text:
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉမႄးထတ်း
ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉယႂ်ႇ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ (Confucius 孔夫子 Bc 551-479) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးသွၼ်၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်၊ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း လႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸႃႇတိ တီႈၽင်ႁူၵ်ႈၽင်ႁႄႇမၼ်း ပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းသၢင်းတူင်ႈ (山東 Shandong) ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈ (魯 Lu) သေ မၼ်းၸၢႆးၵိူတ်ႇ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 551။ ပေႃႈမၼ်းၸၢႆး သဵင်ႈၵႂႃႇၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃးလဵင်ႉလူမႃး။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼုမ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇထၢမ်း ၵၢၼ်ၶုၼ်မႃးတင်းႁိုင်သေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် ၸင်ႇႁႃႁေႃးလၢတ်ႈ လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး မီးၼမ်မႃးယဝ်ႉလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယု 50 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လူႈ ပၼ်ၸၼ်ႉတႃၶုၼ်မၼ်းသေ လႆႈၶိုၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းတၼ်းလႆႈႁဵတ်း 4 ပီၵူၺ်းသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဝ်ႇၵႂႃႇသူၼ်း ႁူၶုၼ်လႄႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ လိုပ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်းပႅတ်ႈ 13 ပီ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း 13 ပီၼၼ်ႉ မၼ်းႁွၼ်ႈဢႅဝ်ႇလႄႇ ၼႂ်းမိူင်းၸဝ်ႈၶုၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇသေ ႁႃႁေႃးသၽေႃးတြႃး ပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်းၼႄပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ဝၢႆးသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းၶိုၼ်း ဝၼ်းၵဝ်ႇမိူင်းလင်မၼ်း တၼ်းလႆႈမႃးယူႇသဝ်း 5 ပီ၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 72 ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ။
တီႈပွင်ႇၸိုဝ်ႈမႄးထတ်း
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃး ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ သဵင်ဢွၵ်ႇ ၶႄႇၵွၼ်းတူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ သဵင်ၶေႇမၢၼ်ႇတရိၼ်းတႄႉ ဢွၵ်ႇဝႃႈ “ၶူင်းၾူးၸိုဝ်ႈ” (Koung Fu Zi) ။ “ၶူင်း” ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း၊ “ၾူး လႄႈ ၸိုဝ်ႈ” ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈဢၼ်ႁွင်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်၊ ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် “ၶူင်းၾူးၸိုဝ်ႈ” ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈပူႇၶူင်း ဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇ”ၼႆယဝ်ႉ။ [1] [2] ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼႆႉ ပိူၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉသေၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး မၵ်းမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽႃႇသႃႇသႃႇသၼႃႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ယွၼ်ႇ ၵူဝ်းရီးယႃးၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈၼပ်ႉယမ်မၼ်း ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၽႃႇသႃႇတီႈၵိူဝ်းလီၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ်တႄႉ ဝႆႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၼႄတၢင်း ပၢႆးဝူၼ်ႉပၼ်ၶဝ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ် တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးပႃး ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး ၼမ်သင်လူင် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးမႄးပဵၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလီသေ သင်ႇသွၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇလီလူင်လိုမ်း လူဝ်ႇလႆႈဢဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႆႉပဵၼ် ပိူင်လူင်ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ၶေႃႈၼႄႉၼၢမ်း ဢွၼ်ႁူဝ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈ သၢမ်ပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶႄႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇ ၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ လၵ်းႁဵၼ်း လၵ်းသုတ်ႇမၼ်း သမ်ႉပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ မၢႆ 4၊ ၽိုၼ်မၢႆ 5 (四書五經) ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉလွင်ႈတိုဝ်းၵမ်၊ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ လွင်ႈပိူင်ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းသေ ပုၼ်ႈတႃႇၶႄႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 221 ပၢၼ်သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ၶျိင်ႇ၊ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၶျိင်ႇႁွၼ်တီႇၼၼ်ႉ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၶဝ် လႆႈၶၢမ်ႇ ၽဵဝ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မၵ်းမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်ၵွင်ႉပဵၼ်ငူၼ်ႉ ၼႆသေ ဢဝ်ၸုတ်ႇၽဝ်ၾႆးပႅတ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽင်လိပ်းပႅတ်ႈလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၺႃးၵၢပ်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၶိူဝ်းၶျိင်ႇ ၶၢဝ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၼၼ် လႆႈၶၢမ်ႇႁိပ်ႇၼဵၵ်း တဵၵ်းတဵင်သေတႃႉ ထိုင်မႃးပၢၼ်ၶိူဝ်းႁၢၼ်ႈ (漢 Han) တႄႉ ၸဝ်ႈၶုၼ် ၶိုၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈလႄႈ ၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပၢၼ်မၢဝ်ႇၸိုဝ်ႈတုင်း (毛澤東) ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႈၾိင်ႈထုင်း (文化大革命) လႄႈ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႄႇလႅင်ၶဝ် ယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢၼ်လႆႈ ပၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ။ လိူဝ်သေ သွင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈယႃႉလူႉမႃးသေတႃႉ ပၢၼ်ၶုၼ်ၶႄႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇတႄႉ ဢဝ်ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ယိပ်းတိုဝ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈပၢၼ် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းၸိုဝ်ႈမႄးထတ်း
ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉၶိုၵ်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 550 လိူၼ်သႅပ်ႉတိမ်ႇပိူဝ်ႇ 28 ဝၼ်း [3] [4] တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်ယွၼ်ႇသၢင်းတူင်ႈ ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ Zou (鄒邑) ႁိမ်း ၵူၺ်ႉၾူ (Qufu, China) ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။ [5] [6] ပေႃႈမၼ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶူင်းႁိူဝ်ႈ Kong He (孔紇)ဢမ်ႇၼၼ် သျႄလိင်ႈႁိူဝ်ႈ Shuliang He (叔梁紇)သေ ပဵၼ်ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ [7] ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶဝ် ပဵၼ် “ၶွၼ်ႇ”သေ “ၾိဝ်းၸိုဝ်ႈ”ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၶူးသွၼ်လူင်။
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်ႈၸၢႆး ဢႃႇယုလႆႈ 3 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ လႆႈသိုပ်ႇယူႇၸွမ်း မႄႈမၼ်း ယၢင်ႉသႅင်ၸၢႆး Yan Zhengzai (顏徵在)ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် လႆႈယူႇသဝ်း မႃးတုၵ်ႉယၢၵ်ႈတႄႉတႄႉ။ [8] မႄႈမၼ်း ယၢင်ႉသႅင်ၸၢႆးသမ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ ပႆႇတၼ်းတဵမ် 40 ပီ။ [9] ၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ဢႃႇယုလႆႈ 5 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၺၢၼ်ႇမၼ်း ၽၢႆလိူဝ်သေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈမႃး 19 တႄႉၼႃႈႁိူၼ်း ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၵုၺ်ႉၵႂၢၼ် Qiguan (亓官)သေ မီးမႃး လုၵ်ႈဢၢႆႈ လုၵ်ႈၸၢႆး 1 ၵေႃႉ၊ လုၵ်ႈဢီႇလႄႈဢၢမ် ယိင်း 2 ၵေႃႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ တၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ။ [10]
ၶွၼ်းၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၵိူတ်ႇမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ၽဝ ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇၵူၺ်းသေ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၽွင်းဢႃႇယု 20 ၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်း ၵူၼ်းၵဵပ်းသိမ်း ၵုမ်းထိင်းပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉလၢႆး၊ ယၢမ်ႈလႆႈႁဵတ်း ၵူၼ်းလဵင်ႉ ၸဵၼ် လႄႈ မႃႉမႃး။ မၼ်းလႆႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃး တူၺ်းထိုင်မႄႈမၼ်းသေ မိူဝ်ႈမႄႈမၼ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈသၢင်းၵျူဝ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ [11] [12] ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢႃႇယုမၼ်းၸၢႆး တိုၵ်ႉလႆႈ 23 ၶူပ်ႇ၊ ဢဝ်ၸွမ်းၽိင်ႈထုင်းၵဝ်ႇၶႄႇသေ လႆႈၼုင်ႈၽႃႈၽိူၵ်ႇ မွင်ၸႂ် သၢမ်ပီ။ [13] ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုမၼ်း လႆႈမႃး 22 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယုမ်ႇတူဝ် ယုမ်ႇတၢင်းႁူႉမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းလင်ၼိုင်ႈသေ ပူင်သွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ ပၢႆးတိုဝ်းၵမ်ၵူၼ်း လႄႈ သၽေႃးတြႃး လၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၵႃႈႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၵူၺ်းဢဝ် ပႅင်ႈၼင်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် မီးၸေႇတၼႃႇပၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၸႂ် ၶႂ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ၼႂ်းတပႄးမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈၵူၼ်းမီး ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈၵေႃႈ မႃးၶိုၼ်ႈၸွမ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈမႃး 34 ၼၼ်ႉ ၶူးသွၼ်လူင် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသေ ၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈလၢႆးၵဝ်ႇၵႄႇ လႄႈ တၢင်းမေႃသုၶုမၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း သုၵ်ႉယုင်ႈလႄႈ ၵိၼ်ဝဵင်း (ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း) ၵေႃႈ ပၢႆႈၵႂႃႇတီႈ ဢိူင်ႇသျီႈၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶူးသွၼ်လူင်ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ် ၵူၼ်းဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမိူဝ်းသေ ပၢႆႈၵႂႃႇတီႈ ၵိၼ်မိူင်း မီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တပႄးမၼ်းၵေႃႈ ၸွမ်းမၼ်းၵႂႃႇ။ ၸွမ်းတၢင်း လႆႈႁၼ်ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁႆႈဝႆႉယူႇ တီႈႁိမ်း ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ၶူးသွၼ်လူင် ၸင်ႇၵိုတ်းသေ ထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ႁႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ “ဢွင်ႈတီႈၼႆႈ ယွၼ်ႉသိူဝ်ႁၢႆႉၶူပ်းလႄႈ ၶိင်းပူႇၼၢႆးၶႃႈလႄႈသင်၊ ၽူဝ်ၶႃႈလႄႈသင်၊ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၶႃႈလႄႈသင် လႆႈတၢႆၵႂႃႇၶႃႈဢေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶူးသွၼ်လူင် ၶိုၼ်းဝႃႈ “လုၵ်ႈယိင်း ၵွပ်ႈသင် မႂ်းၼၢင်းသမ်ႉဢမ်ႇပၢႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ် ဢွင်ႈတီႈမီး သိူဝ်ႁၢႆႉလူင်ၼႆႉလႃႇ” မၼ်းၼၢင်းၶိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ဢေႃႈၶႃႈ ဢွင်ႈတီႈၼႆႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးၶုၼ်ႁၢႆႉလႄႈ ၶႃႈၼၢင်း ၸင်ႇယူႇဝႆႉဢေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶူးသွၼ်လူင် ၸင်ႇပၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း သင်ႇသွၼ်တီႈ တပႄးမၼ်းဝႃႈ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉၶဝ်ဢိူၺ်း ဝူၼ်ႉတူၺ်းလႄႈ၊ ၶုၼ်ဢၼ်ႁၢႆႉမိူၵ်ႈၼၼ်ႉ လီၵူဝ်သေ သိူဝ်ႁၢႆႉလူင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ” ၼႆယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး တီႈၸႃႇတိမၼ်း၊ မႃးသိုပ်ႇသေႃႉႁႃ လိၵ်ႈလၢႆး တၢင်းႁူႉသေ ပူင်သွၼ်ပၼ် တပႄးမၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 52 လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ၽူႈထတ်းသိၼ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၶျုၼ်ႇတူး။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၼွင်ႉၸၢႆး ၵိၼ်မိူင်း ၶိုၼ်းႁွင်ႉသေ ပၼ်ၸၼ်ႉတႃၶုၼ်သုင် တီႈၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇတႅပ်းတတ်း တၢင်းၽိတ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းမေႃဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပူၵ်းၶွင်းလႄႈ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁဵတ်းႁၢႆႉ ႁဵတ်းမိူၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး၊ လွင်ႈၵူၼ်းလၵ်ႉ ၵူၼ်းၸူၼ် ၵူၼ်းမိူၵ်ႈၵေႃႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မၼ်းပွင်ပဵၼ်လႆႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၼပ်ႉယမ်မၼ်းၵေႃႈ ၼမ်မႃးတႄႉတႄႉ။ ထုင်ႉဢိူင်ႇ ၵိၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးႁိမ်းၸမ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွမ်လွမ်မႆႈၸႂ် ၵူဝ်ဢေႃးၸႃႇ ဢႃႇၼႃႇ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ႁူမ်ႇမႃးၼႃႈလိၼ်ၶဝ်ယူႇ။ ၵိၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ၸင်ႇသူင်ႇ ၼၢင်းယိင်းႁၢင်ႈလီ ဢၼ်မေႃၵႃႈ မေႃႁွင်ႉၵႂၢမ်း ပၼ်မႃး တမ်ႈတီႈ ၵိၼ်ဝဵင်းလူႈသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶဝ်ၼၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သူၼ်းႁႂ်ႈမၢင်ပႅတ်ႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းၶိုင်ၵျၢမ်ႇၶဝ် ဢွင်ႇၵႂႃႇလႄႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၵေႃႈ လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈယဝ်ႉ။ ၵိၼ်ဝဵင်းၵေႃႈ ၵုမ်ႇလူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်းယူႇ ၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇၶိုၼ်းႁွင်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 13 ပီ ဢၼ်လႆႈပၢႆႈၽၢတ်ႇမိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၵူႈတီႈတီႈသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး ဢိူင်ႇလူႈယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်ႇသူင်ႉ Zuo Zhuan လၢတ်ႈဝႃႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်း ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်မၼ်း (ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈ) မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 68 ၼႆယဝ်ႉ။ [14] ပိူၼ်ႈပၼ် ၸၼ်ႉတႃၶုၼ် ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ မၼ်းတေႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပုၼ်ႈတႃႇတေပၼ် တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ် တမ်ႈတီႈ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ [15] ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ တေပဵၼ်မႃး ၵူၼ်းလီၼိုင်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွင်ႈၽႃႇသႃႇ တီႈၵိူဝ်းယမ်။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ယူႇၼၼ်ႉ တေလႆႈ ႁဵတ်းႁိုဝ် ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ လီငၢမ်းၼႆ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵႂၢမ်းဝွၵ်းဢွၼ်ႇသေ သွၼ်ပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်တင်းၼမ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၶူးသွၼ်လူင် တိုဝ်းၵမ်ဝႆႉ တႃႇသေႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် “ပေႃးပိူၼ်ႈ မႃးႁဵတ်းတီႈမႂ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မႂ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ မႂ်းၵေႃႈ ယႃႇပေဢဝ် ၸိူင်ႉၼၼ်သေ ၵႂႃႇႁဵတ်းတီႈပိူၼ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇတၢႆၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းလႄႈ တပႄးငဝ်ႈမၼ်း သွင်ၵေႃႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ ၶူးသွၼ်လူင် သေလၢႆတႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈမႃး 73 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼႃႈမၼ်း ၸမ်တေသဵင်ႈၵၢမ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “လွႆလူင် ၸမ်တေၵူၼ်ႇပင်း၊ လၵ်းလဵၵ်းလူင်ၵေႃႈ တေႁၵ်း၊ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈ ႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တူၼ်ႈမႆႉယူႇ” ၼႆသေ တပႄးမၼ်း တွင်းမၢႆဝႆႉယဝ်ႉ။ ပီလိုၼ်းသုတ်း မိူဝ်ႈမၼ်းတေသဵင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢဝ် တၢင်းႁူႉၵဝ်ႇၵႄႇ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ႁႃႈယိူင်ႈ (Five Classics) ပူင်သွၼ်ပၼ် တပႄးမၼ်း 72 ၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် 77 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ထဝ်ႈသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 478 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 71 ဢမ်ႇၼၼ် 72 ပီ သေ တူဝ်တၢႆမၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢဝ်သၢင်းၵျူဝ်ႇ တီႈပႃႇၸႃႉၵွင်းလိင် Kong Lin cemetery တမ်ႈတီႈ သူၼ်ပိုၼ်း ဝဵင်းၶျူးၽူး။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယူဝ်းယူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၽူႈႁေႃးလၢတ်ႈ သၽေႃးတြႃးပၼ်ပိူၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵူၺ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵေႃႈလီလႄႈ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ယုမ်ႇယမ် ၼပ်ႉယမ်မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးသူႇၼိုင်ႈသေ ၼပ်ႉယမ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇဝႆႈသႃ ၵၼ်တေႃး တီႈၶုမ်မၼ်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းၶျူးၽူးၼၼ်ႉ ၵူႈပီပီယူႇ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းသဵင်ႈႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ၼပ်ႉယမ်မၼ်း ဢၼ်ယုမ်ႇယမ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းသေ တိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ တိူဝ်းၼမ်မႃး လိူဝ်သေ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း မီးဝႆႉ ၵျွင်းၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ တီႈဝႆႈသႃယူႇယဝ်ႉ။
- ↑ Nivison (1999), p. 752.
- ↑ Wilkinson (2015), p. 133.
- ↑ Hugan, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. p. 3. Archived from the original on 2017-04-16.
- ↑ Creel 1949, 25.
- ↑ Creel 1949, 25.
- ↑ Rainey 2010, 16.
- ↑ Legge (1887), p. 260.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. p. 4. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. p. 4. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Schuman, Michael (2015). Confucius: And the World He Created. Basic Books. Archived from the original on 2017-04-16.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. p. 4. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Burgan, Michael (2008). Confucius: Chinese Philosopher and Teacher. Capstone. p. 23. Archived from the original on April 16, 2017. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Burgan, Michael (2008). Confucius: Chinese Philosopher and Teacher. Capstone. p. 23. Archived from the original on April 16, 2017. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. pp. 27–28. Retrieved August 13, 2015.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. pp. 27–28. Retrieved August 13, 2015.


c: text/html

text:
တီႇပႄးယိၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း (မၢၼ်ႈ: ဒီပဲယင်းမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Tabayin ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [dìpɛ́jín]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ မွၵ်ႈလၢႆၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလ ဢိၵ်ႇပႃး ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။[2][3] ၼွင်ႇတေႃႇမိၼ်းၵျီးၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1760 မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် ၶုၼ်ႈသိုပ်ႇ သၢႆၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၵုင်းပွင်ႇ ထူၼ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈၽွင်းငမ်း တီႇပႄးယိၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း သတူဝ်းမိၼ်းၸေႃး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းတေႃႇ မိူင်းရၶႅင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1784 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈ တီႈပႄးယိၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1808 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸႄႈၵႅင်း (ဝၢႆးမႃး ပဵၼ် [[ပၵျီးတေႃႇ (ၶုၼ်ႇၸႄႈၵႅင်း)|ၶုၼ်ၸႄႈၵႅင်း) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး သတူဝ်းမိၼ်းၸႃးၼၼ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ၸုမ်ႈၶူး ၸဝ်ႈၸၢႆးတီႇပႄးယိၼ်းယဝ်ႉ။[4]
မိူဝ်ႈပီ 2003 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇတူင်ႇဝူင်းပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ တီႇပႄးယိၼ်း မႃး မိူဝ်ႈပီ 2003 လိူၼ်မေႇ 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[5]
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵၢႆႇသိုပ်ႇဝႆႉတင်း ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူး လႄႈ ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[6]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 52.
- ↑ Aung Than Tun (Monywa)။ "Maha Bandula, Immortal Myanmar Supreme Commander"၊ New Light of Myanmar၊ 2003-03-26။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2009-05-14။။
- ↑ Enriquez, Colin Metcalfe (1922). A Burmese wonderland : a tale of travel in Lower and Upper Burma. Cornell University Library. Retrieved on 2009-05-14.
- ↑ Christopher Buyers. The Konbaung Dynasty Genealogy. royalark.net. Retrieved on 2009-09-26။
- ↑ "Myanmar extends Aung San Suu Kyi house arrest"၊ People's Daily online, May 25, 2007။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2008-10-07။။
- ↑ "Sr Gen Than Shwe urges officials to collectively strive for turning Sagaing Division into granary of Upper Myanmar Assistance assured to upgrade Monywa-Budalin-Dabayin-YeU-KhinU Road"၊ The New Light of Myanmar, December 3, 2002။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2008-10-12။။ Archived from the original on 2009-02-28။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း Maplandia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ႁိူဝ်းမိၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈလမ်းၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉ တူၵ်းလူင်းတီႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဢၼ်မီးၼႂ်းႁိူဝ်းမိၼ်ၼၼ်ႉ လူႉတၢႆ 12 ၵေႃႉ ပႃးၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 10 June 2021 (လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်မွၵ်ႈ 08:00 မူင်းၼၼ်ႉ ႁိူဝ်းမိၼ်ၽၢႆႇတေႃႉသူင်ႇၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် ၶွင်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လမ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၵူၼ်းၶီႇၸွမ်း 16 ၵေႃႉ ပဵၼ်ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉ တူၵ်းလူင်းတီႈႁိမ်းဢၼီးၸၶၢၼ်း (အနီးစခန်း) ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဢၼ်မီးၼႂ်းႁိူဝ်းမိၼ်ၼၼ်ႉ လူႉတၢႆ 12 ၵေႃႉ ပႃးၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၽူႈယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ လွတ်ႈၽေးလီ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမႆႈၸႂ်သင်ၼႆ လႆႈႁၼ်ၸုမ်းၽၢႆႇၶႄၾႆးဝဵင်းမၢၼ်းတလေး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈၼႄတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ ႁိူဝ်းမိၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈလမ်းၼႆႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉတူၵ်းလူင်းတီႈႁိမ်း ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉ (EPC) ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း ႁိူၼ်းမိၼ်တူၵ်းၼၼ်ႉတင်းၼမ်လႄႈ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇတူၺ်း၊ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁၼ် ၽၢႆႇၸွႆႈထႅမ် လႄႈ ၽၢႆႇၶႄၾႆးၶဝ် ၵႂႃႇတီႈႁိူဝ်းမိၼ်တူၵ်းၼၼ်ႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။
ၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇဝႃႈ ႁိူဝ်းမိၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉတူၵ်းလူင်းတီႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ မီးသင်ႇၶၸဝ်ႈ၊ ၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းထႅင်ႈ 8 ၵေႃႉ ၶီႇၸွမ်းသေ လုၵ်ႉတီႈၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇတီႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ မိူဝ်ႈၽွင်းႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးသေ ဢၢင်ႈတေလူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉတူၵ်းလူင်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၸွမ်းၼင်ႇ တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း သင်ႇၶၸဝ်ႈ လႄႈ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း မီးၼၼ်ႉသေ လႆႈဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ လႄႈ ငိုၼ်းတွင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈ ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA တင်းၼမ်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 11 January 2021 (လိူၼ်ၸဵင်လွင်ႈ 13 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ပီႈၼွင်ႉတႆးၸႂ်လီ ၼႂ်းမိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး သိုဝ်ႉပႃဢႅပ်ႇ (ပႃၵပ်း) တင်းၼမ် 10,000 ဢႅပ်ႇ (ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇဢႅပ်ႇ) ဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈသု မိူင်းၵိုင် ဢဝ်ၽၵ်းၵၢတ်ႇသူမ်ႈထႅင်ႈ 6 ပုင်း ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ တႃႇၵိၼ်ယႅမ်ႉ ၵေႃႉသိုၵ်းၵေႃႉႁၢၼ် ၸိူဝ်းႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်တင်းသဵင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ မုၵ်ႉၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး လႄႈ ပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ဢဝ်ငိုၼ်းတွင်းတင်းၼမ် 1,500,000 (ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉႁႃႈသႅၼ်ပျုး) တႃႇႁႂ်ႈသိုဝ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ၵေႃႉသိုၵ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၼႃႈသိုၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းမီးပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ဢဝ်တူဝ်ငိုၼ်း တင်းၼမ် ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ထႅင်ႈ ၸၢႆးၵေႇသႃႇလ 500 ဝၢတ်ႇ၊ ၸၢႆးၵေႃးလိင်ႇ + ၼၢင်းလူႇ 300 ဝၢတ်ႇ၊ လုင်းသေႃး + ပႃႈသႂ် လႄႈ ၸၢႆးသူမ်သၵ်း 1,000 ဝၢတ်ႇ၊ လုင်းသြႃႇတီ 100 ဝၢတ်ႇ လႄႈ ၸၢႆးသူၺ်ႇ + ၼၢင်းၵူႇ 500 ဝၢတ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း ယင်းလႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းသေ ၶဝ်ႈၸွႆႈထႅမ် တီႈၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ထႅင်ႈတင်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းၸဝ်ႈလူတ်ႉၵႃး လႄႈ ၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉၵႃး ပႃးတင်းၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸူႉတုမ်ငိုၼ်းတွင်းၵၼ်သေ ဢဝ်ငိုၼ်း 850,000 ပျႃး (ပႅတ်ႇသႅၼ်ႁႃႈမိုၼ်ႇပျုး) တႃႇႁႂ်ႈသိုဝ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ ၵေႃႉသိုၵ်း ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၼႃႈသိုၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇထႅင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ယင်းမီးထႅင်ႈ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း တီႈယူႇၼႂ်းဢိူင်ႇၼွင်ဢၢင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ၵိၼ်ယႅမ်ႉ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် တႃႇႁုင်မိုဝ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ၵေႃႉသိုၵ်း ၵေႃႉႁၢၼ် ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၼႃႈသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ထႅင်ႈတင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈႁပ်ႉတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵႃး ၼႂ်းၼႃႈတီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၵူၺ်း ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းမိူင်းတႆးၸၢၼ်းၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉတၢင်းၸွႆႈထႅမ်မိူၼ်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ပေႃႈထဝ်ႈၽေႃးၵ + မႄႈထဝ်ႈဢူင်း ဢဝ်ၶဝ်ႈသၢၼ် 3 ၶႂၢႆး လႄႈ ၵျုႇသၢၼ်ႇ 2 ၸွႆႈ သၢင်ႉငိုၼ်း 45,000 ပျႃး (သီႇမိုၼ်ႇႁႃႈႁဵင်ပျႃး) ဢိၵ်ႇတင်းထႅင်ႈ ၸၢႆးသၢႆလဵၵ်ႉ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ဢဝ်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ 2 ထူင်၊ ၽၵ်းၵၢတ်ႇမွၵ်ႇ 2 ထူင် လႄႈ ၽၵ်းၵၢတ်ႇလုင်းထႅင်ႈ 2 ထူင် ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၼႃႈတီႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း တီႈၼိုင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 31 December 2020 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ႇၶၸဝ်ႈ လႄႈ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ၼုင်ႈဝႆ၊ ယႃႈယႃ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ ထႅင်ႈတင်းၼမ် ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၼႃႈတီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းတင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလႆႈႁပ်ႉတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ တီႈသင်ႇၶၸဝ်ႈ လႄႈ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းမိူင်း၊ ၼွၵ်ႈမိူင်း တင်းသဵင်ႈၼႆႉသေ ယူႇတီႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ယိၼ်းၸူမ်း ၶွပ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၼမ်ထိုင် တီႈၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
လုၵ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ MNDAA , AA ,TNLA 3 ၸုမ်း သိုပ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်း ၽၢႆႇလဵဝ်ထႅင်ႈ တေႃႇထိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 2020 ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။
ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ 3 ၸုမ်း ဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းၽၢႆႇလဵဝ် မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 01 June 2020 – 31 August 2020 ၼၼ်ႉ မူတ်းသဵင်ႈဢႃႇယုၵႂႃႇယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈလဵဝ်သိုပ်ႇတေႃႇဢႃႇယုထႅင်ႈ တႄႇဝၼ်းထီႉ 01 September 2020 – 09 November 2020 ၶၢဝ်းတၢင်း 70 ဝၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းၽၢႆႇလဵဝ်ၶွင် ၸုမ်းသိုၵ်း MNDAA , AA ,TNLA ၼႆႉ တႄႇပိုၼ်ၽၢဝ် ၵိုတ်းတိုၵ်းမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 09 September 2019 – 08 October 2019 ၊ 20 September 2019 – 31 December 2019 ၊ 01 January 2020 – 29 February 2020 ၊ 01 March 2020 – 25 March 2020 ၊ 03 May 2020 – 31 May 2020 ၊ 01 June 2020 – 31 August 2020 ၊ 01 September – 09 November 2020 ႁူမ်ႈ 7 ပွၵ်ႈ ပႃးပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ လႄႈ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းထီႉ 08 November 2020 သမ်ႉ တေမီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉ ၼႆသေ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေပဵၼ် လွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ ၽွင်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီႊ 2020 သေ ၸင်ႇလႆႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
တင်းၽၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းၽၢႆႇလဵဝ် တႄႇဝၼ်းထီႉ 01 September 2020 – 30 September 2020 ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈလိူၼ်သေတႃႉ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်မီး ၸုမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်း / ဢမ်ႇၵိုတ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႈသိုၵ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းၽၢႆႇလဵဝ် လႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ 3 ၸုမ်းၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းၽၢႆႇလဵဝ်မိူၼ်ၵၼ်သေတႃႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ယင်းတိုၵ်ႉမီးပၢင်တိုၵ်း ယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
လူင်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ် (NOUL) ဢၼ်လုၵ်ႉတင်းၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၽတ်ႉၶဝ်ႈလၢႆလၢႆမိူင်း ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 21 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 5 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ႁႅင်းဢူၼ်ႈလူင်းၵႂႃႇၽွင်ႈယဝ်ႉ ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ပိုၼ်ႉတီႈ ယင်းတိုၵ်ႉတေမီးၾူၼ်တူၵ်းၽွင်ႈယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေလူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ် (NOUL) ၽတ်ႉၶဝ်ႈမိူင်းထႆးပွတ်းၵၢင်ယဝ်ႉ ႁႅင်းတႄႇဢူၼ်ႈလူင်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 20 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 4 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈတႄႇထူပ်းႁၼ်လႄႈၽတ်ႉၶဝ်ႈမႃးၼိူဝ်သၼ်လွႆမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ် (NOUL) ႁႅင်းယႂ်ႇၼႃႇလႄႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ယင်းလၢမ်းၶၢတ်ႈပႃးဝႆႉဝႃႈ တေၸၢင်ႈယဵၼ်းပဵၼ် လူမ်းလႅင်ႉလူင် တၢႆႉၾူၼ်း (Typhoon) ။
လူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ် (NOUL) ၽတ်ႉၶဝ်ႈလၢႆလၢႆမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း၊ ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး၊ လၢဝ်း၊ ထႆး လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆယဝ်ႉ။
လူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ် (NOUL) တႄႇၽတ်ႉၶဝ်ႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 17 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾူၼ်တူၵ်းႁႃႇယႂ်ႇ၊ ၼမ်ႉထူမ်ႈသုင်၊ လိၼ်ၵူၼ်ႇပင်းလႄႈ ႁႅင်းလူမ်းၽတ်ႉပဝ်ႇ 56 လၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် 90 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ တေႃႇၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉလူမ်းလႅင်ႉၽတ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႆႈၶၢႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉပၢႆ ၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၵၢင် တႃႇ (3) ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႉတီႈဢွင်ႈတီႈလွတ်ႈၽေးသေ ယွၼ်ႉလိၼ်ၵူၼ်ႇပင်းတဵင်သႂ်ႇ ႁိူၼ်းလႄႈ မီးၵူၼ်းမိူင်း (1) ၵေႃႉ လႆႈလူႉသဵင်ႈတၢႆလႄႈ ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း မီးၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း Vietnamtimes ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းသုၵ်း ဝၼ်းထီႉ 18 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 2 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ)ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ႁိူၼ်းယေးဢၼ်လူႉၵွႆလႄႈ တူၼ်ႈမႆႉဢၼ်လူမ်ႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ သၢႆၾႆးၾႃႉၵေႃႈ ၶၢတ်ႇပဵၼ်တီႈ ဢိၵ်ႇတင်း လိၼ်ၵူၼ်ႇပင်း ၼႆယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈမီးပႃးၾႃႉၽႃႇၾႃႉမႅပ်ႈထႅင်ႈလႄႈ ယွၼ်ႉၾႃႉၽႃႇသေ ၵူၼ်းမိူင်း ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး (7) ၵေႃႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် (4) ၵေႃႉ လႄႈ ပီႈၼွင်ႉထႅင်ႈ (3) ၵေႃႉ လႆႈလူႉတၢႆထင်တီႈၵႂႃႇ ၽွင်းယၢမ်းၼင်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၵုမ်းၵၼ်ယူႇတီႈၼႂ်းႁိူၼ်းပႅၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးပွတ်းႁွင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ဝၼ်းသုၵ်းတၢမ်းၶမ်ႈၼၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉသိုပ်ႇၽတ်ႉၶဝ်ႈတီႈမိူင်းလၢဝ်းပွတ်းၸၢၼ်းသေ ယဵၼ်းပဵၼ် လူမ်းလႅင်ႉလူင် ႁႅင်းၸၼ်ႉၵၢင်သီလိူင်ၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇမိူင်းလၢဝ်း The Laotian Times ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းလၢဝ်းၵေႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ 10 ၸႄႈတွၼ်ႈ မီးလွင်ႉလူႉသုမ်းတင်းၼမ် ယွၼ်ႉၾူၼ်တူၵ်းႁႃႇယႂ်ႇ၊ ၼမ်ႉထူမ်ႈသုင်မၢင်ပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ လိၼ်ၵူၼ်ႇပင်းၸိူဝ်းၼႆႉမိူၼ်ၵၼ်၊ ၵူၼ်းမိူင်းၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင် လႆႈၶၢႆႉတီႈယူႇလႄႈ ဢမ်ႇမီးၵူၼ်း လူႉသဵင်ႈတၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇမိူင်းထႆး TNN ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉၽတ်ႉၶဝ်ႈမိူင်းထႆး ပွတ်းၵၢင်၊ ပွတ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇ ႁူမ်ႈတင်းမူတ်း (22 ၸႄႈတွၼ်ႈ)သေ တီႈမိူင်းထႆးၵေႃႈ ပိုၼ်ႉတီႈၵမ်ႈပႃႈၼမ် မီးၼမ်ႉထူမ်ႈသုင်၊ ၾူၼ်တူၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ လူမ်းၽတ်ႉပဝ်ႇႁႅင်းသေ ၵူၼ်းမိူင်းထႆး 1,400 ပၢႆ ဢမ်ႇမီးတီႈယူႇတၼ်းသဝ်းလႄႈ မီးၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း (2) ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ် (NOUL) ၽတ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾူၼ်တူၵ်းတူဝ်ႈတင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေယဝ်ႉ မိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းယၢင်း လႄႈ တိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ တိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ တိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ် (NOUL) ၽတ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တႄႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 19 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ၼၼ်ႉလႄႈ ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်း 100 ပၢႆ လႆႈလူႉၵွႆၵႂႃႇသေ မီးၵူၼ်းမိူင်း လႆႈလူႉတၢႆၵႂႃႇ (3) ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
ဢၼ်လူမ်းလႅင်ႉၽတ်ႉၶဝ်ႈသေ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈမိူင်းမွၼ်း ၸႄႈဝဵင်းယေး၊ ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလႃႇမၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢၼ်မီးၵူၼ်းလူႉသဵင်ႈတၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈမိူင်းမွၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်မိူင်းမွၼ်းယဝ်ႉ တိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ မျဵၵ်ႉ၊ ပူႉလေႃးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၶိုၼ်ႈသုင်၊ လူမ်းလႅင်ႉၽတ်ႉႁႅင်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ (16,00) ပၢႆ လႆႈသုမ်းႁိူၼ်းယေးသေ ၶၢႆႉပၢႆႈၵႂႃႇယူႇၸွမ်းပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
တီႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၵေႃႈ မိူၼ်ၼၼ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၾူၼ်တူၵ်းဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးလၢႆလၢႆဝၼ်းထပ်းၵၼ် လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶိုၼ်ႈသုင်မႃးသေ ၼမ်ႉထူမ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈႁိူၼ်းယေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢၼ်ယူႇႁိမ်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ (7,000) ပၢႆ လႆႈၶၢႆႉပၢႆႈၵႂႃႇယူႇဢွင်ႈတီႈလွတ်ႈၽေးဝႆႉ မိူၼ်ၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ် (Noul) ႁႅင်းဢူၼ်ႈလူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆသေတႃႉ ယင်းတိုၵ်ႉတေမီး ၾူၼ်တူၵ်းၸွမ်းမႃးထႅင်ႈ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ၼိုင်ႈဝူင်ႈ (7 ဝၼ်း) ၼႆလႄႈ လွင်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈသုင် ၊ လိၼ်ၵူၼ်ႇပင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၾၢင်ႉဝႆႉ တေႃႇပေႃးထိုင် ဝၼ်းထီႉ 27 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 11 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ယူႇၼႆယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈလူမ်းလႅင်ႉလူင် ၼူဝ်ႇလ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈတေႃႇထိုင် ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ပင်းၵလႃးၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် တီႈၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး မီးလူမ်းလႅင်ႉၸၼ်ႉဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇယူႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ သင်ဝႃႈလူမ်းလႅင်ႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူမ်းလႅင်ႉ ႁႅင်းသုင်မႃးၼႆၸိုင် ထႅင်ႈလၢႆဝၼ်း တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၾူၼ်တူၵ်းလႄႈ မီးလူမ်းလႅင်ႉၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ မိူင်းရၶႅင်ႇ၊ တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ တိူင်းမၢၼ်းတလေး၊ တိူင်းၸႄႈၵႅင်းလႄႈ မိူင်းၶၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသ်လႄႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၵေႃႈ တေမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈပႃးၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၽၢႆႇၵူတ်ႇထတ်း ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း မႄႈသၢႆ – တႃႈၶီႈလဵၵ်း တီႉၺွပ်းလႆႈၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ တူၵ်းမႅၼ်ႈၵႃႈၶၼ် 4 လၢၼ်ႉဝၢတ်ႇ (ငိုၼ်းထႆး) ၽွင်းတိုၵ်ႉတေသူင်ႇၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းထီႉ 27 May 2021 (လိူၼ်ႁူၵ်းလွင်ႈ 2 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇထႆး ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ ယွၼ်ႉမီးၵူၼ်းတေႃႉတၢင်ႇၵုၼ်ႇ ဢၼ်လီထၢင်ႇထိူမ်သေ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈထႆး လၢႆလၢႆၽၢႆႇ ၸင်ႇလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် လူင်းပိုၼ်ႉတီႈၵူတ်ႇထတ်း ၼႂ်းၵိဝ်ႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၼမ်ႉလိၼ်း ဢိူင်ႇဝဵင်းၽၢင်ၶမ်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈသၢႆ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး လႆႈထူပ်းႁၼ် ၼၢင်းၸၢမ် ၼၢမ်းဝူင်း တိုၵ်ႉဢဝ်ၵုၼ်ႇၵႃႉ ဢၼ်တၢင်ႇလူတ်ႉမႃး ၶၢႆႉသႂ်ႇလူတ်ႉၵႃးထႅင်ႈလမ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်လူတ်ႉၵႃး တႃႇတေႃႉတၢင်ႇၵႂႃႇၸူး ၽင်ႇတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉၵႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸိုဝ်ႈ ၵျေႃႇၽဵဝ်း ဢႃႇယု 32 ပီႊ မိူဝ်ႈၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း ၼႂ်းတိူၵ်ႈၵုၼ်ႇၵႃႉတင်းမူတ်း ထူပ်းႁၼ်ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တႃႇၸႂ်ႉတိုၵ်းၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတီႉၺွပ်း ၵူၼ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်း 2 ၵေႃႉ ၵႂႃႇၵူတ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်တီႈ လၢၼ်ႇၵူတ်ႇထတ်း ၵုၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း ဝဵင်းမႄႈသၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းတိူၵ်ႈၵုၼ်ႇၵႃႉတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ၵူတ်ႇထူပ်းႁၼ် ၵွင်ႈပွတ်း 13 လဝ်း လႄႈ ၵွင်ႈယၢဝ်း 13 လဝ်း မၢၵ်ႇၵွင်ႈထႅင်ႈ 46,375 လုၵ်ႈ တူၵ်းမႅၼ်ႈၵႃႈၶၼ်ငိုၼ်းထႆးမွၵ်ႈ 4 လၢၼ်ႉဝၢတ်ႇ၊ ၼၢင်းၸၢမ် ၼၢမ်းဝူင်း လၢတ်ႈဝႃႈ လႆႈႁေႃႈလူတ်ႉၵႂႃႇတေႃႉတၢင်ႇၵုၼ်ႇ တီႈႁိမ်းသုၼ်ၵၢင်ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ TESCO LOTUS ဝဵင်းမႄႈသၢႆ သေသိုပ်ႇသူင်ႇပၼ်လူတ်ႉၵႃး တႃႇတေႃႉတၢင်ႇၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ် ၽင်ႇတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈထႆး လႆႈပိုတ်ႇဢဝ်တၢင်းၽိတ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၽိတ်းမၢႆမီႈ လူၺ်ႈမတ်ႉတႃ 242 လႄႈ ဢဝ်တူဝ်ၵူၼ်းမီးတၢင်းၽိတ်း ၶဝ်ႈၸွပ်ႇထၢမ်တီႈႁူင်းပလိၵ်ႈ ဝဵင်းမႄႈသၢႆသေ တေသိုပ်ႇႁႃတူၼ်ႈတေႃႇ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၽိတ်းမၢႆမီႈၼႆႉၵႂႃႇထႅင်ႈ ၼင်ႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 February 2021 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၼိဝ်သဝ်းသေ မၢင်ပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်၊ မၢင်ပိုၼ်ႉတီႈသမ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈသိုၵ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈသိုၵ်း ၶိုၼ်းလုၵ်ႉတေႃႇသူႈတင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈမီး မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မိူင်းၶျၢင်း လႄႈ မိူင်းယၢင်းလႅင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းႁဵတ်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇႁင်းၵူၺ်းသေ ၶဝ်ႈတိုၵ်းယိုဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ႁူင်းပလိၵ်ႈ လၢႆလၢႆဢွင်ႈတီႈ ယူႇမိူၼ်ၵၼ်။
ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈထႆး တီႉၺွပ်းလႆႈပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉၵေႃႈ လႅပ်ႈတေမီး ၵူၼ်းမိူင်း/ၵူၼ်းသိုၵ်း သေမူႇသေၸုမ်း ဢၼ်ယူႇၽင်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သင်ႇသိုဝ်ႉတီႈမိူင်းထႆး ၵေႃႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
မၢၵ်ႇလူင် (2) လုၵ်ႈ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈႁွႆႈသေ ၵွင်ႉယွၼ်ႇဝႆႉ ၼႃႈလၢၼ်ႉၶၢႆပူႉ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း တႃႈၵုင်ႈ−ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ တီႈပွၵ်ႉယႂႃႇႁွင်း ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၸုၼ်း မိူင်းရၶႅင်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢွၼ်ၵၼ်တူၵ်းၸႂ် မႆႈၸႂ်ၵူဝ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလွတ်ႈၽေးၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 14 September 2020 (လိူၼ်ၵဝ်ႈလွင်ႈ 12 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 8 မူင်းၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈၵႂႃႇထူပ်းႁၼ် မၢၵ်ႇလူင် (2) လုၵ်ႈ ၵွင်ႉႁွႆႈဝႆႉၼႃႈလၢၼ်ႉၶၢႆပူႉ ဢၼ်ပိၵ်ႉလၢၼ်ႉၼၼ်ႉဝႆႉလႄႈ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလိုဝ်းလင်ၵႂႃႇတင်းပွၵ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်သႅၼ်းမဵဝ်းလႂ် တၢင်းယၢဝ်းမီး မီးမွၵ်ႈ (2) ထတ်း၊ ပွတ်းႁူဝ်ပဵၼ်သီၶဵဝ် ပွတ်းႁၢင်မီးသီလမ်သေ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈၽၢင်း (မႆၽၢင်း) သီလိူင်သေ ႁွႆႈဝႆႉၼႃႈလၢၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Narinjara ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈဝႃႈ − ပဵၼ်မၢၵ်ႇလူင်ယူႇ၊ ၵူၺ်းဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇသႅၼ်းလႂ်၊ ၵူၼ်းၼႂ်းပွၵ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်သူၼ်ၸႂ်သေ ၵႂႃႇဢုမ်ႇၵၼ်တူၺ်းယူႇ၊ လၢၼ်ႉၶၢႆပူႉၼၼ်ႉတႄႉ ပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉဢေႃႈ၊ ပေႃးမၢၵ်ႇလူင်ၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းမႃးတႄႉ ထၢင်ႇတႄႉ တေၸၢင်ႈတႅၵ်ႇယူႇႁိုဝ်ဢမ်ႇႁူႉ၊ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇမႃးၽဵဝ်ႈသိမ်းပၼ် တိုၵ်ႉႁွႆႈဝႆႉယူႇၼႃႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉႁဵတ်းၼၼ်ၵူၺ်းဢေႃႈ ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႈဢမ်ႇမီးၽႂ်တၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၽႂ်ၽူႈလႂ် တၼ်းမႃးႁွႆႈဝႆႉမိူဝ်ႈလႂ် လႄႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇလူင်ၶွင်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸုမ်းလႂ်သေ လွင်ႈၼႆႉ ပိူင်းၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်းရၶႅင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်သေ ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီမႃးထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉဝႃႈ လၢၼ်ႉၶၢႆပူႉၼၼ်ႉသမ်ႉ မီးဝႆႉႁိမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ၵမ်းသိုဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၵႂႃႇမႃး သၢႆသဵၼ်ႈတၢင်း တႃႈၵုင်ႈ−ၸိတ်ႉတူၺ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႆႈၸႂ်ဝႆႉထႃႈဢွၼ်တၢင်းၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈလၢၼ်ႉၶၢႆပူႉၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ဢူးထုၼ်းၺဵင်းဝိၼ်း ယူႇပွၵ်ႉယႂႃႇႁွင်းသေ ယွၼ်ႉဝႃႈ မေးၼၢင်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈလႄႈ ပိၵ်ႉဢိုတ်းလၢၼ်ႉဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်း မီးၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈဝူင်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ယူႇတီႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းပွၵ်ႉလႄႈ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၸုၼ်းၶဝ် လႆႈပွင်ႇလႅင်းဝႆႉ ပၼ်တီႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈယဝ်ႉၼႆသေတႃႉ တေႃႇပေႃးထိုင် မိူဝ်ႈဝႃးယၢမ်းတၢမ်းၶမ်ႈ (4) မူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇမီးလွင်ႈၽဵဝ်ႈသိမ်းပၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးလၢႆ ဝၼ်းၼၼ်ႉ မီးသၢႆသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လတ်းၽၢၼ်ႇၵႂႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းၼၼ်ႉသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တပ်ႉၶမယ (550) ငဝ်ႈတပ်ႉပူင်ႇၼႃးၸုၼ်း လုၵ်ႉတီႈတႃႈႁိူဝ်းၵူႇဝသေ တေႃႉၶူဝ်းၶွင်ၵႂႃႇသၢႆသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ၼၼ်ႉယူႇ၊ ၸွမ်းသၢႆသဵၼ်ႈတၢင်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် တိူဝ်းဝႆႉလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ပဵၼ်တီႈပဵၼ်ၸုတ်ႇပႃးၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇ ၸုမ်းၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်း သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း (REC) ၵဵပ်းသၢႆမၢႆဝႆႉၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်းမိူင်းရၶႅင်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းရၶႅင်ႇ လႆႈလူႉသဵင်ႈတၢႆမၢတ်ႇၸဵပ်းယွၼ်ႉ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသွင်ၽၢႆႇ သေဢမ်ႇၵႃး မၢၵ်ႇလူင်၊မၢၵ်ႇယဵပ်ႇ၊မၢၵ်ႇၽႃ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသိုၵ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈလူႉသဵင်ႈတၢႆ မၢတ်ႇၸဵပ်းၼမ်တႄႉတႄႉၼႆယဝ်ႉ။
ၽွင်းယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉဝႃႈတီႈမိူင်းရၶႅင်ႇ မီးလွင်ႈၽႄႈလၢမ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ တီႈၼႂ်းဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၸုၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၵူၼ်းတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းမိူၼ်ၵၼ်သေ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇၼႂ်းႁိူၼ်းယေး (Stay at Home) ဢိၵ်ႇတင်း ႁၢမ်ႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်းယေး ၽွင်းယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်းပႃးဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၸူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၽႄႈလၢမ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းယူႇတီႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ၽူႈမီးၸၼ်ႉသုင်တပ်ႉသိုၵ်းဢိၼ်းတီးယႃးလႄႈ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းလုမ်းၽွင်းတၢင်ဢိၼ်းတီးယႃး မႃးႁူပ်ႉထူပ်း ဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇလႄႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇလုမ်းၽွင်းတၢင်ဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်မီးတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေပဵၼ် လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် သွင်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႄႈ ဢိၼ်းတီးယႃးၼႆသေ MM Naravane ၽူႈမီးၸၼ်ႉသုင်တပ်ႉသိုၵ်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ Harsh Vardhan Shringla ၽူႈၼမ်းၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ် ၽၢႆႇတိတ်းတေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း ဢိၼ်းတီးယႃး မႃးတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 5 October 2020 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 4 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) မိူဝ်ႈဝႃးယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 09:30 မူင်းၼၼ်ႉ ၽူႈၼမ်းဢိၼ်းတီးယႃး (2) ၵေႃႉလႄႈ Saurabh Kuman ၽွင်းတၢင်ဢိၼ်းတီးယႃး တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁူမ်ႈပႃးတင်း ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်းတင်း ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇဝႃႈၼႆ။
တီႈၼႂ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၼၼ်ႉ သွင်ၽၢႆႇလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လွင်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇၵုၼ်ႇ၊ လွင်ႈႁႅင်းထၢတ်ႈ၊ လွင်ႈသုၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်လႄႈ လွင်ႈသွင်မိူင်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သေပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႂ်းမိူင်းရၶႅင်ႇ ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 13:00 မူင်း ၽူႈၼမ်းဢိၼ်းတီးယႃး (2) ၵေႃႉလႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ဢိၼ်းတီးယႃးၶဝ် သိုပ်ႇၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်းတင်း ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ လႄႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸူဝ်းဝိၼ်းတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ။
ၼႂ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သွင်ၽၢႆႇလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇလွင်ႈသွင်မိူင်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ပိုၼ် ၽႄႈၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၵၼ်သေ ၽၢႆႇဢိၼ်းတီးယႃးၵေႃႈထၢမ်ဝႃႈ ယူႇတီႈဢိၼ်းတီးယႃးသေ မီးလွင်ႈၸွႆႈထႅမ် တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးယူႇတႃႇသေႇ ႁႂ်ႈပေႃးထိုင်ၸၼ်ႉ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် လႄႈ တေႃႇလဵဝ်သိုပ်ႇၵႂႃႇၼႃႈထိုင်လႂ်ယဝ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းလွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သေ ပိုၼ်ၽႄႈၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယၢမ်ႈတီႉၺွပ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်ယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႃႇၵသေယဝ်ႉ ဢၢပ်ႈပၼ်တပ်ႉသိုၵ်းဢိၼ်းတီးယႃးၵေႃႈ ယၢမ်ႈမီးမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ယူႇတီႈဢိၼ်းတီးယႃးသေ ၶိုၼ်းတီႉၺွပ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ယူႇသဝ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသၢမ်ၸဵင်ႇ ဢိၼ်းတီးယႃး−မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်−ပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢၢပ်ႈပၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ယၢမ်ႈမီးမႃးယူႇမိူၼ်ၵၼ်။
ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းတပ်ႉသိုၵ်းသွင်ၽၢႆႇ ၼၼ်ႉ လွင်ႈတီႈလႅၼ်လိၼ်ထုင်ႉသၢမ်ၸဵင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅပ်ႈတေဢဝ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းယူႇဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ် September 2020 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽွင်းတၢင်ၸၼ်ႉသုင်မိူင်းၶႄႇ ယၢင်ၵျႄးၶျီး Yang Jiechi မႃးႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇလႄႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉမိူၼ်ၵၼ်။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်းမွၵ်ႈၼိုင်ႈလိူၼ်ၵူၺ်း ၽူႈၼမ်းဢိၼ်းတီးယႃး မႃးႁူပ်ႉထူပ်း တင်းၽူႈၼမ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တေမီးယိူင်းဢၢၼ်းလွင်ႈတၢင်းသေလွင်ႈလွင်ႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇတိတ်းတေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉသုင် တပ်ႉသိုၵ်းဢိၼ်းတီးယႃးမႃးႁူပ်ႉထူပ်းတင်း ၽူႈၼမ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉသေ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဢိၼ်းတီးယႃး လၢႆလၢႆဢၼ် ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈတင်းသွင်မိူင်း မီးလွင်ႈၽႄႈလၢမ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ယူႇၵေႃႈယဝ်ႉ ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းပွၵ်ႈၼႆႉမီးၽွၼ်းလီတင်းၼမ် ဝႃႈၼႆ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼႆႉၵူၺ်း ဢိၼ်းတီးယႃးလႄႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁူမ်ႈၵၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇသွပ်ႉၾ်ဝႄးလႄႈ ၶိူင်ႈဢၢႆႇထီႇ ဢၼ်ၶိုတ်းၸၼ်ႉ တီႈဝဵင်းမျိတ်ႉၵျီးၼႃး (ဝဵင်းၸေႊၼႃး) ဢၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ (Centre of Excellence in Software Development and Training- CESDT) လႄႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းပႃး လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် လႄႈ လွင်ႈလဵင်ႉလူတူဝ်သတ်းၸိူဝ်းၼႆႉပႃးၼႆယဝ်ႉ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၽၢႆႇဢိၼ်းတီးယႃး ယင်းပၢႆတွၼ်ႈယႃႈယႃ Remdesivir (3,000) တဝ်ႈ တႃႇယူတ်းယႃၵူၼ်းတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၼမ်းဢိၼ်းတီးယႃးမႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပွၵ်ႈၼႆႉ ႁိုင်ပဵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း (2) ဝၼ်းသေ မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 6 October 2020 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမိူဝ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
သိုၵ်း ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး SSPP လႄႈ TNLA ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ယိုဝ်းမၢၵ်ႇလူင် ၶဝ်ႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼွင်ဢေႃႈ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးသေ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတူၵ်းတႅၵ်ႇ တိူဝ်ႉၸပ်းၵူၼ်းမိူင်း 1 ၵေႃႉ။
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 3 March 2021 (လိူၼ်သၢမ်လွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 12:10 မူင်း သိုၵ်း ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး SSPP လႄႈ TNLA ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ဢူၺ်းလီသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ယိုဝ်းမၢၵ်ႇလူင်ၶဝ်ႈ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလႄႈ မၢၵ်ႇၵႂႃႇတူၵ်းတႅၵ်ႇတိူဝ်ႉၸပ်းၺႃး တီႈၼႃႈၽၢၵ်ႇ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ လႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ထိုင်တီႈပေႃးလိုမ်းတူဝ်လိုမ်းၶိင်း။
ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ် လႄႈ ၸွႆႈႁၢမ်ႈလိူတ်ႈ/ၸဵတ်ႉလိူတ်ႈ မၼ်းၼၢင်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ၼႆသေ ထိုင်ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 13:00 မူင်းၼႆႉ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ် တိူဝ်ႉၸပ်းၺႃး ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇႁူႉတူဝ်လူးၵွၼ်ႇ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 28 February 2021 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း 12:00 မူင်း သိုၵ်း TNLA ဢဝ်မၢၵ်ႇလူင် 60 MM ယိုဝ်းၶဝ်ႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၸၢမ် ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈသေ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတိူဝ်ႉၸပ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 2 ၵေႃႉ လႄႈ ၵႂၢႆး မႃ မူ ၵႆႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလဵင်ႉဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လူႉတၢႆတင်းၼမ်။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းသွင် တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈ လႅတ်ႇတိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈ Decem ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇမၼ်းတႄႉ (10)၊ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း မိူဝ်ႈတႄႇႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းပႃးဝႆႉ (10) လိူၼ်ၵူၺ်း။
ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းဢဵတ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World AIDS Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၵၢၼ်ဝႆႉၶႃႈလိပ်း - International Day for the Abolition of Slavery
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႓[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းၵူၼ်းဢမ်ႇၶႅင်ႇလႅင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Persons with Disabilities
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႔[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းႁၵ်ႉသႃသတ်းပႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Wildlife Conservation Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႕[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းလိၼ်လုမ်ႈၾႃႉ - World Soil Day
- ဝၼ်းၵူၼ်းၸွႆႈသၢင်ႈ တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် - International Volunteer Day for Economic and Social Development
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႗[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇလႅင်မိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း - International Civil Aviation Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႙[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း ၵၢၼ်ၽိတ်းသိၼ်ငၢၼ်း - International Anti-Corruption Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႐[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း - Human Rights Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႑[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းသၼ်လွႆလုမ်ႈၾႃႉ - International Mountain Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႔[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းလိင်းလုမ်ႈၾႃႉ - Monkey Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႘[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းၵူၼ်းယၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Migrants Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒႐[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸၢဝ်းၵူၼ်းၶွတ်ႇလိူတ်ႈၵၼ် - International Human Solidarity Day
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒႘[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒႙[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းတြေႃးလူင်လုမ်ႈၾႃႉ - International Cello Day
ဝၼ်းၶွပ်ႈၶူပ်ႇလႄႈ ၶေႃႈပၢႆႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑ = ဝၼ်း ဢဵတ်ႇၵမ်ႇၽႃႇ World AIDS ။ ဝၼ်းပေႃႇတူႇၵီႇၶဝ် ၶိုၼ်းလႆႈ လွတ်ႇလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ၊ ဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းရူႇမေးၼီးယႃး၊ ဝၼ်းၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈလုၵ်ႈ Eat a Red Apple Day။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒ = ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ မိူင်း ယူႇဢေႇဢီး။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႓ = International Day of People with Disability ဝၼ်းၽူႈႁၵ်းၵႅင်ႉၵတ်ႉၵႃႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်း။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႔ = World Wildlife Conservation Day ဝၼ်းထိင်းသိမ်း တူဝ်သတ်းလိူင်း ၵမ်ႇၽႃႇ။ ဝၼ်းတပ်ႉၼမ်ႉ ဢိၼ်းတီးယႃး။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႕ = Volunteer Day ဝၼ်းၽူႈၸွႆႈထႅမ်ႈ။ ဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းထႆး (ဝၼ်းပေႃႈ)
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႖ = ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းၽိၼ်ႇလၢၼ်ႇ၊ ဝၼ်းပၵ်းပိူင်ၶၢမ်ႇငဝ်ႈ ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင် မိူင်းသပဵင်ႇ။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႗ = Pearl Harbor Day ဝၼ်းတႃႈၼမ်ႉပလႄး မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႘ = Christmas Card Day ဝၼ်းၵၢတ်ႉၶရဵတ်ႉမၢတ်ႉ။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႘ = ဝၼ်းမႄႈ မိူင်းပၼႃးမႃး။ ဝၼ်းပၵ်းပိူင်ၶၢမ်ႇငဝ်ႈ ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းရူဝ်ႇမေးၼီးယႃး။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႐ = ဝၼ်းပၼ်သူးၼူဝ်ႇပႄႇ (ဝၼ်း Alfred Nobel သဵင်ႈၵၢမ်ႇ)။ ဝၼ်းသုၼ်ႇၵူၼ်း။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႑ = Mountain Day ဝၼ်းလွႆ။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႒ = ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းၵႅၼ်ႇၺႃႇ။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႔ = Monkey Day ဝၼ်းလိင်း။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႖ = ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ မိူင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပႃႇရဵင်း။ ဝၼ်းဢွင်ႇပွႆး မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ။ ဝၼ်းၶိုၼ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ မိူင်းဢႃႇၽရိၵၸၢၼ်း။ Beethoven's Birthday ဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးၽဵင်း "ပီႇတူဝ်ႇပိၼ်ႇ"။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႑႗ = Maple Syrup Day ဝၼ်းၼမ်ႉဝၢၼ်မႄႇပႄႇ။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒႕ = ဝၼ်းၶရဵတ်ႉမၢတ်ႉ။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒႖ = Boxing Day ဝၼ်းပၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈ ၵူၼ်းၸႂ်ႉ၊ လုၵ်ႈၼွင်ႉ။ ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းသလူဝ်ႇပေးၼီးယႃး။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒႗ = Visit the Zoo Day ဝၼ်းဢႅဝ်ႇပၢင်သတ်း။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႒႘ = ဝၼ်း Proclamation Day မိူင်းဢေႃးၸတြေးယႃးၸၢၼ်း။ Chocolate Day ဝၼ်းၶျေႃးၵလႅတ်ႉ။
- တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ႓႑ = New Year's Eve ဝၼ်းၽိတ်ႈတႃႇ ပီမႂ်ႇ
ၸိူဝ်းတေလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- လိူၼ် AIDS ၵမ်ႇၽႃႇ World Aids Month ။
- လိူၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းယႃႈသေ ႁေႃႈလူတ်ႉ National Drunk & Drugged Driving Prevention Month။
- လိူၼ်မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႈ ဢၼ်မီးႁၢၵ်၊ ဢၼ်မီးသီႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်း Vegetables and Exotic Fruits Month ။
- လိူၼ်လႆႈတမ်းၸႂ် လွင်ႈတၢင်းလဵၼ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ လွင်ႈၶူဝ်းတွၼ်ႈ Safe Toys and Gifts Month။
- လိူၼ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ဝိၺၢၼ်ႇ Spiritual Literacy Month။
- လိူၼ်မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈလႄႈ လိူၼ်မၢၵ်ႇပၵ်ႉၶၢဝ်းၵတ်း Tomato and Winter Squash Month
- လိူၼ်လႆႈတမ်းၸႂ် ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈတၢင်းၵိၼ် တင်းၵမ်ႇၽႃႇ Worldwide Food Service Safety Month
အခြားနှစ်ပါတ်လည်နေ့များ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ၁၈-၁၂-၁၉၉ဝ NCGUB ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ စတင်ဖွဲ့စည်းသည့်နေ့။
- ဒီဇင်ဘာ (၁၂) = ကူကီးတော်လှန်ရေးနေ့။
- ဒီဇင်ဘာ(၃၁) = ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံကျဆုံးသည့်နေ့။
- ၂၁-၁၂-၁၉၉ဝ ပုလဲမြို့နယ်က NLD ပါတီဝင်များ အိန္ဒိယကိုရောက်ကြတဲ့နေ့။
မၢႆ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- မွၵ်ႇတီႇသႅမ်ႇပႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်း = မွၵ်ႇ Narcissus (ဢမ်ႇႁူႉၽၢႆႇတႆး)၊
- မွၵ်ႇတီႇသႅမ်ႇပႃႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ = (နတ်တော်လ = ဂမုန်းပန်း၊ သဇင်ပန်း၊ ပြာသိုလ = ခွာညိုပန်း)၊
- ယႃႇသီႇသိပ်းသွင် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ = Sagittarius = ထၼု (တေႃႇထိုင် ၂၁)၊ Capricorn = ပႄႉ (တႄႇဢဝ် ၂၂ )
- သႅင်မီးၵႃႈၶၼ် တီႇသႅမ်ႇပႃႇ = Turquoise, Zircon, Tanzanite သႅင်ၶဵဝ်သွမ်ႇ။၊
ဝၼ်းပွႆး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဝၼ်းဢဵတ်ႇၵမ်ႇၽႃႇ - တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်း
- ဝၼ်းၶရဵတ်ႉမၢတ်ႉ (ၵူႈမိူင်းမိူင်း) - တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 25 ဝၼ်း
- ဝၼ်းဢိတ်ႉ (မိူင်းမူႇသလိၼ်ႇ)
- ဝၼ်းပၢႆးပႆႇၺႃႇႁူမ်ႈၵၼ် (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)
ငဝ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]


text:
2015
2015
ၽိုၼ်မၢႆ ပီ 2015[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၢၼ်ပၢႆးဢၢႆႇထီႇ ၼႂ်းပီ 2014[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
Programming Language (႕) မဵဝ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလီ လဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ ၼႂ်း ပီ 2015[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ Software Code ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ Programming language ဢၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ၼၼ်ႉယူႇ။ Programming language ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ႁဵတ်းလႆႈတင်းၼမ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းဝႆႉယူႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ပီ ႒႐႑႕ ၼႆႉၵေႃႈ လွင်းပၢႆးမေႃၼႆႉ မၼ်းတိုၵ်ႉတေမီးပဵၼ် တွၼ်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈတႅမ်ႈ/ၸၼ် ပရူဝ်ႇၶႅမ်ႇၶဝ် တႃႇပေႃးတေလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် Languae (5) မဵဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈၼႄပၼ်ဝႆႉယူႇ။
Java လႄႈ Swift[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ပဵၼ် Java ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် programming language ဢၼ်ပိူၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ် တွၼ်ႈတႃႇတေတႅမ်ႈ Application တႃႇ မူဝ်ႇပၢႆးၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် Android app ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၵေႃႈ လႆႈဢဝ် Java သေတႅမ်ႈဝႆႉ။ Java ၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတင်း desktop လႄႈ မူဝ်ႇပၢႆး application တင်းၼမ်လႄႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် language ဢၼ်ထုၵ်ႇလီလဵပ်ႈႁဵၼ်းယူႇ။ Swift ၼႆႉၸမ်ႉ မၼ်းပဵၼ် language ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Apple ၶဝ် ၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉသေ မၼ်းဢိင်ဝႆႉၼိူဝ် လွင်ႈတၢင်းပၢႆးဝူၼ်ႉ ၸိူဝ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်း Objectiv-C, Ruby လႄႈ Python ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် iOS လႄႈ OS X ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ် language ၼႆႉသေ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ Swift ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်း ယၢပ်ႇယဵၼ်းသေ Java ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးမႃးတူၺ်း လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ programming language မၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈသေ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းမီးလွင်ႈတၢင်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် language C/C++ ဢမ်ႇၼၼ် Python ဢၼ်ၵူၼ်းၸၼ်/တႅမ်ႈ ပရူဝ်ႇၶႅမ်ႇၶဝ် မိုတ်ႈၵိုဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
Python[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
Application ဢၼ်မီးၼႂ်း လွၵ်းၵၢတ်ႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ တေလႆႁၼ် ၶဝ်ၸႂ်ႉဝႆႉ Python ယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် Framwork ႁူဝ်ႇပၢၵ်ႇမၼ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈၼိူဝ် ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉ ၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉ programming language သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼႆ တေလႆႈႁၼ် ပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ Python ၼႆႉ ထုၵ်ႇဢဝ်ၸႂ်ႉဝႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် Logical engin တွၼ်ႈတႃႇ ၵဵမ်း ၼင်ႇ Sims 4 ၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၸၢင်ႈဢဝ် ၶေႃႈမုၼ်း ၶၢႆႉၸူးၵၼ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။/ ယဝ်ႉၵေႃႈ Python ၼႆႉမၼ်းပဵၼ် Programming language ဢၼ် ၽူႈလႂ် ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ သွၼ်ဢဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈဝႆးဝႆး ၼႆယဝ်ႉ။
C++[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
C++ ၼႆႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ် programming language ဢၼ်ၵူၼ်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉၼမ်ယူႇ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေၸႂ်ႉ programming language ၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈလႆႈ ပရူဝ်ႇၶႅမ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ပေႉႁေႈ C++ မႃးလီလီယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီမၼ်း မီးယႂ်ႇမီးလူင်ဝႆႉ။ ဢၼ်ဢဝ် Code သႂ်ႇတီႈၼႂ်း C/C++ ၼႆႉ မၼ်းဝႆးလိူဝ်သေ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း Java, Python, C# ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။
R[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
R ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် Programming language ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ မၼ်းၸႂ်ႉလႆႈ တွၼ်ႈတႃႇတေ ၶူင်သၢင်ႈ application ဢၼ်တႃႇၸတ်းၵၢၼ် ၶေႃႈမုၼ်းလႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် R ၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼင်ႇတီႈ Software ဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် Platform တႃႇ enterprise resource planning (ERP) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ထတ်းသၢင်ႈ ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် R ၼႆႉ ၶူင်သၢင်ဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ႒႒ ပီၼၼ်ႉသေ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယူႇ ႁၢၼ်ႉတေႃႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ပေႃးဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၼ် ပရူဝ်ႇၶႅမ်ႇပၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ႁူင်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆတႄႉ ထုၵ်ႇလီလဵပ်ႈႁဵၼ်း R ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
Ziron[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းယၢမ်ႈၸႂ်ႉ ၵူၼ်းသူင်ၸႂ်ႉ Assembly (ASM) ၼႆတႄႉ ႁူႉတေလႆႈၸႂ် Ziron ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢဝ် ၼမ်ႉၵတ်ႉ Ziron လႄႈ ASM မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸၢင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် Platform ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈပရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ C ၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇတႅမ်ႈ ၶူတ်ႉႁူဝ်ႁဵင်မၼ်းသေၵေႃႈ ၸႂ်ႉ Ziron သေ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈတႅမ်ႈလႆႈၼႂ်း ASM လႆႈဝႆးဝႆးယူႇ။


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 10 June 2021 (လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၼႆႉ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 20 ပီႊၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ႁႅင်းၵၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးသေ ယွၼ်ႉၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼပ်ႉႁူဝ်လၢၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုပႆႇထိုင်ၼၼ်ႉယူႇဝႃႈၼႆ။
ၸွမ်းၼင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆးငၢၼ်း ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း (ILO) လႄႈ ၸုမ်းတူၺ်းထိုင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ (UNICEF) လႆႈဢွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပီႊ 2020 ၼႆႉ ႁႅင်းၵၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တူဝ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ တေမီးယူႇ 160 လၢၼ်ႉၵေႃႉသေ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 4 ပီႊၼႆႉ ႁၼ်တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးယူႇ 8.4 လၢၼ်ႉၵေႃႉဝႃႈၼႆ။
ႁႅင်းၵၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ လႆႈတိူဝ်းၶိုၼ်ႈယူႇဢွၼ်ၼႃႈ တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလ COVID-19 တေၽႄႈလၢမ်းဝႆႉသေ ၼႂ်းပီႊ 2000 တေႃႇထိုင် 2016 ၼႆႉ လႆႈႁၼ် ၶိုၼ်ႈလူင်းယူႇ မွၵ်ႈ 94 လၢၼ်ႉၼႆႉဝႃႈၼႆသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃတၢင်းပဵၼ် COVID-19 သေ ႁႅင်းၵၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တေႁၼ်တိူဝ်းၶိုၼ်ႈယူႇထႅင်ႈသေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၼိုင်ႈၵေႃႉ ၼႂ်းသိပ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းလႆႈပဵၼ် ႁႅင်းၵၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယူႇသေ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းယွၼ်ႈယွၼ်ႉ COVID-19 ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆႉ တေပဵၼ် ပွတ်းတွၼ်ႈ ဢႅပ်ႉၾရိၵ ယူႇဝႃႈၼႆ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈယူႇၵေႃႈ တူဝ်ၼပ်ႉႁႅင်းၵၢၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊ 2016 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇဝႆႉ မိူၼ်ၵဝ်ႇသေ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၵေႃႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆးႁႅင်းၵၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁၢႆႉႁႅင်းထႅင်ႈယူႇဝႃႈၼႆ။
ယူႇတီႈသွင်ၸုမ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်းသူၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ သင်ဢမ်ႇၼႅတ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ် လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်းၽၢၼ်လႆႈၼႆၸိုင်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈ သွင်ပီႊၼႆႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မွၵ်ႈ 50 လၢၼ်ႉ တေၸၢင်ႈလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၽွင်းဢႃႇယုပႆႇထိုင်သေ ႁႅင်းၵၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ တေၸၢင်ႈတိူဝ်းၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ ယူႇဝႃႈၼႆ။
Henrietta Fore ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းတူၺ်းထိုင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ (UNICEF) လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇမီးပိုၼ်ႉတီႈ တႃႇတေႁႂ်ႈလႆႈ တိုၵ်းတေႃးပႅတ်ႈႁႅင်းၵၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃ တၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၵေႃႈ ယိုင်ႈၶႅၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼႆႉ ႁၢႆႉႁႅင်းထႅင်ႈၵူၺ်းဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇဝႆႉၼႂ်းပွၵ်ႈသွင် ဢၼ်လႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်းမိူင်း ပိၵ်ႉဢိုတ်းႁူင်းႁဵၼ်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽႄႈ လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉသႂ်ႇ ငိုၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၽႂ်မၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တေလႆႈလိူၵ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၶဝ်ၸဵပ်းသေ ၸႂ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း (Ho Chi Minh 1890-1969)[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
“ၽၢႆႇသူတၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉ၊ ၽၢႆႇႁဝ်း တၢႆသၢဝ်းၵေႃႉၵေႃႈ ႁဝ်းတေတိုၵ်းဢဝ် လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈႁဝ်းသေ တင်ႈမိူင်းၵွၼ်း ၶေႃႁႂ်ႈလႆႈ” ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႆႉလၢတ်ႈ မိူဝ်ႈတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လီ၊ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ယွမ်းတၢႆတၢင်သေ လိုဝ်းလင်ၵိုၵ်း ပိုၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း။ ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၻီႇမူဝ်ၶရႅတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပီ (1945-1969) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်သဝ်လၵ်း၊ ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းလူင် ဢၼ်ဢွၼ်ၵူၼ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၽိုၼ်ႉတိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်။
- ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈ ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းထိၼိုင်ႈ ၼႂ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်း (Workers’ Party of Vietnam) မႃး။
- (1945-1955) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်(Prime Minister) ဝႅတ်ႉၼၢမ်း။
- ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇတင်ႈ
- ၸုမ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုတ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်း(VietMinh) မိူဝ်ႈ19 May 1941။
- မိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း မိူဝ်ႈပီ 1945 (Republic of Vietnam) ။
- တပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း (People’s Army of Vietnam= PA VN) မိူဝ်ႈ 22 .12.1944 ။
- သိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ ဝႅတ်ႉၵွင်း (Viet Cong)။
ၸႃႇတိ လႄႈ ဢူႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 19.5.1890 တီႈဝၢၼ်ႈႁူင်တူ(Hong Tru) ဢၼ် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၵႂႃႇယႂ်ႇတီႈ ဝၢၼ်ႈဢူႈ ဝၢၼ်ႈလၢင်းသၼ်(LangSan)၊ ၵိမ်းလဵၼ်း (Kim Lien)၊ ၸႄႈတွၼ်ႈငႄဢႅၼ်း (Nghe An)၊ ၼႂ်းၽၢၵ်ႇဢႅၼ်ၼမ် (Annam) ဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈၵၢင်။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၸႅၵ်ႇပဵၼ်ဝႆႉ ၽၢၵ်ႇတူင်ႇၵိၼ်း လႄႈ ၽၢၵ်ႇဢႅၼ်ၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶႄႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၼိုင်ႈႁဵင်ပီၼၼ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈငႄဢႅၼ်း ပဵၼ်တီႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶွၼ်ႈၵၼ်။ ပၢၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈၵေႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈတႄႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးထႅင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။
ဢူႈႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ် “ငုၼ်းၸိၼ်းႁၢႆ” (Ng -uyen Sinh Huy)။ မႄႈပဵၼ် ႁူၺ်းထီးလူင် (Hoang Thi Loan)။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း မီးပီႈၼၢင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပီႈဢၢႆႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၼွင်ႉပၢႆ ၼႂ်းသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႈၼၢင်း ပဵၼ်ငုၼ်းႀီးႀၢၼ်း (Nguyen Thi Thanh) ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽူႈမၢႆ(clerk) ၼႂ်းတပ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ ပီႈဢၢႆႈပဵၼ် ငုၼ်းၸိၼ်းၶႅမ် (Nguyen Sinh Khiem)။ ပဵၼ်မေႃယႃ ၸႂ်ႉ တူၼ်ႈမွၵ်ႇမၢၵ်ႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ၼင်ႇထုင်းၵွၼ်ႇ မီးမႃး။ မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း (10)ၶူပ်ႇ မႄႈတၢႆ လႄႈ လႆႈယႂ်ႇမႃး တႂ်ႈဢူႈ ၵုမ်းထိင်းလဵင်ႉလူ။ ဢူႈပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸၼ်ႉတႅမ်ႇၼႂ်း ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ ၵႆႉထတ်းသၢင်ၶိုၼ်း ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပႅင်ႇသဵတ်ႇ။ မိူဝ်ႈ ၸၼ်ႉၽၢႆႇၼိူဝ် ဢမ်ႇတွပ်ႇသင်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တေၼႄၵၢင်ၸႂ်သေ ဢွၵ်ႇပၢင်ၵႂႃႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၵႆႉၵႆႉ ထူၵ်းမၼ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်။
ၸိုဝ်ႈႁူဝ်ႇၶျႅီႇမိၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ပဵၼ် ငုၼ်းသိၼ်ႇၵုင်း (Nguyễn Sinh Cung)။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈၶဝ်မီးဝႃႈ ဢႃႇယုသိပ်းၶူပ်ႇ တေလႆႈသႂ်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ ၼႆလႄႈ ပဵၼ်မႃး ငုၼ်းတတ်ႉꨢႀၢၼ်း( Nguyen Tat Thanh )ၼႆထႅင်ႈ။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်လိုဝ်း လင်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ငုၼ်းဢၢႆၵုတ်ႇ ပွင်ႇဝႃႈ ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ။ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်းတႄႉ ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ပၢပ်ႁူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ 1941 ၽႅဝ်ၶိုၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေ ဢွၼ်ႁူဝ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉၸင်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိုဝ်ႈႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ ၽူႈပိူင်းလႅင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေႁွင်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၼမ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႇ ငုၼ်းတတ်ႉႀၢၼ်း (Nguyen Tat Thanh)၊ ငုၼ်းဢၢႆႈၵုတ်ႉ (Nguyen Ai Quoc)၊ ၸဝ်ႈႁူဝ်(Chua Ho)၊ ၿၢၵ်ႉႁူဝ်(Bac Ho) ဢမ်ႇၼၼ် ၿၢၵ်ႉ(Bac) ၼႆယဝ်ႉ။ (ၿၢၵ်ႉ ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ လုင်း၊ ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈ ဢူႈမႄႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၼႆယဝ်ႉ)။
ပဵၼ်ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လပ်ႉ။ ၵႆႉၵႆႉလၢႆႈၸိူဝ်ႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်းမီးမွၵ်ႈ (50-75) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်း မီးမွၵ်ႈ (200)ၼႆယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်ၵေႃႈ တႅမ်ႈၼိုင်ႈတီႈၼိုင်ႈမဵဝ်း။ ဢၼ်လႆႈယွမ်းႁပ်ႉၼၼ်ႉ ယင်းမီးယူႇ(4)ပိူင်။ ပီၵိူတ်ႇၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ 1890, 1891, 1892, 1893, 1894, 1895 ၼိုင်ႈတီႈ ၼိုင်ႈမဵဝ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်း သုၼ်ႇတူဝ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ ပီၵိူတ်ႇမၼ်း ပဵၼ် 1890 ။
ၼႃႈႁိူၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
18 .10.1926 မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ထင်ယူႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်း ၸၢင်းသူၺ်မိင်း (Zeng Xueming)၊ ပဵၼ်ၶႄႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ။ ယူႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢင်းၸူဝ်း(Guang Zhou)၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႄႈၵဵပ်း (midwife)။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လူဝ်ႇၶူးသွၼ် ၽႃႇသႃႇၶႄႇ၊ လူဝ်ႇၵူၼ်းလုမ်းလႃး ၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ဢဝ်မေးၼႆယဝ်ႉ။ ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်တေႃႇ ထိုင် April 1927 ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၶႄႇလႄႈ ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယူႇ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ၵပ်းသိုပ်ႇ လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူပ်ႉၵၼ်ၶိုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပႅတ်ႈၵၼ်သေတႃႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်း ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း မၵ်းမၼ်ႈသႂ်ႇဝႆႉ တီႈသၢႆမၢႆ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇမီးမေး၊ ဢမ်ႇမီးၼႃႈႁိူၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ ပဵၼ်တႂ်ႈဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုး ႁူမ်ႈတုမ်(Indochinese Union) ဢမ်ႇၼၼ် ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုးပႅင်ႇသဵတ်ႈ( French Indochina) ဢၼ်မီးဝႆႉ တႂ်ႈႁေႃသႅင်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇလဵၵ်ႉတေႃႇယႂ်ႇ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပႄႉၵိၼ် ၵူၼ်းမိူင်းမႃးလႄႈ လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း လွတ်ႈလႅဝ်း တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းတိတ်းၸႂ်မႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၵၢၼ် ၼႂ်းၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် သၢၼ်ၶတ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ မီးၸႂ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈမႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢႃႇယု(7)ၶူပ်ႇ တႄႇႁဵၼ်းသွၼ်ပိင်ႇၺႃႇ။ ဢႃႇယု(16)တႄႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ ဢူႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်ယဝ်ႉ သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈၶႄႇလႄႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၵွၼ်ၾိဝ်းသျတ်ႉ(Confucius၊)။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႆႈလႄႈ ဢူႈၸင်ႇ ၶတ်းၸႂ်သွၼ်ပၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်မၢဝ်ႇႁၢႆးမႃး ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ တီႈ ႁူၺ် (Hue)။ ၵၢၼ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈ 1908။
မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တီႈႁူၺ်(Hue) ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၽၢင်ႇႁၢင်ႈ ႁိုဝ်ဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸိူၵ်ႈၸၼ် ၿၢဝ်ႇၻၢႆး (Bao Dai) လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈပိုတ်ႇဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1908 လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ၶၢၼ်ၵိၼ်းၼႅၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၽၢၼ် မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်(ဆန္ဒပြ) သၢၼ်ၶတ်း တေႃႇၶုၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ် ဢဝ်ၵၼ် ႁဵတ်းၶီႈၶႃႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆသေ ထတ်းသၢင်ၶိုၼ်း ၼိူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၽၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မႃးဢုပ်ႉ မိူင်းၶဝ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈၶၢမ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်း။ 1909 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်း။ ၵႂႃႇႁဵတ်း ၶူးသွၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်း (6) လိူၼ်။
ဢူႈ လႆႈၶၢမ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇ ၵၢၼ်ပႅတ်ႈလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်သေ ႁုလဵင်ႉၸွႆႈၼႃႈႁိူၼ်း။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၶူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၵႂႃႇႁဵၼ်း ၽၢႆႇမႄးၸၢၵ်ႈ။ ပီ 1911 တၢင်ႇသၢႆမၢႆၶဝ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပိုတ်ႇဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးပိုၼ်း လႆႈၶၢမ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး မီးပိုၼ်း ဢၼ်ၵေႃႉပဵၼ်ဢူႈၵေႃႈ သၢၼ်ၶတ်းၶုၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ လႆႈၶၢမ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉမၼ်း ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း။
လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၶၢမ်ႇတဵၵ်းတဵင်၊ တူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈႁူပ်ႉ၊ လႆႈၸဵပ်းမႃးၼၼ်ႉသေ လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ လႄႈ လွင်ႈၶႂ်ႈႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇတေပႄႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ တိတ်းၸပ်းဝႆႉ ၼႂ်းၸႂ်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇႁဵၼ်းလႆႈ ၼႂ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပူၼ်ႉ လွတ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶီႈၶႃႈ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းသေ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးပိင်ႇၺႃႇ၊ တေလႆႈမီး တင်းႁူႉႁၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဝူၼ်ႉႁၼ် ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႂ်ႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်ႈ ၵႂႃႇႁႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။
တႃႇတေၵႂႃႇလႆႈၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ ၸင်ႇလူင်းၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းလူင်ဝႅတ်ႉၼၢမ်းတႂ်ႈ ဢၼ်မီးတႃႈႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဝဵင်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၿၢၵ်ႉႁူဝ်(Bac Ho)ၼႆသေ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၽူႈၸွႆႈ ၸဝ်ႈမိုဝ်ႉ ၼိူဝ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးပႅင်ႇသဵတ်ႈ လမ်းၼိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇမိူင်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 5.6.1911 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတႃႈႁိူဝ်းသၢႆးၵွၼ်ႇ ထိုင်ၵႂုႇ တႃႈႁိူဝ်းဝဵင်းမႃႇသေး(လ်)(Marseille) မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ မိူဝ်ႈ 5.7.1911။
မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးယူႇ ၼိူဝ်ႁိူဝ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းဢမ်ႇယူႇလၢႆ။ လိူဝ်သေ ၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး လဵပ်ႈႁဵၼ်းပႃးထႅင်ႈ လၢႆးႁဵတ်းၶဝ်ႈမုၼ်း၊ လၢႆးႁဵတ်း ၽၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ၊ ၽၵ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းထႅင်ႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ်သၢင်းၽေႃး လုၵ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း ထိုင်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းပႅတ်ႇႁဵင် (8,000)လၵ်း ႁိုင်ၼိုင်ႈလိူၼ် လႆႈၵႃႈၸၢင်ႈႁႅင်းမၼ်း ငိုၼ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၼိုင်ႈၶၼ်(10) ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈယူႇတီႈဝဵင်းမႃႇသေး(လ်)(Marseille)၊ မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းၸႂ်ႉၼႂ်းႁိူၼ်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ လိၵ်ႈလႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်တေႃႉတႄႉမေႃဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇႁဵၼ်းထႅင်ႈ တီႈၵူၼ်းၸႂ်ႉ ၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈလႅၼ်ႇမႃးထႅင်ႈ။
1912 ဢွၵ်ႇၵၢၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵူၼ်းသႂ်ႇၾႆး ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၵႂႃႇၸွမ်းသၢင်းၽေႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ထိုင်ဢႃႇၾရိၵလႄႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ တွၼ်ႈႁွင်ႇ။
1912 -1913 ယူႇမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇသေ ၵႂႃႇမႃးၸွမ်း ဝဵင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉ(ၶ်) လႄႈ ပေႃႇၸတုၼ်ႇ(Boston)သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၶဝ်ႈမုၼ်း ၸွမ်း ႁူင်းလႅမ်းယႂ်ႇလူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။
1913 ထိုင်ၶိုၼ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉ။ တီႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းပတ်းယူး၊ ၵူၼ်းသႂ်ႇမေႃႈၾႆး တူမ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇလူင်(boiler)။ ႁဵတ်းၵူၼ်းႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ တီႈႁူင်းလႅမ်းလူင် ၵႃႇ(လ်)တၼ်ႇ(Carlton Hotel)။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉႁူဝ်မိုဝ်ႉႁူင်းလႅမ်း ဢေႃးၵတ်ႉ(ၸ်)ဢႅတ်ႉ(ၸ်)ၵေႃႇၾီးယႃး(Auguste Escoffier)ၸွႆႈလႄႈ လႆႈၵႂႃႇႁဵတ်း ၶဝ်ႈမုၼ်း ၼႂ်းႁူင်းလႅမ်းၼၼ်ႉသေ ၶတ်းၸႂ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁႃပိင်ႇၺႃႇတင်းႁူႉတင်းမေႃလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။
1917 လုၵ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်းၶိုၼ်း ဝဵင်းပႄးရိတ်ႉ(ၸ်)၊ မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၽႅဝ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတင်းႁူႉႁၼ်လႄႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉလႄႈ မေႃၵႂၢမ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈ၊ ရႃးသျုး၊ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ ၵျုႇမၼီႇ၊ ထႆး၊ လၢဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။
တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1918 သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ယဝ်ႉၵႂႃႇ။ 1919 (32) မိူင်းႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ် တႃႇၵိုတ်းသိုၵ်း ႁႃငမ်းယဵၼ်တီႈ ဝႃႇၸၢႆး(လ်) (Versaille)။
မိူင်းယႂ်ႇမိူင်းလူင်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈ လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်၊ သုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ လႄႈ ဢၢႆႈၵုတ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတၢင်ႇ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလွင်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၶီႈၼၢပ်ႇတဵၵ်းတဵင် ၵူၼ်းမိူင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်။ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းမီး သုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၶဝ်ႈၸႂ်၊ ႁၼ်လီ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းၼၼ်ႉ ဢိတ်ႇသေ ၸႅၵ်ႇပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆလႆႈႁူႉၸွမ်းသေ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမၢႆ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် တႃႇတေသၢၼ်ၶတ်း ပိူင်ဢုပ်ႇပိူင်ႇၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ (Anti-Colonial Movement) ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ တႄႇၼၼ်ႉမႃး ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တႄႇတူင်ႉၼိုင် တႃႇမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းလွတ်ႈလႅဝ်း။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸွမ်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇဝုတ်ႉၻရေႃးဝီႇ(လ်)ၸၼ်ႇ(Woodrow Wilson) ဢၼ်မႃးတီႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ ၸွင်ႇတေမီးလွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ၼိူဝ်ၵၢၼ်သၢၼ်ၶတ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈ မိူင်းၼၼ်ႉ ၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈတွပ်ႇ။
ၼႂ်းပီ 1919-1923 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း သူၼ်းတုမ်ၵူၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸိူဝ်းမီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ မႃးၶွၼ်ႈတုမ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပၢႆးဝူၼ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ။
1920 တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ယွၼ်းၶုၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဝႆႉၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၼင်ႇၵူၼ်းမိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ် တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ မိူဝ်ႈမီးယူႇ ၼႂ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸူဝ်းဢွၼ်လႄႈ လႆႈဢုပ်ႇၵွင်ႉသၢၼ် တင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တေလွတ်ႈဢွၵ်ႇ တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈလႆႈယူႇ ၼႆမႃးယဝ်ႉ။
1921 ပၢင်ၵုမ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈထိ(3) ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႂႃႇထူပ်းလီႇၼိၼ်ႇ(V.I.Lenin) ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉရႃးသျုး။ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း။
1921 - 1925 တင်ႈပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ် ၼႂ်းၸုမ်းၽူႈၼၢမ်း။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢဝ်ၸိုဝ်ႈပၢႆၵမ် ငုၼ်းဢၢႆႈၵုတ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉ တႅမ်ႈသွႆႉလိၵ်ႈ သႂ်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ တႅမ်ႈပပ်ႉ တၢင်းၽိတ်းၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇပႅင်ႇ သဵတ်ႈလႄႈ မီးလၢႆပပ်ႉထႅင်ႈ။
1923 ၶႂ်ႈႁူပ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလီႇၼိၼ်ႇလႄႈ ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈလပ်ႉ ၶျႅၼ်းဝၢင်ႉ(Chen Vang)သေ ၵႂႃႇရႃးသျုး။ မိူဝ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ လီႇၼိၼ်ႇတၢႆယဝ်ႉ လႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁူပ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈထိႁႃႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ဝဵင်းမွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ(Moscow) မိူင်းရႃးသျႃး။ သိုပ်ႇယူႇဝႆႉ မွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ လႄႈ တီႈလီႇၼိၼ်ႇၵရႅတ်ႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းရႃးသျုး။
ယွၼ်ႉတင်းၸွႆႈထႅမ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်သူဝ်ႇၿီႇယႅတ်ႉ(ရႃးသျုး)လႄႈ လႆႈၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မေႃႇ(ၸ်)ၵူဝ်ႇသေ ႁဵၼ်းႁႃပိင်ႇၺႃႇထႅင်ႈ။
မိူဝ်ႈတီႈရႃးသျုးၵေႃႈ မၼ်းတႅမ်ႈသွႆႉလိၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်း သႂ်ႇၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလႄႈ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈတၢင်ႇမဵဝ်း ထႅင်ႈတင်းၼမ်။
1924 ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈထိ(5)သေ တၢင်ႇထိုင် လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးပၢင်ၵုမ်ယဝ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၶွမ်ႇမတီႇတိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ယူႇယဝ်ႉ။
1924 ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈလပ်ႉ ႀုၺ်း(Thuy) သေ ၵႂႃႇၸႄႈတွၼ်ႈ ၵႂၢၼ်းတူင်ႇ (Canton) ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇသေ 1925-26 ၵႂႃႇႁဵတ်းၶူးသွၼ်ၵၢၼ်မိူင်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်း ဝၢင်းပဝ်း (Whampao Military Academy)။ မိူဝ်ႈၼင်ႇၼၼ် တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ တဵၵ်းတဵင်ၶီႈၼၢပ်ႇ တိၺွပ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶွၼ်ႈတုမ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ တင်ႈၸုမ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇဝႅတ်ႉၼၢမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ် လပ်ႉပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇ(Youth education)။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၾၼ်း ၸုမ်းတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်းမိူ င်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼင်ႇႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းၼႆႉ ၽၢႆႇၼိုင်ႈႁဵတ်းၶူး၊ ၽၢႆႇၼိုင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။
1927 ၸုမ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ သျၢင်းၵၢႆႇသျဵၵ်ႉ (ChiangKaishek)ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ လမ်းၽဵဝ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇၵႂၢၼ်းတူင်ႇ ၵႂႃႇ မွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ၊ မိူင်းရႃးသျုးၶိုၼ်းမိူဝ်ႈ April 1927 ၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇပွတ်ႇမႅင်း(တီႇၿီႇ)လႄႈ လုၵ်ႉတီႈရႃးသျုးသေၵႂႃႇ ယႃတူဝ် ယူႇတီႈ ၶရီးမီးယႃး (Crimea) တေႃႇထိုင်ၶႅၼ်း။ မိူဝ်ႈၶႅၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း မွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ။
လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၿႄႇလ်ၵျီႇယၼ်ႇ(Belgium)၊ ၵျုႇမၼီႇ၊ သုတ်ႉၸလႅၼ်ႇ (Switzerland)၊ ဢီႇတလီႇ (Italy) ယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ထိုင် မိူင်းၵွၵ်ႇ (Bangkok) ၼႂ်းလိူၼ် July 1928 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
July 1928 ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင်တၢင်ၸုမ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ ယူႇသဝ်းတီႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးၶျူၵ်ႉ၊ သဵၼ်ႈတၢင်းၼၶွၼ်း၊ ၼႃးရၢတ်ႈၵႂၢႆး။ ဢၢမ်းၽိူဝ်းမိူင်း၊ ၼၶွၼ်းၽၼူမ်၊ မိူင်းထႆးၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် 1929 ၸမ်သဵင်ႈ။ မိူဝ်ႈယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးၵေႃႈ သူၼ်းတုမ် ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၼႂ်းမိူင်းထႆး ႁႂ်ႈမီးၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း။
1929 ပီၸမ်သဵင်ႈ ဢွၵ်ႇမိူင်းထႆး ၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း (India) ယဝ်ႉ ၵႂႃႇထိုင်ဝဵင်းသျၢင်ႇႁၢႆး (Shanghai) မိူင်းၶႄႇ။
February 1930 လၵ်ႉၶဝ်ႈ ႁွင်ႇၵွင်ႇ(Hong Kong)။ ၵႂႃႇၶွၼ်ႈႁႅင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း တီႈႁွင်ႇၵွင်ႇ ဢၼ်တႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၸုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးၶွၼ်ႈ ပဵၼ် ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈတူင်ႇၿၢၼ်သူဝ်ႇၼႆၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇထင်ဝႆႉ ၼႂ်းႁွင်ႇၵွင်ႇယဝ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ၸိသင်ႇ ၸုမ်းၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းယူႇ ၼႂ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
August 1930 ၵႂႃႇသျၢၼ်ႇႁၢႆး(Shanghai)။ ၵႂႃႇထူပ်း ၸုမ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းယဝ်ႉ လၢႆႈၸိုဝ်ႈၸုမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉပၼ်ဝႃႈ ပႃႇတီႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျႆးၼႃး။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶိုၼ်းမိူဝ်းႁွင်ႇၵွင်ႇ။
1931 ပလိၵ်ႈ (police)ႁွင်ႇၵွင်ႇ တိၺွပ်းသႂ်ႇၶွၵ်ႈ။ မိူဝ်ႈတူၵ်းၶွၵ်ႈ ယူႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်းႁႂ်ႈႁွင်ႇၵွင်ႇ ဢၢပ်ႈပၼ်ၶဝ်။
ႁွင်ႇၵွင်ႇ မီးတႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ ၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃသေ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ ၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႃႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းတၢႆ ယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်မၼ်း ဢၢပ်ႈပၼ် ပႅင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ ပွႆႇၶၢဝ်ႇၽၢင်းဝႃႈ တၢႆယဝ်ႉ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1931 ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၵ်းပိူင်(Lawer)ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇပၢႆႈ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပၢႆႈၵႂႃႇယူႇ တီႈၵုၼ်ဢမွႆႇ ႁိုင်(6)လိူၼ်သေ ယႃတူဝ်မၼ်းယဝ်ႉ။
1932 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶိုၼ်းၵႂႃႇသျၢၼ်ႇႁၢႆးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇ ၸုမ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းမၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1933 ၶိုၼ်းၵႂႃႇယူႇ မွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ။ ၵႂႃႇႁဵတ်းၶူး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် လီႇၼိၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်ၵုမ်လူင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ပွၵ်ႈထိ(7) တီႈမွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇၼႄးဝႃႈ ဢမ်ႇၸွမ်း ပၵ်းပိူင်ပႃႇတီႇၼႆသေ ပူတ်းပၢၵ်ႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းပႃႇတီႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပႅတ်ႈလႄႈ ဢေႃးၸႃႇမၼ်း ဢၼ်မီးၼိူဝ် ပႃႇတီႇၵူၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ လူတ်းလူင်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
1938 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ်ၽူႈပၼ် ဢၵျၢမ်ႇပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ်ၽူႈပၼ်ဢၵျၢမ်ႇ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၵုမ်းထိင်းၼႃႈၵၢၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၼႂ်းဢေးသျႃးထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် လႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1.9.1939 သိုၵ်းၵျုႇမၼီႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်းမိူင်းပူဝ်ႇလႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈတႄႇပဵၼ် သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈသွင်မႃး။ 3.9.1939 သိုၵ်းၵျုႇမၼီႇ ၵႂႃႇတိုၵ်းသိုၵ်း ၸုမ်းမိူင်းဢူၺ်းလီ(ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢမေႇရိၵၼ်)ၶဝ်ၼႆသေ ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸူး ၵျုႇမၼီႇ ယူႇယဝ်ႉ။
11.6.1940 သိုၵ်းၵျုႇမၼီႇ သိမ်းမိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈလႆႈၶိုင်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ လႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ လႆႈယွမ်းၵိုတ်းသိုၵ်း။ တွၼ်ႈဢၼ်ၵျုႇမၼီႇ ယင်းပႆႇသိမ်းလႆႈၼၼ်ႉ တင်ႈပဵၼ် မိူင်းဢူၺ်းလီၵျုႇမၼီႇသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈဝီႇၶျီႇ (Vichy France) ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းဢၼ်ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်း ၵႂႃႇႁူမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ သိုပ်ႇတိုၵ်းၼၼ်ႉဝႃႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(Free French)ယဝ်ႉ။
ပႅင်ႇသဵတ်ႈဝီႇၶျီႇ (Vichy France) ဢုပ်ႉမိူင်းဝႆႉလႄႈ ၵႃႈပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း (ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ) ပႅင်ႇသဵတ်ႈၵေႃႈ ယူႇတႂ်ႈဝီႇၶျီႇၼၼ်ႉ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ။
22th–26th September 1940 ၵျပၢၼ်ႇ တိုၵ်းသိမ်းလႆႈ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးပွတ်းႁွင်ႇ (North Indochina) ဢၼ်မီး တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
27.9.1940 ၵျုႇမၼီႇ၊ ဢီႇတလီႇ၊ ၵျပၢၼ်ႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ႁဵတ်းဢူၺ်းလီ သၢမ်ၶႃၵဵင်း (Tripartite Pact) တီႈဝဵင်းၿႃႇလိၼ်ႇ(Berlin)သေ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီသိုၵ်း တႃႇတိုၵ်း ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈပီ 1941 ပႅင်ႇသဵတ်ႈဝီႇၶျီႇ(Vichy French) ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီတင်း ၵျုႇမၼီႇဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီ တင်းၵျပၢၼ်ႇပႃးလႄႈ ဢဝ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၵၢၼ်သိုၵ်းသေ မီးဝႆႉၼႂ်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်းတင်းမူတ်း လႆႈပၼ်ၵျပၢၼ်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ယူႇယဝ်ႉ။
ဝႅတ်ႉမိၼ်းလႄႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1940 ဢၢႆႈၵုတ်ႉ လၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း (Ho Chi Minh) ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ပိူင်းလႅင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1941 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈမိူဝ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ တင်ႈၸုမ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း (VietMinh) ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇဢဝ် မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ။ မီးၵူၼ်းၶူဝ်းလမ် ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ(10,000)ၵေႃႉ ပႂ်ႉႁပ်ႉႁူမ်ႈၸွမ်းမၼ်း ၵမ်းလဵဝ်။ ၵၢၼ်သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်းပႄႉ သိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈဝီႇၶျီႇ(Vichy French)လႄႈ ၵျပၢၼ်ႇ(Japanese) တင်းၼမ်။ ၸုမ်းသၢႆလပ်ႉ ဢမေႇရိၵၼ်ႇဢူဝ်ႇဢႅတ်ႉ(ၸ်) ဢႅတ်ႉ(ၸ်) (OSS = Office of Strategic Services)ၼႆၼၼ်ႉ လၵ်ႉၸွႆႈဝႅတ်ႉမိၼ်းယဝ်ႉ။ ၸုမ်းသိုၵ်း (OSS) ၽိုၵ်းသိုၵ်းပၼ် ဝႅတ်ႉမိၼ်း။ ၸုမ်းမေႃယႃၶဝ် ယူတ်းယႃ ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉလႄႈတွင်ႉၼွင်ႇ ဢၼ်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၶိုၼ်းၼႂ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းယဝ်ႉ 8.2.1941 ဢဝ်ထမ်ႈပၢၵ်ႇၿူဝ် (Pac Bo)၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵၢဝ်ႉၿင်း (Cao Bang)၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇႁၼွႆႇ 350 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ၊ ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈသေ တူင်ႉၼိုင်ယဝ်ႉ။
ထိုင်ၼႂ်းလိူၼ်မေႇ 1941 တင်ႈၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ် တေတိုၵ်းဢဝ် ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၵွၼ်းၶေႃ ဢၼ်ၵႂၢမ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းႁွင်ႉဝႃႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၻွၵ်ႉ လၢပ်ႉ ၻွင်း မိၼ်း ႁူဝ် (Vietnam doc lap dong minh ho)၊ တူဝ်ယေႃႈဝႃႈ ဝႅတ်ႉမိၼ်း (Viet Minh) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇၼၼ်ႉမႃး ဝႅတ်ႉမိၼ်းသူၼ်းတုမ် ၵူၼ်းမိူင်းၶွၼ်ႈႁႅင်းသေ ၶဝ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းမႃး။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႆႈတိုၵ်းသိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇလႄႈ လႆႈဢဝ် တင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸုမ်းဢူဝ်ႇဢႅတ်ႉၸ်ဢႅတ်ႉၸ်(OSS)။
1942 ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ(2)ၼၼ်ႉ တႃႇတေႁႃ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈၵႂႃႇ မိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ်သၢႆလပ်ႉၼႆသေ ၸုမ်းၽၢႆႇၶႄႇၽိူၵ်ႇ တိၺွပ်း ၶင်ၶွၵ်ႈႁိုင်(14)လိူၼ်။ မိူဝ်ႈယူႇၼႂ်းၶွၵ်ႈ တႅမ်ႈဝွၵ်းဢၼ်ဝႃႈ“ၶေႃႈမၢႆတွင်း ၼႂ်းၶွၵ်ႈ”။ 1943 ၸုမ်းၶႄႇလႅင် ၸွႆႈလႄႈ လွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈယဝ်ႉ မိူဝ်းၶိုၼ်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေ သိုပ်ႇၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းထႅင်ႈ။
1944 မိူဝ်ႈႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႂႃႇမီးယူႇမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ မၼ်းဢၢၼ်းၵႂႃႇ တၢင်ႇလၢတ်ႈၼႄ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ တၢင်ႇယွၼ်းဝီႇၸႃႇ(visa) သုၼ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းသေတႃႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢမ်ႇပၼ်။
9.3.1945 ၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းၶဝ် ဢမ်ႇလီ၊ ၵူဝ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇၽၢႆႇၼွၵ်ႈသေ ၽိုၼ်ႉတိုၵ်းၶဝ်ၶိုၼ်းလႄႈ တိၺွပ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးၼၼ်ႉ ၶင်ၶွၵ်ႈ ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇၽၢႆႇပႄႉသိုၵ်းၶဝ် ၼႆလႄႈ ၶူင်ႉသၢင်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တင်းမူတ်း ၼႂ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵျပၢၼ်ႇ ဢဝ်ဢၢပ်ႈပၼ် ဝႅတ်ႉမိၼ်း ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
April 1945 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းႁူပ်ႉ ဢႃႇၶီႇမီးၻီး(ၸ်)ပႅတ်ႉတီႇ (Archimedes Patti) ဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းဢူဝ်ႇဢႅတ်ႉ(ၸ်)ဢႅတ်ႉ(ၸ်) (OSS)။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းထၢင်ႇဝႃႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇတေၸွႆႈၵမ်ႉႁႂ်ႈၶဝ် လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယူႇ ၼႆသေ ပဵၼ်သၢႆသိုပ်ႇၶဝ်ႈသိုၵ်းဢူၺ်းလီ ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
14.8.1945 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵျပၢၼ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝၢင်းၶိူင်ႈ။ 2.9.1945 လူင်းလၢႆး မိုဝ်းဝၢင်းၶိူင်ႈၸူး ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် ၼၼ်ႉသေ သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ။
တႃႇတေမႃးၵဵပ်းသိမ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇၵျပၢၼ်ႇ ဢၼ်ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼႆလႄႈ 12.9.1945 သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ သွင်မိုၼ်ႇ(20,000) ဢၼ်သိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉ လူင်းတႃႈႁိူဝ်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon)၊ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈတႂ်ႈ။ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉပဵၼ် ၸွမ်ႁၢၼ် ၻွၵ်ႉၵလၢတ်ႉ(ၸ်) ၵရေးၸီး (MG Douglas Gracey)။ ၵျပၢၼ်ႇ ဝၢင်းၶိူင်ႈယဝ်ႉသေတႃႉ သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးယူႇ လၢႆတီႈလၢႆမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇယိပ်းၵွင်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ တႃႇတေၵႂႃႇသိမ်းဢဝ် ၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းမိုဝ်းၽၢႆႇသုမ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽၢႆႇပႄႉသိုၵ်းယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇပႄႉသိုၵ်းၼၼ်ႉ သိမ်းၶိူင်ႈၵၢင်ႇၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈဢဝ်တၢင်းၽိတ်းထႅင်ႈ ၼႆသေ သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ (5,000) ပၢႆ ပၢႆႈၵႂႃႇၸူး ဝႅတ်ႉမိၼ်းသေ ႁဵတ်းၶူး ပိုၵ်ႉၽိုၵ်းပၼ် ၵၢၼ်သိုၵ်း ဝႅတ်ႉမိၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
22.8.1945 လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽူႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ “လွင်ႈဢွၼ်ၵၼ်လိူၵ်ႈ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတၢင်းမၼ်းဢေႃႈ။ ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈမေးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ ငိုၼ်းၶမ်းၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၶူဝ်းၼုင်ႈၵေႃႈ မီးဢၼ် ၵဝ်ၶႃႈတိုၵ်ႉ ၼုင်ႈဝႆႉယူႇ ၶူဝ်းမၼ်ႈ(ဝၼ်ႈ)သဝ်ႈသဝ်ႈၼႆႉ ၸုမ်ႇလဵဝ်ၵူၺ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ် လၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းယဝ်ႉ။
2.9.1945 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်း။ တင်ႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း (တွၼ်ႈၼိူဝ်) ၵွၼ်းၶေႃ ဝႃႈ “မိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း” (Democratic Republic of Vietnam-DRV) ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းငမ်းလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸိူၵ်ႈၼွင်ႇၿၢဝ်ႇၻၢႆး (BaoDai)လႆႈၸုၼ်ႉဢႃႇၼႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးမိူင်းမၵ်းမၼ်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ မႃးသေမိူင်း။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢိင်ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢႅတ်ႉလႅၼ်းတိၵ်ႉ (Atlantic Charter) သေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ႁႄႇရီႇထရူးမႅၼ်း(HarryS. Trumen)ၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉတွပ်ႇ။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼင်ႇၵၼ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1945 ၼႂ်းၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ်ၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ ဢိင်ၼိူဝ် ပေႃႇလသီႇ ၸုမ်းၶဝ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸၢင်ႈပူၵ်းတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း လၢႆးၽႂ်လၢႆးမၼ်းလႄႈ ႁိမ်ၼႃႈတီႈ ႁိမ် ဢႃႇၼႃႇၵၼ်ၶိုၼ်း။ ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ် ဢဝ်တၢႆၸိူဝ်းၶႄႉၶဵင်ႇပၢၼ်းတႃႉၶဝ် ၼၼ်ႉပႅတ်ႈ။
1946 ၽွင်းယၢမ်း ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႂႃႇႁႃယွၼ်း တၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈၼွၵ်ႈမိူင်းယူႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း တိၺွပ်းလႆႈ ၽၢႆႇၶႄႉၶဵင်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ (2,500)ပၢႆ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇတၼ်းတိလႆႈၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ (6,000) ပၢႆသမ်ႉ ပၢႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇဝဵင်း ၵႂႃႇမူၵ်းသေႃႉ တီႈတေလွတ်ႈၽေး။ ပႃႇတီႇတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈတတ်း။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်တင်ႈမႃး တႃႇၼႃႈတီႈၽႂ်တီႈမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇ ၵွတ်ႇလၢင်ႉဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ။
လိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းပတ်းပိုၼ်ႉ ပွၵ်ႈထိၼိုင်ႈ (First National Congress)။ ၼႂ်းၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ် တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်း မီးသၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈၵူၺ်းသေ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝႅတ်ႉမိၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉသၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈလႄႈ ၼႂ်းၵႃႈၽွင်းလူင် တေလႆႈ မီး(10)ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်းလႆႈ (4)ၵေႃႉ ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်းတွၼ်ႈတႂ်ႈ၊ တီႈဝဵင်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon)ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၸုမ်းသၢၼ်ၶတ်း တေႃႇသူႈၵၼ်သေ ဢဝ်ၵၼ်တၢႆလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ် ၻွၵ်ႉၵလၢတ်ႉ(ၸ်)ၵရေးၸီး လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
24.9.1945 ဝႅတ်ႉမိၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်း ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းသေတႃႉ ဢမ်ႇထိုင်တီႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လွင်ႈလႆႈတိုၵ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈထႅင်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
Sept 1945 မီးသိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ (200,000) ၶဝ်ႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းမႃး။ သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်လူးႁၢၼ်ႇ (Gen: Lu Han) ၵွၼ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ မႃးသိမ်းၵွင်ႈၵျပၢၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈတူၵ်းလူင်းဝႃႈ တေၶၢမ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ပႃႇတီႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း၊ တေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁူမ်ႈပွင်း(Coalition Governmenty)။ ပႅင်ႈသဵတ်ႈသမ်ႉ တေလႆႈဢဝ်သုၼ်ႇၶဝ်လႆႈဝႆႉ တီႈဝဵင်းသျၢင်ႇႁၢႆး(Shanghai) ၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။
6.3.1946 ဝႅတ်ႉမိၼ်း၊ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ၊ ၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵၼ်ယဝ်ႉ ၶႄႇၽိူၵ်ႇထွၼ်တပ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 1945-46 ၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်း လႆႈႁူမ်ႈသိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ ၵွတ်ႇလၢင်ႉၽဵဝ်မူၺ်ႉ ၸုမ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼၼ်ႉပႅတ်ႈ။ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၵေႃႈယႃႇ ဢမ်ႇတူၵ်းလူင်း ၵတ်းယဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်းၵၼ်လႆႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
1946 ပီၸမ်သဵင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းမႃးဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း (DRV) ဢဝ်လွၵ်းလၢႆး ၵတ်းယဵၼ်၊ ဢဝ်ၵၢၼ်သူင်ႇၽွင်းၶဵဝ်သေ ၵပ်းသိုပ်ႇႁႃတိုဝ်ႉတၢင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈ။ ႁိူဝ်းပႅင်ႇ သဵတ်ႈၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းသေ ယိုဝ်းသႂ်ႇ တႃႈႁိူဝ်းႁၢႆႇၾူင်ႇ(Haiphong) ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ သုၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃၵူၺ်းၵေႃႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ် ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႅင်ႇသဵတ်ႈ လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
19.12.1946 ဢမ်ႇမီးတၢင်းလိူၵ်ႈယဝ်ႉလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢၼ်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းတေႃႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ (French Union) ယူႇယဝ်ႉ။
တပ်ႉသိုၵ်းၽၢႆႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပဵၼ်တပ်ႉၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်လႄႈ မီးၶိူင်ႈၵၢင်ႇ၊ ၶိူင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇ တဵမ်ထူၼ်ႈ။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း(Vietnam National Army) သမ်ႉ ပဵၼ်တပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈယိပ်းၵွင်ႈလီသေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ လႆႈယိပ်းလႅဝ်း၊ လႆႈယိပ်းၵွင်ႈယၢမ်းသေ တိုၵ်းၶိုၼ်း။ ဢဝ်မတ်ႉၽိူင်းသႂ်ႇ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉႁႅင်ႈ ၽဝ်ၾႆးသေ ၸုၼ်းႁႂ်ႈၽူႈၶဵၼ် ဢွၵ်ႇတပ်ႉယဝ်ႉၸင်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်းၽၼ်း။ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢဝ်ၵႃးတႅင်ႉ၊ ၵႃးလဵၵ်းမႃးၵေႃႈ ၽၢႆႇဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ်တႄႉ ဢဝ်ႁူဝ်မၢၵ်ႇယၢမ်းၵူင် သႂ်ႇပၢႆမႆႉယၢဝ်းယဝ်ႉ ၶၢမ်ႇတၢႆသေ ၶဝ်ႈတႅင်း ႁႂ်ႈတႅၵ်ႇပဵၼ်ၾႆး။ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် မၢၵ်ႇသၢႆး ႁဵတ်းၸၢၵ်ႇသေ ၽင်မၢၵ်ႇယၢမ်း။ ပႂ်ႉယႃႉတၢင်းႁႂ်ႈလူႉ၊ ပႂ်ႉတိုၵ်း ၶဵၼ်ႁႂ်ႈလူႉတၢႆ။ ဝၢႆးသေ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ႁၢဝ်ႉႁႅင်း (2)လိူၼ်ယဝ်ႉၸိုင် ၶူင်ႉသၢင်ႈလႄႈ သၢႆတႃႈသၢႆတၢင်းၵေႃႈ လူႉလႅဝ်ပေႃးတေၸမ်သဵင်ႈ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈယဝ်ႉလႄႈ လႆႈထွႆၶိုၼ်း။
ယၢမ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ၽႅၼ်တိုၵ်း ၼင်ႇၶၢဝ်ႇလႆႈမႃးၼၼ်ႉ လႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တင်းၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း ဝေႃးဢေႃးဝုၼ်းၸၵ်ႉ (Vo Nguyen Giap) တေႃႉတႄႉတၼ်းလွတ်ႈၵႂႃႇၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ တင်းသွင်ၽၢႆႇ လႆႈဢုပ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်း။ ၽၢႆႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢဝ်သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉမႃးၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၵၢၼ်သိုၵ်း ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉဢၢပ်ႈပၼ်လႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တွပ်ႇဝႃႈ ၵဝ်ဢမ်ႇႁၵ်းလင် ဢူၺ်းလီၵဝ်လႃးလႃး ၼႆလႄႈ ဢမ်ႇတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈသေ သိုပ်ႇပဵၼ်သိုၵ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်း (7) ပီယူႇယဝ်ႉ။
Feb 1950 ဝႅတ်ႉမိၼ်း တိုၵ်းပႄႉသိမ်းလႆႈ ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၵႂႃႇမႃးလႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢွၵ်ႇမိူင်းသေ ၵႂႃႇထူပ်းၽူႈၼၢမ်း မိူင်းရႃးသျႃးၸတႃႇလိၼ်ႇ (Stalin) လႄႈ ၽူႈၼၢမ်းၶႄႇလႅင် မၢဝ်ႉသိုဝ်ႇတုင်း(MaoTseTung)။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈရႃးသျႃး(USSR) မၵ်းမၼ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း(DRV) ဢၼ် ဝႅတ်ႉမိၼ်း တင်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႄႇတူၵ်းလူင်းဝႃႈ တေပိုၵ်ႉၽိုၵ်းသိုၵ်း ဝႅတ်ႉမိၼ်းပၼ် တႃႇၵူၼ်းႁူၵ်းမိုၼ်ႇ ထိုင်ၸဵတ်းမိုၼ်ႇ(60,000-70,000)။ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် မၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်းၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်။
ၽၢႆႇဝႅတ်ႉမိၼ်း ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးသိုၵ်းမုတ်း။ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မိူဝ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢမ်ႇတၼ်းႁူႉတူဝ်။ မုတ်းယဝ်ႉ ပၢႆႈဢွၵ်ႇၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၵႆႉၵႆႉပႂ်ႉယိုဝ်း မိူဝ်ႈၵႂႃႇတႃႈပႆတၢင်းလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽၢႆႇသုမ်းယူႇ ၽၢႆႇလဵဝ်။ ၼင်ႇႁိုဝ်ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ် တေၸၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃး တေႃႇၼႃႈသေ တိုၵ်းၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် တမ်းပိူင်သိုၵ်း ဢၼ်ဝႃႈ ပိူင်မဵၼ်ႈ (hedgehogtactics) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈ 1952 တီႈၼႃးသၢၼ်ႈ(Na San) ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းလူင် ႁၼွႆႇ(Hanoi) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူဝ်မဵၼ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မီးၶူၼ်လႅမ်၊ မိူဝ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸမ်၊ မိူဝ်ႈၵိုတ်းၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸမ် ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၶဝ်သမ်ႉ ပၢႆၸၢင်ႈဢဝ်ၶူၼ်မၼ်း ပိုတ်းသႂ်ႇပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈဝၢတ်ႇၸဵပ်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႅင်ႇသဵတ်ႈ သူင်ႇသိုၵ်းၶဝ် ၵႂႃႇတင်ႈတပ်ႉ တီႈၼႃးသၢၼ်ႈ ဢၼ်ၵုမ်းလႆႈ သဵၼ်ႈတၢင်းဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်သေ ဢဝ်ၶိူင်ႈလူင်၊ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ပၼ်ႁႅင်း ၾႆးယိုဝ်း။ မိူဝ်ႈဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈတိုၵ်း။ လႆႈၶၢမ်ႇယိုဝ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႉႁႅင်း လႄႈ လႆႈလူႉယႂ်ႇ သုမ်းၼမ် တႄႉတႄႉ။
တင်းသွင်ၽၢႆႇ လႆႈတွၼ်ႈသွၼ်ၵႂႃႇ။ ပႅင်ႇသဵတ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ၸႂ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇ ၵႂႃႇၵုမ်းဝႆႉ တီႈလမ်ႇလွင်ႈၸိုင် ဝႅတ်ႉမိၼ်း ၸႂ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇတိုၵ်းၶိုၼ်းလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ တေပႄႉယႂ်ႇပႄႉၼမ်လႆႈ ၵမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈၼၢမ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းလႄႈ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ဝူဝ်ငုၼ်းၵႅပ်ႉ(VoNguyenGiap)တႄႉ သွၼ်ႇဝႃႈ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းတေႃႇၼႃႈၵမ်းသိုဝ်ႈ ၼၼ်ႉ လူႉယႂ်ႇသုမ်းၼမ်။ မိူဝ်းၼႃႈမႃး ၵိုင်ႇလီဢဝ်လၢႆး လွတ်ႈၽေးသေ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၶဵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
1953 မိူဝ်ႈပီၸမ်သဵင်ႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ သူင်ႇသိုၵ်းလူင်းၸွင်ႈ ၶဝ်ႈတိုၵ်းတီႈ ၻဵၼ်းၿဵၼ်းၾူး(Dien Bien Phu) ဢၼ်တႆးဝႃႈ မိူင်းတႅင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူင်းတႅင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈတႆးလမ်ယူႇသဝ်း။ ပဵၼ်ထုင်ႉမီးလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈ၊ မီးၼမ်ႉယုမ်းလႆလတ်း။ မီးထုင်ႉၼႃးယႂ်ႇ။ မီးၸမ်လႅၼ်လိၼ် မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ်တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းၶွႆႈၵၼ်။ မိူဝ်ႈ 1954 ၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်း ပၵ်းတပ်ႉဝႆႉ တီႈမိူင်းတႅင်သေ ပဵၼ်တီႈၽိုၵ်းသိုၵ်းမႂ်ႇၶဝ် ဝႆႉယဝ်ႉ။
မိူင်းတႅင် ပဵၼ်ဢူၶဝ်ႈဢူၼမ်ႉသေ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း တေႃႉသူင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ မႃးတိုၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးတႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵဝ်ႇ။ တပ်ႉဝႅတ်ႉမိၼ်း ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉ တီႈၼၼ်ႈၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမီးယူႇ တီႈၼႃႈသိုၵ်းဝႆႉတင်းၼမ်။ ၵိုတ်းဝႆႉ သိုၵ်းမႂ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉပိုၵ်ႉၽိုၵ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ပႄႉၵႂႃႇ ငၢႆႈငၢႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် သူင်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်မႂ်ႇ၊ မူၼ်ႉမႄးၶိုၼ်း တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵဝ်ႇလႄႈ မီးမႃးတႃႈႁိူဝ်း သွင်ဢၼ်တႃႇတေၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇထိုင်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူင်ႈၽွင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ တိုၵ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈတပ်ႉယူႇၼၼ်ႉ သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း ၶဝ်ပွမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသေ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈ လႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇ၊ လႆႈႁူႉပိူင်သၢင်ႈ တပ်ႉၶဵၼ် ဝႆႉထႃႈဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈ ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ် မီးလွင်ႈသိူင်ႇလပ်ႉလႆႈလႄႈ ၶိူင်ႈလူင်ၶဝ်မီးၵႃႈႁိုဝ်၊ တေႃႉသူင်ႇသင်ၼႆၼၼ်ႉ ၽူႈၶဵၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း။
ၽၢႆႇပႅင်ႇသဵတ်ႈသမ်ႉ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ယူႇၽၢႆႇလင်ၶဝ်သေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ႁႅင်းငိုၼ်း၊ ႁႅင်းၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ၵူႈယိူင်ႈ။ သိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ႁေႃႈႁိူဝ်းမိၼ်သေ သူင်ႇၵူၼ်း၊ သူင်ႇမၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်း၊ သူင်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ထိုင်တီႈ ပၢင်တိုၵ်း ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းလီလီယဝ်ႉသေ ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်တႄႇတိုၵ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 13.3.1954 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
လႆႈတိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႉႁႅင်း တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း(1)လိူၼ် (3) ဝူင်ႈ (3)ဝၼ်းသေ တပ်ႉပႅင်ႇသဵတ်ႈ ႁႅင်းသိုၵ်း (16,500)ပၢႆ ဢၼ်မီး တီႈမိူင်းတႅင်ၼၼ်ႉ လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 7.5.1954 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဝႅတ်ႉမိၼ်းဢၼ် လႆႈလူႇၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၵႂႃႇ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တင်းၼမ်။
လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၵျၼီႇဝႃႇ(Geneva)[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် လႆႈလူႉယႂ်ႇသုမ်းလူင်လႄႈ ႁႃလၢႆးၵိုတ်းသိုၵ်းသေ ၵႂႃႇၵုမ်ၵၼ် တီႈဝဵင်းၵျၼီႇဝႃႇ(Ge- neva) မိူင်းသုတ်ႇၸလႅၼ်ႇ(Swi- tzerland) လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် ႁိုင်ၼၢၼ်းၸမ်(3)လိူၼ် (26.4.1954 -20.7.1954)ယဝ်ႉ ႁဵတ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 21.7.1954 ယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၽွမ်ႉယွမ်းပၼ်ၶိုၼ်း မိူင်းဝႅတ်ႉ ၼၢမ်းလႄႈ သိုၵ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး ပွၵ်ႈထိၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁိုင်ၼၢၼ်း (8)ပီ (1946-1954) ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵျၼီႇဝႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸၢင်ႈၶိုင်ပွင်ၵႂႃႇ ပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉလႄႈၼႂ်း“လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵျၼီႇဝႃႇ” ၼၼ်ႇ လႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉဝႃႈ
- ႁႂ်ႈဢဝ်ထႅဝ်ၼွၼ်း မၢႆ (17N) ၻီႇၵရီႇ ပဵၼ် လႅၼ်လိၼ်။
- ယၢၼ်လႅၼ်လိၼ်(3)လၵ်း တင်းသွင်ၽင်ႇ ပဵၼ် ၼႃႈတီႈႁၢမ်းသိုၵ်း။
- ၵႃႈပဵၼ်သိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇ တင်းမူတ်း တေလႆႈၵႂႃႇယူႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်း။ ၵႃႈပဵၼ်သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း ဢၼ်မီးယူႇပွတ်းၸၢၼ်း တင်းမူတ်း တေလႆႈၵႂႃႇယူႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ။
- ဝၢႆးလူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(300)ဝၼ်း ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ မီးလွင်ႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵႂႃႇမႃး ႁႃတီႈယူႇမႂ်ႇလႆႈ။
- ၽၢႆႇလႂ်ၵေႃႈလီ တိုၼ်းတေဢမ်ႇလႆႈႁႃႁဵတ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီၽႂ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈထႅမ် ႁႅင်းသိုၵ်းထႅင်ႈ။
- ၼင်ႇႁိုဝ် တေၵုမ်းထိင်းငဝ်းလၢႆး ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸုမ်းၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ၵၼေႇၻႃႇ(Canada)၊ ပူဝ်ႇလႅၼ်ႇ(Po- land) လႄႈ ဢိၼ်းၻီးယိူဝ်း(India) ပဵၼ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈဝႆႉ။
မိူင်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း(ပွတ်းႁွင်ႇ)၊ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ၊ ၶႄႇလႅင်၊ မိူင်းရႃးသျႃး၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်း(ပွတ်းၸၢၼ်း) မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းသေတႃႉ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ တေဢမ်ႇလွၵ်ႇငိုတ်ႈ ၽၢႆႇလႂ်၊ တေဢမ်ႇၸႂ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၶဝ်ႈယုင်ႈၵဵဝ်ႇၸွမ်းၽၢႆႇလႂ် ၼႆယဝ်ႉ။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်း၊ လၢဝ်း၊ၵမ်ႇၿေႃးတီးယိူဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ဝႆႉဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုးပႅင်ႇသဵတ်ႈ( French Indochina) လႄႈ မိူဝ်ႈလႆႈပၼ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈလႆႈ ႁဵတ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ တင်းမိူင်းလၢဝ်း လႄႈ ၵမ်ႇၿေႃး ၻီးယိူဝ်းထႅင်ႈ ႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
မီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းဝႃႈ 1956 တေႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼင်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်းတင်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉယဝ်ႉ တေ ဢဝ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်း သွင်တွၼ်ႈ ႁူမ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၶိုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈၼိူဝ်ၶၢႆႉလူင်းၵႂႃႇယူႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းတွၼ်ႈတႂ်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(300)ဝၼ်း မီးမွၵ်ႈပႅတ်ႇသႅၼ် ထိုင်သိပ်းသႅၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶၢႆႉလူင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ်ပဵၼ် ဢၼ်ၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇ ၶရိတ်ႉၵိူင်းၵႅတ်ႉႀူဝ်ႇလိၵ်ႉ(Cath- olics) ၼႆယဝ်ႉ။
ပီမႂ်ႇ1955 ၼၼ်ႉမႃး ၸိုဝ်ႈမိူင်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးပႅင်ႇသဵတ်ႈ (French Indochina) ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈသေ လႆႈပဵၼ်မႃး မိူင်းၵမ်ႇၿေႃးၻီးယိူဝ်း၊ မိူင်းလၢဝ်းလႄႈ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း (2)တွၼ်ႈၼၼ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၵွင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ငူဝ်ႉၻိၼ်ႇၾိၼ်ႉ (Ngo DinhDiem) ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၿၢဝ်ႇၻၢႆး(BaoDai) ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းသုင်သုတ်း ၼႆယဝ်ႉ။ October 1955 ငူဝ်ႉၻိၼ်ႇၾိၼ်ႉ မီးသဵင်ၵမ်ႉထႅမ်ၼမ်သေ ပူတ်းပႅတ်ႈ ၿၢဝ်ႇတၢႆးယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈသေ တင်ႈမိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း (Republic of Vietnam = RVN) မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ငူဝ်ႉၻိၼ်ႇၾိၼ်ႉ ၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ လႄး မီးလွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ် ၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ၊ သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇပိူင်သေ ဢမ်ႇႁၼ်လီမၼ်းမႃး တင်းၼမ်။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ယူႇၽၢႆႇလင်သေ ဢဝ်ႁႅင်းငိုၼ်းၶမ်း၊ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ သူင်ႇၸူး ၽူႈပၼ်ဢၵျၢမ်ႇၽၢႆႇသိုၵ်းလႄႈ မၼ်းမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။
1956 ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ မီးလွင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁၢမ်ႉၼမ် လိူၵ်ႈတၢင်ႇ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပွတ်းၸၢၼ်းတေႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်း တဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းမိူင်းထႅင်ႈ။ June 1956 တီႈပၢင်ၵုမ် ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ တူၵ်းလူင်းဝႃႈ ၵိုင်ႇလီပူတ်းပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပွတ်းၸၢၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
January 1959 ၸုမ်းဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယူႇတီႈပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တၢင်ႇထိုင် ႁႂ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် သိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈ ဝႅတ်ႉၵွင်း (Vietcong) ၼႆသေ သူင်ႇတင်းၸွႆႈ ထႅမ်ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင် July1959 လႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လၢဝ်းလႄႈ သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းလၢဝ်းသေ သၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ထိုင်ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
December 1960 ၼင်ႇႁိုဝ်တေသူၼ်းတုမ်လႆႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႄႈ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ “ၸုမ်းၼႃႈလိၼ် သိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ” ၼႆမႃးယဝ်ႉ။
ၼႂ်း(1961-1963) သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ သီႇမိုၼ်ႇ(40,000) ပၢႆ လၵ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇ ပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းၸွႆႈၵၼ်။ 1964 ၸမ်သဵင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ လတ်းၶဝ်ႈမိူင်းလၢဝ်းလႄႈ ၵမ်ႇၿေႃးၻီးယႃး သေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇပွတ်းၸၢၼ်း။
(1965-1969) လႄးၸွၼ်း(LeDuan) ၽူႈၶဝ်ႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇၸွႆႈဝႅတ်ႉၵွင်းၼၼ်ႉ ယွၼ်း တင်းၸွႆႈထႅမ် မိူင်းၶႄႇ။ ၶႄႇသူင်ႇၵူၼ်း သၢမ်သႅၼ်သွင်မိုၼ်ႇ (320000) မႃးၸွႆႈၵေႃႇသၢင်ႈတၢင်းပၼ်လႄႈ သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပွတ်းႁွင်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈလူင်းၵႂႃႇ ပွတ်းၸၢၼ်း လႆႈယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် ဢၼ်မိူင်းၶႄႇ ၸွႆႈထႅမ် ဝႅတ်ႉၼၢမ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးမွၵ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ဢဝ်ႁႅင်းငိုၼ်းႁႅင်းၶိူင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်သေတႃႉ ဢမ်ႇပႄႉလႆႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လႄႈ တႃႇတိုၵ်းၸွႆႈၼႆသေ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇသိုၵ်းၶဝ် ၶဝ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1965 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢမေႇရိၵၼ်ႇၶဝ် ၽိူမ်ႉႁႅင်းသိုၵ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ သိုၵ်းၶဝ်မီးမႃး ႁႃႈသႅၼ်ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇယၢမ်ႈငိၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်မႃးၸႂ်ႉ တီႈၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇပွမ်းလူင် လုၵ်ႉၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ပွႆႇလူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝႅတ်ႉၵွင်း ယွမ်းသုမ်းလႆႈ။
2.9.1969 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(79)ၼၼ်ႉ လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းဢမ်ႇယူႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်မၼ်း၊ ၵၢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်မၼ်း ယင်းသိုပ်ႇမီးဝႆႉယူႇလႄႈ ၶဝ်ၸိူဝ်း လုၵ်ႈၼွင်ႉတၢမ်းၸႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူၼ် ဢမ်ႇယွမ်းသေ သိုပ်ႇၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း တေႃႇထိုင် ယိူင်းမၢႆ ယူႇယဝ်ႉ။
ဢမေႇရိၵၼ်ႇၶဝ် သဵင်ႈၸရိပ်ႈသိုၵ်း ၼမ်ၼႅၼ်ႇသေမဝ်ႇၵႃး ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၶဝ် လႆႈႁပ်ႉႁူႉႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်သိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၵႂႃႇယူႇ ၵႂႃႇႁဵတ်း ၸလိူဝ်ႈၸလႃႈ၊ ၵႂႃႇၸပ်းယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၵႂႃႇမူၼ်ႈၵျေႃႇလူၼ်ႉပူၼ်ႉလိူဝ်သေ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် မဵဝ်းဢမ်ႇယႃလႆႈယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ႁၼ်ဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ် ဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၵူၼ်းမိူင်း ႁဵတ်းသိုၵ်း ၵႂႃႇယူႇၵႆ၊ ၵႂႃႇႁႂ်ႈဢၵျၢင်ႉလူႉသေ မဝ်ႇၵႃး ဢဝ်ငိုၼ်းၶွၼ်ႇၵူၼ်းမိူင်း ၵႂႃႇထွၵ်ႇ ပႅတ်ႈၵူၺ်း ၼႆသေ ဢမ်ႇႁၼ်လီ ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်လႄႈ သိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ထွႆဢွၵ်ႇဝႅတ်ႉၼၢမ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ April 1973 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ်ၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေၽႅဝ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ယူႇဝႆႉၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ယူႇဝႆႉတီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေ ၸွႆႈပိုၼ်ၽႄႈၶၢဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇယဝ်ႉသေတႃႉ ပၢင်တိုၵ်းတႄႉ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။ ဝႅတ်ႉၵွင်းလႄႈ သိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် သိုပ်ႇတိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း(ပွတ်းၸၢၼ်း)ထႅင်ႈ။
30.4.1975 သိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း(Army of the Republic of Veitnam ARVN) တိုၵ်းသိမ်းလႆႈ ဝဵင်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon) ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ မိူင်းလူင် ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ သိုၵ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးပွၵ်ႈထိ သွင်(2nd Indochina War) ႁိုဝ်ဝႃႈ သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း (Vietnam War)ၼႆ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(1.11.1955 - 30.4.1975 ) လႆႈပဵၼ်သိုၵ်း ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးပွၵ်ႈထိသွင် ႁိုင်ၼၢၼ်း (19)ပီ (5)လိူၼ် (29)ဝၼ်း ယဝ်ႉၸင်ႇ သိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇသေ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇလႄႈပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ ၽႃႇၸၵ်း ပဵၼ်ဝႆႉ (2)တွၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။
ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်း၊ တီႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ် တီႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်ႁၵ်ႉ ဢၼ်တၢႆတႅၼ်းလႆႈၼၼ်ႉလႄႈ ဝဵင်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon)ၵေႃႈ လၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းလူင်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း (Ho Chi Minh City) ၼႆသေ မၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 2.7.1976 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈသွၼ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းၼၼ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ပႄႉၵိၼ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ဢူႈတူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ ၵႆႉၵႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇလမ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်၊ ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်း ႁၢမ်းၵၢၼ်လႄႈ ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ် လႆႈတိၼ်းတွၼ်းမႃး။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ လၢႆးႁဵတ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇလမ်းဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းတင်းမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈႁူပ်ႉတၢင်းတုၵ်ႉ ဢၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇပၢၼ်ဢွၼ်ႇ မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈပူၼ်ႉ တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈမႃး။ မိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇသိုပ်ႇႁဵၼ်း လႆႈယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ မုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ သင်ၶႂ်ႈပႄႉၶဵၼ် တေလႆႈမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇလႄႈ တင်းႁူႉႁၼ်ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆသေ ႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း တေလႆႈဢွၵ်ႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း။
ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ်သၢင်းၽေႃး ၶၢဝ်းတၢင်း(8000)လၵ်း လႆႈငိုၼ်း(10)။ ထိုင် မိူင်းပိူၼ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈမီး ဢၼ်ၵိၼ် ႁႂ်ႈသိုပ်ႇယူႇလႆႈသေ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၵၢၼ်။ မိူဝ်ႈႁႃတၢင်းႁူႉၵေႃႈ လႆႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ။ ၶၢဝ်းၵတ်း မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႃႈ တႃႇတေလႆႈ ၼွၼ်းဢုၼ်ႇလႄႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇဢုတ်ႇလႅင် ၵႂႃႇမူၵ်းၾႆးဝႆႉ မိူဝ်ႈၵၢင်ဝၼ်းယဝ်ႉ ၵၢင်ၶိုၼ်း ဢဝ်မႃးဝႆႉ တႂ်ႈတီႈၼွၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈၼွၼ်းဢုၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈၽွင်းႁႃတၢင်းႁူႉ၊ ႁႃဢူၺ်းလီၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၸွႆႈ။ ၽႂ်ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်း။ ၽႂ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ ယူႇတီႈ တင်ႈဝူၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၶတ်းၸႂ်မႃး။ ၽွင်းယၢမ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ယူႇၽၢႆႇၼႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတႃႇသေႇ။ ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းလႄႈ မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉၼမ်သေတႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉ ထူပ်းၽေး၊ ယူဝ်ၸၢင်ႈလႆႈ တၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၼႆသေ တူဝ်မၼ်း ၵေႃႉၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် တိၺွပ်း ၶင်ၶွၵ်ႈဝႆႉ(14)လိူၼ်။
မိူဝ်ႈၽွင်း တိုၵ်းၶိုၼ်းၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈၽိုၼ်ႉတိုၵ်းၶိုၼ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၼႂ်းသိုၵ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ၶျၢႆးၼႃး ပွၵ်ႈထိၼိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ယူႇၼႃႈသိုၵ်း ၸွမ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉသေ ဝၢင်းၽႅၼ်တႃႇသေႇ။ ထိုင်မႃး သိုၵ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး ပွၵ်ႈထိသွင်ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇထၢမ်း ၼႃႈတီႈၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉဢႃႉယုယႂ်ႇမႃးလႄႈသင် တူဝ်မၼ်း ဢမ်ႇၵႂႃႇၼႃႈသိုၵ်းလႆႈသေတႃႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝၢင်းၽႅၼ်ပၼ် ၸိူဝ်းတိုၵ်းယူႇ ၼႃႈသိုၵ်းၼၼ်ႉတႃႇသေႇ။
မိူဝ်ႈတိုၵ်း တင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ၽၢႆႇသူတၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉ လႄႈ ႁဝ်းလႆႈတၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉၵေႃႈယႃႇ ႁဝ်းတိုၼ်းတေ တိုၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ” ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလႆႈတိုၵ်းဢမႄႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၽၢႆႇသူတၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉလႄႈ ၽၢႆႇႁဝ်း တၢႆၼိုင်ႈသၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် သၢမ်သိပ်းၵေႃႈ ႁဝ်းတေဢၢၼ်းဢဝ် မိူင်းႁဝ်းၶိုၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈ” ၼႆထႅင်ႈ။
ယွၼ်ႉဝႃႈၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၽၢႆႇၽူႇၶဵၼ်ၶဝ် ၸိၼႄးသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ “ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးႁူဝ်ၸႂ် ဢမ်ႇမေႃဢဵတ်းလူ ဢမ်ႇမေႃႁၵ်ႉသႃ သၢႆၸႂ်ၵူၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉ ဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်သႂ်ႇၶေႃးသေ တွပ်ႇၶိုၼ်း။ ထိုင်မိူဝ်ႈလႆႈပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉလႄႈ လႆႈတၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵႂႃႇဢုပ်ႇၵၼ် တီႈ ဝဵင်းပႄးရိတ်ႉ(ၸ်)၊ မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉၸင်ႇ ဢဝ်ၵၢၼ်သေ တွပ်ႇၵႄႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
ၼိူဝ်ၽိူၼ် တီႈၽူႈၼၢမ်းၶဝ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးဢုမ်မွၵ်ႇ၊ မီးပၢၼ်ႉမၢၵ်ႇမႆႉ တမ်းဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီယဝ်ႉ။ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈၸမ်တေၽၢတ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၸၵ်ႉဢဝ် မၢၵ်ႇမႆႉလုၵ်ႈယႂ်ႇ လုၵ်ႈၼိုင်ႈ သႂ်ႇထွင်းသိူဝ်ႈမၼ်း ၵမ်းလဵဝ်။
လွင်ႈၼင်ႇၼႆ ပဵၼ်လွင်ႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီႁဵတ်း လႄႈလုၵ်ႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းၸွမ်းလင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႃႈတႃဢမ်ႇလီ။ ၽူႈၼၢမ်းတၢင်ႇမိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ႁိၼႄးသႄႉသွမ်း “ပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်း ပိူင်ၵူၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ၽႂ်ႁိၼႄးၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်သေ ဢွၵ်ႇႁွင်ႈၼၼ်ႉမႃး ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်း ၼုမ်ႇ၊ ထဝ်ႈ၊ ၸၢႆး၊ ယိင်း ပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးဢွၼ်ႇယိင်းဢွၼ်ႇ ဢႃႇယူႉမွၵ်ႈ(7-8)ၶူပ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးယိုၼ်ႈပၼ်မွၵ်ႇ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢုမ်ႈဢဝ်ဢွၼ်ႇယိင်းၼၼ်ႉသေ ၸူၵ်းဢဝ် မၢၵ်ႇမႆႉၼႂ်းထွင်းမၼ်း သႂ်ႇၼႂ်းမိုဝ်း ဢွၼ်ႇယိင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ၵူၼ်းမီးႁူဝ်ၸႂ်ယူႇၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူႉၵႂႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇ ဢွၵ်ႇမိူင်း ၵႂႃႇႁႃပိင်ႇၺႃႇတင်းႁူႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဝူၼ်ႉတႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပိူင်လဵဝ်။ ၵႂႃႇႁပ်ႉဝႃႇတ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵေႃႈယႃႇ ၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇႁၢႆလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇထတ်းသၢင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ လႆႈၶၢမ်ႇပူတ်းပႅတ်ႈ ၸၼ်ႉၵၢၼ်သုင် ၼႂ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ မႃးယဝ်ႉ။
မိူင်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ဢမ်ႇမီးပိင်ႇၺႃႇတင်းႁူႉသုင်။ ဢမ်ႇမီး ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶိုတ်းၸၼ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းလႄႈ တိုၵ်းပႄႉ မိူင်းလူင် ဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မီးပိင်ႇၺႃႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ၶိူင်ႈၵၢင် ၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈယွင်ႈဢၢမ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉသင် ပဵၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် ယွၼ်ႉႁႅင်းၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵၢၼ်သိုၵ်း သုၼ်းၸူး လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဢၼ်တေပႄႉတႃႇသေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် “ၸႂ်” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် တိုၵ်းပႄႉမႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းတင်းမိူင်း လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼုမ်ႇထဝ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပဵၼ်ၸႂ်ၵိဝ်လဵဝ်ၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈ “ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းႁဝ်း။ ႁဝ်းတေဢဝ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈ” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေမီးၸႂ် ၵိဝ်လဵဝ်ၵၼ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မေႃၽၼ်ႈၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၽၼ်ႈလႆႈလႄႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢဝ်ႁူဝ်ၸႂ်ၶဝ် ၽၢၵ်ႇဝႆႉ တီႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ ယွမ်းတၢႆတၢင်မၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁူၼ်လင်ယွမ်းၵၢၼ်ႉ။ ဢဝ်ဢွၵ်းတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ် ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်မႃး။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပႄႉၶဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ လႄႈ တေလႆႈႁူႉ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆသေ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း (30) ပီ။ ႁႃတင်းႁူႉႁၼ်၊ ႁႃဢူၺ်းလီ ဢၼ်တေၵမ်ႉၸွႆႈပၼ်လႆႈ။ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈပေႃႈမၢႆႈ။ လႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇယူႇသဝ်း တုၵ်ႉယၢၵ်ႈ ၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၸႂ် မေႃႇသွၼ်ႇတႅၼ်းတၢင် ၵူၼ်းၸၼ်ႉတႅမ်ႇ။ ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်မၼ်းတိုၼ်းႁၵ်ႉဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၸၼ်ႉတႅမ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ်။ မိူဝ်ႈမႃးဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉၸႂ်ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ဢၢၼ်းတိုၵ်း တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း တေႃႇတၢႆၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉၸႅၵ်ႇ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်မၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉ။ ယူႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ၵိၼ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ၼုင်ႈမိူၼ်ၵၼ်။ မိူဝ်ႈၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ၼုင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇၵုမ်ႇၵၼ်ၸိုင် မၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉၶၢမ်ႇၸုတ်ႈလုတ်ႈဝႆႉသေ ႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇပၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉဢွၼ်တၢင်း။ မိူဝ်ႈလိူဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉယဝ်ႉၸင်ႇ မၼ်းတေဢဝ်။
မိူဝ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယူႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလႄႈ သိုဝ်ႉလႅၼ်းယႃႈ၊ သိုဝ်ႉသွၵ်းတိၼ်ၵူၺ်း ယင်းဢမ်ႇသိုဝ်ႉၸေးၵူၼ်းလႆႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ် ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တိုၼ်းဢမ်ႇဢဝ်။ ႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇ လုၵ်ႈၼွင်ႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈလႆႈဢၼ်မႂ်ႇလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉ ထွတ်ႇပႅတ်ႈသွၵ်းၵဝ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တေၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢဝ် ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉ ထွတ်ႇပႅတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ တိုဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸႅၵ်ႇလႅၼ်းယႃႈၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇဢဝ်။ ပၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ။ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈ ၼွင်ႉၸပ်းၾႆးလုတ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းတေၵႂႃႇယွၼ်းလုတ်ႇ ၼိုင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁၢဝ်ႉသွင်ႁၢဝ်ႉသေ ယႃယိၼ်ႉမၼ်းၵူၺ်း။ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ ၼင်ႇၼၼ် လိူဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵိၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼင်ႇၼႆ ႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး ၵူၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈတၢႆပၼ်။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း။ ဝၼ်းလိူၵ်ႈမၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “ဢွၼ်ၵၼ် လိူၵ်ႈၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ မီးလွင်ႈမၼ်းဢေႃႈ။ ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈမေးၵေႃႈ ၵဝ်ၶႃႈဢမ်ႇမီး။ ငိုၼ်းၶမ်း ၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၶူဝ်းၼုင်ႈၵေႃႈ မီး ဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၼုင်ႈဝႆႉယူႇ ၶူဝ်းမၼ်ႈ(ဝၼ်ႈ)သဝ်ႈသဝ်ႈၼႆႉ ၸုမ်ႇလဵဝ်ၵူၺ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းမၼ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင်ၵႃႈယႂ်ႇသေယိူင်ႈလႄႈ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းသေ ယွင်ႈဢၢမ်းယူႇတႄႉတႄႉ။
ယွၼ်ႉႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၼၼ်လႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် ႁတ်းတၢႆပုၼ်ႈမၼ်း၊ ႁတ်းတၢႆတႅၼ်းမၼ်း။ ထွမ်ႇ ၶေႃႈသင်ႇမၼ်းၵူႈယိူင်ႈ။ ယွၼ်ႉဢဝ်ၸႂ်ၶဝ် မႃးပဵၼ်ၸႂ်မၼ်းလႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းသင်ႇႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈလဵဝ်။ ပဵၼ်ၶေႃႈဢၼ်သင်ႇဝႆႉဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်တၢႆယဝ်ႉ ဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်ၵဝ် ၽဝ်ၾႆး။ ဢဝ်ၽဝ်ႇတဝ်ႈ ၶၢပ်ႈတူဝ်ၵဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢမ်ပုၼ်ႈ။ ယူႇ ၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် သေ ပိုၼ်လူင်းၼိူဝ် မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈႁွင်ႇ တွၼ်ႈၵၢင် တွၼ်ႈၸၢၼ်း ၼိုင်ႈတွၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ။ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် ၽုၼ်ႇၼမ်ႉငမ်းလိၼ် ပၼ်ႁႂ်ႈသူၼ်ႁႆႈၼႃး ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းလီ။ ၽိူဝ်ႇတေႁဵတ်း ႁူင်းႁေႃလူင် ဝႆႉၶၢပ်ႈတူဝ်ၵဝ်ၼၼ်ႉ တႃႉပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ပဵၼ်တီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢိူဝ်ႈ” ၼႆၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ဢမ်ႇထွမ်ႇ။ ဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်း ၸႄႈယႃႈယႃယဝ်ႉ ႁဵတ်းႁူင်းႁေႃလူင်သေ ဝႆႉပၼ်ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မၢႆတွင်း ၼပ်ႉထိုဝ်ယူႇ တီႈဝဵင်းႁၼွႆး (Hanoi) တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်။
ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေ တင်ႈပဵၼ်မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်း(30) ပီပၢႆၵူၺ်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ထိုင်တီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်း သမ်ႉပေႃးလႆႈတူၵ်းၸႂ် ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၼင်ႇၽႅၼ် ဢၼ်မၼ်း တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ တႄႇၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ တေတိုၵ်းႁႂ်ႈလႆႈမိူင်းၶိုၼ်း။ လႆႈမႃးယဝ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆပီ တေႁဵတ်းသင်။ ပီလႂ်တေႃႇပီလႂ် တေၶပ်းၶိုင် ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းပီမၼ်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တမ်းပိူင်ဝႆႉပၼ်မူတ်းယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးယဝ်ႉသေတႃႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁႂ်ႈလႆႈတင်ႈ မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ပိူင်ၽႅၼ်မၼ်းဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၵ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈမႃးလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဝႆးသေပိူၼ်ႈ။ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢဝ်ငိုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းသေ သူင်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁဵၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ၼိုင်ႈပီမီး ဢၢၼ်ႇႁူဝ်မိုၼ်ႇၵေႃႉမၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ယၢမ်းလဵဝ်မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈလႄႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလႄႈ တီႈဢၼ်ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မီး(3)တီႈ။
- ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ် ၶၢပ်ႈတူဝ် ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း။
- ႁိူၼ်းတီႈယူႇ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း။
- တပ်ႉဝႅတ်ႉမိၼ်း တႂ်ႈလိၼ်။
လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၸိုင် လႆႈႁၼ် မီးၽူႈၼၢမ်းလၢႆယိူင်ႈ။
ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလီသေတႃႉ ဢမ်ႇထိုင်ယိူင်းမၢႆ။
ၵမ်ႈၽွင်ႈ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ၊ မီးၶိူင်ႈၸႂ်ႉ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ၊ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလီ ဢမ်ႇထိုင် ယိူင်းမၢႆ။
ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇမီးသင် မီးၸႂ်ၵိဝ်လဵဝ်ဢၼ် ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈၵၼ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ၊ ၶၢမ်ႇလိပ်း၊ ၶၢမ်ႇတၢႆ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵူၺ်းလႄႈ ထိုင်ယိူင်းမၢႆၵႂႃႇၼင်ႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း မီးဢေႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလီတွၼ်း ဢၼ်ၸူဝ်းဢွၼ် ထိုင် တီႈယိူင်းမၢႆလႆႈၼၼ်ႉ မီးဢေႇၼႅၼ်ႇသေတႃႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈ ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းဢေႇၼႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ႁႅင်းၵမ်ႉလင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ၵေႃႈ တိုၼ်းတေလႆႈမီး ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ယဝ်ႉ။ ႁႅင်းၵမ်ႉလင် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇ လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။
ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉလႄႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇယွမ်းၽွမ်ႉႁဵၻ်းသၢင်ႈၸွမ်း၊ ဢမ်ႇယွမ်းၸုၼ်ႉ သုၼ်ႇတူဝ်၊ သၢႆၸႂ် ၸိုင် တိုၼ်းတေ ဢမ်ႇထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆလႆႈ။ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉမီး ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လီ၊ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်လႄႈ မေႃပၼ်ႁႅင်းၸႂ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉ တီႈၾဝၵူၼ်းမိူင်းၽၢၼ်ၵွတ်းမႃး ၼၼ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႁူမ်ႈတိၼ်ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ယွမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ယွမ်းတၢႆတၢင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလူၺ်ႈၵၼ်သေ ၸင်ႇလႆႈပူၼ်ႉၸၢတ်ႈၶီႈၶႃႈ မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႉလူင်(2)မိူင်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇလိူဝ်သေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၸဵမ်ယိင်းလေႃးၸၢႆး ၶဝ်ပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈ ၶႂ်ႈပူၼ်ႉၸၢတ်ႈၶီႈၶႃႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵၼ်ဝႃႈ ၽႂ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၽႂ်ပဵၼ်သိုၵ်း။ မိူဝ်ႈလူဝ်ႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး။ မိူဝ်ႈလူဝ်ႇတိုၵ်း ပဵၼ်သိုၵ်း ဢၼ်ၶၢမ်ႇလိပ်းၶၢမ်ႇတၢႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶဵၼ်တိုၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႅၵ်ႈ ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ်သင်။ ပဵၼ်သိုၵ်း ႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်း။
ၼၢင်းယိင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ သၢႆၸႂ်သေၸွႆႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်မႃး။ ၼၢင်းယိင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်း တိုၵ်းၼႃႈသိုၵ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵႂႃႇၶၢႆတူဝ် ၼႂ်းႁူင်းလႅမ်းလူင် ဢၼ်ၶဵၼ်ၵႆႉမႃး ၵိၼ်ၵျေႃႇ ၸၢႆႇၽႄႉၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၶၢဝ်ႇ။ သင်ငဝ်းလၢႆးလီ တႅင်းတၢႆပႅတ်ႈထႅင်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈတင်ႈၸႂ် ႁႂ်ႈၸပ်းတိတ်း ၵလၢင်ႇမွၵ်ႇၼႅင်းသီႇ မဵဝ်းယႃဢမ်ႇ ၶႅၼ်းလႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယွမ်းၼွၼ်းၸွမ်းၶဵၼ် ႁႂ်ႈၵလၢင်ႇၽႄႈပၼ်ၶဵၼ်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ယွၵ်ႇၶျေႃး ႁႂ်ႈၶဵၼ်ၸပ်းယိၼ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ယွမ်းၵႂႃႇႁဵတ်း မေးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၼႂ်းၶဵၼ်၊ ႁႂ်ႈယုမ်ႇလႄႈ ၶၢမ်ႇမီး လုၵ်ႈၶဵၼ်။ လၵ်ႉဢဝ် ၶၢဝ်ႇလမ်ႇလွင်ႈ သူင်ႇပၼ်သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၶဝ်ၶိုၼ်း။ မိူဝ်ႈမီး ငဝ်းလၢႆးတိုဝ်ႉတၢင်းလီ လၵ်ႉဢဝ်ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဵၼ် သူင်ႇပၼ် သိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်း။ ႁႅင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ်ၸႂ်လဵဝ်သေ လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈတႃႇ ထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် လႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸင်ႇပူၼ်ႉလွတ်ႈ တႂ်ႈမိုဝ်းၶဵၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ လိူဝ်ၶဝ်ၼႅၼ်ႇ ဢႃးလႃးၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်လွင်ႈ လီဢၢမ်းလူင်လၢင်ဝႆႉ တင်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶဝ်တႄႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈယႃႇဝႃႈ ၽႃႉ မိတ်ႈယင်းဢမ်ႇၸေးၵူၼ်း။ မိူဝ်ႈၶဵၼ်ဢဝ်ၵွင်ႈ ၶဝ်ဢဝ်မႆႉၶၢၵ်ႇ၊ တုမ်လၼ်ႇလုတ်ႈ၊ ႁူးလူမ်ႇ၊ ႁိၼ်ပုင်ႈလွႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵၢင်ႁႂ်ႈၶဵၼ် လႆႈၸဵပ်း သႅပ်ႇတၢႆႁၢႆ။ ၶူဝ်းၼုင်ႈဝႆၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းသိုၵ်းတုၺ်ႇၵၼ်။ သွၵ်းတိၼ် ယင်းဢမ်ႇလႆႈတိုဝ်းၸေးၵူၼ်း။ ၵူၺ်းလႆႈတိုဝ်း သွၵ်းသွင်းၶႆးသေ တိုၵ်းမႃးၵူၺ်းၵေႃႈ ယင်းပႄႉသိုၵ်းမႃးယူႇ။ ၽၢင်ႇႁၢင်ႈပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇဝႆႉပဵၼ် ပိူင်လူင်။ ဢဝ်လွၼ်ႉမွၼ်း ႁူဝ်ၸႂ်မတ်ႉၶွတ်ႇတၵ်ႉၵၼ်ဝႆႉ မႃးၵူၺ်း။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ် ႁၵ်ႉၶဝ်လႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈႁၵ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်။ တင်းႁၵ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉပၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ် ပၢၼ်တေႃႇပၢၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈၶၢဝ်းယိုၼ်းသေ သၢင်ႈပိုၼ်းဝႆႉပၼ် ဢမ်ႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ် ဢိၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇလိုမ်းၶဝ် လႆႈသေပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သင်တေလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ တပ်ႉၶဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁူႉ လွင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် ၶတ်းၸႂ်မႃးတၢၼ်ႇႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ မီးပၢင်ႇပဵင်းလႄႈ ထုင်ႉၼႃးၼမ်။ ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈတင်ႈတပ်ႉ ၼိူဝ်လိၼ်။ ၶဝ်ၶုတ်းႁူလိၼ် ၼင်ႇတွၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် တီႈပႅပ်ႉ၊ တီႈသိမ်း ၶူဝ်းၶွင်၊ တီႈၵုမ်ၵၼ်၊ တီႈပႂ်ႉတိုၵ်း။ တပ်ႉႁူးတွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တပ်ႉလုၵ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼိုင်ႈ ထွင်ၸူးၵၼ်လႆႈ။ ၼိူဝ်လိၼ်ပဵၼ်ၼႃး။ တႂ်ႈၼႃး ပဵၼ်တပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တပ်ႉႁူးတွၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်းယၢဝ်းမၼ်း မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၸိုင် မီးမွၵ်ႈ(300)ၵီးလူဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလိုၼ်းလင် တေလႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ဝႆႉလႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁတ်းႁၢၼ် ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းငၢၼ်၊ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၼႃႈ 191-238၊ 2018


text:
ပၢင်ႇဝႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ (မၢၼ်ႈ: ပန်ဝါမြို့, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Paangwaa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမေႇၶသေ တင်း ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ ၼႆႉ ယၢၼ်ၵၼ် ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇမႂ်ႇ မိူင်းၶၢင် (NDA-K) ဢၼ် ဢူးသၶူၵ်ႉတဵင်ႉယိင်းဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် တပ်ႉၸုမ်းပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ်မိူင်း ၼၼ်ႉ ပၵ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး လွၵ်းလၵ်း ၁၃၅၅ လၵ်း[2] သေ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ လႄႈ မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢိူမ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ သၼ်လွႆပၢၼ်းတၢပ်ႈလွႆၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီး ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၶၢဝ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယွၼ်ႉမီးၾိင်ႈၶၢဝ်းဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူႇတင်းပီလႄႈ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ ၵူၺ်းမီး ၁၈ တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်းမႃး တိူဝ်းၵတ်းႁႅင်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ ယွမ်းလိူဝ်တၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင် (-၁၈) တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉသေ ၼမ်ႉၶႅင်ဝႆႉတင်းဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။[2]
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင် ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း လေႃႇဝေႃႇ၊ လႃၶျဵၵ်ႉ၊ လိသေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်သေ ၼႂ်းၵႃႈႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ၁၇၀ ပၢႆၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ ၁၁၀၀ ပၢႆယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးယူႇ ၁၂၀၀ ပၢႆသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးယူႇ ၆၉၀၀ ပၢႆလႄႈ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းႁူမ်ႈ မီးယူႇ ၈၀၀၀ ပၢႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။[2]
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵမ်ႉၼမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းၶူဝ်းႁႄႈယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေတႃႉ ၵူၺ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇၵိၼ်ဢိတ်းဢွတ်းသေ ၵမ်ႉၼမ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမၢၵ်ႇဝၢဝ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ပဵၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင် သၢမ်ႁူင်းႁဵၼ်းသေ ပၢင်ႇလဵၼ်ႈႁဵင်ႈ မၢၵ်ႇၼင်ႇ မီးဝႆႉ ပၢင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃလူင်ပၢင်ႇဝႃႇ ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ (၂၅) လုၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈဝၢၼ်ႈ လၼ်ႇၵျေႃး၊ သျီးၵျႅၼ်ႇ၊ လုပီၵျႅၼ်း၊ ၽီမေႃ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ မီးႁွင်ႈၽႄပၢႆးယူႇလီ ၼိုင်ႈတီႈၼိုင်ႈဢၼ်ယဝ်ႉ။ တပ်ႉႁၢၼ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ လဝၵ၊ ၵေႃဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း၊ ၼတလ၊ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၽၢႆႇသဵၼ်ႈမၢႆၵၢၼ်လိၼ်၊ ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၽၢႆႇပၢႆးပႆႇၺႃႇ၊ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ၊ ၽၢႆႇပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ၊ လဵင်ႉ/ယႃတူဝ်သတ်း၊ ႁူင်းပွႆႇႁၢင်ႈ၊ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ၊ ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉ၊ ၽၢႆႇတပ်ႉဢဝ်ၶၢဝ်၊ ၼၵတ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးဝႆႉယူႇ ၁၇ ၸုမ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ သွင်သူႇလႄႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈလင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးၸမ်ႇပူႇၺဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ပွၵ်ႉ (၁) တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း၊ ၵျွင်ႈမုၼ်ၸဝ်ႈမျူဝ်ႉဢူး လႄႈ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၸဵင်ႉၽေႃးၶႅတ်ႉတလိတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၄၉.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 ခင်ဇာလီ (၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၅). ပန်ဝါမြို့ (သို့မဟုတ်) တောင်တန်းတွေအလယ်ကနှင်းဝေသည့်မြို့. ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း. Retrieved on 30 ၵျုၼ်ႇ 2016။


text:
လႅင်းပွႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ (မၢၼ်ႈ: လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Hlaingbwe Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ၊ ဝဵင်းပၢႆႇၵျူင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းသျၢၼ်းယႂႃႇတိတ်ႉ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းာ, သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆႉ-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 51.


text:
ပလေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပလေႃး (မၢၼ်ႈ: ဝဵင်းပလေႃး ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Palaw) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းတူၵ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇသေ လႅၼ်လိၼ် ဢိူပ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဢိူင်ႇဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶူဝ်းႁေႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးသေ ပဵၼ်မႃး ၸႄႈဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ မီး 1151 လွၵ်းလၵ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉပလေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇၼႃ လႄႈ ဢၼ်ၵွင်းလွႆၼမ်လိူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ႁူဝ်တီးၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈ ပီ 1840 ၼၼ်ႉ တီႈဝၢၼ်ႈပလေႃးၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မွၵ်ႇ 2000 ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1865 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉ မေႃႇလမႅင်ႇသေ သွင်ဝူင်ႈၸင်ႇမႃးၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ မႃးသိူၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးမွၵ်ႈ (30)ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 18,936 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပလေႃး (ပုလေႃး) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ပသျူး (မလေး)သေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းပသျူးၶဝ် ယူႇသဝ်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵုၼ်ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပုလေႃးၵျၢၼ်ႇၵိတ်ႉ၊ ပုလေႃးတုၼ်ႇတုၼ်ႇ (ပလူင်းတူင်းတူင်း)၊ ပုလေႃးယေႇမီးယ၊ ပုလေႃးပႃႇလီ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈဢပုမ်ႇဝႃး ၽီလူးၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီး ၵုၼ်ၽီလူးၼၼ်ႉ ဝၢႆးမႃး ၶၢႆႉမႃးတီႈ ပလေႃးသေ မႃးပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃ တီႈဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းတွင်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ထႆး ဢၼ်တႄႇဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇပႃး ဝဵင်းၵႅမ်သေယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းထႆၶဝ် ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢၼ်တွင်ႇငူႇ လႄႈ ပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ႈ ပိူင်ႇသေတႃႉ ၵူၺ်းပဵၼ်ဝဵင်း လတ်းၵႂႃႇလတ်းမႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။[2]
ဝဵင်းပလေႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ် တၢင်းၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းထဝႄႇ ၵႂႃႇ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းထဝႄႇ ၵႆယၢၼ် 92 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆ ၵႆယၢၼ် 56 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ တင်း ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ ၵႂႃႇမႃးလႄႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇသၢႆလူမ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမိူဝ်ႈပီ 1898 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တီႈၶူဝ်းႁေႈဢွၵ်ႇလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶူဝ်းႁေႈ လႄႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း လွင်ႈႁုင်ၵိူဝ်၊ လွင်ႈၺွပ်းပႃ သေဢမ်ႇၵႃး ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်ႈ၊ ပႃႁႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၸၢၵ်ႈတေႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈလွႆၸၢၵ်ႈတေႃႇၵပႃႇလႃႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းပလေႃး ယၢၼ် 12 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[3]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 54.
- ↑ တင်နိုင်တိုး (ဒီဇင်ဘာလ၊ ၂၀၁၃). မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်. မဇ္ဈိမစာပေ, ၃၇၇.
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (6)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ(347)