႆႈမၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမႃး။
ဝၢႆးပတူင်ႇမိၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉမႃးယဝ်ႉ မၼ်းၵေႈလိတ်ႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်မိူင်းၵုတ်ႈၵမ်းလဵဝ်။ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ဢဝ်လၢႆၵတ်းယဵၼ် ၵေႈလိတ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပတူင်ႇမိၼ်း ႁွင်ႉဢဝ် ၵႄႇၵၢင်ႉၵဝ်ႇမိူင်းၵုတ်ႈၶဝ် တင်းဢႃႈမၢတ်ႈမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ၸႅပ်ႉထၢမ်ယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈ 1782 လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇ ႑႐ ၶမ်ႈ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လႅၼ်ႊလိၼ်မၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇ မိူၼ်ပၢၼ်ႈၸဝ်ႈၺွင်ႇယၢၼ်း ထိုင်ပၢၼ်ၸဝ်ႈပီႈသိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇ။ ၼေႇမဵဝ်းလႅတ်ႉယႃႇသီႇႁႃႉ ၵေႃႉၵႂႃႇႁဵတ်းၵိၼ်မိူင်းတီႈတႃႈၵွင်ႊၵေႃႉ ၶိုၼ်းပူတ်းထွၼ်မိူဝ်းမႃး။ တႃႈၵွင်ႊၵေႃႈ ၶိုၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ်။ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်လိၼ်ႁေႃၶမ်းဢင်းဝႃႉၼႆယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႈမိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၸမ်ၶဝ်ႈမႃၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၶုၼ်ၶမ်းႁူဝ်ႈ ၼွၼ်းၽႄးသေ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉမၼ်း ၵိၼ်မိူင်း မိူင်းလႅင်း သမ်ႉလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဝႆႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇယုၵ်ႉဢဝ် ၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၶုၼ်ၶမ်းႁူဝ်ႈ တိုၵ်ႉႁႃမီးသၢမ်လိူၼ်ၵွၺ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇၶိုၼ်းပၢင်းဢဝ် ၵိၼ်မိူင်းမိူင်းလူင်ႈ ၶုၼ်ၶမ်းဢူ တၢင်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၶုၼ်ၶမ်းဢူ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆး ၶုၼ်ၶမ်းႁူဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈ 1887 ၸေႃးယၼ်ႇၼႅင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊ မိၼ်းတူင်းမိၼ်း) မႃးယိုဝ်းတိုၵ်း သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ တီႈမိူင်းပုင်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႉၼိူင်ႈၵေႃႈ တူၵ်းသုမ်းပႃး။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇၸႂ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်ၶမ်းဢူလႄႈ ၸင်ႇပူတ်းပႅတ်ႈမၼ်း။
မိူဝ်ႈ 1886 ၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ တႄႇၽႅဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ။ ဝၢႆးသေ တိုၵ်းၽဵဝ်ႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၶတ်းၶႅင်တေႃ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1888 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပၵ်းလုမ်းတီႈမိူင်းၵုတ်ႈသေ ၽွတ်ႈတင်ႈ ၸေႊတွၼ်ႊမေႃႇသႅင် (Ruby Mines District) ၼႆသေ ၽွင်းငမ်း။ မိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ႁၢမ်းၸဝ်ႈၾႃႉဝႆႉလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၽွင်းငမ်းဢဝ်။ ဢဝ်လိၼ်မိူင်းမိတ်ႈတင်းမိူင်း ယဵတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊမေႃႇသႅင်။ ဝႆႉတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ မိူၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ သွင်သူပ်း၊ ၶမ်းတီႈ၊ ၶမ်းတီႈလူင်ပႅတ်ႇမိူင်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ဢမ်ႇဝႆႉၵိုၵ်းတင်းမိူင်းတႆး။
မိူဝ်ႈ 1906 ၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ယုၵ်ႉတၢင်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ လႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇလႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်မိူဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ လိၼ်မိူင်းၸိူဝ်းႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ႁူၺ်ႈၵူႈ ၊ မျႃႉတွင်ႇ၊ တႃႈၵွင်ႊ၊ ၸၢင်ႊၵူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၶိုၼ်းသေတီႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ သၼ်လွႆၵူဝ်းတွင်ႇ တီႈဢၼ်ၶၢင်ယူႇသဝ်းၼမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုင်ႈၼိူင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇသႂ်ႇလေႃး ၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊမၢၼ်ႈမေႃႇ။ တေႃႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ယင်းသိုပ်ႇမီးတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ၸေႊတွၼ်ႊမေႃႇသႅင်ဝႆႉယူႇ။
မိူဝ်ႈ 1920 ၼၼ်ႉ ယႃႉပႅတ်ႈ ၸေႊတွၼ်ႊမေႃႇသႅင်သေ ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸၢင်ႊၵူႇ၊ ၽိတ်ႉၶျၢင်း (တပဵၵ်ႉၵျိၼ်း)၊ တႃႈၵွင်ႊ၊ မျႃႉတွင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လေႃးသႂ်ႇ ၸေႊတွၼ်ႊၵၢတ်ႇသႃ တိူင်းၸေႊၵႅင်း။ မိူင်းမိတ်ႈတႄႉ မိူဝ်ႈ 1922 ၽိူဝ်ႇၽွတ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊၸိုင်ႈတႆး(Federated Shan States) ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းသႂ်ႇလေႃးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊၸိုင်ႈတႆး။
ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵွၼ်ႇဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတၢင်း တႃႇတေဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ ၶိုၼ်းသႂ်ႇလေႃးမိူင်းတႆးၶိုၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်း ၽသပလ ၶဝ်မိူၼ်ၼင်ႇ တၶိၼ်တႃႇၶိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵုတ်ႈၶဝ် သေႃႇသူၼ်း တႃႇသၢၼ်ၶတ်း။ မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်း 3000 လိူဝ် လႄႇလဵပ်ႈဝဵင်းသေ ၼေၵၢင်ၸႂ်လွင်ႈဝႃႈ မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပႃးၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ႁႂ်ႈသႂ်ႇပၼ် ၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ 17 ဝၼ်း ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊၵၢတ်ႇသႃၼၼ်ႉ ၶၢႆႉသႂ်ႇပၼ် ၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊသူၺ်ႇပူဝ်ႇ။
ဝၢႆးလႆႈၵွၼ်းၶေႃ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးလႆႈၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1948 မိူင်းၵုတ်ႈ သိုပ်ႇမီးၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊသူၺ်ႇပူဝ်ႇ တိူင်းၸေႊၵႅင်း(ၸၵႅင်း)။ ဝၢႆးသေ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်းၶဝ် ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1965 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႂ်ႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ ၶၢႆႉသႂ်ႇလေႃး ၸေႊတွၼ်ႊဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၼႂ်းတိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေ 1988 သမ်ႉ ၽွတ်ႈတင်ႈ ၸေႊတွၼ်ႊပၢင်ႇဢူးသေ ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ သႂ်ႇလေႃးၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊပၢင်ႇဢူး တိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၶေႃႈလူပ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပပ်ႉမၢင်ႊဢၼ် လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူင်းၵုတ်ႈလႄႈလိၼ်ၾင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈလႅၵ်ႈၵၼ်မႃ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇထူၼ်ႈသိပ်းႁႃႈ ပၢၼ်ၶုၼ်တႆးႁဵတ်းၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈမိူင်းဢင်းဝႃႉ ၼႆ။ ၶဝ်တႅမ်ႈၼေဝႃႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမင်းၶွင်ႇ (ပီႊၶရိတ်ႉ 1401 -1421 ) ႁဵတ်းၶုၼ်တီႈမိူင်းဢင်းဝႃႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢၢင်ႈငႃတေဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်း ႁုပ်ႈဢဝ်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈပၢင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၶုၼ်ၽွင်းၵေႃႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၺႃပလ ၸင်ႇပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ တႃႇဢဝ်လၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇႁုပ်ႈဢဝ်ၼႆသေ တူဝ်ပၺႃပလ ၵႂႃႇယူႇမိူင်းမိတ်ႈ ႁဵတ်းၶႃႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈႁိုင်သၢမ်ပီႊ ၶတ်းၸႂ်တိုၵ်းသူၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ႁႂ်ႈဢဝ်လိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ လႅၵ်ႈၵၼ်တင်း 12 မၢၼ်ႈ ႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1415 ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ငမ်းၾႃႉၵေႃႈ ၽွမ်ႉသေ တူၵ်းလူင်းတႃႇလႅၵ်ႈလိၼ်မိူင်းၵၼ်ၼႆဝႃႈ။
လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ် ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊယိုၼ်ယၼ်လႆႈ ၸွင်ႇၸႂ်ႈတေႉႁိုဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႅၵ်ႈၵၼ်တင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ လီသူၼ်ၸႂ်ယူႇ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်း - (1) ၽိတ်ႉၶျၢင်း (တပဵၵ်ႉၵျိၼ်း)၊ (2) ၸမ်ပႃႇၼမ်ႉၵဵဝ်၊ (3) တုၼ်းငႄႇ၊ (4) သူးပူၵ်ႉယႂႃႇ၊ (5) တႅတ်ႉငႄႇၵျိၼ်း၊ (6) ၵျၢမ်ႇၺႅပ်ႈ၊ (7) ပတီးၽိဝ်ႇ၊ (8) တႃႈၵွင်ႊ၊ (9) ပလူၺ်ႇသျေႇ၊ (10) သျေႃႇပိၼ်ႇ၊ (11) ၵျႂၵ်ႉထူင်းၵျီး၊ (12) ႁူၺ်ႈၵူႈ (သူၺ်ႇၵူႇ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶႅပ်းႁၢင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မွၵ်ႈ 1920[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ်။ (2012)။ ၵၢၼ်တတ်းၵမ်းလႅၼ်ႊလိၼ်ၸိုင်ႈတႆး: မိူင်းၵုတ်ႈ။ သၢႆပႅၼ်း၊ မၢႆ 31 လိူၼ်မေႇ 2012။ ၼႃႈ 51- 62။
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၅၈.


text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လၢမ်းလိမ်းယိုဝ်းၵွင်ႈလူင် ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတိူဝ်ႉသႂ်ႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ တီႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈတိူဝ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်းၸွမ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈသူင်ႇယူတ်းယႃတူဝ်ဝႆႉ တီႈႁူင်းယႃဝဵင်း မၢၼ်ႈမေႃႇ။
ဝၼ်းတီႈ 11/11/2022 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်းမွၵ်ႈ 11 မူင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တပ်ႉမ 88 ယိုဝ်းၵွင်ႈလူင် တူၵ်းတႅၵ်ႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၶႃႇၼၢၼ် ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ။ မၢၵ်ႇလူင် တူၵ်းသႂ်ႇႁိူၼ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၾႆးမႆႈ 2 လင်။ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတိူဝ်ႉသႂ်ႇၽူႈၸၢႆး ဢႃယုမွၵ်ႈ 36 ပီ မၢတ်ႇၸဵပ်းႁႅင်း။
ၵူၼ်း ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တပ်ႉမ 88 ယိုဝ်းမႃးၶႃႈဢေႃႈ။ ဢၼ် ယိုဝ်း မၢၵ်ႇလူင်ၼႆႉ တေပဵၼ်တပ်ႉၼႆႉၵူၺ်း။ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇ တိူဝ်ႉသႂ်ႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၽူႈၸၢႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈ တီႈၶႃလႄႈ ႁူဝ်မႃႇ။ မၼ်းၸၢႆး မၢတ်ႇၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈသူင်ႇယူတ်းယႃဝႆႉတီႈႁူင်းယႃ မၢၼ်ႈမေႃႇဝႆႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း မၢၵ်ႇလူင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တူၵ်းသႂ်ႇ ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶႃႇၼၢၼ် ၾႆးမႆႈၵႂႃႇထႅင်ႈ 2 လင် ။ တႃႇလင်ၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၽဝ်ႇမူတ်း ”- ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶႃႇၼၢၼ် မၢင်ၸိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇသွၼ်ႈဝႆႉ ၸွမ်းႁိူၼ်းယေးပီႈၼွင်ႉၽႂ်မၼ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈ မေႃႇဝႆႉ ။
ဢွင်ႈတီႈမၢၵ်ႇလူင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တူၵ်းတႅၵ်ႇ တီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၶႃႇၼၢၼ်တင်း ဝတ်ႉလေႃးၵမႃႇရၸဵင်ႇၼႆႉ ယၢၼ် ၵႆၵၼ်မွၵ်ႈ 300 ထတ်း(ပေႇ)ၵူၺ်းလႄႈ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ၸိူဝ်းမီးတီႈၵျွင်းၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆႉပၢႆႈ တီႈယူႇထႅင်ႈ။
ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း တီႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ပူၼ်ႉမႃးလၢႆဝၼ်းၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼႂ်းဝတ်ႉၼႆႉယူႇ။ ၽွင်းၶဝ်ယိုဝ်းၵွင်ႈလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မႃးမူၵ်းဝႆႉယူႇၼႂ်းဝတ်ႉၼႆႉမွၵ်ႈ 30 ၼႆႉဢေႃႈ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈၵူဝ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းထႅင်ႈလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉပၢႆႈၵႂႃႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈဝတ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းယဝ်ႉ ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း တီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ လေႃးၵမႃႇရၸဵင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းတႆး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလူင်ၵျႃႇ မႃးသွၼ်ႈယူႇသဝ်းဝႆႉမီးမွၵ်ႈလိူၼ်႞ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 13 ၼႆႉ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆႉပၢႆႈမႃး သွၼ်ႈဝႆႉ တီႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ လင်ႁိူၼ်းမွၵ်ႈ16 လင်။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈ ၵႂႃႇသွၼ်ႈ ယူႇဝႆႉ ၸွမ်းႁိူၼ်းပီႈၼွင်ႉၽႂ်မၼ်း ၵေႃႈမီး ၽူႈၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးလၢတ်ႈ။
“ယၢမ်းလဵဝ် ႁဝ်းၶႃႈ ပႆႇလႆႈသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးႁဝ်းၶႃႈ တႅတ်ႈတေႃးလီ။ မၢင်ၸိူဝ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းႁိူၼ်းၵေႃႈမီး။ ယွၼ်ႉ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႃႇတေပၢႆႈၶဝ်ႈမႃးတီႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇယွၼ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈမိူင်းမွၵ်ႇ – မၢၼ်ႈမေႃႇၼၼ်ႉ မီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ ပလိၵ်ႈ မၢၼ်ႈ ပႂ်ႉၵူတ်ႇထတ်းရူတ်ႉၵႃး သင်ဢမ်ႇမီးၶွၼ်ႇၼႆ ၶဝ်တီႉၺွပ်းႁဵတ်းၼၼ်ဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးႁဝ်းၶႃႈ မၢင် ၸိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းယေး ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈမီး။ မၢင်ၸိူဝ်းဢၼ်မႃးလႆႈၵေႃႈ မႃးသွၼ်ႈဝႆႉႁိူၼ်းယေး ပီႈၼွင်ႉၽႂ်မၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ တီႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 14/11/2022 ၵၢင်ဝၼ်းမွၵ်ႈ 1:13 မူင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ် ၶိူင်ႈမိၼ်လမ်းၼိုင်ႈ မႃးပၼ်ႇလဵပ်ႈ တီႈ လွႆလူင်ၵျႃႇ ၼၼ်ႉ 4 ႁွပ်ႈ ။
တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 20/10/2022 ၼၼ်ႉမႃး ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းတင်း သိုၵ်းၶၢင် KIA, PDF ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် မႃး ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တၢင်းဝၢၼ်ႈလူင်ၵျႃႇ၊ ၼွင်ပဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈမိၼ်ယိုဝ်းၸွႆႈထႅင်ႈ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတိူဝ်ႉသႂ်ႇၵူၼ်းမိူင်း လူႉတၢႆ 2 ၵေႃႉ မၢတ်ႇ 4 ၵေႃႉ တင်းမူတ်းပဵၼ်ၽူႈယိင်းမူတ်း။ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈဢွၵ်ႇ ယၢၼ်ႁိူၼ်းယေးမွၵ်ႈ 900 တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းယေး ၼႆယဝ်ႉ။


text:
Adobe Acrobat Pro (ဢေႊတူဝ်ႊပီႊ ဢၶူဝ်ႊပႅတ်ႊ) ပဵၼ်ပူဝ်ႊၵႅမ်ႊတႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၾႆၢႇ PDF ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၵမ်ႈၼမ်ၸႂ်ႉပူဝ်ႊၵႅမ်ႊၼႆႉ တႃႇႁဵတ်းဢမ်ႇၼၼ်လႅၵ်ႈလႆၢႈၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းၾႆၢႇ PDF မိူၼ်ၼင်ႇ လႅၵ်ႈလႆၢႈတူဝ်လိၵ်ႈ၊ ၽိမ်ႉဢမ်ႇၼၼ်ဢဝ်ဢွၵ်ႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ လႅၵ်ႈလႆၢႈသီ တေႃႇပေႃးထိုင်ၵၢၼ်သႂ်ႇၾႆၢႇ သဵင်လႄႈဝီႇတီႇဢူဝ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း PDF ၼႆယဝ်ႉ။
ပူဝ်ႊၵႅမ်ႊၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလူူၺ်ႈၶွမ်ႇပၼီႇ Adobe လႄႈ တေလႆႈသဵင်ႈငိုၼ်းတႃႇၸႂ်ႉမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
မႆၢတွင်း – တေလႆႈမီး Adobe Account (သင်ဢမ်ႇမီးၼႆၸႂ်ႉ Facebook ဢမ်ႇၼၼ် Email သၢင်ႈမႂ်ႇလႆႈ) တႃႇတၢဝ်ႊလူတ်ႊပူဝ်ႊၵႅမ်ႊၼႆႉၶႃႈ


text:
ၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ (မၢၼ်ႈ: ကျိုက်လတ်မြို့နယ် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kyaiklat Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 67.


text:
ၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Chanmyathazi Township), (မၢၼ်ႈ: ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပျီႇၵျီးတၶုၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉၶႃႈဢေႃႈ။ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး ၂၈၃,၇၈၁ ၵေႃႉယဝ်ႉ။။[2]
ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ (မၢၼ်ႈ: မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး))
- တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ (မၢၼ်ႈ: ချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်))
- ႁူင်းယႃသင်ႇၶႃႇ ၸီႇဝိတတႃႇၼ (မၢၼ်ႈ: ဇီဝိတဒါန သံဃာ့ဆေးရုံ)
- သူၼ်ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး (မၢၼ်ႈ: ကန်တော်ကြီး ဥယျာဉ်)
- ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် (မၢၼ်ႈ: သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး))
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Myanmar Area Codes. Archived from the original on 2009-12-01။ Retrieved on 2018-03-23။
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေနှင့် အိမ်အကြောင်းအရာသန်းခေါင်စာရင်း ၂. လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန, ၅၈.


text:
ၾူၼ်တူၵ်းထပ်းၵၼ်ထႅင်ႈ 2 ဝၼ်းလႄႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈတီႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းပွၵ်ႈၵမ်း 3 ႁိုင်ၼၢၼ်းမွၵ်ႈၼိုင်ႈဝူင်ႈၼမ်ႉၸင်ႇယွမ်းလူင်း၊ ယၢမ်းလဵဝ်ၶီႈၵူမ်ႈထူမ်ႈၼႃ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၽဵဝ်ႈလၢင်ႉဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇတူဝ်ႈ။
တီႈဢၼ်ၶီႈၵူမ်ႇထူမ်ႈၼမ်ပဵၼ်တီႈၵၢတ်ႇတႃႈလေႃႉ ႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉသၢႆ။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႃႈၶီႈလဵၵ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ-
“ၼမ်ႉယွမ်းလူင်းၶိုၼ်းလွႆးလွႆးၸဵမ်မိူဝ်ႈၶမ်ႈဝႃးယဝ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ တႃႇၽဵဝ်ႈၶီႈလိၼ်ငႂ်ႈလိၼ်တႄႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈလႆႈၽဵဝ်ႈႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း မၢင်တီႈၵေႃႈၽဵဝ်ႈၸွႆႈၵၼ် ပေႃးၾူၼ်ဢမ်ႇတူၵ်းယဝ်ႉတႄႉၶႅၼ်းၸႂ်ဢိတ်းၼိုင်ႈ မိူၼ်ၼႆတုၵ်ႉၶၼႃႇ“ ဝႃႈၼႆ။
ၾူၼ်တူၵ်းႁႃႇယႂ်ႇလၢႆဝၼ်းထပ်းၵၼ်လႄႈ တင်ႈတႄႇ ၵၢင်လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႉမႃးတေႃႇထိုင်ၵၢင်လိူၼ် သႅပ်ႉထႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ ၼမ်ႉထူမ်ႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း 3 ပွၵ်ႈ 3 ၵမ်းပႃးၼႆႉ။ ဢၼ်ထူမ်ႈလိုၼ်းသုတ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၼ်းတီႈ 12 လႄႈ 13 ။ ပွၵ်ႉပုင်းထုၼ် ဝၢၼ်ႈတႃႈလေႃႉ ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇႁူဝ်ၶမ်း သၼ်သၢႆးတႆး သၼ်သၢႆးလိုဝ်ႉ လႄႈ ပွၵ်ႉမႄႈၶၢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼမ်ႉထူမ်ႈပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈလူႉသုမ်းတႄႉဢမ်ႇမီးၼမ်ပဵင်းပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်း။
ၼမ်ႉသၢႆၼႆႉ လႆၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆး-တႆး။ ပဵၼ်ၼမ်ႉလဵင်ႉၼႃး သွင်ၾင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း။ ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈ ၼမ်ႉယွမ်းႁႅင်း ၵူၼ်းယူႇႁူဝ်ၼမ်ႉ ၵၵ်းၶင်ၼမ်ႉၶဝ်ႈၼႃး၊ ႁိမ်ၼမ်ႉၵၼ်ထိုင်တီႈလႆႈၽိတ်းမေႃးၵၼ်ၵေႃႈယၢမ်ႈမီးမႃး။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၾူၼ် ၼမ်ႉလူၼ်ႉၾင်ႇထူမ်ႈဝၢၼ်ႈႁိူၼ်း မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းမႃးၸိူင်ႉၼႆ ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾင်ႇလႂ်သႂ်ႇၸႂ်ၸွႆႈထႅမ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ၵူၼ်းမိူင်း။