text:
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:လွင်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိၵ်ႈသႅၼ်သမ်ႇ ဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်တႅမ်ႈသႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ ပိူင်တႅမ်ႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝီႇၶီႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးငၢႆႈၸႂ် တႃႇႁူမ်ႈၵၼ်တႅမ်ႈၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်ၼႆ့ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈယၢမ်းမူင်းၽႂ်မၼ်းသေ ၶဝ်ႈမႄးတင်းၼမ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈဝီႇၶႂ်ႇၽီးတီးယႃး တိူဝ်းတွၼ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးလိူဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတွၼ်ႈတႃႇတႅမ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇႁူဝ်ၶေႃႈၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉ ပပ်ႉသပ်း
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပပ်ႉသပ်း။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈၸွႆႈထႅမ်သႂ်ႇ ပပ်ႉသပ်းၼႆ ဝိတ်ႉသျိၼ်ႇၼရီႇတႆး ၼႆႉလႆႈယူႇၶႃႈ။
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢွင်ႈတီႈ တီႈဢၼ်ပိုၼ်ၽႄႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶွင်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ
- တီႈၼႆႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တေလႆႈဢဝ် တီႇဢူဝ်ႇရီႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶူင်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တၢင်ႇၼႄ၊ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တေလႆႈဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶူင်ႈသၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ တၢင်ႇၼႄ။
- မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ တႃႇတေဢဝ် ၶိူင်၊ ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တၢင်ႇၼႄ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈဢဝ် လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉတၢင်ႇၼႄၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈဢဝ် လွင်ႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇၵႃႈတီႈၼႂ်း သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ၊ ႁွင်ႈၶၢဝ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်ယဝ်ႉၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈဢဝ် တၢင်ႇၼႄ လႆႈယူႇ။
- မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တေဢဝ် ၽိုၼ်လိၵ်ႈရသ (Essays) ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တႅမ်ႈဝႆႉႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တၢင်ႇၼႄ။
- မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၾူဝ်ႇရမ်ႇ၊ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃး ပေႃးၶႂ်ႈဢုပ်ႇၵုမ် ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပွင်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉၼႆ ၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တီႈ တွၼ်ႈဢုပ်ႇၵုမ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽၢင်ႉဝႄႈ ယႃႇပေဢဝ် လွင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မႃးသႂ်ႇတီႈၼႂ်း ပွင်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ။
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈယုၵ်ႉသုင် လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢွင်ႈတီႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပိုၼ်ၽႄႈ လၢႆးငၢၼ်းပိူင်ၵၢၼ်၊ ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ၊ လႄႈ လွင်ႈလၢတ်ႈမႅၼ်။
- မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဢွင်ႈတီႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႃၵူၼ်း၊ တွၼ်ႈတႃႇ ပိုၼ်ၽႄႈလၢႆးငၢၼ်းပိူင်ၵၢၼ် ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်လဵၼ်၊ ၽႃႇသႃႇတြႃး၊ ပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ တၢင်ႇလွင်ႈတၢင်ႇတၢင်း။ တီႈပွင်ႈလိၵ်ႈ ၼိုင်ႈဢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ တႅမ်ႈလႆႈလွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇသေတႃႉ တေဢမ်ႇလႆႈၸပ်းၽၢႆႇလႂ်သေ တေလႆႈတႅမ်ႈၼႄၼင်ႇ ၵေႃႉယူႇၼႂ်းၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈပိုၼ်ၽႄႈ လွင်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်သေပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ပေႃးႁူႉၸွမ်းၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈတႄႇတႅမ်ႈ ပလွၵ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈလႆႈယူႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶဝ်ႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တီႈ ၽူဝ်ႇရမ်ႇသေဢၼ်ဢၼ်သေၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ႁူႉၸွမ်းလႆႈယူႇ။
- ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ႁူဝ်ၶေႃႈမၢင်ၸိူဝ်း ပိူင်လူင်မၼ်း ဢၼ်ၸိူဝ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပိူင်ပဵၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်လႄႈသင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးမိူင်းၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵႆႉႁႂ်ႈၸႂ်ႁဝ်း တူင်ႉတိုၼ်ႇလိူတ်ႈၸႅဝ်ႈသေ ၵႆႉႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးၸႂ် ၸပ်းၽၢႆႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတိူဝ်းလႆႈၸႂ် ထုၵ်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈတႅမ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းၶႂ်ႈၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ လွင်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ တီးၼႂ်းပွင်ႈလိၵ်ႈၼႆႉ တေလႆႈတႅမ်ႈၼႄ တၢင်းႁၼ်ထိုင် တင်းသွင်ပႃႈသွင်ၽၢႆႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ထုၵ်ႇလီတႅမ်ႈပွင်ႈလိၵ်ႈ မဵဝ်းပဵၼ် ၼိုင်ႈႁိုင် ၼိုင်ႈမီးၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈတူၵ်းယွၼ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈတႅမ်ႈ ၶၢဝ်ႇလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။
- ပေႃးဝႃႈ တေတႅမ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉမီး သၢႆၸႂ်ယူႇၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈၽၢင်ႉႁႂ်ႈ ပွင်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉၶႅမ်ႉမၼ်းသုင်လီသေ တေလႆႈမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၼိူဝ် သုၼ်ႇတူဝ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉယဝ်ႉ။ တေဢမ်ႇလႆႈႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈလၢတ်ႈၶႃႉၶိူဝ်း ၵူၼ်းဢၼ်တိုၵ်ႉမီး ဢသၢၵ်ႈဢႃႇယုၼၼ်ႉ လႄႈ တေဢမ်ႇလႆႈတင်ႈၸႂ်တင်ႈၶေႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသလေႇပိူၼ်ႈ ပေႃးလႆႈတူၵ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
- မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇတႅမ်ႈ ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ဢၼ်ပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼၼ်ႉ မၼ်းတေလႆႈ ငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် တင်းလွင်ႈၸီႉသင်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ en:Wikipedia:Notability၊ en:Wikipedia:Conflict of interest ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးႁုပ်ႈသေ လၢတ်ႈၼႆ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵူၼ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈလင်လူင် ထုၵ်ႇသူင်ႇသႂ်ႇတီႈၼႂ်း လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ၊ ၵျႃႇၼႄႇၼၼ်ႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၼႆ မၼ်းပႆႇငမ်ႇမႅၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇဢဝ် ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်းသႂ်ႇ တီႈၼႂ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး။


c: text/html

text:
ပေႃးတူၺ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ယူႇတင်းၼမ် ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆ့ၸိုင် ပီႈၼွင့်ထႆးၶဝ် တေဢွၼ်ၵၼ်ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၸဝ်ႈဝၼ်ႊ ဝႆႊထယၵွၼ်ႊ 1891 – 1976 ယူႇ။
မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၶူင်ဢွၵ်ႇမႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇယွမ်း 300 ၶေႃႈၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ။ ၶေႃႈဢၼ်တေၸမ်တႆးႁဝ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼၼ့် လႆႈႁၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ –
Aborigines = ၵူၼ်းပိုၼ့်မိူင်း
Family = ၶွပ်ႈၶူဝ်း (တႆးဝႃႈ – ၼႃႈႁိူၼ်း)
ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၼမ်တႄ့ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး တၢင်ႇၵေႃႉတၢင်ႇသေႈ ၵႆ့ဢဝ်ၶေႃႈပႃႇလိ သၼ်သၶရိသ့် (Sanskrit) မႃးၵပ်းတၢမ်းသေ ၶူင်ဢဝ်။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပီႈၼွင့်ထႆးၼႆ့ ထုၵ်းထူမိုတ်ႈသူင်ၸွမ်းၵႂၢမ်းပႃႇလိမႃးၼမ် ၸဵမ်လႂ်တင်းႁိုင်။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၶူင်ဢွၵ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆ့ မၼ်းၸဝ်ႈတႄႇႁဵတ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1932 ၊ ဝၢႆးသေမိူင်းထႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈလွၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ယိပ်းၵမ်ဢမ်းၼၢၸ်ႈတင်းပိုၵ်း ပဵၼ်မႃးလွၵ်းပိူင်ၻီႊမွၵ့်ၶရေႊသီႊ ဢၼ်မီးၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းယူႇတႂ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (Constitutional Monarchy) ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်းသမ့်ပေႃးတေႁူႉပွင်ႇၸႂ် လၢႆးလုၵ့်ၾိုၼ့်ပၢၼ်မႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇမိူင်းထႆးသေ ၶိုတ်းပဵင်းလုမ်ႈၾႃႉလႆႈၼၼ့် မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈသပ်းၸႅင်ႈလႅင်းၼႄၵူၼ်းမိူင်း – ၸင်ႇမႃးတင်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ “ပရႃႊၶျႃႊရၢၶျ့်” (Nation) ပႃႇလိ – ပဇာ ဇာတိ ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ လႆႈမႃးၺႃးပၼ်ႁႃ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း (ဝေႃးႁႃႇရ) မႂ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းၼမ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈပွင်ႇၸႂ်ႁပ့်ဢဝ်ငၢႆႈငၢႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႆႈၸႂ်ႉ တိုဝ်း လၵ်းမၢႆဢၼ်ဝႃႈ –
1. တေႁႃဢဝ်ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆးဢွၼ်တၢင်း
2. ပေႃးဢမ်ႇႁၼ်ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆး တေဢဝ်ၼႂ်းပႃႇလိ သၼ်သၶရိသ့်
3. ပေႃးဢမ်ႇႁႃလႆႈၼႂ်းၼၼ့် ၸင်ႇတေမႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ Technology ပဵၼ် ထဵၵ့်ၼူဝ်ႊလူဝ်ႊယီႊ civilization ပဵၼ် သီဝိလႆႊ မႃး။
တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇ သမ့်ပေႃးၽႄႈတိူၼ်းၼႆ့ မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ –
1. တေႁႂ်ႈၾၢႆႇၽူႈမီးဢမ်းၼၢၸ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သင်ႇပူင်
2. တေႁႂ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼႆ့ မီးတီႈပွင်ႇလႄႈ တူၼ်းသဵင်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ (sound and rhythm)။
မိူၼ်ၼင်ႇၵႂၢမ်းမၢင်ၶေႃႈၼႆ့ လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းပဵၼ် 14 ပီ ၸင်ႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈၵေႃႈယင်းမီး။ ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈၽူႈမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈၶဝ် ၸီ့သင်ႇ ၼႆၼၼ့်သမ့်ႁဵတ်းႁိုဝ်။
မိူင်းထႆးၼႆ့မီး ၾၢႆႇထတ်းသၢင်ထွႆႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတင်ႈပၼ်ဝႆ့ (Royal Institute) တီႈၼၼ့်မီးၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၽႃသႃ (language expert) တင်းၼမ်။ ၽႂ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးထွႆႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇၵေႃႈ ယိုၼ်ႈတၢင်ႇထိုင်တီႈၼၼ့်။ ႁႂ်ႈတီႈၼၼ့်မၵ်းမၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ် တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇ။
ၵွႆးၵႃႈ ၸိူင့်ၼင်ႇမိူင်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်ပႆႇမီးၾၢႆႇၽူႈမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈၶဝ်ၸတ်းတင်ႈမုၵ့်ၸုမ်းဝႆ့ၼင်ႇၼၼ်မိူၼ်ပိူၼ်ႈၼႆ့ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁႂ်ႈပေႃးသၢင်ႇထုၵ်ႇ?။
ၸူဝ်ႈပႆႇလႆႈၸႂ်ၵၼ်လွင်ႈၼႆ့ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈႁဝ်းတႄ့တေၶတ်းၸႂ်ၶူင်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းပိူင်ဢၼ်ဝႃႈ –
1. ႁႃဢဝ်ၼႂ်းၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း (ၵူႈတွၼ်ႈတွၼ်ႈ) ၸဵမ်ပွတ်းႁွင်ႇ / ၵၢင် / ဢွၵ်ႇ/ တူၵ်း ၼႂ်းတႆးၼိူဝ်/ တႂ်ႈ / မၢဝ်း / ၶိုၼ် / လိုဝ့် / လႅမ်း ဢွၼ်တၢင်း
2. ပေႃးဢမ်ႇမီးၵေႃႈ ႁႃဢဝ်ၼႂ်းၵႂၢမ်းတႆးတၢင်ႇတီႈ (မိူၼ်ၼင်ႇ ပီႈၼွင့်ထႆး / ယူၼ်း / လၢဝ်း ၶဝ်)။
3. ပေႃးဢမ်ႇၺႃး ၸင်ႇဢဝ်ၼႂ်းၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇထႃႈသေ တၢင်ႇၼႄၽူႈလူဢၢၼ်ႇၶဝ်ၵႂႃႇယူႇ။
လီဢမ်ႇလီ၊ ထုၵ်ႇဢမ်ႇထုၵ်ႇ၊ ဢၼ်လီလိူဝ် ထုၵ်ႇလိူဝ်ၼၼ့် မီးသင်ထႅင်ႈၵေႃႈၸွႆႈလၢတ်ႈမႃးၽွင်ႈသေၵမ်း။
ၶႅၼ်းတေႃႈယႃႇယူႇသူႇသူႇၵွတ်ႇၵႆႇတူၺ်းလၢႆသေၵမ်း ၵႂၢမ်းတႆးၼႆ့ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႂၢမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၵေႃႉလဵဝ်။
[ဢၢင်ႈဢိင် – Remembering Prince Wan, Bangkok Post, Saturday 2001] ၼႆ့ပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ (သၶႁ) တႅမ်ႈၵၢဝ်ႇပိုၼ်ႇပၢဝ်ႇဝႆ့မိူဝ်ႈ လိူၼ်သႅပ့်ထႅမ်းၿိူဝ်ႊ 2001။
ဢိင်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆ့ ပူၼ့်မႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13-14/06/2009 ၽူႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၶဝ်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၾၢႆႇလိၵ်ႈၾၢႆႇလၢႆး ဢိၵ်ႇတင်းၾၢႆႇႁူင်းပွႆႇသဵင် ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ထႆး – တႆး လႆႈႁူပ့်ထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ် ဢဝ် လၵ်းၵၢၼ်ၶူင်ထွႆႈၵႂၢမ်း (Principles of coining new words) မိူၼ်ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆ့ ပဵၼ်တီႈလီသူၼ်ၸႂ် ပုၼ်ႈပိူဝ်ႈၸိူဝ်း ၽူႈႁၵ့်လိၵ်ႈတႆးၵႂၢမ်းတႆးယူႇ။
1. ႁႂ်ႈပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးလူင်ဢွၼ်တၢင်း လိူၵ်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်တင်းၼမ်ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈ။
2. ၶတ်းၸႂ်လိူၵ်ႈႁႃထွႆႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပီႈၼွင့်ၶိူဝ်းတႆးတၢင်ႇတီႈ (တႆး – မၢဝ်း ၼိူဝ် လိုဝ့် လႅမ်း လၢဝ်း ထႆး) ပွင်ႇၸႂ်။
3. ၵႃႈၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းထွႆႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၶူၼ်းၶဝ်း ၼွၵ်ႈသေထွႆႈၸိူဝ်းဢၼ်ပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸပ်းယၢမ်ႈဝႄႈယၢပ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ (လူဝ်ႇ မဵဝ်း ၶၢမ်ႇ ၶိင်ႇ တႃႇသေႇ) ပေႃးဝႄႈလႆႈၶႅၼ်းလီ။
4. ထွႆႈၵႂၢမ်းလၢဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈၼၼ့် ႁႂ်ႈလႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း [ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼင်(ငဝ်းတူင့်) ႁပ့်ႁွင်း (ဢၼ်တႆးၸႂ်ႉၽိတ်းဝႃ လပ့်လွင်း) ယွမ်းႁပ့် ႁူင်းႁဵၼ်း ႁူင်းႁႅမ်း ၶွပ်ႈၸႂ် တူဝ်ယၢင်ႇ]။
5. ထွႆႈၵႂၢမ်းလၢဝ်း ဢၼ်လုၵ့်တီႈပႃႇလိ သၼ်သၵိသ့် မႃးၼၼ့် ထုၵ်ႇလီလိူၵ်ႈၸႂ်ႉၽွင်ႈ [(မိူၼ်ၼင်ႇ ) လၵ်းထၢၼ် (သၢၵ်ႈသေႇ)မႁႃသမုတ့် ပၼ်ႁႃ ထွႆႈၵႂၢမ်းမၢင်ၶေႃႈၼႆ့ ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးႁိုင်လႄႈပေႃးပဵၼ်ၵႂၢမ်းႁဝ်းၵႂႃႇယဝ့် (မိူၼ်ၼင်ႇ ၸူၼ် ထမ်း ၽြႃး သိၼ် ၽဵတ်ႇ မုၼ် မူးၸႃး သတ်း)]။
6. သင်ဝႃႈပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢွၵ်ႇသဵင်ငၢႆႈသေ ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈၼၼ့် ဢမ်ႇတၢပ်ႈၶူင်ဢွၵ်ႇထႅင်ႈ။ ႁႂ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတႅမ်ႈပဵၼ်သဵင် ဢင်းၵိတ်းသေၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ gear, view, computer, TV, radio, plastic, video ။
7. ၸိုဝ်ႈမိူင်း ဝဵင်း ဝၢၼ်ႈ ဢိူင်ႇ ႁူၺ်ႈ လွႆ ထိူၼ်ႇ မႄႈၼမ့် ပၢင်ႇလၢႆႇ ရႃႇသီႇ ဢုတု လႄႈၸိုဝ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ့် တႅမ်ႈဢွၵ်ႇၸွမ်းသဵင်ၶွင်ပိူၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇမႄႈၼမ့် ႁူင်ႁိူဝ် (Honghe) သပဵၼ်ႊ (Spain) လိင်ႊၶၼ်ႊ (Lincoln) ပိူၺ်ႇၵျိင်း (Beijing) ပေႃးမီးၸိုဝ်ႈလၢႆဢၼ်တႄ့ ႁႂ်ႈမီးၶေႃႈမၢႆတွင်းၵိုၵ်းၸွမ်းလင် မိူၼ်ၼင်ႇ တၼိၼ်းတႃႇရီႇ (တၼၢဝ်းသီ) ၼၢၼ့်ၸၢင့် (လၢၼ့်ၸဝ်ႈ)။
8. ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းလၢႆးၶပ့်ၵႂၢမ်းတႆး (grammar) မိူၼ်ၼင်ႇ Eastern Shan State မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ / ဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ဢမ်ႇၸႂ်ႈၾၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းတႆး / ဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းတႆး။
9. တေလႆႈဢၢင်ႈဢိင် ပပ့်ဢၽိထၢၼ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ Cushing (1881) Mrs Mix (1920) ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃသႃမိ သၢႆပွၼ် (2009)ဢိၵ်ႇပႃးဢၽိထၢၼ်ႇတၢင်ႇပပ့် ၵႃႈဢၼ်ႁႃလႆႈၼၼ့်သေပိၼ်ႇၽႃသႃၵႂႃႇ။
10. မၢႆတူၼ်းသဵင်ႁူၵ်း (ယၵ်းၶိုၼ်ႈ) ၼၼ့် ၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ၸိုဝ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်တႆးလူင်ဢမ်ႇမီး မိူၼ်ၼင်ႇ เรญ (Renoo) ႁႂ်ႈတႅမ်ႈရေႊၼူႊ Jimmy Carter = ၵျိမ်ႊမီႊ ၶႃႊတိူဝ်ႊ Kilometer = ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ ။ ၸိူဝ်းၼႆ့ပဵၼ်လွင်ႈလီဢဝ်မႃးဝူၼ့်ၶႆႈၸႂ်ၵၼ်ယူႇ။
(မွၼ်းၶိူဝ်း)
ၵဵပ်းၶူၼ့်တိတ်းတၢမ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းသႅင်ၸိုၼ်ႈ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး ႁဵတ်းတူၼ်ႈငိုၼ်းႁွမ်းတၢၼ်းၵႃႈၼမ်ႉ ၵႃႈၾႆး ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၸုလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ ဝၢင်းၼွႆႉ၊ ဢယုထယႃး
ဝၢႆးသေလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၸုလႃးလူင်းၵွၼ်း လႆႈၼင်ႈတြႃးသိပ်း ဝၼ်း ယဝ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈထုင်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ဢွၼ် ႁူဝ် ႁဵတ်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉတေႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းတူၼ်ႈ
ငိုၼ်း (တူၼ်ႈၽႃႉပႃႇ) ၸွႆႈထႅမ်လူႇတၢၼ်း ၵႃႈၼမ်ႉၵႃႈၾႆးၸၼ်ႉၸွမ် ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းပီၼႆႉၼႆႉ (႑႘ႉ႑႒ႉ႒႐႑႑-႒႘ႉ႑႒ႉ႒႐႑႑)ၵေႃႈ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၵူႈၸုမ်းၸုမ်း ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းတူၼ်ႈငိုၼ်း လူႇတၢၼ်း ၸွႆႈထႅမ်ၵႃႈၼမ်ႉၵႃႈၾႆး ၸၼ်ႉၸွမ်ၵႂႃႇသေ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶ လုၵ်ႈႁဵၼ်း တႆးၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း တူၼ်ႈငိုၼ်းႁွမ်းတၢၼ်း ၵႂႃႇၸိူင်ႉၼင်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၵူႈၸုမ်းၸုမ်းယဝ်ႉ။


text:
မိူင်းမၢၼ်ႈ
မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ႈၶႂၢင်ႇတြႃးမၼ်း ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆသေ ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ မၢႆသွင်ယဝ်ႉ။ [5] မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼိဝ်းဝရီႇ 4 ဝၼ်း လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ တမ်ႈတီႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ မျႅၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 1947 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼိဝ်းဝရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆလႄႈသင်၊ ပီ 1988 လိူၼ်သႅပ်ႉတိမ်ႇပိူဝ်ႇ 23 ဝၼ်း ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈသင်၊ ပီ 1989 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ မျၢၼ်ႇမႃႇၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ မူႇၸုမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မျၢၼ်ႇမႃႇသေ သိုပ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၿိူဝ်းမႃး Burma ၼႆၵူၺ်း။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဢုပတေႇ 2008 သေ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈပီ 2010 လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဢုပတေႇ 2008 ၼၼ်ႉသေ ၶိတုင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ပၢၼ်ၵွင်ႇၸီႇမုၼ်းလႅင်း ၵတ်းယဵၼ်သႃႇယႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ [6]
ဢွင်ႈတီႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မီးၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျႃးသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် လတ်ႉတီႇၵိဝ်ႉႁွင်ႉ 9 တီႇၵရီႇ 32 မိၼိတ်ႉ တေႃႇ 28 တီႇၵရီႇ 31 မိၼိတ်ႉလႄႈ တႄႇဢဝ် လွင်းတီႇၵိဝ်ႉဢွၵ်ႇ 92 တီႇၵရီႇ 10 မိၼိတ်ႉ တေႃႇထိုင် 101 တီႇၵရီႇ 11 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ ၸပ်းတိတ်းၵၼ် တင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယလႄႈ မိူင်းၿင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇတႄႉ မီးမိူင်းထႆးလႄႈ မိူင်းလၢဝ်း။ ၽၢႆႇႁွင်ႉလႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ၸပ်းတိတ်း မိူင်းၶႄႇ။ ၸဵင်ႇႁွင်ဝၼ်းတူၵ်း မီးမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း သမ်ႉမီး ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇသေ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီးပၢင်ႇလၢႆႇၿင်းၵလႃးယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇ တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မီးၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် လွင်းတီႇၵိဝ်ႉဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 13 မိၼိတ်ႉလႄႈ လၢတ်ႉတီႇၵိဝ်ႉႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 45 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ သၢႆလွင်းတီႇၵိဝ်ႉဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 30 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၸဝ်ႉလိူဝ်သေ ၶၢဝ်းယၢမ်းၸဵင် ၵရိင်းၼိတ်ႉၸ် 6 မွင်းပၢႆ 30 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တၢင်းၵႂၢင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ မီး 676,578 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇပၼ်ႇမူၼ်း (261,228) လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း။ ၼႂ်းၵႃႈ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ (1930) ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇ (1199) လၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽင်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၵပ်းတၢမ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တႄႉဢဝ် ႁူဝ်မိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ တေႃႇထိုင် ႁၢင်မိူင်း ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီးယူႇ 2,051 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇ (1,275) လၵ်း။ တႄႇဢဝ် ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း တေႃႇထိုင် တၢင်းဢွၵ်ႇတႄႉ မီး 936 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇ (582) လၵ်းလႄႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းယႂ်ႇ မၢႆ 40 ယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်း လႅၼ်လိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ မီး 5,200 လၵ်း၊ လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်တိတ်းၸပ်း မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ မီး 3,808 လၵ်း၊ ဢၼ်တိတ်းၸပ်း မိူင်းၶႄႇ ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈသေ မီး 2,185 လၵ်း (1,357) ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇ၊ လႅၼ်လိၼ်မၢၼ်ႈလႄႈထႆး ယၢဝ်း 1,314 လၵ်း၊ လႅၼ်လိၼ် မၢၼ်ႈလႄႈ ဢိၼ်ႇတိယ ယၢဝ်း 1,385 လၵ်း။ လႅၼ်လိၼ် ၽၢႆႇၸၢၼ်းလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ပဵၼ်ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၿင်းၵလႃးလႄႈ ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇသေ ယၢဝ်း 1,199 လၵ်း (1,930) ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ [7] ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးယူႇ 41 လၢၼ်ႉ။ [8] ပီ 2017 တႄႉ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးယူႇ 54 လၢၼ်ႉၵေႃႉ။ [9] ငဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇသေ ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ (ယၢၼ်ႇၵုင်ႇသေ) ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ [10] မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃး ASEAN မိူဝ်ႈပီ 1997 ယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပိူင်လိူင်းမၼ်း ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆတၢင်းတူၵ်း၊ ထုင်ႉပဵင်းပွတ်းၵၢင် လႄႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆတၢင်းဢွၵ်ႇ ၼႆသေ မီးသၢမ်တွၼ်ႈ။ သၼ်လွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉ ၸပ်းတိတ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ မႃးပဵၼ်သၼ်လွႆတၢင်းတူၵ်း ဢၼ်ႁၵ်းမႃး ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွႆၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ (လွႆတေးမိူင်း) ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႉသုတ်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်သၼ်လွႆတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉ တၢင်းသုင်မီး 19,295 ထတ်း (5881) မီႇထိူဝ်ႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွႆ ဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ [11] ၸိၵ်းလွႆ ၸႃႇရႃႇမေႇတိၼၼ်ႉ သုင်ယူႇ 12,553 ထတ်း။ သၼ်လွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇလူင်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၽၢႆႇႁွင်ႉ ၽႄလူင်းမႃး ၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ မႃးပဵၼ်သၼ်လွႆ သၢမ်သၼ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ၊ သၼ်လွႆပႃၵိူဝ် လႄႈ သၼ်လွႆမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ [12] သၼ်လွႆတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁူဝ်ႉဢုတ်ႇလူင် ဢၼ်ႁႄႉၶႅၼ်ႈဝႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယယဝ်ႉ။ ထုင်ႉပဵင်းပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ၸၵ်းပဵၼ်လႆႈ သၢမ်တွၼ်ႈသေ တွၼ်ႈမၢႆၼိုင်ႈ တႄႇဢဝ် သူပ်းပွင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် (တီႈၼမ်ႉမိူဝ်းၶႃႈ မလီႇၶႃႈ သွင်မႄႈမႃးလေႃးၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃး မႄႈၼမ်ႉလူင် ဢေႇရႃႇဝတီႇ) တေႃႇထိုင် ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး)၊ တွၼ်ႈမၢႆသွင် တႄႇဢဝ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် မိူင်းပေႇ၊ တွၼ်ႈမၢႆသၢမ် တႄႇဢဝ် မိူင်းပေႇ တေႃႇထိုင် သူပ်းပွင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်လႆၶဝ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းသၢမ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉ တွၼ်ႈသၢမ် ထုင်ႉၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈ။ ထုင်ႉပဵင်း တွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃႈ ထုင်ႉမႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း (ၼမ်ႉတႅတ်းတႅဝ်း) လႄႈ ထုင်ႉမႄႈၼမ်ႉၶျိၼ်းတုၼ်း (မႄႈၼမ်ႉၶျၢင်း)ယဝ်ႉ။
ထုင်ႉပဵင်း တွၼ်ႈၵၢင်ၼႆႉ သမ်ႉမီးဝႆႉ သၼ်လွႆၸီးၽိဝ်ႇ၊ သၼ်လွႆမိၼ်းဝုၼ်ႇ၊ သၼ်လွႆမၢၼ်ႇၵိၼ်း လႄႈ သၼ်လွႆၵၢၼ်ႉၵေႃး ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ သၼ်လွႆဢွၼ်ႇတင်ႈၼမ်။ တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉ သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်တႄႉ လုၵ်ႉၽၢႆႇႁွင်ႉ ယၢဝ်းလူင်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်း။ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်သၼ်လွႆသုင်လူင် မိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်ႉ ပဵၼ်တူၼ်းယႆၵၼ်တင်ႈၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ တႄႇဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ လတ်းၽႃႇ ၼႂ်းၵၢင်မိူင်းတႆး လႆထိုင်ဝႅဝ်ႇတၼင်းသႃႇရီႇ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်ႇလၢႆႇငွၵ်း မုတ်ႉတမယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမၢဝ်း၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ ၼမ်ႉၸေႃႇၵျီႇ လႄႈ ၼမ်ႉပၢၼ်းလွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တႄႇမႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးသေ လႆၶဝ်ႈၸူး ၼႂ်းၼမ်ႉၵဵဝ် ဢေႇရႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၵဵဝ်ဢေႇရႃႇဝတီႇၼႆႉ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီးမွၵ်ႈ 1,348 လၵ်း (2,170 km) သေ ၶဝ်ႈၸူးၼႂ်းငွၵ်းပၢင်ႇလၢႆ မုတ်ႉတမယဝ်ႉ။ [3] ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ထုင်ႉပဵင်းၵႂၢင်ႈလူင် ဢၼ်ၽုၼ်ႇလိၼ်ငႂ်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ယူႇသဝ်း ၼႂ်းၵႄႈ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇလႄႈ ဝူင်ႈၵၢင် သၼ်လွႆသုင်မိူင်းတႆး ၸိူဝ်းပဵၼ် သၢပ်ႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇမႆႉၶဵဝ်လႄႈ ပႃႇသၵ်း ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉယူႇ 49% လိူဝ်ယူႇ။ တူၼ်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၸွမ်းၼင်ႇ သၽႃႇဝႁင်းၶေႃမၼ်း ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ယၢင်တင်၊ တူၼ်ႈသႃးၸေး၊ တူၼ်ႈပျိၼ်းၵတူဝ်း၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူႉ မၢၵ်ႇထၢၼ်၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢုၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ သၼ်လွႆသူင် ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ မီးတူၼ်ႈမႆႉမူသီ၊ တူၼ်ႈမႆႉပႅၵ်ႇ၊ တူၼ်ႈမႆႉပဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇတင်ႈသဵင်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ် ထုင်ႉမႆႈၼၼ်ႉ ၵူႈပိူင်ယူႇ။ [4] ၵူၺ်းၵႃႈ တမ်ႈတီႈ ထုင်ႉၽူၼ်ဢႄႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၺ်းမီး တူၼ်ႈမႆႉဢွၼ်ႇ မႆႉဢိတ်းၵူၺ်း။
တူဝ်သတ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းၵႃႈ တူဝ်သတ်းႁၢႆႉလိူင်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၵႆႉယၢမ်ႈလႆႈႁၼ် သိူဝ်လႄႈ သိူဝ်ၸုမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁၼ်မီး ၸူင်၊ ဝူဝ်းထိူၼ်ႇ၊ မူထိူၼ်ႇ၊ တိုင်၊ ၵႂၢင် လႄႈ ၸၢင်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉၼၼ်ႉ တိၺွပ်း မႃးသင်ႇသွၼ်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉပၼ်ယဝ်ႉသေ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ မီးပႃး သတ်းဢွၼ်ႇ တူဝ်သွမ်ၼူမ်း တင်ႈၼမ်သေ လႆႈႁၼ် တႄႇဢဝ် လိင်းၵၢင်ႈ လိင်းလႅင် တေႃႇထိုင် မၢင်ႇၵူးလေႃး ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ လိုင်ႇမူ လိုင်ႇမႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၼူၵ်ႉ မီး 100 ပၢႆသေ မီးၸဵမ် ၼူၵ်ႉၶဵဝ်၊ ၵႆႇၶႃ၊ ၼူၵ်ႉယုင်း၊ ၵႃလမ် လႄႈ ၼူၵ်ႈၸွၵ်ႇထိူၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်လိူၼ်ႈတူဝ်ၵၢၼ်းသမ်ႉ လႆႈႁၼ် ငိူၵ်ႈ၊ လႅၼ်း၊ တွၵ်ႉၵႄႉ၊ ငူးႁဝ်ႇ၊ ငူးလိူမ် လႄႈ တဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃတီႈၼႂ်းၼမ်ႉဝၢၼ်ၵေႃႈ မဵဝ်းမၼ်း မီးဢၢၼ်ႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇသေ လိူင်ႇမၢၵ်ႈတႄႉတႄႉလႄႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင် ပုၼ်ႈတႃႇ ဢႃႇႁႃႇရ တၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ [13]
ရႃႇသီႇဢုတု (ၽိင်ႈၶၢဝ်း)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် မီးၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ဢီႇၶူၺ်ႇတိူဝ်ႇလႄႈ သၢႆၶႂၢင်ဢုတ်ႉတရယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းဢေးသျႃး ၸႄႈတွၼ်ႈမုၼ်သုၼ်းလႄႈ ၸွမ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ႁႅင်းၽူၼ်မီးယူႇ 5000 mm (197 ins) ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းတိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ ၶူပ်ႇပီမိူင်းၼႆ ႁႅင်းၽူၼ်မီး 98 ins သေ မိူင်းမၢၼ်ႈတွၼ်ႈၵၢင် တီႈႁႅင်ႈႁွင်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁႅင်းၽူၼ်ၵူၺ်းမီးၽၢႆႇတႂ်ႈ 39 ins ၵူၺ်း။ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၵတ်းလႄႈ ႁႅင်းၵတ်းမီးယူႇ 21 တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (70 ၻီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ)ယဝ်ႉ။ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ တိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁႅင်းမႆႈၵတ်း မီးယူႇ 32 ၻီႇၵရီႇ ၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉ (90 ၻီႇၵရီၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ [14] အကြမ်းအားဖြင့် နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်း ဟူ၍ သုံးရာသီ ပိုင်းခြားထားသည်။ မတ်လမှ မေလလယ်အထိ နွေဥတု၊ မေလလယ်မှ အောက်တိုဘာလကုန်အထိ မိုးဥတုနှင့် နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလကုန်အထိ ဆောင်းဥတုဟု သတ်မှတ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတု ရှိသော်လည်း မြေမျက်နှာပြင်အနေအထား ကွဲပြားခြားနားမှုကြောင့် တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ ရာသီဥတု ကွဲပြားသွားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် စုစုပေါင်း မိုးရေချိန်လက်မ ၄ဝ အောက်သာရရှိပြီး ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် လက်မ ၂ဝဝ ခန့်ရရှိသည်။ ၶၢဝ်းမႆႈ၊ ၶၢဝ်းၽူၼ်၊၊ ၶၢဝ်းၵတ်းၼႆသေ ဢုတုမီးသၢမ်ၶၢဝ်း။ တႄႇဢဝ် လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် တေႃႇထိုင် ၵၢင်လိူၼ်မေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ။ တႄႇဢဝ် ၵၢင်လိူၼ်မေႇ တေႃႇထိုင် လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇသဵင်ႈ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၽူၼ်။ တႄႇဢဝ် လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် လိူၼ်ၾႅပ်ႉၾေႃႇဝႃႇရီႇ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်းယဝ်ႉ။ နွေဥတုဖြစ်သော မတ်လနှင့်ဧပြီလများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသ၌ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံး အပူချိန်မှာ ၁၁ဝ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် (၄၃ ဒသမ ၃ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) အထက်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ၉၇ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် (၃၆ ဒသမ ၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) ခန့်နှင့် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် ၈၅ မှ ၉၅ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် (စင်တီဂရိတ် ၂၉ ဒသမ ၄ နှင့် ၃၅ ဒီဂရီ) အတွင်းရှိသည်။ မြို့များ၏ တည်နေရာနှင့် မြေမျက်နှာပြင် အနိမ့်အမြင့်ကိုလိုက်၍ အပူချိန်ကွာခြားသည်။ အပူချိန်မြင့်လွန်းခြင်း၊ နိမ့်ကျလွန်းခြင်းများ မရှိပေ။ တိုက်ခတ်သော လေကြောင်းနှင့် လေဖိအားအခြေအနေများကြောင့် မိုးရွာသွန်းမှုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အချို့နှစ်များတွင် မုန်တိုင်းပြင်းထန်စွာ ကျရောက်သဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ရံဖန်ရံခါမုန်တိုင်းဒဏ်ခံရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ပေါ်ပေါက်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များတွင် အဆိုးရွား၊ အကြမ်းတမ်းဆုံးသော နာဂစ်ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းဒဏ်ကို မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂ဝဝ၈ ခုနှစ် မေလ ၂ရက်နေ့၌ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ရာသီဥတုမှန်ကန်မျှတမှုကို အထောက်အကူပြုစေရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသ စိမ်းလန်းစိုပြည်ရေးလုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံတော်က ဦးစားပေး အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Archive copy. Archived from the original on 2017-08-01။ Retrieved on 2018-10-04။
- ↑ (2015) The 2014 Myanmar Population and Housing Census Highlights of the Main Results Census Report Volume 2 – A. Department of Population Ministry of Immigration and Population.
- ↑ 3.0 3.1 Burma (Myanmar). World Economic Outlook Database. International Monetary Fund. Archived from the original on 2021-03-29။ Retrieved on 2018-10-04။
- ↑ 2015 Human Development Report Summary 21–25. United Nations Development Programme (2015). Retrieved on 14 December 2015။
- ↑ Political and Cultural Geography of Southeast Asia
- ↑ အလံတော်သစ် လွှင့်တင်တဲ့ အခမ်းအနားတွေလုပ် (ဘီဘီစီ)
- ↑ CIA Factbook
- ↑ "Asian Development Bank and Myanmar: Fact Sheet" (PDF). Asian Development Bank. 30 April 2012. Archived from the original (PDF) on 26 November 2011. Retrieved 20 November 2012.
- ↑ http://www.worldometers.info/world-population/myanmar-population/
- ↑ "The World Factbook – Burma". cia.gov. Archived from the original on 4 November 2010. Retrieved 4 May 2016.
- ↑ (2000) in Dr. Patrick Hesp et al.: Geographica’s World Reference. Random House Australia, 738, 741။
- ↑ Than, Mya (2005). Myanmar in ASEAN: Regional Co-operation Experience. ISBN 981-230-210-7။
- ↑ Flora and Fauna" at Myanmars.net
- ↑ Than, Mya (2005). Myanmar in ASEAN: Regional Co-operation Experience. ISBN 981-230-210-7။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
- လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း Archived 2021-04-19 at the Wayback Machine.
- ႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ
- ႁွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၼွၵ်ႈ
- ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ
- ၶၢဝ်ႇမိတ်ႉၸိမ Archived 2008-08-05 at the Wayback Machine.
- ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇဢွၼ်ႇလၢႆး
- လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းဢႃႇမေႇရိၵ မျၢၼ်ႇမႃႇ
- လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ Archived 2008-08-07 at the Wayback Machine.
- ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 16/8/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် မွၵ်ႈ 3 မူင်းၶိုင်ႈ ၼမ်ႉႁူၺ်ႈ/ လွႆ လုပ်ႇထူမ်ႈ ၼႂ်းၵၢတ်ႇ ဝၢၼ်ႈႁုင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်း သၢတ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း လုပ်ႇထူမ်ႈ ပႃးႁိူၼ်းယေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ မွၵ်ႈ 5 လင်။
ၵူၼ်းမိူင်းသၢတ်ႇ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၼမ်ႉၼႆႉ ၼွင်းမႃးမိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ်မွၵ်ႈ 6 မူင်း ၼမ်ႉႁူၺ်ႈ/ လွႆ ၼွင်းထူမ်ႈ ၼႂ်းၵၢတ်ႇ လႄႈ ႁိူၼ်းယေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ႁိမ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 4-5 လင်။ ၼမ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းႁိူၼ်းသေ ၶူဝ်းၶၢႆ ၼႂ်းသႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆလွင်ႈၸွမ်းၼမ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ၾူၼ်တူၵ်းႁႅင်းသေ ၼမ်ႉႁူၺ်ႈ/ လွႆ လႆလုပ်ႇထူမ်ႈႁႅင်း ။ ၶူဝ်းၶွင်ႁိူၼ်းယေးလူႉသုမ်းၸွမ်းၼမ်သေတႃႉ ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆ လႆလွင်ႈၸွမ်းၼမ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းသၢတ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ၵၢင်လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႊသ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉၾူၼ်တူၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ ၼမ်ႉႁူၺ်ႈ/ လွႆ လုပ်ႇထူမ်ႈ ႁိူၼ်းယေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ မိူင်းတူၼ် လႆလွင်ႈၸွမ်းၼမ်ႉ မီးလၢႆလင် ၶူဝ်ၵၢႆႇၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း လူႉၵွႆဢမ်ႇယွမ်း 5 လင်။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၶၢႆလႄႈ ၶူဝ်းႁိူၼ်းယေး ထုၵ်ႇၼမ်ႉထူမ်ႈ တင်းၼမ်။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ တၢင်းၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းၵေႃႈ လုပ်ႇထူမ်ႈႁႅင်း ႁၢၼ်ႉၶၢႆၶူဝ်း ၸွမ်းၼႂ်းၵၢတ်ႇ လူႉသုမ်းၼမ်။ တၢင်းၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၵဵင်းတုင်ၵေႃႈ ၼမ်ႉႁူၺ်ႈလုပ်ႇထူမ်ႈ သွင်ၽူဝ်မေးလႆလွင်ႈၸွမ်းၼမ်ႉ လူႉတၢႆ တင်းသွင် ။
ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၵေႃႈ လႆလုပ်ႇထူမ်ႈႁႅင်း သူၼ်ႁႆႈၼႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းလူႉသုမ်းမွၵ်ႈ 70 % ။ သဵၼ်းတၢင်းလူႉၵွႆၼမ် ၶူဝ်ၵႆႇ လူႉၵွႆ ၼိုင်ႈလင် ၼႆယဝ်ႉ။


text:
ၵေႃလၢင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵေႃလၢင်း (မၢၼ်ႈ: ကောလင်းမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kawlin) ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [Kaulaang]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃလၢင်း (မိူဝ်ႇပႆႇထိုင် ပီ 2019 ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ) တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈယၢၼ်ၵႆ သဵၼ်ႈတၢင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူၺ်ႇပူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး 14 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵေႃလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းတီႈၶင်ႉယၢၼ် 40 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈမီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေတႃႉ ႁိမ်းႁွမ်ႈၵူႈၽၢႆႇၼႆႉ လွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵေႃလၢင်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး 1888 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးမွၵ်ႈ 145,297 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 21441 ၵေႃႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် 123866 ၼႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸၢႆးၼႆႉ မီး 69782 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၼၢင်းယိင်းၼႆႉ မီး 75515 ၵေႃႉလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၼၢင်းယိင်း တိူဝ်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပဵၼ်ပၢင်ႇတူင်ႈၼႃး ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢင်ႇၵေႃလၢင်းၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃလၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ၵၢၼ် ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းသေၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ဝၢၼ်ႈလူင်(ယႂႃႇမ) ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၵေႃလၢင်း ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ယၢၼ် မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵေႃလၢင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢဝ် ၼွင်ႈၸၢၼ်း လႄႈ ၼွင်ႁွင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ 2 ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ တႄႇတင်ႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။[2]
မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃ 1 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 3 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် 1 ႁူင်း၊ ၵၢတ်ႇ 2 ၵၢတ်ႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း ဢၼ်ၵၢႆၸူး သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး လႄႈ ဝဵၼ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်း ဢၼ်ၵၢႆႇၸူး သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈပွႆး ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းၵူႈပီပီၼၼ်ႉ ပွႆးၽြႃးလွႆၵုပ်း (ၶမွၵ်ႉတွင်ႇ)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တႆးလႅင် တီႈမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ မိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းၵွင်း၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ လႄႈ ၶမ်းတီး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်လွႆ ဢၼ်လိုဝ်းလင်တီႈဝဵင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူႈဝၼ်းၵူႈဝၼ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းဝႆၽြႃး တီႈၸမ်တီႈၵႆ၊ ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈလွႆတႃႇပၢႆးယူႇလီ၊ ၽူႈလဵၼ်ႈႁႅင်းၸိူဝ်းၶီႇလႅင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်သေ ၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇသိၼ်တင်း ၽႃၵၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈၼႃး၊ မိူင်းၵွင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းၵေႃလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ မႆႉမွၵ်ႇသွမ်၊ မႆႉသၵ်း လႄႈ ၶမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ လိူင်ႇၼမ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵျွၵ်ႉပထူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁုင်ၶမ်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈ ၽၢႆႇပၢၼ်ႉပူၺ်းၵူင်း တီႈပူၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢၼ်း/ဝၢၼ်ႈၶၢၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပွတ်းတူၵ်း တီႈ ႁိမ်းႁွင်ႈဢူၵ်ႉၵၢၼ်ႇ သျၢၼ်းၵလူင်းၼၼ်ႉ ၶုတ်းလႆႈၶမ်းယဝ်ႉ။ တီႈလွႆတိတ်ႉၸေး ဢၼ်မီးတီႈ လႅၼ်လိၼ် ၵေႃလၢင်းလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇ လိၼ်ဢၼ်ၶမ်းၶဝ်ႈပႃးၼမ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈမႆႈၸႂ်ၽေးလိၼ်ၵူၼ်ႇလႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၶဝ် ဢမ်ႇပၼ်ၶႂင်ႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၶုတ်းၶမ်း တီႈလွႆၼၼ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 53.
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (1)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ (267)


text:
Sunday, April 12, 2015
ပၢင်ပွႆးၵၼ်ႇတေႃး လႄႈ ပၢင်ၵုမ်လူင်ႈၼႃႈ တႃႇပွႆးႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး ၼႂ်းပီ ႒႐႑႕
မႂ်ႇသုင်တင်းသဵင်ႈၶႃႈ!!!
ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼပ်ႉယမ်ထိုင် ၵလျႃႇၼမိတ်ႉတ ၽူႈၵူၼ်းလီႁဝ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈသေ ၸွမ်းၼင်ႇႁဝ်းၶႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း သင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ တင်းသဵင်ႈ ၵူဝ်လႆႈၽိတ်းမႅၼ်ႈၵႃႇယၵၢမ်ႇ ဝၸီႇၵၢမ်ႇ မၼေႃးၵၢမ်ႇ တီႈၼိူဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇ ႁဝ်းၶႃႈလႄႈသင် လႆႈႁဵတ်းၽိတ်းသေဢမ်ႇၽိတ်းသေ ၼင်ႇႁိုဝ်သမ်ႉပေႃးတေမီးၽွၼ်းလီမင်ႇၵလႃႇ ၵႂႃႇဝၼ်းတႃမိူဝ်း ၼႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးထိုင်မႃးလိူၼ်ႁႃႈၵူႈပီပီၼႆ ႁဝ်းၶႃႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆးတင်းသဵင်ႈ မီးပၢင်ပွႆးၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈသြႃႇမႁႃႇ ၺႃႇၼိၼ်ႇတ ၸဝ်းၵွၼ်းဝတ်ႉ ဝတ်ႉမႂ်ႇ ၵုင်းထဵပ်ႈ သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တေမီးပႃး ပၢင်ၵုမ်လူင်ႈၼႃႈ တႃႇပွႆးႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး ၼႂ်းပီ ႒႐႑႕ ၼႆႉၼႆတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ ၸဝ်ႈပီႈၸဝ်ႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ် ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈပႃး ၶႅၼ်းတေႃႈမႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇၶၢဝ်း ယၢမ်းပၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေၵမ်းၶႃႈ။
Posted by TSUSA
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
သင်ၶၸဝ်ႈ တူင်ႇဝဵင်းၵေးသီး ဢွၼ်ႁူဝ် ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၵၢၼ်သွၼ်ႁဵၼ်း လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 2 မီးၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း 130 ၵေႃႉ။
တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 30/5/2022 တေႃႇထိုင် 4/6/2022 တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 6 ဝၼ်း သင်ၶၸဝ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ၸတ်း ႁဵတ်းပၢင်ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ တႃႇသင်ၶၸဝ်ႈ ၼႂ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမ ပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆး ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်း တီႈဝတ်ႉ/ ၵျွင်းသုဝုၼ်ႇ ၼသီႇရိ ႁူင်းၶမ်းဝဵင်းၵေးသီး ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ။
ၸဝ်ႈၶူးဝိၸိၵ်ႉတ ဝတ်ႉ/ ၵျွင်းၶမ်း ဝဵင်းၵေးသီး လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးမိူဝ်းၼႃႈၼႆႉ ၽႂ်သွၼ်သင်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမႃးၶဝ်ႈၵၼ်လႆႈ၊ ႁႂ်ႈသင်ၶၸဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၵႂႃႇ ဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ၊ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ တေၸၼ်ႉသုင်မႃး ၼမ်ႉၸႂ် ၵေႃႈ တေၸၼ်ႉသုင်မႃး ႁဝ်းတေမေႃၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်မႃး။ ပေႃးႁူႉလိၵ်ႈလၢႆးၼႆ ပိူၼ်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ႁဵတ်းႁိုဝ်တင်ႈႁူင်းသဝ်း၊ ႁဵတ်းႁိုဝ် ႁဵတ်း ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ ပေႃးႁူႉမႃး ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵေႃႈ တိုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶႂ်ႈတုၵ်းသူၼ်းၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ၶတ်းၸႂ် ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵႂႃႇၼမ်ၼမ်”- ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း လၵ်ႉသုတ်ႇမႂ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 2 တီႈတူင်ႇဝဵင်းၵေးသီးၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ၶ ၸိုင်ႈ တႆး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထ မိူင်းတႆး ယိူင်းဢၢၼ်း ႁႂ်ႈၵၢၼ်သွၼ်ႁဵၼ်း သင်ၶၸဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ႁႂ်ႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆသေ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ၸတ်းႁဵတ်း ၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 6 ဝၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။


text:
ပၼ်ႁႃဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈလိူတ်ႈလူင်သၢႆၸႂ်ၵူၼ်းၸိူဝ့်ၶိူဝ်းတႆးၼၼ့် ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈပေႃး ၽႄႈမၢၵ်ႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈထိုင်တူဝ် ၾင်သႂ်ႇၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၸိူဝ့်ၸၢတ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ႁဝ်းယိုၼ်းယၢဝ်း သိုပ်ႇၵႂႃႇလႆႈ ထိုင်ၸူဝ်ႈလုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ်ၼၼ့် ပဵၼ်ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵူၼ်းဢၼ်မီးသၢႆလိူတ်ႈၶိူဝ်းတႆးၵူႈၵေႃႉ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ တေႃႇႁၢၼ့်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းဢၢၼ်ႇဢွၵ်ႇၶဵၼ်တႅမ်ႈလႆႈ ယင်းပႆႇပူၼ့် သၢမ်သိပ်းပုၼ်ႈ 30%။
ႁူမ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးၼၼ့် တႃႇႁႂ်ႈလိၵ်ႈတႆးပေႃးလႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈ သွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ့် ၸုမ်းၾၢႆႇပၺ်ၺႃမိူင်းတႆး လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးပပ့်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးတႃႇတေဢဝ်ပဵၼ် ပပ့်ၾိုၵ်း သွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ထိုင်ႁွတ်ႈၸၼ့်ႁႃႈယဝ့် ၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈသွၼ်သေႁၢင့်ၵၢတ်ႈႁၢမ်းလၢႆၵိုတ်းပႅတ်ႈ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈၼင်ႇႁိုဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပိုတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး ဢမ်ႇဝႃႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ့်ၸၢတ်ႈ ၼႂ်းပိုၼ့်တီႈလႅၼ်လိၼ် တီႈၵုမ်းၵမ် ၶွင်မုၵ့်ၸုမ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ့်ၸၢတ်ႈ ႁိုဝ် ၶွင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ႁိုဝ် ပိုၼ့်တီႈ တီႈဢၼ်မီးလွင်ႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလၢႆတီႈ။ လႆႈၵေႃႇတင်ႈ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸိူဝ့်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး တီႈဢမ်ႇၸႂ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၽွင်းငမ်း။ ၸိူင့်ၼင်ႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ထႆး-တႆးၸိူဝ်းၼၼ့်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈမီးယူႇလၢႆတီႈလႄႈ မၢင်တီႈၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ပပ့်ႁဵၼ်းဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ယၢမ်းၼၼ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ့်မႃးသွၼ်ႁဵၼ်းၵၼ်။ ပေႃးပူၼ့်ၸၼ့်ႁႃႈယဝ့် တႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆး ပေႃးတေ မီးပပ့်ႁဵၼ်းဢၼ်တေၸၢင်ႈဢဝ် သိုပ်ႇသွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 2009 ပီႈၼွင့်တႆး ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်း မိူင်းထႆးလႄႈၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇလွင်ႈပၢႆး ပၺ်ၺႃ တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးလႄႈ ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး ဢၼ်တေၸႂ်ႉတိုဝ်းထွႆႈၵႂၢမ်း ၶဝ်ႈၸႂ်ပွင်ႇၸႂ် ၵၼ်။
ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လႆႈတတ်းမၵ်းတမ်းပၵ်းပိူင်ဝႆ့ဝႃႈ – လၢတ်ႈမိူၼ် တႅမ်ႈၽႂ်မၼ်း တၢင်းယူႇလွတ်ႈတႆး Speak universally, Write: The Shan path to survival ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13-1406/2009 ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၾၢႆႇလိၵ်ႈၾၢႆႇလၢႆး ဢိၵ်ႇတင်းၾၢႆႇႁူင်းပွႆႇသဵင် ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆး – တႆး လႆႈႁူပ့်ထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ဝႃႈ ဢၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၸုတ်ႈယွမ်း ၶၢတ်ႇပပ့်ႁဵၼ်းၵူႈပၢႆးပၢႆး တႄႇၸဵမ်ပၢႆးၼပ့် ပၢႆးပထဝီႇ (ပၢႆးသၢႆႊ) ဝႆ့ၸိူဝ်းၼၼ့် တေၶိုင်ပွင်ပိၼ်ႇၽႃသႃပၼ်ၵႂႃႇ ပိူဝ်ႈတႃႇလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိူင့်ႁိုဝ်။
ပေႃးဢုပ်ႇၵႂႃႇဢုပ်ႇမႃး ႁူႉၵႃႈလႆႈဢုပ်ႇပႃးလွင်ႈဝႃႈ တီႈဢၼ်ပိၼ်ႇၽႃသႃၼႆ့ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းထွႆႈၵႂၢမ်း(term, vocabulary) ၸိူင့်ႁိုဝ် ပေႃးဢမ်ႇမီးထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးဝႆ့ၵဝ်ႇၵဝ်ႇ သမ့်တေလႆႈၶူင်ဢွၵ်ႇၸွမ်းလၵ်းပိူင်လၵ်းၵၢၼ်သင်။
ၵူႈၾၢႆႇဢုပ်ႇၵၼ် ထဵင်ၵၼ်သေ တူၵ်းလူင်းလႆႈ လၵ်းၵၢၼ်ၶူင်ထွႆႈၵႂၢမ်း (Principles of coining new words) မိူၼ်ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆ့ ပဵၼ်တီႈလီသူၼ်ၸႂ် ပုၼ်ႈပိူဝ်ႈၸိူဝ်းႁၵ့်လိၵ်ႈတႆး ၵႂၢမ်းတႆးယူႇ။
1. ႁႂ်ႈပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးလူင်ဢွၼ်တၢင်း လိူၵ်ႈၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်တင်းၼမ်ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈ။
2. ၶတ်းၸႂ်လိူၵ်ႈႁႃထွႆႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပီႈၼွင့်ၶိူဝ်းတႆးတၢင်ႇတီႈ (တႆး – မၢဝ်း၊ ၼိူဝ်၊ လိုဝ့်၊ လႅမ်း၊ လၢဝ်း၊ ထႆး) ပွင်ႇၸႂ်။
3. ၵႃႈၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းထွႆႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၶူၼ်းၶဝ်း ၼွၵ်ႈသေထွႆႈၸိူဝ်းဢၼ်ပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸပ်းယၢမ်ႈဝႄႈယၢပ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ (လူဝ်ႇ- မဵဝ်း -ၶၢမ်ႇ -ၶိင်ႇ- တႃႇသေႇ) ပေႃးဝႄႈလႆႈၶႅၼ်းလီ။
4. ထွႆႈၵႂၢမ်းလၢဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈၼၼ့် ႁႂ်ႈလႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း [ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼင်(ငဝ်းတူင့်) ႁပ့်ႁွင်း (ဢၼ်တႆးၸႂ်ႉၽိတ်းဝႃႈ လပ့်လွင်း) ယွမ်းႁပ့် ႁူင်းႁဵၼ်း ႁူင်းႁႅမ်း ၶွပ်ႈၸႂ် တူဝ်ယၢင်ႇ]။
5. ထွႆႈၵႂၢမ်းလၢဝ်း ဢၼ်လုၵ့်တီႈပႃႇလိ သၼ်သၵိသ့် မႃးၼၼ့် ထုၵ်ႇလီလိူၵ်ႈၸႂ်ႉၽွင်ႈ [(မိူၼ်ၼင်ႇ ) လၵ်းထၢၼ် (သၢၵ်ႈသေႇ)
မႁႃသမုတ့် ပၼ်ႁႃ ထွႆႈၵႂၢမ်းမၢင်ၶေႃႈၼႆ့ ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးႁိုင်လႄႈပေႃးပဵၼ်ၵႂၢမ်းႁဝ်းၵႂႃႇယဝ့် (မိူၼ်ၼင်ႇ ၸူၼ် ထမ်း ၽြႃး သိၼ် ၽဵတ်ႇ မုၼ် မူးၸႃး သတ်း)]။
6. သင်ဝႃႈပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢွၵ်ႇသဵင်ငၢႆႈသေ ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈၼၼ့် ဢမ်ႇတၢပ်ႈၶူင်ဢွၵ်ႇထႅင်ႈ။ ႁႂ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတႅမ်ႈပဵၼ်သဵင်
ဢင်းၵိတ်းသေၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ gear, view, computer, TV, radio, plastic, video ။
7. ၸိုဝ်ႈမိူင်း ဝဵင်း ဝၢၼ်ႈ ဢိူင်ႇ ႁူၺ်ႈ လွႆ ထိူၼ်ႇ မႄႈၼမ့် ပၢင်ႇလၢႆႇ ရႃႇသီႇ ဢုတု လႄႈၸိုဝ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ့်
တႅမ်ႈဢွၵ်ႇၸွမ်းသဵင်ၶွင်ပိူၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇမႄႈၼမ့် ႁူင်ႁိူဝ် (Honghe) သပဵၼ်ႊ (Spain) လိင်ႊၶၼ်ႊ (Lincoln) ပိူၺ်ႇၵျိင်း (Beijing) ပေႃးမီးၸိုဝ်ႈလၢႆဢၼ်တႄ့ ႁႂ်ႈမီးၶေႃႈမၢႆတွင်းၵိုၵ်းၸွမ်းလင် မိူၼ်ၼင်ႇ တၼိၼ်းတႃႇရီႇ (တၼၢဝ်းသီ) ၼၢၼ့်ၸၢင့် (လၢၼ့်ၸဝ်ႈ)။
8. ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းလၢႆးၶပ့်ၵႂၢမ်းတႆး (grammar) မိူၼ်ၼင်ႇ Eastern Shan State မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ / ဝၼ်းဢွၵ်ႇ။
ဢမ်ႇၸႂ်ႈၾၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းတႆး / ဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းတႆး။
9. တေလႆႈဢၢင်ႈဢိင် ပပ့်ဢၽိထၢၼ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ Cushing (1881) Mrs Mix (1920) ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃသႃမိ သၢႆပွၼ် (2009) ဢိၵ်ႇပႃးဢၽိထၢၼ်ႇတၢင်ႇပပ့် ၵႃႈဢၼ်ႁႃလႆႈၼၼ့်သေပိၼ်ႇၽႃသႃၵႂႃႇ။
10. မၢႆတူၼ်းသဵင်ႁူၵ်း (ယၵ်းၶိုၼ်ႈ) ၼၼ့် ၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ၸိုဝ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်တႆးလူင်ဢမ်ႇမီး မိူၼ်ၼင်ႇ เรญ (Renoo) ႁႂ်ႈတႅမ်ႈရေႊၼူႊ Jimmy Carter = ၵျိမ်ႊမီႊ ၶႃႊတိူဝ်ႊ Kilometer = ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ ။
ၼွၵ်ႈၼၼ့်ၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်လွၵ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆ့သေ မၵ်းတမ်းဝႆ့ထွႆႈၵႂၢမ်းၵူႈၾၢႆႇ တင်ႈဢဝ်ၸဵမ်ၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း မၢႆမီႈ ပထဝီႇ ၸိူဝ်းၼၼ့်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း။
ပိူဝ်ႈတႃႇၶူင်ဢွၵ်ႇထွႆႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇမိူဝ်းၼႃႈလႄႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇဢၽိထၢၼ်ႇမႂ်ႇၵႂႃႇၼၼ့်တႄ့ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ဝႆ့ႁူဝ်တီးဝႃႈ ဢၽိထၢၼ်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်းပၺ်ၺႃသႃမိ(သၢႆပွၼ်) ႁဵတ်းၼၼ့် မႃးတၢင်ႇ (upload) ဝႆ့ၼႂ်းဝႅပ့်သၢႆ့တ်(website) သေ ၽႂ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လီၵႄႈ/လီမႄးၸိူင့်ႁိုဝ်ၵေႃႈၼႄ့ၼမ်းမႃး။
ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း
15-17/10/2009 တေမီးပၢင်ၵုမ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈတႆး (ICSS) တီႈၸၼ့်ၸွမ်လူင်ၸုလႃႊလူင်ႊၵွၼ်ႊ (Churalongkorn University) မိူင်းၵွၵ်ႇလႄႈတႆးႁဝ်းၵူႈတီႈတီႈ ၵေႃႈလႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၼ်ဢဵၼ်ပၼ်ႁႅင်း။
15-16/10/2009 လူဢၢၼ်ႇၽိုၼ်ၶူၼ့်ၵႂႃႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတႆး။ 17/10/2009 ၾိင်ႈၵႃႈတဵၼ်ႈဝႅၼ်တႆး တင်းသၢမ်ဝၼ်း တေမီးပႃး ပၢင်ၼႄၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးတႆး (Exhibition) ။


text:
{ ၵဵပ်းသိမ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈ-မၢႆတွင်း }, โรงภาพยนต์วิสต้า กาดสวนแก้ว, เสาร์, 26. กันยายน 2026
မႂ်ႇသုင်ဝၼ်းၵိူတ်ႇၶႃႈၼႃဢူၺ်းၵေႃႉ ဝၼ်းၵိုတ်ႇၼႆႉ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းသိူဝ်းလႄႈႁႂ်ႈမီးမင်ႇၵလႃႇ
ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပႃးၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ တွၼ်ႈတႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းလႄႈတၢင်းမုင်ႈမွင်းၼၼ်ႉၸဵဝ်းတဵမ်ထူၼ်ႈသေၵမ်းၶႃႈ #ၵွၼ်လႅင်း ယူႇတီႈၼႆႈသေယွၼ်းသူးပၼ်ယူႇဢေႃႈ။
ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပႃးၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ တွၼ်ႈတႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းလႄႈတၢင်းမုင်ႈမွင်းၼၼ်ႉၸဵဝ်းတဵမ်ထူၼ်ႈသေၵမ်းၶႃႈ #ၵွၼ်လႅင်း ယူႇတီႈၼႆႈသေယွၼ်းသူးပၼ်ယူႇဢေႃႈ။


text:
သိူဝ်
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ:Infobox နို့တိုက်သတ္တဝါ
သိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်သတ်းဢၼ်ဢဝ်ၼူမ်းလဵင်ႉလုၵ်ႈ၊ ယူႇသဝ်းၼႂ်းပႃႇ။
ၵူၼ်းႁဝ်း ၵူၺ်းဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇဝႃႈ သၢင်ႇသီႈၼႆႉ ႁတ်းႁၢၼ်ၼႃႇၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ သၢင်ႇသီႈႁတ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ သိူဝ်ၵေႃႈ တေႃႈႁတ်းႁၢၼ်တႄႉတႄႉ။
ပိူင်ၽၢင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သိူဝ်ၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ယၢဝ်းယူႇမွၵ်ႈ 11 ထတ်း(ပေႇ)သေ ၼမ်ႉၼၵ်းမီးမွၵ်ႈ 330 ၵီႇလူဝ်ႇၵရမ်ႇ (660 ပွၼ်း)။ ငႃးသိူဝ်ၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ယၢဝ်းယူႇမွၵ်ႈ 4 သိၵ်ႈ(inchs) ။ သိူဝ်မၢင်တူဝ် ၸၢင်ႈယၢဝ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ တမ်ႈတီႈ သၽႃႇဝၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ သိူဝ်ၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် ယူႇသဝ်းလႆႈ မွၵ်ႈ 10 ပီ တေႃႇ 15 ပီ။ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်ၶဝ်မႃးၶင်သေ လဵင်ႉဝႆႉၸိုင် ဢႃႇယုၶဝ် ယူႇထိုင်လႆႈ 20 ပီ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆ။ သၢင်ႇသီႈၼႆႉ ဢုပ်ႉငမ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ဢႃႇၽရၵၼင်ႇၼၼ် သိူဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်တူဝ်ဢၼ် ၵွၼ်းဢုပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇဢေးသျႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ "မႅဝ်းပဵၼ်သြႃႇသိူဝ်"ၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ သိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းမႅဝ်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးဢဝ် မႅဝ်းလႄႈသိူဝ် မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်းၸိုင် ၶႂ်ႈလႆႈဝႃႈ မိူၼ်ၵၼ်ၵူႈတီႈ။ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ် ၵူၺ်းမီး တူဝ်လဵၵ်ႉလႄႈ တူဝ်ယႂ်ႇၵူၺ်း။
သိူဝ်ၼႆႉ ၶူၼ်မၼ်း လိူမ်ႈလီသေဢမ်ႇၵႃး တူဝ်ၶိင်းမၼ်းၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်းဝႆႉ၊ သမ်ႉပဵၼ်တူဝ်ဢၼ်လႅတ်းၽၢႆလႄႈ ၼႂ်းၸၢဝ်းမႅဝ်းၼၼ်ႉ သိူဝ်ၼႆႉ ႁၢင်ႈၶိုၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျႃး မီးဝႆႉသိူဝ်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေတႃႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းၼမ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉ ပဵၼ်သိူဝ်ပိင်းၵလႃးယဝ်ႉ။ သိူဝ်ဢၼ်ပိူၼ်ႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်ထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ သမ်ႉပဵၼ် သိူဝ်မၢၼ်ႇၶျိဝ်းရီးယႃး၊ သိူဝ်ၵေႃႇၵေးသျႃးလႄႈ သိူဝ်ပသျူးၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶူၼ်သိူဝ်ပိင်းၵလႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်သိူဝ်တၢင်ႇၸိူဝ်း။ သီၶူၼ်မၼ်း လႅင်လိူင်ဝႆႉသေ ႁူတ်ႈလမ်မၼ်းၵေႃႈ မီးတင်းတူဝ်လႄႈ ႁၢင်ႈလီတႄႉတႄႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သၽႃႇဝၽၢၼ်ႇပဵၼ်မႃးလႄႈ သိူဝ်လၢႆးၼႆႉ သီမၼ်း မိူၼ်လိၼ် လၢႆးမၼ်း သမ်ႉမိူၼ် တူၼ်ႈယိူဝ်ႈတူၼ်ႈယုမ်းလႄႈ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းယူႇဝႆႉၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းယုမ်းၸိုင် ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႈႁူႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်သိူဝ်။
သတ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸၢဝ်းမႅဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ၶဝ်ဢမ်ႇမိုတ်ႈၼမ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သိူဝ်တႄႉ လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်။ သိူဝ်ၼႆႉ လုၺ်းၼမ်ႉ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပေႃႈၵပ်ႉၵိၼ်းၶိၼ်ၸႂ်မႃးၼႃႇၸိုင် သိူဝ်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈလႆႈ။ ၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈ ၵၢင်ၶိုၼ်း သၢႆတႃၶဝ် မီးႁႅင်းႁၼ်လႆႈ ၼႂ်းလပ်းသိင်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇ မႅဝ်းလႄႈ ၶဝ်လမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၵေႃႈ ၵႆႉလိုပ်ႇလမ်း ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁႃၵိၼ်တူဝ်ထိူၼ်ႇၸိုင် ၶဝ်မေႃ ယူႇပႂ်ႉဝႆႉ သေႃႉဝႆႉသေ ၶူမ်ႇဝႅၼ်ႇၺွပ်းဢဝ် တူဝ်ထိူၼ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ လမ်းၺွပ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႁတ်းႁၢၼ်တႄႉတႄႉသေ ၺႃးသတ်းမဵဝ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၶဝ်တိုၼ်းၺွပ်းၶူပ်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။
သိူဝ်ၼႆႉ ယူႇလွၵ်ႇလွၵ်ႇလၢႆလၢႆသေ ဢမ်ႇလႃႈလီႈ ႁဵတ်းတီႈၵူၼ်း။ လွင်ႈဢၼ် တင်ႈၸႂ်တင်ႈၶေႃး ၺွပ်းၵိၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇလႃႈလီႈႁဵတ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ သိူဝ်ဢၼ်ယၢမ်ႈၵိၼ်ၼိူဝ်ႉၵူၼ်းယဝ်ႉ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်တႄႉ ၵူၺ်းၶႂ်ႈႁႃၺွပ်းၵိၼ်ၵူၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ သိူဝ်ဢၼ် ပိုၼ်ႉပႅတ်ႈ ၼိူဝ်ႉတူဝ်သတ်း တၢင်ႇမဵဝ်းသေ ၸပ်းယိၼ်ႉ ၶႂ်ႈၵိၼ် ၼိူဝ်ႉၵူၼ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ လီၵူဝ်တႄႉတႄႉ။ တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယလႄႈ ထိူၼ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ၵူဝ်သိူဝ်တႄႉတႄႉ။ ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယၶဝ် ၶႅၼ်းၵူဝ်သိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈတၢႆယွၼ်ႉ သိူဝ်ၶူပ်းၼၼ်ႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ ႁဵင်ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ သိူဝ်ၼုမ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉႁႅင်းၶိုၼ်ႈ ႁႅင်းယႂ်ႇလႄႈ လီၵူဝ်လိူဝ်သေ သိူဝ်ထဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။
လႃႈထိူၼ်ႇၶဝ် ၵႂႃႇႁႃယိုဝ်းသိူဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၶဝ်ၸုၼ်ႉတၢႆၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းယိုဝ်းသိူဝ်မၢင်ၸိူဝ်း ၶဝ်ၶီႇၼိူဝ်လင်ၸၢင်ႉသေ ယိုဝ်းသိူဝ် ႁႃလွင်ႈ တေလွတ်ႈၽေး တႃႇတူဝ်ၶဝ်ယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ယူႇၼိူဝ်ၶႄႉလၢင်း သုင်သုင်သေ ပႂ်ႉယိုဝ်းသိူဝ်။ တႃႇတေလႆႈယူႇၼိူဝ်လၢင်းသေ ယိုဝ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈဢဝ် ၼိူဝ်ႉဝၢင်းဝႆႉပၼ် တီႈႁိမ်းၶႄႉလၢင်းၶဝ် တီႈၶဝ်တေယိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေယိုဝ်းသိူဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ သိူဝ်ၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉၶဝ်တူဝ်ယႂ်ႇသေတႃႉ ၶဝ်ဝႅၼ်မဝ်တႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သိူဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်း ႁႃဢဝ်တူဝ်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈၽွင်းတိုၵ်ႉႁႃ တၢင်းၵိၼ်ယူႇသေ ၵႂႃႇထူပ်းၺႃး ၶဵၼ်လႄႈသင် မၼ်းမေႃ ငိူင်ႉဝႄႈ လႅတ်းၽၢႆတႄႉတႄႉသေ ႁတ်းႁၢၼ်တႄႉတႄ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်တီႈယူႇၼႃႈလိၼ်မၼ်းၸိုင် သိူဝ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် မဵဝ်းမၵ်ႉၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈ လိူဝ်သေပိူၼ်ႈယူႇ။ သိူဝ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ပိူၼ်ႈတိၺွပ်းၶင်ဝႆႉသေ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈယူႇသဝ်း လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၸိုင် မၼ်းတိုၼ်းငွႆးပႂ်ႉႁႃ သုၼ်ႇလီ တႃႇတေဢွၵ်ႇလွတ်ႈယူႇတႃႇသေႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇမၼ်းတေလွတ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢၼ်လဵင်ႉမၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူပ်းတၢႆပႅတ်ႈယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈၽွင်းၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ ၼႂ်းသူၼ်သတ်း မိူဝ်ႈၵႂႃႇတူၺ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီ ၵႂႃႇယဝ်ႉယွၵ်ႇသိူဝ်ၼႆ တေလႆႈပၼ်သတိၵၼ်ဝႆႉယူႇ။
လိုပ်ႈထိူၼ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵမ်ႉပႃႈၼမ် သိူဝ်ၼႆႉ ၵႆႉလေႇလိုပ်ႈလမ်းၵိၼ် တူဝ်ထိူၼ်ႇလူင် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်းမွၵ်ႈ 200 ပွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉလူင် ဢၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸူင်လူင် ဢၼ်တူဝ်ယႂ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉလႄႈသင် သိူဝ်ဢမ်ႇသူႈၺွပ်းၵိၼ်။
ၽႄႈၸိူဝ်ႉ ၽႄႈလုၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သိူဝ်မႄႈၼႆႉ ပေႃးၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ ၼိုင်ႈမုင်ႉ ၸၢင်ႈမီးလႆႈ 2 တူဝ် တေႃႇထိုင် 5 တူဝ်။ သိူဝ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ယူႇသဝ်းၸွမ်းမႄႈမၼ်း တင်းႁိုင်ယူႇ။ မိူဝ်ႈလႆႈ 3 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မႄႈမၼ်း သွၼ်ပၼ်မၼ်း လၢႆးၺွပ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇ လီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁႃ တီႉၺွပ်း တူဝ်ထိူၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ [1] [2] ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် တမ်ႈတီႈ သူၼ်သတ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉလေႇဢဝ် သိူဝ်လႄႈ သၢင်ႇသီႈ ၸၢပ်ႈၵၼ်ယူႇ။ သင်ဝႃႈ ပေႃးမၼ်းပဵၼ်သိူဝ် မႄႈမၼ်းသမ်ႉပဵၼ် သၢင်ႇသီႈပေႃးၼႆၸိုင် လုၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "သိူဝ်သီႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ပေႃႈမၼ်း ပဵၼ်သၢင်ႇသီႈ မႄႈမၼ်းသမ်ႉပဵၼ် သိူဝ်ၼႆၸိုင် လုၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "သီႈသိူဝ်" ၼႆယဝ်ႉ။
ၵႅတ်ႇၶႄၽေးၶဵၼ်သိူဝ်တေႁၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပီ 2010 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၶႄႇဝႃႈ ပဵၼ်ပီသိူဝ်လႄႈ ၸုမ်းၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႅတ်ႇၶႄ တူဝ်သတ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉၵၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ သိူဝ်ၵူၺ်းၵိုတ်း မွၵ်ႈ3600 တူဝ်ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းဢၼ်သိူဝ်တိုၵ်ႉမီး ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ပူႇတၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ၊ ဢိၼ်ႇတိယ၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ ၵမ်ႇေပႃးတီးယႃး၊ လၢဝ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ထႆး၊မေလးသျႃး၊ ၼီႇပေႃး၊ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ယဝ်ႉ။ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈမၢႆတွင်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် မၢႆတွင်းဝႆႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး100 ပီၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ သိူဝ်မီးဝႆႉ မွၵ်ႈၼိုင်ႈသႅၼ်ယူႇသေတ ၼႂ်းပၢၵ်ႇပီၼႆႉ ယွမ်းၵႂႃႇတင်းၼမ်။
ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ သိူဝ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ထိင်းသိမ်းသေ ဝႆႉပႅတ်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၸိုင် ပီၼႃႈပီလိုၼ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈလူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇထႅင်ႈ မွၵ်ႈ 2022 တူဝ်ၼႆယူႇ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းရသျႃးတႄႉ သိူဝ်သၢႆႇပေးရီးယႃး တေၵိုတ်းယူႇ မွၵ်ႈ 400 တူဝ်။ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉတႄႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ သိူဝ်တေၵိုတ်းယူႇမွၵ်ႈ 150 တူဝ်။ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်ထိူၼ်ႇ ( World Wildlife Fund - WWF) ၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွပ်ႇတူၺ်းတႄႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၵူႈသိပ်းပီ သိူဝ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇၶႃႈႁႅမ်တၢႆ ယိုဝ်းတၢႆ မွၵ်ႈ 1000 တူဝ်။ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီၼႆႉ သိူဝ်ႁၢႆၵႂႃႇ မွၵ်ႈ 104 တူဝ် တေႃႇထိုင် 119 တူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။သိူဝ်ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၶိုင်ႈလိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးတီႈ ဢိၼ်ႇတိယသေ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ဢဝ်သိူဝ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်းၵဝ်ႇၵႄႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ ၵုမ်းထိင်းယၢပ်ႇယူႇ။[3] [4] [5] [6]
ဢွင်ႈတီႈသိူဝ်ၽႄႈတိူၼ်းယူႇသဝ်း
သိူဝ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ သိူဝ်တေၵိုတ်းယူႇမွၵ်ႈ 150 တူဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵဵပ်းဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆသိူဝ်ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၽၢႆႇပႃႇမႆႉၶဝ် တေသိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ၵႅတ်ႇၶႄသိူဝ် ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် တမ်ႈတီႈ ထုင်ႉႁူဝ်ၵွင်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ သိူဝ်တေၵိုတ်းယူႇမွၵ်ႈ 50 လိူဝ်ၵူၺ်းၼႆယူႇ။[7] လွင်ႈဢၼ်တူဝ်သိူဝ် ယူပ်ႈယွမ်းလဵၵ်ႉၵေႇဢေႇမၢင်ၵႂႃႇၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႃႇထိူၼ်ႇဢမ်ႇမီး၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ရႃႇသီႇဢုတုဢမ်ႇၽဵင်ႇလႄႈ ယွၼ်ႉလမ်းယိုဝ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [8]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%B7%E0%B8%AD
- ↑ http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&stable=0&shownotice=1
- ↑ Archive copy. Archived from the original on 2016-03-18။ Retrieved on 2015-02-09။
- ↑ http://www.reuters.com/article/idUSTRE6AI4MN20101119
- ↑ http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11791105
- ↑ https://archive.is/20120731204305/www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j94ug9D3suAI_7p82fgJGG1O-32Q?docId=CNG.266e723d7138f5e4affa548ae320ca27.e1
- ↑ တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့အစည်း (Wildlife Conservation Society-WCS)
- ↑ http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=5924:2010-11-17-08-55-16&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=112
- မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း
- เสือ[1]
- Tiger[2]
- CNN သတင်း [3] Archived 2016-03-18 at the Wayback Machine.
- ရိုက်တာသတင်း[4]
- BBC သတင်း[5]
- AFP သတင်း[6]
- news-eleven.com[7]
Cites[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် သတ္တဝါများ


text:
ၽွင်းၶၢဝ်းၾူၼ်ပီၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ဢွၼ်ၵၼ် ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၶႆႈဝတ်း(ၼၢဝ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ)လႄႈ တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ (ၼၢဝ်ၶူတ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵၼ်မႃးၼမ် တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ တေၸပ်းမႃးၸွမ်းယုင်း ။
တႄႇဢဝ် လိူၼ်ၵျုၼ်ႊမႃး တေႃႇထိုင်လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 3 လိူၼ်ပၢႆမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး လၢႆၸႄႈဝဵင်း ဢွၼ်ၵၼ်တိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်း/ ၼၢဝ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇလႄႈ တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ ၊ မၢင်ဝၢၼ်ႈမၢင်ဝဵင်း တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း။ ၵမ်ႈၼမ်တေ ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈဢႃယုယႂ်ႇ ၸိူဝ်းႁႅင်းလိူတ်ႈဢေႇ(ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ဢေႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ တိတ်းၸပ်းၵၼ်ငၢႆႈ။
ၵူၼ်းၵဵင်းတွင်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တီႈၵဵင်းတွင်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် လႆႈႁၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ ႁဵတ်းမႆႉ၊ ၵူၼ်းႁေႃႈၵႃးတၢင်ႇမႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယွၼ်ႉၶဝ်ၵႂႃႇယူႇၵႂႃႇၼွၼ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇ ၺႃးယုင်းၶူပ်း၊ ယမ်းၾူၼ်။ ပေႃးလိုဝ်ႈၵၢၼ် သေ ပွၵ်ႈႁိူၼ်းၶိုၼ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပဵၼ်ၶူပ်းၶူပ်းၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈသေ မီးလူမ်းၼၢဝ်မႃး ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ ။ မၢင်ၵေႃႉ လႆႈၼွၼ်းႁူင်းယႃ 2-3 ၶိုၼ်း။ မၢင်ၵေႃႉ လူမ်းၼၢဝ် ဢမ်ႇယွမ်းလူင်းသေ လႆႈၼွၼ်းႁူင်းယႃ 5-6 ၶိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈမီး”- ဝႃႈၼႆ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်တင်း မိူင်းၼၢႆး – လၢင်းၶိူဝ်းၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် တိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၶႆႈဝတ်း (တၢင်းပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈၼမ်။
ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆး လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယၢမ်းလဵဝ် တီႈမိူင်းၼၢႆးၼႆႉ တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈဝတ်းတႄႉ ၼမ်လိူဝ်မႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း ယဝ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်တေပဵၼ်ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈဢႃယုယႂ်ႇ ၸိူဝ်းႁႅင်းဢမ်ႇတဵမ် ႁႅင်းဢေႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ် ပေႃးပဵၼ်တႄႉ တေႁိုင်မွၵ်ႈ 2-3 ဝူင်ႈၼႆႉ ၸင်ႇတေၶႅၼ်းလီ” – ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်ၶႆႈဝတ်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆး ဢွၼ်ၵၼ်တိတ်းၸပ်းပဵၼ်ၼမ်လႄႈ ဝၼ်းတီႈ 10/9/2022 ၼႆႉ ယူႇတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵုမ်းၵမ် ဢွၼ်ၵၼ်လူင်းပိုၼ်ႉတီႈ တူင်ႉၼိုင် ၵူတ်ႇထတ်းၸႅတ်ႈတၢင်းပဵၼ် ၸွမ်းၵၢင် ဝဵင်းသေ ႁႂ်ႈသႂ်ႇၽႃႈတူမ်းသူပ်းလႄႈ မၢၵ်ႇႁူဝ်ရူတ်ႉၶိူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
တၢင်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းၵေႃႈ တႄႇဢဝ်ၵၢင်လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႊသ်ၼၼ်ႉမႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ယိုင်ႈၶႅၼ်းပဵၼ် ၼမ် ၸွမ်းႁွင်ႈယႃ (ဆေးခန်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈတွၼ်ႈၵၢင်ၼႂ် – ႁူဝ်ၶမ်ႈ ၵူၼ်းပေႃးတဵမ် ၵူႈတီႈ။
ၵူၼ်းလၢင်းၶိူဝ်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် တေပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢႃယု 3-5 ၶူပ်ႇလႄႈ ၵူၼ်း ထဝ်ႈ။ တီႈႁွင်ႈယႃ လၢင်းၶိူဝ်းၼႆႉ မီး 3 တီႈ။ တင်း 3 တီႈယဝ်ႉ ၵူၼ်းပေႃးတဵမ်လူင်ဝႆႉ ၵူႈၼႂ်ၵူႈၶမ်ႈ။ သင်ဝႃႈ ၵႂႃႇၼႄမေႃယႃ မီး ဝတ်းဢႆ ၼႆၸိုင် ၶဝ်တေပၼ်ယႃႈယႃမႃးၵိၼ်တႃႇ 3 ဝၼ်း။ သင်ဝႃႈ ၶဝ်တႅၵ်ႈတူၺ်းတီႈမိုဝ်း မီးတုမ်ႇလႅင်ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် ၶဝ် ၸႂ်ႉၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃ ၵမ်းလဵဝ်”- ဝႃႈၼႆ။
ယဝ်ႉၵေႃႈ ပေႃးတိတ်းၸပ်း တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၼႆၸိုင် တေၸပ်းၵၼ် တင်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း ၸိူင်ႉၼႆ။ ပိူင်လူင်မၼ်း တေပဵၼ်ဝတ်း ဢႆ မီးလူမ်းၼၢဝ်ၵၼ်မႃး။
ၵူၼ်းလၢႆးၶႃႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တီႈလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ႁၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ပဵၼ်ၶႆႈဝတ်း/ ၼၢဝ် တႄႇပဵၼ်လိူၼ်ၼႆႉ မႃး ၼမ်၊ ပေႃးၵေႃႉႁၢႆၵေႃႈ ၵေႃႉပဵၼ် ၸပ်းၵၼ်တင်းႁိူၼ်း ၸိူင်ႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ ၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၼႆ သူပ်းတေၸၢင်၊ ၼမ်ႉမုၵ်ႈတေလႆ၊ ဢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်ႁိုင်မွၵ်ႈဝူင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် 10 ဝၼ်းၼႆႉ ၸင်ႇတေႁၢႆ”- ဝႃႈၼႆ။
မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းဝဵင်းၵဵင်းတုင်၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇလႄႈ မိူင်းတူၼ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပဵၼ်ၼမ် ၵူၼ်းမိူင်း မၢင်ၵေႃႉ ထၢင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၶိုၼ်းယဝ်ႉယူဝ်ႉ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။
ၵူၼ်းဢိူင်ႇမိူင်းလဵၼ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ပဵၼ်ဝတ်း/ ၼၢဝ်ၵၼ်ၼမ် ၶႂ်ႈပဵၼ်ၵၼ်ၵူႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ပေႃးပဵၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်တင်းႁိူၼ်းတင်းယေး ၸိူင်ႉၼႆ။ ၶႂ်ႈဝႃႈပဵၼ်တင်းမိူင်းယဝ်ႉယူဝ်ႉ တီႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၵိၼ်ယႃႈယႃသမ်း ယႃႈယႃၸိူင်ႉၼႆၵေႃႈ ႁၢႆႉယဝ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မၢင်ၵေႃႉ ထၢင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ ၼႅတ်ႈၵႂႃႇၵူတ်ႇထတ်း မေႃယႃၶဝ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈဝတ်းၵူၺ်းၼႆၶႃႈဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ်သမ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၾူၼ်လႄႈ သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵႂႃႇသူၼ်ႁႆႈၼႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ပွၵ်ႈမႃး ယမ်းၾူၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ ၵေႃႈ ၺႃးယုင်းၶူပ်းထႅင်ႈၼႆၸိုင် တေတႄႇၵတ်း ၵူၼ်ႉမူၺ်ႈၵၼ်သေ တႄႇပဵၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈဝတ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈဝတ်း/ ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇလႄႈ တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ (ငှက်ဖျားရောဂါ) ၼႆႉသေ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ် ၸိူင်ႉႁိုဝ် ယဝ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈ လုမ်းလႃးၸိူင်ႉႁိုဝ်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇပဵၼ်၊ ဢမ်ႇထိုင်သၢႆၸႂ်လူႉတၢႆၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ ၼၢင်းသီၼူၼ်း ၼၢင်းမေႃယႃလုမ်းလႃး ၵူၼ်းပဵၼ် တီႈႁူင်းယႃဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ သပ်းလႅင်းလၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
“ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၼႆႉ တေၸပ်းမႃးတီႈယုင်း မိူဝ်ႈၽွင်းၼွၼ်းၵၢင်ဝၼ်းၵၢင်ၶိုၼ်း ဢမ်ႇၵၢင်သုတ်း ပၼ် ယုင်းၶူပ်းၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ။ ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ပေႃးယုင်းၶူပ်းလႆႈ 7 ဝၼ်း တေၼၢဝ် ပေႃးၼၢဝ်ၼႆ တေတွင်းၶိင်ႇ(တွင်းၶၢဝ်း) မၼ်း ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼၢဝ် ဢမ်ႇႁၢႆ ၼၢဝ်ႁိုင် သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃၸိုင် တေၸဵဝ်းလူႉတၢႆ။ ”
ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ တေမီး 3 မဵဝ်း မိူဝ်ႈၽွင်းႁူႉတူဝ်ဝႃႈ ၼၢဝ်/ ဢမ်ႇယူႇလီ ႁႂ်ႈ ၼႅတ်ႈၵႂႃႁႃမေႃယႃ ႁႂ်ႈၵူတ်ႇထတ်း ယူတ်းယႃပၼ် ႁႂ်ႈ ၸဵဝ်းၶႅၼ်း ဝႃႈၼႆ ။
ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၸပ်းၵၼ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ မေႃယႃၼၢင်းသီၼူၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ – တေဢမ်ႇလႆႈပၼ်ယုင်းၶူပ်း ။ ၼွၼ်းၵၢင်ဝၼ်းၵေႃႈလီ ၵၢင်ၶိုၼ်းၵေႃႈယဝ်ႉႁႂ်ႈၵၢင်သုတ်း ။ ႁိမ်းႁွမ်းႁိူၼ်းယေး တေလႆႈၽဵဝ်ႈပတ်း ႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ်ႇ ၊ မွၵ်ႇမေႃႈၼမ်ႉ တီႈႁိူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵႆႉလၢႆႈပၼ် ၊ မေႃႈၼမ်ႉဢၢင်ႇၼမ်ႉ ဢၼ်ၶင်ၼမ်ႉ ၵဵပ်းၼမ်ႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈလၢင်ႉ ပၼ် ႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်တႃႇသေႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ယႃႈယႃဢၼ်ၶႃႈၸိူဝ်ႉမႅင်းယုင်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇပၼ် ဝႆႉၼႂ်းပုင်း ၼႂ်းဢၢင်ႇၼမ်ႉဝႆႉ မၼ်း တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမႅင်းလဵတ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းဢၢင်ႇၼမ်ႉ ပုင်းၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉတၢႆ- ဝႃႈၼႆ။
တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈဝတ်း/ ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ) ၵေႃႈငဝ်ႈတႄႇမၼ်းပဵၼ်တီႈယုင်း။
ၾၢင်ႁၢင်ႈသမ်ႉ ၼၢဝ်ၼၢၼ်းၶႅၼ်းၼၢၼ်းႁၢႆ ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇႁူႉဢမ်ႇလုမ်းလႃးၵၼ်လီလီၸိုင် ပေႃးႁိုင်မႃးထိုင်တီႈၶူႈလင်တႅၵ်ႇလိူတ်ႈ၊ ၵမ်းၵမ်းႁၢၵ်ႈ၊ တွင်ႉၵႅၼ်း၊ ယဵဝ်ႈယၢပ်ႇ၊ ၶီႈဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ၊ တေမီးတုမ်ႇလႅင်ဢွၼ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈၽိဝ်ၼင် ၸိူဝ်းၼႆႉဝႃႈၼႆ။
မေႃယႃၼၢင်းသီၼူၼ်း ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ – “လၢႆးယူတ်းယႃမၼ်းတႄႉ မီးတီႈႁူင်းယႃၵူၺ်း သင်ၸဵဝ်းႁူႉၸဵဝ်းယႃ ၸဵဝ်းလုမ်းလႃးၼႆၸိုင် တေၸဵဝ်းႁၢႆ။ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ယႃ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်းႁိူၼ်း ဢမ်ႇလႆႈ တိုၼ်းတေလႆႈမႃးယူတ်းယႃ တီႈႁူင်းယႃ ယွၼ်ႉမေႃယႃၶဝ် လူဝ်ႇပႂ်ႉတႅၵ်ႈတူၺ်းႁႅင်းလိူတ်ႈ ယူႇတႃႇသေႇ။ ၵူၼ်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼႆႉ သင်ပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢမ်ႇမႃးလုမ်းလႃး ယူတ်းယႃၸိုင် တေၸၢင်ႈထိုင်သၢႆၸႂ် လူႉတၢႆၵွၼ်ႇ” – ဝႃႈၼႆ။
ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ ၼၢဝ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ – ပိူင်လူင်မၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈယုင်းၶူပ်း။ ပိူင်လူင်မၼ်းတေလႆႈႁႄႉၵင်ႈ ယုင်းလၢႆး၊ မဵဝ်းဢွၵ်ႇႁႃၶူပ်း ယၢမ်းႁူဝ်ၼႂ်/ ႁူဝ်ၶမ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်မီးၵူႈတီႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ၽေးသိူဝ်ဢမ်ႇလႆႈယူႇႁိူၼ်းယေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈလႆႈၵႂႃႇသွၼ်ႈယူႇၸွမ်းဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇယင်းၶႅၼ်း၊ ၸိူဝ်းလႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈပၢင်သဝ်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေး၊ ၸိူဝ်းလႆႈယူႇသဝ်းၸွမ်းထိူၼ်ႇၸွမ်းယုမ်းၼၼ်ႉယိင်ႈၶႅၼ်းမီးတိုဝ်ႉတၢင်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ ၼၢဝ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်။
ယၢမ်းလဵဝ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း သီႇသႅင်ႇပၢင်လွင်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၵျွၵ်ႉမႄး ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် လူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်လွင်ႈယူတ်းယႃတၢင်းပဵၼ်ဝႆႉ ၵူၼ်းၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
လၢႆးႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၵေႃႈ တေလႆႈၽဵဝ်ႈႁိူၼ်းယေး ယႃႇႁႂ်ႈႁိူၼ်းႁူၵ်ႉ ။ ၵၢင်ဝၼ်း ႉ တေလႆႈပိုတ်ႇဝႆႉႁူးလႅင်းလီလီ ႁႂ်ႈလႅတ်ႇလူမ်းထွင်ႇၶဝ်ႈၽႅဝ်ၼႂ်းႁိူၼ်းယေး။ ယႃႇပၼ်ႁိူၼ်းလပ်းသိင်ႇမိုတ်းတၼ်။ ၵွၵ်းၼမ်ႉဢၢင်ႇၼမ်ႉ မွၵ်ႇမေႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈယုင်းဢွၵ်ႇမႃးငၢႆႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉလၢင်ႉၽဵဝ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်သေႇသေႇ ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉတင်း ၶႆႈဝတ်း/ ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ တင်းသွင်မဵဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီၵူဝ်တင်းသွင်ယဝ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸဵဝ်း ယႃၼႆ တေၸဵဝ်းတၢႆ ၼၢင်းသီၼူၼ်း ၼၢင်းမေႃယႃ လုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ ၼၢဝ်ၶႆႈလိူတ်ႈ ၼိုင်ႈပီ မီးမွၵ်ႈ 300 လၢၼ်ႉထိုင် 500 လၢၼ်ႉၵေႃႉ။ ၵမ်ႈၼမ်တေပဵၼ်ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်တိုၵ်ႉႁဵတ်းတႃႇႁုၼ်ႈမုၼ်း (Developing Country) ။မိူင်းဢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃတႃႇႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ယၢပ်ႇၼၼ်ႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းမီးတိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ ၼၢဝ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼႆႉတိူဝ်းၼမ်လိူဝ်တၢင်ႇမိူင်း 12 ပိူဝ်ႊသႅၼ်ႊလႄႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၾၢင်ႉယူႇၾၢင်ႉၵိၼ်ႁင်းၽႂ်မၼ်းသေၵမ်း ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ WHO လၢတ်ႈဝႆႉ ဝၼ်းႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ဝၼ်းတီႈ 25 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊပူၼ်ႉမႃးၼႆႉၼင်ႇၼႆ။


text:
ဢိၼ်ႇၶယူႇပေထႃႇ:ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ
- You can read this page in other languages. The language menu is here.
ဢိၼ်ႇၶယူႇပေထႃႇ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇဢေႃႈ!
ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ဢိၼ်ႇၶယူႇပေထႃႇ, ပဵၼ်တီႈဢၼ် ပရေႃးၵျႅၵ်ႉ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ဢၼ်လဵပ်ႈတေပဵၼ်မႃးလႆႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းဢၼ်မႂ်ႇ ႁင်းဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး, ဝီႇၶီႇပပ်ႉ, ဝီႇၶီႇၶၢဝ်ႇ, ဝီႇၶီႇၽိုၼ်ဢိင်, ဝိၵ်ႇသျိၼ်ႇၼရီႇ and ဝီႇၶီႇဝွႆးဢဵတ်ႇꩡ် တွၼ်ႈတႃႇ ၸၢင်ႈၸတ်းၵၢၼ်၊ တႃႇတႅမ်ႈ၊ တႃႇၸၢမ်း ၼၼ်ႉ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၶၢမ်ႇငဝ်ႈပၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ႁူမ်ႈဝႃႈ ဝီႇၶီႇၸၢမ်းတူၺ်း ၸိူဝ်းမီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ဢိၼ်ႇၶယူႇပေထႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈ တူဝ်ႇမဵင်းဝီႇၶီႇ ႁင်းၶေႃသေတႃႉ ၶဝ်တေၸၢင်ႈ ထုၵ်ႇလူလႆႈ မႄးထတ်းလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇတင်း ပရေႃးၵျႅၵ်ႉဝီႇၶီႇ ၸိူဝ်းမီးတီႈ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
မၢႆဢွၵ်ႇ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းဢၼ်မႂ်ႇ ႁင်း ဝီႇၶီႇၸၼ်ႉၸွမ် ၼႆႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူးလႆႈ တီႈ ဝီႇၶီႇၸၼ်ႉၸွမ် ပီႇတႃႇ, သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝီႇၶီႇငဝ်ႈငႃႇ ၸူး ဝီႇၶီႇငဝ်ႈငႃႇ ၽႃႇသႃႇတင်းၼမ်။
ၵႃႈတီႈၼႆႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈတႄႇ ပရေႃးၵျႅၵ်ႉဢၼ်မႂ်ႇ တင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်း။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်းတေၸၢင်ႈတႄႇလႆႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းဢၼ်မႂ်ႇ ၵႃႈတီႈ တီႈၼႂ်း ပရေႃးၵျႅၵ်ႉ ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈတႄႇပရေႃးၵျႅၵ်ႉဢၼ်မႂ်ႇၸိုင် ၵႂႃႇၸူးတီႈ meta:proposals for new projects ၼၼ်ႉလႄႈ။
ဝီႇၶီႇဢိၼ်ႇၶယူႇပေႇထႃႇ
ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝီႇၶီႇၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ဝႆႉ:
ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ပီႈၼွင်ႉၵၼ်
ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၼႆႉ ပၼ်ႇၼႃႈၵၢၼ် တင်းၼမ် ၼင်ႇ ၸိူဝ်း ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းတင်းၼမ် လႄႈ လမ်းၼႂ်း လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ :


text:
လႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ ၼႆႉ ဢဝ်ပွၵ်ႉ (႑႖) သေၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆ့ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း လႄႈ ႁွင်ႈတမဵင်း၊ ၽၢႆႇးဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း လႄႈ ၼွင်ဢိၼ်းယႃး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ ယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းထတ်း
ဝေႃးႁၢၼ် လႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇမွၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ "ပီးလႅင်း" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပီးလႅင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉၸိုမ်းဢွၵ်ႇ၊ ၼမ်ႉၽုတ်းဢွၵ်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉဢၼ်လုၵ်ႉတီႈငႃးလွႆ သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ မႄးၼမ်ႉပီးလႅင်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ႁိူင်မႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝႅင်းလႅင်ႇဢွၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆဢွၵ်ႇႁိမ်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇသေ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းမႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢွၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မီးၶူးဝဵင်း၊ ႁူဝ်ႉဝဵင်းၶိုင်ႇၶိုင်ႇၶမ်ႉၶမ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ဝဵင်းႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ၽွင်းၵၢပ်ႈပၢၼ်လီၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းသိုၵ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ (႓႒) ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်သိုၵ်းသီႇသိပ်းပီ ဢႃႇဝႃႉ-ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်မွၼ်း လႄႈ ၶုၼ်မၢၼ်ႊမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢႆးၸဝ်ႉပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇမႃး ဝဵင်းလႅင်ႇၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်ဝဵင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊမႃးယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ဢလွင်ႈမိၼ်းတယႃး သိမ်းဢဝ် ထုင်ႉႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇယဝ်ႉ 1755 လိူၼ်မေႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇတင်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢလွင်းမိၼ်းတယႃးၼႆႉ ဢဝ်ၽွင်းဝဵင်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ဝႆႉတီႈတႃႈၵုင်ႈသေ ႁႂ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ (႓႒) လႄႈ ဢိၵ်ႇပႃးၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းမၼ်းတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်သေ ဝဵင်းလႅင်ႇဢွၼ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ဝႆႉပၼ်ပူႇၵႄႇၵေႃႉၼိူင်ႈ တႃႇဝဵင်းလႅင်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝဵင်းလႅင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၵိုၼ်းထၢၼ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်တႃႇယႃဝတီႇ (၁၈၃၇-၄၆) ၼၼ်ႉ ဢဝ်မပႂႃး ၵေႃႉပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ဢၼွၵ်ႉၼၢၼ်းမတေႃႇ ၸဝ်ႈၼၢင်း မမျႃႉလေး ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၵိၼ်ဝဵင်းလႅင်ႇလႄႈ ဝဵင်းလႅင်ႇၼႆႉ ၶိုၼ်းလိုဝ်းလင်မႃးၼႂ်း ပိုၼ်းထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး မပႂႃး ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးဝႃႈပဵၼ် ၸဝ်ႈယိင်း လႅင်ႇထဵၵ်ႉၶွင်ႇတိၼ်ႇ (မၢၼ်ႈ: လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်) မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈလိုဝ်းလင်ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်ယၢဝ်း။ ၽွင်း ဢၼွၵ်ႉၼၢၼ်းမတေႃႇ မမျႃႉလေး ႁဵတ်းမႅၼ်ႈလွင်ႈတၢင်းၽိတ်းသေ ဢၼ်ၸဝ်ႈလုၵ်ႈယိင်း လႅင်ႇထဵၵ်ႉၶွင်ႇတိၼ်ႇ လႆႈၵိၼ်ဝဵင်းလႅင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇၶိုၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ်ၶုၼ်ပူးၵမ်ႇမႃး ၶိုၼ်းဢဝ်ဝဵင်းလႅင်ႈ ဢၢပ်ႈယိုၼ်ႈပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးတႃႇယႃႇဝတီႇမိၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၸဝ်ႈၸၢႆးမွင်ႇထွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မွင်ႇထွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၶဝ်ႈပႃးပၢင်တိုၵ်း ဢၼ်ပူတ်းၶုၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉသေ လႆႈတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇလႄႈ မၼ်းၵေႃႈ ဢႃႇယုဢမ်ႇယၢဝ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ဝၢႆးပၢင်သိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႊပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1835 မႃး ဝဵင်းလႅင်ႇၼႆႉၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီၶရိတ်ႉ 1861 မႃး ဝဵင်းလႅင်ႇၼႆႉ ထိုင်ၸၼ်ႉဝၢၼ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉတေႁၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ဢၼ်ဢဝ်ဝဵင်းလႅင်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉသေၼၼ်ႉတႄႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ၶုၼ်ၵူႈပၢၼ်ပၢၼ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႈပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈမီးလွင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းမႃး လႆႈလူင်းၵဵပ်းၵူၼ်းသိုၵ်း ဢိၵ်ႇပႃး ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ (႓႒) ဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမီးလွင်ႈမီးတၢင်းမႃး ၸွမ်းၼင်ႁူဝ်ၼပ်ႉ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ လႆႈၶိုၼ်မႃးတီႈၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ မႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းလႅင်ႇၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၽႅဝ်ႁွတ်ႈတီႈ တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းလႅင်ႇသေ မႃးၸွမ်းမႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇၼႆ မႃးၽႅဝ်လႆႈတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈလႄႈ ယင်းမီးၵူၼ်းၵႃႉၵူၼ်းၶၢႆမႃးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ထတ်း
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်ထတ်း
- ↑ GoogleEarth
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၆၁.


text:
မျွၵ်ႉဢူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူး (မၢၼ်ႈ: မြောက်ဦးမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Mrauk-U) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး ဝဵင်းၵဝ်ႇမိူဝ်ႇၵွၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ ပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ဢၼ်မီး ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇသေ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢၼ်းၸၼ်းၼၼ်ႉ မီးသၼ်လွႆ၊ ငႃးလွႆ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ရၶႅင်ႇၶဝ်ၼႆ့ ပဵၼ်ၸၢဝ်း တိပႅတ်ႉ-မၢၼ်ႈသေ လုၵ်ႉဢဝ်တင်းဢိၼ်းတီးယႃးသေ ၽႅဝ်မႃး မိူင်းရၶႅင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈမျွၵ်ႉဢူး (ႁွင်ႉ) ဝဵင်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉသၢႆၶိူဝ်းႁိူၼ်း ဝေႇသႃႇလီႇၸၼ်ႇတရ ၼႆႉ လႆႈၽွင်းငမ်းမႃး တႄႇၸိူဝ်ႈမိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 4 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ် ဢႃႇၼၼ်ႇတၸၼ်ႇတရ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢၼ် ပီၶရိတ်ႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 8 ဢၼ်လႆႈႁၼ်တီႈ ၽြႃးပႅတ်ႇမိုၼ်ႇၼၼ်ႉသေၼႆ တေႇဝၸၼ်ႇတရၼႆႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႃႇ ၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း လိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၼႄဝႆႉဝႃႈတႄႉ ၶုၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မေႃႁၵ်ႉ မေႃဢီးလူသေ မေႃပၼ်မေႃယိုၼ်ႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈ ႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်မႃးသေ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၽၢႆမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈၵိူဝ်းယမ် ၶုၼ်ၽီသီႇဝ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းပျၢမ်ႇမၼသေ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ပႃးၼိုင်ႈ ၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃၸိုင် ႁႂ်ႈပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်းသေၼႆ လႆႈႁဵတ်း ၶႅပ်းတႅင်းၵႃးမႃးယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းတႅင်းၵႃး ဢၼ်ၸဝ်ႉသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶႅပ်းတႅင်းၵႃး တေႇဝၸၼ်ႇတရ (ၶရိတ်ႉ 454 - 76) ယဝ်ႉ။[1]
မိူဝ်ႈပီမိူင်း 1431 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရၶႅင်ႇ မိၼ်းၸေႃးမုၼ်ႇ လႆႈတႄႇတင်ႈ မိူင်းရၶႅင်ႇ (ၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႇရၵၢၼ်ႇ)သေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၵၢင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 17 မႃး သႅၼ်းဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၼႆႉ တၢင်းယႂ်ႇမီးမႃးထိုင် 120000 ဢေႇၵၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၼၼ်ႉသေ တင်း ပေႃႇထူႇၵီႇ၊ ၼႄႇတႃႇလႅၼ်ႇ၊ ဢႃႇဝ၊ ပႃႇၵိူဝ်၊ ဢႃႇရေဝီးယႃး၊ ပႃႇသျႃး လႄႈ တင်း မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမီး လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ၵႃႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈၵႃႉၶၢႆ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ မႆ၊ ၵႅဝ်ႈသႅင်၊ ၸၢင်ႉ၊ ၶႃႈၸႂ်ႉ၊ မႃႉ၊ ငႃးၸၢင်ႉ၊ ယႃႈႁွမ်ယႃႈၽဵတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽွင်းပၢၼ်မျွၵ်ႉဢူး ထိုင်ၸိၵ်းထိုင်ၸွမ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸၢၵ်ႈဢႃႇၼႃႇ ႁွတ်ႈထိုင် တႃႇၵႃႇ လႄႈ ၸိတ်ႉတၵွင်း ၽႅဝ်ႁွတ်ႈထိုင် ၶိုင်ႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ပေႃးဢဝ်ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ဝႃႈ တီႈၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇပတ်ႉပိုၼ်ႉလႄႈ တေႃႇပေႃးထိုင် ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပတ်ႉပိုၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉၼႆ လုၵ်ႉတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရၶႅင်ႇသေ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶႅပ်းတႅင်းၵႃး ဢၼ်ပႃးဝႆႉ တူဝ်လိၵ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းရၶႅင်ႇ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢႃႇရဝီႇ လႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပင်ႇၵႃႇလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်မျွၵ်ႉဢူးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၽြႃးၵွင်းမူးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၽြႃးၵွင်းမူးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ် တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ယူႇ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် သျိတ်ႉတွင်းပထူဝ်းတေႃႇၵျီး (ပေႃးဢဝ် ရၶႅင်ႇၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽြႃးသျၢႆႉတွင်း၊ ဢဝ် ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး 80000 သူႇ သႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။)၊ ထူၵ်ႉၵၢၼ်ႇတဵင်ႇ ပထူဝ်းတေႃႇၵျီး လႄႈ ၵူဝ်းတွင်းပထူဝ်းတေႃႇၵျီး (ဢဝ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး 90000 သူႇ သႂ်ႇဝႆႉ]] လႄႈ ၵွင်းမူး မၢၼ်ႇငႃးပႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ႁိမ်းႁွမ်းမျွၵ်ႉဢူးၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ထုင်ႉၼိူဝ်ၵုၼ်ဢေႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶဝ်ႈသၢၼ် လႆႈၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မျွၵ်ႉဢူးၼႆႉ ပေႃးၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ပိုၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇသေၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တီႈၸၼ်ၸႂ် ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ်မႃးသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် 2 ဝၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇသေ ၵႂႃႇၸွမ်းႁိူဝ်း ၸွမ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉၼႆ ႁိုင် 3 ၸူဝ်ႈမူင်း တေႃႇ 5 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူး ၸိူဝ်းမီးတီႈ ဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီမိူင်း 1341၊ တႄႇဢဝ် ၶုၼ်ရၶႅင်ႇ မိၼ်းၸေႃးမုၼ်ႇ ၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃမႃးၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇ ၵွင်းမူးမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးၵွင်းမူး ၸိူဝ်းၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးၵွင်းမူး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- သျိတ်ႉတွင်းပထူဝ်းတေႃႇၵျီး
- ထူၵ်ႉၵၢၼ်ႇတဵင်ႇ ပထူဝ်းတေႃႇၵျီး
- ၵူဝ်းတွင်းပထူဝ်းတေႃႇၵျီး
- ဢၢၼ်ႇတေႃႇတဵင်ႇ
- လေးမျႅတ်ႉၼႃႇ ပထူဝ်းတေႃႇၵျီး
- မၢၼ်ႇငႃးပႃး
- ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးၸၼ်ႇတႃႇမုၼိ
ဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူးၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပုတ်ႉထ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်တၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ်မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပလီႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈတႄႇႁဵတ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မိၼ်းၸေႃးမုၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉတႄႉ မီးဝႆႉ တီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵဝ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၵဝ်ႇဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ တိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းရၶႅင်ႇတၺဝတီႇၼႆလႄႈသင်၊ ဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူးၼႆလႄႈသင် ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ဢၼ်ပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃမႃး ပၢၼ်ၶုၼ်ရၶႅင်ႇ ၵူႈပၢၼ်ၵူႈသိုပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉၽြႃး ဢၼ်ၶုၼ်ရၶႅင်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်တႄႇမႃး ၼင်ႇ ၽြႃးပႅတ်ႇမိုၼ်ႇ၊ ၽြႃးသိမ်ႇတူၵ်ႉၶၢၼ်ႇ၊ ၽြႃးသီႇၼႃႈ၊ ၽြႃးဢၢၼ်ႇတေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈႁၢင်ႈႁေႃ၊ ႁူဝ်ဝဵင်း၊ ဝဵင်းႁၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ်မီးဝႆႉယူႇသေ ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် လၵ်းထၢၼ် လွင်ႈလႆႈလီလႆႈပဵၼ် မႃး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝဵင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မျွၵ်ႉဢူး (ဝဵင်းၵဝ်ႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်း၊ ပဵၼ်ၵွင်း ပဵၼ်လွႆဢွၼ်ႇသေ သႃႇယႃႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁေႃၶမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၵွင်းသုင်ဢွၼ်ႇသေ တေပဵၼ်ဢၼ်လီမုင်ႈလီယဵမ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးပႅတ်ႇမိုၼ်ႇ၊ ၽြႃးသိမ်ႇတူၵ်ႉၶၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတွင်ႇ လႄႈသင် ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢင်ႈလီဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉတိင်ႇၵတီႇ (ႁွင်ႈသူၺ်ႇၼၢတ်ႉပျိၼ်ႇ) ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈလဵၼ်ႈၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးမေႃလိၵ်ႈရၶႅင်ႇ ဢူးၵႃႇပျၢၼ်ႇ (ဢူၵ်ႉၵႃႇပျၢၼ်ႇ) ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉယူႇတီႈ ဝဵင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ဝဵင်းႁေႃၶမ်းမျွၵ်ႉဢူးလႄႈ ပေႃးဢဝ်တႅမ်ႈသႂ်ႇ ၼႂ်းဝွၵ်းသိပ်းသွင်လိူၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇ သူၺ်ႇၼၢတ်ႉပျိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၵိင်ႇ ၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆၼိူဝ်ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ယၢၼ် 50 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ႁိူဝ်းမႃးသိူၵ်ႈတီႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တႃႈႁိူဝ်းၼႆႉ ၵႆတင်းဝဵင်းတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇလႄႈ လႆႈဢဝ် ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇသေၵေႃႈ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇတီႈ ၼႂ်းဝဵင်းၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ပေႃးၶိုၼ်းၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းလိၼ် မွၵ်ႈ ၶိုင်ႈလၵ်းၼႆ ၸင်ႇၽႅဝ်ၼႂ်းဝဵင်း ဝဵင်းၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ သၢႆငၢႆဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉတင်းၼမ် လတ်းၶဵၼ်းဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈလီယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပုၼ်ႉဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးပၢင်ႇလူင်သေ ပေႃးပူၼ်ႉပၢင်ႇလူင်ၼၼ်ႉ သၼ်လွႆတေးလွႆၶိုၼ်းႁႄႉဢိုတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈဝဵင်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးယူႇ 6555 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ မီးယူႇ 642 လွၵ်းလၵ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 67,004 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းလွႆ ဢၼ်မီးပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉသေ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ႉလီယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမိၼ်းပျႃးသေ ႁွတ်ႈမႃးၼႆႉ လႆႈလတ်းဝဵင်းၵဝ်ႇသေ လုၵ်ႉတီႈ တယႅတ်ႉပိၼ်ႇ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ၵျွၵ်ႉတေႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။
ၽူႈဢၼ်ဢဝ် ဝဵင်းၵဝ်ႇ (ဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူး) သေ တႄႇတင်ႈဝဵင်းႁေႃၶမ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶုၼ်ပႄးၽျူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ပႄးၽျူႇၼႆႉ လႆႈၸုၼ်ႉဝေႇသႃႇလီႇသေ မႃးတင်ႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူးယဝ်ႉ လႆႈၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃမႃး တႄႇဢဝ် ပီမိူင် 338 တေႃႇ 356 ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၶုၼ်မိၼ်းၸေႃးမုၼ်ႇၼႆႉ လႆႈသိုပ်ႇပုတ်ႈဢဝ် ႁၢင်ႈႁေႃရၶႅင်ႇ မိူဝ်ႈ ပီမိူင်း 766 ၼၼ်ႉသေ ထိုင်မႃး ပီ 768 မႃး မၢၼ်ႈၶဝ် သိမ်းဢဝ် ဝဵင်းလွင်းၶျႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်းသေၼၼ်ႉ မွၼ်းၶဝ် ၶိုၼ်းတိုၵ်းထႅင်ႈသေ မိူင်းရၶႅင်ႇၼႆႉ လႆႈႁၢမ်းၶုၼ်သေၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇယၢႆးသေ မိၼ်းၸေႃးမုၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႈပၢႆႈၵႂႃႇ ၽၢႆႇတူၵ်းသေ ယွၼ်ႉတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၶုၼ်သူႇရတၢၼ်ႇသေ ၽိူဝ်ႇၶိုၼ်းလႆႈႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ ထိုင် ပီမိူင်း 792 လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 1 ၶမ်းမႃး လႆႈတႄႇဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူးမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းပိုၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇတႄႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ဢၼ်တႄႇမျွၵ်ႉဢူးၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ၸူးၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ဝႃႈ မိၼ်းၸေႃးမုၼ်ႇ ပဵၼ်ၶုၼ်တႄႇတင်ႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ၶုၼ် 12 ပႃး သိုပ်ႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈမႃးသေ တေႃႇထိုင် ပၢၼ် မိၼ်းၶွင်ႇရႃႇၸႃႇၼႆႉ လႆႈဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီမိူင်း 893 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် တၢၼ်ႇတွႆးၸႃးမိၼ်းပႃႇၵျီး ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢၼ်း မိၼ်းၶွင်ႇရႃႇၸႃႇ ၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃသေ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵေႃႇၵုမ်း ဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူးတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် မိၼ်းပႃႇၵျီး တေႃႇပဵၼ် ထိုင် သၢႆသိုပ်ႇၶုၼ်ႇ 9 သိုပ်ႇလႆႈ ၽွင်းငမ်းမႃးတေႃႇ တေႃႇပေႃးထိုင် ပၢၼ် မိၼ်းၸၼေႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မိၼ်းၸၼေႇယဝ်ႉ တႄႇဢဝ် ၶုၼ်ၼရပတိ ဢၼ်ပဵၼ် လိၼ်မိၼ်းပႃႇၵျီးသေ ၶုၼ် 28 ပႃး သိုပ်ႇၽွင်းငမ်းမႃးသေ ထိုင် ပီ 1146 လိူၼ်ၵမ်လွင်ႈ 7 ၶမ်ႈ ဝၼ်းသဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်မၢၼ်ႈ ပူဝ်းတေႃႇၽယႃး သိမ်းဢဝ်ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃးသေ တီႈမျွၵ်ႉဢူးၼႆႉ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွင်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးလႄႈ ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇဢၢပ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၼၼ်ႇတပၵျၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႇတပၵျၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၽွင်းဝဵင်း 8 ၵေႃႉ သိုပ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ထိုင် ပီၶရိတ်ႉ 1824 ၽွင်းပဵၼ် သိုၵ်း မၢၼ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ ႁင်း ၶုၼ်သိုၵ်းလူင်မေႃႇရိတ်ႉသၢၼ်ႇၼႆႉ တမ်းဢွင်ႈသဝ်းတီႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇသေ ၵူၼ်းသိုၵ်းတင်ၼမ် လႆႈပဵၼ်လႆႈၼၢဝ်ႈသေ တၢႆၵႂႃႇတင်းၼမ်သေဢမ်ႇၵႃး တူဝ်ၸွမ်ႁၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ လႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းသေ လႆႈလူႉသဵင်ႈၵၢမ်ႇတီႈ ၸွမ်းတၢင်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေသိုၵ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇတင်ႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇသေၵေႃႈ ၸူးၶၢႆႉပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2]
ၶႅပ်းႁၢင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- Ratanamanaung.jpg
ၵွင်းမူး ယတၼမၢၼ်ႇဢွင်ႇ
- Lawkamanaung.jpg
ၵွင်းမူး လေႃးၵမၢၼ်ႇဢွင်ႇ


text:
မူဝ်ႇပၢႆးလုတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမူဝ်ႇပၢႆးလုတ်ႉ (မၢၼ်ႈ: မိုပိုင်းလွတ်မြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Mopaailut ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [mò pɑ́i lɔ᷇t]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 52.


text:
သၽႃးၸႄႈမိူင်းတႆး
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းတႆး (မၢၼ်ႈ: ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Shan State Hluttaw), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Lumtenphaung Zemoeng Tai]) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉတႅၼ်းၽွင်း မီး 137 ၵေႃႉ (ၽူႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 103 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်း 34 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။[1]
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းထတ်း
ၽိုၼ်ဢိင်ထတ်း
- ↑ Nixon, Hamish (September 2013). State and Region Governments in Myanmar, Myanmar Development Resource Institute, 92.


text:
ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇႁူမ်ႈမၢၼ်ႈဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးလၢႆႁူဝ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁူမ်ႈဝႃႈမီးၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်း ပိုၼ်ႉတီႈတွၼ်ႈၼႃႈလိၼ်ၽႂ်မၼ်း မီးလွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄလႅၼ်လိၼ်ၽႂ်မၼ်း ပူၵ်းပွင်ၽႂ်မၼ်း လီၸႃႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တူၵ်းတႅမ်ႇ မၢၵ်ႈမီးၸိူင်ႉႁိုဝ် ၽူလ်လႆႈမၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၽႃးသီ(ၶွၼ်ႇ) ဢၼ်ဢဝ်မႃးပူၵ်းပွင်သၢင်ႈလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ လႄႈမိူင်းၽႂ်မိူင်းမၼ်းၵေႃႈၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယူႇၽွင်းပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၽွင်းမိူင်း။
ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလူင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼႃႈႁိူၼ်း ၶွင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵမ်ႈၼမ်။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ၸၢင်ႈ(မေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း) ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပဵၼ်ၽူလ်ၽွလ်းလႆႈ ဢၼ်သၢင်ႈပၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းလႆႈမီးယူႇမီးၵိၼ်လႄႈမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်သူၼ်ႇတူဝ် ဢိၵ်ႇတင်းၵမ်ႉၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယွၼ်ႉမၼ်းယူႇ။ ၵွႆးၵႃႈ လႆႈၶၢတ်ႇလုတ်ႈႁၢမ်းၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ၺႃယႂ်ႇလူင်တႄႉတႄႉ လူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ လၢႆၾၢႆႇၵေႃႈ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၵူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ႁူႉလိၵ်ႈမေႃလၢႆးယဝ်ႉပေႉပုၼ်ႈၶဝ် ဝႃႈၼႆၵေႃႈမီး၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဢမ်ႇၶိုတ်းၸၼ်ႉ ဢမ်ႇတၵ်ႉၼၢႆ ႁူႉတၼ်း ဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ လႄႈ ဢမ်ႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းပၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝႃႈၼႆၵေႃႈမီး။
ၵေႃႈယင်းလီ သူၼ်ႇၼိုင်ႈၸိူဝ်းမီးသဵၼ်ႈမီးသၢႆ မီးထႃႇၼ မီးငိုၼ်း မီးၼႃႈမီးတႃၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း တၢင်းၼႃႈႁိူၼ်း တႃယေးၵေႃႈ ပွင်ပဵၼ်လႆႈလႄႈသူင်ႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ႈႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈလႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းထိုင်မိူင်းၼွၵ်ႈ မိူင်းၼႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႄႈတိုၼ်ႇတူဝ်တိုၼ်ႇၸႂ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၽွင်းတႄႇ ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃႁူဝ်ႁႅၵ်ႈႁူဝ်တီးမႃး။
ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းပီ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး လိူဝ်သေမီးပလိၵ်ႈ လႄႈ ႁူမ်ႇလူမ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇမီးတပ်ႉသိုၵ်း ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသိုၵ်း။ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈမီးတင်းႁႅင်းသိုၵ်း မီးတင်းၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်း ၵၢၼ်တိုၵ်း ယင်းလႆႈၵႂႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းတီႈၵျပၼ်ႊမႃးထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်ၸင်ႇတူၵ်းပဵၼ်ယိူဝ်ႇၽႅၼ်မၢၼ်ႈ မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈတႄႇဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၸွမ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၾႃႉပွႆႇၾႃႈပူတ်းဝၢင်းမွပ်ႈဢမ်းၼၢၸ်ႈပၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 29 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊလ် 1959 ယဝ်ႉ ၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းတႆးယိင်ႈၶႅၼ်းၶၢတ်ႇမီးငဝ်ႈငုၼ်းသုၼ်ၵၢင် ထုၵ်ႇမၢၼ်ႈၸၵ်ႉၸုင် ၶုတ်းႁွင်ႈ ႁႂ်ႈလႆလွင်ႈၵႂႃႇ ၸွမ်းဝွင်ႇၵႅပ်ႈႁွင်ႈၼၼ်ႉၵွႆး။ မိူဝ်ႈထိုင် 1962 လိူၼ်မၢတ်ၶျ်ႉ 2 ဝၼ်း ၼေႇဝိၼ်းၵေႃႈ ယိုတ်းဢမ်း ၼၢၸ်ႈဢဝ်ငၢႆႈငၢႆႈ လီလီ။
ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းမိူင်းမႃးဢမ်ႇၶၢတ်ႇ။ မိူဝ်ႈႁူႉဝႃႈ တႆးမီးၵူၼ်းၼမ် မီးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵေႃႈ ၸွႆႈႁႅင်းၵမ်ႉပၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး (ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပီတုၸိတ်ႉ) ပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ယူၵ်ႉဢဝ်မႃးၶီႇႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈပိူဝ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ႉၵႅတ်ႇႁႄႉၸုမ်းသိုၵ်းလၢႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉၶွင်တႆး၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မႃးၶီႇႁူဝ်ၵမ်ယွႆးၵူၼ်းမိူင်းတႆးၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်းၶူင်ႇလႄႈဢဝ်ဝႆႉပဵၼ်ႁူပဵၼ်တႃ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းပၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ။
ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢႆၸုမ်းလႆႈမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈ မီးသူၼ်ႇၽွင်းငမ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆသေၸၵ်းထႅၵ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄၼႃႈလိၼ်ပၼ်ၵၼ်ယွႆႈယႅမ်းၵႂႃႇသဵင်ႈ။
မိူၼ်ပၢၼ်မိူဝ်ႈဝၢႆးသိုၵ်းလူၵ်ႈၵမ်း 2 ယဝ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႈ တတ်းမၵ်းၶႅၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆး မိူင်းၶႄႇ မိူင်းလၢဝ်း မိူင်းတႆး။
1890 ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢႃႊၶျႃႊလႄႈ သၵွတ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သေတင်ႈတူဝ်တႅၼ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်လွင်ႈလႅၼ်လိၼ် မိူင်းပၼ်ႇလႄႈၵဵင်းမႆႇ။
1892 ဢိင်းၵလဵတ်ႈလႄႈၶႄႇတူၵ်းလူင်းၵၼ် လွင်ႈလႅၼ်လိၼ်ၵဵင်းႁုင်ႈပႃးၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။
1894 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊလ် ဢိင်းၵလဵတ်ႈလႄႈထႆးမၵ်းမၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၵဵင်းတုင်လႄႈမိူင်းထႆး ဢဝ်ၼမ်ႉႁူၵ်ႈႁဵတ်း လႅၼ် ၵဵင်းသႅၼ် ပႃးၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းထႆး။
1894 လိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႊၿိူဝ်ႊရ် ဝၼ်းတီႈ 17 ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆး ၸုလႃႊလူင်ႊၵွၼ်ႊလႄႈၸွမ်ၽွင်းမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းထႆး တီႈမိူင်းၵွၵ်ႇ။
1895 – 96 ဢိင်းၵလဵတ်ႈလႄႈၾရင်ႇသဵတ်ႈမၵ်းမၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းလၢဝ်း ဢဝ်ၼမ်ႉၶွင်ႁဵတ်းလႅၼ်။
ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်လၵ်းပိူင်လၢႆးၽွင်းငမ်းၽူႈမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈၶဝ်ႁဵတ်းလၢႆလၢႆ ဢဝ်တူဝ်လဵၵ်ႉၵိၼ်တူဝ်ယႂ်ႇ ဢဝ်ၼမ်ႉ ၸၢႆးၶႃး ယွတ်ႇသႂ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ် ၵွႆႈၵွႆႈတွင်ႈၸိုမ်းၵိၼ်ပဵၼ်ႁွႆး တႅၵ်ႇငၢၵ်ႈၵႂႃႇလွႆးလွႆးႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ၼၼ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၼႃႈလိၼ်မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းယူႇတိတ်းၸပ်းၵၼ်။ ၵမ်းၼႆႉသမ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၼႃႈလိၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆးပၼ်ၵၼ် ၸႅၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ် ၸႅၵ်ႇၼႃးၸႅၵ်ႇသူၼ် ၸႅၵ်ႇဝၢၼ်ႈၸႅၵ်ႇဢိူင်ႇ ၸႅၵ်ႇဝဵင်းၸႅၵ်ႇမိူင်း ၸႅၵ်ႇပွတ်းၸႅၵ်ႇတွၼ်ႈ ၸႅၵ်ႇၾၢႆႇၸႅၵ်ႇပုၼ်ႈ ပၼ်ၵၼ် တင်းတင်းတီႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈယူႇႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်မႃး ၸဵမ်ၵွၼ်ႇမိုၼ်ႉသိုၼ်းႁိုင်။


text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼႄၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၼႆသေ သင်ႇဢိုတ်းႁူင်းႁဵၼ်း တီႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈတင်း ၸၼ်ႉၵၢင် 2 လင် ႁႂ်ႈပိၵ်ႉဝႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း။
တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 17/9/2022 ၼၼ်ႉမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တီႈဝၢၼ်ႈဢုမ်ႈတင်း ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဝၢၼ်ႈပုင်ႇၵၢင် ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပၢင်တိုၵ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂႃႇမိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းသိုၼ်းၼႆႉသေ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်းမိတ်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ သင်ႇပိၵ်ႉဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်း 2 လင်၊ ၸၼ်ႉငဝ်ႈတင်း ၸၼ်ႉၵၢင်။ ၶဝ်ၵူဝ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းထႅင်ႈၶႃႈယူဝ်ႉထၢင်ႇတႄႉ ဝၢႆးသေ ၶဝ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ်ပႆႇ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း”- ဝႃႈၼႆ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်း တၢင်းတိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ ထႅမ်ၶိုၼ်ႈဢိူမ်ႈၸမ် SSPP ဝႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် တင်းသွင်ၾၢႆႇ ၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ် သိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉ။
ၽူႈမီးၸၼ်ႉ SSPP လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း သိုၵ်းႁဝ်း တိုၵ်ႉၶဵင်ႈၶႅင်ၵၼ်ဝႆႉ။ ဢဵၼ်ႁႅင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မႃးၵၢပ်ႈႁဝ်းၶႃႈဝႆႉတႄႉ တေမီးဢဵၼ်ႁႅင်း 80 ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် လုၵ်ႉတၢင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇမႃး။ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းတႄႉ ပႆႇမီး။ သင်ဝႃႈ သိုၵ်းၶဝ် ဢမ်ႇသွၵ်ႈတဝ်ၶဝ်ႈမႃးထႅင်ႈတႄႉ သဵင်ၵွင်ႈတေဢမ်ႇတႅၵ်ႇ။ သင်ဝႃႈ တင်ႈၸႂ် သွၵ်ႈတဝ်ၵေႃႈ သဵင်ၵွင်ႈ တေၸၢင်ႈတႅၵ်ႇထႅင်ႈယူႇ”- ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶလယ 276 တင်း ၶမယ 348 လႄႈ တပ်ႉၵွင်ႈလူင် (အမြှောက်တပ်) ၸိူဝ်းၼႆႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 17/9/2022 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းမွၵ်ႈ 3 မူင်းၶိုင်ႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း ၶမယ 348 တင်း ပႃႇတီႇမႂ်ႇ သုင်ၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/ SSA ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တီႈႁူၺ်ႈၶမ်း ၾၢႆႇတူၵ်းဝၢၼ်ႈဢုမ်ႈ ယၢၼ်ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 1 လၵ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လူႉတၢႆ 3 ၵေႃႉ မၢတ်ႇၸဵပ်းမွၵ်ႈ 6 ၵေႃႉ ။


text:
ပပ်ႉသပ်း
ပပ်ႉသပ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉ ဢၼ်ဢဝ် ဝေႃးႁၢၼ်ၽႃႇသႃႇသေဢၼ် ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇတူဝ်မႄႈလၢႆးလေႃးလိၵ်ႈသေ ဢဝ်ၽႃႇသႃႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းလႄႈသင် တႅမ်ႈၼႄ သပ်းလႅင်းၼႄ ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇမၼ်းၼႄၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1] ပပ်ႉသပ်းၼႆႉ မီႈဝႆႉ ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသပ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵျၢမ်း ဢၼ်ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း၊ ဢိၵ်ႇပႃး တီႈပွင်ႇ၊ ဢိင်ဢၢင်ႈ၊ ၽိုၼ်ဢိင်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ မၼ်းၶပ်ႉၸႅၼ်ႇဝႆႉၼင်ႇတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ လၢႆးလေႃးလိၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉသပ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၶူင်သၢင်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇသေပွၵ်ႈ။ တီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပပ်ႉသပ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းသေဢၼ်ဢၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်ပႃးဝႆႉၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈၸႂ်ႉပပ်ႉသပ်းယဝ်ႉ။
- ၶႂ်ႈႁူႉ လၢႆးလေႃးတူဝ်လိၵ်ႈ။
- ၶႂ်းႁူႉ သဵင်ဢွၵ်ႇ။
- ၶႂ်ႈႁူႉ တီႈပွင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်း။
- ၶႂ်ႈႁူႉ ပိုၼ်ႉငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတူဝ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တေလႆႈႁူႉဝႆဝႃႈ ပပ်ႉသပ်းၵူႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈပႃးလႆႈ လွင်ႈတၢင်းၼင်ႇပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉၵူႈဢၼ်ဢၼ်။ ဢၼ်ၼင်ႇပပ်ႉသပ်းဢွၵ်ႇသ်ၾူတ်ႉ လိုဝ်းလင်ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဢင်ႇၵႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၶဝ်ၼႄပႃးဝႆႉ ၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၼ်တႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉသေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Webster's New World College Dictionary, Fourth Edition, 2002


text:
လႄႇသျီး၊ ၸႄႈဝဵင်း
'ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး (မၢၼ်ႈ: လေရှီးမြို့နယ် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Leshi Township ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [zɛ᷆ wéŋ lɛ̀ sʰʨí]) ၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2] ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႄႇသျီးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 54.
- ↑ "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)


text:
Wednesday, March 14, 2012
ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၽရၢမ်းၵဝ်ႈ
ၸွမ်းၼင်ႇပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ၵေႃႈယၢမ်ႈမီးမႃး ပဵၼ်ၾိင်ႈပုတ်ႉထ သႃသၼႃ ႁဝ်းၶႃႈယၢမ်ႈထိုဝ်မႃးၵေႃႈဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈမႂ်ႇ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶတႆးႁဝ်းၶႃႈ ၸဝ်ႈၶူးၵေႃလိၼ်တလႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆးႁဝ်းၶႃႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈဢႃဝၢသ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇၵွၼ်းဝတ်ႉ ဝတ်ႉၽရၢမ်းၵဝ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 13.03.2012 ၵၢင်ဝၼ်းမွၵ်ႈ 2း00 မူင်းပၢႆ̓̓̓̓̓̓̓ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၾိင်ႈထုင်း လႄႈတင်းၼပ်ႉထိုဝ်လိူဝ်ၼိူဝ် ၽူႈယႂ်ၵူၼ်းလူင်သေ မုၵ်ႉၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်တင်းမွၵ်ႇယႃႈၶဝ်တႅၵ်ႇသေ လႆႈၵႂုႇႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈသြုႇႁဝ်းၶႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊
ၸွမ်းၼင်ႇပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ၵေႃႈယၢမ်ႈမီးမႃး ပဵၼ်ၾိင်ႈပုတ်ႉထ သႃသၼႃ ႁဝ်းၶႃႈယၢမ်ႈထိုဝ်မႃးၵေႃႈဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈမႂ်ႇ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶတႆးႁဝ်းၶႃႈ ၸဝ်ႈၶူးၵေႃလိၼ်တလႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆးႁဝ်းၶႃႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈဢႃဝၢသ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇၵွၼ်းဝတ်ႉ ဝတ်ႉၽရၢမ်းၵဝ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 13.03.2012 ၵၢင်ဝၼ်းမွၵ်ႈ 2း00 မူင်းပၢႆ̓̓̓̓̓̓̓ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၾိင်ႈထုင်း လႄႈတင်းၼပ်ႉထိုဝ်လိူဝ်ၼိူဝ် ၽူႈယႂ်ၵူၼ်းလူင်သေ မုၵ်ႉၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်တၸဝ်ႈသြုႇႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မီးတၢင်းၼမ်ႉၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇယႂ်ႇႁႅင်း မေုႁၵ်ႉပႅင်းၼိူဝ်ၵူၼ်းမီးတုၵ်ႉသေ မေုၸွႆႈထႅမ်လိူဝ် ၼိူဝ်ပုၼ်ႈၵူၼ်းမီးသုၼ်ႇ ဢေႇမၢင်မႃးယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ၊ ႁွမ်းလူၺ်ႈၸႂ်ၼပ်ႉထိုဝ်လႄႈ ႁွမ်းလူၺ်ႈၸွမ်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈလီငၢမ်း ၸဝ်ႈသြုႇႁဝ်းၶႃႈၼၼ်ႉသ ႁဝ်းၶႃႈမုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶတႆး ႁႂ်ႈလႆႈယွၼ်းပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ႁႂ်ႈလႆႈမီးတင်းၵုမ်းၶွင်း ႁူမ်ႈလူမ်ႈလူၺ်ႈ တႂ်ႈငဝ်းမဵတ်ႉတႃႇၸဝ်ႈသြုႇႁဝ်းၶႃႈသေၵမ်းၼႆ ĳ ၼပ်ႉထိုဝ်ဝႆႈသုထိုင်ၸဝ်ႈသြုႇႁဝ်းၶႃႈသေ ĳ
ၽူႈပွင်ၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶတႆး (မိူင်းၵွၵ်ႇ)င်းမွၵ်ႇယႃႈၶဝ်တႅၵ်ႇသေ လႆႈၵႂုႇႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈသြုႇႁဝ်းၶႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊
Posted by Saonando(ꨅဝ္ꨳဝꨓ္းသဝ္)
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ၵႃႈၸူဝ်ႈပႆႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လွင်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ပႆႇတမ်းၸႂ်လႆႈ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႃႈတေလီမႃးယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်လုမ်း PI ၾၢႆႇၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တွပ်ႇလၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
ထၢမ်-ၽွင်းဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈသမ်ႉ ထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ်ႈၼႂ်းၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသေယဝ်ႉ ႁဵတ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ လွင်ႈၼႆႉႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၶႃႈ?။
တွပ်ႇ-ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ မၼ်းၼႄဝႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈ ႁဵတ်းသိုၵ်းႁဵတ်းသိူဝ်ၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸိူဝ်းလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA ဝႆႉၼႆႉ မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ မီးတပ်ႉသိုၵ်း၊ သမ်ႉမီးလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် 10 ၸုမ်း။ ဢၼ်ၶဝ်လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၾိင်ႈငႄႈဢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ လူၺ်ႈလၢႆးၵွင်ႈၵၢင်ႇလႄႈသင်၊ လၢႆးဢဵၼ်ႁႅင်းလႄႈသင် ႁဝ်းတေဢမ်ႇဢဝ်ယဝ်ႉ။ ႁဝ်းတေဢဝ်လၢႆးၾိင်ႈငႄႈမႂ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈတေဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်မိူင်းသေ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း- လွင်ႈၼႆႉတင်းသဵင်ႈလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ပေႃးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်းယူဝ်းၵေႃႈ မီးပၼ်ႁႃသင်မႃးၵေႃႈ ႁဝ်းတေဢမ်ႇၵႂႃႇၽိတ်းမေႃးထဵင်ၵၼ် တိုၵ်းတေႃးၵၼ်သေၵႄႈလိတ်ႈ၊ ႁဝ်းတေဢဝ်လၢႆးဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေၵႄႈလိတ်ႈ မၼ်းပွင်ႇၸိူင်ႉၼႆ။
ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပႆႇၶဝ်ႈထိုင်ႁူဝ်ၸႂ်ႁဝ်း၊ ပႆႇၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းလုပ်ႇၼႂ်းသႆႈႁဝ်း ၼႂ်းဢွၵ်းႁဝ်းၼႆ မၼ်းၼႄၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တီႈမိူင်းႁဝ်းၵူၺ်းႁႃႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈမၼ်းပဵၼ်ယူႇ၊ ပဵၼ်မႃးၵူႈတီႈတီႈယဝ်ႉ၊ ၵႃႈဢၼ်ပႆႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈၸၢင်ႈမီးၵႂႃႇထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းဝႃႈၵေႃႈ ၵႃႈပႆႇလႆႈမူၼ်ႉမႄးပၵ်းပိူင် လၵ်းမၢႆ ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင်ၼႆႉ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉပႆႇတမ်းၸႂ်လႆႈ။
မိူင်းပိူၼ်ႈၼႆႉ သဵင်ၵွင်ႈယဵၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၶဝ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ပႆႇယဵၼ်၊ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ယင်းတိုၵ်ႉယိုဝ်းၵၼ်ယူႇ၊ ၶဝ်ၵိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်တႄႉတႄႉၼႆႉ မိူဝ်ႈၶဝ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် တင်းသွင်ၾၢႆႇလီၵၼ်ယဝ်ႉ၊ ႁဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈယဝ်ႉ၊ ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ ဢၼ်သူလူဝ်ႇၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ ဢၼ်ႁဝ်းလူဝ်ႇၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇလီၵၼ်။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼႂ်းၵႄႈၼႆႉတႄႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၼႆႉတႄႉ ပေႃးဝႃႈပိူၼ်ႈတိုၵ်းမႃးၵေႃႈ ႁဝ်းၵႃႈလႆႈၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်ၵဝ်ႇ မၼ်းတေလႆႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တႃႇတေဢုပ်ႇဢူဝ်းၵေႃႈမီးဝႆႉယူႇ ႁဝ်းၵႃႈလႆႈၸႂ်ႉလၢႆး ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵူၺ်း။
ပူႇမွၼ်ႇၶဝ် ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃၶဝ် ပိူၼ်ႈသင်ႇဝႆႉဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈတူဝ်ႈတၼ်း ယူႇတႃႇသေႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈတိုၵ်းသေပွၵ်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇတူဝ်ႈတၼ်းၼႆႉ လႆႈတိုၵ်းမႃး မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ မၼ်းႁူႉၵၢၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးၵၢၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတုၵ်ႉၶယဝ်ႉ၊ ပေႃးႁဝ်းတူဝ်ႈတၼ်းယူႇ တႃႇသေႇ ပိူၼ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈတိုၵ်းႁဝ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းၼႆႉ ႁူႉတေလႆႈ တူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉတႃႇသေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထၢမ်- လႆႈငိၼ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈပိူၼ်ႈႁဵတ်း Online conference မႃးၼႆႉ ၽူႈၼမ်းၶဝ်ၵေႃႈလႆႈဢုပ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉၼႆ လွင်ႈၼႆႉ ဢုပ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉၶႃႈႁႃႉ၊ ဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈသင်လၢႆလၢႆၶႃႈ?။
တွပ်ႇ-လွင်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၸဝ်ႈသိုၵ်းၸၢႆးသူႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်မီးၶေႃႈ တိုၵ်းသူၼ်းတီႈၵၼ် ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းတီႈၵၼ် 6 ၶေႃႈ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ။ ပေႃး 6 ၶေႃႈၼႆႉ ၶဝ်တူၵ်းလူင်းၵၼ် လႆႈၼႆၵေႃႈ မၼ်းတေလီၵၼ်ၵႂႃႇၵူၺ်း။ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေပဵၼ်မႃးၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ တင်းသွင်ၾၢႆႇၺႃးၵၼ်လၢႆလၢႆ၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ၵေႃႈၶဝ်ႈပႃး၊ ၾၢႆႇၽူႈတႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်း ၶဝ်ၵေႃႈၶဝ်ႈပႃး၊ လႆႈႁူႉဝႃႈ တၢင်းၾၢႆႇသင်ႇၶၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၶဝ်ႈပႃးၼႆ ႁဝ်းၵေႃႈမုင်ႈမွင်းဝႃႈ တေၸဵဝ်းလီၵႂႃႇယူႇ။
(ၶႅၼ်းတေႃႈပႂ်ႉသိုပ်ႇဢၢၼ်ႇတွၼ်ႈ ပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ ၸုမ်း NLD တေၶွတ်ႇၽွတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလၢႆးလႂ်၊ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃၶဝ်ဝႃႈ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်လီ???)


text:
ၽရူးသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ (မၢၼ်ႈ: ဖရူဆိုမြို့နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Hpruso Township), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Pharuso]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးလွႆလႄႈၽင်ႇႁိၵ်း ဢၼ်မီးႁူးထမ်ႈၼၼ်ႉသေ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းလႅင်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽရူးသူဝ်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽရူဝ်ႇ - ၽူႈၼႄၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းလႆႈ သူဝ်ႇ - လွႆ ၼႆသေ မီးတီႈပွင်ႇၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။[2]
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပႆႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးဝႃႈ ထုင်ႉၵျႄႇၽူဝ်းၵျီး ၼႆမႃးတင်းႁိုင်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းလႅင်ဝႃႈ "ၵေးလျႃး" ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ "ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ထုင်ႉၵေးလျႃးၵျႄႇၽူဝ်းၵျီးၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် သျႃးယႄႇ (ႁွင်ႉ) ၶုၼ်ၵေးၽူဝ်းတူႇ (ၸဝ်ႈၾႃႉၵေးၽူဝ်းတူႇ) မႃး တေႃႇထိုင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၸုၼ်ႉဢၢမ်းၼၢၵ်ႈ တေႃႇထိုင် ပီ 1956-1960 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ပၢၼ် တေႃႇလၢၼ်ႇယေးၶွင်ႇၸီႇ မႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ ယၢပ်ႇယဵၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉ တီႈပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ လုၵ်ႉဢဝ် ဝၢၼ်ႈၵျႄႇၽူဝ်းၵျီးၶၢႆႉၸူး ၽရူးသူဝ်ႇ (ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၸိၼ်ႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2]
မိူဝ်ႈတေႃႇလၢၼ်ႇယေးၶွင်ႇၸီႇ ပႆႇၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဝဵင်းလူင်ၽရူးသူဝ်ႇ၊ မူဝ်ႇသူဝ်ႇ၊ တေႃႇၶူ၊ ႁူဝ်ယႃ၊ ဝေႇဝႃႇ၊ ၵေႇၵေႃး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းပဵၼ် တႅၵ်ႉၼႄ 6 ဢၼ်ၼႆႉသေ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ ထိုင် ပီ 1962 မႃး လႆႈၸႅၵ်ႇ ပွၵ်ႉ ႕ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ ႑႕ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ ႑႑႕ ဝၢၼ်ႈသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။[2]
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 19 တီႇၵရီႇ 17 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 19 တီႇၵရီႇ 58 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 10 မိတ်ႉၼိတ်ႉလႄႈ 97 တီႇၵရီႇ 73 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီးယူႇ ႖႔႒.႙႑ လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း (႑,႖႖႕.႑ ပၼ်ႇမူၼ်း ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) ယဝ်ႉ။[3] လုၵ်ႉဢဝ်ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ တေႃႇတင်းတူၵ်း ယၢဝ်း ႖႔ လၵ်း လႄႈ လုၵ်ႉဢဝ်ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းတေႃႇ ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇ ယၢဝ်း ႗႘ လၵ်းယဝ်ႉ။
ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ ၽၢႆဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတီႇမေႃးသူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း၊ ၽၢႆတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး (ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ် (ၸႄႈမိူင်းတႆး)၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းတီႇမေႃးသူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီး ႁွင်ႈၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်ၼႃႈလိၼ် မီးၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ ႓႒႖႐ ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်လွႆၶေႃးတၶေႃးသေ တၢင်းသုင်မီး ႖,႘႓႒ ထတ်းယဝ်ႉ။[3]
သၢႆၵေးၼမ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁွင်ႈ ၶီးပရႃႇလူဝ်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈၼၢင်းၽၢႆး ဢၼ်ဢဝ်ၸႂ်ႉတၢင်ႇတိုဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ယႃ၊ ဝၢၼ်ႈတူဝ်တီးၽူဝ်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈတေႃႇၶူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈဢၼ်လိုဝ်းလင်တႄႉ ပဵၼ်ႁွင်ႈထူးသေ လတ်းလႆလူင်းၵႂႃႇႁိမ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ယႃ လႄႈ ဢိူင်ႇတူဝ်ႇတီးၽူဝ်ႇသေ လႆႈၶဝ်ႈၼႂ်းႁွင်ႈပုၼ် တီႈႁိမ်းဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[3]
ၾိင်ႈၾႃႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ၵတ်းမႆႈၽဵင်ႇၵၼ်သေ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး ႓႖ တီႇၵရီႇ သႅၼ်ႇတီႇၶရဵတ်ႉ လႄႈ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်း မီႈ ႖ တီႇၵရီႇ သႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႄႉ မီး ႓႕ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။[3]
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် ပီ 2017 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် သဵင်ႈၼၼ်ႉ မီးယူႇ ႒႙,႖႕႑ ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းယၢင်းလႅင်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်တႄႉ ၸဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ လႄႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။[2]
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ထိူင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ် ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ် ၼင်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မီး ႑ ဢၼ်။ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄၸၼ်ႉသုင် ႓ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ႑ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄၸၼ်ႉၵၢၼ် ႒ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပူၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ ႔ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ႗႗ ဢၼ်လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄၸၼ်ႉငဝ်ႈ ႑႘ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး ႑႕ ဢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
ပၢႆးယူႇလီ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇၼႆႉ မီးႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း ႑ ဢၼ်၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇ တႅၵ်ႉၼႄႇ ႑ ဢၼ်၊ ႁွင်ႈယႃပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ႕ ဢၼ်၊ ႁွင်ႈယႃၽႄပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ႒႐ ဢၼ်။[2]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ GoogleEarth
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 (အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇) ဖရူဆိုမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ. ဖရူဆိုမြို့နယ် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. Retrieved on ၈ ဩဂုတ် ၂၀၁၈.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 ဖရူဆိုမြို့နယ်၏ ဒေသန္တရအချက်အလက်များ. ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့. Retrieved on ၈ ဩဂုတ် ၂၀၁၈။


text:
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသွင်သၢမ်ဝၼ်းၼႆႉ သိုၵ်းဝႃႉ ၶဝ်ဢဝ် လုၵ်ႈသိုၵ်း ေၵႃႉသိုၵ်း ေၵႃႉႁၢၼ်ၶဝ် ႄတႇၼႃႈႁိူၼ်း ၵႂႃႇ 60ၵူႈ လႆႈဝႃႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉဝႃႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝႃႉ ၶိုၵ်ႉေတႉေတႉ ။ ၼႆႉေၵႃႈ မိူၼ်လၢႆး ၽႅၼ်ၵၢၼ် Mao Zedong (1976) ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းႄၶႇ ေတႉေတႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် သိုၵ်းဝႃႉ ၶဝ်ေၵႃႈ ႁႃဝူၼ်ႉဢဝ် ၶၢဝ်းယၢဝ်းတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ် တႃႇႁႂ်ႈၶိူဝ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလီပဵၼ်ေတႉေတႉ ၊ သိုၵ်းဝႃႉ (UWSA) ၼႆႉ ၵိုတ်းသိုၵ်းၵၼ်တၢင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈ 1989 ေတႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃးထုိင်မိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႂ်းၼႃႈတီႈ သိုၵ်းဝႃႉ ၽွမ်းငၢမ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈ 17000 Km ယႂ်ႇလိူဝ်ေသ မိူင်းမွၼ်း (Mon State) မိူင်းယၢင်းလႅင် (Kaya State) ႁူဝ်ၵူၼ်း (Population) ၼႂ်းၼႃႈတီႈသိုၵ်းဝႃႉ မီး5သႅၼ် မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈၵဵပ်းသၢႆမၢႆၵူၼ်း (Census) မိူဝ်ႈပီ 2012ၼၼ်ႉ။ သိုၵ်းဝႃႉၶဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၵူႈ ပၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ်ၵူႈပီပီ ၊ ေပႃးမႃးၻူၺ်း ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း သၢဝ်တႆးဢဝ်ၽူဝ်မၢၼ်ႈ မၢဝ်ႇတႆးသမ်ႉ ဢမ်ႇမီး သတ်ႉၸႃႇ (Promise) ၶႆႈဢဝ်ၼၢ်းယိင်းတႆးပဵၼ်တၢင်းလဵၼ်ႈ ၵိၼ်ယႃႇ ပႅတ်ႈလၢႆ လိုၼ်းသုတ်းမႃး သူမ်းမိူင်းဢမ်ႇၵႃး သူမ်းပႃး ၽဝႃႉ တူဝ်ၵဝ်ႇ။ မိူၼ်ပၢၼ်ပူႇၼၢႆးႁဝ်း ၶဝ်ဝူၼ်ႉပၼ်ႁဝ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းယူႇေသေသ ၼၢႆးၶႃႈၼႆႉ မီးလုၵ်ႈၸၢႆးယိင်း 12ေၵႃႉ ၊ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈမၢင်းတူင်း (Min Ton Min Era) ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းမီး 2သဵၼ် တႆးမီးၼိုင်ႈသဵၼ် မၢၼ်ႈမီး2မုိၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းသမ်ႉ မီး8မိုၼ်ႇ ေပႃးတူၺ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းတႆး မီး5လၢၼ်ႉပၢႆၵူၺ်း ပဵၼ်ၵွပ်ႈသင် ယွၼ်ႉသင်ၼႆေတႉ ၶႃႈဢမ်ႇထတ်းသၢင်ႈႄၼႈယဝ်ႉၶႃႈ။ ယဝ်ႉယႃႇဝႃႈ သိုၵ်းဝႃႉလႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၵႃးလႃး ဢၼ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃယူႇတီႈၼႂ်းမိူင်း ရၶႅင်ႇ (Rakhine State) ယူႇၼၼ်ႉေၵႃႈ ၊ ၵွပ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်းၶဝ်ၼမ်မႃးႄလႈ တူၵ်းယွၼ်း ၼႃႈတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႈ မိူင်းၵႃးလႃး ၼႂ်းမိူင်း ရၶႅင်ႇ ၵႃးလႃးၶဝ်ေၵႃႈ ေၵႃႇတင်ႈတပ်ႉသုိၵ်းၶဝ်ၶိုၼ်ႈမႃး (RSA/RSO) တွၼ်ႈတႃႇေတမီးလွင်ႈ ၽဵၼ်ႇပဵင်း ႄလႈ သုၼ်ႈလႆႈသုၼ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵႃးလႃးၶဝ် ယဝ်ႉၶႆႈလႆႈလွတ်ႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် (Autonomy) ၊ မိူဝ်ႈ 2011 ၼၼ်ႉၶႃႈယၢမ်ႈၵႂႃႇေလႇ မိူင်း ရၶႅင်ႇ (Rakhine State) ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶႃႈေၵႃႈႁႃေလႇ ႁႃတူၺ်းၸွမ်း ပွၵ်ႉတႆးေၵႃႉၶႃႈယူႇၼၼ်ႉ ယူႇယူႇေသ ၵႂႃႇႁူႉၸၵ်း ၵႃးလႃး ေၵႃႉၼိုင်ႈ ၶႃႈတူၺ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၶဝ် ၵူၼ်းၼမ်ေတႉေတႉ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈလင်ေတမီး 23ေၵႃႉ ေပႃႈၶဝ်ေတႉပဵၼ်ေၵႃႉလဵဝ်ၵၼ် မႃးတူၺ်း ႄမႈၶဝ်သမ်ႉ မီး5ေၵႃႉ ၊ ၶႃႈထၢမ်ႇၶဝ်ဝႃႈ ႁဵတ်းသင်သူမီးပီႈၼွင်ႉၼမ်ေတႉေတႉ ႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်သင် ? ႁဵတ်းႁုိဝ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ? မၼ်းၸၢႆးလႆႈၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်သင် ! ၵၢၼ်တႃႇေတႁဵတ်းေၵႃႈဢမ်ႇမီး သင်ၵူိတ်ႇလုၵ်ႈမႃး ဢမ်ႇမီးၽႂ်လဵင်ႉၶဝ် ဢမ်ႇမီးၽႂ်တူၺ်းၶဝ်ေၵႃႈ မီး ြၽႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ေတတူၺ်းၵူၺ်းသမ်ႉဝႃႈၼၼ်။ ၶႃႈေၵႃႈဝူၼ်ႉယဝ်ႉ ဢဝ်ၵၢင်ၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် သိုၵ်းဝႃႉ ၶဝ်ေၵႃႈ ႁဵတ်းလၢႆးၼႆႉယဝ်ႉ တႃႇေတ ႄတႇဝၢၼ်ႈမိူင်း Wa State လႆႈ ၊ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်းေၵႃႈထုၵ်ႇလီဝူၼ်ႉၶိုၼ်းလီလီယဝ်ႉ ယႃႇဢဝ်တၢင်းေၵျႃႇသႂ်ၸႂ် ယႃႇတူၺ်းႁၼ်ငိုၼ်းၶမ်း ယႃႇဢဝ်ၼၢင်းယိင်းပဵၼ်ၵၢၼ်တၢင်းလဵၼ်ႈ ၊ ယွၼ်ႉႁဝ်းဢဝ်တၢင်းေၵျႃႇသႂ်ၸႂ်ၼႃႇႄလႈ ၸွင်ႇပဵၼ်ၼႆ ။
Post >>> S.S.S
ShanStateDefenceArmy


text:
ဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ (မၢၼ်ႈ: ဝက်လက်မြို့နယ် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Wetlet Township ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [zɛ᷆ wéŋ wɛ᷇t lɛ᷇t]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2] ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵဝ်ႇႁၢၼ်ႇလိၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းပျူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ဢေႇတီႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 1 ၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ လႄႈ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ မိူဝ်ႈၼႂ်း ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 8 လႄႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 8 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[3] မိူဝ်ႈပီ 2014 လိူၼ်ၵျုၼ် ၼၼ်ႉ ဝဵင်းၵဝ်ႇႁၢၼ်ႇလိၼ်း ၼႆႉ ဢိၵ်ႇတင်း ဝဵင်းၵဝ်ႇဝိသၼူဝ်း လႄႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇသရေႇၶိတ်ႉတရႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၶူဝ်းပူၺ်ႈလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။Myanmar’s first site inscribed to World Heritage List. Retrieved on 7 July 2014။ [4]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 52.
- ↑ "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)
- ↑ Ancient Burmese kingdom awarded World Heritage status. Archived from the original on 14 July 2014။ Retrieved on 7 July 2014။
- ↑ Ancient Pyu cities attain World Heritage status. Retrieved on 7 July 2014။


text:
တီႇပႄးယိၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း (မၢၼ်ႈ: ဒီပဲယင်းမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Tabayin ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [dìpɛ́jín]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ မွၵ်ႈလၢႆၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလ ဢိၵ်ႇပႃး ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။[2][3] ၼွင်ႇတေႃႇမိၼ်းၵျီးၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1760 မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် ၶုၼ်ႈသိုပ်ႇ သၢႆၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၵုင်းပွင်ႇ ထူၼ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈၽွင်းငမ်း တီႇပႄးယိၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း သတူဝ်းမိၼ်းၸေႃး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းတေႃႇ မိူင်းရၶႅင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1784 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈ တီႈပႄးယိၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1808 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸႄႈၵႅင်း (ဝၢႆးမႃး ပဵၼ် [[ပၵျီးတေႃႇ (ၶုၼ်ႇၸႄႈၵႅင်း)|ၶုၼ်ၸႄႈၵႅင်း) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး သတူဝ်းမိၼ်းၸႃးၼၼ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ၸုမ်ႈၶူး ၸဝ်ႈၸၢႆးတီႇပႄးယိၼ်းယဝ်ႉ။[4]
မိူဝ်ႈပီ 2003 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇတူင်ႇဝူင်းပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ တီႇပႄးယိၼ်း မႃး မိူဝ်ႈပီ 2003 လိူၼ်မေႇ 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[5]
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵၢႆႇသိုပ်ႇဝႆႉတင်း ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူး လႄႈ ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[6]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 52.
- ↑ Aung Than Tun (Monywa)။ "Maha Bandula, Immortal Myanmar Supreme Commander"၊ New Light of Myanmar၊ 2003-03-26။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2009-05-14။။
- ↑ Enriquez, Colin Metcalfe (1922). A Burmese wonderland : a tale of travel in Lower and Upper Burma. Cornell University Library. Retrieved on 2009-05-14.
- ↑ Christopher Buyers. The Konbaung Dynasty Genealogy. royalark.net. Retrieved on 2009-09-26။
- ↑ "Myanmar extends Aung San Suu Kyi house arrest"၊ People's Daily online, May 25, 2007။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2008-10-07။။
- ↑ "Sr Gen Than Shwe urges officials to collectively strive for turning Sagaing Division into granary of Upper Myanmar Assistance assured to upgrade Monywa-Budalin-Dabayin-YeU-KhinU Road"၊ The New Light of Myanmar, December 3, 2002။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2008-10-12။။ Archived from the original on 2009-02-28။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း Maplandia


text:
ဝၼ်းထိ 4-5 ၼႂ်းဝၼ်းၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးပုတ်ႉ(คณะพุทธศาตร์) ပီ 1-4 လႆႈၵွႃႇဢႅဝ်ႇတီႈ ဝဵင်းမိူင်းၼၢၼ်း ႁိုဝ်ဢမ်ႇၼၼ်မိူင်းၼၢၼ်ႉ၊ တီႈဝဵင်းမိူင်းၼၢၼ်ႉၼႆႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ (80%) ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉ ၸၢဝ်းတႆးလိုဝ်ႉ တီႈလိူဝ် (20%) ၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းလွႃႉ၊ ၵူၼ်းယူၼ်း ႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်း ဢႃးၶႃႇ၊ လႃးႁူႇ တေႇၵႂႃႇမီးယူႇ လၢႆလၢႆၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
တီႈမိူင်းၼၢၼ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းသူၼ် ၵူၼ်းဢႃႇယုယႂ်ႇၶဝ် သိုပ်ႇၶႆႈၼႄဝႃႈ ၶဝ်လႆႈဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉဢဝ် တီႈမိူင်းယၢင်ႈ မိူင်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ပုၼ်ႉမႃး ထိုင်တီႈၼႆႈဝႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ တေလႆႈဝႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း တင်းသဵင်ႈၼႆသေ၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ပႆႇႁူႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁူႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ႁူႉယဝ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေ ႁူႉ တိူဝ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ လွင်ႈ ဝႃႈတီႈမိူင်းၼၢၼ်ႉ ၼႆႉၵေႃႈ မီးပီႈၼွင်ႉတႆးလိုဝ်ႉ ၶဝ်ယူႇသဝ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ဝဵင်းမႄႈႁွင်ႈသွၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ မီးတႆးယူႇ 90 ၼႆၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇၶႃႈႁဝ်း ယိုၼ်းထိုင်လႄႈ လႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်မႃးၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလီ ဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼႆႉသေ မႃးဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၶဝ် လႆႈႁူႉၵၼ်ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
မႂ်ႇသုင်တၢင်းသဵင်ႈသေ