text:
ယၢမ်းဢၼ်တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တိုၵ်ႉမၢင်ႉၸွမ်း ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမႂ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၾၢႆႇမိူင်းၼွၵ်ႈ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပၼ်ၾၢင်ႉတီႈ ၸုမ်းၽွင်းတၢင်ၶဝ်ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ UN လႄႈၽွင်းတၢင်ၶဝ်ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးတေၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမႃး ၼႂ်းၼႃႈတီႈၸုမ်းၼွၵ်ႈမၢႆမီႈၶဝ်၊ ၶႂ်ႈမၢႆထိုင် ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းပႆႇၵိုတ်းတိုၵ်း။ ပေႃးဝႃႈတေၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၼႃႈတီႈၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေသိူၵ်ႈသမ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၸွမ်းၸုမ်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တေလႆႈယွၼ်းၶႂၢင်ႉ/ ဢၼုၺၢတ်ႈ ထိုင်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈတေလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇလုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်း/ တိူင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇ။
ႁဝ်းၶႃႈမႃးတူၺ်းၼႆႉ ၼႂ်းၵႄႈငဝ်းလၢႆးဢၼ်မီးၶၢဝ်ႇႁူင်ဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေယိူင်ႈၸွမ်းလၢႆးၵၢၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇသေယဝ်ႉ တမ်းဝၢင်းမူႇပိူင် တႃႇတေႁိပ်ႇႁွမ်ႈတေႃႇၸုမ်း NGO ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႆႉ။
ပေႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်မႃး ၸုမ်း NGO ၵေႃႈၶဝ်တေႁိပ်ႇထႅင်ႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸုမ်းလုမ်းၽွင်းတၢင် ဢိၵ်ႇပႃးတင်း UN ၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈတေၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ တင်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၼႆၸိုင် မိူဝ်ႈလႂ်လႆႈၶေႃႈဝၢင်းၶႂၢင်ႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸင်ႇလႆႈသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ပေႃးဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်မႃး ယူႇတီႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈ ၸိူဝ်းပႆႇလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်သိုပ်ႇယၢင်ႈၸူးလၢႆးၵၢၼ် ၶၵ်ႉၵၢၼ် NCA ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵိုတ်းတိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ တႃႉလီမႆႈၸႂ်ၸွမ်းမႃး။
ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ တေမီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸုမ်းၸိူဝ်းပႆႇလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈၸဵဝ်း လူင်းလၢႆးမိုဝ်းမႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ တိုၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ၶဝ် ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၶဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးႁဵတ်းသမ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈယူႇသႃႇလူမ်ၸႂ်သေ လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်လီလီငၢမ်းငၢမ်း၊ ႁႂ်ႈမီးၵူၼ်းၵႄႈၵၢင်မၼ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉ UN ႁိုဝ်၊ ၸုမ်းၽွင်းတၢင်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ႁႂ်ႈလႆႈၶဝ်ႈၵႄႈၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ႁိပ်ႇႁွမ်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇၸၢင်ႈလႅၼ်ႈၵၢင်မၼ်းလႆႈ တိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉ၊ လၢႆးႁဵတ်းလႄႈတၢင်းမုင်ႈမွင်းၼၼ်ႉ ပိူင်ႈႁွႆႈၵၼ်ဝႆႉ။
ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ် ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉလိူဝ်ၼႆႉသမ်ႉ ယူႇတီႈၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတိုၵ်းသူၼ်း ၸုမ်းၽၢၵ်ႈၼိူဝ်ၶဝ် ဢၼ်ဝႃႉဢွၼ်ႁူဝ်လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်းၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းမီး 7 ၸုမ်းၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ ယူႇတီႈၸုမ်းၽၢၵ်ႈၼိူဝ် 7 ၸုမ်းၼႆႉ တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ တင်း ဢႃႊသႃႊ ၸုမ်းရူဝ်ႊႁိၼ်ႊၵျႃႊ ဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယူႇတၢင်းၸွမ်း မိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ။ ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သေယဝ်ႉ ႁိပ်ႇႁွမ်ႈတေႃႇၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈၶဝ်ၼႆ ႁဝ်းၶႃႈပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်၊ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းၼႆၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းလေႃႇတိုၵ်း ၸုမ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ KNU ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈပႃးတင်းၸုမ်း RCSS လွႆတႆးလႅင်း။ မိူဝ်ႈဝႃးမိူဝ်ႈသိုၼ်းၼႆႉၵူၺ်း မိူၼ်ၼႂ်းၼႃႈတီႈမိူင်းၼွင် ဢိၵ်ႇပႃးတၢင်းမိူင်းပဵင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸုမ်း RCSS တင်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်၊ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵေႃႈမီးမႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈ ၸိူဝ်းပႆႇလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ၸႂ်တေႃႇ NCA ၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈထတ်းႁၼ်လႆႈ။
ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ လႆႈမႃးႁိပ်ႇႁွမ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႃႇ၊ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးတူၺ်းၼႆ မိူၼ်ၸိူင်ႉမိူဝ်ႈပၢင်ပွႆး ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇတီႈလွႆတႆးလႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸုမ်းၽွင်းတၢင်ၶဝ်လၢႆလၢႆမိူင်း ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ၊ UN လႄႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၸၼ်ႉၵူႈမိူင်းမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵႂႃႇႁူမ်ႈၸွမ်း၊ လွင်ႈၼၼ်ႉတေပဵၼ်ဢၼ် ၶတ်းတႃ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉသမ်ႉမိူၼ်ၸိူင်ႉၸုမ်းၶၢင် KIA ဢိၵ်ႇတင်းၸုမ်းယၢင်းလႅင် KNPP ဢၼ်ပႆႇလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇတင်း ၸုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ်လၢႆလၢႆၸုမ်းယူႇလႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈႁူႉၸွမ်းယူႇ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၶဝ်တေၶႂ်ႈၶၢတ်ႈၶွပ်ႇသေလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉႁိုဝ် ၼႆၵေႃႈႁဝ်းၶႃႈလႆႈဝူၼ်ႉၸွမ်း။
ပေႃးပဵၼ်ၼၼ်တႄႉမႃးၼႆ ယူႇတီႈၸုမ်းၽၢၵ်ႈၼိူဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းၵေႃႉတေႃႇတၢင်းမိူင်းၶႄႇ၊ ဢၼ်ယူႇတီႈမိူင်းၶႄႇ လႆႈပွႆႇၽူႈတၢင်တူဝ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းၶဝ်သေယဝ်ႉ ၶဝ်ႈလႅၼ်ႈၵႄႈၵၢင်မၼ်းပၼ်ယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉတေႁဵတ်းႁိုဝ်လပ်းႁူလပ်းတႃပၼ် ပီႈၼွင်ႉမိူင်းၶႄႇ ပိူဝ်ႈတႃႇတေၶဝ်ႈလႅၼ်ႈၵၢင်မၼ်း။ သမ်ႉတေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸီႉၸမ်ႈတေႃႇ ၸုမ်းၽွင်းတၢင်ၸိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူင်းၶႄႇသေ သမ်ႉသူၼ်ၸႂ်တေႃႇ ၵၢၼ်သၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ၊ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၵႂင်ၸႂ်ၸွမ်းဝႆႉ။
ပဵၼ်ႁိုဝ်မီးႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၽွင်းယၢမ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းလႄႈသင်၊ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈသင်၊ ၵႂႃႇႁိပ်ႇႁွမ်ႈတေႃႇၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈၶဝ် ပိူဝ်ႈတႃႇတေႁႂ်ႈလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ သမ်ႉဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ၵႂ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၸွမ်း။
မိူၼ်ၸိူင်ႉပီႈၼွင်ႉမွၼ်း NMSP လႄႈပီႈၼွင်ႉလႃးႁူႇ LDU ၶဝ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပႆႇၸၢင်ႈလူင်းထူပ်းပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းလႆႈ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉပီႈၼွင်ႉမွၼ်းၼႆၵေႃႈ ပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းၸၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ယႃႇပေၽူမ်ႈဝႃႈ၊ တေႃႈတႃႇတေလူင်းထူပ်း ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းၵေႃႈ ယင်းပႆႇမၵ်းၶၢၼ်းလႆႈဝၼ်းမၼ်း၊ ပႆႇတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈတင်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇတပ်ႉမၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁၼ်လႆႈငိၼ်းၸွမ်းယူႇ တႂ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇတီႈ NMSP လႄႈ LDU ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈမႃးၸွမ်းၼႂ်းပၢင်ၵုမ် ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ 21 ၼၼ်ႉၼႆ ၶဝ်တေယူႇတၼ်းႁဵင်းၸၼ်ႉလႂ်သေၶဝ်ႈဢုပ်ႇၸွမ်း၊ တေလႆႈၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၵူၺ်းၼႄႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေလႆႈၶဝ်ႈပႃး ၸွမ်းၼႂ်း JICM ႁိုဝ်၊ JMC ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸွင်ႇတေပၼ်ၶဝ်ႈပႃး။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၸၼ်ႉဢၼ် ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် UPDJC ၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတေပွႆႇၶဝ်ၶဝ်ႈပႃးလႆႈတင်းသွင်ၸုမ်းယူႇၼႄႇ။ ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇပွႆႇၶဝ်ႈပႃး ၸွင်ႇသွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉတေယွမ်းၽွမ်ႉ။ ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ ပေႃးတင်းဝႃႈပႆႇၸၢင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ် လႆႈလီငၢမ်းၼႆၸိုင် ပိူဝ်ႈတႃႇတေသိုပ်ႇႁဵတ်းထႅင်ႈ ပၢင်ၵုမ်ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ 21 ပွၵ်ႈၵမ်း 3 ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေပႆႇၸၢင်ႈမီးတၢင်းမုင်ႈမွင်းမၼ်း။
ၽွင်းယၢမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လၢႆႈလုၵ်ႈၸုမ်းၶဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉတႄႇဢဝ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ တေႃႇထိုင်ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်း ၸၼ်ႉတိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပီ 2018 တေႃႇထိုင် 2019 သဵင်ႈၼႆႉၵူၺ်း တေၸၢင်ႈသိုပ်ႇႁဵတ်း။ ပေႃးဝၢႆးသေ 2019 ပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉၸိုင် တေပဵၼ်ၶၢဝ်းၵၢၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇလူင်းႁႃသဵင် တႃႇတေၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပီပၢႆ 6 လိူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇၶတ်းၸႂ်ႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇ တင်းသွင်ပႃႈသွင်ၾၢႆႇၼႆၸိုင် တႃႇပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းပႆႇလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈမီးၵၢင်ၸႂ် သူၼ်ၸႂ်ၶဝ်ႈၸႂ်မႃးၸွမ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇႁၼ်။ ၸိူဝ်းဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ၸႂ်၊ ယႃႇႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈသုတ်ႈႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၸၼ်ၸႂ်လႆႈ။
ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈတပ်ႉသိုၵ်း ၵႃႈတၵ်းတေလႆႈ ႁႃၶေႃႈမုလ်း ဢၼ်တေၸၢင်ႈမိူၼ်ၵၼ်၊ လၢႆးႁဵတ်းဢၼ်ၸၢင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၶဝ်ၸဝ်ႈပႆႇႁႃႁၼ်၊ ယူႇတီႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈ ၵႃႈတၵ်းတေလႆႈတေႃႇသူႈ ပိူဝ်ႈတႃႇႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်။
ယၢမ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ဢၼ်ၸိူဝ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်းယဝ်ႉ တေမီးယူႇၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း 10 ၸုမ်း။
ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းသိပ်းၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယူႇၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းသမ်ႉၵူၺ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA ၼႆႉပိူဝ်ႈတႃႇဝၢင်းၶိူင်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇတေမူၼ်ႉမႄးၶိုၼ်းပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတပ်ႉ၊ ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ လၢႆးၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ ဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်းလႄႈ 2 ၶေႃႈၼႆႉၵူၺ်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်းၼမ်တင်းယႂ်ႇ။
ၸူဝ်ႈၵႃႈပႆႇမီးလွင်ႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းလူင်ႉလႅင်းၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈႁူဝ်ၼႃႈတေႃႇႁူဝ်ၼႃႈ ပွင်ႇၶိုင်ႈၵၼ်လီငၢမ်းၼၼ်ႉၼႆၸိုင် သိုပ်ႇႁဵတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဝႃႈပၢင်လူင်ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ 21 ၼၼ်ႉထႅင်ႈလၢႆၵမ်းၵေႃႈ တေပႆႇၸၢင်ႈႁႃႁၼ် ၶေႃႈလႆႈဢၼ်တေၽဵင်ႇပဵင်းၸွမ်း ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆၼႆ ႁဝ်းၶႃႈထတ်းႁၼ်ၼင်ႇၼႆ။
ၸင်ႇဝႃႈယူႇတီႈတပ်ႉသိုၵ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပဵၼ်ၽၢၵ်ႇၼိုင်ႈ၊ ယူႇတီႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဵၼ်ၽၢၵ်ႇၼိုင်ႈ။ ယူႇတီႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈသမ်ႉ ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလႄႈ ပႆႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ၽၢၵ်ႇၼိုင်ႈ (ၽၢၵ်ႇၽႂ်ၽၢၵ်ႇမၼ်း)။ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ် တႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၵၼ်ယူႇသီႇပႃႈသီႇၽၢၵ်ႇၼႆၸိုင် ပိူဝ်ႈတႃႇမိူင်းႁဝ်းၶႃႈ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ငမ်းယဵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတိုၵ်ႉတေလႆႈမုင်ႈမွင်းဢဝ်တၢင်းၵႆတၢင်းယၢဝ်း ထႅင်ႈၵွၼ်ႇၼႆ ယွၼ်းၾၢၵ်ႇယိုၼ်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆသေ ၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းတီႈၼႆႈ။ မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ။
ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း (06/04/2018)


c: text/html

text:
မႂ်ႇသုင်တင်းသဵင်ႈၶႃႈ။ ပေႃးထႅင်ႈ 2-3 ဝၼ်းၼႆ တေၽႅဝ်ဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈႁူႉၸၵ်းၵၼ်ဝႃႈ ဝၼ်း ပြည်ထောင်စု ၶွပ်ႈတဵမ် 71 ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁွင်ႉဝႃႈမိူင်း ပြည်ထောင်စု လူင်ၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 71 ပီယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈပႆႇႁၼ်ႁိၼ်ႉၼွၼ်း ၼင်ႇႁဝ်းၶႃႈမုင်ႈမွင်းဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈတင်းၾိင်ႈပိူင်မိူင်းၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ ႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႇငမ်း၊ ႁဝ်းၶႃႈတိုၵ်ႉလႆႈတေႃႇသူႈၶတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ပိူဝ်ႈတႃႇပဵၼ်မႃးတႄႉတႄႉၼၼ်ႉယူႇ။
လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ ဝၼ်းတီႈ 13 ၸုမ်းမွၼ်းတင်းၸုမ်းလႃးႁူႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မႅၵ်ႇၵွင်ႈၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းမႃး ပိူဝ်ႈတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉတေၵိုတ်းတိုၵ်းလူၺ်ႈတင်း တပ်ႉမတေႃႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈတင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေယဝ်ႉ တေသိုပ်ႇပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း NCA ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈၵိုတ်းတိုၵ်း တူဝ်ႈမိူင်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈမီး။ ဝၢႆးလူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝၼ်းတီႈ 13 ယဝ်ႉ ထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 15 တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆး မၵ်းမၼ်ႈၸုမ်းမွၼ်းလႄႈၸုမ်းလႃးႁူႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁူႉပႃးဝႆႉ။
တီႈၼႆႈႁဝ်းၶႃႈမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ႁဝ်းႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈမႃး မီးမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီယဝ်ႉၼၼ်ႉ၊ ဢၼ်ၼႆႉသမ်ႉႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ မၼ်းမီးတၢင်းၽိတ်းသင်၊ မၼ်းမီးလွၵ်းၸုတ်ႈလွၵ်းၶႅင် ၸိူင်ႉႁိုဝ်လႄႈ ႁဝ်းၶႃႈသမ်ႉလႆႈၵေႃႇတင်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸဵမ်ၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈၶႂ်ႈယွၼ်းပိုတ်ႇ လၢတ်ႈၼႄၵၼ်ဢိတ်းၼိုင်ႈ။
တီႈတႄႉမၼ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈတေၵေႃႇတင်ႈၼႆႉ မၼ်းဢိင်လႅၼ်တီႈလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်သေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသမ်ႉ မၼ်းဢိင်ၼိူဝ်ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ႁွင်ႉဝၼ်းမိူင်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈလူဝ်ႇႁူႉၸွမ်းပိုၼ်းယူႇ။
မိူဝ်ႈပီ 1947 ၼီႈ လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်တုၵ်းယွၼ်းထိုင်တီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပေႃးဢမ်ႇပႃးတူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈၶိုင်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်တေဢမ်ႇသိုပ်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၶွင်ႇသီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၵိူဝ်းၵုမ်တႃႇၽွင်းငမ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၶေႃႈတႅၵ်ႇလႅင်းဝႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈ။
ဢၼ်ၼႆႉမၼ်းပွင်ႇဝႃႈၼႄလွင်ႈပၵ်းၸႂ်၊ လွင်ႈၸဝ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆၼႆႉ ပွင်ႇၸႂ်ၵၢၼ်မိူင်းၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ သေလႄႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈႁႃၵူၼ်းမိူင်းၼႆ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်တၢင်ႇယိုၼ်ႈ မႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်းတူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈလႆႈၸႂ်သေယဝ်ႉ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇမႃးလိူၵ်ႈတင်ႈ တူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်း 7 ၵေႃႉ၊ တူဝ်တႅၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ 7 ၵေႃႉသေယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Shan State Council ၼၼ်ႉ။
Shan State Council ၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ်ၸုမ်း 2 ၸုမ်းမႃးႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ ၸင်ႇတွႆႇသၢႆလူမ်းၸူးၶုၼ်ပွင်မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉၼႄဝႆႉဝႃႈ တေသိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈၼင်ႇၶဝ်တုၵ်းယွၼ်းဝႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈၶိုင်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၼိုင်ႈၶိုင်ႈ တေႁူမ်ႈၸတ်းၵၢၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇမိူင်းၸိုင်ႈတႆးၵႂႃႇၼႆ လႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းဝႆႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းဢၼ်ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈၸဝ်ႈၾႃႉႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် တေတေႃႇသူႈ ၽူႈၶဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း။ လုၵ်ႉတီႈလိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်မႃးဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈပႃးတင်းၵႂၢမ်းတၢင်ႇတုင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽဵင်းယေႃးမုၼ်ၶိူဝ်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းယူႇ။
လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈလႆႈၸႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 11 ဢွၼ်ၵၼ်မႃးမၵ်းမၼ်ႈၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈလႆႈၸႂ် ဢၼ်ၼႆႉသေယဝ်ႉ ဝၼ်းတီႈ 12 ၸင်ႇလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းတင်းဢွင်ႇသၢၼ်းသေ ပဵၼ်မႃးလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်၊ ပဵၼ်မႃးဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ ဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ တၢမ်တူဝ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၽသပလ ဢူးဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ်ႉ မႃးဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းတၢင်းသေလႄႈ ၸင်ႇတေပဵၼ်ၵၢၼ်မႃးၼႆၵေႃႈ မီးတၢင်းယုမ်ႇၽိတ်းဝႆႉ။
တီႈတႄႉမႃး ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆးလႄႈ ဢိၵ်ႇတင်းတူဝ်တႅၼ်းမိူင်းၶျၢင်း တူဝ်တႅၼ်းမိူင်းၶၢင်ၶဝ် ႁူမ်ႈတူၵ်းလူင်း လႆႈၸႂ်ၵၼ်ၼႄႉၼွၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇသိုပ်ႇဢုပ်ႇတေႃႇတင်းဢူးဢွင်ႇသၢၼ်းသေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတၢင်တူဝ် တူဝ်တႅၼ်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဢူးဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ်ႉ မႃးဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းတၢင်းသေလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလႃးလႃး။
မီးထႅင်ႈတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လူင်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢူးဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇတေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃမႃး၊ ၸင်ႇတေတင်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၵူၼ်းၵေႃႉယုမ်ႇၽိတ်းလႄႈသင်၊ မီးၸိူဝ်းဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽိတ်းလႄႈသင်သေ ႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵုၼ်းမုၼ်ယႂ်ႇ (ၸဝ်ႈၵျေးၸူးလူင်) ပိူဝ်ႈတႃႇလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၵူၺ်းတူၺ်းႁၼ်ထိုင် ဢူးဢွင်ႇသၢၼ်းၵေႃႉလဵဝ်။
ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူဝ်ၼႃႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း၊ ႁူဝ်ၼႃႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇသေ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈပႃးတင်းႁူဝ်ၼႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း ၶၢင်ၶဝ်ၶတ်းၸႂ်မႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽူႈလႂ်ၽႂ်တူၵ်ႇထိုင်၊ ၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်လွင်ႈလီတိူဝ်ႉၸႂ်ဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။
တီႈတႄႉမႃး ပိူဝ်ႈတႃႇဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉ ယူႇတီႈၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း မၼ်းပွင်ႇၸႂ်ၸွမ်း ဢႅတ်ႊလႅၼ်ႊတိၵ်ႊၶျႃႊတႃႊ (Atlantic Charter) ဢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႊရိၵၢၼ်ႊလႄႈ ၸွမ်းၽွင်းမိူင်း UK ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈၸႂ်သေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်။ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶႃသွင်ၵေႃႉလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်မႃးၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မိူင်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလွင်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းဢမေႊရိၵႃႊလႄႈ မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ တေမီးယူႇ 8 ၶေႃႈ။ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းမၼ်း တေမီး 3 ၶေႃႈ တၢင်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ။
ၶေႃႈတီႈ 1 ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ 2 ၼႆႉယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၸိုင် မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႈလီ၊ မိူင်းဢမေႊရိၵႃႊ ၵေႃႈလီ၊ တိုၼ်းတေဢမ်ႇလႆႈတိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈၶွပ်ႇလိၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၽႂ်မၼ်း။ ၶေႃႈတီႈ 2 ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်တေၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ၵူၺ်း။ ၶေႃႈတီႈ 3 ၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းတေလႆႈယူႇၸွမ်းၵၼ် ၼႂ်းၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ႁဝ်းမၵ်းတတ်းဢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေလႆႈမီးသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းၸတ်းသၢင်ႈႁင်းၶေႃ၊ သုၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ။ မီးဝႆႉၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ် 3 ၶေႃႈတၢင်းၼိူဝ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်း။
ပေႃးတေမႃးၵဵပ်းတီႈပွင်ႇ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း 3 ၶေႃႈၼႆႉၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ 2 ၼႆႉယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ယူႇတီႈမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းဝႆႉ မိူင်းၶူဝ်ႊလူဝ်ႊၼီႊ မိူင်းၶႃႈမိူင်းႁၢႆးၶဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းဢိၼ်ႊၻီႊယိူဝ်ႊ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈမိူင်းတႆးၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ၶဝ်တေလႆႈ ပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ။ ပေႃးၶဝ်ပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈၵေႃႈပွင်ႇဝႃႈ တၢမ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႊၻီႊယိူဝ်ႊ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈမိူင်းတႆးမီးၼၼ်ႉ ၽႂ်ၶႂ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမိူင်းၽႂ် ၸိူင်ႉၼင်ႇလၢႆးလႂ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းမီးသုၼ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈယူႇ။ တေလႆႈၵဵပ်းတီႈပွင်ႇမၼ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။
ပေႃးမႃးႁုပ်ႈသေလၢတ်ႈတႄႉ ဢၼ်တေဢဝ်မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ပိူဝ်ႈတႃႇပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းသေဢၼ်ဢၼ် ဢွၼ်ႁူဝ်တိုၵ်းတေႃးလႄႈပဵၼ်မႃး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ် ၽူႈလဵဝ်ၵူၼ်းလဵဝ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလူင်ႉလႅၼ်ႇၼႃႇသေလႄႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းတၢင်းပဵၼ်မႃး၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆး လုမ်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးလႄႈ ပိူဝ်ႈတႃႇတေတိုၵ်းမူၺ်ႉပႅတ်ႈ ၼႃႊၸီႊ (Nazi) ၵျိူဝ်ႊမၼီႊၶဝ်ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸင်ႇလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းတင်းမိူင်းဢမေႊရိၵႃႊသေ တႅပ်းတတ်းပိူဝ်ႈတႃႇတေပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ မိူင်းၶႃႈမိူင်းႁၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈထၢင်ႇၸႅင်ႈ ႁၼ်လႅင်းမႃး ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးဝႆႉ။
လွင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇလႆႈႁဵၼ်း ဢမ်ႇလႆႈႁူႉ၊ ဢမ်ႇလႆႈပွၼ်ႈသွၼ်ပၼ်ၵၼ်သေယဝ်ႉ ဢဝ်ပိုၼ်း ဢၼ်ပႅတ်ႉလႅၼ်ၵၼ်၊ ပိုၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ လၢတ်ႈဝႃႈၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ် ၶိူဝ်းလဵဝ်ဢွၼ်ႁူဝ် ၼမ်းၼႃႈသေ ၸင်ႇတေတုၵ်းယွၼ်းဢဝ်လႆႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၽိတ်းၽူၼ်ဝႆႉ။
လုၵ်ႉဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇၼႃႈ ၸိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပိူဝ်ႈတႃႇလႆႈ လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ လုၵ်ႈလၢင်းၵၢင်တဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းတေမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ တေႁူႉၸၵ်းပိုၼ်းၸႅင်ႈလႅင်း ပိုၼ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈသိုပ်ႇယိုၼ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းၼၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း၊ ပိုၼ်းၼႆႉဢမ်ႇၵႂႃႇၸွမ်းပိုၼ်းဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈတႄႉၼၼ်ႉၸိုင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႃႈတေၵေႃႇသၢင်ႈၼႆ ၶတ်းၸႂ်ၵေႃႇသၢင်ႈယူႇမီးမႃး 71 ပီၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေပႆႇၸၢင်ႈႁၼ်သၢႆလႅင်းမၼ်း ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။
မိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းတႄႉ ပိုၼ်းဢၼ်ပဵၼ်တႄႉမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လႂ်၊ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈၸုတ်ႈယွမ်း မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢီႈသင်၊ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈထုၵ်ႇလႆႈမူၼ်ႉမႄးပိၼ်ႇပႅင်သေယဝ်ႉ တေလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၶတ်းၸႂ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈၶိုၼ်းမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းၸွမ်း ပိုၼ်းပဵၼ်မႃးဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပြည်ထောင်စုနေ့ ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေၸၢင်ႈၸႅင်ႈလႅင်း ပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်လႆႈယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈယွၼ်းတၢင်ႇၼႄပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းတင်းသဵင်ႈသေ ၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းတီႈၼႆႈ။
ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း
ဝၼ်းတီႈ 8/2/2018

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wp/shn/ပၢင်သၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း (IPA: [pɑ̌ŋ sʰɑ́ŋ]), (မၢၼ်ႈ: ပန်ဆန်းမြို့နယ်), (ဢင်းၵိတ်ႉ: Panghsang Township ), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zewaeng Paangsaang]) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ[2] ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းပၢင်သၢင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ ႑႙႙႕ ၼႆႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီး ႕႑,႘႙႕ ၵေႃႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဝႃႉ မီးၵႂႃႇ ႒႔,႑႔႕ ၵေႃႉယဝ်ႉ။[3]
တွၼ်ႈတႃႇ သိုပ်ႇတူၺ်းထႅင်ႈ[edit]
ၽိုၼ်ဢိင်[edit]
- ↑ Google Earth
- ↑ Map of Shan State
- ↑ "Self-administered areas and zones"
[[Category:Wp/shn]


text:
ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇႁႅင်းၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး ပိုတ်ႇႁႂ်ႈႁႅင်းၵၢၼ် ပွၵ်ႈႁိူၼ်းၽွင်းၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉ သၢင်းၵျၢၼ်ႇ လူၺ်ႈဢမ်ႇလူဝ်ႇသဵင်ႈငိုၼ်း ယွၼ်းဝႂ်ဢွၵ်ႇတၢင်း ၊ ဢွၵ်ႇမိူင်း ။
တႄႇဝၼ်းတီႈ 05 – 30/04/2018 ၶၢဝ်းတၢင်း 25 ဝၼ်းၼႆႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇႁႅင်းၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး ပၼ်ၶႂၢင်ႉႁႂ်ႈႁႅင်းၵၢၼ် လၢဝ်း၊ ၵမ်ႊပူႊၶျႃႊ၊ မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၸႂ်းႁိူၼ်း ၽွင်းၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉလိူၼ်ႁႃႈ လူၺ်ႈဢမ်ႇလူဝ်ႇသဵင်ႈငိုၼ်း ၵႃႈယွၼ်းဝႂ်ဢွၵ်ႇတၢင်းလႄႈ ဝႂ်ဢွၵ်ႇမိူင်း RE-ENTRY PERMIT ။
ၸၢႆးပိူင်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇမၢႆမီႈ HRDF လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ ပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းယိပ်းဝႂ်သီၶွင်ႇ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၸႅင်ႈတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၸတ်းႁႃၵၢၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈလႂ်ၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၊ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်း ယိပ်း Passport တႄႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း တေတွၵ်ႇပၼ်တီႈလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇလႆႈသဵင်ႈၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇသင် ၵူၺ်းၵႃႈတေလႆႈပွၵ်ႈၶိုၼ်း ၵွၼ်ႇဝၼ်းတီႈ 30 လိူၼ်ၼႆႉၶႃႈ ” ဝႃႈၼႆ။
ၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းၾိင်ႈပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉသၢင်းၵျၢၼ်ႇၼႆႉ မီးမိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၊ မိူင်းၵမ်ႊပူႊၶျႃႊ ၊ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇလႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႊၻီႊယိူဝ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ။


text:
ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼၢင်းယိင်းလႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 100 ပၢႆ။
ဝၼ်းတီႈ 11-12/11/2017 ၸုမ်းမဵၵ်ႉတိတ်ႉသျၢၼ်းပျီႇ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ် ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း Civil Society Organization CSO’s ၼႂ်းပၢင်ၼႆႉမီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ် လုၵ်ႉမႃး ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ တူၼ်ႈတီး ၊ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်း ၊ ၸုမ်းၾၢႆႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢိၵ်ႇၸုမ်း တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 135 ပၢႆ။ ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ၵျွင်းၶရိတ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလၢၼ်းမတေႃႇ ဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။
ၼၢင်းဝူဝ်းၽတ်း ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်သွၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ – “ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၼၢင်းယိင်းၼႆႉမၼ်းၺႃး ၽေးလႆႈငၢႆႈၼႃႇ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈထုၵ်ႇလီမီးပၵ်းပိူင်တူၺ်းလွမ်ပၼ်လွင်ႈလွတ်ႈၽေး ၼၢင်းယိင်း လႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၊ ၶဝ်ႈပႃးတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်း ၵၢၼ်မိူင်း ” ၸိူဝ်းၼႆႉ ။
ၼႂ်းပၢင်ၼႆႉဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လၢႆလွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇၼၢင်းယိင်းလႄႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၼၢင်းယိင်း၊ လၢႆးၸွႆႈထႅမ်ၼၢင်းယိင်း၊ လၢႆးႁႄႉၵင်ႈၽေးၼၢင်းယိင်းလူင်ႈၼႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၽူႈၶဝ်ႈ ႁူမ်ႈမီးလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူၼ်ၼင်ႇတႆး၊ ပဢူဝ်း၊ ထၼူႉၸိူဝ်းၼႆႉ။


text:
ၵေႃႉမီးသုၼ်ႇလႄႈ ၵေႃႉႁၢမ်းသုၼ်ႇ
ၵေႃႉမီးသုၼ်ႇလႄႈၵေႃႉႁၢမ်းသုၼ်ႇ
ဢမ်ႇၼၼ်
ၵေႃႉမေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းသုၼ်ႇ
ဢၢၼ်ႇတူၺ်းလွင်ႈမၼ်းသေယဝ်ႉၵေႃႈ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸႂ်ယင်းဢိုမ်တိုမ်းယူႇ၊ လီႁိုဝ် ၸႃႉႁိုဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းၸွမ်း။ ပေႃးတူၺ်းၽၢၵ်ႇလႂ်ၵေႃႈ ႁၢင်ႈၸႂ်ႈဝႆ့ႁၢင်းၽႂ်ႁၢင်းမၼ်း။
ဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈလၢတ်ႈယူႇၼႆ့ ပဵၼ်လွင်ႈသွင်ၵေႃႉမႄႈလုၵ်ႈတီႈမိူင်းၶေႇယဝ့်။ မႄႈမၼ်း လၢတ်ႈတီႈလုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယုၸင်ႇႁႃလႆႈ 13 ၶူပ်ႇၼၼ့်ဝႃႈ "မႂ်းၼႆ့ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလုၵ်ႈယိင်းၵဝ်တႄ့၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈၵဵပ်းၵဝ်ၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ၊ မႄႈမႂ်းတႄ့တႄ့ၼၼ့် တၢႆၵႂႃႇၸဵမ်မႂ်းၵေႃႉလဵၵ့်ၼၼ့်ယဝ်ႈ" ၼႆဝႃႇ။
မႄႈမၼ်းၼၢင်းၸိုဝ်ႈသျႅၼ်းၼႆယဝ့်။ သျႅၼ်းၼႆ့ တေႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်း ပေႃႈလဵင့်ၵူၼ်းမီးၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ့် မၼ်းမီးလုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇမႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်တၢင်ႇၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ ၶျႅင်းၶျႅင်းၼႆၼၼ့်ယဝ်ႈ။ ပေႃးဢဝ်လႅင်ႇၶၢဝ်ႇ ၽၢႆႇၶေႇၶဝ်ဝႃႈၸိုင် သျႅၼ်းၼႆ့ မၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းဝႃႈယၢပ်ႇၼႃႇၼႆယဝ့်။ ဝၢႆးသလေုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဢႃႇယုသိပ်းၶူပ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၼႆ့ လၢတ်ႈသင် ဝႃႈသင်ၵေႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ သမ်ႇမႅၼ်ၼႃႇၼႆယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ မႄႈမၼ်းၵေႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇသင်ႇသွၼ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းလႆႈလႄႈ ၸင်ႇဝူၼ့်ႁႃလွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်တေဢဝ်မႃးႁၵ်းပႅတ်ႈလွင်ႈသမ်ႇမႅၼ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းသေ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းပေႃးယိင်ႇငႄႈလွမ်ႈလွမ်ႈ ၼၼ့်ယဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸင်ႇယွၵ်ႇလႅၼ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းဝႃႈ " ႉႉႉ မႄႈမႂ်းတႄ့တႄ့ၼၼ့် တၢႆၵႂႃႇၸဵမ်မိူဝ်ႈမႂ်းတိုၵ့်လဵၵ့်ယဝ်ႈ၊ ၵဝ်ၵူၺ်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၵဝ်တေလုမ်းလႃးတူၺ်းထိုင်မႂ်း ႁၢၼ့်တေႃႇပေႃးယဝ့်ၸၼ့်ၸွမ်ၵူၺ်း၊ ပေႃးမႂ်းယဝ့်ၸၼ့်ၸွမ်ယဝ့်ၸိုင် ယႃႇပေမုင်ႈမွင်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်သင်တီႈၵဝ်ယဝ့်" ၼႆယဝ်ႈ။
ၶျႅင်းၶျႅင်းၵေႃႈ ယုမ်ႇၵႂၢမ်းမႄႈၶဝ်ႈလၢတ်ႈယဝ့်။
ပေႃးဢဝ် လႅင်ႇၶၢဝ်ႇတွၼ်ႈၶမ်ႈ Shenyang ဝႃႈၸိုင် ဝၢႆးသေၼၼ့် ၶျႅင်းၶျႅင်းၼႆ့ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသမ်ႇမႅၼ်သေ ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈႁဵၼ်းလၢႆးမၼ်း၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မေႃၼပ့်မေႃယမ်၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းယိင်ႇငႄႈမႃးၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆယဝ့်။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆ့လႄႈ မိူဝ်ႈၶျႅင်းၶျႅင်းၶိုၼ်ႈၸၼ့်ၸွမ်ၼၼ့် မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇယူႇတီႈႁိူၼ်းသေၶိုၼ်ႈ။ ၵႂႃႇယူႇၵႂႃႇၵိၼ်တီႈၸၼ့်ၸွမ်သေၶိုၼ်ႈယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတၢင်းၶတ်းၸႂ်လႄႈ မၼ်းၼၢင်းလႆႈ လၢဝ်ၸွင်ႈၵူႈၽႃႇသႃႇသေ ဢွင်ႇပူၼ့်ၸၼ့်ၸွမ်ယဝ့်။ ပေႃးယဝ့်ၼၼ့် မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ လႆႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၸၼ့်သုင် တီႈၶွမ်ႇပၼီႇတႅမ်ႈပရူဝ်းၵႅမ်းတီႈၼိုင်ႈၼႆယဝ့်။
ဝၢႆးသေၼၼ့် မႄႈမၼ်းၼၢင်းၸင်ႇၶိုၼ်းလၢတ်ႈလွင်ႈတႄ့မၼ်းပၼ်ၶျႅင်းၶျႅင်းယဝ့်။ သျႅၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "လုၵ်ႈယိင်းၵဝ်ၼႆ့ ႁၢင်ႈၵေႃႈႁၢင်ႈလီ၊ ငိုၼ်းလိူၼ်ၵေႃႈသုင်၊ ၼိုင်ႈလိူၼ်လႆႈပဵၼ် 1,000 တေႃႇလႃႇ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ လႆႈတေႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်း ၵူၼ်းၸၢႆးလီ" ၼႆယဝ့်။
မႄႈမၼ်းယင်းပၢႆဝႃႈ "သင်ၵဝ်ဢမ်ႇယွၵ်ႇလႅၼ်မၼ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇမၼ်းၸိုင် ၸွင်ႇၶျႅင်းၶျႅင်းတေမိူၼ်ၼႆမႃးလႆႈၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ မၼ်းတေၵုမ်ႇပဵင်းပေႃးၸွမ်း ၸၢတ်ႈပၢၼ်မၼ်းသေယဝ်ႉ သမ်ႇမႅၼ်ယူႇသေ တေဢမ်ႇမီးၼမ့်ၸႂ်ၶႂ်ႈတေႃႇသူႈ ႁႂ်ႈထိုင်ၸၼ့်ၼႆ့မႃးလႆႈ" ၼႆယဝ့်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေၼၼ့် ၵူၼ်းတင်းၼမ်ႁၼ်ၽိတ်းတီႈသျႅၼ်းတႄ့တႄ့ဝႃႈဝႃႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ သျႅၼ်းၼႆ့ မၼ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီယွၵ်ႇလႅၼ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၸိူင့်ၼႆ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလွင်ႈယွၵ်ႇလႅၼ်ၸိူင့်ၼႆလႄႈ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ၸၢင်ႈလႆႈတၢင်းပဵၼ်ပၢႆးၸႂ်ၵႂႃႇ ၼႆယဝ့်။ ဢဝ်မိုဝ်းတၢင်ႇႁူဝ်သေဝူၼ့်တူၺ်းၵမ်းၼိုင်ႈၶႃႈလူး၊ ၽၢႆႇလႂ်မႅၼ်ႈလႄႈ ၽၢႆႇလႂ်ၽိတ်း။
ပေႃးတေယူႇၽၢႆႇသျႅၼ်းသေဝူၼ့်ၵေႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမီးၼမ့်ၸႂ်ၸေႇတၼႃႇလီ၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈယိင်းမၼ်း လႆႈလီလႆႈပဵၼ်လႄႈ လႆႈယွၵ်ႇလႅၼ်ၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈယွၵ်ႇလႅၼ်မၼ်းၼၢင်းၼႆ့ သမ့်လႆႈပၼ်တၢင်းတိူဝ့်ၸႂ် ၶျႅင်းၶျႅင်း တေႃႇပေႃးယဝ့်ၸၼ့်ၸွမ်၊ တၢင်းတိူဝ့်ၸႂ်ဢၼ်ၼႆ့ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ တေႃႈတေႁိုင်ယူႇဢမ်ႇယွမ်းသိပ်းပီ။ လွင်ႈၼႆ့ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶျႅင်းၶျႅင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၼ့်သုင်မႃးသေတႃႉ ပေႃးဢဝ်ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶျႅင်းၶျႅင်း ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆ့ ၵႂႃႇတႅၵ်ႈတူၺ်းၵႃႈၶၼ်တၢင်းသိူဝ်းၸႂ် ၸၢတ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ့်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ၶဝ်မီးပေႃႈမီးမႄႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ့်လူး ၸွင်ႇၵႃႈၶၼ်မၼ်းတေၵိုင်ႇၵၼ်ႁိုဝ်? တွၼ်ႈတႃႇၶျႅင်းၶျႅင်းလူး ၸွင်ႇတေယုမ်ႇယမ်ၵႂၢမ်းမႄႈမၼ်းလႆႈထႅင်ႈသေ ဝႂၢင်းၶႂၢင့်ပၼ်လႆႈႁိုဝ်? ၼႆၸိူဝ်းၼၼ့်တႄ့ လိူဝ်သေၶျႅင်းၶျႅင်း ၽႂ်တေဢမ်ႇၸၢင်ႈတွပ်ႇ ႁႂ်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈလႆႈၵႃႈႁိုဝ်ၼေႃႈ။
ပေႃးတေယူၽၢၵ်ႇၼိုင်ႈသေ ဝူၼ့်တူၺ်းၵေႃႈ ၶျႅင်းၶျႅင်းၼႆ့ တေဝႃႈယၢပ်ႇပူၼ့်တီႈလႄႈႁိုဝ်? ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၼၼ့် လိူဝ်သေဢဝ်လွၵ်းလၢႆးၼႆ့သေသင်ႇသွၼ် ဢမ်ႇႁႃႁၼ်လွၵ်းလၢႆးဢၼ်လႂ်လႆႈယဝ့်ႁိုဝ်? မၢင်ၸိူဝ်းတႄ့ဝႃႈ လွင်ႈၼႆ့ ဢမ်ႇလႆႈဝႃႈလွင်ႈယွၵ်ႇလႅၼ်၊ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလိင့် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းၼၼ့် မဵဝ်းၼိုင်ႈၵူၺ်း ၼႆယဝ့်။ သင်လွၵ်းလၢႆးလိင့်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ့် ဢမ်ႇပႃးၼမ့်ၸႂ်မိူၵ်ႈလိူင်း၊ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ လႆႈတုၵ့်ၶယၢပ်ႇယၢၵ်ႈၸိုင် ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းသင်၊ ယင်းပဵၼ်ၵၢၼ်လီဢၼ်ၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ့်။ လွင်ႈၼႆ့တႄ့ ဝႃႈၸိူင့်ႁိုဝ်မႃးၵေႃႈ ၽႂ်ႁိုဝ်ၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းပၼ်လႆႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ်လႃႇၼေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵဝ်ၶႃႈၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ လွင်ႈပဵၼ်ပူၼ့်မႃးလွင်ႈၼိုင်ႈ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်တေလၢတ်ႈၼႄၼႆႉ တေၸွႆႈထႅမ် ပိူင်းပၼ်ၽႆးလႅင်း လႄႈ ၸင်ႈပၼ်ယႃႇၸူႇ လွင်ႈဝႆ့ဝၢင်းၼမ့်ၸႂ်ၸေႇတႃႇၼႃႇႁဝ်း ဢိတ်းဢွတ်းယူႇ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ႉႉႉ ပွၵ်ႈၼၼ့် -
တီႈႁိမ်းၽင်ႇၼမ့်တီႈၼိုင်ႈၼၼ့် မီးလိင်းလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈယူႇဝႆ့ဝႃႇ။ ၽၢႆႇပုၼ့်ၼမ့်သမ့် မီးၵုၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းၵုၼ်ဢွၼ်ႇၼၼ့် မီးမၢၵ်ႇမႆ့မၢၵ်ႇတွၵ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ လိင်းလူင်တူဝ်ၼႆ့ၵေႃႈ ၶၢမ်ႈၵႂႃႇၽင်ႇပုၼ့်သေ ၵႂႃႇၵိၼ်ၵႂႃႇယႅမ့် ၽင်ႇပုၼ့်ၵူႈဝၼ်းယဝ့်။
တႃႇလိင်းတူဝ်ၼႆ့ တေၶၢမ်ႈၵႂႃႇထိုင်ၽင်ႇပုၼ့်လႆႈၼၼ့် မၼ်းလႆႈၵွၽၵ်းၵႂႃႇႁႂ်ႈထိုင်ၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းၵၢင်ၼမ့်ၼၼ့် ၵမ်းၼိုင်ႈ၊ ယဝ့်ၵေႃႈ လုၵ့်တီႈမၢၵ်ႇႁိၼ်လုၵ်ႈၼၼ့်သေ သမ့်လႆႈၵွၽၵ်းၵႂႃႇထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇတေထိုင်ၵႂႃႇလႆႈ ၼႂ်းၵုၼ်ဢွၼ်ႇၼၼ့်ယဝ့်။ မိူဝ်ႈၵိၼ်ဢိမ်ႇၵိၼ်တဵမ်သေ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်ႈတၢမ်းၶမ်ႈၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းၼႆသေ ပွၵ်ႈမႃးယဝ့်။
ၵမ်းၼႆ့ သမ့်မီးလႅၼ်းမႄႈတူဝ်ၼိုင်ႈ လႆႈႁၼ်လိင်းလူင်တူဝ်ၼႆ့ ၵျွၵ်းၶၢမ်ႈၵႂႃႇၶၢမ်ႈမႃးၵူႈဝၼ်းလႄႈ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈၵိၼ် မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်လိင်းတူဝ်ၼႆ့ ၼႆယဝ့်။ လႅၼ်းမႄႈၵေႃႈ လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈၼႆ့ တီႈၽူဝ်မၼ်းလႅၼ်းပေႃႈသေ လႅၼ်းပေႃႈၵေႃႈဝႃႈ မၼ်းတေပႂ်ႉၺွပ်းဢဝ် လိင်းတူဝ်ၼႆ့ႁႂ်ႈလႆႈၼႆယဝ့်။ ႁဵတ်းၼႆသေ မီးဢတႃႇႁူဝ်ၶမ်ႈၶမ်ႈၼိုင်ႈၼၼ့် လႅၼ်းလူင်တူဝ်ၼႆ့ ႁဵတ်းၵႅင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်သေယဝ်ႉ မူပ်ႇဝႆ့ၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ့်သေ ပႂ်ႉၺွပ်းလိင်းလူင်ယဝ့်။
လိင်းလူင်ၵေႃႈ ၵႂႃႇႁႃၵိၼ်ႁႃယႅမ့်ၵႃႈၼင်ႇပဵင်းပေႃးၸႂ်သေ ပွၵ်ႈမႃးယဝ့်။ ၵမ်းၼၼ့် လႆႈႁၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လူင် ဢၼ်မၼ်းဝႅၼ်ႇၵႂႃႇဝႅၼ်မႃးယူႇၵူႈဝၼ်းၼၼ့် လၢၵ်ႇလၢႆးတႃဝႆ့။ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ့် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈ၊ ႁၢင်ႈသုင်ၶိုၼ်ႈမႃးဝႆ့။ တေဝႃႈၼမ့်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈဢမ်ႇယွမ်း၊ ႁဵတ်းသင် မၢၵ်ႇႁိၼ်လုၵ်ႈၼႆ့ သမ့်သုင်ၶိုၼ်ႈမႃးလႃႇဢေး ၼႆသေ မိူဝ်ႈတိုၵ့်ၸွပ်ႇႁႃလွင်ႈတၢင်းမၼ်းယူႇၼၼ့် လႆႈႁၼ် မိူၼ်ႁၢင်ႈ လႅၼ်းလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ မူပ်ႇပႂ်ႉဝႆ့။ ၵမ်းၼၼ့် လိင်းလူင်ၵေႃႈ ယူႇၽင်ႇပုၼ့်ၼမ့်သေ ႁွင့်ဝႃႈ "ႁိူၼ်း ဢၢႆႈၵေႃႉမၢၵ်ႇႁိၼ်" ၼႆယဝ့်။ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇတၵ့်သဵင်တၵ့်ပၢၵ်ႇ။ သိုပ်ႇႁွင့်ထႅင်ႈသွင်သၢမ်ၵမ်းၵေႃႈ မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢမ်ႇတၵ့်သဵင်တၵ့်ပၢၵ်ႇသင်။ ႁိုဝ်တေတၵ့်သဵင်သင်လႃႇ ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လူးၼေႃႈ။ ၵမ်းၼႆ့ လိင်းလူင်ၶိုၼ်းထၢမ်ဝႃႈ "ဢၢႆႈၵေႃႉမၢၵ်ႇႁိၼ် ႁဵတ်းသင်မိူဝ်ႈၼႆ့ မႂ်းဢမ်ႇတွပ်ႇၵႂၢမ်းၵဝ်လႃႇ?" ၼႆယဝ့်။ ၵမ်းၼၼ့် လႅၼ်းၵေႃႈ ဝူၼ့်ဝႃႈ "ၵူႈပွၵ်ႈၼႆ့ မၢၵ်ႇႁိၼ်တင်းလိင်းတူဝ်ၼႆ့ လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ၵူႈဝၼ်းယူဝ့်ၼႆ့၊ ၵဝ်တေႁဵတ်းၵႅင်ႈပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်သေ လၢတ်ႈတေႃႇလိင်းၵွၼ်ႇ" ၼႆသေ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇဝႃႈ "ႁဵတ်းသင်လႃႇ ဢၢႆႈၵေႃႉလိင်း"ၼႆယဝ့်။ ၽိူဝ်ႇႁဵတ်းၼၼ်ၸိုင် လိင်းလူင်ၵေႃႈႁူႉၵႂႃႇၼႄ့ၼွၼ်းယဝ့် လွင်ႈဝႃႈ ဢၼ်မူပ်ႇဝႆ့ၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ့် ပဵၼ်လႅၼ်းလူင်။
လိင်းၶိုၼ်းသိုပ်ႇထၢမ်ဝႃႈ "ဢၢႆႈလႅၼ်းဢိူၺ်း ႁဵတ်းသင်မႂ်းမႃးမူပ်ႇဝႆ့ယူႇၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လႃႇ?" ၼႆလႄႈ လႅၼ်းၵေႃႈ သပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈဝႃႈမေးၼၢင်းမၼ်း တုၵ်းယွၼ်းၶႂ်ႈၵိၼ် မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်လိင်းၼၼ့်ယဝ်ႈ။ ၵမ်းၼႆ့ လိင်းၵေႃႈဝႃႈ "ဢႃး ပေႃးၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ၵၢင်ၸႂ်မေးၼၢင်းမႂ်းတေတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ့် ၵဝ်တေၶၢမ်ႇၸုၼ့်ပၼ် တူဝ်ၸႂ်ၵဝ်ၵႂႃႈ။ လႅၼ်းလူင်ဢိူၺ်း ယႃႇမႆႈၸႂ်သင်၊ ဢႃႈပၢၵ်ႇမႂ်းဝႆ့ၵူၺ်းလႄႈ ၵဝ်တေဝႅၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်းပၢၵ်ႇမႂ်းၵႂႃႈ"ၼႆယဝ့်။ လႅၼ်းလူင်ၵေႃႈ ယုမ်ႇၵႂၢမ်းလိင်းၵႂႃႇတႄ့တႄ့သေ ဢႃႈပၢၵ်ႇမၼ်းဝႆ့ယဝ့်။
မဵဝ်းလႅၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ မိူဝ်ႈၶဝ်ဢႃႈပၢၵ်ႇၼၼ့် မၢၵ်ႇတႃၶဝ် လပ်းၵႂႃႇၼႆဝႃႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလိင်းလူင်ႁူႉလွင်ႈၼႆ့လႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉလႅၼ်းဢႃႈပၢၵ်ႇဝႆ့ထႃႈယဝ့်။ မိူဝ်ႈလႅၼ်းတိုၵ့်ဢႃႈပၢၵ်ႇမၼ်းဝႆ့ယူႇၼၼ့် လိင်းလူင် ၼႅတ်ႈၵျွၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ်ႁူဝ်လႅၼ်းသေယဝ်ႉ ဢဝ်ၵွၵ်းႁူဝ်လႅၼ်းႁဵတ်းပဵၼ်တီႈယၼ်မၼ်းသေ ၶိုၼ်းၵိုင့်ၵၢင့်ၵျွၵ်းထိုင်ၽၢႆႇပုၼ့်ၵုၼ်ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ့်။ ႁဵတ်းၼႆသေ လိင်းၵေႃႈ လႆႈလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်လႅၼ်းၵႂႃႇယဝ့်။
ပေႃးဢဝ်ၼႂ်းလိၵ်ႈၼႂ်းလၢႆးဝႃႈတႄ့ တႃႇလိင်းတူဝ်ၼႆ့တေလွတ်ႈမႃးလႆႈၼႆ့ မၼ်းၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးလိင့်သီႇမဵဝ်းၼႆယဝ့်။ 1ႉ လွင်ႈမေႃလၢတ်ႈလိင့်ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈယုမ်ႇ 2ႉ လွင်ႈမီးၺၢၼ်ႇႁူႉထိုင် လွင်ႈပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ 3ႉ မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် လႄႈ 4ႉ မီးလွင်ႈႁတ်းၸုၼ့်ၼႆယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတူၺ်းဢဝ်တီႈၼႆႈသေလႄႈႁိုဝ် ၶဝ်ၸင်ႇတေလၢတ်ႈဝႃႈ "ပဵၼ်လွင်ႈလိင့်လႅၼ်သေတႃႉ သင်ဝႃႈႁဝ်းဢမ်ႇမီးၼမ့်ၸႂ်မိူၵ်ႈလိူင်း၊ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ လႆႈတုၵ့်ယၢၵ်ႈ ၶၢၼ်ၸႂ်ၸိုင် ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ့်။
ပေႃးၸိူင့်ၼၼ် လွင်ႈမႄႈၶျႅင်းၶျႅင်းၶဝ် ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ့်လူး ၸွင်ႇမၼ်းမီးၼမ့်ၸႂ်မိူၵ်ႈလိူင်း၊ ၸွင်ႇမၼ်းမီးၼမ့်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶျႅင်းၶျႅင်းလႆႈတုၵ့်ၶႁိုဝ်? ပေႃးတေယူႇၽၢႆႇမၼ်းသေတူၺ်းတႄ့ တေဢမ်ႇမီးၼမ့်ၸႂ်ၸိူင့်ၼၼ်သႄႈ။ လိူဝ်သေၼၼ့် ယင်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၶျႅင်းၶျႅင်း လႆႈထိုင်တီႈၸၼ့်သုင်ၵွၼ်ႇ ၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ့် ဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈတႄ့ ဝၢႆးသေႁူႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးတီႈပိုင်ႈဢိင်ယဝ့်ၼႆၼၼ့် ၶျႅင်းၶျႅင်းတႅပ်းတတ်းၵၢင်ၸႂ်မၼ်းထုၵ်ႇတႄ့တႄ့ ၼႆယဝ့်။ သင်ပဵၼ်တၢင်ႇၵေႃႉတႄ့ တေၵုမ်ႇႁွင့်ႁႆႈၸႂ်လဵၵ့်သေ တေဢမ်ႇပဵၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈႁဵၼ်းလၢႆးသင်ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ။ လွင်ႈဢၼ်ၶျႅင်းၶျႅင်းလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇၼႆ့ ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶႃႈႁၼ်ထိုင်တႄ့ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလိင့်လႅၼ်မႄႈမၼ်းဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း၊ ပဵၼ်ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လၢႆးတႅပ်းတတ်းလႄႈ လၢႆးဝႆ့ဝၢင်းၼမ့်ၸႂ်မၼ်းၵေႃႈ ပႃးတင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႈ။ တီႈၼႆႈၼႆ့ တွၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းမီးပေႃႈမႄႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ့်ၵေႃႈ လီဢဝ်ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်၊ တွၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးပေႃႈမႄႈၼၼ့်ၵေႃႈ လီဢဝ်ပဵၼ်တွၼ်ႈသွၼ်ယဝ့်။ သင်ၵုမ်ႇဝူၼ့်ဝႃႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးပေႃႈမႄႈလီ၊ မီးတီႈပိုင်ႈတီႈဢိင်လီယဝ့်ၼႆသေ ၵုမ်ႇပဵင်းပေႃးၸႂ်ၸွမ်းသၢႆငၢႆဢၼ်ပဵၼ်ယူႇမီးယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၸိုင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇထိုင်တီႈထိုင်တၢင်းလႆႈ။ တွၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးပေႃႈမႄႈၼၼ့်ၵေႃႈ သင်ၵုမ်ႇၸႂ်လဵၵ့်ၶေႃးၶူမ်ၸွမ်းသၢႆငၢႆဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼၼ့်ၸိုင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁႃႁၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇမၼ်းလႆႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆ့ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းၶႂ်ႈလႆႈမၼ်းတႄ့တႄ့ဝႃႈဝႃႈၼၼ့်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႈ။ သင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇႁႃတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၸိုင် တၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တေဢမ်ႇတွၼ့်မႃးႁႃၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေပွၵ်ႈသႄႈ တမ်းၸႂ်လႃႈ။
ၵၢင်ၸႂ်ၵဝ်ၶႃႈတႄ့ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပီႈၼွင့်တႆးၵူႈၵေႃႉ မေႃပိုင်ႈဢိင်တူဝ်ၵဝ်ႇ၊ မေႃလႅၵ်ႈလၢႆႈ လွင်ႈလီလွင်ႈၸႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇမီးယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ႁဵတ်းပဵၼ်တၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇၵူႈၵေႃႉၶႃႈ ႉႉႉ
ပီႈၸၢႆးလူင်


text:
ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ တေတႅမ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်/(တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?)
ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ တေတႅမ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်/(တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?)
ၵႂၢမ်းငဝ်ႈ
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 50-60 ပီမႃးၼႆႉ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးႁဝ်း ပိၵ်ႉသမ်ႉဢမ်ႇၼမ်မိူၼ်ပိူၼ်ႈသေတႃႉ လႆႈႁၼ်ဢွၵ်ႇမႃးယွတ်းယွတ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼမ်ႉၸႂ် ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵူႇလွင်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းတႆး တင်းၼွၵ်ႈမိူင်းတႄႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ တၢင်းႁၼ်ထိုင်လွင်ႈပိုၼ်းလႄႈၽိုၼ်ဢိင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶွင်ႁဝ်းမိူၼ်ၵၼ် ပဵၼ်ၼႅဝ်းလဵဝ်ၵၼ် ၵမ်ႈၼမ်၊ ဢမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆမိူၼ်ပိူၼ်ႈ။ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈတၢင်းႁၼ်ပိူၼ်ႈလၢၵ်ႇလၢႆ ပိူင်ႈၵၼ်ၼမ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ တီႈၼႆႈၶႂ်ႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈ “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?” ပဵၼ်ၵႂၢမ်းထၢမ်ဢၼ်ၵူၼ်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်တင်းၼမ် လႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ ထဵင်ၵၼ်မႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးလၢတ်ႈ လူၺ်ႈလွင်ႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆ ၽူႈတႅမ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ထုၵ်ႇလီလၢတ်ႈထိုင် ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်မေႃပိုၼ်းလူင်ၶဝ် လၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၸွမ်းယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽူႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ ယင်းပႆႇ ယၢမ်ႈလႆႈယိၼ်း။
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်းရၢႆးလႄႈ ႁဝ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီႁူႉပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်ႈရၢႆး ၽူႈပဵၼ်ငဝ်ႈလိူင်ႈမၼ်း ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ။ တႆးႁဝ်း ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၸိူဝ်းႁူႉလွင်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ မီးၼမ်ၵေႇၵႃႈႁိုဝ်ဢမ်ႇႁူႉလႆႈသေတႃႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ တႃႇတႆးတႄႉ ယႂ်ႇၼမ်ၼႃႇ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း
ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း (1913-1987) 1 ပဵၼ်လုၵ်ႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈ ဢိၼ်းထလႅင်၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵဵင်းတုင်။ မိူဝ်ႈလႅၵ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈဝတ်ႉထဵပ်ႉသိရိၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၵွၵ်ႇ။ ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈ လႆႈၵႂႃႇႁူမ်ႈပွႆးၻႃႇၿႃႇ တီႈဢိၼ်ႇတီးယႃႉယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈႁူႉပွင်ႇဝႃႈ တႃႇပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈလႆႈၼႆႉ လူဝ်ႇမေႃ ပၼ်ႇၺႃႇပၢၼ်မႂ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မိူဝ်းၶိုၼ်းသေ သူင်ႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်းတၢင်းမုင်ႈႁၼ်ၵႆ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ၶေးတေဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၼင်ႇပဵၼ်မႃး။
ဝၢႆးသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆးမိူင်းသိုပ်ႇႁဵၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ သိုပ်ႇၵႂႃႇႁဵၼ်းတီႈ King’s College, University of London ပူၼ်ႉၸၼ်ႉ M.A ယဝ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူင်းတႆးၶိုၼ်းၼႂ်း 1940။ မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းဢင်းၵိတ်း၊ ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉ ယၢမ်ႈဢုပ်ႉၵဵင်းတုင်ပႂ်ႉ ၽွင်းၸဝ်ႈၸၢႆးလူင်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း။
ၵၢၼ်ယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းႁဵတ်းဝႆႉတႃႇတႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၵူၺ်းပဵၼ် ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး။ ဝၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ်ၶုၼ်လူင် ၽၢႆႇပၼ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းၵယႃး (ယၢင်းလႅင်)။ ၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄး လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်သဵင်တႅတ်ႈ (မႄးလိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ) ဢၼ်ၵိုတ်းယုတ်းၵႂႃႇ ၽွင်းၶၢဝ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶိုၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်သိုပ်ႇႁဵတ်းမႃး တေႃႇပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။ တႃႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ (ပပ်ႉႁူဝ်သိူဝ်) ၵေႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈသေ ဢွၼ်ႁဵတ်မႃး ၼင်ႇႁဝ်းႁၼ် ႁဝ်းၸႂ်ႉယူႇယၢမ်းလဵဝ် ၼႆႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ယင်းလႆႈပဵၼ်ၶူးသွၼ် လွင်ႈၾိင်ႈထုင်း သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ ဝၢႆးဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးမိူဝ်ႈ 1968 ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈၵႂႃႇပဵၼ်ၶူးသွၼ် (Visiting Lecturer) တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တင်းၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်းလႄႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လၢႆလၢႆတီႈ 2 ။ (ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းထုၵ်ႇတိၶင်ၶွၵ်ႈ ၸွမ်းၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈၽူႈၼမ်းတႆးတင်းၼမ် မိူဝ်ႈၼေႇဝိၼ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ပီ1962)
ၼွၵ်ႈသေၵၢၼ်သွၼ်ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းလႆႈတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း ဢွၵ်ႇသွင်ပပ်ႉ လႄႈပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈပိုၼ်းတႆး တင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းၶဝ် ၵႆႉလႆႈၸႂ်ႉဢၢင်ႈဢိင် ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ၼႂ်းတႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းတႅမ်ႈလွင်ႈတႆး ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈယွမ်းႁပ်ႉၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လႄႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ် ၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ ယင်းပႆႇႁၼ်ၽႂ်ထႅင်ႈၼႆၵေႃႈ လႅပ်ႈဢမ်ႇၽိတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပပ်ႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်သိူၵ်ႈပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇ ဝတ်ႉပႃႇလႅင်လႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းမိူင်းၵဵင်းတုင် (The Padaeng Chronicle and the Jengtung State Chronicle Translated)၊ ထႅင်ႈပပ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢင်းၵိတ်း ၶိုၼ်ႈသိမ်းမိူင်းတႆး (The Shan States and the British Annexation)။ ပပ်ႉလင်ၼႆႉယဝ်ႉ မီးလွင်ႈၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ။
ပေႃးတူၺ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈၵၢၼ်ပိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈႁဵတ်းပၼ်တႆးဝႆႉ တင်းၼႂ်း မိူင်းလႄႈၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ မီးမုၼ်ၵုၼ်းၼိူဝ် လိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်း ယႂ်ႇၼမ်တႄႉယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇမီးၵူၼ်း ၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၸိုင် ၼႃႈတႃလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇလႂ်၊ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တႆးလႂ် လႄႈလွင်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ႁူႉၸၵ်းလႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶေးတေဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈ။
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်း
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်း ၼႂ်းပပ်ႉၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1957 ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မီးယိူင်းဢၢၼ်းတႅမ်ႈ ပိုၼ်းတႆးပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းၼႄႉၼမ်းဝႃႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ မီးတီႈၼၼ်ႈဢိတ်းတီႈၼႆႈဢွတ်း ပဵၼ်ပိတ်းပဵၼ်ပွတ်း မၢၵ်ႇမိူဝ်လူင်ဝႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉၼိုင်ႈၽိုၼ်လဵဝ်ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ႁၼ်လီၸွမ်းသေ ဢၢၼ်းဝႃႈ တေၸႂ်ႉၶၢဝ်းမွၵ်ႈႁူၵ်းလိူၼ် ၵႂႃႇၶူၼ်ႉႁႃပိုၼ်းတႆး ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ထႆးလႄႈ တႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ တီႈလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ သိုပ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸႂ်ႉၶၢဝ်း ယၢမ်းထႅင်ႈ မွၵ်ႈသၢမ်လိူၼ် မႃးၶပ်ႉတၢမ်းတႅမ်ႈသႂ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉလဵဝ် ႁႂ်ႈမီးၼႃႈလိၵ်ႈမွၵ်ႈ 200-300 ၼႃႈ ၼႆယဝ်ႉ 3။
ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼၼ်သေ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်း သူင်ႇၵႂႃႇၸူး ၶူးသွၼ်ပိုၼ်းမၼ်းသွင်ၵေႃႉ သြႃႇလုသ်ႉ4 လႄႈသြႃႇႁေႃးလ် 5။ သြႃႇႁေႃးလ်တႄႉ တႅမ်ႈတွပ်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ မၼ်းႁၼ်လီၸွမ်း ယိူင်းဢၢၼ်းၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းလႄႈ ယိၼ်းလီတႃႇၸွႆႈထႅမ်ၵူႈၽၢႆႇ ၵႃႈၼင်ႇမၼ်းပဵၼ်လႆႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတေၸွႆႈၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၽူႈႁူႉၶဝ်လႄႈ တင်းႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ တၢင်ႇတီႈ ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈသြႃႇႁေႃးလ်ပၼ်ႁႅင်ႈၸႂ်သေတႃႉ ၵူၺ်းလိၵ်ႈသြႃႇလုသ်ႉတႄႉ သမ်ႉပဵၼ်ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ။ ပေႃးထွတ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းသြႃႇလုသ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၸိုင် “… ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ [ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း] ၵွႆးဝႆႉမိူၼ် တၢင်းပျေႃႇသေ ၶႂ်ႈၵဵပ်းဢဝ်ပိုၼ်း မႃးႁွမ်းပဵၼ်ပပ်ႉဢပုမ်ႇ ၼင်ႇၸေႈၸဵတ်ႉမိုဝ်း တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၺ်းတႄႉ ႁဵတ်းၵႂႃႇလႃႈ၊ သူၼ်ႇတူဝ်ၵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်သင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးယိူင်းဢၢၼ်း တင်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈတႅမ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်းတႆးတႄႉတႄႉၸိုင် တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈပႆႇယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လူင်ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးၵွႆးဝႆႉပဵၼ်တၢင်းပျေႃႇ တၼ်းမိူဝ်ႈလႂ် ၵွႆႈႁဵတ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ယႂ်ႇလူင်ပိူင်ၼိုင်ႈသေ ႁဵတ်းတဵမ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလႆႈယဝ်ႉ။”
သြႃႇလုသ်ႉသိုပ်ႇလိၵ်ႈမၼ်း “တႃႇတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးၼႆႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼိုင်ႈပီၵွႆး ဢမ်ႇၵုမ်ႇ၊ ပိုၼ်းတႆး သျှမ်းဢၼ်လဵဝ်ၵွႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇယဝ်ႉလႆႈ။ တေတူၺ်းၶၢမ်ႈပႅတ်ႈ တႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇလႄႈ ဢိၼ်ႇတီးယႃႉၼႄႇ? ပေႃးဝႃႈတႄႉမၼ်း တႆးသျှမ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႈဢႄႇၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်းတႆးၵွႆး…။”
လိူဝ်ၼၼ်ႉ သြႃႇလုသ်ႉလႆႈၸီႉၼႄ လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်း (Data source) လမ်ႇလွင်ႈသွင်တီႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး ၼႂ်းၽႅၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ။ မၼ်းဝႃႈ “ပေႃးတေတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးလႄႈ ဢမ်ႇပႃး ၶေႃႈမုၼ်းၽိုၼ်ဢိင် ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ် တႅမ်ႈဝႆႉၸဵမ်မိူဝ်ႈသွင်ႁဵင်ပီ ပူၼ်ႉမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁိၼ်တႆး [လိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈမွၼ် မႂ်လၢၼ်းမႂ်ပေႇတႆး] ၸိုင် တေပဵၼ်ပပ်ႉပိုၼ်း ဢမ်ႇလီၵွႆးဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပပ်ႉပိုၼ်းၺၢမ်ႉၵႅၵ်းလႄႈ ၸၢင်ႈဢွၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၽိတ်းထႅင်ႈၵွၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းၸၢႆးတႆး သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈ လႆႈလူပိုၼ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပပ်ႉပိုၼ်း ဢၼ်ၽိတ်းဢၼ်ၽူၼ် ၼင်ႇလိၵ်ႈဢပုမ်ႇဢလွင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
လၢတ်ႈထိုင်လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ သြႃႇလုသ်ႉၼႄႉၼမ်းလၢႆးတႅမ်ႈပိုၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇတူဝ်ထူပ်းမၼ်း ထႅင်ႈဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉမီးၽူႈၸွႆႈ ၶႅၼ်ႇၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၵၢၼ်မၢင်ဢၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵၢၼ်ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇၶႅပ်း ႁူဝ်လိူင်ႈ (Card-indexing) ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ် ၶဝ်ႈတိၼ်ၶဝ်ႈမိုဝ်းလႄႈ ၵိၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼမ်ၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁင်းၵွႆး။ မိူဝ်ႈၽွင်းတိုၵ်ႉၶပ်ႉႁူဝ်လိူင်ႈယူႇၼၼ်ႉ တၢင်းဝူၼ်ႉတၢင်းႁူႉ ဢၼ်ပေႃႇပဵၼ်မႃးၼႂ်းၸႂ်ၼၼ်ႉ လိုၼ်းသုတ်း ၸၢင်ႈၶူၼ်ႉႁၼ် ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမၼ်းလႆႈ…”။
လၢတ်ႈလွင်ႈၸႂ်လုမႃး ယိုတ်ႈယၢဝ်းယဝ်ႉ လိုၼ်းသုတ်း သြႃႇလုသ်ႉၵေႃႈ ၶွတ်ႇယွတ်ႈ လိၵ်ႈမၼ်း လူၺ်ႈၵႂၢမ်းပၼ်ႁႅင်းၸႂ် ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼင်ႇၼႆ “ၽူႈမေႃ လိၵ်ႈတႆး၊ ထႆး၊ လၢဝ်း လႄႈမၢၼ်ႈ ၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇၶႆၶဝ်ႈထိုင် လိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈမွၼ် မႂ်လၢၼ်း မႂ်ပေႇတႆးလႆႈ။ သင်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းသူၼ်ၸႂ်လႄႈ ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း မွၵ်ႈႁႃႈပီၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ပပ်ႉပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉလူၺ်ႈတၢင်းယၢပ်ႇ လွင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း၊ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ၊ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တႅမ်ႈ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ၼင်ႇၵႂၢမ်းၼႄႉၼမ်း သြႃႇလုသ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈမီးယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ ၸဵမ်ပိုင်းယဝ်ႉလႄႈ ၵႃႈၼင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းမီးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈပပ်ႉပိုၼ်း လွင်ႈဢင်းၵိတ်းၶဝ်ႈသိမ်းမိူင်းတႆး (The Shan States and the British Annexation) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း ဢွၵ်ႇမႃးပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 14 ပီ၊ တင်ႈဢဝ်ပီ 1886 ထိုင် 1900။ ပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 14 ပီဢွၼ်ႇၼႆႉၵွႆး ပပ်ႉဢၼ်ဢိတ်ႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ် Cornell မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈမၼ်းတင်းသဵင်ႈ ပေႃးမီး 400 ၼႃႈပၢႆယဝ်ႉ။ ၸၢမ်းဝူၼ်ႉလဵၼ်ႈလဵၼ်ႈဝႃႈ သင်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ပဵၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်မီးမႃးၼပ်ႉႁဵင်ပီမၼ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈမၼ်း တေမီးၵႂႃႇၵႃႈႁိုဝ်လူးၵွၼ်ႇ။
ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်း ၶေႃႈၼႄႉၼမ်းသြႃႇလုသ်ႉပွတ်းပွတ်းတႄႉ မီးသွင်ၶေႃႈ၊ ၼိုင်ႈ ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ် လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶႄႇ၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈႁိၼ်တႆးလႄႈ သွင် တၢမ်တူဝ် လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သိုပ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းၵႂႃႇတူၺ်း လွင်ႈၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး လႄႈလွၵ်းလၢႆး ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတင်းမိူင်းထႆး မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃး ၸၢင်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းၵၢၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶိုၼ်း။
တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႆႈတီႈယူႇတႆး “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး? တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးပဵၼ်တီႈလႂ်? (Whence Came the Tai Race?, The Original Homeland of Tai) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်ၽူႈႁူႉၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ဢဝ်မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈထဵင်ၵၼ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇဝိၼႆး ၽူင်းသြီၽျဵၼ်းဝႃႈ “ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးပိုၼ်းၶိူဝ်းလႂ် မီးၽူႈသူၼ်ၸႂ် တင်းၽူႈႁူႉၸၢဝ်းထႆး၊ ၶႄႇ၊ ၵျပၢၼ်ႇလႄႈၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ ဢဝ်မႃးထဵင်ၵၼ် ၼမ်မိူၼ်ပိုၼ်းတႆး 6” ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?” ၶွင်ၽူႈႁူႉ (scholars) ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်လႄႈ လၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးၽူႈႁုပ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လၢႆဢၼ်။ တီႈၼႆႈ တေမႃးႁုပ်ႈဝႆႉၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 5 တၢင်းႁၼ် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ။
1. တႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆး/ဢၢႆႈတႆးမႃး
တၢင်းႁၼ်မၢႆၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉလွႆဢၢၼ်တႆးမႃး၊ ၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉ (1857-1919)၊ မေႃသွၼ်သႃႇသၼႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ မႃးပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၶရိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။ မၼ်းယၢမ်ႈယူႇ ၼႂ်းၵႄႈတႆးႁိုင် 33 ပီ (မၢင်တီႈဝႃႈ 32 ပီ) ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၽႄႈသႃႇသၼႃႇ လုၵ်ႉတီႈၵဵင်းႁၢႆး မႃးတၢင်းၵဵင်းတုင် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ထိုင်ၵႂႃႇၾင်ႇပင်ႇလၢႆႇ ၼႂ်းၵႂၢင်းတူင်ႇပုၼ်ႉ။ မၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပေႃးပူၼ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလိၼ်ၶႄႇလိုၵ်ႉၼႃႇယဝ်ႉ ၵူၺ်းတိုၵ်ႉလႆႈထူပ်းႁၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈတီႈ ၼႆယဝ်ႉ။
မၼ်းလၢတ်ႈလွင်ႈၶၢဝ်းတၢင်းမၼ်းဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ ‘The Tai Race: Elder Brother of the Chinese, 1909’ (တႆးပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ၶႄႇ)။ ၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “တႆးပဵၼ်ၶိူဝ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းမွင်းၵူဝ်း၊ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 7000 ပီၼၼ်ႉ တႆးယူႇတီႈလွႆဢၢၼ်တႆး (လွႆၶမ်း) ၶႄႇႁွင်ႉတႆးဝႃႈ တႃႉမုင်း။ သိုပ်ႇမႃး တႆးၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး ယူႇပွတ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ယၢမ်းလဵဝ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တႆးၵေႃႈသိုပ်ႇၶၢႆႉ လူင်းမႃးပဵၼ်ၸုမ်းပဵၼ်ၸုမ်း မႃးတင်ႈမိူင်း လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
မီးၽူႈႁူႉလၢႆၵေႃႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ Captain Forbes, Erik Seidenfaden ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၼ်လီၸွမ်း တၢင်းႁၼ်ၼႆႉ။ ၽူႈႁူႉထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈၶုၼ်ဝိၸိတ်ႇမၢတ်ႉတြႃး 7 ၽူႈတႅမ်ႈပပ်ႉ “လၵ်းထႆး (หลักไทย), မိူဝ်ႈပီ 1928” ၵေႃႈဢၢင်ႈတၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “တႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃး” ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပပ်ႉလၵ်းထႆးၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉပဵၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးႁိုင် 40-50 ပီ (ယၢမ်းလဵဝ် ဢဝ်ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ)။ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းႁၼ်မၢႆၼိုင်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၽႄႈၵႂၢင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆးယဝ်ႉ။
ၽူႈဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်း တၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉၼႆႉၵေႃႈ မီးယူႇမိူၼ်ၵၼ်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ မေႃၻွတ်ႉလႄႇၽႅဝ်ၸွမ်းယူႇၼၢၼ်ႇ ၵႂၢင်းတူင်ႇၵွႆး ႁဵတ်းသင်မၼ်းသမ်ႉဢဝ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ၵႂႃႇဝႆႉထိုင် လွႆဢၢၼ်တႆးပုၼ်ႉ?။ ၶဝ်ဝႃႈ ၼႂ်းပၢၼ် 19-20 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီမိူင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၾိင်ႈထုင်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးသုၼ်ၵၢင်ငဝ်ႈတႄႇ တီႈဢႃႇသျႃႉတွၼ်ႈၵၢင် ႁိမ်းၾင်ႇပင်ႇလၢႆႇ ၶႅတ်ႉသပျဵၼ်ႉ (Caspian Sea) 8 ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပၢၼ်ၼၼ်ႉပေႃးလၢတ်ႈထိုင် တီႈယူႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ၵႆႉဝႃႈ တႄႇတီႈႁိမ်းၼၼ်ႉမႃးၵမ်ႈၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၿီႇၸေႇ ထိူဝ်းဝီးလ် (B. J. Terviel ) 9ၽူႈႁုပ်ႈၸု တၢင်းႁၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးတႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ မေႃၻွတ်ႉလႅပ်ႈပွင်ႇၸႂ်ၽိတ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး (Terrien de Lacouperie) ဢၼ်လၢတ်ႈဝႆႉၼႂ်း (The Cradle of the Shan Race) ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉဝႃႈ “ၶႄႇလႆႈႁပ်ႉၽႃႇသႃႇ တၢင်းႁူႉလႄႈ ပိူင်ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မႃးတီႈၵူၼ်းတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၶဝ် ၸိူဝ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်း ဢူးၵြူဝ် ဢၢၼ်တႆးဢိၵ်ႉ ၿၵ်ႉ (Ugro Altaic Bak)။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတၢင်းဢႃႇသျႃႉပွတ်းတူၵ်းသေ ပၢႆႈမႃးမိူဝ်ႈ 23 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ B.C ၼၼ်ႉ။” ထိူဝ်းဝီးလ်ဝႃႈ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး ၶႂ်ႈလၢတ်ႈလွင်ႈၶႄႇလုၵ်ႉလႂ်မႃးၵွႆး မၼ်းဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ၵူၼ်းတႂ်းၽွင်းငမ်းၶႄႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႆယဝ်ႉ။
ၶၸွၼ်း သုၵ်ႇၽႃးၼိတ်း (ศ. ขจร สุขพานิช 1916-1978) မေႃပိုၼ်းထႆးၸိုဝ်ႈလင် ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇ လွင်ႈတႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃးၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မၼ်းသူၼ်ၸႂ်ပိုၼ်းထႆးၼႅၼ်ႇသေ ၶတ်းၸႂ်ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ်ၽိုၼ်မၢႆပိုၼ်းထႆး တင်းၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်းလႄႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းယင်းလႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇၽႅဝ်လွႆဢၢၼ်တႆး ၼႂ်းမိူင်းမွင်းၵူဝ်းရီးယႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “လွႆဢၢၼ်တႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထုင်ႉယႃႈပၢင်ႇသုင်လႄႈ ၵတ်းလိူဝ်ႁႅင်းၼႃႇ၊ ၼႂ်းၶၢဝ်းၵတ်း တၢင်းၵတ်း ယူႇတႅမ်ႇလိူဝ်ၸုတ်ႇၼမ်ႉၶႅင်ထိုင် -39êC၊ ၼႃႈလိၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။ ပေႃးတႅၵ်ႈတူၺ်း တီႈယူႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးယၢမ်းလဵဝ် သမ်ႉပဵၼ်တီႈႁွၼ်ႉ (Tropical) ၵမ်ႈၼမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းႁၼ်ဢၼ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတီႈ လွႆဢၢၼ်တႆးမႃးၼၼ်ႉ လႅပ်ႈဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ သင်တႆး လုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃးတႄႉၸိုင် လူဝ်ႇတၢႆၸွမ်းတၢင်းၵွႆး ဢမ်ႇၶၢမ်ႈပင်ႇလၢႆႇသၢႆးၵူဝ်းပီႇလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးမၢႆၼိုင်ႈ။
2. တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်တီႈသီၶျႂူၼ်း (Sichuan) ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ပွတ်းၵၢင်၊
တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၢႆသွင်ၼႆႉဝႃႈ တႆးႁဝ်းယူႇတီႈတွၼ်ႈၵၢင်မိူင်းၶႄႇ ၼႂ်းသီၶျႂူၼ်း (Sichuan) (ပပ်ႉတႆးမၢင်ပပ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ ၸူႇၶျွၼ်ႇ၊ သိူဝ်ၶွၼ်ႇ)။ ၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး (Terrien De Lacouperie, 1845-1894) ၽူႈတႅမ်ႈ ‘The Cradle of the Shan Race, 1885’ 10လႄႈ ‘The Languages of China Before the Chinese, 1918’။ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီးပဵၼ်ၽူႈႁူႉ လွင်ႈပိုၼ်းၵဝ်ႇၶႄႇ လႄႈၽႃႇသႃႇၼႂ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး။ မၼ်းၸႂ်ႉလၵ်းထၢၼ် ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆတွင်းၶႄႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တႅၵ်ႈလွင်ႈငၢႆးၵၼ် တင်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၼႂ်းဢႃႇသျႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉသေ ဢၢင်ႈဝႃႈ “မိူဝ်း 2200 (23 Century B.C) ၼၼ်ႉ ၶႄႇယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ယူႇတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ၊ သူၼ်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်းလူင်းမႃး ႁိမ်းႁွမ်းသီၶျွူၼ်းၼၼ်ႉ မီးမိူင်းၵူၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇမိူင်းၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ “တႃႉမုင်း” လႄႈမွၵ်ႈပီ 1971 B.C. ၼၼ်ႉ ၶႄႇလႆႈလၢတ်ႈထိုင်မိူင်းပႃးလႄႈ မိူင်းလုင်းၼႂ်းသီၶျႂူၼ်းထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇမႃး ၼႂ်းပီ 1558 B.C. ၵေႃႈလၢတ်ႈထိုင်ဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈလၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဢၢႆႈလၢဝ်း တၢင်းၾင်ႇသၢႆႉ မႄႈၼမ်ႉယႅင်ႇၸီႇၵဵင်းထႅင်ႈ။ မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီးယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးတင်ႈဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈဢၢႆႈလၢဝ်း ”11 ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးပဵၼ်တီႈသီၶျႂူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်မေႃပိုၼ်းထႆးပၢၼ်ၵဝ်ႇၵမ်ႈၼမ် ယုမ်ႇယမ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လူင်ဝိၸိတ်ႇ(หลวงวิจิตรวาทการ 1898-196212) ပဵၼ်ၽူႈႁူႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်းထႆးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ สยามกับสุวรรณภูมิ (1924) ဝႃႈ “မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း တႆးယူႇတီႈတွၼ်ႈၵၢင်မိူင်းၶႄႇ၊ ၼႂ်းသီၶျႂူၼ်း ႁူပေႇ ဢၼ်းႁုၺ်း ၵဵဝ်ႇသီးၸိူဝ်းၼႆႉသေ သိုပ်ႇၶၢႆႉလူင်းမႃး ၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး” ၼႆယဝ်ႉ။
ၽြႃႉယႃးၻမ်းရူင်းရႃးၶျႃးၼုၽၢပ်ႉ (พระยาดำรงราชานุภาพ 1862-1943 13) ပဵၼ်ၽူႈႁူႉၸိုဝ်ႈလင်ထႆး ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ယုမ်ႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်း แสดงบรรยายพงศาวดารสยาม (1925) ဝႃႈ “လႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇ လဝႃႉ မွၼ်း ၶမဵၼ်၊ မိူဝ်ႈ 1 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီမိူင်းၼၼ်ႉ ထႆးယူႇတီႈသီၶျွူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ထုၵ်ႇၶႄႇပူၼ်ႉပႅၼ်လႄႈ ၶၢႆႉပၢႆႈမႃးယူႇတီႈယူႇၼၢၼ်ႇသေ တႅၵ်ႈၽႄၵၼ်ၵႂႃႇ၊ တႆးသျှမ်းၵႂႃႇတၢင်းတူၵ်း၊ သိပ်းသွင်ၸဝ်ႈထႆႈ (တႆးၶၢဝ်တႆးလမ်) ၵႂႃႇတၢင်းၸၢၼ်း၊ တၢင်းတႂ်ႈပဵၼ်တႆးလၢၼ်ႉၼႃး လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈႁူႉၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတီႈမိူင်းၶႄႇပွတ်းၵၢင်မႃး။
တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၢႆၼိုင်ႈလႄႈမၢႆသွင်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႄႇဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈႁူႉပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းလဵဝ် မီးၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်း ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉယုမ်ႇ တၢင်းႁၼ်သွင်ဢၼ်ၼႆႉ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယုမ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ဝႃႈ ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ပၢၼ်ၵဝ်ႇဢၢင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းတႆး [တႃႇမုင်း၊ မိူင်းပႃး၊ မိူင်းလုင်း] ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးၸႅင်ႈလႅင်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ယင်းဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈပၢၼ်ၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်လႂ် ပဵၼ်မေႃသွၼ်သႃႇသၼႃႇလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈမေႃပိုၼ်းတႄႉ (Historian) ၼႆယဝ်ႉ။
3. တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်
တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈတင်းၵႄး ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ် ဢၼ်ၽူႈႁူႉ ပၢၼ်မႂ်ႇၵမ်ႈၼမ် ယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ယၢမ်းလဵဝ်။ လွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼႂ်းႁိမ်းႁွမ်းဢၼ်ဝႃႈမႃးၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇသဝ်းတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။
တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼႆႉ တင်းၵူၼ်းယုမ်ႇလႄႈလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်းမၼ်း ၼမ်ၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၽူႈတႄႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉၸဵမ်ၸဝ်ႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းႁုၼ်း (Archibald Ross Colquhoun 1848-191414)။ မွၵ်ႈပီ 1880 ပၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ႁၢႆလမ် ၵႂၢင်းတူင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ၵႂႃႇထိုင်မၼ်းတလေး။ မၼ်းလၢတ်ႈထိုင်တၢင်းႁၼ်မၼ်းဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ ‘Across Chryse’ (1883)။ E. H. Parker15 ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢင်းၵိတ်း ပၵ်းသဝ်းတီႈၵုၼ်ႁၢႆလမ်လႄႈ Wolfram Eberhard ပဵၼ်ၸၢဝ်းၵျိူဝ်ႇမၢၼ်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈပိုၼ်းၶႄႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁူႉ ၸိူဝ်းႁၼ်လီၸွမ်း တၢင်းႁၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ16။
ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ (Linguist) ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ William J. Gedney, Marvin Brown, James R. Chamberlain ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽႃႇသႃႇသေ လၢတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး လႅပ်ႈပဵၼ်ႁိမ်းႁွမ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
Gedney ၸႂ်ႉႀႄႇဢူဝ်ႇရီႇတၢင်းယုမ်ႇဢၼ်ဝႃႈ “ၽႃႇသႃႇၼႆႉၵိူတ်ႇမီးတီႈလႂ် ယူႇတီႈလႂ် ႁိုင်ႁိုင်ၸိုင် တႅၵ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇယွႆႈ (dialect) ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်” ၼႆႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၸွမ်းၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်ၷႅတ်ႉၼီးၼႄၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းၵုၼ်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼႆႉ ႁၢင်ႇၵၼ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈ သဵင်လၢတ်ႈ (accent) ၶဝ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ သၢၼ်ၶတ်းၵၼ် တင်းၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် ပဵၼ်ႁဵင်လၵ်းၵေႃႈ သဵင်ဢွၵ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ လွင်ႈပဵၼ်ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုၼ်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း ၵိူတ်ႇမီးမႃးႁိုင်ၼႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သူၼ်ႇၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႃမီးမႃး ဢမ်ႇပႆႇႁိုင်ပေႃး ႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ် ၽႃႇသႃႇယွႆႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်လႆႈၶူၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ၵႂၢမ်းတႆးၸႂူင်ႉ ၼႂ်းၵႂၢင်းသီလႄႈ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်ၵွႆး မီးၽႃႇသႃႇယွႆႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ထိုင် 51 ၽႃႇသႃႇ။ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်မွၵ်ႇ 10-20 ၵီႇလူဝ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ပေႃးထူပ်းၽႃႇသႃႇယွႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈၵိူတ်ႇၵႂၢမ်းတႆးလႄႈ ပဵၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး17 ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶျႅမ်းၿိူဝ်ႇလဵၼ်း (Chamberlain) ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၵႂမ်းၵဝ်ႇ (Proto-Tai) ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ မႃးပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈၸုမ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ သီႇႁဵင်ပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ18ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ သီႇႁဵင်ပီၼၼ်ႉ တႆးယင်းပႆႇၽၢတ်ႇၽႄၵၼ် တိုၵ်ႉယူႇႁူမ်ႈၵၼ် လႄႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးၸႅတ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸိုဝ်ႈသတ်းလဵင်ႉသတ်းထိူၼ်ႇ ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမႆႉ ၸိုဝ်ႈၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ “မူမႃ ဝူဝ်းၵႂၢႆး ပဵတ်းၵႆႇ ၸၢင်ႉမႃႉ သိူဝ်မီ လိင်း၊ ၵူၺ်ႈ ဢွႆႈ ၶဝ်ႈ၊ ၶဵဝ်း မိတ်ႈ ထႆ ႁွၵ်ႇလၢပ်ႇ” လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူတ်ႇထၢမ်တူၺ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈၸုမ်းၸုမ်း၊ ထူပ်းဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈသတ်းၸိုဝ်ႈမၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းႁွၼ်ႉ (Tropical country) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႆးၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ၸႂ်ႉမိူၼ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းၵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ “ၼမ်ႉၶႅင်၊ ၼမ်ႉၵၢမ်ႈ၊ မူၺ်ၼၢႆး၊ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇ” ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ တႆးတီႈၼိုင်ႈတင်းတီႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇသူႈမိူၼ်ၵၼ်။ ၶဝ်ၸင်ႇဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈဢုၼ်ႇတီႈႁွၼ်ႉ တၢင်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈၵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇလွႆဢၢၼ်တႆး။ ပေႃးတႆးယၢမ်ႈယူႇ တီႈၵတ်းၸွမ်းၵၼ်တႄႉၸိုင် လူဝ်ႇမီးၶေႃႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းၵတ်း မိူၼ်ၵၼ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်းပႆႇပေႃးႁိုင် ၼႂ်းပီ 1999 ၼႆႉ မီးၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ (Linguist) တင်းၽူႈႁူႉ ၽၢႆႇထႅၵ်ႉၼူဝ်း လူဝ်းၸီႇၽိုၼ်လိၼ် (Geographic Information) ၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆလၢႆတီႈ တင်းၼႂ်း မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးလႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ၵၢၼ်ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းတႆး19 မိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ် ။ ၶဝ်ဢဝ်တၢင်းႁၼ်ရိၶျၢတ်း (Richard O’Connor, Anthropologist)20 ဢၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၶဝ်ႈမႃးယူႇသဝ်းၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပႄႉၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၶိူဝ်းမွၼ်း-ၶမဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး မီးပိူင်ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းလႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၽၢႆၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၸၼ်ႉသုင်လိူဝ်ၶဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထၢၼ်သေ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸုမ်းၼႆႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၼႃး ပဵၼ်ပိူင်ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃ တီႈယူႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးယဝ်ႉ။
ၶဝ်ၸႂ်ႉၶေႃႈမုၼ်း (Data) လွင်ႈတၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၵူၼ်းလႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ် ၶွင်ၼႃႇသႃႇ တင်းဢီးရွသ်ႉ (NASA’s Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC), EROS Data Center) လႄႈၸႂ်ႉထႅၵ်ႉၼူဝ်းလူဝ်းၸီႇ (Geographic Information System - GIS) ၸႅတ်ႈတူၺ်း တၢင်းသုင်တႅမ်ႇၼႃႈလိၼ် (elevation) လႄႈၽိုၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးလွင်ႈၸႂ်ႉၵၢၼ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်မႃး။ ၽၢႆႇၽႃႇသႃႇတႄႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း 400 ၶေႃႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၼႃးလႄႈ ၸိုဝ်ႈသတ်းၼမ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပူ ပႃ လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း။
ၽူၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ထူပ်းဝႃႈ တီႈယူႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးသူၼ်ႇယႂ်ႇ ပဵၼ်တီႈတႅမ်ႇႁိမ်းၼမ်ႉ [ပိၵ်ႉသမ်ႉပဵၼ်မိူင်းလွႆ] ပဵၼ်တီႈၸၼ်းဢိတ်းဢွၼ်ႇ တႃႇႁဵတ်းၽၢႆၼမ်ႉလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်တူၺ်းလၢႆးဢွၵ်ႇသဵင် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႅၵ်ႈၵၼ်ၸုမ်းၼိုင်ႈတင်းၸုမ်းၼိုင်ႈသေ ၶဝ်ၶွတ်ႇယွတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် လႄႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၶၢႆႉပၢႆႈသမ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်သေ ၶၢႆႉမႃးတၢင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မႃးတၢင်းဝႅတ်းၼၢမ်းသေ ၶဝ်ႈထိုင်မိူင်းထႆး ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်မၢႆသၢမ်ၼႆႉ ယင်းမီးၵၢၼ်ၸႂ်ႉ လွင်ႈၾိင်ႈထုင်းသေ ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ21။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ၵူၼ်းတႆးတူင်ႉ/ၵမ်း (ပဵၼ်ၶိူဝ်းတႆး-ၵတႆးၸုမ်းၼိုင်ႈ) ၵမ်ႈၼမ် ယူႇသဝ်းတၢင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။ ၵူၼ်းတႆးၸုမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ႁဵတ်းၼႃးလႄႈ မီးၾိင်ႈထုင်းႁဵတ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၼ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇၶဝ်သမ်ႉ ပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ (ယဝ်ႉၶဝ်ႈ)။ ၶၢဝ်းႁူင်းၶဝ်ႈသုၵ်းလိူင် တူၵ်းလိုၼ်းဝၼ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇၶဝ်မွၵ်ႈ 4-6 ပၢတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽူႈႁူႉၶဝ်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးၵမ်းၶဝ် လႅပ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ တီႈၶဝ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်။ လူဝ်ႇပဵၼ်တီႈ ပွႆးႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇပဵၼ်ဝၢႆးလိုၼ်းၶၢဝ်းယဝ်ႉၶဝ်ႈၶဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထၢမ်တူၺ်း ပိုၼ်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်လုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈၶၢႆႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။
4. တႆးတိုၼ်းယူႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်
ၽူႈတႄႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽေႃးလ် (Paul Benedict) ၽူႉႁူႉၽႃႇသႃႇ ၵူၼ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ မၼ်းဝႃႈ ၵႂၢမ်းထႆး/တႆး ပဵၼ်ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းၵႂၢမ်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ ၾိလိပ်ႉပိၼ်း၊ မၼ်းၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းတႅၵ်ႈၵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵႂၢမ်းထႆးဝႃႈ “တၢႆ” ၾိလိပ်ႉပိၼ်းဝႃႈ “ပတၢႆ”၊ ထႆးဝႃႈ “လိူၼ်” ၾိလိပ်ႉပိၼ်းဝႃႈ “ပုလၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ (ဢၼ်ပိူၼ်ႈယွမ်းႁပ်ႉၵၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ထႆး/တႆး ပဵၼ်ၸုမ်းတႆး-ၵတႆး Tai-Kadai၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ပဵၼ်ၸုမ်းဢွသ်ႉထြူဝ်ႇၼေးသျဵၼ်း - Austronesian ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်)။
ၽေႃးလ်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်။ မိူဝ်ႈ 4000-3500 ပီပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း-ၶမဵၼ် လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃႉ ၶဝ်ႈမႃးၽိုတ်ႉဢဝ်တီႈယူႇတႆး။ တႆးတႅၵ်ႇၽႄ ပဵၼ်သွင်ၸုမ်း။ ၸုမ်းၸိူဝ်းပၢႆႈလူင်းၵႂႃႇတၢင်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဵၼ်ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး။ ထႅင်ႈၸုမ်းသမ်ႉ ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈၵႂႃႇယူႇတၢင်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း။ ဝၢႆးမႃးထုၵ်ႇၶႄႇမိပ်ႇဢီးထႅင်ႈလႄႈ ၸင်ႇၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်ၵႂႃႇ တၢင်းဢသမ်ႇ သျှမ်း လၢဝ်း ထႆး တင်းၵႄး(ဝႅတ်ႉၼၢမ်း) ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်ၽေႃးလ်ၼႆႉ ၽူႉႁူႉၽႃႇသႃႇၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႄႈ မီးၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တူင်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်းယူႇ။ ၶဝ်ဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၽေႃးလ်ဢဝ်မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵွႆး၊ ပေႃးႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ လူဝ်ႇႁႃၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 1200 ပီၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်ၸင်ႇထုၵ်ႇ22 ၼႆယဝ်ႉ ။ သမ်ႉထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၽေႃးလ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ ၸုမ်းတိပႅတ်ႉ-မၢၼ်ႈ (Tibeto-Burman) ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸုမ်းတႆး-ၵတႆး (Tai-Kadai)။
ႁဵတ်ႇၽူၼ်ဢၼ်ၽေႃးလ်တၢင်ႇၼႄၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယွမ်းႁပ်ႉဢေႇသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ဝႃႈ ထႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးၸဵမ်ၵွၼ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃးၼၼ်ႉသမ်ႉ မီးၽူႈႁၵ်ႉၶိူဝ်းထႆးၶဝ် ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆး ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတၢင်ႇပိူင်သေ သိုပ်ႇယိုၼ်ယၼ်ထႅင်ႈယူႇ။
မိူဝ်ႈပီ 1960-62 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၽူႈႁူႉၽၢႆႇဝူဝ်းရၢၼ်း (Archaeology) ထႆးလႄႈၻဵၼ်းမၢၵ်ႇ (Denmark) ႁူမ်ႈၵၼ် ၶုတ်းႁၼ်လုပ်ႇၵူၼ်းယုၵ်ႈႁိၼ်တီႈ ၵၢၼ်းၸၼၿုရီး (กาญจนบุรี)၊ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လုပ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ 4000 ပီ ၼႆယဝ်ႉ။
မေႃယႃထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈသုတ်ႇ သႅင်ဝိၶျဵၼ်း (นายแพทย์สุด แสงวิเชียร, 1907-1995 ) ပဵၼ်ၶူးသွၼ် လွင်ႈတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်း (Anatomy)၊ မၼ်းလႆႈဢဝ်လုပ်ႇၼၼ်ႉ မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်သေ လၢတ်ႈဝႃႈ လုပ်ႇၵွပ်းႁူဝ် ၵူၼ်းယုၵ်ႈႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းလုပ်ႇၵွပ်းႁူဝ်ၵူၼ်းထႆး ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ လုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇ ၼၢႆးယႃႈ (ancestor) ၵူၼ်းထႆးပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းတၢင်ႇၼႄတၢင်းႁၼ်မၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းထႆး/တႆး ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉ တီႈလႂ်ၶၢႆႉပၢႆႈမႃး တိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸဵမ်ၵွၼ်ႇပုၼ်ႉ23 ၼႆယဝ်ႉ ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ မီးၽူႈႁူႉၸိုဝ်ႈလင်ထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈပြသိူတ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ တၢမ်တူဝ်မၼ်း လႆႈထၢမ်တူၺ်း မေႃယႃသုတ်ႇ ၸွင်ႇလႆႈတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းလုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်မွၼ်း ၶမဵၼ် မၢၼ်ႈ လႄႈၵျဝႃး ယူႇႁႃႉ?။ မေႃယႃသုတ်ႇတွပ်ႇဝႃႈ ယင်းပႆႇလႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း24 ၼႆႉယဝ်ႉ ။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ယင်းပႆႇၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်လႆႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။
ၸိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမႃးဢၢင်ႈ လွင်ႈထႆးဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃးၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းပီ 1966-67 ၸုမ်းၽူႈၶူၼ်ႉႁႃဝူဝ်းရၢၼ်းထႆး ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း British Museum လႆႈၶုတ်းၶူၼ်ႉႁၼ် မေႃႈႁႆလိၼ်တီႈဝၢၼ်ႈၸဵင်း၊ ဢိူင်ႇၼွင်ႁၢၼ်၊ ဝဵင်းဢုၻွၼ်း။ မေႃႈႁႆလိၼ် ဢၼ်ၶုတ်းႁၼ်ၼၼ်ႉ ယုမ်ႇၵၼ်ဝႃႈ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ 5600-1800 ပီပူၼ်ႉမႃး25 ၼႆယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းမေႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးၵႅပ်ႇ (ပိူၵ်ႇၶဝ်ႈ) ၸွမ်းလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လူင်းတၢင်းႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် မေႃႈႁႆလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶဝ်ႁဵတ်းၼႃးၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယုမ်ႇတႄႉဝႃႈ ပေႃးတေဢၢင်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း ၶိူဝ်းတႆးတိၵ်းတႄႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၼႆယူႇ။
ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၶိူဝ်းၼႅၼ်ႇသေ တိုၵ်ႉၶႂ်ႈယိုၼ်ယၼ် လွင်ႈထႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸဵမ်ပိုင်းၼၼ်ႉ ၵႆႉဢၢင်ႈထိုင် မေႃယႃပြဝဵတ်ႉ ဝသီ (นายแพทย์ประเวศ วะสี) ထႅင်ႈ။ မေႃယႃပြဝဵတ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ၸႅတ်ႈ ၸုမ်းလိူတ်ႈသေ ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ ထူပ်းဝႃႈ ၵူၼ်းထႆးဢီးသၢၼ် (ထႆးလၢဝ်းၸိူဝ်းယူႇတၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းထႆး) မီးၸုမ်းလိူတ်ႈၽိတ်းပၵ်ႉၵတိ Hemoglobin E (HbE) ထိုင် 52% ၊ ၼႂ်းတႆးယူၼ်း ပွတ်းႁွင်ႇသမ်ႉမီး 12%။ လိူတ်ႈၽိတ်းပၵ်ႉၵတိမဵဝ်းၼႆႉ သမ်ႉဢမ်ႇႁၼ်မီးၼႂ်းၶႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ တႆးလႄႈၶႄႇ ဢမ်ႇယၢမ်ႈယူႇတီႈလဵဝ်ၵၼ်မႃး။ မၼ်းဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇထႆး/တႆးၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်တၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆး၊ ဝၢႆးသေတႆးၽႄႈၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈ လိူတ်ႈလေႃးၵၼ် တင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းလႄႈ လိူတ်ႈၽိတ်းပၵတိ HbE ၸင်ႇယွမ်းလူင်း26 ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁူႉၽၢႆႇမေႃယႃယၢမ်းလဵဝ် ႁူႉယဝ်ႉဝႃႈ တီႈလႂ်မီးၶႆႈၼၢဝ်လိူင်ႇ ၵူၼ်းတီႈၼၼ်ႈၵေႃႈ မီးလိူတ်ႈ ၽိတ်းပၵ်ႉၵတိ HbE ၼႆႉသုင် ၼႆယဝ်ႉ 27။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉ။
5. တႆးယူႇၸွမ်းၵုၼ်မလႃႇယူႇ တၢင်းပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈမႃးတၢင်းႁွင်ႇ
တၢင်းႁၼ်ၵမ်ႈၼမ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ ၶၢႆႉလူင်းၵႂႃႇတၢင်းပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းႁၼ်မၢႆႁႃႈၼႆႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇၼႂ်းၵုၼ်မလႃႇယူႇ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး တၢင်းၸၢၼ်းသုတ်းသေ ၶၢႆႉပၢႆႈၶိုၼ်ႈမႃးတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶွင်မေႃယႃ သူမ်သၵ်ႇ (สมศักดิ์ สุวรรณสมบูรณ์)။ ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉၵၢၼ်ၵူတ်ႈၸုမ်းလိူတ်ႈ ထႅင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ မၼ်းဝႃႈ ၸုမ်းလိူတ်ႈၵူၼ်းထႆး မီးပိူဝ်းသဵၼ်း တၢင်းထီႇၵျိၼ်း (Gene frequency) မိူၼ်ၵူၼ်းၵျဝႃး (ၵူၼ်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ ၵုၼ်ၵျဝႃး) လိူဝ်ၶႄႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵေႃႈ လႅပ်ႈလုၵ်ႉတၢင်း ၵုၼ်မလႃႇယူႇ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၶိုၼ်ႈမႃး၊ ဢမ်ႇဢၢပ်ႈၸႂ်ႈ လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းၶႄႇလူင်းမႃး28ၼႆယဝ်ႉ ။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽႂ် ႁပ်ႉလႄႈ သိုပ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ မိူၼ်တၢင်ႇဢၼ်။
လိူဝ်သေ လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်လၢတ်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၽူႈႁူႉၶဝ် ၸႂ်ႉၵၢၼ်ၵူတ်ႇၸႅတ်ႈ သၢႆၽၼ်း DNA ၶိူဝ်းၵူၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈမီး။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢႅတ်ႉမူၼ်းသၼ် (Jerold A. Edmondson) လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ။ ၶဝ်ၶူၼ်ႉႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉ ပဵင်းပေႃး လႄႈ ဢမ်ႇႁတ်းဢဝ်မႃးတႅမ်ႈဝႆႉ တီႈၼႆႈ29။
ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်လႄႈ လွၵ်းလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တေႁၼ်ဝႃႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ႈသိူၵ်ႈပိုၼ်း၊ ၾိင်ႈထုင်း၊ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ ၾိင်ႈသၽႃႇဝ၊ တၢင်းႁူႉၽၢႆႇမေႃယႃလႄႈ ထႅၵ်ႉၼူဝ်းလူဝ်းၸီႇပၢၼ်မႂ်ႇ ၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်။ ၼႆႉပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်း ပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။
ယၢမ်ႈမီးၽူႈၾၢင်ႉတိူၼ်ဝႃႈ ၽူႈႁူႉမၢင်ၵေႃႉ ၶဝ်မီးယိူင်းဢၢၼ်း ၵၢၼ်မိူင်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင် ယူႇပႃႈလင် ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇၽူႈႁူႉၶႄႇ ၵႆႉဢဝ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ဝၢင်းဝႆႉၼွၵ်ႈ မိူင်းၶႄႇယၢမ်းလဵဝ် ၵွပ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပၼ်ႁႃ ၼႂ်းမိူင်းၶဝ်။ ၸိူင်ႉၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၽူႈႁူႉထႆး ၸိူဝ်ႉသၢႆၶႄႇၵေႃႈ ၵႆႉဝႃႈ တႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃး ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ၵူၼ်းဢင်းၵိတ်း ၾရင်ႇသဵတ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယိူင်းဢၢၼ်း လွင်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လွင်ႈၽႄႈသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၶဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ လွင်ႈဝႃႈ ၽူႉႁူႉၸိူဝ်းတင်ႈၸႂ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ႁႃတၢင်းႁူႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ ဢမ်ႇမီးယိူင်းဢၢၼ်းလပ်ႉသင်ၵေႃႈ မီးယူႇတင်းၼမ်ၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇထႅင်လႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လွင်ႈမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်ပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထမ်ႇမတႃႇလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီ (Charm) ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းယဝ်ႉ။ သင်တၢင်းႁၼ်ဢၼ်လႂ် မိူၼ်ၵၼ်တင်း တၢင်းယုမ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ယႃႇပေၸူမ်းၼႃႇၽႅဝ်။ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၸႂ်လႅၵ်ႉၸွမ်းသင်။ ပိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၽႂ်ၶူၼ်ႉႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် မီးသၢၵ်သေႇလၵ်းထၢၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇလၢတ်ႈ လၢမ်းၶၢတ်ႈၼႄၵၼ် ဢၼ်လႅပ်ႈပဵၼ်လႆႈ မၼ်းၵွႆး။ ဢၼ်ႁဝ်းယုမ်ႇဝႃႈ မၢၼ်ႈမႅၼ်ႈယူႇမိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ဢၼ်ၽိတ်း မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ ပေႃးမီးလၵ်းထၢၼ်မႂ်ႇမႃးယိုၼ်ယၼ်။ တေႁႂ်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တဵမ်သူပ်းတဵမ်ၵႂၢမ်း တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၼင်ႇၽႃႇမိုဝ်းတူပ်းလိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ သင်မီးၵူၼ်းလၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလီယုမ်ႇ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းထႃႇၼ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၽူႈဢၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်း ထတ်းသၢင်လႆႈ ႁင်းၶေႃယူႇ ႁဝ်းတေယုမ်ႇလွင်ႈလႂ်၊ ဢမ်ႇယုမ်ႇဢၼ်လႂ်။
ၵႂၢမ်းလူပ်း
လိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉၵႂႃႇတူၺ်းၶိုၼ်း ၶေႃႈၼႄႉ ၼမ်းသြႃႇလုသ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ တႃႇတႅမ်ႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ တူၺ်းၶၢမ်ႈ လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းသွင်တီႈ၊ တီႈၶႄႇလႄႈ တီႈတႆးဢမ်ႇလႆႈ။ ၶေႃႈမုၼ်းတီႈၶႄႇတႄႉ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးႁဝ်း ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ဢၢင်ႈဢဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ဢိင်ပိုၼ်းၶႄႇသေ တႅမ်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ သူၼ်ႇယႂ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်းလႄႈ ပိၼ်ႇဝႆႉပဵၼ် ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵႂၢမ်းထႆး။ လၵ်းထၢၼ်တီႈတႆး ၸိူင်ႉၼင်ႇလိၵ်ႈႁိၼ် လိၵ်ႈၵဝ်ႇ လိၵ်ႈမႂ်ပေႇမႂ်လၢၼ်းတႆး ၼင်ႇသြႃႇလုသ်ႉ ၼႄႉၼမ်းတႄႉ ဢမ်ႇသူႈလႆႈႁၼ်။
သဵၼ်ႈမၢႆလိၵ်ႈႁိၼ် လိၵ်ႈၵဝ်ႇတႆး ဢၼ်သြႃႇလုသ်ႉ လၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းဝႆႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈမိူင်းလူၺ် (မိူင်းယၢင်း) မီးလိၵ်ႈႁိၼ်မွၵ်ႈ 20 ၼႃႈ၊ ၼႂ်းမိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇမီး 60 ပၢႆ၊ တၢင်းဝဵင်းၸၼ် လူင်ၽၿၢင်း ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းၵေႃႈ မီးထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်သူၼ်ႇတူဝ် ယၢမ်ႈႁူႉမႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် ပေႃႈၶုၼ်ရၢမ်းၶမ်းႁႅင် လၵ်းထိ 1 (ပီ 1283 ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး)၊ လိၵ်ႈႁိၼ် သဝ်ငူး တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ တီႈသႃၻိယႃႇ (ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇမိူင်း 1497-1537 )၊ ဢႃႇႁူမ်ႇ ပူႇရၼ်ႇၸီႇ၊ လိၵ်ႈႁိၼ်ဝတ်ႉပႃႇလႅင် တီႈၵဵင်းတုင် (ပီ 1451 ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ၾၵ်းၶၢမ်) ၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းပႆႇယၢမ်ႈႁၼ် ဢၢင်ႈထိုင်ဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်းတႆး (ၵႃႈၼင်ႇ ယိုၼ်ႈႁၼ်)။ ၼင်ႇသြႃႇလုသ်ႉဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းငဝ်ႈတိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼိုင်ႈၶေႃႈ ၼိုင်ႈထႅဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ မီးၵႃႈၶၼ်ၽၢႆႇပိုၼ်း လိူဝ်ပပ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး လၵ်းထၢၼ် ဢၢၼ်ႇပၢၵ်ႇ ဢၢၼ်ႇႁဵင်ထႅဝ်မၼ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပိုၼ်းႁဝ်း ၵႃႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ႁဝ်းမုင်ႈတူၺ်း တၢင်းၼွၵ်ႈ သွၵ်ႈႁႃ ဢၼ်ပိူၼ်ႈတႅမ်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၵွႆး၊ ဢမ်ႇသူႈလႆႈ ၶူၼ်ႉႁႃၼႂ်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၶိုၼ်း။ တႆးႁဝ်းတီႈၼႆႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တႆးသျှမ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉၵွႆး လူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼႂ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇၵႂၢမ်း သြႃႇလုသ်ႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းဝႆႉဝႃႈ “ၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈ တႆး ထႆး လၢဝ်း လႄႈမၢၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈ တႃႇတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ တေဝႆႉၼၵ်း ၶတ်းၸႂ်ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ် သိူၵ်ႈပိုၼ်း ၼႂ်းလိၵ်ႈႁိၼ် မႂ်ပေႇမႂ်လၢၼ်း ၼႂ်းတႆးႁဝ်းၵူႈၸုမ်း ၼမ်ၼမ်သေၵမ်း။
တႅမ်ႈ ၵဝ်တႆး
09/06/2012
- 1. http://en.wikipedia.org/wiki/Sao_Saimong
- 2. ၸိူင်ႉၼင်ႇၸၼ်ႉၸွမ် Cornell University, The University of Michigan, Wolfson College, Cambridge ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
- 3. Sao Saimong Mangrai. ‘The Shan States and the British Annexation’, Cornell University, 1969.
- 4. သြႃႇလုသ်ႉ (Gordon H. Luce 1889-1979) ၼႆႉ ပေႃးပဵၼ် ၽူႈသူၼ်ၸႂ်ပိုၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ဢႃႇသျႃႉၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇၸိုင် ၵေႃႉဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းမၼ်း လႅပ်ႈဢမ်ႇမီး။ မၼ်းပဵၼ်သြႃႇငဝ်ႈ (ဆရာကြီး) မေႃပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၸိုဝ်ႈယႂ်ႇမၼ်း (Old Burma-Early Pagan)။ (ပပ်ႉမၢႆၼိုင်ႈလႄႈသွင် ၻၢဝ်းလူတ်ႇ ဢဝ်လႆႈတီႈ www.khamkoo.com)။
- 5. သြႃႇႁေႃးလ် (D.G.E. Hall 1891-1979) ၵေႃႈယၢမ်ႈပဵၼ် ၶူးသွၼ်ပိုၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ။ ပွၵ်ႈမိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၽၢႆႇပိုၼ်းတီႈ SOAS, ၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႇၻၼ်ႇထႅင်ႈ။ မၼ်းတႅမ်ႈ ပပ်ႉပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈ (Burma, 1950)၊ ပပ်ႉၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မၼ်း ပဵၼ်ပိုၼ်းဢႃႇသျႃႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (History of Southeast Asia, 1955)။ (ပပ်ႉ Burma ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်းလႄႈပပ်ႉ History of Southeast Asia ၽၢႆႇထႆး၊ ၻၢဝ်းလူတ်ႇဢဝ်လႆႈတီႈ www.khamkoo.com)
- 6. Winai Pongsripian, Dr. ‘History of the Tai Peoples: A Critical Review’, in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups. 2002.
- 7. ขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธุ์) (1897-1980)
- 8. Winai Pongsripian, Dr. ‘History of the Tai Peoples: A Critical Review’, in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups. 2002.
- 9. บี. เจ. เทอร์วีล, แนนโทนี ดิลเลอร์ และ ชลธิรา สัตยาวัฒนา, “คนไท (เดิม) ไม่ได้อยู่ที่นี่” (กรุงเทพฯ สำนักพิมพ์เมืองโบราณ, 2533)
- 10. လွင်ႈၼႆႉ ႁၼ်မီးၼႂ်းပပ်ႉလဵဝ်ၵၼ်တင်း ‘Amongst the Shans’ ပီ 1885။ ၽူႈသူၼ်ၸႂ်ၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇပပ်ႉငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်း ၻၢဝ်းလူတ်ႇဢဝ်လႆႈတီႈ www.khamkoo.com
- 11. Winai Pongsripian, Dr. ‘History of the Tai Peoples: A Critical Review’, in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups. 2002.
- 12. လူင်ဝိၸိတ်ႇ ဝႃးထၵၢၼ်းၼႆႉ လိူဝ်သေပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းထႅင်ႈ။ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶႂ်ႈတင်ႈ မိူင်းထႆးပၢၼ်မႂ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇလႄႈ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းတီႈတႆးယူႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းလဵဝ်ၵၼ်။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ထႆးလႆႈသိမ်းဢဝ် ၵဵင်းတုင်လႄႈမိူင်းပၼ်ႇ တင်ႈၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ “สหรัฐไทยเดิม” (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႆးၵဝ်ႇ)။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇထိုင် ယိူင်းဢၢၼ်းၶဝ် မၼ်းလႆႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်းပူၵ်းၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်ထႆးၶဝ်တိုၵ်ႉၸႂ်ႉႁွင်ႉယူႇယၢမ်းလဵဝ် ၼင်ႇ “ตื่นเถิดชาวไทย (တိုၼ်ႇတႃႉၸၢဝ်းထႆး)” ”ต้นตระกูลไทย (ၵဝ်ႉငဝ်ႈၶိူဝ်းထႆး)” ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းတႅမ်ႈပပ်ႉၸိူင်း ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တႆးၵူႈတီႈတီႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ “ฟากฟ้าสาละวิน (ၾင်ႇၼမ်ႉၶူင်း), บัลลังก์เชียงรุ้ง (ပလၢင်ႇၵဵင်းႁုင်ႈ)” เจ้าหญิงแสนหวี (ၸဝ်ႈယိင်းသႅၼ်ဝီ)” ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
- 13. ၽြႃႉယႃးၻမ်းရူင်းရႃးၶျႃးၼုၽၢပ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရႃႇမထိ 4 လႄႈပဵၼ်ၽူႈႁူႉ မေႃပိုၼ်းလူင်ထႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ တင်းသိူၵ်ႈပိုၼ်း သႃႇသၼႃႇ ဝွၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ မီးထိုင် 600 ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်းမိူင်းထႆး လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ပၢၼ်မႂ်ႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးသူၼ်ႇၸွႆႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပႃးထိ 5 တင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
- 14. ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈပပ်ႉ ‘Amongst the Shans, 1885’ လႄႈ ‘Across Chryse’။ တင်းသွင်ပပ်ႉၼႆႉ ၻၢဝ်းလူတ်ႇဢဝ်လႆႈတီႈ www.khamkoo.com
- 15. ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈ ‘The Old Thai or Shan Empire of Western Yunnan’ လႄႈ ‘Burma: With Special Reference to Her Relations with China’။
- 16. http://www.baanmaha.com/community/thread28334.html
- 17. Winai Pongsripian, Dr. ‘History of the Tai Peoples: A Critical Review’, in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups. 2002.
- 18. ibid.
- 19. John Hartmann - Linguist from Northern Illinois University, Jerold A. Edmondson – Linguist from University of Texas at Arlington, Li Jinfang – Linguist from China’s Central University for Nationalities, Wei Luo from Northern Illinois Unversity (Geographic Information), Winya Sysamouth from University of Wisconsin, Madison.
- 20. O’Connor, R. ‘Agriculture Change and Ethnic Succession in Southeast Asian Studies: A Case for Regional Anthropology’ Journal of Asian Studies, 1995. Cited: Somsonge Burusphat.
- 21. Somsonge Burusphat. ‘Where Did Tai People Really Come From?’, The Institute of Language and Culture for Rural Development, Mahidol Univeristy, Thailand.
- 22. Prasert Na Nagara. ‘Keynote Speech’ in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups, 2002.
- 23. http://www.kwc.ac.th/0e-book%20ThaiKingdom/10TinKumNud1.htm
- 24. Prasert Na Nagara. ‘Keynote Speech’ in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups, 2002.
- 25. http://www.thaiwhic.go.th/heritage_culture3.aspx
- 26. Prasert Na Nagara. ‘Keynote Speech’ in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups, 2002.
- 27. ibid.
- 28. http://www.kwc.ac.th/0e-book%20ThaiKingdom/10TinKumNud1.htm
- 29. သင်ၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇ ၵႂႃႇတူၺ်တီႈ Jerold A. Edmondson. ‘The Power of Language over the Past: Tai Settlement and Tai Linguistics in Southern China and Northern Vietnam’ in Studies in Tai and Southeast Asian Linguistics, ed. Jimmy G. Harris, Somsonge Burusphat and James E. Harris, Bangkok, 2007.


text:
တၢင်းဝူၼ့်ဢၼ်လူၼ့်ဢွၵ်ႇႁွင်ႈႁဵၼ်း
တၢင်းဝူၼ့်ဢၼ်လူၼ့်ဢွၵ်ႇႁွင်ႈႁဵၼ်း
မိူဝ်ႈၼႆ့ တႃႇတေဢွင်ႇမၢင်ႇထိုင်ႈတီႈ၊ တႃႇတေဢမ်ႇလႆႈၼႅင်ၸႂ်ဝၢႆးလိုၼ်းၼၼ့် ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းႁဝ်း ဢုပ်ႇၵုမ်လူၺ်ႈလွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ "ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ လူဝ်ႇႁဵတ်း" ၼႆၼၼ့်ယဝ်ႈ။ ပေႃးမႃးဝူၼ့်တူၺ်းလီလီၸိုင် ၵႂၢမ်းၶေႃႈၼႆ့ လၢတ်ႈငၢႆႈသေတႃႉႁဵတ်းၸွမ်းယၢပ်ႇတႄ့တႄ့ၼေႃႈ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈၵေႃႈ တႃႇၵူၼ်းၵၢင်လၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉ ႁႂ်ႈပေႃးႁူႉထိုင်လႆႈ ႁႂ်ႈပေႃးၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း ဢၼ်လႂ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်း ၼႆၼၼ့်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁၼ်ယၢပ်ႇဝႆ့။ လိူဝ်သၼေၼ့် ႁူႉယဝ့် ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈယဝ့်သေတႃႉတႃႇတေႁဵတ်းၸွမ်းလႆႈၼၼ့်ၵေႃႈ ႁၼ်ယၢပ်ႇဝႆ့ထႅင်ႈယဝ့်ၼေႃႈ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆ့သေ တၢင်းဝူၼ့်ၵဝ်ၶႃႈထိုင်ၵႂႃႇ တီႈၼိူဝ်လွင်ႈပဵၼ်ပူၼ့်မႃး မိူဝ်ႈသွင်ႁဵင်ႁႃႈပၢၵ်ႇပီပၢႆ တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ့်လွင်ႈၼိုင်ႈ ႉႉႉ
ဝၢႆးသဝေႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းလူင်ဝေႇတေႇႁီႇ ၸပ်းတွင့်ပႃးတူဝ်ယဝ့်ၸိုင် မၼ်းၼၢင်းမီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈၵိၼ် လိူတ်ႈႁူဝ်ၶႅၼ်ၽၢႆႇၶႂႃႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင်ပိမ်ႇပိသႃႇရၵမ်းလဵဝ် ၼႆဝႃႇ။ မိူဝ်ႈထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတီႈပုၼ်ႇၼႃးပုရေႃးႁိတ်ႈလူင်ၶဝ်ဝႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလွင်ႈတၢင်းဢီႈသင်လႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းဝေႇတေႇႁီႇ ၶႂ်ႈၵိၼ်လိူတ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸိူင့်ၼႆ ၼႆၼၼ့် ၶဝ်တွပ်ႇဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်မႃးမီးယူႇၼႂ်းတူဝ် ၸၢဝ်းၼၢင်းဝေႇတေႇႁီႇၼၼ့် ပေႃးထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈၸဝ့်ၸဝ့် မၼ်းတေၶႃႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတၢႆသေ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ် ဢုပ့်ဝၢၼ်ႈၵိၼ်မိူင်းယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းဝေႇတေႇႁီႇၸင်ႇမီးၵၢင်ၸႂ်တွင့်မႆႈလိူတ်ႈၸိူင့်ၼႆယဝ့် ၼႆယဝ်ႈ။
ၸဝ်ႈၼၢင်းဝေႇတေႇႁီႇၵေႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈငိၼ်းမႅၼ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်တေၵိူတ်ႇမႃးၼၼ့် တေပဵၼ်ၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်တေၶႃႈပေႃႈမၼ်းၶိုၼ်းၼႆလႄႈ ဢဝ်တင်းလွၵ်းလၢႆး လၢႆၸိူဝ့်လၢႆပိူင်သေ ၶတ်းၸႂ်ယႃႉ ႁႂ်ႈသၼ်ႇထေႇတူၵ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇယႃႉတူၵ်းလႆႈ။ ႁဵတ်းၼႆသေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး ဝႃႈၼႆႁေလႃႈ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆ့ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶဵၼ်ပေႃႈမၼ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇပႃႈၵိူတ်ႇလႄႈ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢၸႃႇတသတ်ႈ (=ၽူႈၶဵၼ်ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇၵိူတ်ႇ) ၼႆယဝ့်။
လွင်ႈဝႃႈ ပေႃးထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈၸဝ့်ၸဝ့် ဢၸႃႇတသတ်ႈ တေၶႃႈႁႅမ်ပေႃႈမၼ်းတၢႆသေ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ့် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ လႅပ်ႈႁူႉထိုင်လီငၢမ်းယူႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ် ပၢႆးဝူၼ့်တွၼ်ႈတႃႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၼၼ့် မၼ်းၸဝ်ႈႁေႃးၼႄ ၸိူင်းလွင်ႈပဵၼ်ပူၼ့်မႃးႁူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈ ထုသၸႃတၵ ၼၼ့်ယဝ့်။ မိူဝ်ႈပုတ့်ထၸဝ်ႈ ႁေႃးၼႄၸိူင်းႁူဝ်ၼႆ့ၼၼ့် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢဝ်တင်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း တၢင်ႇတၵ်းသေ ထွမ်ႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုမ်ႇႁၵ့်ၵုမ်ႇႁွမ်လုၵ်ႈၸၢႆးယူႇၵူၺ်းလႄႈ ပုတ့်ထၸဝ်ႈႁေႃးဢီႈသင် လၢတ်ႈဢီႈသင်ၵႂႃႇၼႆၼၼ့် မၼ်းဢမ်ႇလႅပ်ႈတၼ်းထွမ်ႇတၼ်းတွင်း။ ပုတ့်ထၸဝ်ႈ ပေႃးလႆႈပၼ်ၽၢင့်မၼ်း ၼႆယဝ့်။
ထုသꩡႃတၵဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်လၢတ်ႈလူၺ်ႈလွင်ႈ လွၵ်းလၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပႃးၼိုင်ႈ ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း လႆႈၶႃႈႁႅမ်မၼ်းတၢႆၼၼ့်ယဝ့်။ တီႈၼႆႈ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ ထုသၸႃႇတၵၼႆ့ ဢိတ်းဢီႈ -
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈပွၵ်ႈၼၼ့် တီးမိူင်းတၵ့်ၵသူဝ်ႇ မီးတူၼ်ၶူးၵတ့်ၶႅၼ်ႇလူင်ပႃးၼိုင်ႈယဝ့်။ ၵမ်းၼၼ့် လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပႃးၼိုင်ႈ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇၵေႃႈ မႃးႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃတမ်ႈတီႈမၼ်းၸဝ်ႈယဝ့်။ မိူဝ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃ တဵမ်ထူၼ်ႈလီငၢမ်းယဝ့်ၼၼ့် လုၵ်ၸၢႆးၶုၼ်မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၸင်ႇၵႂႃႇဝႆႈလဝ်ႈ ၵၼ်ႇတေႃးတူၼ်ၶူးလူင်မၼ်းသေ တူင့်တၵ့်သူင်ႇသင်ႇ ယွၼ်းဝၢႆႇယွၼ်းပွၵ်ႈယဝ့်။ ၵမ်းၼၼ့် တူၼ်ၶူးလူင်ၵေႃႈ ဢဝ်တင်းၺၢၼ်ႇဢၼ်မေႃတူၺ်းဢင်ႇၵႃႇလၵ့်ၶၼႃႇၵူၼ်းၼၼ့်တူၺ်းသေ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ တပေးမၼ်းၵေႃႉၼႆ့ ဝၼ်းၼိုင်ႈ တေပဵၼ်ၶုၼ်မႃး၊ မိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇၼၼ့် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းတေၶႃႈႁႅမ်မၼ်းတၢႆသေ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်ယဝ့် ၼႆယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလွတ်ႈၵၢင်း ၽေးၶဵၼ်လူင်ဢၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း တေၶႃႈႁႅမ်မၼ်းတၢႆၼၼ့် တူၼ်ၶူးလူင် ၸင်ႇၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ် ၵႃႇထႃႇသီႇႁူဝ်သေ သင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ "လုၵ်ႈၼွင့်ဢိူၺ်း ပေႃးဢသၢၵ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမႂ်း တဵမ်သိပ်းႁူၵ်းၶူပ်ႇမႃးၸိုင် မိူဝ်ႈတၼေင်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၼၼ့် ႁေႃးၵႃႇထႃႇႁူဝ်ထိၼိုင်ႈတႃႉၼႃႈ၊ မိူဝ်ႈဢၼ်ၼင်ႈယူႇတၢင်းၼႃႈ ဢမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်း သိုၵ်းႁၢၼ်ၼၢင်းၸိူင့်ၶဝ် တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼၼ့်သမ့် ႁေႃးၵႃႇထႃႇႁူဝ်ထိသွင်တႃႉၼႃႈ၊ မိူဝ်ႈဢၼ်တေၶိုၼ်ႈႁေႃပရသၢတ်ႈၼၼ့် ၸုၵ်းတီႈႁူဝ်ၶူဝ်လႆသေ ႁေႃးၵႃႇထႃႇႁူဝ်ထိသၢမ်တႃႉၼႃႈ၊ မိူဝ်ႈဢၼ်တေၶဝ်ႈၼႂ်းလုၵ်းၼွၼ်းၼၼ့် ၸုၵ်းတီႈပၢၵ်ႇၽၵ်းတူသေ ႁေႃးၵႃႇထႃႇႁူဝ်ထိသီႇတႃႉၼႃႈ" ၼႆယဝ့်။
လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ပႃးၼႆ့ၵေႃႈ ၶုပ့်မူပ်ႇဝႆႈသႃတူၼ်ၶူးလူင်သေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇယဝ့်။ ဝၢႆးသေ ပေႃႈမၼ်း သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇယဝ့် ဢမ်ႇႁိုင်သင် မၼ်းလႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ယဝ့်။ ဝၢႆးၼၼ့် ဢမ်ႇႁိုင် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းမၼ်း ၸပ်းတွင့်ပႃးတူဝ်သေ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈမႃးယဝ့်။ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢသၢၵ်ႈလႆႈ သိပ်းႁူၵ်းၶူပ်ႇမႃးၼၼ့် လႆႈႁၼ်ၸေးၸိမ်ႇပေႃႈမၼ်းသေယဝ်ႉ ၶွႆမႅၼ်ႈသေ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃးယဝ့်။ ၵူၼ်းၸမ်ၸႂ်မၼ်းၵေႃႈ တမ်တမ်သေႇသေႇ ပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈမၼ်းၶႃႈပေႃႈမၼ်းသေ ႁဵတ်းၶုၼ်ယဝ့်။ မၼ်းၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇပိူၼ်ႈပၼ်ႁႅင်းၼၼ့် ဝူၼ့်ႁႃလွၵ်းလၢႆး တႃႇၶႃႈပေႃႈမၼ်းတၢႆယူႇဝၼ်းဝၼ်းၶိုၼ်းၶိုၼ်းယဝ့်။ မၼ်းဝႃႈ ၵဝ်တေဢဝ်ယႃမိူဝ်ႇ သႂ်ႇၼႂ်းၶဝ်ႈသေ ၶႃႈပေႃႈႁဝ်း ၼႆယဝ့်။
မီးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈႁၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း မႃးၸူးတီႈၽိူၼ်ၶဝ်ႈယဝ့်။ ၵမ်းၼၼ့် ၵွပ်ႈဝႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢသၢၵ်ႈတဵမ်သိပ်းႁူၵ်းယဝ့်လႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၵႃႇထႃႇဢၼ်တူၼ်ၶူးလူင်မၼ်း ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈဝႆ့ပၼ်ၼၼ့်ယဝ့်။ မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇတူၺ်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေ ႁေႃးၵႃႇထႃႇႁူဝ်ထိၼိုင်ႈၼၼ့်ယဝ်ႈ။ တီႈပွင်ႇမၼ်းဝႃႈ
ၼူဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ ယူႇၼႂ်းလပ်းသိင်ႇသေတႃႉၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ ၶဝ်ႈသၢၼ်လႄႈပိူၵ်ႇမၼ်းယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ၶဝ်ဝႄႈပႅတ်ႈပိူၵ်ႇမၼ်းသေ ၵိၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ်ၵူၺ်းယဝ့်။
ၵမ်းၼၼ့် လုၵ်ၸၢႆးမၼ်းၵေႃႈဝူၼ့်ဝႃႈ "ပေႃႈႁဝ်း ႁူႉထိုင်လွင်ႈၵဝ်တေႁဵတ်းယဝ့်" ၼႆသေ ဢမ်ႇႁတ်းဢဝ် ယႃမိူဝ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းၶဝ်ႈ၊ ၵူၺ်းလႆႈၶုပ့်ဝႆႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသေ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႂႃႇယဝ့်။
ဢတႃႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈသမ့် မိူဝ်ႈဢမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်း လႄႈ သိုၵ်းႁၢၼ် ၼၢင်းၸိူင့်ၶဝ် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ တိုၵ့်မႃးၼပ့်ယမ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယူႇၼႂ်းသူၼ်မွၵ်ႇၼၼ့် လုၵ်ၸၢႆးမၼ်း ဢၢင်ႈမႃးၶႃႈမၼ်းတၢႆယဝ့်။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ့် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈၵႃႇထႃႇႁူဝ်ထိသွင်သေ ႁေႃးလွတ်ႈႁင်းမၼ်းယူႇယဝ့်။ တီႈပွင်ႇမၼ်းဝႃႈ -
ၼႂ်းသူၼ်မွၵ်ႇဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈဢမ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်သေ ၶႂ်ႈၶႃႈႁႅမ်ၵဝ်တၢႆ။ တၢင်းဝူၼ့်ၶဝ်ၼႆ့ ၵဝ်ႁူႉထိုင်မူတ်းယဝ့်။
လႆႈငိၼ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ႁေႃးလၢတ်ႈႁင်းၵူၺ်းမၼ်းၼင်ႇၼႆသေ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႈ ဝူၼ့်ဝႃႈ "ပေႃႈၵဝ် ႁူႉထိုင်တၢင်းႁဵတ်းၵဝ်ယဝ့်လူးၼႆ့" ၼႆသေ ဢမ်ႇပဵၼ်ၶႃႈပေႃႈမၼ်း။
ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈသမ့် မိူဝ်ႈတေၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼိူဝ်ႁေႃပရသၢတ်ႈၼၼ့် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလႆႈႁၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼင်ႈယူႇပႂ်ႉယူႇတီႈႁူဝ်ၶူဝ်လႆယဝ်ႉ။ တီႈတႄ့ၸိုင် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းဢဝ်မိတ်ႈသိူင်ႇဝႆ့ၼႂ်းသိူဝ်ႈမၼ်းသေ ၵျၢမ်ႇဢၢင်ႈငွႆးႁႅမ်ပႅတ်ႈပေႃႈမၼ်းယဝ့်။ ၵမ်းၼႆ့ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၵႃႇထႃႇမၼ်း ႁူဝ်ထိသၢမ်ၼၼ့်သေယဝ်ႉ ၸုၵ်းတီႈတၢင်းၶိုၼ်ႈၶူဝ်လႆသေ ႁေႃးလွတ်ႈယူႇႁင်းမၼ်း ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ
ပေႃႈလိင်းၼႆ့ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈမၼ်းတေဢမ်ႇမႃးႁိမ်လႆႈ ၸေးၸိမ်ႇၵႃႇမမၼ်းၼၼ့် ဢဝ်ၶဵဝ်ႈသေ ၶူပ်းပႅတ်ႈၶိူင်ႈဢင်ႇၵႃႇ လုၵ်ႈမၼ်းၸဵမ်မိူဝ်ႈယင်းတိုၵ့်တူဝ်လဵၵ့်ယဝ့်။
ဝၢႆးသေ လႆႈငိၼ်းၵႃႇထႃႇႁူဝ်ၼႆ့ၼၼ့် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႈဝူၼ့်ဝႃႈ "ပေႃႈၵဝ် ႁူႉတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၵဝ်ၵႂႃႇထႅင်ႈယဝ့်လူးၼႆ့" ၼႆသေ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ့်။
လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းယင်းပႆႇပႃႈႁၢၼ့်ၸႂ်လူးၵွၼ်ႇ။ ၶိုင်ဢၢင်ႈတေၶႃႈပေႃႈမၼ်းထႅင်ႈ ၵမ်းထိသီႇယဝ့်။ ၵမ်းၼႆ့သမ့် ဢဝ်တင်းမိတ်ႈသေ ၵႂႃႇလၵ့်တဵတ်ႇဝႆ့တႂ်ႈၵူႇၼွၼ်းပေႃႈမၼ်းယဝ့်။ ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ တေၶႃႈႁႅမ်ပႅတ်ႈပေႃႈမၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ့်ၼွၼ်းလပ်းၼႆယဝ့်။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ထိုင်ၶၢဝ်းၼွၼ်းလႄႈ ဢၢင်ႈၶဝ်ႈမိူဝ်းၼႂ်းလုၵ်းၼွၼ်းယဝ့်။ ၵမ်းၼၼ့်သမ့် ၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၵႃႇထႃႇႁူဝ်ထိသီႇယဝ့်။ မၼ်းၵေႃႈ ၸုၵ်းတီႈပၢၵ်ႇၽၵ်းတူသေ ႁေႃးလွတ်ႈယူႇ ႁင်းမၼ်းယဝ့်။ တီႈပွင်ႇမၼ်းဝႃႈ -
မႂ်းၼႆ့ မိူၼ်ၼင်ႇပႄ့တႃႇမွတ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသူၼ်ၽၵ်းၵၢတ်ႇၼၼ့်ယဝ့်၊ တင်းၵူဝ်တင်းႁေသေ သၼ်ႇသၼ်ႇသၢႆသၢႆယူႇ။ မႂ်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈဢဝ်ၵဝ်တၢႆသေ လၵ့်တဵတ်ႇဝႆ့ယူႇတႂ်ႈၵူႇၼႆၼၼ့် ၵဝ်ႁူႉဢိူဝ်ႈ။
ၽိူဝ်ႇလႆႈငိၼ်းၵႃႇထႃႇႁူဝ်ၼႆ့ယဝ့် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႈ သၼ်ႇသၼ်ႇသၢႆသၢႆသေ မူၼ့်ဢွၵ်ႇတႂ်ႈၵူႇမႃးယဝ့်။ ဢဝ်မိတ်ႈမၼ်းမႃး ၶျႃႉဝၢင်းပၢၵ်ႇၼႃႈပေႃႈမၼ်းသေ ယွၼ်းဝႆႈလဝ်ႈတွင်းပၢၼ်ႇပေႃႈမၼ်းၶိုၼ်းယူႇယဝ့်။ ၵမ်းၼႆ့ ပေႃႈမၼ်းၵေႃႈ ႁွင့်ဢဝ် ဢမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ်မႃးသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၺွပ်းဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵႂႃႇၶင်ၶွၵ်ႈဝႆ့ယဝ့်။
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ဢဝ်မိုဝ်းတၢင်ႇသီမွမ်ႈၸွမ်ႁူဝ်သေ ဝႆႈသႃထိုင်တူၼ်ၶူးလူင်မၼ်း ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ဢသၢၵ်ႈမၼ်း ၼၼ့်ယဝ့်။ တွၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းတႄ့ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈယူႇဝႆ့ၼႂ်းၶွၵ်ႈသေ ပေႃးတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈသဵင်ႇၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ၸင်ႇၵွႆႈႁႂ်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃး ယုၵ့်ယွင်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၼႆယဝ့်။ ဝၢႆးၼၼ့် မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ တင်းၸႂ်ၵတ်းၸႂ်ယဵၼ်သေ ဢုပ့်ဝၢၼ်ႈၵိၼ်မိူင်း ၸွမ်းတြႃးမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမႅၼ်ႈယူႇယဝ့်။
တြႃးႁူဝ်ၼႆ့တႄ့ ၵဝ်ၶႃႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်တြႃးဢၼ်ပုတ့်ထၸဝ်ႈ ႁေႃးပၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ပိမ်ႇပိသႃႇရ ႁႂ်ႈပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ့်မၼ်းၸဝ်ႈ ၼိူဝ်လွင်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၼ့်ၼႆယဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵုမ်ႇႁၵ့်ၵုမ်ႇႁွမ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းယူႇၵူၺ်းလႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တေဢမ်ႇလႅပ်ႈတၼ်းၽၢင့်မႅၼ်ႈဝူၼ့်မႅၼ်ႈ လွင်ႈဝႃႈတေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်ၵုမ်းထိင်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈတေဝူၼ့်ဝႃႈ ပေႃးလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃးၼႆ ပေႃးဢဝ်ႁၢင်ႈႁေႃဢၢပ်ႈပၼ်တင်းမူတ်းၸိုင် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း တေဢမ်ႇဢၢပ်ႈႁဵတ်းသင်တီႈမၼ်း ၼႆႁိုဝ်။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ႁၼ်ႁၢင်ႈၼႃႈတႃလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈတိုၵ့်ၵေႃႉလဵၵ့်ၵေႃႉလႅင် ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇလီႁၵ့်ၼႃႇလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း တေဢမ်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈၸွမ်းၼင်ႇၵႂၢမ်းတၵ့် ပုၼ်ႇၼႃးပုရေႃးႁိတ်ႈၶဝ်ၼႆႁိုဝ်။ ပဵၼ်ၸိူင့်ႁိုဝ်မႃးၵေႃႈယဝ့် ဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈယုမ်ႇယမ်တႄ့ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁၵ့်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼႃႇလႄႈ ပႅင်ႈၼင်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ထုၵ်ႇလီလႆႈႁဵတ်းၼၼ့် မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းမႃးၼႆယဝ်ႈ။ သင်ၸိူဝ့်ဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း သႂ်ႇၶွၵ်ႈဝႆ့မိူၼ်ၼင်ႇၼႂ်းထုသꩡႃတၵၼၼ့်တႄ့ လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇတင်းသွင်ၽၢၵ်ႇယဝ့်။ တွၼ်ႈတႃႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈထုၵ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးၶႃႈတၢႆ။ တွၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈၵၢၼ်ႁၢႆ့မိူၵ်ႈလူင်သေ ထိုင်မိူင်းငရၢႆး။ တွၼ်ႈတႃႇၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ပဵၼ်ၼမ့်ႁူၼမ့်တႃ ႁွင့်ႁႆႈမႆႈလိူတ်ႇ။ လွင်ႈလႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆ့ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလွင်ႈထုၵ်ႇလီႁဵတ်းလႄႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းမႃးၼၼ့်ယဝ်ႈ။
ၼႂ်းတႃၵူၼ်းတင်းၼမ်တႄ့ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ဢၸႃႇတသတ်ႈၼႆ့ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးဢၼ်ၶႃႈပေႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇတၢႆၼႆယဝ့်။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဢၼ်လႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇၸိူင့်ၼင်ႇၼႆၼႆ့ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵွမ့်ၵႃႈဢၸႃႇတသတ်ႈၵူၺ်း ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရ ၵေႃႈပႃးတင်းၼမ်ယဝ့်။
ပီႈၸၢႆးလူင်


text:
Most Views
ထၢမ်တွပ်ႇ
တွင်ႈထၢမ် ၼၢင်းမူဝ်ႁွမ် ၼမ်ႉၶမ်း ဢၼ်ၺႃးသိုၵ်းတဢၢင်း TNLA တီႉၺွပ်းၵုမ်းၶင်ဝႆႉ 2 လိူၼ်သေ ပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်း
ၼၢင်းမူဝ်ႁွမ် ၵူၼ်းၼမ်ႉၶမ်း ၺႃးသိုၵ်းတဢၢင်းၼႄးဝႃႈ ယႃႉၵဝ်းၵၢၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇၼႆသေ တီႉၺွပ်း မၼ်းၼၢင်းၵႂႃႇၶင်ဝႆႉ ႁိုင်ႁိမ်း 2 လိူၼ်။ သိုၵ်းတဢၢင်းတႅပ်းတတ်းပၼ်တူတ်ႈၶွၵ်ႈမၼ်းၼၢင်း 3 ပီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ...
လိၵ်ႈတႅမ်ႈၸူး
ထိုင် ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ
သိုပ်ႇမွၵ်ႇပၼ် ႁႂ်ႈ RCSS/SSA ၵပ်းသၢၼ် KIA သေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် တၢင်းယၢပ်ႇၵူၼ်း မိူင်းသေၵမ်းၶႃႈ။ မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ ႁူဝ်လိူၼ် November 2017 ၼႆႉ တီႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးယူႇသဝ်း...
ပွင်ႈၵႂၢမ်း
ဢဵၼ်းဢၢၼ်းလႄႈႁၢင်ႈၾၢင် ပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 21
တၢင်းမုင်ႈမွင်းလႄႈ တုၵ်းယွၼ်းမႃးယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းသေၶတ်းၸႂ်ႁႃသဵၼ်ႈတၢင်းၵူႈလၢႆးၵူႈၾၢႆႇ လိူတ်ႈယၢင်ၵူဝ်ႈၵိူၵ်ႇ ၼုၵ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸွတ်ႇၵူႈပိုၼ်ႉတီႈမဵၼ်တူႇမဵၼ်ၶႅဝ်း လိူတ်ႈႁၢၼ်ၼွင်းၶူင်းလူၼ်ႉထူမ်ႈၾင်ႇမႃး လၢႆသိုပ်ႇ လၢႆပၢၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇလႆႈၶိုၼ်းသူၼ်ႇလႆႈသူၼ်ႇပဵၼ် သူၼ်ႇလႆႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ထိုင်မႃးၵၢပ်ႇပၢၼ်ႁၼ်ဝႃႈလီယွၼ်ႇယၢၼ်းၸူးၵၼ် ႁဵတ်းၼင်ႇႁူဝ်တွင်ၶႂၢင်ႁၢင်တွင်ဝၢႆႇ မီးတိုဝ်ႉတၢင်းဝၢႆႇၼႃႈ ၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်သေတႃႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိုတ်ႇႁဵၵ်ႈၶၢၼ်...


text:
ၼႂ်းပီ 2018 လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ တေမႃးၼႆႉ တေမီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉ တီႈယိၼ်းၵၼ် ယူႇၶႃႈၼေႃႈ။
ၼႂ်းၼင်ႇၼၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶႃႈ တေလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းတႄႉ ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းမႃး တေမီးတီႈၶဵတ်ႇသဵင် ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၼႃႈတီႈၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဵတ်ႇသဵင်တီႈတိူင်းမၼ်းတလေး ဢၼ်ပဵၼ် (တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး) ပိူဝ်ႈတႃႇလိူၵ်ႈတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်တေၶိုၼ်ႈပဵၼ်မႃး ၶုၼ်ၽွင်းၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈတႆး ၼႆၶႃႈၼေႃႈ။
ၼႂ်း 2 တီႈၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းတႄႉ မၼ်းတေပဵၼ် ဢၼ်ၶေႉၶဵင်ႇၵၼ်၊ ဢၼ်လူင်း လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ တေမီးပႃႇတီႇလႂ်ၵူၺ်းၵူၺ်းလႄႈသမ်ႉ လွင်ႈတေၶဵင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတေတိုၼ်ႇႁၢဝ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ႁဝ်း ၶႃႈမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢိတ်းၼိုင်ႈၶႃႈၼေႃႈ။
တီႈတၢင်းဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆတႄႉ တေမီးပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ၊ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်လႄႈ ပႃးတင်း ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း 3 ပႃႇတီၵူၺ်း တေလူင်းၶႄႉၵၼ် တေလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈတၢင်းတိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ မၼ်းတလေးၼႆႉတႄႉ တေမီး ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်၊ ပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ၊ ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း၊ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ တေပႃးတင်း ၽူႈသုၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈၵေႃႉ တေၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃး တေပဵၼ်ယူႇ 5 ၸုမ်း 5 ၾၢႆႇၶႃႈၼေႃႈ။
ၵမ်းၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၼႃႈတီႈဢၼ်တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ပေႃးလႆႈ သုၼ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းယဝ်ႉ သမ်ႉတေၶိုၼ်ႈပဵၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝန်ကြီး ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ မႃးထတ်းသၢင်တူၺ်း မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ပေႃးဝႃႈပဵၼ်မႃးဝုၼ်ႇလူင်ၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းမီးသုၼ်ႇ ႁဵတ်းဢီႇသင်လႆႈၵူၺ်းၵူၺ်းၶႃႈလႃႇၼႆ။ ပေႃးမႃးတူၺ်း ၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုၼ်းမိူင်းတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် ၼိုင်ႈတႄႉ မၼ်းတေ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇ ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉပၼ် လိူင်ႈလွင်ႈၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၽႂ်မၼ်းဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်ၶႃႈၼေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉယူႇတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈ သမ်ႉၶိုၼ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်တင်း ၸွမ်ၽွင်းဢၼ်ၵွၼ်းတိူင်းၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ သမ်ႉၸၢင်ႈပၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းလႆႈ ႁႂ်ႈမၼ်းယိပ်းၵမ်ထႅင်ႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်တၢင်ႇဢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉပႃး၊ ၼၼ်ႉၵေႃႈမီးသုၼ်ႇ ယူႇဝႃႈၸိူင်ႉ ၼၼ် ၶႃႈၼေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၵႂႃႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉယူႇတီႈ မီးပၢင်ၵုမ်မႃး ပိူဝ်ႈတႃႇၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် မိူဝ်ႈလႂ် လႆႈထုၵ်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸင်ႇတေလႆႈၶိုၼ်ႈ ဝႃႈဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်ၶႃႈ။
ၵူၺ်းပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ့် ပေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႃးမိူၼ်ၸိူင်ႉဝႃႈ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆႉၵေႃႈ ဢၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၼၼ်ႉ ၵႃႈၼင်ႇမၼ်း ပွင်ပဵၼ်လႆႈ၊ ၵႃႈၼင်ႇမၼ်း တိုတ်ႉတၢႆး တိုတ်ႉထိုင် လႆႈ၊ ၵႃႈၼင်ႇမၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းၶႂၢၵ်ႈႁဵတ်းလႆႈၵႂႃႇယူႇၼႆ ၵေႃႈၵဵပ်းလႆႈတီႈပွင်ႇမၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ ၶႃႈၼႃ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ တၼ်းႁဵင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၵႃႈၶုၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းတိူင်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ မၼ်းတလေးၼႆႉ မၼ်းတေပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၵမ်ႈၼမ် ထုၵ်ႇလီလႆႈသူၼ်ၸႂ်သေယဝ်ႉ သမ်ႉတေ မီးၽွၼ်းပၢင်ႈပိူဝ်ႈတႃႇယဵၼ်ႇငႄႈလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတၢင်း ထုင်းၾိင်ႈၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးတႄႉတႄႉ ဝႃႈဝႃႈ ၼႆၵေႃႈ ၸင်ႈလႆႈဝႃႈၶႃႈၼေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးတူၺ်း ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်မီးယူႇတီႈ မၼ်းတလေးၼႆႉၼႆၸိုင် ပေႃးဢဝ်သဵၼ်ႈမၢႆတၢမ်းၼင်ႇပီ 2015 မႃးဝႃႈၼၼ်ႉၸိုင် ဢၼ်ၸိူဝ်းမီးသုၼ်ႇတွတ်ႈ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉမီးယူႇ 4 မိုၼ်ႇၸမ်ၸမ်ၶႃႈ။ ပေႃးတေလၢတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးၵေႃႈမီး 39,599 ၵေႃႉၶႃႈ။ ၼႂ်းၼင်ႇ ၼၼ်ႉ ဢၼ်မႃးတွတ်ႈၶႅပ်းမႄးၼၼ်ႉမီး 23,697 ၵေႃႉ ပေႃးၼပ်ႉတူၺ်းပိူဝ်ႊသႅၼ်ႊမၼ်းၵေႃႈတေမီး 59.84 ပိူဝ်ႊ သႅၼ်ႊၵူၺ်း။
ပေႃးႁဝ်းမႃးတူၺ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႃးပၼ်သဵင် ဢမ်ႇမႃးတွတ်ႈၶႅပ်းမႄးၼၼ်ႉၸိုင် တေမီးယူႇ 15,900 ပၢႆ ၶႃႈၼႃ။ တီႈၼႆႈၼႆႉ ဢၼ်ၵူၼ်းၸိူၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမႃးတွတ်ႈၶႅပ်းမႄးၼၼ်ႉ မီး 15,000 ၼႆ မၼ်းၼမ်တၼ်ႇ ႁိုဝ်ႁႃႈၼႆ ဢၼ်ဢွင်ႇပေႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽူႈတႅၼ်းၾၢႆႇ NLD မၼ်းလႆႈသဵင်ၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ။ မၼ်းလႆႈ 10,500 ၵူၺ်းၶႃႈၼႃ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႃးတွတ်ႈၶႅပ်းမႄး ဢမ်ႇမႃးပၼ်သဵင်ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 15,000 ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူၼ် တင်းဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်ၼိူဝ် ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၽွင်းလူင်ၸၢဝ်းတႆး တေႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်တႆးၶိုၼ်း ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႈၵဵပ်းလႆႈတီႈပွင်မၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၶႃႈၼႃ။ လၢတ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈမၼ်း ပေႃးၵူၼ်း 15,000 ၼၼ်ႉ တွတ်ႈၶႅပ်းမႄးပၼ် ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် ဢၼ်လႆႈတီႈ 2 ဢၼ်လႆႈ 6 ႁဵင်ပၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းတေလႆႈထိၼိုင်ႈၵႂႃႇ တီႈ ၵႄႇသုတ်းမၼ်း တိူၵ်ႈတီႈဝႃႈမၼ်းမႃးပၼ် ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ႈၼႃႈ ဢၼ်လႆႈ 3,900 ပၢႆၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ မၼ်းတေ ပဵၼ်ၵႂႃႇၽိတ်ႇၼိုင်ႈ ၶိုင်မၼ်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ယူႇတီႈၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႃးတွတ်ႈမႄးပၼ်သဵင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၵႂႃႇပၼ်ႁႅင်းၸုမ်းလႂ်၊ ၾၢႆႇလႂ် ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈတေပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်မၢမ်ႈသေ ၵႂႃႇပၼ်ႁႅင်းၸိုင် တိုၼ်းၼမ်လိူဝ် သေ ၵေႃႉဢွင်ႇပေႉၵႂႃႇ လႆႈသဵင်မွၵ်ႈ 1,5000 ၼၼ်ႉယူႇ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႈ ၵဵပ်းလႆႈတီႈပွင်ႇမၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၶႃႈၼေႃႈ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ တီႈၼႆႈပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးတူၺ်း ယူႇတီႈပီႈၼွင်ႉတႆးၵမ်ႈၼမ်ၼမ်သမ်ႉဝူၼ်ႉပွင်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ် သမ်ႉဝူၼ်ႉ ၵႆႉလႄႇ ၼပ်ႉသွၼ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵၼ်ၶႄႉၵၼ်ၵူၺ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပႃႇတီႇတႆးၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်လႄႈ ႁဝ်းၶႃႈတိုၼ်းဢမ်ႇၵႂႃႇပၼ် ၶႅပ်းမႄးယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵႂႃႇတွတ်ႈမႄး ဢမ်ႇၵႂႃႇပၼ်သဵင်ယဝ်ႉ မိူဝ်ႈလႂ်သူၽွမ်ႉၵၼ် ႁဝ်းၸင်ႇတေပႂ်ႉတွတ်ႈသဵင်၊ ပႂ်ႉပၼ်သဵင်၊ တွတ်ႈၶႅပ်းမႄးၼႆၵေႃႈမီး ပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼၼ်ၶႃႈ ၼေႃႈ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇငဝ်းလၢႆးပၢႆးမိူင်းယၢမ်းတေႃႈလဵဝ် ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း ဢၼ်မႃးၶဝ်ႈၶႄႉတီႈၼႂ်းမၼ်းတလေးမီး 4 ဢၼ် လႄႈ ပႃးတင်း ၽူႈသုၼ်ႇတူဝ် 1 ၵေႃႉၼၼ်ႉၸိုင်။ ပေႃးမႃးတူၺ်းၼႆ ၼွၵ်ႈသေ ၸၢႆးဢွင်ႇၵျီးလႄႈ ပႃးတင်းသုၼ်ႇ တူဝ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉမူႉၸေႊၼၼ်ႉ ၵမ်းလၢႆလၢႆ တင်း 4-5 ၵေႃႉၶႃႈၼႃ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉဝႃႈ ပီႈ ၼွင်ႉထုင်ႉမၢဝ်းၼင်ႇၵၼ် မႃးႁူမ်ႈၵၼ်လႅၼ်ႈၶႄႉၵၼ် တီႈၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တိူင်းမၼ်းတလေးၼႆႉ ၼႆၵေႃႈဝႃႈ လႆႈယဝ်ႉၶႃႈ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉထုင်ႉမၢဝ်းၼင်ႇၵၼ် မႃးၶႄႉၵၼ်၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ်ပႃႇတီႇတႆးၼင်ႇၵၼ် မႃးၶႄႉၵၼ် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ် တႆးၼင်ႇၵၼ်မႃးၶႄႉၵၼ်လႄႈ ႁဝ်းၵူၼ်းတႆးၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇပၼ်သဵင်ၽႂ်ယဝ်ႉဢေႉ ႁဝ်းၵူၺ်း တေၸုၵ်းတူၺ်းၵူၺ်း ပေႃးၼၼ်ၸိုင် ႁဝ်းတေသုမ်းသုၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈ ၽွင်းလူင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်တေႁဵတ်းပၼ်သုၼ်ႇလႆႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း တႆး ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈ ၾိင်ႈထုင်းၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ႁဝ်းတေလႆႈႁၢမ်းပွႆႇပႅတ်ႈၼႆတႄႉ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႈထတ်း ႁၼ်ၾၢႆႇၼိုင်ႈၶႃႈၼႃ။
တီႈၼႆႈမႃး ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးထတ်းတူၺ်းလီလီၼႆ ယူႇတီႈၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ နှိင်ငံသား ၵူႈၵေႃႉၼႆႉ ၼင်ႇ ႁဝ်းၶႃႈ မီးသုၼ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈ ပေႃးၵဝ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၽူႈတႅၼ်းၽွင်းႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ၵႂႃႇပၼ်ၸိုဝ်ႈပၼ်သဵင်သေ ၼင်ႇလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈလႆႈ ပေႃးတင်းဝႃႈ မီးၵူၼ်းပၼ်ႁႅင်း မီးၵူၼ်းပၼ်သဵင်ၵေႃႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈယူႇ ၽူႈတႅၼ်း ၽွင်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈသမ်ႉမီး ပုၼ်ႈၽွၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇတေပၼ်သဵင်ၼႆ ၼႆႉတႄႉ တိုၼ်းပဵၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵိုၵ်းၵူၼ်းမႃးၵူႈၵေႃႉႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉၶႃႈၼႃ။
သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉ တၵ်းတေလႆႈဝႆႉၼၵ်း ပၵ်းၸႂ် သႂ်ႇပၼ်သဵင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇ တေၶႂၢၵ်ႈလႆႈတူင်ႇၶွပ်ႇ ပၢႆးမိူင်း ဢၼ်ၸႂ်ႉလၢႆးဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်သေယဝ်ႉ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉၼႆ ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ လီလႆႈဝႆႉၼၵ်း ပၵ်းၸႂ်သေယဝ်ႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇပၼ်ၽႂ်မၼ်းၶႃႈၼေႃႈ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉတင်းဝႃႈ ဢမ်ႇဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ်သေ ဢမ်ႇၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းၾၢႆႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆၸိုင် မိူၼ်တင်းဝႃႈ ႁဝ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈတူင်ႇၶွပ်ႇ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းၼၼ်ႉၵႂၢင်ႈမႃးသေယဝ်ႉ။ တူင်ႇၶွပ်ႇၾၢႆႇပၢႆးမိူင်းၼၼ်ႉသမ်ႉ တေၵႅပ်ႈၵိၼ်းၵႂႃႇ တိၵ်းတိၵ်းၼႆ မိူၼ်တင်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းသိူဝ်ၶဝ် ပဵၼ်ယႂ်ႇၵႂႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ်ၵူၺ်းၼႆ ဢၼ်ၼႆႉ ၵေႃႈ တေလႆႈယိၼ်းၾၢင်ႉၵၼ်ၶႃႈၼေႃႈ။
ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈတေသိုပ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတႆးၼင်ႇၵၼ် ပႆႇၶဝ်ႈၵၼ်လႄႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တႆးပႆႇပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်လႄႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉမႃးၶႄႉၵၼ်ယူႇ ႁဝ်းဢမ်ႇပၼ်သဵင်ယဝ်ႉၼႆၸိုင် တေသိုပ်ႇသုမ်းသုၼ်ႇ ႁဝ်းၵူၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး မိူၼ်တင်းႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈတူင်ႇၶွပ်ႇ ပၢႆးမိူင်းယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃးသေယဝ်ႉ သမ်ႉၶိုၼ်းၵႂႃႇယူႇ ၾၢႆႇၼိုင်ႈတင်းၼိုင်ႈသေ မိူၼ်တင်းဢဝ်ၵၢဝ်းတၢင်းယဵပ်ႈသေယဝ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူင်ႇၶွပ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းၼၼ်ႉၵႂၢင်ႈယႂ်ႇမႃး ထႅင်ႈၵူၺ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈ ဝႆႉၼၵ်းၾင်ႉၵၼ်ယူႇၵူႈၵေႃႉ ၶိင်းၵူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈပၼ်ၾင်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈယွၼ်းၵမ်ႉထိုင် ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းတင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်းတင်းလၢႆသေယဝ်ႉ ယွၼ်းၶွတ်ႇ ယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းဝႆႉတီႈၼႆႈၶႃႈၼေႃႈ။
မႂ်ႇသုင်ၵူႈၵေႃႉၵူႈၵူၼ်းသေယဝ်ႉ ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းတိူင်းမၼ်းတလေးၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈ လႆႈၽူႈတႅၼ်းၽွင်း၊ ၶုၼ်ၽွင်းဢၼ်တေၸင်ႈ ယုၵ်ႉမုၼ်းပၼ်လႆႈၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽႃသႃ ၊ သႃႇသၼႃ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် တိူဝ်းတွၼ်းၵႂႃႇၼႃႈသေၵမ်းၼႆၶႃႈၼေႃႈ။
ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း
14/09/2018


text:
ပလိၵ်ႈထႆးၾၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈၵူတ်ႇထတ်းႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢတ်ႇမႄႈသွတ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တီႉလႆႈႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ 10 ၵေႃႉပၢႆဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 03/07/2018 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်၊ ပလိၵ်ႈထႆးလၢႆလၢႆၾၢႆႇႁူမ်ႈၵၼ်ၶဝ်ႈၵူတ်ႇထတ်းႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၶၢႆ ၶူဝ်းၼႂ်းၵၢတ်ႇမႄႈသွတ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈသွတ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၵ်ႇ ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး။ တီႉလႆႈႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈဢၼ် ၽိတ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ 10 ၵေႃႉပၢႆလႄႈ ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းၶၢႆၶူဝ်းလႄႈၸိူဝ်းမႃးၸၢႆႇၵၢတ်ႇ လႆႈဢွၼ် ၵၼ်လႅၼ်ႈပၢႆႈတင်းၼမ်-ဝႃႈၼႆ။
ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ “ တႄႇဢဝ်လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊၼႆႉၵႂႃႇ ယူႇတီႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈလၢႆၾၢႆႇတေႁူမ်ႈ ၵၼ်သေ လူင်းၵူတ်ႇထတ်းႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းၼႂ်းမိူင်းထႆး။ တေတီႉၺွပ်းႁႅင်းၵၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဝတ်းဝႂ်၊ ဢၼ်ဝတ်း ဝႂ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမီးၼၼ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ02/07/2018 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပလိၵ်ႈထႆးၵူတ်ႇထတ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၼႂ်းဝဵင်းမႄႈသွတ်ႇ၊ တီႉလႆႈႁႅင်းၵၢၼ် 60 ပၢႆ၊ လႆႈသူင်ႇမွပ်ႈတူဝ်ပၼ်တၢင်းၾၢႆႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈ တီႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ ဝႃႈၼႆ။
ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ လၢဝ်းလႄႈၵမ်ႇပူးၶျႃး ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆး ဢၼ်မီးဝႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်(မၢႆၾၢင်) ပဵၼ်တၢင်း ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ မီးႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႇပူးၶျႃး 3 သႅၼ် 5 မိုၼ်ႇၵေႃႉ။ ႁႅင်းၵၢၼ်လၢဝ်းႁိမ်း 6 မိုၼ်ႇလႄႈ ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ 7 သႅၼ် 7 မိုၼ်ႇၵေႃႉပၢႆဝႃႈၼႆ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး ဢွၵ်ႇပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈဝႆႉဝႃႈ သင်ဝႃႈႁႅင်းၵၢၼ်ၵေႃႉလႂ်ဢမ်ႇမီးဝႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵၼ်ၸိုင် တေပၼ်တၢမ်ႇ ငိုၼ်း 5,000 ဝၢတ်ႇထိုင် 50,000 ဝၢတ်ႇတေႃႇၵေႃႉ ယဝ်ႉၵေႃႈတေသူင်ႇတူဝ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းၽႂ်မၼ်းဝႃႈၼႆ။
သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Bangkok Post ဢွၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းလၢဝ်းလႄႈမိူင်းၵမ်ႇပူးၶျႃး ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းထႆး ယၢမ်းလဵဝ်တင်းမူတ်းမီး 3 လၢၼ်ႉပၢႆ ဝႃႈၼႆ။
ဓာတ်ပုံ – ဖိုးစည်


text:
ယႃႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇၸၢႆး
ယႃႈယႃမဵတ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸၢႆး -
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉထူပ်းသဵၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း(gene) ဢၼ်တေႁဵတ်းပဵၼ်မႃးလႆႈ ယႃႈယႃႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸၢႆး
ဝၢႆးသေ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်တီႈဝဵင်း ဢီႇၻိၼ်ႇပရႃႇ (Edinburgh) ၶူၼ်ႉထူပ်းၸီႉၸမ်ႈလႆႈ သဵၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းလႄႈ လွၵ်ႈလၢႆးၽႄႈတိူၼ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်းၼႂ်းတူဝ်ၽူႈၸၢႆးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ယႃႈယႃႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸၢႆးၵၼ်ယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉဢၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ႁႃႁၼ်သဵၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းတူဝ်ၼူ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Katnal1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽူႈၸၢႆးယဝ်ႉတူဝ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈဝႃႈ Katnal1 ၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်သေပိူၼ်ႈသုတ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူဝ်ႉၼၼ်ႉ ယႃႈယႃ ဢၼ်တေၵႂႃႇယႃႉပႅတ်ႈ Katnal1 ၼၼ်ႉ တေပဵၼ်မႃးလႆႈ ယႃႈယႃႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇ တွၼ်ႈထႃႇၽူႈၸၢႆးယဝ်ႉ ၼႆ ၽူႈတႅမ်ႈလွင်ႈ A Study in Plos Genetics ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇၸိူဝ်ႉၽၼ်းၵူၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ယႃႇယႃႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လူဝ်ႇၼႅၼ်ႇၼႅၼ်ႇၼၼ် ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၵူၺ်းလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ်ၶွၼ်ႇၻူမ်းလႄႈ လွင်ႈယႃႉတတ်းပႅတ်ႈ ဢဵၼ်ၸိူဝ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈမၼ်
ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉတီႈ ထႃႇၼပၢႆးယူႇလီလွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ဢီႇၻိၼ်ႇပရႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈၸၢႆးမၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶဝ်ပိၼ်ႇပႅင်ႈတူၺ်းသဵၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းတူဝ်ၼူသေ ႁႃႈတူၺ်းဝႃႈ ဢၼ်လႂ်တေပဵၼ်မၼ်မႃးလႆႈၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁႃၸွမ်းႁွႆးသဵၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ပိၼ်ႇပႅင်ႈပဵၼ်မၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉသေ ၵမ်းသုတ်း ၶဝ်ႁႃႁၼ် Katnal1 ယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးၵၢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်တွၼ်ႈတႃႇထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇတွၼ်ႈတႃႇသဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ဢၼ်ပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းယႂ်ႇတူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သင်ဢမ်ႇပႃးပရူဝ်ႇတဵင်းၸိုင် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽူႈၸၢႆးၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈလႆႈ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေလုလႅဝ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈၼႂ်းတူဝ် ႁင်းမၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊၶဝ် မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ၶဝ်တေႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်တေၵႂႃႇႁႄႉႁၢမ်ႈပႅတ်ႈလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽူႈၸၢႆးၼၼ်ႉယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ တေပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽေးၶဵၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႂ်းတူဝ်သင် ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈ ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇလီး သမိတ်ႉ ၼၼ်ႉဝႃႈ ‘‘သင်ၸိူဝ်ႉႁဝ်းႁႃလႆႈ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်တေၶဝ်ႈၵႂႃႇႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ သဵၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇဢၼ်ႁဝ်းၸၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉတႄႉ ႁဝ်းတေၸၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ယႃႈယႃႇႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵပ်းထၢတ်ႈႁေႃႇမူၼ်းယဝ်ႉ’’ၼႆယဝ်ႉ။
‘‘ဢၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ၼမ်ႉတွၼ်းယႃႈယႃဢၼ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉလွင်ႈသင်။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ Katnal1 ၼႆႉ မီးၽွၼ်းပၢင်ႈလႆႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈလိူတ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဝၢႆးသေမၼ်းယႂ်ႇတူဝ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉၼႆ မၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇပဵၼ်လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ၸင်ႇတိုၵ်ႉႁူၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈတင်း ႁႅင်းႁူၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းလႆႈ။
မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပရူဝ်ႇတဵင်းၼႆႉ ယူႇၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈဝႆႉလႄႈ တႃႇတေယိူင်းၸူးမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဝ်းတေႁႃႁၼ်လႆႈ ထၢတ်ႈဢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၵၼ်တင်းပရူဝ်ႇတဵင်း ဢၼ်တေယိူင်းၸူးလႆႈငၢႆႈလိူဝ်ၼႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ယိူင်းမၢႆယၢပ်ႇယၢၵ်ႈလူင်
ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇဢႄးလၢၼ်ႇ ပႅၵ်ႇသီႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင်ပၢႆးမၼုသ်သတီႈၸၼ်ႉၸွမ် Sheffield ၼၼ်ႉဝႃႈ ယႃႈယႃႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼႆႉ လွင်ႈၼႆႉပဵၼ်ယိူင်းမၢႆယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉမႃး တင်းလၢႆလၢႆပီၼၼ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းသမ်ႉဝႃႈ လွင်ႈယႃႈယႃႁၢမ်ႈသၼ်ႇထေႇ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸၢႆးၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သဵၼ်ႈလိူဝ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းမီးၼႂ်းၶႆႇႁမ်ၽူႈၸၢႆး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းႁုၼ်ႈမုၼ်းၼၼ်ႉႁိုဝ်ၼႆ မေႃႇလီႇၶျူး ဢၼ်ႁဝ်းတေယိူင်းၸူးၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼႄႉၼွၼ်းလီတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇၼၼ်ၸိုင် တေၸၢင်ႈႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းႁၢႆႉၼႂ်းတူဝ်လႄႈ တေၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉသဵၼ်ႈလိူတ်ႈလႄႈထိတ်ႉသျူႈၼႂ်းတူဝ်သေ ၸၢင်ႈပၼ်ၽေးၶဵၼ်ယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
‘‘ၵူၺ်းၵႃႈ သဵၼ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်ႉ ဢၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉတီႈဝဵင်းဢီႇၻိၼ်ႇပရႃၶဝ်ႁႃထူပ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈတိုၼ်ႇတဵၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တေပဵၼ်လႆႈလွၵ်းလၢႆးမႂ်ႇ ဢၼ်တေႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ယႃႈယႃႁႄႉသၼ်ႇထေႇတွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼႆႉဢမ်ႇၵႃး မၼ်းယင်းပိူင်းပၼ်သၢႆလႅင်းႁဝ်းၶႃႈ ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်း ၽူႈၸၢႆးၵမ်ႈၽွင်ႈလႆႈပဵၼ်မၼ် လႄႈ လွင်ႈတၢင်းဢၼ် ၼမ်ႉၸိူဝ်ႉၽူႈၸၢႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇႁဵၼ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈပိူင်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။’’
ပီႈၸၢႆးလူင်


text:
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈတႆးၼုမ်ႇ ေတဢဝ် DriverPack Solution v15.9 ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ
မႃးၽၢၵ်ႇပၼ်ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ် DriverPack Solution ၼႆႉ မၼ်းၸႂ်ႉတႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ပေႃးၼႆၸိုင်
ပဵၼ် Driver ႁူမ်ႈတုမ်ၵၼ်၊ ၸႂ်ႉလႆႈတႃႇၶွမ်းၵူႈလုၵ်ႈ၊ ပေႃးဝႃႈၵႆႉလႆႈတၢင်ႇဝိၼ်းတူဝ်းၼႆၸိုင်
ထုၵ်ႇလီမီးဝႆႉယူႇ၊ ၶွမ်းလုၵ်ႈလႂ် ဢမ်ႇမီး Driver မၼ်းၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်
ၽုၺ်ႇ DriverPack Solution v15.9 ၼႆႉေသ မၼ်းတေသွၵ်ႈႁႃ Driver ႁင်းၵူၺ်း လူဝ်ႇဢၼ်လႂ်
ၼႆၵေႃႈ ၶွမ်းမၢင်လုၵ်ႈ Driver မၼ်းပဵၼ်တႃႇဝိၼ်းတူဝ်း ၸဵတ်း၊ ပႅတ်ႇလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း
ပေႃးဝႃႈႁဝ်းတၢင်ႇဝိၼ်းတူဝ်းသိပ်းၼႆ Driver မၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ၊ ပေႃးၼၼ် ႁဝ်းၸႂ်ႉ DriverPack Solution v15.9 ၼႆသေ သႂၢင်း Driver မၼ်းၼႆ ေတၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးသူၼ်ၸႂ် ၸၼ်ဢဝ်လႆႈတီႈၼႆႈ သႅၼ်းမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆးႁေး


text:
Disk Space Fan တႃႇထတ်း Analysis Hard Disk
ပေႃးမႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းတူၺ်း Disk Space Fan ၼႆမၼ်းတေၼႄပၼ် Folder ႁဝ်းဢဝ်ဝႆႉတီႈယူႇၵႃႈႁိုဝ်၊ ၼႂ်းမၼ်းမီးထႅင်း Folder သိုပ်ႇၵႃးႁိုဝ်ၸိုဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်မူတ်း။
ၼိူဝ်ပိုၼ်ႉၼႃႈမၼ်းတေၼႄဝႆႉ Drives ႁဝ်းၽႄဝႆႉလၢႆဢၼ် (ၼႂ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈတႂ်ႈႆႉ)။ တဵၵ်း Scan For Detals တႃႇတေတႄႇထတ်း
ပေႃးလၢႆးထတ်း Analysis ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈႁၼ် Folders လႄႈ Files ႁဝ်းဢဝ်တီႈယူႇဝႆႉၵႃႈႁိုဝ်တီႈၽၢႆႇသၢႆႉ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေထတ်းလႆႈထႅင်ႈ Folder ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼႂ်ႉ- တဵၵ်း Scan Folder တီႈပိုၼ်ႉၼႃႈ (Home)။
Software ဢၼ်ၼႆႉတေၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ပႃးထႅင်ႈတႃႇ ၶၢမ်ႈပိုတ်ႇၽႅဝ်ပိုၼ်ႉတႂ်ႈ ၸိုဝ်းလွင်ႈပိုတ်ႇ Folder ဢၼ်လိူၵ်ႈဝႆႉ၊ မွတ်ႇလူပ်းပႅတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပိုတ်ႇ Properties ၸိုဝ်းၼႆႉ။
ဢၼ်ၼႆႉဢွၵ်ႇမႃး Free လႄႈ ဢၼ်လႆးသိုဝ်ႉဢဝ်။ ဢၼ်လႆႈသိုဝ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉတေမီးပႃးတႃႇသွၵ်ႈႁႃ Duplicate Files (Files ထၢပ်ႈၵၼ်/မိူၼ်ၵၼ်) လႄႈတၢင်ႇမဵဝ်းတၢင်းၼမ်။
တေၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ၼိူဝ်-
Window XP
Window Vista
Window 7
(32-bit & 64-bit)
ၸၼ်လူင်းတီႈၼႆႈ
http://www.diskspacefan.com/download.html


text:
ၵူၼ်းမိူင်း ဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ် လွင်ႈၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇ(ၵေႃႉၵဝ်ႇ) တဵၵ်းၸႂ်ႉၵူၼ်းမိူင်း ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၵူၼ်းဢၼ်မၼ်းလိူၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 09/01/2018 ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇ ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇၵေႃႉမႂ်ႇ ယူႇတီႈႁူဝ်ၼႃႈ ပျီႇတူႉၸိတ်ႉဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇ ယၢမ်ႈပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈဝႆႉၵူၼ်း 2 ၵေႃႉသေ တဵၵ်ႉၸႂ်ႉၵူၼ်းမိူင်း ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇၵႂႃႇ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ် ယွၼ်ႉဢမ်ႇလႆႈဢဝ် ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈ။
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝတ်ႉသမၵ်ႉၵီး ဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်း ဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈ လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ “ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သဵင်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇလိူၵ်ႈၶိုၼ်ႈမႃး။ မၼ်းယူႇတီႈၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ်သေ လိူၵ်ႈၵူၺ်း၊ မၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇၶႂ်ႈလႆႈ။ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ မၢႆတႃဝႆႉတႄႉပဵၼ်ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလူး။ ထိုင်မႃး ဝၼ်းလိူၵ်ႈ တင်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼႃႈပျီႇ တူႉၸိတ်ႉ ၸၢႆးလူင်တုၺ်ႈ လိူၵ်ႈဢဝ်ၵူၼ်းဢၼ်မၼ်းလိူၵ်ႈဝႆႉ 2 ၵေႃႉၼၼ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇ။ လိူင်ႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇ ၸႂ်ႈလွၵ်း လၢႆး(ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ)” ဝႃႈၼႆ။
သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇၵေႃႉမႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် သဵင်ပီႈၼွင်ႉဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇ။ ပေႃးၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇ ထူပ်းတၢင်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမၼ်းတေၸၢင်ႈ ၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁဝ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈၵူၼ်းမိူင်း လႆႈပိုင်ႈဢိင်ယူႇတႃႇသေႇ ဝႃႈၼႆ။
ဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇၼႆႉ တင်းမူတ်း မီး 20 ဝၢၼ်ႈပၢႆ ယၢၼ်ၵႆႇ ၵဵင်းတုင် မွၵ်ႈ 7 လၵ်း တေႃႈလဵဝ် ၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇ ဢၼ်တေႁဵတ်းၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈ 4 ပီၼႆႉ ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ် ၸၢႆးသႅင် ဝၢၼ်ႈပႃႇၸၢမ် ဝႃႈၼႆ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ NLD ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈတင်ႈၵၢင်ႉၵႄႇဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇမႂ်ႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ႁၢင်လိူၼ် ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊၿိူဝ်ႊ ပီၵၢႆ။ ၼႂ်းပၵ်းပိူင်မႂ်ႇတွၼ်ႈတႃႇၽူႈၵွၼ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ 11 ၶေႃႈ ၶေႃႈလိုၼ်းသုတ်းပႃးဝႆႉဝႃႈ “ ၵၢင်ႉၵႄႇၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း(ႁိုဝ်) ၽူႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸုမ်းလႂ်” ။


text:
မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတပ်ႉၵွင်ႈလူင် ၼႂ်းဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ႁူဝ်ႉတပ်ႉ ၵူၼ်ႇပင်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇဢမ်ႇယွမ်း 10 ထတ်း ဝႃႈၼႆ။ဝၼ်းတီႈ 27/11/2017 ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ 8:45 မူင်းၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတီႈတပ်ႉၵွင်ႈလူင် မၢႆ 352 ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး တီႈသဵၼ်ႈတၢင်း လႃႈသဵဝ်ႈ- ၵျွၵ်ႉမႄးလႄႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ သဵင်မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇလင်ႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈတူၵ်းၸႂ် ဝႃႈၼႆ။
ၸၢႆးၵျေႃႇ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ “ ႁဝ်းၶႃႈၵႂႃႇလဵပ်ႈတူၺ်း တီႈဢွင်ႈ မၼ်းတႅၵ်ႇၼၼ်ႉ။ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႅပ်ႈတႅၵ်ႇတၢင်းၼႂ်းသေ ဢွၵ်ႇမႃး။ တူၼ်ႈမႆႉ တင်း ႁူဝ်ႉဢုတ်ႇၼၼ်ႉ လူမ်ႉၸူးတၢင်းၼွၵ်ႈ” ဝႃႈၼႆ။
ထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 28/11/2017 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 8 မူင်း ထိုင် 10 မူင်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈ ဢိုတ်းသဵၼ်ႈ တၢင်း ဢမ်ႇပၼ်ၵူၼ်း လူတ်ႉၵႂႃႇမႃးၵမ်းၼိုင်ႈ။ လင် 10 မူင်းၶိုင်ႈပၢႆၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေပၼ်ၵူၼ်း/ လူတ်ႉၵႂႃႇမႃးၶိုၼ်း မိူၼ်ၵဝ်ႇ ဝႃႈၼႆ။
ၾၢႆႇပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈလၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ “ လွင်ႈမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းသင်။ ႁူဝ်ႉတပ်ႉလႄႈ တူၼ်ႈမႆႉလူမ်ႉလၢႆတူၼ်ႈတင်းႁူဝ်ႉဢုတ်ႇတပ်ႉၵွင်ႈလူင် လူႉၵွႆၵႂႃႇ ႁွင်ႈပၢႆ” ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးၼႆႉ မီးတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တပ်ႉၵွင် 3 ၊ တပ်ႉၵွင်ႈလူင် လႄႈ တပ်ႉၵမ်ႉထႅမ်သူင်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပၵ်းသဝ်း။ တပ်ႉပလိၵ်ႈၵေႃႈမီး။ ၼွၵ်ႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးတႄႉ မီးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တူင်ႉၼိုင် ၵႂႃႇ မႃးသိုၵ်းတႆး SSPP/SSA တင်း RCSS/SSA ၊ တပ်ႉသိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ၊ တပ်ႉသိုၵ်းၶၢင် KIA ႁူမ်ႈပႃး ၸုမ်း ဢူၺ်းလီ ပွတ်းႁွင်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉတူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇမႃး ဝႃႈၼႆ။
ၶေႃႈမုၼ်း / ၶၢဝ်ႇပၢင်လူင်


text:
ၼုမ်ႇၸၢႆးႁႅင်းၵၢၼ်တႆး ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ ၽိတ်းမေႃးၵၼ် ၽွင်းၶၢဝ်းပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉလိူၼ်ႁႃႈ လႆႈထုပ်ႉ ပေႃႉႁႅမ်ၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ထိုင်တီႈႁူဝ်တႅၵ်ႇ လိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ဢွၵ်ႇ ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 15/04/2018 ၼုမ်ႇၸၢႆး ႁႅင်းၵၢၼ်တႆး ၽိတ်းမေႃးမင်ႁူဝ်ၵၼ် ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈဢဝ်မိတ်ႈလမ်းၾၼ်းၵၼ် တီႈၸဵင်ႇသီၽုမ်း ႁိမ်းဝတ်ႉပႃႇပဝ်ႈ ၸႄႈ ဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး။ ယွၼ်ႉႁူတ်းၼမ်ႉသႂ်ႇၼႃႈၵၼ် ဝႃႈၼႆ။
သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇထႆးရတ်ႊ ဢွၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ “ ၵွၼ်ႇတေၽိတ်းမေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢွၼ်ႇၸၢႆးၼုမ်ႇတႆး ၵႂႃႇလဵၼ်ႈၼမ်ႉ တီႈၶူး မိူင်း ၾၢႆႇၼႃႈဝတ်ႉပႃႇပဝ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈၽိတ်းမေႃးၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးထႅင်ႈၸုမ်းၼိုင်ႈ။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ၽိတ်းမေႃးၵၼ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉႁူတ်းၼမ်ႉသႂ်ႇၼႃႈၵၼ် ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ၵၼ်သေ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈဢဝ်မိတ်ႈ လမ်းၾၼ်းၵၼ်၊ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လႆႈမၢတ်ႇၸဵပ်းတႄႉ ပဵၼ်ၸၢႆးသၢႆ လုင်းၽႄႉ ထုၵ်ႇပေႃႉႁႅမ်တီႈၵွၵ်းႁူဝ် ပေႃး တႅၵ်ႇဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ” ဝႃႈၼႆ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၸွႆႈထႅမ် ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႆႉ ဢဝ်မိတ်ႈ ၾၼ်းသႂ်ႇတီႈၵွၵ်းႁူဝ်လၢႆလၢႆၵမ်းသေ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈလိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ဢွၵ်ႇ ႁၢဝ်ႈႁႅင်း လႆႈသူင်ႇယူတ်းယႃတူဝ်ဝႆႉ တီႈ ႁူင်းယႃသူၼ်ၻွၵ်ႊ ဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈႁူင်းပလိၵ်ႈၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ ၵဵင်းမႆႇ လႆႈၵုမ်းၶင်တူဝ် ဢွၼ်ႇၸၢႆးတႆး ဢၼ်ၽိတ်းမေႃးၵၼ်ၼႆႉ သေ ယဝ်ႉၵေႃႈ သူင်ႇတူဝ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လႆႈမၢတ်ႇၸဵပ်းၼၼ်ႉ ယူတ်းယႃဝႆႉတီႈ ႁူင်းယႃသူၼ်ၻွၵ်ႊ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ႁၢႆၶႅၼ်းလီ ၶိုၼ်ႈမႃးယဝ်ႉၸိုင် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈတေတွင်ႈထၢမ် ပိုတ်ႇဢမူႉ(ၶၻီႊ) ဢဝ်လိူင်ႈလၢဝ်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။


text:
ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ
ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ
ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈတိူၵ်ႇဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၾီႇလႃႇရီႇယိူဝ်ႇ (Filaria worm) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တိူၵ်ႇလႄႈ ၶႆႇတိူၵ်ႇၾီႇလႃႇရီႇယိူဝ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈၽႄႈၵႂႃႇလႆႈၸွမ်းယုင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိူၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈၵႂႃႇထိုင်လႆႈၼႂ်းတွမ်ႇၼမ်ႉလိူင်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းသေ ပဵၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈ ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပဵၼ်တီႈမိူင်းရႃႇသီႇမႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၶေႃႈမုၼ်း WHO ၶဝ်ဝႃႈၸိုင် တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈမိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢႃႇၾရိၵ၊ ပသိၾိၵ်ႉ လႄႈ ဢမေႇရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉၼႃႇၼၼ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇယူတ်းယႃမၼ်းၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႅၼ်၊ ၶႃ၊ လႄႈ မၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႂ်ႇၵႂ်ႈမႃးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇထိုင်တၢႆလႆႈယွၼ်ႉမၼ်းသေတႃႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်လီဢူပ်းလီဢၢႆယွၼ်ႉမၼ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းတၢင်းပဵၼ်
ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းလႆႈၸွမ်းယုင်းယဝ်ႉ။ သင်ယုင်းၶူပ်းမႅၼ်ႈလိူတ်ႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မီးရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉသေ သမ်ႉၵႂႃႇၶူပ်းထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၸိုင်၊ ၼႂ်းလိူတ်ႈဢၼ်ယုင်းၶူပ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ သမ်ႉပႃးၵႂႃႇ တိူၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႆႇတိူၵ်ႇၾီႇလႃႇရီႇယိူဝ်ႇၸိုင် ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ပၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸိူဝ်ႉယုင်း 460 မဵဝ်းၼၼ်ႉ ယုင်းဢၼ်ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းလႆႈတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ 23 မဵဝ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉၸိုင် ပႃးၸဵမ်ယုင်း ယုင်းလၢႆးပွင်ႈ (Anopheles), ယုင်းလမ် (Culex), ယုင်းလၢႆးသိူဝ် (Mansonia), ယုင်းလၢႆး (Aedes) လႄႈ ယုင်းလူင်/ယုင်းၽီလူး (Armigeres) ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
လၵ်ႈၶၼႃႇ တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ
တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃး ၸပ်းမႃးမိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်း လၢႆသိပ်းပီသေ ၽႄႈတိူၼ်းယဝ်ႉ။ လၵ်ႈၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၸိုင်
- မီးလူမ်းၼၢဝ် 3-5 ဝၼ်းၶိုၼ်ႈၼိူဝ်၊ ပဵၼ်ပဵၼ်ႁၢႆႁၢႆ။ မိူဝ်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ လူမ်းၼၢဝ်ၸၢင်ႈႁၢႆၵႂႃႇသေ မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁိူဝ်ႉမွႆႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမီးလူမ်းၼၢဝ်ၶိုၼ်ႈမႃး။
- (ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸဵပ်းလွင်ႈမၢတ်ႇသင်သေ) တွမ်ႇၼမ်ႉလိူင်ၵႂ်ႈ၊ ၸွမ်းဝၢင်ႈၶႃႈ၊ ၸွမ်းမၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်၊ ၸွမ်းၵိင်ႇႁႄႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၵႂ်ႈ ၸၢင်ႈလႅင်သေ ၸဵပ်းၵႅၼ်း။
- ၸဵပ်းလုၵ်ႉတီႈႁူဝ်ၶႅၼ် ႁူဝ်ၶႃ ထိုင်ပၢႆမိုဝ်း ပၢႆတိၼ် (လၵ်ႉၶၼႃႇရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း)
- တုမ်ႇၵႂ်ႈ ဢၼ်မီးၸွမ်းဝၢင်ႈၶႃႈ၊ မၢၵ်ႇၶႆႁမ်လႄႈ ၸွမ်းၵိင်ႇႁႄႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ ဢွၵ်ႇၼွင်။
- ၶႃ၊ ၶႅၼ်၊ ၼူမ်း လႄႈ မၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈယႂ်ႇမႃး၊ ၵႂ်ႇမႃးသေလႅင်ၶွင်ႇဝႆႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ မႆႈလိူတ်ႇ (လၵ်ႈၶၼႃႇ တေႇၸပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ)။
လၢႆးႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မီးလၵ်ႉၶၼႃႇ တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၸိုင် မိူဝ်ႈတၢင်းပဵၼ်ပႆႇပႃႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ ႁႃယူတ်းယႃလႆႈငၢႆႈလူမ်ယူႇ၊ ယႃႈယႃမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၵႃႈယႂ်ႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽူႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်လႄႈ ၽူႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီမီးတၢင်းႁူႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ်တၢင်းပဵၼ် တေဢမ်ႇၽႄႈတိူၼ်းလႆႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႈပႅတ်ႈယုင်း ၸွမ်းႁိူၼ်းၸွမ်းယေး ၸွမ်းတီႈယူႇတီႈၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း တီႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈသႅၼ်ႈသႂ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုင်းမူၺ်ႉႁၢႆပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
- ၼမ်ႉၶူင်း -


text:
Wednesday, March 18, 2015
ပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉ ပၢႆးမွၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်း တႆး လႄႈ ဢင်းၵိတ်း
ၸွမ်းၼင်ႇႁဝ်းႁႃးၸဝ်ႈပီႈၸဝ်ႈၼွင်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး မူိင်းၵွၵ်ႇ လႆႈပႆယၢင်ႈၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉၼႆသေလႄႈ ႁူဝ်ၼႃႈသင်ႇၶတႆး မၢႆ(2) ၸဝ်ႈထုၼ်းလႅင်း ဝပ်ႉပ (မူႇၸႄႈ) လႄႈ ႁူဝ်ၼႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၸဝ်ႈလၢဝ်ႁဵင် ဝိၸိတ်ႉတ (ၵုၼ်ႁဵင်) လူၺ်ႈၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းတင်းသဵင်ႈ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈ တၢင်းႁူႉ လူၺ်ႈပၢႆးမွၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး လႄႈ ဢင်းဢိတ်း တေႇဢဝ်မူိဝ်ႈဝၼ်းထိ 8 လူိၼ် January ပီ 2015 မႃးတေႃႇထုိင် ဝၼ်းထိ 9March 2015 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မူိင်းၵွၵ်ႇ ၸူိဝ်း ဢၼ် ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A. ၵူႈပၢႆးꧦ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉလူၺ်ႈ ပၢႆးမွၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်း တႆးလႄႈ ဢင်းၵိတ်း ၵူႈ ဝၼ်းၸၼ် လႄႈ ဝၼ်းၽတ်း၊ ပေႃးဝၼ်းၸၼ် ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းတႆး၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းလွၼ်ႉꧦ၊ ပေႃးဝၼ်း ၽတ်း သမ်ႉ ၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်းသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ်ၵၼ်ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ် လႆႈပၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈမၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉလူၺ်ႈ ပၢႆးမွၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽၢႆႇတႆးၼၼ်ႉ တေမီး(5)ႁူဝ်ၶေႃႈ ဢင်းၵိတ်းမီး(9)ႁူဝ်ၶေႃႈ ၼင်ႇတိႈတႂ်ႈၼႆႉ-
ၽူႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ႁူဝ်ၶေႃႈၽၢႆႇတႆး-
1. ၸဝ်ႈလၢဝ်ႁဵင် ဝိၸိတ်ႉတ (ၵုၼ်ႁဵင်) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A. (Philosophy) ပီလုိၼ်းသုတ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ- ꧦယၢင်ႈၸူးပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ တႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်ၶုိၼ်ႈယႂ်ႇꧦ၊
2. ၸဝ်ႈၼႃႇၵိင်ႇတ (တၢင်ႉယၢၼ်း) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A.(Buddhism) ပီၼုိင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ - ꧦလွင်ႈၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးၵပ်းသုိပ်ႇꧦ၊
3. ၸဝ်ႈၼုမ်ႇတႆး ၼၼ်ႉတသႃႇမိ (တၢင်ႉယၢၼ်း) B.A.(Buddhism) ပီၼုိင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ- ꧦပုိၼ်းတႆး လႄႈ ၵၢၼ်မူိင်း ၼႂ်းမူိင်းတႆး တီႈၵႅပ်ႈ၊
4. ၸဝ်ႈဢုတ်ႉတရၶမ်း(မူိင်းပွၼ်) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A.(Buddhism) ပီၼုိင်ႈ လႅၵ်ႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ- ꧦပၢႆးပၼ်ႇၺႃႇꧦ၊
5. ၸဝ်ႈလၢဝ်သႅင် ဝႃႇလိင်ႇတ (မူိင်းၵုိင်) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A. (Humanity) ပီသွင် လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ- ꧦပၢႆးမၢၵ်ႈမီးꧦ၊
ၽူႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ႁူဝ်ၶေႃႈၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း
1. ၸဝ်ႈလၢဝ်ႁဵင် ဝိၸိတ်ႉတ (ၵုၼ်ႁဵင်) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A. (Philosophy) ပီလုိၼ်းသုတ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "The Ways of Active Life in Learning".
2. ၸဝ်ႈၶမ်းလႅင်း ၶေႇမိၼ်ႇတ (ၵႃလိ) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A.(Buddhism) ပီသွင် လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "What is English?".
3. ၸဝ်ႈၸၼ်တိမႃႇ (သီႇပေႃႉ) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A.(Buddhism) ပီၼုိင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "Simple Learning English Style".
4. ၸဝ်ႈလၢဝ်ၸုိၼ်ႈ ဝိမလ (ပၢင်လွင်း) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A.(Buddhism) ပီၼုိင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "Democracy in Love".
5. ၸဝ်ႈပၺ်ႇၺႃႇသီႇရိ (သီႇပေႃႉ) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A. (Philosophy) ပီသၢမ် လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "To Change the Mind to Change the World".
6. ၸဝ်ႈသေႃးၽိတ (လႃႈသဵဝ်ႈ) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A. (Buddhism) ပီၼုိင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "Three Purposes of Education".
7. ၸဝ်ႈၺႃႇၼိင်ႇတ (လႃႈသဵဝ်ႈ) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A.(Buddhism) ပီၼုိင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "The Significance of Communication Techniques".
8. ၸဝ်ႈထုၼ်းလႅင်း ဝပ်ႉပ (မူႇၸႄႈ) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A. (Philosophy) ပီလုိၼ်းသုတ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "The Way to Gain Happiness for Living".
9. ၸဝ်ႈၼုမ်ႇတႆး ၼၼ်ႇတသႃႇမီ (တၢင်ႉယၢၼ်း) ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ B.A.(Buddhism) ပီၼုိင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈ တင်း ႁူႉပၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ "Current (Tai) Political Problems and Its Solution".
ၽၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸဝ်ႈပၼ်ႇတိတ (မိူင်းယၢင်း) လႆႈၸွႆႈသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈထႆး တႃႇၸဝ်ႈၸူိဝ်းဢၼ် ၶႂ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈထႆးသေ ၸဝ်ႈ ၺႃႇၼေႃးၽႃႇသ (သီႇပေႃႉ) ၵေႃႈ ၸွႆႈသွၼ်ပၼ် ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း တႃႇၸဝ်ႈၸူိဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈႁူႉမေႃဢင်းၵိတ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵၢၼ်တူင်ႉၼုိင် မူိဝ်ႈၽွင်းႁဝ်းတုိၵ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵၼ် ယူႇၼၼ်ႉ ၽူႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉ ၶဝ်သေယဝ်ႉ မီးၶေႃႈထၢမ် ၶေႃႈတွပ်ႇ လႄႈ ပၼ်တင်းႁၼ်ထုိင်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇတင်းႁူႉၽႂ်မၼ်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်တၢင်း ၽုိၵ်းပၢႆးမွၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ပႃး သေၼႆ ပဵၼ် ဢၼ်လီသူၼ်ၸႂ်၊သူိဝ်းၸႂ်ဝႆႉယူႇဢၼ်ၼုိင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈၵၢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼႂ်းပၢင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵၢၼ် ႁုၼ်ႈမုၼ်း ပၼ်တင်း ႁူႉၵူၼ်းႁဝ်းလႄႈမုိတ်ႈၵုိဝ်းၸမ်ၸႂ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈလီငၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ တီႈၼႆႈ ထုိင်တီႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉ လဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေတႃႉၵေႃႈ- ၼင်ႇၵႂၢမ်းမီးဝႆႉဝႃႈ ꧦဢမ်ႇထၢၼ်ႇမီႈၵေႃႈ ၶီႈၶင်ႈ -ၽွင်းပႆႇမင်ႈသင်ႈၼႆႉ -တေၶတ်းႁႅင်းယူႇ လႄႈ လၵ်းပွင်းႁဵင်ၼုိင်ႈၼၼ်ႉ တေႇမႃးတီႈယၢင်ႈၼုိင်ႈၵူၺ်းꧦ ၼႆ ၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၵႃႈႁူဝ်ၶေႃႈ ၽၢႆႇတႆး(5) ႁူဝ်ၶေႃႈ လႄႈ ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း (9)ႁူဝ်ၶေႃႈ ၸူိဝ်းၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇၼမ်ၵေႃႈဢေႇ တေပဵၼ်တၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉ လွင်ႈယူႇသဝ်း ၸူဝ်ႈပၢၼ် သူၵဝ်ႁဝ်းႁႃး ၶုိၼ်ႈသၢင်ႉ ၶုိၼ်ႈသုင်မႃးထႅင်ႈယူႇ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် ၸုမ်းသင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် တီႈၸၼ်ႉၸၼ်ႉၸွမ် မႁႃႇၸူးလႃး လူင်းၵွၼ်း၊ ဢႃႇယုꩪယႃး၊ ၸုိင်ႈထႆး လႆႈၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်သေ ၸင်ႇလႆႈၸတ်း ပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉ လူၺ်ႈပၢႆးမွၼ်း လၢတ်ႈၵႂၢမ်း တႆး+ ဢင်းၵိတ်းၼင်ႇဢၼ် လၢတ်ႈၼေမႃး ပႃႈၼူိဝ်ၸူိဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်သေ မူိဝ်ႈဝၼ်းထိ 9 လိူၼ် March 2015 -ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ꧦလွင်ႈႁုပ်ႈ သိမ်း ၵၢၼ်တူင်ႉၼုိင် ပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းႁူႉ လူၺ်ႈ ပၢႆးမွၼ်း လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး+ဢင်းၵိတ်းꧦ ယဝ်ႉၵႂႃႇလီငၢမ်း။ ပီၼႃႈပီ လုိၼ်းမႃးၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၶဝ် လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းၸုမ်း သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် တေၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉ လူၺ်ႈပၢႆးမွၼ်း လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး+ဢင်းၵိတ်းၼင်ႇၼႆ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉတိူဝ်းတွၼ်းမႃးထႅင်ႇ ယူႇၼႆသေ
ၸဝ်ႈလၢဝ်ႁဵင် ဝိၸိတ်ႉ (ၵုၼ်ႁဵင်)
18. March. 2015
Posted by loilem sai
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ၾၢႆႇပလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းပၢင်ႇသၢႆး တီႉလႆႈယႃႈမႃႉ တင်းၼမ်လၢႆ ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 1,400 သႅၼ်ပျႃး ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 08/08/2018 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းမွၵ်ႈ 2 မူင်းၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈပၢင်ႇသၢႆး ပႃးၸဵမ်ၾၢႆႇသိုၵ်း ၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ပႂ်ႉထတ်းရူတ်ႉၵႃး/ ရူတ်ႉၶိူင်ႈ ၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ပၢင်ႇသၢႆး – မူႇၸေႊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် လႆႈႁႄႉၵႃး PARADO လမ်းၼိုင်ႈသေ ၵူတ်ႇထတ်းတီႉၺွပ်းလႆႈယႃႈ 97,500 မဵတ်ႉ။ ၼမ်ႉၼၵ်း တေမီးမွၵ်ႈ 8,775 ၵရမ်ႊ ၵူၼ်းႁေႃႈၵႃး ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ဢႃးၵျူင်း/ ၵျူင်းၸဵင်ႇၶၢႆႉ ဢႃယု 25 ပီ ဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈၾၢႆႇပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈၵုမ်းၶင်တူဝ် ၵူၼ်းႁေႃႈၵႃးဝႆႉ တီႈႁူင်းပလိၵ်ႈဝဵင်းပၢင်ႇသၢႆး ဝႆႉယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။