text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း ထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း ပႂ်ႉႁူမ်ႇလူမ်ႈၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၼႂ်းလၢႆလၢႆဝဵင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶွင်ႉၶမ်ၸႂ် ၸွမ်းလုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
တင်ႈဢဝ်ႁူဝ်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊၼႆႉၵႂႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇႁႂ်ႈပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၶိုၼ်းပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇသူင်ႇႁူင်းႁဵၼ်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသမ်ႉ မႃးပႂ်ႉဝႆႉၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသုၵ်ႉႁူသုၵ်ႉၸႂ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း ။
ၵူၼ်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၸႂ်ႈၶႃႈဢေႃႈ ၼိုင်ႈႁူင်ႈႁဵၼ်းလႂ် ၶဝ်ပႂ်ႉတီႈဢေႇသုတ်း 2 ၵေႃႉထိုင် 4 ၵေႃႉ။ ႁူင်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တႄႉ ပႂ်ႉၵူႈႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၵၢင်တင်း ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ(မူႇလ) တႄႉ ၶဝ်ပႂ်ႉယူႇ ၵမ်ႈၼမ် တေပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၸမ်တပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ တင်းမူတ်းမီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 6 ဢၼ်။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပႂ်ႉၵူႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸွမ်းၽၵ်းတူ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။
“တီႈၵဵင်းတုင်တႄႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်း မွၵ်ႇ 85% ၼႆႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇလႂ် 60 % ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ လႆႈၶၢတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးမႃး မီးၶၢဝ်းတၢင်း 2 ပီယဝ်ႉၶႃႈလူး။ ပေႃႈမႄႈ မႆႈၸႂ်လုၵ်ႈၶဝ် ၵူဝ်ၶၢတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ” – ၵူၼ်းၵဵင်းတုင် သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းၶူဝ်လမ် တီႈဢၼ်မီးတိူင်းသိုၵ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵၢင် ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈပၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ ပီၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီးၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းထုင်ႉလိၼ်ပဵင်း/ မၢၼ်ႈတူင်ႈပဵင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းတီႈၶူဝ်လမ်ၼမ်။
ၵူၼ်းမိူင်းၶူဝ်လမ် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တီႈၶူဝ်လမ်ၼႆႉ မီးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇပိုၼ်ႉတီႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၼမ်ဢေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈပဵင်းၵေႃႈ မႃးၶိုၼ်ႈၼမ်။ ယွၼ်ႉမိူင်းၶဝ် သုၵ်းသၵ်ႉလႄႈ ပၢႆႈမႃးၸွမ်းပေႃႈမႄႈၶဝ် မႃးယူႇတီႈၼႆႈသေ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ။ လွင်ႈသိုၵ်း မၢၼ်ႈ ပႂ်ႉၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီး”- ဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၼမ် ယွၼ်ႉၶၢတ်ႇႁဵၼ်းၵၼ်မႃး မွၵ်ႈ 2 ပီယဝ်ႉလႄႈ ပေႃႈမႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မႆႈၸႂ် ၵူဝ်လုၵ်ႈၶၢတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵူႈလင်တႄႉ သိုၵ်ႈမၢၼ်ႈ/ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈတင်း ပျီႇတူႉၸိတ်ႉဝႆႉ ဢဝ်ႁူမ်ႇ လူမ်ႈဝႆႉ ၼႅၼ်ႈၼႃ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 6/6/2022 ၼၼ်ႉ မီးၶၢဝ်ႇလိုဝ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ႁၢမ်ႈၵူၼ်းတူင်းႁၢဝ်းသၼ်လွႆ လူင်းတူင်ႈ/ လူင်းဝဵင်းၼႆသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်း ပိုၼ်ႉတီႈတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈ ပိၵ်ႉဢိုတ်းၵၢတ်ႇလူင်ၵေႃႈမီးယဝ်ႉ ၵူၼ်းၼမ်ႉၶမ်းလၢတ်ႈ။
ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတႆးၼႆႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵမ်ႈၼမ် လႆႈၶၢတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈမႃး တေမီး 2 ပီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2020 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ၽႄႈလၢမ်းႁႅင်းသေ လႆႈၵိုတ်းႁဵၼ်းမႃး။ ထိုင်ပီ 2021 ၼၼ်ႉသမ်ႉ ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁိမ်ဢႃႇၼႃႇ ယိုတ်းမိူင်းသေ လႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်းထႅင်း။ ၵူၺ်း ၵႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းသေတႃႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ် ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇ ပွႆႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။


c: text/html

text:
Monday, August 20, 2018
မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ၽွမ်ႉၵၼ်သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်
---------------------------
ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ သင်ႇၶႃႇၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၼွၵ်ႈမိူင်း ၽွမ်ႉၵၼ် သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၵတ်းယဵၼ် ဝႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆလႄႈ ……
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထိ 20ႉ 8ႉ 2018 ၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 6း00 မူင်း ထိုင် 7း30 မူင်းၶိုင်ႈၼႆႉ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆးၵေႃႈ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ ၵႂႃႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃး၊ ဝဵင်းဢယုထယႃး ၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၊ ၸိုင်ႈထႆးၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်သုတ်ႇမုၼ်းၼႆႉ သင်ႇၶၸဝ်ႈတႆးႁဝ်း ဢၼ်မႃးၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈလွတ်ႁေႃးပရိတ်ႈထမ်းတြႃး တင်းမူတ်းမီး (66) တူၼ်ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ သင်ႇၶတႆး ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈလႄႈသင် ပိုၼ်ၽႄသႃႇသၼႃႇလႄႈသင် ၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ၼႂ်းမိူင်း လၢႆလၢႆၸေႈဝဵင်းၵေႃႈ လႆႈၽွမ်ႉၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်သုတ်ႇမုၼ်း တေလွတ်ႈႁေႃးပရိတ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ် 9း00 ၵႂႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ မီးတၵ်ႉၵႃႇ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းမႃးၶဝ်ႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇငိၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇၸွမ်း ၼင်ႇၼႆ -----
T.S.S.A Media
ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ တႆးသင်ႇၶ မိူင်းၵွၵ်ႇ
Posted by Jom
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ၼပူဝ်းလီးယၼ်း
မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ ဝၼ်းထီႈ 15 ပီႊ 1765 ၼီႈ တီႈဢႃၵျႅၵ်ႉသီးဢူဝ်ႇ(Ajaccio) ၼိူဝ်ၵုၼ်ၼမ်ႉ ၶေႃးသီးၵႃႇ(Corsica) ၽွင်းဢၼ်ၸၢဝ်းၵူၼ်းၶေႃးသီးၵႃႇၶဝ် တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ တႃႇတေလႆႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ သွင်ၽူဝ်မေး ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶႃးလူဝ်ႇ(Carlo)လႄႈ လႅတ်ႉတီႇၸီးဢႃး ပွၼ်ႇၼပၢတ်ႉ(Letizia Bounaparte) ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးမႃးၵေႃႉၼိူင်ႈ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ ၵႅၼ်ႇၶႅင် ႁၢင်ႊလီႁၢင်ႊလဝ်းလႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း(Napoleon)- (ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႇတလီႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Napoleone)သေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ "သၢင်ႇသီႇ ၼႂ်းပၢင်" (Lion of the field) ၼႆယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းလင်ထတ်း
ဝၢႆးသေ ၶေႃးသီးၵႃႇ တူၵ်းပဵၼ်တႂ်ႈမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈယဝ်ႉၸိုင် ၶႃးလူဝ်ႇပွၼ်ႇၼပၢတ်ႉၵေႃႈ ႁႃလၢႆးၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈ။ မၼ်းၵေႃႈၸင်ႇလႆႈၵႃႉၶၢႆၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆႊသေ ႁႃငိုၼ်းၶဝ်ႈတွၼ်ႊတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇမၼ်း။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈလဵင်ႉၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ ၵူၺ်း သမ်ႉဢမ်ႇမီးငိုၼ်းတွင်းၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ၶႃးလူဝ်ႇ ပွၼ်ႇၼပၢတ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈ ၶုၼ်ၵႂၢၼ်းမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ။ မၼ်းၵေႃႈယွၼ်းလႆႈ သူးလၢႆးႁဵၼ်း တႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇမၼ်းတင်းသွင် ဢၼ်ပဵၼ် ၵျူဝ်းသႅပ်ႉ(Joseph) လႄႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း(Napoleon)။ ထိုင်မႃး 1778 ၼီႈမႃး မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸူးလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵႃႊတီႈမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈသေ ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶဝ်ႈၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းသိုၵ်း ၵႃႊတီႈပရၢႆးၼႄး (Brienne)။
ၵူႊၸိူဝ်ႉၵူႊလွင်ႈ ၵႃႊတီႈပရၢႆးၼႄးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်တီႈဢၵျႅၵ်ႉသီးဢူဝ်းသေဢိတ်း။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၵတ်းသၼ်ႇတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ပေႃးယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်းမႃးၵေႃႈ ၶင်ၶဝ်ဝႆႉ ပေႃးတၢၼ်ႇၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မၼ်းၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်လူလိၵ်ႈႁဵၼ်းလၢႆးလီလီ။ ၵူၼ်းႁွမ်ႈႁွင်ႈႁဵၼ်းမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ၵႆႉၵႆႉၵိူဝ်ႈလဵၼ်ႈ ယဝ်ႉလဵၼ်ႈမၼ်း ဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ယူႇတီႈ ပရၢႆးၼႄး 5 ပီႊ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၽၢတ်ႇပရၢႆးၼႄးၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈ 15 ၶူပ်ႇ၊ ပေႃးဢဝ်ၸူဝ်ႊၶူပ်ႇမၼ်းဝႃႈၸိုင် လႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းတူဝ်လဵၵ်ႉဝႆႉတေႉတေႉ။ ၵူၼ်းၼႃႈ တင်းၼႃႈတႃမၼ်း ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁၢၼ်ယူႇသေႇသေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၾၢင်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈမႃးယူႇ။ မၼ်းၼိူင်းတူဝ်မၼ်းဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈၵတ်ႉငၢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႂ်းပိုၼ်း ၼင်ႇ မၼ်းယၢမ်ႈလူမႃးၼႂ်းလိၵ်ႈၼႂ်းလၢႆးၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၽၢတ်ႇယၢၼ်ပရၢႆးၼႄးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း သိုပ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းတပ်ႉသိုၵ်း(Ecole Militaire)ၵႃႊတီႈ ဝဵင်းပႃႇရီႇ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸမ်တေယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်း ထႅင်ႈလၢႆလိူၼ်ဢွၼ်ႇၵွၺ်းၼၼ်ႉ ဢူႈမၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵျူဝ်းသႅပ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇသုတ်းၼႆႉသေတႃႉၵေႃႈ ၶႃးလူဝ်ႇပွၼ်ႇၼပၢတ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႉပဵၼ်ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းမုၵ်ႉႁေႃႁိူၼ်း။
မိူဝ်ႈၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၸူပ်းယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၵ်ႉႁႃလႆႈ 16 ၶူပ်ႇၵွၺ်း။ မၼ်းပဵၼ်လႆႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸဝ်ႈႁၢၼ် ၾၢႆႇၶိူင်ႈလူင်(a second lieutenant)။ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး မၼ်းလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလၢႆလၢႆတီႈ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇမႃး မၼ်းၸင်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵၢၼ်ၶပ်းတူင်ႉတႃႇလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃဢၼ်ဢမ်ႇလႅပ်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈၼၼ်ႉ တီႈ ၶေႃးသီးၵႃႇ။ မိူဝ်ႈ 1793 ၼၼ်ႉ မၼ်းပွၵ်ႈၵႂႃႇၶိုၼ်းတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇ တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် သေၸိူဝ်ႉသေလွင်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႊမႃးထတ်း
ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်လၢင် ပုၼ်ႈတႃႇမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈဝႆႉတေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၾရင်ႇသဵတ်ႈ(French Revolution)ၵေႃႈ လႆႈတႄႇမႃးမိူဝ်ႈ 1789 သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်သိုၵ်ၵၢင်မိူင်း ဢၼ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႆႈလိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ဢွၵ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလုၺ်းသ် ထူၼ်ႈ 15 ၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းပႃႇရီႇၶဝ် တီႉသႂ်ႇၶွၵ်ႈသေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢဝ်ၶိူင်ႈတႅပ်းၶေႃးသေလႄႈ လႆႈတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသေၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၽူႈၶဵၼ်တင်းလၢႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇသေ ပဵၼ်ပၢင်သိုၵ်းၵၼ်တင်း မိူင်းဢေႃးသထြီးယႃး(Austria) ၊ မိူင်းပရူးသျႃး(Prussia)၊ မိူင်းၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတိၼ်ႇ(Great Britain)၊ မိူင်းႁေႃးလႅၼ်ႇ(Holand) လႄႈ မိူင်းသပဵၼ်း(Spain)ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵႃႊတီႈၼႂ်းမိူင်းၾရသဵတ်ႈၵေႃႈ မီးဝႆႉၸုမ်းဢၼ်မီးသၸ်ႉၸႃႇတေႃႇၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်သေ သၢၼ်ၶတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဝႆႉ။ ဝဵင်းလူင်ထူးလွၼ်ႇ(Toulon) ဢၼ်ပဵၼ်တီႈပၵ်းသဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းၼမ်ႉ ၼိူဝ်ၼမ်ႉမႅတ်ႉတိတ်ႇတႂ်ႇရေးၼီးယၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽူႈသၢၼ်ၶတ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ႁုပ်ႈသိပ်းဢဝ်သေယဝ်ႉ ယိုၼ်ႈပၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ သူင်ႇၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၵႂႃႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈဝဵင်းလူင်ထူးလွၼ်ႇ။ မၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၾၢႆႇၶိူင်ႈလူင်သေ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢဝ်မႃးလႆႈၶိုၼ်းဝဵင်းထူးလွၼ်ႇသေယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉသူးၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉတႃႊၶုၼ်မၼ်းမႃးပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်း??(general)။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢႃႇယူႉမၼ်းတိုၵ်ႉမီး 24 ၶူပ်ႇၵွၺ်းယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉမႃးထႅင်ႈ 2 ပီႊ လွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇမၼ်းၵေႃႈ မီးမႃးထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ။ မိူဝ်ႈ 1795 ၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇ သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈ ပၢင်တုမ်ႊလူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(National Convention) ဢၼ်ပွင်မိူင်းဝႆႉယူႇယၢမ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ဢၼ်မီးယူႇတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဝႃႈဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉၶေႃႈပူင် ဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းၵႂႃႇၵႅဝ်ၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈၸင်ႇ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈလႆႈလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်ယူႇၸွမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းသေ ပေႉၸႂ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မွပ်ႈပၼ်မၼ်းပဵၼ် ၽူႈၸီႉသင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မီးယူႇတီႈ ဢိတ်ႇတလီႇ လူၺ်ႈတင်းတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇတေႁိုပ်ႇ ၸၢဝ်းဢေႃးသထြီးယႃးၶဝ် ဢွၵ်ႇၵႂႃႇဢိတ်ႇတလီႇ။
မိူဝ်ႈ 1796 ၼၼ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းတင်း ၵျူဝ်းသႅပ်ႉၾိၼ်း တီႇ ပေႃႇႁႃႇၼႄး(Josephine de Beauharnais)၊ မႄႈႁၢင်ႉဢၼ် ၵေႃႉယႂ်ႇသေမၼ်း 6 ပီႊ။ ဝၢႆးမႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၢၼ်မိူင်းသေ မၼ်းလႆႈပႅတ်ႈၵျူဝ်းသႅပ်ႉၾိၼ်းၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ႁၵ်ႉပႅင်းမၼ်းၼၢင်းတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။
တီႈဢိတ်ႇတလီႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈလွင်ႈဢွင်ႇပေႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၶႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၾရင်ႇသဵတ်ႈ လႆႈမႃး ဝဵင်းၼၢႆႉသ်(Nice)လႄႈ သိူဝ်ႇဝွႆး(Savoy)။ ဢေႃးသထြီးယႃးၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇတဵၵ်းႁႂ်ႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၶႅမ်ႇပူဝ်ႇ ၾေႃးမီႇဢူဝ်ႇ(1797)(Treaty of Campo Formio (1797)) သေ သုမ်းၸေႊတွၼ်ႊပႅလ်ႇၵျီႇယၼ်ႇ(Belgian) လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်ႈ ၾၢင်ႇပွတ်းတၢင်းတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉရၢႆး(Rhine)ပၼ်ၾရင်ႇသဵတ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ပဵၼ်မႃးၽူႈယိူင်ႈယၢင်ႇၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းလႄႈ ၽူႈၵတ်ႉငၢၼ်ၶွင်ၵူၼ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈမိူင်းဢီးၵျိပ်ႉၸိုင် ယိူင်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈလႆႈ တွၼ်ႊၵၢင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ(Middle East)လႄႈ ယိူင်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈႁေႉတပ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၵႃႉၶၢႆတင်းဢိၼ်းတီးယႂ်းယူႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၶဝ်ႈတိုၵ်းဢီးၵျိပ်ႉ မိူဝ်ႈ 1798 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တင်းတပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းလႄႈဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ၵႂႃႇတိုၵ်းဢီးၵျိပ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမီးမႃး လွင်ႈၶူၼ်ႉထူပ်းၶူဝ်းပၢၼ်ၵွၼ်ႇ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ ႁူမ်ႈပႃးတင်း ႁိၼ်ရူဝ်ႇသႅတ်ႇတႃႇ(Rosetta stone)ယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၼႃႇ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ပေႉသိုၵ်းတီႈ ပီႉရမိတ်ႉ(Pyramids)သေ သိမ်းလႆႈဝဵင်းၶၢႆႇရူဝ်ႇ(Cairo)ၵေႃႈ မၼ်းသမ်ႉ ၵၢၼ်ႉသိုၵ်းၵႃႊတီႈပၢင်ႇလၢႆႇ။ တီႈပၢင်သိုၵ်းမႄႈၼမ်ႉၼၢႆးလ်(Nile) ၼၼ်ႉ ဢႅတ်ႇမီးရိူလ်ႇ ႁူဝ်ႇရေးသူဝ်း ၼႅလ်းသၼ်ႇ (Admiral Horatio Nelson) ဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တေႃႉ တိုၵ်းပႅတ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းထတ်း
ယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် တီႈၼႂ်းမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတီႇရႅၵ်ႉထိူဝ်ႇရီႇ (the Directory) ၶိုၼ်ႈမႃးပုတ်ႈတႅၼ်း ပၢင်တုမ်ႊလူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(the National Convention)၊ ၵူၺ်းၼႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတီႇရႅၵ်ႇထိူဝ်ႇရီႇ ဢမ်ႇပေႃးမီးၵူၼ်းသူင်ၵျိူၵ်ႈသေ ၸမ်တေလူမ်ႉပင်းယူႇယဝ်ႉ။ ပၢႆႊသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈသေ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈမၼ်း။ ဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၸုမ်းၸိူဝ်းမၼ်းသေ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ပူတ်းပႅတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင် တီႇရႅၵ်ႉထိူဝ်ႇရီႇသေ ၽွတ်ႈတင်ႈမႃးၸုမ်းၽွင်းဢၼ်မီးလုၵ်ႈၸုမ်းသၢမ်ၵေႃႉသေယဝ်ႉ ၽွင်းငမ်းမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။
ၸွမ်းၼင်ႇပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၸင်ႇမႄးပူၵ်းသၢင်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ မၼ်းၸင်ႇၵေႃႇတင်ႈမႃး ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၵဝ် ငဝ်ႈၵၢင်ႊပဵၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉမႃးသေ၊ ပိူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးယူႇတီႈမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈတေႃႉႁၼ်ႉၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းပိုၼ်ႊၽၢဝ် ပိူင်ၼပူဝ်းလီးယၼ်း (Code of Napoleon)ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ပိူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆးမႃးလႆႈပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၽိင်ႈမိူင်း မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈမိူင်းသေ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း လႄႈ လွင်ႈယွမ်းႁပ်ႉပၢႆးၵိူဝ်းယမ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ မၢင်ႊၵေႃႉထတ်းသၢင်ဝႃႈ ယင်းမီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသုၼ်ႇတူဝ် တွၼ်ႊတႃႇၼပူဝ်းလီးယၼ်းယူႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ပဵၼ်သိုၵ်းပဵၼ်သိူဝ်မႃးလၢႆးပီႊယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၾရင်ႇသဵတ်ႈၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢဝ်ၵၢၼ်သိုၵ်းၵွၺ်းၸင်ႇ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢေႃးသထြီးယႃး ႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢေႃးသထြီးယၼ်းၶဝ် ၵုမ်းဝႆႉ လႅၼ်ႊယႂ်ႇလူင် တီႈၼႂ်းဢိတ်ႇတလီႇဝႆႉလႄႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၸင်ႇၶၢမ်ႈလွႆႈ ဢၢလ်ပ်ႉ(Alps)သေ ၵႂႃႇၸူးမိူင်းဢိတ်ႇတလီႇထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈသေယဝ်ႉ လႆႈလွင်ႈဢွင်ႇပေႉယႂ်ႇလူင် တီႈမရႅၼ်းၵူဝ်ႇ(Marengo)မိူဝ်ႈ 1801 ။ လွင်ႈဢွင်ႇပေႉၼိူဝ် ၵျႃႇမၼီႇလႄႈဢေႃးသထြီးယႃး ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈဢွၼ်ၼၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢေႃးသထြီးယႃး လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လူးၼႄးဝီးလႄး(the Treaty of Luneville)မိူဝ်ႈ 1801 ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ႁူမ်ၸူမ်းတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ၼႂ်းၵႃႊလႅၼ်ႊလိၼ်တင်းသဵင်ႈတင်းလူင်ၼၼ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း လႆႈမႃး လူးသီးဢႃးၼႃး(Louisiana)။ လႅၼ်ႊဢၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၶၢႆပၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊဢမႄးရီးၵႂ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢူၺ်းလီ ဢၼ်ပဵၼ်ဢေႃးသထြီးယႃးၵေႃႈ ပႃးၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ ၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတဵၼ်ႇၵေႃႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆငမ်းယဵၼ် ဢႃမီးယၼ်း(the Treaty of Amiens)မိူဝ်ႈ 1802 ယူႇယဝ်ႉ။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း မုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉ ပိဝ်းသ် ထူၼ်ႈၸဵတ်း(Pope Pius VII)ၵႂႃႇ။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးပၼ် လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၼႂ်းၵႄႈ သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်း ဝၢႆးသေ လွင်ႈၵပ်းသၢၼ်လူႉၵႂႃႇဝၢႆးပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ဝၢႆးမႃး ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ သိမ်းဢဝ်လိၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉသေယဝ်ႉ ဢဝ်မုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉၼၼ်ႉ သႂ်ႇၶွၵ်ႈပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ၼပ်ႉထိုဝ်ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ယွၼ်ႉလွင်ႈဢွင်ႇပေႇမၼ်းသေယဝ်ႉ ဝႆႉမၼ်းပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတင်းၸူဝ်ႊတင်းၸၢတ်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1804 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်(ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်)။ မုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉ မႃးတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇ တႃႇမႃးသုပ်းပၢၼ်းၵုမ်းပၼ်သေတႃႉ ၵူၺ်းၼႃႇ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ဢဝ်ပၢၼ်းၵုမ်းၼႂ်းမိုဝ်းမုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉၼၼ်ႉသေ တင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်ႁၢင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸင်ႇသုပ်းပၢၼ်းၵုမ်းပၼ် ၵျူဝ်းသႅပ်ႉၾိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼၢင်းလူင်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းတုမ်ႊၵႅၼ်ႇထတ်း
မိူင်းတုမ်ႊၵႅၼ်ႇၾရင်ႇသဵတ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၼပူဝ်းလီးယၼ်း (1804 - 14) ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽွင်းယၢမ်းပၢင်သိုၵ်းပၢင်သိူဝ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ဢႃမီးယၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်းမွၵ်ႈပီႊပၢႆသေ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ။ ထိုင် 1805 မႃး မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း မိူင်းသပဵၼ်းသေ ႁၢင်ႈသိုၵ်းတိုၵ်းတေႃး သမ်ႉပေႃးၶႂ်ႈၸွတ်ႈၵူႊငွၼ်ႊၼႂ်းယူးရူပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၼႃႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉသိုၵ်းၼပူဝ်းလီးယၼ်းတႄႉ ယႂ်ႇလူင်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ တီႈပၢင်တိုၵ်း ဢွတ်ႉသတႂ်းလိသ်ႉၸ်(Austerlitz) မိူဝ်ႈ 1805 ၼၼ်ႉ မီးတိုၵ်းပေႉ တပ်းသိုၵ်းႁူမ်ႈပွင်းၶွင် မိူင်းဢေႃးသထြီးယႃး လႄႈ ရႃးသီးယႂ်း။ မၼ်းတိုၵ်းပေႉတပ်ႉသိုၵ်း ပရူးသျႃး(Prussia)တီႈ ပၢင်တိုၵ်းၸႄးၼႃး(Jena)မိူဝ်ႈ 1806 သေယဝ်ႉ ၵုမ်းၵႂၢၼ်းလႆႈမိူင်းပႃႇလိၼ်ႇ(Berlin)။ တီႈၾရၢႆးလႅၼ်း(Friedland)ၼၼ်ႉ ရႃးသီးယႂ်းၶဝ်ၵၢၼ်ႉသိုၵ်းသေ လႆႈၶၢမ်ႇတဵၵ်းႁႂ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼပူဝ်းလီးယၼ်း ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းတင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၵၢၼ်ႉတေႃႇမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊပႅၼ်ႈ ႁၢင်ႊၽႅၼ်တီႈၼႂ်းယူးရူပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႂ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉရၢႆး(The Confederation of the Rhine) ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႅၼ်ႊလိၼ်ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းမိုဝ်း ၼပူဝ်းလီးယၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၾရင်ႇသဵတ်ႈ ဢဝ်လႆႈလိၼ်ဢေႃးသထြီးယႃး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းမိူင်းဢိတ်ႇတလီႇ။ လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆထိလ်းသိတ်ႉ(the Treaty of Tilsit)မိူဝ်ႈ 1807 ၼၼ်သေ ပရူးသျႃး လႆႈထုၵ်ႇတဵၵ်းႁႂ်ႈပၼ်လႅၼ်ႊမိူင်းမၼ်းၵႂႃႇၶိုင်ႈၼိူင်ႈ ႁူမ်ႈပႃးတင်း လႅၼ်ႊလိၼ်ၸၢဝ်းပေႃးလိသျ်ႉ ဢၼ်ပရူးသျႃးၵုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼပူဝ်းလီးယၼ်း လႆႈပဵၼ်မႃးၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းတုမ်ႊၵႅၼ်ႇ ၶႄႉသဵင်ႇၵၼ်တင်း ၶျႃးလီးမႅၼ်း(Charlemgne)။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ဢုပ်ႉပိူင်ႇလႆႈယူးရူပ်ႉ တင်ႈတႄႇဢဝ်မိူင်းသပဵၼ်းတေႃႇပေႃးထိုင်လႅၼ်ႊလိၼ်ပရူးသျႃး။ ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸဝ်ႈႁၢၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်မၼ်းလႆႈၸႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းတႅင်ႇတင်ႈႁႂ်ႈၵႂႃႇၵိၼ်မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်းပေႉလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သေဢမ်ႇၵႃး တႅင်ႇတင်ႈ ပီႈဢၢႆႈ လႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၵျူဝ်းသႅပ်ႉ ပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉသေ ၼႅပ်ႉၽႅလ်း(Naples)ၵေႃႈ ဝၢႆးမႃး လႆႈၵႂႃႇၵိၼ်မိူင်းသပဵၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ လုၺ်းသ်ႉ(Louis)ၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းႁေႃႇလႅၼ်ႇ၊ ၵျိူဝ်ႊရူမ်း(Jerome) သမ်ႉ ပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းဝႅတ်ႉၾႃးလီးယႃး(Westphalia)။
မီးမိူင်းၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတဵၼ်ႇၵွၺ်း ဢၼ်ႇၼပူဝ်းလီးယၼ်းဢမ်ႇတိုၵ်းပေႉလႆႈ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၵုမ်းၵႂၢၼ်းလႆႈလိုမ်ယူးရူပ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇတႄႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တိုၵ်ႉမီးဢႃႇၼႃႇယူႇ။ ၼႅလ်းသၼ်ႇ(Nelson)ဢၼ်ပဵၼ်ၾၢႆႇပရိတ်ႉတိၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ တိုၵ်းလိုပ်ႈ ၾရင်ႇသဵတ်ႈလႄႈသပဵၼ်း တီႈထြႃးၾႃးၵႃး(Trafagal)သေ ႁိုပ်ႈၶဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇသပဵၼ်းလႆႈလႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၼပူဝ်းလီးယၼ်း တႃႇတေၶဝ်တိုၵ်းမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈလူႉလႅဝ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ယိူင်းဢၢၼ်း ၶႂ်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ပရိတ်ႇတဵၼ်သေ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇႁႃလၢႆးတဵၵ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းပရိတ်ႉတဵၼ်ႇ။ ဢမ်ႇပၼ်ပရိတ်ႉတဵၼ်ႇၵႃႉၶၢႆတင်းၽႂ် ၼႂ်းလိုမ်ယူးရူပ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢင်ႇမႃး။ ပရိတ်ႉတဵၼ်ႇၶဝ်ႈတိုၵ်းသိမ်းဢဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸိူဝ်းဢၼ်ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၾရင်ႇသဵတ်ႈလႄႈၸိူဝ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈပႅတ်ႈ။ ၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈတႄႇငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ ပၢင်သိုၵ်းမိူဝ်ႈ 1812 ၼႂ်းၵႄႈမိူင်းပရိတ်ႇတဵၼ်ႇလႄႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊဢမႄးရီၵႂ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ပၢင်သိုၵ်းပႅၼ်ႇၼီႇသူလႃႇ - သပဵၼ်း လႆႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း ၼပူဝ်းလီးယၼ်းမႃး တင်ႈတႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊ 1795။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၽိူဝ်ႇထိုင် 1808 မႃး မီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသၢၼ်ၶတ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ တီႈမိူင်းသပဵၼ်း။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း သူင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၵူၼ်းသပဵၼ်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈပရိတ်ႇတဵၼ်ႇၶဝ် ဢၼ်တင်ႈတပ်ႉဝႆႉတီႈ ပေႃႇတူႇၵီႇၼၼ်ႉသမ်ႉ သိုပ်ႇႁဵတ်းသိုၵ်းမုတ်းသေ တိုၵ်းတေႃးၶိုၼ်းမႃးယူႇ။ လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈပေႃႇတူႇၵီႇ လႄႈ သပဵၼ်းၼၼ်ႉ ႁိုင်ၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢမ်း 5 ပီႊသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် သုမ်းၵူၼ်း လႄႈ သုမ်းၶူဝ်းၶွင်တင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် ၸၢဝ်းဢေႃးသထြီးယႃးၶဝ်ၵေႃႈ တႄႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းမႃး။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၸင်ႇပွႆႇႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸဝ်ႈႁၢၼ်မၼ်း ၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈတီႈသပဵၼ်းသေ၊ တၢမ်တူဝ်မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇတိုၵ်းၸၢဝ်းဢေႃးသထြီးယႃးၶဝ်သေ တပ်ႉသိုၵ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၵုမ်းၵႂၢၼ်းလႆႈ ဝဵင်းလူင်ဝီးၼႃႇ(Vienna) ။ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵျူဝ်းသႅပ်ႉၾိၼ်း ဢမ်ႇၵိူတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးတႃႇသိုပ်ႇပုတ်ႈတီႈၼင်ႈမၼ်းလႄႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇပႅတ်ႈၵၼ်တင်းမၼ်းၼၢင်းသေ ၵူပ်ႉၵူႈတင်း ဢႃတုတ်းၶျႅတ်ႉ မႃႇရီႇ လုၺ်းသ်(Archduchess Marie Louise)ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ၸဝ်ႈလူင်ဢေႃးသထြီးယႃး ၾရၢၼ်ႉသိတ်ႉထူၼ်ႈၼိူင်ႈ(Francis I) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃးၼိူင်ႈပီႊ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးမႃးၵေႃႉၼိူင်ႈသေ ၸင်ႇတႅင်ႇတင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵိၼ်မိူင်းရူမ်း(Rome) ယူႇယဝ်ႉ။
ဝၼ်းလႅတ်ႈႁူင်ႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းထတ်း
ပၢၵ်ႇဝၼ်းထတ်း
ၽိုၼ်ဢိင်ထတ်း
Thompson, H. (1923). The Book of knowledge; the children's encyclopaedia,. New York: Grolier Society;.


text:
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈလီေတႃႇႁဝ်း မိူၼ်ႁဝ်းလီေတႃႇပိူၼ်ႈ ပႃႈၼႃႈႁဝ်းလီပႃႈလင်ႁဝ်း #ၸ်ႂၵူတ်ႉေၵႃႈမီးတၢင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈႁၵ်ႉႁဝ်းမိူၼ်ႁဝ်းႁၵ်ႉပိူၼ်ႈ ပႃႈၼႃႈပၼ်ၵၢၼ် ပႃႈလင်ပ်ႂႉတူၺ်းႁဝ်း မိူဝ်ႈတူၵ်းၵၢၼ်ေၵႃႈမီးတၢင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းၶတ်းၸ်ႂၵႃႈႁိုဝ်ေတလႆႈၶိုၼ်းၵႃႈၼၼ်ႉ တီႈၶတ်းၸ်ႂယူႇႄလႈ ဢမ်ႇလႆႈသင်မႃးေသ ပိူၼ်ႈပ်ႂႉဢႃးလႃးဝးႁဝ်းေၵႃႈမီးတၢင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇပႃးၵဝ်ၼိုင်ႈေၵႃႉဢမ်ႇပဵၼ် တီႈဢၼ်ဢမ်ႇပႃးႁဝ်းေသပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႂႃႇေၵႃႈမီးတၢင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈၼပ်ႉထိုဝ်ႁဝ်းမိူၼ်ႁဝ်းၼပ်ႉထိုဝ်ပိူၼ်ႈ ေတႃႇၼင်ႇၼ်ႂးသၢႆတႃပိူၼ်ႈ ၵမ်ႉဢမ်ႇဝႆႉၵႃႇၶၼ်ႁဝ်းေၵႃႈမီးတၢင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈေတၸွႆႈႁဝ်းမိူၼ်ႁဝ်းၸွႆႈပိူၼ်ႈ ေတႃႇၼင်ႇၽွင်းယၢမ်းပိူၼ်ႈလႆႈၵိၼ် တၢင်းၵူဝ်လႆႈႁွင်ႉႁႃႁဝ်းေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉႁဝ်းၶႅမ်ႉလိူဝ်ေသပိူၼ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉပိူၼ်ႈ ေတႃႇၼင်ႇပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်သ်ႂႇၸ်ႂေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉၸ်ႂလီၵူၼ်းႁဝ်းဢမ်ႇေမႃသုတ်းသဵင်ႈ ေတႃႇၼင်ႇၼွင်ၼမ်ႉႁႅင်ႈဢမ်ႇမီးၶိင်ႇမီးၶၢဝ်းေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈေတတူၺ်းထိုင်ႁဝ်းမိူၼ်ႁဝ်းတူၺ်းထိုင်ပိူၼ်ႈ ေပႃးလူဝ်ႇလႆႈလီလႆႈပဵၼ်မႃး ၼ်ႂးမၢၵ်ႇတႃပိူၼ်ႈၵမ်ႉဢမ်ႇႁၼ်ႁဝ်းေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ၵဝ်ယုမ်ႉၶူဝ်ယူႇႄလႈ ၵဝ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸ်ႂ တီႈဢၼ်ၵဝ်လႆႈၼမ်ႉတႃတူၵ်းႄလႈ ႁွင်ႉႁႆႈမႃးၼ်ႂးလပ်းသိင်ႇေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈလူဝ်ႇႁဝ်းမိူၼ်ႁဝ်းလူဝ်ႇပိူၼ်ႈ ေတႃႇၼင်ႇပိူၼ်ႈတင်းၵူဝ်ပူၼ်ႉပိူၼ်ႈႄလႈ သုင်လိူဝ်ေသၶဝ်ေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ဢၵျၢင်ႉႁဝ်းေတေမိူၼ်ဢၵျၢင်ႉပိူၼ်ႈ တီႈဢၵျၢင်ႉတၢင်းယၢမ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ေသ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမၢၵ်ႈမီးေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ယူႇလဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၢႆႈငိူဝ်ႈ တီႈဢၼ်ယူႇယဵၼ်ေသ လႆႈႁူႉၼမ်ႉၸ်ႂသူၶဝ်ၵႂႃႇေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ၵဝ်ပဵၼ်ၶုၼ်ႄလႈ ၶ်ႂႈႁဵတ်းသင်ေၵႃႈႁဵတ်း တီးမ်ႂးႁဵတ်းႄလႈ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်လႆႈတူၵ်းၼမ်ႉတႃၵႂႃႇေၵႃႇမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ၸုမ်းပိူၼ်ႈေတမိူၼ်ၸုမ်းႁဝ်းႁႃး တီႈၸုမ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းေသ ၽဵဝ်ႈလၢင်ႉႁဝ်းႁႃးပႅတ်ႈေၵႃႈမီးတင်းၼမ်။
- ယႃႇေပထၢင်ႇဝႃႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼႆႉ မၼ်းေတမၼ်ႈၵိုမ်း ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးေၵႃႈ လႆႈၽႃႇပႅတ်ႈၵႂႃႇေၵႃႈ မီးတင်းၼမ်။
ၼ်ႂးေလႃးၵလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသင်မၼ်ႈၵိုမ်း ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်း ၵူၼ်းႁဝ်းေၵႃႈေတႃႈၼင်ႇၼၼ် မိူဝ်းၼႃႈၽ်ႂေတပဵၼ်သင် ၊ ? ေတပဵၼ်ႁိုဝ်မႃး ? ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ #ၶၢဝ်းယၢမ်းၵူၺ်း ေတတႅပ်းတတ်းပၼ်ၵႃႈၶၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၵႂႃႇေတႃႇေၵႃႉ။
- သႅင်သိုၵ်း
- www.saisengserk.com


text:
ဢိင်ၼိူဝ်ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်ပၢၵ်ႇပဵၼ်သဵင်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးလႆႈၸႂ်ယႂ်ႇ လႆႈႁပ်ႉႁူႉၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၶိုတ်းတၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶေႃႈတိုဝ်းၵမ် ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ – “ၶေႃႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ တႅမ်ႈၾၢၵ်ႇတၢင်တူဝ် သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း” ၼႆၼၼ်ႉလႄႈ လုမ်းဢၼ်ၼႆ့ ဢၢၼ်းႁဵတ်း ႁွင်ႈဢတ်းသဵင် ၊ ႁွင်ႈဢတ်းငဝ်းႁၢင်ႈသဵင် TV ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ၊ ႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၶၢဝ်ႇ၊ ႁွင်ႈပိုၼ်ၽႄၶၢဝ်ႇ၊ တီႈၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်း၊ တီႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉႁႃတၢင်းႁူႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်း မိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်ႁွင်ႈႁဵၼ်းတႃႇၽူႈဢၼ်သူၼ်ၸႂ်ၵၢၼ်သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တႃႇပီႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း မႃးၸႂ့်တိုဝ်း ပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တႃႇၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ်မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇပီႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း – လႆႈႁပ်ႉႁူႉၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၶိုတ်းတၼ်း။
ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၵဵပ်းႁွမ်ငိုၼ်းလူႇၶၢမ်ႇ 500 သႅၼ် သေသိုဝ်ႉလႆႈတီႈလိၼ်လွၵ်းၼိုင်ႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈလွၵ်း လိၼ်မီး 200” 70” ထတ်း(ပေႇ)။ တီႈလိၼ်လုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼႆ့မီးယူႇတီႈ ဝၢၼ်ႈၻူင်ႊမူႊရွင်ႊ ပွၵ်ႉ 6 လၵ်း (ႁိမ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႊၽိဝ်ႊတိူဝ်ႊ) ၊ သဵၼ်ႈတၢင်း တူၼ်ႈတီး – ႁူဝ်ပူင်း၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။
မိူဝ်ႈလဵဝ်တေၵေႃႇသၢင်ႈလုမ်း ဢၼ်ပဵၼ်တိုၵ်း 3 ၸၼ်ႉ တၢင်းယႂ်ႇ 60” 40” ထတ်း (ပေႇ)၊ တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈလုမ်းၼႆႉ လႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉတေလႆႈၸႂ့်ငိုၼ်း မွၵ်ႈ 4000 သႅၼ်ပျႃး (ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ)။ တႃႇၸၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈလုမ်းၼႆ့သမ်ႉ ၼၢင်းလိုၼ်းႁွမ် ၽူႈမီးတူဝ်ထူပ်းၼႂ်းဝူင်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ လႄႈ Mr. Richard Morris ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇၼပ်ႉသွၼ်ႇၸၼ်ႁၢင်ႈၶဝ် ႁပ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼ တိုတ်ႉပၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈလုမ်း ။


text:
ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ၸိူဝ်းႁွတ်ႈထိုင်တီႈ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးမႃးၶၢဝ်းတၢင်း ပီပၢႆၼႆႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ပႆႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းယေးဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇ၊ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵႃႈယူတ်းယႃပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်လႆႈယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇလႄႈ ဢၼ်ၺႃးရူတ်ႉၵႃးၽႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။
ပီၵၢႆ 2021 ၼႆႉ RCSS လႄႈ SSPP,TNLA ပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်လႄႈၵူၼ်းမိူင်းတၢင်းဝၢၼ်ႈပၢင်တွင်း ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်ႉမႄး 9 လင်ၶႃးႁိူၼ်း ႁူဝ်ၵူၼ်း မီး 45 ၵေႃႉ (ၸၢႆး 21 ယိင်း 24)ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းမႃးသွၼ်ႈယူႇတီႈမၢၼ်ႈႁႆး ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်း မိူင်ငေႃႉ ၸႄႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
ၽွင်းပၢႆႈမႃးၼၼ်ႉ လုင်းဢိင်ႇတၵ ဢႃယုမွၵ်ႈ 50 ပီ ယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇမႅင်းၾင်လိၼ် တႅၵ်ႇသႂ်ႇ မၢတ်ႇ ၸဵပ်း။ ၵႂႃႇယူတ်းယႃတီႈႁူင်းယႃၵျွၵ်ႉမႄး၊ ယၢမ်းလဵဝ်ႁွႆးၸဵပ်းႁၢႆယဝ်ႉသေတႃႉ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတိုၵ်ႉမီးၼႂ်းၶႃ ၸွမ်းတႃ တိၼ် မၢၵ်ႇၵၢဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢမ်ႇမီးၵႃႈယူတ်းယႃလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇဢွၵ်ႇ။ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၵႃႈယူတ်းယႃ ။
ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇၼႆႉ ၶမ်ဝႆႉ တီႈ တိၼ် မၼ်းၸၢႆး ၸဵမ်ပီၵၢႆ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇဢဝ်ဢွၵ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇပႆလႆႈလီလီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈၵႂႃႇႁဵတ်း ၵၢၼ် ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၵူႈဝၼ်း ၊ ပေႃးပႆတၢင်းသမ်ႉၵႅၼ်း ၸဵပ်းႁႅင်း ။ လူဝ်ႇငိုၼ်းတႃႇၵႂႃႇ ၽႃႇဢွၵ်ႇ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇၼႆဢေႃႈ။ ”- ဝႃႈၼႆ။
ၽွင်းၼၼ်ႉတၢင်းႁူင်းယႃၵျွၵ်ႉမႄး ႁႂ်ႈသူင်ႇတူဝ်တႃႇၵႂႃႇၽႃႇတတ်း ဢဝ်ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇဢွၵ်ႇ တီႈႁူင်းယႃ လႃႈသဵဝ်ႈထႅင်ႈသေတႃႉ ၽွင်းၼၼ်ႉ ႁူင်းယႃသမ်ႉ ပိၵ်ႉဝႆႉ၊ ၾၢႆၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမီးၵႃႈယူတ်းယႃလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇဢွၵ်ႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်- ဝႃႈၼႆ။
မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ တီႈပၢင်သဝ်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းတီႈ မၢၼ်ႈႁႆးၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ပႃႈၺူဝ်ႇ ၺႃးရူတ်ႉၶိူင်ႈၽႃႇဝႆႉ ၼႃႈၶႅင်ႈႁၢၵ်းၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇပၢႆႈၽေးသိုၵ်းမႃး။ ၸဝ်ႈရူတ်ႉၶိူင်ႈ သၢႆႈတႅၼ်းပၼ်ငိုၼ်းၽွင်ႈယူႇသေတႃႉ လႆႈဢဝ်လဵၵ်းသတီးသႂ်ႇတႅၼ်းလုပ်ႇၼႃႈၶႅင်ႈဝႆႉ၊ ၵႃႈယူတ်းယႃသမ်ႉ ၼမ်လိူဝ် ငိုၼ်းၵႃႈသၢႆႈတႅၼ်း ။ ဢိင်ၼိူဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ သမ်ႉလႆႈပၢႆႈၽေးသိုၵ်းဝႆႉလႄႈဢမ်ႇၸၢင်ႈယူတ်းယႃတူဝ်။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၸဵပ်းယဵၼ်းပႆႇႁႅင်ႈႁၢႆ တိုၵ်ႉလူဝ်ႇယူတ်းယႃထႅင်ႈ။
“ယၢမ်းလဵဝ် တီႈႁွႆးၸဵပ်းၶႃမၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၢႆ သမ်ႉယဵၼ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း သမ်ႉပေႃးႁၼ်လဵၵ်းသတီးမၼ်းဝႆႉယူႇၶႃႈၼေႈ။ ပေႃးႁိုင်မႃး မႆႈၸႂ် ၵူဝ်ပဵၼ်ၵႅၼ်ႊသိူဝ်ႊ ၶႃႈ ဢေႃႈ။ မၼ်းၼၢင်းဝႃႈ ယူႇယၢပ်ႇ ၶၼ်ၸႂ်ႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ၶႂ်ႈၵႂႃႇထွၼ်လဵၵ်းသတီးဢွၵ်ႇပႅတ်ႈၼႆဢေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်း လႄႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇထွၼ်ၼႆဢေႃႈ ”- ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေး သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ ၼင်ႇၼႆ။
ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ်လႆႈဢဝ်လဵၵ်းသႂ်ႇတႅၼ်းလုပ်ႇၼႃႈၶႅင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ မီးလုၵ်ႈလၢင်းဝႆႉ 5 ၵေႃႉ။ ယင်းတိုၵ်ႉလဵၵ်ႉတိုၵ်ႉလႅင်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႃႇႁႃလဵင်ႉၵၼ်။ ယၢမ်းလဵဝ် လွင်ႈၵႂႃႇမႃးသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းသမ်ႉယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈတႃႇၼ ဢၼ်မႃးၸွႆႈထႅမ်ၵေႃႈဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ တီႈပၢင်သဝ်းမၢၼ်ႈႁႆးၼႆႉ မီးၵူၼ်းတႃမွတ်ႇၵိူတ်ႇပႃးမႃးထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ။ ပဵၼ်ၸၢႆးၶမ်း ဢႃယု 35 ပီ။ မၼ်းၸၢႆးတႃမွတ်ႇတင်းသွင်ၾၢႆႇသေတႃႉ ဢမ်ႇယူႇလၢႆ။ ၵိၼ်ၸၢင်ႈလဵင်ႉမႃႉ ၵူၼ်ႈဝၼ်း။ ၵႂႃႇမႃးၸွမ်းမႃႉ။ ၸုမ်းၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းတႄႉမႆႈၸႂ် ပေႃးၶဝ်ႈထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ ၵူဝ်မၼ်းၸၢႆး ၵႂႃႇ ၽႃႇၺႃးမၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ မုင်ႈမွင်းၸဝ်ႈတႃႇၼ ဢၼ်တေၸွႆႈထႅမ်ၵႃႈယူတ်းယႃတႃလႄႈ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တႃႇယူႇၵိၼ် ႁႂ်ႈၸၢႆးၶမ်း ယႃႇလႆႈၵႂႃႇလဵင်ႉမႃႉၼႂ်းထိူၼ်ႇ ယိင်ႈၶႅၼ်းတေလီ ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ဢၼ်ပၢႆႈမႃးသွၼ်ႈဝႆႉ တီႈမၢၼ်ႈႁႆး ၵိင်ႇၽႄၸႄႈဝဵင်းမိူင်းငေႃႉၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈၼၢင်းယိင်း။ ယၢမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ လူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၊ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၸုမ်း / ၸဝ်ႈတႃႇၼ ၶဝ်ႈမႃးၸွႆႈထႅမ် မိူၼ်မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ယဝ်ႉ။
သင်ဝႃႈ ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇ ၶႂ်ႈၸွႆႈထႅမ် ၵႃႈယူတ်းယႃ ဢမ်ႇၼၼ် ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တႃႇၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း တီႈၵိင်ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၼႆၸိုင် ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈတီႈ မေႃသွၼ်ၼၢင်းမူၺ်လႅင်း ၵေႃႇမတီႇၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းတီႈၵျွၵ်ႉမႄး မၢႆၾူၼ်း 09792996151 လႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။
ပီ 2021 RCSS တင်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ TNLA, SSPP ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸိူဝ်းယူႇတၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး တႃႇ 28 ဝၢၼ်ႈ ႁူဝ်ၵူၼ်း 5 ႁဵင်ပၢႆ လႆႈပၢႆႈယၢၼ် ႁိူၼ်းယေးတီႈယူႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇလႆႈပွၵ်ႈႁိူၼ်းယေးၶိုၼ်း။


text:
သိုၵ်း RCSS တင်း SSPP ဢၼ်ဢမ်ႇတွၵ်ႉတႅၵ်ႉၵၼ်မႃး ၶၢဝ်း 7 – 8 လိူၼ် ၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဝၼ်း႞သွင်ဝၼ်းၼႆႉ ႁူပ်ႉၸုၼ် လေႃႇတိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ထုင်ႉၵေးသီး-မိူင်းၼွင်- မိူင်းၼၢင်း မႆႈၸႂ် ၵူဝ်သိုၵ်းသွင်မူႇၼႆႉ ႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇၵၼ်ထႅင်ႈ။
ဝၼ်းတီႈ 21/9/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် သိုၵ်း RCSS တင်း SSPP ယိုဝ်းၵၼ် ႁိမ်းဝၢၼ်ႈပၢင်ႇႁႆႈ/ၶူဝ်ၼမ်ႉတွင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းယၢႆး ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ သွင်ၾၢႆႇလေႃႇတိုၵ်းၵၼ် ႁိမ်း ၶိုင်ႈ ၸူဝ်ႈမူင်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ယူႇၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈ ထုင်ႉမိူင်းၼွင်၊ မိူင်းၼၢင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး ဢွၼ်ၵၼ်မႆႈ ၸႂ် ၵူဝ်သိုၵ်းသွင်ၾၢႆႇ တေႃးၵၼ် တိုၵ်းၵၼ်ထႅင်ႈ။
ၵူၼ်းမိူင်းၵေးသီး လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မိူဝ်ႈဝႃးၼႆႉ ၶဝ်ယိုဝ်းၵၼ် တီႈဢိူင်ႇမိူင်းယၢႆး ႁိမ်းဝၢၼ်ႈပၢင်ႇႁႆႈ ဢေႃႈ။ တီႈၼၼ်ႈ တႄႉ ဢမ်ႇပေႃးၵႆၵၼ်တၢင်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် လၢႆးၶႃႈ မိူင်းၼွင်။ ၶဝ်ယိုဝ်းၵၼ်တႄႉ ႁိုင်မွၵ်ႈ 20- 30 မိၼဵတ်ႉ ၼႆႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းထုင်ႉ မိူင်းၼွင် ၊ မိူင်းၼၢင်း၊ သလၢႆးၶုမ်ႇ၊ ပၢင်ႇၽူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ တႄႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈသိုၵ်းတႆး သွင်ၸုမ်း တိုၵ်းၵၼ်၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶဝ်ႈႁႃၵၼ်၊ ႁူမ်ႈႁႃတၢင်းၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉသေ ၵူၼ်းၵေးသီး ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်မၼ်းၼၢင်းၼင်ႇၼႆ။
“ၸူးၸႂ်ၶႃႈတႄႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶဝ်တိုၵ်းၵၼ် သင်မီးၵူၼ်းပၢႆႈၽေးမႃးၼႆ တႃႇတေၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၼႆႉ မၼ်းတေ ယၢပ်ႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်း ၵိၼ်းၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉလႄႈ တႃႇတေၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေး မိူၼ်မိူဝ်ႈၵူႈ ပွၵ်ႈတႄႉ တေယၢပ်ႇ၊ ႁႃၵိၼ်ၵဵင်ႉတွင်ႉၵူၺ်း ပေႃးယၢပ်ႇၵႅၼ်းၸႂ်ၼႃႇယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပီ 2021 ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ သိုၵ်း SSPP လႄႈ သိုၵ်း RCSS သမ်ႉႁိမ်ပိုၼ်ႉတီႈၵၼ်၊ လေႃႇတိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ် ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး၊ မိူင်းၼွင်၊ မိူင်းၼၢင်း၊ မိူင်းၵိုင်၊ လၢႆၶႃႈ၊ ပၢင်လူင်၊ သီႇပေႃႉ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၼမ်ႉတူႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉႁူၼမ်ႉတႃ လႆႈပၢႆႈယၢၼ်ႁိူၼ်းယေးတီႈယူႇ၊ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၸိူဝ်းပႆႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းၼွၼ်းၵေႃႈတိုၵ်ႉမီးႁူဝ်ၵူၼ်း ၼပ်ႉပၢၵ်ႇ။


text:
ဢုပ်ႇၵုမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:2600:387:0:805:0:0:0:36
Stopထတ်း
Please stop removing content from pages. --DannyS712 (talk) 01:40, 17 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2019 (UTC)
ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၵ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်း ဢၶွင်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢၶွင်ႉ ဢၼ်ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈဢမ်ႇမီး/ဢမ်ႇႁူႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ၶဝ် ၸႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇလႆႈၸႂ်ႉ ႁဵင်းလိၵ်ႈ ဢၢႆႇၽီႇ တွၼ်ႈတႃႇၸႅၵ်ႇလႆႈဝႃႈ ပဵၼ် မၼ်း ႁိုဝ် မၼ်းၼၢင်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁဵင်းလိၵ်ႈဢၢႆႇၽီႇၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းတင်းၼမ် ၸၢင်ႈထုၵ်ႇၽႄၸႂ်ႉဝႆႉယူႇ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ် ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸိုဝ်ႈသေ သမ်ႉလႆႈယိၼ်းဝႃႈ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတုမ်ႉတေႃႇတင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆ ၸိုင် ၵေႃႇသၢင်ႈဢၶွင်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶဝ်ႈလွၵ်ႉဢိၼ်ႇသေၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸၢင်ႈယူႇႁၢင်ႁၢင်ႇၵၼ်တင်း ၽူႈဢမ်ႇမီးၸိုဝ်ႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႆႈယူႇၶႃႈ။


text: ၵၢၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉပဵၼ်ၽူလ်လီလႄႈပဵၼ်ၽူလ်ၸႃႉတေႃႇမိူဝ်ႈလူင်လိုမ်းတူဝ်လွင်ႈထုၵ်ႇယူၵ်ႉယွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵိူင်းၾၢႆႇပႃႈတႂ်ႈပွတ်းတွၼ်ႈပိုၼ်ႉတီႈၵႂၢမ်းၶၢၼ်ယေႃးၵၢၼ်ၸပ်းၾၢႆႇၿုၵ်ႉၵူလ်း(ၿုၵ်ႉၵလ)ၼိူဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႉလႂ်ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႄႈၼပ်ႉထိုဝ် တင်း ၵမ်ႈတူဝ်လႆႈသၢႆႇသၢင်ထတ်းထွင်လႄႈဢမ်ႇလႆႈသၢႆႇသၢင်ထတ်းထွင်ထီႇထူၼ်ႈ ၼၼ်ႉပဵၼ်ႁဵတ်ႇၽူလ်ၶွင်မၼုသ်းၵူႈၵေႃႉ။ လူၺ်ႈၶေႃႈယုမ်ႇယမ်ၼႂ်းတူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၼိူဝ်တူဝ်ၽႂ် ၽူႈလႂ် လူၺ်ႈလွင်ႈသင်ၵေႃႈလီ တိုၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၶွင်ၵႂၢမ်းယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်မီးယူႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵၢၼ်ၽိတ်းပိူင်ႈသင်။ ယူႇတီႈပၢႆးဝူၼ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ၼိူဝ်တၢင်းၼွၵ်ႈတၢင်းၼႂ်းၶွင်တူဝ်ၽူႈလႂ် ၽူႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မုလ်းႁဵတ်ႇဢၼ်မႅၼ်ႈဢူၵ်းထုၵ်ႇၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵွႆး။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ...


text:
တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ (မၢၼ်ႈ: သန်လျင်မြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Thanlyin), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Taanlin]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ လႄႈ ထုင်ႉတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇမႃးသေဢမ်ႇၵႃး တႄႇဢဝ် ပီ 1958 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 22 မႃး လႆႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတီႈထုင်ႉတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၶယၢၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ႁွင်ႉမႃးဝႃႈ (သီႇရီႇယႅမ်ႇ) Syriam ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးတႅမ်ႈတင်းလိၵ်ႈတႄႉ တႅမ်ႈဝႃႈပဵၼ် တၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆသေတႃႉ ပေႃးႁွင်ႉပေႃးလၢတ်ႈတႄႉ ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ တၺိၼ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ၼႆၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် သေ ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉ ပိူင်လူင် တႃႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းပိုၼ်းပူၼ်ႉမႃးတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၽူႈဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇတၢၼ်ႇလိၼ်ႇမႃးၼႆႉ ပဵၼ်မွၼ်းယဝ်ႉ။ မွၼ်းၼႆႉ ဢဝ် ပႃႇၵိူဝ် ႁဵတ်းပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်မၼ်းသေ ၽွင်းၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁွင်ႉတၢၼ်ႇလိၼ်ႇဝႃႈ ၸၺိၼ်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶုၼ်မၢၼ်ႊၶဝ် ဢၢမ်းၼၢၵ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ၽွင်းၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇထုင်ႉမွၼ်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပဵၼ် ဝဵင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ထိုင်မႃးပၢၼ် ဢလွင်းၽယႃး မႃး ၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉမႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ်သေ တင်း မီးဝႆႉ တီႈ ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ၊ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ သၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ မီးႁိူဝ်း ၶႅၼ်ႈၼိူင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၵႂႃႇမႃးၼိူင်ႈၵမ်းလႄႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸၢင်ႈမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ႁိူဝ်ႁိူၼ်းႁၢင်ႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တႃႇၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း ဢၼ်ၵႆယၢၼ်တင်းဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ႑႒ လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တင်းဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ ဢၼ်ၵႆယၢၼ် ႒႒ လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးဝႆႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆ့ ၵူၼ်းတၢင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတၢင်ႇတီႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈၶႂ်ႈၵႂႃႇတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈၶီႇႁိူဝ်းသေၵႂႃႇလႆႈၵူၺ်း။ ႁိူဝ်းၵေႃႈ ၵႆႉပိၼ်ႈလႄႈ လႆႈမီးလွင်ႈလူႉလွင်ႈတၢႆမႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇဢဝ်လူတ်ႉလဵၼ်းသေၵႂႃႇၵေႃႈ တိုၵ်ႉၶပ်းၶိုင်ယူႇ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်တၢၼ်ႇလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ် တႃႈၵုင်ႈတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ တီႈမၢႆတွင်းဢူၺ်းလီၶႄႇလႄႈမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇလႆႈ မိူဝ်ႈပီ 1993 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်း တီႈၽၢႆႇသၢႆႉ ၽၢႆႇၶႂႃၶူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇၼိူင်ႈၽၢႆသေ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၼ်းမီး တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ တီႈၼိူဝ်ၶိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းပႆတၢင်း ၵူၼ်းႁဵတ်းၽိုၵ်းသၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတင်းၼမ်သေတႃႉ ဝၢႆးမႃး ၵူၺ်းပၼ်တႃႇလူတ်ႉပႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တေႃႈလဵဝ်တႄႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၶူဝ်လူင်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးၵုၼ်ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းၶူဝ်ယဝ်ႉ လွင်ႈႁိူဝ်းၵႂႃႇမႃးဢဝ် ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇသေဢၼ်ပဵၼ် တႃႈလူတ်ႉၵႃး တူင်းၶႂႃႉ၊ ၶယၢၼ်း ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်းတႃႈႁိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈႁိမ်းၵၢတ်ႇလူင်ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
တႃႈၼမ်ႉတီႇလဝႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉတီႇလဝႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းတီႈမျၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉလိုၵ်ႉဢၼ်ၼိူင်ႈသေ တင်းၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 25 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ၶွင် ဢၼ် Hutchison Port Holdings (HPH) ၵေႃႉပိူင်ႇသေ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် 24 ၸူဝ်ႈမူင်း ဢမ်ႇမီးဝၼ်းဢိုတ်းတႃႇ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵူႈသႅၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တိုၵ်ႉႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၵႂႃႇၸူး တႃႈႁိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇႁိုဝ်ၼၢၼ်းတေမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵုၼ်ႇပိူင်လူင် ၶွင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ်ၵေႃႈဢွၵ်ႇသေ မၢၵ်ႇတႅင်တၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈဢွၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းဝဵင်းၼိူင်ႈသေ မီးဝႆႉတီႈဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈလႄႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်မူင်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထုင်ႉတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵိုၼ်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၵၢတ်ႇမျူဝ်ႉမႃႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၢတ်ႇမျူဝ်ႉမႃႉဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ ထိုင်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမႃး ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်မႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လူင်ဢၼ်ၶိုၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈဢမ်ႇၶိုတ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈမိူင်းသေတႃႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ လၢၼ်ႉၶၢႆၶမ်း လႄႈ ႁွင်ႈပၢင်ၶႅၵ်ႇဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းတႅဝ်းၵၢင်မၼ်း မီးဝႆႉ လၢၼ်ႉၶၢႆၶူဝ်းႁႅင်ႈႁွင်လႄႈ လၢၼ်ႉၶၢႆၽႃႈၽႅၼ်ႇ၊ ၸိူဝ်ႈပဵၼ်တႅဝ်းၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် လႄႈ တႅမ်းၼိူဝ်ႉပႃၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆတူၵ်းၵၢတ်ႇလူင်ယဝ်ႉ။ တီႈၵၢတ်ႇလူင်ၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းသိုဝ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်မႃးသိုဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇလူင်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႉၽၢႆႇၼႃႈမၼ်းၶဝ်ႈ လႆႈႁၼ်မီးလွင်ႈမူတ်းသႂ်သေတႃႉ ပေႃးတူၺ်းၽၢႆႇလင်မၼ်းတႄႉ တေလႆႈႁၼ်လွင်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵၢတ်ႇၼႆႉ တူၵ်းတႅမ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇမျူဝ်ႉမႃႉ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇလိၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶၢႆၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် တီႈႁိမ်းႁွမ်းထုင်ႉတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸိူဝ်းဢဝ်ၵုၼ်ႇတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈမႃးၶၢႆသေ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢတ်ႇၵိုၼ်းလူင်ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ မီးႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈလူင် ဢၼ်ႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် သွင်လင် ၶွင် ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်း ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်မျၢၼ်ႇမႃႇ (ဢွၼ်တၢင်းပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇပီႇဢူဝ်ႇၸီႇ) ယဝ်ႉ။ ဢဝ်လွတ်ႇလူင်သေ တေႃႉဢဝ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉမႃးသေ မႃးႁဵတ်းၼွင်သိမ်းလူင်သေ ၸူးႁုင်ဢဝ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်းလူတ်ႉ၊ ၶီႈတဵၼ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းယူႇဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ၶိုင်ႈၼိူင်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈပဵၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တီႈဢွင်ႈၵၢၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ပိုင်ႈဢိင်ၵေႃႈၸႂ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၵေႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ပၼ်ႁႃလွင်ႈလၵ်ႉဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢွၵ်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈဢမ်ႇပႃးတီႈၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းယူႇဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇတႄႉ လႆႈႁၼ်လွင်ႈၼႆႉယူႇၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၽူႈမၢၵ်ႈမီးတီႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆၵၼ်တင်း ၵၢၼ်လွင်ႈလွမ်ၵႃႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ် ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလၵ်ႉဢဝ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် သႂ်ႇတီႈၼႂ်းတဝ်ႈၼမ်ႉသေ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၶၢႆ ၽၢႆတင်းၼွၵ်ႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈၶၼ်လၵ်ႉလွမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶီႈတဵၼ်း ဢၼ်ွၵ်ႇတီႈ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်ၽႆးၽႃႉပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႆႈပိုင်ႈဢိင်မဵဝ်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ မီးသုၼ်ႇယူႇတီႈ ဝၢင်းႁိူၼ်းၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈဢၼ်မီးႁိမ်းႁွမ်း ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈမီးသုၼ်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႆးၽႃႉလၢႆလၢႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉၶဝ်တႄႉ လႆႈယူႇႁိူၼ်းလင်ၽႂ်မၼ်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် သမတႃႇၶဝ်တႄႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ယူႇ ႁွင်ႈႁိူၼ်းထႅဝ်ယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉယွၼ်ႉလႆႈ ၽႆးၽႃႉ 24 ၸူဝ်ႈမူင်းလႄႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ၸႂ်ၸႂ်ႉလႆႈ ၽႆႈၽႃႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ယင်းမီးၵူၼ်းၸႂ်ႉ ၸၢၵ်ႈလူမ်းၵတ်းၵွၼ်ႇ။ ဢွင်ႈတီႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉ ဢဝ်ႁူဝ်ႉသေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဝၢင်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ မိူၼ်ဝႆႉၼင်ႇဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈၼိူင်ႈသေ တီႈၼႂ်းၼၼ်ႉ မီးလၢၼ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင်၊ လၢၼ်ႉတီႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈၵိုၼ်းလူင်ဝၢၼ်ႈၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတီႈၼႂ်း ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ၽႆးၵႆႉမႆႈလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် ယူႇတီႈၼႂ်းဝၢင်းၼၼ်ႉလႄႈသင် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းယူႇတီႈ တၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် လႆႈပဵၼ်ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်လႆႈၵူဝ်ႇဝႆႉယူႇဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ် လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈမႃး ၸၼ်ႉၸွမ်ပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉတီႈၼႂ်းၼႃး ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈႁိမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉလႄႈ ၵွင်ႈမူးသၢၼ်ႇတေႃႇသျိၼ်ႇၵျႅၵ်ႉၶွၵ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်တၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇသၢႆၼမ်ႉမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးသၢႆႊ (တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ) လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တမဝႃႇယမ (တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဢထၵ (႑)
- ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဢထၵ (႒)
- ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဢထၵ (႓)
- ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဢထၵ (႔)
ၵွင်းမူး ပိူင်လုင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵွင်းမူးသျၢၼ်ႇတေႃႇသျိၼ်ႇ ၵျႅၵ်ႉၶွၵ်ႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တီႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးၵျႅၵ်ႉၶွၵ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸွင်းတၢၼ်းၽၢႆႇႁွင်ႇ ၽြႃးၵျႅၵ်ႉၶွၵ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ၶုမ်လုပ်ႇ ဝုၼ်ႇလူင်ႇပတေႇတရႃႇၸႃႇ ႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ယေႇလႄႇၽယႃး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵူၼ်းဝႆႉၽြႃး ဢၼ်မႃး ယေႇလႄႇၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ လႆႈလတ်းဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ယေႇလႄႇၽယႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ၵႆယၢၼ် 20 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (သိပ်းသၢမ်လၵ်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶုၼ် ပေႃးၵၸၼ တႄႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီသၢမ်ၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈ၊ ပၢၼ်းသီဢၼ်လီဢၢမ်းဢေႃးတီႈ ၽြႃးၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉႁွႆးမိုဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႊယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ GoogleEarth
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၆၁.


text:
ၸႄႈၼႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၸႄႈၼႃး (မၢၼ်ႈ: မြစ်ကြီးနားမြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Myitgyina) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ် ၂၅ လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ မျိတ်ႉသူင်ႇ ဢၼ်မႄႈၼမ်ႉ မေႇၶ လႄႈ မလိၶ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်ႁူဝ်မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ႈသေၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႇလူင်းမႃး လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼႃးယၢဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈ ၼႃႈသုင် ပၢင်ႇလၢႆႇ ၄၇၆ ထတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆ ၵႆယၢၼ် ၉၁၉ လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆ ၵႆယၢၼ် ၄၈၇ လၵ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်သႃႇယႃႇၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇသေ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် ၁၃၅ လၵ်းယဝ်ႉ။ တင်းတီႈ မႄႈၼမ်ႉ မေႇၶ မလိၶ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵႆယၢၼ် ၂၆ လၵ်းယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၼႆႉ မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈမိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ 1892 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆး ဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ထုင်ႉမိူင်းၵွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉ တႃႇၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇ ထုင်ႉမိူင်းၵွင်း လႄႈ မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမႂ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉၼမ်ႉသေ မီးမႃးဢွင်ႈတီႈၵႃႉၶၢႆၵုင်ႇတင်း မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ မႃးပၵ်းတီႈ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ထိူၼ်ႇဢုင်ၼမ်လိူင်ႇလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး ၸႄႈၼႃး (မျိတ်ႉၵျီးၼႃး) ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမႃးသေပဵၼ်မႃး ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶၢဝ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်လီႇတူဝ်ႇ၊ သဵၼ်ႈတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ-မိူင်းၶႄႇ၊ တမ်းဢွင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီ ယွၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸႄႈၼႃးၼႆႉ တိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶၢဝ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃးမႃး လႆႈၵဵပ်းဢဝ် ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ သေ လွင်ႈဝႃႈ ၸွင်ႇတေဢဝ် ထုင်ႉသၼ်လွႆၶၢင် ႁူမ်ႈႁွမ်း ဢမ်ႇႁူမ်ႈႁွမ်းတင်း မိူင်းလူင် ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ လႆႈၵၢင်ၸႂ်ၵမ်ႉၼမ် တွၼ်ႈတႃႇ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းလူင်ၼႆသေတႃႉ ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း ၼႆႉ ဢဝ်ၸႄႈတွၼ်ႈသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈပၼ်ပႃး ထုင်ႉသၼ်လွႆသေဢမ်ႇၵႃး လႆႈဢဝ် ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ တႃႇ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင် 1948 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း ဝၢႆးသေ မိူင်းမၢၼ်ႈလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်ၶေႃယဝ်ႉ ထိုင် လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 10 ဝၼ်းမႃး ၸႄႈမိူင်းၶၢင် လႆႈဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးသေ တႄႇဢဝ်ၽွင်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၵေႃႈ ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈႁင်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉတီႈၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၶၢင်၊ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း၊ လႄႈ ၶွၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ၵၢၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မီးပႃး ဢုပၸႃႇၶေႃးလဵၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽိုၵ်းပဵၼ်မေႃသွၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ ၸၼ်ႉၵၢၼ် လႄႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸမ် သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်မိူင်း ပွတ်းႁွင်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈသိုၵ်းယဝ်ႉ။ လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇဝႆႉ ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵငး သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တင်းသၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၵႆယၢၼ် ၃၃၇ လၵ်းသေ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် ၇၂၄ လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ် ထုင်ႉသၼ်လွႆမိူင်းၶၢင် လႄႈ ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမႃးယူႇတႃႇသေယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ၸႄႈၼႃး ၵႂႃႇၸူး သၢင်ႇၽူဝ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁိူဝ်းသေၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈၼႆႉ လႆႈဢဝ်တင်း လူတ်ႉၵႃး၊ ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇ၊ ရူတ်ႉရဵၼ်း လႄႈ ႁိူဝ်းမိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တေႃႉသူင်ႇၸူးတၢင်ႇဝဵင်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းၽၵ်းတူ တၢင်းလိၼ် တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇၸူး မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈလႄႈ ၸၢင်ႈဢဝ်တင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵႂႃႇတီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်လီႇတူဝ်ႇ ၵႂႃႇၸူးမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးလႆႈသေ လတ်းၶၢတ်ႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇသေၵေႃႈ ၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၽဵဝ်ႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၼၼ်ႉ တၢင်းလူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ပူႇတႂ်း၊ သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ၊ မိူင်းၵွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉဢူၺ်းလီၶဝ် ၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်မႃး မီး ၆ ဢၼ်ယဝ်ႉ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉယူႇယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လုၵ်ႉတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉသေ ဢဝ် ၵျုင်ႇ၊ ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ၊ ၽႃႈၽႅၼ်ႇ၊ ၶိူင်ႈလဵၵ်း၊ ၵိူဝ် ၸၸိူဝ်းၼႆႉ တၢင်ႇသူင်ႇၸူး ဝဵင်းၸႄႈၼႃးသေ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈၼႃး ၶိုၼ်းဢဝ် ၵိူဝ်ဝၢၼ်၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ သႅင်ၶဵဝ်၊ သႅင်ပတ်း ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ၵႃႇၽီႇ၊ မႆႉသၵ်း၊ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းသူင်ၸူး မိူင်းလူင်လႄႈသင် ၶိုၼ်းသူင်ၵႃႉၶၢႆၸူး ပိုၼ်ႉတီႈၼႂ်းၸႄႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇလႄႈ ယႃႈယႃ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈၼႃးသေ ပိုၼ်ၽႄႈပၼ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းယႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵူႈမဵဝ်း ဢွၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ၶုၼ်ဢႃႇသူဝ်းၵ တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၼပ်ႉယမ်တႄႉတႄႉသေ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးမႃးယူႇ ၵူႈပီယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ဢဝ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇသေ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းထဵင်ႇၶျူင်း မိူင်းၶႄႇ တေႃႇ ၸႄႈၼႃးၼႆႉ လႆႈႁဵတ်း သဵၼ်ႈတၢင်းပႆသီႇသဵၼ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းဝႆးလူင်ယဝ်ႉတူဝ်မႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၄၉.
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ(၉)


text:
ၽိုၼ်တၢမ်း ငဝ်းလၢႆး ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 07/01/2015
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းတၢႆပႃႈၼႃႈပေႃႈမႄႈမၼ်းၸၢႆး ဝၢႆးၼၼ်ႉတဵၵ်းၸႂ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 1,200 ပၢႆ ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းၸုမ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ သိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်ပေႉၵိၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယွင်း
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ12/12/2014 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉ 573 ယိုဝ်းၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉဢႃယု 32 ၵေႃႉပဵၼ် တၢင်း ပဵၼ်ႁူဝ် ၸႂ်လူႉ (ဢွၵ်းဢေႃဢမ်ႇပေႃးလီ) တီႈႁိူၼ်းၶဝ်တေႃႇၼႃႈပေႃႈမႄႈမၼ်းၸၢႆးၼႂ်းဝၢၼ်ႈထိၼ်ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈ တပ်ႉၸႄႈဝဵင်း မိူင်း ယွင်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ။သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉႁိုတ်းသႂ်ႇ မၼ်းၸၢႆးႁႂ်ႈဢွၵ်ႇ တၢင်းၼွၵ်ႈႁိူၼ်းသေ ယိုဝ်းသႂ်ႇမၼ်းၸၢႆး ၽွင်း ယၢင်ႈ ဢွၵ်ႇႁိူၼ်း။
ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 14/12/2014 ၼၼ်ႉၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၶၢၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ (66) ဝၢၼ်ႈ လႄႈၵူၼ်း ၸိူဝ်း ယူႇ ၼႂ်းဝဵင်းထႅင်ႈ 9 ပွၵ်ႉ ႁူမ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 1200 ပၢႆ ၼိုင်ႈႁိူၼ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉႁႂ်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၼႄၵၢင် ၸႂ် (ပျႃႉသၼ်ႇတ) တေႃႇၸုမ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တီႈၵႂၢင်းမၢၵ်ႇၼင် ဝဵင်းမိူင်းယွင်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်းၸႂ်ႉ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ႁိူၼ်း ၼိုင်ႈ ၵေႃႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈ၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်ဝၢၼ်ႈတႃႇၼမ်းဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢၼ် ၶတ်း ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇၸၢင်ႈ 50,000 ၵျၢပ်ႈ သေ ဢၢၼ်ႇဝႃႈ “ႁဝ်းသၢၼ်ၶတ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၶဝ် တဵၵ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ၊ ၵဵပ်းသိုၵ်းလႄႈ ၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းဢမ်ႇမီး တၢင်း ၽိတ်း သင်ၼႆ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈ ထုၵ်ႇတဵၵ်း ၸႂ်ႉႁႂ်ႈႁွင်ႉပၢဝ်ႇတၢင်းၽၢႆႇမၢၼ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ”ၼႆ။ ၸုမ်းယိပ်း ၵွင်ႈ ၵၢင်ႇဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ယူႇၼႂ်းမိူင်းယွင်းၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ် ၸုမ်းၶွင်ႇသီႇ ဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်း ၸိုင်ႈတႆး (RCSS) ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်းၸွမ်းလူင် ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တင်ႈတႄႇပီ 2011 ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈဢဝ်ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉတၢႆ ၽိတ်းပိူင်ႈပိူင်လုမ်းြတႃး၊ဢမ်ႇ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၸွမ်း တြႃးၼႆႉႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းသေတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ၵူတ်ႇသွၵ်ႈဢဝ်လိူင်ႈၼႆႉဢွၵ်ႇလၢတ်ႈ ပိုၼ် ၽၢဝ်ႇသပ်း ၸႅင်ႈၼႄႁႂ်ႈၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း။
ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်းၶႃႈသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ႈ ႁူမ်ႈ ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ယႂ်ႇလူင်သေ ႁွင်ႉပၢဝ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႃႇႁူမ်ႇ ထူမ်ပႅတ်ႈတၢင်းၽိတ်း ဢၼ် ၶဝ်ႁဵတ်းယဝ်ႉသေ ဢဝ်ပူဝ်ႉသႂ်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းယူႇ။ လွင်ႈတဵၵ်း ၸႂ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်း မိူင်းႁဵတ်းၸိူင်ႉ ၼႆၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ် လူလၢႆ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ လူလၢႆ ၼမ်ႉ ၵတ်ႉ ပႃးၸဵမ်ၵုၼ်းမုၼ်ၵူၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်းၸႂ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၼႄ ၵၢင်ၸႂ် ပိူဝ်ႈတႃႇယႃႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၽွင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ပိုၼ် ၽၢဝ်ႇသၢင်ႈလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ် ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းယူႇ ၸိူင်ႉၼႆ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်းလႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇ ႁပ်ႉ လႆႈ တေႉတေႉ။
ႁူဝ်ယွႆႈလွင်ႈၵၢၼ်တၢႆဢမ်ႇတြႃးၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 12/12/2014
လွင်ႈပိုတ်ႇလၢတ်ႈဢွၵ်ႇၼႄပႃႈတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ပေႃႈၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉလုင်းၼၢၼ်ဢုၼ်ႇၵေႃႉႁူႉႁၼ်ၸွမ်းလွင်ႈ ၵၢၼ်တၢႆ ၸၢႆး သၢမ်တိပ်ႉၶႆႈၼႄ။ဝၢႆးၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉတၢႆယဝ်ႉၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႁွင်ႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းမိူင်း ယွင်း မႃးၸူးဢွင်ႈ တီႈၸၢႆး သၢမ်တိပ်ႉတၢႆ တႃႇပဵၼ်ႁူတႃ(သၢၵ်ႈသေႇ)ၸွမ်း ၵူၺ်းၵႃႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽူႈမီး ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၶဝ်ဢမ်ႇထၢမ်ၵဵဝ်ႇ ၵပ်းၵၢၼ်တၢႆ သင်တီႈ လုင်းၼၢၼ်ဢုၼ်ႇလႄႈမႄးၼၢင်းမၼ်းသေၶေႃႈ၊ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် တီႈ လီပၵ်းၸႂ်ႁူႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၽူႈမီႈပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၶဝ် ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသင်ၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းလုင်းၼၢၼ်ဢုၼ်ႇလၢတ်ႈ
“ႁဝ်းၶႃႈပဵၼ်တႆးလိုဝ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၵေႃႉၼိုင်ႈၶႃႈ။ၶႃႈယူႇတီႈဝၢၼ်ႈထိၼ်ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတပ်ႉၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယွင်း။ ဝၢၼ်ႈ ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉမီးလင်ႁိူၼ်း (13) ႁိူၼ်းႁူဝ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈမီး (64) ၵေႃႉမႄးၶႃႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉပႃႈသႅင် ဢိၼ်ႇ။ႁဝ်းမီးလုၵ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်သၢမ် ၵေႃႉလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇၶႃႈတႄႉပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ ယူႇဝႆႉတီႈသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃးတီႈမိူင်းၶႄႇ။လုၵ်ႈယိင်း ၶႃႈသမ်ႉ တေႇၼႃႈႁိူၼ်း သေ ၵႂႃႇယူႇၸွမ်းၽူဝ်မၼ်း ထႅင်ႈဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။လုၵ်ႈၸၢႆး လႃႈ (လိုၼ်း)ႁဝ်းၶႃႈတေႉ ပဵၼ် ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉ ယူႇၸွမ်းၶႃႈ ႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉၼႆႉဢႃယုလႆႈ 32 ပီမၼ်းၸၢႆးယၢမ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း ႁဵတ်းႁႆႈႁဵတ်း ၼႃးၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈပီ 2011 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆးယၢမ်ႈၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်း ၸွမ်း ၸုမ်းၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုဝ်ႈတႆး RCSS/ SSA ပီၼိုင်ႈ သေထွၼ် တူဝ်ဢွၵ်ႇ။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇမႃး ၼၼ်ႉ ၵေႃႈမၼ်းၸၢႆးၵႂႃႇပွင်ႇလႅင်း ပၼ်တီႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶမရ 334 တီႈမိူင်း ယွင်း ယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2012 ၼၼ်ႉ။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈပီၼိုင်ႈ မၼ်းၸၢႆးဢွၵ်းဢေႃဢမ်ႇပေႃးလီယဝ်ႉ။
လွင်ႈၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉဢွၵ်းဢေႃဢမ်ႇပေႃးလီၼႆႉၵူၼ်းမိူင်းယွင်းၶဝ်ၽႂ်ၵေႃႈႁူႉယူႇ။လွင်ႈၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉဢွၵ်းဢေႃ ဢမ်ႇလီ ၼႆၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ယၢမ်ႈၵႂႃႇတၢင်ႇလၢတ်ႈၼႄၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်လၢႆပွၵ်ႈသေ ဢဝ်မၼ်းၵႂႃႇ သႂ်ႇၶွၵ်ႈဝႆႉမွၵ်ႈ 45 ဝၼ်း ယူႇ ၵွပ်ႈၶဝ်ၵူဝ်မၼ်းႁဵတ်းႁၢႆႉပိူၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈမၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉပိူၼ်ႈသင်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉ မႃးသၢမ်လိူၼ်ၶႃႈသိုဝ်ႉၵႃးမႃး လမ်း ၼိုင်ႈသေ မၼ်းၸၢႆးၸိူၵ်ႈႁေႃႈ(ၶပ်း) လဵၼ်ႈၸွမ်းဝၢၼ်ႈ။မၼ်းၸိူၵ်ႈၼွၼ်း ၼႂ်းၵႃး ဢၼ်ဝႆႉတီႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 18/11/2014 ၼၼ်ႉမၼ်းၸၢႆးၼွၼ်းလပ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ၵႃးၽၢႆႇၼႃႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉမၼ်းၸၢႆး ၼုင်ႈဝႆႉၵူၼ် လၢႆး သိုၵ်းမိူၼ်ၼင်ႇၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉတီႈၼႆႈ(တီႈမိူင်းယွင်း)ၼုင်ႈၵၼ်ယူႇ။သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶမရ 335 ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းပႂ်ႉယၢမ်း ၼၼ်ႉႁၼ် မၼ်း သေၸႂ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇမႃးတၢင်းၼွၵ်ႈၵႃး။မၼ်းၵေႃႈထဵင်ၶိုၼ်း သေၶပ်း လူတ်ႉဢွၵ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ၸိူဝ်ႉၼၼ် လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁိုတ်းသႂ်ႇမၼ်းသေ ဢဝ်ၵွင်ႈယိုဝ်းသႂ်ႇမၼ်း 8 ၵမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၶိုၼ်းသိုပ်ႇၽူင်းၵႃႇ တီႈပူဝ်ႇလူင်ၶဝ်ၶိၼ်ႇမွင်ႇ တၢၼ်း။ မၼ်းၵေႃႈမႃးၽႅဝ်တီႈႁိူၼ်းၶႃႈၶဝ်သေၶႃႈလၢတ်ႈၼေဝႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးၶႃႈၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉ ၼႆႉဢွၵ်းဢေႃဢမ်ႇလီၼႆသေ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇဢဝ်လွင်ႈဢဝ် တၢင်း သင်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 12/12/2014 ယၢမ်းမူင်း 9:30 ၵၢင်ၶမ်ႈၼၼ်ႉယႄးထုၼ်းဢွင်ႇၵေႃႉပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၸၼ်ႉၶမ ရ 573 ပႃးတင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း 12 ၵေႃႉမႃးၸႅတ်ႈတူၺ်းၵူၼ်းတီႈႁိူၼ်းႁဝ်းၶႃႈၶဝ်ပႃးၽူႈပေ ၽႃႇသႃႇၶဝ် ၸၢႆးၼၢၼ်မူၼ်းဢၼ်ယူႇတီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈႁဝ်းၶႃႈမႃးၸွမ်း။ယဝ်ႉၵေႃႈပႃးပူႇ ၵႄႇဝၢၼ်ႈႁဝ်းၶႃႈလုင်း ၼွႆႉလီးပႃးတင်းပူႇသႅၼ် ဢိူင်ႇၼွႆႉဢဵင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ၶဝ်ထၢမ်ႁဝ်းဝႃႈလုၵ်ႈ ၸၢႆးႁဝ်း ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉမီးတီႈလႂ်ၼႆ။ မိူဝ်ႈလုင်းမွၵ်ႇၶဝ်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဝ်းၼွၼ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ၵႃး မၼ်း တီႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼႆၼၼ်ႉၶဝ်ၶတ်းၸႂ်ႁွင်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်း ၵႃးမၼ်း။ၵူၺ်းၵႃႈမၼ်းၸၢႆးထဵင်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်း မၢၼ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇၸႅတ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ယူႇတၢင်ႇ ႁိူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉထႅင်ႈ။
မိူဝ်ႈယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ 10:30 ၼၼ်ႉၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်မႃးဝႅတ်ႉတီႈႁိူၼ်းႁဝ်းၶႃႈ။ၶႃႈလႄႈမႄးၶႃႈ တိုၵ်ႉၼွၼ်း လပ်းယူႇ၊ သိုၵ်း မၢၼ်ႈၶဝ်မႃးႁွင်ႉႁဝ်းလုၵ်ႉသေလၢတ်ႈႁဝ်းၶႃႈပိုတ်ႇၾႆး၊ ၶဝ်ႁွင်ႉ ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉဢွၵ်ႇ တီႈၼႂ်း ၵႃးမႃးၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်ႈ ထဵင် ၶိုၼ်း။မၼ်းဝႃႈ “ႁဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းသင်ၽိတ်း”။ၽွင်းၼၼ်ႉႁဝ်းပေႃးႁၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽုၺ်ႇလူမ်းလူတ်ႉ ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၼၼ်လႄႈမၼ်းၸၢႆးဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၶပ်းလူတ်ႉဢွၵ်ႇပၢႆႈ။သိုၵ်း မၢၼ်ႈ ၶဝ် မႃးဝႅတ်ႉလွပ်ႈသေဢဝ်ၵွင်ႈငႃဝႆႉၸၢႆး သၢမ်တိပ်ႉ ယူႇ။ ႁဝ်းႁၼ်ၸိူဝ်ႉၼၼ်လႄႈႁဝ်းတူၵ်းၸႂ်သေ ၵူဝ် ၶဝ်တေ ယိုဝ်းသႂ်ႇၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉလႄႈႁဝ်းႁွင်ႉလုၵ်ႈၸၢႆး ႁဝ်းၶႃႈဢွၵ်ႇတီႈ ၵႃး ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉ ၵေႃႈဢွၵ်ႇတီႈၵႃးမႃး၊ မၼ်းၸၢႆးယိပ်းပႃးလႅဝ်းဢိုဝ်ႈမၢၵ်ႈၼိုင်ႈတင်းၵွင်ႈမၢၵ်ႇတႅပ်း ဢၼ်ဢဝ်မႆႉ ႁဵတ်းဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းၸၢႆးၵႆႉပႃးဝႆႉယူႇတႃႇသေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။မၼ်းယိပ်းဝႆႉ ၸိူဝ်ႉၼၼ်ၵူၺ်းမၼ်း ဢမ်ႇယၢမ်ႈ ႁဵတ်းႁၢႆႉ ၽႂ်ယဝ်ႉၵေႃႈမၼ်းပႆၽႅတ်ႈယၢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် မွၵ်ႈထတ်း(ပေႇ)ၼိုင်ႈသေၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းႁိူၼ်း။ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်း လုၵ်းၼွၼ်း မၼ်းတႃႇမၼ်းတေႁဵတ်းႁၢႆႉ ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတိုၼ်းဢမ်ႇမီး။ၵူၺ်ၵႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်း မၢၼ်ႈၶဝ်ဢဝ် ၵွင်ႈငႃ လုၵ်ႈၸၢႆး ၶႃႈဝႆႉ။
ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလုၵ်းမၼ်းသေပိၵ်ႉၽၵ်းတူဝႆႉႁိုင်မွၵ်ႈသိပ်းၼႃးထီး (မိၼိတ်ႉ)ၸုမ်းသိုၵ်း မၢၼ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉ မၼ်း ဢွၵ်ႇ မႃးတၢင်းၼွၵ်ႈၶႃႈၵေႃႈႁွင်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇမႃးယူႇၶႃႈလၢတ်ႈမၼ်းဝႃႈ “ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈပေႃးဢမ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃးၶဝ်တေယိုဝ်း မႂ်းၼႂ်း ႁိူၼ်း၊ ဢွၵ်ႇမႃးလၢတ်ႈတေႃႇၽူႈမီးပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၶဝ်လႄႈၼႆ”။
လိုၼ်းသုတ်းၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉၵေႃႈဢွၵ်ႇမႃးတီႈၼႂ်းႁွင်ႈမၼ်းယိပ်းပႃးတင်းလႅဝ်းလႄႈၵွင်ႈမၢၵ်ႇတႅပ်း ဢၼ်ဢဝ် မႆႉ ႁဵတ်းဝႆႉ ၼၼ်ႉသေယၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးတီႈသိၵ်ႈၶိုၼ်ႈလႆ။ ဢွၵ်ႇမႃးတီႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉမၼ်းတၼ်းတိုဝ်းၶႅပ်း မၼ်းၽၢႆႇၼိုင်ႈၵူၺ်း သိုၵ်း မၢၼ်ႈ ၶဝ်ယိုဝ်းသႂ်ႇမၼ်း။မိူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုဝ်းမၼ်းၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသွင်ၵေႃႉ ယိုဝ်းမၼ်းသီႇႁွႆးၶဝ်ယူႇဝႆႉၼွၵ်ႈ ႁိူၼ်းၽၢႆႇ ၼႃႈၽၵ်းတူႁိူၼ်းႁဝ်းၶႃႈ။ပူဝ်ႇၶဝ်သမ်ႉယူႇတင်းလင်ၶဝ်။ၶႃႈလႄႈ မႄး ၶႃႈၵေႃႈၸုၵ်း ယူႇဝႆႉတၢင်း လင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ် ၼၼ်ႉၶဝ်ဢမ်ႇမီးၶေႃႈၸီႉသင်ႇသင်တႃႇတေယိုဝ်း။ၶဝ်ယိုဝ်း သႂ်ႇ ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉမိူဝ်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇႁိူၼ်းမႃးၼၼ်ႉၵမ်း လဵဝ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈယိုဝ်းမၼ်းပႆႇႁိုင်သင်ၼၼ်ႉမၼ်းၸၢႆးႁွင်ႉႁႆႈသေၶႃႈၵေႃႈလႅၼ်ႈၵႂႃႇႁွပ်ႇဢဝ်မၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သွင်ၼႃးထီးၵူၺ်း မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇတီႈၼႂ်းမိုဝ်းၶႃႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။“ၶႃႈၵေႃႈ ႁွင်ႉပၢဝ်ႇဝႃႈၵိုတ်းလႄႈလုၵ်ႈ ၸၢႆးၵဝ်တၢႆယဝ်ႉ”ၼႆ။ ၶႃႈဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶႃႈဝၢင်းၵႂႃႇၼိူဝ်လိၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈမႃးၸႅတ်ႈဝႃႈမၼ်းတၢႆယဝ်ႉႁႃႉ ဢမ်ႇတၢႆၼႆယူႇ။ ၶႃႈႁၼ်ႁွႆးဝၢတ်ႇမၢၵ်ႇၵွင်ႈသွင်ႁွႆးတီႈၼိုင်ႈ တီႈ ႁူဝ်မႃႇ မၼ်းၸၢႆးထႅင်ႈတီႈၼိုင်ႈသမ်ႉတီႈႁူဝ်ၼဝ်ႇမၼ်းသေသိုၵ်းၶဝ်ၸၼ်သိူဝ်ႈ မၼ်းပႅတ်ႈ။ ၶႃႈႁၼ်ႁွႆးမၢတ်ႇ ၸဵပ်း မၼ်း တီႈႁူဝ်ၼဝ်ႇမၼ်းၵူၺ်းၵႃႈဢႅပ်ႈတေမၢတ်ႇထႅင်ႈသေတီႈတီႈယူႇၵွပ်ႈဝႃႈ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇ မႃးၼမ်ၼႃႇ”။
မိူဝ်ႈၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉတႄႉမၼ်းၼုင်ႈဝႆႉၵူၼ်လၢႆးသိုၵ်းၵူၺ်းၵႃႈမိူဝ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးတႄႉ မၼ်းၼုင်ႈ ၵူၼ်လမ်။ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ်ထၢမ်ၶႃႈဝႃႈ “မီးလႂ်ၶူဝ်းသိုၵ်းၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉ?” ၶႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၶႃႈဢမ်ႇလႆႈ ႁူႉၸွမ်း”။သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈမၼ်းယၢမ်ႈႁၼ်ၼႂ်းလူတ်ႉမၼ်းၼႆလႄႈၶဝ်ၵႂႃႇတီႈလူတ်ႉမၼ်း သေ ဢဝ်ၶူဝ်းလၢႆးတင်းလႅဝ်းဢၼ် ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉၵႆႉယိပ်းဝႆႉ ပႃးတင်းဢၼ်မၼ်းဢဝ်ဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႃးမၼ်းထႅင်ႈသၢမ်မၢၵ်ႈ၊ၵွင်ႈပွတ်းဢၼ်မၼ်းၵႆႉယိပ်း ၼၼ်ႉ ၵေႃႈပႃး ထႅင်ႈ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ဢဝ်တၢင်ႇဝႆႉၼိူဝ်ၽိူၼ် သေထၢႆႇၶႅပ်း ႁၢင်ႈ ၵႂႃႇယူႇ။
ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်သိုပ်ႇၾူၼ်းၸူးၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉမၢၼ်ႈၶိၼ်ႇမွင်ႇတၢၼ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉယူႇ။မၼ်း ၵေႃႈႁွတ်ႈ ၽႅဝ်မႃးမိူဝ်ႈယၢမ်း 11 မူင်းၵၢင်ၶိုၼ်းပႃးတင်းၵႃးလုၵ်ႈသိုၵ်းမၼ်းမႃးပႃးၸွမ်းလုၵ်ႈသိုၵ်း 3-4 ၵေႃႉ၊မႃးထၢႆႇႁၢင်ႈသေ သိုပ်ႇ ႁွင်ႉ ယႄးၶဝ်မႃး။ဝၢႆးၼၼ်ႉမွၵ်ႈၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းယႄးၶဝ်ၵေႃႈၽႅဝ်မႃးသေမႃးႁွင်ႉ ဢဝ်မေႃ ယႃမိူင်းယွင်းၶဝ်မႃး။ၸဝ်ႈၼႃႈ တီႈယႄးၶဝ်မႃးၵူတ်ႇထတ်းတူဝ်တၢႆၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈတိုၼ်းဢမ်ႇ ထၢမ် လွင်ႈၸၢႆး သၢမ်တိပ်ႉထုၵ်ႇ ယိုဝ်းတၢႆ ၸိူင်ႉႁိုဝ်သေၶေႃႈ။ၵွၼ်ႇၼႃႈမေႃယႃမိူင်းယွင်းသွင်ၵေႃႉ ၶဝ်တေမႃး ထိုင်ၼၼ်ႉ တေမီးမွၵ်ႈသွင်ၸူဝ်ႈမူင်း။ၶဝ်ၵေႃႈမႃးသႂ်ႇ ထူင်သုပ်းမိုဝ်းသေၵူတ်ႇထတ်းၸွမ်းတူဝ်ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉ။ၶဝ်ၸႅတ်ႈသင်တႄႉ ၶႃႈၵေႃႈဢမ်ႇၸွမ်းႁၼ်ၵွပ်ႈဝႃႈၶဝ်ဢမ်ႇ ပၼ် ၶဝ်ႈၸမ်။ၸုမ်းမေႃယႃၶဝ်ၵေႃႈတိုၼ်းဢမ်ႇ ထၢမ်ဝႃႈမၼ်းတၢႆ ၸိူင်ႉႁိုဝ်သေၶေႃႈမိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉၶႃႈၵေႃႈထၢမ်ယႄးၶဝ်ဝႃႈ “သူၶဝ်ယဝ်ႉၵၢၼ်တီႈလုၵ်ႈၸၢႆးၶႃႈယဝ်ႉႁႃႉ? ၸွင်ႇၶႃႈဢဝ်ၵႂႃႇၽဝ်လႆႈ မိူဝ်ႈ လဵဝ်? ယႄးၶဝ်ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ “ယဝ်ႉယဝ်ႉဢဝ်ၵႂႃႇၽဝ်လႆႈယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမေႃယႃၶဝ်၊ ယႄးၶဝ်၊ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၶဝ်ပွၵ်ႈမိူဝ်း ယဝ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၶိုၼ်းၵႂႃႇတီႈဝတ်ႉၼႂ်းဝၢၼ်ႈထိၼ်တီႈဢၼ် ၶဝ်ပႂ်ႉမႃးၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ဢွၵ်ႇၶူင်ႇႁိူၼ်းၶႃႈၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ပူႇၵႄႇၵေႃႈႁွင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတႂ်ႈဝၢၼ်ႈၼိူဝ်မႃးတီႈဝၢၼ်ႈထိၼ်ယူႇ။ပူႇၸၢၼ် (ပူႇပၢၼ်း) ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈႁဝ်းတေလႆႈၽဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉၵွပ်ႈဝႃႈမၼ်းတၢႆႁုင်၊ပေႃး ၸွမ်းဢဝ်တၢင်း ယုမ်ႇၼႂ်း ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇၽဝ်ၵမ်းလဵဝ်မၼ်းၸၢင်ႈမႃးယႃႉႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼွင်ႉၶူၺ်ၶႃႈၵေႃႈ ၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈၵႂႃႇမွၵ်ႇၵူၼ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈမႃးႁႅၼ်းတႃႇၽဝ်မၼ်းယဝ်ႉၵွပ်ႈဝႃႈၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈဢမ်ႇ မီးၽႂ် ႁတ်းၽဝ်၊ၽႂ်ၵေႃႈၵူဝ်။ ၶႃႈၵေႃႈလႆႈၸၢင်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတႃႇသီႇၵေႃႉၵေႃႉ လႂ် 30,000 ၵျၢပ်ႈႁႂ်ႈဢဝ်ၽႃႈၶၢဝ်လႄႈသၢတ်ႇမႃးပူၵ်ႉ ႁေႃႇၵဵၼ်သၢတ်ႇ သႂ်ႇၼႂ်းထူဝ်ႈ (ထေႃႇလၵျီႇ) သေၵႂႃႇၽဝ် ပႅတ်ႈတီႈပႃႇႁဵဝ်ႈဝၢၼ်ႈပႃးတင်းၽိုၼ်းတႃႇၽဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ၽိုၼ်းၵႃႈၽဝ် ၵေႃႈၶႃႈ လႆႈသိုဝ်ႉထႅင်ႈ 30,000 ၵျၢပ်ႈ။
ႁဝ်းၽဝ်မၼ်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 4 မူင်းၵၢင်ၼႂ်ဝၼ်းထိ 13/12/2014 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။မီးၵူၼ်းမႃးႁူမ်ႈၽဝ်ၸွမ်းႁဝ်း ၶႃႈ မွၵ်ႈ 20 ၵေႃႉ ၼႆပူႇၸၢၼ်ဝႃႈ။
ၵမ်းၼၼ်ႉပူႇၸၢၼ်ၵေႃႈၵႂႃႇတီႈဝတ်ႉသေသင်ႇၶၸဝ်ႈတီႈဝတ်ႉသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈႁဝ်းတေလႆႈၶုတ်းလိၼ် တီႈ လိူတ်ႈမၼ်း တူၵ်း ၼၼ်ႉသေၽဝ်ၸွမ်းၶၢပ်ႈမၼ်းတႃႇၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉႁၢမ်ႈလွင်ႈဢမ်ႇလီၼႆ။
ၵမ်းၼၼ်ႉၵူၼ်းသီႇၵေႃႉဢၼ်ၶႃႈၸၢင်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈၶုတ်းလိၼ်တီႈဢၼ်ၸၢႆးသၢမ်တိပ်ႉတၢႆၼၼ်ႉၵႂႃႇၽဝ် ၸွမ်းတီႈပႃႇ ႁဵဝ်ႈတီႈၽဝ်မၼ်းဢၼ်တိုၵ်ႉမီးဢၢႆယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉမွၵ်ႈ 7 ဝၼ်းၶႃႈၵေႃႈၶိုၼ်းသိူဝ်ႇယၢင်လိၼ် (ၽိလၢပ်ႉ မျေႇ) ထူမ်သႂ်ႇ ႁူးလိၼ်ဢၼ်ၶုတ်းဢွၵ်ႇတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 13/12/2014 ၶၢဝ်းယၢမ်း 9 မူင်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈၼႃႈတီႈယႄးလႄႈၸၢႆးထေး (ၵေႃႉဢၼ်ၶႃႈသိုဝ်ႉၵႃးတီႈမၼ်း) မႃးတီႈ ႁိူၼ်းၶႃႈသေၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈၶဝ်တေဢဝ်ၵႃးမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းပိူင် ၵူၺ်းၼႆ ယဝ်ႉ။ ၶႃႈလႄႈ တင်းပူႇ ၵႄႇ ၵေႃႈလႆႈလူင်းလၢႆးမိုၼ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆးဢၼ်ၼိုင်ႈ။ၽိုၼ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ လၢတ်ႈ ဝႆႉဝႃႈၸဝ်ႈၼႃႈ တီႈယႄး ၶဝ်တေႁုပ်ႈ ယိုတ်းၵႃးဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
သင်ၶႂ်ႈႁူႉႁူဝ်ယွႆႈထႅင်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇတွင်ႈထၢမ်
ၸၢႆးႁေႃသႅင် 66: (0) 93-264-9487 (တႆး၊ ဢင်းၵိတ်း)
ၼၢင်းၶႂၼ်လဵၵ်း 66: (0) 84-668-0984 (မၢၼ်ႈ၊ ဢင်းၵိတ်း)


text:
ဝၼ်းၼၼ်ႉၾႃႉၵေႃႈငိုပ်းၵၢမ်ႈ မီးပႃးဢၢႆၾူၼ် ၽူင်ႉတူၵ်းလူင်းမႃးယူႇၽွင်ၽွင်၊ လူတ်ႉ ဢီႊသူႊၸူႊ ၽိၵ်ႉဢၢပ်ႉ ၶွင်ႉၶိုင်ႈလမ်းၼိုင်ႈ ႁဝ်းၶႃႈၶီႇမႃးၸွမ်း 4 ၵေႃႉ မႃးၵိုတ်းၸွတ်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းလူင် ၵဝ်ႇၵဝ်ႇ လင်ၼိုင်ႈ ယူႇၶၢင်ႈတူင်ႈၼႃး တီႈဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇၵႆ ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ။
ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ် ၽူႈၵေႃႈတင်ႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ၵေႃႉႁေႃႈလူတ်ႉ။ ၸၢႆးယွတ်ႈလၢဝ် ၼင်ႈၶၢင်ႈ ၵူၼ်းႁေႃႈ။ ၶႃႈႁဝ်းၼၢင်းယေႈႁွမ် လႄႈ ၸၢႆးယီႈၽူင်း ၶီႇမႃးၼႂ်းၶွင်ႉဢွၼ်ႇ လင်ၵူၼ်းႁေႃႈ။ ၵႃးလိမ်ႇၶဝ်ႈ မႃး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၶႂ်ႈမိူၼ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ၶဝ်ႈၵမ်ႈၽႃႇ(ဢၼ်ဝႃႈ ဝိၼ်ႇၵပႃႇ)။ လုၵ်ႉတီႈသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ပၼ်ႇဝဵင်း မၢႆ 2 ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈ မႃးၼႂ်းဝၢၼ်ႈ တႃႇတေထိုင်ႁိူၼ်းလူင်လင်ၼၼ်ႉ ၵႆဝႆႉယူႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ။
ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် လၢတ်ႈဝႃႈ “ သဵၼ်ႈတၢင်းၵူတ်ႉ၊ ၵိဝ်ႇၼမ်ၵေႃႈ ပေႃးႁိုင်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ သူတွင်း ယဝ်ႉဝႃႈ ယႃႇမႆႈၸႂ်။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉထိုင်တီႈလႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇမေႃယူႇမိူၼ်ၵူၼ်းတီႈၼၼ်ႈ ဢၼ်ၵႂၢမ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ – “When in Rome, do as the Romans do’’ ၼႆၼၼ်ႉၼေ ၸွင်ႇသူယၢမ်ႈ ယိၼ်းၼႄႇ။ ထိုင်ယဝ်ႉလူင်းလႄႈ” ၼႆလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈဢွၼ်ၵၼ်လူင်း လူတ်ႉသေ ၶဝ်ႈမိူဝ်းၼႂ်း ဝၢင်း ႁိူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ။
ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၶိုၼ်ႈမိူဝ်း ၼိူဝ်ႁိူၼ်းၵဝ်ႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉ။ လႆႈႁၼ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၽူႈၵိုၵ်းပိုၼ်း၊ ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ ယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢိၵ်ႇ တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး လိူင်ၶဵဝ်လႅင် ၼႂ်းၵၢင်ဝူင်းၶၢဝ်။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ၶႃႈႁဝ်းတွင်းမႅၼ်ႈ လႆႈတၵ်ႉလၢတ်ႈတေႃႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉပဵၼ် ပီႈၼၢင်း ၶူၼ်ႁူဝ်ယၢဝ်းယၢဝ်းသေ လုၵ်ႉၼႂ်းသွင်ႇၾႆးဢွၵ်ႇမႃးႁပ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉၼၢင်းၽွင်း၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းလုမ်းလႃးႁိူၼ်း လႄႈႁဵတ်းၶဝ်ႈ ၽၵ်းလဵင်ႉၵူၼ်းတီႈၼၼ်ႈ၊ ႁဵတ်းၽၵ်းသင်ၵေႃႈ ၵိၼ်တႃႇသေႇ၊ ၵိၼ်ဝၢၼ်ၵူႈမီႇ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈႁိူၼ်းလင်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၼႆ မီးပီႈၼၢင်းၽွင်း ၵူၼ်းႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်း ၼၼ်ႉၵေႃႉလဵဝ်။
ၽွင်းၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်း ႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႅမ်ႈၶၢဝ်ႇၾၢႆႇၶၢဝ်ႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ တႆး၊ ၾၢႆႇ ဢိတ်ႇပပ်ႉ ၊ ၾၢႆႇၵၢၼ်ငိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသေ တႃႉ ဢမ်ႇပႃးၽူႈယိင်းသေၵေႃႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ်ဢုပ်ႇၼေဝႃႈ တီႈလုမ်း ၼႆႉတေမီး ၶႃႈၼၢင်း လႄႈ ၵူၼ်းၾိုၵ်းၵၢၼ် တေမႃး ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ (ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၼင်ႇၵဝ်ႇ) ။ တေမီး ၼၢင်းယိင်း သွင်ၵေႃႉ တေလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ်- ဝႃႈၼႆ။
ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶွမ်ႊၽိဝ်ႊတိူဝ်ႊ ၵေႃႈမီးယူႇ 4 လုၵ်ႈၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇၶႃႈၼၢင်းတေၾိုၵ်းတႅမ်ႈ ၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶွမ်ႊၽိဝ်ႊတိူဝ်ႊ တႃႇၸႂ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈတႅမ်ႈၼိူဝ်ၸေႈၵဝ်ႇ (ဢၼ်ပဝ်ႇဝႆႉၼိုင်ႈတွၼ်ႈ ၼိုင်ႈၽၢၵ်ႇ) ၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးပိူၼ်ႈ လူင်းလုမ်း မိူဝ်းႁိူၼ်းႁၢင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ ၶႃႈႁဝ်းၸင်ႇတေလႆႈၵႂႃႇ ယိပ်းၸႂ်ႉ ၶွမ်ႊၽိဝ်ႊတိူဝ်ႊ။
ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈ ၶႃႈႁဝ်းပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵေႃႉႁႅၵ်ႈပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၸုမ်း ၶၢဝ်ႇ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ်လၢတ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ ယၢမ်းမီးၼၢင်းယိင်းမႃးၾိုၵ်းၵၢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ယူႇလၢႆလၢႆၵေႃႉ။
မိူၼ်ၼင်ႇ ၽူႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင် ၼႂ်းၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်သုၼ်ႇလႆႈၼၢင်းယိင်း ပီႈၼၢင်းၸၢမ်တွင်း၊ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈ ၼၢင်းယိင်းတႆး ၼၢင်းသီလႃးဝၼ်း ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇ ၵၢၼ် တီႈလုမ်းၾၢႆႇပူၵ်းပွင်ႁႅင်းၵၢၼ် (MAP) (ဢၼ်ပဵၼ်ၼၵ်ႉၶၢဝ်ႇတီႈ DVB ယူႇယၢမ်းလဵဝ် ) ပီႈၶမ်းဢိင်ႇ ႁွင်ႉ ပီႈၼၢင်းမျႃႉၼတီႇ ႁဝ်းၶဝ် ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢၼ်ပဵၼ်ၼၵ်ႉၶၢဝ်ႇ တီႈ DVB ဢၼ်ယူႇမိူင်းၼေႃႊဝေႊ ပီႈၼၢင်းၶမ်းၵႅဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် — ၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၵႂႃႇ လွၼ်ႉလွၼ်ႉ- ဝႃႈၼႆ ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်မႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်ယူႇတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ႁိုင်ၼၢၼ်းမႃး 13 ပီ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၼႆႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ် ၶႃႈၼၢင်းၵေႃႉလဵဝ်။ (ဝၢႆးလင်ၶႃႈၼၢင်း ၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်မႃးၾိုၵ်းၵၢၼ်သေ ယဵပ်ႇ ယၢင်ႈဢွၵ်ႇ တေႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇ တၢင်ႇတီႈ၊ ၵႂႃႇႁႃသိုပ်ႇႁဵၼ်း သိုပ်ႇႁူႉ ဝၢၼ်ႈပိူင်ႈ မိူင်းမိူၼ်ႈ ၵေႃႈ မီးယူႇတင်းၼမ်။ )
ၵူၺ်းၵႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပိူဝ်ႇတႃႇသုၼ်ႈလႆႈၼၢင်းယိင်းၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၊ တႃႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼၢင်း ယိင်း ၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႂ်းဝူင်းၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵေႃႈတေပႃး ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ မီးၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ် 18 ၵေႃႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်း မီး ယူႇ 11 ၵေႃႉ။ ပေႃးဢဝ် ပိူဝ်ႊသႅၼ်ႊ ဝႃႈ မီး 50% ပၢႆ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ် ၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈယိင်းၸၢႆး ၊ ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်း ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၵေႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်မီးၼၢင်းယိင်းၶဝ်ႈပႃးယူႇ။ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵူႈၵေႃႉ ၸဵမ်ယိင်း ၸဵမ်ၸၢႆး မီးသုၼ်ႇလႆႈ တႅပ်းတတ်း ၽဵင်ႇပဵင်းမိူၼ်ၵၼ် လႄႈ ယူႇတီႈ ၶႃႈၼၢင်းၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ ဢဝ်ၵုၼ်း (ၵုၼ) မုၼ် လႆႈပဵၼ် ၽဝ ၼၵ်ႉၶၢဝ်ႇၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းၸုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈယူႇ။
ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ တေၶိုပ်ႈၼႃႈၶိုၼ်ႈသင်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ “တႅမ်ႈၾၢၵ်ႇတၢင်တူဝ် သဵင်ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း” ၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃး ပဵၼ် မႆႉၼိုင်ႈဝႃး ၶႃးၼိုင်ႈတႅပ်း တေသိုပ်ႇႁၢမ် သိုပ်ႇႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ် ပူတ်းပွႆႇသုၼ်ႇလႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ၼင်ႇၵႃႈမႃႇၵႃႈႁႅင်းမီးၼၼ်ႉယူႇ။
ၼၢင်းယေႈႁွမ် ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ (တႆး/မၢၼ်ႈ)
ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ


text:
ပၢႆးလႅင်ႊလိၼ်
ပၢႆးလိၼ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးလိၼ်ၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ( Geology သေ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၵရိၵ်ႉ Yn, gê, "earth"; and λόYoς, logos, "speech" lit မႃးသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လၢတ်ႈလွင်ႈလိၼ်) ၼႆလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းမေႃပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူဝ်းႁႄႈဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးလိၼ် ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း မၢၵ်ႇႁိၼ်၊ လိၼ်၊ ၵႅဝ်ႈသႅင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ ပိူင်ၽၢင်ၶဝ် မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ သၽေႃးရုပ်ႈၶဝ် မီးၼင်ႇႁိုဝ်၊ ပိုၼ်းၶဝ်ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းပႃး ၵမ်ႇၽႃႇလူင် ႁဵတ်းႁိုဝ် ၵေႃႇၶပ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ပႃးထၢတ်ႈသင်၊ ႁႅင်းလိၼ် မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် မီးၼင်ႇႁိုဝ် ပိုၼ်းမၼ်း မီးၼင်ႇႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးလိၼ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တၢင်းမေႃပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵမ်ႇၽႃႇလိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဝိပၢႆးလိၼ်ၶဝ်တႄႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ၵမ်ႇၽႃႇလူင်ၼႆႉ ဢႃႇယုမၼ်း မီးမႃး ပီႁူဝ်ႁဵင် 4.6 လၢၼ်ႉသေ ပိူၵ်ႇၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉမၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ် tectonic plates ၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉသေ သမ်ႉမေႃၶၢႆႉၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉပၢႆးလိၼ် ၽူႇမိၿေႇတၶဝ် ၶူၼ်ႉဢွၵ်ႇႁႃ ၼမ်ႉမဵၼ်၊ ထၢၼ်ႇႁိၼ်၊ လဵၵ်း၊ တွင်းလႅင်၊ ယူႇရေႇၼီႇရမ်ႇ ဢၼ်မီးတမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁႃၸဵမ် သႅင်၊ ႁိၼ်ၶၢဝ်၊ ႁိၼ်ၽုၺ်ႈ (Perlite)၊ ၽူဝ်ႉၸၽဵၵ်ႉၸ် (Phosphates)၊ ၸီႇယူဝ်ႇလၢႆႉ (Zeolites)၊ လိၼ်ၼဵဝ်၊ ႁိၼ်သႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးလိၼ်ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူၺ်းၼႃႈလိၼ် တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉ။ ပၢႆးလိၼ်ၽူႇမိၿေႇတၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလူင်ပိူင်ၼိုင်ႈသေ ဢမ်ႇၵႃး တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၶႃႇပုၼ်ႇ၊ ႁဵၵ်ႇ လဵၵ်း တွင်း၊ တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽေးၶဵၼ်သၽႃႇဝ ဢၼ်ထွၵ်ႇၶၢႆႉလၢႆႈ၊ တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်း တၢင်းမေႃပၢႆးၸၢၵ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ တႃတေပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ရႃႇသီႇဢုတု၊ တႃႇတေပႂ်ႉတႅၵ်ႈတူၺ်း ရႃႇသီႇဢုတႇ တီႈၸိၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပႃႇမူၺ် လႄႈ သၽႃႇဝႁိမ်းႁွမ်း ပဵၼ်ႁိုဝ်မီးႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးလႄႈ ပၢႆးလိၼ်ၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈယူႇတႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ႈပႃးထႅင်ႈ ပႂ်ႉတူၺ်း ၼမ်ႉယႂ်ႇၼမ်ႉၼွင်း၊ လွႆၾႆးတႅၵ်ႇ၊ ဢိင်ႇသၼ်ႇ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ သွၵ်ႈႁႃ ၼမ်ႉမဵၼ်ၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ်လူးၵွၼ်ႇ။
ပိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တပႄး ဢရိတ်ႉၸ်ထူဝ်ႇထႄႇ Aristotle ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႀီဢူဝ်ၽရေးၸ်ထၢတ်ႉၸ် Theophrastus တႅမ်ႈဝႆႉ ပပ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Peri Linhon (ၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်) ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၽၢႆႇပၢႆးလိၼ်သေ ႁူမ်ႇလူမ်ႈပိူၼ်ႈမႃး ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပီမၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵရိၵ်ႉသေ ပိူၼ်ႈၶိုၼ်း ပိၼ်ႇပဵၼ် လိၵ်ႈၽၢႆႇလႅတ်ႉထိၼ်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈတၢင်ႇမဵဝ်း တင်းၼမ်။ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ႀီဢူဝ်ႇရီႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈသိုပ်ႇ ယိပ်းၵမ်မႃး တင်းႁိုင် တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ရေႃးမၼၼ်ႉၵေႃႈ Pliny The Elder ၽူႈယႂ်ႇပလိၼ်ႇၼီႇ ယၢမ်ႈႁေႃးလၢတ်ႈမႃး လွင်ႈၶူဝ်းႁႄႈတင်းၼမ်ယူႇ။ မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သႅင်ပတ်း (ပယိၼ်း) လႆႈႁၼ်မူင်ႈမႅင်းဢွၼ်ႇ တၢႆၶမ်ဝႆႉ ၼႂ်းသႅင်ပတ်းၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ သႅင်ပတ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ မၼ်းတူၼ်ႈပႅၵ်ႇသေ ယဵၼ်ႈပဵၼ်ႁၢင်ႈသၢၵ်ႈႁိၼ်ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်တႅမ်ႈၶူင် ဢဝ်သႅင်ၸိင်ႇ ပဵၼ်ပႅတ်ႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပလိၼ်ႇၼီႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၶႂၢင်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးလိၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ “Geology” ၼႆယဝ်ႉ။ geo = the earth (လိၼ်)၊ logy = study (ႁဵၼ်း) Geology is the study of the earth (ပၢႆးလိၼ် ၵျေႃႇလူဝ်ႇၵျီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးၽႃႇသႃႇ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈလိၼ်) ၼႆယဝ်ႉ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸိူဝ်းလႂ်မၼ်း ပေႃးဝႃးၼႆၸိုင် -
- The origin and age of the earth. လဵပ်ႈႁဵၼ်း ငဝ်ႈတိုၼ်းမူႇလ ၵမ်ႇၽႃႇလိၼ်မိူင်း။
- The internal structure and composition of the earth. လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇလိၼ်မိူင်း။
- The chemical composition of the rock and their genese. လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်ၽွတ်ႈႁေႃႇၵမ်ႇၽႃႇလိၼ်မိူင်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ထၢတ်ႈသင်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉလႄႈ ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ် ပဵၼ်မႃး။
- The primary and secondary structure of the rock formed. ႁိၼ်ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်း ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃးလႄႈ မိူဝ်းၼႃႈ တေပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇ။
- The economic mineral deposits and their genese. ၶူဝ်းႁႄႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး။
- The study of the ever changing morphology of the earth’s surface , and the natural forces and processes that cause an unstable phenomenon of the earth’s interior. လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈလႄႈ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ သၽႃႇဝ ၽၢၼ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လၢၵ်ႇလၢႆး ၼႂ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇလိၼ်မိူင်း။
- The geologists history of the earth. လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိုၼ်းၵမ်ႇၽႃႇလိၼ်မိူင်း။
7 ၶေႃႈတီႈၼိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးလိၼ်ၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ -
- တႃႇတေလႆး ထၢၼ်ႇၽိုၼ်းသၽႃႇဝ
- တႃႇတေလႆႈ ထၢၼ်ႇၽိုၼ်းၼိဝ်ႇၵလီးယႃး
- တႃႇတေလႆႈ ၶူဝ်းႁႄႈဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း
- တႃႇလႆႈၵုၼ်ႇလိူင်း ၸႂ်ႉၼႂ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈ
- တႃႇလႆႈ ၶူဝ်းၵေႃႇသၢင်ႈ
- တႃႇလႆႈ ႁိၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈႁိူၼ်းယေး
- တႃႇလႆႈ ၼမ်ႉၸိုၼ်ႈၼမ်ႉသႂ်
- တႃႇလႆႈ ၵႅဝ်ႈသႅင် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ
- တႃႇႁႃလႆႈ ဢွင်ႈတီႈလီ တီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈ ၽၢႆ၊ မိူင်၊ ႁွင်ႈမိူင်၊ ႁေႃႁိူၼ်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်း၊ ၶူဝ်။
ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼႂ်းလေႃးၵၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ် တၢင်းမေႃၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မေႃဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸွႆးထႅမ် ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ၽေးလွႆၾႆးတႅၵ်ႇ၊ ၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ ၽေးဢိင်ႇသၼ်ႇ၊ ၽေးၼင်ႇလိၼ်တႅၵ်ႇၶၢပ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးလိၼ် ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးသၢႆႊသၽႃဝ (Natural Science) ယဝ်ႉ။ မၼ်းသမ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ Physics, Chemistry, Mathematics, Biology, Botany, Geography ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵိင်ႇၽႄပၢႆးလိၼ် ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉတႄႉ -
- Mineralogy (ၽၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူဝ်းႁႄႈၼႂ်းလိၼ်)
- Petrology (ၽၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း မၢၵ်ႇႁိၼ်)
- Economic geology (ၽၢႆႇၽူႇမိၿေႇတၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး)
- Structural geology (ၽၢႆႇဝႆႉဝၢင်း တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်)
- Geomorphology (ၽၢႆႇပိူင်ၽၢင်လိၼ်)
- Stratigraphy
- Paleontology (ၽၢႆႇႁၢင်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈ)
- Geochronology (ၽၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈလိၼ်)
- Paleobotany (ၽၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးတူၼ်ႈ မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ)
- Paleozoology (ၽၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးသတ်း မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ)
- Mining geology (ပၢႆးလိၼ် ၽၢႆႇၶုတ်းၶူဝ်းႁႄႈ)
- Geochemisty (ပၢႆးထၢတ်ႈလိၼ်) (ၽူႇမိထႃႇတုၿေႇၻ) ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးၽႃႇသႃႇၽူႇမိၿေႇတၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးၽႃႇသႃႇပၢႆးသၢႆႊသၽႃႇဝသေ ၶူၼ်ႉၶႆႈဢဝ်ဢွၵ်ႇ ထွၵ်ႇၼႄပၼ် သၽႃႇဝၼင်လိၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။
ၵိင်ႇၽႄ ပၢႆးလိၼ်ၽူႇမိၿေႇၻ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- Geochemistry (ၽူႇမိပၢႆးထၢတ်ႈ)
- Geophysics (ၽူႇမိပၢႆးႁၢင်ႈ)
- Hydrogeology (ၽူႇမိပၢႆးၼမ်ႉ)
- Engineering Geology (ၽူႇမိပၢႆးႁႅင်းၸၢၵ်ႈ)
- Environmental Geology (ၽူႇမိပၢႆးသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ)
- Marine Goelogy (ၽူႇမိပၢႆးပၢင်ႇလၢႆႇ)
ပၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁိၼ်ၵူႈပိူင်ပိူင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လူင် ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵမ်ႇၽႃႇတင်းလုၵ်ႈၼၼ်ႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁူႉႁၼ်လႆႈ ပၢႆးၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ဢိင်ၸမ်ၵၼ် တင်းၼမ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းၽူႇမိၿေႇတ ပႆႇတၼ်းမီး ပီ 200 သေတႃႉ ၸၢင်ႈတွပ်ႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်လႆႈ ၶေႃႈထၢမ် လွင်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ် ၵူႈပိူင်ပိူင် တႄႇပဵၼ်မႃးလႂ်၊ လွင်ႈလွႆ တႄႇပဵၼ်မႃးလႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ပၢႆးၽူႇမိၿေႇတၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽၢႆႇလိၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်း တႄႇဢဝ် ၵမ်ႇၽႃႇႁူဝ်ပိုင်း မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပီပွင်း လၢၼ်ႉ 4500 တေႃႇထိုင်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်ၵူႈပိူင်ပိူင် ၼႂ်းလိၼ်ၼၼ်ႉ မီးသၽေႃးၼင်ႇႁိုဝ်၊ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ ႁဵတ်းႁိုဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တႄႉတႄႉ။ ၵိင်ႇၽႄမၼ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇဢႄႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ သရူႇပၽူႇမိၿေႇတၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူဝ်းၶွင်ၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ ႁဵတ်းႁိုဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ၊ ႁဵတ်းႁိုဝ် လူႉလႅဝ်၊ ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ် မီးၸိူင်ႉႁိုဝ် ၶဝ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးၽူႇမိၿေတၼႆႉ သမ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းပႃးထႅင်ႈ လွင်ႈၼမ်ႉသမုတရႃႇ၊ လွင်ႈဢိင်ႇသၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။


text:
လုၵ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼၼ်ႉမႃး
(လုၵ်ႉတီး ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ:Db-author ၼႆႈသေ ၶိုၼ်းပိၼ်ႇဝၢႆႇမႃး)
Jump to navigation
Jump to search
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈမၵ်းမၢႆ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်သေ၊ ပိူင်လူင် ၸႂ်ႉတႃႇ tag ၼႃႈလိၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ CSD G7 ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈမၵ်းမၢႆ ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ တူၺ်းတီႈ လွၵ်းသဵၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၶႂႃႇ ၼၼ်ႉလႄႈ။
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉဢၼ်ၼႆႉ တေဢဝ် ၼႃႈလိၵ်ႈ သႂ်ႇၶဝ်ႈပၼ်တီႈၼႂ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းတႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ် လႄႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ ၸိူဝ်းတႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈ ၵမ်းလဵဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉၼႆႉ ထုၵ်ႇလီဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုတ်း တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်တေမွတ်ႇၼၼ်ႉ။
{{db-g7}}
- ပိူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းꩪမ်မတႃယဝ်ႉ။
{{db-g7|rationale=DeletionRationale}}
- DeletionRationale ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ တႅမ်ႈလွင်ႈသပ်းလႅင်းဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင် တေလႆႈမွတ်ႇပႅတ်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼႆသေ တေဢဝ် တူဝ်လိၵ်ႈလႅင်သေ ၼႄဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈလိၵ်ႈတႃႇဢုပ်ႇ ႁင်း ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၵႂႃႇတႅမ်ႈပၼ် ဢမ်ႇတႅမ်ႈဢမ်ႇပဵၼ် လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်တေမွတ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၵ်ႈ CSS လႄႈ Javascript[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႃးလိၵ်ႈ CSS
ဢမ်ႇၼၼ် JavaScript
- ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်း ၼႃႈလိၵ်ႈလွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢၼ်ဢဝ် .css
ဢမ်ႇၼၼ် .js
သေသုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႆ ၸႂ်ႉပိူင်ၼင်ႇ ၽၢႆႇလင်ၼႆႉလႄႈ။
ႁူမ်ႈဝႃး တေဢမ်ႇၼႄပၼ် ထႅဝ်လိၵ်ႈ ဢၼ်တေမွတ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉသေတႃႉ မၼ်းတေဢဝ်သႂ်ႇပၼ် တီႈၼႂ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ Category:ၸွမ်းလူၺ်ႈၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ ၸိူဝ်းတႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈ ၵမ်းလဵဝ်
ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လပ်ႉဝႆႉ:


text:
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:Interface administrators
ၽူႈၵုမ်းၵမ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ (interface-admins) ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူဝ်းၸၢင်ႈမႄးထတ်း လႆႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၵ်ႈ JavaScript (JS), Cascading Style Sheets (CSS), လႄႈ Javascript Object Notation (JSON) [1] လႄႈ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်း MediaWiki namespace ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းပိုၼ်ႉတီႈၵူၺ်းသေ ပဵၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်မီး လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈ တႃႇမႄးထတ်း ၼႃႈလိၵ်ႈ JS/CSS တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2] ၼႃႈလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပရၢဝ်ႇၸႃႇ တူဝ်မႄးထတ်းဝီႇၶီႇ လႄႈ တူဝ်လူ ၼၼ်ႉၸႂ်ႉသေ ဢၼ်တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉ တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်တမ်းဝၢင်း လမ်းၼႂ်း၊ တေႁဵတ်းႁိုဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢင်ႈသေၢင်ႈလႆႈပႃး complex tools ဢၼ်တႃႇၸွႆႈထႅမ် တင်း လွင်ႈမႄးထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ
ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၽူႈၵုၵမ်းၵမ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ မီး ယူႇ 1 ၵေႃႉ (ၶဝ်ႈပႃး ဢၼ်ပဵၼ် bot) ယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလွင်ႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၵႃႈတီႈ ၽူႈၵုမ်းၵမ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈတုၵ်းယွၼ်းလႆႈတီႈ interface administrators' noticeboard ၼၼ်ႉ လႆႈယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Sitewide pages, such as MediaWiki:Common.js or MediaWiki:Vector.css, or the gadget pages listed on Special:Gadgets, and other user's subpages
- ↑ Any administrator can edit other pages in the MediaWiki namespace and all JSON pages, and all registered users may edit their own personal js/css/json pages as used by Wikipedia:User scripts.


text:
ငပုတေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းငပုတေႃး (မၢၼ်ႈ: မြန်မာနိုင်ငံ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Ngapudaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ ယၢၼ် 16 လၵ်း၊ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 1439 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။
ထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽွငင်းၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းတႃႇ ဢိၵ်ႇပႃး ၵျဵင်ႇတလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ် ထုင်ႉငၢၼ်ႇၶျွင်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈငယူၵ်ႉၵွင်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈသႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈၵမ်းၵမ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ လႅၼ်လိၼ် ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးမႃးယဝ်ႉ။
ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးၼႆႉ မီးၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶဝ်ႈ၊ ၵိူဝ်၊ မႆႉ လႄႈ ပႃၼဝ်ႈပႃႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵဵပ်းမွၵ်ႇႁိၼ်ၼမ်ႉ လႄႈ မီးပႃး ၵၢၼ်ငၢၼ်းတိၺွပ်းပႃသၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃၼဝ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈဝၢၼ်ႈ ပျိၼ်ႇၶယႅင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ တီႈၵုၼ်မဵင်းမလႃႉ ၼၼ်ႉ မီးၵုၼ်ႁၢတ်ႇသၢႆးတဝ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၶႆႇတဝ်ႇတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼင်ႇၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၶၢႆႇၸူး ပတဵင်ႇလႄႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ၵွင်ႈမူးသူၺ်ႇမျိၼ်ႇတိၼ်ႇ လႄႈ သိမ်ႇရႁၢၼ်းတႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵုၼ်ႁၢႆးၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈတႄႇတင်ႈၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၶဝ် ထုၵ်ႇ မၢၼ်ႈၶဝ်ဢဝ်တၢႆႇတင်းၼမ် မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢူးဢွင်ႇၸေႇယၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်တၢင်း လုၵ်ႉငပုတေႃး ၵႂႃႇ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇ ဢၼ်ဢလွင်းၸီႇတူႇ တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူး ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈ ငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်း ၵုၼ်ပႅၼ်မေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ 40 လၵ်းတင်း ဝဵင်းငပုတေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ၸတ်းႁဵၼ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇ ၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းလုၵ်ႉတီး ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး၊ ပတဵင်ႇ၊ မျွင်းမျႃႉ၊ ၵႂႃႉ ၸၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃး ပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 66.


text:
ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ၊ ႁၢႆလၢႆ၊ ယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇ တၢႆ၊ ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းၵၢင်
28 December 2015
ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆးၽိုၼ်ၼႆႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်တွမ် ပိူင်ပဵၼ်လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇ လႆႈၵူၼ်း ၽွင်း ၶဝ်ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၵၢင် တင်ႈတႄႇၸဝ်ႉလိူၼ် ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊ ပိူဝ်ႊ 2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇ လႆႈ ၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်တွမ် လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၸၢဝ်းၼႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈ ထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 13/11/2015 လႄႈ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈႁၢႆလၢႆဝႆႉ ႁိမ်းႁွမ်း မိူင်းဢၢၵ်ႇ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈသေႃႉ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းသူႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈ ၵူၼ်း ၸိုင်ႈတႆး ႁဝ်းၶႃႈ ယင်းလႆႈၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ဝႆႉပႃး လွင်ႈသင်ၶၸဝ်ႈလႆႈလွၼ်ႇ တူၼ်ၼိုင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်းသၢမ်တူၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 30/11/2015 ယွၼ်ႉမၢၵ်ႇၾင် လိၼ်ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်လႅပ်ႈၸင်ႇႁႃ ၾင်ဝႆႉႁိမ်းတပ်ႉၶဝ်တီႈမိူင်းၼွင်တႅၵ်ႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၸၢဝ်းၼႃးလႆႈထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုဝ်းတၢႆၼႂ်းမိူင်းဢၢၵ်ႇ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈတိုၵ်ႉႁၢႆလၢႆလွမ်ထၢင်ႇ ယူဝ်ၸၢင်ႈ ၶႄးတၢႆ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 13/11/2015 ၼၼ်ႉၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းသိူဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုဝ်းတၢႆ ၽွင်းပွၵ်ႈ မိူဝ်းတီႈ မိူင်းဢၢၵ်ႇ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈသေႃႉၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ။ မၼ်းၸၢႆးပွၵ်ႈမိူဝ်း ၶႆႈႁႃၵေႃႉ ပဵၼ် လုၵ်ႈၶူၺ် ဢၼ်လုၵ်ႉ တီႈပၢင်သဝ်း ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသေမိူဝ်းလူလွမ်တူၺ်းႁႆႈၼႃးၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆဝၼ်း ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉသေ လႆႈႁႆၢလၢႆဝႆႉ။
လုင်းသု ဢႃယု 52 လႆႈပႆၢႈၽေးၸွမ်းပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၵႂႃႇပိုင်ႈႁူမ်ႈတီႈပၢင်သဝ်း ၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ဝၢၼ်ႈ သေႃႉၼႂ်းၵၢင်လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ဝႆၢးသိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းတေႃႇပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင် ၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇ/ပိုၼ်ႉတီႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်တိုၵ်း ၼၼ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းတေႉတေႉ သေႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ တင်း မူတ်း ဢၼ်မီးလင်ႁိူၼ်း 54 လင် ၼၼ်ႉလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၼီပၢႆႈတင်းသဵင်ႈ။ ၵမ်ႈၼမ် လႆႈပိုင်ႈႁူမ်ႈတီႈပၢင်သဝ်းၵူၼ်း ပၢႆႈ ၽေးတီႈဝၢၼ်ႈသေႃႉ ဢၼ်ႁၢင်ႇၵႆမွၵ်ႈ 3 လၵ်း။
လုင်းသုၼႆႉတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းယဝ်ႉသေ မီးလုၵ်ႈလၢင်း 6 ၵေႃႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 09/11/2015 ၼၼ်ႉလုၵ်ႈၶူၺ် မၼ်း ၸၢႆးဢႃ ၸေယ ဢႃယု 29 ပွၵ်ႈမိူဝ်းတီႈမိူင်းဢၢၵ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇမိူဝ်းႁႃပၢတ်ႇၶဝ်ႈသေ ဢမ်ႇႁၼ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်း။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်းမၼ်း ၸၢႆးသေ လုင်းသု လႄႈ လုင်းယဵၼ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၶႅၼ်ႈတွင်ႉၵၼ်တင်းမၼ်း ၸင်ႇလႆႈပႆပွၵ်ႈမိူဝ်းၶႆႈႁႃၽွင်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ ၼႂ်းဝၼ်းထိ 13/11/2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၼႃးသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇႁတ်းပႆၸွမ်းတၢင်းလူင်သေလႆႈပႆလတ်းမိူဝ်းၸွမ်းထိူၼ်ႇၸွမ်းၶိူဝ်း မိူဝ်းၸူးသူၼ်ႁႆႈၼႃး ဝၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ 8:00 ၵၢင်ၼႂ်ၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉႁွတ်ႈၽႅဝ်ႈၵႂႃႇတီႈမႄႈၼမ်ႉႁူၺ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢင်ႇၵႆမိူင်းဢၢၵ်ႇ မွၵ်ႈၼိုင်ႈလၵ်း၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၶဝ်မုင်ႈႁၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်မီးပႃႈၼႃႈၶဝ်သေယူႇဝႆႉတီႈႁူၺ်ႈမီတၢႆ ၼၼ်ႉယူႇ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ဢဝ်ၵွင်ႈႁၢတ်ႇသႂ်ႇၶဝ်ၵမ်းလဵဝ်။ လုင်းယဵၼ်ႇၵေႃႉဢၼ်ပႆၸွမ်းတၢင်းလင် လုင်းသုၼၼ်ႉ တႄႉ ႁၼ်ပီႈၼွင်ႉ ၶႅၼ်ႈတွင်ႉမၼ်းတိူဝ်ႉၺႃးမၢၵ်ႇၵွင်ႈလႆၢတီႈ သေပိၼ်ႈလူမ်ႉ သုတ်းသဵင်ႈလူမ်းႁႆၢၸႂ် ၼိူဝ်လိၼ်မိူင်းၵႂႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုင်းယဵၼ်ႇၵေႃႈတင်းၵူဝ်တင်းႁႄသေလႅၼ်ႈပွၵ်ႈ ၶိုၼ်းတၢင်းလင်။ ၽွင်းမၼ်းၽႅဝ်ၶိုၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈသေႃႉ
ယဝ်ႉမၼ်းၶိုၼ်းၶႆႈၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်းတီႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၽွင်းယၢမ်းၼႆႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသေႃႉၵမ်ႈၼမ် ဢိၵ်ႇတင်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၸိူဝ်းပိုင်ႈဢိင်ယူႇသဝ်းတီႈပၢင်သဝ်းၵူၼ်း ပၢႆႈၽေး ဝၢၼ်ႈသေႃႉ လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇပိုင်ႈဢိင်တၢင်ႇတီႈ ၵွပ်ႈဝႃႈမီးပၢင်တိုၵ်းႁိမ်းႁွမ်းဝၢၼ်ႈသေႃႉ ႁၢဝ်ႉႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းမေး လုင်းသုလႄႈ ၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ လႆႈၶၢႆႉတီႈပၢင်သဝ်း ဝၢၼ်ႈသေႃႉသေၵႂႃႇပိုင်ႈဢိင် တီႈဝၢၼ်ႈဝ ၼႂ်းၸႄႈ ဝဵင်း ၵႄႇသီႇ/ၵေးသီးၸွမ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 16/11/2015 ၼၼ်ႉၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး လႆႈတွင်ႈထၢမ် ပႃႈၸွႆး ဢႃယု 48 ၵေႃႉပဵၼ်မေး လုင်းသု ဢၼ်ၶၢႆႉပၢင်သဝ်းၵူၼ်းပႆၢႈၽေးတီႈဝၢၼ်ႈသေႃႉမႃးတီႈဝၢၼ်ႈဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်း တိူဝ်ႉဢူၵ်း တိူဝ်ႉၸႂ် ၸွမ်းဢမ်ႇၵွမ်ႉၵူၺ်းလွင်ႈမၼ်းၼၢင်းလႆႈလုသုမ်းၽူႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်း ယင်းတိူဝ်ႉဢူၵ်းတိူဝ်ႉၸႂ်ပႃးလွင်ႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်လႂ်ၸၢင်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်း ဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလုမ်းလႃးသၢင်းၵျဵဝ်ႇလီလီ ယွၼ်ႉတိုၵ်ႉမီးပၢင်တိုၵ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းတႄႉ တိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉၼိုၵ်ႉၼႂ်းၸႂ်ဝႆႉယူႇ လွင်ႈဝႃႈတေႁဵတ်းႁိုဝ်သိုပ်ႇၵွၼ်း ၼႃႈႁိူၼ်းၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၼ်းၼၢင်းလၢတ်ႈဝႃႈ ”ၽူဝ်ၶႃႈဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းသင်ၽိတ်း။ မၼ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလႆႈၺႃးယိုဝ်းတႆၢ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႁၼ်ယူႇ လူး လွင်ႈဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၺ်း။ မၼ်းလႄႈတင်းပီႈၼွင်ႉၶႅၼ်ႈတွင်ႉ ၶႃႈၵေႃႈၼုင်ႈၶူဝ်းၵူၼ်း မိူင်းၵူၺ်း၊ႁၼ်ပဵၼ် ၸိူင်ႉၼႆယူႇၵေႃႈယင်းမႃးတင်ႈၸႂ်ယိုဝ်းၶဝ်ထႅင်ႈ”ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းႁၢင်ႈႁႅၼ်းႁၢႆးငၢၼ်းလွင်ႈၼႆႉ (25/12/2015) ယူႇၼႆႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇမီးၽႂ်ပႃႈၸၢင်ႈမိူဝ်းသေႁႃၶၢပ်ႈတူဝ် လုင်းသု ၵွပ်ႈဝႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇႁဵတ်းတပ်ႉ ႁဵတ်းပၢင်သဝ်းၶဝ်ႁိမ်းႁွမ်း မိူင်းဢၢၵ်ႇယူႇ။ လုၵ်ႈၶူၺ်ၶဝ်ၵေႃႉ ပဵၼ် ၸၢႆးဢႃၸေယ တႄႉတိုၵ်ႉႁၢႆလၢႆဝႆႉသေ လွမ်ၵူဝ်ၸွမ်းဝႃႈၶႄးမၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ ထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆယဝ်ႉႁိုဝ် ၼႆယူႇ။
မၢၵ်ႇၾင်လိၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁိမ်းမိူင်းၼွင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈသင်ၶၸဝ်ႈတူၼ်/ပႃးၼိုင်ႈလွၼ်ႇ၊ ၸဝ်ႈသၢင်ႇသၢမ်တူၼ်မၢတ်ႇၸဵပ်း
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 30/12/2015 ၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ 5:00 မူင်းႁူဝ်ၶမ်ႈ မီးၸဝ်ႈၸၢင်းတူၼ်/ပႃးၼိုင်ႈ လႄႈၸဝ်ႈသၢင်ႇသီႇတူၼ် ဝတ်ႉၵုင်းတေႃႇ ဢၼ်ယူႇၼွၵ်ႈဝဵင်းမိူင်းၼွင် ယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇ ၽွင်းၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉႁွင်ႈ (ၼမ်ႉၼႅပ်ႇ) ဢၼ်မီးႁိမ်းဝတ်ႉ။ မၢၵ်ႇ ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇသႂ်ႇၶႃၾႆၢႇၶႂႃ ၸဝ်ႈၸၢင်းတူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈၸဝ်ႈသၢင်ႇထႅင်ႈတူၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၸဝ်ႈသၢင်ႇသွင်တူၼ်မၢတ်ႇၸဵပ်း။ ၸဝ်ႈၸၢင်းတူၼ်ၼၼ်ႉလွၼ်ႇ ယွၼ်ႉတၢင်းၸဵပ်းမၼ်းၸဝ်ႈ။
သင်ၶၸဝ်ႈၸိူဝ်းလႆႈႁပ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်းၼၼ်ႉ
- ၸဝ်ႈသၢင်ႇၵေႃးသႃႇလ ဢႃယု 13 ပဵၼ်လုၵ်ႈ လုင်းဢေႃး + ပႃႈလႅင်
- ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸႃႇရိၼ်ႇတ ဢႃယု 17 ပဵၼ်လုၵ်ႈ လုင်းဢွင်ႇ + ပႃႈၼူၼ်း
- ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸဝၼ ဢႃယု 20 ပဵၼ်လုၵ်ႈ လုင်းသု + ပႃႈဢွင်
- ၸဝ်ႈၸၢင်း သီႇႁၼႃႇတ ဢႃယု 25 ပဵၼ်လုၵ်ႈ လုင်းသု + ပႃႈသႃႇ
ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢၼ်တူၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉတၢင်းမၢတ်ႇၸဵပ်းၼၼ်ႉ လႅၼ်ႈၵႂႃႇႁွင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမႃးၸွႆႈဢဝ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸဝ်ႈၸၢင်းၸိူဝ်းမၢတ်ႇၸဵပ်းၵႂႃႇႁူင်းယႃမိူင်းၼွင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ မေႃယႃမိူင်းၼွင်ပေႃးယႃၸဝ်ႈသၢင်ႇၵေႃးသႃႇလ ၵူၺ်း ၵွပ်ႈဝႃႈတၢင်းၸဵပ်းမၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇပေႃးႁၢဝ်ႉႁႅင်း။ သင်ၶၸဝ်ႈသၢမ်တူၼ် ဢၼ် ၸဵပ်းႁၢဝ်ႉႁႅင်းၼၼ်ႉတႄႉလႆႈ ဢဝ်ၵႂႃႇတီႈ ႁူင်းယႃလွႆလႅမ်သေ ဝႆၢး ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇဢဝ်ၵႂႃႇတီႈႁူင်းယႃသိုၵ်းဢုမ်ႇပဝ်း/ဢွင်ႇပၢၼ်း ၶိုၼ်း ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၼင်ႇ ၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
တီႈႁူင်းယႃဢွင်ႇပၢၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈတႅပ်းၶႃၶွၼ်ၶႂႃသင်ၶၸဝ်ႈ တင်း သွင် ၸဝ်ႈသၢင်ႇၸဝၼ လႄႈၸဝ်ႈၸၢင်း သီႇႁၼႃႇတ ယဝ်ႉ။ ၶႃၸဝ်ႈသၢင်ႇၸဝၼ တႄႉ ဢွၼ်တၢင်းလႆႈတႅပ်းပႃႈတႂ်ႈႁူဝ်ၶဝ်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈ သေ ဝႆၢးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်း လႆႈ တႅပ်းပႃႈၼိူဝ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ ထႅင်ႈယူႇ ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈယူတ်းယႃတီႈႁူင်းယႃ ဢွင်ႇပၢၼ်းယူႇ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဝႆၢးၸဝ်ႈၸၢင်းသီႇႁၼႃတ လႆႈထုၵ်ႇတႅပ်းၶႃယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်း ၸဵပ်း ဢမ်ႇၶႅၼ်းႁၢႆၶိုၼ်းမႃးသေ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈလွၼ်ႇၵႂႃႇတီႈ ႁူင်းယႃဢွင်ႇပၢၼ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 06/12/2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝႆၢးသေမၢၵ်ႇၾင်လိၼ်တႅၵ်ႇယဝ်ႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉမီးၶၢဝ်ႇလိုဝ်းဝႃႈပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႉၾင်မၢၵ်ႇဝႆႉ ႁိမ်းႁွမ်းတပ်ႉၶဝ် ဝႆၢး တႄႇ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းတေႃႇပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၼႂ်းၸဝ်ႉ လိူၼ် ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ၼႆသေတႃႉဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉလႂ်မႃးၸူးဝတ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇမႃးယွမ်း ၼွမ်း တၢင်းၽိတ်း ဢမ်ႇၼၼ် ယွမ်းႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶိုၼ်းသင်။ မၢၵ်ႇၾင်လိၼ်ဢၼ်တႅၵ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸဝ်ႈၸၢင်းၶဝ် လႆႈႁပ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 30/11/2015 ၼၼ်ႉ မီးတီႈႁိမ်းႁွမ်းတိၼ်လွႆတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉ ငဝ်ႈငုၼ်း ၵုမ်းၵုမ် ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း (ၸၵၶ) 2 မိူင်းၼွင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်တွင်ႈထၢမ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈၾင်မၢၵ်ႇၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းတပ်ႉမၢၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းၼွင်
တွင်ႈထၢမ် လုင်းသၢင်ႇဢွၼ်ႇ ဢႃယု 52 ၸဝ်ႈႁႆႈၼႃး မိူင်းၼွင် ပွၵ်ႉၼိုင်ႈ
“ၶဝ်လၢတ်ႈႁဝ်းဝႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီမႃးၸႂ်းၼႃးႁဝ်း ၵွပ်ႈဝႃႈၶဝ်တေဢဝ်မၢၵ်ႇၾင်ဝႆႉၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းတပ်ႉၶဝ်”
ၶႃႈၵႂႃႇပၢတ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႃးၶႃႈ ဢၼ်မီးတၢင်းတူၵ်းမိူင်းၼွင် မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 03/11/2015 ပႃးတင်းမေးၶႃႈ လႄႈလုၵ်ႈၸၢႆး ၶႃႈသွင်ၵေႃႉ တင်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈထႅင်ႈ သိပ်းဢိတ်းၵေႃႉဢၼ်ၵႂႃႇၸွႆႈႁဝ်းပၢတ်ႇၶဝ်ႈ။ ႁဝ်းၶႃႈတႄႇပၢတ်ႇၶဝ်ႈမိူဝ်ႈ ၶၢဝ်း 8 မူင်းၵၢင်ၼႂ်ယင်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈဝၼ်းၽွင်းၵၢင်ဝၼ်းတဵင်ႈ။ၶၢဝ်းဝႆၢးဝၼ်း 1 မူင်းၼၼ်ႉႁဝ်းၶႃႈၶိုၼ်းတႄႇပၢတ်ႇၶဝ်ႈထႅင်ႈ မိူဝ်ႈ ၽွင်းၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉ 9 ဢၼ်မီးႁိမ်းၼႃးႁဝ်းၶႃႈႁႅင်းၵူၼ်းမွၵ်ႈ 20 ၵေႃႉၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႃးၸူးႁဝ်းၶႃႈ။ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ႁၼ်ႁွႆးသွၵ်းတိၼ်ၸွမ်းၼႂ်းၼႃးႁဝ်းၼႆသေ တႄႇထၢမ်ႁဝ်းဝႃႈ ၸွင်ႇသိုၵ်းတႆးၸႂ်ႉႁဝ်း မႃးၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီႈတႄႉ မၼ်းပဵၼ်ႁွႆးသွၵ်းတိၼ်ၽႂ်ၼႆႁဝ်းတေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁူႉ။ ယူဝ်ပဵၼ်ႁွႆးတိၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ် လႆႈ။
ၶဝ်ထၢမ်ႁဝ်းၶႃႈ မွၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ၸူဝ်ႈမူင်း။ ၶဝ်ၸၼ်ၶေႃးသိူဝ်ႈၸႆၢးသႅင်ႁၢၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၸုမ်းႁဝ်း ၼၼ်ႉသေဢဝ်ၵွင်ႈငႃမၼ်းယဝ်ႉ ႁႃတၢင်းတဵၵ်းႁႂ်ႈမၼ်းယွမ်းႁပ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ႁွႆးသွၵ်းတိၼ်ၽႂ်ၼႆယူႇ။
လိုၼ်းသုတ်း ၶဝ်ၵေႃႈၶိုၼ်းပွႆႇႁဝ်းၵႂႃႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၶဝ်လၢတ်ႈတီႈႁဝ်းဝႃႈ ယႃႇပေမႃးတီႈၼႃးၼႆႉထႅင်ႈ ၵွပ်ႈဝႃႈၶဝ်တေ ၾင်မၢၵ်ႇဝႆႉၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းတပ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးသူမႃးႁဝ်းတေယိုဝ်းသူ။ ပေႃးသူဢမ်ႇၵူဝ်တၢႆ ၵေႃႈမႃးလႄႈ” ၼႆ။
ၶႃႈၵေႃႈၵႃႈလႆႈပွႆႇပႅတ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းၼႃး ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၸိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈပႆႇလႆႈပၢတ်ႇ ပႆႇလႆႈၵဵပ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈသုမ်းငိုၼ်း လၢႆးလႆႈမွၵ်ႈ 800,000 ၵျၢပ်ႈယဝ်ႉ။
ဝႆၢးၶႃႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းတီႈမိူင်းၼွင်ယဝ်ႉ မွၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 5 မူင်းႁူဝ်ၶမ်ႈၼႂ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈထႅင်ႈၸုမ်းၼိုင်ႈ တီႈတပ်ႉ 9 မႃးတီႈႁိူၼ်းၶႃႈသေၸိသင်ႇႁႂ်ႈၶႃႈၵႂႃႇၸွမ်းၶဝ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်းသၢႆလႅင်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းဝဵင်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈမီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼမ်ဝႆႉ။ ၶဝ်မတ်ႉမိုဝ်းၶႃႈပေလင်သေထၢမ်ၶႃႈထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈဝႃႈ ၵွပ်ႈသင် လႄႈၶႃႈၵႂႃႇတီႈၼႃးၶႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ “ၵွပ်ႈသင်မႂ်းၵႂႃႇပၢတ်ႇၶဝ်ႈ? မႂ်းၵႂႃႇပၢတ်ႇၶဝ်ႈတႃႇလဵင်ႉသိုၵ်း တႆးၶဝ်ႁႃႉ?”ၼႆ။ ၶဝ်ထၢမ်ၶႃႈမွၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်ႈမူင်းၼိုင်ႈ။
ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉၶႃႈလႆႈႁၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသွင်ၵေႃႉတီႈၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈၺႃးၸႅတ်ႈထၢမ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵေႃႉၺႃးၼၼ်ႉ ၵေႃႉ ၼိုင်ႈၸိုဝ်ႈလုင်းထုၼ်းမၼ်းၺႃးၼႄးသႂ်ႇဝႃႈ ႁုင်ၶဝ်ႈလဵင်ႉသိုၵ်းတႆး။ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈသမ်ႉလုင်းထူၺ်း ၵေႃႉပဵၼ် မႃယႃ မၼ်းၺႃးၼႄးဝႃႈယူတ်းယႃပၼ်သိုၵ်းဝ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈၺႃးၸႅတ်ႈထၢမ်မွၵ်ႈၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ ၸင်ႇတေပွႆႇၶိုၼ်း။
ၵပ်းသိုပ်ႇတွင်ႈထၢမ်
ၸႆၢးႁေႃသႅင် +66 (0) 62- 941-9600 (တႆး၊ဢင်းၵိတ်း)
ၸၢႆးၶိုၼ်းမႂ်ႇ +66 (0) 94-638-6759 (မၢၼ်ႈ၊ဢင်းၵိတ်း)


text:
ၶၢဝ်းယၢမ်း တၢၼ်ႈၶႆႈၼႄလွင်ႈပိုၼ်း ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 08.08.2018 ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵၢင်ဝၼ်း 01:12PM ထိုင် 03:35 လႆႈမႃးပၼ်ၵႂၢမ်းႁူႉ၊ လႆႈမႃးတၢၼ်ႈၶႆႈၼႄ လွင်ႈပိုၼ်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ဢၼ်လႆႈပေႃႇပဵၼ်မႃး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇ ပတ်းပိုၼ်ႉမႃး ၼၼ်ႉယူႇ။ ပႅတ်ႈသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပိုၼ်းလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်မၢၼ်ႈ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆသေ တႃႉၵေႃႈ တႆးႁဝ်းၵေႃႈထုၵ်ႇလီႁူႉယူႇ ဝၢႆးမီး ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် မႃးယဝ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆၵႂႃႇသင်လၢႆလၢႆဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ ၶႃႈႁဝ်း ဢမ်ႇလႆႈတၢၼ်းၶိုတ်း ပိုၼ်းႁၢႆႉလူင် မိူင်းမၢၼ်ႈ ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် သေတႃႉၵေႃႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈၶႃႈႁဝ်း ယၢမ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈမီး တိုဝ်ႉတၢင်းသေ လႆႈမႃးပၼ်ပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈၼႄ လွင်ႈပိုၼ်း ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်းၼႆႉ ၵေႃႈလႆႈဝႃႈ ၵမ်ၶႃႈႁဝ်းလီတႄႉ။
ၸၼ်ႉလိၵ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶႃႈႁဝ်းတႄႉ ယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းမႃးတီႈ ဝဵင်းလူင်မိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈတႃႇၵုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းတႃႇၵုင်ႇၸၼ်ႉၸွမ် ပွတ်းဢွၵ်ႇ ( East Dangon University ) ၽၢႆႇပၢႆးၼပ်ႉ ( Mathematic ) မိူဝ်ႈပီႊ 2012 ၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၶႃႈႁဝ်း လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ယၢမ်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉမႃး၊ လႆႈယူႇသဝ်း ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းမၢၼ်ႈၶဝ်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈမီးတွၼ်ႈသွၼ်တွၼ်ႈတႃႇ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈမီးၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ဝႆႉယူႇ။
ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 08.08.2018 ၼႆႉၶႃႈႁဝ်း လႆႈတၢၼ်ႈၶႆႈၼႄ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ပႅတ်ႇသီႇ တူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ တေမီးယူႇ ( 2 ) ႁူဝ်ၶေႃဝႆႉယူႇ -
- လွင်ႈပိုၼ်း
- လွင်ႈလၢႆးၼႄၵၢင်ၸႂ် ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်
လႆႈလၢတ်ႈ၊ လႆႈၶႆႈၼႄၵႂႃႇမီးၸိူင်ႉၼႆဝႆႉယူႇ။
- လွင်ႈပိုၼ်း
ပိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ပဵၼ်ၶုၼ်၊ ၽႂ်ပဵၼ်သထေး၊ ၽႂ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼႆသေ ၶႂ်ႈတႅမ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် တႅမ်ႈဢမ်ႇလႆႈ။ ပိုၼ်းၼႆႉတေလႆႈတႅမ်ႈႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် ပိုၼ်းလွင်ႈမၢၼ်ႇ၊ လွင်ႈမႅၼ်ႈ ၵူႈဢၼ်ဢၼ်ဝႆႉယူႇ။ မၼ်းပဵၼ်ပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈပိုၼ်းတႆးႁဝ်း မၼ်းဢမ်ႇၵဵဝ်ႇသင်ႁဝ်းၼႆသေ တေဢမ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ တေဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်တေႉ တႆးႁဝ်းတေပဵၼ်ၵူၼ်းသုမ်းပိူၼ်ႈထႅင်ႈၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈႁဝ်းယူႇ မဝ်မင်ၼႃႇပူၼ်ႉတီႈလႄႈ ႁဝ်းၸွင်ႇတူၵ်းတႅမ်ႇလႄႈတူၵ်းသုမ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းၵူႈၵေႃႉၵေႃႉ ထုၵ်ႇလီႁူႉၵူႈၵေႃႉယူႇ။
ၶၢဝ်းယၢမ်း တၢၼ်ႈၶႆႈၼႄလွင်ႈပိုၼ်း ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်
ပိုၼ်းၼႆႉ မၼ်းလွင်ႈယႂ်ႇ၊ မၼ်းလမ်လွင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းၵူႈၶိူဝ်းယူႇ သင်ႁဝ်းဢမ်ႇႁႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁဵၼ်းႁူႉလွင်ႈပိုၼ်းသင်ၵေႃႈ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဝႃႉ ၵေႃႈၶႂ်ႈယွၼ်း မိူင်းၵဵင်းတုင် ပဵၼ် မိူင်းဝႃႉၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ ႁူႉၵူႈၵေႃႉယူႇ။ ၵွပ်ႈပိုၼ်းလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းတၢင်းၸင်ႇပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်း ပၢင်သိူဝ်ၵၼ်ၵေႃႈယၢမ်ႈမီးမႃးယူႇ။ ပိုၼ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သၢႆၸႂ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်း ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၽိတ်း။ သင်ႁဝ်းဢမ်ႇသုၼ်ၸႂ် ဢမ်ႇပႃးၸႂ် ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိုၼ်း တႆးတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁဝ်းၶိုၼ်ႈၼႆၸိုင်ႈ ဝၼ်းၼိုင်ႈ တႆး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
- လွင်ႈလၢႆးၼႄၵၢင်ၸႂ် ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်
လၢႆးၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ႁၢင်ႈၾၢင် မိူင်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇ ။ မိူင်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ၼႆႉ လုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ်လႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၺွပ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမၢတ်ႉ ပေႃႉသင်။ ပေႃးမႃးတူၺ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ် 88 ဢမ်ႇပႆႇၸႂ်ႈ မိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ တိုၵ်ႉပဵၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈသိုၵ်း ၶဝ်ယိပ်းၵမ်ဝႆႉၵူၺ်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၵူႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁတ်းလုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ် တေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၼမ်ႉၸႂ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းႁတ်းႁၢၼ်ဝႆႉတေႉယူႇ။
ၶၢဝ်းယၢမ်း တၢၼ်ႈၶႆႈၼႄလွင်ႈပိုၼ်း ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်
မိူၼ်မိူင်းဢၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်သေ လႆႈလွင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈမႃးၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်း တီးမေႃးလႄႈ မိူင်းသိင်ႇၵပူဝ်ႇဝႆႉယူႇ။ မိူင်းတီးမေႃးၼႆႉ ၵွပ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတုၵ်ႉၶ ၵိၼ်းၸႂ်ၵူႈလွင်ႈၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းတီးမေႃး ၸွင်ႇလုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ် လူင်ပွင်ၸႂ် မိူင်းဢိင်ႇတူဝ်ႇၼီးသျူး လႄႈ ၶၢဝ်ႇၼႂ်းမိူင်းၶဝ် ၵႂႃႇထိုင်ၵူႈတီႈတီႈသေ လိုၼ်းသုတ်းၵႃႇလႆႈ ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်း တီးမေႃး ၼၼ်ႉသေ ၵဵပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တႃႇတေၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းဢိင်ႇတူဝ်ႇၼီးသျူးလႄႈ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ၵူၼ်းၼႂ်းၼႃႈတီႈတီးမႃးၼၼ်ႉ ႁၼ်လီဝႃႈ တေၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႆသေ ထိုင်မႃး 2002 မႃးမိူင်းတီးမေႃး ပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇ ၼႆႉၶႆႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်လႄႈ ဢဝ်လႆႈဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယူႇ။
ၶၢဝ်းယၢမ်း တၢၼ်ႈၶႆႈၼႄလွင်ႈပိုၼ်း ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်
မိူၼ်ၼင် ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ၶႃႈႁဝ်းလႆႈႁၼ်လၢႆးၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ ၽိတ်းဝႆႉယူႇၶႃႈ။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သွင်လိူၼ်ပၢႆၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်း ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ( RCSS/SSA ) ၵႂႃႇႁူပ်းထူပ်း ပေႃႈမႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၸေႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်သေ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၺွပ်းဢဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် ၵေႃႈဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ် ႁႂ်ႈၶိုၼ်းပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်း ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၵူၼ်းသိုၵ်း ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ( RCSS/SSA ) ၼႆသေႄလႈ တၢင်းလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ယူႇၵမ်းၼိုင်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းလၢႆးႁဵတ်း လၢႆးၼႄၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်း မၼ်းၽိတ်းဝႆႉယူႇ ပိူၼ်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ ပိူၼ်ႈတေလႆႈၼႄတီႈ ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇၶဝ်ၶဝ်ႈလႆႈ၊ တီႈၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ႁၼ်၊ တီႈၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ႈႁၼ်လႆႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ႁဝ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ၸွမ်းဝၢၼ်ႈလႄႈ ၸွမ်းသူၼ်ၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ် ဢမ်ႇမီးၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇတီႈလႆႈ ၶဝ်ႈႁႃဢဝ်လႆႈ ၶေႃႈမုၼ်းတီႈႁဝ်းလႆႈလေႃႇ ၼႆႉမၢႆထိုင်ဝႃႈ ႁဵတ်းလၢႆးၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇပႆႇထိုင်တီႈလႆႈ။
ၶၢဝ်းယၢမ်း တၢၼ်ႈၶႆႈၼႄလွင်ႈပိုၼ်း ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်
ပေႃးမႃးတူၺ်း ၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ပေႃးပဵၼ်သိုၵ်းတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇဝႃႈၸုမ်းလႆႈ မႃးၵဵပ်းသိုၵ်း မႃးၵဵပ်းၶဝ်ႈ မႃးၵဵပ်းၵူၼ်းၼႆတေႉ ဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉလႃႇ ဢွၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇႁၼ်လီ ၸွမ်းၵူၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၽွၼ်းႁၢႆႉတွၼ်ႈ တႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းဝႆႉတေႉယူႇ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 08.08.2018 ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶႃႈႁဝ်းဢၼ်လႆႈ မီးသူၼ်ႇသေ မႃးမွၵ်ႇလၢတ်ႈပၼ်ၶေႃႈ ၵႂၢမ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွႆတႆးလႅင်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ယူႇ။ ၵၢၼ်တႆး တႆးဢမ်ႇသူၼ်ႇၸႂ် ၵၢၼ်မိူင်းၵူႈမိူင်းမိူင်း တႆးဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ် ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ တေဢဝ်မႂ်းၵႂႃႇတီႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁၢႆ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယႃႇပေလိုမ်းသေၵမ်း။
ၶၢဝ်းယၢမ်း တၢၼ်ႈၶႆႈၼႄလွင်ႈပိုၼ်း ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်
သင်ၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ် ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိုင်ႈတႆး ႁဝ်းဢွၼ်တၢင်း ၵွၼ်ႇ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယႃႇပေမုင်ႈမွင်းဝႃႈ တႃႇတေလႆႈမႃး လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်လႄႈ လွတ်ႈလွင်ႈလႅဝ်း။ သင်မီးၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၼမ်ၼမ်၊ လူလိၵ်ႈၼမ်ၼမ် ဝၼ်းၼိုင်ႈ တိုၼ်းပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တွၼ်ႈတႃႇ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇ။ ဢမ်ႇလူဝ်ႇ လူဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၼမ် လူဢၢၼ်ႇမိူၼ်ၼင် မႂ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းသၢမ် တႃႇၵူၺ်းၵေႃႈ ပေႃးယဝ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွၼ်းလီမၼ်း တွၼ်ႈတႃႇမႂ်း ၵၢၼ်လူလိၵ်ႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸၢတ်ႈ ပၢၼ်မႂ်းလႅၵ်ႈလၢႆၵႂႃႇယူႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ သင်မီးၶၢဝ်းယၢမ်း ယႃႇပေယူႇလၢႆ ၵိၼ်လၢႆသေၵမ်း ။
- Sai Seng Serk ( Tai Management @ Tai Strategy )
- ShanStateDefenceArmy


text:
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆ
ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း ပိူင်ၵၢၼ် မႂ်ၶႂၢင်း ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း (23 မၢတ်ႉ 2007) သေ ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၼင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ် သုၼ်ႇၵၢင်းလွတ်ႈ (Exemption Doctrine Policy) တွၼ်ႈတႃႇ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးယဝ်ႉ။
လွင်တၢင်း[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ႈ တီႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇလိုဝ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈလၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် ဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈလၢႆၼၼ်ႉ ၵႃႈတီႈ မီႇတီႇယႃႇတင်းသဵင်ႈ၊ တႃႇပိုၼ်ၽႄႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း၊ တွၼ်ႈတႃႇ မူၼ်ႉမႄး လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
- ယွၼ်ႉမၵ်းမၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ ဢၼ်တိူဝ်းၼႄႉၼွၼ်းလိူဝ်သေ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၽဵင်ႇပဵင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽိင်ႈမိူင်းသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉတီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်း တၢင်းၼမ် ၸိူဝ်းပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈပဵၼ်လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၼ် လဵၵ်ႉဢေႇၼႆယဝ်ႉ။
- ယွၼ်ႉၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် တီႈလွင်ႈတူၺ်းတူၺ်းသေၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵေႃႇသၢင်ႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၸႂ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ။
ပိူင်ၵၢၼ်[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈပွင်ႈၵႂၢမ်းၼိုင်ႈပွင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တီႈၼိူဝ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး တီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၶႂၢင်းပၼ်ဝႆႉႁင်းတူဝ် တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼၼ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပွင်ႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈလိၵ်ႈတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၼႆႉ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၵူႈမိုဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼိူဝ်ႉၵႂၢမ်းႁူဝ်ႁုပ်ႈ ဢၼ်ထွၼ်ဢဝ်မႃးတီႈ မီႇတီႇယႃႇ ၸိူဝ်းမီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၼၼ်ႉသေ ဢိင်ဢၢင်ႈပၼ် ငဝ်ႈငႃႇမၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈၵေႃႇသၢင်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်း (ၸွမ်းၼင်ႇ ၵူႈမိုဝ်း လွင်ႈဢိင်ဢၢင်ႈ)ယဝ်ႉ ၸင်ႇတေလႆႈၸႂ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ပေႃးပဵၼ်ၶေႃႈပူင်လၢတ်ႈ ၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း ၶွပ်ႇမွႆတႃ
,
{{Quote}}, ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်လွၵ်းလၢႆးတၢင်ႇမဵဝ်းသေၵေႃႈ တေလႆႈၼႄပၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမႂ်ၶႂၢင်း လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈလၢႆ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင် ဢၼ်ပဵၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ သဵင် လႄႈ ဝီႇတီႇယူဝ်ႇၵလိပ်ႉ လႄႈ ၾၢႆႇမီႇတႃႇယႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း လႄႈ လွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႉဢၼ်လႆႈလၢႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၶေႃႈ ႑႐ ၶေႃႈတင်းသဵင် ၸင်ႇၵႆႈထုၵ်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးယဝ်ႉ။
- မီႇတီႇယႃႇ ဢၼ်လႆႈလၢႆ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလႆႈ။ ၽွင်းပဵၼ်သၢႆငၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈ မီႇတီႇယႃႇ ဢၼ်လႆႈလၢႆ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်သၢႆငၢႆ ဢၼ်တေလဵပ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈမႃး ၼင်ႇလွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ၼပ်ႉယမ်ထိုင် တိုဝ်ႉတၢင်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး။ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆ ဢၼ်တေၸၢင်ႈ တႅၼ်းတၢင် ၶဝ်ႈဢဝ်တီႈယူႇ တီႈပိူင်ထၢၼ်ႈ လွၵ်းၵၢတ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီး သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင် ငဝ်ႈတိုၼ်းၼၼ်ႉ။
- လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ဢေႇသုတ်း:
- ႁူဝ်ၼပ်ႉ ဢၼ်ဢေႇသုတ်း။လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆ ၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးမၼ်းပၼ်ဝႆႉ ၶေႃႈမုၼ်းမၼ်း တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉၼႆ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉထႅင်ႈ။
- လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တၢင်းၼမ်တီႈဢေႇသုတ်း။ ပွတ်းတွၼ်ႈၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈမၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉၼႆ တေဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ႉ ဢၼ်ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း။ (လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ငဝ်ႈတိုၼ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သၢႆငၢႆ ပူၼ်ႉပႅၼ် သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ဝႆႉလႄႈ) ၽိူဝ်ႇတေၸႂ်ႉ ဢၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႉသုင်/bit rate သုင် ၸႂ်ႉပၼ် ဢၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႉတႅမ်ႇ/bit rate တႅမ်ႇလႄႈ။ ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးတီႈ ၸိုဝ်ႈဢိင်ဢၢင်ႈ File: ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇဢေႃႈ။
- ပဵၼ်ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄႈဝႆႉယဝ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ်လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ဝႆႉ ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄႈယဝ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈမီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင် ၽၢႆႇၼွၵ်ႈဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼၼ်ႉ (ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၶေႃႈၶႂၢင်းပၼ် ၽူႈမီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်သေ) လႆၼႄဝႆႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈမႄးထတ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶိုၼ်းမႄးသိုပ်ႇ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ။
- လွင်ႈတၢင်း။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼႆႉ တေလႆႈၶူပ်းငမ်ႇၵၼ်တင်း လၵ်းၸဵင် လွင်ႈတၢင်းဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးလႄႈ တေလႆႈ ငၢႆးမိူၼ်ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ။
- ပိူင်ၵၢၼ် မီႇတီႇယႃႇလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼႆႉ တေလႆႈၶူပ်းငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ပိူင်ၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉတွၼ်ႈတႃႇ မီႇတီႇယႃႇ ၶွင် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ၶႅပ်းႁၢင်ႈၼႆႉ တေလႆႈၶူပ်းငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း Wikipedia:ပိူင်ၵၢၼ် လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈ
- တီႈဢေႇသုတ်း ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼိုင်ႈႁူဝ်။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼႆႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း တေလႆႈထုၵ်ႇၸႂ့်ဝႆႉတီႈ ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼိုင်ႈႁူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- Contextual significance. တေၸၢင်ႈပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ထၢင်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈႁၢင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ် တေပွင်ၸႂ်ၼိူဝ် လွင်ႈတၢင်းပွင်ႈၵႂၢမ်း၊ သင်ဝႃႈပဵၼ်သၢႆငၢႆ ပေႃးဢမ်ႇပႃးဝႆႉလႄႈ သမ်ႉပေႃးလႆႈပွင်ၸႂ်ပိူင်ႈၵႂႃႇၼႆ လႆႈၸႂ်ႉ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- မၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ လူၺ်ႈဢွင်ႈတီႈ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼႆႉ တေလႆႈၸႂ်ႉတီႈ ပွင်ႈၵႂၢမ်း (ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈ သဵင်မိူၼ်တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ) ၼၼ်ႉသေ တေလႆႈပဵၼ်တီႈ ၸိုဝ်ႈဢိင်ဢၢင်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (တီႈပိူင်ထၢၼ်ႈၶႅပ်းႁၢင်ႈၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵၼ် လွင်ႈၼႄၶႅပ်းႁၢင်ႈပိူင်ယၢင်ႇဢွၼ်ၼၼ်ႉၼႆ တီႈပိူင်ထၢၼ်ႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇပၼ်ၶူတ်ႉ
__NOGALLERY__လႄႈ။
- ၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ၼႄပၼ် လွင်ႈတၢင်းၶႅပ်းႁၢင်ႈ။ တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ၼႄပၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် မီႇတီႇယႃႇၼၼ်ႉ တေပႃးဝႆ့ ၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
- သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ လႆႈၸႅၵ်ႇၼႄဝႆႉ ငဝ်ႈငႃႇၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉယဝ်ႈၼႆ ပေႃးၼႄပၼ် ၽူႈၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၽူႈပိုၼ်ၽႄ လႄႈ ၽူႈပိူင်ႇသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်၊ ပီသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ တေပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ႈ တွၼ်ႈတႃ လွင်ႈတႅပ်းတတ်း သၢႆငၢႆ လွၵ်းၵၢတ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- တေလႆႈၶဝ်ႈပႃး တိင်သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၼိုင်ႈဢၼ် ဢၼ်ၼႄဝႆႉ လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ပၼ်သုၼ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈမၢႆ တိင်သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင် ၶႅပ်းႁၢင်ႈၼၼ်ႉ တူၺ်း Wikipedia:တိင်သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၾၢႆႇ/ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼၼ်ႉလႄႈ။
- ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ ၽဵင်ႇပဵင်း တႃႇ ၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ (လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵွင်ႉႁဵင်းၵွင်ႉ ပွင်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ) တေလႆႈၼႄပၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈ ၵူႈမိုဝ်း လွင်ႈတၢင်းလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1] လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၼႆႉ တေလႆႈၼႄဝႆႉပၼ် သၢင်းလၢင်းၸႅင်ႈလႅင်းလီသေ တေလႆႈငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။
Enforcement[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- တွၼ်ႈတႃႇ ပွင်ႈၵႂၢမ်းၵမ်ၽွင်ႈ (ဢမ်ႇၸႂ်ႈတင်းမူတ်း) ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ ၾၢႆႇ၊ ၾၢႆႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်သႂ်ႇဝႆႉ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆႇၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇထုၵ်ႇမွတ်ႇပႅတ်ႈ။ ၾၢႆႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၼႄ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉဝႆႉ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼၼ်ႉ တေထုၵ်ႇထွၼ်ပႅတ်ႈ တီႈၼႂ်း ပွင်ႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ် တေထႅမ်သႂ်ႇပၼ် လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ငမ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- တေၼႄဝႆႉပၼ် လွင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉတုိဝ်းဝႆႉ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆၼၼ်ႉသေ ၾၢႆႇဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉဝႆႉတီႈၼႂ်း ပွင်ႈၵႂၢမ်း (ၶေႃႈ 7) ၼၼ်ႉ တေပၼ်ၶေႃႈၽၢင်ႉသေ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၸဵတ်းဝၼ်း တေထုၵ်ႇၺႃး မွတ်ႇပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈမၵ်းမၢႆ ဢၼ်ၸၢင်ႈမွတ်ႇပႅတ်ႈ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆ ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉပၼ်တီႈ Wikipedia:လွင်ႈမၵ်းမၢႆ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ႇ § ၾၢႆႇၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်ဢၢင်ႈ[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ A redirect pointing to the page where the non-free content is intended to be used is acceptable as the article name in the non-free use rationale.