text:
ၼႂ်းပီၶရိသ်ႉတ် 2014 ၼႆႉလၵ်းၼီႈပီတႆးႁဝ်း ၶွပ်ႈထိုင်ပီၵၢပ်ႇသိင (ပီမႃႉ- ပီမမျေး) လႄႈပီမိူင်းတႆးႁွတ်ႈထိုင်ပီ 2108 ၼီႈ၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉလၢႆလၢႆတီႈ လႆႈႁဵတ်းပၢင်ပွႆးသူင်ႇသင်ႇပီၵဝ်ႇ (ပီၵႃႇသႆႈ- ပီငူး/ 2107) ႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇ ၵႂႃႇမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 02- 03 လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼၼ်ႉလီငၢမ်း။
ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ် (ပိူင်လူင်မၼ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်) ၶႂ်ႈႁူႉပီၵိူတ်ႇ တူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈပဵၼ်လၵ်းၼီႈ (ပီၼူ၊ ပီဝူဝ်း၊ ပီသိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ)လႄႈပီမိူင်း(2100- 2105- 2107 ၸိူဝ်းၼႆႉ) မႅၼ်ႈပီလႂ်၊ တေလႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ် ? ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေၶႂ်ႈႁူႉတေၶႂ်ႈမေႃ ၼပ်ႉသွၼ်ႇၵၼ်ယူႇ ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆ။
ဢၼ်လီႁူႉဝႆႉဢွၼ်တၢင်းၼႆႉပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ မႄႈပီ 10 တူဝ်၊ လုၵ်ႈပီ 12 တူဝ်လႄႈမိင်ႈပီ(ၶႂၼ်ၶွင် ပီ ဢဝ်လုၵ်ႈပီ ပိၼ်ႇပဵၼ် ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆး) 12 တူဝ်မိူၼ်ၵၼ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- မႄႈပီ 10 တူဝ် ၵၢပ်ႇ လပ်း ႁၢႆး မိူင်း ပိုၵ်း ၵတ်း ၶူတ်း ႁုင်ႉ တဝ်ႇ ၵႃႇ
- လုၵ်ႈပီ 12 တူဝ် - ၸႆႈ ပဝ်ႈ ယီး မဝ်ႈ သီ သႆႈ သိင မဵတ်ႉ(မူတ်ႉ) သၼ် ႁဝ်ႉ သဵတ်း(မဵတ်ႉ) ၵႆႈ
- မိင်ႈပီ 12 တူဝ် - ၼူ ဝူဝ်း သိူဝ် ပၢင်တႆး ငိူၵ်ႈ ငူး မႃႉ ပႄႉ လိင်း ၵႆႇ မႃ မူ
- ၼပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ် 60 လၵ်း (ပဵၼ် 60 ပီ) ၼိုင်ႈႁွပ်ႈ ႁွင်ႉလၢႆးၼပ်ႉပီတႆး ၵၢပ်ႇၸႆႈ (ၵၢပ်ႇၸႂ်ႈ)။
1- ၵၢပ်ႇၸႆႈ လပ်းပဝ်ႈ ႁၢႆးယီး မိူင်းမဝ်ႈ ပိုၵ်းသီ ၵတ်းသႆႈ ၶူတ်းသိင ႁုင်ႉမဵတ်ႉ(ႁုင်ႉမူတ်ႉ) တဝ်ႇသၼ် ၵႃႇႁဝ်ႉ
ၵၢပ်ႇသဵတ်း (မဵတ်ႉ) လပ်းၵႆႈ - 12 ပီ
2- ႁၢႆးၸႆႈ မိူင်းပဝ်ႈ ပိုၵ်းယီး ၵတ်းမဝ်ႈ ၶူတ်းသီ ႁုင်ႉသႆႈ တဝ်ႇသိင ၵႃႇမဵတ်ႉ(မူတ်ႉ) ၵၢပ်ႇသၼ် လပ်းႁဝ်ႉ
ႁၢႆးသဵတ်း(မဵတ်ႉ) မိူင်းၵႆႈ - 12 ပီ
3- ပိုၵ်းၸႆႈ ၵတ်းပဝ်ႈ ၶူတ်းယီး ႁုင်ႉမဝ်ႈ တဝ်ႇသီ ၵႃႇသႆႈ ၵၢပ်ႇသိင လပ်းမဵတ်ႉ(မူတ်ႉ) ႁၢႆးသၼ် မိူင်းႁဝ်ႉ
ပိုၵ်းသဵတ်း(မဵတ်ႉ) ၵတ်းၵႆႈ - 12 ပီ
4- ၶူတ်းၸႆႈ ႁုင်ႉပဝ်ႈ တဝ်ႇယီး ၵႃႇမဝ်ႈ ၵၢပ်ႇသီ လပ်းသႆႈ ႁၢႆးသိင မိူင်းမဵတ်ႉ(မူတ်ႉ) ပိုၵ်းသၼ် ၵတ်းႁဝ်ႉ
ၶူတ်းသဵတ်း(မဵတ်ႉ) ႁုင်ႉၵႆႈ - 12 ပီ
5- တဝ်ႇၸႆႈ ၵႃႇပဝ်ႈ ၵၢပ်ႇယီး လပ်းမဝ်ႈ ႁၢႆးသီ မိူင်းသႆႈ ပိုၵ်းသိင ၵတ်းမဵတ်ႉ(မူတ်ႉ) ၶူတ်းသၼ် ႁုင်ႉႁဝ်ႉ တဝ်ႇသဵတ်း(မဵတ်ႉ) ၵႃႇၵႆး - 12 ပီ ႁူမ်ႈယဝ်ႉပဵၼ် (60) လၵ်း (12 ၵုၼ်း 5 ပဵၼ် = 60)
မိူဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈၸဝ်ႈလႂ်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၶႂ်ႈႁူႉပီၵိူတ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ- တူဝ်ၵဝ်ႇၵိူတ်ႇၼႂ်းလၵ်းၼီႈ ပီသင်(ၵၢပ်ႇၸႆႈ- ပီၼူၼႄႇ၊ လပ်းပဝ်ႈ - ပီဝူဝ်းၼႄႇ)ၼႆၼၼ်ႉ ဢဝ်လၵ်းၼီႈပီတႆးဢၼ် ႁွတ်ႈထိုင်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉတင်ႈယဝ်ႉ ဢဝ်ဢႃယုတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼပ်ႉတင်ႈလၵ်းၼၼ်ႉပဵၼ် ၼိုင်ႈသေ ထွႆၶိုၼ်းၵႂႃႇတၢင်းလင်တိၵ်းတိၵ်း၊ ႁွတ်ႈထိုင်လၵ်းလႂ်(လၵ်းၵၢပ်ႇၸႆႈ၊ ႁိုဝ် လၵ်း လပ်းပဝ်ႈ)ၵေႃႈ လၵ်းၼၼ်ႉပဵၼ်ၸိုဝ်ႈပီၵိူတ်ႇၶွင်တူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉၼႆ တွင်းၵိုမ်းဝႆႉၵၼ်လႃႉ။
ပိူင်တႅၵ်ႈ- ၸၢႆးသႆႇ ၼၢင်းၵွႆႈ ဢႃယု 18 မိူၼ်ၵၼ်ၼႆၵွၼ်ႇလႃႉ၊ လၵ်းၼီႈပီတႆး ၼႂ်းပီၶရိသ်ႉတ်ႉ 2014 ၼႆႉပဵၼ် ပီၵၢပ်ႇသိင (ပီမႃႉ)၊ ၶိုၼ်းၵႂႃႇႁႃၼႂ်း 1 ထိုင် 5 ၸုမ်း ဢမ်ႇၼၼ် လၵ်းၵၢပ်ႇၸႆႈ (60) လၵ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် မီးယူႇတီႈလၵ်းၸုမ်းတီႈ 3 - ၵၢပ်ႇသိင လႄႈပေႃးႁဝ်းတႄႇၼပ်ႉတီႈ (ၵၢပ်ႇသိင) ၼၼ်ႉဝႃႈ ၼိုင်ႈၼႆသေ ၼပ်ႉသွင် ၵႃႇသႆႈ၊ သၢမ် တဝ်ႇသီ ၼႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း၊ တေၵႂႃႇလႆႈ 18 တီႈလၵ်းၸုမ်း 2- ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ႁၢႆးၸႆႈ၊ ႁၢႆးၸႆႈ(ပီၼူ) ၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်ပီၵိူတ်ႇ ၸၢႆးသႆႇတင်း ၼၢင်းၵွႆႈ(ၸၢႆးသႆႇတင်းၼၢင်းၵွႆႈ ၶႃၵိူတ်ႇပီၼူ) ၼင်ႇၵၼ်။
တူၺ်းတူဝ်ယၢင်ႇၸၢႆးသႆႇ ၼၢင်းၵွႆႈၼႆႉသေ တၢင်ႇၵေႃႉၵေႃႈၼပ်ႉ ၸွမ်းလၢႆးၼႆႉ၊ တေႁူႉၸၵ်းပီၵိူတ်ႇၸွမ်းလၵ်းၼီႈပီတႆး မိူၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၵူႈၸဝ်ႈယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
လိူၼ်ၵိူတ်ႇတင်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၵေႃႈၼပ်ႉၸွမ်းလၢႆးၼႆႉ လႆႈမိူၼ်ၵၼ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- လိူၼ်ၸဵင် ႁွင်ႉလိူၼ်ၵၢပ်ႇၸႆႈ၊ လိူၼ်ၵမ် ႁွင်ႉလိူၼ်လပ်းပဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆၵႂႃႇ။ ဝၼ်းၵေႃႈတေႃႈၼင်ႇၼၼ် ၼပ်ႉတင်ႈဝၼ်းတိတ်ႉပဵၼ်ဝၼ်းၵၢပ်ႇၸႆႈ၊ ဝၼ်းၸၼ် ပဵၼ်ဝၼ်းလပ်းပဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ။ ပေႃးၼပ်ႉလႆႈတင်းၸိုဝ်ႈပီ၊ တင်းၸိုဝ်ႈလိူၼ်၊ တင်းၸိုဝ်ႈဝၼ်းယဝ်ႉၼႆၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၶဝ်ၼပ်ႉဝႆႉဝႃႈ- ပီပဵၼ်လိူတ်ႈ၊ လိူၼ်ပဵၼ်လုပ်ႇ၊ ဝၼ်းပဵၼ်ၼင် ၼႆသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇၸႃတႃ (ၵမ်)ၸွမ်းလိူတ်ႈလုပ်ႇၼင် ဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ တေပႄႉတူဝ်၊ ဢမ်ႇပႄႉတူဝ်။
တူဝ်ယၢင်ႇ- ၸၢႆးသၢမ် ဢမ်ႇၼၼ် ၼၢင်းဢီႇၵိူတ်ႇပီၵၢပ်ႇၸႆႈ(ပီၼူ)၊ လိူၼ်ႁၢႆးယီး (လိူၼ်သိူဝ်)၊ ဝၼ်းလပ်းႁဝ်ႉ (ဝၼ်းၵႆႇ)၊ တေမီးလွင်ႈၼပ်ႉဝႃႈ- ၸၢႆးသၢမ် ဢမ်ႇၼၼ် ၼၢင်းဢီႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းလိူတ်ႈၼူ၊ လုပ်ႇသိူဝ်၊ ၼင်ၵႆႇၼႆသေ ၼင်ၵႆႇႁေႃလုပ်ႇသိူဝ်ဢမ်ႇၵုမ်ႇလူမ်ႈလႆႈလႄႈ တေၼၢၼ်းပႄႉတူဝ် ဝႃႈၼႆ။ (ပီပဵၼ်လိူတ်ႈ၊ လိူၼ်ပဵၼ်လုပ်ႇ၊ ဝၼ်းပဵၼ် ၼင်)။
ပုၼ်ႈတႃႇပီမိူင်းတႄႉ ၼပ်ႉငၢႆႈယူႇ၊ ဢဝ်ပီမိူင်းဢၼ်ႁွတ်ႈထိုင်ယူႇၼႆႉတင်ႈယဝ်ႉ ဢဝ်ဢႃယု တူဝ်ၵဝ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇၵေႃႈ ႁူႉလႆႈယဝ်ႈ။ တူဝ်ယၢင်ႇ- ၸၢႆးသႆႇတင်းၼၢင်းၵွႆႈၶႃဢႃယု 18 ၼႆၼၼ်ႉ၊ ပီမိူင်းတႆးၼႂ်းပီၶရိသ်ႉတ် 2014 ၼႆႉ ႁွတ်ႈထိုင်ပီ 2108 ၼီႈ၊ ၸင်ႇဢဝ်ပီမိူင်းတႆး 2108 တင်ႈယဝ်ႉဢဝ် 18 ထွၼ်ဢွၵ်ႇလႄႈလိူဝ်ဝႆႉ 2090 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပီၵိူတ်ႇၶွင်ၶႃတင်း သွင်ယဝ်ႈ။ တၢင်ႇၵေႃႉ ၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၸိူင်ႉၼႆတင်းမူတ်း။ (ၼႂ်းတီႈၼႆႈၼႆႉၼပ်ႉၼႄ တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းဢႃယုဢမ်ႇတဵမ် 10 ၶူပ်ႇၶဝ် ႁႂ်ႈႁူႉၼႆၵွႆး)။
လၢႆးၼပ်ႉသွၼ်ႇပီမိူင်းတႆးၼႆႉ တီႈငၢႆႈသုတ်း ဢဝ်ပီၶရိသ်ႉတ်ဢၼ်တိုၵ်ႉႁွတ်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈ၊ ယဝ်ႉဢဝ်ပီပီႊသီႊ 94 (94 BC.) ၵုၼ်းလေႃးသေ ဢၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပီမိူင်းတႆး ယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇ- ပီမိူင်းတႆးပီၼႆႉ ပီၶရသ်ႉတ်ႁွတ်ႈထိုင် 2014 ၼီႈ၊ ဢဝ် 2014 တင်ႈယဝ်ႉ ဢဝ် 94 ၵုၼ်းလေႃးလႄႈလႆႈမႃး (2014 + 94 =) 2108 ၼႆႉပဵၼ်ပီမိူင်းတႆး ဢၼ်ႁွတ်ႈ ထိုင်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႈ။ ပီပီႊသီႊ 94 ၼႆႉပဵၼ်ပီဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ယီႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၶုၼ်ဢူႈ တီႈၾႃႉ မိူင်းၼွင်သႄ ၵေႃႇတင်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းမၢဝ်းတီႈႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉမၢဝ်း။
တင်ႈပီတႆးၵၢပ်ႇသိင (ပီမႃႉ) ၼႆႉၵႂႃႇ ဢွၼ်ႇၸၢႆး/ဢွၼ်ႇယိင်းတႆးႁဝ်း တေမေႃၼပ်ႉႁႃပီၵိူတ်ႇ တူဝ်ၵဝ်ႇၽႂ်မၼ်းလႄႈ တေႁူႉၸၵ်းပီၵိူတ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ၸွမ်းလၵ်းပိူင်ၵၢပ်ႇၸႆႈ (60) လၵ်း ၽႂ်မၼ်း ဢမ်ႇဢမ်ႇထုၵ်ႇ ၵႂႃႇထၢမ်မေႃႁူရႃး တီႈလႂ် ယဝ်ႉ။ တေမေႃႁူႉလွင်ႈဝႃႈ - တူဝ်ၵဝ်ႇၵိူတ်ႇပီ ၵၢပ်ႇၸႆႈ (ပီၼူ)၊ ႁၢႆးယီး(ပီသိူဝ်)၊ တဝ်ႇသၼ် (ပီလိင်း) ၸဵမ်ၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႈ။ တင်ႈဢဝ်ပီမိူင်းတႆး 2108 ၼႆႉၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ ၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းႁဝ်းၵေႃႈ တင်ႈဢဝ်ႁင်းၵွႆး ၽႂ်မၼ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႈ။ တူဝ်ယၢင်ႇ- ၵူၼ်းၵိူတ်ႇပီ 2108 ၼႆႉပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူတ်ႇပီၵၢပ်ႇသိင (ပီမႃႉ)၊ ၼႂ်းပီ 2109 ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူတ်ႇပီလပ်းမဵတ်ႉ (လပ်းမူတ်ႉ- ပီပႄႉ)၊ ၼႂ်းပီ 2110 ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူတ်ႇပီ ႁၢႆးသၼ် (ပီလိင်း)ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
မႂ်ႇသုင် ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶိူဝ်းတႆးၵူႈတီႈ


c: text/html

text:
ၶွပ်ႈထူၼ်ႈဝၼ်းတီႈ 3 လိူၼ်ဢေးပရိူဝ်လ် 2014 ၼီႈၼႆႉ ၶူပ်းၶွပ်ႈ 50 ပီတဵမ် ပီၵွၼ်းၶမ်း ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸၢႆးတႃႇဢူး ႄလႈ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လူႇတၢၼ်းပဵၼ်မင်းၵလတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢိၵ်ႇတင်း လူႇတၢၼ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉၶႂမ်ႈတဝ်ႈႄၽၵုသူလ် ပၼ်ပူႇယႃႈတႃၼၢႆး ၺႃတိပီႈၼွင်ႉ ႁူမ်ႈတင်းၽူႈႁႆႇတိုင်ႈ/ ႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ၼႂ်းၸုမ်းၸိူင်းလႅဝ်းဢၼ်လူႉသဵင်ႈမုၼ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၶွပ်ႈထူၼ်ႈ 30 ပီ။ ႁူမ်ႈတင်းဝွၵ်ႇၸိူၼ်း ၽူႈႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈယႂ်ႇၼႂ်းမိူင်းတႆးမႃးႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း မွၵ်ႈ 20 ၵေႃႉ။
ပီၵွၼ်းၶမ်းၸၢႆးတႃႇဢူး ၸတ်းပၢင်ႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ဝူင်းၸိူင်းလႅဝ်း
ၸၢႆးတႃႇဢူး ဢႃႇယုၶွပ်ႈတဵမ် (50) ပီၵွၼ်းၶမ်း၊ ဝူင်းၸိူင်းလႅဝ်း ၵေႃႈၶွပ်ႈ 30 ပီတဵမ် လႄႈ ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်း ႁဵတ်းတၢင်းလီ ဢိၵ်ႇ ၸတ်းပၢင်ႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ဝူင်းၸိူင်းလႅဝ်း ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ။
လူတ်ႉၵႃးတၢင်ႇႁိၼ်ႁႄႈ လၵ်ႉတၢင်ႇမႆႉပိၼ်ႈတီႈၼမ်ႉၶမ်း
လူတ်ႉၵႃးတေႃႉတၢင်ႇႁိၼ်ႁႄႈ ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇမႃး တေႃႇတၢင်ႇႁိၼ်ႁႄႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း၊ တၢင်ႇၼၵ်း ပိၼ်ႈၶႂမ်ႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢင်ဝဵင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇတူၺ်း ပဵၼ်ၵႃးလၵ်ႉတၢင်ႇမႆႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၶၢႆပၼ်တီႈလိၼ် ဢၼ်ၶွမ်ႊပၼီႊထုင်ႉမၢဝ်းတုၵ်းသိုဝ်ႉ
ၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဢမ်ႇယွမ်းၶၢႆပၼ်တီႈလိၼ် တီႈၼႃးဢၼ်ၶွမ်ႊပၼီႊထုင်ႉမၢဝ်း တုၵ်းယွၼ်းသိုဝ်ႉ ၼိုင်ႈဢေႊၶိူဝ်ႊ ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇသႅၼ်၊ တွပ်ႇဝႃႈ ပၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇၶၢႆလႆႈ။
ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးပွတ်းႁူဝ်ပူင်း ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးဝႂ်တီႈလိၼ်
ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၼႂ်းပူင်း ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း ထူပ်းတၢင်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ၊ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးဝႂ်တီႈလိၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃးသေ ယွၼ်းၵူႈယိုမ်ငိုၼ်းတီႈယေးငိုၼ်းယၢပ်ႇ။ ဢွၼ်ၵၼ် မုင်ႈမွင်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇဢွၵ်ႇဝႂ်တီႈလိၼ် ႁဵတ်းပၼ်ယူႇ။
More Articles...
Page 1 of 89

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ၵူၼ်းႁဝ်းၵမ့်ၼမ်ဝူၼ့်သွၼ်ႇဢဝ်ပဵၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး သူၼ်ႇတူဝ်သေႁဵတ်းႁႃဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်သၽႃႇဝတူၼ်ႈမႆ့ မေႃႇႁႄႈ ၸိူဝ်းၼႆ့မႃးပဵၼ်ၽွၼ်းလီတူဝ်ၶဝ်။ ၵူၺ်းဢၼ်ပဵၼ်သၽႃႇဝၼႆ့တႄ့ ပေႃးဢမ်ႇမီးတီႈတႃႇ တေပိုင်ႈဢိင်ၵၼ်ယဝ့်ၼၼ့်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတေလႆႈ ႁၼ်ၽွၼ်းႁၢႆ့ၸႃႉၼင်ႇဢၼ်လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃး။
ပိုၼ်ႉႁူႉတၢင်းၼွၵ်ႈ
ၽွၼ်းလီတိုတ်းလႅၼ်းယႃႈ
(1) After 8 Hours – Out extra (CO) from your boday
တႄႇဢဝ်ယၢမ်းတိုတ်းလႅၼ်းယႃႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးတဵမ် 8 ၸူဝ်ႈမူင်းမႃးၸိုင် ၵႃႊပုၼ်ႊတၢႆႊဢွၵ်ႊသၢႆႊ ဢၼ်လူၼ်ႉလိူဝ်ယူႇ ဝႆႉၼႂ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တေယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ။
ၽွၼ်းလီမၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ
မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈၼႆႉ မၼ်းပၼ်ၽွၼ်းလီၵူၼ်းႁဝ်းတေႉတေႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ တေႁူႉၵၼ်ယူႇ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၶိူဝ်းသူမ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထၢတ်ႈ Vitamin A, C, K, ၽေႃႊလဵၵ်ႊ၊ ပူဝ်ႊတၵ်ႊသီႊယမ်ႊ၊ သူဝ်ႊ သီႊယမ်ႊ၊ ၵူဝ်ႊလႅၵ်ႊထရေႃႊ၊ ၵႄႊလ်လူဝ်ႊရီႊၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ႁႅင်း ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈထၢတ်ႈ တၢႆႊယႃႊမိၼ်ႊ ၼၢႆႊယႃႊသိၼ်ႊ(Vitamin B6) မၵ်ႊၵၼီႊသီႊယမ်၊ ၽေႃႊၽရႅတ်ႊ၊ ထၢတ်ႈတွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီၵူၺ်ႈ (12) ပိူင်
(1) ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ၵိၼ်ပၼ်ၵူၺ်ႈ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇပၢႆးယူႇလီ (New England) လၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းႁႄႉၵင်ႈပၼ်ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈတၢင်းပဵၼ်တၢႆၽၢၵ်ႇမွၵ်ႈ (40%) ၼႆယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီမၢၵ်ႇႁူႈ (8) ပိူင်
မၢၵ်ႇႁူႈလႅင်ၼႆႉ ၼမ်ႉဝၢၼ် ၼမ်ႉလႅမ်ႉ ဢရသႃႇမၼ်းမီးၸိူင်ႉႁိုဝ် ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ဝႆႉၼႆတႄႉ ဢမ်ႇလၢတ်ႈၼႄၵေႃႈ တေႃႈတေႁူႉၵၼ်ယူႇသႄႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉထၢတ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ “သမ်ႉပၼ်ၽွၼ်းလီၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်း ၸိူင်ႉႁိုဝ်” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၽွၼ်းလီမၼ်း လႅပ်ႈတေဢေႇယူႇ။ ၵွပ်ႈၼႆတႃႇႁႂ်ႈပေႃးတေႁူႉပွင်ႇၽွၼ်း လီမၢၵ်ႇႁူႈလီလီၼၼ်ႉ တေယွၼ်းလၢတ်ႈၼႄဢိတ်းၼိုင်ႈ။
More Articles...
Page 1 of 2


text:
ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 67 ပီၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆး ၶုၵ်းထူပ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ လၢႆတီႈလၢႆၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်း/ ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်။ တီႈလွႆတႆးလႅင်း ၸတ်းယိင်ႈယႂ်ႇ။
ဝၼ်းတီႈ 07/02/2014 ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ႁိုဝ် ဝၼ်းမိူင်းတႆး (Shan National Day) ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 67 သေ မီးၵၢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၶုၵ်းထူပ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ လၢႆတီႈလၢႆၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး၊ ၼႂ်းမိူင်း/ ၼွၵ်ႈမိူင်း။ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး တီႈလွႆတႆးလႅင်း ငဝ်ႈငုၼ်းၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းယိင်ႈယႂ်ႇ။
ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၸတ်းတီႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ ပၢင်လူင်၊ လၢႆးၶႃႈ၊ မိူင်းပၼ်ႇ၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ ဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၸတ်းတီႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း၊ သီႇပေႃႉ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး။ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸတ်းတီႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ (မၼ်းတလေး)၊ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈၸတ်း။ ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ၸိူဝ်းႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းထႆး ႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်းတီႈ ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး။
တီႈပၢင်ၵႅဝ်ႈ ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းမီးၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် မိူၼ်ၼင်ႇတၵ်ႉယမ်တုင်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ႁူမ်ႈႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းတုင်းၸၢတ်ႈ။ ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပိုတ်ႇပၢင်။ ဢၢၼ်ႇလူပိုၼ်း လွင်ႈပဵၼ်မႃးဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး၊ လူဢၢၼ်ႇၼႄၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်တၢင်ႇမူႇၸုမ်းသူင်ႇယိုၼ်ႈၸူး၊ လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵိူဝ်းၵုမ်ၵၼ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ႁိုဝ် ဝၼ်းမိူင်းတႆး။ ပေႃးပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းၵေႃႈ မီးၵၢၼ်ၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈသိုၵ်း။ လိုၼ်းသုတ်းတၵ်ႉယမ် 3 ပိူင်သေပူတ်းပၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈတႄႉ ၸွမ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈဝၼ်းၸိူဝ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ မီးၵၢၼ်ပူၵ်းတုင်းၸၢတ်ႈတႆးတင်းၼမ်၊ ၸွမ်းႁိူၼ်းယေးတႆးၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ႁုမ်သူင်ၵၼ်ပူၵ်းတုင်းၸၢတ်ႈတႆး။
လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ 7 ဝၼ်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈလၢႆၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၼ်းမိူင်းတႆး၊ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ႁိုဝ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸိုင်ႈတႆး (Shan National Day)ၼႆႉ တႄႇတင်ႈမီးမႃးမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထိ 07/02/1947 ။ လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ 11 ဝၼ်း 1947 ၽူႈၼမ်းၸိုင်ႈတႆး တင်း ၸဝ်ႈၾႃႉ လႆႈၸ်ႂၵၼ်တႅပ်းတတ်းလိူၵ်ႈဢဝ် ဝၼ်းထိ 07/02/1947 ပဵၼ်ဝၼ်းၸၢတ်ႈ၊ တုင်းၸၢတ်ႈ လိူင်ၶဵဝ်လႅင် ၼႂ်းၵၢင်ဝူင်းလိူၼ်ၶၢဝ်၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸၢတ်ႈ “ၶိူဝ်းႁဝ်းၶိူဝ်းရႃႇၸႃႇ” 3 ပိူင် လႄႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆး ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၼမ်ႉသၼ်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ (ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပလွင်ႈ) လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ 3 ပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈပိူင်မဵတ်ႇမၢႆ တၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း။
ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ 7 ဝၼ်း ယင်းပဵၼ်ၽၵ်းတူ သဵၼ်ႈတၢင်းယၢင်ႈၸူး ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ 12 ဝၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ဝၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇမီးဝၼ်းထိ 7 ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးဝၼ်းထိ 12 ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်သေ ၵေႃႇတင်ႈမႃးၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ။


text:
- ႁဝ်းလီလႆႈႁူႉၸၵ်းဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ပဵၼ်သင်
Know your own identity
- ႁဝ်းလီလႆႈႁူႉၸၵ်းဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ယူႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႂ်
Know your own status
- ႁဝ်းလီလႆႈႁူႉၸၵ်းဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ၸုၵ်းယူႇတၼ်းႁဵင်းလႂ်
Know your own position
တင်း 3 ၶေႃႈၼႆႉ လီလႆႈထတ်းသၢင်ႁူႉၸႅင်ႈလႅင်း ႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈၸႅင်ႈလႅင်း လႄႈ လီလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၸႅင်ႈလႅင်း။ ပေႃးတေပိုတ်ႇၼႄႁႂ်ႈ တႅၵ်ႇလႅင်း- တေလႆႈႁူႉတူဝ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလဵၼ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်းဢီႈသင် ?
ႁဝ်းပဵၼ်သင်? (Identity)ႁဝ်းပဵၼ်ၽူႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ႁဝ်းတိုၵ်းဢဝ်သုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ (Rights of self-determinationႁဝ်းတိုၵ်းလူၺ်ႈ လၢႆး ၵတ်းယဵၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသေတုၵ်းၵေႃႈလီ၊ ႁဝ်းယူႇၾၢႆႇ တႂ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ၵၢင်ၸႂ် လိူၵ်ႈတင်ႈ မွပ်ႈပၼ်ဢႃႇၼႃႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဝ်းယူႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႂ် ? (Status) ႁဝ်းၶဝ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းသေတႃႉႁဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸုမ်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမွပ်ႈပၼ်ဢႃႇၼႃႇၼႂ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃး၊ ယူႇတီႈၸၼ်ႉဢမ်ႇမီးဢႃႇၼႃႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမွပ်ႈပၼ် ၼၼ်ႉသေတႃႉ ၸွမ်းၼင်ႇႁူႉၸၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်တႆးလႄႈလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း။
ႁဝ်းၸုၵ်းယူႇတီႈတၼ်းႁဵင်းလႂ် ? (Position) ႁဝ်းႁူႉတူဝ်မိူၼ်ၼင်ႇသွင်ၶေႃႈပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉႁဝ်းယူႇတၢင်ႇတီႈတင်ႇ မိူင်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ယူႇၼႂ်းမိူင်းသေယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်း။ယူႇတီႈႁဝ်းၸုမ်းယူႇတီႈလႂ်တီႈ ၼၼ်ႉသေႁဵတ်းပုၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢဝ်လႆႈ သုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ (Self-determination)။ယူႇတီႈၸၼ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ပၢႆတိုၵ်း (Strategy) လႄႈ လၢႆးတိုၵ်း (Tactics) ဢၼ် Coachၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်း တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ်။ ယူႇတီႈၸၼ်ႉဢၼ်ၸၢင်ႈပၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁဝ်းတီႈ Coach ၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃး 3 ၶေႃႈပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉၸႅင်ႈလႅင်းလီယဝ်ႉၸိုင် ၶေႃႈလမ်ႇလွင်ႈၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉမၼ်း ယူႇတီႈၼမ်ႉၵတ်ႉႁဝ်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ၊ ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉမေႃႁဵတ်းၸွမ်းၽႅၼ် ၵၢၼ်ပၢႆးတိုၵ်း Strategy တင်းလၢႆးတိုၵ်း Tactidcs ဢၼ် Coachၵၢၼ်မိူင်း ႁဝ်းတမ်းပၼ်ႁဝ်းဝႆႉ (ဢမ်ႇလႆႈတႅမ်ႈၼိူဝ် ၸေႈပၼ်၊ ဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၼႄႁဝ်းၼႆၵေႃႈတေလႆႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၶႆႈၸႂ်ဝူၼ်ႉ ဢွၵ်ႇ) ၼၼ်ႉသေ ယူႇတီႈၼမ်ႉၵတ်ႉႁဝ်းမေႃၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်ၵေႃႉ တေႃႇၵေႃႉ၊ ၸုမ်းတေႃႇၸုမ်းၼၼ်ႉဢွၼ်ၵၼ်တိုၵ်း ဢဝ်သုၼ်ႇလႆႈ လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈႁဝ်းၸိုင် တေဢွင်ႇပေႉယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
ၶေႃႈၸိၼႄး လႄႈၶေႃႈထတ်းသၢင် သွင်ၶေႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လီပွင်ႇၸႂ်။တေလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ဝႄႈၶေႃႈ ၸိၼႄး (ၵွပ်ႈၶဝ်ႈလွၵ်း ၵၢၼ်ၽူႈၶဵၼ်)၊ တေလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈပေႃးမေႃယွမ်းႁပ်ႉထွမ်ႇ ၶေႃႈထတ်းသၢင် (ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶေႃႈထတ်းသၢင်လီၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၸေႇတၼႃႇ လီသေထတ်းသၢင်ၼႄ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃးမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၸင်ႇ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈထတ်းသၢင်လီၼၼ်ႉလႆႈ)။
ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉမေႃထတ်းသၢင်၊ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉမေႃၸိၼႄး ၵူၼ်းၸႂ်ၵူတ်ႉငေႃးမေႃႇသႄႇတမ်၊ၵူၼ်းမႃႇ ၼယႂ်ႇမေႃသမ်ႇမႅၼ်၊ ၵူၼ်းၸႂ် လီမေႃယိူၼ်ႉ၊ ၵူၼ်းႁူႉ-မေႃယွင်ႈယေႃး။ ၵူၼ်းႁၼ်-ၼႄၼိုင်ႈသွၵ်ႇမေႃႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼိုင်ႈ ဝႃး၊ ၵူၼ်းၶိုၵ်ႉသမ်ႉ မေႃႁဵတ်းမေႃသၢင်ႈမေႃပွင်။


text:
ပၢင်ၵုမ်တီႈငဝ်ႈငုၼ်းလွႆတႆးလႅင်း (RCSS/SSA) သပ်းလႅင်းလွင်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး။ မီးၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ။ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ပိုတ်ႇလၢတ်ႈ - ထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵေႃႇတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။
ဝၼ်းတီႈ 3-5/02/14 (ဢွၼ်ၼႃႈဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 67 ပီၼႆႉ) မီးပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ် သပ်းလႅင်းလွင်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး ယုၵ်းယၢင်ႇ ၽိုၼ်တီႈ 2 ဢၼ်ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး (CSSU) ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ လႄႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းပီ 2008 ၊ တီႈငဝ်ႈငုၼ်းၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) တီႈဝတ်ႉလႅင်းႁၢၼ်တႆး ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်း။ ပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ မီးသင်ၶ 132 ၊ ၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇ 232 ၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး 89 ၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸႄႈဝဵင်း 109 ၊ ၶူးသွၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း 114 ၊ ၽူႈပႂ်ႉပႃးၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆး 4 ၊ ၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း 61 ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းမူတ်း 794 ၵေႃႉ။ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈတင်းမူတ်း 50 ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး- လႆႈႁူႉထႅင်ႈၼင်ႇၼႆ။
တီႈပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ ၸွမ်သိုၵ်းယွတ်ႈသိုၵ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈ (RCSS/SSA) ပိုတ်ႇလၢတ်ႈသပ်းၸႅင်ႈဝႃႈ- ၵႃႈပူၼ်ႉမႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵူႈ သိုပ်ႇသိုပ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းပိူဝ်ႈတႃႇ တေဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းလႃးလႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ် ႁဝ်းၵေႃႈလၢတ်ႈၵွၼ်းၶေႃမႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် မၼ်းပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းတႃႇတေဢဝ် လၢႆးၵၢၼ်မိူင်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း၊ ပိူၼ်ႈပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းမႃးယဝ်ႉလႄႈ ၽိူဝ်ႇႁဝ်းတေဝႃႈၵွၼ်းၶေႃယူႇတိၵ်းတိၵ်း ႁဝ်းၵေႃႈဝႃႈသုၼ်ႇလႆႈ တႅပ်းတတ်းတူဝ်ၵဝ်ႇႁင်းၶေႃ၊ ပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းၶၢဝ်းယၢမ်း ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇတင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ- ဝႃႈၼႆ။
ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဝႃႈႁဝ်းထွႆလင်ပၼ်ယၢင်ႈၼိုင်ႈ၊ မႃးၶတ်းၸႂ်ဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်မိူင်းသေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း။ ဢဝ်လၢႆး ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ (Federalism) သေ မႃးၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ၼႆၵေႃႈ ႁူႉၵႃႈတေလႆႈ ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ဢဝ်ၶိုၼ်းၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉၵူၺ်း- ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
လၵ်းၼမ်း 6 ၶေႃႈၶွင် RCSS/SSA ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယိပ်းၵမ်မႃး တင်ႈတႄႇပီ 1998 ၼၼ်ႉ 1.လွင်ႈၽွမ်ႉ ႁူမ်ႈ။ 2.ၵွၼ်းၶေႃ။ 3.ၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊ။ 4.ပူၵ်းပွင်ၽဝႃႉၵူၼ်းမိူင်း။ 5.သၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်းၵမ်။ 6.လွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေၵိုတ်းယိုဝ်း ဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် တင်းတင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ တင်ႈတႄႇပီ 2011 မႃး၊ ထိုင်မႃး ၽွင်းႁူဝ်ပီ 2013 ၼၼ်ႉ RCSS/SSA လႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ႁူဝ်ႁုပ်ႈပီသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈလၵ်းၼမ်းၶေႃႈတီႈ 2 ၵွၼ်းၶေႃ မႃးပဵၼ်သုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်း တူဝ်ၵဝ်ႇ။
ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း လၢတ်ႈဝႃႈ- ပေႃးဝႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းမႃးၼႆႉ ၶႂ်ႈယူႇတီႈပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းပဵၼ်လၵ်း (State base) သေဢုပ်ႇ။ ၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုဝ်းၼႆႉ ၵိုတ်းယိုဝ်းႁင်းၸုမ်းၽႂ်ၸုမ်းမၼ်းလႆႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၼႆတႄႉ ၶႂ်ႈယူႇတီႈပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းပဵၼ်လၵ်းသေဢုပ်ႇ။ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတပ်ႉႁူမ်ႈတုမ် ၵူႈပွၵ်ႈ ဢမ်ႇဝႃႈ NDF (ႁူမ်ႈတုမ်ၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ)။ UNFC (ၶွင်ႊသီႊႁူမ်ႈတုမ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း)။ ENC (ၶွင်သီႊၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇတီႈ ၸိုင်ႈမိူင်းပဵၼ်လၵ်း သေဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း။
သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- မိူဝ်ႈလဵဝ် ပေႃးဝႃႈတေဢုပ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၼႆ ဢၼ်ပေႉတူဝ်ဢမ်ႇမီးသေၸုမ်း၊ RCSS ၵေႃႈဢမ်ႇပေႉတူဝ်၊ ပႃႊတီႊမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး (SSPP) ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႉတူဝ်၊ ပႆႇမီးၸုမ်းလႂ်ဢၼ်ပေႉတူဝ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးႁဝ်းႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ တၢင်ႇလၢတ်ႈၸွမ်းၵၼ် မၼ်းၸင်ႇၵွႆႈပေႉတူဝ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ် ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇၵွႆႈတၢင်ႇလၢတ်ႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၵေႃပွင်ၵၢၼ် ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး CSSU ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း မိူင်းတႆးၸွမ်းၵၼ်။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ၵၢၼ်မိူင်းတေႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႈ ပႆႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ၊ ၵၢၼ်သိုၵ်းတေႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႈ ပႆႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လွင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တပ်ႉလဵဝ်၊ သွင်ပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်းႁႂ်ႈပဵၼ်ပႃႊတီႊလဵဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉတုၵ်းယွၼ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းဢမ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈၵေႃႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈမီးတီႈလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် တီႈၶွၼ်ႈတုမ်တီႈလဵဝ်ၵၼ်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေငၢႆႈလူမ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇလႆႈမႃးတင်ႈ ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး၊ ၽႂ်ၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင်လၢတ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်လၢတ်ႈသေ မႃးၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇယဝ်ႉတီႈႁဝ်းၵူၺ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ တေဢဝ်တၢင်ႇၼႄပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး။ ပေႃးဝႃႈႁၼ်လီယဝ်ႉ ပေႃးဢဝ်တၢင်ႇၼႄမၢၼ်ႈ၊ မၢၼ်ႈထၢမ်မႃးဝႃႈ သူၶႂ်ႈလႆႈသင်ၼႆ၊ ႁဝ်းၵေႃႈၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵႂႃႇတၢင်ႇပဵၼ် ၸုမ်းၵေႃႈလႆႈ၊ ၵႂႃႇတၢင်ႇၵေႃႉလဵဝ်ၵေႃႈလႆႈ- ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း သပ်းလႅင်းၼင်ႇၼႆ။
ၼႂ်းၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး (Committee for Shan State Unity-CSSU) ၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 15/10/2013 ။ မီးလုၵ်ႈၸုမ်းမိူၼ်ၼင်ႇ 1.ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ။ 2.ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး (SSJAC) ။ 3.ၻီႊမွၵ်းၶရႅတ်ႊတိၵ်ႊပႃႊတီႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး လႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း (CSOs) ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ၼႂ်း SSJAC ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 3 ၸုမ်း မိူၼ်ၼင်ႇ 1.ငဝ်ႈငုၼ်းၻီႊမွၵ်း ၶရေႊသီႊၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (SNLD) ။ 2.ပႃႊတီႊမႂ်ႇသုင် ၸိုင်ႈတႆး (SSPP) ။ 3.ၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉသႅင်ၵႅဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းဝႆႉဝႃႈ ႁႂ်ႈပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်းၵူႈပႃႊတီႊ၊ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၵူႈၸုမ်း လႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈ လႆႈၶဝ်ႈပႃးသေ ပဵၼ်မႃးပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸၼ်ႉၸိုင်ႈတႆး (Shan State Base) - ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ႁၼ်လီ လႆႈၸႂ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်း မီး 3 ၶေႃႈ- 1.မိူင်းတႆးၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈမီးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ႁင်းၶေႃ။ ပိူဝ်ႈတႃႇပဵၼ်မႃးလႆႈၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ၸႄႈမိူင်း ၽႂ်မၼ်း။ 2.တေလႆႈ မီးလုမ်းတႅပ်းတတ်းတြႃး ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း ၸႄႈမိူင်းၽႂ်မၼ်း။ 3.တေလႆႈမီး ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ တီႈဢေႇသုတ်း 2 ၸၼ်ႉ (ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တင်းၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်း)။ 4.ဢႃႇၼႃႇၶွင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင်ၼႆႉ တေလႆႈလုၵ်ႉတီႈၸႄႈမိူင်းတင်းလၢႆမႃး။ 5.လွင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈ ၸႄႈမိူင်းတင်းလၢႆ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလုၵ်ႉတၢင်း ၼိူဝ်ၵႂႃႇၸူးတၢင်း တႂ်ႈလၢႆလၢႆ၊ တေလႆႈမီးပႃး တၢင်းၶၢင်ႈ ၵႂႃႇၸူးၵၼ် (မၢင်ၸိူဝ်ႉမၢင်ပိူင် ယူႇတီႈငဝ်ႈငုၼ်းသေ ၸိသင်ႇ တီႈ ၸေႈမိူင်းဢမ်ႇလႆႈ၊ တေလႆႈၼင်ႈသေဢုပ်ႇၵၼ် ၸင်ႇလႆႈ)။ 6.မီးၶူဝ်းၶွင် ငိုၼ်းၶမ်းမႃးၵေႃႈ တေလႆႈ ၸႅၵ်ႇၽႄမႅင်ႇၵၼ်ႁႂ်ႈလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း (မိူၼ်ၼင်ႇၾၢႆႇၼိုင်ႈမီးၵူၼ်း 100 ၵေႃႉ၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈမီးၵူၼ်း 50 ၵေႃႉၵေႃႈ ၾၢႆႇမီးၵူၼ်း 100 ၼၼ်ႉ လႆႈၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ။ ၾၢႆႇဢၼ်မီးၵူၼ်း 50 ၵေႃႈလႆႈႁႃႈသိပ်း)။
ဢိင်ၼိူဝ် ပၢင်ၵုမ်မီးၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇမႃးၽိူမ်ႉထႅမ်သႂ်ႇထႅင်ႈ လၵ်းၼမ်းၶွင်ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ၸိုင်ႈတႆး ထႅင်ႈ 2 ၶေႃႈ- 1.မိူင်းတႆး ထုၵ်ႇလႆႈမီးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းႁုင်းၶေႃ။ 2.ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး တေလႆႈမီးလၵ်းၼမ်း 12 ၶေႃႈ။
လၵ်းၼမ်းဢၼ်ၵဝ်ႇမီး 10 ၶေႃႈ- 1.မိူင်းတႆးၼႆႉ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆး ငဝ်ႈငုၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇ တၢင်းပၢႆ။ (လုၵ်ႉၸၼ်ႉၼိူဝ်လူင်းၸူးၸၼ်ႉတႂ်ႈ)။ 2.ဢႃႇၼႃႇၸိၵ်းၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေလႆႈလုၵ်ႉတီႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးမႃး။ 3.တေၵေႃႇတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။ (ပေႃးပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ ၸိုင်ႈတႆးတေၶဝ်ႈပႃး)။ 4.ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁႂ်ႈလႆႈမီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ တေမီးလွင်ႈ ႁပ်ႉႁွင်းပၼ်သုၼ်ႇလႆႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး။ 5.ယုၵ်ႉယွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ် လႄႈ သုၼ်ႇလႆႈယိင်းၸၢႆးၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ 6.တေၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းပိူင်ၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊ လူၺ်ႈလၢႆးထၢင်ႇႁၢင်ႈ တင်ႈပႃႊတီႊ။ 7.ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇဢဝ် သႃသၼႃပဵၼ်လၵ်း။ 8.တေလႆႈမီးတပ်ႉၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈၸေႈမိူင်း။ 9.တေလႆႈမီးလုမ်းတႅပ်းတတ်းတြႃးၸေႈမိူင်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း။ 10.သုၼ်ႇလႆႈ တႅပ်းတတ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈငိုၼ်းတွင်း။
ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ဢွၼ်ၵၼ်တၢင်ႇၼႄထႅင်ႈဝႃႈ- 1.ၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ တေၵိၼ်သုၵ်းၵိၼ်လိပ်းၵၼ်၊ ဢမ်ႇ ၽၢတ်ႇဢမ်ႇယၢႆႈၵၼ်သေ တေယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်း/ ထႃဝရ။ 2.ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶွင်ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ၊ ၶူဝ်းၶွင်သၽႃဝၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ်၊ ၼႂ်းၼမ်ႉၼိူဝ်ၼမ်ႉ၊ လႄႈလူမ်း/ ၵၢင်ႁၢဝ် တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး- ၼႆယဝ်ႉ။
ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ တၢင်ႇထႅင်ႈလၢႆလၢႆၶေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်လီသူၼ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ 1.ၸၼ်ႉၼႃႈလိၼ်သုၼ်ႇလႆႈ ၽွင်းငမ်း တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈမီးလွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵၼ်၊ တဵၵ်းတဵင်ပေႉၵိၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵၼ်ၼႆ ႁႂ်ႈလႆႈမီးလွင်ႈထတ်း သၢင်ၶိုၼ်း။ 2.လွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇဢဝ်သႃသၼႃပဵၼ်လၵ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈလီယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ထႃႇၼၶွင်ပုတ်ႉ ထသႃသၼႃၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈမီးၵၢၼ်ႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉလီငၢမ်းဝႃႈ တေဢမ်ႇပၼ်လူမ်ႉၸူမ်ႁၢႆ။ 3.ပေႃးမီးလွင်ႈ သပ်းလႅင်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ၼႄၵူၼ်းမိူင်းမိူဝ်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈမီးပပ်ႉၶေႃႈသပ်းလႅင်းမႃးၸွမ်း၊ ပေႃးဢမ်ႇပႃးမၼ်း ၶဝ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈတီႈ 3 ၼႆႉသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်း/ၼိူဝ်ႉလိူင်ႈ ၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၽိုၼ်ယုၵ်းယၢင်ႇ ဢမ်ႇလႆႈ တႅပ်းတတ်းသင်။ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼင်ႇဢၼ်ၵူႈၾၢႆႇ ၾၢႆႇၼႄႉၼမ်းမႃးၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ တေဢဝ်ၶဝ်ႈပႃးသေ မႄးၶဵၼ်ႇ တႅမ်ႈၽိုၼ်ယုၵ်းယၢင်ႇ ထႅင်ႈ- ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၢၼ်ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ ၼွၵ်ႈသေၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး CSSU ၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈမီး ဝႆႉၸုမ်း ၵေႃၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး (SSCDC) ။ မူႇၸုမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉလုၵ်ႈၸုမ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် တႆးလႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႆး ၼင်ႇၵၼ်၊ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ 2000 ။ တင်းသွင်ၸုမ်းၼႆႉ ၼႂ်းလၵ်းၼမ်း ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ် မီးၶေႃႈၼိုင်ႈ၊ SSCDC ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ဝႆႉဝႃႈ ၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ်ယူင်ႉၶၢပ်ႈၾႅတ်ႊၻရႄႊလ်။ SCCU သမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းတႆးၸိုင်ႈမိူင်းလဵဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ် SSCDC ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ် SCCU ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းၵၼ်သင်၊ မၼ်းပဵၼ်တၢင်း လိူၵ်ႈဝႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈ။ မၢင်ၽဝ်ႇ သင်ဝႃႈဢဝ်ပိူင် CSSU ဢုပ်ႇၵၼ်တင်း မၢၼ်ႈဢမ်ႇပဵၼ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလႆႈမႃးၸႂ်ႉပိူင် SSCDC ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တင်းသွင်ၾၢႆႇထုၵ်ႇလႆႈၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ- ဝႃႈၼႆ။


text:
ပီႈၼွင်ႉတႆးဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ် ဢိူင်ႇမေႈဢၢႆး ၸေႈဝဵင်းမႄႈဢၢႆး ၸေႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ တေၸတ်းပွႆးဝၼ်း ၸဝ်ႈၶူးမေႃ ဢိၵ်ႇတင်းသမႃးၶူမ်းပၢႆးပၺ်ၺႃလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး၊ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈတႆး ၵဵင်းမႆႇႄလႈ ၸုမ်းတႆးသၢမ်ၸေႈဝဵင်း ၾၢင်၊ ၶျႆးပရႃၵၢၼ်း၊ မႄႈဢၢႆး ႁူမ်ႈၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈ ၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး။
ဝၼ်းတီႈ 14/02/2014 ၼႆႉ ၽရႃႉၸၼ်တႃ ၸၼ်ထသႃရူဝ်ႊ ၸဝ်ႈၽူႈၵွၼ်းဝတ်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ် ပဵၼ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈ တင်းတၵ်ႉၵႃႇသၸ်ႉထႃး ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ် ႁူမ်ႈပႃး ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်း တေဢွၼ်ၵၼ်ထွမ်ႇလိၵ်ႈ ၾင်းထမ်း၊ တၢင်ႇၸွင်ႈၶမ်းပၢႆယွတ်ႈၸိၵ်းထၢတ်ႈၸေးၻီး(ၵွင်းမူး)ႁူမ်ႈတင်းၵႃရဝ တူၼ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃ လႄႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ ႁဵတ်းၵုသူလ် ၼႃးမုၼ်သေ ၵၢင်ၶမ်ႈ မီးပွႆးဢုၼ်ႇငၢၼ်းလဝ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ် တၢင်းၵႃႈတၢင်းဝႅၼ်ႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း။
ဝၼ်းတီႈ 15/02/2014 ယၢမ်း 9.00 မူင်းၵၢင်ၼႂ် တႄႇပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈ ၽႃသႃ လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး၊ ၽွင်းယၢမ်း ၵၢင်ၶမ်ႈၵေႃႈ သိုပ်ႇပၢင်လဝ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ် တၢင်းၵႃႈဝႅၼ်၊ ႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းပၢၼ်ၵဝ်ႇပၢၼ်မႂ်ႇ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ၽရႃႉၸၼ်တႃ ၸၼ်ထသႃရူဝ်ႊ ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွွၵ်ႇၸၢမ် ဢိၵ်ႇၵေႃၵမ်ၵၢၼ် ၸတ်းၶိုင်ပွႆးၵမ်းၼႆႉ ယင်းလႆႈဝွၵ်ႇၸိူၼ်းထိုင်ပီႈၼွင်ႉတီႈၵႆတီႈၸမ် ၸဵမ်ပီႈၼွင်ႉတႆး မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၵဵင်းမႆႇ၊ မႄႈသွတ်ႇ၊ မႄႈသႆၢ၊ မႄႈၾႃႉလူင်၊ ထိူတ်ႉထႆး၊ မႄႈဢၢႆး၊ မိူင်းၾၢင်၊ ၶျႆးပရႃၵၢၼ်း ႁူမ်ႈတင်း လၢႆတီႈလၢႆတၢင်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ်ၼႆႉ ဢိင်လူၺ်ႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈဢၼုၺၢတ်ႈ ပိုင်ႈသေႃႉတႂ်ႈမုၼ်ငမ်းဢွင်ႈဢူၵ်းၽူၺ်းႁူမ်ႈယဵၼ်ၵုၼ်းမုၼ် ၼႂ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈၸိုင်ႈထႆး ႄလႈႁူမ်ႈၵၼ် ၵေႃႇတင်ႈဝၢၼ်ႈ ႁဵၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ်သေ ယူႇထင်ပၵ်းသဝ်းၾင်ႁူၵ်ႈၾင်ႁေႇ ၸိူဝ်ႉငိူၼ်ႈသၢႆၶိူဝ်းမႃး တီႈႁိမ်းလႅၼ်ပွတ်းႁွင်ႇ ၸိုင်ႈထႆး - ပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်းတႆး ပူၼ်ႉမႃး မွၵ်ႈႁႃႈသိပ်းပီၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ဢဵၼ်းဢၢၼ်း ငိူၼ်ႈပိုၼ်းၸိူဝ်ႉသၢႆလိူတ်ႈတႆး တေဢမ်ႇမူၺ်ႉမွတ်ႇႁၢႆၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈထိုင်မႃးၼႂ်းလိူၼ် ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊၵေႃႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ဢၢၼ်းၸတ်းႁဵတ်းဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ သမ်ႉပဵၼ်ၼႂ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆးလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ဝႃႈ ပေႃးပဵၼ် ဝၼ်းၸၢတ်ႈတႆးၼႆ မၼ်းတေဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ တၢင်းထႆးၵေႃႈလႆႈတူၺ်းၼႃႈၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း မၢၼ်ႈ (ၽွင်းၼၼ်ႉ)၊ ၵွပ်ႈၼႆ ႁႂ်ႈမၼ်းသၢင်ႈထုၵ်ႇၼႆလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႂ်းလုၵ်ႈလိူၼ်သိပ်းသွင်ၵေႃႈ ၵူၼ်းလူင်တႆးၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈဝၵ်ႉဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်း ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၼႂ်းလုၵ်ႈလိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊၼၼ်ႉ ႁဵၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၼ်းၶူးမေႃတႆး ၼႆသေ ၵေႃႇတင်ႈ ႁဵတ်းပွႆးဝၼ်းၶူးမေႃတႆးမႃးၵူႈပီ တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ။
ဝၢႆးသေပီႈၼွင်ႉတႆး လႆႈၶဝ်ႈမႃးပၵ်းၾင်ႁူၵ်ႈၾင်ႁေႇယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ် တႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းပႃရမီ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸိုင်ႈထႆးၼႆႉ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆး ၽူမိၽူလ်းဢၻုလ်ယၻဵတ်ႇလႄႈ ၾႃႉၼၢင်း ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ဢိၵ်ႇတင်းၶိူဝ်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆးလၢႆၸဝ်ႈ လႆႈမႃးဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈၸႂ်းတူၺ်းလွမ် လွင်ႈ သုၶ် လီ ၸႃႉ ၵၢၼ်ယူႇၵိၼ်သဝ်း တင်းတႄႇပီ သႃသၼႃ 2522 - 2527 (ၶရိသ်ႉတ် 1969 – 1973) ထတ်းၵၼ် 5 ပီလုမ်းလုမ်း။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းမီးမဵတ်ႉတႃ ၵရုၼႃး သင်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၽွင်းငမ်းၼႂ်းပိုၼ်ႇတီႈ လူလွမ်တူၺ်းထိုင် လွင်ႈတုၵ်ႇသုၶ် လီၸႃႉလႄႈႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉမီၾႆးၾႃႉၸႂ်ႉၼႂ်းဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ်။


text:
ၽွင်းပီမႂ်ႇၶႄႇ (2014) ပီၼႆႉ ၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉပၢၼ်းသေး ၵျေႃႇမျိၼ်ႉ ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းဢွၼ်ႁူဝ်ပိုတ်ႇပၢင်လွင်း တီႈတႃႇယႃႇၵူင်း ၼႂ်းၵၢင်ၶူင်ႇ ၶုမ်ႉႁူင်းႁဵတ်းလႅၼ်းယႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ၽွင်းပီမႂ်ႇၶႄႇႄလႈ ၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉပၢၼ်းသေး ၵျေႃႇမျိၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇပိုတ်ႇပၢင်လွင်းမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်း တီႈ 01/02/14 ။ ဢၼ်ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၢင်လွင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ပီႇတုၸိတ်ႉပၢၼ်းသေး ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းၵၢင်ၶူင်ႇၶုမ်ႉႁူင်းႁဵတ်းလႅၼ်း ယႃႈၼၼ်ႉ မီးပၢင်ၽၢႆႉ၊ လေးၵွင်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ပၢင်မၢၵ်ႇၵိင်ႈလွႆ၊ မၢၵ်ႇၶူၵ်းၶူၵ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉ ၵူၼ်းၶဝ်ႈ တေႃႇလွင်းၽတ်ႉၽဵင်ႇ မီးယူႇမွၵ်ႈ 200 ၵေႃႉ- ၸၢႆးဢၢႆႈမွင်ႇ ၵူၼ်းၼမ်ႉၶမ်း ဢၼ်ၵႂႃႇၶဝ်ႈ ပၢင်တေႃႇလွင်းလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ၵူၼ်းမႃးတေႃႇလွင်းၵိုၼ်းတႄႉတႄႉ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁၢတ်ႈႁၢႆးၵမ်ႈၼမ်။ ပၢင်လွင်းၼႆႉ တႄႇပိုတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 1 သေ တေဢၢၼ်းပိုတ်ႇထိုင်ဝၼ်းတီႈ 5 ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ဝၼ်းတဵမ်တဵမ်၊ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းပီမႂ်ႇၶႄႇၼႆ ပိုတ်ႇပၢင် လွင်းၵူႈပီ။ ၽွင်းပီမႂ်ႇၶႄႇၼႆႉ ပေႃးဝႃႈၸုမ်းပၢၼ်းသေး ၵျေႃႇမျိၼ်ႉၶဝ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းပၢင်လွင်းၼႆ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းတၵ်းသဵင်သင်။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းၼႆႉ မီးပၢင်တေႃႇပၢင်လွင်းလၢႆလၢႆယၢင်ႇ၊ ၵူၼ်းသူႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယႃႈမဝ်းၵမ် ၵေႃႈၼမ်လိူဝ်မႃး၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၵေႃႈ ၵႆႉၵႆႉထုၵ်ႇၵူၼ်းလၵ်ႉၶဝ်ႈႁိူၼ်း- ၼၢင်းဢီႇပီးလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆ။
ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢႃႇယုမွၵ်ႈ 10 ပၢႆၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈၶဝ်ၵႂႃႇတေႃႇလွင်း ၶဝ်ၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈၵႂႃႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈပေႃးႁၼ်ပိူၼ်ႈ ႁွႆႈသၢႆၶေႃးၵေႃႈ ၶုၼ်ႇဝၵ်ႉၸၵ်ႉၶုတ်ႈသေလႅၼ်ႈ။ ၼွၵ်ႈသေပၢင်လွင်း တီႈတႃႇယႃႇၵူင်းၼႆႉ ယင်းမီးပၢင်လွင်း ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၼႃႈဢွၵ်ႇတႃ ထႅင်ႈတင်းၼမ်။ လွင်ႈၼႆႉ သင်ဝႃႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ႁူႉၵေႃႈ လီၵူတ်ႇထတ်းပၼ်ဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ၵွပ်ႈဝႃႈၼမ်ႉၼမ်းတၢင်းယၢမ်ႈ ၶွင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၼႆႉ မၼ်းလူႉၼမ်မႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းပူၼ်ႉတီႈပူၼ်ႉလိူဝ်။ ၼႂ်းၵၢင်ၶူင်ႇၶုမ်ႉႁူင်းႁဵတ်းလႅၼ်းယႃႈၼႆႉ မီးပၢင်မၢၵ်ႇၵိင်ႈလွႆ၊ လေးၵွင်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ပၢင်ၽၢႆႉၸေႈ၊ ၽၢႆႉၵိဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ- ၵူၼ်းၵႂႃႇၶဝ်ႈပၢင်တေႃႇလွင်း ၸၢႆးၵမ်ႇ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ႁူင်းႁဵတ်းလႅၼ်းယႃႈ တႃႇယႃႇၵူင်းၼႆႉ မီးၾၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း 1 လၵ်းပၢႆ၊ ယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ မီးၸမ်တပ်ႉပၢင်သဝ်းမႂ်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း- ၼႆယဝ်ႉ။


text:
မၢၼ်ႈမီးၽႅၼ်ၵၢၼ်လွင်ႈဢၼ်ယိုၼ်းယၢဝ်း တေႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းလွႆႁဝ်း။ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်း ၼိူဝ်ၼႆႉသေလႄႈ ၶႃႈႁဝ်းၸဝ်ႈသိုၵ်းၸွမ်မိူင်း ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈလိၼ်သိုၵ်း 701 ၸင်ႇလႆႈသူင်ႇလိၵ်ႈ ထိုင်မႃး။ (ၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၼ် ထိုင်ၽူႈဢၢၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸုမ်းၶၢဝ်ႇ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ)
ၵႂၢမ်းၶူမ်းၵႂၢမ်းလႅမ်
ၶေႃႈၵႂၢမ်းတီႈတႂ်ႈပဵၼ်ၶေႃႈတၢင်ႇလၢတ်ႈၶွင်မေႃသွၼ်လူင် ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း တီႈပၢင်ၵုမ်တႆးဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ၸတ်း ႁဵတ်းၵႂႃႇ 26-28/11/12 လူဢၢၼ်ႇတူၺ်းလီငၢမ်းသေ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းတွပ်ႇမၼ်းတႃႉ။
ထိုင် ပၢင်လူင်
မိူဝ်ႈဝႃး (23.10.2012) လႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇလွင်ႈ “လွႆတႆးလႅင်းတင်းၼေႇပျီႇတေႃႇ တေႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၵမ်း 3” လႄႈလႆႈႁူႉဝႃႈ တေဢုပ်ႇၵၼ်ႈလွင်ႈပၼ်ႁႃယႃႈမဝ်းၵမ်ပဵၼ်ယႂ်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇၶႂ်ႈတၢင်ႇၼႄတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၼင်ႇၼႆ။
ယွၼ်းၾၢၵ်ႇတၢင်းႁၼ်ထိုင်- ထိုင်ၵေႃၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးၵူႈၸဝ်ႈ
ၵွပ်ႈၵေႃၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၵူႈၸဝ်ႈ ၼႂ်း 19 ၸဝ်ႈ တေပဵၼ်ၽူႈႁႃႁွမ်ၶေႃႈမုၼ်း (Facts) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလိၵ်ႈ လၢႆးတႆးသေ မႄးၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး/ၸၼ်ႉလိၵ်ႈၽႃးသႃတႆး၊ တင်ႈၸၼ်ႉ ဢွၼ်ထိုင်ၸၼ်ႉ 2 ဢမ်ႇၼၼ်ထိုင် ၸၼ်ႉ 10 လႄႈၸၢင်ႈတေထိုင်ၸၼ်ႉၸွမ်။
တင်းႁၼ်ထိုင်ၼိူဝ်လွင်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းတႆး
ၵႂၢမ်းငဝ်ႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးႁိုင်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈႁၼ်လိၵ်ႈယွၼ်းတၢင်းႁၼ်ထိုင်လွင်ႈ တႃႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉႁဵၼ်းတႆး (Textbook) တႃႇၸႂ်ႉသွၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်လႄႈ တၢင်းၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈယိၼ်းၶၢဝ်ႇ လွင်ႈတင်ႈၸုမ်းလႄႈ ႁႃတိုၼ်းတႃႇၶူင်ဢွၵ်ႇပပ်ႉႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းမႂ်ႇ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသၢႆငၢႆဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵၼ်ႇမႃးလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။
More Articles...
Page 1 of 4


text:
ယႃႇဢဝ်ၵွင်ႈလူင်ၵွင်ႈဢွၼ်ႇဝၢႆႇပၢၵ်ႇ ယိုဝ်းၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵိင်ႇၸေႈဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်ႈမႄး ယုပ်းၽၢၼ်းယၢၼ်ႈၵူဝ် ဢမ်ႇပဵၼ်ၵိၼ်ပဵၼ်ယူႇ။
တင်ႈတႄႇႁူဝ်လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊၼႆႉမႃးတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်းတပ်ႉသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵႆႉၵႆႉပဵၼ်တိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းဝႆႉ၊သမ်ႉဝၢႆႇပၢၵ်ႇၵွင်ႈတင်းလဵၵ်ႉတင်းယႂ်ႇ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၵိင်ႇၸေႈဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ႄလႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းၶူင်ႇ ၵူဝ်ႁႄမႆႈၸႂ်ၶီၸႂ် - ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဢိူင်ႇၶဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 10 ၼၼ်ႉမီးမၢၵ်ႇလူင်မႃးတူၵ်းသႂ်ႇႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈပိုၼ်ႉ ၾၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ 3 လၵ်း မၼ်းဢမ်ႇတႅၵ်ႇ၊ ပေႃတႅၵ်ႇႄတႉတိုၼ်းတၢႆၵၼ်တင်းႁိူၼ်းလႄႈၾႆးမႆႈပဵၼ်ၽဝ်ႇၵႂႃႇမူတ်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ တုၵ်းယွၼ်းယႃႇလႆႈဝၢႆႇပၢၵ်ႇၵွင်ႈၶဝ်ႈမႃးတၢင်းၼႂ်းဝၢႈၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇဢၼ်မႃးတူၵ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈ လႄႈဢမ်ႇ တႅၵ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၶွင်သိုၵ်းၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈ ႁူႉယူႇ - ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈၶမ်ႈဝၼ်းတီႈ 12/01/14 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိုဝ်းၵွင်ႈလူင်ၵွင်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၵိင်ႇဝဵင်းမိူင်းငေႃႉႄလႈ ၵူၼ်းမိူင်း တူၵ်းၸႂ်ၵူဝ်ႁႄတႄႉတႄႉ။ ၶမ်ႈဝၼ်းတီႈ 12 ၼၼ်ႉ သဵင်ၵွင်ႈတႅၵ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း 8 မူင်းပွၵ်ႈၼိုင်ႈ 10.25 မူင်း ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ 03. 17 မူင်းၵေႃႈ သဵင်ၵွင်ႇတႅၵ်ႇလင်မေႃးထႅင်းၵမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢမ်ႇပဵၼ်ၵိၼ် ပဵၼ်ၼွၼ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတူၵ်းၸႂ် ၵူဝ်ႁႄတႄႉတႄႉ။
သိုၵ်းဢၼ်ယူႇႁွပ်ႈႁွပ်ႈမိူင်းငေႃႉဝႆႉယၢမ်းလဵဝ် ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ တပ်ႉသိုၵ်းႁူမ်ႈတုမ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႄႉမီးယူႇ ၸွမ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇ တၢင်းၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈ။ တင်းသွင်ၾၢႆႇထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း ဢမ်ႇယုတ်းဢမ်ႇယင်ႉလႄႈတေသိုပ်ႇပဵၼ်ပၢင်တုိၵ်း ထႅင်ႈ - ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမႆႈၸႂ်ဢမ်ႇသုတ်းဢမ်ႇဝၢႆး ဢမ်ႇပဵၼ်ယူႇပဵၼ်သဝ်း - ၼႆယဝ်ႉ။


text:
ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း (NLD) တႃႈၶီႈလဵၵ်း တင်း ၶွမ်ႇပၼီႇၶုတ်းၶမ်း ႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼႃးႁႆးလူင် ႁူမ်ႈၵၼ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း၊ ႁပ်ႉငိုၼ်းၵႃႈတီႈလိၼ်သူၼ်/ၼႃးလုၵွႆ ယွၼ်ႉၵၢၼ် ၶုတ်းမိူင်ၶမ်း။
လူတ်ႉၵႃးတၢင်ႇႁိၼ်ႁႄႈ မိူင်းတႆးသူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းလမ်း
လူတ်ႉၵႃးတၢင်ႇႁိၼ်ႁႄႈမိူင်းၶႄႇ၊ လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇမႃးတၢင်ႇ ႁိၼ်ႁႄႈမိူင်းတႆး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ တေႃႉသူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇၵူႈဝၼ်း ၼိုင်ႈဝၼ်းမီးဢမ်ႇယွမ်း 50 လမ်း။
ၵူၼ်းမိူင်းပွတ်းတႃႈလိူဝ်ႇမိူင်းလဵၼ်း ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်း
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းလဵၼ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ တီႈဢၼ်ထုၵ်ႇၽေးၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ ၵႃႈပူၼ်ႉမႃး တူၵ်းမႆႈၵိၼ်းၸႂ် ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်း/ လၢင်ႉၶမ်း၊ တီႈလိၼ်သူၼ် တိူၵ်ႇႁႆႈလွၵ်းၼႃးလူႉၵွႆ ဢမ်ႇၽုၵ်ႇၵိၼ်လႆႈ။
ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵဵင်းတုင်ၸိူဝ်းမႅပ်ႇပႅင်းတူၼ်ႈမႆႉ ႁူပ်ႉထူပ်းၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸီႉၸႅင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ
ၵူၼ်းၼုမ်ႇဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်းပႂ်ႉပႃးသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ႁၵ်ႉသႃလိၼ်ၸမ်ႉၼမ်ႉလိူင်ႇ လႄႈမႅတ်ႇပႅင်းတူၼ်ႈမႆႉ၊ ႁူပ်ႉထူပ်းတင်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈလႄႈၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပွၵ်ႈႁႅၵ်ႈသုတ်းသေ ၸီႉၸႅင်ႈၼႄလွင်ႈမႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃး သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ။
ပႃႊတီႊႁူဝ်သိူဝ် သိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ယွၼ်းႁႂ်ႈၵိုတ်းယုတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈ ဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈ
ပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်းတႆး ႁူဝ်သိူဝ်လႄႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၵႅတ်ႇၶႄၼႃႈလိၼ်လႄႈ ၵိုတ်းယုတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼႃႈလိၼ်ပွတ်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇလူႉၵွႆႇ ဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈ။
More Articles...
Page 1 of 14


text:
ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႈလွႆလႅမ် ၵႂႃႇသွၵ်ႈႁိူၼ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး ၽွင်းၸဝ်ႈႁိူၼ်းဢမ်ႇယူႇႁိူၼ်း၊ ဢမ်ႇၺႃးၶူဝ်းၽိတ်း ၵေႃႈ သိုပ်ႇသွၵ်ႈထႅင်ႈႁိူၼ်းၼိုင်ႈ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလုသုမ်း ၶူဝ်းၶွင်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ။
ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈပဢူဝ်းၼမ်တိူဝ်းမႃး
ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဢူဝ်းယူႇသဝ်းၼမ် ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇပီ 2010 မႃး ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယႃႈ တိူဝ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး၊ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇပဢူဝ်း လၢတ်ႈၼႂ်းၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်း။
သင်ၶ တဢၢင်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းၼပ်ႉပၢၵ်ႇ သၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်းၵမ်
ပိူဝ်ႈတႃႇသၢၼ်ၶတ်း/ တိုၵ်းတေႃးယႃႈမဝ်းၵမ် ႁႂ်ႈမွတ်ႇႁၢႆ ၼႆသေ သင်ၶၸဝ်ႈၸၢဝ်းတဢၢင်း (ပလွင်ႈ) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်း ၼႃႈၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ၼႄၵၢင်ၸႂ်။
လွႆတႆးလႅင်းဝႃႈ ဢမ်ႇမီးပေႃႊလသီႊ သၢၼ်ၶတ်းၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈယႃႈ
ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ဢမ်ႇမီးပေႃႊလသီႊ သၢၼ်ၶတ်းၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈ၊ လွင်ႈၵႂႃႇယိုဝ်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈ ၾၢႆႇၽဵဝ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် တိုၼ်းဢမ်ႇမီး- ၵႅမ်ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ RCSS လၢတ်ႈ။
ထတ်းသၢင် ၶူင်းၵၢၼ် ၽုၵ်ႇတႅၼ်းတၢင် တူၼ်ႈယႃႈ လႄႈ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်
ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် ၶူင်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇတႅၼ်းတၢင်တူၼ်ႈယႃႈ လႄႈ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) ႁဵတ်းသၢင်ႈတင်း ၸုမ်းၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ ရႃၸဝတ်ၶွင်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း (UNODC) လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ။
More Articles...
Page 1 of 21


text:
ၵွပ်ႈၵေႃၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၵူႈၸဝ်ႈ ၼႂ်း 19 ၸဝ်ႈ တေပဵၼ်ၽူႈႁႃႁွမ်ၶေႃႈမုၼ်း (Facts) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလိၵ်ႈ လၢႆးတႆးသေ မႄးၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး/ၸၼ်ႉလိၵ်ႈၽႃးသႃတႆး၊ တင်ႈၸၼ်ႉ ဢွၼ်ထိုင်ၸၼ်ႉ 2 ဢမ်ႇၼၼ်ထိုင် ၸၼ်ႉ 10 လႄႈၸၢင်ႈတေထိုင်ၸၼ်ႉၸွမ်။ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးတင်းပိုၵ်းလႄႈ ၽႂ်ႁူႉယိၼ်းၵေႃႈ တေၸူမ်းလႄႈသႃထုၸွမ်း။ သမ်ႉဢဝ်လိၵ်ႈမူႇႁူဝ်သိူဝ်ဢၼ်ႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၾၢႆႇပၺ်ၺႃမိူင်းတႆး ဢွၼ်ႁူဝ်ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ/မၵ်းမၼ်ႈ သေ ယၢမ်ႈဢဝ်သွၼ်/ႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းတႆးမႃးယဝ်ႉပၢၼ်ၼိုင်ႈၼႆၼၼ်ႉလႄႈ တေပဵၼ်မူႇလိၵ်ႈ ဢၼ်တင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းႁိူၼ်း၊ တင်းလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းလူင်၊ တင်းပွတ်းၼိူဝ်၊ ပွတ်းတႂ်ႈလႄႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၵၼ် ထူၼ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၶႃႈႁဝ်းၸင်ႇ ၶႂ်ႈယွၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပိူဝ်ႈတႃႇဢဝ်ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၼႂ်း မိူဝ်ႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ/ထတ်း မႄးၼၼ်ႉၼင်ႇပၢႆးတႂ်ႈၼႆႉ -
မိူဝ်ႈၶိုၼ်းၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈမူႇလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈလိုမ်းဢမ်ႇလႆႈၼႆႉ ၵေႃထတ်းလိၵ်ႈယဝ်ႈ၊ ၵေႃထတ်းလိၵ်ႈၼႆႉ ၶတ်းလိူၵ်ႈဢဝ်ၼႂ်း 19 ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် လိူၵ်ႈဢဝ်မႃးတၢင်းၼွၵ်ႈၵေႃႈလႆႈ။ ပေႃးတူၺ်းလၵ်းပိူင်မိူဝ်ႈႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၾၢႆႇပၺ်ၺႃမိူင်းတႆးတႄႉ လႆႈႁၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈလိူၵ်ႈဢဝ်ၵူၼ်း တၢင်းၼွၵ်ႈၵေႃ မႃးၶဵၼ်ႇတ်မ်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းသေ ၶဝ်ၸဝ်ႈၶိုၼ်း ထတ်းပၼ်၊ ၼႆႉတႄႉ ယူႇတီႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် 19 ၸဝ်ႈတေႁၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်။
ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈမႃးယဝ်ႉ ဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်ထတ်း၊ ၽႂ်တႅမ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ထွႆႈၵႂၢမ်းမၼ်း၊ ဢဝ်ၼမ်ႉၵႂၢမ်းမၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ ၸၢင်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၼႄးၼႂ်းဝၼ်းၶၢင်ႈၼႃႈ။ ၽႂ်တႅမ်ႈၵေႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းမၼ်း၊ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼမ်ႉၵႂၢမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်လၢႆးတႅမ်ႈ လိၵ်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်း (ယွတ်ႈလိၵ်ႈ)၊ လိၵ်ႈပၼ်တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်၊ ပိုၼ်းဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈယိုၼ်းထိုင်၊ လႄႈၽိုၼ်မၢႆတွင်းတင်း ဢပုမ်ႇၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵွႆး၊ ၵွပ်ႈပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁူႉႁၼ်ၸွမ်းလႄႈ တႅမ်ႈ၊ ဢမ်ႇပၼ် ၽႂ်ထတ်း/ထွၼ်/ၽိူမ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်သင်။ ပပ်ႉၵႂၢမ်းတႅတ်ႈ/ဢၽိထၢၼ်ႇ/ဝၸၼႃးၼုၵူမ်း (Dictionary) ၵေႃႈမိူၼ်ၵၼ်၊ ပေႃးၵေႃႉလဵဝ်တႅမ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်ထတ်းၵေႃႈလႆႈ။ ပေႃးလႆႈတင်ႈပဵၼ်ၵေႃသေ တႅမ်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇမိးၵူၼ်း/ၵေႃထတ်းၸွမ်း ၸင်ႇ တေထုၵ်ႇတၢင်း။
ထွႆႈၵႂၢမ်း/ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၵေႃႈ လီထတ်းသေၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ၊ ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးတႄႉ၊ ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးမိူဝ်ႈ လဵဝ်၊ ထွႆႈၵႂၢမ်းထႆး/လၢဝ်း၊ ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆး-ဢၼ်မိူၼ်မၢၼ်ႊ/ယိမ်မႃးတီႈမၢၼ်ႊ၊ ယိမ်မႃးတီႈဢိင်းၵလိသျ်ႉ၊ ယိမ်မႃးတီႈၶႄႇလႄႈ ပႃလိၸိူဝ်းၼႆႉ။ 1.ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးတႄႉ - ထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဢမ်ႇလေႃး တၢင်ႇၶိူဝ်း (ၵိၼ်ၶဝ်ႈ၊ လႄႇလၢဝ်း၊ ထဝ်ႈမိူင်း)၊ မၢင်ၶေႃႈ လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃၶဝ်ၸဝ်ႈ (ၶူႈလင်၊ ၶူဝ်လႆ၊ ၼမ်ႉမူၵ်ႈ)၊ မၢင်ၶေႃႈယင်းတေ ၸဝ်ႉသေၼၼ်ႉယူႇ (ထွႆႈၵမ်း၊ ၵမ်းပၢၵ်ႇ၊ ၵႃႇပႆ)။ 2.ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် (ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ ဝႂ်တွင်/မႂ်တွင်၊ ၵႂႃႇပႆ-မေႃမိုဝ်း)။ 3.ထွႆႈ ၵႂၢမ်းထႆး/လၢဝ်း (သဝတ်ႉလီး၊ လၢႆးၵၢၼ်၊ လၢႆးငၢၼ်း၊ သႂၢင်ႇသိူဝ်း၊ ပွင်ႈၵႂၢမ်း၊ ၵူႈယၢင်ႇ)။ 4.ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်မိူင်မၢၼ်ႊ/ယိမ် မႃးတီႈမၢၼ်ႊ (ဢမ်ႇလူဝ်ႇ၊ လွတ်ႈတေႃႇ၊ ၸုမ်ႇၼိုင်ႈ၊ မျဵဝ်းလႂ်၊ ၸဵၼ်းၸႃး၊ ၸိၵ်ႉၵူး၊ ဢၵျၢမ်ႇ)။ 5.ယိမ်မႃးတီႈဢိင်းၵလိသျ်ႉ (ပလိၵ်ႈ၊ တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ/တွၵ်ႉတႃႇ၊ ၽရူဝ်ႇၾႅသ်ႉသိူဝ်ႇ/သႃႇ၊ ၼိုင်ႈၶျုတ်ႈ၊ ၾႆးၶျွတ်ႈ)။ 6.ယိမ်မႃးတီႈၶႄႇ (ၼိုင်ႈတုၺ်ႇ၊ ၶိုၼ်မိူင်း)။ 7.ယိမ်မႃးတီႈပႃလိ (ပၺ်ႇၺႃႇ၊ ဝိၸ်ႉၸႃႇ၊ သိပ်ႉပ၊ လိၵ်ႈ၊ ၸူၼ်၊ ၵၢၼ်)။
လမ်ႇသဵင်/တူၼ်းသဵင် ဢၼ်တႆးႁဝ်းၶႃႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ ၸႅၵ်ႇလႆႈပဵၼ် 3 ၸုမ်း၊ တႆးလူင်လႄႈ တႆးၶိုၼ် မိူၼ်ၵၼ်/ငၢႆးၵၼ်-ၵိၼ်၊ ၵၢၼ်၊ ပဵၼ်၊ ပီ။ တႆးလိုဝ်ႉလႄႈ လၢဝ်းမိူၼ်ၵၼ်/ငၢႆးၵၼ်- ၵိၼ်း၊ ၵၢၼ်း၊ ပိၼ်း၊ ပီး။ တႆးမၢဝ်းလႄႈ ထႆးမိူၼ်ၵၼ်/ငၢႆးၵၼ်- ၵိၼ်ႈ-မၢင်တီႈတေဢွၵ်ႇသဵင်ၸိၼ်ႈ/ၵျိၼ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႈ၊ ပဵၼ်ႈ၊ ပီႈ။ လမ်ႇသဵင်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တႆးလူင်ပဵၼ်သဵင် 1 (ဢမ်ႇမီးၶိူင်ႈမၢႆ သင်)၊ တႆးမၢဝ်းပဵၼ်သဵင် 6 (ယၵ်းၶိုၼ်ႈ)၊ ထႆးလၢဝ်းၶိုၼ်လိုဝ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်သဵင် 3 (သဵင်ယၵ်းၸမ်ႈတႆးလူင်၊ ၵွႆးပဵၼ်သဵင် 5 ၶဝ်ၸဝ်ႈ)။ ၼႆႉပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလၵ်းပိူင် (Principle) ၽႃးသႃ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၸႂ်ႉၵၼ်။ (တႆးၶမ်းတီႈ၊ တႆးဢႃႁူမ်တႄႉ ယူႇၼႂ်းလၵ်းပိူင်ၽႃးသႃတႆးမၢဝ်းလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇၼႄတီႈၼႆႈ)။ ၼႂ်းပပ်ႉၵႂၢမ်းတႅတ်ႈၼႆႉတႄႉ လီႈႁႂ်ႈမီးပႃးထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးတႄႉ၊ တႆးမွၼ်၊ တႆးမႂ်ႇ၊ တႆးမိူၼ်၊ တႆးယိမ်ၸွတ်ႇၸွတ်ႇၸေးၸေးယူႇ။ ၵႂၢမ်းဢၼ်ပိၼ်ႇ ဢဝ်တၢင်ႇၽႃးသႃမႃးၵမ်းသိုဝ်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇ ယႄး- ႁၢၼ်၊ ဝုၼ်ႇၵျီး- ဝုၼ်ႇလူင်၊ ၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇ- ၸၢၵ်ႈၼပ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလီသိုပ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း။ ယႄး ၵေႃႈၸႂ်ႉ ယႄး ဢမ်ႇၼၼ် ပလိၵ်ႈ/ပူႇလူတ်ႈ၊ ဝုၼ်ႇၵျီး ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်းလူင်တေလီလိူဝ်၊ ၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇၵေႃႈ ၸႂ်ႉၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇၶိုၼ်းၼႆႉ သၢင်ႇထုၵ်ႇသေပိၼ်ႇဢဝ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၸိူင်ႉ ဢႄႇတီႇထိူဝ်ႇ၊ မၼ်ႇၼေႇၵျိူဝ်ႇ၊ ၶွမ်ႇမိတီႇၼႆႉ ၸႂ်ႉၶိုၼ်းထွႆႈၵႂၢမ်းဢိင်းၵလိသျ်ႉ ၵေႃႈလႆႈ၊ ၶႂ်ႈၸႂ်ႉလေႃးၵႂၢမ်းထႆးလၢဝ်းဝႃႈ- ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈၸႅတ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်၊ ၵမ်မၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်/ၵေႃပွင်ၵၢၼ်းၵေႃႈလီမိူၼ်ၵၼ်ယူႇၶႃႈ။
မႃးထိုင်လိၵ်ႈၸၼ်ႉဢွၼ် (ၸၼ်ႉမူႇလ) တႆးႁဝ်းၶႃႈယဝ်ႉ၊ ၶႃႈႁဝ်းႁၼ်ထိုင်တႄႉ သဵင်တႆးႁဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမီး 18 သဵင်ၵွႆးလႄႈ ၽူႈႁူႉတႆးႁဝ်းၸင်ႇၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတူဝ်လိၵ်ႈတႆးမႃး 18 တူဝ်၊ တင်ႈဢဝ် ၵ ထိုင် ဢ။ လႆႈဝႃႈတႆးႁဝ်းၶူင်ဢွၵ်ႇဢွၼ်တၢင်းမိူဝ်ႈ ယင်းပႆႇလႆႈႁပ်ႉၼပ်ႉယမ်ၾိင်ႈပုတ်ႉထသႃသၼႃးၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးၶူင်ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးဝၢႆးလင်လႆႈၼပ်ႉ ယမ်ပုတ်ႉထသႃသၼႃးယဝ်ႉၼႆႉ တေမီးလိၵ်ႈ 41 တူဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်ၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း။ 18 တူဝ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉမႃးထိုင်ပၢၼ်ဢိင်းၵလိသျ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၽိူမ်ႉထႅင်ႈ ၾ ၊ လႄႈတူၼ်းသဵင်ယၵ်း၊ ယၵ်းၸမ်ႈ၊ ၸမ်ႈၼႃႈ၊ ၸမ်ႈတႂ်ႈ။ ဝၢႆးမႃး ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆး မ - 5 တူဝ် သမ်ႉၽိူမ်ႉထႅင်ႈ ၵ တ ပ လႄႈ တူၼ်းသဵင် 6 ယၵ်းၶိုၼ်ႈ ပိူဝ်ႈႁႂ်ႈတႅမ်ႈလႆႈ/ဢွၵ်ႇသဵင်လႆႈထွႆႈၵႂၢမ်း ၶိူဝ်းတႆးတၢင်ႇဢွင်ႈတီႈၼႆၵၼ် လႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃး ၽိတ်းၽိတ်းၽူၼ်ၽူၼ်၊ မႄႈသဵင်ၵႅမ် 3 တူဝ်ၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇဢဝ်ၸႂ်ႉတီႈ သဵင်ၼၵ်းၼႆ။ တီႈသိုဝ်ႈမၼ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆးႁဝ်းဢမ်ႇမီးသဵင်ၼၵ်း၊ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇသႂ်ႇပႃးၵေႃႈလႆႈတင်း 3 တူဝ်၊ ပႃးတင်းတူဝ် ႀ ဢင်းၵၢၼ်းယဝ်ႉ၊ ဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉၵေႃႈယုင်ႈယၢၵ်ႈၵွႆး။ ၵ သဵင်ၼၵ်းဢမ်ႇမီးတီႈၸႂ်ႉ၊ ၻ - ဝႃႈၻွၵ်ႇၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႃႈလွၵ်ႇ (လွၵ်ႇမႆႉ-မွၵ်ႇမႆႉ) ၵေႃႈလႆႈ၊ ၿ - ဝႃႈၿႆးၵေႃႈမိူၼ်ၵၼ် တႅမ်ႈဝႃႈဝႆ (ဝႆမႆႉ-ဝႂ်မႆႉ-မႂ်မႆႉ) ၵေႃႈလႆႈ၊ ႀ -ဝႃႈႀႃး၊ လိူၼ်ႀၢၼ်း လိူၼ်မႂ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉ တႅမ်ႈပဵၼ်သႃး၊ လိူၼ်သၢၼ်းလိူၼ်မႂ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၽိတ်းၼႆၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈလီသူၼ်ႉယူႇၶႃႈ။ မႄႈ သဵင်ၵႅမ် ၵ ႀ တ ပ တင်း 4 တူဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵေႃႈလႆႈ။ မႄႈသဵင်ၵႅမ် ၾ တႄႉလီဢဝ်ၸႂ်ႉပႃးယူႇ၊ ဢဝ်ၸႂ်ႉလေႃးတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ 18 တူဝ်သေ ႁွင်ႉပဵၼ်တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ 19 တူဝ်မိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵေႃႈလႆႈ၊ ၵွပ်ႈယူႇၼႂ်းမူႇလိၵ်ႈတႆးႁူဝ်သိူဝ်ဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ လူဝ်ႇမႅင်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႃႉ (ၽႃႉၾၼ်းမႆႉ) တင်း ၾႃႉ (ၾႃႉၵၢင်ႁၢဝ်)၊ ၽႆး (ၽေးၽႆး) တင်း ၾႆး (ၾႆးမႆႈ) ၼႆႁႂ်ႈ ထုၵ်ႇလၵ်းပိူင်မၼ်းၵွႆး တေဢမ်ႇယၢပ်ႇ တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။
တူဝ်မႄႈသဵင်ၵပ်း (သၢတ်ႈ/ၽႅတ်း) မၼ်းပဵၵ်ႉဝႃႈၼႂ်းမူႇလိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉပႃးသဵင်ယၵ်းၶိုၼ်ႈၵေႃႈ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးတူၵ်း လူင်းၵၼ်ၸႂ်ႉပႃးၼႆႉ တေလႆႈယူႇ၊ ႁဝ်းၶႃႈဢဝ်ဝႆႉၼႂ်းၸၼ်ႉဢွၼ် (တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ) ႁႂ်ႈမၼ်းမီး 6 သဵင်ဝႆႉ ၵေႃႈတေသၢင်ႇထုၵ်ႇ ယူႇ။ မိူဝ်ႈတႅမ်ႈပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းၼႂ်းထႅဝ်လိၵ်ႈမႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၵေႃႈလႆႈ၊ ၸိူဝ်းမေႃၸႂ်ႉၶႂ်ႈၸႂ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးၸႂ်ႉလႆႈ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- ၵႃ ၵႃႇ ၵႃႈ ၵႃး ၵႃႉ ၵႃႊ၊ ၶႆ ၶႆႇ ၶႆႈ ၶႆး ၶႆႉ ၶႆႊ -ၼႆ။ မိူဝ်ႈၸၼ်ႉယႂ်ႇမႃးလႄႈ ၶႂ်ႈၸႂ်ႉတႅမ်ႈၼႆ - ၵႃလမ် (ၵႃႊလမ်/ၼမ်)၊ ၵႃႈဝႅၼ်- ၵႃႈၶၼ် (ၵႃႊၶၼ်)၊ ပဵၼ်ၶႆႈပဵၼ်ၼၢဝ်-ၸွမ်းၶႆႈႁႂ်ႈႁႃႁၼ် (ၸွမ်းၶႆႊႁႃႁႂ်ႈႁၼ်) ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ တူဝ်သရ (မႄႈသဵင်ၵပ်း) ၵဝ်ႉငဝ်ႈ မၼ်းၼႆႉလီမီးပႃး ဢ လၢႆလၢႆ ဢိ လၢႆလၢႆ ဢု လၢႆလၢႆယူႇ။ ၵွပ်ႈမၢင်တီႈၸႂ်ႉ ၵ လၢႆလၢႆ ( သထေးၸေႃးတိၵ၊ ၸဝ်ႈၸၢင်းသုမၼ- ၸႂ်ႉၸေႃးတီႉၵႃႉ၊ သူႉမႃႉၼႃႉ ဢမ်ႇလႆႈ၊ သဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်းလိူဝ်)၊ မၢင်တီႈၸႂ်ႉၵႃႉ (ၵႃႉၶၢႆ -ၵႃႉၶၢႆၼႆႉ ၸႂ်ႉၵ လၢႆလၢႆ သဵင်ဢွၵ်ႇဢမ်ႇ ပေႃး၊ လိၵ်ႈထႆးလၢဝ်းၶိုၼ် လိုဝ်ႉၸႂ်ႉ ၵႃႉၶၢႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႉ ၵၶၢႆ)။ ဢိ လၢႆလၢႆၵေႃႈ (ပၼ်ႇတိတ၊ တုၵ်ႉၶိတ)၊ မၢင်တီႈသမ်ႉၸႂ်ႉ ၸီႉ (ၸီႉၸမ်ႈ/ၸီႉတၢင်း၊ ၸႂ်ႉၸိၸမ်ႈသဵင်ဢွၵ်ႇဢမ်ႇပေႃး၊ တႆးတၢင်းၶိူဝ်းၶဝ်ၸႂ်ႉ ၸီႉတၢင်း လွၼ်ႉလွၼ်ႉ)။ ဢု ၵေႃႈ - (ၵုသလ၊ ဝေးလုဝၼ်း၊ ၸႂ်ႉ ၵူႉသလ၊ ဝေးလူႉဝၼ်းဢမ်ႇလႆႈ သဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်းလိူဝ်)၊ ဢူႉ သမ်ႉ (ပဵၼ်ၸူႉၵၼ်၊ ႁိူၼ်းလူႉပင်း၊ ၸႂ်ႉ ၸု-လု သဵင်ဢွၵ်ႇဢမ်ႇပေႃး၊ တႆးတၢင်ႇၶိူဝ်းၸႂ်ႉ ၸူႉ-လူႉ တင်းပိုၵ်း)။ သမ်ႉဢေ တင်း ဢႄ ၵေႃႈ (ပဵၵ်ႉဝႃႈတႆးမၢင်ဢွင်ႈတီႈဢမ်ႇမီးသဵင် ဢႄ ၵေႃႈယႃႇ) လီၸႂ်ႉတိုဝ်းတင်း 2 သွင်တူဝ်ယူႇ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ယႃႇပေႁဵတ်း၊ လုၵ်ႈမေးၵဝ်ၶႃႈ၊ မီးဢေႇ/ၵေႇၼႃႇ၊ ၸေႈသႃၸိူဝ်း ၼႆႉ ၸႂ်ႉမႄႈၵပ်း ဢေ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မႄႈႁဝ်းၶႃႈ၊ လူင်းၸႄႈၼမ်ႉ၊ ၸႄႈႁူမ်ႇ (ဝဵင်း)၊ ၵႄႈလိတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ လီၸႂ်ႉမႄႈၵပ်း ဢႄ (ထႆးလၢဝ်းၶိုၼ် လိုဝ်ႉၵႅဝ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉၸိူင်ႉၼႆလွၼ်ႉလွၼ်ႉ)။ သမ်ႉထႅင်ႈ -ၼိုင်ႈတင်း ၼိူင်ႈ၊ ႁၵ်ႉ တင်း ႁၢၵ်ႉ၊ သႆး တင်း သၢႆး၊ ၶဝ် တင်း ၶၢဝ်၊ ၼမ်း တင်း ၼၢမ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လီဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉယူႇႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆၶႃႈ။ သမ်ႉတႆး ၼႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်း မႂ်ႇၶႂ်ႈတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၸႂ်ႉ တၵၢႆႇၶိုၼ်း (တႆး) ၵွႆး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႉ ယ-ၽႅတ်း၊ ၺ-ၽႅတ်း (တယ်း -တၺ်း) ၼႆယူႇၶႃႈ။ (ၼႂ်းပပ်ႉၵႂၢမ်းတႅတ်ႈတႄႉ သႂ်ႇဝႆႉပႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇၽိတ်းၶႃႈ၊ ပိူဝ်ႈတႃႇႁႂ်ႈႁူႉပွင်ႇၵူႈၵေႃႉ)။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်းတႃႇပပ်ႉႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလီၼႆႉ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်း၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈၼမ်ႉ၊ ႁူမ်ႈတင်းၸိုဝ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လီဢဝ် ၸွမ်းသဵင်ၽႃသႃးတီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် တင်းသွင်ၽႃးသႃဢၼ်ႁဝ်းႁူႉၸွမ်းလႆႈ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူင်းၶိူဝ်း (ၼုၵျႅင်ႊပႃႇ)၊ မိူင်းသႄ (ၶုၼ်းမိင်)၊ မိူင်းၶွၼ် (မင်သိုဝ်ႉ)၊ ၸႄႈၵႅင်ႇ (ၸၵၢႆး)၊ တူၼ်ႈတီး (တႂႃၼ်ႇတေး)၊ ၵဵင်းႁၢႆး (ၵျႅင်းရၢႆး)၊ ၵဵင်းတွင်း (လူင်ၽပၢင်း)၊ ႁူဝ်ၶူဝ် (ႁိူဝ်ၶိူဝ်ႇ)၊ မိူင်းသၢင်း (မူၵ်းၸဝ်ႊ)။ မႄႈၼမ်ႉလႅင် (ႁူင်ႁိူဝ်)၊ မႄႈၼမ်ႉငၢႆး (ၸိၼ်ႊၶျုၵျႅင်ႊ- ယင်ၸိုဝ်ႈ ၵျႅင်ႊ)၊ ၼမ်ႉမၢဝ်း (ၼမ်ႉႁူၺ်ႈလီႈ- သျူၺ်ႇလီႇ-ရူၺ်ႉလိ)၊ ၼမ်ႉၶူင်း (ၼုၵျႅင်ႊ)၊ ၼမ်ႉၶွင် (ၼမ်ႉမႄႈလၢၼ်ႉၸၢင်ႉ လၢၼ် ၶျၢင်ႊၵျႅင်ႊ)၊ ၼမ်ႉၵဵဝ် (ဢေႇရႃႇဝတီႇ)၊ မႄႈၼမ်ႉၸဝ်ႈၽယႃး (မႄႈၼမ်ႉ-မႄးၼၢၼ်ႇ)၊ ပြမ်ႇမႃႇပုတ်ႉတရ (ၼမ်ႉၼတီႈ လၢဝ်)။ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၵႃႈၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ (သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ)၊ ၸဝ်ႈၸိူင်ႁၢၼ်၊ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၵႅဝ်ႈ ဢိၼ်းထလႅင်၊ ၸဝ်ႈလၢမ်ႈၶမ်းႁႅင်၊ ၸဝ်ႈမင်းရၢႆး၊ ၸဝ်ႈယွတ်ႈၾႃႉ (ၸဝ်ႈရႃးမႃးထိပတိ-1) ၸဵမ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶႃႈႁဝ်း ႁႂ်ႈဢဝ်ၸွမ်း ဢၼ်တင်းပိုၵ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈ ၼႆႉ ၸီႉၸမ်ႈတိူၼ်သတိၵူဝ်လိုမ်းဝူၼ်ႉပႃးၼၼ်ႉၵွႆးယူႇ။
ၶၼ်ႈတွၼ်ႈပိူင်ပဵၼ် (ပိုၼ်း) လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်လုင်းတၢင်းၵႄးလၢတ်ႈၼႄဝႆႉၸမ်းမီးၼင်ႇၼႆ - လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လိၵ်ႈယေႈတူဝ်ဢွၵ်ႇသဵင်လႆႈ 5 သဵင်၊ 10 သဵင်ထိုင် 15 သဵင် ဢမ်ႇပႃးၶိူင်ႈမၢႆသင်၊ လႆႈၸူၺ်ႇသေ ဢၢၼ်ႇဢဝ်။ ထိုင်မႃးပီ 1940 ပၢၼ်ဢိင်းၵလိသျ်ႉ လုင်းၵိင်ႉ (E.G.N. Kinch) ပဵၼ်ၶုၼ်ၾၢႆႇပၺ်ၺႃမိူင်းတႆး လႆႈၶွတ်ႇထွတ်ႈၶွမ်ႊမတီႊတႃႇမႄး လိၵ်ႈတႆးႁႂ်ႈမီးတူၼ်းသဵင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇလႆႈထွႆႈၵႂၢမ်းတူဝ်လႂ်တူဝ်ၼၼ်ႉမႃး၊ ဝၢႆးမႄးယဝ်ႉဢမ်ႇတၼ်းႁဵတ်းသင် သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵမ်း 2 သမ်ႉၵိူတ်ႇလႄႈ ဢဝ်ၵိုတ်းပႅတ်ႈသေ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈမႃး။
ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၵမ်း 2 ယဝ်ႉၵႂႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ၶိုၼ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶွမ်ႊမတီႊ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးထႅင်ႈမီးၾၢႆႇ မိူင်း 7 ၵေႃႉ (1.မုၼ်ၸၢင်းဝိၸယႃႇၼၼ်တ သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ 2.ၸဝ်ႈၾႃႇသူၺ်ႇမုင်ႇ မိူင်းၵေးသီး 3.သႃသၼႃႇဝုၼ်ႇ ဢူးမွင်ႇမွင်ႇ မိူင်းသီႇပေႃႉ 4.မဵဝ်ႉၸႃးၵေႃးသၼ်ႇလ လွႆငိုၼ်းမိူင်းယႆ 5.ဢမၢတ်ႈ လုင်းၶျုင်ႇ မိူင်းၵိုင် 6.ႁူဝ်လူႇလုင်းထုၼ်းလ မိူင်းလၢႆးၶႃႈ 7.ၶိင်းၵျွင်း ဝိလႃသ မိူင်းၼၢႆး) လႄႈၾၢႆႇၶုၼ်ပွင်ၵၢၼ် 5 ၵေႃႉ (1.ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်းရၢႆး ၶုၼ်လူင်ၾၢႆႇပၺ်ၺႃမိူင်းတႆး၊ 2.ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵမ်ႉၶုၼ်ၾၢႆႇပၺ်ၺႃ မိူင်းတႆး၊ 3.ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၾၢႆႇတွပ်ႇလၢတ်ႈၵူၼ်းမိူင်း၊ 4.လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶုၼ်လူင်ၾၢႆႇမေႃယႃ၊ 5.ၶုၼ် ၶမ်းလိုၼ်း ၶူးသွၼ်ပဵၼ်မေႃသွၼ်) ႁူမ်ႈယဝ်ႉမီး 12 ၵေႃႉ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၾၢႆႇထတ်းသၢင်တႅပ်းတတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈတႆး ပိူဝ်ႈတႃႇဢဝ်သွၼ်ႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းတူဝ်ႈမိူင်းတႆး။ ၼႆႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈငဝ်းလၢႆးၵၢတ်ႈမၼ်းမႃးလၢႆလၢႆယိူင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃး ၼင်ႇၸႂ်ဢၢင်ႈသေ ဢဝ်ၵိုတ်းဢဝ်ၵၢတ်ႈပႅတ်ႈဝႆႉ။
ထိုင်မႃးပီ 1958 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ၸင်ႇမႃးၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶွမ်ႊမတီႊလိၵ်ႈတႆးထႅင်ႈ 13 ၵေႃႉ (1.လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈလူင် မိူင်းၵိုင်၊ 2.လုင်းထုၼ်းလ မိူင်းလၢႆးၶႃႈ၊ 3.လုင်းဝိလႃႇသ မိူင်းၼၢႆး၊ 4.လုင်းၽူဝ်းလ မိူင်းၼမ်ႉၶမ်း၊ 5.လုင်းသွႆႈ ၸရေးမိူင်း ၵျွၵ်းမႄး၊ 6.လုင်းၵေႃးလီႇ မိူင်းၵျွၵ်ႉမႄး၊ 7.ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်းရၢႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ 8.လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ 9.ၶုၼ် ပၢၼ်းလ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ 10.ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း တူၼ်ႈတီး၊ 11.သြႃႇပႃႉၵျေႃႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ 12.လုင်းသြႃႇၵႃႇလိင်ႇတ မိူင်းသီႇပေႃႉ၊ 13.လုင်းသြႃႇပၺ်ၺႃ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး) သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇဢဝ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆး ၵဝိလူင် 4 ၵေႃႉ (1.လုင်းၶျုင်ႇ မိူင်းၵိုင်၊ 2.လုင်းသွႆႈ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ 3.လုင်းသုၸိင်ႇၼ လၢင်းၶိူဝ်း၊ 4.လုင်းတၢင်းၵႄး ၼမ်ႉၶမ်း) သေ မႃးလိူၵ်ႈမႄးၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပဵၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉငဝ်ႈတေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉ 10 ဢၢၼ်းဢဝ်ယိပ်းတိုဝ်းၼႂ်းႁူင်း ႁဵၼ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ဢၢၼ်းႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းလုမ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵူႈတီႈတီႈထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ ယဝ်ႈ။
ၶုၼ်လူင်ၾၢႆႇပၺ်ၺႃမိူင်းတႆး ႁႃပၼ်ႁိူၼ်းတီႈယူႇသဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ လုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈလႄႈ ပၼ်တင်း ငိုၼ်းလိူၼ် ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇမႃးႁူမ်ႈၵၼ် လိူၵ်ႈမႄးလႄႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ။ 7 ဝၼ်းလႂ်ယေႈ ပွၵ်ႈၼႂ်းဝၼ်းသဝ်ၼိုင်ႈ ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶွမ်ႊမတီႊၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ 6 ၵေႃႉ (1.ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်းရၢႆး၊ 2.လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ 3.ၶုၼ်ပၢၼ်းလ၊ 4.ၶုၼ်ၶမ်း လိုၼ်း၊ 5.ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်၊ 6.သြႃႇပႃႉၵျေႃႇ) ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃး ထတ်းမႃးမႄးၵၼ်ႁဵတ်းၼႆၵူႈဝူင်ႈ။
တင်ႈတႄႇပီ 1958 တေႃႇထိုင် 1962 ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉယဝ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈထိုင်ၸၼ်ႉ 5 တင်းႁူၵ်း ပပ်ႉ လႆႈသူင်ႇၸႅၵ်ႇထိုင်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်းပွတ်းဢွၵ်ႇၵူႈတီႈတီႈ၊ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (ၸၼ်ႉဢွၼ်) လႆႈဢိတ်ႇပဵၼ် 3 ပွၵ်ႈ ယေႈပွၵ်ႈလႂ်ယေႈသႅၼ်ယူႇ။ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ၸုမ်းယိပ်းဢႃႇၼႃႇၶဝ်မႃးၼႄးဝႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈႁွႆးမိုဝ်းၸဝ်ႈ ၾႃႉၼႆသေ ႁၢမ်ႈသွၼ်ၵၼ်လႄႈဢဝ်ၵိုတ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈဢမ်ႇတၼ်းထိုင်ၸၼ်ႉ 10 ၼင်ႇဢၢၼ်းဝႆႉ။
ထိုင်မႃးပီ 1974 ၸင်ႇမီးၽူႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်း ဝဵင်းသီႇပေႃႉၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ပႃးတင်းၸဝ်ႈယဵပ်ႇၾႃႉၼႆႉ ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် လိၵ်ႈတႆးၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ၽူႈႁပ်ႉလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶဝ်ၵူႈတီႈတီႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းၼမ်။ ၼၼ်ႉသေတႃႉ မိူၼ်ၵႂၢမ်း ၵူၼ်းထဝ်ႈဝႃႈ - ၵူၼ်းၼမ်ပွႆးဢမ်ႇၵိုၼ်း ၽိုၼ်းၼမ်ၾႆးဢမ်ႇလုၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်မႃး ၶႅၼ်းဝွတ်ႇၵႂႃႇလိူဝ်ၵဝ်ႇ ထႅင်ႈသေ တဵတ်ႇယဵၼ်ဝႆႉတင်းႁိုင်။
ႁွတ်ႈမႃးပီ 1980 ၸင်ႇမီးၶုၼ်လုမ်းၶွင်ႊသီႊမိူင်းတႆးၶဝ် ၶိုၼ်းမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈမူႇၸုမ်းလိၵ်ႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆး 15 ၵေႃႉ (1.လုင်းသြႃႇၶမ်းလႅင်၊ 2.လုင်းၶုၼ်ပၢၼ်းလ၊ 3.ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်၊ 4.ၸဝ်ႈဢုင်းၵျိၼ်ႇ၊ 5.ၸၢႆးၺူဝ်ႇမျိၼ်ႉ၊ 6.ၸၢႆးၸၢမ်ႇမျႃႉ၊ 7.ၸၢႆးၶုၼ်ပၢင်ႉ၊ 8.ၸဝ်ႈၺုၼ်ႉၸိင်ႇ၊ 9.လုင်းတၢင်းၵႄး၊ 10.သြႃႇၸၢႆးသူၺ်ႇလ၊ 11.သြႃႇၸဝ်ႈဢုမ်ႈမိူင်း တူၼ်ႈတီး 11 ၵေႃႉလႄႈ 12.ၸၢႆးၶမ်းလႅင် လၢင်းၶိူဝ်း၊ 13.လုင်းတိပ်ႉလႆႈၼႆး ၵဵင်းတုင်၊ 14.သြႃႇသူၺ်ႇထုၼ်း လႃႈသဵဝ်ႈ၊ 15.လုင်းၼၼ်ႇ တထိး ပၢင်လူင်) သေ ႁႂ်ႈလုင်းတၢင်းၵႄးတင်း သြႃႇၸဝ်ႈဢုမ်ႈမိူင်း သြႃႇၸၢႆးသူၺ်ႇလၶဝ်ႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၸၼ်ႉၼိုင်ႈလႄႈ ၸၼ်ႉသွင်၊ ပေႃးယဝ်ႉတင်း 15 ၵေႃႉၸင်ႇမႃးႁူမ်ႈၵၼ်ထတ်းလႄႈ ဢဝ်ပေႃႉပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈမႃး။ တၼ်းပေႃႉယဝ်ႉၸၼ်ႉ ငဝ်ႈယေႈသႅၼ်ပပ်ႉၵွႆး၊ ၸၼ်ႉၼိုင်ႈတင်း ၸၼ်ႉသွင်ပႆႇတၼ်းလႆႈပေႃႉပဵၼ်ပပ်ႉ။ ဢၼ်ပေႃႉယဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်သူင်ႇၵႂႃႇပၼ်တီႈလုမ်းၾၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးၵူႈတီႈတီႈယဝ်ႉ (1984-85)။ ၼႆႉၵေႃႈ တေမိူၼ်ၼင်ႇၵႂၢမ်း ၵူၼ်းထဝ်ႈဝႃႈ -ၸႂ်ထၢင်ႇဢမ်ႇပႄႉတၢင်းၵၢတ်ႈ မေႃလၢတ်ႈဢမ်ႇပႄႉၶေႃႉၵျဵဝ်ႇၵျၢမ်ႇမႃႇၼႆ ၼၼ်ႉထႅင်ႈသေ ၸုမ်းၸိူဝ်းၶဝ်ၶွင်ႊ သီႊလူင်းၵႂႃႇၸိူဝ်းလၢဝ်တၢင်ႇႁူဝ်မႃႇၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇတင်းၸုမ်းလၢဝ် တၢင်ႇႁူဝ်မႃႇၶဝ် မႃးႁႄႉႁၢမ်ႈလႄႈဢဝ်ႁၢမ်းပႅတ်ႈ ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။
ထိုင်မႃးထႅင်ႈပီ 2001 ၼၼ်ႉၸင်ႇ ၸုမ်းငမ်းယဵၼ်ၶဝ်တင်းသီႇပေႃႉ ယုၵ်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်းၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶွတ်ႇ ၽွတ်ႈမႃးၶွမ်ႊမတီႊမႄးတႅမ်ႈမႄးထတ်းလိၵ်ႈတႆးထႅင်ႈ 15 ၵေႃႉ (1.သြႃႇလူင်ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း၊ 2.သြႃႇ ၸၢႆးသၢင်ႇဢၢႆႈ၊ 3.သြႃႇၸၢႆးသူၺ်ႇလ တႃႈၵုင်ႈတင်းသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ 4.လုင်းတၢင်းၵႄး၊ 5.သြႃႇၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈ၊ 6.သြႃႇၸဝ်ႈဢုမ်ႈၶိူဝ်း တူၼ်ႈတီး သၢမ်ၸဝ်ႈ၊ 7.လုင်းသၢင်ႇသၢမ်၊ 8.လုင်းၸၢႆးၵျီး၊ 9.သြႃႇၸၢႆးၶမ်းလႅင်၊ 10.ၸၢႆးၸၢမ်ႁွမ် လႃႈသဵဝ်ႈသီႇၸဝ်ႈ၊ 11.လုင်းငိုၼ်း ယွတ်ႈ မိူင်းယု၊ 12.လုင်းသၢင်ႇသႃႇ မိူင်းၵိုင်၊ 13.ၸဝ်ႈဢူးၵျႃႇ သီႇပေႃႉ၊ 14.လုင်းလူင်းသႅင်လင်း ၵဵင်းတုင်လႄႈ 15.ၸၢႆးၾႃႈ တႅၵ်ႇၵျီး) ယဝ်ႉ ဢၢၼ်းတႅမ်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးတင်ႈဢဝ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈတေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉ 10 ၼႆထႅင်ႈယူႇ။
ၶွမ်ႊမတီႊၸိူင်ႉဝႃႈမႃးၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်းဢဝ်ၸွမ်းမူႇလိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ် ဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးတႅပ်းတတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈ 1950 ၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်ထတ်းတၼ်းယဝ်ႉၸၼ်ႉၼိုင်ႈ လႄႈသွင်။ သမ်ႉမႃးမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶွမ်ႊမတီႊမႂ်ႇမိူဝ်ႈပီ 2002 ထႅင်ႈ 15 ၵေႃႉ (1.သြႃႇလူင်ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း၊ 2.သြႃႇၸၢႆးသၢင်ႇဢၢႆႈ၊ 3.သြႃႇၸၢႆးသူၺ်ႇလ တႃႈၵုင်ႈတင်းသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ 4.လုင်းတၢင်းၵႄး၊ 5.သြႃႇၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈ တူၼ်ႈတီးသွင်ၸဝ်ႈ၊ 6.သြႃႇၸၢႆးၶမ်းမၢတ်ႈ၊ 7.လုင်းသၢင်ႇသၢမ်၊ 8.သြႃႇၸၢႆးၶမ်းလႅင်၊ 9.လုင်းၸၢႆးလူင်၊ 10.ၸၢႆးၸၢမ်ႁွမ် လႃႈသဵဝ်ႈႁႃႈၸဝ်ႈ၊ 11.ၸၢႆးၶမ်းဢွၼ်ႇ ၼမ်ႉၶမ်း၊ 12.သြႃႇၸၢႆးထုၼ်းဢေး တႃႈတေႈ၊ 13.လုင်းငူဝ်ႉၵွၼ်း၊ 14.ၸဝ်ႈဢူးၵျေႃႇ သီႇပေႃႉသွင်ၸဝ်ႈ၊ 15 လုင်းလူင်းသႅင်လင်း ၵဵင်းတုင်) သေ ဢွၼ်ၵၼ်ထတ်းလိၵ်ႈ တင်ႈၸၼ်ႉသၢမ်တေႃႇၸၼ်ႉႁႃႈ တီႈႁေႃၸဝ်ႈဢူးၵျႃႇ သီႇပေႃႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉႁူၵ်းၸဵတ်းၵေႃႈလႆႈမႅင်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵၼ်သေ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉသေတႃႉ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၵၢၼ်းယွတ်ႈသမ်ႉမႃးသဵင်ႈမုၼ်ပႅတ်ႈလႄႈ ဢဝ်ၵိုတ်းႁႅင်ႈ ပႅတ်ႈတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ။
လိၵ်ႈတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးလၢႆႁဵင်ပဵၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလိၵ်ႈတူဝ်မူၼ်းမိူၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ မၢႆတူၼ်းသဵင်ၸမ်ႈၼႃႈတႂ်ႈ ၵေႃႈဢမ်ႇမီး၊ ၸူၺ်ႉသေဢၢၼ်ႇၵၼ်ဢဝ်သေၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၶၢင်းဝႃႈဢၢၼ်ႇဢမ်ႇဢွၵ်ႇ။ ဢၼ်လိၵ်ႈတႆးယဵၼ်းပဵၼ်လိၵ်ႈ တူဝ်မူၼ်းမႃးၼႆႉ တေမီးမွၵ်ႈ 200 ပီမိူင်းၵႃႈၼႆႉၵွႆးယူႇ။ ၵွပ်ႈဝႃႈၼႂ်းပၢၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ ၸဝ်ႈမင်းတုင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်း သႅၼ်ဝီ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈမေႃလိၵ်ႈလူင်ဢမၢတ်ႈမိူင်းၵိုင် လူင်းမိူဝ်းသိုဝ်ႉၸၢၵ်ႈပေႃႉလိၵ်ႈတဵင်ႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၼ်းတလေး) မႃးလႄႈ လႆႈဢဝ်တူဝ်ၸိုၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ႁဵတ်းမႃးတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး၊ တင်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး လိၵ်ႈတႆးၸင်ႇႁဵတ်းပႃးၸမ်ႈ ၼႃႈတႂ်ႈသေ မီးမႃးသၢမ်သဵင်။ ထိုင်မႃးပီ 1945-46 ၸင်ႇၽိူမ်ႉသႂ်ႇထႅင်ႈမၢႆတူၼ်းသဵင်ယၵ်းလႄႈ ယၵ်းၸမ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိၵ်ႈတႆးႁဝ်း မီးတူၼ်းသဵင် 5 သဵင်လႄႈ ဢၢၼ်ႇငၢႆႈမႃးတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ (ဢၢင်ႈမႃးတီႈ ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆးတီႈၵႅပ်ႈ -လုင်းတၢင်းၵႄး/ 2004)။
မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ!
မႁႃမုင်ႉ (မိူင်းၸႄႈ)
01/09/2012


text:
ၶေႃႈႁၼ်ထိုင်လႄႈတီႈလီထတ်းမႄးပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးၸၼ်ႉငဝ်ႈလႄႈၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ
ဢၼ်ၸုမ်းၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇၸတ်းႁႅၼ်းပပ်ႉလိၵ်ႈႁဵၼ်း 19 ၸဝ်ႈၶဝ် ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ-
ယွၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢွၼ်တၢင်းၼင်ႇၼႆ။ တူဝ်လိၵ်ႈ (ဢၵ်ႉၶရ) သႅၼ်းလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ မၼ်းတေလႆႈတႅမ်ႈၸွမ်း လၵ်းပိူင်လၢႆးလိၵ်ႈ (ဢၵ်ႉၶရဝိထီ - The Way of Alphabets) ၵူႈသႅၼ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႅမ်ႈၸွမ်းၵၢင်ၸႂ်ၵေႃႉလႂ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼိုင်ႈလႆႈ၊ ၼႆႉၸုမ်း ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇၸတ်းႁႅၼ်းပပ်ႉလိၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ဢမ်ႇလီလိုမ်း။ တေလႆႈတူၺ်းပႃး လၵ်းပိူင်လၢႆးလိၵ်ႈပႃလိ (သတ်ႉတႃပႃလိ)လႄႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၾၢႆႇဝတ်ႉမုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်ၽွင်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆး ၸင်ႇတေသၢင်ႇထုၵ်ႇ လႄႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၸတ်ႉၸႂ်ၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇလၢႆးၽႂ်လၢႆးမၼ်း၊ ပဵၼ်ၵႂႃႇလၢႆးတႅမ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ မိူၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ် တၢင်းဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး(ၸိူင်ႉၼင်ႇဝၢႆးပၢင်ၵုမ်လိၵ်ႈလၢႆးတီႈတူၼ်ႈတီးလႄႈ ဝၢႆးပၢင်ၵုမ် လိၵ်ႈလၢႆး တီႈသီႇပေႃႉ ဢၼ်ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ- လိၵ်ႈတႆးဢူးၸေႃႇၸေႃးလႄႈလိၵ်ႈတႆးၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်းၼႆၼၼ်ႉ)။
1) ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ- တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ 2 ၼၼ်ႉ ပ ဝႃႈပႃ ဢႅဝ်ႇလုၺ်းႁႃၵိၼ်ယိူဝ်ႇ (ဢမ်ႇၸႂ်ႈယိူဝ်ႈ)၊
တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ 3 - ရ ဝႃႈရဵၼ်း ဢၢၼ်ႇသွၼ်ႁဵၼ်းတီႈပွင် ႁိုဝ် တီႈပွင်ႇ (လီဝူၼ်ႉထတ်း)
2) ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ - တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ 9 မႄႈၵပ်းငဝ်ႈၼႆႉ လီတူၺ်းတေႃႇလၵ်းပိူင်လိၵ်ႈပႃလိ (တူၺ်းတေႃႇလိၵ်ႈႁဵၼ်းမုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်) သေ လိၵ်ႈတႆးၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၼ်းလီလႆႈမီးမႄႈၵပ်းငဝ်ႈ 12 တူဝ်ယူႇ။ (ဝႆႉၼၵ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈတူဝ်-ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈၼႆၼၼ်ႉသေၵမ်း)။
- ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢ ဢႃ ဢိ ဢီ ဢု ဢူ ဢေ ဢႄ ဢူဝ် ဢေႃ ဢိုဝ် ဢိူဝ်၊ [ ဢ ဢႃ ၵူႈၵၼ်၊ ဢိ ဢီ ၵူႈၵၼ်၊ ဢု ဢူ ၵူႈၵၼ် (ဢု ဢူ ၵူႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီမႃးဢွၼ်တၢင်းၵူႈ ဢေ ဢႄ)၊ ဢေ ဢႄ ၵူႈၵၼ်၊ ဢူဝ် ဢေႃ ၵူႈၵၼ်၊ ဢိုဝ် ဢိူဝ် ၵူႈၵၼ် ] ။
- ၵ တင်း ၵႃႉ ဢမ်ႇတၢင်ၵၼ်လႆႈ (ၵ- လၢမ်း၊ ၶၢတ်ႈ။ ၵႃႉ- ၵႃႉၶၢႆ ။ ပေႃးတႅမ်ႈပႃႇလိ- ၵုသလ မီးမတ်ႉတြႃႇလဵဝ် တင်းသၢမ်တူဝ်၊ ပေႃးမႃးတႅမ်ႈ ၵူႉသႃႉလႃႉ မီး 2 မတ်ႉတြႃႇတင်းသၢမ်တူဝ်၊ တူၼ်းသဵင် ၸမ်ႈတႂ်ႈၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်တူဝ်သဵင်ၼၵ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ၶႃႈတဵၵ်းပႅတ်ႈသဵင်ၼၵ်း)။
- ၸိ တင်း ၸီႉ ၊ တိ တင်း တီႉ ၊ ႁိ တင်း ႁီႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ဢမ်ႇတၢင်ၵၼ်လႆႈ(ၸိ - ၸုတ်ႇၾႆး၊ တၢမ်ၾႆး။ ၸီႉ- ၸီႉမိုဝ်း၊ ၸီႉၸမ်ႈ။ တိ - တိတိတွႆႇတွႆႇ၊ တီႉ - တီႉမတ်ႉ၊ တီႉၺွပ်း။ ႁိ - ႁိၼႄး၊ ႁီႉ - ၽၵ်းႁီႉ)။ ဝိရိယ - ဢမ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ် ဝီႉရီႉယႃႉလႆႈ မၼ်းၽိတ်းလၢႆးလိၵ်ႈၸိူင်ႉဝႃႈ။
- ၸု တင်း ၸူႉ၊ ၶု တင်း ၶူႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လႆႈ(ၸု - ၶီႈၸု၊ ၶီႈပႅတ်ႈ။ ၸူႉ - ၸူႉၸူဝ်း။ ၶု- ၵမ်ႉ၊ ၶူႉ - ငေႃး၊ တူပ်ႉ။ သုၶုမ ဢမ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ် သူႉၶူႉမႃႉလႆႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆးလိၵ်ႈမၼ်း၊ တေမႃးဢၢင်ႈဝႃႈ- ပႃႇလိပဵၼ်ပႃႇလိ၊ လိၵ်ႈႁဵၼ်းပဵၼ်လိၵ်ႈႁဵၼ်း ၼႆ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ တေၸၢင်ႈပဵၼ်ၵႂႃႇလိၵ်ႈတႆးၵူၼ်းႁိူၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမုၼ်ၸဝ်ႈၼႆသေ ၸၢင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်း ၼႃႈ။ (လီဝႆႉသတိတႄႉတႄႉ လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ၵၢၼ်ၵေႃႉလဵဝ်၊ ၸုမ်းလဵဝ်။ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်တင်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးႁဝ်းတင်းပိုၵ်းပတ်းပိုၼ်ႉ)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသုၶမ်း သုၶမိၼ်ၻ ႁၼ်လီၸွမ်းယဝ်ႉၼႆ ယႃႇပေထၢင်ႇယဝ်ႉ လႃးလႃး။ လၵ်းပိူင်လိၵ်ႈဢၼ်ႁၢမ်း ဢိ ဢု ၼႆႉ ၵူၼ်းသၢၼ်ၶတ်းမၼ်းတေၼမ်၊ ဢမ်ႇတၵ်ႉသဵင်သင်သေ ဢမ်ႇတိုဝ်းၸွမ်း ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈသၢၼ်ၶတ်း (ပွင်ႇဝႃႈဢမ်ႇဢဝ်ၸွမ်း) ယဝ်ႉ။
- သမ်ႉလၢႆးႁွင်ႉမၼ်းၵေႃႈၸၢင်ႈယုင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- သိဝ် ၼႆႉ သ ဢိ(-ိ) တၢင်ႇ ဝ ၽႅတ်းၼႆၼၼ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇဝႆႉ ဢိ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁွင်ႉ။ မိုဝ်း ၵေႃႈတေႃႈၼင်ႇၼၼ် မ တိုတ်ႉသဵၼ်ႈၼိုင်ႈ (-ု) ဢိ(-ိ) တၢင်ႇ ဝ ၽႅတ်း ၸမ်ႈၼႃႈၼႆၼၼ်ႉ လူး ပေႃးဢမ်ႇဝႆႉ ဢိ- ဢု ၼႆ တေႁွင်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ တေဝႃႈ မ ဢု တိုတ်ႉ ဢိ တၢင်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇႁွင်ႉလႆႈ (ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီး ဢိ ဢု ။ မ ဢူ ဢီ ဝ ၽႅတ်းၸမ်ႈၼႃႈ (မီူဝ်း) မိုဝ်းၼႆ ၸွင်ႇတေသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ မ တိူတ်ႉသွင်တၢင်ႇ ဝ ၽႅတ်းၼႆၼႄႇ တိုတ်ႉသွင် (ဢူ) မီးသေတႃႉ တၢင်ႇ ဢိ သမ်ႉဢမ်ႇမီးလူး တေဢဝ် ဢီ တၢင်ႇ(မီူ) ဢဝ်ၼႆႁႃႉ၊ မၼ်းယၢပ်ႇတႃႇၶူးသွၼ်လႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းႁိုဝ် ဢမ်ႇယၢပ်ႇ။ (ၼႆႉ လီဝူၼ်ႉတႄႉတႄႉ)။
- ၸင်ႇၶႂ်ႈယွၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် (ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃ) ဝႃႈ
1. ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းလၢႆးလိၵ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) လုမ်ႈၾႃႉ
2. ယႃႇႁႂ်ႈၶတ်းလၵ်းပိူင်လိၵ်ႈပႃလိ ၼႂ်းၵၢၼ်သွၼ်ႁဵၼ်းဝတ်ႉမုၼ်ၸဝ်ႈ
3. ႁႂ်ႈငၢႆႈတႃႇၶူးသွၼ်လႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း- ထုၵ်ႇလီဝႆႉမႄႈသဵင်ၵပ်းငဝ်ႈ (သရ) 12 တူဝ် လႄႈလီၶပ်ႉႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းလၵ်းပိူင် လိၵ်ႈပႃလိ/သၵ်ႉၵတ/မြမ်းမီး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ႈမႄႈလိၵ်ႈၵဝ်ႉငဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉယူႇ ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ (ယႃႇၼိုၵ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၶီႈသွၼ်ၵူၼ်ႈ၊ ၽၵ်းသူမ်ႈသွၼ်ဢွမ်သေၵမ်း)။
3) ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ- တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ 3 တူဝ်ၽႅတ်းသဵင်လင် ၼႆၼၼ်ႉ တင်ႈဢဝ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃၶဝ် ၸဝ်ႈမႃး လၵ်းၵၢၼ်သွၼ်ႁဵၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ တေမီးဝႃႈ- ၵၵ် ၵင် ၵတ် ၵၼ် ၵပ် ၵံ(ၵမ်) ၸိူင်ႉၼႆ၊ တေႃႇထိုင်ၼႃႈတေမီး လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၵေႃႈ သွၼ်ႁဵၼ်းၸိူင်ႉၼႆမႃးႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ ၸင်ႇဝႃႈ မႃးပၢၼ်မႂ်ႇႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈလၵ်းၵၢၼ် (လၢႆးၶပ်ႉ) တူဝ်ၽႅတ်းမၼ်း ထုၵ်ႇလီပဵၼ် - င ၽႅတ်း(-င်)၊ ၼ ၽႅတ်း(-ၼ်)၊ မ ၽႅတ်း(-မ်) ၼႆႉလၵ်းၶပ်ႉတၢမ်း ပုၼ်ႈတူဝ်ၽႅတ်း သဵင်လင်။ ပုၼ်ႈတူဝ်ၽႅတ်းသဵင်ၶၢတ်ႇၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီ ၶပ်ႉတၢမ်း ပဵၼ်- ၵ ၽႅတ်း(-ၵ်)၊ တ ၽႅတ်း (-တ်)၊ ပ ၽႅတ်း(-ပ်) ၸိူင်ႉၼႆ ၸင်ႇတေသၢင်ႇထုၵ်ႇ လႄႈ ဢမ်ႇသၢၼ်ၶတ်းလၵ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး သိုပ်ႇပၢၼ် ယဝ်ႉပၢၼ်၊ လိၵ်ႈပႃလိၵေႃႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မႃးလၵ်းၼႆႉ(ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၼ်တ င၊ ဢၼ်တ ၼ၊ ဢၼ်တ မ ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်တ မ၊ ဢၼ်တ ၼ၊ ဢၼ်တ င ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ)။
4) မိူဝ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတႅမ်ႈသဵင်ပႃလိ- ၸိူင်ႉၼင်ႇ မဵတ်ႉတႃႇ ၼၼ်ႉ လီဢွၵ်ႇသဵင်ပဵၼ် မဵတ်ႉတႃႇ ၵွႆး (ဢမ်ႇလီ ဢွၵ်ႇသဵင်ပဵၼ်-မႅတ်ႈတႃႇ) ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ(ၶဵတ်ႉတ၊ ဢုပဵၵ်ႉၶႃႇ ၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢွၵ်ႇသဵင် ပဵၼ်ၶႅတ်ႉတ လႄႈ ဢုပႅၵ်ႉၶႃႇ)။ သဵင်ပႃလိတႆးၼႆႉ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈတေမီး- ဢ ဢႃ ဢိ ဢီ ဢု ဢူ ဢေ (ဢမ်ႇမီး ဢႄ ၊ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီး ဢႄ လႄႈ ဢႄ တၢင်ႇၵေႃႈဢမ်ႇမီးလႆႈ)၊ ဢေႃ (သၵ်ႉၵတ) လႄႈ ဢူဝ် (ပႃလိ)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တင်းသွင်တူဝ်(ဢေႃ-ဢူဝ် ၼႆႉ ပဵၼ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ်၊ ပဵၼ် သရ- မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ တူဝ်လဵဝ်ၵၼ်ၵွႆး)။
မႁႃမုင်ႉ (မိူင်းၸႄႈ) 25_03_2013
မၢႆၾူၼ်ႊ 09-49032862 (မၢၼ်ႈ) 00-66-81-7846290 (ထႆး)၊
ဢီႊမဵလ်ႊ- This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it


text:
ဝၼ်းထိ 27/12/2011 ၼႆႉ ၵေႃသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ၵွၼ်းၶေႃ) တင်ႈပဵၼ်ၵေႃသိုဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းတႆးၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 20 ပီတဵမ်၊ ၵေႃသိုဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃပူၵ်းတင်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 1974 ၵူၺ်းၵႃႈမိူဝ်ႈ 26/12/1991 ၶွင်ႇသီႇမႄးပွင်ၸိုင်ႈတႆး SSRC ၸုမ်း ၵၢၼ်မိူင်း တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA (Mong Tai Army) ပႃႈတႂ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ႁူဝ် တႅမ်ႈလိၵ်ႈပၼ်ၶႂၢင်ႉႁႂ်ႈ ၵေႃသိုဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ (The Independence) ပဵၼ်သိုဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၵုမ်းၵမ်၊ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈတႅမ်ႈ ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း၊ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ တိုၵ်းသူၼ်းပူၵ်းတိုၼ်ႇၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးလႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း။
ဝၼ်းထိ 27/12/1991 ၵေႃသိုဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇပဵၼ်ၵေႃၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ လႄႈမီးၸိုဝ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈဝႃႈ (Shan Herald Agency for News) ယူႇတႂ်ႈၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၵုမ်းၸတ်း၊ ၸဝ်ႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ (သၶႁ) ပဵၼ်ၵႅမ်ၽူႈထတ်းထွင်၊ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းၶႂၼ် (Slogan) ၶေႃႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ၊ တႅမ်ႈၾၢၵ်ႇတၢင်တူဝ်၊ သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ မီးလုမ်း (ႁွင်ႈၵၢၼ်) ယူႇတီႈ ႁူဝ်မိူင်း၊ ဢွၼ်ၼႃႈၶုၼ်သႃႇ ဢွၼ်ဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ၵူမ်ႈၼွမ်းၵွမ်းၶဝ်ႈၸူးမၢၼ်ႈ၊ ၼႂ်းၸဝ်ႉပီ 1996 ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ်၊ ၸဝ်ႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ လႆႈၶၢႆႉလုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (ၵွၼ်းၶေႃ) ၶဝ်ႈပၵ်းၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးတိုဝ်းၵမ်ၶေႃႈ ပၼ်ႁႅင်းၸႂ် (ဢမ်ႇမီးၵွင်ႈ၊ မီးၵမ်တႅမ်ႈၵူၺ်းၵေႃႈတေတိုၵ်း) မႃးတေႃႇထိုင်းယၢမ်းလဵဝ်။
ပိုၼ်းၵေႃသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ
ပေႃးမႃးၵွၵ်းတူၺ်းပိုၼ်ႉမိုၼ်ႉသိုၼ်း ယိုၼ်းၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ဢႃယုၸူဝ်ႈႁိုင်ၵွၼ်းၶေႃၸိုင် ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ် ၵွပ်ႇၵူႈၸၢတ်ႈလၢႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိုင်ႈတႆးလႆႈမႃး 53 ပီပၢႆၵေႃႈ ဢႃယုၵွၼ်းၶေႃဢၼ်တႄႇပူၵ်းတင်ႈတႄႉတႄႉ မိူဝ်ႈပီ 1974 ၼၼ်ႉၸိုင်လႆႈ 37 ပီပၢႆၼင်ႇၵဝ်ႇ။
- 1974 ပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈပႃႉၽႃ (ပႅၼ်ႈပုၼ်း) တီႈငဝ်ႈၸိုင်ႈ SURA ပႃႈတႂ်ႈၸဝ်ႈၵွၼ်ႈၸိူင်းဢွၼ်ႁူဝ် ပွတ်းပဵင်းလူင်၊ ပၢင်မႂ်ႇသုင်။
- 1984 တႄႇဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵိူတ်ႇၽႄႈမႃးၸွမ်းၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၽွင်း SSA (တပ်ႉငဝ်ႈသိုၵ်းပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်) ႁူမ်ႈႁွမ်း SURA (ဢၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်) တီႈႁူင်းဢိတ်ႇလိၵ်ႈပၢင်ၵမ်ႉၵေႃႇ ၼႃႈလိၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈပၢင်မႂ်ႇသုင်။
- 1991 လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇတၢင်တူဝ်ၶွင်ႇသီႇမႄးပွင်ၸိုင်ႈတႆး (SSRC) တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ယွၼ်းပဵၼ်သိုဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းၵိုင်ႇၵၢင်သေတင်ႈၸိုဝ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (S.H.A.N) တီႈႁူဝ်မိူင်း (27/12/1991)။
- 1996 ၼႃႈ MTA ပုတ်းပင်းလုလႅဝ်လွင်ႈလႆမိူဝ်ႈႁူဝ်ပီၼၼ်ႉ (02/01/1996) ၶၢႆႉလူင်းပၵ်းလုမ်းၵဵင်းမႂ်ႇသေတႄႇပိုင်ႈ ဢိင် ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈ ထႅမ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၸွမ်းဝတ်ႉတီႈသင်ၶမုၼ်ၸဝ်ႈတႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈ။
- 1997-98 လႆႈတႄႇႁပ်ႉတၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈတီႈၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်မႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢႃးၸၢၼ်ၽိမ်ႊၽႃႊၶဝ် ၸဝ်ႈၸၢင်ႉယွင်ႁူၺ်ႈ ၶဝ်ၸွႆႈလၢတ်ႈၸွႆႈၵမ်ႉထႅမ်။
- 1999-2000 ၸဝ်ႈတႃႇၼ BRC ၶဝ်မႃးၽိုၵ်းသွၼ်ပၼ် လွင်ႈၶေႃႈမုၼ်းၶၢဝ်ႇသၢၼ် information facts လႄႈၵၢၼ်သိုဝ်ႇ media။ သိုပ်ႇၽိုၵ်းသွၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်လၢႆတီႈလၢႆပွၵ်ႈ ႁူမ်ႈၵူၼ်းမွၵ်ႈ 200။ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆး/မိူင်းၶႄႇ။
- 2000 တႄႇပိုတ်ႇဝႅပ်ႉသၢႆႉဢင်းၵိတ်ႉ www.shanland.org
- 2005 ပိုတ်ႇဝႅပ်ႉသၢႆႉမိူင်းလွႆ ၽႃသႃတႆး (21/05/2005)။ www.mongloi.org
- ပိုတ်ႇဝႅပ်ႉသၢႆႉ คนเครือไท ၽႃသႃထႆး (21/05/2009)။ www.khonkhurtai.org
- 2008 ပိုတ်ႇဝႅပ်ႉသၢႆႉ သျှမ်းသံတော်ဆင့် ၽႃသႃမၢၼ်ႈ www.mongloi.org/burmese
- တင်း 4 ၽႃသႃၼႆႉ ႁူဝ်ႁုပ်ႈၵူၼ်းၶိုၼ်ႈတူၺ်းၽတ်ႉၽဵင်ႇၵူႈလိူၼ်မီးသႅၼ်ပၢႆ။
ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃၵိုတ်းယိုတ်းယင်ႉ
တႄႇပၢႆပီ 2010 မႃး ၵေႃသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ လႆႈၵိုတ်းယိုတ်းယင်ႉလွင်ႈဢိတ်ႇပိုၼ်ဢွၵ်ႇပပ်ႉၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ (ၵွၼ်းၶေႃ - Independence) ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈလႄႈ ၵႃႈလႆႈဢိင်တိုဝ်းၵႂၢမ်းသွၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ဝႃႈဢၼိတ်ႉၸ-ၵူႈသမ်ႇ သႅၼ်ပိူင်မိူင်းၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသင်ပဵၼ်ၼိတ်ႉၸ တၢႆတူဝ်မၼ်ႈၵိုမ်း၊ ပဵၼ်ဢၼိတ်ႉၸ ဢမ်ႇမၼ်ႈ ၵိုမ်းတဵင်ႈၼိမ် ဢမ်ႇယိုဝ်ႈယိုတ်းၵိုတ်းသဝ်း တၢႆတူဝ်သေၸိူဝ်ႉသေ ဢၼ်၊တိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၶၢႆႉထွၵ်ႇပုတ်ႈ ၶွၵ်ႇလွၵ်ႇပိူင်ႈႁိူင်ႈၵိူင်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼၸိူဝ်းပဵၼ် Donor, Funder ၶဝ် လူတ်းယွမ်းတတ်းပႅတ်ႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈထိုင်တီႈလႆႈၵိုတ်း ယင်ႉပႅတ်ႈပပ်ႉၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလႄႈ တင်ႈဢဝ်လိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ 2010 ဢမ်ႇသိုပ်ႇဢိတ်ႇပိုၼ်ၵွၼ်းၶေႃ သုတ်းတိူၵ်ႈပႅတ်ႈ တီႈမၢႆ 271 ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႅပ်ႉသၢႆႉမိူင်းလွႆ/คนเครือไท/shanland/သျှမ်းသံတော်ဆင့် ဢၼ်ပဵၼ်ၶၢဝ်ႇတင်းပွင်ႈၵႂၢမ်းၼႂ်း ဢိၼ်ႊတိူဝ်ႊၼႅတ်ႉဢွၼ်ႊလၢႆႊတႄႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးသိုပ်ႇဢွၵ်ႇ မိူၼ်ၵဝ်ႇၵႃႈ။
ၵႂၢမ်းၶႂၼ်- ၶေႃႈၵႅမ်တူဝ်ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ၊ တႅမ်ႈၾၢၵ်ႇတၢင်တူဝ်၊ သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ယိူင်းတိုၵ်း (သိၵ်ႇၼႃႈ၊ လွၵ်ႈသိူဝ်ႈ၊ ပိုတ်ႇၵူၼ်ႈ) ၽူႈၶဵၼ်၊ ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ်ၵၢင်သိုဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းသေတႃႉ ၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်းသမ်ႉဢမ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၸဝ်ႈတႃႇၼမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် (မိူၼ်ၼင်ႇ NED, OSI, EBO, BRC, TNI, INTERNEWS ၸိူဝ်းၼႆႉ) ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1997-98 မႃးႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။
လွင်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃလႆႈၵိုတ်းယိုတ်းၼႆႉ ယၢမ်ႈပွင်ႇလႅင်းလၢတ်ႈၼႄၽူႈလူဢၢၼ်ႇပၼ်ႁႅင်းၶဝ်ဝႆႉလၢႆ လိူၼ်ဢွၼ် တၢင်း။ ၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ သေးလၢႆၸႂ်ႉလဵၵ်ႉၸွမ်းလူင်လၢင်သေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၸၢင်ႈၸွႆႈလႆႈ၊ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽႄႈ ၵွၼ်းၶေႃၼိုင်ႈၵမ်း 3,000 ပပ်ႉ (ပႃးၸဵမ်ၵႃႈသူင်ႇပိုၼ်ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၵူႈတီႈၵႃႈယိုၼ်းၶိုတ်း လႆႈ) ၼႆႉယေႈလိူၼ်လိူၼ် သဵင်ႈ ငိုၼ်းမွၵ်ႈ 60,000 ဝၢတ်ႇပၢႆ (ႁိမ်း 2 လၢၼ်ႉပျႃးငိုၼ်းမၢၼ်ႈ)။
"ၵွၼ်းၶေႃ" ၶူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်း - ႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵွပ်ႇၵူႈၸၢတ်ႈ
ၵေႃသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ (ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ) ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ၊ ပပ်ႉၸိူင်းလႅဝ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ႈၶူဝ်းၵိုတ်းပုတ်ႈပူၺ်ႈ (ဢမူၺ်ႇ) ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵၢၼ်ၵွပ်ႇၵူႈၸၢတ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်၊ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်းမႃးၼိုင်ႈပွတ်း ၼိုင်ႈတွၼ်ႈ-ဢမ်ႇထၢၼ်ႇ မီႈၵေႃႈၶီႈၶင်ႈ၊ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ်ယၢမ်ႈမီးၽူႈထၢင်ႇထိူမ်ႁၼ်ၽိတ်း ၶႃႉၶၢႆသႄႉသွမ်းဝႃႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်တွႆႇႁွၵ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶၢႆၵိၼ်ၶၢဝ်ႇယိပ်းမၼ်ႈတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇယူႇလွတ်ႈၶဝ်ၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ ယူႇတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈတႄႉမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵေႃႈပၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵၢၼ်ၵွပ်ႇၵူႈၸၢတ်ႈႁဝ်း ၼိုင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းပဵၼ်ပဵၼ်မႆႉၼိုင်ႈဝႃးၶႃးၼိုင်ႈ တႅပ်း ၼႂ်းတွၼ်ႈလမ်ႇလွင်ႈလူင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းလွၵ်းတွၼ်ႈၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလူင်ဢၼ်ၸၢင်ႈ တႅပ်းတတ်းပၼ်ၵမ်ႊၸႃတႃ လွင်ႈလိပ်းလွင်ႈတၢႆလူင် ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းတႅမ်ႇမဝ်မၢင်လဵၵ်ႉလွၵ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈႁဵတ်းၵွၼ်းၶေႃမႃးၼႆႉ ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်းၸုမ်းသိုဝ်ႇ ၸိူဝ်းပိူၼ်ႈၵေႃႇတင်ႈလိုၼ်းႁဝ်း (မိူၼ် New Era, Irrawaddy, Mizzima) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸိုင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်း၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ ငိုၼ်း၊ တင်းမေႃလွၵ်းလၢႆးႁဝ်းၵူႈၾၢႆႇ ဢမ်ႇ ၶိုတ်းပဵင်းပိူၼ်ႈ-ပဵၼ်လၢႆး 4 ၼိဝ်ႉတူမ်း 20 ႁူးလႄႈ လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းၽိတ်းပိူင်ႈၵေႃႈၵႆႉမီး၊ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် (ပွင်ႈႁဵၼ်း) ၵေႃႈမီးၼမ်၊ ယၢမ်ႈလႆႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတွၵ်ႉတႅၵ်ႉၵၼ်တင်း လၢႆလၢႆၸုမ်းလၢႆလၢႆၾၢႆႇ၊ ၸဵမ်ၸုမ်းၵိုတ်းသိုၵ်း၊ ၸုမ်းတိုၵ်းသိုၵ်း၊ ၸုမ်းသင်ၶ၊ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းဢမ်ႇၵိုတ်း၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လွင်ႈၼႆႉၸဵင်ႇမုင်ႈလွၵ်းႁၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်သိုဝ်ႇ Media သမ်ႉဢမ်ႇသူႈမိူၼ်ၸဵင်ႇမုင်ႈ ၽူႈၼမ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မိူင်း ၽူႈတူင်ႉတိုၼ်ႇ Activists ၶဝ်။
လၢႆးတႅမ်ႈတိုၵ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼႆႉ ယိပ်းတိုဝ်းႁဵတ်းၸွမ်းၵႂၢမ်းသွၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထ 2 ၶေႃႈ (တႅမ်ႈ/လၢတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်-ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်) ၵေႃႈႁင်းမၼ်း၊ မၢင်ပွၵ်ႈဢဝ်လိူတ်ႈလူမ်းတႅမ်ႈ လိူဝ်သေ ဢဝ်ဢွၵ်းဢေႃ/ႁူဝ်ၸႂ်တႅမ်ႈၵေႃႈႁင်းမၼ်း၊ မၢင်လွင်ႈတႅမ်ႈ/လၢတ်ႈၽႃႇမႆႉဢမ်ႇဝႄႈတႃ ဝႃႈသိုဝ်ႈတိုဝ်ႉၸၼ်းၵေႃႈ ႁင်းမၼ်းလႄႈ လႆႈၽတ်ႉယွၼ်ႈတိူဝ်ႉသၢင်ႈၵႂႃႇၵေႃႈမီးမႃး၊ ၶႂ်ႈယွၼ်းၼွမ်းၽူႈလူဢၢၼ်ႇၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းတင်းလၢႆ ပွႆႇဝၢင်းပၼ်လွင်ႈသူပ်းတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ် ပူၼ်ႉပႅၼ်ၽိတ်းမႅၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ယႂ်ႇယႂ်ႇၼမ်ၼမ်။
မႂ်ႇသုင်ၼပ်ႉယမ်
ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (27/12/2011)


text:
1.တုင်းထွမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်း ၶေႃႈပူင်ၶေႃႈသင်ႇတႅတ်ႈ ၼႅတ်ႈ။ တုင်းထွမ်ႇ ႁဵတ်း ၸွမ်းလႅတ်းသႅဝ်းၽႂ်းၽၢႆ။
2. ႁၵ်ႉႁူမ်ၼပ်ႉယမ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်။
တၢင်းတိုဝ်းၵမ် 10 ပိူင်ဝႆႉတေႃႇမူႇၸုမ်းၸၼ်ႉပႃႈၼိူဝ်
1.တုင်းထွမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်း ၶေႃႈပူင်ၶေႃႈသင်ႇတႅတ်ႈ ၼႅတ်ႈ။ တုင်းထွမ်ႇ ႁဵတ်း ၸွမ်းလႅတ်းသႅဝ်းၽႂ်းၽၢႆ။
ထဝ်ႈတၢႆၼမ်လၢႆ- ဢမ်ႇတၼ်းႁၼ်လႆႈမိူင်း
ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိူဝ်းယႂ်ႇၵႄႇထဝ်ႈဢမ်ႇတၼ်းထူပ်းႁၼ်လႆႈဝၢၼ်ႈလႆႈမိူင်းသေ တၢႆၵႂႃႇၼႂ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်မိူင်း ၵေႃႈၼမ်ၼႃႇ။ ၵူႈပွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 40-50 ပီပူၼ်ႉမႃးၽူႈဢွၼ် ႁူဝ်ၵမ်ႈ ၽွင်ႈပၼ်ႁႅင်းၸႂ် - ထႅင်ႈ 5 ပီ ထိုင် 10 ပီ မိူင်းတႆး ၵွၼ်းၶေႃၼႄႉၼွၼ်း -ဝႃႈၼႆသေႁိုင်ၼၢၼ်း မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ဢမ်ႇပဵၼ်မႃးၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်(ၵႂၢမ်းၾၼ်) တၢင်းမုင်ႈမွင်း ႁၢၼ်ႉတေႃႇပေႃးပူၵ်း တင်ႈ SSA, SNA (သိုၵ်းႁၢၼ်ၸိုင်ႈတႆး- ၵဵင်းတုင် ၸုမ်းၸဝ်ႈငႃးၶမ်း)၊ SURA တႅၵ်ႇယဝ်ႉႁွမ်း -ႁွမ်းယဝ်ႉတႅၵ်ႇ - ၸုမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉၸုမ်းၼိုင်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ ၸုပ်ႈသိုပ်ႇၸုပ်ႈ။
ၸဝ်ႈသႅင်သိုၵ်း
တင်း 3 ၶေႃႈၼႆႉ လီလႆႈထတ်းသၢင်ႁူႉၸႅင်ႈလႅင်း ႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈၸႅင်ႈလႅင်း လႄႈ လီလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၸႅင်ႈလႅင်း။ ပေႃးတေပိုတ်ႇၼႄႁႂ်ႈ တႅၵ်ႇလႅင်း- တေလႆႈႁူႉတူဝ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလဵၼ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်းဢီႈသင် ?
ၽူႈႁူႉႁၼ် - လီၸုင်ၸၼ် ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉတၼ်
ၵဝ်ၶႃႈပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းယၢမ်ႈၵိၼ် ယၢမ်ႈထၢမ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းသိပ်းသၢဝ်းပီ ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ မီးတူဝ်ထူပ်း လႆႈႁူပ်ႉလႆႈၺႃးၸုမ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇလၢႆမူႇလၢႆ ၸုမ်းလၢႆၸုပ်ႈလၢႆပၢၼ်။
တႆးလႄႈပိူၼ်ႈ - ငိူၼ်ႈလၢႆးဢၼ်ယၢၼ်ႁၢင်ႇ
"ၵဝ်ၶႃႈယၢမ်ႈႁဵၼ်းႁူႉလွင်ႈတႆးၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယု 10 ၶူပ်ႇပၢႆ။ ယၢမ်ႈဝူၼ်ႉလွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းတႆးၵွၼ်းၶေႃ။ ယၢမ်ႈၾၼ်တႃႇႁႂ်ႈမီး ႁေႃၶမ်းတႆး။ ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်ၵဵင်းမႂ်ႇ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းႁူႉၸၵ်းလုင်းငိူၼ်ႈၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈၸၢင်ႉယွင်ႁူၺ်ႈၶဝ်။ တင်ႈတႄႇဢႃႇယု 20-30 မႃးတေႃႇ 60 ပၢႆၼႆႉ ႁူႉႁၼ်ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၸုမ်းတႆး လွင်ႈတႆးၽွင်ႈ။ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈယူပ်ႈယွမ်းၵႂႃႇၼမ်။ ယၢမ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ပွႆးၶူးမေႃတီႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ်။ ပေႃးပဵၼ်ပွႆးတႆး-ၵူၼ်းတူၺ်းထွမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇမီးၼမ်။ ၵူၼ်းတူၺ်း ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး မီးဢိတ်းဢွၼ်ႇ။"
More Articles...
Page 1 of 3


text:
ပၢင်ၵႅဝ်ႈ ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 67 ၼီႈ၊ ဢၼ်တေၸတ်းတီႈ ငဝ်ႈငုၼ်းလွႆတႆးလႅင်း၊ ၸိူၼ်းဝွၵ်ႇထိုင် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၼပ်ႉႁဵင် ပႃးၸဵမ်ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။
ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ (2014) တေထိုင်ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 67 ပီသေ ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆး ၶုၵ်းထူပ်းဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး တီႈလွႆတႆးလႅင်း။ လွင်ႈၼႆႉ ဝွၵ်ႇၸိူၼ်းထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး တႃႇ 55 ၸႄႈဝဵင်း၊ ႁူမ်ႈၵူၼ်း 2 ႁဵင်ပၢႆ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ လႆႈဝွၵ်ႇၸိူၼ်းပႃး ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈမၢႆ 2 ၸုမ်းၶိုင်ပွင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (UPWC) ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း မႃးပဵၼ်ၶႅၵ်ႇၶိုၵ်ႉတွၼ်း။
ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ RCSS/SSA ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်လၢဝ်သႅင် ပိုတ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းၶႃႈႁၸိူၼ်းဝွၵ်ႇဝႆႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ပႃးၸဵမ်ၸုမ်းၶိုင်ပွင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (UPWC) ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဝွၵ်ႇၸိူၼ်းထိုင်ၵူႈၾၢႆႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ဢမ်ႇမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ- ဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ဢူးၺူဝ်ႇဢူင်းမိၼ်ႉ လုမ်းသုၼ်ၵၢင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မၢၼ်ႈ (MPC) ၶွင်ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း လၢတ်ႈဝႃႈ- ပိူဝ်ႈတႃႇၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတၵ်းလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶၢဝ်းတၢင်းဢၼ်ၼႆႉ တူဝ်ၽွင်းလူင် ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း ၵေႃႈ ၶႂ်ႈၵႂႃႇယူႇ ဝႃႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေၵႂႃႇဢမ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလၢတ်ႈပႃး။
ၵူၼ်းၸမ်ၸႂ် ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ- ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တီႈလွႆတႆးလႅင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈငိၼ်းဝႃႈမၼ်းတေသူင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ ယွင်ႈၵုၼ်းမုၼ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၸူးငဝ်ႈငုၼ်းလွႆတႆးလႅင်းယူႇ- ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 67 ပီၼႆႉ ၼွၵ်ႈသေတီႈလွႆတႆးလႅင်းယဝ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ တေၸတ်းႁဵတ်းလၢႆလၢႆၸႄႈဝဵင်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း၊ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းတူၵ်းႁွတ်ႈ ထိုင်ဝႆႉၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွင်ပဵၼ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵႆႉၸတ်းႁဵတ်းတီႈၽႂ်ႁဵင်းမၼ်းယူႇ။
လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ 7 ဝၼ်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈလၢႆၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၼ်းမိူင်းတႆး၊ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ႁိုဝ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (Shan State National Day) ၼႆႉ တႄႇတင်ႈမီးမႃးမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထိ 07/02/1947 ။ လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ 11 ဝၼ်း 1947 ၽူႈၼမ်း ၸိုင်ႈတႆး တင်း ၸဝ်ႈၾႃႉ လႆႈၸ်ႂၵၼ်တႅပ်းတတ်းလိူၵ်ႈဢဝ် ဝၼ်းထိ 07/02/1947 ပဵၼ်ဝၼ်းၸၢတ်ႈ၊ တုင်းၸၢတ်ႈလိူင်ၶဵဝ်လႅင် ၼႂ်းၵၢင်ဝူင်းလိူၼ်ၶၢဝ်၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸၢတ်ႈ “ၶိူဝ်းႁဝ်းၶိူဝ်းရႃႇၸႃႇ” 3 ပိူင် လႄႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆး ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၼမ်ႉသၼ်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ (ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပလွင်ႈ) လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ 3 ပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈပိူင်မဵတ်ႇမၢႆ တၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း။
ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ 7 ဝၼ်း ယင်းပဵၼ်ၽၵ်းတူသဵၼ်ႈတၢင်းယၢင်ႈၸူး ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ 12 ဝၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ဝၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇမီးဝၼ်းထိ 7 ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးဝၼ်းထိ 12 ဢၼ်လူင်းလၢႆး မိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်သေ ၵေႃႇတင်ႈမႃးၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။


text:
ၵူၼ်းႁဝ်းၵမ့်ၼမ်ဝူၼ့်သွၼ်ႇဢဝ်ပဵၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး သူၼ်ႇတူဝ်သေႁဵတ်းႁႃဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်သၽႃႇဝတူၼ်ႈမႆ့ မေႃႇႁႄႈ ၸိူဝ်းၼႆ့မႃးပဵၼ်ၽွၼ်းလီတူဝ်ၶဝ်။ ၵူၺ်းဢၼ်ပဵၼ်သၽႃႇဝၼႆ့တႄ့ ပေႃးဢမ်ႇမီးတီႈတႃႇ တေပိုင်ႈဢိင်ၵၼ်ယဝ့်ၼၼ့်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတေလႆႈ ႁၼ်ၽွၼ်းႁၢႆ့ၸႃႉၼင်ႇဢၼ်လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃး။
1. ႁဵတ်းႁႂ်ႈပႃႇမႆ့တူၼ်ႈမႆ့မၢင်လူင်း ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ့်တိူဝ့်ပၢႆးယူႇလီႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပၢႆးယူႇလီႁဝ်းဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၊ မီးၽွၼ်းၸႃႉထိုင်သၽႃႇဝလိၼ် / ၼမ့် / လူမ်းၵတ်း လူမ်းယဵၼ် လူမ်းမူတ်းသႂ် ဢိၵ်ႇတင်းတူဝ်သတ်း လႄႈတူင်ႇဝိူင်း ႁိမ်းႁွမ်း။
2. လိၼ်ၸၢင်ႈၵိုင့်ၵၢင့်ၵူၼ်ႇမႃး ၊ ၵွပ်ႈတူၼ်ႈယိူဝ်ႈယႃႈႁႅင်ႈတၢႆ ယွၼ့်တႅပ်းမႆ့သေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ့်ၾူၼ်ဢၼ်တူၵ်း လူင်းမႃး ထွင်းဢဝ်လိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ့်လႆၵႂႃႇၸွမ်းၼမ့်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁွင်ႈၼမ့်တိုၼ်ႈမႃးတိၵ်းတိၵ်း။
3. ပေႃးၾူၼ်တူၵ်းလူင်းႁႅင်း ယွၼ့်ၼမ့်ၸိူဝ်းလႆယူႇၼၼ့်ဢမ်ႇမီးတူၼ်ႈမႆ့ၸုပ်ႇဝႆ့လႄႈႁဵတ်း ႁႂ်ႈၼမ့်ၵိုင့်ၵၢင့်ထူမ်ႈ။
4. ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃး လိၼ်ႁႅင်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵိၼ်သင်ၼႂ်းၶၢဝ်းမႆႈ။
5. ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ဢၢႆႁွၼ့် ဢုပ့်ဢၢဝ့်လူင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းႁွၼ့်မႆႈမႃးတိၵ်း တိၵ်း။
6. ၼမ့်ၸိုၼ်ႈသႂ် ၼမ့်မူတ်းသႂ်ၸွမ်းလူၺ်ႈသၽႃႇဝၼၼ့်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈလူတ်းယွမ်းၵႂႃႇ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၼမ့်ဢၼ်ဝူၺ်ႇႁင်ႈၵႂႃႇ။
7. ပႃႇမႆ့ပဵၼ်တီႈယူႇၶွင် တူဝ်သတ်းလႄႈ တူၼ်ႈၽၵ်း တူၼ်ႈယႃၼၼ့်ၵေႃႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း မႃးၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်သတ်း တူၼ်ႈၽၵ်း ႁူဝ်ၽၵ်းႁူဝ်မၼ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ့်မူတ်း သဵင်ႈၵႂႃႇယွၼ့်တႅပ်းမႆ့။
ၸၢႆးသႅင်လီ


text:
ၶွမ်ႊပၼီႊၸတ်းႁႃၵၢၼ်ငၢၼ်း ဝိၼ်းဝိၼ်းလၢၼ်းၼႃး၊ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁပ်ႉႁဵတ်းဝႂ်ပၢတ်ႊသပွတ်ႊ၊ တေႃႇဝႂ် ဝီႊသႃႊ ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းၶႂ်ႈၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းထႆးလႄႈ ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ႁႂ်ႈယူႇသဝ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈ။
တႆးပွၵ်ႈမိူဝ်းလူင်းၸိုဝ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁဵတ်းဝ်ႂၵပ်းတူဝ် ႁႂ်ႈဢဝ်ပၢသ်ႊသပွတ်ႊ ဢွၵ်ႇမိူဝ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်
ပီႈၼွင်ႉတႆး ၸိူဝ်းပႆႇမီးၸိုဝ်ႈၼႂ်းသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ပႆႇမီးဝႂ်ၵပ်းတူဝ် လုၵ်ႉမိူင်းထႆးပွၵ်ႈမိူဝ်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇလူင်းၸိုဝ်ႈ (သႂ်ႇၸိုဝ်ႈ) ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းဝႂ်ၵပ်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉသၢႆလႄႈ ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ထုၵ်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ တင်းၸဝ်ႈလူတ်ႉၸဝ်ႈၵႃးၶဝ် လွၵ်ႇလႅၼ်ဢဝ်ငိုၼ်းၼမ်။
ၼႅင်ႈၶၢႆႇသုၼ်ႇလႆႈႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ၵဵင်းမႆႇ တုၵ်းယွၼ်း သုၼ်ႇလႆႈႁႅင်းၵၢၼ်
ၼႂ်းဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း လုမ်ႈၾႃႉပီၼႆႉ ၼႅင်ႈၶၢႆႇသုၼ်ႇလႆႈ ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ၊ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈ ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း တီႈဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ၵဵင်းမႆႇ။ ႁွင်ႉမွၵ်ႇ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈထႆး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း၊ ယိုၼ်ႈလိၵ်ႈတုၵ်းယွၼ်း လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈႁႅင်းၵၢၼ်။
မူလၼိထိမႅပ်ႊဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ တေႃႇၼၢင်းယိင်းလႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ
ၸုမ်းမႅပ်ႊ (MAP) ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်းလႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၼႂ်းဝၼ်း ၵိုတ်းယုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ် ၼၢင်းယိင်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း။
ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ် ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ
ဢိင်ၼိူဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ် ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇသေ လုင်းၸၢႆးဢၢႆႈပဝ်း လူင်းဢႅဝ်ႇ ယဵမ်ႈပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ၸွမ်းပၢင်သဝ်းႁႅင်း ငၢၼ်းတႆး၊ တွင်ႈထၢမ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈဝႂ်ၵပ်းတူဝ်လႄႈ တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်။
More Articles...
Page 1 of 10


text:
ဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 50 ပီတဵမ် (ပီၵွၼ်းငိုၼ်း) ၸဝ်ႈတူၼ် ၶူးလူင် ဝိၸႃရၼ ၼႃယၵ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသတ်ထမ်မ ပႃရၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ပိတၵ ဝဵင်းပၢင်လူင် ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းပႃး ပၢင်ၸူၵ်းၶႅပ်းဝႂ် လူႇတၢၼ်း (လၢၼ်ႉၸဝ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇ) ပၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ 700 တူၼ်။
တီႈပၢင်ၸူၵ်းၶႅပ်းဝႂ် ၸဝ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇၼၼ်ႉ ရၢင်းဝလ်း(သူး) တီႈၼိုင်ႈပဵၼ်လူတ်ႉၶိူင်ႈ ရၢင်းဝလ်း(သူး) တီႈသွင် ငိုၼ်းၼိုင်ႈသႅၼ်ပျႃး ၊ ဢမ်ႇမီးရၢင်းဝလ်း(သူး) ပဝ်ႇ ၼႆ ၸဝ်ႈတူၼ်ႈၶူးလူင်သိူဝ်ၵွၼ်းမိူင်းလၢတ်ႈ။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဝိၸႃရၼ လၢတ်ႈဝႃႈ “ ႁဵတ်းပၢင်လူႇတၢၼ်း ၸဝ်ႈဝေႇသၼ်ႇၼႆႉလီဢေႃႈ မၢႆတွင်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၵေႃႈၸႂ်ႈ။ လႆႈၸူမ်းသိူဝ်းၸွမ်းတၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း” ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်လူႇတၢၼ်း ၸဝ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇၼႆႉ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဢွၼ်ႁူဝ်တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃးမၼ်းၸဝ်ႈသေ ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လူႇတၢၼ်း၊ ၸဝ်ႈတႃႇၼလူင် ပႃႈၼၢင်းငိုၼ်းသႅင် (ပႃႇငူၺ်ႇၵီႇ) ၸဝ်ႈၶွင်ႁူင်းယႃႈယႃၸၢင်ႉႁူၵ်းတူဝ်ၵေႃႈ လူႇတၢၼ်း ယႃႈယႃၵႃႈၶၼ် 25 သႅၼ်ပျႃး ။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ယင်းလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ “လႆႈဝွၵ်ႇၸိူၼ်းထိုင် ၸဝ်ႈသင်ၶ 108 ၵျွင်း။ ပီႈၼွင်ႉတၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး တီႈၸမ်တီၵႆ။ ပွႆးဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၵိုၼ်းလီတင်း 3 ဝၼ်း” ။
ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်းဝၼ်းထိ 9 ထိုင် ဝၼ်းထိ 11 ။ ၼႂ်းဝၼ်းထိ 11 ( လိူၼ် ၵမ်မႂ်ႇ 11 ၶမ်ႈ) ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈတူၼ်ၶူး ႄလႈ လႆႈယၢတ်ႇၼမ်ႉလူႇတၢၼ်း။
ၼႃယၵ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသတ်ထမ်မ ပႃရၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ပိတၵ ဝဵင်းပၢင်လူင် ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဝိၸႃရၼၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ1964 လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ 11 ၶမ်ႈ ။ ယၢမ်းလဵဝ် ဢႃႇယုၸဝ်ႈတဵမ် 50 ၊ ဝႃႇသႃၸဝ်ႈလႆႈ 30 ဝႃႇ။ ပေႃႈၸဝ်ႈၸိုဝ်ႈ လုင်းၸၢင်းၵွၼ်း မႄႈၸဝ်ႈပႃႈၸၢင်းၼုမ်ႇ ယူႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဝေႃႇငိုၼ်း ၸေႊဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈၵဝ်ႈၶူပ်ႇ လႆႈမႃးႁဵၼ်းပၺ်ၺႃတီႈ ဝတ်ႉၵျွင်း ပိတၵ ဝဵင်းပၢင်လူင်။


text:
ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၵတိၶဝ်မီးဝႆႉၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးတင်းသဵင်ႈ ပဵၼ်မိူင်းယူႇတႂ်ႈႁေႃၶမ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ပီ 1890 လိူၼ်မၢတ်ႉၶ်ျၼႆႉ ႁဵတ်းပွႆးၼွပ်ႇမွပ်ႈ သၼတ်ႉ(SANAD) ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၵႃႈတီႈတပ်ႉဢိင်းၵလဵတ်ႈ မိူင်းသွၵ်ႇ ႁိမ်းၼွင်ႁၢႆးယႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 1894 လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ၿိူဝ်ႊရ် ဝၼ်းထိ 15 ၼႆႉ တပ်ႉမိူင်းသွၵ်ႇ ၶၢႆႉမႃးဝဵင်းတူၼ်ႈတီး (တွင်ႇၵီျး) သေ ဢဝ်ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈမိူင်းတႆး။
ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၸႅၵ်ႇႁဵတ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၼိုင်ႈပွတ်းၼႆႉ ဢဝ်ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႃႈလိၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႉ မႃးယိပ်းၵုမ်း။ တင်းမိူင်း သမ်ႉဢဝ်ၸွမ်ၶွမ်ႊ မသိျၼ်ႊၼိူဝ်ႊ ၼင်ႈလုမ်းတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈ တီးသေယိပ်းၵုမ်း။တႂ်ႈမၼ်းမီး ၵႅမ်ၶွမ်ႊမသိျၼ်ႊၼိူဝ်ႊၼိုင်ႈၵေႃႉ ၼင်ႈလုမ်းတီႈ လွႆယဵဝ်ႈ။
ဝဵင်းဢၼ်ယူႇၼိူဝ်လွႆသုင်မီးရႃႇသီႇၾႃႉၾူၼ်ၵတ်း ယဵၼ်လီမိူၼ်ၼင်ႇဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၵလေႃး၊ လွႆမူၺ်၊ လွႆလႅမ်၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ (မေႇမဵဝ်ႉ) ၸိူဝ်းၼႆႉ တၢမ်တူဝ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ။
မိူင်းတႆးၼႆႉ ၸႅၵ်ႇႁဵတ်း (33) ၸေႊမိူင်းဢွၼ်ႇသေ ဝႆႉၸဝ်ႈၾႃႉ (6) မိူင်း၊ ၸဝ်ႈၵိၼ်မိူင်း (12) မိူင်း၊ ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸေႊတွၼ်ႈ (3) မိူင်း၊ ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၸေႊဝဵင်း (2) မိူင်း၊ ဝၢႆးလင်မႃးတင်းသဵင်ႈ ပဵၼ်မႃးမိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉတင်း (33) မိူင်းယဝ်ႉ။
ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈဢဝ်မိူင်းတႆးပဵၼ်မိူင်းယူႇတႂ်ႈႁေႃႈၶမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၵႅတ်ႇၶႄႁေႉၵင်ႈပၼ်ၼၼ်ႉသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉႁင်းၶေႃၶေႃ။ တင်ႈတႄႇပီ 1897 မႃး ဢဝ်မိူင်းတႆးဝႆႉပဵၼ်ၸေႊမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင် းမၢၼ်ႈသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ ၸုမ်းၸွႆႈၵၢၼ် (ၸုမ်းၵိူဝ်းၵုမ်) Counsellors ၵႅမ်ၸဝ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ (DEPUTY OF GOVERNOR) ဢၼ်မီးတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၼႂ်းၸုမ်းၵိူဝ်းၵုမ်ၼႆႉ သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ (5) ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ (2) ၵေႃႉ၊ မၢၼ်ႈ (1) ၵေႃႉ၊ တႆး (1) ၵေႃႉ တင်းမူၼ်း (9) ၵေႃႉ။ လွင်ႈဢဝ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်ႈပဵၼ် ၸေႊမိူင်းၼိုင်ႈဢၼ် သေ ဝႆႉတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်ၶတ်း မႃးတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီ 1920 ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢဝ်မိူင်းတႆး တၢင်းတူၵ်းၼမ်ႉၵဵဝ်-သွင်သူပ်း၊ ၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ဝဵင်းသိူဝ်၊သိင်ၵလႅင်း ၶမ်းတီႈၸိူဝ်းၼႆႉ သႂ်ႇပႃးပႅတ်ႈၼႂ်းတိူင်းၸေႊၵႅင်ႇ (ၸၵႅင်း) မိူင်းမၢၼ်ႈ။
မိူင်းၵွင်၊ မိူင်းယၢင်းတႄႉ ထုၵ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈၽူဝ်းတေႃႇ (1782-1919) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 1922 ဢိင်းၵလဵတ်ႈတင်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး (FEDERATED SHAN CHIEF COUNCIL) ဢဝ်မိူင်းတႆးတင်ႈပဵၼ် မိူင်းတႆးႁူမ်ႈတုမ် (FEDERATED SHAN STATE)။ ၼႂ်းၶွင်ႊသီႊမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၶွမ်ႊမသိျၼ်ႊၼိူဝ်ႊ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵႅမ်ၶွမ်ႊမသိျၼ်ႊၼိူဝ်ႊ သမ်ႉပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ။ ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ပဵၼ် ၽူႈၼမ်းၼႂ်းသေၸဝ်ႈၾႃႉ (33) ၸဝ်ႈၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း။
ထိုင်မႃး 1935 ယွၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်သၢၼ်ၶတ်းမႃးလႄႈ တင်ႈတႄႇပီ 1897 မႃး လွင်ႈဢဝ်မိူင်းတႆး ပဵၼ်ၸေႊမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယႃႉပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄၽွင်းငမ်းပဵၼ် သွင်မိူင်းႁင်းၽႂ် ႁင်းမၼ်းတေႃႇထိုင်လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်းၶေႃ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၶဝ်ၶတ်းၸႂ်လႄႈၼႂ်းၶွင်ႊသီႊမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း ၶုၼ်ၽွင်းငမ်း (GOVERNOR) သေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။တင်ႈတႄႇ ၼၼ်ႉမႃး လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၼႆႉ ဢႃႇၼႃႇမၼ်းႁွတ်ႈမႃးၼႂ်းၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ တႃႇတေဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႂ်းမိူင်းတႆးမီးဝႆႉမၢႆမီႈ (10) ၶေႃႈၵူၺ်း၊ ဢဝ်မၢႆမီႈ (10) ၶေႃႈၼႆႉယိပ်း ၵုမ်းၽွင်းငမ်းမႃး ႁႂ်ႈတင်းမိူင်း ပေႃးမီးလွင်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
1ႉ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉ-ပၼ်တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)တၢႆ။
2ႉ လွင်ႈဢဝ်တၢႆၵူၼ်း - တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)တၢႆ၊ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၶွၵ်ႈတေႃႇၸူဝ်ႈ၊ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၶွၵ်ႈလႄႈ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ငိုၼ်း။
3ႉ လွင်ႈၶိုင်ငႃဢဝ်တၢႆ တူဝ်ၵဝ်ႇဢမ်ႇၼၼ်ပိူၼ်ႈ - တူၼ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၶွၵ်ႈ (7) ပီ၊ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ငိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် တင်းသွင်ဢၼ်။
4ႉ လွင်ႈၸူၼ်-တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၶွၵ်ႈထိုင် (8) ပီ၊ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ငိုၼ်း တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၶွၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၼင်ႇၵၼ်။
5ႉ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇ- တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ငိုၼ်း 200။
6ႉ လွင်ႈၵၼ်ႉၸၼ်ၼၢင်းယိင်း- တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၶွၵ်ႈ (7) ပီ၊ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ငိုၼ်း 300 တင်း တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၶွၵ်ႈ။
7ႉ လွင်ႈလၵ်ႉလႄႈ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ဢၼ်လဵၵ််ႉဢၼ်ၼွႆႉ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ငိုၼ်း (တေလႆႈသၢႆႈတႅၼ်းၶိုၼ်း)။
8ႉ လွင်ႈလၵ်ႉဢဝ်မေးပိူၼ်ႈ- တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ငိုၼ်း 300။
9ႉ လွင်ႈၶႂ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းၾၢႆႇၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၼိုင်ႈၶိုင်ႈၸွမ်းၼင်ႇ တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ဢၼ်တတ်းမၵ်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉ။
10ႉ လွင်ႈတၢင်းၽိတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်-ပၼ် တူတ်ႈ(တၢမ်ႇ)ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းၼႂ်းမိူင်းတႆးမီး။
လၢႆးဢိင်းၵလဵတ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼိူဝ်မိူင်းတႆးၼႆႉ ပၼ်ၶႂၢင်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃသေ ၼိူဝ်ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸိမ်ယုင်ႈ ၸွမ်းသင်၊ ယူႇၾၢႆႇ ၼိူဝ်ၵုမ်းၸွႆႈပၼ်ၵူၺ်း၊ ပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၼႃႈၽိူၵ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ၽူႈလၵ်ႉၵူၼ်ၸူၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီး၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်။ ၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇမႃးၵႃႉ ၶၢႆလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ၊ ဢမ်ႇလႆႈၵူဝ်ႁႄသင်။
ပႃႈတႂ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႃႈၽိူၵ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼႂ်းမိူင်းတႆးဢၼ်ယႂ်ႇလူင်မီး (3) ပိူင်ၵူၺ်း။ (1) မေႃႇငိုၼ်း ၼမ်ႉတူႈပၢင်ႁႆး၊ (2) ၵၢၼ်မႆႉလႄႈ (3) ၼဵင်ႈႁႅင်ႈ၊ ၵၢၼ်တင်းသၢမ်ပိူင်ၼႆႉ ၸဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယိပ်းၵမ်ဝႆႉ၊ မေႃႇငိုၼ်းၼမ်ႉတူႈၵေႃႈ ၶွမ်ႊပၼီႊၿိူဝ်ႊမႃႊ ၶေႃႊပူဝ်ႊ ရေႊသျိၼ်ႊ(BURMA COOPERATION)၊ ၵၢၼ်မႆႉၵေႃႈ ၶွမ်ႊပၼီႊၿွမ်ႊပေႊၿိူဝ်ႊမႃႊ(BOMBAY BURMA)၊ ၵၢၼ်ၶုတ်းသႅင် မိူင်းၵုတ်ႈၵေႃႈ ၿိူဝ်ႊမႃႊရႛႊပီႊမၢႆႊ(BURMA RUBIES MINE) ယိပ်းၵုမ်းႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ်ၵၢၼ်တေႃႉမႆႉတေႃႉႁႄႈလႄႈ တေႃႉတၢင်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇလိပ်းမႃးၶၢႆၼႂ်းမိူင်းတႆးပေႃးငၢႆႈလူမ်ၼၼ်ႉ ဢိင်ႊၵလဵတ်ႊၶဝ်မႃးႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်း လူတ်ႉၾႆး။
တၢင်ႈလူတ်ႉၾႆးဝဵင်းတႃႇၸီႇလႄႈႁၢႆးဝူဝ်း ပိုတ်ႇပီ 1922
တၢင်းလူတ်ႉၾႆးဝဵင်းတႃႇၸီႇလႄႈသူၺ်ႇၺွင်ႇ ပိုတ်ႇပီ 1924
တၢင်းလူတ်ႉၾႆးမၼ်းတလေးလႄႈသီႇပေႃႉ ပိုတ်ႇပီ 1898
တၢင်းလူတ်ႉၾႆးမၼ်းတလေးလႄႈလွႆယဵဝ်ႈ ပိုတ်ႇပီ 1900
(ၶူဝ်ၵိုတ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၾႆးၵႄႈၵၢင်ၼွင်ၶဵဝ်-ၵျွၵ်ႉမႄးၼၼ်ႉ ယၢဝ်းထိုင် 2260 ထတ်းယဝ်ႉ။)
ၾၢႆႇပၼ်ႇၺႃႇမိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇတဵၵ်းတဵင်လိၵ်ႈလၢႆး ပၢႆၵမ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးသေတႃႉ ႁႂ်ႈပၼ်ႁႅင်းၵေႃႈဢမ်ႇမီး၊ ၵၢၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉပၼ်ႇၺႃႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ပိုၼ်ႉထၢၼ် တီႈဝတ်ႉ (ၵျွင်း) မုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်ၵူၺ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ -မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ ၶဝ် တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ လုၵ်ႈလၢင်း ၸဝ်ႈၾႃႉ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၶဝ် လႄႈလုၵ်ႈၵူၼ်းမီး ၵူၼ်းလူင် ၸင်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်လႆႈ။
ၾၢႆႇယူႇလီမိူင်းတႆးသမ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈရႃႇသီႇၾႃႉၾူၼ်လီ၊ ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်ဢမ်ႇပေႃးၼမ်လႄႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇလီ ၵၼ်ၵမ်ႈၼမ်။ ဢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်မႃး ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇဝႆႉ ႁူင်းယႃၶိုတ်းၵၢပ်ႈၵေႃႈမီးယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈ။
ပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလူင်လၢင်ၼႂ်းမိူင်းတႆးဢမ်ႇပေႃးမီးသင်တႄႉတႄႉတိူဝ်ႇတိူဝ်ႇ သေတႃႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်း ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။


text:
ပိုၼ်ႉလင်
"ငဝ်ႈပိုၼ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ ပေႃးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁၢႆၵေႃႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတၢႆ”
ၸၢႆးၾႃႈ မွၵ်ႇလၢတ်ႈ ဝၼ်းႁပ်ႉပီမႂ်ႇတႆး (27/11/2008)
"ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ လၢတ်ႈမိူၼ် တႅမ်ႈမိူၼ် ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ
လၢတ်ႈဢမ်ႇမိူၼ် တႅမ်ႈမိူၼ် ပဵၼ်ၶိူဝ်းၶႄႇ
လၢတ်ႈမိူၼ် တႅမ်ႈဢမ်ႇမိူၼ် ပဵၼ်ၶိူဝ်းတႆး"
ၸဝ်ႈႁၢၼ် ယွင်ႁူၺ်ႈ(2005)
"တႃႇၶိူဝ်းတႆး တေၸုၵ်းမၼ်ႈလႆႈသေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇၼႆႉ ယူႇတီႈၵႂၢမ်းတႆးႁူမ်ႈၶေႃႈ (Incorporated Tai)"
ၶူးလူင်ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း (2008)
"ၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇတႆးလိုဝ်ႉမီးဝႃႈ ၼမ်ႉႁွၼ်ႉပႃပဵၼ် ၼမ်ႉယဵၼ်ပႃတၢႆ
တႆးလူင်ၼႆႉလႆႈထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင် မိူၼ်ယူႇၼႂ်းၼမ်ႉမႆႈ ၼမ်ႉႁွၼ်ႉ။ မၼ်းတၵ်းႁႃတၢင်းယူႇလွတ်ႈသေၸၢင်ႈပူၼ်ႉ ဢွၵ်ႇလႆႈ။ တႆးလိုဝ်ႉႁဝ်းၼႆႉ ၶႄႇပၼ်ဝႆႉသုၼ်ႇလႆႈၵူႈပိူင်ပိူင် လႄႈဢမ်ႇပေႃးဝႆႉၼၵ်းႁူႉၸၵ်းၵႃႈၶၼ် လွင်ႈၽႃသႃ လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇသင်။ လၢႆးၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတႆးလိုဝ်ႉ ႁဝ်း ၸဵဝ်းၸူမ်ႁၢႆ”
ၼၢၼ်သႅင် ၸဝ်ႈပၢႆးလိၵ်ႈတႆးလိုဝ်ႉ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး (2000)
ပေႃးတူၺ်းၸိူဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၸၢင်ႈႁုပ်ႈလႆႈဝႃႈ –
- တႃႇၶိူဝ်းတႆးတေသိုပ်ႇပဵၼ် ၶိူဝ်းတႆးၵႂႃႇၼၼ်ႉမီးတီႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ။
-
တႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တေဢမ်ႇႁၢႆလၢႆၼၼ်ႉ မီးတီႈ ၵႂၢမ်းတႆးႁူမ်ႈၶေႃႈ။
-
ၼႂ်းၵႃႈ ၶိူဝ်းတႆး တင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်းၶတ်းၶႅင် ႁႅင်းတႃႉယူႇ ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း ပိူဝ်ႈတႃႇယုၵ်ႉယွင်ႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆးတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႆးလူင်။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလႆႈထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ။
ၸင်ႇဝႃႈ တင်ႈတႄႇ 1964 မီးၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈမႃး ၵူႈတီႈ။ ယိပ်းမၼ်ႈၶေႃႈတိုဝ်းၵမ် လိၵ်ႈတႆးႁူမ်ႈတူဝ် ၵႂၢမ်းတႆး ႁူမ်ႈၶေႃႈသေ တူင်ႉၼိုင်ၶတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်မႃး။ ပဵၵ်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးႁူမ်ႈတူဝ်ၼၼ်ႉ ပႆႇပဵၼ်ၼမ်ႉပဵၼ်တူဝ်၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇလိူဝ်သေ ပီႈၼွင်ႉတႆးထႆး တင်း ပီႈၼွင်ႉတႆးလၢဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁင်းၶေႃ ၶဝ် ယင်းပႆႇတူၵ်းလူင်း ၵၼ်လႆႈ" လႄႈဢမ်ႇတၢပ်ႈလႆႈၸ်ႂလဵၵ်ႉသင်။ တီႈဢေႇသုတ်း လိၵ်ႈလၢႆးၽ်ႂမၼ်း ၸိူဝ်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉ ယင်းၵမ်ႉၸွႆႈ သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ပၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၽ်ႂမၼ်းဝႆႉယူႇ။
ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်မီးပၼ်ႁႃၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵႂၢမ်းတႆးလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ပႆႇမီးငဝ်ႈမီးၵၼ်း၊ ပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင် ပဵၼ်လၵ်းၵၢၼ်ၽ်ႂမၼ်းသေ ၶူင်ဢွၵ်ႇထွႆႈမႂ်ႇၽ်ႂမၼ်း၊ ပူၵ်းပွင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႅမ်ႈလၢတ်ႈမႃး သိုဝ်ႈၽ်ႂသိုဝ်ႈမၼ်း။
ထွႆႈမႂ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉပၢႆဢမ်ႇမိူၼ်ၶိူဝ်းတႆးတၢင်ႇတီႈ။
လွင်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈမႃးယူႇမိူင်းထႆး ႁူႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ ပေႃးငိၼ်းၵႂၢမ်းတႆးလိုဝ်ႉ တႆးၶိုၼ်တႄႉ ၽ်ႂဢမ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ။ ဝႃႈပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆး ၵႂၢမ်းထႆး သဵင်လွင်ႈမၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈပေႃးပဵၼ် ၵႂၢမ်းတႆးလူင်တႄႉ ပိူၼ်ႈၵႆႉဝႃႈပဵၼ် ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ယင်းယၢမ်ႈၶဝ်ႈတိၵမ် ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းႁူင်းပွႆႇသဵင်ထႆး ဢၼ်ပွႆႇသဵင်တႆးလူင် ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။
ဢၼ်ပိူင်ႈလိူဝ်လုၼ်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ တႆးလူင်ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ထႅင်ႈ၊ ၾရင်ႇၸိူဝ်းၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတႆးသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉၶႆႈၼႄဝႃႈ လႆႈၵႂႃႇၺႃးၸုမ်းၸိူဝ်း ၶိုင်ပွင်ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး 5 ၸုမ်း ၵေႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း 5 ပိူင် 5 ယၢင်ႇ ဝႆႉ။
ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးတေသိုပ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇလၢႆးၼႆႉတိၵ်းတိၵ်းၸိုင် ၶၢဝ်းယၢဝ်းၼႆႉ ၵႂၢမ်းတႆးလူင်ႁဝ်း ၸၢင်ႈၶေးၸူမ်ႁၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလူင် ဢိင်းၵလဵတ်ႈ/ၶႄႇ/မၢၼ်ႈၶဝ်။
ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵႂၢမ်းတႆးလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတူဝ်ၸ်ႂၵူႈဝၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆးပိူၼ်ႈ။
တႃႁၼ်တူဝ်ထူပ်း ၶၢဝ်းတၢင်း 40 ပီပၢႆ ၸီႉပိူင်းၼႄဝႃႈ ၶိူဝ်းတႆးလူင် မီးလွင်ႈပေႉပုၼ်ႈၼိူဝ် ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ် တင်းၼမ်။ ပဵၵ်ႉဝႃႈၵႂၢမ်းတႆး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႂၢမ်းတၢင်းၵၢၼ် (Official language)မိူၼ်ၵႂၢမ်းၶဝ်။
- ပီႈၼွင်ႉထႆး ပီႈၼွင်ႉလၢဝ်း ၸိူဝ်းမီး ၸိုင်ႈမိူင်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉၵေႃႈပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး
- ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၼႆႉပေႃးဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵႂႃႇ၊ ၼွၵ်ႈသေၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၵႂၢမ်းၶႄႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႂ်ယႂ်ႇသင်
- တႆးလူင်တႄႉဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ မိူင်းလၢဝ်း မိူင်းထႆးၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းတႆးတူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈယူႇ။
သွၼ်ႇႁႂ်ႈဢမ်ႇပႃး ထွႆႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း၊ ပိူၼ်ႈႁူႉပွင်ႇၶဝ်ႈၸ်ႂယူႇ
ၸိူဝ်းၼႆႉမၼ်းၼႄဝႃႈ – ပေႃးတႆးလူင်မႃးထတ်းသၢင်ၶိုၼ်း လွင်ႈၽိတ်းလွင်ႈထုၵ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃး ၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉ ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႇတင်ႈလႆႈ လၵ်းၵၢၼ်ၶူင်ထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ငဝ်ႈၵၼ်းဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၸိုင် တၵ်းလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းလီ ယႂ်ႇၼမ်။
- ၵႂၢမ်းတႆးလူင်တေပဵၼ်တီႈၵူႈၾၢႆႇယွမ်းႁပ်ႉ၊ ပႃးၸဵမ်တႆးၸဵမ်မၢၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉဝႃႈလွင်ႈႁႃၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ
ၸွမ်းထုင်ႉသၢပ်ႇမႄႈၼွမ်ႉၶွင် ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ။
- တေမီးလွင်ႈၸမ်ၸ်ႂၵၼ် ၼႂ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈတီႈသေ ၵမ်ႉၸွႆႈၵၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈ၊ ၵမ်ႉၸွႆႈၵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇ။
ၽႅၼ်ၵၢၼ်
- ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးလႄႈလိၵ်ႈတႆး ႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵၼ်
- ၵေႃႇတင်ႈ လၵ်းၵၢၼ်ၶူင်ဢွၵ်ႇထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးမႂ်ႇ
- ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းတေပဵၼ်ငဝ်ႈၵၼ်းသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းၵၢၼ် ၼင်ႇဢၼ်တူၵ်းလူင်းလႆႈၸ်ႂၵၼ်။
ပၢင်ၵုမ်
February 2009 ၵဵင်းမႂ်ႇ (တႄႇႁႅၵ်ႈ)
March 2009 ၵဵင်းမႂ်ႇ (တီႈၵႂၢင်ႈ)
April 2009 ၵဵင်းႁၢႆး (ၼႂ်းမိူင်း/ၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်)
လၵ်းၵၢၼ်ၶူင်ထွႆႈၵႂၢမ်း (ယုၵ်းယၢင်ႇ) တႃႇၶႆႈၸ်ႂ
1. ၸွင်ႇတႆးလူင်ပွင်ႇ
2. ၸွင်ႇပီႈၼွင်ႉၶိူဝ်းတႆး တၢင်ႇတီႈ (တႆးမၢဝ်း/ၼိူဝ်/ၶိုၼ်/လိုဝ်ႉ/လႅမ်း/လၢဝ်း/ထႆး) တေပွင်ႇ
3. ဢမ်ႇၸႂ်ႉ ထွႆႈမၢၼ်ႈ ၶူၼ်းၶဝ်း၊ ၼွၵ်ႈသေ (ပေႃးမီး) ထွႆႈဢၼ်ပွင်ႇၵၼ်ၵူႈတီႈ
4. ၸႂ်ႉထွႆႈၵႂၢမ်းထႆး ထွႆႈၵႂၢမ်းလၢဝ်း ဢၼ်ပွင်ႇၸႂ်လႄႈပွင်ႇငၢႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်း
5. ထွႆႈၵႂၢမ်းထႆးလၢဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ထွႆႈပႃႇလိ သၼ်သၵရိတ်ႈၼမ်ၼၼ်ႉ တေၸႂ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႉ တၵ်းလႆႈထၢမ်ၵၼ် လီလီၵွၼ်ႇ။
6. သင်ဝႃႈပဵၼ် ထွႆႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇသဵင်ႈငၢႆႈငၢႆႈသေ ပွင်ပွင်ႇၵၼ်ငၢႆႈၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလႆႈၶူင်ဢွၵ်ႇထႅင်ႈ။
တူဝ်ယၢင်ႇ – gear , view , computer, TV, radio, plastic, technology, telephone etc;…
7. တင်ႈၵေႃၵမ်ၵၢၼ် သေပိုတ်ႇဝႆႉ ဢၽိထၢၼ် Online Dictionary.
8. ပေႃးၽ်ႂဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇလႆႈ ထွႆႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလၵ်းၵၢၼ် ပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉၸိုင် ႁႂ်ႈလႆႈပွင်ႇလႅင်းပၼ် ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်
ဢၼ်တင်ႈဝႆႉ။
9. မိူဝ်ႈၾၢႆႇၼိူဝ်ပႆႇတူၵ်းလူင်းၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇလႆႈၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်လႆႈၸ်ႂၵၼ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇ
တူင်ႇဝူင်းၵႂၢင်ႈ။
10. ထွႆႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးမႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽိူမ်ႉထႅမ်သႂ်ႇၼႂ်း ဢၽိထၢၼ် Online Dictionary.


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 05/12/2012 ၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 17:00 မူင်း ၼႃႈတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ (606) ၵွင်းမုင်ႈမိူင်းၶဝ်လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင် ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၸိုင်ႈထႆး ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ (85) ဝႃႇ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး မၢႆ (5) ဝၢၼ်ႈၵွင်းမုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယူႇ။
ၼႂ်းပၢင်ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၸိုင်ႈထႆး ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ (85) ဝႃႇၼႆႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း၊ ၵူၼ်းၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈတီႈၸမ်တီႈၵႆ ဢိၵ်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ၶူးၶဝ် ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈမီးယူႇ (200) ပၢႆ။ ၼႂ်းပၢင်ယုၵ်ႉယွင်ႈ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၸိုင်ႈထႆး ၶွပ်ၶူပ်ႇ (85) ဝႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသိုၵ်းတႃႉပလွႆး ၽူႈၼမ်းၸုမ်း (WNO/WNA) ၸပ်းၾႆးတဵၼ်း လူႇဢုပ်းမွၵ်ႇယဝ်ႉၵေႃႇမတီႇမူႇဝၢၼ်ႈပေႃႈထဝ်ႈငဝ်းလႅဝ်း တၢင်တူဝ်သၢမ်မူႇသၢမ်ၸုမ်းသေ တိူင်ႇၵၢဝ်ႇယွၼ်း သူးပၼ်တွၼ်ႈတႃႇၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၸိုင်ႈထႆးယူႇလီသိူဝ်းသႃႇႁၵ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ယူႇ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၶဝ်ဢွၼ်ၸပ်းၾႆးတဵၼ်း ပိုတ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်းသဝၸုၻီး ႀၼ်ႀိူၼ်ၽြႃႉပႃႇရမီႇသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်ၵုင်ႇၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၸိုင်ႈထႆးယဝ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၸဝ်ႈသိုၵ်းတႃႉပလွႆး၊ ၸဝ်ႈသိုၵ်းဢွင်ႇမျႃႉ၊ ၸဝ်ႈႁၢၼ်လႃႉထူၺ်း၊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈဝၼ်းပေႃႈလႄႈ ယွၼ်းသူးပၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸိုင်ႈထႆး ဢၼ်ပဵၼ်ဢဵၵ်ႇၵလၵ်းလူင်ၸၢဝ်းထႆး ဢိၵ်ႇၸၢဝ်းတႆးလႄႈ ၸၢဝ်းလူၵ်ႈတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈမီးသၢႆၸႂ်ၸိဝိတ်ႉတ ယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇၶၢဝ်းၼႃႈလႄႈ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်တီႈပိုင်ႈဢိင်ၸၢဝ်းထႆး ဢိၵ်ႇၸၢဝ်းတႆးႁဝ်းၶႃႈၵႂႃႇမိုၼ်ႇၸူဝ်ႈသႅၼ်ႁႅၼ်ၸူဝ်ႈမုင်ႈ သေၵမ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ ...
ႁဝ်းၶႃႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ဢိၵ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝိူင်းၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းႁဝ်းၶႃႈ ငိၼ်းႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းၼႂ်းဝၼ်း ၵိူတ်ႇၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁဝ်း ဢၼ်ထူၼ်ႈထိုင် (85) ဝႃႇၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ၶႂၢင်ၶႂၢင်ယူႇ။
ယွၼ်းသူးပၼ်ႁႂ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈၼင်ႈပလၢင်ႇႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်းလႄႈ ႁႂ်ႈဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်းသေၵမ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ ...
ဝၢႆးပၢင်ၵႅဝ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ သိုပ်ႇလဵင်ႉၼမ်ႉၼဵင်ႈဝၢၼ် ၶဝ်ႈမုၼ်းသေ ၶိုၼ်းပိုတ်ႇၼႄၼင်ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၶဝ်တေႃႇထိုင် 21:00 မူင်း ပၢင်ၵႅဝ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်းလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇမီးၼင်ႇၼႆ။


text:
ၶေႃႈၶႂ်ႈတူင်ႉတွႆႇ ၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ်ထိုင်ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ပုတ်ႉထၽႃသႃႁဝ်းၶႃႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ သင်ဝႃႈ ႁေႃႈလူတ်ႉၶိူင်ႈ၊ ႁေႃႈထူဝ်ႈ ႁေႃႈလူတ်ႉၵႃး ၼႂ်းဝဵင်း ဢမ်ႇၼၼ် လုၵ်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈမႃးၼႂ်းဝဵင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႅၼ်းတေႃႈၾၢင်ႉသတိယႂ်ႇၼမ်သေ ၵမ်းၶႃႈဢေႃႈ။
လူတ်ႉၶိူင်ႈ/ၵႃး/ထူဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးမေႃၶီႇ မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်းၵေႃႈ မီးၽွၼ်းလီပိူဝ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်း။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမေႃၶီႇ ဢမ်ႇမေႃၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ ဢမ်ႇမေႃၾၢင်ႉသတိသေႁေႃႈၼႆၵေႃႈ တေပဵၼ်ၽေး တွၼ်ႈတႃႇႁဝ်းတႄႉတႄႉယူႇဢေႃႈ။
ႁေႃႈလူတ်ႉၵႃးၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ ပေႃးၽႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၺႃးၵၼ်မႃးၸိုင် ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ၵႂႃႇၽႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၺႃးပိူၼ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း တႄႉ လႆႈႁၼ်ၺႃး ၶေႃႈၵၢဝ်ႇႁႃ (ၸွႆးတြႃး)၊ ၺႃးမၢပ်ႇမႂ်၊ တဵၵ်းတဵင်ၵိၼ်၊ ၸႂ်ႉသၢႆႈတႅၼ်း၊ ၸႂ်ႉယူတ်းယႃၼင်ႇၵႃႈပဵင်းပေႃးႁၢၼ်ႉ ၸႂ်ၶဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတၢင်ႇၶိူဝ်းမႃးၽႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၺႃးႁဝ်း ၵူၼ်းတႆးတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ပိူၼ်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသင်၊ ၽူႈမီး ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႆႉၼၵ်းသင်ၼိူဝ်ႁဝ်း၊ ဢမ်ႇတႅပ်းတတ်းလွင်ႈပၼ်ႁႃသင် ပၼ်ႁဝ်း။
လၵ်းထၢၼ်(သၢၵ်ႈသေႇ)မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 05/11/12 လိူၼ် 11 လွင်ႈ 6 ၶမ်ႈ၊ မိူဝ်ႈၽွင်း သင်ၶၸဝ်ႈဝိႁၢရ်တိူၵ်ႈ သွၼ်လိၵ်ႈၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ တိုၵ်ႉၵႂႃႇတုင်းသွမ်းၼႂ်းပွၵ်ႉ၊ ၽွင်းၶဝ်ၸဝ်ႈတေပွၵ်ႈ ၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉ/ၵျွင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈ 15 တူၼ် ၶဝ်ႈထႅဝ်ယႆၵၼ်မႃးၸွမ်းၶၢင်ႈတၢင်းလူင်ယူႇၼၼ်ႉ မီးလူတ်ႉ 3 လေႃႉလမ်းၼိုင်ႈ၊ မၢႆလူတ်ႉ (ႁ/7252) ၵေႃႉႁေႃႈ လူတ်ႉ ၸိုဝ်ႈဢွင်ႇၺီႇၺီႇထုၼ်း ဢႃႇယု 19 ပီ၊ ၸိုဝ်ႈပေႃႈ ဢူးၸဵင်ႇလုၼ်ႇ၊ ပွၵ်ႉမၢႆ 12 ၊ ၼႃႈလိၼ် (20) ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ လူတ်ႉလမ်းၼႆႉ မႃးၽႃႇတွင်ႈသႂ်ႇသင်ၶၸဝ်ႈ တႃႇ 7 တူၼ်၊ တႃႇ 3 တူၼ် ဝၢတ်ႇၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်ႈထိုင်တီႈၶႃႁၵ်း ၵွၵ်းႁူဝ်ပွင်ႇ လႄႈ ဝၢတ်ႇၸဵပ်းၸွမ်းတူဝ်ၶိင်း လၢႆလၢႆတီႈ။
ၶၢဝ်းယၢမ်းၽႃႇတိူဝ်ႉၺႃးၵၢင်ၼႂ် 8 မူင်း၊ ဢွင်ႈတီႈ- တီႈႁိမ်းၼႃႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မၢႆ 3 ၊ ပွၵ်ႉ 12 ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ၊ လွင်ႈၼႆႉ လၵ်းထၢၼ်ၵူၼ်းႁူႉႁၼ်ၸွမ်းမီးတင်းၼမ်။ သင်ၶၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇ လူတ်ႉ 3 လေႃႉ ၽႃႇၺႃး 7 တူၼ်ၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈႁူင်းယႃလူင်ၵူၼ်းမိူင်း တီႈဝဵင်း လႃႈသဵဝ်ႈဝႆႉယူႇသေတႃႉ ၵႃႈယႃႈယႃၵေႃႈ ဢမ်ႇမႃးၸွႆႈထႅမ်/ ယူတ်းယႃပၼ်ၼင်ႇ ပုၼ်ႈၽွၼ်းမီးၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး လွင်ႈပၼ်ႁႃၵေႃႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ဢမ်ႇၸွႆႈ တႅပ်းတတ်းပၼ်သင်။ ဢမ်ႇဢဝ်ပိူင်မၢႆမီႈသင်တႅပ်းတတ်း တြႃးပၼ်၊ ဢမ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်သႂ်ႇၶေႃး (မိူၼ်ၼင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းဢမ်ႇ မီးပၵ်းပိူင်)။ လွင်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇဝႆႉၼၵ်းၼႃၼိူဝ်ၵူၼ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းၸႅင်ႈလႅင်းလီယူႇယဝ်ႉ။
တႆးႁဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈပဵၼ်တွင် “တွင်လႄႈၼၢမ်-ၼၢမ်လႄႈတွင်” ၊ ၼၢမ်တူၵ်းသႂ်ႇတွင်ၵေႃႈတွင်ပွင်ႇ၊ တွင်တူၵ်းသႂ်ႇၼၢမ် ၵေႃႈတွင်ပွင်ႇ။
သင်ၶၸဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇတေသိုပ်ႇႁပ်ႉဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈထမ်းမၼၼ်ႉ မႃးသင်ႇသွၼ်သွၼ်းယမ်းပၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း ႁႂ်ႈလေႃးၵၵတ်းယဵၼ်လီယဝ်ႉ၊ သင်ၶၸဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇ ပႂ်ႉပႃးမႅတ်ႇပႅင်းသႃသၼႃမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ၊ သႃမၼဵၼ်းဢွၼ်ႇႁဝ်း ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၼေႃႇတႅၼ်းသႃသၼႃပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵႂႃႇဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽြႃး/ပုတ်ႉထၸဝ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈပႆႇဢဝ်ၼိပၢၼ်း၊ ၽွင်းမၼ်းၸဝ်ႈတိုၵ်ႉယူႇသဝ်းဢဝ်ဝႃႇတမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃဝတ်ႉထိ ၵျွင်းၸေတဝၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၵႂႃႇတုင်းသွမ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈႁၢႆႉမႂ်ႈၸဝ်ႈရႁၼ်းတေႇဝ တၢတ်ႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ပွႆႇလူင်းသႂ်ႇတိၼ်ၽြႃး။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလိူတ်ႈ ဢွၵ်ႇတီႈတိၼ် ၵူၺ်းသေ ဢမ်ႇပဵၼ်သင်၊ ၸဝ်ႈတေႇဝ တၢတ်ႈတႄႉလႆႈၺႃးတူတ်ႈတၢမ်ႇ လိၼ်ဢိုၼ်လူင်းၽႅဝ် ဢဝီၸိၼလူၵ်ႉ (ငရၢႆး) လူင်ပုၼ်ႉ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်သင်ၶၸဝ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၵႂႃႇတုင်းသွမ်းသေ ၺႃးလူတ်ႉသၢမ်လေႃႉၽႃႇၺႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႆႈၶိုၼ်ႈ ႁူင်းယႃဝႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉသၢမ်လေႃႉၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၽႂ်ပၼ် တူတ်ႈတၢမ်ႇသင်တီႈမၼ်း၊ မၼ်းဢမ်ႇၺႃး တူတ်ႈတၢမ်ႇသင်။
ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၼႆႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇဝႆႉလမ်ႇလွင်ႈသင်ၼိူဝ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး ပိူၼ်ႈဢမ်ႇဝႆႉ ၵႃႈၶၼ်သႃသ ၼႃပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ သၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်မၼ်းၸႅင်ႈလႅင်းလီယူႇ၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ပုတ်ႉထသႃသၼႃ ႁဝ်းၵူႈၸဝ်ႈၵူႈၵေႃႉတင်းသဵင်ႈ ထုၵ်ႇလီဢွၼ်ၵၼ်ပွင်ႇၸႂ်တူင်ႉတိုၼ်ႇ ႁူႉတူဝ်ဝႆႉ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း၊ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်၊ မေႃၶဝ်ႈ ဢွၵ်ႇၵၼ်၊ ၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ် ၽွမ်ႉတေႃႇသူႈ တႃႇၽႃႉဝ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ပုတ်ႉထသႃသၼႃႁဝ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ပၢၵ်ႇလဵဝ်သဵင်လဵဝ် ၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်သေၵမ်း။
ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။


text: မိူင်းတႆး (SHAN STATE) ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 62ႇ500 လၵ်းပၢႆ ပၼ်ႇမူၼ်း။ (တၢင်းၵႂၢင်ႈဢၼ်ၼႆႉပႆႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ ပႃးၽႅၼ်ႇလိၼ် မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆး တင်းသဵင်ႈ။ ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းတႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးၼႂ်းၵႄႈ သဵၼ်ႈလတ်ႊ တီႇတုတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇမၢႆ 19 ၻီႊၷရီႊ 20 မီႊလီႊမီႊတိူဝ်ႊ လႄႈ 24 ၻီႊၷရီႊ 9 မီႊလီႊမီႊတိူဝ်ႊ။ မီးၼႂ်းၵႄႈသဵၼ်ႈ လွင်ႊ ၵျီႊတုတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇမၢႆ 96 ၻီႊၷရီႊ 13 မဵတ်ႉလႄႈ 101 ၻီႊၷရီႊ 9 မီႊလီႊမီႊတိူဝ်ႊ။ တၢင်းႁွင်ႇ မီးမိူင်းၶၢင်၊ၸဵင်ႇႁွင်ႇ ဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီးမိူင်းၶႄႇ (ထုင်ႉမိူင်းယုၼ်ၼၢၼ်)၊ တၢင်းဢွၵ်ႇ မီးမိူင်းလၢဝ်း၊ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီးမိူင်းထႆး၊ တၢင်းၸၢၼ်းမီးယၢင်းလႅင်(မိူင်းၵယႃး) တၢင်းတူၵ်း မီးတိူင်းမၼ်းတလေးလႄႈတိူင်းပၵူဝ်း(ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ)။


text:
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တေလူင်းလၢႆးမိုဝ်းပတ်းပိုၼ်ႉ တင်းၸိုင်ႈမိူင်း တင်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 16 ၸုမ်း။ ဢွၼ်ၼႃႈတေလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼႆႉ တေၸတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် တီႈၽႃဢၢင်ႇ မိူင်းယၢင်းထႅင်ႈ။
ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 29/01/14 မီးပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ် ဝူင်ႈၵၢင်ၸုမ်းၶိုင်ပွင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (UPWC) တင်း ၶွမ်ႊမတီႊၵပ်းသၢၼ် ၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုဝ်းပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း (NCCT) တီႈၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး။ ပိူင်လူင်မၼ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် လွင်ႈၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်း ပတ်းပိုၼ်ႉတင်းၸိုင်ႈမိူင်း။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈမၢႆ 2 ၸုမ်းၶိုင်ပွင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (UPWC) ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း လၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းၶႃႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း 16 ၸုမ်း။ လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈတၢင်ႇၸုမ်းၸိူဝ်းၵိုတ်းလိူဝ်။ ပိူဝ်ႈတႃႇၸိူဝ်းၶဝ်တေၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႂ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလႂ်ႁဝ်းမႃးဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵၢၼ်မိူင်းၼႆ ၶဝ်ႈမႃးၸွမ်းလႆႈယူႇ- ဝႃႈၼႆ။
ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 16 ၸုမ်း ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တေလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်းၵၼ်ၼႆႉ- 1.ၸုမ်းရၶႅင်ႇ (ANC) ။ 2.ၸုမ်းၶျၢင်း (CNF) ။ 3.ၸုမ်းၶၢင် (KIO) ။ 4.ၸုမ်းယၢင်းလႅင် (KNPP) ။ 5.ၸုမ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (KNPP) ။ 6.ၸုမ်းလႃးႁူႇ (LDU) ။ 7.ၸုမ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉ (MNDAA) ။ 8.ၸုမ်းမွၼ်း (NMSP) ။ 9.ၸုမ်းပဢူဝ်း (PNLO) ။ 10.ၸုမ်းပလွင်ႈ (PSLF) ။ 11.ၸုမ်းတႆး (SSPP/SSA) ။ 12.ၸုမ်းဝႃႉ (WNO) ။ 12 ၸုမ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းလုၵ်ႈၸုမ်း ၶွင်ႊသီႊႁူမ်ႈတုမ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း (UNFC) ။ 13.ၸုမ်းရၶႅင်ႇ (AA) ။ 14.ၸုမ်းရၶႅင်ႇ (ALP) ။ 15.ၸုမ်းယၢင်းပုတ်ႉထ (DKBA) ။ 16.ၸုမ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (KPC) ။ 4 ၸုမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလုၵ်ႈၸုမ်း UNFC ။
ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မီး 21 ၸုမ်း။ 1.ၸုမ်းဝႃႉ (UWSP/UWSA) ။ 2.ၸုမ်းမိူင်းလႃး (NDAA) ။ 3.ၸုမ်းယၢင်းပုတ်ႉထ (DKBA) ။ 4.ၸုမ်းတႆး (RCSS/SSA) ။ 5.ၸုမ်းၶျၢင်း (CNF) ။ 6.ၸုမ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (KNU) ။ 7.ၸုမ်းတႆး (SSPP/SSA) ။ 8.ၸုမ်းမွၼ်း (NMSP) ။ 9.ၸုမ်းယၢင်း (KPC) ။ 10.ၸုမ်းယၢင်းလႅင် (KNPP) ။ 11.ၸုမ်းရၶႅင်ႇ (ALP) ။ 12.ၸုမ်းၼႃႇၵ (NSCN-K) ။ 13.ၸုမ်းပဢူဝ်း (PNLO) ။ 14.ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ (ABSDF) ။ 15.ၸုမ်းၶၢင် (KIO/KIA) ။ 16.ၸုမ်းပလွင်ႈ/တဢၢင်း (PSLF/TNLA) ။ 17.ၸုမ်းရၶႅင်ႇ (AA) ။ 18.ၸုမ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉ (MNDAA) ။ 19.ၸုမ်းလႃးႁူႇ (LDU) ။ 20.ၸုမ်းဝႃႉ (WNO) ။ 21.ၸုမ်းၸူဝ်ႇမိ (ZRO) ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မီး 21 ၸုမ်းသေတႃႉ ယူႇတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈႁၼ်ဝႃႈ မၢင်ၸုမ်းပဵၼ်ၸုမ်းဢွၼ်ႇၸုမ်းဢိတ်းၵူၺ်း၊ လႆႈပိုင်ႈဢိင်တၢင်ႇၸုမ်းသေယူႇလႆႈလႄႈ ယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်း တႃႇ 16 ၸုမ်းၵူၺ်း- ၽူႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၶဝ်လၢတ်ႈၼႄ တၢင်းၼွၵ်ႈပၢင်ၵုမ်ၼင်ႇၼႆ။
ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ဢွၼ်တၢင်းၵၢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းပတ်းပိုၼ်ႉတင်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ထႅင်ႈ တီႈၽႃဢၢင်ႇ ၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႊၶျ် (2014)ၼႆႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းတတ်းမၵ်းဝၼ်း လူင်းလၢႆးမိုဝ်းပတ်းပိုၼ်ႉ တင်းၸိုင်ႈမိူင်း- ၼႆယဝ်ႉ။
ၸုမ်း NCCT 16 ၸုမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပႃး RCSS ။ ၵူၺ်းၵႃႈ RCSS ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းၸုမ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်း 14 ။ တၢင်း RCSS ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈပႂ်ႉထွမ်ႇဝၼ်းဢၼ်ၵူႈၾၢႆႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ တေလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉယူႇ- ဝႃႈၼႆ။


text:
ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ တႅပ်းမႆႉၽဝ်ထၢၼ်ႇၵိၼ်၊ သူင်ႇၶဝ်ႈၶၢႆတေႃႇမိူင်းၶႄႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းလူတ်ႉၵႃး ဢမ်ႇယွမ်း 50 လမ်း။ ယွၼ်ႉတႅပ်းမႆႉ ၼမ်လိူဝ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ရႃႇသီႇဢုတုဢမ်ႇမႅၼ်ႈ။
ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ထုၵ်ႇလႆႈၵႃႈႁႅင်းဝၼ်းၸဵတ်းႁဵင်
ၵဝ်ႉငဝ်ႈႁူမ်ႈတုမ်ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ တိုၵ်းသူၼ်း၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸၼ်ႉတႅမ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ထုၵ်ႇလီလႆႈၵႃႈႁႅင်း ၼိုင်ႈဝၼ်း ၸဵတ်းႁဵင်။
မႆႉမွၵ်ႇသွမ်ႇၵႃႈယႂ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁႃတႅပ်းၶၢႆ ပၼ်လၢဝ်းပၢၼ်းၶႄႇ
ၶၢဝ်းတၢင်းမွၵ်ႈ 10 ပီမႃးၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်မီးလၢဝ်းပၢၼ်းၶႄႇ ၵဵပ်းသိုဝ်ႉမႆႉမွၵ်ႇသွမ်ႇ ၵႃႈယႂ်ႇၶၼ်လူင်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တႆး ဢွၼ်ၵၼ်ႁွၼ်ႈထဝ်ႇႁႃတႅပ်းမႆႉမွၵ်ႇသွမ်ႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ၼႂ်းၶိူဝ်း၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႆႉမွၵ်ႇသွမ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၸမ်မူၺ်ႉမူတ်းဝၢႆး။
ပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသၽႃးမိူင်းတႆး ဢုပ်ႇလွင်ႈငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇပီ 2014-15
ပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသၽႃးမိူင်းတႆး ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငိုၼ်းတွင်း။ ၽွင်းတႅၼ်းၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ ၵႃႈပူၼ်ႉမႃးမီးလွင်ႈၸႅၵ်ႇၸၢႆႇ ငိုၼ်းတွင်း ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်။ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ဝၼ်းလဵဝ် ဢမ်ႇယဝ်ႉသေလႆႈသိုပ်ႇဢုပ်ႇဝၼ်းတီႈသွင်။
ၵူၼ်းၸၢႆးၶၢႆတူဝ်ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး
ၵူၼ်းၸၢႆးၶၢႆတူဝ် ၼႂ်းမိူင်းထႆး ၵဵင်းမႆႇၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၵူၼ်း မိူင်းတႆး။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းထႆး ၸိူဝ်းမီးပၼ်ႁႃၼႃႈႁိူၼ်း။
More Articles...
- ၵဵင်းမႆႇတင်း ၵဵင်းတုင်သၢင်ႈလွင်ႈၸမ်ၸႂ် ႁပ်ႉတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်ၵႃႉဢႃႊသျႅၼ်ႊ
- ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ပိုတ်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး မူႇၸုမ်းပႆႇပဵၼ်ၵၢၼ်
- သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢၼ်ႇ BP1 ၵၵ်းၶင် ၵူၼ်းထဝ်ႈပုင်ႇပႃႇၶႅမ်ဝႆႉတီႈလၢၼ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ လႅၼ်လိၼ် ၸမ် 10 ၸူဝ်ႈမူင်း
- ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်ႈၼႃႈလိၼ်ဝႃႉ ငၢႆႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇဝၢႆးမၢၼ်ႈ-ဝႃႉႁူပ်ႉၵၼ်
Page 1 of 14


text:
ၵူၼ်းလုတ်ႇ/ၶုတ်းသၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၽွင်းတႅၼ်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၺႃးႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထ (ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ) ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈ တင်းမူတ်း 12 သူႇ။ ထူပ်းၺႃး ၸွမ်းၼင်ႇၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ ၼွၼ်းၾၼ်ဝႆႉ။
ၼမ်ႉၶမ်းပိုတ်ႇပၢင်ပူၵ်းပွင် ၼမ်ႉၵတ်ႉၶူးမေႃသွၼ်ထမ်းမ
ပိူဝ်ႈတႃႇမီးပၢင်သွၼ်ထမ်းမ တီႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်တိုၵ်ႉပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်ပူၵ်းပွင်/ ၾိုၵ်းၾွၼ်ႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၶူးသွၼ် ထမ်းမ ဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးပၢင်သွၼ်ယဝ်ႉ ဢၢၼ်းပိုတ်ႇၵႂႃႇ။
ၸဝ်ႈဝုၼ်းၸုမ်ႉၶိုၼ်းပွၵ်ႈၽႅဝ်မိူင်းၽူင်း ႁဵတ်းၼႃးမုၼ်ပၼ်မႄႈ
ၸဝ်ႈသိလ်ထမ်း ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းၽူးထၢၼ် ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းထိုင်မိူင်းၽူင်း (မိူင်းတႆး) ၸေႈတွၼ်ႈ တႃႈၶီႈလဵၵ်း။ ယိူင်းဢၢၼ်းတေႁဵတ်းတၢင်းလီ ၽႄၵုသူလ်ၼႃးမုၼ်ပၼ် မႄႈလႃၽႄးၵေႃႉသဵင်ႈမုၼ်ၵႂႃႇ။
ၵူၼ်းၵႂႃႇမႃးပၢင်ပွႆးမိူင်းၼွင် ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၸွမ်းတၢင်း
ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၵႂႃႇႁွမ်းတၢၼ်းပၢင်ပွႆး / ပၢင်ၵုမ်လူင်မႁႃသတိပထၢၼ် တီႈမိူင်းၼွင် ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၸွမ်းတၢင်း၊ ယွၼ်ႉၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ ႁႄႉၵိုတ်းလူတ်ႉၵႃး၊ ထတ်းထဵတ်ႈၵူၼ်းၶီႇ လူတ်ႉၵႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်း။
ၼမ်ႉၶမ်းတေၸတ်းပၢင်သွၼ်ထမ်းမ တီႈဝတ်ႉတႆးၵူႈဝူင်ႈ
သင်ၶ တင်းတၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃးတီႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၽွမ်ႉႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ် ဢၢၼ်းၸတ်းပၢင်သွၼ်ထမ်းမ တီႈဝတ်ႉ(ၵျွင်း) သင်ၶတႆးၵူႈဝတ်ႉ၊ ၼႂ်းဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၵူႈဝူင်ႈ၊ တင်ႈတႄႇၵၢင်လိူၼ်မၢတ်ႊၶျ်ၵႂႃႇ။
More Articles...
Page 1 of 12


text:
ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိူဝ်းယႂ်ႇၵႄႇထဝ်ႈဢမ်ႇတၼ်းထူပ်းႁၼ်လႆႈဝၢၼ်ႈလႆႈမိူင်းသေ တၢႆၵႂႃႇၼႂ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်မိူင်း ၵေႃႈၼမ်ၼႃႇ။ ၵူႈပွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 40-50 ပီပူၼ်ႉမႃးၽူႈဢွၼ် ႁူဝ်ၵမ်ႈ ၽွင်ႈပၼ်ႁႅင်းၸႂ် - ထႅင်ႈ 5 ပီ ထိုင် 10 ပီ မိူင်းတႆး ၵွၼ်းၶေႃၼႄႉၼွၼ်း -ဝႃႈၼႆသေႁိုင်ၼၢၼ်း မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ဢမ်ႇပဵၼ်မႃးၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်(ၵႂၢမ်းၾၼ်) တၢင်းမုင်ႈမွင်း ႁၢၼ်ႉတေႃႇပေႃးပူၵ်း တင်ႈ SSA, SNA (သိုၵ်းႁၢၼ်ၸိုင်ႈတႆး- ၵဵင်းတုင် ၸုမ်းၸဝ်ႈငႃးၶမ်း)၊ SURA တႅၵ်ႇယဝ်ႉႁွမ်း -ႁွမ်းယဝ်ႉတႅၵ်ႇ - ၸုမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉၸုမ်းၼိုင်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ ၸုပ်ႈသိုပ်ႇၸုပ်ႈ။
ၵမ်းၼႆႉၼင်ႇႁိုဝ် တေပူၵ်းပွင်လႆႈ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈထႅင်ႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေမၼ်ႈၵိုမ်း၊ၼင်ႇႁိုဝ်ၵၢၼ် ပူတ်းပွႆႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တေဢမ်ႇၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်?။ပဵၼ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၽူႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈ မိူင်း ၵူႈၵေႃႉ။ ၸဵမ်ၼုမ်ႇထဝ်ႈယိင်းၸၢႆးၶိင်းၼၢႆး။


text:
ပၢႆးႁၼ်(Vision)
ၶတ်းၸႂ်ပဵၼ် ………
ၶေႃႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ၊ တႅမ်ႈၾၢၵ်ႇတၢင်တူဝ်၊ သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ယၢင်ႈယိူင်းႁဵတ်းလၢႆးသိုဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်း
တီႈပွင်ႇ "မိူင်းလွႆ" ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶႂ်ႈဝႆႉတူၼ်ႈၸႂ်၊ ၼမ်ႉၸႂ်မိူင်းတႆးၼၵ်းလိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉလိူဝ် - တူၼ်ႈၸႂ် ၼမ်ႉၸႂ်ၶိူဝ်းတႆး။ ႁႂ်ႈႁူမ်ႇတူမ်းလိုမ် ၸိုင်ႈၼမ်တွၼ်းသေၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးဢၼ်လဵဝ်။ ၵူၼ်းမိူင်း (ႁူၺ်ႈ လွႆ/ထုင်ႉပဵင်း) ႁဝ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၵွၼ်၊ ပႄ၊ ယူဝ်း၊ ၶိုဝ်ႇ၊ သဝ် ႁိူၼ်းလင်လဵဝ်။
ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း (Mission)
ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ လႄႈ သဵင်တႆး (ၼေႃႊဝူၺ်ႊ) ႁွမ်းမိုဝ်းၵၼ်ၶိုင်ပွင်။ မီးၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ယဵၼ်ႈ ယဵၼ်ႈ ႕ ၵေႃႉ (ၽူႈၵုမ်းၵၢၼ်၊ ၽူႈ ထတ်းထွင်၊ ၽူႈယိပ်းဝႅပ်ႉ လႄႈ ၽူႈၸွႆႈ ႒ ၵေႃႉ (ၵႅမ်-ဝႅပ်ႉ လႄႈ ႁၢင်ႈလူၼ်ႉ Cartoon ၊ တိုၵ်ႉလႆႈၽိုတ်ႉၸွၼ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼႂ်း လုမ်းလႄႈ လုမ်းသဵင်တႆး။
တွၼ်ႈပိုတ်ႇၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈဝႅပ်ႉ"မိူင်းလွႆ"ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉတႄႇမီးတွွၼ်ႈၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ- ပိုတ်ႇၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ၊ ၶၢဝ်ႇ၊ ထွမ်ႇသဵင်၊ ၶေႃႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ၊ ပွင်ႈၵႂၢမ်း၊ လွင်ႈလူၺ်ႈၸိုင်ႈတႆး၊ လုမ်ႈၾႃႉ၊ ပိူင်ပဵၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်း၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်း၊ ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ်ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈ လၢႆး၊ ပိုၼ်း၊ ပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးသိုၵ်း၊ ပိုၼ်ႉႁူႉ၊ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ သိင်ႇဝႅပ်ႉလွမ်ႉ၊ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ဢိၵ်ႇတင်း ပိူင်ပဵၼ်လုမ်ႈၾႃႉၸိူဝ်းၼႆႉ။
ပိုၼ်းပဵၼ်မႃး(Background)
ဝႅပ်ႉသႆႉတ် Website ဢမ်ႇၼၼ် Web လိၵ်ႈတႆး"မိူင်းလွႆ" www.mongloi.org, www.mongloi.net ၼႆႉယူႇတီႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၵမ်ႈ ၽွင်ႈ ၼႂ်းၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (S.H.A.N) တင်းသဵင်တႆး (ၸုမ်းပွႆႇ သဵင်ၾၢႆႇတႆး ဝဵင်းဢွတ်ႉသလူဝ်ႊ ၼေႃႊဝူၺ်ႊ) ဢုပ်ႇၵုမ်တုမ်ႁူဝ် ၵၼ် ၶတ်းၸႂ်ပွႆႇဢွၵ်ႇႁဵတ်းမႃး မုိူဝ်ႈ ဝၼ်းထိ ႒႑/႕/႒႐႐႔ (21/5/2004) [ဝၼ်းၵေႃႇတင်ႈၵၢၼ်ပူတ်းပွႆႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ မိူဝ်ႈ ႑႙႕႘ ] ဢိင် ၼိူဝ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးၸိူဝ်းမီးမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵမ်ႉၸွႆႈႁႅင်းငိုၼ်းပိုတ်ႇတင်ႈပၼ်။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈယုမ်ႇယမ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ (ၶၢင်၊ ယၢင်း၊ ၶျၢင်း၊ မွၼ်း၊ ရၶႅင်ႇ၊ မၢၼ်ႈ) ၶဝ် ပိူၼ်ႈၵေႃႈ မီးဝႅပ်ႉ သႆႉတ်လိၵ်ႈၽႂ်လိၵ်ႈမၼ်းတင်းၼမ်၊ ႁဝ်းၵေႃႈထုၵ်ႇလီမီး။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးၼႂ်းမိူင်း/ၼွၵ်ႈမိူင်း မၢင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းပိုတ်ႇတူၺ်းဢိၼ်ႊတိူဝ်ႊၼႅတ်ႉ (Internet) လႆႈၵေႃႈ မီး ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇႁူဝ်ႁဵင်။
ယိူင်းဢၢၼ်း (Objectives)
1. ဢဝ်ပၢႆးႁူႉမေႃပၢၼ်မႂ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ၵႃႈယိုၼ်းၶိုတ်းလႆႈလူၺ်ႈ လၢႆး "ၵႂၢမ်းႁူမ်ႈၶေႃႈလိၵ်ႈ ၵေႃႈၸႂ်ႉတူင်ႇ တၢင်ႇၽႂ်မၼ်း" ။
2. ႁႂ်ႈၸိူဝ်းပႆႇလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈထႆး၊ ဢင်းၵိတ်း၊ မၢၼ်ႈ ၶဝ် ပေႃႈလႆႈႁပ်ႉႁူႉ ၶိုတ်းတၼ်း ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းပိူင်ပဵၼ်ၵူႈလွင်ႈ။
3. ထႅမ်ႁႅင်းၸွႆႈမုၵ်ႉမူႇၸုမ်းၵေႃ/ ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ/ သင်ၶ - ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵူႈတီႈ ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈထၢင်ႇ ႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း၊ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ ၻီႊမွၵ်ႊၶရေႊသီႊ၊ သုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်း ႁင်းၶေႃ၊ သုၼ်ႇလႆ ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈသေ လူင်ႉလႅင်းၵပ်း သၢၼ်ၵၼ်မႃး လိူဝ်ၵဝ်ႇ။
4. ပူၵ်းသူၼ်းတူပ်းတိုၼ်ႇ ပၼ်တၢင်းႁူႉ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း မေႃဝႆႉၸႂ်ၵႂၢင်ႈ (ဝူၼ်ႉလိုၵ်ႉ၊ တူၺ်းယၢဝ်း၊ ႁၼ်ၵႆ)၊ ပိၼ်ႇပႆႇ ယွမ်းႁပ်ႉၼပ်ႉထိုဝ် ယုမ်ႇယမ်ၵၼ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ။
5. တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ်ၸုမ်းသိုဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်း ဢမ်ႇတၢင်တူဝ်ႁဵတ်းၶေႃႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇၸုမ်းလႂ်။
ပၢႆၵမ်မႂ်ႇ - သႅင်ၵဝ်ႈၼမ်ႉ
သႅင်ၵမ်ႉမိူင်း
သႅင်ပိူင်းႁုင်ႈ


text:
ပိူဝ်ႈတႃႇသၢၼ်ၶတ်း/ တိုၵ်းတေႃးယႃႈမဝ်းၵမ် ႁႂ်ႈမွတ်ႇႁၢႆ ၼႆသေ သင်ၶၸဝ်ႈၸၢဝ်းတဢၢင်း (ပလွင်ႈ) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်း ၼႃႈၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ၼႄၵၢင်ၸႂ်။
ဝၼ်းတီႈ 03/02/14 (မိူဝ်ႈဝႃး) တင်ႈတႄႇယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 2 မူင်းတေႃႇထိုင် 4 မူင်း၊ မီးသင်ၶၸဝ်ႈ ၸၢဝ်းတဢၢင်း (ပလွင်ႈ) 60 တူၼ်ပၢႆ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတိုၵ်းတေႃး ယႃႈမဝ်းၵမ် ၼႂ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ မီးၸၢဝ်းတဢၢင်းလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ တင်းမူတ်းမွၵ်ႈ 400 ပၢႆ- ၵေႃႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၶွၼ်ႈတုမ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် မၢႆႇဢၢႆႈၵျေႃႇ လၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆ။
ႁဝ်းၶႃႈတႄႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈလုမ်းၾၢႆႇယဵၼ်ႇငႄႈၸၢဝ်းတဢၢင်း ဢၼ်မီးတီႈတိၼ်လွႆဝၢၼ်ႈၼႃး၊ ႁဝ်းၶႃႈပၼ်ႇလဵပ်ႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ႁွပ်ႈၼိုင်ႈ၊ ပေႃးထိုင်တီႈၵွင်းၼွင်ၸၢင်ႉ (ဝၢင်းၶူင်ႇႁိူဝ်းဝိၼ်ၵေႃႈ) ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသေ ၵိုတ်းပၢင် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တီႈၼၼ်ႈ။ လႆႈဝႃႈပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ၊ လႆႈဝႃႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယူႇ။ ႁဝ်းၶႃႈတႄႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ပၼ်ႁႅင်းတႄႉတႄႉ- ဝႃႈၼႆ။
တီႈပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁွင်ႉသႅၼ်ႇဝႃႈ- မူးယိတ်ႉသေးဝႃး ပပျွၵ်ႉယေး- တူဝ်ႉဢယေး (ၼင်ႇႁိုဝ် ယႃႈမဝ်းၵမ် တေမွတ်ႇမူၺ်ႉႁၢႆၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဝ်း)။ မူးယိတ်ႉဢၼ်ႇတရႄႇၵႃႇၵွႆႇပေးယေး- တူဝ်ႉဢယေး (တႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄ ၽေးယႃႈမဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဝ်း)။ ပဵင်းၸၢႆႉပျူဝ်းထူၵ်ႉလူၵ်ႉမူႉယတ်ႉတၢၼ်ႉပေး- တူဝ်ႉဢယေး- (ပိူဝ်ႈတႃႇ ၵိုတ်းယင်ႉပႅတ်ႈလွင်ႈၽုၵ်ႇယႃႈၾိၼ်ႇၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်ႈႁဝ်း) - လူၺ်ဢီႇၶမ်း လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
လူၺ်ဢီႇၶမ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းၶႃႈၼႄလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁွင်ႉပၢဝ်ႇၶေႃႈလဵဝ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ်။ ၽူႈယိင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈသႂ်ႇၼိူဝ်ၽိုၼ်ၸေႈသေၵေႃႈ ယုၵ်ႉသေၼႄၵၢင်ၸႂ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် ၼႆႉသေ ၸၢဝ်းတဢၢင်းႁဝ်းၶႃႈလႄႈၵူၼ်းမိူင်းတႆး လႆႈလူႉသုမ်း ၸၢတ်ႈပၢၼ်မႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼႆ ၸင်ႇလႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ် ၸိူင်ႉၼႆဢေႃႈ- ဝႃႈၼႆ။
ၽွင်းသင်ၶၸဝ်ႈလႄႈၸၢဝ်းတဢၢင်းဢိၵ်ႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း လဵပ်ႈပႆၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႂ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းယူႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်လုမ်း ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းပၢင်ၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈတီႇၽဵဝ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ႁဵတ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈတိုၵ်း တေႃးယႃႈမဝ်းၵမ် တီႈႁွင်ႈလုမ်းၸဝ်ႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ တီႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းယူႇ- ၼႆယဝ်ႉ။