text:
သႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ (မၢၼ်ႈ: သာယာဝတီခရိုင် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Tharrawaddy District) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 2782 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆ့ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇပီႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၼမ်ႉၵဵဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ မီးယူႇ 1,061,467 ၵေႃႉ[1]သေ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းသတ်ႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
- ၸႄႈဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ
- ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပတၢၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ
- ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉတႂ်ႈ)
- ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း
- ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ
ပထဝီႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်ၽၢႆႇတူၵ်း ဢၼ်ပဵၼ် ပွတ်းတွၼ်ႈ ဢၼ်ၸမ် ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢင်ႇလိၼ်ဢုင်ယဝ်ႉ။ တီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်ၶႅၼ်ႈပၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ တီႈၼၼ်ႈၼႆႉ တၢင်းသုင်မီးမွၵ်ႈ 2000 ထတ်းၼႆႉၵူၺ်း။ သၼ်လင်လွႆၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇတတ်းၶႅင်ႈ ထုင်ႉဝူဝ်ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ထုင်ႉဝူဝ်ၸိတ်ႉတွင်းသေ တီႈတိၼ်လွႆၵိူင်းၼၼ်ႉ မီးပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လႆလူင်းမႃး ၽၢႆႇၸၢၼ်းလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇသေ လႆႈလူင်းၼင်ႇပဵၼ် လႅၼ်လိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈသေ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းမီးမွၵ်ႈ 64 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸူးၶႅၼ်ႈဝႆႉပၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ တႄႇႁူဝ်တီႈ ဢိၼ်းမ ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇၼၼ်ႉသေ လႆလူင်းမွၵ်ႈတၢင်းယၢဝ်း 53 လၵ်းယဝ်ႉ ၸူးလႆၶဝ်ႈၸူး တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇပီႇ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈမျိတ်ႉၵျူဝ်းၼၼ်ႉသေ တႄႇဢဝ် တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ ႁွင်ႉ ၼမ်ႉလႅင်ႇ (မၢၼ်ႈ: လှိုင်မြစ်)ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇ လႆလူင်းၸူး ၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ၶိုၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ (မၢၼ်ႈ: ရန်ကုန်မြစ်) ၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶၼႆ့ ပဵၼ်ၼမ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ဢဝ် မႆႉလွင်ႈလူင်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။ တီႈဢွင်ႈတင်းၼမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆ့ လႆႈႁၼ်ဢွၵ်ႇ ႁိၼ်ၵဝုၼ်ႇသေ ဢမ်ႇႁၼ်ဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းႁေႈဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ် ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇသင်။
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈယၢမ်ႈပဵၼ်မႃႈ တီႈဢၼ်ပႃႇမႆႉၼႃလီသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ၶႂၢၵ်ႈယူႇမႃးတိၵ်းတိၵ်းလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃးလႄႈသင် ဢေႇရိယႃႇတၢင်းၵႂၢင်ႈပႃႇထိူၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႇယွမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဢေႇရိယႃႇပႃႇထိူၼ်ႇၼႂ်းၸိူၵ်ႈၼႆႉမီး 736 လွၵ်းလၵ်းသေ ပႃႇမႆႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈၼႆႉ မီး 613 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၵွင်းလွႆဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးပႃႇမႆႉသၵ်းလူင်သေ လုၵ်ႉတီႈပႃႇမႆႉသၵ်းၼၼ်ႉသေ ဢွၵ်ႇမႆႉသၵ်းဢၼ်မဵဝ်းမၼ်းၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈႁွင်ႉပႃႇမႆႉသၵ်းၼႆသေတႃႉ မႆႉပဝ်း လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်မႆႉၵႅၼ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၾိင်ႈၾႃႉၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ထိုင် လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ လႄႈ လိူၼ်မေႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢဝ်းမႆႈသုတ်းၼႆႉ တၢင်ႉလူမ်းမႆႉ ၶိုၼ်ႈထိုင် 107 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉသေ ပေႃးဝႃႈ ၶၢဝ်းၵတ်းမႃး တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ယွမ်းလူင်းထိုင် 50 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉၼႆႉသေတႃႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၵူႈပီၼႆႉ မီး 88 ၼိဝ်ႉလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉမႆႈႁွၼ်ႉႁႅင်ႈႁွင်။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးၽႅဝ်ပွတ်းႁွင်ႈၸႄႈတွၼ်ႈမႃးတိၵ်းတိၵ်း ၽူၼ်ၵေႃႈဢေႇမႃးတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၼမ်ႉၽူၼ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်းလႄႈ တီႈပွတ်းလိၼ်ပဵင်းၼၼ်ႉ လိၼ်ဢုင်ၼမ်လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႅင်တႅင်ၸိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈထႅင်ႈတႄႉ ပဵၼ် ထူဝ်ႇလူင်၊ ထူဝ်ႇလၢႆး၊ ထူဝ်ႇလိူင်ၸၵႂႃႇ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ မႆယႃႈ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ၽၵ်းမီႇ၊ ဢွႆႈ၊ ၵူၺ်ႈ လႄႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းလႄႈ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၽၵ်းမီႇ မႆယႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတီႈ ပၢင်ႇႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်၊ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇ လႄႈ ဢွႆႈၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတီႈ ၼႃႈလိၼ်သုင်သေၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈ တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႆႈသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵုၺ်၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ႁူဝ်မၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းၸၢၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးၼင်ႇလိၼ် ဢၼ်မိူၼ်သၢႆသေ တေလႆႈႁၼ်မီး ပႃႇထူဝ်ႇလိၼ်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူၼ်းလႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းၵႃႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးမီးၼမ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၸမ်ၵၼ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇပီႇသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း။ ၵေႃႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ၶႄႇ၊ ဢိၼ်းတီးယႃးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁၼ်မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈ မွၵ်ႈ 76% ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း လိူဝ်သေၵၢၼ်မႆႉယဝ်ႉ ၵၢၼ်တေႃးႁုၵ်ႇ (ပိူင်လူင်တီႈၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်းၼၼ်ႉ) သၢၼ်သၢတ်ႇ၊ သၢၼ်ၽႃလၢႆး ႁဵတ်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၼႂ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈထုင်ႉဝူဝ် ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶ ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼွင်ယဝ်ႉ။ တီႈၸိူဝ်းတူၵ်းၽၢႆႇၼႂ်းၵွင်းၵေႃႈ မီးၼွင်သေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၼွင်ၼၼ်ႉၵေႃး ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။ ၼွင်လူင်သွင်ဢၼ် ဢၼ်ငိုၼ်းၶဝ်ႈၼမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၼွင် တပိၼ်ႇၶျွင်းလႄႈ ၼွင်ၵျႃႇၽႅတ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်တေႃႉသူင် တႃႇၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉ သၢႆတၢင်းလိၼ် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ တင်းသွင်မဵဝ်းယဝ်ႉ။ တီႈသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼႆႉ ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶၼႆ့ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈတင်းတိုဝ်းသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇပိုတ်ႇ သၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ တေဢဝ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၸိူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ သူင်ႇလူင်းၸူး တႃႈၵုင်ႈၼႆ လႆႈၸႂ်ႉသၢႆၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပိုတ်ႇတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းယဝ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇတႃႈၵုင်ႈၼႆ့ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၸႂ်ႉသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉသေတႃႉ တွၼ်ႈတႃႇဢဝ် ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ၼိူဝ်ႉပႃ သူင်ၸူးၵၢတ်ႇ ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းတႄႉ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈႁွင်ႈ တွင်ႇၺူဝ်ႇ၊ ပီးလီး၊ ၵတိၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၸႂ်ႉတွၼ်ႈတႃႇ ဢဝ်မႆႉလွင်ႈလူင်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆ့ ပဵၼ်လႅၼ်လိၼ်ပွတ်းတူၵ်းၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ တီႈၼႂ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူဝ်း ၸုမ်းႁိူဝ်းလဵၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းၶဝ် ၵႂႃႇမႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇသၢႆတၢင်းလိၼ်ၼႆႉ ၸဵမ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း လႆႈၸႂ်ႉဝႆ့တင်းသွင်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းတူၵ်းၸႄႈတွၼ်ႈ တီႈပၢင်ႇၵုၼ် ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶၼၼ်ႉ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ၼမ်ႉထူမ်ႈမွၵ်ႈတၢင်းၵႂၢင်ႈ 9 လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ တီႈပွတ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းလိၼ် ပဵၼ်ဢၼ် ႁၢမ်ႈၵႄႇဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတင်းဢၼ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ပိုတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1877 ၼၼ်ႉ ၶၢင်းၵၼ်ဝႆႉတင်း တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ ဢၼ်ပိုတ်ႇၸဝ်ႉသေမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်လတ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ မွၵ်ႈ 61 လၵ်းၼၼ်ႉ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း မီးယူႇ 13 တႃႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၸီးၵူင်း၊ ၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ၊ မိၼ်းလႃႉ၊ လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း၊ တူင်းသႄႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆၵိုၼ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းၵိုတ်းယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်မီး ပွတ်းတူၵ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆ့ ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၽႄရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း ၽႄဢွၵ်ႇၸူး သႃႇရဝေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ သႃႇရဝေႃး ဢဝ်ပေးၶၢမ်ႈၵႂႃႇၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၼႆ ၽႅဝ်ထိုင် ႁိၼ်းတတႃႉသေ ၸၢင်ႈသိုပ်ႇၸူး တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ႁိၼ်းတတႃႉ-ပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်လူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ ဢၼ်လတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတၢင်းၽႄယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႉဢဝ် တူင်းသႄႇ ၵႂႃႇၸူး ၸၢၼ်ႇယူၺ်း 5 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၵျုၼ်းၵလေး ၵႂႃႇၸူး မျႃးၶျွင်း 9 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၵျုၼ်းၵလေး ၵႂႃႇၸူး လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း 2 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၵျုၼ်းၵလေး ၵႂႃႇၸူး ပွၵ်ႉတေႃး 12 လၵ်းလႄႈ ၸူးမိၼ်းလႃႉ 19 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် သျၢၼ်းတေႃး ၵႂႃႇၸူး ပွၵ်ႉတေႃး 9 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၵူင်ႇၺိၼ်းတၢၼ်း တေႃႇ ဢူဝ်းတႄႇၵူင်း 2 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ ၵႂႃႇၸူး တဵင်ႇမျူၵ်ႉ 6 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ တေႃႇထိုင် ၼႂ်းဝဵင်း 7 လၵ်းလႄႈ တေႃႇထိုင် ၸီးၵူင်း 14 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၸီးၵူင်း တေႃႇထိုင် တႃႇပုၼ်ႇ 12 လၵ်း လႄႈ တေႃႇထိုင် ၵၢၼ်ႇၵျီး 7 လၵ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၼတ်ႉတလိၼ်း တေႃႇထိုင် ၵုင်းသႃႇ 7 လၵ်း ၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွင်းမူးၽြႃးဢၼ်လိုဝ်းလင်၊ ၵွင်းမူးၽြႃး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈပိုၼ်း၊ ယူင်ႉသၢင်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသင်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1930 တဵမ် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယၢပ်ႇၽိုၼ်ႇၵိၼ်းၸႂ်သေ တိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈတင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး တီႈၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ ဢၼ် သြႃႇၸၢမ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်ၼၼ်ႉ သိုပ်ႇလၢမ်းမႃးထိုင် ၸႄႈဝဵင်းတေးတယႄး ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လႆႈၵႄႈလိတ်ႈမွၵ်ႈ သွင်ပီၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးသေလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မႃးယဝ်ႉ။[3]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Provisional Results Census 26 August 2014 FINAL, ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်း, 26 August 2014, p. ၂၇, archived from the original on 12 September 2014, retrieved February 25, 2015
- ↑ ႁွင်ႈၸတ်းၵၢၼ် ၶေႃႈမုၼ်းလွၼ်ႉၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ. Archived from the original on 2014-07-01။ Retrieved on 2019-06-18။ Archived 2014-07-01 at the Wayback Machine.
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (13)


c: text/html

text:
ဝၼ်းထိ 26/5/2026
တေသၢင်ႈ ၽၢႆယႄးယႂႃႇတွၼ်ႈၵၢင် ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈ
ထိုင်- ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၼေႇပျီႇတေႃႇ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 30/03/2016 ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ”လီဢွၼ်ၵႅတ်ႇၶႄမႄႈ ၼမ်ႉတူႈ” သေပိုတ်ႇၶႆႈၼႄလွင်ႈမႆႈဢူၵ်း မႆႈၸႂ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶူင်းၵၢၼ်ၽၢႆၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈသီႇဢၼ် ႁူမ်ႈ တင်းၽၢႆယႄးယႂႃႇတွၼ်ႈၵၢင် ဢၼ်တေဢွၵ်ႇႁႅင်းၾႆး 700 မီႊၵႃႊဝတ်ႊသေ ယူႇၼႂ်းၶၵ်ႉၽႅၼ်ၵၢၼ် ၶွမ်ႊပၼီႊ ဢၼ် လူင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼေႃႊဝူၺ်ႊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်၊ ယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
တင်ႈတႄႇႁဝ်းၶႃႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇၽိုၼ်ႁၢႆငၢၼ်းယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁပ်ႉၽိုၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢွင်ႈတီႈသေ တိုၵ်းသူၼ်း ၶွင်ၸုမ်း SN Power မိူင်းၼေႃႊဝူၺ်ႊၶဝ် တွၼ်ႈတႃႇၽၢႆတီႈ ယႄးယႂႃႇတွၼ်ႈၵၢင်၊ ၽိုၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၼႂ်း လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ 2015 (တူၺ်းလႆႈၼႂ်းၽိုၼ်ၼႅပ်ႇ)။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၸုမ်း SN Power ၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢွင်ႈတီႈ တေသၢင်ႈၽၢႆ ယွၼ်ႉမီးၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၸွမ်းႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၾၢႆႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယူႇ။
ႁဝ်းၶႃႈမီးလွင်ႈမႆႈၸႂ်လူင်လၢင် ၸွမ်းလွင်ႈၽိုၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢွင်ႈတီႈ တေသၢင်ႈၽၢႆ ဢၼ်လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ဢမ်ႇမီး ပၼ်ႁႃ ၶေႃႈၵိတ်ႇၶွင်ႈၶမ်သင် တႃႇၶူင်းၵၢၼ်ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ တၢင်းမႆႈဢူၵ်းမႆႈၸႂ်ႁဝ်းၶႃႈတၢမ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ
1. ၼႂ်းၽိုၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ ပၢင်တိုၵ်းဢၼ်တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၶိူဝ်းယႂ်းယူႇၼႂ်းမိူင်း တႆး လႄႈလွင်ႈဢၼ်ပၢင်တိုၵ်း တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် တိုၼ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉၶူင်းၵၢၼ်ၽၢႆ ၼႆႉသင်။ ၼင်ႇဢၼ်လႆႈပိုတ်ႇ လၢတ်ႈၼႄ ၼႂ်းၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းႁဝ်းၶႃႈၼၼ်ႉတႄႉ လိူင်ႈၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝ ၼႆႉတိုၼ်း ပဵၼ်ငိူၼ်ႈၼဵၼ် တႃႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း ၸွမ်းၸုမ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်း လုၵ်ႉတေႃႇသူႈ သၢၼ်ၶတ်း လွၵ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းလဵဝ်ဢၼ်ၵုမ်းၵမ် ဝႆႉၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸၢဝ်း ၶိူဝ်းတင်းပိုၵ်း သေ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ သိုပ်ႇၶႂၢၵ်ႈတပ်ႉ ၽိူမ်ႉထႅမ်ဢဵၼ် ႁႅင်းၶဝ်ႈ ၸွမ်းၶူင်းၵၢၼ် ယႃႉၶူဝ်း တိုၼ်း သၽႃဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်တိုၵ်းတႄႉတိုၵ်ႉၵိုၼ်း ယူႇၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇပဵၵ်ႉ သမ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်း ၵူတ်ႇ ထတ်း လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိုၼ်ႉတီႈ တေသၢင်ႈၽၢႆ ၼႆသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇဢဝ်ဢွၵ်ႇ လၢတ်ႈ ပႃးသင်။ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢၼ်သိုပ်ႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး (ယူႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼွင်ၶဵဝ် ၵမ်း သိုဝ်ႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းယႂ်ႇလူင် ၸႂ်ႉပႃးၶိူင်ႈမိၼ်တိုၵ်းတေႃး ၼႃႈတီႈပႃႇတီႇ မႂ်ႇသုင် ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉ သိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ယူႇတၢင်းႁွင်ႇ ဢွင်ႈတီႈၽၢႆယႄး ယႂႃႇတွၼ်ႈ ၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈတႄႉတိုၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈတင်ႈၸႂ်ပွႆႇပႅတ်ႈ (ဢမ်ႇသႂ်ႇၸွမ်း) လႄႈဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၶႂၢင်းပၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈဢမ်ႇမီး ပၼ်ႁႃပၢင်တိုၵ်း ဢၼ်မၢတ်ႇငၢႆႈၸဵပ်းငၢႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ်တၢင်းမႆႈဢူၵ်း ၸႂ်လူင်ႁဝ်းၶႃႈယဝ်ႉ ၵွပ်ႈဝႃႈ SN Power ၼႆႉမၼ်းပဵၼ်ၶွမ်ႊပၼီႊၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼေႃႊဝူၺ်ႊသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼေႃႊဝူၺ်ႊ သမ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ၼမ်းၸွႆႈထႅမ်ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
2. ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းထတ်းသၢင်လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉသၽႃဝ လႄႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတွၼ်ႈႁႅၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၺ်းသႂ်ႇၸႂ်ယိူင်း ၸူး ၼႂ်းတွၼ်ႈမႄႈၼမ်ႉ တီႈဢၼ်တေသၢင်ႈၽၢႆယႄးယႂႃႇတွၼ်ႈၵၢင်လႄႈ ဢၢင်ႇၵဵပ်းၼမ်ႉမၼ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ တိုၼ်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶႆႈၸႂ်ဝူၼ်ႉပႃး လွင်ႈဢၼ်တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉတၢတ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၽၢႆ ႁႃႈဢၼ် ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈ လႄႈတေပဵၼ်ႇပႅင်လႅၵ်ႈလၢႆႈပႅတ်ႈ ယူင်ႉပိူင်သတ်းယူႇၼမ်ႉလႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢိၵ်ႇပႃးသတ်းတူဝ်မီးၸႂ်ၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းႁွမ်း ႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းတိုၼ်း ပဵၼ် လွင်ႈဢၼ်ၼမ်းတၢင်းၽိတ်းပိူင်ႈယဝ်ႉ ဢၼ်တၢင်းၾၢႆႇ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ ပိုၼ်ႉ ထၢၼ်တွၼ်ႈတႃႇ” တီႈလမ်ႇလွင်ႈၵဵဝ်ႇၵပ်းသၽႃဝတင်းမူတ်း” ၼႆႉလႆႈၸတ်းၵၢၼ် ၽွတ်ႈတင်ႈၶိုၼ်ႈ ယဝ်ႉ” သေ ” တိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ” မႄႈၼမ်ႉလႄႈ ဢွင်ႈတီႈလမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈမီးၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးသင် ”ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။
3. လွင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ”ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းဢဝ်တၢင်း ႁၼ်ထိုင်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ၽိုၼ်ယင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်ပၢႆးတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း-ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ။ မီးသၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆးလီ ”ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵေႃႈႁၼ်လီၵမ်ႈၼမ်” လွင်ႈလၢတ်ႈတႅမ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းၽိုၼ်ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ၼႆႉႁဝ်းၶႃႈတိုၼ်း သၢၼ်ၶတ်း။
တၢမ်ၼင်ႇဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈလႆႈတွင်ႈထၢမ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းယူႇသဝ်းႁိမ်းႁွမ်းဢွင်ႈတေသၢင်ႈၽၢႆ ၼၼ်ႉတႄႉတိုၼ်း ဝႃႈဢမ်ႇမီးပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်လိူင်ႈပဵၼ်လၢဝ်းတေႉတေႉ ဝႃႈဝႃႈၼၼ်ႉ သင်။ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈထုၵ်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ မီးၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶူင်းၵၢၼ်ၽၢႆ ၼႆသေ ႁႂ်ႈတွပ်ႇပၼ်ၵႂၢမ်း ထၢမ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ၵၢၼ်ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းတိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉၶေႃႈမုၼ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၽွၼ်း ႁႆၢႉ ၸႃႉယွၼ်ႉၽၢႆ ၼၼ်ႉသင်လႄႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈတွင်ႈ ထၢမ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈၽၢႆၼၼ်ႉသင်။ တႃႇလူပ်းလင်ၼၼ်ႉၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉၶဝ် ”ၵမ်ႈၼမ်ႁၼ်လီၸွမ်း” လွင်ႈၽၢႆယူႇၼႆၼၼ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ်လွင်ႈၼမ်းတၢင်းၽိတ်းပိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
4. ၼႂ်းလွင်ႈၽိုၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉယင်းလၢတ်ႈပႃးထႅင်ႈလွင်ႈဢွင်ႈတီႈၶူင်းၵၢၼ်ဝႃႈ ”တိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ/ ဢမ်ႇ ပဵၼ် ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၶွင်ႉၶမ်သင်”ၼႆ။ တိုၼ်းဢမ်ႇလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈ မီးၽေးၶဵၼ် ဢိင်ႇသၼ်ႇ/ ၽႅၼ်ႇလိၼ် ဝႆၼၼ်ႉတင်းပိုၵ်းယဝ်ႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၽၢႆၼၼ်ႉတိုၼ်းတေယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ယူႇ ၸမ်ႁိမ်းႁွမ်းသၢႆဢိင်ႇ သၼ်ႇယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်ႁၢဝ်ႉႁႅင်းသုတ်းၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1912 ၼၼ်ႉသင်။
လွင်ႈၼႆႉပဵၵ်ႉသမ်ႉပဵၼ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈႁႅၵ်ႈၼႆသေတႃႉ တိုၼ်းပဵၼ်လွင်ႈမႆႈၸႂ် လူင်လၢင် ၵွပ်ႈဝႃႈၼႂ်းၽိုၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇသႂ်ႇပႃးၶေႃႈမုၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၽွၼ်းၸႃႉသင်ဢမ်ႇၼၼ်လႆႈထုၵ်ႇ SN Power ၶဝ်လၢတ်ႈႄၼၽိတ်းၽိတ်း ၽူၼ်ၽူၼ်ပႅတ်ႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီၸုမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၵၢမ်ႇၸတႃႇ မႄႈၼမ်ႉဢၼ် ႁဝ်းၶႃႈ ႁၵ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ၸိူဝ်း ပိုင်ႈဢိင်မၼ်း တူၵ်းယူႇ ၼႂ်းမိုဝ်းၸုမ်းၼၼ်ႉသင်။
ၵွပ်ႈၼၼ်ႁဝ်းၶႃႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇတုၵ်းယွၼ်း ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းႁဝ်းၶႃႈဢၼ်ပႃးၼႂ်းၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းႁဝ်း တၢမ်ၼင်ႇ တႂ်ႈၼႆႉ
– ႁႂ်ႈၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်တေသၢင်ႈၽၢႆၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈတင်းမူတ်းပႃးၸဵမ် ၽၢႆယႄးယႂႃႇတွၼ်ႈ ၼိူဝ်
– ႁႂ်ႈၶႆႈၸႂ်ၶိုၼ်းမိူဝ်ႈမီးပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းပိူဝ်ႈတႃႇ ၵေႃႇတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၾႅတ်ႊၻရိူဝ်ႊ ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႄႈၶႆပၼ်ႁႃပၢင်တိုၵ်း၊ ဝၢင်းၸႂ်လႆႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းသေ မီးၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄ ၶူဝ်းတိုၼ်း သၽႃဝ ၸူးၸႄႈမိူင်း မိူဝ်ႈလႂ် ၵိုင်ႇထုၵ်ႇပူၵ်းပွင်ၾႆးၾႃႉ ႁႅင်းၼမ်ႉၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈ ၸင်ႇၵွႆႈ ဝူၼ်ႉမႂ်ႇထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
– ၽႅၼ်ၵၢၼ်မိူဝ်းၼႃႈ တႃႇၾႆးၾႃႉႁႅင်းၼမ်ႉ ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈ တၵ်းလႆႈမီးလွင်ႈၸႅင်ႈလႅင်း လႄႈမီးလွင်ႈၵူတ်ႇ ထတ်း လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၸွမ်းသၢႆၵႄးမႄႈၼမ်ႉတူႈတင်းမူတ်း
– တၵ်းလႆႈမီးလွင်ႈပိုတ်ႇလၢတ်ႈၼႄလႄႈဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်း ၸိူဝ်းတေတုမ်ႉတိူဝ်ႉ တင်းသဵင်ႈတွၼ်ႈ တႃႇၽႅၼ်ၵၢၼ်သေဢၼ်ဢၼ်မိူဝ်းၼႃႈ ၸွမ်းၵေးမႄႈၼမ်ႉတူႈ
ဢိင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေ
ၸၢႆးထမ်းဢၢႆး ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၸိုင်ႈတႆး
မၢႆၾူၼ်း +99 (0) 94-5313-2755
ၸၢႆးၶိူဝ်းသႅင် ၸုမ်းသၽႃဝ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၸိုင်ႈတႆး
မၢႆၾူၼ်း +66 (0) 81-672-2031
ၸၢႆးၶိုၼ်းမႂ်ႇ ၸုမ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
မၢႆၾူၼ်း +66 (0) 94-638-6759
ၽိုၼ်မိူၼ်သူင်ႇၸူး
– ဢူးၽေႇမျိၼ်ႉထုၼ်း ၽွင်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ၼေႇပျီႇတေႃႇ
– ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (လုမ်းငဝ်ႈငုၼ်း)
Open letter PDF files:
ၽိုၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၾၢႆႇဢင်းၵိတ်း ၸုမ်း Middle Yeywa Project ၶဝ်

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ၵူၼ်းမိူင်းမၢဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ် တုၵ်းယွၼ်း ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တေႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ ယွၼ်ႉပိၵ်ႉဢိုတ်း Lockdown မႃး မီးၶၢဝ်းတၢင်းၸမ် 7 လိူၼ် ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 2/11/2021 ၵူၼ်းမိူင်းမၢဝ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ လႅၼ်လိၼ်တႆး – ၶႄႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ တုၵ်းယွၼ်း ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင် ၸႂ် တေႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ ၊ လွင်ႈပိၵ်ႉဢိုတ်း Lockdown မိူင်းမၢဝ်းမႃးၸမ် 7 လိူၼ် ယွၼ်ႉၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်း မိူင်း ထူပ်းလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵိၼ်းၸႂ် လွင်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းမၢဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ– “မိူင်းမၢဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇသင်ႇပိၵ်ႉ Lockdown မႃးၸမ် 7 လိူၼ် ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်း မိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁူပ်ႉလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇ လိူဝ်ႁႅင်း ။ ၵွပ်ႈၼႆၸင်ႇ ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်၊ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၵမ်းၵမ်းသေႇတမ်ၶူႈၼင် ၼႆဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းမၢဝ်း ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တုၵ်းယွၼ်းၸိူင်ႉၼႆသေ ယူႇတီႈၾၢႆႇၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၸွမ်း ၵူၼ်းမိူင်းသေလၢတ်ႈဝႃႈ တေဢဝ်တၢင်ႇထိုင်တၢင်းၼိူဝ် တႃႇၸွႆၵႄႈလိတ်ႈပၼ် ဝႃႈၼႆ။
“ ၽွင်း Lockdown ယူႇၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၵႂႃႇၵူတ်ႇထတ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ၊ သေႇၶူႈၼင် ၼိုင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈၵမ်း ဢမ်ႇၼၼ် 2 ဝၼ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ။ ၵႃႈၸူဝ်ႈ Lockdown မႃးၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ ၵူတ်ႇ ထတ်းယဝ်ႉ မွၵ်ႈ 100 ပွၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉၶႃႈ ၊ မၼ်းၵိၼ်းၸႂ်ၶႃႈဢေႃႈ”- ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈမိူင်းမၢဝ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
မိူင်းမၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃးလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႂ်ႈၶူင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ ပဵၼ်ဝဵင်းလႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ဝဵင်းၼိုင်ႈ ။


text:
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉယႂ်ႇ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ (Confucius 孔夫子 Bc 551-479) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးသွၼ်၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်၊ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း လႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸႃႇတိ တီႈၽင်ႁူၵ်ႈၽင်ႁႄႇမၼ်း ပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းသၢင်းတူင်ႈ (山東 Shandong) ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈ (魯 Lu) သေ မၼ်းၸၢႆးၵိူတ်ႇ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 551။ ပေႃႈမၼ်းၸၢႆး သဵင်ႈၵႂႃႇၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃးလဵင်ႉလူမႃး။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼုမ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇထၢမ်း ၵၢၼ်ၶုၼ်မႃးတင်းႁိုင်သေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် ၸင်ႇႁႃႁေႃးလၢတ်ႈ လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး မီးၼမ်မႃးယဝ်ႉလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယု 50 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လူႈ ပၼ်ၸၼ်ႉတႃၶုၼ်မၼ်းသေ လႆႈၶိုၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းတၼ်းလႆႈႁဵတ်း 4 ပီၵူၺ်းသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဝ်ႇၵႂႃႇသူၼ်း ႁူၶုၼ်လႄႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ လိုပ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်းပႅတ်ႈ 13 ပီ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း 13 ပီၼၼ်ႉ မၼ်းႁွၼ်ႈဢႅဝ်ႇလႄႇ ၼႂ်းမိူင်းၸဝ်ႈၶုၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇသေ ႁႃႁေႃးသၽေႃးတြႃး ပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်းၼႄပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ဝၢႆးသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းၶိုၼ်း ဝၼ်းၵဝ်ႇမိူင်းလင်မၼ်း တၼ်းလႆႈမႃးယူႇသဝ်း 5 ပီ၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 72 ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ။
တီႈပွင်ႇၸိုဝ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃး ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ သဵင်ဢွၵ်ႇ ၶႄႇၵွၼ်းတူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ သဵင်ၶေႇမၢၼ်ႇတရိၼ်းတႄႉ ဢွၵ်ႇဝႃႈ “ၶူင်းၾူးၸိုဝ်ႈ” (Koung Fu Zi) ။ “ၶူင်း” ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း၊ “ၾူး လႄႈ ၸိုဝ်ႈ” ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈဢၼ်ႁွင်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်၊ ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် “ၶူင်းၾူးၸိုဝ်ႈ” ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈပူႇၶူင်း ဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇ”ၼႆယဝ်ႉ။ [1] [2] ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼႆႉ ပိူၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉသေၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး မၵ်းမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽႃႇသႃႇသႃႇသၼႃႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ယွၼ်ႇ ၵူဝ်းရီးယႃးၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈၼပ်ႉယမ်မၼ်း ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၽႃႇသႃႇတီႈၵိူဝ်းလီၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ်တႄႉ ဝႆႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၼႄတၢင်း ပၢႆးဝူၼ်ႉပၼ်ၶဝ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ် တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးပႃး ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး ၼမ်သင်လူင် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးမႄးပဵၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလီသေ သင်ႇသွၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇလီလူင်လိုမ်း လူဝ်ႇလႆႈဢဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႆႉပဵၼ် ပိူင်လူင်ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ၶေႃႈၼႄႉၼၢမ်း ဢွၼ်ႁူဝ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈ သၢမ်ပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶႄႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇ ၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ လၵ်းႁဵၼ်း လၵ်းသုတ်ႇမၼ်း သမ်ႉပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ မၢႆ 4၊ ၽိုၼ်မၢႆ 5 (四書五經) ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉလွင်ႈတိုဝ်းၵမ်၊ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ လွင်ႈပိူင်ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းသေ ပုၼ်ႈတႃႇၶႄႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 221 ပၢၼ်သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ၶျိင်ႇ၊ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၶျိင်ႇႁွၼ်တီႇၼၼ်ႉ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၶဝ် လႆႈၶၢမ်ႇ ၽဵဝ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မၵ်းမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်ၵွင်ႉပဵၼ်ငူၼ်ႉ ၼႆသေ ဢဝ်ၸုတ်ႇၽဝ်ၾႆးပႅတ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽင်လိပ်းပႅတ်ႈလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၺႃးၵၢပ်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၶိူဝ်းၶျိင်ႇ ၶၢဝ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၼၼ် လႆႈၶၢမ်ႇႁိပ်ႇၼဵၵ်း တဵၵ်းတဵင်သေတႃႉ ထိုင်မႃးပၢၼ်ၶိူဝ်းႁၢၼ်ႈ (漢 Han) တႄႉ ၸဝ်ႈၶုၼ် ၶိုၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈလႄႈ ၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပၢၼ်မၢဝ်ႇၸိုဝ်ႈတုင်း (毛澤東) ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႈၾိင်ႈထုင်း (文化大革命) လႄႈ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႄႇလႅင်ၶဝ် ယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢၼ်လႆႈ ပၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ။ လိူဝ်သေ သွင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈယႃႉလူႉမႃးသေတႃႉ ပၢၼ်ၶုၼ်ၶႄႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇတႄႉ ဢဝ်ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ယိပ်းတိုဝ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈပၢၼ် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းၸိုဝ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉၶိုၵ်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 550 လိူၼ်သႅပ်ႉတိမ်ႇပိူဝ်ႇ 28 ဝၼ်း [3] [4] တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်ယွၼ်ႇသၢင်းတူင်ႈ ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ Zou (鄒邑) ႁိမ်း ၵူၺ်ႉၾူ (Qufu, China) ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။ [5] [6] ပေႃႈမၼ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶူင်းႁိူဝ်ႈ Kong He (孔紇)ဢမ်ႇၼၼ် သျႄလိင်ႈႁိူဝ်ႈ Shuliang He (叔梁紇)သေ ပဵၼ်ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ [7] ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶဝ် ပဵၼ် “ၶွၼ်ႇ”သေ “ၾိဝ်းၸိုဝ်ႈ”ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၶူးသွၼ်လူင်။
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်ႈၸၢႆး ဢႃႇယုလႆႈ 3 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ လႆႈသိုပ်ႇယူႇၸွမ်း မႄႈမၼ်း ယၢင်ႉသႅင်ၸၢႆး Yan Zhengzai (顏徵在)ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် လႆႈယူႇသဝ်း မႃးတုၵ်ႉယၢၵ်ႈတႄႉတႄႉ။ [8] မႄႈမၼ်း ယၢင်ႉသႅင်ၸၢႆးသမ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ ပႆႇတၼ်းတဵမ် 40 ပီ။ [9] ၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ဢႃႇယုလႆႈ 5 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၺၢၼ်ႇမၼ်း ၽၢႆလိူဝ်သေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈမႃး 19 တႄႉၼႃႈႁိူၼ်း ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၵုၺ်ႉၵႂၢၼ် Qiguan (亓官)သေ မီးမႃး လုၵ်ႈဢၢႆႈ လုၵ်ႈၸၢႆး 1 ၵေႃႉ၊ လုၵ်ႈဢီႇလႄႈဢၢမ် ယိင်း 2 ၵေႃႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ တၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ။ [10]
ၶွၼ်းၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၵိူတ်ႇမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ၽဝ ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇၵူၺ်းသေ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၽွင်းဢႃႇယု 20 ၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်း ၵူၼ်းၵဵပ်းသိမ်း ၵုမ်းထိင်းပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉလၢႆး၊ ယၢမ်ႈလႆႈႁဵတ်း ၵူၼ်းလဵင်ႉ ၸဵၼ် လႄႈ မႃႉမႃး။ မၼ်းလႆႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃး တူၺ်းထိုင်မႄႈမၼ်းသေ မိူဝ်ႈမႄႈမၼ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈသၢင်းၵျူဝ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ [11] [12] ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢႃႇယုမၼ်းၸၢႆး တိုၵ်ႉလႆႈ 23 ၶူပ်ႇ၊ ဢဝ်ၸွမ်းၽိင်ႈထုင်းၵဝ်ႇၶႄႇသေ လႆႈၼုင်ႈၽႃႈၽိူၵ်ႇ မွင်ၸႂ် သၢမ်ပီ။ [13] ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုမၼ်း လႆႈမႃး 22 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယုမ်ႇတူဝ် ယုမ်ႇတၢင်းႁူႉမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းလင်ၼိုင်ႈသေ ပူင်သွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ ပၢႆးတိုဝ်းၵမ်ၵူၼ်း လႄႈ သၽေႃးတြႃး လၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၵႃႈႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၵူၺ်းဢဝ် ပႅင်ႈၼင်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် မီးၸေႇတၼႃႇပၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၸႂ် ၶႂ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ၼႂ်းတပႄးမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈၵူၼ်းမီး ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈၵေႃႈ မႃးၶိုၼ်ႈၸွမ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈမႃး 34 ၼၼ်ႉ ၶူးသွၼ်လူင် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသေ ၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈလၢႆးၵဝ်ႇၵႄႇ လႄႈ တၢင်းမေႃသုၶုမၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း သုၵ်ႉယုင်ႈလႄႈ ၵိၼ်ဝဵင်း (ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း) ၵေႃႈ ပၢႆႈၵႂႃႇတီႈ ဢိူင်ႇသျီႈၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶူးသွၼ်လူင်ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ် ၵူၼ်းဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမိူဝ်းသေ ပၢႆႈၵႂႃႇတီႈ ၵိၼ်မိူင်း မီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တပႄးမၼ်းၵေႃႈ ၸွမ်းမၼ်းၵႂႃႇ။ ၸွမ်းတၢင်း လႆႈႁၼ်ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁႆႈဝႆႉယူႇ တီႈႁိမ်း ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ၶူးသွၼ်လူင် ၸင်ႇၵိုတ်းသေ ထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ႁႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ “ဢွင်ႈတီႈၼႆႈ ယွၼ်ႉသိူဝ်ႁၢႆႉၶူပ်းလႄႈ ၶိင်းပူႇၼၢႆးၶႃႈလႄႈသင်၊ ၽူဝ်ၶႃႈလႄႈသင်၊ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၶႃႈလႄႈသင် လႆႈတၢႆၵႂႃႇၶႃႈဢေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶူးသွၼ်လူင် ၶိုၼ်းဝႃႈ “လုၵ်ႈယိင်း ၵွပ်ႈသင် မႂ်းၼၢင်းသမ်ႉဢမ်ႇပၢႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ် ဢွင်ႈတီႈမီး သိူဝ်ႁၢႆႉလူင်ၼႆႉလႃႇ” မၼ်းၼၢင်းၶိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ဢေႃႈၶႃႈ ဢွင်ႈတီႈၼႆႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးၶုၼ်ႁၢႆႉလႄႈ ၶႃႈၼၢင်း ၸင်ႇယူႇဝႆႉဢေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶူးသွၼ်လူင် ၸင်ႇပၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း သင်ႇသွၼ်တီႈ တပႄးမၼ်းဝႃႈ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉၶဝ်ဢိူၺ်း ဝူၼ်ႉတူၺ်းလႄႈ၊ ၶုၼ်ဢၼ်ႁၢႆႉမိူၵ်ႈၼၼ်ႉ လီၵူဝ်သေ သိူဝ်ႁၢႆႉလူင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ” ၼႆယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး တီႈၸႃႇတိမၼ်း၊ မႃးသိုပ်ႇသေႃႉႁႃ လိၵ်ႈလၢႆး တၢင်းႁူႉသေ ပူင်သွၼ်ပၼ် တပႄးမၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 52 လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ၽူႈထတ်းသိၼ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၶျုၼ်ႇတူး။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၼွင်ႉၸၢႆး ၵိၼ်မိူင်း ၶိုၼ်းႁွင်ႉသေ ပၼ်ၸၼ်ႉတႃၶုၼ်သုင် တီႈၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇတႅပ်းတတ်း တၢင်းၽိတ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းမေႃဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပူၵ်းၶွင်းလႄႈ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁဵတ်းႁၢႆႉ ႁဵတ်းမိူၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး၊ လွင်ႈၵူၼ်းလၵ်ႉ ၵူၼ်းၸူၼ် ၵူၼ်းမိူၵ်ႈၵေႃႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မၼ်းပွင်ပဵၼ်လႆႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၼပ်ႉယမ်မၼ်းၵေႃႈ ၼမ်မႃးတႄႉတႄႉ။ ထုင်ႉဢိူင်ႇ ၵိၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးႁိမ်းၸမ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွမ်လွမ်မႆႈၸႂ် ၵူဝ်ဢေႃးၸႃႇ ဢႃႇၼႃႇ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ႁူမ်ႇမႃးၼႃႈလိၼ်ၶဝ်ယူႇ။ ၵိၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ၸင်ႇသူင်ႇ ၼၢင်းယိင်းႁၢင်ႈလီ ဢၼ်မေႃၵႃႈ မေႃႁွင်ႉၵႂၢမ်း ပၼ်မႃး တမ်ႈတီႈ ၵိၼ်ဝဵင်းလူႈသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶဝ်ၼၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သူၼ်းႁႂ်ႈမၢင်ပႅတ်ႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းၶိုင်ၵျၢမ်ႇၶဝ် ဢွင်ႇၵႂႃႇလႄႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၵေႃႈ လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈယဝ်ႉ။ ၵိၼ်ဝဵင်းၵေႃႈ ၵုမ်ႇလူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်းယူႇ ၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇၶိုၼ်းႁွင်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 13 ပီ ဢၼ်လႆႈပၢႆႈၽၢတ်ႇမိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၵူႈတီႈတီႈသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး ဢိူင်ႇလူႈယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်ႇသူင်ႉ Zuo Zhuan လၢတ်ႈဝႃႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်း ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်မၼ်း (ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈ) မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 68 ၼႆယဝ်ႉ။ [14] ပိူၼ်ႈပၼ် ၸၼ်ႉတႃၶုၼ် ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ မၼ်းတေႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပုၼ်ႈတႃႇတေပၼ် တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ် တမ်ႈတီႈ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ [15] ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ တေပဵၼ်မႃး ၵူၼ်းလီၼိုင်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွင်ႈၽႃႇသႃႇ တီႈၵိူဝ်းယမ်။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ယူႇၼၼ်ႉ တေလႆႈ ႁဵတ်းႁိုဝ် ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ လီငၢမ်းၼႆ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵႂၢမ်းဝွၵ်းဢွၼ်ႇသေ သွၼ်ပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်တင်းၼမ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၶူးသွၼ်လူင် တိုဝ်းၵမ်ဝႆႉ တႃႇသေႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် “ပေႃးပိူၼ်ႈ မႃးႁဵတ်းတီႈမႂ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မႂ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ မႂ်းၵေႃႈ ယႃႇပေဢဝ် ၸိူင်ႉၼၼ်သေ ၵႂႃႇႁဵတ်းတီႈပိူၼ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇတၢႆၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းလႄႈ တပႄးငဝ်ႈမၼ်း သွင်ၵေႃႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ ၶူးသွၼ်လူင် သေလၢႆတႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈမႃး 73 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼႃႈမၼ်း ၸမ်တေသဵင်ႈၵၢမ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “လွႆလူင် ၸမ်တေၵူၼ်ႇပင်း၊ လၵ်းလဵၵ်းလူင်ၵေႃႈ တေႁၵ်း၊ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈ ႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တူၼ်ႈမႆႉယူႇ” ၼႆသေ တပႄးမၼ်း တွင်းမၢႆဝႆႉယဝ်ႉ။ ပီလိုၼ်းသုတ်း မိူဝ်ႈမၼ်းတေသဵင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢဝ် တၢင်းႁူႉၵဝ်ႇၵႄႇ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ႁႃႈယိူင်ႈ (Five Classics) ပူင်သွၼ်ပၼ် တပႄးမၼ်း 72 ၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် 77 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ထဝ်ႈသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 478 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 71 ဢမ်ႇၼၼ် 72 ပီ သေ တူဝ်တၢႆမၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢဝ်သၢင်းၵျူဝ်ႇ တီႈပႃႇၸႃႉၵွင်းလိင် Kong Lin cemetery တမ်ႈတီႈ သူၼ်ပိုၼ်း ဝဵင်းၶျူးၽူး။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယူဝ်းယူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၽူႈႁေႃးလၢတ်ႈ သၽေႃးတြႃးပၼ်ပိူၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵူၺ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵေႃႈလီလႄႈ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ယုမ်ႇယမ် ၼပ်ႉယမ်မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးသူႇၼိုင်ႈသေ ၼပ်ႉယမ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇဝႆႈသႃ ၵၼ်တေႃး တီႈၶုမ်မၼ်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းၶျူးၽူးၼၼ်ႉ ၵူႈပီပီယူႇ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းသဵင်ႈႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ၼပ်ႉယမ်မၼ်း ဢၼ်ယုမ်ႇယမ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းသေ တိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ တိူဝ်းၼမ်မႃး လိူဝ်သေ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း မီးဝႆႉ ၵျွင်းၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ တီႈဝႆႈသႃယူႇယဝ်ႉ။
- ↑ Nivison (1999), p. 752.
- ↑ Wilkinson (2015), p. 133.
- ↑ Hugan, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. p. 3. Archived from the original on 2017-04-16.
- ↑ Creel 1949, 25.
- ↑ Creel 1949, 25.
- ↑ Rainey 2010, 16.
- ↑ Legge (1887), p. 260.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. p. 4. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. p. 4. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Schuman, Michael (2015). Confucius: And the World He Created. Basic Books. Archived from the original on 2017-04-16.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. p. 4. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Burgan, Michael (2008). Confucius: Chinese Philosopher and Teacher. Capstone. p. 23. Archived from the original on April 16, 2017. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Burgan, Michael (2008). Confucius: Chinese Philosopher and Teacher. Capstone. p. 23. Archived from the original on April 16, 2017. Retrieved August 12, 2015.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. pp. 27–28. Retrieved August 13, 2015.
- ↑ Huang, Yong (2013). Confucius: A Guide for the Perplexed. A&C Black. pp. 27–28. Retrieved August 13, 2015.


text:
HTML
HTML ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်ယေႃႈ ႁင်း Hyper Text Mark-up Language ၶႃႈဢေႃႈ။ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ် Web Browser ၶဝ် ပွင်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်းပိူင်လူင် ၽွင်းမိူဝ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ HTML ၼႆႉ Tim Berners-Lee လႄႈ Rober Calliau ၶဝ် လႆႈတႄႇသွၵ်ႈႁၼ် လွၵ်းလၢႆးမႃး မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိုင်ထႅင်ႈမွၵ်ႈသွင်ပီ Tim Berners-Lee ၼႆႉ လႆႈၶူင်သၢင်ႈပၢႆးၸၢင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်တင်း Tag သေၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉသေ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Browser သေ တူၺ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးၸၢင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ် Hyper-Link သေၵေႃႈ ၵွင်ႉဢဝ်ၼႃႈလိၵ်ႈတင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈၸူးဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇလႆႈၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ Hyper Text Markup Language ၼႆယဝ်ႉ။


text:
ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼင်ႇၵၼ် ၽိတ်းမေႃးၵၼ် တီႈဝၢၼ်ႈသၢႆးၶၢဝ် ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ ၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉ ပဢူဝ်း PNO လၢၵ်ႈၵွင်ႈယိုဝ်းသႂ်ႇ တိူဝ်ႉၺႃး ဢွၼ်ႇယိင်းၼုမ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လူႉတၢႆ။
ဝၼ်းတီႈ 14/6/2022 ယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ မွၵ်ႈ 6 မူင်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဝၢၼ်ႈသၢႆးၶၢဝ် ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၵိၼ်မူၼ်ႈၵၼ်မဝ်းသေ ၽိတ်းမေႃးၵၼ် ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းပဢူဝ်း PNO ၶဝ်ႈၶႄ လၢၵ်ႈၵွင်ႈငႃ ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵွင်ႈသမ်ႉလၼ်ႇသႂ်ႇတိူဝ်ႉမႅၼ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်မီး ႁိမ်းၶၢင်ႈၼၼ်ႉ ။ မၢတ်ႇၸဵပ်းမၢၵ်ႈၵွင်ႈသေၵႂႃႇတၢႆ တီႈႁူင်းယႃလူင် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ဝဵင်း တူၼ်ႈတီး ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသၢႆးၶၢဝ် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၸႂ်ႈၶႃႈဢေႃႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၼင်ႇၵၼ် ၵိၼ်ပျေႃႇမူၼ်ႈမဝ်းၵၼ်သေ ၽိတ်းမေႃးၵၼ် ယူႇတီႈ သိုၵ်း PNO သမ်ႉ ၶဝ်ႈႁၢမ်ႈ။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉလႃႇသႂ်ႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းသိုၵ်း PNO ၼၼ်ႉ ၸႂ်လမ်။ လၢၵ်ႈၵွင်ႈငႃ သမ်ႉလၼ်ႇတိူဝ်ႉသႂ်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်း ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်းၼၼ်ႉ ”- ဝႃႈၼႆ။
ဢွၼ်ႇယိင်း ဢၼ်တိူဝ်ႉၺႃးမၢၵ်ႇၵွင်ႈၼၼ်ႉ ယူႇပွၵ်ႉသီႇရိ ဝၢၼ်ႈသၢႆးၶၢဝ် ။ မၢတ်ႇၸဵပ်းမၢၵ်ႇၵွင်ႈသေ ၵႂႃႇတၢႆတီႈႁူင်းယႃ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇ ထုၼ်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ။
PNO ၸႂ်ႉၵွင်ႈငႃၵူၼ်းမိူင်း ဢဝ်လၢႆးႁၢႆႉၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃလႄႈပဵၼ်ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉထိုင်တီႈလူႉတၢႆၸိူင်ႉၼႆ ယူႇတီႈၵူၼ်းၼုမ်ႇလႄႈထဝ်ႈဝၢၼ်ႈထဝ်ႈၼႃး သႄႉသွမ်း သၢၼ်ၶတ်း ၊ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီပဵၼ် ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းၼုမ်ႇ သၢႆးၶၢဝ် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ႁဝ်းၶႃႈ ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႄႉ မၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၸွမ်းသင်သေ ၺႃးၵိၼ်ၸၢၵ်ႇၸွမ်းထိုင်တီႈလူႉတၢႆၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆ။ ၶဝ်ၸႂ်ႉ ၵွင်ႈသေ ယိုဝ်းသႂ်ႇၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ပဵၼ်လိူင်ႈယႂ်ႇတႄႉတႄႉ ထုၵ်ႇလီပၼ်တၢမ်ႇၵူၼ်းယိုဝ်းမၼ်းၶႃႈဢေႃႈ။ တေႃႈၼင်ႇ ၶဝ်ၵဵပ်းငိုၼ်း ၵူၼ်းမိူင်း 1 ႁိူၼ်း 3 မိုၼ်ႇၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉၵေႃႈ မႃးယိုဝ်းၵူၼ်းမိူင်းတၢႆၸိူင်ႉၼႆထႅင်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၸဵပ်းၸႂ်တႄႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉ ပဢူဝ်း PNO ၵေႃႉယိုဝ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတၢႆၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် ယူႇတီႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ပႆႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ပၼ် တၢမ်ႇသင် ။
ၾၢႆႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၶတ်းၸႂ်ၵပ်းသိုပ်ႇတူၺ်းယူႇၵေႃႈ ၵပ်းသိုပ်ႇဢမ်ႇလႆႈ။
ၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉ ပဢူဝ်း PNO/PNA တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း ၵုမ်းၵမ်ၼႆႉ တႄႇဢဝ် လိူၼ်မေႊၼၼ်ႉမႃး ၶၢၼ်းယွၼ်းငိုၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်လႄႈ ၵဵပ်းသိုၵ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ၊ ပၢင်လွင်းလႄႈ ႁူဝ်ပူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼိုင်ႈႁိူၼ်းလႂ် လႆႈသႂ်ႇပၼ်ငိုၼ်း 3 မိုၼ်ႇ၊ ၶဝ်ႈ သၢၼ် 3 ပေႇလႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းတႃႇႁဵတ်းသိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝၼ်းလိုၼ်းသုတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼႂ်းႁၢင်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။


text:
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈမိူင်းၶၢင် (မၢၼ်ႈ: ကချင်ပြည်နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kachin State), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zemoeng Khaang]) ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ သုတ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ မိူင်းတႆး၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ၂၃ ၂၇' လႄႈ ၂၈ ၂၅' လွင်ႇၵျီႇတုၼ်ႇဢွၵ်ႇ ၉၆ ၀' လႄႈ ၉၈ ၄၄' ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီးဝႆႉ လွၵ်းလၵ်း (၃၄၃၇၉ ၸုတ်း ၂၂ ) ယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸေႊၼႃး ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းပိူင်လူင် တၢင်ႇဢၼ်တႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၶၢင်၊ တႆး၊ ၶျၢင်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ၼႃႇၵ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်လႄႈ မီးၽၢင်ႁၢင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ ၂၀၁၄ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ ၁,၆၈၉,၄၄၁ ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈသတ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ၵူၼ်း ၼိုင်ႈလွၵ်းလၵ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၄၉ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်း ဢၼ်ထိူၼ်ႇလွႆသတ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸိၵ်းလွႆဢၼ်သုင်သုတ်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ (၁၉,၂၉၆ ထတ်း) လႄႈ ၵမ်ႇလၼ်ႇရႃႇၸီႇ (၁၉,၁၄၂ ထတ်း) ၼၼ်ႉသေ မူၺ်ၼၢႆး ႁူမ်ႇဝႆႉယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ထုင်ႉပဵင်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ဢၼ်မီးတီႈႁူဝ်ႈၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လုၵ်ႉတီႈ ထုင်ႉၶူင်ႈတႃႈၼၢႆးၶ ထုင်ႉၶူင်ႈႁူးၵွင်း၊ ထုင်ႉပဵင်းပူႇတႂ်း ဢၼ်မီးတီႈ ထုင်ႉၶူင်ႈမလိၶ၊ တီႈႁိမ်းႁွမ်း ၸေႊၼႃး လႄႈ မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ တီႈၼွင်လူင်ဢၢင်းတေႃႇ၊ ႁွင်ႈမိူင်းၵွင်း၊ ႁိမ်းႁွမ်း ႁွင်ႈၵွၵ်ႉၵူၺ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵူၼ်းၶိူဝ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း တိပႅတ်ႉမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျဵင်းၽေႃႉ၊ ဢၸီး(ၸၢႆႇဝႃး)၊ လသျီး(လႃၶျၢၼ်)၊ လိသေႃး၊ ရဝၢၼ်ႇ လႄႈ မရူႇ(လေႃႇပေႃႇ) ဢဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁူၵ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸူးႁွင်ႉ ၶၢင်ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ မီး တႆးၶမ်းတီႈ၊တႆးလူင်၊ တႆးမၢဝ်း၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးလႅင် ၵတူး ၊ တႆးသႃ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ႁူၵ်းဢၼ်ၼႆႉသေ ၶျၢင်း၊ ပလွင်ႈ၊ ၼႃႇၵ၊ ၵေႃႇလၶႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းႁေႈၽိင်ႈတိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈမိူင်းၶၢင်း တီႈၽႃၵၢၼ်ႉ၊ လူင်ၶၢင်း၊ တေႃးမေႃႇ လႄႈ ႁွင်ပႃး ဢၼ်ႁွင့်ဝႃႈ ထုင့်သႅင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇ သဵင်ၶဵဝ် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယွၼ်ႉပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆလႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၵတ်းလီယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇၽွင်းငမ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တွၼ်ႈတႃႇၽူႈယႂ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶၢင်တူဝႃႇၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈႁူဝ်ႁိူၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႉသေ ႁဵတ်းၼင်ႇႁၢင်ႈၶဝ်ၵႂၢႆးသေၵေႃႈ သႂ်ႇၶဝ်ႁိူၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၽွင်းငမ်း ဢိူင်ႇလႄႈ ၼႃႈလိၼ်တူႇဝႃႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်းသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁူဝ်ထိူၼ်ႇ၊ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵိုၵ်းဝႆႉပၼ်ပႃး ပၢႆးႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ၵေႃႇပွင်ၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽိင်ႈထုင်ႈသေ မီးၾိင်ႈမိူင်းၽိင်ႈထုင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႆႉ တေလႆႈသၢႆႈၼီႈဝူတ်ႈယဝ်ႉ။ 'ၽၵႃႇ' ႁွင်ႉ ၶူဝ်းတွၼ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်မီးၵႃႈၶၼ် သေဢၼ်ဢၼ်သေ လႆႈပၼ်ၵႃႈပူႉယဝ်ႉ။ 'ၽၵႃႇ' ၼႆႉ ဢဝ် ၵႂၢႆး၊ မွင်း၊ ငိုၼ်း၊ ၵဵင်း၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆ၊ ၽႃႉ၊ လၢပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၼမ်ႉႁိၼ်၊ ၵွင်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ မီး (၄) ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
- ၸႄႈတွၼ်ႈၸေႊၼႃး
- ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ
- ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း
- ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း
ၸႄႈဝဵင်း မီး (၁၈) ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
- ၸႄႈတွၼ်ႈၸေႊၼႃး (၆) ၸႄႈဝဵင်း၊
- ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ (၄) ၸႄႈဝဵင်း၊
- ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း (၅) ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ
- ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း (၃) ၸႄႈဝဵင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်း (၃၀) သေ ဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ
- ဝဵင်းၵမ်ႇပၢႆႇတီႇ
- ဝဵင်းၵၢင်မိူင်း
- ဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး
- ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ
- ဝဵင်းသၢင်ႇၽူဝ်ႇ
- ဝဵင်းသတူင်း
- ဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ
- ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ
- ဝဵင်းတႃႈၼၢႆး
- ဝဵင်းတူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇ
- ဝဵင်းၼမ်ႉတီး
- ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း
- ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ
- ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ
- ဝဵင်းပူႇတႂ်း
- ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ
- ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ
- ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး
- ဝဵင်းမိူင်းၵွင်း
- ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း
- ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ
- ဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႊ
- ဝဵင်းၸေႊၼႃး
- ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ
- ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ
- ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ
- ဝဵင်းသျိၼ်ႇပူၺ်ႇယၢင်ႇ
- ဝဵင်းလွႆၸေႊ
- ဝဵင်းမႂ်ႇ (ဝႅင်းမေႃႇ)
- ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ
- ဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ
ပွၵ်ႉ မီး (၁၆၀) ပွၵ်ႉသေ ဢိူင်ႇမီး (၅၉၄) ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီး (၂၅၅၃) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။[3]
ဢွင်ႈတီႈ ၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ
- ၼွင်ဢိၼ်းတေႃႇၵျီး လႄႈ ၽြႃးသူၺ်ႇမျိၼ်ႉၸူႇ
- ၽြႃးၶွင်ႇၽူး
- မျိတ်ႉသူင်ႇ
- ဝဵင်းပူႇတႂ်း
- ၽၢႆဝႂ်းသွင်ႇ
လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽိင်ႈထုင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵႂႃးၵျဵင်းၽေႃႉ၊ ၵႂၢမ်းမရူႇ၊ ၵႂၢမ်းရဝၢၼ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းလိသေႃး ၼႆသေ မီးဝႆႉ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းပိူင် လူင် (၄) မဵဝ်းၼႆႉသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လသျီႇ လႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၸီးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မရူႇသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၵျဵင်းၽေႃႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းလၢတ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မရူႇတႄႉ ပဵၼ်ထီႉသွင်ယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၼႆ့ ၼုင်ႈသီလမ်သေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းရဝၢၼ်ႇၸမ်ႉ ၼုင်ႈသီၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လသျီႇ၊ လိသေႃး လႄႈ ဢၸီးၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉ ၶဵၼ်းႁူဝ်ၼႃၼႃသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၵျဵင်းၽေႃႉလႄႈ မရူၶဝ်ၸမ်ႉ ၶဵၼ်မၢင်မၢင်ယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇ ပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇပွတ်းပွတ်းသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇ ယၢဝ်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယႃႇ၊ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ် ၽီ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၽႂ်မၼ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၼပ်ႉယမ် ထိုင် ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽီ လႄႈ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၽီၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၽီ ပေႃးတေႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ် တူဝ်သတ်းသေ သၢၵ်ႈၽီယဝ်ႉ။ တီႈတၢင်းၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၶဵင်ႇၽီ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူႈပီပီၼႆႉ ပေႃးထိုင် ပွႆးပူႇၸေႃႇၽီမႃး ဢွၼ်ၵၼ်မႄးၵုမ်း ၶဵင်ႇၽီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵင်ႇၽီ ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးၸွမ်းတႃႇသေတႄႉ ပဵၼ် ၶဵင်ႇၽီလိၼ်ယဝ်ႉ။ ၶဵင်ႇၽီၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် လွမ်ႉဝႆႉသေ ၵႆႉႁဵတ်းႁူဝ်ႉႁႄႉၵင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸွမ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၶဵင်ႇၽီဝႆႉၼႃႈႁိူဝ်း တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉၶဵင်ႇၽီယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းတီႈမၢင်ဝၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်လုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်တူဝ်းသတ်း ဢၼ်သၢၵ်ႈၽီဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၵွင်ႉသွၼ်ႉၵၼ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးသေ ၸုမ်းပွၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၽႅဝ်မႃးယဝ်ႉ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ တိူဝ်းၼမ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၽိင်ႈငႄႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ်တင်း ၽီ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇယူႇလီမႃးၼႆႉ ၵႂႃႇထၢမ်တီႈမေႃၽီသေ လႆႈပူႇၸေႃႇသၢၵ်ႈၽီ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၽၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၶၢမ်ႇဢဝ်ၼီႈသေ ၵၼ်တေႃးၽီယဝ်ႉ။ မေႃၽီၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလွင်ႈယႂ်ႇ ၸဵမ်လွင်ႈၵူၼ်း လွင်ႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်ယဝ်ႉ။ မေႃႁဵတ်း လၢၵ်ႈၽွႆး၊ ၵဵပ်းဢတိၵ်ႈၼမိၵ်ႈသေ ၽိူဝ်ႉၵေႃႈမီးသေ မီးပႃး တၢင်းမေႃႇဢတၢတ်ႈသေၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ ၽီမတႅင်ႇ ႁွင်ႉ ၽီၵၢင်ႁၢဝ်သေၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း "ပွႆးမၼေႃး" ၼႆယဝ်ႉ။
ပွႆးမၼေႃး (PauiMaNaw)[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပွႆးမၼေႃး ဢၼ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ မီး (၅) မဵဝ်းယဝ်ႉ။
- ပတၢင်ႇမၼေႃး (Padang MaNaw) - ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပေႃးဢွင်ႇပႄႉသိုၵ်း။
- သုတ်ႉမၼေႃး(Sut MaNaw) - ၽွင်းၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇမၢၵ်ႈမႃး၊ ၸွပ်ႇတူၺ်း လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသီႇၵေႉပၵ်းတႃ၊ ဢမ်ႇမီးၼီႈ တႃႇတေလႆႈသၢႆႈသေ ပဵၼ်ပွႆးႁဵတ်းႁႃဢူၺ်းၵေႃႉမႂ်ႇယဝ်ႉ။
- ၵျူမၼေႃး(Ju MaNaw) - ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇယူႇလီမႃးလႄႈ ၽွင်း ပူႇၶိင်းယႃႈၼၢႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ထဝ်ႈၵႄႇသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
- ၵုမ်ႇလမ်မၼေႃး( Gumran MaNaw) - ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းယူႇၼႂ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ပီႈဢၢႆႈၼွင်ႉၸၢႆးသေၵေႃႈၵေႃႉ ၵႂႃႇပၵ်းသဝ်းယူႇထင်တီႈ တၢင်ႇတီႈတၢင်ႇဝဵင်းသေ ၽွင်းပၢင်းဢဝ် ၽီမတႅင်ႇ ဝေႇၶျၢၼ်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
- သျတိပ်ႉမၼေႃး(Shadip MaNaw) - ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပေႃးဝႃႈတႄႇတင်ႈၼႃႈလိၼ်မႂ်ႆသေ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ၼႄဢွင်ႈတီႈၽီမတႅင်ႇ၊ ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ဢၼ်လိုပ်ႈၽီဢမ်ႇလီဢမ်ႇငၢမ်းတီႈ ၼႃႈလိၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေပွႆးမၼေႃးဢမ်ႇၵႃး ပွႆးၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းမႂ်ႇ၊ ပွႆးပၢင်ၶႅၵ်ႇ၊ ပွႆးမႃႇသႃႇ၊ ပွႆးသၢၵ်ႈမီ လႄႈ ပွႆးပီမႂ်ႇ တင်း ပွႆးလၢမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၽိင်ႈတိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၽႃၵၢၼ်၊ လူင်ၶၢင်း၊ တေႃးမေႃႇ လႄႈ ႁွင်ပႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇသႅင်ၶဵဝ် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Union of Myanmar. City Population. Retrieved on 2009-04-10။
- ↑ 2.0 2.1 (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၁၇.
- ↑ နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)
- ↑ Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR (July 2016). The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR, 12–15.
- ↑ D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.


text:
ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆးၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 30/7/2020
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုင်ဢၢင်ႈၵၼ်ႉၸၼ် ၼၢင်းယိင်းႁိမ်းတပ်ႉၶဝ်ၼႂ်းမိူင်းတူၼ်ၸီႉ ၸႅင်ႈၼႄ လွင်ႈဢမ်ႇဢဝ်တၢင်းၽိတ်း
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 24/7/2020 ၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈဢၢင်ႈၶိုင်ၵၼ်ႉၸၼ် ၼၢင်းယိင်းဢၼ်တိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ သူၼ်မၼ်းၼၢင်း ၵႆတင်းတပ်ႉမၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 200 ဝႃး ဢၼ်မီးတၢင်းၸၢၼ်းမိူင်းတူၼ် ႁၢင်ႇၵႆဝဵင်းမိူင်းတူၼ် 10 လၵ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉယူႇတီႈတပ်ႉဢၼ်မီးႁိမ်းဝၢၼ်ႈမႄႈၵႅၼ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းတူၼ်။ ပဵၼ်တပ်ႉ ၶလယ (277) လႄႈ ၶလယ (133) ႁူမ်ႈၵၼ်မွၵ်ႈ 15 ၵေႃႉပၵ်းတပ်ႉယူႇသဝ်းဝႆႉ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်လုၵ်ႉမိူင်းတူၼ် ထိုင်လႅၼ် လိၼ်ထႆး။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 24/7/2020 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်မွၵ်ႈ 09:00 မူင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ သၢၼ်းလိၼ်းဢွင်ႇ လုၵ်ႉတီႈတပ်ႉ ၶဝ်သေ လူင်းၵႂႃႇတီႈၽင်ႇၼမ်ႉမႄႈၵႅၼ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းတပ်ႉၶဝ် ၵႂႃႇႁၼ်မႅၼ်ႈ “ၼၢင်းသႅင်” (ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိုဝ်ႈတႄႉ) ဢႃ ယု မွၵ်ႈ 32 ပီ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇပဝ်းႁွမ် မႄႈၵႅၼ်း ၽွင်းမၼ်းၼၢင်းတိုၵ်ႉပၢတ်ႇငႃးယူႇၼႂ်းသူၼ်ႁႆႈ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်ငွႆးၸၼ်ဢဝ်မၼ်းၼၢင်းၶဝ်ႈယုမ်းၵႂႃႇသေၶိုင်ဢၢင်ႈ တဵၵ်းၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆ။ၼၢင်း သႅင် ၵေႃႈတူၵ်းၸႂ်ၵူဝ်ႁႄ သႅၼ်ႇႁွင်ႉ သႅၼ်ႇၼႂ်းယုမ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း ဢၼ်မႃးပၢတ်ႇ ငႃးႁိမ်းသူၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉလႆႈငိၼ်းသေ ၵႂႃႇတူၺ်းဢၼ်မေႃးယူႇၼႂ်းႁူၺ်ႈၼၼ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇမၼ်းၸၢႆးထိုင်ၵေႃႈ ႁၼ်သိုၵ်း မၢၼ်ႈၼၼ်ႉၶီႇယူႇၼိူဝ်တူဝ်ၼၢင်းသႅင်သေ တဵၵ်းၶေႃးမၼ်းၼၢင်းဝႆႉ။ ၼၢင်းသႅင်ၵေႃႈ ဢဝ်မိုဝ်းမၼ်းပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ႁဵတ်းၼၼ်။ ၽိူဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉႁၼ်ၵူၼ်းမႃးယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၶုၼ်ႇၶၢၼ်ႇ လုၵ်ႉလႅၼ်ႈပၢႆႈၵႂႃႇတီႈ တပ်ႉၶဝ်ၶိုၼ်း ၵမ်းလဵဝ်။
ၼၢင်းသႅင်လႄႈပီႈၼွင်ႉမၼ်းၶိုၼ်းလုၵ်ႉတီႈသူၼ်ပွၵ်ႈႁိူၼ်းသေ ၵႂႃႇတၢင်ႇလၢတ်ႈ တီႈပူႇၵႄႇ ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇပဝ်း ႁွမ် လွင်ႈမၼ်းၼၢင်းၺႃတေထုၵ်ႇၵၼ်ႉၸၼ်။ လုင်းႁဵင်ပွၵ်ႉ၊ တူဝ်ၼၢင်းသႅင်တင်းပီႈၼွင်ႉမၼ်းလႄႈထဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ထဝ်ႈၼႃးၶဝ် ၶိုၼ်းၵႂႃႇတီႈတပ်ႉ တၢင်ႇလၢတ်ႈတီႈပူဝ်ႇလူင်ၶဝ်တီႈတပ်ႉမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ။
ၶဝ်လၢတ်ႈလွင်ႈတၢင်းၼႄႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းထတ်းတူၺ်း ၵူၼ်း သိုၵ်းၶဝ်လႄႈ ႁွင်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉ မႃးဢုပ်ႇၵၼ်တီႈႁိူၼ်းပျီႇတုၸိတ်ႉမူးသိူဝ်း တီႈမႄႈၵႅၼ်း မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 10 မူင်းၵၢင်ၼႂ်။
ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽူႈမီးၸၼ်ႉ တီႈတပ်ႉပိဝ်ႇႁႃႇမိူင်းတူၼ် ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇတႅၵ်ႉ မႃးထိုင်သေမၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တေ ပၼ်တၢမ်ႇသိုၵ်းၵေႃႉႁဵတ်းၽိတ်းၼၼ်ႉၼႆသေ ႁွင်ႉဢဝ်သၢၼ်းလိၼ်းဢွင်ႇမိူဝ်းၵႂႃႇၸွမ်း။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တေ ဢဝ်သႂ်ႇၶွၵ်ႈတီႈမိူင်းတူၼ်။ ၼၢင်းသႅင်တႄႉဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်လႄႈၵႃႈသေႁၢႆသင် သေၸိူဝ်ႉသေပိူင်။
လွင်ႈဝႃႈတေပၼ်တၢမ်ႇသိုၵ်းၵေႃႉႁဵတ်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ၼၢင်းသႅင်လႄႈပီႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁူႉၸွမ်း ဝႃႈ ပၼ်တေႉ ဢမ်ႇပၼ်တေႉ ၼႆၼၼ်ႉသင်သေ ယူႇတီႈပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၼ်းၼၢင်းၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇသိုၵ်း မၢၼ်ႈၶိုင်ဢၢင်ႈၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ် ၵၼ်လွင်ႈၼႆႉ။ၼၢင်းသႅင်လႄႈ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉ တီႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ တႃႇတူဝ်ၸႂ်သင်၊ ယွၼ်ႉတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၵ်ႉပၵ်းတပ်ႉဝႆႉယူႇ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈမႄႈၵႅၼ်း။ ထႅင်ႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်း ထႅင်ႈမိူဝ်ႈလႂ် ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉ လႆႈလႄႈ မီးလွင်ႈလႆႈမႆႈၸႂ်မႆႈၶေႃးဝႆႉယူႇ။
ၼၢင်းသႅင်ၼႆႉပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃႇတီႉမိူင်းႁၢင်မၼ်းၼၢင်းမႃးၶိုၼ်ႈပႂ်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇပဝ်းႁွမ်သေမီးလုၵ်ႈသွင်ၵေႃႉ။ ၼႃႈ ၵၢၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းၵေႃႈႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်သူၼ် ႁႆႈ ၼႃး။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 28/7/2020 ၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းပၵ်းယူႇတီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈမႄႈၵႅၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶၢႆႉလၢႆႈသေသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶမယ 553 မိူင်းတုမ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇၶိုၼ်းမႃးပုတ်ႈတႅၼ်းမွၵ်ႈ 30 ၵေႃႉ။တပ်ႉမၢၼ်ႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈမႄႈၵႅၼ်းၼႆႉတင်ႈမႃးမွၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီ။ၵူႈပွၵ်ႈၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၶၢႆႉပုတ်ႈတပ်ႉၵၼ်ၼႆႉသိပ်းလိူၼ်ၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၼိုင်ႈပွၵ်ႈ။
တွင်ႈထၢမ်
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66 94-728-6696 (တႆး၊ ဢင်းၵိတ်း)
ၸၢႆးယွတ်ႈလိုၼ်း +66: 97-173-1530 (တႆး၊ မၢၼ်ႈ)


text:
ႁူင်းၽဝ်ထုၼ်တီႈဝၢၼ်ႈလွႆသထူင်ႇ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလူင်း ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇဢၢႆၵႂၼ်းမဵၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ။
ၽူႈၸၢႆး ဢႃယု 40 ပၢႆၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈဝၢၼ်ႈ ႁိမ်းႁူင်းၽဝ်ထုၼ် ၼၼ်ႉလၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ဝႃႈ –“ ၸႂ်ႈဢေႃႈ ပဵၼ်ႁူင်းၽဝ်ထုၼ်၊ ၶဝ်ဢဝ်ထၢၼ်ႇႁိၼ်ၽဝ်ဢဝ်ဢေႃႈ။ ဢၢႆထုၼ်ပေႃးၶိုၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ ။ သမ်ႉပႃးဢၢႆထၢၼ်ႇႁိၼ်ထႅင်ႈလႄႈ ပေႃးလူမ်းပတ်ႉမႃးၼိုင်ႈၵမ်းၼႆႉ မၼ်းမဵၼ်တႄႉမဵၼ်ဝႃႈ။ ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် ၵႂႃႇတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၵိုတ်းပၼ်ၼႆယူႇ၊ ၶဝ်ဝႃႈပေႃး ထၢၼ်ႇႁိၼ်ၶဝ်သဵင်ႈယဝ်ႉတေၵိုတ်းၼႆဢေႃႈ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵေႃႈပႆႇႁၼ်ပေႃး၊ မီးမႃး ႁိမ်းသၢမ်လိူၼ်ယဝ်ႉၵွၼ်ႇ” -ဝႃႈၼႆ။
လွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢၼ်ယူႇႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ၽွမ်ႉၵၼ် မိူဝ်းတၢင်ႇလိၵ်ႈဝႆႉ တီႈ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ လႄႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ဝႆႉ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၽူႈလႂ်မႃးလၢတ်ႈမႃးတၵ်ႉပၼ်ႁႂ်ႈၵိုတ်းၵၢၼ်ၽဝ်ထၢၼ်ႇ လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။
မေႃသွၼ်ယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ – “ၶႃႈမီးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉ။ ဢၢႆၵႂၼ်းၽဝ်ထုၼ်ၼႆႉမၼ်းႁဵၼ်းႁႂ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ။ လုၵ်ႈၶႃႈသမ်ႉမီးလူမ်းၸႂ်ၵပ်ႉ။ တီႈတႃႈၶီႈလဵၵ်းၼႆႉသမ်ႉ ၵႃႈယူတ်းယႃ ၵႃႈယႂ်ႇၼႃႇ ။ ၼိုင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ပေႃးၵႂႃႇလႆႈၼႄ ႁွင်ႈယႃသေၼႆ ငိုၼ်းလိူၼ်ႁဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇၵိုတ်းလိူဝ်သင်သေဢိတ်းယဝ်ႉ “ဝႃႈၼႆ။
ဢၢႆၵႂၼ်းၽဝ်ထုၼ်ၼႆႉ လူမ်းပဝ်ႇၵႂႃႇတၢင်းလႂ် ထိုင်တၢင်းၼၼ်ႉ ။ မိူၼ်ၼင်ႇၵူၼ်းယူႇ ဝၢၼ်ႈလွႆသတူင်ႇ(ဝၢၼ်ႈတႂ်ႈ၊ဝၢၼ်ႈၼိူဝ်)၊ဝၢၼ်ႈဝဵင်းဝ၊ဝၢၼ်ႈၵုင်းၽႃႇတီႇမႃႇလႄႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ယူႇၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းႁႄးၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၸမ်ဝဵင်း မိူၼ်ၼင်ႇဝၢၼ်ႈပႃႇသၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈသၼ်သၢႆး(ၵ) ၊ ဝၢၼ်ႈပႃႇလႅင်၊ ဝၢၼ်ႈဝဵင်းၵႅဝ်ႈ၊ဝၢၼ်ႈမႄႈၶၢဝ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉဢမ်ႇၵႃး ၾၢႆႇထႆးဢၼ်တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်တႆးဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈသုတ်ႇဢၢႆၵႂၼ်းယူႇၵူႈဝၼ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႊသီႊၵျိၼ်ႊ ဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ်၊ ၵူႈၵေႃႉလႆႈမႆႈၸႂ်ၵူဝ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးလီ။
ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈၼႄထႅင်ႈဝႃႈ “ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇၶဝ်ၵေႃႈ ပေႃးယူႇဢမ်ႇလီၵိၼ် ဢမ်ႇဝၢၼ် တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်းမႃးၼႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈပေႃးလႆႈသႂ်ႇ ဢွၵ်ႊသီႊၵျိၼ်ႊ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁႃလွၵ်းလၢႆးတၢင်ႇမဵဝ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢၢႆမၼ်းယႃႇဢွၵ်ႇ သင်ဝႃႈ တိုၵ်ႉမဵၼ်ယူႇၸိုင် တၵ်းလူဝ်ႇသၢၼ်ၶတ်းၶဝ်ယဝ်ႉ “ဝႃႈၼႆ။
ႁူင်းၽဝ်ထုၼ်ဢၼ်ၼႆႉ မီးၾၢႆႇလင် ႁူင်းၽဝ်ဢုတ်ႇ 999(၉၉၉ အုတ်စက်) မီးတႂ်ႈဝၢၼ်ႈလွႆသတူင်ႇ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလူင်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ႁဵတ်းမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 6 လိူၼ်ယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ဝၢၼ်ႈလွႆသထူင်ႇၼႆႉ မီးဝၢၼ်ႈတႂ်ႈဝၢၼ်ႈၼိူဝ်သေ ယူႇၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလူင်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ။ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်း ပီ2014 ၼၼ်ႉ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလူင်းၼႆႉ ၵူၼ်းၸၢႆးမီး 17205 ၵေႃႉ၊ၼၢင်းယိင်းမီး 16134ၵေႃႉ ႁူမ်ႈပဵၼ် 33339 ၵေႃႉ။


text:
လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵေႃၵပ်းသၢၼ်တူင်ႉၼိုင်တႃႇမႄႈၼမ်ႉၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 28/09/2016
ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်မႂ်ႇ– ၵုၼ်ႁဵင်ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢၼ်မိူၼ်ၼၼ်ႉယူႇၼႂ်းၽေးၶဵၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ် ၽၢႆၼမ်ႉၶူင်း
ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်ပၼ်လိူင်ႈတၢင်းႁူႉမႂ်ႇပိုတ်ႇသၢႆၼႄမိူဝ်ႈၼႆႉပိူဝ်ႈတႃႇပိုတ်ႇၽိူၺ်ၼႄတၢင်းႁၢင်ႈလီသၽႃဝၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ” ၵုၼ်ႁဵင်ၵုၼ်”ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢၼ်မိူၼ်မၼ်းၸွမ်းသၢပ်ႇထုင်ႉပၢင်တီႈၼမ်ႉၶူင်းလႄႈၼမ်ႉပၢင်ၶွႆႈၺႃး ၵၼ်၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ယူႇ ၼႂ်းၽေးၶဵၼ်လူင်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်တေသၢင်ႈၽၢႆလူင်တီႈမိူင်းတူၼ်ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း/ပွတ်းဢွၵ်ႇ။
ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင် “တေႁႂ်ႈၵုၼ်ႁဵင်ၸူမ်“ ၼႆႉတေၸူဝ်းဢဝ်ၽူႈတူၺ်းမၼ်းၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵုၼ်ႁဵင်ဢၼ်ပဵၼ်ပိၵ်ႇထိူၼ်ႇႁၢင်ၶိူဝ်းႁၢင်ႇၵႆပိူၼ်ႈသေပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈမူၵ်းသိူင်ႇဝႆႉယွၼ်ႉပၼ်ႁႃပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်မႃးၶၢဝ်းတၢင်းၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းပီထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ငဝ်းႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉလႆႈဢဝ်ၶိူင်ႈၻရူၼ်ႊမိူၼ်မၢၵ်ႇတႃၼူၵ်ႉမိၼ်မုင်ႈ တူၺ်းသေထၢႆႇဢဝ်၊တေလႆႈႁၼ်ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ၊ သၢႆၼမ်ႉၸႅဝ်ႈလႄႈဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းၵုၼ်ႁဵင်သၢႆမႄႈၼမ်ႉပၢင်ၸိူဝ်းဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈလႆႈႁၼ်မႃးသေပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸၢဝ်းႁႆႈၸၢဝ်းၼႃးလႄႈလႃႈၼမ်ႉၶဝ်တေႃႉတႆႇၶႆႈၼႄလွင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးၾိင်ႈထုင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ လွင်ႈလႆႈ လုၵွႆလုသုမ်းယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶႂၢၵ်ႈႁႅင်းသိုၵ်းၽိုတ်ႉတိုၵ်းတေႃးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၽွင်းသိပ်းပီပၢႆပူၼ်ႉမႃး ၼၼ်ႉသေလၵ်းထၢၼ် (သၢၵ်ႈသေႇ)မၼ်းဢၼ်လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈလႆႈပိုတ်ႇၼႄပႃး။ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉလႆႈတွင်ႈထၢမ်ပႃးၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းၽွင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းလႆႈၼီပၢႆႈၽေးသိုၵ်းသေၶဝ်ႈပိုင်ႈႁူမ်ႈၼႂ်းၸိုင်ႈထႆးယဝ်ႉယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇဝႆႉၼႂ်းမိူင်းထႆးလႄႈ ပႆႇႁတ်းပွၵ်ႈ ၶိုၼ်း ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။
လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းၽၢႆမိူင်းတူၼ်ၵေႃႈၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်ၶတ်းမႃးဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝႆၢး။ ပိုၼ်ႉတီႈဢၢင်ႇၵဵပ်း ၼမ်ႉ ၽၢႆယႂ်ႇလူင်ၼႆႉတၵ်းတေလုပ်ႇထူမ်ႈၸူမ်ပႅတ်ႈပိုၼ်ႉတီႈၵုၼ်ႁဵင်တင်း ပိုၵ်းသေႁႅင်းၾႆး မၼ်းသမ်ႉတေသူင်ႇဢွၵ်ႇၸူး မိူင်းထႆးလႄႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢႆးၶိူဝ်းသႅင်ၾၢႆႇသၽႃဝၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ“ ၵုၼ်ႁဵင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉထုၵ်ႇလႆႈၵႅတ်ႇၵင်ႈဝႆႉပဵၼ်ၶႃႈၵုၼ် (ဢမူၺ်ႇ) လုမ်ႈၾႃႉ“ သင်ဝႃႈသၢင်ႈၽၢႆမိူင်းတူၼ်ၸိုင်ၶႃႈၵုၼ်ၶူဝ်းတိုၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၼပ်ႉၵႃႈၶၼ်မၼ်းလႆႈၼၼ်ႉတိုၼ်းတေလုသုမ်းလႄႈႁႆၢလႆၢၵႂႃႇတေႃႇၸူဝ်ႈယဝ်ႉဢမ်ႇႁၢင်ႉ” ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈလိူၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ် NLD ဢွၼ်ႁူဝ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈတေသိုပ်ႇၶိုင်သၢင်ႈၽၢႆႁႅင်းၼမ်ႉၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်းၼႆ ယဝ်ႉ။ ၸုမ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းတႆးလႄႈၸုမ်းသိုၵ်းတႆးၶဝ်ၵေႃႈလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသၢၼ်ၶတ်းၽႅၼ် ၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်ဢၼ်ၼႆႉလႆႈပိုတ်ႇသၢႆၼႄႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊တူၼ်ႈတီးၸိုင်ႈတႆးလႄႈၵဵင်းမႆႇၸိုင်ႈထႆးသေသိုပ်ႇပွႆႇဢွၵ်ႇတၢင်း TV ထႆး(Thai PBS) ယူႇယဝ်ႉ။
ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်ဢၼ်ၼႆႉၶဝ်ႈတူၺ်းတီႈ Shan State Rivers Facebookၼႂ်းဝၼ်း 29/09/2016 လႆႈၶႃႈ။
ၵပ်းသိုပ်ႇတွင်ႈထၢမ်
ၼၢင်းၼူၼ်းမူဝ် +95 9250 485 182
ၼၢင်းၶမ်းၼွင်ႉ +95 9791 634 239
ၸၢႆးၶိူဝ်းသႅင် +95 92 6436 2973 +66 81 6722 031
ၼၢင်းၸၢမ်တွင်း +66 81 630 6655
ယိင်းၼွင်ႉဢွၼ်ႇ +66 94 606 2856
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66 62 941 9600


text:
account
ဢိင်းၵလဵတ်ႈ [မႄးထတ်း]
သဵင်ဢွၵ်ႇ[မႄးထတ်း]
- (US) IPA: en, /ə.ˈkaʊnt/
ႁိၵ်ႈ[မႄးထတ်း]
account (တူဝ်ၼမ် accounts)
- သဵၼ်ႈမၢႆ၊ လွင်ႈ ဝႆႉငိုၼ်း ၼႂ်းယေးငိုၼ်း၊ ၸိူင်း၊ လွင်ႈ တၢင်း၊ ၶွင်ႉလပ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်(တႃႇၸႂ်ႉ ဢီးမဵဝ်း)၊ ၶေႃႈတၢင်ႇၼႄ၊ သပ်းလႅင်း ၼႄ၊ မွၵ်ႇၼႄ၊ ၶေႃႈတၢင်ႇၼႄ၊ သပ်း လႅင်းၼႄ၊ မွၵ်ႇၼႄ၊ လွင်ႈၶဝ်ႈတၢင်း တိုဝ်း၊ လွင်ႈမီးၽွၼ်းလီ၊ လွင်ႈလမ်ႇ လွင်ႈ။on account, ဢဝ်လႆၢးပၼ် ၼိုင်ႈ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈလႂ်ၼၼ်ႉသေ။on no(not on any)account, လွင်ႈလႂ်ေသေၵႃႈ။on this၊ that account, ယွၼ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလွင်ႈၼႆႉ၊ ၼၼ်ႉ။of no account, ဢၼ် ဢမ်ႇၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း၊ ဢၼ်ဢမ်ႇလမ်ႇ လွင်ႈ။take into account, ဝူၼ်ႉ ပႃး။ take no account of, ဢမ်ႇ ဝႆႉၼၵ်းၼႃ။on one’ own account, ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽႂ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း မၼ်း။
သၢင်ႈ[မႄးထတ်း]
account (third-person singular simple present accounts, present participle accounting, simple past and past participle accounted)
- account for, ပဵၼ်ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ၊ ပဵၼ် လွင်ႈတၢင်း၊ ပဵၼ်ပိူင်လူင်၊ သပ်းလႅင်း ၼႄ၊ ဝႆႉသဵၼ်ႈမၢႆ၊ မွၵ်ႇၼႄသဵၼ်ႈမၢႆ၊ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း]
- ↑ English-Shan Pocket Dictionary (2009), Ven.Pannasiri Saipon (Dhammacariya, M.A.,Sri Lanka)


text:
ပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ
- ၾႅတ်ႇတရႄႇၼႆႉ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ တႄႈမိူင်းမီးဢႃႇၼႃႇၼမ် ပေႃးတႄႈမိူင်း ၶဝ်ဢမ်ႇႁၼ်လီ ဢမ်ႇႁဵတ်းသင်လႆႈ။
- တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီ လႄႈ ၾႅတ်ႇတရႄႇၼႆႉ မၼ်းၵွင်ႉၵႆၵၼ် ၊ ပေႃးႁူႉလွင်ႈၾႅတ်ႇတရႄႇၵေႃႈ လူဝ်ႇႁူႉလွင်ႈ တီႈမူဝ်ႇၶရေႇသီႇပႃး။
- ၾႅတ်ႇတရႄႇၼႆႉ မၼ်းၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၽၢတ်ႇၵၼ် ၊ ယႃႇႁႂ်ႈၶႂ်ႈၽၢတ်ႇၼၼ်ႉ လႄႈ ၸင်ႇပၼ်သုၼ်လႆႈ ၸႄႈမိူင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
- ၾႅတ်ႇတရႄႇၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၸႂ် ၽဵင်ပဵင်း ဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်းၼိူဝ်ၵၼ် ၵေႃႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸူမ်ႁၢႆလၢႆလၢႆ။
- ၾႅတ်ႇတရႄႇၼႆႉ မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင် ဢၼ်ၸႄႈမိူင်းသူင်ႇ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶိုၼ်ႈမႃးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၊ ဢႃႇၼႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင်ၼႆႉ ယူႇတီႈၸႄႈမိူင်းၶဝ်တႅပ်းတတ်းပၼ်။
- တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢုပ်ႉပိူင်ၶိုၼ်း ၊ ၵူၼ်းမိူင်းႁဵတ်းပၼ်ၶိုၼ်း ပုၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၶိုၼ်း။
- တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼႆႉ ၸႂ်ႉတူဝ်တႅၼ်းသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ဢဝ်လၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈသေႁႃ တူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်း ၊ တူဝ်တႅၼ်ႈဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇ တႃႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ၊ မီးဢႃႇၼႃႇတႃႇပွင်မၢႆမီႈဢုပ်ႉပိူင်ၽွင်းငမ်း။ မီးဢႃႇၼႃႇတႃႇ ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်း လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵတ်းယဵၼ်။ တူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်းလႆႈဢႃႇ ၼႃႇမႃးဢမ်ႇႁဵတ်းပၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူၼ်းမိူင်း။ ဢဝ်ဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉၵႂႃႇႁဵတ်းပုၼ်ႈသုၼ်တူဝ်ပႅတ်ႈၼႆၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸၢင်ႈ လူႉသုမ်းၸူမ်ႁၢႆလၢႆႈ။ မိူဝ်ႈလိူၵ်ႈတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတေလႆႈထတ်းသၢင်တူၺ်း ပိုၼ်ႈၽၢႆႇလင်လီလီ ၊ ထတ်းတူၺ်း ၸွင်ႇယၢမ်ႈႁဵတ်းပၼ် ၽွၼ်းလီၵူၼ်း မိူင်းလႄႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်မႃးႁႃး ၊ ၸွင်ႇမီးတၢင်းႁူႉ မုင်ႈႁၼ်ၵႆႁႃႈ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇထတ်းလီလီ ၸင်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ်တႅၼ်းၽွင်း။ ယႃႇၸူးငၢႆႈလူမ်လမ်မဝ်မၢင် ပေႃးယုၵ်ႉလိူၵ်ႈတင်ႈမႃး ၶဝ်ပူတ်းယၢပ်ႇ တႆးၼႆႉတၢင်ႇငၢႆႈ ပူတ်းၵၼ်ယၢပ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝတႆးယဝ်ႉ ၼႄလႆႈတူဝ်ယၢင်ႇ ႁူဝ်သိူဝ် လႄႈ သိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ။
ပပ်ႉဢၼ်ၸဝ်ႈႁူဝ်ပဝ် ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းတႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈၾႅတ်ႇတရႄႇ
- တီႈမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼႆႉ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း မီးလၢႆပႃႇတီႇလႆႈ။ ပေႃးဢမ်ႇၵျိုၵ်ႇ ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇတၢင်ႇပႃႇတီႈလႆႈ ၊ ပေႃးလိူၵ်ႈတင်ႈသုမ်းၵေႃႈ တိုၼ်းလူဝ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ ၊ ၸူမ်းၸွမ်းဢၼ်ပိူၼ်ႈပေႉၵႂႃႇ တေဢမ်ႇလႆႈသႄႉသွမ်းပႅင်းၸင်းၵၼ် ၊ ၵူၼ်းသုၼ်ႇဢေႇတေလႆႈယွမ်းႁပ်ႉ ၵူၼ်းသုၼ်ႇၼမ်။ ၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်ပေႃႇလသီႇ ဢမ်ႇၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ် လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ် ၊ ဢမ်ႇဢဝ်သုၼ်ႇတူဝ် ၶဝ်ႈမႃးယုင်ႈၸွမ်းၵၢၼ်သုၼ်ႇႁူမ်ႈ။
- တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼႆႉ ပေႃးၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇႁူႉ လွင်ႈတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇလီၸၢင်ႈ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူၵ်းတႅမ်ႇလႆႈ။ ၵူၼ်းႁူႉတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမႃးပႅတ်ႈလႅၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈမိုဝ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇလႆႈ ၊ ၵွပ်ႈၼႆတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလီတၢင်းမူတ်း မီးၽွၼ်းလီၽွၼ်းၸႃႉ ၼင်ၵၼ်ယူႇ။
သႅင်သိုၵ်း ( Tai management @ Tai Strategy )
ShanStateDefenceArmy
ၶေႃႈမုၼ်း ဢဝ်မႃးတီႈ ၼႂ်ႈ
>>>>> ပပ်ႉၾႅတ်တရႄႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းတဵမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၶႃႈ <<<<<


text:
ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်တႆး ၶွပ်ႈႁွပ်ႈ 73 ပီ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း (ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ်)
ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၸိုင်ႈတႆး
ၵျူႊလၢႆႊလိူၼ်ၽူႈႁတ်းငၢၼ် ပိူဝ်ႈပူတ်းဢႅၵ်ႇၵၢၼ်ၵွၼ်းၶေႃ
ၸဝ်ႈၽွင်းႁေႃဝဵင်းမိူင်းပွၼ် ဢွၼ်ႁူဝ်တႆးဢွၵ်ႇၼမ်းၼႃႈ
ထုၵ်ႇၶႃႈယိုဝ်းတင်းဢွင်ႇသၢၼ်း ၽွင်းဝၢင်းၽႅၼ်ဢုပ်ႇဢၢၼ်းသၢင်ႈ
ပုၼ်ႈပၢင်ႈတႃႇမိူင်းၵွၼ်းၶေႃ လႆႈပိုၼ်ႉပွႆႇႁေႃဝၢင်းၽႃႈ
ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေလၢႆ ဢွင်ႇသၢၼ်းတၢႆ 19 ဝၼ်း
ၸဝ်ႈယင်းတၼ်းထိုင်ႁူင်းယႃ 20 ဝၼ်းၸီႉဝိတ်းႁႃတဵင်ႈ
ၸဝ်ႈၸင်ႇသဵင်ႈမုၼ်ၼွၼ်းၽႄး တႃႇပွင်မႄးဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇ
ၾင်ၸႂ်သႂ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸိူင်ႉၵၢတ်ႈၽိတ်းၽၢတ်ႈယိူင်းမၢႆ
ပိုၼ်ႉသၢႆၸႂ်တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵွပ်ႈပိူၼ်ႈလဵၼ်ႈၸိူင်းတေႃႇႁဝ်း
ယုၵ်ႉယွင်ႈငဝ်းမုၼ်ၸူဝ်ႈပၢၼ် ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၸိုင်ႈတႆး “ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း”
ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်တႆး ၶွပ်ႈႁွပ်ႈ 73 ပီ
ဝၼ်းတီႈ 19/07/2020 ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ် ၶွပ်ႈႁွပ်ႈ 73 ပီ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ၵွပ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႂ်းပၢၼ် ၼဝတ၊ မဢၽ (1988-2011) ဢမ်ႇပေႃးဝႆႉၼၵ်းလႄႈ ဢဝ်ယဵၼ် ဝႆႉႁိမ်း 20 ပီလိူဝ်။ ထိုင်မႃးပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈဢူးတဵင်းသဵင်ႇ (2012) ၼႆႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃးဝႆႉၼၵ်းလႄႈ တူင်ႉတိုၼ်ႇၵၼ် ပိူဝ်ႈႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵၼ်လႆႈ တင်း ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတင်းသင်ၶၸဝ်ႈၶဝ်။
ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၼႆႉ ၵႂၢမ်းပႃလိႁွင်ႉဝိရပုရိသ၊ ဢႃၸႃၼိယ၊ ပွင်ႇၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈ- ၽူႈႁတ်းတၢႆတၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း တူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈတၢႆတၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇထိုဝ်ပဵၼ် ၵုၼ်းမုၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၵၼ်မႃး။ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တႄႇႁဵတ်းဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်မႃးမိူဝ်ႈပီ 1948 ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ဢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၸဝ်ႈသျူၺ်ႇတႅၵ်ႈ(ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈ)လႄႈၸွမ်ၽွင်း လူင် ဢူးၼု ဢွၼ်ႁူဝ်(1948-1962)၊ ထိုင်မႃးၼႂ်းပၢၼ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈယိုတ်းဢမ်းၼၢၸ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးဢဝ်ၼႃႈ ပိူဝ်ႈၵၢၼ်သူၼ်းတုမ် တႃႇတပ်ႉသိုၵ်းမႃးဢမ်ႇဝဵၼ်ႉဢမ်ႇလိုဝ်ႈ (1962-1987)။
ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းႁူမ်ႈတင်းၽွင်းလူင် 6 ၵေႃႉ ၽူႈယိပ်းလုမ်း 1 ၵေႃႉလႄႈၽူႈဢဝ်ႁူမ်ႈလူမ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ႁူမ်ႈပဵၼ် 9 ၵေႃႉ လႆႈထုၵ်ႇမိုဝ်းပိုၼ် ၾၢႆႇၵလူင်ႇဢူးၸေႃး (ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမၢၼ်ႈၵဝ်ႇ) ၶဝ်ႈယိုဝ်းတၢႆၶမ်ၼႂ်းလုမ်းၽွင်းၵၢၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 19/07/1947 ၽွင်းတိုၵ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၽွင်းလူင်။ ဝၢႆးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸင်ႇမၵ်း မၼ်ႈဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 19 လိူၼ်ၵျႃႊလၢႆႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်(ဝၼ်းဢႃႇၸႃႇၼီႇ)ၼႆသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈမုၼ်ၵုၼ်း မႃး တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ ၼႂ်း 9 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပႃးတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ်။
ဝၼ်းတီႈ 12/02/1947 မၢၼ်ႈတင်းတႆး ၶၢင် ၶျၢင်း လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼႂ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ပိူဝ်ႈတႃႇႁူမ်ႈၵၼ် ၵေႃႇတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ ဝၢႆးၼႆႉႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈသၽႃးပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈမၢႆမီႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (constitution)။ သၽႃးပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း – မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 24/09/1947 ဝၢႆးၽူႈႁတ်းငၢၼ် ၶဝ်သဵင်ႈၵမ် (တၢႆ) လႆႈ 2 လိူၼ်ပၢႆ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 04/01/1948 မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ တေႃႇ 1962။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ် (ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၸိုင်ႈတႆး)
ၸဝ်ႈၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 30/05/1907 ပီ (ပီၵေႃးၸႃႇ 1249၊ လိူၼ်ၸဵတ်းလွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ ဝၼ်းၽတ်း)
တီႈၵိူတ်ႇ ၼႂ်းႁေႃဝဵင်းမိူင်းပွၼ်
ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၶုၼ်ထီး (ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ်) လႄႈမႁႃတေဝီၸဝ်ႈၼၢင်းၸိင်ႇဢု (ႁေႃႁွင်ႇ)၊
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ၸဝ်ႈသႃႇထုၼ်း (ယႂ်ႇမႃးႁွင်ႉၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း)
ၵိူဝ်းယမ် ပုတ်ႉထသႃသၼႃ
ၼႃႈႁိူၼ်း ၸဝ်ႈၶိၼ်တွင်း (လုၵ်ႈသၢဝ်ၸဝ်ႈၶိၼ်ႇမွင်ႇလႄႈၸဝ်ႈၼၢင်းဢိင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ)
လုၵ်ႈလၢင်း 1. ၸဝ်ႈသုၼၼ်ႇတႃႇ၊ 2. ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇ၊ 3. ၸဝ်ႈၶႆႇၾႃႉ လႄႈ 4. ၸဝ်ႈမျိၼ်ႉၵျီႇ
ၼွၼ်းၽႄး 20/07/1947 ႁူင်းယႃလူင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ
ၵၢၼ်ႁဵၼ်း
လႆႈႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈဢင်ႊၵိသျ်ႉတင်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ တီႈၽူႈမၢႆလူင်ၾၢႆႇတႅပ်းတတ်းသိလ်(တြႃး) တီႈႁေႃမိူင်းပွၼ် မိူဝ်ႈ ဢႃယု တိုၵ်ႉလႆႈ 5 ၶူပ်ႇ (ပီ1912)။ ဢႃယု 7 ပီ လႆႈၵႂႃႇယူႇႁူင်းႁဵၼ်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်တီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး (ပီ 1914) တေႃႇယဝ်ႉၸၼ်ႉ 10 ။ ၶိုၼ်းၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းဢဝ်ပၺ်ၺႃပၢႆးမၢႆမီႈ တီႈဝဵင်းမိတ်ႉထိလႃႇ 6 လိူၼ်ယဝ်ႉ သိုပ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ပလိၵ်ႈသပ်ႊ (Police Training School) တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇထႅင်ႈ။
ဝၢႆးယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းသပ်ႊတီႈဝဵင်းလိုဝ်ႇယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉၽွင်းၾိုၵ်းၵၢၼ် တီႈဝဵင်းဝၢၼ်ႈမွၵ်ႇ (ပမေႃႇ-ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်ယၢမ်းလဵဝ်)။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၶၢႆႉမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းငမ်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၼႆႉ သူင်ၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉလႄႈ ၾၢႆႇပၢႆးမွၼ်းၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလၢႆလၢႆသႅၼ်း သေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈလၢႆးတႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်ႈတူင်ႇဝူင်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆ။ ဢၼ်ၸဝ်ႈသူင်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈလႄႈ ယင်းပိုတ်ႇဝႆႉ ႁွင်ႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ဝႆႉလူးၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမိူင်းပွၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလႆႈၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ႁူင်းယႃ ပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်မီးၵူႇၼွၼ်းတႃႇၵူၼ်းပဵၼ် 60 လင်ၼၼ်ႉ ဝႆႉပၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းမိူင်းပွၼ်လင်ၼိုင်ႈ။
ပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း
လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႅၼ်းပေႃႈၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈ 27/06/1928 ။ ၶုၼ်ဢင်းၵိသျ်ႉၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူဝ်ႈ 1929 လႄႈမွပ်ႈပၼ်ဝႂ်သႃႊၼၢတ်ႉမိူဝ်ႈ 1932 ၼီႈ။ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် ပွၵ်ႈၵမ်း 1 တီႈပၢင်လူင် (ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ) ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 20-28/03/1946 ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈသေ ယင်းလႆႈလၢတ်ႈသပ်းလႅင်း လွင်ႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈလႄႈလၢႆးလဵင်ႉသတ်း ဢၼ်ၶိုတ်းၸၼ်ႉ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်။ မိူဝ်ႈတင်ႈၶွင်ႊသီႊၸဝ်ႈၾႃႉလူင် တီႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းသေ မိူဝ်ႈၶတ်းလိူၵ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ၶွင်ႊသီႊၸဝ်ႈၾႃႉလူင် 7 ၸဝ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ် ၵျူႊလၢႆႊၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပႃး ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ။
ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်ၵမ်း 2 ဢၼ်ပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၵိုၵ်းပိုၼ်း ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ တႆး ၶၢင် ၶျၢင်း တင်း မၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လူၺ်ႈၵၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 12/02/1947 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 07/02/1947 တီႈပၢင်ၵုမ်လႆႈ ၶတ်းလိူၵ်ႈၸုမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း 6 ၵေႃႉ မီးတင်းတႆး ၶၢင်လႄႈ ၶျၢင်း တႃႇတေ ႁပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၸွမ်ႁၢၼ် ဢွင်ႇသၢၼ်း တေၼမ်းႁူဝ်မႃး ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11 ၼၼ်ႉလႂ်၊ မိူဝ်ႈၵေႃႇတင်ႈၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၶွင်ႊသီႊမိူင်းတႆး ၼႂ်းဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဝၼ်းတီႈ 7 ၼၼ်ႉလႂ်၊ မိူဝ်ႈၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ၵူၼ်းမိူင်း သၼ်လွႆၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11 ၼၼ်ႉလႂ်၊ တီႈပၢင်ၵုမ်လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၸွမ်း တင်းသၢမ်တီႈ။
ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်မိူင်းတႆး ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၼႂ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 12/02/1947 ၼၼ်ႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ ဝၢႆးပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ မိူင်းသၼ်လွႆ ၼႂ်းၶွင်ႊသီႊပွင်ၵၢၼ်ၶႃႈလူင်ယႂ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ (မျႅၼ်ႇမႃႇၼႅင်ႇငၢၼ်ႇၽုယိၼ်ႉၶၢၼ်ႇၵွင်ႇၸီႇ)။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 15/02/1947 ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈၽူႈတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ႁဵတ်းတီႈႁေႃယွင်ႁူၺ်ႈဝဵင်းတူၼ်ႈ တီးၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလိူၵ်ႈၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းၶွင်ႊသီႊမိူင်းတႆး (ဝၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ႇမႃးပဵၼ်ၶွင်ႊသီႊမိူင်းတႆး ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ)။ မႃးၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၸဝ်ႈလႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းၶွင်ႊသီႊတွင်ႈထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းသၼ်လွႆထႅင်ႈ သေ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 26 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽွင်းလူင်တီႈၵိူဝ်းၵုမ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းသၼ်လွႆ ဢၼ် ဢမ်ႇမီးႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းၶွင်ႊသီႊပွင်ၵၢၼ်ၶႃႈလူင်ယႂ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊ။ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ်ၽွင်းတႅၼ်း(ၽွင်းၽူႈဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈမႃးႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်း) ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းပွၼ် တႃႇၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈသၽႃး ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 13/05/1947 ။ မိူဝ်ႈသၽႃးပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း လႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶွမ်ႊမိတီႊ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈမၢႆမီႈ ပိူင်ငဝ်းပိုင်းမိူင်းလႄႈလႆႈၶဝ်ႈပႃးတင်းၵေႃၽႄ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႄႈ ၵေႃၽႄၸႄႈမိူင်း ႁူမ်ႈတင်းၵေႃၽႄ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ လူၺ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တင်းသၢမ်တီႈထႅင်ႈ။
မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၸုမ်းၽွင်းလူင်-လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈလုမ်းၽွင်းလူင် (ဢတႂႃၼ်းဝုၼ်ႇ မျႃးယူင်း-ဝၢႆးမႃး ပဵၼ် ဝုၼ်ႇၵျီးမျႃးယူင်း) မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 19 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊပီ 1947 ယၢမ်း 10:37 မူင်း ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇယိုဝ်းၸွမ်း ၵၼ်တင်းၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းသေ ပိူၼ်ႈတင်း 8 ၵေႃႉတၢႆထင်တီႈသေတႃႉ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း လႆႈဝၢတ်ႇၸဵပ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈၵႂႃႇၼွၼ်းၽႄး တီႈႁူင်းယႃ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 20 ယၢမ်း 12:00 မူင်းတဵင်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶၢပ်ႈတူဝ် ၸဝ်ႈ လႆႈဢဝ်ၶိုၼ်ႈမႃးလုမ်းလႃး ၶိုၼ်းတီႈမိူင်းပွၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 08/04/1948 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ တဝ်ႈလုပ်ႇၸဝ်ႈ ဝႅင်ႇပဵၼ်သွင်ပုၼ်ႈသေ ပုၼ်ႈၼိုင်ႈဢဝ်ၽဵတ်ႇၾင်ဝႆႉ တီႈၵုတ်းၸဝ်ႈၾႃႉ ဢၼ်မီးတၢင်းၸၢၼ်းဝဵင်းမိူင်းပွၼ်။ ထႅင်ႈ ပုၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢဝ်ၵႂႃႇၽဵတ်ႇၾင် ဝႆႉတီႈ ဝိမၢၼ်ႇဢႃႇၸႃႇၼီႇ(မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ-တူႇယႄးၵွင်းသိၸ်ႉတီႇပိမၢၼ်ႇ-ဝိမၢၼ်ႇ သိုၵ်းၽူႈႁတ်းႁၢၼ်) ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။
ဝၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈထူပ်းၽေးၼၼ်ႉ လွႆမၢႆ၊ လွႆလၢၼ်ႉ၊ လွႆၵၢၼ်းမႃး လႄႈၶွၵ်ႈၶင်လူင်မိူင်းပွၼ် ၵူၼ်ႇပင်း၊ ၼွင်ၶဵဝ် ႁိမ်းဝဵင်း ၵေႃႈ ၾူၼ်ဢမ်ႇတူၵ်း ၼမ်ႉဢမ်ႇၼွင်းသေ ၶုၼ်ႇဢူၼ်လႅင်ၸၢင်းႁၢင်း၊ သိူဝ်လူင်တူဝ်ၼိုင်ႈၶၢင်းႁွင်ႉ ႁွပ်ႈဝဵင်း ၵၢင်ဝၼ်း ၵၢင်ၶိုၼ်း ဝႃႈၼႆ။
ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇတၢႆဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇယိုဝ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်(မိူၼ်တၢႆဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်)လႄႈၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ဢဝ် ပဵၼ်ဝၼ်း 19 မိူၼ်ၵၼ်၊ ႁွင်ႉဝႃႈဝၼ်းတီႈ 19 (ဝၼ်းဢႃႇၸႃႇၼီႇ) ၼႆ သိုပ်ႇၵၼ်မႃး ၵူႈၶူပ်ႇပဵၼ်ပီလႄႈ တေသိုပ်ႇၵႂႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈလုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ်။
တီႈထင်သဝ်းလႄႈငဝ်းလၢႆးထုင်ႉလိုမ်မိူင်းပွၼ်ၽွင်းၼၼ်ႉ
တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 502 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း၊ ၾၢႆႇဢွၵ်ႇမီးဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ မိူင်းၼၢႆး၊ ၾၢႆႇၸၢၼ်းမီး ဝဵင်ႊသီႇသႅင် ၼွင်မွၼ်၊ ၾၢႆႇတူၵ်း မီး ႁူဝ်ပူင်း၊ ၾၢႆႇႁွင်ႇမီးဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ဝဵင်းလွႆလႅမ် ။ လင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 300 ပၢႆ၊ ႁူဝ်ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်း 5-600။ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းသဵင်ႈမွၵ်ႈ 30,000 ပၢႆ။
ၶေႃႈလူပ်းလိုၼ်း ပိုၼ်းၶုၵ်းထူပ်း တူပ်းၼင်လိၼ် ၶိၼ်ၸ်ႂၸွမ်း တႆးၼွမ်းပိူၼ်ႈႁၢမ်းမိူင်း
ပီၶရိတ်ႉသ် 1561 ၼႄႊထိူဝ်ႊလႅၼ်ႊ (ႁေႃႊလႅၼ်ႊ) တူၵ်းပဵၼ်ၶီႈၶႃႈ သပဵၼ်ႇ ဝီးလျမ်း ဢွပ်ႉၾ် ဢေႃႊရဵၼ်ႉၵျ် (William of Orange) တိုၵ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၻတ်ႉၶျ် တိုၵ်ႉဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃယူႇ။ 10/07/1584 လႆႈထုၵ်ႇၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း သပဵၼ်ႊ ၶဝ်လၵ်ႉလွမ်ၶႃႈႁႅမ်ပႅတ်ႈ။
တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းၵလႃး 500 လၢၼ်ႉ ပၢႆပူၼ်ႉလွတ်ႈၽဝႃႉၸၢတ်ႈၶီႈၶႃႈၼၼ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢိၼ်ႊၻီႊ ယိူဝ်ႊ မႁတ်ႉတမၵၼ်ႊတီႊ လႆႈၼမ်းၼႃႈၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈယင်းပႆႇထိုင်ယိူင်းမၢႆ ဢၼ်ဢဵၼ်းဢၢၼ်းဝႆႉသေ မိူဝ်ႈ 30/01/1948 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵူၼ်းႁူဝ်ၶႅင် ႁုင်းႁႅင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ယိုဝ်းတၢႆပႅတ်ႈ။
ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်။ မၢင်ၵိူဝ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းတႆး ႁူဝ်မႃႇပဵင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ၵွၼ်း ၶေႃ ၼင်ႇၵၼ်သေ လႆႈတၢႆတၢင်မိူင်းတႆးၵႂႃႇ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉႁိုင်ၼၢၼ်းမႃး70 ပီမိူင်းယဝ်ႉ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢွင်ႇသၢၼ်းဢမ်ႇတၢႆၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ သင်ဝႃႈၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းဢမ်ႇၼွၼ်းၽႄး တင်းဢွင်ႇသၢၼ်း ၶဝ် ၸိုင် ဝၢႆးလႆႈၵွၼ်းၶေႃ 1948 မႃးယဝ်ႉ မိူင်းတႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ တေပဵၼ်ႁိုဝ် ။ ယၢမ်းလဵဝ်တေပဵၼ်ႁိုဝ်။
သင်ဝႃႈဝိၺၢၼ်ႇၶႂၼ်ငဝ်း ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းႁူႉႁၼ်ဝႃႈ-မိူင်းတႆးလႆႈထုၵ်ႇမၢၼ်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ပႅတ်ႉလႅၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ် ဢူမ်ဢိုၼ် မႃး (ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1958-1962) ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆၸိုင် ၸွင်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ တေဝူၼ်ႉၼႅင်ၸႂ်သေးလၢႆ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈယုမ်ႇပိူၼ်ႈ ဢိူဝ်ႈငၢႆႈၼၼ်ႉႁိုဝ် ။ ပဵၼ်ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ဢမ်ႇတၢပ်ႈတွပ်ႇယဝ်ႉႁိုဝ်။
ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းပိူၼ်ႈ လႆႈတူၵ်းလူႉတၢႆလူမ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ (ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဝီးလျႅမ်းၶဝ် ၵၼ်ႊတီႊ ၶဝ်) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈၵိုင်ႇတၢင်း လႆႈပိုၼ်ႉပွႆႇသၢႆၸႂ်ယူႇတႄႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ လႆႈပူတ်းပွႆႇထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမႃးယဝ်ႉ၊ တႃႇမိူင်းတႆးႁဝ်းသမ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽူႈႁတ်းငၢၼ် သိုၵ်းႁၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသင်ၶ လႆႈပိုၼ်ႉပႅတ်ႈၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈသၢႆၸႂ် ၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇႁူဝ်သႅၼ် မႃးသေ တႃႉၵေႃႈ ႁဝ်းတိုၵ်ႉပဵၼ် တွင်တူၵ်းတႂ်ႈၼၢမ်ယူႇ။
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း – ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇ မိူင်းပွၼ်ၵေႃႈ မီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ် မီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ-ၸဝ်ႈလႂ်တေသိုပ်ႇပုတ်ႈတိၼ်တၢင်မိုဝ်းသၢႆႈၼီႈပိုၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းလႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းတႅပ်းတတ်းၼႄလႆႈယူႇႁိုဝ်။


text:
ၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ (မၢၼ်ႈ: ကျုံပျော်မြို့နယ်; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kyonpyaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 66.


text:
တႄႇဢဝ် လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႊသ်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၼမ်ႉၵႆႉၼွင်းထူမ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ ၽိုတ်ႇၵိၼ်းၸႂ်ႁႅင်း လႆႈပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးၼမ်ႉယူႇတႃႇသေႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇပဵၼ်လပ်းပဵၼ်ၼွၼ်း တိူဝ်ႉပၢႆးတူဝ်လႄႈပၢႆးၸႂ်။
တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 2/10/2022 မႃး တေႃႇထိုင်ဝၼ်းတီႈ 3 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၼႆႉ ၼမ်ႉသၢႆ လႆလူၼ်ႉၾင်ႇ ၼွင်းထူမ်ႈ ၸွမ်း ၵၢတ်ႇတႃႈလေႃႉ၊ ပွၵ်ႉပုင်းထုၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းတီႈၶူင်ႈ/ယၢၼ်း ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆး ႁၢဝ်ႈႁႅင်းထႅင်ႈသေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢွၼ်ၵၼ်ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၊ ပေႃးယိၼ်းသဵင်ၾူၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈလပ်းၸၢင်ႈၼွၼ်း ဢမ်ႇလႆႈလိုဝ်ႈၸဵမ် ၵၢင်ဝၼ်း/ ၶိုၼ်း ။ လႆႈပႂ်ႉတူၺ်း ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၼမ်ႉယူႇတႃႇသေႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ပေႃးၾူၼ်မႃး ၾႃႉငိုပ်းၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ပဵၼ် ငၢၼ်းသင်ယဝ်ႉ။ ၵၢင်ဝၼ်းၵၢင်ၶိုၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လပ်းပဵၼ်ၼွၼ်းၵၼ် ၵုမ်ႇၼင်ႈပႂ်ႉတူၺ်း ၸွမ်းၼမ်ႉယူႇတႃႇသေႇ ၵူဝ် ၼမ်ႉထူမ်ႈႁႅင်း။ လူဝ်ႇၶၢႆႉၶူဝ်းၶိုၼ်ႈတီႈသုင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵူၼ်းၶၢႆၶူဝ်းၼႂ်းၵၢတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵႃႉပဵၼ်ၶၢႆၵၼ် လႆႈမႆႈ ၸႂ်ၸွမ်းၼမ်ႉၼႆႉယူႇတႃႇသေႇ”- ဝႃႈၼႆ။
ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တၢင်းၾၢႆႇလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႄႈၶႆသင်ပၼ်။ မႄႈၼမ်ႉသၢႆ တိုၼ်ႈ ၵႅပ်ႈ ၵူၼ်းသမ်ႉမႃးပႅတ်ႈယုၵ်းယၵ်းသမ်ႉပေႃးတဵမ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾၢင်ႁၢင်ႈမႄႈၼမ်ႉလူႉ ၊ ပေႃးၾူၼ်တူၵ်းဢိတ်းဢွတ်းၵေႃႈၼမ်ႉထူမ်ႈ -ၸဝ်ႈသူၼ် ပွတ်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
“ယၢမ်းလဵဝ် မၢင်ဢွင်ႈတီႈ ၼမ်ႉပႆႇလူင်း တိုၵ်ႉယိုင်ႈယူႇ။ ပေႃးၾူၼ်မႃးၵေႃႈ ၼမ်ႉၼႆႉ ယိုင်ႈၶိုၼ်ႈတိၵ်းတိၵ်း။ ယူႇတီႈၽူႈမီး ပုၼ်ႈၽွၼ်းတင်းသွင်ၸိုင်းမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႄႈၶႆသင်ပၼ်။ ႁူႉယူႇ ၼမ်ႉသၢႆတိုၼ်ႈ၊ ၵႅပ်ႈ ႁဵတ်းသင် ၶဝ်ဢမ်ႇႁူမ်ႈၵၼ် လၢင်း ၽဵဝ်ႈ ႁႂ်ႈၼမ်ႉလႆလႆႈလီ။ ဢၼ်ၼႃႇၸႂ်ႁႅင်းတႄႉ တၢင်းၵူၼ်းမိူင်းၾင်ႇတႃႇၶီႈလဵၵ်းၼႆႉဢေႃႈ။ ယုၵ်းယၢၵ်းၼႆႉ ၼမ်ပဵၼ်ပေႇၸႂ်။ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃဢၼ်ၼိုင်ႈ ၶမ်ဢိုတ်းၼႂ်းလွတ်ႇၼမ်ႉ၊ ႁွင်ႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ”- ၵူၼ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈ ၼႄၼင်ႇၼႆ။
တီႈၵၢတ်ႇတႃႈလေႃႉလႄႈ ၸွမ်းတီႈၶူင်ႈယၢၼ်းၼႂ်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပူၼ်ႉမႃးၵေႃႈ ၼမ်ႉ ၼွင်းထူမ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်း မွၵ်ႈ 6 ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉထူမ်ႈပွၵ်ႈလႂ် ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ တုၵ်ႉၶ ၸွမ်းၵူႈၵမ်း ယွၼ်ႉလႆႈၶၢႆႉၶူဝ်း၊ လႆႈပတ်း ၽဵဝ်ႈၶီႈၵူမ်ႇငႂ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၵူၼ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၼၢင်းယိင်း ဢႃယု 30 ပၢႆ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ယၢမ်းလဵဝ် တႃႈၶီႈလဵၵ်းၼႆႉ ၼမ်ႉ ထူမ်ႈယူႇသေႇသေႇယဝ်ႉ ပေႃးထူမ်ႈ 1 ပွၵ်ႈ လိၼ်သၢႆးဢိုတ်းၶမ်ၼႂ်းလွတ်ႇၼမ်ႉ၊ ၼႂ်းႁွင်ႈၼမ်ႉ လႆႈၸၢင်ႈပိူၼ်ႈမႃးၶုတ်းပတ်း ၽဵဝ်ႈလၢင်းၸွမ်းတႃႇသေႇ ပေႃးၶုတ်းယဝ်ႉ ပႆႇႁိုင်ၼမ်ႉသမ်ႉမႃးၼွင်းထႅင်ႈ ႁဵတ်းၼႆတိၵ်းတိၵ်းၶႃႈဢေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ယၢပ်ႇ ယဝ်ႉယၢပ်ႇထႅင်ႈ ဢမ်ႇသုတ်းဢမ်ႇဝၢႆး”- ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၵမ်ႈၼမ် ၸိူဝ်းၵႆႉထူပ်းၼမ်ႉထူမ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းတီႈၶူင်ႈယၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆႉၶူဝ်းဝႆႉတီႈသုင်ၵၼ်။ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ရူတ်ႉၵႃး၊ ရူတ်ႉၶိူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈသုင်လႄႈ ၸွမ်းဝတ်ႉ ဝႃးၽႃႇသိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၼမ်။


text:
ၵေႃလၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်း (မၢၼ်ႈ: ကောလင်းမြို့နယ် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kawlin Township ; Shan pronunciation: [Zewaeng Kaulaang]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2] ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵေႃလၢင်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးသေ ပိူင်ႇဝႆႉ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းပိူင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း ယၢၼ် 14 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူၺ်ႇပူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ လူတ်ႉလဵၼ်းၽႂ်း ၵေႃလၢင်း-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ သၢႆလူတ်ႉၵႃး တင်းၼမ်ၵေႃႈ လဵၼ်ႈပၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းသိူဝ်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇၵႆႇၽူႈ သေ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 145,297 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 21,431 သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ႉ 123,866 ၼၼ်ႉတႄႉ ယူႇတီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸၢႆးၼႆႉ မီး 69,782 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယိင်းၼႆႉ မီး 75,515 လႄႈ ၼၢင်းယိင်းတိူဝ်းၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။[3]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 53.
- ↑ "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)
- ↑ (မေႇ 2017) သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပီ 2014၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်း. ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်း.


text:
ၵေႃႉတွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵေႃႉတွင်း (မၢၼ်ႈ: ကော့သောင်းမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kawthaung) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၵုၼ်ပႅၼ်ဝိတူဝ်ႇရိယ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉပၢတ်ႉၶျၢၼ်ႇ ဢၼ်လႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်သၽႃႇဝ ဢၼ်မီးတီႈၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႈ ဢၼ်ၶၼ်ႈၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းပူႇတႂ်း ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တေႃႇထိုင်ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 2000 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (1242 လၵ်း)သေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ တေႃႇထိုင် ၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ၵႆႇယၢၼ် 800 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (497) လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼမ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႉတင်း ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ တင်း ဝဵင်းယၼွင်း မိူင်းထႆး ၼႆႉ မီးဝႆႉ တေႃႇၼႃႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉၽၢႆႇယၼွင်းသေ မူင်ႈတူၺ်း ၵေႃႉတွင်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် လင်ႁိူၼ်း ၸိူဝ်းမီးယူႇၸွမ်း ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉသေ တေလႆႈႁၼ် ၵွင်းလွႆဢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးၽႅဝ်ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၵုၼ်ပႅၼ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ (Cape Bayin Naung) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢိင်လူၺ်ႈ ၵုၼ်ဝွင်းၼိၼ်း လႄႈ ၵုၼ်ဝွင်းဝႃး ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉသေ ၽႃႇသႃႇထႆးဝႃႈ 'ၵေႃႉသွင်' ၼႆသေ မၢၼ်ႈၶဝ်ၸမ်ႉဝႃႈ ၵေႃႉတွင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်ၼႆလႄႈ မီးတွင်ႈပွင်ႇဝႃႈ 'ၵုၼ်သွင်ၵုၼ်' ၼႆယဝ်ႉ။
ႁိမ်းႁွမ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉတိၺွပ်းပႃ တီႈၵိုၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပႃၸိူဝ်းတိၺွပ်းလႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၵႂႃႇၶၢႆတီႈ ယၼွင်း ဢၼ်လႆႈၵႃႈၶၼ်လီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်း မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ မွၼ်း၊ ရၶႅင်ႇ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ ဢိၼ်းတီးယႃး၊ သလူင်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းထႆးၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၵျွင်းၽြႃး၊ ၵွင်းမူး ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ လႄႈ ဝတ်ႉပလီႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆး လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်ဢဝ် လူတ်ႉၶိူင်ႈသေ ၸႂ်ႉပဵၼ် လူတ်ႉၶၢတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵꧣ် လူတ်ႉၵႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၼင်ႇ သိၵ်ႈၶူဝ်ႇလႆၼၼ်ႉသေ ႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉ ပႃႇမႆႉၶဵဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းၼႆႉ ၸွတ်ႈတူဝ်ႈထိုင် ၼွၵ်ႈဝဵင်းသေဢမ်ႇၵႃး ႁွတ်ႈထိုင်ပႃး တိၼ်လွႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွႆသုင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးၽြႃးသေ တီႈတိၼ်လွႆ ဢၼ်ၵႆတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးၵိင်းသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၵုၼ်ပႅၼ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ (ဢွၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝိတူဝ်ႇရိယပႂၢႆႉ)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၸူႈႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင်ဝိတူဝ်ႇရိယ (QUEEN VICTORIA)သေ မီးတႃႈၼိုင်ႈတီႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵေႃႉတွင်းဝိတူဝ်ႇရိယပႂၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငႃးၵုၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႅၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၼႂ်းၼမ်ႉ ၽွင်းလႅတ်ႇမႆႈ သီမၢပ်ႈႁိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၵုၼ်ပႅၼ်ဝိတူဝ်ႇရိယၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵုၼ်ပႅတ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ပႅၼ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဢၼ်ၶႃသုင်၊ ၵိၵ်ႉၵူတ်ႇထတ်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် လႄႈ လုမ်းထတ်းသၢင်ႈၵူၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းသေ တေႃႇၼႃႈတေႃႇ ၵွင်းလိၼ်ၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵုၼ်ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈ မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸုၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ပဵၼ် ၵုၼ်မူၺ်ႇတေႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵုၼ်ဢၼ်မီး ၵွင်းမူးသွင်သူႇ ဢၼ်ၸဝ် မူၺ်ႇတေႃႇထၢတ်ႈတေႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သႂ်ႇဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးလုၵ်ႉတင်းၵေႃႉတွင်းၵႂႃႇ တင်း ၵုၼ်မူၺ်ႇတေႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၶီႇႁိူဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈမဵတ်ႉသေ လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး မီးယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႉတွင်းသေ ပေႃးၵႂႃႇၸူးတီႈ ၵုၼ်သထေး ဢၼ်မီး ႁူင်းလႅမ်းဢၼ်ႇတမၢၼ်ႇၶလၢပ်ႉရီႇသွတ်ႉ (Andaman Club Resort) ၼႆ ပေႃးၶီႇတင်း ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးတေႃႉသူင်ႇၼႆ ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် 10 မဵတ်ႉၼၼ်ႉသေ ပေႃးၶီႇ သပိပူၵ်ႉ (Speed Boat) ၼႆတႄႉ ႁိုဝ်မွၵ်ႈ သၢမ်မဵတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵုၼ်သထေႈလႄႈ ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈၵေႃႉတွင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပေႃးလုၵ်ႉဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီႈႁူၼ်ႁၢင်ႈပယိၼ်ႉၼွင်ႇသေ တူၺ်းၶၢမ်ႈပၢင်လၢႆႇဢၼ်ႇတမၢၼ်ႇၼႆ တေလႆႈႁၼ် ၵုၼ်သထေး ၸႅင်ႈၸႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ႁူင်းလႅမ်းဢၼ်ႇတမၢၼ်ႇၶလၢပ်ႉရီႇသွတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်သထေးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁူင်းလႅမ်းလိုဝ်ႈသဝ်း ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၶိုၵ်ႉတွၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉပၢင်ႇၵွပ်ႉၾ် ဢၼ်မီးလုၵ်း 18 လၵ်း၊ မီးၼွင်လုၺ်းၼမ်ႉတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၼွင်လုၺ်းၼမ်ႉ တႃႇၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈတင်း ပၢႆးပႆႇၺႃႇမေႃမိပ်ႇၾိင်ႈငႄႈသေဢမ်ႇၵႃး မီးပႃး ဢွင်ႈတီႈလဵၼ်ႈႁႅင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၶိူင်ႈၶူဝ်းလဵၼ်ႈၸေးၸုင်ႇ၊ မီးဢွင်ႈႁွင်ႉၽဵင်းၶႃႇရႃႇဢူဝ်ႇၶေႇ လႄႈ ၶပ်ႉၶိုင်ဝႆႉပၼ် ဢွင်ႈတီႈၵိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းလႅမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁူင်းလႅမ်းၸၼ်ႉလၢဝ်ႁႃႈလူင်ႇသေ မီးဝႆႉငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်၊ ႁူင်းငဝ်းတူင်ႉၼႂ်းႁူင်းလႅမ်း၊ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလၢဝ်ထိမ်း လႄႈ သႂ်ႇဝႆႉပၼ် တႄႇလီႇၽူင်း IDD ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်း ယၢၼ်ႁႃႈၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပွၵ်ႉသီႇရိမျႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းၵွင်းလွႆ ဢၼ်မီးႁိမ်းဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသၢမ်လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၵွင်းမူးပိူင်လူင်ၼၼ်ႉတႄႉ တဵၵ်းၶမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်ၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တိၼ်ဢုတ်ႇ ဢၼ်မီးပႅတ်ႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထႃႇပၼႃႇ ၸဵင်ႇပႅတ်ႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး ဢၼ်ၼင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်သုင်သုတ်းတီႈ ၵွင်းလွႆၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး ဢၼ်ၼင်ႇဝႆႉတီႈၼိူဝ် မွၵ်ႇမူဝ်သေ တီႈၼိူဝ်ႁူဝ်ၽြႃးၼၼ်ႉ မီးၼၵႃးမုင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွႆၼၼ်ႉ မုင်ႈတူၺ်းၼႆ တေလႆႈႁၼ် ပႃႇတူၼ်ႈသီႇႁူဝ်ႇ သေ တေလႆႈႁၼ် ပၢင်ႇလၢႆႇဢၼ်ႇမၢၼ်ႇ ဢၼ်သွမ်ႇသွမ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵုၼ်သထေး၊ ၵုၼ်သလူင်ႇ လႄႈ ၵုၼ်ၸႃႇတတ်ႉၵျီး ဢၼ်မီးတီးၵႆၵႆၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈမုင်ႈႁၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။
မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸု[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၵုၼ်တုမ် မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸုၼၼ်ႉ ၵုၼ်တင်းသဵင်ႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 804 ၵုၼ်ၼႆသေတႃႉ မၢင်ၸိူဝ်းလၢမ်းတူၺ်းတႄႉ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃး ၵုၼ် 1000 ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ၵုၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း (KING ISLAND) ၼႆသေ မီး 44000 ႁႅတ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၵုၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်ပႅၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵုၼ်ႁိၼ်ထုၼ်သေ မီးတၢင်းယၢဝ်း မီႇတႃႇဢၢၼ်ႇပၢၵ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ႁၢင်းၼူၵ်ႉၸီႇဝၸူဝ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶဝ် ဢဝ်ၽေႃႇၸၢပ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃသေ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵုၼ်တႃႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၵုၼ်ၵိတ်ႉၸႃႇရၢႆး လႄႈ ၵုၼ်တူဝ်ႇမႄးလ် ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၵုၼ်ႁိၼ်ၶၢဝ်ႇ (ၵျွၵ်ႉၽျူႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢွၵ်ႇႁိၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႉလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းသၢပ်ႇ ၵုၼ်ၵိတ်ႉၸရၢႆး လႄႈ ၵုၼ်သႄးလ်လူဝ်ႇ လိူဝ်သေ ၵုၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း၊ ၵူၼ်ထဝႄႇ လႄႈ တင်း ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ၸိူဝ်းၵိုတ်ႈလိူဝ် တီႈမျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸုၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် သလူင် ဢမ်ႇၼၼ်ႉ ၵျိပ်ႉပၸီႇပၢင်ႇလၢႆႇၶဝ် ယူႇသဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈယူႇသလူင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းသလူင်ႇ ဢၼ်မီးသႃႇၼိူဝ်ႉလမ်ၵမ်ႇ၊ ဢၼ်မီးၶူၼ်ႁူၼ်ယုင်ႈ ဢၼ်လႅင်ႁႅင်ႈ ဢၼ်ၺႃးတၢမ်ႇလႅတ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမလေး ဢၼ်ယူႇသဝ်းမႃးတီႈ ငႃးၵုၼ်မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၶဝ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵႂၢမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶျိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵုၼ်သလူင်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉၵမတ်ႉ လမ်ၼမ်ႉလုၺ်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2004 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပွႆးသလူင်ႇ တီႈ ၵုၼ်လၢၼ်ႇပီႇသေ ပွႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈၽိုၵ်းလွင်ႈလဵင်ႉလူ ပႃငၢဝ်း တီႈၵုၼ်သလူင်ႇ ႁိမ်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်ႇဝႆႉသေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းထွင်ႈတဵဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ တီႈၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ပိုၼ်ႉထၢၼ်မၼ်းၶႅမ်ႉလီဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းသလူင်ႇၶဝ်ၼႆ့ တိၺွပ်းပႃသေ ႁဵတ်းႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းသလူင်ႇမူၼ်ႈၼမ်ႉၼႆႉ တိၺွပ်းပႃသေ ၶၢႆႇၸူးၵူၼ်းသိုဝ်ႉပႃ တီႈယၼွင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းယၢင်ရေႃႇပႃႇၵေႃႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေ ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈဢဝ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၼမ်ႉ တၢင်ႇၶၢႆႇလႆႈ မိူင်းၼွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း တၢင်းၽင်ႇၼမ်ႉ (ၵၢၼ်းၼႃးလၢၼ်း)ၼၼ်ႉ မီးလၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 55.


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 16/11/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ 3 မူင်းၶိုင်ႈ မၢၵ်ႇလူင် တူၵ်းတႅၵ်ႇ ၼႂ်းႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ လင်ၼိုင်ႈ တီႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပွင်ႈ ဢိူင်ႇၼမ်ႉပွင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ႁိူၼ်းယေးၶူဝ်းၶွင် လူႉၵွႆသုမ်းၸွမ်း ဢမ်ႇယွမ်း 100 သႅၼ်ပျႃး လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵူၼ်းႁိူၼ်းယေးမၢတ်ႇၸဵပ်း လူႉတၢႆတႄႉ ဢမ်ႇမီး။
ပီႈၼွင်ႉၸမ်ၸႂ် ၸဝ်ႈႁိူၼ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၸႂ်ႈၶႃႈဢေႃႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇလူင် မႃးတူၵ်း သႂ်ႇ မၢၵ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတၢင်းလႂ်သေ ယိုဝ်းမႃးတႄႉဢမ်ႇႁူႉ။ ႁိူၼ်းယေးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းဢုတ်ႇ 3 ၸၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁိူၼ်းယေး လူႉၵွႆတင်းၼမ်။ ၶူဝ်းႁိူၼ်းယေး၊ မၢၼ်ႇႁူးလႅင်း၊ ၽၵ်းတူႁိူၼ်း၊ လဵၵ်းမုင်းႁိူၼ်း လႄႈ ရူတ်ႉၵႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပေႃးသွၼ်ႇၼပ်ႉၶၢၼ်ငိုၼ်းၸိုင် တေဢမ်ႇယွမ်း 100 သႅၼ်ပျႃး ၼႆႉၶႃႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းႁိူၼ်း တိုၵ်ႉၼွၼ်းဝႆႉ 7 ၵေႃႉ။ ၸၢၵ်ႇမၢၼ်ႇႁိူၼ်း သဵၼ်တိူဝ်ႉသႂ်ႇ လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇ ။ လွင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ လွင်ႈလူႉတၢႆၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး”- ဝႃႈၼႆ။
ႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ဢၼ်လႆႈလူႉသုမ်း ယွၼ်ႉမၢၵ်ႇလူင်တူၵ်းတႅၵ်ႇၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽၵ်းတူႁိူၼ်း လူႉၵွႆ/ ပွင်ႇ 5-6 ဢၼ်၊ မၢၼ်ႇ ႁူးလႅင်း လူႉၵွႆ ဢမ်ႇယွမ်း 10 ဢၼ်၊ လဵၵ်းမုင်းႁိူၼ်း၊ တိူမ်းႁိူၼ်း၊ ၽႃႁိူၼ်းယေး ၸိူဝ်း ၼႆႉ ပွင်ႇလူႉၵွႆတင်းၼမ်။
ႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလင်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈႁူဝ်ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပွင်ႈ တိတ်းၸပ်းဝႆႉတင်းႁူင်းပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
“ႁဝ်းၶႃႈ ထၢင်ႇတႄႉ မၢၵ်ႇလူင်ၼႆႉ ပိူၼ်ႈတေယိူင်းၸူး ႁူင်းပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉႁိမ်းၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇတူၵ်းသႂ်ႇ တီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ တေပူၼ်ႉမႃးတူၵ်းသႂ်ႇႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ။ မၢၵ်ႇ ဢၼ်မႃးတူၵ်းတႅၵ်ႇၼႆႉ မီးၵူၼ်းသေၸုမ်းၸုမ်းယိုဝ်းမႃးၵူၺ်း။ လွင်ႈဝႃႈ မႃးႁၢင်ႈၵၢင်ဝႆႉၼႂ်းႁိူၼ်းယေး ၸိူင်ႉၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇ ပဵၼ်လႆႈၶႃႈ”- ပီႈၼွင်ႉၸမ်ၸႂ် ၸဝ်ႈႁိူၼ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉမိုဝ်းၽႂ် ၸုမ်းလႂ် ယိုဝ်းမႃးတႄႉ ဢမ်ႇႁူႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ယူႇတီႈၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉမႃးၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း လွင်ႈပိူင်ပဵၼ်မၼ်းဝႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။
ပူၼ်ႉမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 2-3 ဝၼ်းၼႆႉ ယူႇတီႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပၼ်ၾၢင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးဢမ်ႇပေႃးလီ ၼႆသေ ၸႂ်ႉပိၵ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပွင်ႈ ဝႆႉ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်တႄႉ ပႆႇမီး ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။


text:
ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ဝဵင်း (မိူင်းၶၢင်)
ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ (မၢၼ်ႈ: ဟိုပင်မြို့, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Hopin) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽေသေ ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးတီႈပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သၢႆတၢင်း ရူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ - ၸႄႈၼႃးသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆ ၵႆယၢၼ် ၇၄၅ လၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၼွင်မႄႈမၢႆႈ ၵႆယၢၼ် ၂၇ လၵ်းယဝ်ႉ။ [2]
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်သီႇပေႃႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မွၵ်ႈ ၆၀ ၼႆႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼိူဝ် ၶုၼ်ၵွၼ်းဝဵင်း ဢၼ်ၵွၼ်းဝဵင်းမိူင်းယၢင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းယၢင်းသေ မႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵမ်ႉၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႇၼႃးယဝ်ႉ။ ၶုတ်းၶမ်း၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉ၊ ၵႂႃႇၶုတ်းသႅင် တီႈ ၽႃၵၢၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၵၢၼ်မႆႉဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁဵတ်းသေ ဢဝ်မႆႉ ၸိူဝ်းတီႈ ထုင်ႉဢိၼ်းတေႃႇၵျီႈ၊ တီႈထုင်ႉၼွင်ပူဝ် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်မႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇတင်းရူတ်ႉလဵၼ်းသေ သူင်ႇၸူး တႃႈၼမ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 မီး မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၄၈,၆၉၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။[1]မီးဝႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆးလူင်၊ တႆးလူင်၊ မၢၼ်ႈ၊ ၶၢင်၊ ၵတူး၊ ၶႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉတီႈထုင်ႉပဵၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ သၼ်လွႆၵမ်ႉၵေႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ သၼ်လွႆၼမ်ႉမူၼ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၼမ်ႉယၢင်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ လႆၸူးၽၢႆႇႁွင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်း တၢင်းရူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်လူင်းတူင်ႈ တီႈထုင်ႈဢိၼ်းတေႃႇၵျီး ၸူးၽႃၵၢၼ်ႉ၊ လုၵ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၶမ်းတီႈ ၼၼ်ႉ တၢင်းၵႃးပွင်ႇထိုင်ႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်လူင်းတူင်ႈ ၽႄတၢင်းၵႂႃႇသေ ၵႂႃႇၽႅဝ်ထိုင် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၽင်ႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ သၢင်ႇၽူဝ်ႇတေႃႇပေႃးထိုင် ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇ ဢၼ်မီးတီႈသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢင်းရူတ်ႉၵႃးပွင်ႇထိုင်ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလီလၢဝ်းလႄႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်း ယၢၼ် ၈ လၵ်းၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉဢုၼ်ႇ ယႂႃႇတိတ်ႉၵလေးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း ယၢၼ် ၈ လၵ်းၼၼ်ႉ မီး ႁူင်းၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉၸႂ်ႉႁႅင်းၼမ်ႉ (၁.၂၅ မႅၵ်ႇၵႃႇဝတ်ႉ)ယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢိၼ်းတေႃႇၵျီးၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီး ႁူဝ်ပၢင်ႇသေ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈလွႆႈယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇမွၵ်ႈ ၃၀ လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ 1.0 1.1 (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၄၉.
- ↑ Indawgyi Lake Wildlife Sanctuary. Ministry of Ecotourism. Archived from the original on 2006-03-25။ Retrieved on 2008-12-25။


text:
ၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ (မၢၼ်ႈ: ကန့်ဘလူမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kanbalu ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [Kaanpalu]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၵႅင်း-ၸႄႈၼႃး ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ယၢၼ် 46 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး လႄႈ ဝၢၼ်ႈသီႇသူင်ႇၵျီး။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ႁွင်ႈတွင်းယူႇ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၼမ်ႉၵဵဝ်။ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ လႄႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈလဵၵ်ႉယႂ်ႇ လႄႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽၢႆႇလူတ်ႉလဵၼ်းၶဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁူဝ်လူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈလူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ ႁူင်းယႃ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ မီးပႃးဝႆႉယဝ်ႉ။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ မီးဝႆႉ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ လႄႈ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆႉၼႂ်း ပႃႇထိူၼ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇတဝ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးမီး။ ၵၢၼ်မႆႉ (ပွတ်းမႆႉ မွၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း) ၼၼ်ႉၵူၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ။ တီႈထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆ့ မီး 1536 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 73521 သေ မွၵ်ႈ 13585 ၼႆႉ ပဵၼ် မၢၼ်ႈမုတ်ႇသလိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆ့ လင်ႁိူၼ်းမီး မွၵ်ႈ 600 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မွၵ်ႈ 3000 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ မျေႇတူး၊ သႃးၵူင်း၊ သႃးၵၢႆး၊ ထူးၵျီး၊ ဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ၶျိၼ်ႇမျိတ်ႉၵျိၼ်း၊ ၵျီႇၸု လႄႈ ငႃးယႃႇၼႄး၊ တပႂႅတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈမုတ်ႇသလိၼ်ႇ ယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၵူႇၵျီး ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းမျေႇတူးၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းသေ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သီႇၼႆ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႅင်တႅင် ၸိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ၊ ဢုၼ်၊ ထၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈ ဢွၵ်ႇထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်ႈဝႃႈတႄႉ ထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုတိုၵ်ႉၼုမ်ႇႁႅင်းလႄႈ ပႆႇထုၵ်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆၼမ်ႉၵႃႇပူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆၸႂ်တႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပိူဝ်ႇ တင်းဢၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။ လႆႈဢိင်ၽၢႆႇၼၼ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။[1]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (1)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ (355)


text:
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၸွမ်းၵၼ် လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႈသၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်းၵၼ်မႃးၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိင်ႉလႅၼ်တေႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်းလၢႆမႃးလူၺ်ႈ လပ်းမွတ်ႇပႅတ်ႈ ပိုၼ်းပဵၼ် တေႉမီးတေႉသေ ၶူင်တႅမ်ႈပိုၼ်းပႅတ်ႉပိုၼ်းပွမ်ပူင်သွၼ်ပိုၼ်ၽႄႈ သုမ်ႇငုမ်းၵုမ်းႁူမ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမႃး ႁႂ်ႈပေႃး ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ – ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈၵေးၸူးဢၼ်တိုၵ်းဢဝ်ပၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ။ ၼွၵ်ႈလိူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းႁူဝ်တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၸုမ်းလႂ် ၵႅတ်ႇၶႄႁေႉၵင်ႈပၼ် ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ – ၶဝ်ၶိုင်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸပ်းႁူၸပ်းတႃလူင်မႃးယဝ်ႉ ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ပိုၼ်းပဵၼ်တေႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်။ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်းလိုပ်ႈပႅတ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် လႆႈထွႆႈလႆႈႁူၼ် ပၢႆႈမူ ပၢႆႈမႃ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်း ၵွပ်ႇၵူႈဢဝ်ပၼ် လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလွင်ႈဝႃႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ ဢမေႊရိၵၼ်ႊ တေႁူမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ (Atlantic) သေယဝ်ႉ ဢဝ်ၼၼ်ႉ ဝၵ်ႉပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလီ မွၵ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ၼႂ်းပီ 1941 လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႊ 14 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသၢႆငၢႆဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉသေ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢမေႊရိၵၼ်ႊလႄႈ ၸွမ်ၽွင်းမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁူမ်ႈပိုတ်ႇဢွၵ်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽိုၼ်ၼိုင်ႈ ။ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢၼ် ၼၼ်ႉ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လိုဝ်းလင်ႁိၵ်ႈဝႃႈ ( Atlantic Charter )ၼႆယဝ်ႉ။သိုၵ်း Nazi Germany ၼႆႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းလေႃႇတိုၵ်း မိူင်းၵလဵၵ်ႈ ယူႇယႅၼ်ႈယႅၼ်ႈသေ တေဝႃႈမိူင်း ၾရင်ႇသဵတ်ႈၼႆၵေႃႈ ၽႅဝ်ဝႆႉတႂ်ႈမိုဝ်းၶဝ်ၵျႃႊမၼ်ႊယဝ်ႉ။ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ တႄႉၵေႃႈ ပႆႇပႃႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ လူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ဢမေႊရိၵၼ်ႊ ဢိၵ်ႇပႃး မိူင်းဢူၺ်းလီမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၽိူဝ်ႇယိုၼ်ႈမိုဝ်းယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈ ၵေႃႈ ၸင်ႇၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း Atlantic ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်းတေပႃးယူႇမွၵ်ႈပႅတ်ႈၶေႃႈ။
1. ဢိင်းၵလိၵ်ႈလႄႈ ဢမေႊရိၵၼ်ႊ ၼႆႉ ၽႂ်လႂ်တေဢမ်ႇလႆႈၶႂၢၵ်ႈလႅၼ်လိၼ်ထႅင်ႈ
2.မိူဝ်ႈယၢမ်းၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈလႅၼ်ႈလိၼ်ၼၼ်ႉတေလႆႈႁပ်ႉႁဵတ်းၸွမ်း ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ
3. ၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈတေႁႂ်ႈလႆႈမီး သုၼ်ႇၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃႈလႄႈ သုၼ်ႇပူင်ပၢႆးႁင်းၶေႃ
4.တေလႆႈလူတ်းယွၼ်ႇ လွင်ႈႁၢမ်ႈႁေႉၸွမ်းသၢႆ တၢင်းသိုဝ်ႉၶၢႆ ၵႃႉၵူးတေႃႇၵၼ်
5. တေႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်မီး လွင်ႈႁူမ်ႈသၢင်ႈၸွမ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၸွမ်းၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ ႁုၼ်ႈမုၼ်း ၵုမ်ႇလုမ်ႈၼင်ႇၵၼ်
6. ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတူၵ်းလူင်းၸွမ်းၼႆႉ တေလႆႈႁူမ်ႈသၢင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးလုမ်ႈၾႃႉဢၼ်မႂ်ႇ လႄႈ လွတ်ႈၵၢင်းတၢင်းၵူဝ်ႁေ
7.ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈတူၵ်းလူင်းၸွမ်းၼႆႉ တေလႆႈႁူမ်ႈသၢင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ထၢင်ႇႁၢင်ႈၸွမ်းၼႂ်းၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ
8.ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်တေႃႇပိူၼ်ႈ တေလႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈသေယဝ်ႉ ဝၢႆးပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉယႃႇ တေလႆႈပူတ်းယႃႉပႅတ်ႈ လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ဢမေႊရိၵၼ်ႊလႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ထိုင်မႃးၼႂ်းလိူၼ် သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊ 24 ဝၼ်း ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢူၺ်းလီၶဝ် သမ်ႉယွမ်းႁပ်ႉယိုၼ်ယၼ်ၸွမ်းထႅင်ႈ။ ၽိူဝ်ႇထိုင်ပီ 1942 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ 1 ဝၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇ သၢၼ်ၶတ်းႁေႉၵင်ႈ ဝႃႇတ ၽႅတ်ႉသိတ်ႉၶွင်ႁိတ်ႊတလႃႊ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈလူင် ၼႃႇသီႇၵျႃႇမၼီႇၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆသေ ၸိုင်ႈမိူင်းၶိုင်ႈၼမ်ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸင်ႇတၵ်းႁူမ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉမႃးၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ပေႃးၼႆ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ Atlantic ၼႆႉ ၸွင်ႇသမ်ႉၵဵဝ်ႇတင်းၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၊ မိူင်းၵလႃး၊ မိူင်းၶႄႇ၊ မလေးသျႃးၶဝ် ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃႊၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉႁိုဝ်ၼႆ ၽိူဝ်ႇမီးၵႂၢမ်းထၢမ် – ရူဝ်ႊပတ်ႊဢီႊသျႃႊဝုတ်ႊ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈပၼ် ၽိုၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ရူသ်ႊသပႅၵ်ႊၼၼ်ႉ တွပ်ႇဝႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ – ပိူဝ်ႈတႃႇပၢင်တိုၵ်း ဢၼ်ထိုင်တီႈငဝ်းလၢႆး ယွမ်း ႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈၸွႆႈ ဢမေႊရိၵၼ်ႊသေ ၸင်ႇၸၢင်ႈဢွင်ႇပေႉလႆႈၼၼ်ႉ လၢႆး ရူသ်ႊသပႅၵ်ႊၵႄႈလိတ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈမိ ပ်ႈဢီးတေႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ တေႉယူႇ။ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၶူဝ်ႊလူဝ်ႊၼီႊ ၸိူဝ်းမီးတႂ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ယုၵ်ႉလိူၵ်ႈဝႆႉတေႃႇထိုင်ပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈယူႇ ဝႃႈၼႆၶႃႈၼႃ။ တီႈပွင်ႇထွႆႈၵႂၢမ်းတႄႉ ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉယႃႇတႄႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ တၵ်းလႆႈပွႆႇၽႃႈ ဢၢပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း ၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်း ပဵၼ်ၶူဝ်ႊလူဝ်ႊၼီႊတႂ်ႈမိုဝ်းမၼ်းၼၼ်ႉယူႇၶႂ်ႈဝႃႈၼႆ ။
ၵွပ်ႈၼႆ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႆႈမႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢွင်ႇသၢၼ်းဢဝ်ပၼ် ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈယွၼ်ႉတပ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၵ်းၵိၼ် ပေႉပုၼ်ႈတေႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႁေလႆႈမႃး။ ဢိင်ၼိူဝ်သၢႆငၢႆၸိုင်ႈမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၵပ်ႉၵိၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇယူႇလွတ်ႈလူမ်ၸႂ်မၼ်းသေလႄႈ ၸင်ႇတၵ်းလႆႈၽႃႈပွႆႇပၼ် ၶိုၼ်းၵူၺ်း။တေႃႈၼႆႉၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ Atlantic ၶေႃႈထိသွင် ပႃးဝႆႉဝႃႈ မိူဝ်ႈယၢမ်းၶိုၼ်း မၵ်းမၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၼႆႉ တေလႆႈႁဵတ်း ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈၵၢင်ၸႂ် ပိုၼ်ႉတီႈၵူၺ်း ဝႃႈၼႆဝႆႉလႄႈ မိူဝ်ႈယၢမ်းပၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈပၼ်တႃႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈပၼ်တႃႇမၢၼ်ႈၶိူဝ်းလဵဝ်။ တိုၼ်းဝႃႈပၼ်ပႃး မိူင်းတႆး မိူင်းယၢင်းလႅင် ၶိူဝ်းတႆး ၶိူဝ်းယၢင်းလႅင်လႄႈ တၢင်ႇၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢွင်ႇသၢၼ်းၶႂ်ႈလႆႈပႃးမိူင်းတႆး မိူင်းယၢင်းလႅင် သၼ်လွႆၶၢင် သၼ်လွႆၶျၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇတုၵ်းယွၼ်းထိုင်တီႈ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ ပဵၼ်သွင်ပွၵ်ႈ။ထိုင်တီႈ ဢမ်ႇလႆႈလႃးလႃး ၸင်ႇမႃးတူၵ်းလူင်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်သေ ႁူမ်ႈဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၸွမ်းၵၼ် – ၼႆလႄႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းႁူမ်ႈပူၺ်ႈ ၶွင်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁူမ်ႈပိူင်ႇၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸူဝ်ႈၵႃႈႁဝ်းပႆႇလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၸူဝ်ႈၵႃႈႁဝ်းတိုၵ်ႉလႆႈယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပၼ်ၸင်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉတႄႉ မိူၼ်တင်းႁဝ်းလႅၼ်ၶိုၼ်းမွတ်ႇၶိုၼ်း ပိုၼ်းပဵၼ်တေႉမီးတေႉ ႁဝ်းၵူၺ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယွၼ်းတေႃႉတႆႇပၢႆးၼႄၵၼ်မွၵ်ႈၼႆႉသေ ႁႂ်ႈလႆႈၶွတ်ႈယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းတီႈၼႆႈၵွၼ်ႇၶႃႈ မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ။


text:
ၼမ်ႉတိုၵ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း (IPA: [na᷇m tɯ́k]); (မၢၼ်ႈ: နမ့်တစ်မြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Namtit), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Namtuek]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။[1] ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်းယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လၢႆးပၵ်းသဝ်းဢွင်ႈတီႈဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၼ်တေႃႉသူင်ႇလႄႈပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တီႈၼႂ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Map of Shan State. Archived from the original on 2012-03-14။ Retrieved on 2017-12-18။


text:
သၽႃႇဝ ၾိင်ႈပိူင်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ် လႄႈယူႇၼႂ်း ပၢၼ် သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်မေႃး ဢိၵ်ႇတင်းထုၵ်ႇၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် ၽႂ်ၵေႃႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းယူႇယဵၼ်ပဵၼ်သုၶ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းၶမ်းမၢၵ်ႈၼမ် ဢမ်ႇမီးရူတ်ႉမီးၵႃးၶီႇ ဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လႆႈယူႇႁိူၼ်းၶႃးဢွၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈၵူႈလႆႈယိုမ် ဢမ်ႇလႆႈယွၼ်းပိူၼ်ႈၵိၼ် မီးၼႃႈတီႈၵၢၼ်ငၢၼ်းႁဵတ်း မီးၵိၼ်မီးယူႇၵႂႃႇဝၼ်းဝၼ်း ဢမ်ႇၸဵပ်းဢမ်ႇမႆႈ ဢမ်ႇၶႆႈဢမ်ႇၼၢဝ်ၵေႃႈလႆႈဝႃႈမီးသူးလၢပ်ႈလီယဝ်ႉ။
တႆးႁဝ်းယိင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးလိူင်ႈမီးလၢဝ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽိတ်းၽႂ် ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းသူင်ၽရႃႉၸဝ်ႈၽရႃႉထမ်း(ၽြႃးတြႃး) ၵူၼ်းၶိူဝ်းမီးၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇ မေႃဢီးလူပိူၼ်ႈ ၸႂ်ၵတ်းၸႂ်ယဵၼ်လႄႈ “ပိူၼ်ႈယဵပ်ႇႁူဝ်ႁဝ်း ႁဝ်းယဵပ်ႇႁူဝ်ယႃႈ” ၼႆၵွႆး ဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးၶႅၼ်ႉမီးတႅၼ်းတေႃႇၽႂ် ထုၵ်ႇပိူၼ်ႈႁႃလွင်ႈႁႃတၢင်း ပၢၼ်းၽိတ်းၵေႃႈ ယူၵ်ႉယၢႆႉၶၢႆႉပၢႆႈ ပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်သေ လူင်းမႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈ တင်ႈမိူင်း ယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈလဵဝ်။
တေႃႈၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ယင်းသိုပ်ႇပၢႆႈလူင်းၶဝ်ႈမိူင်းထႆးဢမ်ႇယိုတ်းဢမ်ႇယင်ႉ လူၺ်ႈၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵေႃႈလီ တင်းဢဵၼ်းဢၢၼ်းၵၢၼ်ယူႇယင်ႉယိုၼ်း ႁွမ်ငိုၼ်းႁွမ်ၶမ်း မိူဝ်ႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်းၵေႃႈသိုဝ်ႉတီႈသိုဝ်ႉၼႃးပိူဝ်ႈပၵ်းလၵ်း ပၵ်းထၢၼ် ၾင်ႁူၵ်ႉႁႄႇလုၵ်ႈလၢၼ် သိုပ်ႇၵႂႃႇ တေႃႇပၢၼ်ၸူဝ်ႈၵူၼ်း။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈမိူင်းထႆးပဵၼ်မိူင်းၵတ်းယဵၼ် ပဵၼ်မိူင်းၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈပိူင်ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (မိူင်းတီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊ) ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၵၼ် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထုၵ်ႇလူလၢႆၵၼ်ႉၸၼ် ဢမ်ႇမီးၽႂ်တေမႃးပွင်ႁၢႆႉ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်း မီးသိူဝ် ၽၢၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉမီးၵေႃႈလီ ယူႇလီၼွၼ်းလပ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵတ်းယဵၼ်ႁိၼ်ႉၼွၼ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းမီးၶိုဝ်ႇမီးပႄ ၽႂ်ဢမ်ႇလႃႈလီ တေၶႂ်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉသင်ၽႂ်ၵေႃႈႁဵတ်းလႆႈမိူၼ်ၵမ်ႈၸႂ် ၵွပ်ႈၼႆပေႃးမႃးတႅၵ်ႈတင်းမိူင်းတႆးၸိုင် လႆႈဝႃႈမိူင်းထႆးပဵၼ်မိူင်း ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇလူင်ယဝ်ႉတႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းၶဝ်။
ၵူၼ်းတႆးတင်းဢၼ်ပၵ်းလၵ်းပၵ်းထၢၼ်ယူႇသဝ်းမႃးလႄႈတင်းဢၼ်မီးဝႂ်သီၾႃႉ သီၶဵဝ်ၶွပ်ႇလႅင် သီမၢၵ်ႇၶိူဝ် သီၶွင်ႇ သီၶၢဝ်(ႁူဝ်သုၼ်) ယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸိူဝ်းယိပ်းတိုဝ်းၽၢတ်းသပွတ်ႇ ဝီႊသႃႊ (ဝႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်) ၶဝ်ႈမႃးယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ႁူမ်ႈတင်းယူႇၵဝ်ႇမႃးမႂ်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်းမွၵ်ႈ 2 လၢၼ်ႉ။ ႁူဝ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၾိင်ႈယူႇၵိၼ် ၾိင်ႈငႄႈ ႁိတ်ႈႁွႆးၵူႈလွင်ႈၵူႈပိူင်မိူၼ်ယူႇမိူင်းတႆး ဢမ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ႈဝႃႇ ဢွၵ်ႇဝႃႇ လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း ပီမႂ်ႇတႆး လိူၼ်သၢမ် လိူၼ်သီႇမူၼ်း လိူၼ်ႁႃႈသင်ၶၢၼ်(သၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သၢင်ႇလွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉတိုဝ်းၵမ် ထိုဝ်ယမ်မိူၼ်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵူႈလွင်ႈၵူႈပိူင်။ လိူဝ်သေဝႃႈၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်းမၢင်ဢၼ်တေပိူင်ႈပႅၵ်ႇဢိတ်းဢီႈၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈပၼ်ႁႃ လူင်တႃႇၶဝ်။
မိူင်းတႆးၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈမီးၵွင်ၵူၼ်ႈယၢဝ်းၼိုင်ႈသိူင်း ပီႈၼွင်ႉတႆးၸိူဝ်းမႃးယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးသမ်ႉ ၼိုင်ႈၸုမ်းမီးၼိုင်ႈသိူင်း မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉၵွႆး ႁၢၼ်ႉၵႃႉၶၢႆၵွင်မွင်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ “ၼႃႈဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ ၵွင်မွင်းဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉတီႈႁၢၼ်ႉ 5-6 သိူင်း ၶၢႆမူတ်းသဵင်ႈ ယင်းဢမ်ႇပေႃး။ ၶႃႈသင်ႇဝႆႉၼႂ်းမိူင်းတႆး 10 သိူင်း ဢမ်ႇတၼ်းမႃးၶိုတ်းဢွၵ်ႇဝႃႇပီၼႆႉ သင်မီးထႅင်ႈၵေႃႈတေၶၢႆလႆႈထႅင်ႈယူႇ ပေႃးဝၢႆးပီမႂ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ တေမႃးထိုင်ၶၢဝ်းငၢၼ်း(ပွႆး)သၢင်ႇလွင်းယဝ်ႉလႄႈ တေလႅပ်ႈလႆႈသင်ႇၽိူမ်ႉဝႆႉထႅင်ႈယူႇ” – ဝႃႈၼႆ။
မၢင်ၵေႃႉၵေႃႈဝႃႈ တႆးဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း သူင်ၵိၼ်သူင်တၢၼ်း ၸတ်းငၢၼ်း(ႁဵတ်းပွႆး)ၵွႆး ၵုမ်ႇမိုင်ႉ ႁဵတ်းငၢၼ်း (ပွႆး) ပေႃးၽၢၼ် ၼႆသေ သႄႉသွမ်းၵေႃႈမီး ၵိုင်ႇတင်းပိူၼ်ႈမႃးလိုပ်ႈလမ်းပေႉၵိၼ်ႁဝ်း ၶီႇၼဵၵ်း တဵၵ်းတဵင်ႁဝ်း ႁိမ်ဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း ထိုင်ပေႃးၽၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵွတ်းမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉဝႃႈၼႆၵေႃႈမီး။
ၵွႆးၵႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇငၢႆႈမိူၼ်သူပ်းလၢတ်ႈလၢႆ ပေႃးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇမီး ၽူႈၼမ်းလီဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ဢွၼ်ႁဵတ်းဢွၼ်သၢင်ႈ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းယိူင်းမၢႆ တင်းၼမ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ဢမ်ႇမုင်ႈႁၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းတေပဵၼ်တေထိုင်လႆႈၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈတေၶႂ်ႈၸွမ်း ။ၼႂ်းတႆးၵွႆးပေႃးမီးလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇ ၵၼ် ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် ၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ် ၵိတ်ႇၶႂၢင်ၶတ်းၶႃၵၼ် ၶႃႈႁႅမ်ၵၼ်ယူႇၸိူင်ႉၼႆ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း သူၼ်ၸႂ် ။တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယုမ်ႇယမ် ။ၾၢႆႇလႂ်ၵေႃႉလႂ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၽႂ်ၵေႃႉလႂ် ၸုမ်းလႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႄႉၼႆ ၵူၼ်းမိူင်း တေဢဝ်သင်မႃးတႅၵ်ႈထတ်းလႆႈ ။ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ် ပၼ်ႁႃ လူင်ၼႂ်းတႆးလႄႈၸင်ႇဝႃႈ ႁဵၵ်ႈႁွင်ႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်မႃး လၢႆသိပ်းပီ လၢႆသိုပ်ႇလၢႆပၢၼ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉ ပဵၼ်ၼင်ႇၼႆ။
ယွၼ်ႉၼႆၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႆႉမီးလူၺ်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းပွႆး ၼၼ်ႉၵွႆး။ ပေႃးမီးငၢၼ်း (ပွႆး) ဢမ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ပွႆးပီမႂ်ႇ ပွႆးသၢင်ႇလွင်း သင်ၶၢၼ်(သၢင်းၵျၢၼ်ႇ) လိူၼ်ႁႃႈ ဢွၵ်ႇဝႃႇ လႄႈၵၢၼ်ၵိၼ်လူႇလူႉတၢႆၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းတႆး တိုၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်ၸွႆႈၵၼ်ၽွမ်ႉၵၼ်မႃးယူႇတႃႇသေႇ။ ၵွႆးၵႃႈပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၸိုင် မႃးၼင်ႈဢုပ်ႇၵၼ် ၵေႃႈ လႆႈထဵင်မေႃးၵၼ်ယဝ်ႉ ။ ဢမ်ႇဝႃႈလၵ်းၼမ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ် လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈၵူႈလွင်ႈတေၶဝ်ႈၵၼ်မႅၼ်ႈၵၼ် ဢမ်ႇငၢႆႈ ၽွမ်ႉၵၼ်လႆႈၵေႃႈဢမ်ႇႁိုင် ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်။ ပဵၼ်ၼႆမႃးလၢႆပၢၼ်တေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။ ၸိူဝ်းၼႆႉၵွပ်ႈသင် ယွၼ်ႉသင် ၸိူင်ႁိုဝ်ၼႆ ၽူႈၼမ်းၶဝ်ထုၵ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်ၼႆ ဝူၼ်ႉလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉႁႃၶေႃႈတွပ်ႇလႆႈလူးၵွၼ်ႇ။
မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ် တေထိုင် ပွႆးပီမႂ်ႇတႆးယဝ်ႉၼႆလႄႈ လၢႆလၢႆၵေႃႉၼႅတ်ႈႁႃၶူဝ်းၼုင်ႈမႂ်ႇႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်း မႃးသႂ်ႇမႃးၼုင်ႈ တႃႇၶဝ်ႈပွႆး ပီမႂ်ႇတႆး။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈၾိုၵ်းၾွၼ်ႉတၢင်းၵႃႈတၢင်းဝႅၼ်တႃႇလႆႈၼႄၼမ်ႉတိၼ် လၢႆးမိုဝ်းတၢင်းၵႃႈတူဝ်ၵဝ်ႇၸုမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃးၵႃႈၼႄၼႂ်းပွႆးပီမႂ်ႇ။ ၸိူဝ်းမေႃၵႂၢမ်းၶဝ်ၵေႃႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၵႂႃႇ ႁွင်ႉ ၽဵင်းၵႂၢမ်းသဵင်လီသဵင်ဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇမူၼ်ႈၸႂ်ပိူၼ်ႈၼႂ်း ပွႆး။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈပႂ်ႉသႄႉပႂ်ႉၼႄး ၵူၼ်းသူင် ပွႆး ဝႃႈႁဵတ်းႁႃၵိၼ် လၢႆလွင်ႈလၢႆယၢင်ႇ။
သဵင်ၵွင်ယွၼ်ႈတီႈလႂ်ၵေႃႈၵူၼ်းၶွၼ်ႈၵၼ်တီႈၼၼ်ႉ သဵင်ၵွင်ႈလင်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းၽူင့် တႅၵ်ႇယၢႆႈ တီႈၼၼ်ႉ ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉယင်းတေမီးပႃးတင်းၵူၼ်းဝၢတ်ႇၵူၼ်းၸဵပ်းလူမ်ႉတၢႆ ၶူဝ်းႁိူၼ်းၶူဝ်းယေး လူႉသေႁၢႆ (သုမ်း) ၸွမ်းထႅင်ႈ လူးၵွၼ်ႇ။