text:
သင်ႇထိုင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်
သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း
ၵမ်ႈၼမ်တႄႉၵေႃႈ သင်ဝႃႈလႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ မိူင်းပိူၼ်ႈသေမေႃၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉၼႆ သင်ဝၢႆးယဝ်ႉႁဵၼ်းၵေႃႈ တေၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်သေမီးငိုၼ်းမီးၶမ်း၊ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း (လုၵ်ႈႁဵၼ်း)ယဝ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်းၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ တေပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇဝႃႈ ႁင်းႁဝ်း၊ သုၼ်ႇႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လၢတ်ႈၸႃတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈႁဝ်းသေမႅၵ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈသင်မႃးတူၺ်းၶိုၼ်း ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း၊ ပၼ်ႁႃမိူင်းတႆးႁဝ်းလီလီၼၼ်ႉ တေလႆႈတူၵ်းၸႂ် တိုၼ်ႇၸႂ်ယဝ်ႉ၊ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် ယွၼ်ႉႁဝ်းပႆႇမီးႁူင်းႁဵၼ်း သုၼ်ၵၢင်ဢၼ်လဵဝ်ၸွတ်ႇၵူႈဝဵင်း ၵူႈဝၢၼ်ႈလႄႈ မေႃသွၼ် တႃႇတေသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးႁဝ်း ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းဢမ်ႇသွၼ်ပၼ်ၶဝ် မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼႆ ယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်း ပၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢင်ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵမ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်းၸိုင် ၸွင်ႇၶဝ်တေမီးပိုၼ်ႉထၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး တၢင်းႁူႉ ႁပ်ႉဢဝ်လႆႈႁိုဝ်၊ ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇသႂၢင်းပၼ်ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၶဝ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼႆ ယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ တေပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ၊ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈ လွၵ်းၶဝ်ႈၵီးၵၼ်၊ မၼ်းတေပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ တေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႈ ပေႃးဢမ်ႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ႁႂ်ႈမီးႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်လဵဝ် ၸွတ်ႇၵႂႃႇၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈဝဵင်းၼႆ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁူမ်ႈတူဝ်ၵၼ်ၵႂႃႇလႆႈ၊ ပေႃးဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶႃႈဝႃႈၼႆ မၼ်းထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ႁဝ်းတေလႆႈတူၵ်းၸႂ် တူင်ႉၼိုင်တႃႇ လွင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းႁဝ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈႁဝ်းယဝ်ႉႁဵၼ်း မိူင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် မိူင်းပိူၼ်ႈၶိုၼ်းၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈၼမ်ႉၵတ်ႉႁဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းပဵၼ်တႃႇမိူင်းပိူၼ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉလိၵ်ႈလၢႆးႁဝ်း ဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းသွၼ်မႃးၵေႃႈ ပိူၼ်ႈတႅပ်းတတ်းပၼ်ႁဝ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼႆပွင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းၶိုၼ်းသိုပ်ႇပႆသဵၼ်ႈတၢင်းလိူမ်ႈငၢမ်ႈ(ၸူးငၢႆႈ)ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။
ယိူင်းဢၢၼ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းတေယဝ်ႉၸၼ်ႉၸွမ်
ယၢမ်ႈထၢမ်တႆးၵေႃႉ ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ သင်ဝႃႈယဝ်ႉႁဵၼ်းၼႆ တေၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိူင်ႉႁိုဝ်? တွပ်ႇဝႃႈယိပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶွမ်ႊပၼီႊ ၸိူဝ်းၼႆႉၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။ ထၢမ်ထႅင်ႈဝႃႈ “ပေႃးလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်းထိုင် ၵႃႈႁိုဝ်ၸင်ႇပဵင်းႁၢၼ်ႉၸႂ်၊ တေႃႇထိုင်ပဵၼ်သထေးႁႃႉ”ၼႆၵေႃႈ သမ်ႉဝႃႈဢမ်ႇလၢမ်းလႆႈ၊ ဢၼ်တွပ်ႇမႃးတႄႉ“ဝူၼ်ႉဝႃႈ တေႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃလႆႈငိုၼ်းၼမ်ၼမ်သေ ဢဝ်ငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ”ၼႆယူႇ။ ၶေႃႈတွပ်ႇၼႆႉ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်တေႉယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေၵိုင်ႇတင်းပၢႆးဝူၼ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ် လႄႈၶိုၼ်းတူၺ်းငဝ်းလၢႆးပၼ်ႁႃ တႃႇၵႄႈၶႆလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းလႆႈ။ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢၼ်ၵႄႈၶႆလႆႈ ပၼ်ႁႃၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉဝႃႈႁဝ်းဢမ်ႇ ၸိမ်သင်ႉလၵ်းႁဝ်းတိၼ်မၼ်း တၢင်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်ႈမၼ်ႈသေသမ်ႉၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၢၵ်ႇမၼ်းယူႇၼိူဝ်သင်ႉ ၼၼ်ႉၶၢမ်ႇၶၢမ်ႇႁိုင်ႁိုင်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶႂ်ႈဝႃႈႁဝ်းဢမ်ႇသွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်းၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉဝႆႉ ႁႂ်ႈၶဝ်မီးၸႂ်ႁၵ်ႉသိုဝ်ႈၼိူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈ၊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးငိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ သင်ၵမ်ႉထႅမ်ၶဝ်ၼႆ ငိုၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တေဢဝ်ၸႂ်ႉ မႅၼ်ႈတၢင်းမၼ်းလီ၊ တႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈလႆႈယူႇႁိုဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ သင်တႅၵ်ႈတင်းၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူင်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ ၶႂ်ႈၵႂႃႇမိူင်းလႂ်ၵႂႃႇ ၶဝ်ဢမ်ႇမေႃလိုမ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ လိၵ်ႈၶဝ်သေဢမ်ႇၵႃး ၶဝ်ႁတ်းၼုင်ႈၶူဝ်း ၾိင်ႈထုင်းၶဝ်ၼႄပိူၼ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉသင်ၼႆ ယွၼ်ႉဝႃႈၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၸိမ်း၊ လႆႈသႂၢင်းလွင်ႈ ၾိင်ႈထုင်းလွင်ႈၶိူဝ်းၶဝ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းယၢမ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၼၵ်းၸႂ် ၼၵ်းသူပ်းသင် တႃႇလၢတ်ႈၼႄပိူၼ်ႈလွင်ႈၶဝ်၊ ၵႂၢမ်းၶဝ်သင် ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ ၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ“ဢၼႃႇၵၢတ်ႈႁဝ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈၼႆႉ မီးၼႂ်းၵမ်မိုဝ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်”ၼႆ သင်ဝႃႈႁဝ်း ဢမ်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၶိုင်သၢင်ႈဝႆႉၼႆ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်တေယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ တေမိူၼ်ႁဝ်းၵႂႃႇႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေၼႃႇလိူဝ်ႁဝ်းၵႂႃႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယူႇတီႈႁဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ဝႆႉ လွင်ႈမေႃႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းၼမ်ၼႆၵေႃႈ သင်ၶဝ်ယႂ်ႇမႃး ၵူၼ်းတေၶဝ်ႈၸႂ်ၵၢၼ်ၵူၼ်းၼမ် တေၼမ်လိူဝ်သေ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ႁဝ်းၼႆႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ။
တီႈတႅၵ်ႈပိူင်ပဵၼ်
ႁဝ်းယၢမ်ႈၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးမႃးၸွမ်းၵၼ်လႄႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢင်းၵိတ်ႉလၢႆလၢႆၵူၺ်း မိူဝ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းယၢမ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ မႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉၵေႃႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ၊ ယွၼ်ႉသင်လႄႈတႃႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼၵ်းၸႂ်ၼႆတႄႉ ယွၼ်ႉဝႃႈၶဝ်လႆႈသႂၢင်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈပိူၼ်ႈမႃးၸဵမ် လဵၵ်ႉယဝ်ႉလူး။ ၸိူဝ်းလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ မုၼ်ၸဝ်ႈလႄႈလိၵ်ႈတႆးမႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉသမ်ႉ သင်ႁဝ်းၶႂ်ႈလၢတ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၼႆ သဵင်ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဢွၵ်ႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉသင်ၼႆ ယွၼ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႆႈယူႇသဝ်းၸွမ်း လွင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸႂ်ၶဝ်တေမီးတေၸပ်းဝႆႉ၊ တေဢဝ်တီႈယူႇ ဝႆႉၼႂ်းၸႂ်ၶဝ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼႆ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ် လိၵ်းတႃမႃးငွၵ်ႈသႂ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ ႁႂ်ႈၸွႆႈၸွတ်ႇတဵမ် တူင်ႇဝူင်းတႆးၵူႈတီႈၼႆ ယႃႇပေၶၢမ်ႈ ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းမၢႆၼိုင်ႈ၊ ႁဝ်းသမ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းမၢႆသွင် တေလႆႈပူၵ်းပွင်ပၼ် မၢႆၼိုင်ႈၼႆ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်း သၽႃႇဝၵူၼ်းမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶဝ်ပူၵ်းပွင်ၵၼ်ယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽွင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်
တေႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ၵေႃႈယဝ်ႉ သင်ၵဵဝ်ႇလွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း တိုၼ်းတေဝၢႆႇမႃးၸူးလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈ ၸိူဝ်းယဝ်ႉၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉသင်ၼႆ ယွၼ်ႉဝႃႈႁဝ်းၸိူဝ်းလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႆႉႁူႉၵၢၼ်၊ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈသမ်ႉ မေႃၵၢၼ်၊(လၢႆး) သင်ဢဝ်သွင် ဢၼ်ၼႆႉႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ၸင်ႇတေၵိုင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ “လိၵ်ႈလၢႆး”ၼႆယဝ်ႉ။
ဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆလၢႆတိုၵ်းလွင်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႉလႆႈ၊ ဢဝ်လၢႆးလၢႆလၢႆ တိုၵ်းၵေႃႈဢမ်ႇပေႉလႆႈ သွင်ဢၼ်ၼႆႉမႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေတိုၵ်းၸွမ်းႁွမ်း ၵၼ်ၵွၼ်ႇၸင်ႇတေထိုင်တီႈလႆႈယဝ်ႉ၊ ၽွင်းတိုၵ်ႉႁဵၼ်းယူႇၼႆႉ ၽႂ်ၶႂ်ႈမုင်ႈမွင်းႁိုဝ်ဢမ်ႇမွင်းသင် ဢဝ်ပၢၼ်မိူင်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ဝႃႈတႄႉ ႁဝ်းတိုၼ်းတေလႆႈယိူင်းၸူး ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းသေ ၶတ်းႁႅင်းတႃႇၶဝ်၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ လွင်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ တႄႇပၢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးဢၼ်ၼႅၼ်ႈၼႃ ႁႂ်ႈၸွတ်ႇၵူင်မိူင်းတႆးသေပၢၼ်လႄႈ သင်ဝႃႈပၢၼ်ႁဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်တူင်ႉၼိုင်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၼႆ မိူဝ်းၼႃႈၼႆႉ ၶႅၼ်းတေဢမ်ႇၵိုတ်းဝႆႉသင်လႆႈယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ၵူၼ်းၶဝ်ႈၸႂ်ႁူႉႁဵတ်းမၼ်းဢေႇ
ယွၼ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်မိူင်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ထုၵ်ႇလီမူၼ်ႈသိူဝ်းၸွမ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇမႂ်ႇၸွမ်းပၢၼ်မၼ်း ယဝ်ႉလႄႈ ႁဝ်းသမ်ႉ တေလႆႈၼႃႈလဵၵ်ႉသေပူၵ်းတင်ႈမႂ်ႇမႂ်ႇၸိုင် ပေႃးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ဢမ်ႇၵႆႉမၼ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်းလႆႈ၊ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈၶႂ်ႈၵျေႃႇ ၶႂ်ႈမူၼ်ႈ မီးၵႃး ႁိူၼ်းၶႅမ်ႉတိူၵ်ႈယႂ်ႇ ၵျေႃႇၸွမ်းၶဝ်ႈၽၵ်း တၢင်းၵိၼ်ယႅမ်ႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းယဝ်ႉသေသိုဝ်ႉၵိၼ်ၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဝူၼ်ႉႁႂ်ႈသုၵ်ႉ ဢွၵ်းဢေႃၼႆ မီးၵမ်ႈဢေႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်မႃးၼႆႉ ပပ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် သိုဝ်ႉလူ ၶဝ်ႈၸႂ်ဢၢၼ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၸႂ်သူင်ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇၵေႃႈ ဢေႇၼႃႇတႄႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမိူၼ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဵတ်းပီပူၼ်ႉမႃး၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅၼ်ႇၶႅင်လႄႈ ပပ်ႉၵေႃႈဢွၵ်ႇၼမ်၊ ပေႃးယဝ်ႉႁဵၼ်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁဵတ်းမေႃသွၼ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်တေႉႁဝ်းထုၵ်ႇလီ ၶဝ်ႈႁႃသၢင်ႈဝႆႉ ၵွင်တိုၼ်းမေႃသွၼ်၊ ႁႂ်ႈမေႃသွၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မီးၼိုင်ႈဝဵင်းၼိုင်ႈၵေႃႉၵွၼ်ႇလႃႈ၊ ၵၢမ်ႇလီၼႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၼ်ႁႃလူင်ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ၼႆၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢၼ် ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ယူႇတေႃႈလဵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး တႃႇၸႂ်ႉၵႅမ်ဝႆႉၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃလႄႈ ယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ တေဢမ်ႇဝူၼ်ႉတႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵႃႈႁိုဝ်၊ တေဝူၼ်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈဝူၼ်ႉ၊ ၼင်ႇပိူၼ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ယူဝ်းယူဝ်း ဢၼ် ပိူၼ်ႈသိူဝ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉသေမီးတၢင်းဝူၼ်ႉဢၼ်လဵဝ်ဝႃႈ ပေႃးယဝ်ႉ ႁဵၼ်းယဝ်ႉတၢင်ႇၵၢၼ် ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ် ၶွမ်ႊပၼီႊၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇသိုပ်ႇၵႂႃႇၼႃႈၵေႃႈ တေပၼ်လွင်ႈပၼ်ႁႃလူင်ၼႆႉသိုပ်ႇပဵၼ်ၼႆၵႂႃႇ ထႅင်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေဢဝ်ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးတႆးပဵၼ်ယူႇ ၼႆသေတေႃႇသူႈၵႂႃႇႁိုဝ်ၼႆ မီးသွင်သဵၼ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉတႃႇတေပႆ။
သင်ဝႃႈယဝ်ႉႁဵၼ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ ဢဝ်လုၵ်ႈဢဝ်မေးၵႂႃႇၸိုင် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၵိူတ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေႁူႉလိၵ်ႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်တေဢဝ်လွင်ႈႁိမ်းႁွမ်းပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇ၊ ပေႃးၸူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်းမိူၼ်ႁဝ်းမႃးၵေႃႈ တေမိူၼ်ၼၼ်သေ ၸၢတ်ႈပၢၼ်တႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်ႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ႁဝ်းၶဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်ပၵ်းၸႂ် လွင်ႈမေႃသွၼ်ထႅင်ႈယႂ်ႇယႂ်ႇၼမ်ၼမ်ၼႆ ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း တေလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၸွမ်း လိၵ်ႈလၢႆးၵူၺ်း ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢၼ်ၶိူင်ႈလဵၼ်ႈၾဵတ်ႊၿုၵ်ႊ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇယူႇၼႆႉပဵၼ် ယွၼ်ႉၵူၼ်းလဵၼ်ႈမၼ်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်းၵေႃႈ သင်လဵၼ်ႈၼင်ႇလဵၼ်ႈၾဵတ်ႊၿုၵ်ႊသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ လူဢၢၼ်ႇၸိုင် တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။
လိုၼ်းသုတ်းသင်ဝႃႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၶဝ်ႈၸႂ်ႁဵတ်းမေႃသွၼ်ယဝ်ႉၼႆ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ တေၸွတ်ႇၵူႈထုင်ႉဝဵင်း၊ ၵူႈဝၢၼ်ႈမႃးလႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵေႃႈ တေမီးမႃးႁင်းၵူၺ်းလႆႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵေႃႈ တေမီးတၢင်းဝူၼ်ႉ၊ ၵၢၼ်မူႇၸုမ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇဝၢင်ႇဝိူဝ်ႈ တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ် မိူၼ်ဝၼ်းၼႆႉလႆႈယဝ်ႉ။
ပီႈၸၢႆးသၢၼ်း
လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၵုင်းထဵပ်ႈ
3/ 2/ 2017
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ
70 ပီ လီႁိုဝ်ၸႃႉ တႃႉၶႅင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းမႃး
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1922 ပၢၼ်ဢင်းၵိတ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶုၼ်ၵုမ်းၵမ်ၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈတႆးယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႆႈပူၵ်းတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ႁဵၵ်ႈၸိုဝ်ႈၾၢႆႇဢင်းၵိတ်းဝႃႈ “Federated Shan States” “ၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸိုင်ႈတႆး” ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သၼ်လွႆဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပလွင်ႈ ႁိုဝ် တဢၢင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆးမႃး ပွင်ႇဝႃႈ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ မီးၸႃႇတိၵူၼ်းပိုၼ်ႉမိူင်း လၢႆၶိူဝ်းၵူၼ်း ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်) ဢမ်ႇတႅၵ်ႇယႅၵ်ႈ ဢမ်ႇတဵၵ်းတဵင် ဢမ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်ၵၼ်သေယူႇႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်မႃး ။
ထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ 1928 ႁူမ်ႈတုမ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ် တီႈဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီးသေ မၵ်းမၼ်ႈဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ပွင်ႇဝႃႈပဵၼ်(ဝၼ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁိုဝ် ၸိုင်ႈတႆး) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ 1947 ၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး FSSC ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် ၵၼ်တီႈပၢင်လူင် - ၽွင်းၼၼ်ႉႁဵၵ်ႈၶၢၼ်ဝႃႈ (ဝၢၼ်ႈပၢင်လူင် ဢိူင်ႇပၢင်လူင် ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ) လႄႈမီးၽူႈတႅၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ 7 ၸဝ်ႈတင်းၽူႈတႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး 7 ၵေႃႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ - ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ် သႅပ်ႊထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ ပဵၼ်ၶၢဝ်းႁိုဝ်ႉၶၢဝ်းၾူၼ်၊ ၵႂႃႇမႃးထွင်သူႇႁႃၵၼ်ယၢပ်ႇၼႆလႄႈ လႆႈၸႂ်ၵၼ်ၶိုၼ်းမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈ တႅပ်းတတ်းဢဝ်လိူၼ်ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ 7 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးမႃး။
ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉ 7 ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼၼ်ႉ
1. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၼမ်ႉသၼ်ႇ - ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ
2. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ယွင်ႁူၺ်ႈ - ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ
3. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သႅၼ်ဝီ - ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ
4. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်လၢႆးၶႃႈ - ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ
5. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ် - ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း
6. ၸဝ်ႈၾႃႉသႃႇမိူင်းၶမ်း - ၸဝ်ႈထုၼ်းဢေး
7. တူဝ်တႅၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉသထူင်ႇ - လုင်းၽိဝ်ႇ
တူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်း 7 ၵေႃႉ -
1. ၸဝ်ႈယဵပ်ႇၾႃႉ
2. လုင်းၶုၼ်ၵျႃႇပု
3. လုင်းၶုၼ်ၸေႃး
4. လုင်းၶုၼ်ထီး
5. လုင်းၶုၼ်ၽူင်း
6. လုင်းထုၼ်းမိၼ်ႉ
7. လုင်းတိၼ်ႇဢေး
ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 11/2/1947 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႊသီႊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶေႃႈတႅပ်းတတ်းမၵ်းမၼ်ႈ 3 ၶေႃႈ -
1) ဝၼ်းထိ 7 လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ ပဵၼ်ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး
2) ၵႂၢမ်း"ၶိူဝ်းတႆးၶိူဝ်းရႃၸႃ" ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
3) တုင်းၸိုင်ႈတႆး လိူင် ၶဵဝ် လႅင် ဝူင်းလိူၼ်ၶၢဝ်ၼႂ်းၵၢင်ၼႆႉ ပဵၼ်တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ - ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢင်ၵုမ်ၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 7/2/1947 ၼၼ်ႉ သမ်ႉၵႂႃႇၶူပ်းမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၽွင်းတူင်ႉၼိုင် တွၼ်ႈတႃႇတုၵ်းယွၼ်း ဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃတီႈၶုၼ်ဢိင်ႊၵလဵတ်ႊသျ်ၶဝ်လႄႈ လႆႈသိုပ်ႇဝွၵ်ႇၸိူၼ်းပႃး မၢၼ်ႈ၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ ယၢင်းလႅင်ၶဝ်မႃးႁူမ်ႈၸွမ်း ထိုင်တီႈပဵၼ်မႃးလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 12/2/1947 ။
မိူဝ်ႈၽွင်းပီ 1950 ပွႆးဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး (တွင်ႇၵီး) ဢၼ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူႈႁွင်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်မိူင်းတႆး ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လဝ်ႈယိုၼ်ႈၼႄၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼၼ်ႉဝႃႈ- လႅပ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းတႆးၶိူဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်းလႄႈထုၵ်ႇလီမႄး ပုတ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ဝၼ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၼ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈၸႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေထိုင်မႃးပၢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်း (မသလ) သမ်ႉႁႂ်ႈမႄးႁွင်ႉဝႃႈ ဝၼ်းၸႄႈမိူင်းတႆး (သျှမ်းပြည် နယ်နေ့) ၼႆသေႁဵတ်းႁႂ်ႈတီႈပွင်ႈၵႂၢမ်းမၢႆမၼ်းပိူင်ႈၵႂႃႇ။
ဝၼ်းထိ 12/2/1947 ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈပိုၼ်ႉငဝ်ႈၵေႃႇၵဝ်ႉဝၼ်းတီႈ 7/2/1947 သေတႄႇပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ တီႈတႄႉမၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းၶေႃႈလႆႈၸႂ်ပၢင်လူင် ဢၼ်တူၵ်းလူင်ပူင်ၸႂ် ပၼ်ၵတိ ၵႂၢမ်းမၼ်ႈတေႃႇၵၼ်မႃးသေတႃႉၵေႃႈ ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ် မီးၽႅၼ်ၵၢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်း လိုမ်းပိုၼ်းႁဝ်းတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ လွၼ်ႉၵႅၼ်လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ
ၶႂမ်ႈပိၼ်ႈ ႁၢင်ႈလွၵ်းမႄးႁေႃႇပိူၵ်ႇႁူမ်ႇတူမ်းလွၼ်ႉၵႅၼ်ၼိူဝ်ႉၼူမ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇသေ တႃးသီၽိဝ်မၼ်း တေႃႉတႄႉႁႂ်ႈႁၼ်လိူမ်ႈလၢင်ႇၼႄႁွႆးႁၢင်ႈသႅဝ်ဢၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵူၺ်း။
မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈတိူဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းလၢႆလၢႆၵူၺ်းလႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူင်းလႂ်ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈလႅမ်ႉလေးၸိမ်းရူတ်း သူတ်ႉၼမ်ႉဝၢၼ် ၼမ်ႉၸဵမ်းမၼ်းၸဵမ်တႄႇလႆႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃမႃး ၵွပ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႈၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇသိုဝ်ႈသႂ်တႄႉ တေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉဝၼ်းၼႆႉၵေႃႈ 70 ပီတဵမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ႁိုဝ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝၼ်းတီႈ 7 ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊသေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 12 ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊ။
ပီယဝ်ႉပီၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းလႂ်ၶိူဝ်းလႂ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၽႂ်လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ သူတ်ႉၸိမ်းရူတ်းလႅမ်ႉလေးၼမ်ႉဝၢၼ်ၼမ်ႉၸဵမ်းသုၼ်ႇလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမိူင်းၵွၼ်းၶေႃ၊ သုၼ်ႇလႆႈထၢင်ႇ ႁၢင်ႈလွင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ သုၼ်ႇလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွင်ႈပူၵ်းပွင် ၽဝတူဝ်ၵဝ်ႇ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ႁဝ်းတေၵုမ်ႇၸူမ်းသိူဝ်းယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်မုၼ်ဢဝ်ၵုၼ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်းမၼ်းယူႇလၢႆလၢႆသေ ဢမ်ႇၵႂႃႇဝူၼ်ႉ ထိုင်ၵႂၢမ်းမၢႆတီႈပွင်ႇဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး၊ ဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆၼၼ်ႉတႄႉဢမ်ႇပဵၼ်ယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸွမ်း လၵ်းဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၵၢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်ပိူင်ၶၢဝ်းပွတ်းၶၢဝ်းယၢဝ်း ဢၼ်တမ်းမၵ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈၼႃလူၺ်ႈဝႃႇ လူၺ်ႈႁႅင်း ၶွတ်ႇလိူတ်ႈၽွမ်ႉပႅင်းၶွၼ်ႈတုမ်ၵုမ်ႁူဝ်ၵၼ်လိူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉတႄႉၸင်ႇ တေထိုင်လႆႈပဝ်ႈမၢႆယိူင်းဢၢၼ်းလူင် ႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မွၼ်းၶိူဝ်း
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ
တႆးၼႂ်းမိူင်းထႆး တေတင်ႈၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈပၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?
ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ မီးၽွၼ်းလီဝႃႈယႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်း လိုမ်းၸၢတ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈယႂ်ႇမႃးၼႆသေတႃႉ၊ မၼ်းၵေႃႈမီးပၼ်ႁႃၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပၼ်ႁႃၼိုင်ႈ ဢၼ်တူဝ်ၽူႈတႅမ်ႈလႆႈၺႃးၼၼ်ႉတႄႉ မိူဝ်ႈတင်ႈၸိုဝ်ႈပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈပဵၼ်တႆးလႄႈ တင်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈ (ၵွင်သိူဝ်း)။ ၽိူဝ်ႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသမ်ႉ တၢင်းႁူင်းႁဵၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ် ("ၵွင်"တႄႉပွင်ႇယူႇ၊ "သိူဝ်း"ၼၼ်ႉ ထႆးဢမ်ႇမီး)လႄႈ ပဵၼ်မႃး "ၿုၼ်းသူင်ႇ" ("ၿုၼ်း"ၼႆႉ တၢင်းတႆးဝႃႈ "မုၼ်" ပွင်ႇဝႃႈမုၼ်ၵဝ်ႇၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ "သူင်ႇ"မႃးပၼ်ၸၢတ်ႈၼႆႉ)။
မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈတႄႉဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ။ ယႂ်ႇမႃးၵႂႃႇယူႇၼႂ်းဝဵင်း မီးၵေႃႉမီးသေႈမႂ်ႇၵေႃႈ တႄႇမီးပၼ်ႁႃယဝ်ႉ။ ၵေႃႉသေႈၼႂ်းဝဵင်းမႃးၽႅဝ်ဝၢၼ်ႈႁဝ်း ထၢမ်ႁႃ"ၿုၼ်းသူင်ႇ"ၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉ။ ၵေႃႉသေႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵႂႃႇဝဵင်းသေ ထၢမ်ႁႃ "ၸၢႆးသိူဝ်း"ၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းဢမ်ႇႁူႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။
မီးလုၵ်ႈၸၢႆးထႅင်ႈ 2 ၵေႃႉၵေႃႈမိူၼ်ၵၼ်။ လႆႈၺႃးပၼ်ႁႃလဵဝ်ၵၼ်။ ၸင်ႇမႃးဝူၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးဢဝ်လၢႆးၼႆႉၵေႃႈ ႁိုင်မႃးၸိုဝ်ႈတႆးၸၢင်ႈႁၢႆၼႆသေ ၶႂ်ႈၸႂ်ဢွၵ်ႇဝႃႈ လူဝ်ႇတင်ႈၸိုဝ်ႈတႆး ဢၼ်ထႆးၵေႃႈပွင်ႇ တႆးၵေႃႈပွင်ႇၼၼ်ႉယူႇ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈၼႂ်းထႆးၼႆႉ တႄႇၸႂ်ႉမႃးၸိုဝ်ႈပႃႇလိ သၼ်သၶရိတ်ႉၽႄႈၼမ်တိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႆႇပေႃးႁိုင်၊ ၼမ်းၼပ်ႉမႃးတင်ႈတႄႇပီ 1913 မိူဝ်ႈတႄႇမီးၼၢမ်းသၵုလ်း (ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း surname, family name) ၼၼ်ႉၵူၺ်း။
တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်တင်ႈၸိုဝ်ႈထႆးတႄႉတႄႉ ယင်းမီးၼမ်။ မႃးႁဝ်းတူၺ်းဝႃႈမီးသင်လၢႆလၢႆ။ ပေႃးၼၼ်ၸၢင်ႈတေဝူၼ်ႉလႆႈဝႃႈ တင်ႈၸိုဝ်ႈတႆး ႁႂ်ႈတႆး/ထႆးပွင်ႇၼင်ႇၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်? ။
ၵ-ၵိင်ႇၵႅဝ်ႈ၊ ၵေႃၵႅဝ်ႈ၊ ၵွင်ၶမ်း။
ၶ-ၶၢဝ်ၼူၼ်း၊ ၶႂၼ်ၸႂ်၊ ၶႂၼ်တႃ၊ ၶႂၼ်ၾႃႉ၊ ၶမ်းၵႅဝ်ႈ၊ ၶမ်းတဵင်ႈ (ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈၶမ်းထဵင်ႉ)၊ ၶမ်းတႅင်ႈ၊ ၶမ်းႁွမ်၊ ၶိူဝ်းၾႃႉ၊ ၶမ်းပႅင်း။
င-(တူဝ်ယၢင်ႇမီးဢေႇဢိတ်းၼိုင်ႈ) ငမ်းမိူင်း။
ၸ-ၸိုၼ်ႈၸူမ်း (ဢွၵ်ႇသဵင် ၶျိုၼ်ႉၶျူမ်း)၊ ၸွမ်ၸႂ်၊ ၸွမ်ၶႂၼ်၊ ၸၼ်ႁွမ်။
သ-သႅင်လိူၼ် (ဢွၵ်ႇသဵင်သႅင်ၻိူၼ်း)၊ သႅင်လၢဝ် (ဢွၵ်ႇသဵင်သႅင်ၻၢဝ်း)၊ သႅၼ်လီ၊ သၢႆၾႃႉ၊ သၢႆမူဝ် (ဢွၵ်ႇသဵင်သၢႆၿူဝ်း)၊ သၢႆၸႂ်၊ သၢႆၾူၼ်၊ သႅင်ၵိင်ႇ။
ၺ-ထႆးဢမ်ႇမီးသဵင်ၼႆႉ။ မီးတူဝ် (ญ) ဢၼ်ဢွၵ်ႇသဵင် (ယ)ၵူၺ်း။ တူဝ်ယၢင်ႇဢမ်ႇပေႃးမီး။
တ-တဵမ်ၸႂ်၊ တိူၼ်းၸႂ်။
ထ-ပႆႇႁၼ်မႅၼ်ႈ။
ထ-ၼူၼ်းၶမ်း။
ပ-ပေႃးၸႂ် (ဢွၵ်ႇသဵင်ၽေႃးၵျႆး)၊ ပဵင်းပေႃး (ဢွၵ်ႇသဵင်ၽဵင်းၽေႃး)၊ ပႅၵ်ႇ (ၸိုဝ်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းထႆး ၵေႃႉၵဝ်ႇ)။
ၽ-ၽွမ်ႉ (ၸိုဝ်ႈၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉမၢႆ 3 ၵေႃႉၵဝ်ႇ)။
ၾ-ၾႃႉႁုင်ႈ (ဢွၵ်ႇသဵင်ၾႃႉရုင်ႉ)၊ ၾႃႉသႂ်၊ ပႃးၾၼ် (ဢွၵ်ႇသဵင် ၽႃးၾၼ်)၊ ၽႂ်ႇၾၼ် (ဢွၵ်ႇသဵင် ၾႆႇၾၼ်)၊ ၾူၼ်။
မ-မႂ်ႇ၊ မိင်ႈၶႂၼ်၊ မၼ်ႈၶူင်း၊ မူဝ်ၵႅဝ်ႈ (ၿူဝ်းၵႅဝ်ႉ)၊ မိူၼ်ၾၼ် (တႂ်ႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈၸိူဝ်းၸႂ်ႉ "မုၼ်" ထႆးဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ "ၿုၼ်း"။ မုၼ်ယွတ်ႈ၊ မုၼ်ယိုၼ်း၊ မုၼ်ႁိူင်း၊ မုၼ်သူင်ႇ။
ယ-ယႃၸႂ်၊ ယွတ်ႈၶႂၼ်၊ ယွတ်ႈၸၢႆး (ဢွၵ်ႇသဵင်ယွတ်ႉၶျၢႆး)၊ ယဵၼ်ၸိုၼ်ႈ (ယဵၼ်းၶျိုၼ်ႉ)။
လ-လၢဝ်သႂ် (ၻၢဝ်းသႆ)၊ လၢဝ်ၸႂ် (ၻၢဝ်းၵျႆး)။
ဝ-ဝၼ်းလီ (ဝၼ်းၻီး)၊ ဝၢၼ်ယဵၼ်၊ ဝၢၼ်ၸႂ်၊ ဝၼ်းသႂ်။
ႁ-ႁၢၼ် (ၸိုဝ်ႈၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉမၢႆ 4 ၵဝ်ႇ)၊ ႁၢၼ်သိုၵ်း။
ဢ-ဢၢပ်ႇမုၼ် (ဢၢပ်ႇၿုၼ်း)၊ ဢုမ်ႈမုၼ် (ဢုမ်ႉၿုၼ်း)။
တႄႇၼၼ်ႉမႃး ၽူႈတႅမ်ႈၵေႃႈၶတ်းၸႂ်ႁႃတင်ႈၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ် ၸွမ်းၸိုဝ်ႈတႆး ဢၼ်ထႆး/လၢဝ်းပွင်ႇၸႂ်၊ ဢမ်ႇတၢပ်ႈထၢမ်ဝႃႈ မၼ်းပွင်ႇသင်?။
လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇမႃးလၢတ်ႈ တေလၢႆႈၸိုဝ်ႈ၊ ၵွပ်ႈ "ၵွင်သိူဝ်း" ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁူႉ၊ "ၿုၼ်းသူင်ႇ" ၵေႃႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ် တေတင်ႈၸိုဝ်ႈထႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းပႃႇလိ သၼ်သၶရိတ်ႉ ၼႆၵေႃႈၼႄႉၼမ်းဝႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈႁဵတ်းၼၼ်၊ မႄးၶိုၼ်းၸိုဝ်ႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈလႆႈယူႇ ၼႆသေမႄးတင်ႈပဵၼ် "ၵွင်သိုၵ်း" (ၵွင်ႊသိုၵ်ႇ) ၼႆၵေႃႈ ဢဝ်ၸပ်းၵႂႃႇ။
ၼွၵ်ႈၼၼ်ႉလႆႈတင်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈလၢႆၵေႃႉ မိူၼ်ၼင်ႇ-ၵမ်ႉၾႃႉ (ထႆးဝႃႈၶမ်ႉၾႃႉ)၊ သၢႆၸႂ်၊ သွင်ႇသႅင်၊ ၼေႃႇၶူင်း၊ ၾၼ်ဝၢၼ် (ပိၼ်ႇဢဝ်တီႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ Sweet Dreams) ၊ မူၺ်သႂ် (ထႆးဢွၵ်ႇသဵင် မိူၺ်သႆ)၊ ယဵၼ်သႂ်၊ ႁွမ်ၸိုၼ်ႈ။
ၼႂ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆးႁဝ်း ဢၼ်ထႆးႁဝ်းႁူႉၸၵ်းလႄႈပွင်ႇၸႂ်လီလီ တေမီးၸိူင်ႉၼင်ႇ- ၸဝ်ႈသႅင်သိုၵ်း၊ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း၊ ၸဝ်ႈသႅင်ယွတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသႅင်ဝၼ်း၊ ၸဝ်ႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈလိူၼ်သႂ်၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႅင် ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇပႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၸွမ်း။ ပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိူဝ်းတႆးၵူႈတီႈၸႂ်ႉတိုဝ်း။
ၽွၼ်းလီမၼ်း ပဵၼ်လွင်ႈပွင်ႇၸႂ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸမ်ၸႂ်ၵၼ်။ ယူႇတီႈၸမ်ၸႂ်ပဵၼ်မႃး လွင်ႈၶႂ်ႈၸွႆႈၶႂ်ႈထႅမ်ၵၼ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၽူႈဢၢၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇဝႃႈၸိူဝ်းယူႇမိူင်းတႆး/ မိူင်းထႆး လီဝူၼ်ႉၶွပ်ႈသႂ်ႇၸႂ်ယူႇ။
လီၵေႃႈဢဝ် မဝ်ၵေႃႈပႅတ်ႈ
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ
ၶိူင်ႈမဝ်းမိင်း လဝ်ႈယႃႈလိူင်ႇၼမ်-တၢင်းတိုဝ်းၵမ်ၸၢင်ႈလူႉ
မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁဝ်း ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈတွင်ႈထၢမ် ၽူႈမီးတူဝ်ထူပ်းၶဝ်လႄႈသင်၊ ဢွၵ်ႇၸွမ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၶဝ်လႄႈသင်၊ ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈႁဵၼ်းႁူႉၶိုတ်းတၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈၶိူင်ႈမိင်းမဝ်းလိုမ်းတူဝ် ယႃႈမဝ်းၵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၽႄႈတိူၼ်းလၢမ်းလိူင်ႇတိူဝ်းၼမ်တႄႉတႄႉ ။
ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ဢၼ်လုမ်ႈၾႃႉမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢွၵ်ႇယႃႈမဝ်းၵမ်ပဵၼ်ထီႉ 2 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး သမ်ႉဢွၵ်ႇၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း။ ၸွမ်းၼင်ႇၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး (CSSU) လူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁူပ်ႉထူပ်းၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးလၢႆလၢႆၸႄႈဝဵင်း ၽွင်းၵၢင်ပီ 2016 ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူႉဝႃႈယႃႈမဝ်းၵမ် ပဵၼ်ပၼ်ႁႃလူင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇမွၵ်ႈ 10 ၵေႃႉၼႆႉ တိတ်းၸပ်းယႃႈဢမ်ႇယွမ်းမွၵ်ႈ 6-7 ၵေႃႉ ။
ၶိူင်ႈမဝ်းမိင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးသႅၼ်းမၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၵ်ႇလၢတ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းၵေႃႈ မီးယႃႈမဝ်းၵမ်လၢႆလၢႆသႅၼ်း တင်းၼမ်ႉသူႇရႃႇ ၼမ်ႉလဝ်ႈ ဢၼ်ႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈၼမ်ႉႁိူဝ်ႇၶဝ်ႈ ၼမ်ႉတႃမူၼ်းလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယႃႈမဝ်းၵမ်တႄႉ မီးမိူၼ်ၼင်ႇယႃႈမႃႉ၊ ယႃႈၽွင်ၶၢဝ် (ႁေႊရူဝ်ႊဢိၼ်ႊ)၊ ယႃႈၾိၼ်ႇလမ်၊ ယႃႈဢႆႊသ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ။
ယႃႈမႃႉၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မိူင်းထႆးၵေႃႈႁွင်ႉဝႃႈ ယႃႈမႃႉၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ယွၼ်ႉပိူၼ်ႈဢွႆႇမႃႉ တႃႇမႃႉၵိၼ်ၵူၺ်း။ ဝၢႆးမႃးၵူၼ်းၵေႃႈၵိၼ်၊ ပေႃးၵိၼ်မႃးယဝ်ႉသမ်ႉၵႆႉႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်းသေ ၵိၼ်ၼမ်ၵိၼ်ႁိုင်မႃးသမ်ႉမႃႈသမ်ႉယွင်ႇ၊ ဝၢႆးမႃးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ၸင်ႇတင်ႈၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ယႃးပႃႉ ယႃႈဝႃႈ (မႃႈ)- ယႃႈယွင်ႇ၊ ၵိၼ်ယဝ်ႉၸၢင်ႈဝႃႈၸၢင်ႈယွင်ႇ။ မၢႆမီႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ဝၢင်းတမ်းဝႆႉဝႃႈ ၶၻီး(ဢမု) လွင်ႈသူႇသမ်းၵိၼ်ယႃႈလႄႈ ၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ပဵၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇၼၵ်း ၵွပ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၶိူင်ႈဢၼ်ယႃႉလူႉလႅဝ် ထွတ်ႈမျၢတ်ႈသီႇယိူင်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ။
ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇႁူမ်ႇတူဝ်ႈလႆႈပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းသေ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁူဝ်သိပ်းပီပူၼ်ႉမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၽႄႈတိူၼ်းလိူင်ႇၼမ် ၶႂ်ႈၸွတ်ႇၵႂႃႇၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ်ယႃႈမႃႉႁိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းၵိၼ်မၼ်းယိုင်ႈၶႅၼ်းတိူဝ်းလိူဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဝၵ်ႉဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး။ ပဵၵ်ႉသမ်ႉမီးမၢင်ၸုမ်း ႁႄႉႁၢမ်ႈတိုၵ်းတေႃးၵႅတ်ႇၵင်ႈၽေးယႃႈမဝ်းၵမ် ပိူဝ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇတိုၵ်းတေႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉမွတ်ႇႁၢႆလႆႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၵေႃႈ ဢဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ်ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းၵၢၼ်မိူင်းမႃး၊ ၸုမ်းလႂ်ဝႃႈငၢႆႈထွမ်ႇၵႂၢမ်း ၶဝ်ပွႆႇႁႂ်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၵႃႉၶၢႆ။ ႁူႉဢမ်ႇႁၼ်-ႁၼ်ဢမ်ႇႁူႉ ပွႆႇပၼ်ႁဵတ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵေႃႈမီးယဝ်ႉ ။
ၼႂ်းသိလ်ႁႃႈသဵၼ်ႈ ဢၼ်ပုတ်ႉထၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉၼၼ်ႉ သိလ်ၶေႃႈထီႉ 5 သူႇရႃႇမေႇရယ ဢမ်ႇပႃးယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ပဵၼ်သူႇရႃႇၼမ်ႉလဝ်ႈမဝ်းပၼ်ႇတႃလၢႆးၵူၺ်း ၼႆသေတႃႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသူႇသမ်းၵိၼ်ယဝ်ႉ မဝ်းမိင်းၼင်ႇၵဝ်ႇလႄႈ လႆႈဝႃႈၸတ်းၶဝ်ႈၼႂ်းသိလ်ၶေႃႈထီႉ 5 ၊ ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းၵေႃႈ လႆႈဝႃႈၽိတ်းၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မိူင်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆ/ၵိၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ၽိတ်းမၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ ၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆၼမ်ႉၵိၼ်မိင်းမဝ်း ယင်းမီးတမ်းၶၢႆၼႂ်းႁၢၼ်ႉၼႂ်းသႅင်ႇ။ တၢင်းၽိတ်းၼႂ်းလူၵ်ႈၼႃႈၶူင်းၼႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းယင်းပႆႇမုင်ႈႁၼ်လႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဝ်းဢဝ်မၢႆမီႈမိူင်းၵူၼ်းၼႆႉ တႅၵ်ႈၼိူင်းၼႄတူၺ်းၵွၼ်ႇ ။
တၢင်းၽိတ်းလွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈတႄႉ ဢၼ်တိုၼ်းတဵင်ႈတႄႉၼႄႉၼွၼ်းၼၼ်ႉ 1.သဵင်ႈငိုၼ်းတွင်း။ 2.ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇလွင်ႈၽိတ်းမေႃးထဵင်ၵၼ်။ 3.ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ။ 4.ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လူႉၼဝ်ႈ။ 5.ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းဢူၵ်းဢၢႆ။ 6.ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႅင်းပၺ်ၺႃဢေႇ။ ၶေႃႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ သဵင်ႈငိုၼ်းတွင်း လူၺ်ႈဢမ်ႇၵိုင်ႇလီသဵင်ႈ၊ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢမ်ႇၶိုၼ်ႈ။ ပေႃးၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးႁဝ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈၵေႃႈ ႁဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းပေႉတူဝ်လႆႈသေပွၵ်ႈ ။
ၼႂ်းသင်ႇၵႃႇလေႃးဝႃႇတ ဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်တိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈတၢင်းၽိတ်းလွင်ႈသူတ်ႉလဝ်ႈၼမ်ႉသူႇရႃႇၼႆႉ- 1.ဢုၸ်ႉၸႃႇယူပ်ႈယွမ်းမႃး။ 2.လၢတ်ႈထမ်းတြႃးဢမ်ႇၶဝ်ႈ။ 3.ၵႆႉပဵၼ်ၸဵပ်းရေႃးၵႃႇ။ 4.ၸိုဝ်ႈဢမ်ႇသႃႇလိုဝ်းႁူင်။ 5.ဢမ်ႇႁႄႉလူမ်ႈတူဝ်ၶိင်း။ 6.ၺၢၼ်ႇတၼ်ပိင်းထိုင်ႉထူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ။
ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈၵိၼ်လဝ်ႈမႃး ၸႂ်ၸၢင်ႈႁတ်းႁၢၼ်မႃးသေ ပိူၼ်ႈၸူဝ်းႁဵတ်းသင်ၵေႃႈႁဵတ်း၊ ၸၢင်ႈဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းႁွတ်းလူင်ၵႂႃႇၵႃႈပွင်ႇၵႃႈပဵၼ်၊ တၢင်းလၢတ်ႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈဝီႈလူင်ၵႂႃႇ။ ၵွပ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈငိူၼ်ႈၼဵၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႈၽိတ်းမႅၼ်ႈ သိလ်ၶေႃႈထီႉၼိုင်ႈ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်ပိူၼ်ႈတၢႆ၊ ၶေႃႈသွင် လွင်ႈလၵ်ႉလၢႆၶူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ ၶေႃႈသၢမ် လွင်ႈဢႅဝ်ႇသိူၼ်ႈၽိတ်းၼၢင်း၊ ၶေႃႈသီႇ လွင်ႈလႅၼ်ၽၢင်းလၢတ်ႈပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လူၺ်ႈၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇၵရုၼႃႇယႂ်ႇႁႅင်းၼိူဝ်သတ်းတဝႃႇ ပုတ်ႉထၶမ်းၸဝ်ႈသေ ၸဝ်ႈႁဝ်းၸင်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်သိလ်ၶေႃႈထီႉ 5 တႃႇပုထုၸၼ်ႇၵူၼ်းႁိူၼ်းတိုဝ်းၵမ်ယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆးမိူင်းႁဝ်းယၢမ်းလဵဝ် ၵွပ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်ယႃႈမႃႉႁိူင်းလႄႈ ၽူႈၵေႃႉၵိၼ်လဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈၸူဝ်းႁမ်းပႃးယႃႈမဝ်းၵမ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈပႃးၵႂႃႇၸွမ်းယဝ်ႉ ။
လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးမေႃၵိၼ်ၵေႃႈပဵၼ်ယႃႈယႃ- ဢမ်ႇမေႃၵိၼ်ၵေႃႈပဵၼ်မႃ။ ၵိၼ်မၢင်မိူဝ်ႈမၢင်ပွၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၶဝ်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁိူဝ်ႉၸွမ်းၵၼ်မႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ၸူဝ်းၵၼ်ဝႅင်းပၢင် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်၊ မီးၵၢၼ်သင်ၵေႃႈတေၸွႆႈၵၼ် တေႁွင်ႉၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်သၢင်ႈ လွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ် ၸႃႉႁူမ်ႈၶီ-လီႁူမ်ႇၸၢမ်ႇ ပိူင်ၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇလီဢိုၵ်ႉဢွၵ်ႉ ပၼ်တႃႇသေႇ ထိုင်တီႈၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်းတႄႉတႄႉသေ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၼႃႈႁိူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။
ပေႃႈမႄႈမၢင်ၵေႃႉ တီႈမိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈႁူႉဝႃႈလုၵ်ႈလၢင်း ယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ် လႅပ်ႈၸပ်းတိတ်း လဝ်ႈယႃႈယဝ်ႉ မၢင်ၵေႃႉသူင်ႇလုၵ်ႈလၢင်းၵႂႃႇမိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းမၢင်ၵေႃႉ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈၽူဝ်ၵိၼ်လဝ်ႈ ၵိၼ်ယႃႈသေ ပၢႆႈၽူဝ်ၶဝ်ႈမိူင်းထႆးၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးတူၺ်းတီႈၼႆႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းၵေႃႈ လဝ်ႈယႃႈၼႆႉယႃႉၸိူဝ်ႉယႃႉၶိူဝ်း ယႃႉၼႃႈႁိူၼ်း၊ ယႃႉၵေႃႉႁၵ်ႉၵၼ်ပေႃးလႆႈၽၢတ်ႇၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈယူႇၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈလႅပ်ႈတေဢမ်ႇၶႂ်ႈထဵင် ။
ၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉမိူင်းႁဝ်း ပေႃးဢမ်ႇမီးယႃႈလဵင်ႉၵၼ်ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်ပၢင်။ ႁႅၼ်းလူႇႁႅၼ်းတၢၼ်း ႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၸႃႇၵၼႂ်းဝႃႇၼႂ်းၵမ် ပေႃးဢမ်ႇလဵင်ႉၵၼ် ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးၵူၼ်းႁႆႈၵွင်ႁႆႇမွင်း၊ ယူႇၸွမ်းၵၼ်တေႃႇထိုင်မိူင်းလႅင်းဢမ်ႇလႆႈ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢဝ်ဝၼ်းမိုဝ်းၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇထူၺ်ႈၵႃႈ သွမ်ႈၼႃး ပၢတ်ႇၶဝ်ႈပေႃႉၶဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၾိင်ႈထုင်းႁဝ်းၶႂ်ႈႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ်ၸၢင်ႈၵၼ်ပဵၼ်ဝၼ်း လႆႈပၼ်ၵႃႈႁႅင်းပဵၼ်ငိုၼ်းလႄႈ လဵင်ႉပႃးယႃႈမဝ်းၵမ်- ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးယႃႈဢမ်ႇပဵၼ်၊ မိူင်းဢမ်ႇလႅင်းၸွမ်းၵၼ်လႆႈၼႆၸိုင် မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပွႆးယႂ်ႇလၢမ်းလူင် သမ်ႉႁဵတ်းႁိုဝ်ႁဵတ်းမႃးလႆႈ၊ ၼႆႉပဵၼ်ၵႂၢမ်းထၢမ် ။
ငဝ်းလၢႆးပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလိုမ်းဝႃႈ ယႃႈမဝ်းၵမ် တူၵ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်း ၵၢၼ်မိူင်း၊ ပိူၼ်ႈလဵင်ႉဢွႆႇ ပိူၼ်ႈပွႆႇႁႂ်ႈႁဝ်းၵိၼ်ယဝ်ႉ လိုမ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း လိုမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း။ ဝၢႆးမႃးၶိူဝ်းႁဝ်း ၸၢင်ႈတူၵ်းလုၵ်းလဝ်ႇ ၸၢင်ႈထုၵ်ႇႁႅဝ်ႉထုၵ်ႇၶိုမ်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁၢင်ႈၵၢင်ႉဝႆႉ၊ ထိုင်တီႈႁဝ်းႁူႉတူဝ်ၵေႃႈပေႃးတူၵ်းလိုၼ်း၊ ပိူၼ်ႈသူၼ်သၢႆလင်၊ ယိုင်ႈတဵၼ်ႈယိုင်ႈႁုတ်ႉ ။
ယွၼ်ႉသုမ်းတၢင်းႁၵ်ႉ၊ ၵေႃႉႁၵ်ႉႁဵတ်းလႆႈ၊ တၢင်းႁၵ်ႉဢမ်ႇတဵမ်ၸႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းၸၢႆးမၢင်ၵေႃႉ ဢဝ်လဝ်ႈႁဵတ်းၵေႃႉ၊ ပေႃးၶပ်းႁေႃႈလူတ်ႉၵႃး ၵိူတ်ႇၽေးဢုပၢတ်ႈ ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႃး ပိူၼ်ႈဝႃႈယွၼ်ႉမၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈ တၢႆယွၼ်ႉလဝ်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈမၢင်ၵေႃႉ ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈယဝ်ႉဢုပ်ႇၽူႈၽၢဝ်ႇလူမ်းလူင် ဢုပ်ႇသဵင်လင်၊ ဢူၼ်းဢၢၼ်မေႃးမႄး ငိၼ်းထိုင်ႁိူၼ်းတႂ်ႈႁိူၼ်းၼိူဝ်၊ ပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉလၵ်ႉလႆႈဢမ်ႇလၵ်ႉလႆႈ၊ ၶႂ်ႈထွမ်ႇဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇမၼ်းဢမ်ႇႁူႉ သွၼ်ႇႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇၵူၺ်း။ ထိုင်တီႈမၢင်ၵေႃႉဝႃႈ ၵိၼ်လဝ်ႈယဝ်ႉဢမ်ႇလႆႈဢုပ်ႇ တဝ်ႈၼိုင်ႈပျႃးၵေႃႈဢမ်ႇသိုဝ်ႉၵိၼ်။ ၸင်ႇဝႃႈၼမ်ႉၶဝ်ႈၼႃးၶဵတ်ႇႁွင်ႉ -လဝ်ႈၶဝ်ႈတွင်ႉၵူၼ်းမေႃး ။
ၵၢၼ်ၵိၼ်လဝ်ႈၵိၼ်ယႃႈၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇၶိုၵ်ႉလႃးလႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယွၼ်းလၢတ်ႈၼႄတီႈတႅၵ်ႈ ဢိတ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈ။ မီးႁိူၼ်းလင်ၼိုင်ႈ ၽႃႉတီႇယွၵ်းၶဝ်ႁၢႆ ႁႃဢမ်ႇႁၼ်ၵေႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸၢင်ႈလုတ်ႈဢွၵ်ႇသူပ်း ဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇၶဝ်မႃးဝႃႈ ၶီႈလဝ်ႈၶီႈယႃႈၶဝ် မႃးလၵ်ႉဢဝ်ၵႂႃႇၶၢႆၵိၼ်ပႅတ်ႈယဝ်ႉယူဝ်ႉ.... ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သမ်ႉထႅင်ႈၼႂ်းႁိူၼ်းလင်ၼိုင်ႈၼႆႉ သင်ဝႃႈမီးၶီႈလဝ်ႈၶီႈယႃႈယူႇဝႆႉၼႂ်းႁိူၼ်းၸိုင် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ၼၼ်ႉ ၵႆႉဢမ်ႇၵိုတ်းယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇမူၼ်းလႆႈ၊ ၽူဝ်မေးၸၢင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ် ၸၢင်ႈမီးလွင်ႈပေႃႉထုပ်ႉၶႃႈႁႅမ်ၵၼ်၊ ပႅတ်ႈၵၼ်လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ။
ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈပဵၼ်လႆႈၸိုင် တေႃႈၼင်ႇ ပူႉ၊ ပႃးၸဵမ်လႅၼ်းယႃႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇလီၵိၼ်/လုတ်ႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈလႅၼ်းယႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၶွင်ၵူၼ်းၸၢႆး ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵမ်ႈၼမ် ႁၢမ်ႈၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇမၢင်တီႈ ႁၢမ်ႈလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ၊ ပေႃးပူၼ်ႉပႅၼ်မၢပ်ႇမႂ် 2,000 ဝၢတ်ႇ ၼႆၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ မၢင်တီႈလၢတ်ႈဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈၼႆႈပဵၼ်တီႈလွတ်ႈႁၢမ်း လႅၼ်းယႃႈ ၼႆၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ လႅၼ်းယႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ၶႃႈၵူၼ်းတၢင်းသိုဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၶႃႈၵူၼ်းတၢင်းဢွမ်ႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈၵူၼ်းဢၼ်သုတ်ႇမႅၼ်ႈ ဢၢႆၵႂၼ်းလႅၼ်းယႃႈၼၼ်ႉ ဝၢႆးမႃးၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ ။
ၸၢႆးၽွၼ်းလီ
17/01/2017
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ
ၽွၼ်းပၢင်ႈလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵႄႈပၢင်တိုၵ်း ၽွင်းၶၢဝ်းၵတ်း
ထိုင်ၶၢဝ်းၵတ်းယဝ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢဝ်ၶဝ်ႈဢဝ်ၼမ်ႉ ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈယင်ႇ ၵၢင်ၼ်ႂမိူင်းသ်ႂ ယူႇၵေႃႈ မွၵ်ႇၵုမ်ႈၼမ်ႉၼၢႆးတူၵ်း မၢင်တီႈသမ်ႉပေႃးတၼ်၊ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵိၼ်ႁႆႈသူၼ်ၼႃးၶဝ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးႁေႃႇၶဝ်ႈၸွၵ်းၽၵ်း သႂ်ႇပႅမ်းသႂ်ႇသွင်းသေ ၵႂႃႇဢဝ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇဝႃႇ မၢင်းၸိူဝ်းသမ်ႉ ၵႂႃႇပၢတ်ႇၶဝ်ႈၼႃး မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈၵႂႃႇပုမ်ႇၶဝ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇၶိင်ႇၶၢဝ်းလ်ႂၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႇၼႃးပၢင်ႇ ဢွၼ်ႇႁဝ်းတႄႉ ၶတ်းၸ်ႂႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၸွမ်းသၽႃႇဝ ၼင်ႇႁိုဝ်သမ်ႉပေႃးတေမီးငိုၼ်းမီႈၶဝ်ႈ မီးလူတ်ႉၵႃး ပႃးၸဵမ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ၶတ်းၸ်ႂယူႇၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ ။
ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းမၢင်တီႈ ထိုင်ၶၢဝ်းၵတ်းယဝ်ႉၼႆ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းပီလ်ႂပီၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေ ဢမ်ႇဝွတ်ႈဝၢႆးႁၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸၢႆးၼုမ်ႇယိင်းၼုမ်ႇ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းလူင်ပေႃႈထဝ်ႈမႄႈၵႄႇ ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေပဵၼ်မႃးပီမႂ်ႇတႆးၼၼ်ႉ ၸၢႆးယိင်းၼုမ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးၵွင်မွင်းသေ ၸဵမ်ၽဵင်းၵႂၢမ်း တၢင်းၵႃႈ ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈယင်ႇ ၵႂႃႇႁႃတူၵ်းသူး ၼမ်ႉၸ်ႂပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းမီးၸ်ႂၶႂ်ႈၸွႆႈထႅမ် တႃႇတေပဵၼ်မႃး ပၢင်ပွႆးႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈ ပီမႂ်ႇတႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈဢီႈသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၶတ်းၸ်ႂပၼ်ႁႅင်းတႆးႁဝ်း ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်မႃးပၢင်ပွႆး လဝ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸ်ႂ ပီမႂ်ႇ၊ ၼႂ်းဝၼ်းပွႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပီႈၼွင်ႉၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း ၸိူဝ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈလႆႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးၸဵမ်တၢင်းၵႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးပၼ်ႁႅင်း မႃးၵႃႈမူၼ်ႈၸ်ႂပၼ် ပီႈၼွင်ႉမႃးၶဝ်ႈပွႆးၶဝ် သဵင်ႁုၼ်ႉသမ်ႉပေႃးပၼ်းလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ ။
မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းမၢင်တီႈသမ်ႉ ထိုင်ၶိင်ႇၶၢဝ်းသမ်ႉ မွင်းထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈ၊ ထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈၵေႃႈ မွင်းထိုင်ၶၢဝ်းၾူၼ်၊ ထိုၼ်ၶၢဝ်းၾူၼ်သမ်ႉ မွင်းၶၢဝ်းၵတ်း ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇဝၢႆး မွင်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း၊ ၵွပ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းသင် ၶမ်ၸ်ႂၵႂႃႇလ်ႂဢမ်ႇလႆႈ မၢင်ပွၵ်ႈၶႂ်ႈႁႆႈ မၢင်ပွၵ်ႈသမ်ႉၶႂ်ႈၶူဝ် မၢင်ပွၵ်ႈၵူဝ်တူဝ်သမ်ႉပေႃးသၼ်ႇ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈထၢင်ႇဝႃႈပဵၼ် ဢိင်ႇသၼ်ႇၽႅၼ်လိၼ်ဝႆ၊ ၽိူဝ်ႇထွမ်ႇတူၺ်းလီလီ သမ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈသဵင်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ၊ ၵမ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်တူၵ်းၸ်ႂလ်ႂတိုၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈလႅၼ်ႈၶုၼ်ႇသမ်ႉပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈၸပ်းတၢင်း၊ ၾၢႆႇတူၵ်းၵေႃႈသမ်ႉမေႃး တၢင်ႉတၢင်ႉ၊ ၾၢႆႇၸၢၼ်းၵေႃႈသမ်ႉမေႃးထူင်ႉထူင်ႉ၊ သဵင်ႈၵွင်ႈသဵင်မၢၵ်ႇႁူၼ်ႈပၼ်းသမ်ႉပေႃးတဵမ်ၵႂႃႇသဵင်ႈ၊ ၸဵမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇပူႇမွၼ်ႇၵူၼ်းထဝ်ႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်၊ ဢွၼ်ႇၵၼ်ပၢႆႈသမ်ႉပေႃးဢမ်ႇတၼ်းလႆႈသင်၊ ၶၢၼ်ၸ်ႂယဝ်ႉဢိူဝ်ႈၵမ်းၼႆႉ၊ ပိူဝ်ႈတႃႇဢႃႇယုဢသၢၵ်ႈဢွၼ်ႇသမ်ႉပေႃးတေလွတ်ႈၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁႃသွၼ်ႈယူႇတႂ်ႈ ဝတ်ႉၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢွင်ႈတီႈႁပ်ႉၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ။
ပႃႈၼၢင်းလႃႉ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ- “ ၶၢဝ်းၼႆႉ ထိုင်ၶၢဝ်းဢဝ်ၶဝ်ႈဢဝ်ၼမ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ် ၽုၵ်ႇဝႆႉၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၵေႃႈ ၵုမ်ႇပဵၼ်ဝူဝ်းပဵၼ်ၵႂၢႆးၵိၼ် ၵႂၢႆးတဝ် သမ်ႉပေႃးလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇသဵင်ႈ၊ တေဝႃႈမိူဝ်းပႂ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇႁတ်း ၵွပ်ႈပိူၼ်ႈတိုၵ်ႉယိုဝ်းၵၼ်၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁဝ်းၶႃႈမၢင်ၸိူဝ်းမိူဝ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇသိုၵ်းၶဝ်ယိုဝ်းတၢႆပႅတ်ႈ ၸွမ်းတၢင်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းမိူဝ်းႁိူၼ်း၊ ႁိူၼ်းၸိူဝ်းတွၼ်ႈႁဝ်းၶႃႈမၢင်ဝၢၼ်ႈၵေႃႈ ထုၵ်ႇသိုၵ်းၶဝ် ဢဝ်ၾႆးၽဝ်ပႅတ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇတေၵိၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းၵိၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃးၼႆႉ ႁဵတ်းပီၼႆႉ တႃႇၵိၼ်ပီတေမႃး ၊ မိူၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် တႃႇတေဢဝ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတေႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ယူႇၵႂႃႇ၊ တႃႇတၢင်းၼႃႈၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ”- ဝႃႈၼႆ ။
လုင်းၸၢႆး ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ “ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈသေဢိတ်း၊ ပေႃးဝႃႈပၢင်တိုၵ်း ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတီႈၼၼ်ႈ တိုၼ်းလႆႈပၢႆႈၶူဝ်းႁိူၼ်းပေႃးဢမ်ႇတၼ်းလႆႈသင်၊ မိူၼ်ၼင်ႇႁဝ်းၶႃႈ လႆႈပၢႆႈမႃးၸိူင်ႉၼႆ တေႃႉတႄႉတၼ်းဢဝ်တူဝ်လွတ်ႈၵူၺ်း ၶူဝ်းႁိူၼ်းယေးၵိုတ်းတၢင်းလင်ၵေႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် တဝ်သွၵ်ႈဢဝ်လၢႆ ၸဵမ်တူဝ်ဢုၵ်ႉၸႃႇ ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၵိုတ်းႁၼ်သင်ၵေႃႈဢဝ်။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးၵူၼ်းယိင်း ထုၵ်ႇၺွပ်ႉပေႃႉထုပ်ႉ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼိူဝ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉတၢမ်ႇပၢင်တိုၵ်းလၢႆလၢႆ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၶၢမ်ႇ” ဝႃႈၼႆ ။
ပေႃးမႃးတူၺ်းလွင်ႈပၢင်တိုၵ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈလႆႈၶၢမ်ႇၼႆႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပီ 2015 ၽွင်းၶၢဝ်း ၸမ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸူး တပ်ႉသိုၵ်းပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး တၢင်းပွတ်းတွၼ်ႈမိူင်းဢၢၵ်ႇ ဝၢၼ်ႈလူၺ် ၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း တႃႈသၢမ်ပူး ႁိမ်းႁွမ်းဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃ မိူင်းသူႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈႁႆး ၼႂ်းၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ် တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၼႆႉ သွင်ၾၢႆႇလႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်းၸမ်သွင်လိူၼ်။ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉပႃးၶိူင်ႈဝိၼ် မႅင်းမီႈလႄႈၶိူင်ႈဝိၼ်ၵျႅတ်ႉ လၢႆလၢႆလမ်းၶဝ်ႈလေႃႇတိုၵ်းၸွႆႈ ။
ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ႁူဝ်ၼပ်ၵူၼ်း သမ်ႉပေႃးမီးမွၵ်ႈမိုၼ်ႇပၢႆ ပၢႆႈၵႂႃႇၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း မိူဝ်ႈၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်းၶၢဝ်းၸမ်ထိုင်ၶၢဝ်းၵတ်းလႄႈ လူဝ်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉ တၢင်းၵိၼ်မိူၼ်ၵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ် ဢမ်ႇႁတ်းမိူဝ်းဢဝ်၊ ႁိူၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းမိူဝ်း၊ လႆႈသေႃႉႁူမ်ႈတႂ်ႈဢွင်ႈၶႅမ်ႉၵူၼ်းပၢႆႈၽေးလႄႈ မွင်းပႂ်ႉၽူႈမီးၼမ်ႉၸ်ႂလီၶဝ် မႃးၸွႆႈထႅမ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈယွၼ်းၵိုတ်းယိုတ်း၊ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်သေၵမ်း၊ သိုၵ်းတေႃႇသိုၵ်းတႄႉ ဢဝ်ၼႃႈၶႅင်ႈသေ ႁဵတ်းသဝ်ၶဵင်ႇတႃႉၵၼ်လႆႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်မႃးမိူဝ်ႈလ်ႂၵေႃႈ တိူဝ်ႉသၢင်ႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇတႃႇသေႇ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵတ်းၸိူင်ႉၼႆၶႅၼ်းၼႃႇ ၽႃႈၽႅၼ်ႇၵေႃႈဢမ်ႇမီး၊ ပၢႆသေလိူဝ်ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်း သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈၵိၼ်လီ ၼွၼ်းလီ ၽႃႈၽႅၼ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးဢုၼ်ႇၵေႃႈဢမ်ႇမီး၊ တေႃႉတႄႉလႆႈၼုင်ႈလႆႈမႆ ဢၼ်ပိူၼ်ႈမႃး ၸွႆႈထႅမ်ၸိူင်ႉၼႆၵူၺ်း။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈပၢႆးယူႇလီၵေႃႈဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ တုၵ်းယွၼ်းယႃႇႁႂ်ႈ ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈလႄႈ ၵိုတ်းယိုတ်းပၼ်သေၵမ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယွၼ်းယႃႇႁႂ်ႈမီးလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းသေၵမ်းၼႆ- ၵူၼ်းၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ ။
မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တီႈတၢင်းႁၢႆးပႃၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယင်းတိုၵ်ႉၵိုတ်းယူႇႁဵင်ပၢႆ ၸဵမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းထဝ်ႈ ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ယူႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ ၸဵမ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပၢႆးယူႇလီလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉလူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ယူႇ ။
ပီၼႆႉသမ်ႉ ထိုင်ၶၢဝ်းဢဝ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉမိူၼ်ၵၼ်ထႅင်ႈ ၵေႃႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ထႅင်ႈ ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆဢဝ်ႁၢႆပႅတ်ႈ လူၺ်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းသင် ၸဵမ်လူတ်ႉၵႃးလူင် ဢၼ်တၢင်ႇၵုၼ်ႇတၢင်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇသိုၵ်းၶဝ်ဢဝ်ၾႆးၽဝ်ပႅတ်ႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသၢႆႈတႅၼ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇႁဝ်း တႃႇတေႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ် လဵင်ႉတွင်ႉလႄႈ မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၺ်းႁဵတ်းသူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ႁႆႈၶဝ်ႈ ၼႃး သူၼ်မၢၵ်ႇဝၢၼ်၊ မၢၵ်ႇၸွၵ်း ၊ မၢၵ်ႇၵဵင် ၊ မိူဝ်လဵဝ်သမ်ႉမႃး ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇတၢင်းပွတ်းတွၼ်ႈမူႇၸႄႈ ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ ၊ ပၢင်ႇသၢႆး ၊ မိူင်းၵူဝ်း ၊ ယိုဝ်းၵၼ်သဵင်မၢၵ်ႇသဵင်ၵွင်ႈႁူၼ်ႈပၼ်း ၵွၼ်းသမ်ႉပေႃးမူဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇမႃး ၺႃးယိုဝ်းတၢႆ ၊ ၶၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆၵေႃႈတူၵ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းၸႂ်ယႂ်ႇၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁိူၵ်ႈ ထၢင်ႇဝႃႈတေလႆႈၶၢႆလီ သမ်ႉမႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ ပဵၼ်ၽ်ႂၵေႃႈသမ်ႉပေႃးၶီငဝ်သဝ်ႈမွင် ။
ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႉ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ် တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ မီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းဝႃႇ၊ တေလႆႈဝႃႈၼၼ်တႄႉႁိုဝ်ၼေႃ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ၸွမ်းထိူၼ်ႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇၵႆႉ ထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင်၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၸဵမ်ၼႂ်းဝဵင်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းလႄႈ သဵင်ႈၵွင်ႈသမ်ႉပေႃးႁူၼ်ႈၵႂႃႇသဵင်ႈ၊ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ် ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼႆႉ ၸိူင်ႉၼႆႁႃႉ ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်ယူႇလႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ႁဵတ်းယူႇၼႆႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇယူႇႁႃႉ ၊ ဢၼ်ႁွင်ႉပၢဝ်ႇယူႇဝႃႈ တေၶတ်းၸ်ႂပူၵ်းပွင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၶတ်းၸ်ႂယူႇတီႈလ်ႂ ၸွင်ႇသမ်ႉၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇတႄႉႁႃႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်းၸွင်ႇလႆႈၸႂ်ယူႇတႄႉႁိုဝ် ။
မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၼ်းမိူင်း တူၵ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ၊ ၶၼ်ၵႃႉၶၢႆ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ထူဝ်ႇလိၼ် ၶဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈၶၼ်တူၵ်း၊ ၵႃႈၶၼ်တူၵ်းလူင်းၵႂႃႇၼိုင်ႈၶိုင်ႈ၊ တေလႆႈဝႃႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် တေပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်းတူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈတူၵ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉ ႁူႉမုင်ႈမွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်းလီ ၵွပ်ႈယွၼ်ႉၶႂ်ႈယူႇလီမီးငိုၼ်း၊ ႁဵတ်းလွင်ႈၵႃႉၶၢႆလူမ်ၸ်ႂ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၼင်ႇဝူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈလ်ႂၵေႃႈၺႃး တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ၊ ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁိူၵ်ႈၵေႃႈ တႃႇတေၶၢႆသေပဵၼ်ငိုၼ်း ပိူၼ်ႈသမ်ႉတဵၵ်းၵႃႈတဵၵ်းၶၼ် ဢမ်ႇပၼ်လႆႈၵႃႈၶၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ ယူႇၼိူဝ်ၵၼ် ၵိၼ်ၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉပၼ်ၵၼ်သႃႇသေပွၵ်ႈ၊ ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆႁႃႉ ။
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ
တႆးတူၺ်းၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး
-တေလႆႈၵွပ်ႈပႃးၸိုဝ်ႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇမၼ်းႁိုဝ်ႉ၊
တေလႆႈၵွပ်ႈပႃးၸိုဝ်ႈၵေႃႉၵူပ်ႉၵူႈမၼ်းႁိုဝ်ႉ၊
တေလႆႈၵွပ်ႈပႃးၸိုဝ်ႈတၢင်းယၢမ်ႈမၼ်းႁိုဝ်ႉ ၼႆၸင်ႇၵူၼ်းတင်းဝၢၼ်ႈတင်းၼႃး တေႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၵေႃႉလႂ်တႄႉတႄႉ။ တၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈတႄႉ ႁဵတ်းဝႆႉပိူင်မၼ်းဝႃႈ ပေႃးတူၵ်ႇၸိုဝ်ႈၵေႃႈ တေလႆႈၵိုၵ်းပႃးၸိုဝ်ႈပေႃႈၸွမ်း (တူဝ်ယၢင်ႇ ၸၢႆးယီႈ ပေႃႈလုင်းသၢမ်။)
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈတင်ႈၸိုဝ်ႈတူဝ် ႁႂ်ႈပႅၵ်ႇပိူၼ်ႈ (တူဝ်ယၢင်ႇ/ၶိုၼ်းသႂ်) ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ဢဝ်ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈမႃးၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ (တူဝ်ယၢင်ႇ/ ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ) ၵေႃႈမီးမႃး ။
တၢင်းမိူင်းထႆးၵေႃႈ မီးပၼ်ႁႃမိူၼ်ၵၼ်တင်း တႆး/မၢၼ်ႈၶဝ်လႄႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတူၼ်တီႈ 6 ၼႂ်းသွႆႉၾႃႉ (ၵျၵ်ႇၵရီး) ပီ 1913 ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းသင်ႇႁႂ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း (ၼၢမ်းသၵုၼ်း) မႃး။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ မီးၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းမႃးမွၵ်ႈ 700 ပီယဝ်ႉ ။
ၵႂၢမ်းသင်ႇမီးယူႇဝႃႈ-
1.ၸိုဝ်ႈၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈမီးၸိုဝ်ႈတူဝ် လႄႈ ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း။
2.ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းသၢႆႁေႇၶိူဝ်းႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းမႃး တင်ႈတႄႇပူႇၶိင်းပေႃႈထိုင်လုၵ်ႈလၢၼ်။
3.သင်ဝႃႈဢမ်ႇပႆႇမီးၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၼႆ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းၶိူဝ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ မီးသုၼ်လိူၵ်ႈလႆႈ။ တွၼ်းသေမီးၶေႃႈႁၢမ်ႈဝႃႈ-
ၵ။ ယႃႇႁႂ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၸဝ်ႈၸွမ်။
ၶ။ ယႃႇႁႂ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းထွႆႈၵႂၢမ်းပႃႇထိူၼ်ႇလိူင်းၸိူင်း။
င။ယႃႇႁႂ်ႈယၢဝ်းပူၼ်ႉသိပ်းတူဝ်မႄႈ။
ၸ။ ယႃႇႁႂ်ႈသမ်ႉၵၼ်တင်းၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း ဢၼ်မၵ်းမၢႆႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။
ၽႅၼ်ယေႃႈၽူႈႁူမ်ႈၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းလႆႈ
ၶၼ်ႈၼိုင်ႈ မွၼ်ႇ
ၶၼ်ႈသွင် ၶိင်းလူင် ၶိင်း ၶိင်းဢွၼ်ႇ
ၶၼ်ႈသၢမ် လုၵ်ႈၶိင်းလူင် လုင်း ပေႃႈ ဢၢဝ် လုၵ်ႈၶိင်းဢွၼ်ႇ
ၶၼ်ႈသီႇ လၢၼ်ၶိင်းလူင် လုၵ်ႈလုင်း လုၵ်ႈ လုၵ်ႈဢၢဝ် လုၵ်ႈၶိင်းဢွၼ်ႇ
ၶၼ်ႈႁႃႈ လိၼ်ၶိင်းလူင် လၢၼ်လုင်း လၢၼ် လၢၼ်ဢၢဝ် လၢၼ်ၶိင်းဢွၼ်ႇ
ၶၼ်ႈႁူၵ်း လွၼ်ၶိင်းလူင် လိၼ်လုင်း လိၼ် လိၼ်ဢၢဝ် လိၼ်ၶိင်းဢွၼ်ႇ
ၶၼ်ႈၸဵတ်း လုၵ်ႈလွၼ် လွၼ်လုင်း လွၼ် လွၼ်ဢၢဝ် လွၼ်ၶိင်းဢွၼ်ႇ
ၽႅၼ်ယေႃႈၽူႈႁူမ်ႈၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းလႆႈ
ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႆႈ (researcher) ၵေႃႈ တေၶူၼ်ႉၶႆႈပိုၼ်းတေငၢႆႈလိူဝ်မႃးႁိုဝ်ႉ၊ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈၶိုတ်း ၽဵင်ႇပဵင်းလုမ်ႈၾႃႉမႃးႁိုဝ်ႉ တႄႇၸဵမ်ၽွၼ်းလီၸိူဝ်းၼႆႉ ။
ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢၼ်လီၾၢင်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်မိူၼ်ထႆးတႄႉ ယႃႇႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းမၼ်းမီးၼမ်ပူၼ်ႉတီႈ မိူၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပွင်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝီးရသၵ်ႇ ၼႃထသီရိ (Virasak Nathasiri) တႅမ်ႈသွင်ပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းထႆးမီးယူႇ 6,432 ၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပွင်ႇဝႃႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်ဝႆႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉၸၢင်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းၸႃႉ ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈယူႇ။ သမ်ႉတေသၢၼ်ၶတ်းၵၼ်တင်း ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်တင်ႈၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း မႃးယူႇ ။
ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းတႆး ဢၼ်မီးဝႆႉ
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်းၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းတႆးတႄႉ မီးၵူၼ်းယၢမ်ႈတႅမ်ႈမႃးယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉလီဝူၼ်ႉၶႆႈလႄႈ ပိုၼ်ၽႄႈပၼ်ႁႂ်ႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပိူဝ်ႈတႃႇတေပူၵ်းတိုၼ်ႇတႆးႁဝ်းဝႆႉ ။
ၼင်ႇၵႃႈလႆႈထွမ်ႇငိၼ်းတီႈပိူၼ်ႈမႃးတႄႉ တႆးၸိူဝ်းမီးၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ယၢမ်ႈငိၼ်း ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶိူဝ်းႁေႃၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ (သႅင်၊ ၶမ်း၊ တဝ်ႇ၊ လၢဝ်၊ ၾၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ) ပၢၼ်ႁဝ်းလႆႈငိၼ်းတႃႇသေႇမီး (မင်းရၢႆး၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ၊ သႅၼ်ဝီ ၸိူဝ်းၼႆႉ) ။
ၼွၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸိူဝ်းမီးၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႆးၸိူဝ်းဢၼ်မႃးယူႇသဝ်းၵိၼ်ထင် ၼႂ်းမိူင်းထႆးႁိုင်။ ၵွပ်ႈဝႃႈမၢႆမီႈထႆးဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဢဝ်ၸိုဝ်ႈပေႃႈ ပူႇ ၶိင်းဝႃႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈဢဝ်တီႈယူႇၵဝ်ႇဝႃႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈဢဝ်ဢဵၼ်းဢၢၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈ (တူဝ်ယၢင်ႇ/ ၽူႈတႅမ်ႈႁပ်ႉဝႆႉၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း "ၸႂ်ယဵၼ်" ယွၼ်ႉၶႂ်ႈပူၵ်းတိုၼ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်မေႃမႆႈၸႂ်မႆႈၶေႃးတႃႇသေႇ၊ မႆႈၸႂ်မႆႈၶေႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸွႆႈပၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈဢီႈသင်၊ ဝႆႉၸႂ်ၵတ်းယဵၼ်ၸင်ႇ မီးၽွၼ်းလီပုၼ်ႈပိူၼ်ႈပုၼ်ႈႁဝ်းလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလႆႈမိူဝ်းယူႇၶိုၼ်းမိူင်းတႆးၸိုင် ၸွင်ႇတေဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸႃႇတိမွၼ်ႇၶိင်း "ၸႄႈလၢၼ်ႉ" ၼၼ်ႉႁိုဝ် ၼႆယူႇ ။
1.ယွၼ်ႉၼၼ် မီးၵႂၢမ်းထၢမ်-
1.ၸွင်ႇပႃႈထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းတႆး/မၢၼ်ႈ လီမီးၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း (Family name, surname) ယဝ်ႉ။
2.ပေႃးဝႃႈလီမီးယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီဝႆႉၼမ်ဢေႇ မွၵ်ႈလၢႆၸိုဝ်ႈ တေၵုမ်ႇပေႃးပိူဝ်ႈတႃႇတႆး။
3.ပၵ်းပိူင်တင်ႈၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၼႆႉ တေတမ်းမၵ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်။
4.တေလီတႄႇႁဵတ်းၵႂႃႇမိူဝ်ႈလႂ်?။
မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းပီမႂ်ႇတႆးပီၼႆႉ တႆးႁဝ်းတေမီးပၢႆးဝူၼ်ႉမႂ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလွင်ႈၼႆႉယူႇ ။
ၶေႃႈမၢႆတွင်း
1.ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၼၢင်းယိင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇဢဝ်ၽူဝ်ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းပေႃႈ၊ ဢဝ်ၽူဝ်ယဝ်ႉၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၾၢႆႇၽူဝ်။ (ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸႂ်ႉလႆႈၶိုၼ်းၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းပေႃႈ)။
2.ၼႂ်းမိူင်းထႆး လႆႈႁၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ၵူၺ်းၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းမိူၼ်။ ၵွပ်ႈၵူႈပွၵ်ႈယူႇႁၢင်ႇၵႆၵၼ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းသေမႃးၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလဵဝ် ၵူၺ်းၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်။ ၵွပ်ႈယူႇႁၢင်ႇၵႆၵၼ် ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ။ ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈမီးယဝ်ႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇတိုဝ်ၸႂ်ႉၵႂႃႇ၊ လီလႆႈမႃးတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႃႈ ၸႂ်ႉဢၼ်လႂ်? ။
တီႈမၢႆတွင်း-
လွင်ႈၸႂ်ႉထွႆႈၵႂၢမ်းၼႂ်းပွင်ႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ဢဝ်လၢႆးပိူင်တႆးပွတ်းၼိူဝ်ဝႆႉ၊ ပူႇၼၢႆး-ၾၢႆႇမႄႈ ၶိင်းဢွၵ်ႇ-ၾၢႆႇပေႃႈ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ဝႃႈႁႂ်ႈပဵၼ်ပိူင်တၢႆၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။ လွင်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇႁႂ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်သိုပ်ႇၶိုင်ၵႂႃႇ ။
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ
ၵမ်ၸႃတႃၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆး
ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးၼႆႉ လႆႈငိၼ်းၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇမႃး ႁူႉၵႂၢမ်းၵူၼ်းယဝ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႄႈၵူၼ်းမိူင်း ႁဵတ်းလွင်ႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်တေဢဝ်မိူင်းတႆးၵွၼ်းၶေႃ ပၢင်ၵုမ်လူင်ပၢင်လူင် ပွၵ်ႈတီႈ 1 (1946) ဝၢႆးသိုၵ်းလူင်လူၵ်ႈ ပွၵ်ႈတီႈ 1 ၽိူဝ်ႇထိုင်မိူဝ်ႈတေလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ပၢင်ၵုမ်လူင်ပၢင်လူင် ပွၵ်ႈတီႈ 2 တေဢဝ်ဢမ်ႇဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃ ၸွမ်းမၢၼ်ႈၼႆၵေႃႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉတႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၵၼ် ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမီးမႃးပဵၼ် သွင်ၾင်ႇ သွင်ၾၢႆႇ တေဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃၸွမ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇဢဝ်ၸွမ်းမၢၼ်ႈ ။
ဝၢႆးလႆႈၵွၼ်းၶေႃတဵမ် 10 ပီ 1958 ႁႃတၢင်းတႃႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇဢမ်ႇလႆႈလႄႈၸဝ်ႈၼွႆႉ(သေႃးယၼ်တ) ဢွၼ်ဢဝ် ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ 31 ၵေႃႈ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတင်ႈ “တပ်ႉသိုၵ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵွၼ်းၶေႃ” မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 21 လိူၼ်မေႊ 1958 သေ လုၵ်ႉၾိုၼ်ႉမႃး။ ဝၢႆးၵေႃႇတင်ႈၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ယဝ်ႉ မီးၶၢဝ်ႇၽႄႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈ မိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉလႄႈ ၽႂ်ဢမ်ႇလႆႈႁွင်ႉၽႂ်ၸူဝ်းၽႂ်သေ ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်လင်ႇလႆၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ ယိပ်းၵွင်ႈ ယိပ်းလႅဝ်းလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼမ်မႃး ။
ထိုင်မႃး 1959 ၸဝ်ႈပူဝ်ႇမွင်ႇတင်း ၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၼ်းၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈတိုၵ်းႁုပ်ႈယိုတ်းဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းလႄႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈၵူဝ်ႁႄၵႂႃႇတႄႉတႄႉ ထိုင်ပေႃးလႆႈဢဝ်ႁိူဝ်းဝိၼ်မႃးၸွႆႈသိုၵ်းၶဝ်တိုၵ်း။ ၵွပ်ႈတိုၼ်ႇတူဝ် တိုၼ်ႇၸႂ် ၵၼ်လႄႈဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းတႆးၵိုင်ႉၵၢင်ႉယႂ်ႇမႃးသေတႃႉ တွၼ်ႈတႃႇၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်ၼႂ်းၸုမ်းၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၸိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵၢင်ႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ် ဢမ်ႇႁဵတ်းပဵၼ်မႃးလႆႈ။ ထိုင်မႃး 1960 ၵေႃႈၶိုၼ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၵႂႃႇပဵၼ်လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း ။
မႃးထိုင် 1964 ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း (မေးၼၢင်းၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ) ဢွၼ်ႁူဝ်မႃးၶွၼ်ႈတုမ်ဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်း လွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်းၶေႃၸိုင်ႈတႆး Shan National Indepandence Arme. SNIA (ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၵဝ်ႇ)၊ တပ်ႉၽွမ်ႉ ႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး SNUF တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵဝ်ႈၵၢင်ႉ(ၵူဝ်းၵၢင်ႉ) လႄႈတပ်ႉသိုၵ်းၵဵင်းတုင် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈပဵၼ် “တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး” SSA ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉငဝ်ႈငုၼ်းဢမ်ႇယိပ်းၵမ်လႆႈလီလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈႁပ်ႉဢဝ် ၸိုဝ်ႈသဵင်ၸိုဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ယူႇသေတႃႉၵေႃႈ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈသမ်ႉဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၵွပ်ႈၼႆ ယူႇဢမ်ႇႁိုင်ၵေႃႈ ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်ၵႂႃႇ ။
ၼႂ်းပီ 1967 ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၸိုင်ႈတႆး SNIA ဢိၵ်ႇပႃး ၸုမ်းပဢူဝ်း(ပအလဖ)ၶဝ်သေပူၵ်းတင်ႈလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ။ ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁိုင်သင်ၵႃႈႁိုဝ် ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၵႂႃႇ ။
ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 1973 လေႃႇသျိၼ်းႁၢၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ မႃးဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုင်ဢၢင်ႈၵေႃႇတင်ႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈၽွင်းတိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ်ၶိုင်သၢင်ႈယူႇၼၼ်ႉ တူဝ်လေႃႇသျိၼ်းႁၢၼ် တင်း ၸဝ်ႈသၢႆၶိူဝ်း (ႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈ ……….. (မိူဝ်ႈလဵဝ်ယင်းယူႇၼႂ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႈၸၢတ်ႈယူႇ)လႆႈထုၵ်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈထႆးတိၺွပ်း သူင်ႇပၼ်မၢၼ်ႈလႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈထႅင်ႈ ။
ပီ 1983 ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ၶိုၼ်းသိုပ်ႇႁွင်ႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈလႄႈမီးၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵၢၼ်း ယွတ်ႈဢွၼ်ႁူဝ် လႄႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး သူၼ်ႇၼိုင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းသေလိုၼ်းဝၢႆးၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းႁူမ်ႈပွင်း (SUA) မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း မိူဝ်ႈ 1985 သေယူႇႁူမ်ႈၶွၼ်ႈႁွမ်းၵၼ် ႁွမ်သိုၵ်းၾိုၵ်းသိုၵ်းၽႄႈၸွတ်ႇ မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ပွတ်းဢွၵ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇ တဵမ်တူဝ်ႈၵႂႃႇသဵင်ႈ။ လၢႆလၢႆၵေႃႉပေႃးဝူၼ်ႉဝႃႈၵမ်းၼႆႉယဝ်ႉမိူင်းတႆး တေလႆႈၵွၼ်းၶေႃၼႆဢိုၵ်ႉၼိုၵ်ႉတဵမ်ပဵမ်ႇယူႇၼႂ်းၸႂ်ႁင်းၽႂ်မၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈထိုင်မႃး 1996 ၵေႃႈ ၵူၼ်ႇပင်းလူႉလႅဝ် ၵႂႃႇပႅတ်ႈ ။
လိုၼ်းသုတ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵႃႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ႁူဝ်သိူဝ် သိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ၵူၺ်း ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၽႂ်ပဵၼ်မၼ်းယူႇ။ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ၵူၼ်းမိူင်း ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈလႄႈဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ပွၵ်ႉၼိုင်ႈလႄႈပွၵ်ႉၼိုင်ႈ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈလႄႈႁိူၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်။ ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ တေႃႇႁၢၼ်ႉမိူဝ်ႈလဵဝ် တႆးၵူႈၵေႃႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉသဵၼ်ႇသဵင်ႁဵၵ်ႈႁွင်ႉႁႃ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇဢမ်ႇၶၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ဢမ်ႇတဵတ်ႇဢမ်ႇယဵၼ်် ပွင်ႇဝႃႈၵၢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ်ႉၵၼ် ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးၸႂ်ယူႇတဵမ်ဢူၵ်းတဵမ်သႆႈ တိုၵ်ႉမီးတၢင်းမုင်ႈမွင်းၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈသမ်ႉဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်လႆႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵွပ်ႈသင် ?။
ၵမ်ၸႃတႃလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈယွၼ်ႉၵွပ်ႈပႆႇထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းႁိုဝ် ငဝ်းလၢႆးမၼ်းပႆႇပၼ်ႁိုဝ် ဝႃႈလႃးၵေႃႈ မၼ်းတၵ်းတေပဵၼ်မႃးယူႇဝၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းမၼ်းႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ယဝ်ႉႁိုဝ် ဝူၼ်ႉဢမ်ႇပွင်ႇလႆႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵႃႈၸုမ်းတႆး ၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈၸုမ်းၼိုင်ႈ တိူၵ်ႈတီႈဝႃႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်မႃး ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၵႂႃႇ ။
ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႆႉ မီးလွႆသွင်ၾင်ႇၸင်ႇပဵၼ်ႁူၺ်ႈ သွင်ၾၢႆႇလႆႈၸႂ်ၵၼ်ၸင်ႇၽွမ်ႉၵၼ် မိူၼ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၼိုင်ႈလင်ယဝ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈၵူႈလွင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လႆႈသဵင်ႈၵေႃႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈၸႂ်ပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းမိူၼ်ၵၼ် ၵေႃႈ တေဢဝ်ပၵ်းပိူင်ဢၼ်လဵဝ် ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်လၵ်းၵူၺ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈယွၼ်ႇ ယၢၼ်းၶဝ်ႈႁႃၵၼ် ပၵ်းလၵ်းတင်ႈတူဝ်တႄႇဢဝ်တီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇ တၵ်းတေလႆႈတိုဝ်းၵမ်ဢူမ်သူပ်း(ၵႃးထႃ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃႇထႃႇ) တႂ်ႈၼႆႉ -
- ပွႆႇဝၢင်းၽႃႈပၼ်ၵၼ် ယွၼ်ႇယၢၼ်းတေႃႇၵၼ်
- ဢဝ်ၸႂ်ၶဝ်သႂ်ႇၸႂ်ႁဝ်း ဢဝ်ၸႂ်ႁဝ်းသႂ်ႇၸႂ်ၶဝ် ယင်ႇငဝ်းလၢႆးၶဝ်ငဝ်းလၢႆးႁဝ်း
- ယူၵ်ႉယွင်ႈၵၼ်လႄႈၵၼ် ပၼ်ဢူငဝ်းပၼ် (เกียรติ)
- ဢမ်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈဢမ်ႇလီၵၼ် ဢမ်ႇသႄႉၼႄးၵၼ်
- ဝႄႈပၢၵ်ႈလွင်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းၵၼ် ၵႂႃႇမႃးႁႃသူႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်
- ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈတေႃႇၵၼ် ၸႂ်ယၢဝ်းတေႃႇၵၼ်
- ယွမ်းပိုၼ်ႉပွႆႇၽႃႈၶၢဝ်းယၢမ်းသူၼ်ႇတူဝ်ၼင်ႇၵၼ်
- ဢမ်ႇထုၵ်ႇတတ်းသိၼ်ၸႂ်လူၺ်ႈၵၢၼ်လႆႈယိၼ်းပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ ႁိုဝ် (ပဵၼ်ၶၢဝ်ႇ)
- ယွမ်းႁပ်ႉႁဵတ်ႇၽူလ်တေႃႇၵၼ်
- ပိုတ်ႇၸႂ်ၵႂၢင်ႈတေႃႇၵၼ်
လွင်ႈလီထတ်းထွင်ၼပ်ႉသၢင်ထီႇထူၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ -
1 တေဢဝ်ၸွမ်းၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမၼ်းဝႃႈၼႄႇ
2 တေဢဝ်ၸွမ်းပၵ်းပိူင်လၵ်းၵၢၼ်ဝႃႈၼႄႇ
3 တေဢဝ်ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းဝႃႈၼႄႇ
4 တေဢဝ်ၸွမ်းၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၵူၺ်းၼႄႇ
5 တေဢဝ်ၸွမ်းႁဵတ်ႇၽူလ်ဝႃႈၼႄႇ -
6 ၸိူင်ႉႁိုဝ်လႄႈတေၵိူတ်ႇၽွၼ်းလႆႈလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ - တီႈလႂ် တွၼ်ႈလႂ် မိူဝ်ႈလႂ် လၢႆးလႂ် ဢီႈသင် ၸိူင်ႉႁိုဝ်
(ၵႂၢမ်းၵူၼ်းထဝ်ႈဝႃႈ - ပၢင်တၢႆးၵေႃႈလႆႈ ထိူၼ်ႇၵေႃႈဢမ်ႇလူႉလႅဝ်)
လိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈ တၵ်းမီး "သတိ ဝိရိယ ပၺ်ၺႃ သမႃးထိ "ၵႂၢမ်းၽရႃႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈသင်ႇသွၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လီလႆႈၾင် ၵိုမ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵူႈမိူဝ်ႈ ။
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ
တႆးၶိူဝ်းယႂ်ႇ
ပေႃးႁဝ်းၶိုၼ်းမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်း ထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ “တႆးၶိူဝ်းယႂ်ႇ” ၼႆ တိတ်းသူပ်း တိတ်းပၢၵ်ႇ လၢတ်ႈၵၼ် ဢုပ်ႇၵၼ် ၶႆႈၵၼ် မႃးယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းတေႃႇႁၢၼ်ႉမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸႂ်ႈတႄႉထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတႄႉယူႇႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵေႃႈ ႁဝ်းလႅၼ်ၵၼ်ပႅတ်ႈၵၼ်မႃး ၵူၺ်းႁႃႉ။ ဝႃႈလႃးၵေႃႈပဵၼ်ဢပုမ်ႇၵူၼ်းထဝ်ႈၶႆႈၼႄလုၵ်ႈၼႄလၢၼ်မႃးၵူၺ်းႁႃႉၼႆ ပဵၼ်သွင်ၸႂ်သွင်ၶေႃးဝႆႉယူႇ ၶႂ်ႈဝႃႈၼၼ်ၵေႃႈတေမီးၵူၼ်းဝႃႈ ။
ပေႃးမႃးတူၺ်းသၢႆမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢၢင်ႈဝႃႈ “မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်” ၵႅၵ်းၵႅၵ်းၽၢင်းၽၢင်း (မီးၵူၼ်းၶိူဝ်းလဵဝ် မီးဢမ်းဢၢၸ်ႈပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်း)ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပၢင်ၵဵပ်းသၢႆမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2014 ပၢႆလိူၼ်မၢၶျ်ႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး မီး 5 လၢၼ်ႉ 8 သႅၼ်ပၢႆ-ဝႃႈၼႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မီးတင်းမၢၼ်ႈလႄႈလၢႆၶိူဝ်းၵူၼ်း ပေႃးၶိုၼ်းမႃးၸႅၵ်ႇ တူၺ်းၼႆ ၵူၼ်းတႆးတႄႉတႄႉတေမီးၵႃႈႁိုဝ် ထုၵ်ႇလီဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းယူႇ။ တႆးၶိူဝ်းယႂ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢဝ်သင် တႅၵ်ႈယင်ႇသေလၢတ်ႈမႃး ႁဵတ်းႁိုဝ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇမႃးၸိူင်ႉႁိုဝ် တႆးလုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး သမ်ႉႁၢႆၵႂႃႇလႂ်သဵင်ႈ ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉလၢတ်ႈယူႇဝႃႈ “တႆးၶိူဝ်းယႂ်ႇ” ၼႆသေတႃႉ တႆးႁဝ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်းႁပ်ႉၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူၼ်ၵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁူမ်ႈဝႃႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပွင်ႇၵႂၢမ်းတႆး ထွႆႈၵႂၢမ်းမိူၼ်တႆး တိုဝ်းၵမ်ၾိင်ႈမိူၼ်တႆး။ လိူဝ်သေ ၼၼ်ႉ ယင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပိၼ်ႇၶူင်ဢွၵ်ႇမႃး ထွႆႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်ပိူင်ႈတင်းၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵႂၢမ်းမွၼ် ၼႂ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ လၢၼ်ႉၼႃး ႁူမ်ႈတင်းၸိူဝ်းယူႇ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းၻီးယိူဝ်းလႄႈၼႂ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈထွႆႈၵႂၢမ်းသေလႄႈ ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းတႆး ပွတ်းၼိုင်ႈလႄႈပွတ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈလႄႈၵူၼ်းၼုမ်ႇ ယိင်ႈၶႅၼ်းႁၢင်ႈၵႆႇၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း ။
ၼႂ်းမိူင်းတႆးသၢမ်တွၼ်ႈ 3 ၽၢၵ်ႈၼႆႉ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇတိတ်းၸပ်းၶႄႇလႄႈ မီးၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၶႄႇ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ မီးဢူငဝ်းယႂ်ႇမႃးၵုမ်းသုမ်ႇငမ်း၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၵၢင် ပွတ်းတူၵ်းၵေႃႈ ၵူမ်ၵိုၼ်ၵၼ်တင်းမၢၼ်ႈ ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမၢၼ်ႈ လႄႈမၢၼ်ႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈႁႅင်းယႂ်ႇလိူဝ်သေပဵၼ်ၾၢႆႇပေႉပုၼ်ႈဝႆႉ တင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၶူဝ်းၼုင်ႈ ၾိင်ႈတိုဝ်းၵမ် ၾိင်ႈယူႇၵိၼ် ထုၵ်ႇဢိုၼ်ႁၢႆၵႂႃႇလွႆးလွႆး။ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းသမ်ႉ တိတ်းလၢဝ်း၊ ၾၢႆႇၸၢၼ်းမိူင်းတႆး သမ်ႉမီးထႆး ထွႆႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵေႃႈ တေဝႃႈၽႃႇလေႃးထႆး ဢၼ်ၵႆႉလႆႈယိၼ်းလၢတ်ႈယဝ်ႉယွၵ်ႇၵၼ်ဝွင်းဝွင်းဝႅင်းဝႅင်းတႄႉ (ယိပ်ႈၶီႈၶႄႇ - ယဵပ်ႇၶီႈမၢၼ်ႈ - ယဵပ်ႇၶီႈထႆး) ၼႆယဝ်ႉ ။
ပေႃးတူၺ်းငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼႆ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈတေယဵၼ်းပဵၼ်ၶႄႇ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈတေယဵၼ်းပဵၼ်မၢၼ်ႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေယဵၼ်းပဵၼ်ထႆးၵူၺ်းယဝ်ႉ ပိူင်ၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈပွင်မိူင်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈဝၢင်း ၵမ်ၸႃတႃႁဝ်းႁင်းၵူၺ်းလႄႈဢမ်ႇမီးႁႅင်းၶတ်းတႃႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈ။ ပေႃးၼၼ်ႁဝ်းတေယွမ်းယဵၼ်းပဵၼ်ၶႄႇၼႄႇ မၢၼ်ႈၼႄႇ ထႆးၼႄႇ ?။ ၽိူဝ်ႇတေယဵၼ်းပဵၼ်မၢၼ်ႈပဵၼ်ၶႄႇ တႃႉႁဝ်းယဵၼ်းပဵၼ်ထႆးဢမ်ႇလီႁိုဝ် ႁဝ်းတင်းထႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်ယူႇၼႆ လႆႈယိၼ်းၵူၼ်းလူင်တႆးႁဝ်းၶဝ်ဢုပ်ႇၵၼ်မိူဝ်ႈသိပ်းပီပူၼ်ႉမႃးၸိူင်ႉၼႆလႄႈ လႆႈၵဵပ်းတွင်းဢဝ်သႂ်ႇၸႂ် မႃးတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉယင်းၸွမ်းဝူၼ်ႉတူၺ်းဝႃႈ တႆးၶိူဝ်းယႂ်ႇၼႆၼၼ်ႉလူး “ထွႆႈၵႂၢမ်း” ၶေႃႈၼႆႉလုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး ပေႃးၶိုၼ်းၶူၼ်ႉ တူၺ်းပိုၼ်းၵေႃႈၽိတ်းႁိုဝ်ထုၵ်ႇတႄႉဢမ်ႇႁူႉယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းတႄႉဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ မီးမႃးဢမ်ႇတႅမ်ႇ 4 ႁဵင်ပီပၢႆ၊ ၵွပ်ႈၵၢၼ်ႉသိုၵ်းၶႄႇသေလႄႈလႆႈဢွၼ်ၵၼ်လင်ႇလႆလူင်းမႃး ၵိုတ်းၶၢင်ႉယူႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇတႆးမၢဝ်း တႆးၼိူဝ် တႆးၸူင်ႉလႄႈသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈၵႂႃႇၽႅဝ်တၢင်းမိူင်းဢိၼ်းၻီႊယိူဝ်ႊသေပၵ်းယူႇထင်သဝ်း၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈလူင်းမႃးပၵ်းတင်ႈပဵၼ်မိူင်းလၢဝ်း ထႆးၵေႃႈလႆလူၼ်ႉပူၼ်ႉႁွတ်ႈထိုင်ၶွပ်ႇလႅၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇ ။
ယွၼ်ႉၼႆႉထွႆႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်ပႆႇယဵၼ်းလႄႈတီႈပွင်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ၶေႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်ယူႇ ၸင်ႇလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ ။
ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဢွၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်တႆးႁိူင်း “တႆးႁူၵ်းမိူင်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ” “မိူင်းတႆးၵဝ်ႈႁႆးႁေႃ” ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်မႃး ဝၢႆးသေ(ၸိုင်ႈတုမ်ၵႅၼ်ႇလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ) ၵၢၼ်ႉသိုၵ်းတႃႇတႃႇ ၶွင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမွင်ႊၵူဝ်ႊ ၵုပ်းလၢႆးၶၢၼ်ႇ (1253-1294) ၾိုၼ်ႉလူမ်ႉပႅတ်ႈ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်း (ၶုၼ်သိုပ်ႇသွႆႉၾႃႉ) ၶုၼ်ၶႄႇ “သူင်း” (SUNG DYNASTY) ၼၼ်ႉသေ မႃးပူၵ်းတင်ႈ ၶိူဝ်းသိုပ်ႇၶုၼ် “ယႂၼ်” (YUAN DYNASTY) ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉထႅင်ႈသွင်ပီ သိုၵ်းတႃႇတႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ (ဝိင်ႇၶူး) လႄႈ(ဝၢင်ၶျိၼ်သျိ) ဢွၼ်ႁူဝ်ဢဝ်သိုၵ်းမႃးထိုင် တီႈၸိုင်ႈမိူင်းမၢဝ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈယွၼ်ႉတႆးဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ် ဢမ်ႇမီးႁႅင်းယၼ်ႇသိုၵ်းလႆႈလႄႈ လႆႈၵူမ်ႈၼွမ်းႁူဝ်တေႃႇ သိုၵ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵုပ်းလၢႆးၶၢၼ်ႇ။ တႄႇၼၼ်ႉမႃးၸိုင်ႈတုမ်ၵႅၼ်ႇႁေႃသႅင်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇၸၵ်းထႅၵ်ႇ ၸႅၵ်ႇပဵၼ် 3 ပွတ်း 3 ၵွၼ် ၊ ၵွၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ ၾၢႆႇႁွင်ႇမႄႈၼမ်ႉမၢဝ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ၾၢင်ၶမ်းၽွင်းၶမ်း။ ၵွၼ်သွင်သမ်ႉ ၾၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၶူင်း (မိူင်းတိင် ၵိုင်မႃႉ မိူင်းၶွၼ် မိူင်းဝၼ်း မိူင်းၼႃး ၸၼ်းတႃ) မိူင်းလႅမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်မိူင်းၽႂ်မၼ်း ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းသေယူႇတႂ်ႈၶုၼ်လူင်ယႂုၼ်ၼၢၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၵွၼ်သၢမ်သမ်ႉ ၾၢႆႇၸၢၼ်း မႄႈၼမ်ႉမၢဝ်းသမ်ႉ ၸဝ်ႈတၢႆႈလူင် သႅၼ်ၸႄႈ ၽွင်းငမ်း။ (လိုၼ်းဝၢႆးၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသႅၼ်ၸႄႈၼၼ်ႉ ဝွတ်ႈႁၢႆၵႂႃႇသေ ပဵၼ်မႃးၸိုဝ်ႈ သႅၼ်ဝီ တေႃႇႁၢၼ်ႉဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ။ (ၶေႃႈမုလ်းၼႂ်းပိုၼ်းတႆးႁူဝ်တီး)
ဝၢႆးသေၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးတႅၵ်ႇယၢႆႈၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်ၵႂႃႇၵေႃႉႁူးၵေႃႉတၢင်းယဝ်ႉ တႆးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်တေပူၵ်းတင်ႈ ႁေႃသႅင်ႁေႃၶမ်းၶိုၼ်းလႆႈတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။ လိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈၵိုတ်းႁေႃၶမ်းထႆး ႁိုဝ် တႆး ႁိုဝ် ၸိုင်ႈမိူင်းသယၢမ်လႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၽရႃႉပရမိၼ်းထရၽူမိၽူလ်းဢၻုလ်းယၻဵၶျ် ၸဝ်ႈတူၼ်တီႈ 9 ဢၼ်တိုၵ်ႉသဵင်ႈမုၼ်ႁူမ်ႇပူၼွၼ်းၽႄး ၵႂႃႇမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13 လိူၼ် 10 ၼႆႉၼၼ်ႉလႄႈတေသိုပ်ႇမီးႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈတူၼ်တီႈ 10 ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈ ပလ်းလင်းၵ် ႁေႃၶမ်းသိုပ်ႇတေႃႇ ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ယူႇၵေႃႉဝၢၼ်ႈၵေႃႉမိူင်းၼသေတႃႉ ပေႃးတူၺ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ႁူမ်ႈဝႃႈသဵင်တေလွင်ႇၽႂ်လွင်ႈမၼ်းၵေႃႈ ႁူႉလွင်ႈပွင်ႇၸႂ်မိူၼ်ၵၼ် ၾိင်ႈငႄႈၵၢၼ်ယူႇၵိၼ် ၼမ်ႉၼမ်းတၢင်းယၢမ်ႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ် ၸင်ႇဝူင်ႇဝွၵ်ႇ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈသၢႆလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၸိူဝ်း ၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈသၢႆလဵဝ်ၵၼ်တင်းတႆး ၸိူင်ႉၼင်ႇ တႆးၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ယူႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်းမၢၼ်ႈ၊ တႆးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈယူႇတႂ်ႈပူၵ်းပွင်ၶွင်မၢၼ်ႈ၊ တႆးၼႂ်းမိူင်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃးလႄႈမိူင်းၶွၼ် မိူင်းဝၼ်း မိူင်းမၢဝ်း ႁူမ်ႈတင်းတႆးၸူင်ႉၵေႃႈ ယူႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၶွင်ၶႄႇ၊ တႆးဢႃးႁူမ် ဢသ်သမ်ၵေႃႈ ယူႇတႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်းၻီႊယိူဝ်ႊ၊ တႆးၶၢဝ်ၼႂ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၵေႃႈ ယူႇတႂ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း။ လိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈတႆး ဢၼ်မီးမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃလႄႈ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးဢမ်းၼၢၸ်ႈပူၵ်းပွင်ၵမ်ၸႃတႃ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးမိူင်းလႂ် လိူဝ်သေမိူင်းထႆး မိူင်းလၢဝ်း ။
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ
ၵၢၼ်သိုၵ်းဝူင်ႈၵၢင် သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တင်းသိုၵ်းဝႃႉ သိုၵ်းမိူင်းလႃး ထိုင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈလႂ်?
ဢိင်ၼိူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉႁႅၼ်းသိုၵ်း ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈယိုတ်းဢဝ်တပ်ႉပၢင်သဝ်း/ လၢၼ်ႇ ၸုမ်းမိူင်းလႃးၵႂႃႇသေယဝ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၽိုတ်ႉဢိူမ်ႈၸွမ်းလႅၼ်ၶႅၼ်ႈဝႃႉ-မိူင်းလႃးသေ လွၵ်ႇငိုတ်ႈလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မႆႈၸႂ်ၵူဝ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၵၼ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈယၢၼ်ႁိူၼ်းယေးတီႈယူႇ ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 28/09/2016 ၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (UWSA) ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းသေ ၶဝ်ႈႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်တပ်ႉ/လၢၼ်ႇ ၸုမ်းမိူင်းလႃး ဢၼ်မီးတီႈဝူင်ႈၵၢင်မိူင်းပွၵ်ႉ တင်းသိုဝ်လိုဝ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉပႅၼ်ႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၸုမ်းမိူင်းလႃး 10 လၵ်းသေ ယင်းမႃးပၵ်းတပ်ႉပၢင်သဝ်း ႁဵတ်းၵဵတ်ႉ/လၢၼ်ႇ တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်ႁူၵ်ႈသေပၵ်းပႂ်ႉယူႇသဝ်း ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ယိုတ်းဢဝ်ပႃးတပ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးတိုၵ်းပၢႆးသိုၵ်း ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်ၵဵင်းတုင်-မိူင်းလႃး၊ တီႉဢဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၸုမ်းမိူင်းလႃး 151 ၵေႃႉ၊ ၸႂ်ႉၶုပ်ႉၶဝ်ႇယုၵ်ႉမိုဝ်းဝၢင်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ။
လွင်ႈၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉတေႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ၸုမ်းမိူင်းလႃး လႅပ်ႈဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ်ဝႆႉသေဢိတ်း၊ ၽိူဝ်ႇဝႃႉႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉၵေႃႈ တႃႇတေတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တေတုမ်ႉတွပ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ၸုမ်းမိူင်းလႃးမိုင်ၵႂင်ၵႂႃႇ၊ ၽိူဝ်ႇပဵၼ်မႃးပၼ်ႁႃၵၼ်ယဝ်ႉ ယွၼ်းႁူပ်ႉထူပ်းၽူႈၼမ်းဝႃႉၼႆၵေႃႈ ၾၢႆႇၽူႈၼမ်းဝႃႉ ဢမ်ႇယွမ်းပၼ်ႁူပ်ႉထူပ်း ။
ၵေႃႉဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်မႃးႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်တပ်ႉမိူင်းလႃးၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တႃႉပၼ်း ၵေႃႉပဵၼ်လၢၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၽူႈၼမ်းၸုမ်းဝႃႉ ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင်။ လွင်ႈၼႆႉ တူဝ်ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင် ၸီႉသင်ႇလၢၼ်မၼ်းၼမ်းသိုၵ်းသေ မႃးၵုမ်းသိုၵ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ပွႆႇပၼ်ဢႃႇၼႃႇတီႈလၢၼ်မၼ်းတင်းမူတ်း။ လွင်ႈၸုမ်းမိူင်းလႃး ယွၼ်းထူပ်း ၽူႈၼမ်းဝႃႉၼၼ်ႉ လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းမိူင်းလႃးဝႃႈ ပေႃးဝႃႈၶႂ်ႈယွၼ်းႁူပ်ႉထူပ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁူပ်ႉထူပ်းတႃႉပၼ်း ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်း ၼမ်းသိုၵ်းၶဝ်ႈမႃးယိုတ်းတပ်ႉမိူင်းလႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ လႆႈဝႃႈလွင်ႈႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်း ပိူဝ်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၼ်သွင်ၾၢႆႇၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇထိုင်တီႈထိုင်လႅၼ်။ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းဝႃႉၵေႃႈ ၵႄႈတူဝ်တွပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ပေႃးဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈၸီႉသင်ႇတၢင်းၼိူဝ် တိုၼ်းတေဢမ်ႇထွၼ်။ ယိပ်းၵမ်ၵႂၢမ်းၶေႃႈၼႆႉသေ လၢတ်ႈယူႇမႅၵ်းမႅၵ်းတိၵ်းတိၵ်း၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၼ်သင် ။
ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 29/9/2016 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းမိူင်းလႃးၵေႃႈတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ၶွၼ်ႈႁႅင်းသိုၵ်းၵၼ်သေ ၵႅတ်ႇႁႅတ်ႉပၵ်းပႂ်ႉၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်း ဢမ်ႇပၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇမႃး ပႃးၸဵမ်သင်ၶရႁၢၼ်း။ တေလႆႈဝႃႈၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 30 ပီၸမ်ၸမ်ၼႆႉ ၸုမ်းဝႃႉတင်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ဢၼ်ယူႇသဝ်းမႃးၸွမ်းၵၼ် မိူၼ်ပီႈမိူၼ်ၼွင်ႉၵၼ်ၼႆႉ လွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်သွင်ၾၢႆႇ လူႉၵွႆၵႂႃႇတီႈၼႆႈ ။
လွင်ႈၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၸုမ်းဝႃႉတင်းမိူင်းလႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၽႂ်ၵေႃႉယႃႉလူႉလႅဝ်?။
ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ထတ်းသၢင်ဝႃႈ- လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၸုမ်းဝႃႉတင်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ၸတ်ႉတႅၵ်ႇငၢၵ်ႈၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုဝ်းတူဝ်ႈမိူင်း (NCA) ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈထတ်းသၢင်ဝႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပၢင်ၵုမ်လူင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ပၢင်လူင် ဢၼ်ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်း။ ဢွၼ်ၵၼ်ထတ်းသၢင်ၼင်ႇၼႆ ။
ၸုမ်းဝႃႉတင်းၸုမ်းမိူင်းလႃး သွင်ၸုမ်းၼႆႉ တင်ႈတႄႇၵိုတ်းသိုၵ်းမႃးၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းပီ တေႃႇထိုင်ပီ 2016 ၼႆႉ တေႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵိူဝ်းၵုမ်ၵၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးတႃႇသေႇ။ ၵမ်ႈၼမ်ဝႃႉႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ၸုမ်းမိူင်းလႃးယိူင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းပႃႈလင်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆလႄႈ တၢင်းၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ ပေႃးတေတိတ်းတေႃႇၵပ်းသိုပ်ႇၶဝ်သွင်ၸုမ်းၼႆႉ လႆႈတူၺ်းငဝ်းလၢႆးတင်းသွင်ၸုမ်းသေ လဵၼ်ႈၵေႃႉမႃး ။
တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈပီ 2009 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်းၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ ၸုမ်းမိူင်းလႃး မီးလွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတေႃႇၵၼ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸုမ်းဝႃႉတင်းၸုမ်းမိူင်းလႃးပဵၼ်ၾၢႆႇၼိုင်ႈၾၢႆႇလဵဝ်ၵၼ်သေ ၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းၵၼ်တင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်းၸႂ်ႉၸုမ်းယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းၶႄႇ-ထႆး ၸိူဝ်းၼႆႉလႅၵ်ႈလၢႆႈႁဵတ်း တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် (BGF) ၊ ၶဝ်သမ်ႉဢမ်ႇၽွမ်ႉသေ မီလွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတေႃႇၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ။
ၵူၺ်းၵႃႈထိုင်မႃးပီ 2011 ပေႃးဝႃႈၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ယိုၼ်းမိုဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸုမ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈဢမ်ႇယွမ်းၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်းမၢၼ်ႈႁင်းၶေႃ။ ၽိူဝ်ႇၸုမ်းဝႃႉၵႂႃႇႁူပ်ႉမၢၼ်ႈယဝ်ႉ ဝၼ်းတီႈ 6/2011 သေလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်း တင်းၸၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸွမ်းၼႂ်းဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 7 ၸုမ်းမိူင်းလႃးၵေႃႈ ၸင်ႇႁူပ်ႉဢုပ်ႇမၢၼ်ႈသေလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 7 ၼၼ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈတေႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ၸုမ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ ပႂ်ႉတူၺ်းၸုမ်းဝႃႉသေ ႁဵတ်းၸွမ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵူဝ်မီးပၼ်ႁႃၵၼ် ။
တင်ႈတႄႇၵိုတ်းသိုၵ်း လူင်းလၢႆးမိုဝ်းဢဝ်ငမ်းယဵၼ်မႃးယဝ်ႉ တင်းသွင်ၸုမ်းၼႆႉ ၶဝ်တိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ- ပေႃးတေဢုပ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ႁဝ်းတေပႂ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်တေၶိုၼ်ႈမႃးမႂ်ႇတၢင်းၼႃႈ တႅပ်းတတ်းဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်။ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ယဝ်ႉၵေႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ NLD ၼႆႉ မိပ်ႇဢီးတိုၵ်းသူၼ်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA တိၵ်းတိၵ်း၊ လွင်ႈၼႆႉ ၸုမ်းဝႃႉဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ ။
ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ၸုမ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၶဝ်တႅပ်းတတ်းဝႆႉဝႃႈ ပေႃးထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး၊ ၶဝ်တေဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႈၶတ်းၸႂ်ၶဝ်ႈႁႃသုတ်ႉ ဢိူမ်ႈၸူး တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း NLD ။ မိူၼ်ၼင်ႇလွင်ႈ NLD တိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA လႂ်။ လွင်ႈဢၼ်ၸုမ်းမိူင်းလႃး ၵႂႃႇၶဝ်ႈၸူးဢိူမ်ႈၸမ် NLD မႃးၸိူဝ်းၼႆႉလႂ် ၸုမ်းဝႃႉမီးလွင်ႈဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်မႃး ။
ၽိူဝ်ႇ NLD မွၵ်ႇၸုမ်းဝႃႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ပၢင်လူင် ယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸုမ်းဝႃႉလူတ်းၸၼ်ႉ သူင်ႇၵူၼ်းၸၼ်ႉပႃႈတႂ်ႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူၺ်း၊ ၵေႃႉဢၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၽူႈၵွၼ်းလုမ်းၵပ်းသၢၼ်ၸႄႈဝဵင်း တႃႈၶီႈလဵၵ်းၵူၺ်း။ ၾၢႆႇၸုမ်းမိူင်းလႃးသမ်ႉ ပဵၼ်တူဝ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈၸၢႆးလိုၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵႂႃႇ၊ ဢွၼ်ဢဝ်ပႃးၸုမ်းၵႃႈဝႅၼ်သေ ၵႂႃႇမွၵ်ႈၵူၼ်းႁိမ်းပၢၵ်ႇ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝႃႉဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ၵေႃႈပႃး ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဝႃႉတင်း ၶွမ်ႊမတီႊၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ၼႆႉ မီးပၼ်ႁႃၵၼ်သေ ၾၢႆႇတူဝ်တႅၼ်းဝႃႉ လုၵ်ႉသွင်ႉဢွၵ်ႇပၢင်ၵုမ်လူင်ပွၵ်ႈမိူဝ်း။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ တူဝ်ၽူႈၼမ်းၸုမ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ ဢမ်ႇပွၵ်ႈၶိုၼ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉပၢႆၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶွမ်ႊမတီႊ ပိူဝ်ႈတႃႇၸတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ၵမ်းထူၼ်ႈ 2 ထႅင်ႈ၊ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝႃႉဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်မႃးထႅင်ႈ ။
ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႉၼေႇပျီႇတေႃႇ ပွၵ်ႈမႃးထိုင်းၶိုၼ်းမိူင်းလႃးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၸၢႆးလိုၼ်းၼႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸၼ်ႉၽူႈၼမ်းၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းၸုမ်းမိူင်းလႃးသေ လူင်းႁူပ်ႉထူပ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈ၊ သပ်းလႅင်းၼႄၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်ၵႂႃႇၼေႇပျီႇတေႃႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် တေႃႇထိုင်ပွၵ်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၶႅၼ်းထႅင်ႈႁႅင်းႁဵတ်းႁႂ်ႈဝႃႉဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ထႅင်ႈ ။
ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပၢင်ၵုမ်လူင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ယင်းပႆႇမီး 30 ဝၼ်း တူဝ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင် ၸင်ႇၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈလၢၼ်မၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းသိုၵ်း မႃးၶဝ်ႈႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်တပ်ႉပၢင်သဝ်း ၸုမ်းမိူင်းလႃး ၸိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈတႃႇၵၢၼ်သိုၵ်း ။
ၸုမ်းဝႃႉၼႃႈလူႉၼိူဝ်ၸုမ်းဢူၺ်းလီ
တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (UWSA) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ လႄႈ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်မီးႁႅင်းငိုၼ်းယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ ပိူဝ်ႈတႃႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈလႆႈ ၼႂ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ ႁပ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼလူင်သေ ၸတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တီႈပၢင်ၶမ်း ပၢင်သၢင်းၵႂႃႇသွင်ပွၵ်ႈ ။
ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တၢင်ႇမူႇတၢင်းၸုမ်း၊ ၸုမ်းဢွၼ်ႇၸုမ်းဢိတ်း ၸိူဝ်းပႆႇပေႃးပေႉတူဝ်ပေႉၶိင်းၵေႃႈ ၸႂ်ယႂ်ႇၸုမ်းဝႃႉမႃး သုတ်ႉဢိူမ်ႈၶဝ်ႈၸမ်ၶဝ်မႃး။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈၶွႆဝႃႉ လွင်ႈဢၼ်ၸုမ်းဝႃႉမီးၼႃႈလိၼ်ႁင်းၵူၺ်း၊ မီးႁႅင်းၵူၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်၊ မီးပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလီပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်သေ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၸုမ်းဢွၼ်ႇ ၸုမ်းဢိတ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၶွႆဝႃႉသေ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇၼပ်ႉသၢင်ႈဝႃႈ ပေႃးမီးႁႅင်းသိုၵ်းၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇသဵတ်ႈၵႃႈသဵတ်ႈႁူဝ်လႆႈ လွင်ႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း၊ ၼႆသေဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ၶႂၢၵ်ႈႁႅင်းသိုၵ်းမႃး။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်ဝႃႉ ဢၼ်ၵၢင်ၸႂ်ဝႃႉၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်မႃး ။
မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ဢၼ်ၸတ်းတီႈပၢင်သၢင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းဝႃႉတၢင်ႇလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈၶႂ်ႈမီး ၸႄႈမိူင်းၼႆၵေႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်လၢႆလၢႆၸုမ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉၵမ်ႉထႅမ်ဝႃႈ- ဝႃႉၼႆႉၵိုင်ႇလီမီးၸႄႈမိူင်းႁင်းၶေႃဢိူဝ်ႈ- ၼႆၵၼ် ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈဝႃႉၶဝ်ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈႁုပ်ႈယိုတ်းတပ်ႉ ၸုမ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ၽူႈၼမ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ၵႆႉၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼႂ်းဝႃႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ- ၸုမ်းဝႃႉႁဵတ်းတီႈ ၸုမ်းမိူင်းလႃးၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၵိုင်ႇလီပဵၼ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသွင်ၸုမ်းၼႆႉ ယၢမ်ႈယူႇမိူၼ်ပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉပဵၼ် ၵၼ်မႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်လူလၢႆၼိူဝ်ဢူၺ်းလီၵၼ်သေ ဝၵ်ႉဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းဢၼ်ၾၢႆႇၼိုင်ႈပေႉပုၼ်ႈလႄႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵၢၼ်ႉပုၼ်ႈ၊ လွင်ႈၼႆႉမၼ်းဢမ်ႇတူၵ်းထုၵ်ႇ သေဢိတ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ တႃႇတေသၢၼ်မိုဝ်းဝႃႉသေႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းယၢဝ်းမိူဝ်းၼႃႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်ၼိူဝ် ၸုမ်းဝႃႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်သိုၵ်းဝႃႉႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လီဝူၼ်ႉၼပ်ႉသွၼ်ႇယူႇ ၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်း- ဝႃႈၼႆ ။
သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၵႄႈပၼ်ႁႃဝႃႉ တင်းမိူင်းလႃး
ၸုမ်းဝႃႉ UWSA တင်းၸုမ်းမိူင်းလႃး NDAA-ESS ၼႆႉ ၶဝ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်မႃးၼႆ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တိုၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသွင်ၸုမ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇပွင်ႇပိုင်ႈလူင်ႉလႅင်းၵၼ်၊ မီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈပၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈၼႃၵၼ်ဝႆႉသေ ၼင်ႇႁိုဝ်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈသွင်ၸုမ်းၼႆႉ ပေႃးတေတႅၵ်ႇၸတ်ႉလူႉၵွႆၼၼ်ႉ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ပၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ၸီးၸွၼ်းယွၵ်ႈမွၼ်ႇသူၼ်းသႄႇယႃႉၵဝ်းမႃးတႃႇသေႇ၊ တေလႆႈဝႃႈၵမ်းၼႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်မၢၼ်ႈ တၢင်းၶတ်းၸႂ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ဢွင်ႇမၢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ် ထိုင်တီႈထိုင်လႅၼ်သုတ်းယဝ်ႉ ၼႆၵေႃႈၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈ ။
ယွၼ်ႉၵွပ်ႈၸုမ်းဝႃႉတင်းၸုမ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်၊ မီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈပၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈၼႃလႄႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈၸုမ်းဝႃႉ ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်းပဵၼ်တပ်ႉပဵၼ်ၵွင်သေ ၶဝ်ႈမႃးႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်တပ်ႉပၢင်သဝ်းၸုမ်းမိူင်းလႃးယဝ်ႉ ၼႆၵေႃႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈယုမ်ႇလႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸွပ်ႇငွႆးလွင်ႈၼႆႉ ပေႃးၶႂ်ႈၸမ်ႁိမ်းလိူၼ်သေ ၸင်ႇမႃးၶဝ်ႈၸိမ်ၸွမ်ႇၵႄႈတုၵ်းယွၼ်းဝႃႈ- ႁဝ်းတေၶဝ်ႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင်သူ တင်းသွင်ၾၢႆႇသေ ယွၼ်းၵႄႈလိတ်ႈပၼ် ပၼ်ႁႃလွင်ႈၼႆႉ ၼႆသေႁူဝ်ပဝ်ႈၶွမ်ႊမတီႊသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ NLD ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊတိၼ်ႇမဵဝ်းဝိၼ်း ၸင်ႇယိုၼ်းမိုဝ်းၵၢႆႇၵႂၢမ်းမႃး ၼင်ႇၼႆ ။
မိူဝ်ႈၽွင်းၵၢႆႇၵႂၢမ်းမႃးၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၸုမ်းဝႃႉဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ၊ လႆႈထုၵ်ႇဝႃႉပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ။ ၾၢႆႇၸုမ်းမိူင်းလႃးၵေႃႈ လၢတ်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈဝႃႈ- ငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်တူဝ်တႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶဝ်ႈမႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႂ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ မၼ်းပႆႇပဵၼ်လႆႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် သရေႇၼႃႈတႃလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈတူၵ်း ။
ၵွပ်ႈၼၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇၵွပ်ႇၵူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ၼႃႈတႃၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 22-23/10/2016 ယူႇတီႈ တပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ လႆႈသူင်ႇတပ်ႉၵၢင်ႁၢဝ် (ႁိူဝ်းဝိၼ်)ပႃးၸဵမ် တပ်ႉသိုၵ်းလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၽိုတ်ႉၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃးမႃးတင်းၼမ်။ ဢဝ်ႁိူဝ်းဝိၼ်တိုၵ်းသိုၵ်း MI-35 တင်း Mig-29 ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးပၼ်ႇလဵပ်ႈႁွၼ်ႈထဝ်ႇၼိူဝ်တပ်ႉဝႃႉ ဢၼ်ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃးၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၸီႉသင်ႇလွၵ်ႇငိုတ်ႈဝႃႈ ဝၼ်းတီႈ 24 တဵင်ႈဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းလိုၼ်းသုတ်း၊ ႁႂ်ႈထွၼ်သိုၵ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃးတင်းသဵင်ႈ ။
လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသွင်ၾၢႆႇၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်း တေႃႇၵၼ်မႃးသေဢမ်ႇၵႃး ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပိၵ်ႉႁႅတ်ႉပႅတ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸူးမိူင်းလႃးၵူႈသၢႆ။ မိူၼ်ၼင်ႇၵဵင်းတုင်-တႃႈပိူမ်း၊ ၵဵင်းတုင်-တႃႈပိင်း၊ ၵဵင်းတုင်-မိူင်းလူၺ်၊ မိူင်းယၢင်း-မိူင်းယူႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိၵ်ႉဢိုတ်းပႅတ်ႈတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ယင်းပႆႇပိုတ်ႇပၼ်ၵူၼ်းၵႂႃႇမႃး ။
ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတုၵ်းယွၼ်းမႃးၵေႃႈလီ၊ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸီႉၸမ်ႈ ၶိတ်ႇသဵၼ်ႈတၢႆ ႁႂ်ႈသိုၵ်းဝႃႉထွၼ်သိုၵ်းဢွၵ်ႇၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈလီ၊ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ ဢမ်ႇတုမ်ႉတွပ်ႇ ၶိုၼ်းသင်သေၸိူဝ်ႉသေပိူင်။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယင်းပၢႆၸီႉသင်ႇၵူႈတပ်ႉၵွင် တပ်ႉၸုမ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းတူဝ်ႈတၼ်း၊ ႁွင်ႉဢဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၵဝ်ႇသိုၵ်းမႂ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ပေႉၵွင်ႈၼၼ်ႉ မႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵူႈတီႈတီႈ၊ ႁႅၼ်းသိုၵ်းတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉလၢႆၾၢႆႇ ။
ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ ဢၼ်မႃးယူႇသဝ်းၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃးၼႆႉ ယိုဝ်းၵွင်ႈလူင်ၵွင်ႈဢွၼ်ႇ ၵူႈဝၼ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈတပ်ႉဝႃႉၼႆႉၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈဝႃႈ ႁဝ်းတူဝ်ႈတၼ်းဢိူဝ်ႈ ၼႆတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ ပေႃးၶႂ်ႈပိၼ်ႈၽိူၼ်ၶႂမ်ႈငၢႆ ၼႃႈမိုဝ်းပဵၼ်လင်မိုဝ်းၵႂႃႇဝႃႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉထွၼ်သိုၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၾၢႆႇသိုၵ်းဝႃႉၸႂ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈထွၼ်သိုၵ်း။ ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ၶႂ်ႈမိူၼ်ၵႂႃႇၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ် ။
ၶႄႇမႃးယူႇၵၢင်သေၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈ
ပေႃးဝႃႈၸုမ်းဝႃႉ တင်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတေႃႇၵၼ်ယဝ်ႉ၊ သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဝၵ်ႉဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်း။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ထိုင်မႃးမွၵ်ႈဝၼ်းတီႈ 27-28/10/2016 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်ၸုမ်းမိူင်းလႃး တင်းၸုမ်းဝႃႉ ၵႂႃႇဢုပ်ႇတီႈဝဵင်းသိုဝ်းမဝ် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈသွင်ၸုမ်းလူတ်းယွၼ်ႇပၼ်ႁႃ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်သွင်ၸုမ်း။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ မွၵ်ႇဢဝ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ ၶၢဝ်းတၢင်းႁိမ်းဝူင်ႈ၊ တင်ႈတႄႇဝၼ်းတီႈ 28 တေႃႇထိုင်ၼႂ်းဝူင်ႈႁႅၵ်ႈ လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊၿိူဝ်ႊသေ ၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ လွင်ႈလႅၼ်လိၼ် ပႃးၸဵမ်လွင်ႈဝႃႉၸိူဝ်းၼႆႉ ဢုပ်ႇဢူဝ်းလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင် ။
ၽူႈဢၼ်ၸမ်ၸႂ်လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း ထတ်းသၢင်ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈဝႃႉၼႆႉဝႃႈ- ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇသေ လၢတ်ႈတီႈၸိၵ်းၸွမ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇဝႃႈ - ယႃႇပေၶဝ်ႈၵႅဝ်ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်ဝႃႉတင်းၸုမ်းမိူင်းလႃး၊ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၶဝ်တေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၼ်သေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်၊ ၶဝ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃပီႈပၼ်ႁႃၼွင်ႉၵၼ်ၵူၺ်း-ဝႃႈၼႆ ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇၵေႃႈယင်းလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ- ပေႃးပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၵၼ်မႃးၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ မီးယူႇၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၵေႃႈမီးတင်းၼမ်လႄႈ တႃႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇၵႂႃႇၸွႆႈၼႆၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ ဢမ်ႇပၼ်ၾႆးၶဵဝ်တီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တႃႇႁႅၼ်းသိုၵ်းလေႃႇတိုၵ်းၸုမ်းဝႃႉ ။
လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ယူႇတီႈတပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်လူင်လၢင်။ ၵူၺ်းၵႃႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၵၢၼ်သိုၵ်းၵမ်ႈၼမ် ပႃးၸဵမ်ၶိူင်ႈသိုၵ်းၵမ်ႈၼမ် မၢၼ်ႈလႆႈၸႂ်ယႂ်ႇမိူင်းၶႄႇလႄႈ တႃႇတေသၢၼ်ၶတ်းၶႄႇၼၼ်ႉ မၼ်းယၢပ်ႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ ယင်းမႃးၸူးတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၾိုၵ်းသွၼ်ပၼ်လၢႆးၶဝ်ႈႁုပ်ႈယိုတ်းတပ်ႉ ယိုတ်းပၢင်သဝ်း လၢႆးယိုတ်းတီႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သွၼ်ပၼ်တီႈတပ်ႉမ 88 ၊ တပ်ႉမ 77 ၸိူဝ်းၼႆႉဝႆႉ ။
ၵွပ်ႈၼႆ သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမၼ်းလႆႈၸႂ်ယႂ်ႇ ပိုင်ႈဢိင်မိူင်းၶႄႇဝႆႉလႄႈ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၶဵင်ႈၶႅင်တေႃႇဝႃႉၼႆႉ တေၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈ၊ တေထွႆလင်ၶိုၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈ၊ မိူၼ်လုပ်ႇၵၢင်ႈၶမ်ၶေႃး တေဢိုၼ်ဢမ်ႇလႆႈ တေၶၢႆးဢမ်ႇဢွၵ်ႇ၊ ငဝ်းလၢႆးပဵၼ်ဝႆႉယူႇၸိူင်ႉၼႆ ။
ၼၢမ်တူၵ်းသႂ်ႇတွင်ၵေႃႈတွင်ပွင်ႇ၊ တွင်တူၵ်းသႂ်ႇၼၢမ်ၵေႃႈ တွင်ပွင်ႇ
ပေႃးဝႃႈၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ တင်းတပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၵၼ်မႃးၸိုင် ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃး၊ ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းလႃး တင်းၸုမ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ တေတုမ်ႉယွၼ်ႈႁႅင်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ ဢၼ်လႆႈၺႃးၸၢၵ်ႇတူတ်ႈတၢမ်ႇသိုၵ်းသိူဝ်ၼႆႉ တေပဵၼ်မိူင်းလႃး ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸုမ်းမိူင်းလႃး ဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃး။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵွပ်ႈယၢမ်ႈႁၼ်တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းမႃး၊ မိူဝ်ႈဢွၼ်ၼႃႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် တႅၵ်ႇၵၼ်သေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်း၊ ထိုင်တီႈပေႃးၶဝ်ႈယိုတ်းဢဝ်ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၵႂႃႇသေ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၺႃးၸၢၵ်ႇ ၽေးသိုၵ်း လူႉတၢႆၵႂႃႇတင်းၼမ်။ လွင်ႈၼႆႉ တူဝ်ၽူႈၼမ်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ၸဝ်ႈၸၢႆးလိုၼ်းၼႆႉ မႆႈၸႂ်ၵူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းပၼ်ႁႃလူင် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူဝ်းၵၢင်ႉၼၼ်ႉ-ၼႆယူႇ ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ပေႃးပၼ်ၼႃႈလီတီႈဝႃႉသေ လဵၼ်ႈၵေႃႉဝႃႉၼႆၵေႃႈ သမ်ႉတေပဵၼ်ၶဵၼ်ၵၼ်မႃးတၢင်းၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ။ ပေႃးတေၵႂႃႇလဵၼ်ႈၵေႃႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆၵေႃႈ သမ်ႉတေပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၼ်တင်းဝႃႉယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈ၊ တေလႆႈဝႃႈၸုမ်းမိူင်းလႃးၼႆႉ ႁူပ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ၼႂ်းၵႄႈသွင်မူႇသွင်ၸုမ်းဝႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းၾၢႆႇၸုမ်းမိူင်းလႃး ၶတ်းၸႂ်ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸုမ်းဝႃႉသေ ဢဝ်လၢႆးၵတ်းယဵၼ် ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃလွင်ႈၼႆႉမႃးတႃႇသေႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပၢင်တိုၵ်းယင်းပႆႇလႆႈတႄႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းပေႃးၶႂ်ႈႁၢမ်း ။
ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၵၼ် တေၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉႁိုဝ်?
ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၵၼ်မႃးၼႆ ဢၼ်တေလႆႈၺႃးၸၢၵ်ႇၽေးသိုၵ်းသိူဝ်ၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းတေပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်တိုၼ်းတေဢမ်ႇထဵင်လႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တင်းဝႃႉၼႆတႄႉ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ႉဝႃႉၽွင်းငမ်းဝႆႉယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီးယူႇ လွၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း 17,000 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ။ မိူင်းယၢင်းလႅင် မီးလွၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း 11,000 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ။ မိူင်းမွၼ်းမီးလွၵ်းပၼ်ႇ မူၼ်း 12,000 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼႃႈလိၼ်ဝႃႉၽွင်းငမ်းၵုမ်းၵမ်ဝႆႉယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ယႂ်ႇလိူဝ်တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မီးယူႇလွၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း 10,000 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼႃႈလိၼ်ဝႃႉၽွင်းငမ်းၵုမ်းၵမ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းတြႃးႁင်းၵူၺ်း၊ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းႁင်းၵူၺ်း၊ ၸႂ်ႉလိၵ်ႈၶႄႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ပဵၼ်ၽႃသႃၼႂ်းလုမ်းၼႂ်းၸႆး။ ပေႃးဝႃႈတူဝ်တႅၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ဝႃႉၼႆၵေႃႈ ပေႃးဝႃႉဢမ်ႇဢၼုၺၢတ်ႈပၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇလႆႈ။ ပေႃးတေၵႂႃႇၵေႃႈတေလႆႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸူးၵွၼ်ႇ၊ တတ်းမၵ်းပၼ်ဝၼ်းမၼ်းဝႃႈ တေယူႇလၢႆဝၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ပေႃးပႃးၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇမႃးၵေႃႈ တေလႆႈပူတ်းဝႆႉတီႈလႅၼ်ၶႅၼ်ႈ/ လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ဝႃႉ ။
လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်တႄႉတႄႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈတူဝ်တႅၼ်းၸုမ်းဝႃႉ ၵႂႃႇတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼႆႉ တၵ်ႉဝႃႈ- ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼႂ်းလုမ်းၼႂ်းၸႆး သူၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီၸႂ်ႉၽႃသႃၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ၊ လႆႈတိုၵ်းသူၼ်းမႃးဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ် ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸုမ်းဝႃႉၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈၶဝ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇငိုၼ်းတွင်း တႃႇၸႂ်ႉၸၢႆႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇႁင်းၵူၺ်းၸိုင် ငဝ်းလၢႆးၽႅၼ်ႇလိၼ် တီႈဢၼ်ၸုမ်းဝႃႉၽွင်းငမ်းၵုမ်းၵမ်ၼႆႉ တေၸၢင်ႈပဵၼ်ၵႂႃႇမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ။
ၵွပ်ႈၼၼ် ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈတေႁႅၼ်းသိုၵ်း လေႃႇတိုၵ်းသိုၵ်းဝႃႉၼႆ ၶဝ်လႆႈဝူၼ်ႉသၢင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်။ ပေႃးဝႃႈႁႅၼ်းသိုၵ်းလေႃႇတိုၵ်းယဝ်ႉ ၵူဝ်မၼ်းၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်ႁႂ်ႈမိူင်းဝႃႉ လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၵႂႃႇ။ ၵူဝ်ၶႄႇမႃးၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်းသေ ၵူဝ်ပၼ်ႁႃဝႃႉၼႆႉမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶရၢႆႊမီႊယိူဝ်ႊၵႂႃႇ ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်း လေႃႇတိုၵ်းသိုၵ်းဝႃႉၼႆၸိုင် ၽေးသိုၵ်းလူင်ၼႂ်းမိူင်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တေၸၢင်ႈၽႄႈလၢမ်းၵႂႃႇထိုင် ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇတၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ တၢင်းမိူင်းၶၢင်၊ ပိုၼ်ႉတီႈပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းတေၵႂၢင်ႈၵႂႃႇ။ လွင်ႈၼႆႉၾၢႆႇၶႄႇၵေႃႈ လၢတ်ႈတီႈၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ- ပေႃးသူႁႅၼ်းသိုၵ်းလေႃႇတိုၵ်းသိုၵ်းဝႃႉတႄႉ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၼႆႉ မၼ်းတေလၢမ်းထိုင်တၢင်းၵိဝ်ႇၶူၵ်ႉ ပၢင်ႇသၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉၵမ်းလဵဝ်၊ လွင်ႈၼႆႉၵိုင်ႇလီဝူၼ်ႉသွၼ်ႇလီလီၵွၼ်ႇ-ဝႃႈၼႆ ။
သိုၵ်းဝႃႉၸွင်ႇတေထွၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃး
ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်ႁၢၼ် ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ- ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်းၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ သိုၵ်းဝႃႉတေထွၼ်ဢွၵ်ႇၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃးယဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉၼႆႉ တင်ႈတႄႇႁွတ်ႈမႃးသေ ၶဝ်ႈပၵ်းယူႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃး မိူဝ်ႈပီ 2009 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဝႆႉၸုမ်းမိူင်းလႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ၽႅၼ်ႇလိၼ်။ ၶဝ်ၶႂ်ႈလႆႈၶူဝ်းႁႄႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈၶုတ်းဢဝ်၊ ၶႂ်ႈလႆႈ ပႃႇမႆႉပႃႇတွၵ်ႇ မႆႉသၵ်းမႆႉတိုင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ တႅပ်းၶၢႆႁင်းၵူၺ်းၶဝ်တိၵ်းတိၵ်း။ ဢၼ်မႃးထႅင်ႈၵမ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈငဝ်းလၢႆးတႃႇတေထွၼ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်း၊ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈထွၼ်ၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇထွၼ်တင်းမူတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸုမ်းဝႃႉၼႆႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃးယဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆ ။
ငဝ်းလၢႆးလိုၼ်းသုတ်း ယၢမ်းလဵဝ်
ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ပဵၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တင်ႈတႄႇလိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ 8-10 ၶၢဝ်းတၢင်း 3 ဝၼ်းၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ ႁွင်ႉဢဝ်တူဝ်တႅၼ်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ၵႂႃႇႁူပ်ႉတီႈဝဵင်းၶုၼ်းမိင် ၸႄႈတွၼ်ႈယုၼ်ၼၢၼ် မိူင်းၶႄႇသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။ မိူဝ်ႈၽွင်းတူဝ်တႅၼ်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ၵႂႃႇႁူပ်ႉတူဝ်တႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ တီႈဝဵင်းၶုၼ်းမိင်ၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸုမ်းဝႃႉ ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင် ၵေႃႈၵႂႃႇယူတ်းယႃတူဝ်ဝႆႉ မီးယူႇတီႈဝဵင်းၶုၼ်းမိင်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇႁူပ်ႉႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း၊ ဢမ်ႇဢဝ်သွင်ၸုမ်းမႃးတေႃႇၼႃႈၵၼ် ။
မိူဝ်ႈၽွင်းႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ် ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 8 ၼၼ်ႉ ပေႃးထိုင်မႃးၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈၶိုၼ်းၵေႃႈ သိုၵ်းဝႃႉၸိူဝ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပၵ်း ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းလႃးမႂ်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ 3 ပုၼ်ႈ ထွၼ်ဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၶိုၼ်း 1 ပုၼ်ႈ၊ ၵႃးၵၢပ်ႇလဵၵ်းၶဝ် တင်းမူတ်း 3 လမ်းၵေႃႈ ထွၼ်မိူဝ်းတင်းၶိုၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၵ်ႉသမ်ႉၸုမ်းဝႃႉထွၼ်သိုၵ်းသေတႃႉၵေႃႈ ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ် လၢၼ်ႇၶူဝ်သုင်၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁူၵ်ႈ၊ လွႆၵိဝ်ႇသၢႆး၊ လွႆသၢမ်သုမ်၊ ဝၢၼ်ႈလင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸုမ်းဝႃႉယင်းတိုၵ်ႉၵုမ်းၵမ်ဝႆႉသေ ယင်းပႆႇယွမ်းထွၼ်ပၼ်လႃးလႃး ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ဝႃႉၽွင်းငမ်းၵုမ်းၵမ် မိူၼ်ၼင်ႇမိူင်းၽႅၼ်၊ ႁူဝ်တဝ်း၊ မိူင်းပွၵ်ႉ၊ ပၢင်သၢင်း၊ ပၢင်ယၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ၽူႈလႂ်ၽႂ်ပေႉၵွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉမႃးၾိုၵ်းသွၼ်ပၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၸႂ်ႉယိပ်းၵွင်ႈၵူႈၵေႃႉ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼႆႉသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇတၢင်းၵေႃႈမီး၊ ဢၼ်ပၢႆႈပူၼ်ႉၵေႃႈမီး၊ ပၢႆႈဢမ်ႇပူၼ်ႉၵေႃႈမီး ။
ၸိူဝ်းဢမ်ႇပၢႆႈပူၼ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇလုၵ်ႉၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႉသေ ပၢႆႈၵႂႃႇၸူးပီႈၼွင်ႉတၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇဝဵင်း၊ မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇၼႃႈလိၼ်ဝႃႉယဝ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူတ်ႇထတ်း ဝႂ်ၵပ်းတူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးၵေႃႈဢမ်ႇႁပ်ႉသေ သူင်ႇပွၵ်ႈၶိုၼ်း။ ၸိူဝ်းပၢႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇတၢင်းမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ထုၵ်ႇသိုၵ်းၶႄႇၵူတ်ႇထတ်း တွင်ႈထၢမ် ၸွင်ႇမီးဝႂ်ဢွၵ်ႇမိူင်း၊ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးသေလႆႈပွၵ်ႈၶိုၼ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇသိုၵ်းဝႃႉတီႉ ႁဵတ်းသိုၵ်း ပဵၼ်ၼမ်ႉႁူၼမ်ႉတႃ ၵေႃႈမီးတင်းၼမ်- ၼႆယဝ်ႉ ။
ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းတင်းသွင်ၾၢႆႇၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၾၢႆႇၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းတူဝ်ႈတၼ်း ဝႆႉလၢႆၾၢႆႇ။ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢၼ်ထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း မႃးၽႅဝ်ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇလူတ်းယွၼ်ႇထွၼ်ၶိုၼ်းႁႅင်းသိုၵ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လၢၼ်ႇ/ၵဵတ်ႉ ၸိူဝ်းပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇလၢၼ်ႇတႃႈပိင်း၊ တႃႈပိူမ်း၊ လၢၼ်ႇၼႂ်းၵႄႈမိူင်းယွင်း-မိူင်းယူႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇပိုတ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ် ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်းမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းပႆႇလူတ်းယွၼ်ႇထွႆထွၼ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ဢမ်ႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်သေ ၵႂႃႇမႃးႁႃလဵင်ႉတွင်ႉမိူၼ်ၵဝ်ႇမႃးလွႆးလွႆး သေတႃႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉမႆႈၸႂ်ၵူဝ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ယူႇ ။
သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ