text:
ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း တႄႇႁွင်ႉႁူပ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈၼႆႉ ပေႃးၶႂ်ႈသိုပ်ႇယိပ်းၵွင်ၵၢင်ႇ တေပၼ်ႁဵတ်းသိုၵ်းပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ BGF ဢမ်ႇၼၼ် တေပၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႂ်းတပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ဝႃႈၼႆ။
ပေႃးႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ် တႃႇတေလႆႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ တႃႇတေလႆႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်လႆႈ တီႈၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်းသၽႃး။ သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ယူႇၼႆၵေႃႈ ယူႇတီႈၶဝ် တေၸွႆႈ ထႅမ်ၶိုင်သၢင်ႈပၼ် ဝႃႈၼႆပႃးထႅင်ႈ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ၶွတ်ႇတင်ႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းသေ ၶဝ်ႈဢဝ်တီႈၼင်ႈ ၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်းလႄႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ယၢမ်ႈလၢတ်ႈမႃး မိူဝ်ႈၼႃႈတေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2010 ။ ယၢမ်းၶဝ် သေႇယူင်းမိပ်ႇငႅၼ်းတဵၵ်းၸႂ်ႉ ၸုမ်းၸိူဝ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈ ႁဵတ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် PDF ၼၼ်ႉမႃးၵူၺ်းၼႆ တေ ၾၢင်ႉမႅၼ်ႈၵၼ်ယူႇ။
လၢႆးလူင်ႈၼင်ႇလၢႆးၶိုင် ယူႇတီႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တူင်ႉၼိုင်ပွင်သၢင်ႈ၊ ႁၢင်ႈမူၵ်ႇသွၵ်းသႂ်ႇ ၸိူဝ်း ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵၢင်ႇမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇပႅၵ်ႇဢမ်ႇပိူင်ႈ ၵႂႃႇၸွမ်းႁွႆးလဵဝ် လၢႆးလဵဝ်ၵၼ်ၵူၺ်း။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼဝတပုၼ်ႉ တႄႇၼႂ်းပီ 1989 သေ ဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ယိုၼ်ႈၸူး ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶဝ်မႃး တေမၵ်းတတ်းပၼ်ဢွင်ႈတီႈ တႃႇတူင်ႉၼိုင်တေၸွႆႈထႅမ် တႃႇ ပူၵ်းပွင်ပိုၼ်ႉတီႈ ဝၢႆး ၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ တေယႃႉမွတ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင် ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉမုၵ်ႉၸုမ်း ၼွၵ်ႈမၢႆႈမီႈ လူဝ်ႇၸရိတ်ႈ ၵိၼ်ယႅမ်ႉလႄႈ ငိုၼ်းတွင်း တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ဝႃးၼႆသေ ႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႈသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ် တွၼ်ႈလိၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ လမ်ႇလွင်ႈ သုတ်းၸမ်ႉ ၶႂ်ႈဢုပ်ႇ ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်ၼႆၵေႃႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်မႃးတုမ်ႁူဝ်ၵၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (အမျိုး သား ညီလာခံ) ဝႃႈၼႆ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ တေလႆႈယွမ်းႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းလူင်သၢမ်ယိူင်ႈ (ဒို့တာဝန် အရေးသုံးပါး) သေဝၼ်းဝၼ်းမႃးသမ်ႉ တေလႆႈၽႃႈပႅတ်ႈ လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းၶွပ်ႇပၵ်းပိူင်၊ တေဢမ်ႇလႆႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်း လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈယွမ်းႁပ်ႉ ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉတမ်းမီးဝႆႉ ဢၼ်ဝႃႈ (တည်ဆဲ ဉပဒေ) ၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၶိုၼ်း မတ်ႉၼွင်ႇဝႆႉ။
ဢိင်ၼိူဝ် ၶေႃႈယိုၼ်းမိုဝ်း မွၵ်ႇႁွင်ႉ ၸုမ်းၼဝတၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵၼ် ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈ(အမျိုးသား ညီလာခံ) ၼၼ်ႉသေ တႄႇတီႈ ၸုမ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းပၵပ ပႃႇတီႇၶွမ်ႊပိဝ်ႊၼိတ်ႊမၢၼ်ႈမႃး ၼႂ်းပီ 1989 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵမ်းလိုၼ်း ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸွမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼ ဝတၼၼ်ႉ မီးၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ 17 ၸုမ်း။
ပေႃးမႃး ၼပ်ႉတူၺ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၼႆ ၼႂ်းပီ 1989 MNDAA ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ဢၼ်ၽိူင် ၵျႃးသိူင်းလႄႈ ၽိူင်ၵျႃးၽူး ဢွၼ်ႁူဝ်။ UWSA ၸုမ်းဝႃႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈယီႈလၢႆးလႄႈ ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင် ဢွၼ်ႁူဝ်။ NDAA ၸုမ်းမိူင်းလႃး ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးလိုၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်။ SSA တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်။ NDAK ၸုမ်းၶၢင်ပၢင်ဝႃႈ ဢၼ် သၶူင်ႇတဵင်ႇယဵင်း ဢွၼ်ႁူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈငမ်းယဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပီ 1991 KDA ၸုမ်းၶၢင်ၵွင်းၶႃး ဢၼ် ဢူးမထုၼေႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်။ PNA ပဢူဝ်းၽိူၵ်ႇ ဢၼ် ဢွင်ႇၶမ်းထီႇ ဢွၼ်ႁူဝ်။ PSLA ၸုမ်းလွႆ ဢၼ် တႃႉဢၢႆႈမူင်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ငမ်း ယဵၼ်မႃး။
ၼႂ်းပီ 1992 မီးၸုမ်း KNG ၸုမ်းယၢင်းလႅင် ဢၼ် ဢေႇပလေႇပျႅၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်မႃး ၸုမ်းလဵဝ် ႁင်းမၼ်း။
ထိုင်မႃး ၼႂ်းပီ 1994 KIA ၸုမ်းၶၢင် ဢၼ်ၸၢဝ်ႇမၢႆႇဢွၼ်ႁူဝ်။ ၸုမ်းၵလလတ မိူင်းယၢင်းလႅင် ဢၼ်ဢူးၸၼ်ႇတႃႇ လႄႈထုၼ်းၵျေႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်။ ၸုမ်းပႃႇတီႇမိူင်းၵယၢၼ်းမႂ်ႇ ဢၼ်ဢူးသူၺ်ႇဢေး လႄႈ တၢၼ်းသူဝ်းၼၢႆႇ ဢွၼ်ႇႁူဝ်။ ရလလၽ ၸုမ်းပဢူဝ်းလႅင် ဢၼ်တႃႇၶႄးလိူဝ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ငမ်းယဵၼ်ထႅင်ႈ။
ထိုင်မႃး ၼႂ်းပီ 1995 KNPP ၸုမ်းယၢင်းလႅင် ဢၼ်ဢွင်ႇတၢၼ်းလေးလႄႈ ၶူးထူးပူးၽႄး ဢွၼ်ႁူဝ်။ MNSP ၸုမ်း မွၼ်း ဢၼ်ၼၢႆႇသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်မႃး။
ထိုင်မႃး ၼႂ်းပီ 1996 MTA တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉလႂ်။ ၼႂ်းပီ 1997 ၸုမ်းပၵပ မိူင်းရ ၶႅင်ႇ ဢၼ်ၸေႃးထုၼ်းဢူးဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉလႂ် ဢွၼ်ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်မႃး သိုဝ်ႈၽႂ်တၼ်းမၼ်း။
ၼႂ်း 17 ၸုမ်းၼၼ်ႉ PSLA ၸုမ်းလွႆ၊ ရလလၽ ၸုမ်းပဢူဝ်းလႅင်၊ MTA တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆးလႄႈ ၸုမ်းပၵပ ရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇလုမ်းလုမ်း။
ၽိူဝ်ႇဢဝ်ငမ်းယဵၼ်လႆႈမႃး ထိုင်ႁိမ်း 10 ပီ ယွၼ်ႉၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သေႇသူၼ်းယွၵ်ႈမွၼ်ႇသေ MNDAA ၵဝ်ႈၵၢင်ႉလႄႈ SSA တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႆႈတႅၵ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇသွင်ငႃး ၼင်ႇႁူႉၵၼ်ယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းၾၢႆႇ တင်း KNU ႁူမ်ႈတုမ်ယၢင်းၽိူၵ်ႇၼႆၵေႃႈ ၼႂ်းပီ 1997 – 98 – 99 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸေႃးတ မူႇႁႄး၊ ၸုမ်းၸေႃးၽေးရီႇမူဝ်ႇ၊ ၸုမ်းပတူဝ်ႇဢွင်ႇသၢၼ်း၊ ၸုမ်းဢူးၵူဝ်ႇၵျီး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ငဝ်ႈၸုမ်းသေ ယွၼ်းႁဵတ်း PDF မႃးထႅင်ႈ။
ႁူမ်ႈဝႃႈ ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ မၢင်ႇၵိူဝ်း ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်သေ ဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢွၼ်ပွႆႇၽႃႈၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ယွၼ်းႁဵတ်း ပျီႇတုၸိတ်ႉ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ယွၼ်းႁဵတ်း PDF ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ၼႂ်းပၢင် ၵုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (အမျိုးသား ညီလာခံ) ၼၼ်ႉမႃး။ တႄႇ 1993 တေႃႇထိုင် 2008 ၶၢဝ်းယၢမ်း 15 ပီ ၸမ်ၸမ်ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ မိူၼ်တင်းၵႂႃႇယွမ်းၵမ်ႉထႅမ် ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်း မၢၼ်ႈ လႆႈသုၼ်ႇတူဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇ တၢင်းလုမ်ႈ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းၵႆၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ၵမ်းၼႆႉ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တူဝ်ပဵၼ်တိၼ်ႇမႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လုၵ်ႈၶိုင်ႈသိုၵ်း ဢၼ်လူင်ပွင် ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉၶိုၼ်းတင်ႈႁူဝ်ၶေႃႈ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ယင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ ၻီႊမူဝ်ႊၶ ရေႊသီႊလႄႈ ၾႅတ်ႊၻရႄႊ ဝႃႈၼႆသေယဝ်ႉ မွၵ်ႇႁွင်ႉၵႂႃႇႁူမ်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်း ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။
တႅင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵိုတ်းတိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်း (Nationwide Ceasefire Agreement – NCA) ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၶၢတ်းၶွၵ်ႇသေ ဢမ်ႇပၼ်ၵူႈၸုမ်း ၶဝ်ႈပႃးၸွမ်းလႄႈ ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်ႈ ၵမ်ႈၼမ် ႁၼ် ထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ထမ်း။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ ၽိူဝ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်မႃး ၼႂ်းပီ 2015 လိူၼ်ဢွၵ်ႊထိူဝ်ႊပိူဝ်ႊ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွႆးမီးဝႆႉ တႃႇ 8 ၸုမ်း။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ်ၸုမ်းယၢင်း KNU ၸေႃးမူႇတူးသေးၽူဝ်း ဢွၼ်ႁူဝ်။ တၢင်တူဝ် DKBA ၸုမ်းယၢင်း ၸေႃး လႃးပွႆႇဢွၼ်ႁူဝ်။ တၢင်တူဝ်ၸုမ်းယၢင်း KPC ၸေႃးထေးမွင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေမီးၸုမ်းၶျၢင်း CNF ဢၼ် ပူးၼၼ်ႇလႅင်းထၢၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸုမ်းပဢူဝ်း PNLO ဢၼ် ၶုၼ်ႇဢူၵ်ႉၵႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်။ ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း ABSDF ယႄးပေႃႇတၢၼ်ႇၶေး ဢွၼ်ႁူဝ်။ ၸုမ်းရၶႅင်ႇ ALP ဢၼ်ၶၢႆႇၸူဝ်းၼၢႆႇဢွင်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်လႄႈ ၸုမ်းတႆး RCSS ဢၼ်ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းဢွၼ်ႁူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်း တိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်းမႃး။
ယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈ ဢၼ်မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ထိုင်ပၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မႃးၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၵွႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇၵုမ် ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်ၼႆၵေႃႈ မီးမႃး။
ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်တႄႇမႃးၼႂ်းပၢၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇသေ သုတ်းၵွႆၵႂႃႇ ၼႂ်းပၢၼ်ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇ ဢၼ်မၼ်းၼၢင်းတႅင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ (၂၁ ရာစု) ပၢင်လူင် ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထိုင်တီႈလႆႈဢုပ်ႇ ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ် မႃးထၢင်ႇႁၢင်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ပၢင်ၵုမ် ႁူဝ်မႃႇၽဵင်ႇ ပဵင်း ၵၼ်မႃး လႆႈယူႇၼႂ်းၶွပ်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈပေႉပုၼ်ႈ သူၼ်သၢႆလင်ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ပၼ်ႇတူင်ႇထူင်ႇ ထူၺ်ႈၸွမ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈပၢင်ၼမ်း ၵူၼ်းၶွၼ်ႈၵိုၼ်းၼမ်ၼၼ်ႉမႃးၵွႆး။
တေႃႈၼင်ႇ မီးမႃးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၸၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 3 တွၼ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လူင် ဢၼ် ၸုမ်း NLD ၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ် မၵ်းမၼ်ႈ ၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းမႃး။ ယဝ်ႉ ယႃႇၵႂႃႇ ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ် ပၢင်လူင်ပဵၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ၵမ်းၼႆႉ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၸုမ်းသိုၵ်း ဢၼ်ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းဝႆႉၼႆႉ ၶႂ်ႈၶိုင်ႁဵတ်းၼင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉၶိုၼ်း ယဝ်ႉ။ မႃးလႄႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ် ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းလႄႈ ႁူပ်ႉၵၼ် ၼႂ်းတႅၼ်းၽွင်း ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈမူၼ်ႉ မႄးပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်းထႅင်ႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈ တုမ် ဢၼ်ယင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆယူႇ မႅၵ်းမႅၵ်း ၶဝ်တႄႉ တိုၼ်းယူႇဝႆႉ တီႈၸဝ်ႈၶွင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇတင်ႈတိၵ်းသိၵ်း။
လၢႆးၼင်ႇၼၼ် ၸွင်ႇသမ်ႉ တေမီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈၸုမ်းလႂ် တေယုမ်ႇယမ်ႁၼ်လီႁူမ်ႈမိုဝ်း ႁဵတ်းၼႆ တႃႉလီဢၢမ်း ဢေႃးၼေႃးၸႂ်ၸွမ်းယူႇ။
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸွမ်းမိူင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ (အိမ်စောင့်အစိုးရ)၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶွင်ႇသီႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရ) ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မသလ (မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ပါတီ) လႄႈ လူင်ပွင် ၸိုင်ႈၼဝတ ၼဢၽ တေႃႇထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လုၵ်ႈၶိုင်ႈသိုၵ်းဢူးတဵင်းၸဵင်ႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းသူႉၵျီႇ ဢွၼ်သၢင်ႈလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ် မႃးၼႂ်းပီ 1958, 1963, 1974, 1980, 1989 တေႃႇထိုင်မႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ၵူၺ်း ယူႇၼိူဝ် လၢင်းတႅင်းၸၢင်ႉ မႃးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။
ထိုင်ပၢၼ်သိုၵ်းယိုတ်းမိူင်း ၵမ်းထူၼ်ႈ 4 မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ သမ်ႉဝႃႈ တေၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လႅၵ်ႈပဵၼ်ၽူႈပွင်မိူင်း ဢၼ်မီးၼမ်ႉၸႂ်ၽႃႇ ၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈၵႂႃႇ ၽူႈမီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း လီငၢမ်းလူင်ၵႂႃႇဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉတႄႉ တိုၼ်းဝႃႈ တေလႆႈၾၢင်ႉၼၵ်းပၵ်း ၸႂ်ပႂ်ႉ တူၺ်းလီငၢမ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်း ႁဵတ်းၸွမ်းယဝ်ႉယူဝ်ႉၼႆ ႁဝ်းၶႃႈ ယွၼ်းပၢႆးၼႄ တၢင်းႁၼ်မွၵ်ႈၼႆႉ သေ ႁႂ်ႈလႆႈၶွတ်ႈယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်း တီႈၼႆႈၶႃႈ။
မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ
ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း
31/8/2022


c: text/html

text:
ႁူမ်ႈၸွႆႈမဵတ်ႉႁိၼ်မဵတ်ႉသၢႆး ႁူမ်ႈသၢင်ႈပၢႆးတႃႇသိုဝ်ႇၸိုင်ႈတႆး လႂ်ႈတီႈယေးငိုၼ်းပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈ
Support Us
ၽူႈတၢၼ်းငိုၼ်း 1 K တေႃႇ 49,999 Ks - တေလႆႈႁပ်ႉယွင်ႈယေႃး တႅမ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင် တၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ website ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ဝႂ်ယွင်ႈယေႃးၼိူဝ် ဢွၼ်ႊလၢႆႊ)။
- ၽူႈတၢၼ်းငိုၼ်း 50,000 Ks တေႃႇ 99,999 Ks - တေလႆႈႁပ်ႉယွင်ႈယေႃးၸိုဝ်ႈသဵင် တၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ website ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ဝႂ်ယွင်ႈယေႃးၼိူဝ် ဢွၼ်ႊလၢႆႊ)၊ ၶႅၵ်းၸိုဝ်ႈတၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ တီႈၽႃ ၼႂ်းႁွင်ႈလုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ၶႅပ်းသတီး သႅၼ်း 6” x 3’’)
- ၽူႈတၢၼ်းငိုၼ်း 100,000 Ks တေႃႇ 499,999 Ks - တေလႆႈႁပ်ႉယွင်ႈယေႃးၸိုဝ်ႈသဵင် တၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ website ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ဝႂ်ယွင်ႈယေႃးၼိူဝ် ဢွၼ်ႊလၢႆႊ)၊ ၶႅၵ်းၸိုဝ်ႈတၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ တီႈ ၽႃ ၼႂ်းႁွင်ႈလုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ၶႅပ်းသတီး သႅၼ်း 8” x 4’’)
- ၽူႈတၢၼ်းငိုၼ်း 500,000 Ks တေႃႇ 999,999 Ks - တေလႆႈႁပ်ႉယွင်ႈယေႃးၸိုဝ်ႈသဵင် တၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ website ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ဝႂ်ယွင်ႈယေႃးၼိူဝ် ဢွၼ်ႊလၢႆႊ)၊ ၶႅၵ်းၸိုဝ်ႈတၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ တီႈ ၽႃ ၼႂ်းႁွင်ႈလုမ်း ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ၶႅပ်းသတီး သႅၼ်း 10” x 6’’)
- ၽူႈတၢၼ်းငိုၼ်း 1,000,000+ K (ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၶိုၼ်ႈၼိူဝ်) တေလႆႈႁပ်ႉယွင်ႈယေႃးၸိုဝ်ႈသဵင် တၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ website ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ဝႂ်ယွင်ႈယေႃးၼိူဝ် ဢွၼ်ႊလၢႆႊ)၊ ၶႅၵ်းၸိုဝ်ႈတၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉ တီႈ ၽႃ ၼႂ်းႁွင်ႈလုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ၶႅပ်းသတီး သႅၼ်း 12” x 8’’) သေ ဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈ ဝႂ်ယွင်ႈယေႃးပဵၼ်ၽိုၼ်။

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး (IPA: [ʨɔ́k mɛ́]), (မၢၼ်ႈ: ကျောက်မဲခရိုင်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kyaukme District), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zetaun Kyaukme]) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၂၅၄၃ ထတ်း (၇၇၅ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၇၆၇,၅၈၂ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။[2]
- ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး
- ၸႄႈဝဵင်း ၼွင်ၶဵဝ်
- ၸႄႈဝဵင်း သီႇပေႃႉ
- ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉတူႈ
- ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းမိတ်ႈ
- ၸႄႈဝဵင်း မၢၼ်ႈပဵင်း
- ၸႄႈဝဵင်း မၢၼ်ႈတူင်ႈ (ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
- ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉသၼ်ႇ (ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ GoogleEarth
- ↑ မြန်မာ သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲရေးဌာန. Archived from the original on 2014-07-01။ Retrieved on 2015-03-23။


text:
သဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
သဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉ၊ ဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းသဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းဝဵင်းလူင်ရသျႃးၼၼ်ႉ လိူဝ်သေ ဝဵင်းမေႃႇသၵူဝ်ႇၸိုင် မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းယႂ်ႇလူင် မၢႆသွင်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2012 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 5 လၢၼ်ႉလိူဝ်လိူဝ်။ [1] တင်းၵူၼ်း မႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႃၵိၼ်ႁႃယႅမ်ႉ တီႈဝဵင်းၼႆႉသေ ပီ 2015 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးယူႇ 6.2 လၢၼ်ႉ။ ဝဵင်းသဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင် ဢၼ်ၸပ်းတိတ်း ပၢင်ႇလၢႆၿေႃးလ်ထိၵ်ႉ Baltic Sea သေ ဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ဝဵင်း ႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁိူဝ်းဝဵင်းၼိုင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၾႅတ်ႇတရႄႇ ၼႂ်းမိူင်းရသျႃးဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မီးတီႈႁိမ်းမႄႈၼမ်ႉၺႄးဝႃး Neva River သၢပ်ႇၼမ်ႉၺေးဝႃး ဢၼ်လႆၶဝ်ႈၸူး ပၢင်ႇလၢႆႇငွၵ်းၾိၼ်းလႅတ်း Gulf of Finland ဢၼ်မီးၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇၿေႃးလ်ထိၵ်ႉ Baltic Sea ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သႃႇ Tsar Peter the Great တႄႇတင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1703 လိူၼ်မေႇ 27 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 1713 တေႃႇ 1728 လႄႈသင် တႄႇဢဝ် ပီ 1732 တေႃႇ 1918 လႄႈသင် ဝဵင်းသဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ရသျႃးၶဝ် ယူႇသဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေမႃးယူႇဝဵင်းမႂ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း လႆႈပူင်ၶေႃႈပူင်သေ ၸႂ်ႉၵူၼ်းမိူင်း ၶၢႆႉမႃးယူႇသဝ်းဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပၢၼ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ၵႅတ်ႉတလိၼ်း ထူၼ်ႈသွင်၊ ပၢၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ဢလႅတ်ႉၸၼ်းတႃး မၢႆၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃး ပီ 1918 တႄႉ လုမ်းလႄႈၼႃႈၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈရသျႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈ ဝဵင်းလူင်မေႃႇၸၵူဝ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵႆယၢၼ် 388 လၵ်း (625 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [2]
ဝဵင်းသဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းၵဝ်ႇႁေႃၶမ်းသေ ၶူဝ်းၶွင်ၽိင်ႈငႄႈၵဝ်ႇၵႄႇ ရသျႃး မီးဝႆႉ တင်းယႂ်ႇတင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၽိင်ႈငႄႈၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်ၸုမ်းUN မၵ်းမၼ်ႈ UNESCO World Heritage Site ယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ငဝ်ႈငႃႇ ၽိင်ႈၵဝ်ႇရသျႃးသေ ႁေႃၶၢဝ်းၵတ်း ဢၼ်ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ႁွင်ႈၼႄပိုၼ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပဵၼ်ႁွင်ႈၼႄပိုၼ်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ [3] တီႈဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းသဝ်းၵႂၢင်ႈလူင်လၢင်၊ ႁၢင်ႈႁေႃၶၢဝ်းၵတ်း ဢိင်ႁူင်းႁေႃဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ သိမ်းပဵၼ် ၶွင်ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉတႄႉတႄႉ။ လိူဝ်သေၼၼ် ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးမွၼ်း၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ၊ ၸုမ်းပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ တင်းၼမ်သေ လွင်ႈပၢႆးၸၢၵ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ လမ်းလင် ဝဵင်းမေႃႇၸၵူဝ်ႇၵူၺ်း။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၽင်ႇၼမ်ႉတႃႈႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၶိုၵ်ႉလူင်ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ သၢမ်မဵဝ်း။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသႃႇ တႄႇတင်ႈ တႄႇဢဝ် 1703 တေႃႇထိုင် 1914 ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃး သဵင်ႈပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉ၊ ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ယဝ်ႉသေ ထိုင်မႃး 1914 တေႃႇထိုင် 1924 တႄႉ ၶုၼ်မိူင်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပီႇထရူဝ်ႇၵရၢတ်ႉ Petrograd ဢွၵ်ႇတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းပီႇတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ [4] ထိုင်မႃး ပီ 1924 တေႃႇ 1991 ၼၼ်ႉ ယွင်ႈယေႃး ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် လီႇၼိၼ်ႇသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ လီႇၼိၼ်ႇၵရၢတ်ႉ Leningrad ပွင်ႇဝႃႈ ‘’’ဝဵင်းလီႇၼိၼ်ႇ’’’ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ တႅၵ်ႇလႅဝ် ထိုင်မႃး 1991 လိူၼ်သႅပ်ႇတိမ်ႇပိူဝ်ႇလ် 6 ဝၼ်း ၸင်ႇၶိုၼ်း ဢဝ်ၸိုဝ်ႈၵဝ်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ သဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉၼၼ်ႉ ႁွင်ႉၶိုၼ်း တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ၸမ်မိူင်းယူးရူပ်ႉ (မိူင်းတူၵ်း)လႄႈ ၸိုဝ်ႈပႅင်းမၼ်းၼၼ်ႉ ရသျႃးၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၽၵ်းတူမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ၼႆယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ႁွင်ႈၼမ်ႉ ႁွင်ႈမိူင်ၼမ်လႄႈ ဝဵင်းဝိၼ်းၼိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ Venice of the North ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈပႅင်းဝဵင်းသဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ၊ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃး ဝဵင်းၶိုၼ်းလႅင်း The City of White Nights ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မီးၸမ် Polar region လႄႈ ပေႃးႁွတ်ႈထိုင်မႃး ၶၢဝ်းမႆႈၸိုင် ပုၼ်ႈတႃလိူၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈလပ်းသိင်ႇ ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၶိုၼ်းလႅင်းသႂ် White Night ယဝ်ႉ။ မီးပွႆးမၢႆတွင်း ၶိုၼ်းလႅင်းသႂ်ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း မီးၵႃႈၶၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ မၢဝ်ႇသၢဝ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇ သိုၵ်းၼႃႇၸီႇလႄႈ သိုၵ်းၾႅၼ်ႇလၢၼ်ႇၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈတိုၵ်းတေႃး 872 ဝၼ်းသေတႃႉ ၵူၼ်းဝဵင်းၼႆႉ ဝႆႉၸႂ်ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ် တေႃႇသူႈ ဢမ်ႇပၼ်ဝဵင်းၶဝ် တူၵ်းသုမ်းလႄႈ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆ ၸိုဝ်ႈပႅင်းဝဵင်းမၼ်း ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘’‘ဝဵင်းၽူႈႁတ်းႁၢၼ်‘’‘ ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ၼႆၼႆႉ ၵျေႃႉၽ်ၸတႃလိၼ်ႇ Joseph Stalin တၢင်ႇပၼ် မိူဝ်ႈ (1.5.1945) ၼၼ်ႉသေ ယွင်ႈၵုင်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈမႃး တႄႇတင်ႈပဵၼ် မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉၸိုင် ၸိူဝ်းႁၢင်ႈႁေႃ ႁိူၼ်းႁေႃ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသႃႇၶဝ် တႄႇတင်ႈဝႆႉ ၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉၶၢႆးၶၢႆးလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ႁွင်ႈၼႄပိုၼ်း၊ တီႈယူႇသဝ်း ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ဢဝ်ႁဵတ်း တီႈဝႆႉၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵျွင်းၽြႃးၵတီႇရႄႇ ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းၵၸၢၼ်ႇ၊ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ ႁူင်းၼႄၸၢတ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်း၊ ႁေႃဢၼိတ်ႉၼွတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၵိင်ႇၽႄ မႄႈၼမ်ႉၺႄးဝႃး ဢၼ်ပဵၼ် မႄႈၼမ်ႉၵရဵၵ်ႉၺႄးဝႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁၢင်ႈႁေႃၵဝ်ႇ၊ ႁိူၼ်းၵဝ်ႇ၊ ႁူင်းႁေႃလုမ်း ၽၢႆႇတပ်ႉၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁေႃၶၢဝ်းၵတ်း The Winter Palace ဢၼ်ဢဝ်ႁဵတ်းဝႆႉ ႁူင်းၼႄပိုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသေ ႁၢင်ႈတႅမ်ႈ၊ ႁၢင်ႈၶႅၵ်း၊ ၶူဝ်းၵဝ်ႇၵႄႇ မီးဝႆ့ သၢမ်လၢၼ်ႉပၢႆလႄႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉသေပိူၼ်ႈယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတပ်ႉၵႅတ်ႇ ပီႇတႃႇလႄႈ တပ်ႉၵႅတ်ႇပေႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈၵုၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ဝႆႉ ဢွင်ႈၼႄပိုၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁိူၼ်းမႆႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းပီႇတႃႇတၵရဵၵ်ႉ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၼႂ်းၵုၼ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉမီး ႁွင်ႈၼမ်ႉလူင် ႁွင်ႈမိူင်လႄႈ ၶူဝ်ဢၼ်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉ မီးယူႇ မွၵ်ႈ 120 လင်၊ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၶူဝ် ဢၼ်ၵၢႆႇၶၢမ်ႈ ႁွင်ႈမိူင်ဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၶူဝ်မင်လင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၶူဝ်လီ ၼႂ်းမိူင်းရသျႃးယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းဝဵင်းသဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ႁူင်းၸၢၵ်ႈသေ မၢင်ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းလႅၼ်ႇၽၢႆ ၽၢႆႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၶူဝ်းပၢႆးသၢႆႊ၊ ၶိူင်ႈၶူဝ်းၾႆးၾသေဢမ်ႇၵႃး ၵၢၼ်ၽၢႆႇထႃႇတုၿေႇၻ၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈ ၽၢႆႇယဵပ်ႉၶူဝ်း၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈ ႁုင်ၶူဝ်းႁႄႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ၽၢႆႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉလၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ငဝ်ႈလူင်မၼ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1885 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶုတ်းႁဵတ်း ႁွင်ႈမိူင်လႄႈ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်လႆႈ ပၢင်ႇလၢႆႇၿေႃးလ်တိၵ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ႁွင်ႈမိူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ ဝဵင်းဝႄႇလူဝ်ႇမေႃးၸၵ ဢၼ်မီးၼိူဝ်ပၢင်ႇလၢႆႇၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃး ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မီးထၢတ်ႈၵူၼ်း ၸေးလီၼႃႇလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်? ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ၶွၼ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်ယဝ်ႉ။ ပီ 1905 မိူဝ်ႈပဵၼ် ပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ သုၵ်ႉယုင်ႈသေပိူၼ်ႈ။ တီႈၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပီ 1917 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းဝဵင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယုင်ႈယၢင်ႈလႄႈ ပီ 1916 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတီႈဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 2415000 ၵေႃႉသေတ ထိုင်မႃး ပီ 1920 ၸိုင် ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇထိုင် 722000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1914 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ရသျႃးလႄႈ ၵျႃႇမၼီႇ ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ burg ပၢၵ်ႉၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပွင်ႇၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇဝႃႈ တိုၵ်း ၼႆလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ၶေႃႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝဵင်းဝႃႈ ‘’‘ပီႇထရူဝ်ႇၵရႅတ်ႉ‘’‘ ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1918 လိူၼ်မၢတ်ႉ 14 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈရသျႃး ၶၢႆႉၵႂႃႇတင်ႈလုမ်း တီႈဝဵင်းမေႃႇၸၵူဝ်ႇလႄႈ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ။
မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင် 1941 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းၼႃႇၸီႇၵျႃႇမၢၼ်ႇလႄႈ ၾိၼ်ႇလၢၼ်ႇၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃးလွမ်ႉဝႆႉ ႁိမ်းသၢပ်ႇဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၵႅတ်ႇၶႄဝဵင်းၶဝ် ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်လႄႈ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈတူၵ်း တႂ်ႈမိုဝ်းၼႃႇၸီႇၵျႃႇမၢၼ်ႇၶဝ်။ ၵူၼ်းဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ ၸုၼ်ႉလိပ်းၸုၼ်ႉတၢႆ ၶၢမ်ႇဢိုပ်းၶၢမ်ႇယၢၵ်ႈ ၵႅတ်ႇၶႄဝဵင်းၶဝ် ႁူမ်ႈၵူၼ်းသိုၵ်းရသျႃးလႄႈ လႆႈၺႃးလွမ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ 872 ဝၼ်း (သွင်ပီပၢႆၶိုင်ႈ) တႄႇဢဝ် (8.9.1941) တေႃႇထိုင် (21.1.1944) ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝဵင်းၼႆႉ ၺႃးမၢၵ်ႇပွမ်း မၢၵ်ႇလူင် ၸုမ်းသိုၵ်းၼႃႇၸီႇၶဝ်လႄႈသင်၊ ၺႃးတၢမ်ႇၵတ်း ၶၢဝ်းၵတ်းလႄႈသင်၊ ၺႃးတၢမ်ႇဢိုပ်းယၢပ်ႈ တၢင်းၵိၼ်လႄႈသင် ၵူၼ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉလိူဝ်လိူဝ်။ ၼႂ်းၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ဢၼ်တၢႆလူၺ်ႈ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၽူႈၶဵၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းမီး 3% ၵူၺ်း၊ ဢၼ်တၢႆလူၺ်ႈ ဢိုပ်းၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ မီး 93% ၼႆယဝ်ႉ။ 1944 လိူၼ်ၸၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 27 ဝၼ်း ၸုမ်းတပ်ႉလႅင် သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉၶဝ် ၶိုၼ်းလိုပ်ႈလမ်းပႅတ်ႈလႆႈ သိုၵ်းၼႃႇၸီႇ ဢၼ်မႃးဢိုတ်းဝဵင်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ဝဵင်းလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼမ်တႄႉတႄႉ။ ႁိူဝ်းမိၼ် ၵျႃႇမၼီႇၶဝ် မႃးယေႃႈမၢၵ်ႇသႂ်ႇၼႆႉ မၢင်ဝၼ်း ၶႂ်ႈမီး 6000 လုၵ်ႈ ႁူမ်းလူၺ်ႈ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇပဵၼ်ၽႆႈ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းသၢပ်ႇဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ သမ်ႉပေႃးၶႂ်ႈလႅဝ်ၽွင်ၵႂႃႇမူတ်း ယွၼ်ႉမၢၵ်ႇမွၵ်ႈလူင် ၵျႃႇမၢၼ်ႇၶဝ် ယိုဝ်းသႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃး ဝၢႆးသိုၵ်းယဝ်ႉသေ ရသျႃးသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉၶဝ် ၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ ထိုင်မႃးပီ 1965 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးသေ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်း ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးထိုင် 3641000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ပီ 2015 ၼၼ်ႉတႄႉ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်း မီးမႃး 6 လၢၼ်ႉလိူဝ်လိူဝ်။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Russian Federal State Statistics Service (2011). "Bcepoccийckaя пepeпиcb HaceлeHия 2010 roдa. ToM 1" [2010 All-Russian Population Census, vol. 1]. Bcepoccийckaя пepeпиcb HaceлeHия 2010 roдa [2010 All-Russia Population Census] (in Russian). Federal State Statistics Service.
- ↑ McColl, R.W., ed. (2005). Encyclopedia of world geography. 1. New York: Infobase Publishing. pp. 633–634. ISBN 978-0-8160-5786-3. Retrieved 9 February 2011.
- ↑ "Exploring St. Petersburg / The Hermitage". Geographia.com. 6 January 1990. Retrieved 25 January 2010.
- ↑ "ПeTporpaд – ЭHциkлoпeдия "Bokpyr cBeTa"". www.vokrugsveta.ru.
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ ၇


text:
ပူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်း (မၢၼ်ႈ: ဘုတ်ပြင်းမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Bokpyin) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 2371 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ ထိူၼ်ႇလွႆၼမ်လိူင်ႇသေ တီႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ မီးထိူၼ်ႇလမုဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼႆ့ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ၵုၼ်တိုၼ်ႈလႄႈ ႁိူင်းသၢင်းၽေႃးလူင် ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးလႆႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း ၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးလႆႈ ဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼမ်ႉသႂ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈၵုၼ် ဢၼ်ပႃႇမႆႉၼႃ ဢၼ်မီးယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်း မွၵ်ႈ 40 လၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ လမ်ႁႃပလႄးယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸမ်ဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်းၼၼ်ႉ မီးမေႃႇႁဵၵ်ႇသေ မီးတၢင်းလိၼ် ထိုင်တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ငၢႆႈငႅမ်ႈလႄႈ သၢႆတၢင်းလိၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၸႂ်ႉမႅၼ်ႈ။ တီႈၸွမ်းသၢပ်ႇၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မလေး (ပသျူး) ၶဝ်ယူႇသဝ်းသေ ၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ပ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၼႂ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းထႆးၶဝ်ယူႇသဝ်းသေ တီႈၼိူဝ်လွႆၼႆႉ ယၢင်းၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈထႆးၶဝ် ပိူင်ႇထုင်ႉမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထိုင်တီႈမႃးသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇပေႃးၵိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈၼိူဝ် ဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉ မီး 5,384 ၵေႃႉ[1]ယဝ်ႉ။
ပူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 16 ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉ ဝၢၼ်ႈလူင် ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၵ်ႇၶူဝ်းႁေႈႁဵၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ် ၶုတ်းထၢင်ႈႁဵၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1912 ၼၼ်ႉ တီႈ ပူၵ်ႉပျိၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 800 ၵေႃႉၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။[2]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ 1.0 1.1 (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 55.
- ↑ တင်နိုင်တိုး (ဒီဇင်ဘာလ၊ ၂၀၁၃). မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်. မဇ္ဈိမစာပေ, ၃၇၉.
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (8)


text:
မိူင်းမႂ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ (IPA: [mɤ́ŋ mǎɯ]), (မၢၼ်ႈ: မိုင်းမောမြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Mongmao), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Moengmaao]) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃးၵၢၼ်တူၼ်ႈယၢင် ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ၊ ဝဵင်းပၢင်သၢင်း၊ ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လၢႆးပၵ်းသဝ်းဢွင်ႈတီႈဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၼ်တေႃႉသူင်ႇလႄႈပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တီႈၼႂ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၆၆.


text:
တွၼ်ႈၵႃႈၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်းႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႆသေ ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးတေၸွႆႈထႅမ်ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 2 သႅၼ်လႄႈ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 17 August 2021 (လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ႁုၼ်ႇသဵၼ်ႇ Hun Sen ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ − ၸွမ်းၼင်ႇၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး ယၢမ်ႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေၸွႆႈထႅမ်ငိုၼ်း 1 သႅၼ်တေႃႇလႃႇ တႃႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢၼ်တူၺ်းထိုင်လူလွမ် ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်ၼႆသေတႃႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ မိုတ်ႈၵိုဝ်းသွင်ၸိုင်ႈမိူင်းပေႃးတေၼႅၼ်ႈၼႃ လိူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တေတိူဝ်းၽိူမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ငိုၼ်း တေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 2 သႅၼ် ၽၢၼ်ႇတင်း ၸုမ်းၸွႆႈထႅမ်ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ AHA Centre ဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ တေၸွႆႈထႅမ်ပႃး ၽႃႈတူမ်းသူပ်း 3 လၢၼ်ႉ၊ ၶိူင်ႈၵူတ်ႇထတ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူင်ႈ Rapid Tests 5 သႅၼ်၊ သိူဝ်းၶူဝ်းႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်း PPE 2000 ၸုမ်ႇ၊ ၶိူင်ႈၸႅတ်ႈလူမ်းမူတ်းသႂ် (Oxygen Concentrator) 100 ၶိူင်ႈ၊ ၶိူင်ႈထတ်းထွင်ႁႂ်ႈလူမ်းမူတ်းသႂ် 20 ၶိူင်ႈ လႄႈ Patient monitor 20 ၶိူင်ႈ ႁူမ်ႈတင်းၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီထႅင်ႈ လၢႆလၢႆမဵဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးလၢတ်ႈတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ − ယူႇတီႈၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးသေ ပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်းလွင်ႈၽႄႈလၢမ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ငိုၼ်းၸွႆႈထႅမ်လႄႈ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းဢမ်ႇႁိုင်သင်ၼႆႉ ယူႇတီႈ မမ်ႇ ပုၼ်းႁိူင် Mam Bunheng ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ပဵၼ်ပႃးႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွမ်ႇမတီႇ ၵုမ်းထိင်း ႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး တေဢွၼ်ႁူဝ် ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်သေယဝ်ႉ ဢဝ်ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းသေ တေႃႉတၢင်ႇမႃးပၼ် တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼႂ်းလိူၼ် November 2020 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး ယၢမ်ႈၸွႆႈထႅမ် ၽႃႈတူမ်းသူပ်း 2 လၢၼ်ႉ လႄႈ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီတင်းၼမ်မိူၼ်ၵၼ်။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ပွင်ႈၵႂၢမ်း – ၶွၵ်းၶူၼ်ႉၶိုၼ်း ပိုၼ်းမိုၼ်ႉသိုၼ်း
တင်ႈတႄႇ 1958 မႃးတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်း 64 ပီ ၵၢၼ်ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလၢႆမူႇ လၢႆၸုမ်းသေဝွတ်ႈဝၢႆးၵႂႃႇၵေႃႈလၢႆၸုမ်း။ ပိူင်ၶိုၵ်ႉလူင်ၼႆႉ ၵွပ်ႈဝႃႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၾိုၼ်ႉၼၼ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ မီးငဝ်ႈ ငုၼ်းၵုမ်းၵမ် (Centralized Control) သေပဵၼ်မႃး ၽႂ်ဢမ်ႇၽႂ်ၵေႃႈႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈႁၵ်ႉမိူင်း ႁၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ထုၵ်ႇ ပေႉၵိၼ်လူလၢႆတဵၵ်းတဵင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ။ ၸင်ႇဝႃႈ လႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ်ပေႃႈမႄႈလႃၽႄး ဢၼ်လဵင်ႉလူ သင်ႇသွၼ်ႁဝ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ဢိၵ်ႇတင်းလႆႈၵွင်လင်တေႃႇၵေႃႉႁၵ်ႉပႅင်းလုၵ်ႈမေးၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေး။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ မီးထႃႇၼမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းၵတ်းယဵၼ်မီးဢူမီးငဝ်း မီးၼႃႈမီးတႃၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈမီးမၢၵ်ႈၶူဝ်းၶွင် ငိုၼ်းၶမ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈတုၶ်ႉယၢၵ်ႈမႃးၵေႃႈ ယင်းပိုၼ်ႉပွႆႇယွမ်းၽႃႈပႅတ်ႈ တၢင်းမူၼ်ႈသိူဝ်းပုၼ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇသေ ၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈတုၶ်ႉႁူမ်ႈယၢၵ်ႈ ႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းၶိူဝ်းၸွမ်းၵၼ် တႃႇႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်းလႆႈမီး လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ။
ယွၼ်ႉလူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်းၵၢၼ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢိၵ်ႇတင်း ၸဵပ်းၸႂ်ၼိူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးၶီႇၼဵၵ်း တဵၵ်းတဵင်ပေႉၵိၼ်လူလၢႆၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႁပ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ၸင်ႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမီးမႃး ၸႂ်ပႅင်းၸင်း ၼိူဝ် တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈၸႂ်ၶႂ်ႈလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ ၸႂ်ၶႂ်ႈတွပ်ႇၶႅၼ်ႉတႅၼ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွႆးၵႃႈၵႂၢမ်းတွပ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈလီဝူၼ်ႉလႄႈလီမၢႆတွင်းၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈမၵ်းမၢႆပဵၼ်ပိုၼ်းဝႆႉတီႈၼႆႉ။
- ၵမ်ႈၽွင်ႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆသေၵႂႃႇႁဵတ်းသိုၵ်း သမ်ႉၶိုၼ်းမႃးပေႉၵိၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်း။ ယွၼ်ႉၼႆ ၵဝ်ၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်းပိူဝ်ႈတႃႇၶိုၼ်းမႃးၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း။
- ၼုင်ႈၶူဝ်းတႆးသေၶဝ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈပိူၼ်ႈဢမ်ႇပၼ်ပူၼ်ႉၸၼ်ႉ။
- ၵွပ်ႈႁၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈလူလၢႆၼၢင်းယိင်းတႆး (ၵႂၢမ်းတွပ်ႇၼၢင်းႁၢၼ်ၵဝ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ)။
- ပေႃႈမႄႈၵေႃႉမႃးၾၢၵ်ႇတီႈပေႃႈထဝ်ႈၸဝ်ႈၵၢင်းယုမ်း တပ်ႉၵွင် 4 (တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး)။
- ၸဝ်ႈၾႃႉဝၢင်းဢမ်းၼၢၸ်ႈ 1959 ၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တူၵ်းလွၵ်းမၢၼ်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း (ၵွပ်ႈဝႃႈ ဢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢမ်ႇမီး တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး၊ မီးတီႈၼႂ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵွႆး)။
ၽွင်းၼၼ်ႉပေႃးမႃးႁဵတ်းသိုၵ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတေလႆႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းသိုၵ်း (သီၶဵဝ်) ၽႃႈယၢင် သွၵ်းတိၼ် မိူၼ်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸူးဢဝ်ဢၼ်ႁဵတ်းႁႃဢဝ်လႆႈၼႂ်းထိူၼ်ႇသေၼုင်ႈဝႆၵွႆး။
- ၶူဝ်းၼုင်ႈၼႆႉ လႆႈယွၼ်းတီႈၵူၼ်းမိူင်းမႃးသေဢဝ်မၢၵ်ႇသၵ်ႉတူမ်ႈ၊ ဢဝ်ဝႂ်မႆႉထုၵ်းထူပဵၼ်သီၶဵဝ်။ လႆႈၽႃႈၽႅၼ်ႇ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၵေႃႈ မႃးယွမ်ႉဢဝ်။ သီယွမ်ႉမၼ်းဢမ်ႇလီလႄႈပေႃးၾူၼ်တူၵ်းမႃးၵေႃႈသီမၼ်းၶိုၼ်း လူၼ်ႇသႂ်ႇတူဝ် ပေႃးၶဵဝ်ၵႂႃႇၵေႃႈမီး။
- သွၵ်းတိၼ်သမ်ႉ ဢဝ်ပေႃဢဝ်ၽိူင်းမႃးသၢၼ်ႁဵတ်းဢဝ် လီတိုဝ်းထူၼ်ႈ – ဝႃႈၼႆ။
- တဝ်ႈၼမ်ႉတႄႉၵမ်ႈၼမ်ၺႃးဝူၵ်ႇမႆႉသၢင်း၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ် ၶိူဝ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၶႅၼ်းၸႂ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း မီးတဝ်ႈၼမ်ႉမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈမႃးၽွတ်ႈသၢၼ်သွင်းႁွႆႈပႃးၵိုၵ်းတူဝ်။
- မူၵ်ႇႁူဝ်ၵေႃႈတိုဝ်းၵုပ်း။
- ၾူၼ်တူၵ်းၵေႃႈဝႆတူၺ်။
- ဢမ်ႇမီးမၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ဢဝ်ၶီႈၵၢၼ်ႈမႃးၽၵ်ႉသွႆးတမ်ၵိၼ်။
ၵွႆးၵႃႈ ယႃႇၽူမ်ႈလူမဝ်ဝႆႉတိုၼ်ႈ။ မိူဝ်ႈ1964 ၸဝ်ႈပူႇတေႇဝိင်ႇ တင်းၸဝ်ႈၶုၼ်သႃ လႄႈတပ်ႉသိုၵ်းႁူမ်ႈပွင်း (SUA) လူင်းမႃးတၢင်းမိူင်းထႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈလႆႈႁၼ်ၶဝ်တိုဝ်းၵုပ်းၵၢပ်ႇ ဝႆတူၺ် ပဵၼ်သိူင်းသႅမ်းယႆၵႂႃႇသဵင်ႈ ပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈဢၼ်လီလူလီတူၺ်းလႄႈၵႂႃႇယွၼ်းၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်းၸွမ်းၵေႃႈမီး – ဝႃႈၼႆ။
တွၼ်ႈတႃႇငိုၼ်းၸူၵ်းငိုၼ်းၸၢႆႇ တႃႇၸႂ်ႉသွႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႃႈတေၵေႃႇတင်ႈၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး ငိုၼ်းလိူၼ်ငိုၼ်းလၢဝ်သင်။ ဢိင်ၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းဢီးလူသေ ပၼ်ငိုၼ်းၸူၵ်းငိုၼ်းၸၢႆႇပဵၼ်မၢင်ပွၵ်ႈ။ ဝၢႆးမႃး လႆႈငိုၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ 5 ထႅပ်ႇ( 5 ပျႃး) ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ် ငိုၼ်းမွၵ်ႈၼၼ်ႉယႃႇဝႃႈမၼ်းဢေႇ ၽဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵႆႇ ၼိုင်ႈၸွႆႉၵေႃႈ 5 ထႅပ်ႇ ႁိုဝ် 5 ပျႃး။
မိူဝ်ႈတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်သေၵႂႃႇၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ (SSIA) 1960 ၼၼ်ႉ ငိုၼ်းလိူၼ် လႆႈ 25 ထႅပ်ႇ ၵွႆးၵႃႈ ဢၼ်ပၼ်ၵၼ်တႄႉ 24.50 ထႅပ်ႇ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ 50 ပႅၵ်ႉၼၼ်ႉ ဝႆႉပဵၼ်ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် ပိူဝ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းသိုၵ်းၸိူဝ်းလႆႈလူႇၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈသၢႆၸႂ်။
ၽွင်းၼၼ်ႉ ငိုၼ်းလိူၼ်ၸွမ်းၸၼ်ႉသိုၵ်းၵေႃႈမီးမႃး။ ပေႃးပဵၼ်ၵႅမ်ၶုၼ်ႁၢၼ် (Sergeant Major) လႆႈ 80 ထႅပ်ႇ။ ထိုင်မႃးပၢၼ်ၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ (TRC) မိူဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸၢမ်မႂ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ် တင်း တပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ (ၸိုင်ႈတႆး) တႄႇႁူမ်ႈၵၼ် 1984 ၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ သၢႆမၢႆငိုၼ်းၼင်ႇၼႆ။
ၼႂ်းမိူင်း – ငိုၼ်းလိူၼ် 25 ထႅပ်ႇ၊ ၵႃႈၽၵ်း 25 ထႅပ်ႇ၊ ယွတ်ႈ 50 ထႅပ်ႇ။ လႅၼ်လိၼ်ထႆး – ငိုၼ်းလိူၼ် 40 ထႅပ်ႇ၊ ၵႃႈၽၵ်း 60 ထႅပ်ႇ၊ ယွတ်ႈ 100 ထႅပ်ႇ။
ၵွပ်ႈၼႆ ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ငၢႆႈငၢႆႈ လႆႈယွမ်းတုၶ်ႉတူဝ်ယၢပ်ႇၸႂ်တႄႉတႄႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵေႃႈဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈ ဢမ်ႇဢူတ်းယိူၼ်ႉလႆႈ။ ဢဝ်မွၵ်ႇၵုမ်ႈယဵၼ်းပဵၼ်ၾူၼ်သေ ၵႂႃႇပဵၼ်ၸူၼ်ၵေႃႈမီး။ မီးၸဝ်ႈၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈ) လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ပေႃးမၼ်းၵႂႃႇၸူၼ်ယဝ်ႉ ထုၵ်ႇတိလႆႈ။ ပၼ်တူတ်ႈ (တၢမ်ႇ) တၢႆ ပၢၼ်(SURA) ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸူၼ်ဢၢႆႈသၢမ်တၢင်းႁၢမ်းၼႆ ပွတ်းၵေးသီး ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ မၼ်းၵေႃႈလုၵ်ႉတီႈ သိုၵ်းယဵၼ်းပဵၼ် ၸူၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၵွင်ႈၵၢင်ႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၼွႆႉတႄႇတင်ႈၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ မီးၵွင်ႈ 7 လဝ်း ဝၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈမီးမႃးၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်လႆႈတီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၸိူဝ်းၵဵပ်းဝႆႉၽွင်းပၢၼ်သိုၵ်းလူၵ်ႈပွၵ်ႈၵမ်း 2 ၼၼ်ႉ (ၵျပၼ်ႊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢမေႊရိၵၼ်ႊ) လႄႈၸင်ႇႁႅင်းယႂ်ႇမႃး။
ပေႃးတေၶႆႈၼႄၸိုဝ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉၵူႈပွၵ်ႈယိပ်းမႃးၸိုင် မီးပႃးႁၢင်ႈၼႄၸွမ်း ၸင်ႇတေတဵမ် ထူၼ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆၸင်ႇပႆႇလၢတ်ႈၸိုဝ်ႈမၼ်းလႆႈၸေးၸွတ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၸူးဢဝ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ၵွင်ႈၵၢင်ႇပၢၼ်ၵဝ်ႇ ၵူႈပွၵ်ႈၵွႆးယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵျပၼ်ႊယၢဝ်း/ၵျပၼ်ႊပွတ်း/ၵျပၼ်ႊလၢင်းၵူင်/လၢႆႊၾိုၼ်ႊ (rifle) လၢႆႊၾိုၼ်ႊ ပၢၵ်ႇပႅၼ်/ လၢႆႊၾိုၼ်ႊပၢၵ်ႇပဵင်း/ၵွင်ႈသတႅၼ်ႊ/ၵွင်ႈပရႅၼ်ႊ/သွင်းဝႅၼ်ႊ/သွင်းၵူႈ/ႁူဝ်ၵၢင်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵပ်းဝႆႉၵွင်ႈၵၢင်ၼမ် ထိုင်တီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈပေႃးလႆႈဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းမႃးဝႅတ်ႉလွမ်ႉယိုတ်းဢဝ် လၢႆတီႈလၢႆၵမ်း။ ၽူႈလဝ်ႈလၢတ်ႈမၢင်ၵေႃႉလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ မိူင်းၼၢႆးၵွႆး သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈၵွင်ႈၵၢင်ႇၵႂႃႇတႃႇရူတ်ႉ 5 လမ်း၊ ၵဵင်းတုင် 10 လမ်း ၊ လွႆၵေႃႇ 30 လမ်း ဝႃႈၼႆ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်တူၵ်းယူႇၼႂ်းမိုဝ်းၵူၼ်းမိူင်း ၵေႃႈမီး တင်းၼမ်လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸင်ႇႁႃတၢင်းၵူႈလၢႆးလၢႆးသေယိုတ်းဢဝ်ၶိုၼ်း။ လၢႆးဢၼ်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသုတ်း ၼၼ်ႉ တႄႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေဢွၵ်ႇပၼ်ဝႂ်မီးၵွင်ႈ (license) ႁႂ်ႈဢဝ်ၵွင်ႈၵၢင်ႇဢၼ်မီးယူႇၼၼ်ႉၵႂႃႇၼႄ ၵႂႃႇပၼ်သၢႆမၢႆ ႁဵတ်းဝႂ်ၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်ပႅတ်ႈသဵင်ႈ။ ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉလၵ်ႉၵဵပ်းမူမ်ႇဝႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇတိၺွပ်းၶင်ၶွၵ်ႈ ထုၵ်ႇဢဝ်တၢႆၵေႃႈမီး။
မၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်း – ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပေႃးမၢၵ်ႇၵွင်ႈဢမ်ႇမီးၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇလုၵ်ႈၸိုင် ယၢမ်ႈယိၼ်းၵႆႉၶၢင်း ၵႆႉမႆႈၸႂ်။ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မီးၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းၵေႃႈၸႂ်ဢုၼ်ႇၸႂ်ၵႂ်ႈယဝ်ႉ။ ၽူႈယႂ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸဝ်ႈသိုၵ်း ဢၼ်လိုဝ်ႈၵိုတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ၵွင်ႈလၢႆႊၾိုၼ်ႊၼႆႉ ပေႃးမီးမၢၵ်ႇမၼ်း 20 လုၵ်ႈ ပေႃးၶႂ်ႈမႅၼ်း ႁႅၼ်ႇတေႃႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ယိုဝ်းၵမ်းလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်းတိူဝ်ႉၵမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႃႈလီႈႁတ်းယိုဝ်းပႅတ်ႈၵမ်း 7-8 လုၵ်ႈ မိူၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်။


text:
ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး မိူင်းယႆ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉဢွၼ် တေပူင်သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆးလႄႈလိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းမီးတိုဝ်ႉတၢင်းဢေႇတႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆး။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 13/6/2022 ယူႇတီႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ ပိုတ်ႇႁူင်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉဢွၼ်လႄႈ ႁူင်းႁေႃၵေႃ လိၵ်ႈလၢႆး ၽွမ်ႉၵၼ် တီႈဝဵင်းမိူင်းယႆ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ မီးၵူၼ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢဝ်မုၼ်ၸွမ်း 100 ပၢႆ။
လုင်းမျႃႉမွင်ႇ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းမိူင်းယႆ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၸႂ်ႈယဝ်ႉၶႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်း/ ႁူင်းႁေႃ ႁဵတ်းပၢင်ပိုတ်ႇၵႂႃႇ ၸွမ်းၵၼ်ၶႃႈဢေႃႈ။ လိူၼ်ၼႃႈၼႆႉ တေပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၶႃႈယဝ်ႉ ။ တေသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ လိၵ်ႈတႆးၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် တေႁပ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၼိုင်ႈ၊ သွင်၊ သၢမ် ။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ႁဝ်းတေႁွင်ႉ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင် ပွင်ၸိုင်ႈ။ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉၼႆ ႁဝ်းဢမ်ႇဝႃႈ ဢၼ်ဢူႈမႄႈၶဝ် ၶႂ်ႈဢၢပ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေသိုပ်ႇႁပ်ႉၵႂႃႇ ယူႇၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉဢွၼ် ဢၼ်တေပိုတ်ႇၵႂႃႇၼႆႉ တေဢဝ်လိၵ်ႈတႆး ဝႆႉပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ပူင်သွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းတေႃႇပေႃးထိုင်ၸၼ်ႉသီႇ။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း မီးတိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈထႅင်ႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လွႆတႆးလီ ဝဵင်းၵႃလီႉ ဝႃႈၼႆ။
“ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ တေဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇသေ ပူင်သွၼ်ၵႂႃႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်း မေႃဢဝ်ၵႃႈၶၼ်တႆး ပဵၼ် ယႂ်ႇသေႁဵၼ်းၵႂႃႇ။ မေႃသွၼ်ႁဝ်းၶႃႈတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းတီႈဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ပွႆႇၵႂႃႇႁဵၼ်းဝႆႉ ဢၼ်ႁပ်ႉၶူးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းထႆးမႃးယဝ်ႉ လႄႈ မၼ်းၵွင်ႉၵၼ်တၢင်းတီႈၵႃလီႉၵမ်ႈလဵဝ်။ ပေႃးတွပ်ႇယဝ်ႉၸၼ်ႉသီႇၼႆ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇတႃႇတေလႆႈၶဝ်ႈၸၼ်ႉႁႃႈယဝ်ႉ မၼ်းတေ လႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၸၼ်ႉႁႃႈၵမ်းလဵဝ်” – လုင်းမျႃႉမွင်ႇ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းမိူင်းယႆၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းသူင်ႁၵ်ႉလိၵ်ႈလၢႆး ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇႁူမ်ႈၵၼ် ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈမႃးၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ပီ။ ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆး တေမီးတၢင်းႁူႉ တၢင်းမေႃ ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ ။


text:
Saturday, November 12, 2011
ပၢင်လွတ်ႈႁေႃးပရိတ်ႉၸဝ်ႈသဵင်ဢမ်ႇထၢတ်ႇ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ(႑႑ႉ႑႑ႉ႒႐႑႑)ဝၼ်းသုၵ်ႇၼႆႉယူႇတီႈၸုမ်းၼၢင်းယိင်းမိူင်းထႆးဢၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းႁေႃၶမ်း
လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ တေႇတင်ႈဝႆႉ(สภาพสตรี แห่งชาติ ในพระบรมราชินูปถัมภ์)
(THE NATAION COUNCLE OF WEMAN OF THAILAND Under The Royal Patronage of Her MajestyThe Queen ) ဢၼ်လႆႈမီးယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း လူင်လၢၼ်၊ မိူင်းၵွၵ်ႇၶဝ်လႆႈ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လွတ်ႈႁေႃး ဝၢၼ်းပရိတ်ၸဝ်ႈသဵင်ဢမ်ႇထၢတ်ႇ ႒႔ ၸူဝ်ႈမွင်း တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵင်ႈ ၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ မိူင်းထႆး ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶေႃႈသင်ႇၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ ႁဝ်းသေမုၵ်ႉၸုမ်းၼၢင်း ယိင်း မိူင်းထႆး လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လွတ်ႈႁေႃးဝၢၼ်းပရိတ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ်လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄ ၽေး ၼမ်ႉထူမ်ႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းထႆး ဝႃႈၼႆသေလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၼၢင်းယိင်း မိူင်းထႆးၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈၽိတ်ႈပၢင်း သင်ၶၸဝ်ႈၸိူဝ်းဝတ်ႉၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်းမိူင်းထႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ဝတ်ႉဢႃးရုၼ်း၊ ဝတ်ႉ ယၢၼ်းၼႃးဝႃး၊ ဝတ်ႉတႆမိတ်ႉ ၸၵႂႃႇလႆႈမႃးလွတ်ႈႁေႃး ရတၼႃသုတ်ႈ ပရိတ်ႈၸဝ်ႈ သဵင်ဢမ်ႇထၢတ်ႇ (႒႔) ၸူဝ်ႈမွင်း တီႈသူၼ်ၵၢင် ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းထႆး ဢၼ်မီးယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလၢၼ်လူင်၊တေႃႇ ၼႃႈၵၼ်တင်း ႁူင်းယႃ မိတ်ႉၶျၼ်ႉ၊ ဝဵင်းလူင် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းသင်ၶ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးမိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ႕႐ တူၼ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉၶေႃႈၽိတ်ႈပၢင်း တီႈၸုမ်းၼၢင်း ယိင်းထႆး (สภาพสตรี แห่งชาติ ในพระบรมราชินูปถัมภ์) (THE NATAION COUNCLE OF WEMAN OF THAILAND Under The Royal Patronage of Her MajestyThe Queen) ၶဝ်သေ ၵႂႃႇမဵတ်ႉတႃႇ လွတ်ႈႁေႃး ဝၢၼ်းပရိတ်ႈ တႃႇၵႅတ်ႇၶႄ ၽေးၼမ်ႉ ထူမ်ႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းထႆး တႃႇၶိုၼ်းၼိုင်ႈ လုမ်းလုမ်းယူႇၶႃႈဢေႃႈ။
Posted by Saonando(ꨅဝ္ꨳဝꨓ္းသဝ္)
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမၢၵ်ႇမၢၵ်ႇၼႃႉ (မၢၼ်ႈ: ပျဉ်းမနားမြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Pyinmana) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇမၢၵ်ႇၼႃႉ ယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေး ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်လွႆ ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ သၼ်လွႆပၵူဝ်း၊ မီးၽင်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်း ငလၢႆႉၶျွင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လတ်း ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ ၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ 226 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 161 လၵ်းယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းယမႄးတိၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း ၼႆႉ ၵႆၵၼ် 49 လၵ်းယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်းထတ်း
ဝဵင်းမၢၵ်ႇမၢၵ်ႇၼႃႉၼႆႉ တႄႇတင်ႈမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼႄႇၵျၢၼ်ႇ (မၢၼ်ႈ: နယ်ကျန်), ၼႄႇၶျၢၼ်ႇ (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: နယ်ချန်), ဢမ်ႇၼၼ် ၼိၼ်းၵျၢၼ်း (မၢၼ်ႈ: နင်းကြမ်း) ႁွင်ႈဝႃႈမႃးၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈတေၶိုၼ်ႈၼႃႈသိုၵ်းၵေႃႈလီ၊ ပေႃးဝႃႈ တေၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တီႈ ထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉၼႃႇလႄႈ လႆႈပွႆႇလွတ်ႈဝႆႉ (ချန်) ၵိုတ်းဝႆႉ (ကျန်)ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ထုင်ႉဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ထုင်ႉဢၼ်ပွႆႇဝႆႉ (နယ်ချန်၊ နယ်ကျန်) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဝႃႈႁွင်ႉ ၼိၼ်းၵျၢၼ်း (နင်းကြမ်း) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်ႉ ၵၢတ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းသိုဝ်ႉၶၢႆၼမ်ၼႆႉ မီးတီႈၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉ တီႈႁွင်ႈငလၢႆႉ (ငလိုက်ချောင်း ) ၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၵႂႃႇၵၢတ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေၶၢမ်ႈႁွင်ႈလႆႈငၢႆႈငႅမ်ႈၼႆ ဢဝ်ၽၢၵ်ႈတမ်းသေ ယဵပ်ႇပႆၶၢမ်ႈၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ (နင်းကြမ်း) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၸိုဝ်ႈ ၼႄႇၶျၢၼ်ႇ၊ ၼႄႇၵျၢၼ်ႇ၊ ၼိၼ်းၵျၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်မႃး ပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ (ပျိၼ်းမၼႃး) ၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ်လွင်ႈၵပ်းၵၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ပေႃးလႆႈမီးၵၢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈပၼ်လိၵ်ႈမႃးၼႆၸိုင် ၼိၼ်းၵျၢၼ်း လႄႈ ဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ ၼႆႉ ၶဝ်ၵႆႉတႅမ်ႈၽိတ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပေႃးတေဢမ်ႇထိူင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉၼႆ ၸင်ႇဢဝ်ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆမွၵ်ႈႁႃႈလၵ်းတင်းဝဵင်းၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
လွင်ႈယူႇသဝ်းၵူၼ်းထတ်း
တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၼႆႉ မီးသွင်လၵ်းပၼ်မူၼ်းမွၵ်ႈၼႆႉၵူၺ်း။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လတ်းၶႅၼ်ႈဝႆႉဝဵင်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ပွတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လင်ႁိူၼ်းမီး ႁႃႈႁဵင်ပၢႆသေ ပေႃးတူၺ်းသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉၼႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး သွင်မိုၼ်ႇပၢႆယဝ်ႉ။ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ မီး 60 ပၢႆသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႊ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈထီႉသွင်ၼႆႉ ပဵၼ် မုတ်ႇသလိမ်ႇ သေ ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ ထီႉသၢမ်သမ်ႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ ယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးထတ်း
ၵူၼ်းယူႇဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈသင်၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႄႈသင် ႁဵတ်းႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ဢွႆႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မႆ့သၵ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းမႆႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢွႆႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်း ဝဵင်းတွင်ႇငူႇၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် ၸေႇယဝတီႇသေ တီႈႁိမ်းႁွင်းဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢွႆႈသေ ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ႁဵတ်းမႃးလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶၢႆဢွႆႈၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း ယၢၼ်ႁႃႈလၵ်း တီႈႁိမ်းမႄႈၼမ်ႉပွင်းလွင်းၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၶပ်ႉၵၢၼ်ပျီႇတေႃႇတႃႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉလႄႈ မီးႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ဢိတ်ႇလႆႈဢွႆႈ 1500 တၢၼ်ႇ ၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇထတ်း
တွၼ်ႈတႃႇ ၵႂႃႇမႃးၵပ်းသိုပ်ႇသိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း၊ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး၊ လေႃႉဝူဝ်း၊ လေႃႉမႃႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ (ၵ) မီးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ ဢၼ်လတ်း ဝဵင်းလႄႇဝေး လႄႈ ဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး သေ ၶၢမ်ႈသၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်ႇၵႂႃႇသေ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ ၁၃၉ လၵ်း၊ (ၶ) တၢင်းလူတ်ႉၵႃးတၢင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၺူဝ်ႇဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ ၅၀ လၵ်းပၢႆႇ၊ (င) မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃးတၢင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉပွင်းလွင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ ၇ လၵ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်မႆႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းမူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၼႆႉ တႄႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 1888 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုမ်းၶုၼ်ၵႂၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈ၊ လုမ်းတတ်းသိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂႃႇမီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၵွင်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇဝဵင်းၼႆႉ မီး ႁႆႈၼႃးသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းသေ မုင်ႈတွၼ်းၵႂႃႇၼႆ တေလႆႈႁၼ် လွႆသိၼ်ႇၽျူႇ လႄႈ လွႆလေႇၶႂိၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်လွႆးငႃးလႅမ် သၼ်လွႆမိူင်းတႆး ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မီးၽြႃးၸိူဝ်းဢၼ်ယိူင်းၸူးတႃႇ ၽီသွင်ႈပီႈၼွင်ႉၼၼ်ႉသေ ပေႃးဝႃႈ လိူၼ်ႁႃႈမႃး ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်လွႆ လွႆသိၼ်ႇၽျူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၸလွပ်ႈၵဝ်ႈႁွင်ႈ ယဝ်ႉ။
တီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ထတ်း
တီႈၽၢႆၸၢၼ်းဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးလေႃးၵမႃႇရၸိၼ်ႇ (ပီမိူင်း ၁၂၃၄) ဢၼ် ၶုၼ်မင်းတုင်းတႄႇတင်ႈမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းၽြႃးၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ မီးဝႆႉ ၽြႃးလေႃးၵယၢၼ်ႇၼဵင်ႇ ဢၼ် ၽွင်းမျိၼ်ႇၸုၵျီး လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်တႄႇမိူဝ် ပီမိူင်း ၁၂၄၅ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ မီးၸလွပ်သႃလႃးၵဝ်ႈႁွင်ႈ ဢၼ်တင်ႈမႃးမိူဝ်ႈ ပီ ၁၂၉၆ ၼၼ်ႉ သွင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ယၢမ်ႈယူႇမႃးသေ ဢိင်ၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လွႆႁိၼ်တႆး (မၢၼ်ႈ: ရှမ်းကျောက်တောင်) ၼၼ်ႉသေ မီးမႃး ၼွင်ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ႁွင်ႉဝႃႈ သျၢၼ်းၵၢၼ်ႇ (တႆး: ၼွင်တႆး) (မၢၼ်ႈ: ရှမ်းကန်)ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉပဵၼ်ၼႃႈတႃဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၼႆႉ ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼႆႉ လႆႈ ၼမ်ႉၸဵမ်း ၵူၺ်း။ ၼမ်ႉဝၢၼ် တွၼ်ႈတႃၵိၼ်ၼႆႉ လႆႈဢဝ်တီႈထုင်ႉလွႆႁိၼ် ဢၼ်မီးပွတ်းတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇထတ်း
တီႈဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ ၼႆႉ မီး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် သွင်ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢၼ် သွင်ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၸဵတ်းႁူင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ် သြႃႇပွင်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ဢေမႇရိၵၢၼ်ႇ ဝီႇ၊ ၸီႇ၊ ၵေႉ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးၼၼ်ႉ ထိုင်ပီ 1954 မႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶိုၼ်းပိုတ်ႇ ပၢႆးသၢႆႊၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈသပေႇလႃႉ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆႇ သွင်လၵ်းၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သူၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈငဝ်ႈငုၼ်းယဝ်ႉ။[1]
ၽိုၼ်ဢိင်ထတ်း
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၇)၊ စာမျက်နှာ (၉၉)


text:
လုင်းသၢင်ႇၸၢမ်ႇ ၵူၼ်းထုင်ႉမိူင်းယေႃ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၵႂႃႇႁဵတ်းၼႃးၼႆသေ ဢမ်ႇပွၵ်ႈႁိူၼ်းၶိုၼ်း ႁၢႆလႆႈလိူၼ်ပၢႆယဝ်ႉ ပႆႇထူပ်းႁၼ်တူဝ် လုၵ်ႈ လၢၼ် ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတင်းႁိူၼ်း မႆႈၸႂ်။
ဝၼ်းတီႈ 14/8/2022 လိူၼ်ၵဝ်ႈလွင်ႈ 3 ၶမ်ႈ လုင်းသၢင်ႇၸၢမ်ႇ ဢႃယု 56 ပီ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလူင်မူၼ်း ထုင်ႉမိူင်းယေႃ ၵႂႃႇႁဵတ်းၼႃး တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈ လူင်မူၼ်း သေ ႁၢႆၵႂႃႇ။ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸွမ်းႁႃၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ်။
ပီႈၼွင်ႉၸမ်ၸႂ် လုင်းသၢင်ႇၸၢမ်ႇ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မၼ်း ၵႂႃႇၼွၼ်းၼႃး တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈလူင်မူၼ်းၼႆႉ။ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၼႃးယဝ်ႉ 4-5 ဝၼ်းၵေႃႈ ပွၵ်ႈႁိူၼ်းမႃးႁင်းၽႂ်မၼ်း။ မၼ်းတႄႉဢမ်ႇပွၵ်ႈမႃး။ မီးၶၢဝ်းတၢင်းလိူၼ်ပၢႆယဝ်ႉ ၵႂႃႇတၢင်းလႂ်မီးတၢင်းလႂ်ဢမ်ႇႁူႉ ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ပီႈၼွင်ႉလုၵ်ႈလၢင်း ဢွၼ်ၵၼ်သွၵ်ႈႁႃတူဝ် လုင်းသၢင်ႇၸၢမ်ႇ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၸွမ်းၼႂ်းထုင်ႉ မိူင်းယေႃ၊ ၸွမ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇ၊ တီႈဢၼ်မၼ်း ၵႆႉၵႂႃႇၵႆႉပႆ၊ ထၢမ်တီႈဢူၺ်းၵေႃႉဢူၺ်းသႄႈ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ ၵူႈဝၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈပႆႇလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလၢၵ်ႇလၢႆးသင်။ လုင်းသၢင်ႇၸၢမ်ႇၼႆႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆးဝႆႉ 2 ၵေႃႉ ။
သင်ဝႃႈ ၽူႈလႂ်ၵေႃႉလႂ် လႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ထူပ်းႁၼ် လုင်းသၢင်ႇၸၢမ်ႇၼႆၸိုင် ၶႅၼ်းတေႃႈ ႁႂ်ႈပွင်ႇလႅင်းထိုင် တီႈမၢႆၾူၼ်း – 09770854206 ၊ 09445546202 ၼႆႉသေၵမ်း ဝႃႈၼႆ။


text:
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ လွင်ႈတၢင်း ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈပိူင် ၸွတ်ႇၸွတ်ႇၸေးၸေးသေ ၶပ်ႉတႅမ်ႈၸွမ်း တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ ၶပ်ႉၵပ်းတၢမ်းၵၼ် (မိူၼ်ၼင်ႇ- ၵ၊ ၶ၊ င)။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႉ ဢၼ်ဢႃႇယုႁိုင်ယိုၼ်းသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းရေႃးမ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၾရိၼ်းၼီး ၵေႃႉတႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 သေ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင် သၽႃႇဝ ပိုၼ်းမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ပပ်ႉမၼ်းမီး 37 ပပ်ႉ၊ မူႇလိၵ်ႈမီး သွင်မိုၼ်ႇပၢႆ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၶႄႇ ဢၼ်ပပ်ႉမၼ်းမီး 5020 ပပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇၸွမ်း တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ပီၶရိတ်ႈ 1704 သေ သြႃႇႁေႃးတြႃးဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွၼ်ႇႁႃႇႁိတ်ႉ ၵေႃႉတႅမ်ႈဝႆႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼၼ်ႉ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ 'ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇဝိတ်ႉၸႃႇ သိပ်ႉပမ်ႉ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်းလူၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ [1]
ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶႂ်ႈလႆႈ တၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈၶဝ် ပေႃႈတေၸၢင်ႈႁႃလႆႈ ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်း ငၢႆႈငၢႆႈလႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ႁႃႁွမ်တႅမ်ႈသႂ်ႇဝႆႉ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ encyclopedia (ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၵလူဝ်ႇၽီးတီးယႃး) ၼႆသေ ၵႂၢမ်းတႆးတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ။ လွင်ႈတၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈသင် လွင်ႈတၢင်းႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်းၼႆႉ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁူႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်သွၵ်ႈႁၼ် သွၵ်ႈႁူႉသေယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅမ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈသေ မၢႆတွင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး မီးမႃး ပပ်ႉၵူႈၸိူဝ်ႉၸိူဝ်ႉ ၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၶႂ်ႈသွၵ်ႈႁႃၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉ သွၵ်ႈႁႃလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢၼ်ၶႂ်ႈႁူႉၶႂ်ႈႁၼ်ၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸၢင်ႈႁႃႁၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ၼႆသေ ၸင်ႇတေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ပႃး တၢင်းႁူႉၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႆႉ တႅမ်ႈၼႄပၼ် လွင်ႈၵူၼ်း၊ လွင်ႈသတ်း၊ လွင်ႈၶူဝ်းၶွင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ တီႈဢၼ်ၶဝ်ယူႇသဝ်း လႄႈ လွင်ႈတၢင်းတီႈယူႇၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၽေႃး ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ၵႆႉထၢမ်ၵၼ်ဝႃႈ သင်? ၽႂ်? ထႂ်? မိူဝ်ႈလႂ်? ႁဵတ်းႁိုဝ်? ၵွပ်ႈသင်? ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁႃ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်း၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈႁွင်ႉ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ encyclopedia ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးၻီးယႃးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၵရိၵ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး။ သမ်ႉမီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပူင်သွၼ်ပၼ် တၢင်းမေႃဝိတ်ႉၸႃႇလႄႈ သိပ်ႉပမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ သၽေႃးမၼ်း ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈ ပူင်သွၼ်ပၼ် တၢင်းမေႃ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉ တၢင်းမေႃ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းႁဝ်းၵေႃႈ ၸင်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ
ပိုၼ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ဝႃႈဝႆႉ ၵေႃႉၽူႈဢၼ်ဢဝ် တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် တၢင်းမေႃ ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင် ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် တႅမ်ႈပဵၼ်ၽိုၼ် ပဵၼ်ပပ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢရိတ်ႉၸထူဝ်ႇတႄႇ (BC 384=322) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢရိတ်ႉထူဝ်ႇထႄႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃၼၼ်ႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶႄႇၶဝ်ဝႃႈ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ တႅမ်ႈပဵၼ်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ BC 1200 ပုၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၶႄႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဢႃႇယႃး ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပဵၼ်ၽိုၼ်ပပ်ႉႁူဝ်ပိုင်းပိူၼ်ႈသေ ၸိုဝ်ႈသဵင် လိုဝ်းလင် တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇ။ ပပ်ႉၽိုၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ် ၵဵပ်းႁွမ်ထွၼ်ဢဝ် လိၵ်ႈလီလၢႆးၶႅမ်ႉ လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈၵႃႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၵေႃႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ဝေႇတ မီးမႃးယူႇ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သႃမ၊ ယၸု၊ ဢိသျု၊ ဢႃႇတပ်ႉပၼသေ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် လၢမ်းဝႃႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မီးမႃး မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် BC 1000 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပေႇတၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ တၢင်ႇၽီသွင်ႈၽီသေ ဢမ်ႇၵႃး ပႃးလွင်ႈပၢႆးမွၼ်းလႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈပေႇတၼႆႉ ပႃးလွင်ႈလေႃးၵ လွင်ႈထမ်ႇမသေ ပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈသႅၼ်သမ်ႇ လွင်ႈတၢင်းႁူႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢရိတ်ႉၸထူဝ်ႇတႄႇတႄႉ ပႃးလွင်ႈ ၵၢင်ႁၢဝ်၊ လွင်ႈၽူၼ်လူမ်း၊ လွင်ႈတူဝ် သတ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပႃးၸွမ်း လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႂ်ယဝ်ႉ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ၿီႇၸီႇ 30 မႃးၵပ်ႉထႄႇရိၼ်ႇသျီႇယပ်ႉဝႄႇရူဝ်ႇ (ၿီႇၸီႇ 116-27) တႅမ်ႈပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ 9 ပပ်ႉသေ ပႃးလွင်ႈတၢင်းမေႃ ဝိတ်ႉၸႃႇ ပၢႆးသၢႆႊ။ ထိုင်မႃး ဢေႇတီႇ 70 ပလိၼ်ႇၼီႇ တႅမ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈ 'ပိုၼ်းသၽႃႇဝ'သေ မီး 37 ပပ်ႉ၊ တွၼ်ႈၵၼ်မီး 1493 တွၼ်ႈ။ ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 5 ၼၼ်ႉ မႃႇတီႇၼပ်ႉၵပႄးလႃး တႅမ်ႈပပ်ႉဝွၵ်းဢၼ်ပႃး ပႁုသုတတင်းၼမ်သေ သွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်။ ၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၸဵမ် လၢႆးသတ်ႉတႃႇ ဢိၵ်ႇတၢင်းမေႃ လွင်ႈႁႆႇတိုင်ႈၵူႈပိူင်။ ၼႂ်းပီၶရိတ်ႉ 600 တေႃႇ 630 ၼၼ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၶရိတ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢိၸီႇတူဝ်ႇ တႅမ်ႈပဵၼ် ပပ်ႉပႁုသုတလႄႈ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၽူႈတႅမ်ႈၽိုၼ်ပွင်ၶဝ် လႆႈဢိင်ပိုင်ႈ တေႃႇထိုင် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 9 ၵွၼ်ႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မုၼ်ၶဝ်ႈၶရိတ်ႉၶဝ် ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင် ဢၼ်ငၢႆးၼင်ႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃးၼမ် ပဵၼ်လိၵ်ႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ။
မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈၵရိၵ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉၵေႃႈ မီးမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ တမ်းဝၢင်းပိူင်သေ တႅမ်ႈဝႆႉတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ ပီၶရိတ်ႉ 1260 ၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝိၼ်းသိၼ်ႉ ၸင်ႇၶပ်ႉၶိုင် တမ်းဝၢင်းပၵ်းပိူင်လီလီသေ ဝႆႉၵၼ်လႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ မၢၼ်ႇၸမ်ႈလူင်။ ဢဝ်လိၵ်ႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ တႅမ်ႈဝႆႉ။ ပၢၼ်ၵၢၼ်ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢဝ်လိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ တႅမ်ႈယဝ်ႉ။
လၢႆးၶပ်ႉဝၢင်း ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထိုင်မႃး ပီၶရိတ်ႉ 1400 တဵမ် လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ မီးလွင်ႈတၢင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းမၼ်းၵေႃႈ တူၵ်းလွၵ်းတူၵ်းဢႅၵ်ႇမႃး။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵႅၵ်ႉၵၸတၢၼ်ႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1481 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ပပ်ႉၽိုၼ်ဢိင်လီလူင်ၽိုၼ်ၼိုင်ႈသေ လႆႈႁၼ် သႂ်ႇပႃးၸွမ်း ႁၢင်ႈသင်သိင်။ ထိုင်မႃး 1541 ၵူၼ်းမိူင်း သျိတ်ႉၸႃႇလၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရိင်းၵႄးလဝတ်ႉ ဢၼ်ယူႇဝဵင်းဝႃးလၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇသေ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ encyclopedia ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးၻီးယႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ တႄႇလႆႈႁၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈၼၼ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ထိုင်မႃး 1506 တီႈၼႂ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ရႅတ်ႉၾႃႇဢႄႇလီမၢတ်ႉၾႄး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းဢီႇတလီႇၼၼ်ႉ ပႃးမႃး ပိုၼ်းပဝတ်းၵူၼ်း (ဢတ်ႉထုပ်ႉပတ်ႉတိ)သေ သႂ်ႇပႃး လွၵ်းလၢႆးၸီႉၼႄမၼ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1620 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၾရၢၼ်းသိတ်ႉပေႇၵိၼ်ႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၸမ်း လွင်ႈပႁုသုတၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် မၼ်းၸႅၵ်ႇဝႆႉ တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵၼ်လႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၼႆ ပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1704 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵျွၼ်ႇႁႄးရိတ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ဢဝ် ၵ.ၶ.င ၸႅၼ်ႇသေ ၼႄပၼ်ဝႆႉ တီႈမႃႇတိၵႃႇမၼ်းၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ၽိုၼ်ဢိင်မၼ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးသေ တူဝ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ၵေႃႉတႅမ်ႈပၼ် မူႇလိၵ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ ပီ 1704 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈမိူင်းၵျႃႇမၼီႇၼၼ်ႉတႄႉ မူႇလိၵ်ႈမၼ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်သေ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ်တႅမ်ႈသႂ်ႇပႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် တႅမ်ႈသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၼႆႉပဵၼ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ။ 1728 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၸၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးတီးယႃး ဢၼ်ဢီႇၾရိမ်ႇ ၶျိမ်းဝႃးတႅမ်ႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် မၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆးဢဝ်မူႇလိၵ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵွင်ႉၵၢႆႇၸီႉၸူးၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၽၢႆႇၶႄႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၶႄႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႃႇတွႃႇလိင် တႅမ်ႈပၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 15 ၸမ်ႉ ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ ယႂၢၼ်လဵဝ်ႉ ပူင်ၶေႃႈပူင်သေ ၸႂ်ႉတႅမ်ႈ ပပ်ႉသႅၼ် သမ်ႇ ၽၢႆႇၶႄႇယဝ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ဢၢၼ်းၶႂ်ႈဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၵုၼ်ႇၾူးသျိ၊ ပိုၼ်းတၵႃႉပိုၼ်း၊ တၢင်းမေႃၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်၊ တၢင်းမေႃဝိၶျႃးလႄႈပၢႆးသၢႆႊ တင်းသဵင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် ႁူမ်ႈလဵဝ်ၵၼ်။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၶႄႇ မီး 22947 ၽိုၼ်သေတႃႉ တၼ်းလႆႈဢိတ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉ 3 ပပ်ႉၵူၺ်း။ ဝၢႆးသေ ပၢၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ်မိင် မူတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ သွင်ပပ်ႉသမ်ႉႁၢႆလၢႆပႅတ်ႈသေ ထိုင်မႃးပၢၼ် ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပၢဝ်းသႃႈၶဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉၶိုၼ်းႁၢႆၵႂႃႇထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝွင်ႉလူင်ၵၢၼ်သျီး ပူင်ၶေႃႈပူင်သေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃး 5020 ပပ်ႉသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ယႂၢၼ်ႉၶျိင်း (ၶရ 1723-35) ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽႄႈဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼၼ် မီးယူႇ 700 သွႆႉသေ ယၢမ်းလဵဝ် ၼႄဝႆ့ တမ်ႈတီႈ ႁွင်ႉၼႄပိုၼ်း ပရိတ်ႉတိတ်ႉသျ်ၶဝ်ယူႇ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သၢႆႇၶရလူဝ်ႇပီးတီးယႃး ဢၼ်ၶျၢမ်းဝႃး တႅမ်ႈဝႆႈၼၼ်ႉ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ၶိုၼ်းမႄး ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇလိၵ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1751-1772 ၼၼ်ႉ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၽၢႆႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မီး 20 တွႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇမႃး ပဵၼ်မႃး။ 1928 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ လႃႇရုသၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၵျႃႇမၢၼ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႄႇဢဝ် ပီ 1732 တေႃႇထိုင် 1750 ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ၵေႃႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸႅတ်ႉတလႃႇ တႅမ်ႈပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃး 'ယူႇၼီႇဝႃႇသႄႇလႅၵ်ႉၵၸီႇ' ၼႆသေ မီး 64 တွႆး။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၽိုၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး လွင်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တိုၵ်ႉပႆႇတၢႆ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ 1769 လႄႈသင်၊ 1881 ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇယဝ်ႉ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈဢဝ်ႁဵတ်း ၽိုၼ်ဢိင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ 'ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးတီးယႃး ပရိတ်ႉတိၼ်ႇၼီးၵႃး' ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈ 1768 တေႃႇထိုင် 1771 ၼၼ်ႉ ၶဝ်တႄႇတႅမ်ႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၸၵွတ်ႉလၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းဢႅၵ်ႇတိၼ်ႇဝႃးရႃးသေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇ 3 တွႆးႁူမ်ႈၵၼ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ 1778 တေႃႇထိုင် 1783 ၶိုၼ်းမႄးထတ်းပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် 1829 တေႃႇထိုင် 1833 ၶဝ်ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ 'ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးတီးယႃး ဢမေႇရိၵႃး'။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈ 1925 တေႃႇထိုင် 1947 ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 22 ပီၼၼ်ႉ ၵူၼ်းရသျႃးၶဝ် ၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်သႅၼ်သမ်ႇ 'သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉၸၵႃႇယႃႇ ဢႅၼ်ႇသၢႆႇၶလူဝ်ႇပီးတီးယႃး'သေ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇ။
လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇတၢင်ႇၽႃႇသႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တမ်ႈတီႈ မိူင်းယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပိုင်းမၼ်း လွင်ႈတႅမ်ႈပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ တႅမ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ယဝ်ႉၸိုင် ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၸင်ႇဢဝ် ပိၼ်ႇႁဵတ်း လိၵ်ႈၽႂ်ႇလိၵ်ႈမၼ်း။ လၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေႇမၼ်းၸမ်း မိူဝ်ႈပီ 1360 တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝႃႇသေႃးလူဝ်ႇမိဝ်ႇတီႇၵလၢၼ်ႇဝီး ဢဝ်လိၵ်ႈလႅတ်ႉတိၼ်ႇသေ တႅမ်ႈပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1398 ၵျွၼ်ႇထရေႇဝီႇၸႃႇ ဢဝ်ပပ်ႉၼၼ်ႉ ပိၼ်ႇပဵၼ် ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈၵႂႃႇ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီ 1751 ၼၼ်ႉ ၸိၼ်ႇတၵျေႃႇတူႇ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉၼိုင်ႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ကဝိလက္ခဏာသတ်ပုံကျမ်း သေ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပပ်ႉတႅတ်ႈလၢႆလၢႆ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး လွင်ႈလေႃးၵ၊ လွင်ႈထမ်ႇမလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢွၼ်ႇၼႆယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ၶေႃႈထၢမ်တင်းၼမ်။ ၸိူဝ်းၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1881 ဢူးၶျဵင်ႉ ၶိုၼ်းမႄးၵႄႈလိတ်ႈ တွပ်ႇပၼ်လႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၵဝိလၵ်ႉၶၼႃႇတီႇပၼီႇ (ကဝိလက္ခဏာဒီပနီ)။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇထႅင်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၸွႆႇၸူင်ႇၵျေႃႇထိၼ်ႇၵျၢမ်း (စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်း) ဢၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတထၸ တႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1798 ၼၼ်ႉသေ ပႃးဝႆႉ ၶေႃႈထၢမ်တွပ်ႇ 1100 ယဝ်ႉ။ ၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇမုၼိၼ်ႇတႃႇၽိထၸ ၶိုၼ်းမႄးတႅမ်ႈပၼ် ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးတင်းၼမ် ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႁၼ်ပပ်ႉမၼ်းၶိုၼ်း။ [2]
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လၢဝ်မိူဝ်းၼႃႈလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း ၼိူဝ်တၢင်းႁူႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယူႇ၊ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈ 1908 တီႈဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1910 တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵေႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇပႁုသုတ။ 1893 မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၶဝ် ႁဵတ်းပၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း။ ထိုင်မႃး 1922 ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးထတ်း ၶိုၼ်းမႄးသႂ်ႇပၼ် ႁၢင်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ သႂ်ႇႁၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1934 ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၸိူဝ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ပရိတ်ႉတိၼ်ႇၼီးၵႃး ၵျူႇၼီႇယႃႇ ။
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႅင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢိၼ်ႇထိူဝ်ႇၼႅတ်ႉၼႆႉၵေႃႈ မီးမႃး Online Encyclopedia ပပ်ႉသႅၼ်ဢွၼ်ႇလႅင်း (ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼႅင်ႈ)သေ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် Wikipedia ဢၼ်ၸၢင်ႈၶဝ်ႈတူၺ်းလႆႈ လၢႆလၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2014 မူႇလိၵ်ႈမီးယူႇ 35 လၢၼ်ႉႁူဝ်၊ ၸႂ်ႉလိၵ်ႈ 288 ၽႃႇသႃႇသေ ၼႃႈလိၵ်ႈမီးယူႇ 18 Billion (18000,000,000,000)၊ ၼိုင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈလိူၼ် ၵူၼ်းၶဝ်ႈတူၺ်း မီး 500 လၢၼ်ႉ။ ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ ဢၶွင်ႉ account မီး 19 လၢၼ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈၽူႈထတ်း မီး 69000 ၵေႃႉ။ [3]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ၂၀၀၄-ခု၊ အောက်တိုဘာလထုတ် (စာပေလောက) ခင်မောင်ဇော်၏ တီထွင်မှုများ စာအုပ်မှ
- မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)
- ↑ ၂၀၀၄-ခု၊ အောက်တိုဘာလထုတ် (စာပေလောက) ခင်မောင်ဇော်၏ တီထွင်မှုများ စာအုပ်မှ
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၄)
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia


text:
မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ
"မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ"ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးၵၢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊဢၼ်ၼိူင်ႈသေ တင်ႈမီးဝႆႉယူႇ တီႈၾၢင်ႇပႃႈႁွင်ႇလိုမ်ယူးရူပ်ႉ။ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵုၼ်ၼမ်ႉသေယဝ်ႉ ႁူမ်ႇႁူမ်ႈပႃး ၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉထိၼ်ႇ၊ မူႇၵုၼ် ၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဢၢႆးယႃႇလႅၼ်း။ ဢၢႆးယႃႇလႅၼ်းႁွင်ႇ ၵွၺ်းပဵၼ်လႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်တိတ်းၸပ်းတင်း လိၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၢႆးယႃႇလႅၼ်း ဢၼ်တင်ႈသဝ်း ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁၢင်းၶေႃ။ ၼွၵ်ႈသေၶွပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉတႄႉ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ(ဢမ်ႇၼၼ်) ယူႊၶေႊ ၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉသမုတ်ႉ ဢႅတ်ႉတလႅၼ်းတိၵ်ႉ၊ ပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းႁွင်ႇ၊ ႁွင်ႊၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ပၢင်ႇလၢႆႇဢၢႆးရိသျ်ႉၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းဢင်းၵတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်တိုဝ်းပၵ်းပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း(ပိူင်ၸဝ်ႈၾႃႉ)သေ မီးလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၵၢင်ႊၵႂၢၼ်းပွင်ႊဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမိူင်းယူႊၶေႊၼၼ်ႉ တေမီးဢိင်းၵလႅၼ်း၊ ဢၢႆးယႂ်းလႅၼ်းႁွင်ႇ၊ သၵွတ်ႉတလႅၼ်းလႄႈ မိူင်းဝေးလ်ၼႆသေ မီး 4 မိူင်း။ ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊလူၺ်ႈ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇသေ ၸေႊဢၼ်လုမ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈပၵ်းမီးဝႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ဝဵင်းလၼ်ႊတၼ်ႊ။ မိူင်းယူႊၶေႊၼႆ့ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းယဝ်ႉသေ ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းထီႈႁူၵ်းဢၼ်မီးၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ။ ယူႊၶေႊၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်တႄႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၾၢႆႇၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈသေ၊ မိူဝ်ႈယၢမ်းၸဝ်ႉၸူဝ်ႊပီႊ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇႁုပ်ႈ 19 လႄႈ 20 ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႊဝႃႈ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႂ်းၵမ်ႈၾႃႇၼႆႉသေတႃႉၵေႃႈ၊ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းၼိူင်ႈလႄႈပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သေ လႅၼ်ႊလိၼ်ၸိုင်ႈတုမ်ႊၵႅၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႊၶေႊလႆႈပူတ်းပွၺ်ႇသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ လႆႈယူပ်ႈယွမ်းလူင်း။ ၵူၺ်းၼႃႇၵေႃႈ ယူႊၶေႊတိုၵ်ႉမီးယူႇၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 6 August 2022 (လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2116 ၼီႈ) ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် လႄႈ ထဝ်ႈဝၢၼ်ႈထဝ်ႈၼႃး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵုင်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင် ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လူင် ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ႁူမ်ႈၵၼ်တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (ႁိုဝ်) ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် SNLD ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လွႆလႅမ် ၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵုင်း 13 ၵေႃႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇ SSPP တီႉၺွပ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းဝႆးဝႆး ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 August 2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 05:00 မူင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်း SSPP ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်း 100 ပၢႆသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဝၢၼ်ႈၵုင်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင် ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လူင် ဢဝ်ၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ မီးလွင်ႈလူဝ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႆသေ တီႉၺွပ်း ဢဝ်ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵႂႃႇ ႁူမ်ႈတင်းမူတ်း 28 ၵေႃႉ၊ ထိုင်မႃးယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 15:40 မူင်း ၼႂ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 28 ၵေႃႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶိုၼ်းပွႆႇပၼ်တႃႇ 15 ၵေႃႉ၊ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ထႅင်ႈ 13 ၵေႃႉၼၼ်ႉတႄႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇပႆႇပွႆႇပၼ် ဝႃႈၼႆ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းၵႂႃႇ ၽွင်းယၢမ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် တိုၵ်ႉႁၢင်ႈႁႅၼ်း တေၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၼႂ်းသူၼ်ႁႆႈၼႃးလႄႈ မၢင်ၵေႃႉတၼ်းလႆႈၼုင်ႈၵူၼ်ပွတ်း သိူဝ်ႈပွတ်းၵူၺ်း၊ မၢင်ၵေႃႉၵေႃႈ မီးမေးၼၢင်းဢၼ်ပႃးတွင်ႉဝႆႉတၢင်းႁိူၼ်း၊ ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းၵႂႃႇဝႆႉတီႈလႂ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁူႉၸွမ်း လိူဝ်သေၼၼ်ႉ SSPP ၶဝ် ႁႄႉႁၢမ်ႈဢမ်ႇပၼ်ထၢမ်ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းသင် ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵုင်း 13 ၵေႃႉ ဢၼ် SSPP တီႉၺွပ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸုမ်းလႂ် ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးၸတ်းၵၢၼ် ၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵၢၼ် တႅမ်ႈသဵၼ်ႈသၢႇမၢႆၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ၸၵ်းၽႄမဵဝ်းၸၢဝ်း ၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉ၊ ၵၢၼ်ႁုပ်ႈတုမ်ႊလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ် တေႃႇပေႃးထိုင် ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ၸၵ်းယွႆႈလႄႈၵၢၼ်ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၶွင် ၽူႈယိပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ။
ပိုၼ်းလင်ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆၼႆႉ မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်သုမေးရီးယၼ်း တီႈၼႂ်းလႅၼ်ႊသူဝ်ႇပူဝ်ႇတေးမီးယႃး။ မိူဝ်ႈတႄႇၼၼ်ႉတႄႇ ၵွၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈတၢငၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်းၼမ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈတၢင်းၵႃႊၶၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်မီးပိုၼ်ႉထၢၼ် ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉ(ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်သဵၼ်ႈမၢႆၵူပ်ႉ ဢၼ်မၢႆထိုင် ၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း လူၺ်ႈမီးၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉၽၢႆႇလၢႆးလေႃး) (ၻေးပိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ လၢႆးသၢႆႉ) တင်း လၢႆးထွၼ် (ၶရႅတ်ႉတိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ လၢႆၶႂႃ) ၼႆသေ ၵၢၼ်တႅမ်ႈၵၢၼ်မၢႆဝႆႉပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ တေလႆႈမီး ယွတ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်း ၸဵမ်ဢၼ်လေႃးလႄႈဢၼ်ထွၼ်(မႅတ်ႈလႄႈသုမ်း) ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်)၊ ၸိူင်ႉၼႆ တႄႇမီးမႃ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢိတ်ႇတလီႇ ၵွၼ်ႇၼႃႈပီႊၶရိတ်ႉ 1543 ၊ Luca Pacioli လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Vennice ၼႆသေ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၶွင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈတင်ႈမိူၼ်(equation)ဢၼ်ဝႃႈ " ၶူဝ်းၶွင် = ၼီႈ + တိုၼ်းလၢင်း" ။ ငိုၼ်းၶဝ်ႈလႄႈၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇၵေႃႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တွၼ်ႊၼိူင်ႈၶွင်တိုၼ်းလၢင်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၶိူင်ႈၵၢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
เพื่อเป็นการบันทึกเหตุการณ์ทางการค้า เพื่อให้เจ้าของกิจการได้ทราบว่าช่วงเวลานั้น ๆ มีสินทรัพย์ หนี้สินและส่วนของเจ้าของ อยู่เป็นจำนวนเท่าใดและอย่างไร เพื่อเป็นปัจจัยหนึ่งประกอบการตัดสินใจในการลงทุนของนักธุรกิจและประกอบการตัดสินใจในการบริหารของเจ้าของกิจการ เพื่อเป็นการป้องกันการทุจริตและการสูญหายของสินทรัพย์ เพื่อให้เป็นไปตามข้อบังคับของกฎหมาย เพื่อเป็นเครื่องมือนำมาใช้ในการคำนวณภาษีที่จะต้องจ่ายแก่รัฐ
ၶွပ်ႇလႅၼ်ႊၶွင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
สำหรับขอบเขตของงานบัญชีนั้น เราสามารถจำแนกออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ
การบัญชีการเงิน (Financial Accounting) - เป็นการบัญชีที่จัดทำโดยบันทึกตามมาตรฐานการบัญชีหรือหลักการบัญชีที่รับรองกันทั่วไป ได้แก่ งบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน งบกระแสเงินสด นโยบายการบัญชีและหมายเหตุประกอบงบการเงิน เพื่อรายงานต่อบุคคลภายนอกกิจการอาทิ นักลงทุน เจ้าหนี้ ผู้ถือหุ้น หน่วยงานราชการ ลูกจ้าง การบัญชีเพื่อการจัดการ (Managerial Accounting) - เป็นการจัดทำเพื่อรวบรวมข้อมูลเสนอต่อผู้ใช้ข้อมูลที่เป็นบุคคลภายในกิจการ ได้แก่ กรรมการบริหาร ผู้จัดการ หัวหน้าฝ่าย หัวหน้าแผนก ฯลฯ เพื่อใช้ในการวางแผน และควบคุมการดำเนินงานให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ข้อมูลนั้นส่วนหนึ่งมาจากการทำบัญชี รวมกับข้อมูลอื่นๆทั้งที่เป็นตัวเงินและไม่เป็นตัวเงิน เช่น จำนวนชั่วโมงการทำงาน จำนวนหน่วยของวัตถุดิบ เป็นต้น รายงานทางการบัญชีเพื่อการจัดการมีได้หลากหลายรูปแบบขึ้นอยู่กับความต้องการของผู้บริหาร


text:
ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ်
ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၿၢႆႇဢူဝ်ႇလေႃႇၵျီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူဝ်မီးၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် သၸီႇဝ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၸီႇဝ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ဢၼ်မီးၸႂ်တင်းသဵင်ႈ။ [1] တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၸီႇဝယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇသေ ပေႃးဝႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵႂႃႇ လွင်ႈၶဝ်ၸိုင် တေပွင်ႇၸႂ်လူင်ႉလႅင်း လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ဢၼ်ၵူၼ်းလႄႈသတ်း မီးၸႂ်ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ၸႅင်ႈလႅင်းယူႇ၊ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သၸီႇဝၼၼ်ႉ တူၼ်ႈတွၵ်ႇမွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈႁူဝ်ၵေႃႈ တီႈၼႆႈ တေလႆႈၸႂ်ႉဝႃႈ ၶဝ်မီးၸႂ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးဝႃႈ တူၼ်ႈမႆႉ ၼိုင်ႈတူၼ်ႈ ႁႅင်ႈႁဵဝ်ႇၵႂႃႇၸိုင် ႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈဝႃႈ တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ တၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈမီးၸႂ်ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸႂ်ႁူႉၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸႂ်သတ်းလႄႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ။
ၸီႇဝ (သၢႆၸႂ်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လႂ်တႄႉတႄႉၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဢိင်ပိုင်ႈၼိူဝ် လွင်ႈထူပ်းႁၼ်ၼၼ်ႉသေ မႃးလၢတ်ႈၸိုင် ၸီႇဝသၢႆၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ်ၸွမ်းတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸီႇဝသၢႆၸႂ်ၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈႁၼ်လႆး တင်းၼမ်တင်းလၢႆသေတ ၸီႇဝသၢႆၸႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတူဝ် (ႁၢင်ႈၽၢင်)ၼၼ်ႉတႄႉ ပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ပႆႇႁႃႁၼ်ၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸီႇဝသၢႆၸႂ် ဢၼ်ႁဝ်းပွင်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၸီႇဝသၢႆၸႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇၽၢတ်ႇ တူဝ်(ရူပ်ႈ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵွၼ်းၸိုင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၶဝ် သိုပ်ႇယႂ်ႇ သိုပ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸီႇဝယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ် ယႂ်ႇမူႈ၊ တူင်ႉၼိုင်၊ ၽႄႈတိူၼ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ၽၢင်လၵ်ႉၶၼႃႇ သၸီႇဝဝႃႈၼႆသေတ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈပွင်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸီႇဝၼႆ ပႆႇဝႃႈလႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် လၵ်ႉၶၼႃႇ ပိူင်ၽၢင်ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မၢင်တွၼ်ႈမၢင်လႂ် တမ်ႈတီႈ ၼိၸီႇဝ (ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်) ၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈႁၼ်ၸွမ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ၵေးၼမ်ႉၼႆႉ မေႃယႂ်ႇမႃး၊ မေႃမီးမႃး ၵိင်ႇၽႄမၼ်းထႅင်ႈ တင်းၼမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ယႃႈမွင်ႇ (ပရုတ်ဆီ) ၵႂႃႇသႂ်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်ၽိဝ်ၼမ်ႉၸိုင် တေတူင်ႉတူင်ႉၼိုင်ၼိုင်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် လိၼ်ၼဵဝ် ၼွၵ်းၼမ်ႉသေ ဝႆႉဝႆႉၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ဢူၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉယူႇ။ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလီလီၸိုင် ပၵ်းပိူင်လၵ်ႉၶၼႃႇ ၸီႇဝၼၼ်ႉ မီးႁႃႈဢၼ်ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
1. ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ႁႅင်းၽိူမ်ႉထႅမ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႃႇတေ ၸႅၵ်ႇၽႄႁူႉလႆႈ သၸီႇဝ (ဢၼ်မီးၸႂ်) လႄႈ ၼိၸီႇဝ (ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်) ၼၼ်ႉၸိုင် သၸီႇဝၼႆႉ မၼ်းမီးပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် သၸီႇဝၼႆႉ တီႈတူၼ်ႈတီႈတူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမီးသေးလ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းသႄးလ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉမီး ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီး ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇၸိုင် တေဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၸီႇဝ။ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း မၼ်းမီးပိူင်ၽၢင် ဢၼ်ဢဝ်သႄးလ်သေ ၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼိၸီႇဝၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး သႄးလ်လႄႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇ ပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ။ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်မေႃၽိူမ်ႉထႅမ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း သင်ဝႃႈ ၼင်တီႈၶႅၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း သိၵ်ႇၵႂႃႇလွၵ်ႈၵႂႃႇ ပေႃးၼႆၸိုင် ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး ၼင်မႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁၼ် ၸဵပ်းတီႈတူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၶဝ် ၶိုၼ်းႁၢႆၶႅၼ်းၵႂႃႇ ၼိူဝ်ႉမႂ်ႇ ၶိုၼ်းမုၼ်းမႃး၊ ဢၼ်ႁၵ်းၵႂႃႇ ၶိုၼ်းၵပ်းၵၼ်ၶိုၼ်း၊ ဢၼ်ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး လိူတ်ႈမႂ်ႇ ယၢင်မႂ်ႇ၊ ၼင်မႆႉလွၵ်ႈၶၢပ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃးမႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်မေႃၽိူမ်ႉထႅမ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2. ၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သၸီႇဝၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ မေႃၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းယဝ်ႉ။ ၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ပေႃႈမႄႈသေ မီးမႃး လုၵ်ႈလၢင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း လုၵ်ႉတီႈၸၢင်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽႄႈဢွၵ်ႇမႃး ၸၢင်ႉၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ပႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ မၢၵ်ႇမူင်ႈသေ ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၽႄႈဢွၵ်ႇပဵၼ် မၢၵ်ႇမူင်ႈၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃး မၢၵ်ႇလၢင်း။ သၸီႇဝၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၶိင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းသေ မီးလွင်ႈၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းသေတ ၼိၸီႇဝၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် သၸီႇဝၼႆႉ ၶဝ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ မေႃၽႄႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းယဝ်ႉ။
3 မေႃတူင်ႉၼိုင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သၸီႇဝၼႆႉ တႃႇတေၼႄဝႃႈ လွင်ႈၶဝ်မီးၸႂ်ၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ်ပဵၼ် လွင်ႈမေႃတူင်ႉၼိုင် ၶၢႆႉၼီၼၼ်ႉယူႇ။ ပႅင်ႈၼင်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁၼ်ၼၼ်ႉၸိုင် တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ ယင်ႇႁၢၵ်ႈၸပ်းလိၼ်ဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢႆႉၼိုင်လႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇသတ်း။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈယူႇ သွင်ပိူင်။ (ၵ) ၶၢႆႉၼိုင်ႁင်းၵူၺ်း (ၶ) မီးဢၼ်တိုတ်ႉၸၼ်လႄႈ ၶၢႆႉၼိုင် ဢမ်ႇၼၼ် မီးႁႅင်းတုမ်ႉတွပ်ႇ။
(ၵ) ၶၢႆႉၼိုင်ႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း တမ်ႈတီႈ တူဝ်သတ်းၶဝ်ယူႇ၊ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းတူၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ၊ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇၼၼ် မၼ်းမေႃၶၢႆႉၼိုင် ႁင်းၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ တူၼ်ႈၶိူဝ်း မၢင်မဵဝ်းၼႆႉ မၼ်းမေႃၶၢႆႉၼိုင် ၵဵဝ်ႈၶဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၶ) သၸီႇဝၼႆႉ မီးဢၼ်တိုတ်ႉၸၼ်လႄႈ ၶၢႆႉၼိုင် ဢမ်ႇၼၼ် မီးႁႅင်းတုမ်ႉတွပ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ပေႃးဝႃႈ ၽႆးမႆႈၺႃး တိၼ်မိုဝ်း တူဝ်သတ်းၸိုင် ၶဝ်ၼႅတ်ႈၽႅတ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢႆယၢၼ်ၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈ ၵရူဝ်ႇလူဝ်ႇၾီႇၼၼ်ႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈၸိုင် ၶဝ်မေႃၶၢႆႉႁႃ ငွၵ်ႈဢွၵ်ႇၸူး ၽၢႆႇဢၼ်မီးလႅင်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ၽႆးလႄႈ ငဝ်းလႅင်းၼႆႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈဢၼ် တိုတ်ႉၸၼ် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းသေ လွင်ႈဢၼ် သတ်းလႄႈ တူၼ်ႈ ၶိုၼ်းတုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ႁႅင်းတုမ်ႉတွပ်ႇ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈဝီးၼၢတ်ႉၸ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တူၼ်ႈႁဵဝ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ မူင်ႈမႅင်းၶဝ်ယူႇ၊ မၼ်းတေမိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢပ်ႇဢႅင်ႈငႄး ဢႃႈဝႆႉသေ ပေႃးဝႃႈ မူင်ႈမႅင်းၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းမၼ်းၸိုင် မၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉ တုပ်ႇႁပ်းႁိပ်ႇဢဝ် မူင်ႈမႅင်းတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉၼၢင်းၼွၼ်း (ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ)ၼၼ်ႉ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး မႂ်မၼ်းတုပ်ႇၵႂႃႇ။ မွၵ်ႇဝၼ်းဝၢႆႇၼၼ်ႉ ၵၢင်ဝၼ်း မီးၽၢႆႇလႂ် မၼ်းဝၢႆႇၸွမ်း ၽၢႆႇၼၼ်ႉလႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်း ႁႅင်းတိုတ်ႉၸၼ်လႄႈ ႁႅင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇယဝ်ႉ။ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶဝ် ထၢင်ႇၸႅင်ႈလိူဝ်သေ တူၼ်ႈလူးၵွၼ်ႇ။
4 လွင်ႈလူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸီႇဝရုပ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်)တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၸီႇဝရုပ်ႈ (တူဝ်)ၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ လူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ (မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇ) ယဝ်ႉ။ မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်တၢင် တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ် သႄးလ် လႄႈ ထၢတ်ႈ သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်) လူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီ မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸိမ်ႇၼႆႉတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ် သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်) တေသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်လႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ပဵၼ်မႃးမႂ်ႇ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ယႃႇပေႁႂ်ႈလူႉလႅဝ်၊ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႉၸမ်ႇ ဢၼ်လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၶိုၼ်းၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။
5 ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၸီႇဝၿေႇၻၼၼ်ႉ မၼ်းမီးတီႈပွင်ႇ လိုၵ်ႉလမ်ႇလိူဝ်သေ လွင်ႈပိူင်ၽၢင် ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃးၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽွၼ်းလီ မႅၵ်ႉတႃႇၿေႃႇလိတ်ႉၸမ်ႇသေ (ၵ) မိတူဝ်ႇသိတ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သႄးလ်မႂ်ႇ တီႈတူဝ် ပဵၼ်မႃး၊ (ၶ) သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယႂ်ႇမႃး လႄႈ (င) သႄးလ် ဢၼ်ယႂ်ႇမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႄႇၶႅၼ်ႉမႃးသေ ပဵၼ်ၼိူဝ်ႉၼင်မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ႁၢင်ႈၽၢင် ယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၵူၺ်းပဵၼ် ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ လွင်ႈယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်ၵူၺ်း။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽီႇၸီႇဢေႃႇလေႃႇၵျီႇသေ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၼႃႈၵၢၼ်သၸီႇဝ၊ လွင်ႈၵုမ်းထိင်းပၼ် ၼႃႈၵၢၼ်ၽႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈၽဵင်ႇ၊ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ၽႄႈတိူၼ်း မူႇယႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁုပ်ႈမၼ်းတႄႉ လွင်ႈဢၼ်သၸီႇဝ (တူဝ်မီးၸႂ်) ယႂ်ႇမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇမၼ်း ပဵၼ်လူၺ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇပလႅၵ်ႇၸမ်ႇ ၽၢႆႇၼႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ၼိၸီႇဝ (ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်) မူႈယႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းတႄႇ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢၼ် ယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထၢတ်ႈမေႃႇလီႇၵိဝ်း ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် မႃးၶွၼ်ႈၵၼ်သေ ၸပ်းၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေႇၻ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေႇၻ ၼၼ်ႉ တေလႆႈၸွမ်း မၢႆမီႈ သီႇဢၼ်ယူႇ။ ပေႃးဢမ်ႇၸွမ်း မၢႆမီႈသီႇဢၼ်ၼႆႉၸိုင် တေဢမ်ႇယၼ်မၼ်ႈလႆႈ တီႈၼိူဝ် ၸီႇဝၿေႇၻပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉလႆႈ။
1 ႁႂ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸီႇဝၿေၻၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ တူဝ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းသေ ၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ႁၼ်ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ တွင်းမၢႆ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တႄႉ မီးတႄႉၼၼ်ႉတႃႉ။
2 ႁႂ်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းလူၵ်ႈလေႃးၵ ပၢႆးသၢႆႊ တမ်ႈတီႈ ၸီႇဝၿေႇၻၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်းယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း၊ တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၢႆၸႂ် ပၢႆးၸီႇဝၿေႇၻယဝ်ႉ။
3 ႁႂ်ႈဝူၼ်ႉ ၸႅင်ႈလႅင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးၸီႇဝၿေႇၻၼႆႉ တိုဝ်းၵမ်ဝႆႉ လွင်ႈဝူၼ်ႉသိုဝ်ႈ ဝူၼ်ႉၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သတ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သတ်းၵူၺ်း။ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉၵဝ်ႉႁွင်ႉလႄႈ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တၢင်းဝူၼ်ႉ ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်း ၸႅင်ႈလႅင်း။ လွင်ႈဝူၼ်ႉ ဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်းၼင်ႇၼၼ် တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းပၢႆး ၸီႇဝၿေႇၻၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁၼ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈမီး။
4 ႁႂ်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵေႃႉထတ်းထိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေ ၸၢင်ႈထဵင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၼမ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ မႃးၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၽိုၼ်ထမ်းၵေႃႈယဝ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉယုမ်ႇၵမ်းလဵဝ်။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈၵႂႃႇ သေႃႉသွၵ်ႈႁႃ ၶေႃႈယၼ်မၼ်ႈမၼ်း ၶေႃႈတမ်းၸႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈပေႃးလႆး ၶေႃႈတွပ်ႇယူႇ။ ၽူႈလူင်ႉ ပၢႆးၸီႇဝၿေႇၻၶဝ်ၵူႈၵေႃႉတႄႉ ၶဝ်ၸွမ်းမၢႆမီႈလူင် သီႇဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈလႄႈ သတ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိင်ႈပဵၼ် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်း evolutionary biology ဝႃႈၸိုင် ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈဢၼ်ၼိုင်ႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈ လႅပ်ႈတိုၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈပဵၼ် ပႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇပဵၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်၊ လႅပ်ႈတေ ဢမ်ႇပဵၼ် တီႈလဵဝ်ၵၼ်။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ပိုၼ်းဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်း ဝႃႈတႄႉ ၸီႇဝ (ၸႂ်) ဢမ်ႇၼၼ် သၸီႇဝ (တူဝ်ဢၼ်မီးၸႂ်)ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ်မႃႈၸွမ်း တီႈယူႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သၸီႇဝ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ တူၼ်ႈႁိုဝ်၊ တေလႆႈဝႃႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼႆ ပႆႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ လုၵ်ႉတီႈတူၼ်ႈသေ ပဵၼ်မႃး တိရတ်ႉသၢၼ်ႇႁိုဝ်၊ လုၵ်ႉတီႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇသေ ပဵၼ်မႃးတူၼ်ႈႁိုဝ်ၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵမ်ႇၽႃႇ တႄႉတင်ႈပဵၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ သင်မၢတ်ႈဝႃႈ သၸီႇဝၼႆႉ မေႃလဵင်ႉသၢႆၸႂ်ၶဝ် (မေႃႁႃၸုပ်ႇဢဝ် ထၢတ်ႈဢေႃးၸႃႇ) ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ယူႇ ပေႃးၼႆၸိုင် တူၼ်ႈၼႆႉ တေပဵၼ် ဢၼ်မီးမႃး ဢွၼ်တၢင်း သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇယူႇ။ ဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်ႈ ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်းဝႃႈၸိုင် သၸီႇဝ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ တူၼ်ႈယဝ်ႉ။ သၸီႇဝ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၵေႃႈတေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသေ တေပဵၼ်တူၼ်ႈသတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႆႉပဵၼ် တီႈပွင်ႇ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်း ၼိုင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈဢွတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပူင် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်းၸိုင် ၸႅၵ်ႇဝႆႉ သၸီႇဝၸၼ်ႉသုင် လႄႈ သၸီႇဝၸၼ်ႉတႅမ် သွင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ သၸီႇဝၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ လႅပ်ႈလုၵ်ႉတီႈ သၸီႇဝၸၼ်ႉတႅမ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ထၢၼ်ႈလႂ်ထၢၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ပိူင်ၽၢင်လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ သၸီႇဝၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ လၢၵ်ႇလၢႆးသုၵ်ႉယုင်ႈလိူဝ်သေ သၸီႇဝၸၼ်ႉတႅမ်ႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ၽၢင်လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ သၸီႇဝ ၸၼ်ႉတႅမ်ႇတႄႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသုၵ်ႉသင်။ ပဵၼ်ပိူင်ၽၢင် သၢင်းလၢင်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ် ၿၢႆႇဢူဝ်လေႃႇၵျီႇၶဝ်ဝႃႈတႄႉ လေႃးၵတူၼ်ႈ လႄႈ လေႃးၵတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈငဝ်ႈငႃႇ ၸိူဝ်ႉငဝ်ႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ၽႄပဵၼ်ၵႂႃႇ သွင်ၵိင်ႇ။ တီႈၼႆႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈၼိူဝ် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် တူၼ်ႈမႆႉ မႃးတႅၵ်ႈၼႄယဝ်ႉ။ ႁၢၵ်ႈမႆႉၼႆႉ ၸူမ်ဝႆႉ မီးဝႆႉ ၼႂ်းလိၼ်လႄႈ ႁဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ။ တူၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁၼ်လႆႈထၢင်ႇၸႅင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်တႅၵ်ႈၼႄ လေႃးၵသွင်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵိင်ႇလူင်သွင်ၵိင်ႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇသိုပ်ႇတႅၵ်ႇပဵၼ် ၶႃႈမၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵိင်ႇၶႃႈ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင်ၶဝ် ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉယူႇ။ လေႃးၵတူၼ်ႈလႄႈ လေႃးၵတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇတူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈ လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိူဝ်းႁဝ်း မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁူႉ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ တူၼ်ႈ လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း တူၼ်ႈၸၼ်ႉသုင်လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၸႅၵ်ႇၽႄ ႁူႉလႆႈငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပိူင်ၽၢင် ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ထၢင်ႇၸႅင်ႈဝႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တူၼ်ႈလႄႈသတ်း ဢၼ်ဢဝ်ၸႂ်သေ ႁူႉၸႅင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးမႃး တႅမ်ႈတူၺ်းႁၢင်ႈမၼ်းၸိုင် မၼ်းယၢပ်ႇၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ တေပွင်ႇၸႂ်ယူႇ။ ဢဝ်တၢင်းႁၼ် ဢီႇဝေႃႇလူးသျိၼ်းသေ ႁဝ်းၸၢင်ႈႁူႉထိုင်လႆႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ တူၼ်ႈၸၼ်ႉသုင်လႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၵိင်ႇၽႄသေ ၵႂႃႇတူၺ်းၶိုၼ်း တီႈတူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၸိုင် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁိုင်လွၼ်ႇၼၼ်ႉ တေပႆႇၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ တူၼ်ႈၸၼ်ႉတႅမ်ႇလႄႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈႁိုဝ်ၼေႃ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼေႃးၼႆၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း တၼ်ႈၸၼ်ႉတႅမ်ႇလႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵူၺ်းမီး သႄးလ် ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းလႄႈ တႃႇတေၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ ၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇရူႇပၿေႇၻၶဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်သၸီႇဝတူၼ်ႈတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ (တီႈတႅၵ်ႈတီႈၵမ်ႉမၼ်းတႄ ပဵၼ်ယူႇၵလီႇၼႃႇ)။ တႃႇတေၸႅၵ်ႇၽႄ တူၼ်ႈလႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝႆႉပိူင်တၢႆဢမ်ႇလႆႈ။ ပိူင်လိူင်းမၼ်းတႄႉ တူၺ်းဢဝ် လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး လွင်ႈၸုတ်ႈယွမ်း တီႈတႂ်ႈၼႆႉသေ တေၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ တူၼ်ႈလႄႈ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇယူႇ။ (1) တမ်ႈတီႈတူၼ်ႈၼႆႉ လွင်ႈယႂ်ႇတၢင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းမီးဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈမၼ်း တႅတ်ႈၼႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ ဢွင်ႈတီႈမၼ်း ပဵၼ် တႄႇဢဝ် ပၢႆတူၼ်ႈမၼ်း တေႃႇထိုင် ပၢႆႁၢၵ်ႈမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢင်မဵဝ်းတႄႉ ဢွင်ႈတီႈယႂ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ် တီႈငဝ်ႈၵိင်ႇၵၢၼ်ႈမၼ်း တီႈပွင်ႈမၼ်း တီႈငဝ်ႈမႂ်မၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇတႄႉ ဢွင်ႈတီႈယႂ်ႇၶဝ် ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်တူၼ်ႈမႆႉ။ လွင်ႈယႂ်ႇတၢင်းယႂ်ႇ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တင်းတူဝ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၵူၺ်း ယႂ်ႇၸွမ်းၶၢဝ်း ၶဝ်တိုၵ်ႉယိုတ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးပၢၼ်မၼ်း ပူၼ်ႉယဝ်ႉတႄႉ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ လွင်ႈယႂ်ႇတၢင်းယႂ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇသိုပ်ႇယႂ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ယႂ်ႇလႆႈတေႃႇပေႃးတၢႆယဝ်ႉ။ (2) ဝဵၼ်ႉဝႆႉ တူၼ်ႈၵလူဝ်ႇရူဝ်ႇၾီႇ လႄႈ တူၼ်ႈၾၢၼ်းၵပ်ႉၼၼ်ႉသေ ၵႃႈပဵၼ် တူၼ်ႈၶဵဝ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းမီးထၢတ်ႈ ၵလူဝ်ႇရူဝ်ႇၾီႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ တူၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်မေႃသူင်ႇတၢင်းၵိၼ်ဢေႃးၸႃႇ ပၼ်တီႈတူၼ်ႈၶဝ် ႁင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မေႃႁုင်ၵိၼ် ၶဝ်ႈၽၵ်းႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး ၵလူဝ်ႇရူဝ်ႇၾီႇ။ (3) ၵႃႈပဵၼ် သၸီႇဝတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ တီႈတူဝ်ၶဝ် မီးဝႆႉသႄးလ်ဢွၼ်ႇ တဵမ်ပိၵ်းဝႆႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိဝ်ၼင် ဢၼ်ႁေႃႇဝႆႉ သႄးလ်ဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းမီးတီႈတူၼ်ႈမႆႉၵူၺ်း။ တီႈသတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇတႄႉ ဢမ်ႇမီး။ (4) ပိူၵ်ႇၽိဝ်ၼင်သႄးလ် တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉသႄးလ်လိဝ်ႇလူဝ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသႄးလိဝ်ႇလူဝ်ႉ။ (ဝဵၼ်ႉဝႆႉ။ တီႈတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၵိဝ်ႇၼီႇၵဵၵ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ၽိဝ်ၼင်ၶဝ် ပဵၼ်သႄးလိဝ်ႇလူဝ်ႉ) (5) တူၼ်ႈၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ပိူဝ်ႈ ႁၢၵ်ႈၶဝ်ၸပ်းၸူမ်လိၼ်ဝႆႉလႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။ တူၼ်ႈၸၼ်ႉတႅမ်ႇဢွၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၸၢင်ႈၶၢႆႉတီႈယူႇ။ တိရတ်ႉသၢၼ်ႇၸၼ်ႉတႅမ်ႇဢွၼ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈ။ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းပဵၼ် ဢူဝ်ႇဝီႇလီႇယႃး လႄႈ မွၵ်ႇႁိၼ်ပိုၼ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ) သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတိၼ်မိုဝ်း ဢင်ႇၵႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈၼိုင်ႈ ၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (6) သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ၸၢင်ႈၵဵဝ်ႉဢိုၼ်ၵိၼ်လႆႈ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၺ်းလႆႈၸုပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉၵူၺ်း။ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တိၼ်မိုဝ်း တႃႇတေတူင်ႉၼိုင်၊ မီးႁူးၽၢႆႈၼွႆႉၽၢႆႈလူင် တႃႇတေထွၵ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸၼ်ႉသုင် သၢင်ႇထုၵ်ႇ တႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးဢင်ႇၵႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်။
ၵိင်ႇၽႄ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေၻ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လုၵ်ႉတီႈ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ပၢႆးတူၼ်ႈ ရုၵ်ႉၶၿေႇၻ လႄႈ ပၢႆးသတ်း သတ်ႉတၿေႇၻ သွင်ပိူင်။ ပၢႆးသၢႆႊတၢင်ႇပိူင် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢႆးထၢတ်ႈတူဝ်ၸႂ် (ၸီႇဝꩪႃတုၿေႇၻ)၊ ပၢႆးႁၢင်ႈတူဝ်ၸႂ် (ၸီႇဝရူႇပၿေႇၻ) လႄႈ ပၢႆးယႃႈယႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးတူၼ်ႈ လႄႈ ပၢႆးသတ်း ငၢႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ ၸႅၵ်ႇၽႄတွၼ်ႈၵၼ်မၼ်း ၼင်ႇၼႆယူႇ။
- 1. ပၺ်ႇၺႃႇႁၢင်ႈၽၢင်
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁၢင်ႈၽၢင် တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ တူဝ်သတ်း ဢၼ်ဢဝ်တႃႁၼ်လႆႈ ႁၢင်ႈၽၢင် ၼွၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ပၺ်ႇၺႃႇထိတ်ႉသျူး
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သႄးလ်လႄႈ ထိတ်ႉသျူးၽၢႆႇၼႂ်း တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ တူဝ်သတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- 3. ၸီႇဝၵမ်ႇမၿေႇၻ
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼႃႈၵၢၼ် ထိတ်ႉသျူးလႄႈ လွင်ႈသၢႆၸႂ် တူင်ႉၼိုင် ၸိူဝ်းမီးတူဝ်ၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ် သၸီႇဝၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- 4. ၷေႁၿေႇၻ
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈဢၼ် တူၼ်ႈတင်း တူဝ်သတ်းလႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းၶဝ် ၵုမ်ႉၵႅမ်ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- 5. တူၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် သတ်းၽႄႈတိူၼ်း
တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတူၼ်ႈလႄႈ သတ်းၶဝ် ၽႄႈတိူၼ်းၼိူဝ်ၵမ်ႇၽႃႇလႄႈ ၵွပ်ႈလွင်ႈသင်လႄႈ လႆႈၽႄႈတိူၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- 6. တၢင်းမေႃဢၼ်ၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းသပ်းသေး ႁၢင်ႈၽၢင် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းသေ ၽေႃႇၼႄႁၢင်ႈပိူင်ၶဝ်၊ မၵ်းမၼ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်၊ ၸႅၵ်ႇၽႄၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ် တႄႇတင်ႈ ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းသဝိတ်ႉတိၼ်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၵႃးလ်လိၼ်းၼီးယၢပ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးတူၼ်ႈ ရုၵ်ႉၶၿေႇတ မၢၼ်မႂ်ႇၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်း မၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူၼ်ႈၼႆႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ 34000 ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၼမ်ဢၼ်ၼႆႉ ၼမ်သေ ဢၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးသတ်း (သတ်ႉတၿေႇၻ)ၶဝ် ႁႃႁၼ်ၼၼ်ႉ သၢမ်ပုၼ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃး လႆႈၵႂႃႇသိုပ်ႇႁႃသွၵ်ႈတူၺ်းထႅင်ႈ ၸိူဝ်းဢွင်ႈတီႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပႆႇၽႅဝ် ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ ထိူၼ်ႇၼႃလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸိုင် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ ထႅင်ႈတင်းၼမ်ၵွၼ်ႇ။
- 7. ပၢႆးတူၼ်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈ လႄႈ ပၢႆးတူဝ်ႁိၼ်သၢၵ်ႈ
တူၼ်ႈလႄႈ တူဝ်သတ်း ဢၼ်မီးမႃး မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပဵၼ်ႁၢင်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈသေ ၵိုတ်းဝႆႉ တႂ်ႈပိုၼ်ႉလိၼ် လၢႆလၢႆၸၼ်ႉ လၢႆလၢႆထၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ႁၢင်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈႁူႉလႆႈလွင်ႈ တူၼ်ႈလႄႈ တူဝ်သတ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႃး မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉ သိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ် တူၼ်ႈလႄႈ သတ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ မဵဝ်းမၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းတႄႉတႄႉ။ တီႈၼိူဝ်သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ်ၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ (1) သတ်းတူဝ်မီးသၼ်လင် (2) သတ်းတူဝ်ဢမ်ႇမီးသၼ်လင် ၼႆ သွင်ၸုမ်းယူႇ။ သွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇ ၸႅၵ်ႇၽႄထႅင်ႈ ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
1. သတ်းတူဝ်မီးသၼ်လင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- (ၵ) ပႃ၊ ပႃယဵၼ်ႇ၊ ပႃၸွၼ်ႈ၊ ငိူၵ်ႈ၊ ပႃငမၢၼ်း။
- (ၶ) သတ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ယူႇၼိူဝ်ၵွင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶဵတ်ႇ။
- (င) တူဝ်ၵၢၼ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ငူး၊ ဢၢၵ်ႇၶၢင်၊ လႅၼ်း၊ ဢၢၵ်ႇလိူမ်ႈ၊ တဝ်ႇ။
- (ၸ) ၼူၵ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁုင်ႉ၊ ယဵဝ်ႈ၊ ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉၸွၵ်ႇ၊ ၵႃဢိုဝ်ႈ၊ ၵႆႇ၊ ၼူၵ်ႉတူႈ၊ ၼူၵ်ႉၶဝ်ႈႁၢဝ်ႉ။
- (သ) တူဝ်သွမ်ၼူမ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိင်း၊ ဝူဝ်း၊ မႃႉ၊ မႃ၊ ၸဵၼ်၊ ပႄႉ၊ ၵူၼ်း၊ ၵႂၢႆး၊ မႅဝ်း၊ မူ၊ ပၢင်တၢႆး။
တူဝ်ဢမ်ႇမီးသၼ်လင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- (ၵ) မႅင်း (ဢႃးတရေႃႉပူဝ်ႇၻႃႇ) မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူင်ႇၵၢဝ်၊ မႅင်း။
- (ၶ) တူဝ်ယူႇၶွၵ်ႇ (မူဝ်ႇလတ်ႉၸၵ) မိူၼ်ၼင်ႇ ႁွႆ၊ ၵၢပ်ႇဢႅင်ႈငႄး။
- (င) တူဝ်တိူၵ်ႇ (ဢႅၼ်ႇၼီႇလိတ်ႉၻႃႇ) မိူၼ်ၼင်ႇ တိူၵ်ႇလိူၼ်၊ ပိင်၊ တႅၵ်ႉ။
- (ၸ) (ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇၸူဝ်ႇဝႃႇ) မိူၼ်ၼင်ႇ ဢမီးဝႃး။
ၽူႈလူင်ႉ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻၶဝ်ၼႆႉ တီႈတူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ တူၼ်ႈဢၼ်မီးမွၵ်ႇ လႄႈ တူၼ်ႈဢမ်ႇမီးမွၵ်ႇ ၼႆသွင်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တူၼ်ႈဢၼ်မီးမွၵ်ႇၼၼ်ႉ (ၵ) တူၼ်ႈသိူင်ႇၸိူဝ်ႉ ဢႅၼ်ႇၵျီႇဢူဝ်ႇၸပၢၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ၊ မၢၵ်ႇဢေႃးၸႃႇ၊ မၢၵ်ႇၵႃႇ လႄႈ (ၶ) တူၼ်ႈဢမ်ႇသိူင်ႇၸိူဝ်ႉ ၵျိမ်ႇၼူဝ်ႇၸပၢၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇ မီးမွၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁဵပ်း၊ ၸၢမ်းႁိၼ်၊ တဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ့်။
ပိုၼ်းပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် (ၸီႇဝၿေႇၻ)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 600 ၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၵရိၵ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢၼႅတ်ႉသီႇမၢၼ်ႇတႃႇ ယၢမ်ႈဝူၼ်ႉ လၢတ်ႈဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၼမ်ႉသေ ပဵၼ်မႃးၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ထႅင်ႈပၢၵ်ႇပီ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆႇယႃႈယႃႇ ၵေႃႉၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵရိၵ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁိပ်ႉပေႃႉ ၵရႃႇတီႇၼၼ်ႉ မၼ်းမႃးၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ်ၼႆႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉ ဢႄႇလ်ရိတ်ႉထူဝ်ႇထႄႇ လႄႈ ၵူၼ်းရေႃးမ ပလိၼ်ႇၼီႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တူၼ်ႈလႄႈ တူဝ်သတ်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်။
ၵူၺ်းၵႃး တၢင်းမေႃပၢႆးတူဝ်ၸႂ်ၼႆႉ ၸင်ႇတေမႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1514 ၵူၼ်းၸၢႆးၿႄႇလၵျီႇယမ်ႇ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၿိသေးလိယၢပ်ႉ ၸၵ်းၽႄတူၺ်း ရုပ်ႈၵလၢပ်ႈၵူၼ်းလႄႈ တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼႃႇတမီႇၼၼ်ႉ ပေႃႇပဵၼ်မီးမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1578 တီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝီႇလီယၢမ်ႇ ႁႃးၿေး ၶူၼ်ႉၶႂႃႉတူၺ်း ဢဵၼ်လိူတ်ႈၵူၼ်းလႄႈ လွင်ႈလိူတ်ႈလႆၼႂ်းတူဝ်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေမီးမႃး တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ၵၢၼ်ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်း ၶၼ်ႇထႃႇၵိတ်ႉၸၿေႇၻၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1600 တဵမ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢတ်ႉၶျ် ၸိုဝ်ႈဝႃႈ လေးၿိၼ်ႇႁူႉ ၶူင်ႁဵတ်းပဵၼ် မၢႆႇၶရူဝ်ႇၸၵူပ်ႉ (မၢၼ်ႇၽီလူး)လႄႈ ၸင်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူၼ်ႈဢွၼ်ႇ တူဝ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်တႃယူဝ်းယူဝ်း ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရေႃးၿၢတ်ႉႁုတ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢႆႇၶရူဝ်ႇၸၵူပ်ႉသေ တူၺ်းႁၼ်လႆႈ သႄးလ် တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈ သတ်းတူဝ်ဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပီၶရိတ်ႉ 1700 တဵမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊ မိူင်းသဝိတ်ႉတိၼ်ႇ လိၼ်းၼီးယၢပ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်လွၵ်းလၢႆးပၢႆးသၢႆႊသေ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ် မဵဝ်းတူၼ်ႈလႄႈ မဵဝ်းသတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵူးဝီႇယေႇ တႅမ်ႈမၢႆပၼ်ဝႆႉ တၢင်းမေႃဢၼႃႇတမီႇ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇ ၵူၼ်းလႄႈ သတ်းယဝ်ႉ။ ပီၶရိတ်ႉ 1800 တဵမ် သျလၢႆႇတိၼ်ႇ လႄႈ သျပၢၼ်း ၶႃသွင်ၵေႃႉ ဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇ လွင်ႈသႄးလ် ဢၼ်ၽွတ်ႈပဵၼ် တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇ ဢၼ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ↑ Based on definition from: "Aquarena Wetlands Project glossary of terms". Texas State University at San Marcos. Archived from the original on 2004-06-08.


text:
ၼမ်ႉလုပ်ႇထူမ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း မၢင်တီႈ ထူမ်ႈထိုင်ဢူၵ်း ပူၼ်ႉႁူဝ် ၵမ်ႈၼမ် ၼႅတ်ႈဢဝ် ၵူၼ်းထဝ်ႈ/ၵႄႈ ၶၢႆႉဝႆႉ တီႈလွတ်ႈၽႄး ဝႃႈၼႆ။
တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 12-13/8/2022 ၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ဝၼ်းမႃးၼႆႉ ၼမ်ႉလုပ်ႇထူမ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၶူင်း လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆး ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ယွၼ်ႉၾူၼ်တူၵ်းထပ်းၵၼ်လၢႆဝၼ်းသေ ၼမ်ႉႁူၺ်ႈ/ လွႆ လႆထူမ်ႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉသၢႆ၊ မႄႈ ၼမ်ႉၶၢဝ်၊ မႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈလႄႈ ဢိၵ်ႇထႅင်ႈလၢႆမႄႈၼမ်ႉ ၼွင်းလူၼ်ႉၾင်ႇသေ လုပ်ႇထူမ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မၢင်ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ဢမ်ႇယူႇလႆႈယဝ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁိူၼ်းသွင်ၸၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၼ်ႉ တႂ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇယူႇလႆႈသေဢိတ်းယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၼိူဝ်။ ၵမ်ႈၼမ် ၼႅတ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ ၶၢႆႉၵႂႃႇ တီႈႁိူၼ်းပီႈၼွင်ႉၽႂ်မၼ်း တီႈလွတ်းၽႄး ၼမ်ႉဢမ်ႇၽႅဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၶႃႈ။ တီႈလႆႈဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉ ထူမ်ႈႁႅင်းလိူဝ်ၵူႈပွၵ်ႈ တႄႉ တႄႉဝႃႈဝႃႈၶႃႈယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ဢမ်ႇဝႃႈပွၵ်ႉလႂ် ယွမ်ႇလႂ် ၼမ်ႉလုပ်ႇထူမ်ႈ တင်းၼမ်။ မၢင်တီႈ လိုၵ်ႉထိုင်ဢႅဝ်၊ ထိုင်ၶေႃး၊ ပူၼ်ႉႁူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မၢင်တီႈ ထူမ်ႈထိုင်ပေႃးပဵၼ်ထိုင်ၸႆးၶႃးႁိူၼ်းယေး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။
“ၼမ်ႉၼႆႉ မၼ်းလူၼ်ႉၾင်ႇၵူႈတီႈၶႃႈယဝ်ႉ ၼမ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆ ၼမ်ၾူၼ်ၵေႃႈ ၼမ်ႁႅင်း ပီၼႆႉ။ တၢင်းပွၵ်ႈမႄႈၶဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈ ႁဵတ်းၶဝ်ႈၵွင်ႇသေ ၸႅၵ်ႇပၼ်ၵၼ် ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇႁႅင်းၶႃႈဢေႃႈ” – ၵူၼ်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ၾူၼ်တူၵ်းထပ်းၵၼ် တင်းဝၼ်းတင်းၶိုၼ်းမႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်း တင်ႈတႄႇ ဝၼ်းတီႈ 11 မႃးတေႃႇထိုင် မိူဝ်းဝႃးၵၢင်ဝၼ်း ။ ထိုင်မႃးၼႂ်ၼႆႉ 14/8/2022 တႄႉ ၾူၼ်ၵေႃႈႁိူတ်ႇ ၼမ်ႉၵေႃႈႁႅင်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ ။
ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈၼႆႉ လွင်ႈလူႉသုမ်းမီးၵႃႈႁိုဝ်တႄႉ ပႆႇႁူႉ။ ၼမ်ႉထူမ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈဝႃႈ ထူမ်ႈႁႅင်းလိူဝ်ၸႂ် လိူဝ်ၵူႈပွၵ်ႈပူၼ်ႉမႃးတႄႉတႄႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႃႈၶီႈလဵၵ်းလၢတ်ႈ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 8/8/2022 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း မွၵ်ႈ 3 မူင်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဢႃယု 44 ပီ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လွင်ႈလႆၵႂႃႇ ၸွမ်းၵႃး မၼ်းၸၢႆးသေ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ ႁိမ်းၶူဝ်ဢူးထုၼ်းဢွင်ႇ ပွၵ်ႉသိူဝ်ၶမ်း ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း။
ၾင်ႇမႄႈသၢႆ တေႃႇၼႃႈ တႃႈၶီႈလဵၵ်းၵေႃႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈလိူဝ်ႁႅင်း မိူၼ်ၵၼ်။ ၶူဝ်းၶွင် ၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇ လႆလွင်ႈၸွမ်းၼမ်ႉ။


text:
မျဵၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ (မၢၼ်ႈ: မြိတ်မြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Myeik) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ (12 တီႇၵရီႇ၊ 16 မိတ်ႉၼိတ်ႉ)၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ (98 တီႇၵရီႇ၊ 36 မိတ်ႉၼိတ်ႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းထႆးလႄႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆႉ ၶဵင်ႇတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉမျဵၵ်ႉၼႆ့ၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပၢင်ႇသိုၵ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢူးၵျီးၸဵင်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်တႅမ်ႈ ပိုၼ်းရႃႇၸဝၢင်ႇမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းလႆႈၵဵပ်းႁွမ်တွမ်တႅမ်ႈ ယၢပ်ႇယဵၼ်းၼႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 723 တီႈပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းထႆး ပၢၼ်ၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၵဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၽုင်းၶဝ်ၽႅဝ်ထိုင် တိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၵဵင်းမႂ်ႇၼႆႉ လႆႈတင်ႈရမ်ႇမႃႇဝတီႇ (ဝဵင်းဢၼ်လီမူၼ်ႈသိူဝ်းသႃႇယႃႇ) တီႈ ၵေႃႉပဵင်း မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 755 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ဢႃႇယုဝဵင်း ႁိုင် (28) ပီမႃး ၶိုၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၵလိၼ်း (ၵၢမ်ႇမေႃႇ) ၼၼ်ႉသေ ဢႃႇယုဝဵင်း မီး 118 ပီယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ထိုင်ပီ ဢေႇတီႇ 901 ၼႆႉ ၶိုၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇ ထွင်ႉၵႂႃႇ (ဢႃႇယုဝဵင်း 220) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႂ်း ပၢၼ် ဢလွင်းၸီႇတီႇ ၽွင်းငမ်း (1112-1167) ၼၼ်ႉသေ ထိုင်ပီ ဢေႇတီႇ 1152 ပၢၼ်ၶုၼ်ပရမရၸႃႇ ဢၼ်ၽွင်း ဝဵင်းဢွင်ႇသႃႇဝရၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၵဵင်းမႂ်ႇ လႆႈသုတ်းၶၢတ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶုၼ်ၼရပတိၸီႇတူႇ (1173-1210) တိုၵ်ႉၽွင်းငမ်းတီႈ ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ဢွင်ႇသႃႇဝရ (ဢေႇၵတႄႇရႃႇၸႃႇ) လႆႈတင်ႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ တီႈ ထုင်ႉၶယိၼ်း မိူဝ်ႈပီဢေႇတီႇ 1276 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ဝဵင်းၵႅမ် မီး (14) ဝဵင်းသေ ထိုင်ပီ 1277 လႆႈတႄႇၵေႃႇတင်ႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇထုၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းပႂ်ႉယၢမ်းသမ်ႇမုၵ်ႉတရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဢေႇတီႇ 1276 တေႃႇ 1731 ၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်း 454 ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ် တၼိၼ်းတႃႇယီႇသေ ပိူင်ပဵၼ် မႃႉရဵၵ်ႉ(မျဵၵ်ႉ) ၼႆႉ သဝ်ႈဝဝ်းၵႂၢႆယဝ်ႉ။ ႁွင်ႉၵိုၵ်းၸွမ်း လၵ်းမတ်ႉမႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ပရမရၸႃႇ ၼၼ်ႉသေ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ၵုၼ်မႃႉရဵၵ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ မႃႉရဵၵ်ႉ (လၵ်းမတ်ႉမႃႉ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၵႂၢမ်းတႆး(ထႆး) ႁွင်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃးသေ မၢၼ်ႈၶဝ်ၸူးႁွင်ႉ မႃႉရဵၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မႃး မျဵၵ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်းလႆႈတင်ႈဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 1531 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆး ပျိရႃႇမဝုၼ်ႇတိꩪ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၸၢင်ႉလၢၼ်ႉတူဝ် (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ဝီႇယႅၼ်ႇၵျိၼ်း - ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း) ၼၼ်ႉ သိမ်းဢဝ် ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇသေ ႁိုင် 200 ပီမႃး ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉ တၢၼ်းထူၵ်ႉၼႆႉ ၼမ်ႉၸူးတိုၼ်ႈမႃးသေ ထိုင် ဢေႇတီႇ 1731 မႃး ၸူးၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး တိၼ်လွႆၶႄႇ (ယၢမ်းလဵဝ်-တိၼ်လွႆ တဵင်ႇတေႃႇၵျီး)သေၵေႃႈ တင်ႈ ဝဵင်းမႃႉရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း တီႈတိၼ်လွႆၶႄႇၼၼ်ႉ မီးလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မွၵ်ႈ 20 ပၢႆႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တမ်ႇငႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပႂ်ႉယၢမ်းတႃႈၼမ်ႉသေ တီႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇတႄႇတင်ႈပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းၼႆ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ပၼ်ဢွင်ႈတီႈသေ ပဵၼ်မႃး မျိတ်ႉမယႅတ်ႉ၊ မျိတ်ႉငႄႇယႅတ်ႉ၊ ထဝႄႇၸု၊ တလၢႆးၸု၊ ၸေးတၢၼ်း၊ ၸေးၶွင်း၊ ၵၢၼ်ႇၽျႃး၊ ၵၢၼ်ႇၶွင်း၊ ၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ဢလႄႇၵျုၼ်း၊ ၼွၵ်ႉလႄႇ၊ တၢၼ်ႇၽူဝ်ႇ (တၢၼ်းၽူဝ်ႇ)၊ လႄးထဵင်ႇၸု၊ သဵၵ်ႉငႄႇ၊ ၸတဵင်ႇယႅတ်ႉ(သဵၵ်ႉငႄႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၼႃႈလိၼ်မျဵၵ်ႉၼႆႉ ထုၵ်ႇ ၶုၼ်မၢၼ်ႈ၊ ၶုၼ်ထႆးၶဝ် ၽွင်းငမ်းလၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး၊ ၶုၼ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ ဢေႇတီႇ 1759 ၼၼ်ႉ ဢလွင်းမိၼ်းတယႃး ဢူးဢွင်ႇၸေႇယ ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ်သေ ၸင်ႇၶဝ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ ဢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈတႄႇမႃး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇ မႃႉရဵၵ်ႉၼႆႉ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မၢၵ်ႈမီးမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ႁင်း ဢလွင်းၽယႃးဢူးဢွင်ႇၸေႇယ ၼႆႉ တင်း ဝဵင်းမႃႉရဵၵ်ႉၼႆႉ ၵႆၵၼ် 550 လၵ်းပၢႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၶဝ်ၵေႃႈ ပၵ်းတႃတူၺ်းႁၼ် ဝဵင်းမျဵၵ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆၵေႃႈ မီး ၵူၼ်းၸိူဝ်းပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃးမႃးသေ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ ဢၼ်ၵႆယၢၼ် 515 လၵ်း တင်းဝဵင်းဢႃႇဝ ဢၼ်သိၼ်ႇၽျူႇသျိၼ်ႇပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ မိူဝ်ပီ 1770 တဵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်း ၶေမရႃႇၸႃႇ ႁပ်ႇၵၢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၼၼ်ႉ လႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႃႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်မႃး ပီ 1824 ဝၢႆးသေ ပဵၼ်ပၢင်သိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ ထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ၸိုဝ်ႈတင်း မႃးၵုၺ်း (Mergui)ၼႆသေ လိုဝ်းလင်မႃးၼႂ်းၵႄႈ ၵူၼ်းႁႃပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းပၢင်ႇလၢႆႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈၸိုဝ်ႈ မႃးၵုၺ်းၼၼ်ႉ ပေႃးမီးၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ "ဝဵင်းပဵၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ"ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ဝႃႈ မႃးၵုၺ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၸၢင်ႈႁႃႁၼ်လႆႈၼႂ်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ဢႃရၢပ်ႉ၊ ပေႃႇထူႇၵီ လႄႈ တၢတ်ႉၶျ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးၸူးလႆႈ ရၶႅင်ႇ လႄႈ တၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ပဵၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢႃႇယုၶႃႈ ႁိုင်ယၢဝ်း (100) ပီပၢႆသေ ၸူးလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ၵိုၵ်းတင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢႃႇယုၶႃႈႁိုဝ်ယၢဝ်းသေတႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းဝဵင်းမျဵၵ်ႉၶဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆ လႆႈႁၼ်ပိူင်ပဵၼ်မီးဝႆႉယူႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢၼ်မႂ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထိုင်ပၢၼ်ၽၢႆႇၼႆႉမႃး လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မျဵၵ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ (မျဵၵ်ႉ) လႄႈ မျဵၵ်ႉပွတ်းတူၵ်း (ၵျုၼ်းၸု) ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈႁင်းၶေႃဝႃႈ မျဵၵ်ႉ လႄႈ ၵျုၼ်းၸု ၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆႉ ဢိၵ်ႇပႃး ၵုၼ်တွမ် မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸု သေ ၵုၼ် ၶဝ်ႈပႃး 800 ပၢႆလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၽူႈသူင်ၵႂႃႇမႃးၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇၶဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်သေ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇႁၢင်ႈလီ ဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇလႆႈ သွၵ်ႈႁႃဢဝ်ဢွၵ်ႇၼႄ၊ ၵုၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇယူႇသဝ်း၊ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းသလူင်း ဢၼ်ယူႇၼိူဝ်ၼမ်ႉ လႄႈ လၢႆးယူႇသဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇ ၵွၵ်းမိုဝ်းႁွင်ႉ ၽူႈလႄႇလၢဝ်းၶဝ်သေ တီႈၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းထႆးသေ ပေႃးဢဝ် သုၼ်ႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်း တၢင်းရူတ်ႉၵႃး ၵႄႈလွႆမေႃး ဢၼ်ၸၢင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးလႆႈတီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မၢၼ်ႈ-ထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဵတ်း တၢင်းလူင်ၵႄႈလွႆမေႃး ဢၼ်မီးၵႆယၢၼ် ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ 120 လၵ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၸိုင် ဢင်ႈတၢင်းရူတ်ႉၵႃးၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ ၵႂႃႇတီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်လွႆမေႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 3 ၸူဝ်းမူင်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် လွႆမေႃး ၵႂႃႇ မိူင်းၵွၵ်ႇ သၢမ်ၸူဝ်ႈမူင်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် လွႆမေႃး ၵႂႃႇ မလေးသျႃးၼႆႉ တေမီးၶၢဝ်းတၢင်း (10) ၸူဝ်ႈမူင်းၵူၺ်းၼႆ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ၼပ်ႉသွၼ်ႇၼႄဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ တိူင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵုၼ်ဢေးသျႃးလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၵၢင်ၵႅၼ် တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ တၢင်းလူင်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၼမ်ႉၶႅမ်ႉသုင်ၼႆႉ တေၸၢင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းပွတ်းပွတ်းသေ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတႃႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ လွင်ႈၵၢၼ်ထွင်ႈတဵဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တေၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးသေ တွၼ်ႈတႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ၵေႃႈ တေမီးၽွၼ်းလီမႃးတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- တတ်ႉပျိၼ်ႇ (မိူဝ်ႈၵူႈပွင်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတပ်ႉ)
- တႃႇၵေႇတ
- ယေႇပူင်း
- ၵလႂိၼ်ႇ
- ၵၢၼ်ႇၵျီး (ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးၼွင်လူင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ယေႇၵၢၼ်ႇပွင်ႇ)
- ၵၢၼ်ႇၶွင်း (ယွၼ်ႉမီးတီႈ ႁူဝ်ၼွင်)
- ၵၢၼ်ႇၽျႃး(ယွၼ်ႉမီးတီႈ ႁၢင်ႈၼွင်)
- မျိတ်ႉငႄႇ
- ထဝႄႇၸု (မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၵူၼ်းထဝႄႇၶဝ် ၸုတုမ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းလႄႈ)
- တလၢႆးၸု (မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ တလၢႆးၶဝ် ၸုတုမ်ယူႇသဝ်းလႄႈ)
- သဵၵ်ႉငႄႇ
- ၼွၵ်ႉလႄႇ
- တၢၼ်းၽူဝ်ႇ
- ၸေးတၢၼ်း
- မျိတ်ႉမ
- ဢလႄႇၵျုၼ်း
- ၵျွင်ႇငႄႇ
- မျူဝ်ႉတိတ်ႉ
- ၽယႃးၵႅင်ႇ
- ပႃႇရမီႇ
- မျဵၵ်ႉတွင်ႇ
- ၵႂႅတ်ႉတိတ်ႉ
- မျၢၼ်ႇဢွင်ႇ
- ၶရူႇတေႃး
- ပလွၵ်ႉၸု
ၾိင်ႈၾႃႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆ့ ပဵၼ်မဵဝ်းၾိင်ႈၾႃႉ ပွတ်းမႆႈမုၼ်ႇသုၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢုၼ်ႇမႆႈတင်းပီယဝ်ႉ။ မီးၶၢဝ်းၵတ်း ဢၼ်ပွတ်းပွတ်း (တီႇသႅမ်ႇပႃႇ-ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ) ၼၼ်ႉသေ မီးၶၢဝ်းႁိုဝ်ႉဢၼ်ၶၢဝ်းႁိုင် (ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ-ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ)ၼၼ်ႉသေ တႄႇဢဝ် လိူၼ်မေႇတေႃႇ သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၽူၼ်ၵႆႉႁႃႇယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Myeik Climate Normals 1961-1990. National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved on January 12, 2013။


text:
ဢိၼ်းမ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢိၼ်းမ (မၢၼ်ႈ: အင်းမမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Inma) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1] မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းမပွတ်းဢွၵ်ႇ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်းသေ ထိုင် ပီ 2016 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇယုၵ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။[2]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Google. Google Maps.
- ↑ Bago Region PCodes. Myanmar Information Management Unit (သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2017). Archived from the original on 2019-03-03။ Retrieved on ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 9 2018။
- ↑ ၶေႃႈမုၼ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း. လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်. Archived from the original on 2020-09-28။ Retrieved on ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 23 2018။


text:
AEC 2015: Opportunities and challenge ပၢင်မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၼႂ်းဢႃးသီးယၢၼ်ႇ 2015
2014 ဢၼ်တေမႃးၼၼ်ႉ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်တူင်ႉတိုၼ်ႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈမီးၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၽၢႆႇပၢႆးၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းယဝ်ႉ။ မိူင်းဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်။
ပေႃးမႃးတူၺ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်ၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းတိုၵ်ႉ တူၵ်းလင်ပိူၼ်ႈတႄႉတႄႉသေ ၵၢၼ်ႁၢင်းႁႅၼ်းသင်ၵေႃႈ ႁဝ်းပႆႇပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈၵၼ် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈသင်ၶတႆးႁဝ်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈၸတ်းၶိုၼ်းမႃး ပၢင်မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ပၢင်မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉတေမီးၶူးသွၼ်ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆလၢႆတီႈ မႃးၵၼ်သေ တေမႃးလၢတ်ႈၼလွေင်ႈ ၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶၢဝ်းတၢင်း 2015 ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႇ ၽၢႆႇသႃႇသၼႃႇၼႆၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်ႈၵၼ်ယူႇလႄႈ လွင်ႈ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ လႄႈ ဢႃးသီးယၢၼ်း ၵေႃႈတေမွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇပဵၼ် လၵ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ဝူၼ်ႉဝႃႈတေမီးၽွၼ်းလီ တႃႇၸၢဝ်းတႆးႁဝ်း၊ တႃႇၸဝ်ႈသင်ႇၶတႆးႁဝ်းၼႆသေ ၸဝ်ႈၶူးမႁႃပၺ်ၺႃး ၸင်ႇလႆႈၶတ်းၸႂ်သေ တေႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေမိူၼ်ၼႂ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈၼၼ်ႉသေ သင်ဝႃႇၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈသၵ်းသွႆးမၼ်းၼႆၵေႃႈ
တိတ်းတေႃႇၸွပ်ႇထၢမ် လႆႈတီႈ
1. ၸဝ်ႈၶူးမႁႃပၺ်ၺႃး (ၵုင်းထဵပ်ႉ) 085 121 7361
2. ၸၢႆးမိူင်း(ၵဵင်းမႂ်ႇ) 080 680 0754
3. ၸၢႆးၼုမ်ႇဝၼ်း 086 969 3293
လႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇငၢဝ်းမီးၼင်ႇၼႆ-


text:
မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပွတ်းၵၢင် ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ၶွင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလူင်[မႄးထတ်း]
- 1 ၼေႇပျီႇတေႃႇ – ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၶွင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်တႅၼ်းတၢင် တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2005 ၼၼ်ႉ။
- 2 ဢမရပူႇရ (တွင်ႇမျူဝ်ႉ) – မီးဢဝ်တီႈႁိမ်း တႃႈလိူဝ်ႇသေ တီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ် ၶူဝ်ဢူးပဵင်ႇ ယဝ်ႉ။
- 3 ပူးၵမ်ႇ (ပၵၢၼ်ႇ) – ပဵၼ်တီႈၸၼ်ၸႂ် တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႂ်ႈဝႃႈပႃး တီႈၼႂ်း ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် တီႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇသေ ၽြႃး၊ ၵွင်းမူး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မီးဝႆႉတင်းၼမ်သေ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်း ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။
- 4 ၵျွၵ်ႉပတွင်း – ပဵၼ်တီႈတၢင်းၽႄ တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ တႃႇ လွႆပူပ်ႉပႃး လႄႈ ဝဵင်းႁိမ်းႁွမ်းၵျွၵ်ႉပတွင်း။
- 5 မၵူၺ်း (Magwe) – ပဵၼ်တီႈတၢင်းၽႄ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ မျွၵ်ႉဢူး လႄႈ ပျီႇ။
- 6 တႃႈလိူဝ်ႇ – ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တွၼ်ႈတႃႇ ၶူဝ်ဢူးပဵင်ႇ၊ လွင်ႈသုၵ်ႈၼႃႈ ၽြႃးလူင် မႁႃႇမျၢတ်ႉမုၼိ လႄႈ ၶီႇလူတ်ႉလဵၼ်း ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်လွႆ။
- 7 ပၢင်ႇဢူး (Maymyo) – ဝဵင်းလိုဝ်ႈသဝ်းၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးသေ မီးၸမ်ၵၼ်တင်း ႁူဝ်ၵိုတ်ႈယဝ်ႉ။
- 8 တႃႇၸီႇ – တႃႇၸီႇၼႆႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တွၼ်ႈတႃႇတၢင်းၽႄ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ။
ဢွင်ႈတႃႇၵႂႃႇထႅင်ႈ တၢင်ႇတီႈ[မႄးထတ်း]
- 1 လွႆပူပ်ႉပႃး – လွႆပူပ်ႉပႃးၼႆႉ ပဵၼ်လွႆၽႆးၵဝ်ႇလွႆၼိုင်ႈသေ ၼိူဝ်မၼ်း ၵေႃႇတင်ႈဝႆႉ ၵွင်းမူး ၽြႃးၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီႈထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွႆ ဢၼ်ပူၵ်းတင်ႈဝႆႉယူႇၶေႃၶေႃသေ ႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း မီးပႃႇထိူၼ်ႇၶဵဝ်။ လုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်လွႆ မုင်ႈယဵမ်ႈလႆႈတူၺ်း တၢင်းႁၢင်ႈလီသၽႃႇဝ။ တီႈၼိူဝ်လွႆၼႆႉ မီးဝႆႉလိင်းၼမ်ၼႃႇ။ လုၵ်ႉတီႈ ပူပ်ႉပႃးသႃႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူး လႆႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ (လုၵ်ႉတီႈ မဵၵ်ႉထိလႃႇ)၊ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူးတီႈ ပျီႇ (လုၵ်ႉတီႈ မၵူၺ်း)၊ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူးလႆႈ မျွၵ်ႉဢူး (လုၵ်ႉတီႈ မၵူၺ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လီပွင်ႇၸႂ်ဝႆႉ[မႄးထတ်း]
ၵႂႃႇၸူး[မႄးထတ်း]
တင်းႁိူဝ်းမိၼ်[မႄးထတ်း]
- တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ (MDL IATA)
- တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၼေႇပျီႇတေႃႇ (NYT IATA)
ၸွၼ်ႇ[မႄးထတ်း]
တူၺ်း[မႄးထတ်း]
ႁဵတ်း[မႄးထတ်း]
ၵိၼ်[မႄးထတ်း]
ဢွၵ်ႉ[မႄးထတ်း]
သိုပ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈ[မႄးထတ်း]
- Articles without Wikipedia links (via Wikidata)
- Has custom banner
- Has mapframe
- ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈမၢႆ ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်
- Airport code pages missing
- Outline regions
- Outline articles
- Region articles
- Bottom-level regions
- ပွင်ႈလိၵ်ႈ ပၢႆတၢင်း တင်းသဵင်ႈ
- Articles with Wikipedia links related to but different to article
- Has Geo parameter
- Pages with maps


text:
- ၽိုၵ်းႁ်ႂႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇေပႉတူဝ်
- ႁ်ႂႈမီးၵၢၼ်ေမႃၸွႆႈၵူၼ်းတၢင်းၼမ်
- ႁ်ႂႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မီးလွင်ႈေၵျႃႇသိူဝ်း
- ၽိုၵ်းပၼ် ႁ်ႂႈေမႃၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼ်ႂးႄၵႈၵူၼ်းတၢင်းၼမ်
- ႁ်ႂႈေမႃလၢတ်ႈ ၽႃႇသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ (Mother Language)
- ႁ်ႂႈမီးၸ်ႂႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တၢင်းၶွမ်းမ်ႂႇမ်ႂႇ ၼ်ႂးၶွမ်းဢမ်ႇပႆႇမီးေၶႃႈမုၼ်းသင်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ သင်ႁဝ်းေမႃၽိုၵ်းေမႃသွၼ်ပၼ်မၼ်း လၢႆးမၼ်းၸိုင်ႈၸ်ႂႈၼႆၸိုင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ေတဢမ်ႇေပႃးလႆႈယၢပ်ႇၸ်ႂ။
- လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ေတႃႇဝၼ်း
- ၽႃႇသႃၵၢၼ်သွၼ်
ၽႃႇသႃၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ် တီႈၼ်ႂးႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇႄတႉ ေတမီးယူႇ (3) ၽႃႇသႃ 1) လိၵ်ႈတႆး 2) လိၵ်ႈဢၢင်းၵိတ်ႉ 3)ပၢႆးၼပ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈဝႃႈ မီးၽႃႇသႃၵၢၼ်သွၼ်ယဝ်ႉ ေတသွၼ်လိၵ်ႈတၢင်း ဝၼ်းတၢင်းဝၼ်း ၼိုင်ႈဝၼ်းသွၼ်ဢဝ်ၼိုင်ႈဢိတ်းဢိတ်းေသ ဢဝ်ၽဵင်းၵႂၢမ်းသ်ႂႇေသ ဢွၼ်ဢဝ်လုၵ်ႈ ဢွၼ်ၵႃႈႁွင်ႉၸွမ်း ႁ်ႂႈၶဝ်မိုတ်ႈေၵျႃႇသိူဝ်းၼႆႉ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ် ၶၢဝ်းၶိင်ႇမႃးႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉပၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ႁိူၼ်းမိူဝ်းတီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇပဵၼ်ယ်ႂႇ သွၼ်တီႈႁူင်း ႁဵၼ်း ႁဵတ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉယဝ်ႈၼႆၸိုင်ႈ သင်မိူဝ်းထိုင်ႁိူၼ်းေၵႃႈ ႁ်ႂႈၶဝ်လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဢဝ်တၢင်ႇ လွင်ႈ ၸွမ်းၼ်ႂးႁိူၼ်းေယးၶဝ်ၼၼ်ႉ ထႅင်ႈလၢႆလၢႆလွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။
- ၵႃႈႁဵၼ်း
တီႈဢၼ်ေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ် ၵႂႃႇဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလႆႈၼၼ်ႉေၵႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼႃႈႁိူၼ်းတႃႇေယး ဢမ်ႇတဵမ်ႇထူၼ်ႈႄလႈ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းငိုၼ်းေၵႃႈ ၸၢင်ႇပဵၼ်လႆႈယူႇ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွႆတႆးလႅင်းႁဝ်းၶႃႈ ၼႆႉႄတႉ ၵႃႈႁဵၼ်း တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇေတလႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၵူႈေၵႃႉၼၼ်ႉ ေတဢမ်ႇလႆႈသဵင်ႈငိုၼ်းပၼ်သင်ႄတႉႄတႉ ယူႇတီႈမုၵ်ႉၸုမ်းၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢွၵ်ႇပၼ်ၵႃႈႁဵၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းၵူႈေၵႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇဝႃႈလွင်ႈယူႇ ၊ လွင်ႈၵိၼ် ၊ လွင်ႈၸ်ႂႉတိုဝ်း ၊ လွင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်း ၊ ငိုၼ်းၸၢႆႇ ၊ ၶူဝ်းၶွင်ႇ ၶိူင်ႈၸ်ႂႉတိုဝ်း ဢမ်ႇဝႃႈၸၢႆးယိင်း ယူႇတီႈမုၵ်ႉၸုမ်း ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး လႆႈဢွၵ်ႇပၼ်မူတ်းမူတ်းၵႂႃႇယူႇ လိုၼ်းသုတ်းမႃး သမ်ႉလႆႈပႃးထႅင်ႈငိုၼ်းလိူၼ် ေတႃႇေၵႃႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆပႃးထႅင်ႈယူႇ။
- ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵၼ်း
ၶၢဝ်းယၢမ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွႆတႆးလႅင်းၼႆႉ လႆႈတၢမ်းဝၢင်းဝႆႉ 08:35 ေတႃႇထိုင် 02:35 ေတႃႇဝၼ်း လႆႈယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်း (07) မူင်း ေသ ၼ်ႂးၶၢဝ်းတၢင်း (07)မူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈဝႃႈ ဢဝ်ၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ်ယ်ႂႇေသ သွၼ်သႂၢင်း သ်ႂႇပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႄတႉႄတႉဝႃႈ ၵမ်ႉပႃႇၼမ် ၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈသွၼ်လၢႆးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ေတဢမ်ႇေပႃးမီးၼမ် သွၼ်လိၵ်ႈၼိုင်ႈၵမ်ႉ ဢဝ်လဵၼ်ႈၼိုင်ႈၵမ်းေသ ယႃႇႁ်ႂႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်မီးလွင်ႈ သုၵ်ႉၸ်ႂ (Stress) ၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇႁဝ်းၶႃႈ ဝႆႉပဵၼ်လမ်လွင်ႈထီႉသုတ်းယဝ်ႉ။ ေတၽိုၵ်းပၼ်လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇႁဝ်းၸွမ်းၼင်ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈတၢမ်းဝၢင်းဝႆႉ (6)ေၶႃႈၼၼ်ႉပဵၼ်ယ်ႂႇေသ လုၵ်ႈဢွၼ် ၵူႈေၵႃႉ ေတဢမ်ႇလႆႈၸႅၵ်ႇၼိူဝ်ႉလမ်ၼိူဝ်ႉၶၢဝ်ႄလႈ ႁ်ႂႈေပႃးေမႃယူႇၸွမ်းၵူၼ်းတၢင်းၼမ် (Live together) ၼၼ်ႉေၵႃႈ လွင်ႈယ်ႂႇထီႉသုတ်းယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်သွၼ်ၼွၵ်ႈထႅင်ႈ ဢၼ်မၢၼ်ႇၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၸူဝ်ႇသျိုင်ႈ ၼၼ်ႉလႃးလႃး။
- ပၢင်ၵုမ်ႇေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း
ၼ်ႂးၶၢဝ်းတၢင်း (2)လိူၼ် ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၊ ၶူးသွၼ်ႄလႈ ေပႃႈႄမႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇ မီးပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်ၵူႈလိူၼ်လိူၼ်ေသ ၼိုင်ႈၶၢဝ်းတၢင်း (2)လိူၼ်ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၶူးသွၼ်ၶဝ် ၶိုၼ်းႄမးထတ်းတူၺ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမီးလွၵ်ႈလႅၵ်းလၢႆႈသင်မႃးလၢႆလၢႆ ယဝ်ႉေၵႃႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုၼ်ႇေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၊ ပၢႆးယူႇလီလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်း ၊ ၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းပဵၼ်ႁိုဝ် ၊ ယူႇတီႈၶူးသွၼ်ႁဝ်းၶဝ်သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈၽိုမ်ႉထႅမ်သင်ပၼ်ထႅင်ႈတီႈလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇ ၊ (2)လိူၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ မီးပၢင်လႅၵ်ႈလၢႆႈၵၼ်ၵူႈလိူၼ်လိူၼ်ေသ ၶိုၼ်းမႃးဢုပ်ႇၵုမ် ၵၼ် တွၼ်ႈတႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈၵူႈၶၢဝ်းယူႇ။
- ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်
ၶူးသွၼ်ႄလႈ ေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း ေတႃႇဝၼ်းေတႃႇဝၼ်း တိုၼ်းမီးလွင်ႈၵၢၼ်ၵပ်ႉ သိုပ်ႇတိတ်းေတႃႇၵၼ်ၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်း ယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းေသ တၢင်ႇဝႆႉပဵၼ်လၢႆးၵုမ်ႇ (Line Group) ယဝ်ႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈဝၼ်း ယူႇတီႈၶူးသွၼ်ႁဝ်းၶဝ် လႆႈသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈလၢင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ေၵႃႈ လႆႈလၢႆးငၢႆးပၼ် ေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းႁဝ်းၵူႈဝၼ်းဝၼ်းယူႇ။ မီးၽႅၼ်ၵၢၼ်သင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ေတႁဵတ်းသင်ၸိူဝ်းၼႆႉေၵႃႈ ေတၵႆႉၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်သင်ႇမိူဝ်းၼ်ႂးလၢႆးၵုမ်ႇၼၼ်ႉေသ မီးလွင်ႈၵၢၼ်ၵပ်ႉ သိုပ်ႇတိတ်းေတႃႇၵၼ်ၵူႈၶၢဝ်းႄလႈ ေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းႁဝ်းၶဝ်ေၵႃႈ ႁူႉၸွမ်းငဝ်းလၢႆးလုၵ်ႈလၢင်း ၶဝ်ၶိုတ်းတၼ်းၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇ။
ေတလႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၽၢၵ်ႇႄလႈ ၶူးသွၼ်ၶဝ်ၼႆႉ မီးလွင်ႈ ယုမ်ႇယၢမ်ႈၵၼ်ဝႆႉႄတႉႄတႉဝႃႈဝႃႈ သင်မီးပၼ်ႁႃမႃးေၵႃႈ ၸွႆႈၵၼ်ႄၵႈၶၢႆႇ ၊ ၸွႆႈၵၼ်ႄႁႉ ၵင်ႈပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွႆတႆးလႅင်းၼႆႉ ဢဝ် (3)ၽွၼ်း ပဵၼ်ယ်ႂႇဝႆႉေသ သွၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇယူႇ (3)ၽွၼ်းၼၼ်ႉ သင်ဢမ်ႇမီး (3) ၽွၼ်းၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယ်ႂႇလႆႈ 1) ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶူးသွၼ် 2) ပုၼ်ႈၽွၼ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း 3) ပုၼ်ႈၽွၼ်းေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း သင် (3)ၽူႈမီး ပုၼ်ႈၽွၼ်း (3)ၽွၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ် ၵပ်ႉသိုပ်ႇတိတ်းေတႃႇ ၶဝ်ႈၸ်ႂၵၼ်ၼႆၸိုင်ႈ တိုၼ်းႁတ်းလၢတ်ႈ ဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလင်ၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇမီးၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ လိုၼ်းသုတ်းမၼ်းေၵႃႈ ေၵႃႉပၼ်ႁႅင်းပၢႆးပၺ်ႇ ၺႃႇႄလႈ ေၵႃႉဢၼ်ၸ်ႂယ်ႂႇၸ်ႂယၢဝ်းေသ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈငိုၼ်းတွင်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၶူးသွၼ်ႄလႈ ေပႃႈႄမႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းႁဝ်းၶဝ်ၵူႈေၵႃႉ ယွၼ်းဢဝ်ၵုင်ႈမုၼ် ၸဝ်ႈႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း ႁဝ်းေတႉေတႉဝႃႈဝႃႈယူႇၶႃႈ မ်ႂႇသုင်ၶႃႈ။
- သႅင်သိုၵ်း (ၶၢဝ်းယၢမ်း ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်း)
- www.saisengserk.com


text:
မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ …
Dok Su (ၵႂၢမ်းတုၵ်းသူး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢႅပ်း ဢၼ်မီး သဵင်ၽဵင်းၵႂၢမ်းတုၵ်းသူး 37 ပုၵ်ႈဝႆႉၶႃႈ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်ႉ ၶွပ်ႈၸႂ်ထိုင် ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၽိင်ႈငႄႈတႆး၊ ၸေႊဝဵင်းမူႇၸေႊ ဢၼ်ပၼ်ၶႂၢင့် ႁႂ်ႈႁဝ်းလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵႂၢမ်းတုၵ်းသူး ဢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်း တီႉသဵင်ဝႆႉယူႇၶႃႈ။
ၵႂၢမ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် မၼ်းတေပႃး သဵင်တိင်ႇ လႄႈ သဵင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ယိင်းလႄႈၸၢႆး။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တေပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် တႃႇၽူႈႁႆႇတိင်ႇ မိူဝ်ႈၽွင်းလႆႈၽိုၵ်းႁႆႇတိင်ႇယူႇၶႃႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢႅပ်းၼႆႉ မၼ်းတေမီးဝႆႉ ဢၼ်လူလိၵ်ႈ (Read Mode) ပႃးၶႃႈ။ မိူဝ်ႈႁဝ်း ၽုၺ်ႇၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ တီႈၼိူဝ်မၼ်း ၼဵၵ်းသဵင်ႁၢင်ႈ speaker ပၼ်ၼႆၵေႃႈ
မၼ်းတေပဵၼ် Read Mode ၵႂႃႇၶႃႈ။
ပွင်ႇဝႃႈ တေဢမ်ႇမီး သဵင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း၊ တေမီးဝႆႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ႁဝ်းတေလူလႆႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ ႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်တေ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းတုၵ်းသူးၼၼ်ႉ လႆႈတူၺ်းသေႁွင်ႉၸွမ်းလႆႈ ငၢႆလူင်ၸႂ်ယူႇၶႃႈ။
ၸၢႆးမၢဝ်း (ထုင်ႉမၢဝ်းၶမ်း)
ၽူႈၶူင်သၢင်ႈ – TMK Group