text:
ၵူတ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ဢၼ်ၵႂႃႇႁႃၶီႈၶင်ႈသေ ယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇတၢႆထင်တီႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢဝ်တူဝ်တၢႆၵႂႃႇ ၽင်ဝႆႉတီႈလႂ် ဢမ်ႇႁၼ်ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈလႄႈ ပေႃႈမႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၸိူဝ်းၵိုတ်းတၢင်းလင် ဢွၼ်ၵၼ်ၸွမ်းၶႆႈ ႁႃတူဝ်တၢႆ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ယင်းပႆႇႁၼ်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13/9/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 10 မူင်း ၸၢႆးဢွင်ႇၸဵင်း ဢႃယု 45 ပီ၊ ပႃး လုၵ်ႈၸၢႆး ပၢၼ်ဢႃႇယု ဢႃယု 17 ပီ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂႃႇႁႃၶီႈၶင်ႈၼႂ်းထိူၼ်ႇ။ သမ်ႉၵႂႃႇယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇ ၾၢႆႇႁွင်ႇ ဝၢၼ်ႈပဵင်းဢွႆႈ ယၢၼ် ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 6 လၵ်း သေ လႆႈလူႉတၢႆၵႂႃႇထင်တီႈ။ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း လႅၼ်ႈမႃးႁႃ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ဢၢၼ်းၵႂႃႇၶႆႈတူဝ်တၢႆၶိုၼ်း ၵႂႃႇႁႃဢမ်ႇၺႃးတူဝ်တၢႆ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။
ၵူၼ်းၼွင်ၶဵဝ် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယၢမ်းလဵဝ် ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆမၼ်းၸၢႆးႁၢႆဝႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ၸုမ်း PDF ဢဝ်ၵႂႃႇၾင်ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆး ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႄႉ ၶႂ်ႈထူပ်းႁၼ် ၶိုၼ်းၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆ မၼ်းၸၢႆးၶႃႈဢေႃႈ၊ လုၵ်ႈမၼ်း ဢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းမၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ ဝႃႈ ဢူႈၶဝ် မၢတ်ႇၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ လႆႈလူႉတၢႆ ထင်တီႈဝႃႈၼႆဢေႃႈ။ ၽိူဝ်ႇႁဝ်းၶႃႈႁွင်ႉၵၼ်ၵႂႃႇႁႃ သမ်ႉႁႃဢမ်ႇႁၼ်၊ ႁႃၶုမ်ႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ်”- ဝႃႈၼႆ။
ၸၢႆးဢွင်ႇၸဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပဵင်းဢွႆႈ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလဵဝ် ပဵၼ်ၼမ်ႉႁူၼမ်ႉတႃ ယွၼ်ႉႁႃတူဝ်တၢႆ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ ၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ်။
ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼႆႉ မီးၸုမ်းဢူၺ်းလီသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ – မိူၼ်ၼင်ႇ – သိုၵ်း SSPP, သိုၵ်းလွႆ TNLA တင်း သိုၵ်းၶၢင်KIA ၵႂႃႇမႃးတူင်ႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈမီးပႃးသိုၵ်း RCSS သေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄႇ ၵူၼ်းမိူင်း PDF ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ မၼ်းတလေး(ဝဵင်းလိူဝ်ႇ) ငိူင်ႉပၢႆႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ သေ ၶိုၼ်ႈမႃးတူင်ႉၼိုင်ၵေႃႈမီး။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတႄႉ ဝႃႈ ပဵၼ်သိုၵ်းၸုမ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ ဢဝ် တူဝ်တၢႆ ၸၢႆးဢွင်ႇၸဵင်း ၵႂႃႇၾင်မူၵ်း ပႅတ်ႈဝႃႈၼႆ။


c: text/html

text:
လိၵ်ႈတႆး
လိၵ်ႈတႆး (IPA: /lik táj/) ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉပဵၼ် လိၵ်ႈတႆး'မ'ႁႃႈတူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးငဝ်ႈၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးသေ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း မီးၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ (႑႙) တူဝ်လႄႈ ႁူမ်ႈပႃးတူဝ်လိၵ်ႈပႃႇလိတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တူၼ်းသဵင်သမ်ႉမီးဝႆႉ (႕) တူၼ်း။ မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ မီး(႑႐) တူဝ်၊ မႄႈၵပ်းသွၼ်ႉမီး (႓) သွၼ်ႉ)။ မႄႈသဵင်သွၼ်ႉမီး (႓) သွၼ်ႉ။ တူဝ်ၽႅတ်းသဵင်လင်မီး (႓) ၽႅတ်း။ တူဝ်ၽႅတ်းသဵင်ၶၢတ်ႇမီး (႓) ၽႅတ်း။
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး (႑႙) တူဝ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပိူင်ၵေႃႇသၢင်ႈလိၵ်ႈတႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
· မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ (႑႐) တူဝ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
· တူၼ်းသဵင် (႖) တူၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
· မႄႈၵပ်းသွၼ်ႉ (႓) သွၼ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
· မႄႈသဵင်သွၼ်ႉ (႓) သွၼ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
· တူဝ်မႄႈၼပ်ႉတႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပိုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးတႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
[1]တႃႇႁႂ်ႈၽႅဝ်မႃးလႆႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပဵၼ်ႁူမ်ႈတူဝ်မႃးၼႆႉ ပိူင်ပဵၼ်ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈမႃး ၵူႊလၢႆၸၼ်ႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇႁဝ်းလႆႈႁၼ်ယူႇ လိၵ်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵမ်းလဵဝ်သႄႈ။ မၼ်းလႆႈပၼ်ပႅင်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈတင်း ထၢတ်ႈၸႂ်မႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵေႃႈလႆႈပဵၼ်မႃးဢဝ်လွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လႆႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႄႈ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးၸွမ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
႖. လိၵ်ႈသဵင်တႅတ်ႈ ၼႆသေ မီးမႃးလၢႆၸၼ်ႉလၢႆၵမ်းယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။
ၸွမ်းဢဝ်ပၢဝ်းဝၢင်းႀီႇဢူဝ်ႇရီႇ(Bow Vow Theory) ဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း တင်းလုမ်ႈၾႃႉယိူင်ႈဢဝ် သဵင်သတ်းတဝႃႇၵူႊင်္သၼ်းင်္သၼ်းသေ ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးၼႆ။ ၼႆႉ မၼ်းမႃးမိူၼ် ပိုၼ်းပႃႇလိ ၼႂ်းလိၵ်ႈပုတ်ႉထႁဝ်း ဢၼ်ဝႃႈ - ပၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉႁူဝ်တီး ၽီသၢင်ၵူၼ်းသတ်း ထွမ်ႇၾင်းၵႂၢမ်းပႃႇလိ ႁူႉပွင်ႇၵၼ်မူတ်း ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။
ဢိင်ၼိူဝ်ၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈသေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇမီးမႃး လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵွပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ် သင်ႇၵေႇတ(ၶိူင်ႈမၢႆ)ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းယႂ်ႇမီးၾိင်ႊၵူၼ်း(Social) ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁူႉတိုၼ်းမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵၼ် ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယူႇ။ ၵွႆးၵႃႈ ၼႂ်းထုင်ႉဢေးသျိူဝ်ႊပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ပႆႇမီးလိၵ်ႈလၢႆး(လိၵ်ႈၵိုၵ်းၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ)ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် မီးယူႇတင်းၼမ်။
ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းပိုၼ်းၸိုင် ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ပူၵ်းပွင်လႆႈၽိင်ႈၵူၼ်း(Social) တင်းႁိုင်ဢမ်ႇယွမ်းၵၼ် တင်းၶိူဝ်းၶႄႇမႃး။ တင်းၶႄႇတင်းတႆး သၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ၼႂ်းပၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးပၢႆႈပိူင်ႈၵၼ် လႄႈ ပေႃးၶိူဝ်းၶႄႇမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႈ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ႁူႉတိုၼ်း မီးယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈယူႇ။
ပေႃးထၢမ်ဝႃႈ - လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း တႄႇၵိူတ်ႇမီးမႃး မိူဝ်ႈလႂ်။ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ ၵူၼ်းႁူႉၽူႈလႂ် ၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးဢီႈသင်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈလႂ် ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ တေဢမ်ႇမီးၽႂ် ၼႄသၢၵ်ႈသေႇမၼ်းလႆႈ င်္တတ်ႈင်္တတ်ႈတေႃးတေႃးယူႇ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလူၼႂ်းပိုၼ်းလၢဝ်း၊ ယူၼ်း၊ ထႆး လႄႈ မၢၼ်ႊၶဝ်ၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်းလိၵ်ႈယူၼ်း(လၢဝ်း၊ ၶိုၼ်)၊ လိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊလၢႆလၢႆပၢၵ်ႇပီၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈယူၼ်း(လၢဝ်း၊ ၶိုၼ်)ၵိူတ်ႇမီးမႃး မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 957 ၼီႈ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ သမ်ႉမီးမႃးမွၵ်ႈ ပီ ၶ.သ 1220 သေ လိၵ်ႈထႆးသမ်ႉ မီးမႃး ပီ ၶ.သ 1257 ၼီႈ ၵႃႈၼၼ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆႉ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇဢဝ် ပၢၼ်တင်ႈမိူင်းမၢဝ်း(မိူင်းတိုင်းၶေႃ) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 764 ၼၼ်ႉမႃး ၵွႆးၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးင်္တၵ်ႇင်္လင်းယူႇယဝ်ႉ လွင်ႈဝႃႈ ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်း လိၵ်ႈယူၼ်း၊ မၢၼ်ႊလႄႈ ထႆးၼႆၼၼ်ႉ။ [2]
သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း သုၸိင်ႇတႃႇ(တၢင်ႉယၢၼ်း) င်္တမ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1982 ၼၼ်ႉ မီးဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီ ၶ.သ 2300 ယဝ်ႉ၊ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ င်္မၼ်ႈမိူဝ်ႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈယၢင်ၸိုဝ်ႇ(င်္ယင်းသီႊင်္ၵင်ႊ - တႆးလိုဝ်ႉႁွင်ႉမႄႈၼမ်ႉငၢႆး)ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႊ လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ မီးတူဝ်လိၵ်ႈ(မႄႈငဝ်ႈ) 18 တူဝ်ၵွၺ်း။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၼွင်သႄ လႄႈ ပၢၼ်မိူင်းမၢဝ်းလူင် တူဝ်လိၵ်ႈတႆး င်္လၵ်ႈလၢႆႈၾၢင်ႁၢင်ႊ ပဵၼ်သီႇၸဵင်ႇမႃး၊ ယဝ်ႉသမ်ႉ သိုပ်ႇမူၼ်းမႃးင်္ထင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
လႆႈႁၼ် ၼႂ်းပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾုႉ(င်္သၼ်ဝီ)င်္တမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1942 ၼၼ်ႉ မီးၸႂ်ၵႂၢမ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 728 (ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ပဵၼ် 738) ၼႂ်းပၢၼ်တႆးၸဵတ်းမိူင်း (ပိုၼ်းၶႄႇင်္တမ်ႈ ႁူၵ်းမိူင်းၵွႆး) မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈၽီလေႃႇၵေႃ(ၽီလၢဝ်းၵဝ်ႈ)လႄႈ င်္ၵမ်မိူင်း ၸဝ်ႈၵေႃႇလေႃႇၾိုင်(ၵဝ်ႈလၢဝ်းၽူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်လူၽူင်း)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးယဝ်ႉယဝ်ႈ။ င်္လပ်ႈတေပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈႁိုဝ်ၼႆယူႇ။ လွင်ႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉင်္မၵ်ႉၵၸိၼ်းတႆး ပီ ၶ.သ 1996 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼၢင်းယုဝတီႇၵျိင်းၽေႃးမႄႇ င်္တမ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်းတႆး လႄႈ လိၵ်ႈတႆး ၼႆၼၼ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၽီလူင်ၵဝ်ႈ(ပိုၼ်းလၢဝ်းတႅမ်ႈ ၶုၼ်ပူဝ်းလုမ်း) မိူင်းၼွင်သႄ မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 739 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈၵၼ် ယဝ်ႉၼႆယူႇ။
ၸိုၼ်ႊၵွၼ်းလၢႆး သမ်ႉင်္တမ်ႈဝႃႈ ဢွၼ်ပီ ၶ.သ 94 ၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းပေႃးႁူႉလၢႆးၼပ်ႉ ပီလိူၼ်ဝၼ်းယၢမ်း မႄႈပီလုၵ်ႈပီ(ၵၢပ်ႇၸႂ်ႈ-လပ်းပဝ်ႈ)ယဝ်ႉလႄႈ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ ၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး မၢင်ၽိုၼ်ၵေႃႈ မီးဝႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပီ ၶ.သ 600 ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းယၢမ်ႈၶုတ်းႁၼ် လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ တီႈထုင်ႉၼမ်ႉငၢႆး(င်္ယင်ႊသီႊင်္ၵင်ႊ)ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉၼႆ။
င်္ထင်ႈသမ်ႉ လွင်ႈလၢဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁွင် မိူဝ်းဢဝ်ပိတၵၢတ်ႊသၢမ်ၵွင် တီႈမိူင်းၽႃတင်ႈၽႃတေႃႇ(သီရိလင်ႇၵႃႇယၢမ်းလဵဝ်)မႃးမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉ လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢင်းသုၸိင်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈၶူးထမ်ႇမၵေႃႈ ႁၼ်မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 450 (ပီ ၶ.သ 93-94)ၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်တႆးၼွင်သႄ လႄႈ တႆးမိူင်းမၢဝ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းထိုင်တီႈ တေလႆႈဝႃႈၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆး ၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဢၼ် င်္တၵ်ႇင်္လင်းယူႇ ပိူင်ၼိုင်ႈ။ (လွင်ႈၶုၼ်ႁွင်ၶႄႇ၊ ၶႄႇႁွင်ႉၸဝ်ႈယူၼ်ၸၢင်ႊ ဢမ်ႇၼၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း ထင်သၢမ်ၸင်ၵႂုႇဢဝ် ပိတၵၢတ်ႈ မိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 630။ ပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၶုၼ်ႁွင်တႆး မွၵ်ႈ 800 ပီပၢႆပၢႆ၊ လွင်ႈၼႆႉ တႆးႁဝ်း လီဝူၼ်ႉၸွမ်းယူႇ။) ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈငဝ်းတႆး ပီထူၼ်ႈ(2)မၢႆ-5 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ င်္တမ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်း ႁိမ်းၼမ်ႉမႄႈယၢင်ႊၸႄႊၼၼ်ႉ မီးလိၵ်ႈလၢႆးၾၢင်ႁၢင်ႊထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ၸႂ်ႉၵၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပီ ၶ.သ 600 ယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ၾႃႉ မိူင်းမၢဝ်းလူင် မွၵ်ႈမီ ၶ.သ 1311 (ၼႂ်းင်္မၵ်ႉၵၸိၼ်းတႆး ဢွၵ်ႇပီ 1996 ဝႃႈ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 1212)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်သီႇၸဵင်ႇသေ ပၢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ၸႂ်ႉၵၼ်သိုပ်ႇမႃးထိုင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင်ၶမ်းင်္ၶၼ်ႇၾႃႉ မိူင်းင်္သၼ်ဝီ(ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ၶူးမေႃၸဝ်ႈထမ်ႇမတိၼ်ႇၼ) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1565 ၼၼ်ႉ သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်မႄး လိၵ်ႈတႆး ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး တူဝ်မူၼ်းမူၼ်း ၸိူင်ႉလိၵ်ႈမွၼ်း၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ လႄႈ ႁဵတ်းသႂ်ႇမၢႆသဵင် 2 သဵင်(သဵင် 4 ၸမ်ႈၼႃႈ - း လႄႈ သဵင် 5 ၸမ်ႈတႂ်ႈ-ႉ)သေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼႆ။)
သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးသႃႇသၼႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပေႃးတေဢဝ် ပၢႆးၵိူဝ်းလီပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ မႃးင်္တၵ်ႈတူၺ်းလႄႈ ၸွမ်းတီႇဢူဝ်ႇရီႇ ဢၼ်ဝႃႈ မီးသႃႇသၼႃႇၵေႃႈ မီးလိၵ်ႈလၢႆး ၼႆၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၽိတ်းလႆႈယူႇ။
ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉင်္တမ်ႈဝႃႈ ၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထ င်္ၽဝ်ႁွတ်ႈမႃးသင်ႇသွၼ် ၵူၼ်းၽီ ထိုင်မိူင်းသႄ လႄႈ မိူင်းၸေႊၾၢင်(မိူင်းမၢဝ်း)ၼႆသေ ၼႂ်းပိုၼ်းလၢဝ်း၊ ပိုၼ်းထႆးၵေႃႈ င်္တမ်ႈဝႆႉင်္တတ်ႈင်္တတ်ႈတေႃးတေႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ တႆးမိူင်းင်္ထၼ်(ၼႂ်းႁုၼ်ႊၼမ် ယၢမ်းလဵဝ်) လႆႈင်္တၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၽၢၵ်ႇ(ၶႄႇႁွင်ႉ မိူင်းယီႊၸဝ်ႈ)ၼၼ်ႉ ၶုၼ်လူင်ႁၢၼ်မိူင်း (ၶႄႇႁွင်ႉႁဵၼ်လီႊ)ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်း ၵိၼ်မိူင်းငၢႆး လၢဝ်းယူႇပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၶုၼ်လူင်ၸိုဝ်းမၢဝ်း(ၶႄႇႁွင်ႉ လီမဝ်ႊ)ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်းၵိၼ်မိူင်း ၽႃယႆး(ပေးငၢႆး)ယူႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢၼ် သွင်မိူင်းသွင်ၶုၼ် ၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (ၼိၵၢႆးမႁႃႇယၢၼ်း) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 69 (ပ.သ 612 )ၼၼ်ႉမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းတႆး ဢၢႆႈလၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးမိူင်း သမ်ႉပေႃး ပူၵ်းတင်ႈလႆႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၵဵင်းင်္သၼ်(မိူင်းယူၼ်း)ႁိုင်လၢႆပၢၵ်ႇပီယဝ်ႉယဝ်ႈ။
ၼႂ်းသဝ်လၵ်းႁိၼ်မိူင်းမၢဝ်း သမ်ႉမီးဝႃႈ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ထိုင်မိူင်းမၢဝ်းမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 804 ၼႆသေ ၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်း သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ တွၼ်ႈလိၵ်ႈႁူဝ်ထမ်းၸူႉ တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ(4)ဢၼ် ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ဝၢၼ်ႈႁႆး(ၸေႊလၢၼ်ႉ)င်္တမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးဝႃႈ ဝၢႆးၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ 450 ပီ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ100 တူၼ် ဢွၼ်ၵၼ် ပိၼ်ႇင်္တမ်ႈပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသေႃးတ(င်္လပ်ႈတေပဵၼ်ၸဝ်ႈသေႃးၼ) လႆႈဢဝ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၶဝ်ႈမႃးၽႄႊမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆ။ (ၼႂ်းပပ်ႉပီမႂ်ႇတႆး လႄႈ ႁိူဝ်းၾၼ် - ပီ 1995 )ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးယၼ်ႇၾႃႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း(တႆးလူင်)တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (ပၢႆးယူၼ်း)ဢၼ်ၶူးဝႃးလူင် ၸဝ်ႈၺႃႇၼၵမ်ႇၽီႇရ မိူင်းၵဵင်းမႆႇ မႃးၸွမ်းၶႆႈႁႃၽြုးၸဝ်ႈသိယိင်ၵ(ယူၼ်းႁွင်ႉဝႃႈၽသိင်) တီႈမိူင်းင်္သၼ်ဝီ ၼႂ်း ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၶမ်းင်္ၶၼ်ႇၾႃႉ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1540 ၼၼ်ႉၵွႆး။ ဢွၼ်ၼႃႈၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇ ဝႃႈၼႆ။ လွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၸၢဝ်းဢင်းၵိတ်းသ် Edmund Leach င်္တမ်ႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ(ဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊ)ဝႃႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ၸဝ်းသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ(မၢၼ်ႊဝႃႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ)တိုၵ်းပႄႉ မိူင်းဢႃႈဝ(မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1527 ) ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးယင်းပႆႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆဝႆႉယူႇ။
ၵွႆးၵႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ(မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလၢဝ်) လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈလူင် ႁူမ်ႇမိူင်း(ၸဝ်ႈၶုၼ်တုမ်ႇ)မိူင်းမၢဝ်း လႆႈၵႂုႇပဵၼ် မေးၼၢင်းၵွႆႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၼေႃႇရထႃႇ မိူင်းပူးၵမ်ႇ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1057 ၼၼ်ႉ ပေႇႁူၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ ပဵၼ်ပေႇႁူမူမ်ႇထၢတ်ႈၶမ်းၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆ။ သွၼ်ႇလႆႈဝႃႈ မိူင်းမၢဝ်း လႆႈၼပ်ႉထိုဝ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထယဝ်ႉၼႆလႄႈ လၵ်းႁိၼ်မိူင်းမၢဝ်း တေထုၵ်ႇင်္မၼ်ႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ်ၸွမ်း ပိုၼ်းလၢဝ်းဝႃႈ ၵူၼ်းတႆတႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်မိူင်းယီႊၸဝ်ႈ(မွၵ်ႈပီ ၶ,သ 69)ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈ တေၵိူတ်ႇမႃး ၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ ပူၼ်ႉတီႈၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ (မႁႃႇသိလႃးဝီးရဝူင်း 1996) င်္ထင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ ပေႃးမႃးထတ်းတူၺ်း လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၸဵမ်ဢဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်၊ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးလူင် ပၢၼ်ၵဵင်းဝီမႃး တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၸိုင် လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် 18 တူဝ်ၵွႆး၊ ဢမ်ႇမီးတဵမ် 41 တူဝ် မိူၼ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႉ လႄႈ ပႃႇလိ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးတေဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းႁၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၵိူတ်ႇမီးမႃးဢွၼ်တၢင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းတႆးႁဝ်းပႆႇၼပ်ႉထိုင် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉၸိုင် ပဵၵ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇၵေႃႈ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈယူႇ။
သၢၵ်ႈသေႇ(တီႈဢၢင်ႈဢိင်) လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ပႃးၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ဢၼ်ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇ လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ ႁႃႁွမ်င်္တမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉ“ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ”(ပွတ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ) ၸွမ်းၼင်ႇသၢၵ်ႈသေႇၶႄႇ မီးမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်င်္တမ်ႈဝႆႉ မီးၼင်ႇၼႆ- သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ င်္ၽဝ်ထိုင်မိူင်းတႆး ၼႂ်းယူၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(ၼွင်သႄ) ၸဝ်ႉသုတ်းၵေႃႈ တေမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 600-800။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတူၵ်းလိုၼ်းပီ ၶ.သ 1300 ပဵၼ်ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇ ၶိူဝ်းထင် လႄႈ ၶိူဝ်းသွင်ႉၼႆယူႇ။
သၢၵ်ႈသေႇဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းလိၵ်ႈတႆး(Tai Calendar) ဢၼ်ႁၼ်ႁူဝ်တီး(ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ပဵၼ်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး(လိၵ်ႈတႆး) ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 638 (ၼႂ်းပီ 1997 ၼႆႉ ႁိုင်ထိုင် 1359 ပမႃးယဝ်ႉ)။ င်္မၼ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇထႆႉၸူင်ႊဝၢင်တီႇ ၶိူဝ်းထင် (Tang Dynasty) လႄႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈသိုဝ်ႉၼူႇလေႃႇ(ပိုၼ်းတႆးတၢင်ႇၽိုၼ်ဝႃႈ သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း၊ သိူဝ်လုၵ်ႈလၢဝ်၊ ထႆးႁွင်ႉ ၶုၼ်သိၼ်လူင် လႄႈ လၢဝ်းသမ်ႉဝႃႈ သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း)ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။
ၸၢဝ်းၶႄႇ(လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ) င်္ၸၵ်ႇၼႄၽႄဝႆႉဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ လိၵ်ႈလႆႈတႆး ယူႇၼႂ်းၵိင်ႇၽႄ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၸုမ်းသူင်ႉတႆး(တႆးသူင်ႉ) ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ်တင်း တႆးသူင်ႉ၊ တႆးတူင်ႉ၊ တႆးသုၺ်ႇ၊ တႆးၽိင်၊ တႆးတူၼ်း၊ တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးၶိုၼ်၊ တႆးင်္လမ်း၊ တႆးယူၼ်း၊ တႆးလၢဝ်း၊ တႆးထႆး၊ တႆးဢႃႊႁူမ်၊ တႆးင်္လင်၊ တႆးလမ်၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးလူင် လႄႈ တႆးၶမ်းတီႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ လိၵ်ႈတႆး(4)င်္သၼ်း။ (1)လိၵ်ႈတႆးလိုဝ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ဢဝ်သဵင်ၵဵင်းႁုင်ႈ ပဵၼ်လၵ်းပိူင်၊ (2)လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း) ၼႂ်းမိူင်းတႂ်ႈၶူင်း(မိူင်းမၢဝ်း) ဢဝ်သဵင်မိူင်းၶွၼ် ပဵၼ်လၵ်ႈပိူင်၊ (3)လိၵ်ႈတႆးၽိင် ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸၢင်ႉၼွႆႉ(လိၼ်ၶျၢင်း ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)လႄႈ (4)လိၵ်ႈတႆးတူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းဢီႁူင်ႁိုဝ်(ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။
ၼႂ်းၵႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(4)င်္သၼ်းၼႆႉ တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် (လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼၼ်ႉ င်္သၼ်းလဵဝ်ၵွႆး။ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးယႂ်ႇ)။
လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ ဝၢႆးမႃးယဵၼ်းပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး 33 ၸဝ်ႈၾႃႉ)ၼႆႉ ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၸုမ်းတႆးၼိူဝ် လႄႈ တႆးမၢဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းမၢဝ်း၊ မိူင်းၵိုင်မႃႉ၊ မိူင်းၶျုင်ႊင်္ၸင်ႊ၊ မိူင်းၸိူၼ်ႉၶင်ႊ၊ မိူင်းၸင်ႊယူၼ်၊ မိူင်းၸိၼ်ႊၵူႇ(မိူင်းဝေႃႇ) မိူင်းၸဵင်ႊတုင်ႊ(မိူင်းၵႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵဵင်းတုင်ၼွႆႉ)မိူင်းင်္မၼ်း၊ မိူင်းလူးလူင်၊ မိူင်းၸိၼ်ႊၽိင်၊ မိူင်းယူၼ်င်္ၸင်ႊ၊ မိူင်းယူၼ်ယု၊ မိူင်းမီႇလေႃႇ၊ မိူင်းဝိုၼ်သၢၼ်ႊ လႄႈ မိူင်းမၢဝ်းပွတ်းၸၢၼ်းၼမ်ႉမၢဝ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸိုင်ႈၶႄႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိသ်ႉတ် လႆႈမႄးလိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ႁႂ်ႈမီးသဵင်ဢၼ်င်္တတ်ႈတေႃး 6 သဵင်မႃး မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1950-51 ၼၼ်ႉင်္ထင်ႈ(ႁွင်ႉဝႃႈလိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼႆသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။
လိၵ်ႈတႆးလူင်ပၢၼ်ၵဝ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပေႃးမႃးႁုပ်ႈတူၺ်း ဢၼ်င်္တမ်ႈၼႄမႃး ပႃႈၼိူဝ်တင်းမူတ်းၼႆႉ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်းသေ ပိူၼ်ႈတင်း ပၢႆးပိုၼ်း လႄႈ ပၢႆးထတ်းလီလီၼႆၸိုင် လၢတ်ႈလႆႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ- လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း (လိၵ်ႈတႆးလူင်)င်္ၸၵ်ႇလႆႈသၢမ်ပၢၼ်၊ ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်၊ ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ ပၢၼ်လိၵ်ႈ တႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၵေႃႈႁွင်ႉ)။ ၼႂ်းၼႆႈၼႆႉ-
- တင်ႈဢဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း(သိုဝ်ႉၼူႇလေႃ)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးမိူင်းသႄ(ၼၢၼ်ႊၸဝ်ႈ)ၶဝ် ပေႃးမီးပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၾၢႆႇလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ဢွၵ်ႇႁူဝ်တီး(ပၵ်းယဵၼ်ႈဝၼ်းပီ ၶ.သ 638)ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼႆလႄႈ လႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသႄၶဝ် မီးလိၵ်ႈတႆး ၸႂ်ၵိုၵ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမႃး တင်ႈတႄႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၾၢင်ႁၢင်ႊလိၵ်ႈတႆးပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇင်္ၸင်ႈင်္လင်း။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ဢွၼ်တၢင်းမိူင်းလႄႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၸင်ႇၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ (တီႈမိူင်းၵႃႈ၊ မိူင်းဝေႃႇ ၼႂ်းမိူင်းလႃးလူင် တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် မီးပပ်ႉၸေႈသႃ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈယူႇ ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။)
- တင်ႈဢဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်းမၢဝ်းလူင် (မိူင်းတိူင်းၶေႃ)ၸဝ်ႈၶုၼ်တိုင်းၶမ်း(မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၶုၼ်လီ)မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 764 ၼၼ်ႉ မႃးတေႃႇႁွတ်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ (မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1331)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် လႆႈယဵၼ်း မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ ႁၢင်ႊၾၢင်တူဝ်လိၵ်ႈၵေႃႈ ယူႇတီႈတူဝ်သီႇၸဵင်ႇသေ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈမူၼ်းမႃး မူၼ်းမႃးလွႆးလွႆး။ ပိုၼ်းမၢင်ၽိုၼ်င်္တမ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႆႈမႄးႁဵတ်းသႂ်ႇ မၢႆသဵင် ႁႂ်ႈင်္တတ်ႈတေႃးမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆႉၼႆ။ ၸင်ႇၼပ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဝႃႈၼႆမႃး။
- ထိုင်မႃး ပၢၼ်မိူဝ်ႈတႆးၵဝ်ႈႁၢႆးႁေႃ င်္မၼ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၶမ်းင်္ၶၼ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်း ၵဵင်းဝီ(မိူင်းင်္သၼ်ဝီလူင်) မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1540 (မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ 1567)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈ)။ ႁၢင်ႊၾၢင်ၵေႃႈ မႄးႁႂ်ႈမူၼ်းမူၼ်းမိူၼ်လိၵ်ႈမွၼ်း၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊသေ ႁဵတ်းသႂ်ႇမၢႆသဵင်ဝႆႉ(2)သဵင် တွၼ်ႈတႃႇ သဵင်(4)လႄႈ (5)။ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၽႄႈလၢႆတၢင်းမိူင်းတႆး ပွတ်းၼိူဝ် တႂ်ႈ ၵၢင်၊ လိူဝ်သေမိူင်းၼွင်သႄ၊ မိူင်းမၢဝ်း လႄႈ မိူင်းၶုၼ်(ၵဵင်းတုင်)ၵႂုႇ ၶႂ်ႈၸႂ်ႉၸွတ်ႇၵၼ်ၵူႊတီႈၼႆယူႇ။ ၸင်ႇၼပ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆယူႇယဝ်ႈ။ (ဢမ်ႇၼပ်ႉပႃး လိၵ်ႈတႆးင်္လင်၊ လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ ၼႂ်းမိူင်းလုၵ်ႈတႆးၶဝ်။)
မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်းသ် ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးႁဝ်း လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တင်ႈပဵၼ် ပတေႇသရိတ်ႈၶွင်ႇသီႇသေ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမိူင်းတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ဝႃႈ မိူင်းတႆးၵမ်ႇပေႃးၸၼႆ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1922 ၼၼ်ႉမႃး။ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈတင်ႈတႄႇပီ 1922 မႃးၾၢႆႇၼႆႉ လိၵ်ႈတႆး လႆႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂုႇ ၼႂ်းမိူင်း ၵူႊတီႈတီႈယဝ်ႉၼႆယူႇ။
လိၵ်ႈတႆးလူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထိုင်မႃး ဢွၼ်တၢင်း ၼႃႈလွတ်ႈင်္လဝ်းသဝ်းၶေႃ(မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႊ) မိူဝ်ႈမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1940 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းဝိၸယႃႇၼၼ်ႇတ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢဝ်ၵူၼ်းမီးပိုၼ်ႉႁူႉ ၸၢဝ်းတႆးႁဝ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ မႄးလိၵ်ႈတႆးလူင်င်္ထင်ႈ။ ၽိူမ်ႉသႂ်ႇင်္ထင်ႈ မႄႈၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလီမီးလီပဵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး မႄးႁဵတ်းပႃး မၢႆသဵင်မၼ်းၽိူမ်ႉင်္ထင်ႈ။ (ယူႇတီႈသၢမ်သဵင် ပဵၼ်မႃးႁႃႈသဵင်၊ သႂ်ႇင်္ထင်ႈသဵင် 2 ယၵ်း -ႇ လႄႈ သဵင် 3 ယၵ်းၸမ်ႈ -ႈ ၸိူင်ႉၼႆ။) ၵူၼ်းႁုၼ်ႊလင် ၸိူင်ႉသူၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁဵၼ်းငၢႆႈ လႄႈ င်္တမ်ႈဢၢၼ်ႇငႆႈ ၼႂ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇ ပီၼၼ်ႉမႃး လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်း လႆႈင်္ၸၵ်ႇပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆမႃး တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈတႆးႁႃႈသဵင် (ဢမ်ႇၼၼ်) လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႆႇပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ သဵင်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၼႆလႄႈ ထိုင်မႃး (1940) ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸယၼၼ်ႇတ (သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ) ၸင်ႇၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈမီးတူၼ်းသဵင် ႁႃႈသဵင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိၵ်ႈဢၼ်မႄးၶိုၼ်းၼႆ့ သမ်ႉၺႃးၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇဝႆႉယူႇ။ [3] ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၸင်ႇ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆး ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- 1. ၸဝ်ႈဝိၸယၼၼ်ႇတ ၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇလူင်ၵၢင်ဝဵင်း သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ
- 2. ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ၵေးသီး (ဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၵေးသီး)
- 3. ဢူးမွင်ႇမွင်ႇ ဝုၼ်ႇလူင်သႃႇသၼႃႇ သီႇပေႃႉ
- 4. ဢူးၵေႃးသၼ်ႇလ မဵဝ်းၸႃးလွႆငိုၼ်း
- 5. ဢူးၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်
- 6. ဢူးထုၼ်းလ ပၢၼ်းတၵႃႇ လၢႆးၶႃႈ
- 7. ၶိင်းၵျွင်းဝိလႃႇသ ၸရေးလူလိၵ်ႈ မိူင်းၼၢႆး
ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- 1. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၽူႈမၢႆမုၵ်ႉၸုမ်း၊ ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းၵယႃး၊
- 2. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵမ်ႉၽူႈမၢႆ၊ ၵမ်ႉလူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊
- 3. ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၶုၼ်ၽၢႆႇသပ်းလႅင်းၼႄၵူၼ်းမိူင်း၊
- 4. ဢူးပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶူးမေႃယႃလူင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊
- 5. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၽူႈၵွၼ်း(ၼၢမ်း) ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ် ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ [4] ၸုမ်းၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆးၸုမ်းၼႆႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ပဵၼ်တႃႇတေ မူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈလိၵ်ႈတႆး ၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၢၼ်ႇလႆႈ တႅမ်ႈလႆႈ ၽဵၼ်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸုမ်းၼႆႉ မႄးၽိူမ်ႉထႅမ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ တၢင်ႇထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးလႄႈ ထိုင်မႃး 1955 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ (3) ဝၼ်း (1317၊ လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ)ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ [5] လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်မီးတူၼ်းသဵင် 5 သဵင်ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ႁပ်ႉဢဝ်ပဵၼ် လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းသေယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၽႃႈၼွပ်ႇပူင်ပၼ် လုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႄႇဢဝ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉသိပ်းလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၶူးမေႃ ၵဝိလိၵ်ႈတႆး (4) ၵေႃႉ
ၸုမ်းၵဝိတႆး 4 ၵေႃႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- 1. လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်၊
- 2. လုင်းသုၸိင်ႇၼ လၢင်းၶိူဝ်း၊
- 3. လုင်းသၢင်ႇသွႆး ၵျွၵ်ႉမႄး၊
- 4. လုင်းတၢင်းၵႄး ၼမ်ႉၶမ်း။
ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးတႅမ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈဢၼ်ၵေႃႇမတီႇပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး တႅပ်းတတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈမႃးၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၽွမ်ႉၵၼ် တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈ (24.1.1958) တေႃႇထိုင် (29.1.1958) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵေႃႇမတီႇတႃႇၶိုင်ပပ်ႉႁဵၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- 1. လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်၊
- 2. လုင်းထုၼ်းလ လၢႆးၶႃႈ၊
- 3. လုင်းဝိလႃႇသ မိူင်းၼၢႆး၊
- 4. လုင်းၽူဝ်းလ ၼမ်ႉၶမ်း၊
- 5. လုင်းသၢင်ႇသွႆး ၵျွၵ်ႉမႄး၊
- 6. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵယႃး၊
- 7. လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵယႃး၊
- 8. လုင်းၵေႃးလီႇ ၵျွၵ်ႉမႄး
- 9. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵႅမ်ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းလႃးသဵဝ်ႈ၊
- 10. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၽူႈၵွၼ်း(ၼၢမ်း) ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ် ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊
- 11. သြႃႇပၵျေႃႇ ၶူးသွၼ်၊ ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ်ၶူးၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊
- 12. လုင်းၵႃႇလိင်ႇတ ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊
- 13. လုင်းပိင်ႇၺႃႇ ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။
ၼင်ႇႁိုဝ်တေတူၵ်းထုၵ်ႇ မႅၼ်ႈၸွမ်း ထုင်းၾိင်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတင်းလၢႆၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇဝႆ့မူႇၸုမ်းထၢတ်ႈသၢင်လိၵ်ႈ ဢၼ်တေသႂ်ႇပႃး ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မူႇၸုမ်းထၢတ်းလိၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- 1. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း
- 2. လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ
- 3. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ
- 4. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း
- 5. ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်
- 6. သြႃႇပၵျေႃႇ
ၸုမ်းၼႆႉလႄႈ ၵဝိသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸဵတ်းဝၼ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢုပ်ႇၵၼ် ထတ်းသၢင်မူၼ်ႉမႄး တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇပဵၼ်ၽိုၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႃႇသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တႅမ်ႈဝႆႉ တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ဢၼ်တၼ်းလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးတႄႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇ ၸၼ်ႉႁူၵ်းၵူၺ်း။ လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈလိူၼ် ၵျူႇလၢႆႇ 1961 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈသိူဝ်ႈပပ်ႉဢၼ် ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်ႁၢင်ႈႁူဝ်သိူဝ်ဝႆႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၸင်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
ဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆးတႄႉ ပဵၼ်တႃႇၽွၼ်းလီတႆးသေ တၢင်ႇထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး၊ လႆႈၶေႃႈပူင် ႁႂ်ႈသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ တၼ်းလႆႈသွၼ်ထိုင် ၼႂ်းပီ 1962 ၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ ပၼ်ႁႃ "လိၵ်ႈၵဝ်ႇ" လႄႈ "လိၵ်ႈမႂ်ႇ"ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ [6] ပီ 1962 ၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ) ၶိုၼ်ႈမႃးသိမ်းဢဝ် ဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းၼႆႉ မႃးယွၼ်ႈထိုင် လိၵ်ႈတႆးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1964 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ (22) ဝၼ်း၊ လုင်းၵျေႃႇၸေႃး ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵူမ်းထၢၼ်ၽၢႆႇၽၼ်ႇတႃႇလႄႈ ၽၢႆႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇ မိူင်းတႆး(ရှမ်းပြည်နယ် ဦးစီးအဖွဲ့ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဌာနတာဝန်ခံ) ၸင်ႇႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းတႃႇပႂ်ႉပႃး ၽိင်ႈထုင်း လိၵ်ႈလၢႆးၽိင်ႈငႄႈသေ ဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ပူင်သွၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီး(လိၵ်ႈၵဝ်ႇ တင်း လိၵ်ႈမႂ်ႇ) သွင်ဢၼ်လႄႈ တေလႆႈသိုပ်ႇဢဝ် ဢၼ်လႂ်ပူင်သွၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1964 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ (16) ဝၼ်း ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇယႃႉပႅတ်ႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ(ပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ) ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇသွၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ လုမ်းၵူမ်းထၢၼ်မိူင်းတႆး (ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ရုံး) ဢဝ်မၢႆလိၵ်ႈ 25-ရပ(ၶ) 66 သေ ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၢႆလိၵ်ႈ 25-ရပ(ၶ) 66 တႅပ်းတတ်းၵႂႃႇဝႃႈ -
- လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈတႆးၼင်ႇၵၼ် တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်လႄႈသင်၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇမေႃလႄႈသင် လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူဝ်ႈဢွၼ် ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလုမ်း ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၸိုင် တေလႆႈၸႂ်ႉလိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်တႄႇပဵၼ်တူဝ် ပဵၼ်တိၼ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ 1955 ၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1966 လႆႈၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈပူင်သွၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေပူင်သွၼ်ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇမီး လၵ်းသုတ်ႇ တႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉသင်လႄႈ လွင်ႈပူင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဝၢႆးႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ [7]
လိၵ်ႈတႆးလူင် လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1. မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ 18 တူဝ်
ၵ ၶ င ၸ သ ၺ တ ထ ၼ ပ ၽ မ ယ ရ လ ဝ ႁ ဢ (မၢႆတွင်း။ ။မႄႈသဵင်ငဝ်ႈလိၵ်ႈတႆး မီး 16 တူဝ်ၵွႆး။ ဝၢႆးမႃး သႂ်ႇင်္ထင်ႈ ၺ တင်း ရ သေ ၸင်ႇ ပဵၼ်မႃး 18 တူဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ။)။
2. မႄႈသဵင်င်္ၵမ် 3 တူဝ် (ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းပၢၼ်“မ”ႁႃႈတူဝ်) ၵ ၻ ၿ
3. မႄႈသဵင်သွၼ်ႉ 5 တူဝ် ၵျ ၵြ ၵွ ၵျွ ၾ(ၽ+ဝ=ၽႂ+ၾ?)။
4. မႄႈသဵင်ၵပ်း 12 တူဝ် ဢ ဢု ဢိ ဢီ ဢု ဢူ ဢေ ဢႄ ဢူဝ် ဢေႃ ဢိုဝ် ဢိူဝ်။
ၵိင်ႇၽႄလိၵ်ႈတႆးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼွၵ်ႈသေလိၵ်ႈၶႄႇၵႂုႇ ၵႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈလိၵ်ႈဢင်း ၵိတ်းသ်၊ လိၵ်ႈပႃႇလိ၊ လိၵ်ႈဢီႇၵျိပ်ႉ၊ လိၵ်ႈသီႇႁူဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈၶွမ်၊ လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း-လိၵ်ႈ ၶမဵၼ်၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ၊ လိၵ်ႈယူၼ်း လႄႈ လိၵ်ထႆး ပႃးတင်းလိၵ်ႈတႆးလူင် လႆႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ် လိၵ်ႈပြုႇမီႇ(မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊသေ လတ်းင်္ပင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁၼ်င်္မၼ်ႈၸိူင်ႉၼႆ။) လိၵ်ႈပြုႇႁ်မီႇ လႆႈတႄႇမီးမႃးၼႂ်းမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်ပီၶရိတ်ႉသ် 500(BC 500)တေႃႇထိုင် ၶ.သ 300(AD 300)ၼႆ၊ ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ(မွၵ်ႈ AD 300)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇ လီႈၽႄႈႁိူင်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ လႄႈ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂုႇလၢႆလၢႆမိူင်းၸွမ်းလူၺ်ႈငဝ်းလၢႆးလၢႆလၢႆပိူင်ၼႆယူႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇၼႆႉ င်္မင်ႇပဵၼ်(2)သၢႆသွင်တၢင်းသေ ၽႄႇၶဝ်ႈမႃးတၢင်းပွတ်းဢေးသျိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင် ၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ-
သၢႆတီႈ(1)-ဝၢႆးသေ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵလႆႈ လူႉပင်းၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ မီးၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုသျၼ်ႊ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုပ်းတ(ၵုတ်ႉတ)ၵိူတ်ႇမီးမႃးထတ်းတၢမ်းၵၼ် လႄႈ လႆႈသိုပ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇမႃးမႄး လတ်းႁဵတ်းပဵၼ် လိၵ်ႈၵုသျၼ်ႊ လႄႈ လိၵ်ႈၵုပ်းတ ၸွမ်းၶၼ်ႈတွၼ်ႈပၢၼ်မၼ်းမႃး။ ယဝ်ႉ ၵေႃႈသိုပ်ႇယဵၼ်းမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈၼႃႇၵရီ(တေႇဝၼႃႇၵရီႇ)ၼႆယဝ်ႈ။ သၢႆပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၽႄႇၶိုၼ်ႈ မႃးထိုင် မိူင်းပိဝ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)လႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၼႆႉယူႇ။
သၢႆတီႈ(2)-သၢႆၼႆႉၵေႃႈ ဝႆးသေဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်သီႇရိထမ်ႇမႃသေႃးၵ လႆႈလူႉပင်းင်္လဝ်ၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းတႂ်ႈ(ပွတ်းၸၢၼ်း)မိူင်းဢိၼ်တိယိူဝ်ႊ လႆႈမီႈၶိူဝ်းၶုၼ်ဢၼ်ႇထ၊ ၶိူဝ်းၶုၼ်ပၢၼ်လဝ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၸူဝ်းရ တင်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈထတ်းတၢမ်းၵၼ် ပဵၼ်ပၢၼ်ပဵၼ်ပၢၼမႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လတ်းင်္ပင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈပၸ်ႉ သိမ၊ လိၵ်ႈၸႃႇလုၵျုႉ လႄႈ လိၵ်ႈတမီးလ်သေ ၸႂ်ႉၸွမ်းပၢၼ်ၽႂ်ပၢၼ်မၼ်းၼႆယူႇ။ သၢႆတီႈသွင်ၼႆႉ လႆႈလႆလွင်ႈလူင်းမႃးတၢင်းၸၢၼ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းသေ ၽႄႈၶဝ်ႈထိုင်မိူင်း သီႇႁူဝ်ႇ၊ မိူင်းၶွမ်၊ မိူင်းၶမဵၼ်၊ မိူင်းမွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)(မၢႆတွင်း-မၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)ပဵၼ် မွၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ၊ မွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)ပဵၼ်မွၼ်းမိူင်းထႆး ၼႂ်းပၢၼ်ၵွၼ်ႇ။)လႄႈ မိူင်းယူၼ်း၊မိူင်းထႆးသယၢမ်၊ ယဝ်ႉ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈသွင်ႁုၼ်၊ လိၵ်ႈၶွမ်၊ လိၵ်ႈၶမဵၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လိၵ်ႈမွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လၢဝ်း-ၶိုၼ်-လိုဝ်ႉ- င်္လမ်း တေႃႇထိုင်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆယဝ်ႈ။ ၼွၵ်ႈသေ ၵဵင်ႇသၢႆယႂ်ႇယႂ်ႇ (2)သၢႆၼႆယဝ်ႉ ယင်းလႆႈႁၼ်မီးင်္ထင်ႈသၢႆဢွၼ်ႇသၢႆဢိတ်း လၢႆလၢႆသၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မီးလိၵ်ႈပြုႇရ်မီ မီးင်္ထင်ႈသၢႆၼိုင်ႈလုၵ်ႉမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိ ယိူဝ်ႊပွတ်းၼိူဝ် ၶဝ်ႈတၢင်းမိူင်းတိင်္ပတ်ႈ(Tibet)ထိုင်ၵႂုႇမိူင်းသႄလူင်(ယီႊၼၢၼ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် ယုၼ်ၼၢၼ်)ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢသေႃးၵၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆယူႇ။ ဝၢႆးမႃး လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးယီႊ(ပၢႆယီး)၊ ယဝ်ႉလႆႈသိုပ်ႇမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉလိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ) လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၸင်ႇလႆႈယဵၼ်းပဵၼ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင် ၼႆၵေႃႈဢမ်ႇၽိတ်းယေႊ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးမၢဝ်း လႄႈ တႆးလူင်ၶဝ်တႄႉ င်္တမ်ႈဝႆႉဝႃႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈတေႃလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမီးမႃး ၸဵမ် မိူဝ်ႈပၢၼ်တႆးသၢမ်မိူင်း(မိူင်းလုင်း၊ မိူင်းပႃး လႄႈ မိူင်းငဵဝ်ႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆယူႇ။
ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းလိၵ်ႈင်္ၽၼ်ႇသဝ်ႁိၼ်(Inscription-stone)ၸၢင်းပိဝ်ႇ၊ ၶွမ်ႇ၊ မွၼ်း၊ ၶ မဵၼ် လႄႈ ယူၼ်း၊ လၢဝ်း၊ ထႆး ဢၼ်ၶူၼ်ႉႁုႁၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႁေႈလႆဢွၵ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊသေ AD 1st Century တေႃႇ AD 8th Century ၵွႆးၼႆၼၼ်ႉၵွႆး။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်မႃးင်္တၵ်ႈၵၼ်တင်းႁူဝ်ၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၸိုင် လႆႈဝႃႈမီး ဢိတ်းဢွၼ်ႇဢွတ်းၼိုင်ႈၵွႆး။ ၼၼ်သေတႃႉပေႃးမႃးတူၺ်းပၢႆးၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽႃႇသႃႇ(ၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆး)ၸိုင် လၢတ်ႈလႆႈတဵမ်ပၢၵ်ႇဝႃႈ မီးၼမ်လိူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢိုၼ်ႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ(ၽူႈင်္တမ်ႈ)လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းယိုၼ်းထိုင်ၼၼ်ႉ ပၢႆးတိတ်းတေႃႇသိုဝ်ႇသၢၼ်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းမီးၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈဝၢႈလႆႈယူႇ။ ၸူၵ်းဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇပၢႆးလိၵ်ႈလႆးၵွႆး ၵေႃႈပေႃးမီးၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ-
- လိၵ်ႈထႆး၊
- လိၵ်ႈယူၼ်း(လိၵ်ႈၶိုၼ်၊ လိုဝ်ႉ၊ င်္လမ်း လႄႈ လၢဝ်းၼိူဝ်)၊
- လိၵ်ႈလၢဝ်း(လၢဝ်းတႂ်ႈ)၊
- လိၵ်ႈလိုဝ်ႉမႂ်ႇ၊
- လိၵ်ႈတႆးလူင်(ႁူမ်ႈပႃးလိၵ်ႈၵဝ်ႇလႄႈလိၵ်ႈမႂ်ႇ)၊
- လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ(ၶမ်းတီႈလူင်)၊
- လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈၼွႆႉ(ၼႂ်းၸေႊင်္ၵင်ႇ)၊
- လိၵ်ႈတႆးဢႃႊႁူမ်၊
- လိၵ်ႈတႆးင်္လင်(တႆးၶျွင်း-ၼႂ်းမိူင်းၶၢင်)၊
- လိၵ်ႈတႆးသူင်ႉ(တႆးၼႂ်းၵႂၢင်ႊသီႊ)၊
- လိၵ်ႈတႆးင်္လင်(တႆးၸွင်း ၼႂ်းမိူင်းင်္ၵဝ်)၊
- လိၵ်ႈတႆးၼုင်း(တႆးလုင်း ၼႂ်းမိူင်းင်္ၵဝ်)၊
- လိၵ်ႈတႆးလမ်(ၼႂ်းမိူင်းင်္ၵဝ်)၊
- လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်(ၼႂ်းမိူင်းင်္ၵဝ်)၊
- လိၵ်ႈတႆးဢၢႆႈတွၼ်ႊ၊
- လိၵ်ႈတႆးယီႊ(ပၢႆယီး)၊
- လိၵ်ႈတႆးၵုၺ်ႊ(ၼႂ်းၵုၺ်ႊၸႂ်ႊဝ်)လႄႈ၊
- လိၵ်ႈတႆးဢီႉ(တႆးဢီႉငီႉယုႇလေုႉ ၼႂ်းမိူင်းင်္ၵဝ်)၊
ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ(ဢၼ်တိုၵ်ႉၶူၼ်ႉႁၼ်)မီးပဵၼ် (18)သႃၶႃ။
မႅင်ႇလိၵ်ႈတႆးပဵၼ်ၸုမ်းၸုမ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လိၵ်ႈတႆးတင်း(18)င်္သၼ်းၼႆႉ ပေႃးင်္ၸၵ်ႇႁတ်းပဵၼ်ၸုမ်းၸုမ်းၸိုင် တေႁၼ်လႆႈၸိူင်ႉ ၼႆယူႇ။
ၸုမ်းတီႈၼိူင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈၼွႆႉ၊
- လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈလူင်၊
- လိၵ်ႈတႆးဢႃႈႁူမ်၊
- လိၵ်ႈတႆးၼုင်း၊
- လိၵ်ႈတႆးဢၢႆႈတွၼ်ႊ၊
- လိၵ်ႈတႆးင်္လင် လႄႈ
- လိၵ်ႈတႆးယီႊ။
ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) သၢမ်တူဝ်မိူၼ်ၵၼ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ က ၶ င ၸ သ ၺ လႄႈ ၸႂ်ႉတူဝ် က လူင် (ၵသွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈ မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸဵတ်းၶိူဝ်း။
ၸုမ်းတီႈသွင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊
- လိၵ်ႈတႆးလူင်၊ ၸုမ်းတီႈသွင်ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ)သၢမ်တူဝ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵ ၶ င ၸ သ ၺ ၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈ ၸႂ်ႉတိူဝ် ၵ ဢွၼ်ႇ(ၵ ႁွင်ႈလဵဝ်)ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းသွင်ၶိူဝ်း။ (ဢမ်ႇမီး က လူင် မိူၼ်ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈ။)
ၸုမ်းတီႈသၢမ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- လိၵ်ႈတႆးယူၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၶိုၼ်၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးင်္လမ်း၊
- လိၵ်ႈထႆး၊
- လိၵ်ႈတႆးသူင်ႉ၊
- လိၵ်ႈတႆးလမ်၊
- လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်၊ ၸုမ်းတီႈသၢမ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ (ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) ႁႃႈတူဝ် ႁႃႈတူဝ် မိူၼ်လိၵ်ႈပႃႇလိလႄႈ လိၵ်ႈသၵ်ႉၵတ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ᨠ ᨡ ᨣ ᨥ ᨦ ၊ ᨨ ᨩ - ᨬ (တင်းလိၵ်ႈ ၶမဵၼ်၊ မွၼ်းလႄႈ မၢၼ်ႊၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။) ယဝ်ႉ ဢဝ်တူဝ် က လူင်(ၵ သွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းမူတ်း။
ၸုမ်းတီႈသီႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- လိၵ်ႈတႆးၵုၺ်ႊ၊
- လိၵ်ႈတႆးဢီႉ လႄႈ၊
- လိၵ်ႈတႆးင်္လင်(ၼႂ်းမိူင်းင်္ၵဝ်)။
ၸုမ်းတီႈသီႇၼႆႉသမ်ႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ)ၸိူင်ႉၸုမ်းတီႈသၢမ်ႁႃႈတူဝ် ႁႃႈတူဝ် ၵ ၶ ၵ ဃ ถ ၊ သ ဇ - ည ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွႆးၵႃႈ မီးတူဝ် ၵ ဢွၼ်ႇပဵၼ်တူဝ်တႄႇ ငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ တင်းသၢမ်ၶိူဝ်း။ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ႉတူဝ် က လူင်(ၵ သွင်ႁွင်ႈ)ၸိူင်ႉၼင်ႇၸုမ်းတီႇ သၢမ်။
ၵႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ 18-19 င်္သၼ်း(ဢၼ်တိုၵ်ႉသွၵ်ႈၶူၼ်ႉ ႁႃႁၼ်)ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆးပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် တေႁၼဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်း ပိူၼ်ႈ(တီႈၼႆႈ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ လႄႈ တႆးၼိူဝ် ၼပ်ႉပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်)။ တၢမ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးယီႊ၊ တၢမ်းမႃးင်္ထင်ႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ယဝ်ႉ မႃးလိၵ်ႈတႆးယူၼ်း၊ ယဝ်ႉသမ်ႉလိၵ်ႈ ထႆးၼႆသေ ယဝ်ႉမႃးၸင်ႇလိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆ ၵဵၼ်ၵၢပ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ဝႃႈလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵဵင်းဝီ)။
ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းတႆး လႄႈ ပိုၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းင်္သၼ်င်္တမ်ႈ(1996)ၼၼ်ႉ လႆႈ ႁၼ်ပႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1416 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၶမ်းၵၢႆႇၾႃႉင်္သၼ်ဝီၵေႃႈလႆႈဢွၼ်ၵၼ်မႄးတူဝ်လိၵ်ႈ တႆးမႃးပွၵ်ႈၼိုင်ႈၼႆ။ ဢၼ်ၶႃႈႁဝ်းၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်းတႄႉ ပဵၼ် တွၼ်ႈပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းင်္သၼ်င်္တမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းင်္သၼ်င်္တမ်ႈ ဝႃႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ၽိၼ်ႇၼၵရိတ်ႊမိူင်းတႃႊၵွင် ပဵၼ်ၽူႈၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်တူဝ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႊ။ လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆ ယိူင်ႈ ဢဝ်(ႁဵတ်းပိူင်ဢဝ်)တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ၶုၼ်ၵလႃးဢၽိရႃႇၸႃႇၶဝ် လႆႈမႃးတီႈမိူင်းၵေႃးလိယ(ၼႂ်း မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူင်ႊ)ၼၼ်ႉသေ လတ်းင်္ပင်ႁဵတ်းမႃးဝႃႈၼႆ။ သမ်ႉဝႃႈင်္ထင်ႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လၢဝ်းၶဝ်ၵေႃႈယိူင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆႉၵႂုႇႁဵတ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(ၶႃႈႁဝ်း)ၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းဢမ်ႇမႃး ၸိူင်ႉၼၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်းလိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈလၢဝ်းမႃးတၢင်းသၢႆဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းၸၢၼ်း၊ ထိုင်မိူင်းတွုႇရႃႇဝတီႇ၊ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈၶွမ်-လိၵ်ႈၶမဵၼ် လႄႈ လိၵ်ႈမွၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းယူၼ်းလၢဝ်း ထႆး ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈယူၼ်း လိၵ်ႈလၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်းသမ်ႉ မႃးတီႈလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်။ မိူင်းတႆး ၼိူဝ်သမ်ႉ ယူႇတီႈမိူင်းသႄ ယီႊၼၢၼ်ႊ(ယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇမၼ်းမႃးတီႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လႄႈ သၼ်သၵရိတ်ႊ(သၵ်ႉၵတ)သေတႃႉ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေလုၵ်ႉတၢင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းႁွင်ႇ ၶဝ်ႈၵႂုႇတၢင်းမိူင်းတိင်္ပတ်ႉသေ ထိုင်မႃးၼႂ်းမိူင်းသႄလႄႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵတ်းလတ်း ဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ)။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆး ပိုၼ်းၸိုင် တေပဵၼ်လႆႈၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး သမ်ႉလႆႈႁၼ်ပႃးမီးၼႂ်းလၵ်းသဝ် ႁိၼ်ပၢၼ်ၶွမ် မွၼ်း ၶမဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးယူႇပဵၼ်လၢႆလၢႆတီႈဝႆႉလႄႈ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵေႃႈမႃးတီႈလိၵ်ႈ ၶွမ်၊ မွၼ်း၊ မိူၼ်ယူၼ်း ထႆးၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈယူႇၾၢႆႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈပေႃးသွၵ်ႈၶူၼ်ႉႁႃလႆႈ ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလူင်)တေႃႇငဝ်ႈထိုင်ပၢႆထူၼ်ႈ ထူၼ်ႈတဵမ်တဵမ်ၼၼ်ႉ မုင်ႈမွင်းႁႃၽူႈႁူႉ လႄႈ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း၊ ပၢႆးၶွင်မွၼ်တႆးႁဝ်း ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ဢွၵ်ႇင်္ႁင်းတူဝ်င်္ႁင်းၸႂ် လႄႈ င်္ႁင်းငိုၼ်းသေ တင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၶူၼ်ႉသွၵ်ႈ ႁႃႁွမ်ဢဝ် ၼႂ်းပိုၼ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးၵူႊၶိူဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇ။
ဢိင်ဢၢင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ၶူးပွင်သွၼ်လူင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၶူၼ်ႉၶႆႊၼႄပၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႊ႞ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 31 May, 2008
- ↑ တႅမ်ႈ မႁႃမုင်ႉ(မိူင်းၸႄႊ)
- ↑ ယု၀တီဂျင်းဖောမယ်၊ ရှမ်းစာပေသမိုင်းနှင့် နန်ချိုရှမ်းများအကြောင်း၊ နှာ-၄၄၊ ၂၀၀၉
- ↑ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ပိုၼ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းတႆး၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ
- ↑ ယု၀တီဂျင်းဖောမယ်၊ ရှမ်းစာပေသမိုင်းနှင့် နန်ချိုရှမ်းများအကြောင်း၊ နှာ-၄၅၊ ၂၀၀၉
- ↑ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ပိုၼ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းတႆး၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ pdf 137
- ↑ ယု၀တီဂျင်းဖောမယ်၊ ရှမ်းစာပေသမိုင်းနှင့် နန်ချိုရှမ်းများအကြောင်း၊ နှာ-၄၇-၄၈၊ ၂၀၀၉
ၽိုၼ်ဢိင်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ(ၾၢႆႇတႆး) -ၸၢင်ႊၵူင်းၸိင်ႇ။ 1987
- ပိုၼ်းတႆးတွၼ်ႊၵၢင်(ၾၢႆႇတႆး) -ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉ။ 1942
- ပိုၼ်းလၢဝ်း(ၾၢႆႇထႆး) -မႁႃႇသိလႃး ဝီးရဝူင်း။ 1996
- ၽႂ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈၼႆႉ တီႈမႄႈၼမ်ႉၸဝ်ႈၽျုး လႄႈ တီႈသႃဝၼ်းၼၽုမ်း(ၾၢႆႇထႆး)-ထၵ်ႉသိၼ်ဢိၼ်းထယူဝ်းထႃး။ 1991
- လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် မိူင်းသြီထဵပ်ႉ မွၵ်ႈမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ႁွပ်ႈ ၼႂ်းပပ်ႉတူဝ်လိၵ်ႈၼႂ်းင်္ၽၼ်ႇ သဝ်ႁိၼ် ဢၼ်မီးဢွၼ်တၢင်းပၢၼ်သုၶူဝ်ထႆး(ၾၢႆႇထႆး) -ဝၼိတႃႊ ၽိလဵတ်ႇၽူင်းသႃ။ 1995
- လုၵ်ႉတီႈဢဝ်မႃး-သၢႆင်္ပၼ်း၊ 2008 ...ၵူပ်ႇ ႁူဝ်ႉ 17 ၼႃႈလိၵ်ႈ 8 ထိုင် 23။
- [1] ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ၶူးပွင်သွၼ်လူင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၶူၼ်ႉၶႆႊၼႄပၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႊ႞ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 31 May, 2008
- ↑ မီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ : Invalid
tag; no text was provided for refs named
:0

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ၵႂႃႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵႂႃႉ (မၢၼ်ႈ: ဂွမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Gwa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ဢၼ်မီး ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးဝႆႉ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇ တီႈ ၼမ်ႉၵႂႃႉလႄႈ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵႂႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆႉ တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီးဝႆႉ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းၵႂႃႉသေ ပေႃးပၼ်ႇငွၵ်း ငႃးၵုၼ်မေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်းသေ ၶိုၼ်ႈၸွမ်း ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼႆႉ ၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းပတဵင်ႇယဝ်ႉ။
ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵႂႃႉ ၵႂႃႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ယၢၼ် မွၵ်ႈ 50 လၵ်းၼၼ်ႉၼႆႉ တီႈပၢင်သဝ်းၵျွၵ်ႉပူင်ႇ တီႈဝၢင်ႈသျွၵ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ၶၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵႂႃႉ ၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မွၵ်ႈ 12 လၵ်းၼၼ်ႉၼႆ လႅၼ်လိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႇပွင်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆႉ တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီးဝႆႉ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးတီႈႁူပ်ႉ ႁွင်ႈၵႂႃႉ ၼမ်ႉၵႂႃႉလႄႈ ၸူးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵႂႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်တင်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေၵေႃႈ ၵႂႃႇၸူးလႆႈ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ယဝ်ႉ။ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၵႂႃႇၼႆႉ မီးႁၢင်ႈ ၵ သေ တၢင်းယၢဝ်းမီးမွၵ်ႈ သွၵ်လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွႆမိၼ်း ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 173 ထတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ လွႆၸီးၸွင်း ၼႆႉ ပဵၼ်လွႆဢၼ်သုင်သုတ်းသေ တၢင်းသုင်မီး (1868)ထတ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဢေႇရိယႃႇဝဵင်းၼႆႉ မီး (0.53) လွၵ်းလၵ်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် တင်းၸႄႈဝဵင်းပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ မီး (885.11) လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 7422 ၵေႃႉသေ တင်းၸႄႈဝဵင်းပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ မီး 37339 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈၼမ်လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ ထိူင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်းထတ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် တိူင်းရၶႅင်ႇသေ မၵ်းမၼ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆးၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင်ပီၶရိတ်ႉ 1852 ဝၢႆး ပၢင်သိုၵ်း မၢၼ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇသေ ၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်လႆႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ထုင်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်ႇတလီႇ ၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈလေႃးၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃးဝႃႈ ထိုင် ပီၶရိတ်ႉ 1864 မႃး ၶိုၼ်းဢဝ် ထုင်ႉၼၼ်ႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈၶိုၼ်းၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆးသေၵေႃႈ ဝဵင်းၵႂႃႉၼႆႉ ၶိုၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မိူၼ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးထတ်း
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် တီႈၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႉတႄႉလႆႈဝႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵူၺ်း။ ပႃၼဝ်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇဢွၵ်ႇၼမ် တွၼ်ႈတႃႇဢဝ်တၢင်ႇၶၢႆၸူး တၢင်ႇတီႈတၢင်ႇလႅၼ်။ ၶဝ်ႈၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ မႆႉ၊ မႆႉမွင်၊ မၢၵ်ႇဢုၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်လိူင်ႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵႃႉလွင်ႈၶၢႆၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းၵႂႃႉ လႄႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁိူဝ်းလူင်သေ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးပၼ်ႇငွၵ်း ငႃးၵုၼ်မေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်းသေ ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼႆ ၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇပႃး ၵျိၼ်ႇတလီႇသေ တီႈထိူၼ်ႇၾွင်းၼမ်ႉၼႆႉ မီး 12.13 လွၵ်ႈလၵ်း၊ ဢေႇရိယႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶမ်ႈ မီး 19.76 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ မူႇဝၢၼ်ႈ မီး 21 မူႇ၊ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇမီး 104 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁႆႈၼႃး၊ ၵၢၼ်တိၺွပ်းပႃ၊ ၵၢၼ်တူၼ်ႈဢုၼ် လႄႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမိၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼွင်ၵုင်ႈ မီး 4 ၼွင် လႄႈ ဢေႇရိယႃႇ လဵင်ႉတူဝ်သတ်းမီး 50 ဢေႇၵယဝ်ႉ။
သိူင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉထတ်း
ၵွင်းမူးၵွင်းသိမ်ႇ၊ ၵွင်းမူးၵျိၼ်ႇတလီႇ၊ ၵၢၼ်းသႃႇယႃႇ၊ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇတီႈဝၢၼ်ႈတႅင်ႇၵျူဝ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးၼင်ႇၾိင်ႈတိုၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈတပိၼ်ႇတႅင်ႇ ဢၼ်ဢဝ် သဝ်မႆႉသဝ်လဵဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် 1853 တေႃႇ 1864 (ထုၵ်ႇမိတ်းဢဝ် ၼႂ်း ရၶႅင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပလႅတ်ႉဝ) ထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ထုင်ႉပတဵင်ႇ၊ ၼႃႈလိၼ်ဢေႇယႃႇဝတီႇမႃးယဝ်ႉ။[1]


text:
ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆးၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး မၢႆ 7/2017
ဝၼ်းထိ 04/08/2017
သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိၺွပ်းလၢႆတီႈ၊ ပေႃႉထုပ်ႉ၊ ဢဝ်ႁၢႆလၢႆ ယွၼ်ႉၵႂၢမ်းသင်ႇပႃႈၼိူဝ် ၼႂ်းႁူဝ်ပူင်းဝၢႆးပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၸွမ်း RCSS/SSA ၸုမ်းဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA ယဝ်ႉ
ၽွင်းၵၢင်လိူၼ် ၵျူႊလၢႆႊ 16-30/07/2017 ၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ တီႈဢေႇသုတ်းဢမ်ႇယွမ်း ပႅတ်ႇ တပ်ႉၵွင် သွၵ်ႈတဝ်လတ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသၢမ်ဢိူင်ႇ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်းသေ တိမတ်ႉလႄႈ ပေႃႉထုပ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတင်းၼမ် ပိူဝ်ႈပၼ်တၢမ်ႇယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းၸွမ်းၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်း ၸိုင်ႈ တႆး RCSS/SSA ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 14/07/2017။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ယင်းပႆႇႁူႉထိုင်ငဝ်းလၢႆး ၵူၼ်းမိူင်းၸဵတ်း ၵေႃႉပႃးတင်းဢွၼ်ႇၸၢႆးဢႃယု 12 ၵေႃႉၼိုင်ႈဝႃႈၵႂႃႇမီးၵႃႈလႂ်ၵႃႈလီ။
ႁူဝ်ႁုပ်ႈလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶလရ 249 ၼႆႉလႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ၸွမ်း RCSS/SSA ႁိမ်း ႁႆႈၶၢႆး ဢိူင်ႇၼမ်ႉပႃၶီး မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 14/07/2017 သေၼၼ်ႉဝၢႆးၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇတီႈဢေႇသုတ်းဢမ်ႇယွမ်း7 တပ်ႉၵွင်သူင်ႇႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ်ႈထႅမ် ႁႅင်းသိုၵ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈထႅင်ႈ။တီႈတေႉမၼ်းၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးRCSS/SSAၼႆႉပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ် လူင်းလၢႆး မိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်းတူဝ်ႈမိူင်းNCAယဝ်ႉလႄႈလွင်ႈလႆႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢိတ်းဢွတ်းၼၼ်ႉထုၵ်ႇလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းႁႃတၢင်းၵႄႈ လိတ်ႈၼိူဝ်ၽိူၼ်တီႈၶွမ်ႊမတီႊပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းလွင်ႈၵိုတ်းယိုဝ်းၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်းတႆးဢၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉတႃႇပၵ်းတႃတူၺ်းငဝ်း လၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းဢၼ်ယူႇပႃႈတႂ်ႈၵၢၼ်ၸိသင်ႇလၢႆတီႈတင်းၼမ်ၼၼ်ႉၶဝ်ႈၵႄႈလိတ်ႈ။လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ် ပူၼ်ႉပႅၼ်ဢၼ်မီးလၢႆတပ်ႉၵွင်ၼၼ်ႉမၢင်ပွၵ်ႈမိူၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၸၼ်ႉပႃႈၼိူဝ်သေဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇတီႈၸၼ်ႉပႃႈၼိူဝ်တႃႇၶႃႈႁႅမ် ၵူၼ်းမိူင်း။သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈတိူင်းသိုၵ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈတိူင်းသိုၵ်း သၢမ် ၸဵင်ႇတင်းသွင်ၼၼ်ႉ သွၵ်ႈ တဝ် တိၺွပ်းပေႃႉထုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း 19 ၵေႃႉႁူမ်ႈပႃးၼၢင်းယိင်း 2 ၵေႃႉ တီႈၼႂ်းဝတ်ႉ ၼမ်ႉၶူၵ်ႉ။
လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉတိုၼ်းပဵၼ်လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵိုတ်းယိုဝ်းတူဝ်ႈမိူင်းNCAဢၼ်ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈလွင်ႈပေႃႉထုပ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈလွင်ႈတိၺွပ်းၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။လွင်ႈပိုတ်ႇတၢင်းပၼ်ႁႂ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းၼႄၼမ်ႉၸႂ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်းၵိၼ်လႄႈဝႆႉမဝ်သၢင်းၽႅပ်ႉၼိူဝ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းNCAဢိၵ်ႇတင်းၶၵ်ႉၵၢၼ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ်တင်းပိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်းၶႃႈသၢၼ်ၶတ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ။လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈတၵ်း လႆႈပိုတ်ႇၽိူၺ်ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေတူင်ႇဝူင်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉထုၵ်ႇလႆႈမိပ်ႇငႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈၼင်ႇႁိုဝ်လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉတေသုတ်းဝၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈဢမ်ႇႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ်လူင်UNတႃႇၶဝ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈသေႁႃၶေႃႈမုၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈမိူၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ႉႁႄႉၵင်ႈပၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းသၢင်ႈ လႄႈပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁတ်းပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။လွင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁတ်းသိုပ်ႇပေႃႉထုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း တင်းၼမ်ပဵၵ်ႉသမ်ႉၼၢင်းယၢင်ႊႁီႊလီႊတူဝ်တႅၼ်းUNၾၢႆႇတိတ်းတၢမ်းငဝ်းလၢႆးသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈတိုၵ်ႉမီးယူႇၼႂ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ(ၽွင်းဝၼ်းထိ09/07/2017ထိုင်ဝၼ်းထိ21/07/2017) ၼၼ်ႉၵေႃႈတိုၼ်းပိုတ်ႇၼႄၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ဢမ်ႇမီး ၽႂ်လႂ်ဢဝ်လိူင်ႈၶဝ်လႆႈၼႂ်းပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်းၶႃႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၵူၼ်းမိူင်းၸဵတ်းၵေႃႉဢၼ်ၺႃးၵုမ်းၶင်ပႆႇႁူႉႁၼ်ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၸွမ်းပိူင်လူင် မၼ်းဢွၼ်ႇၸၢႆးဢႃယု12ၼၼ်ႉသေတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်း ၽႂ်းၽႂ်းလူၺ်ႈဢမ်ႇမီး ၶေႃႈ ၼွင်ႇမတ်ႉသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ယွႆႈလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသၢမ်ၵေႃႉၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈပေႃႉထုပ်ႉ၊ၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶဝ်ႈႁူင်းယႃယွၼ်ႉၸဵပ်းႁၢဝ်ႉႁႅင်း
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ16/07/2017ၶၢဝ်းယၢမ်း9မူင်းၵၢင်ၼႂ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသွင်ၵေႃႉၸၢႆးဢုတ်ႉတလလႄႈၸၢႆးသုၶီႇရူတ်ႉၶိူင်ႈ ၵႂႃႇႁႃသိုဝ်ႉၼိူဝ်ႉမူ တီႈၾၢႆႇတူၵ်းၶူဝ်လူင် ၼမ်ႉဢႅတ်ႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်း၊ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈဝၼ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇမီးၽႂ်လႂ်ၶၢႆၼိူဝ်ႉမူလႄႈၸင်ႇဝၢႆႇႁူဝ်ရူတ်ႉၶဝ်ပွၵ်ႈႁိူၼ်းဢုတ်ႉတလဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်းၶိုၼ်း။
ၽွင်းဝၢႆႇပွၵ်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉသၢႆသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶမရ 508 ပထူးလႄႈၶမရ 423 သီသႅင် (သီႇသႅင်ႇ) ဢဵၼ်ႁႅင်း 100 ပၢႆတိုၵ်ႉဢွၵ်ႇ သၢႆသိုၵ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ။သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်ထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၶဝ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝၢႆးသိုၵ်း မၢၼ်ႈ ၶလရ 249 တပ်ႉၽႃလၢႆး လႄႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 14/07/2017 ပူၼ်ႉမႃးတီႈႁႆႈၶၢႆးဢိူင်ႇၼမ်ႉပႃၶီး (ႁႆႈၶၢႆးၼႆႉယူႇၾၢႆႇႁွင်ႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်းၵႆဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်း 1 ၸူဝ်ႈမူင်းပေႃးၶီႇရူတ်ႉ)ၸႄႈ ဝဵင်းႁူဝ်ပူင်းႁၢင်ႇၵႆ ႁူဝ်ပူင်း 17 လၵ်း။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉၶဝ်ၵိုတ်းရူတ်ႉၶိူင်ႈ။ၽွင်းၼၼ်ႉၸၢႆးဢုတ်ႉတလၵေႃႉဢၼ်ႁေႃႈလူတ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၵိုတ်းလႆႈၵမ်းလဵဝ် သေၼၢၼ်း လူင်းလႄႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸင်ႇလၢၵ်ႈမၼ်းလူင်းရူတ်ႉသေပေႃႉထုပ်ႉမၼ်းၸွမ်းႁူဝ်ၾၢႆႇ သၢႆႉ၊တႃၾၢႆႇသၢႆႉ၊ ဢဝ်သူၼ်ႈၵွင်ႈသွင်ႉသႂ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်းလႄႈ တႅၵ်ႇဢွၵ်ႇလိူတ်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈသေ မဝ်းလိုမ်းတူဝ် ၵႂႃႇမွၵ်ႈႁႃႈ ၼႃးထီး။
ၸၢႆးသုသမ်ႉၺႃးတိၼ်လႄႈတႃမိုဝ်းပေႃႉထုပ်ႉၸွမ်းႁူဝ် ၸွမ်း ၼႃႈ ၸွမ်းတူဝ် မွၵ်ႈ (5) ၵမ်း။ ဝၢႆးၶဝ်ပေႃႉထုပ်ႉယဝ်ႉ ၶိုၼ်း ၸႅတ်ႈထၢမ်ဝႃႈ “သူပဵၼ်ၽူႈၸွပ်ႇႁႃႉ ပဵၼ်သင်သူ ႁၼ်ႁဝ်းယဝ်ႉ သူဝၢႆႇႁူဝ်ရူတ်ႉသူပွၵ်ႈၶိုၼ်းတေၵႂႃႇၵေႃႈသူဢမ်ႇၵႂႃႇပူၼ်ႉပူၼ်ႉ?”။သိုၵ်းမၢၼ်ႈသိမ်းဢဝ်ၶူဝ်းၸွမ်းတူဝ်ၸၢႆးသုၵႂႃႇ ၾူင်း (1) လုၵ်ႈ မႅၼ်ႈငိုၼ်း 130,000 ပျႃး လႄႈငိုၼ်း 70,000 ပျႃး ဢိၵ်ႇတင်း ဝႅၼ်ငိုၼ်းၼိုင်ႈၵူႈ၊ တႅင်းၵႃးသွင်မဵတ်ႉ၊ ငိုၼ်းထႆး 10 ဝၢတ်ႇ၊ မိတ်ႈၼိုင်ႈ မၢၵ်ႈ၊ ထူင်ပႃးၼိုင်ႈလုၵ်ႈ။
ႁဵတ်းၼၼ်သေၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၶဝ်ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမႃးထၢမ်ဝႃႈပဵၼ်သင်ၼႆသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉဢၼ်ပေႃႉထုပ်ႉၼၼ်ႉတွပ်ႇ ၵူၼ်းလူင် ၶဝ်ဝႃႈ ၸၢႆးဢုတ်ႉတလႁိမ်ဢဝ်ၵွင်ႈၶႃႈၼႆ။
ၽွင်းၶႃသွင်ၵေႃႉ ထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႅတ်ႈထၢမ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸၢႆး ၶိူဝ်း သမ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၼႃးမၼ်း ဢၢင်ႈမႃး သိုဝ်ႉၶိူင်ႈ ၸၢၵ်ႈထႆ မၼ်းတီႈၽႃလၢႆး သမ်ႉမႃးၺႃးသႂ်ႇၶဝ်သေ မၼ်းၵေႃႈ ၺႃးၸွမ်းၶဝ်သွင်ၵေႃႉ ၺႃးတႃမိုဝ်းထုပ်ႉသႂ်ႇႁူဝ် မၼ်း (2)ၵမ်း။
ဝၢႆးၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉလူင်းၵႂႃႇၼႂ်းၼွင်ပႃၽၢႆႇတူၵ်းၶူဝ်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉဢဝ်ၵွင်ႈယိုဝ်းလွၵ်ႇ (2) ၵမ်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းဝႃႈပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်းယဝ်ႉ သူတေဢမ်ႇလႆႈမိူဝ်းၵႂႃႇတၢင်းလႂ်ၼႆ။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်း မၢၼ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းဝၢၼ်ႈၼွင်ယႃႈသႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်းယဝ်ႉ ၸၢႆးသု ၸင်ႇတၢင်ႇဢဝ်ၸၢႆးဢုတ်ႉတလ မိူဝ်းတီႈႁွင်ႈပၼ်ယႃ (သေးၶၢၼ်း) ဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်း။ ယွၼ်ႉၸဵပ်းႁၢဝ်ႉႁႅင်းၼႃႇလႄႈ မေႃယႃတီႈမိူင်းပဵင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈမိူဝ်းပေႃႉထၢတ်ႈ မၢၼ်ႇတီႈႁူင်းယႃႁူဝ်ပူင်း။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ႁူဝ်ၶမ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 8:30 ပီႈၶူၺ်ၸၢႆးဢုတ်ႉတလ ၸင်ႇဢဝ်ၵႃး မၼ်းၵႂႃႇ သူင်ႇထိုင်တီႈႁူင်းယႃႁူဝ်ပူင်း ထိုင်တီႈၼၼ်ႈမွၵ်ႈ 11:00 မူင်းၸမ်ၸမ်။ ထိုင်ႁူင်းယႃယဝ်ႉမေႃယႃ ၶဝ်ဢဝ်မၼ်း ၵႂႃႇပေႃႉထၢတ်ႈမၢၼ်ႇၵမ်းလဵဝ်။ မၼ်းၸၢႆးလႆႈယူတ်းယႃတူဝ်ထိုင်ဝၼ်းထိ 19/07/2017 သေၼႂ်း ဝၼ်းၼၼ်ႉၵၢင် ၼႂ် မီးၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသိုၵ်း (ၸယၽ) ႁူဝ်ပူင်း 5 ၵေႃႉ မႃးထၢမ်ဢဝ်ၵႂႃႇယူတ်းယႃ။ ၸုမ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်သႂ်ႇၵႃးၵႂႃႇပႃး တင်းမေးမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်ႈၶၢဝ်း 9:00 မူင်းၶိုင်ႈၵၢင်ၼႂ် တီႈႁူင်းယႃသိုၵ်းတူၼ်ႈတီး သေ လႆႈယူတ်းယႃ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းထိ 21/7/2017 ၸင်ႇၶိုၼ်းလူင်းႁူင်းယႃမိူဝ်းယူႇတီႈႁိူၼ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယူႇတီႈ ႁူင်းယႃ ႁူဝ်ပူင်းလႄႈတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉတႄႉမၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇလႆႈသဵင်ႈၵႃႈယူတ်းယႃသင် ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇလႆႈၵႃႈၸွႆႈ တႃႇၶဝ်ႈ ၽၵ်းဢႃးႁၢၼ်တၢင်းၵိၼ် လိူဝ်သေၸူၵ်းထွင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသိုဝ်ႉၸၢႆႇ။
ၶူဝ်းၶွင်ၸၢႆးသုၼၼ်ႉတႄႉမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 20/07/2017 ၼၼ်ႉ ပိဝ်ႇႁႃႇမူးတပ်ႉ (423) ႁွင်ႉမၼ်း လႄႈ ၽူႈၵွၼ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပဵင်း ၵႂႃႇထူပ်းတီႈတပ်ႉၶဝ်ၽႃလၢႆး။ ၶဝ်ပၼ်ငိုၼ်းၶိုၼ်း ၽူင်းတေႉဢမ်ႇႁူႉဝႃႈၸုမ်းလႂ် ဢဝ်ၵႂႃႇ လႄႈ ဢမ်ႇ လႆႈၶိုၼ်း၊ ၵူၺ်းၶဝ်ပၼ်ငိုၼ်းၵႃႈၽူင်းၼၼ်ႉတႅၼ်းတၢင် 130,000 ပျႃး၊ တၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉဢမ်ႇပႃးသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းယွမ်းတၢင်းၽိတ်းတၢင်ၵူၼ်းသိုၵ်းႁဝ်းတေႉ ႁဝ်းတွင်းပၢၼ်ႇတၢင်ၶဝ်ယဝ်ႉ သူယႃႇပေ တၢင်ႇၶၢဝ်ႇ ၼိူဝ် ဢိၼ်ႇ ထၼႅတ်ႉထႅင်ႈၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်း 3 ၵေႃႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈပေႃႉထုပ်ႉၼၼ်ႉ
- ၸၢႆးဢုတ်ႉတလ ဢႃႇယု 39 ပီ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းပုင်ႇၺႃႉ + ပႃႈၼုမ်ႇ ယူႇဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်း ဢိူင်ႇမိူင်းပဵင်း ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း။ ၵူပ်ႉၵူႈၸွမ်းၼၢင်းၽိတ်ႈသေ မီးလုၵ်ႈလၢင်းႁူမ်ႈၵၼ်သွင်ၵေႃႉ- လုၵ်ႈၸၢႆးဢႃႇယု 11 ပီ လုၵ်ႈယိင်းဢႃႇယု 7 ပီ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်သူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ
- ၸၢႆးသုဢႃႇယု 31 ပီ လုၵ်ႈ လုင်းၺႃႇၸိင်ႇ ယူႇဝၢၼ်ႈၼႃးလူင် ဢၼ်မီးၾၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းပဵင်း၊ မၼ်းၸၢႆးတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးၸဵပ်းၼမ် လႄႈထိုင်ႁူင်းယႃႁူဝ်ပူင်းသေၶိုၼ်းပွၵ်ႈႁိူၼ်း။
- ၸၢႆးၶိူဝ်း ဢႃယု 23 လုၵ်ႈၸၢႆးလုင်းသၢင်ႇလဵၵ်း ယူႇဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵင်း ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသၢမ်ၵေႃႉၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပေႃႉထုပ်ႉ တဵၵ်းၸႂ်ႉၼႄသဵၼ်ႈတၢင်း
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 18/07/2017 ၶၢဝ်းယၢမ်း 12 မူင်းတဵင်ႈၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉ 508 လႄႈ 509 (လုၵ်ႉတၢင်း ၵဵင်း ၶမ်း၊ ၾၢႆႇႁွင်ႇဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇမႃး) ၶၢမ်ႈၼမ်ႉဢႅတ်ႇၼႃႈတၢင်းတူၵ်းၸူးတၢင်းဢွၵ်ႇ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈပုင်ႇဢိူင်ႇၼႃးပုင်ႇၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း။တီႈၼၼ်ႈဢမ်ႇမီးၶူဝ်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉၵွပ်ႈၼၼ်မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈလုၺ်းၶၢမ်ႈ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢမ်ႈလႄႈၵိုတ်းဝႆႉၾၢႆႇပုၼ်ႉတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၶၢမ်ႈပူၼ်ႉၼၼ်ႉၵႂႃႇ တီႈႁိူၼ်းလုင်း ၸိင်ႇၵ လႃး ဢၼ်မီးႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉ ဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိမတ်ႉ သေပေႃႉထုပ်ႉလႄႈ ဢဝ်တိၼ်ပိတ်ႉမွၵ်ႈ 8 ၵမ်း သေ ထၢမ်ထိုင်လွင်ႈသိုၵ်းတႆး ၸွင်ႇသိုၵ်းတႆးမီးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိၵ်ႇတင်းထၢမ်ထိုင် ၶူဝ်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တဵၵ်းၸႂ်ႉမၼ်းၵႂႃႇၼႄၶူဝ် ဢၼ်မီးၾၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈလတ်းဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉၶဝ်တိမတ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈထႅင်ႈသွင်ၵေႃႉဢၼ်ယူႇၸွမ်းႁိူၼ်းထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ဢၢႆႈၵလႃးၵေႃႉဢၼ်ၺႃးတႃမိုဝ်းပေႃႉထုပ်ႉသၢမ်ၵမ်းသေ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈသမ်ႉပဵၼ် ၸၢႆးလိုၼ်း ၵေႃႉဢၼ် ၺႃးတႃမိုဝ်းလႄႈတိၼ်ပိတ်ႉ 9 ၵမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသွင်ၵေႃႉ ၼႆႉၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉၵႂႃႇ သူင်ႇၵႂႃႇၼႄၶူဝ် ၶၢမ်ႈၼမ်ႉ။ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၼ်ၶူဝ်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉယဝ်ႉၶဝ်ၶိုၼ်းဢဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမႃးသူင်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈပွႆႇၶိုၼ်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း5:00 မူင်းႁူဝ်ၶမ်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးၽူႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈၵႂႃႇ ယိုၼ်ယၼ်ႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသၢမ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ
- လုင်းၸိင်ႇၵလႃး ဢႃယု 45 ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇ ဢိူင်ႇၼႃးပုင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း
- ဢၢႆႈၵလႃး ဢႃယု 33 ပဵၼ်လုၵ်ႈၶူၺ် လုင်းမၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇ ဢိူင်ႇၼႃးပုင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း
- ၸၢႆးလိုၼ်း ဢႃယု 32 လုၵ်ႈၸၢႆးလုင်းသႃႇ လႄႈပႃႈလႃႉသူၺ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇ ဢိူင်ႇၼႃးပုင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 19 ၵေႃႉႁူမ်ႈပႃးၽူႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈလႄႈၽူႈမၢႆ ၺႃးတိၺွပ်းၵုမ်းၶင်၊ ပေႃႉထုပ်ႉတီႈဝတ်ႉ 3 ဝၼ်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းပႆႇပွႆႇလႄႈပႆႇႁူႉၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၶဝ်ဝႃႈမီးၵႃႈလႂ် ပဵၼ်ႁိုဝ် ပဵၼ်ႁႃ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 18/07/2017 ၶၢဝ်းယၢမ်း 4:00 ဝၢႆးဝၼ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶလရ တပ်ႉ 225 မိူင်းတူၼ် လႄႈၶလရတပ်ႉ249ၽႃလၢႆးဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ100သွၵ်ႈတဝ်ႁႃသိုၵ်းတႆးၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၶူၵ်ႉဢၼ်မီးလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း 120 ၵူႈႁိူၼ်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိၺွပ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 19 ၵေႃႉ (ၵူၼ်းၸၢႆး 17 ၵေႃႉလႄႈၼၢင်းယိင်း 2 ၵေႃႉ) ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ် ထၢင်ႇထိူမ်၊ မတ်ႉမိုဝ်းပေလင်သေဢဝ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵႂႃႇၸုတုမ်ၵၼ်တီႈၼႂ်းသႃလႃး ဝတ်ႉၼမ်ႉၶူၵ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 3 ဝၼ်း။
ၽွင်းတိုၵ်ႉၵုမ်းၶင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႃႈဝၢင်းဝတ်ႉ/ၵျွင်း ၵမ်းၵေႃႉၵေႃႉၵူႈဝၼ်းသေ ၸႅတ်ႈထၢမ်ႁႃလွင်ႈသိုၵ်းတႆး။ ၸႅတ်ႈထၢမ်ဝႃႈ သိုၵ်းတႆးၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်သူဢမ်ႇ လၢတ်ႈ ဢမ်ႇပွင်ႇႁဝ်း?
သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢမ်တင်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢမ်ႇပေႃးပွင်ႇၸႂ်/ၶဝ်ႈၸႂ်လီလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။တွပ်ႇပၼ်ၶဝ်ၵေႃႈၺႃးပေႃႉဢမ်ႇ တွပ်ႇၵေႃႈၺႃးပေႃႉယဝ်ႉ။သင်တွပ်ႇၵႂၢမ်းတႆးၶႅၼ်းၺႃးၼမ်။မၢင်ၸိူဝ်းၺႃးသူၼ်ႈၵွင်ႈထုပ်ႉသႂ်ႇၸွမ်းႁူဝ်ၸွမ်းတူဝ်။ မၢင်ၸိူဝ်းၺႃးမိတ်ႈၶိတ်ႇၸွမ်းႁူဝ် ၸွမ်းၼႃႈလိူတ်ႈပေႃးဢွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၸၢႆးပၼ်ႇတၽူႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈၵေႃႈၺႃးတိၺွပ်းၵုမ်းၶင်လႄႈၺႃးပေႃႉထုပ်ႉပႃး။မၼ်းၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်သူၼ်ႈၵွင်ႈပေႃႉထုပ်ႉလႄႈ ဢဝ်မိတ်ႈၶိတ်ႇၸွမ်းၼႃႈ။ၸၢႆးထူးငူၺ်ႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၺႃးပေႃႉထုပ်ႉၸွမ်းႁူဝ်ႁၢဝ်ႉႁႅင်းလႄႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ဢဝ်ႁူၶႂ်ႈဢိုဝ်ႈ (ဢမ်ႇပေႃးငိၼ်းလီ)ပႅတ်ႈ၊မိုဝ်းၾၢႆႇသၢႆႉၵေႃႈယွၼ်ႉၺႃးသူၼ်ႈၵွင်ႈပေႃႉႁၢဝ်ႉႁႅင်း လႄႈ ဢဝ်ၶတ်းသေဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈၸၢင်ႈယူၵ်ႉ။
ၼၢင်းယိင်းသွင်ၵေႃႉၵေႃႈ ၺႃးတိၺွပ်းၵုမ်းၶင်ၸွမ်းလႄႈၺႃးတႃမိုဝ်းထုပ်ႉၸွမ်းၼႃႈလၢႆလၢႆၵမ်း။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၺႃးၵုမ်းၶင်ၼၼ်ႉလႆႈႁပ်ႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉတၢင်းႁိူၼ်းမႃးသူင်ႇပၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ၵူၺ်းၵႃႈသိုၵ်း မၢၼ်ႈဢမ်ႇပၼ်ပီႈၼွင်ႉၶဝ်ၶဝ်ႈၸမ်ၶဝ်လႄႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇသူင်ႇပၼ်ၶဝ်ဢဝ်။
ၼႂ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၺႃးၵုမ်းၶင်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းပွႆႇပၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 21/07/2017 ၼၼ်ႉ 16 ၵေႃႉ ၵူၺ်း ၵႃႈ ၸၢႆးၵူဝ်ႇ၊ ၸၢႆးဢေႃးၼႃႉလႄႈၸၢႆးၸိင်ႇတႃႇ တႄႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇပွႆႇပၼ်။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမတ်ႉမိုဝ်းၶဝ်ၵိုၵ်းမႆႉပေ လင်သေ ဢဝ်ၵႂႃႇၸွမ်းၽွင်းၶဝ်ဢွၵ်ႇတီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၶူၵ်ႉဝၼ်းထိ21/07/2017ၼၼ်ႉသ ၵႂႃႇတၢင်းဝၢၼ်ႈ ၵျီႇ တေႃႇ လႄႈပႃႇဢေႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးၽႂ်လႂ်ႁူႉႁၼ်ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၶဝ်လႄႈ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း တင်းၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်မႆႈၸႂ်ၸွမ်းၶဝ်တေႉတေႉ။
ၽူႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈၸၢႆးပၼ်ႇတလႄႈၽူႈမၢႆမၼ်းၸၢႆးဝိရိယဢၼ်ၺႃးၵုမ်းၶင်လႄႈပေႃႉထုပ်ႉၸွမ်းတီႈဝတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ် ၵႂႃႇၸွမ်းၶဝ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 21/07/2017 ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ၵႂႃႇၸွမ်းၶဝ်ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ႁိမ်းႁွမ်းဝၢၼ်ႈၵျီႇတေႃႇ ၶိုၼ်းၼိုင်ႈ သေပွႆႇၶဝ်ပွၵ်ႈႁိူၼ်းၶိုၼ်း။
သၢႆမၢႆၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိၺွပ်းၵုမ်းၶင်တီႈဝတ်ႉၼၼ်ႉတၢမ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ
မၢႆတွင်း– လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶလရ 249 မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း(ဢၼ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆးၵဵပ်းႁွမ် ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ) ပႃးၸွမ်းလွင်ႈၵၼ်ႉၸၼ်ပဵၼ်မူႇသေဢဝ်တၢႆၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈဢႃယု 28 တီႈ ၾၢႆႇႁွင်ႇ ႁူဝ်ပူင်းမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 06/06/2015။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသွင်ၵေႃႉၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတိၺွပ်း၊ပေႃႉထုပ်ႉ၊ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမီးတၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်ဢမ်ႇပေႃးလီၵေႃႉၼိုင်ႈ ၺႃးယိုဝ်းတၢႆ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 29/07/2017 ၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ 5 မူင်းႁူဝ်ၶမ်ႈလုင်းပႃႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵႂႃႇဢဝ်ၵႆႇတီႈ ထဵင်ႁႆႈ မၼ်းႁိမ်းမႆႉၼိမ်ဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းမီးတၢင်းႁွင်ႇႁႆႈၶၢႆးဢိူင်ႇၼမ်ႉပႃၶီးသေထူပ်းၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶမရ 421 (ဢၼ်ပၵ်းတီႈၽၢႆၶုၼ်ႇ)၊ ၶမရ 423 ၶမရ 425(ဢၼ်ပၵ်းတီႈဝၢၼ်ႈယဵၼ်ႇ)။တီႈၼႆႈပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 14/07/2017 ၼၼ်ႉသေသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႅတ်ႈထၢမ်မၼ်းဝႃႈတေၵႂႃႇလႂ်၊ၽႂ်သမ်ႉပၼ်ၶႂၢင်ႉမႃး။ လုင်းပႃႉၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈဢမ်ႇယွၼ်းၶႂၢင်ႉၽႂ်လႂ် ၵွပ်ႈဝႃႈမႃးႁႆႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈ မၼ်းဝႃႈသင်ဝႃႈႁဝ်း လႆႈငိၼ်းသဵင်ၵွင်ႈ တႅၵ်ႇ တီႈဝၢၼ်ႈသူၼႆႉထႅင်ႈၸိုင်ဝၢၼ်ႈသူၼႆႉတၵ်းလႆႈထူပ်း ၺႃးတၢင်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼႆယဝ်ႉ။သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိၺွပ်းလုင်းပႃႉ ဝႆႉတီႈႁႆႈမၼ်းၼ ၼ်ႉၶိုၼ်းၼိုင်ႈသေဢမ်ႇပၼ်ၵိၼ်ၶဝ်ႈ ၵိၼ် ၼမ်ႉသင်။ထိုင်ဝၼ်းၼိုင်ႈ မႃးမေးမၼ်းပႃႈ ၼၢင်းလႅင်ႁူႉၶၢဝ်ႇလွင်ႈၽူဝ်မၼ်းၺႃးတိၺွပ်းၵုမ်းၶင်သေၵႂႃႇႁႃၽူဝ်မၼ်းဢၼ်သိုၵ်း မၢၼ်ႈတိုၵ်ႉၵုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းလၢတ်ႈ ၼႄသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ဝႃႈၽူဝ်မၼ်းၼၢင်းယူႇၼႂ်း ဝၢၼ်ႈႁႆႈၶၢႆးၼႆႉၼႆ သေၶဝ် ၸင်ႇၶိုၼ်း ပွႆႇပၼ် မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 4 မူင်းဝၢႆးဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ30/07/2017ၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ9မူင်းၵၢင်ၼႂ်ၸၢႆးဝၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁႆႈၶၢႆးထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵႂႃႇႁႆႈမၼ်းမၼ်းဢၼ်မီးႁိမ်းမႆႉၼိမ်တႃႇပွႆႇၵႂၢႆး ဢၼ်မၼ်းလဵင်ႉၼၼ်ႉသေထူပ်းၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶမရ421/423လႄႈ42။သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ထူင်ယၢင်သုပ်းႁူဝ်မၼ်း သေပေႃႉထုပ်ႉလၢႆလၢႆၵမ်းတႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း။သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ထူင်ယၢင်သုပ်းႁူဝ်မၼ်းသေဢဝ်တူဝ်မၼ်းၸၢႆးၵႂႃႇပွႆႇ ထႅင်ႈတီႈၼိုင်ႈမိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 1 မူင်းဝၢႆးဝၼ်း။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ30/07/2017ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ10မူင်းၵၢင်ၼႂ်လုင်းသူၺ်ႇ(ႁူဝ်ၸႂ်ဢမ်ႇပေႃးလီ)ၵူၼ်းပႂ်ႉႁူင်းၸၢၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၺႃးသိုၵ်း မၢၼ်ႈၶမရ425ၺွပ်းသေပေႃႉထုပ်ႉယဝ်ႉယိုဝ်းတၢႆတီႈမႆႉၼိမ်။မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ01/08/2017 ၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂႃႇထူပ်းႁၼ်တူဝ်တၢႆမၼ်းဢၼ်ထုၵ်ႇဢဝ်ၾႆးၽဝ်ဝႆႉၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၸၢႆးဢမ်ႇႁတ်းဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆၼၼ်ႉမိူဝ်းလုမ်းလႃးတီႈဝၢၼ်ႈ။ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆမၼ်းၼၼ်ႉပွႆႇဝႆႉယူႇၸိူင်ႉၼၼ်ပႆႇမီးၽႂ် ႁတ်းၵႂႃႇတူၺ်းၵႂႃႇဢဝ်သေဝၼ်းထိ 02/08/2017 ၼႆႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ႁႅၼ်းသွမ်းတၢင်တူဝ် (ၵူဝ်ႇၸႃး) ပၼ် မၼ်းတီႈဝတ်ႉ/ၵျွင်းႁႆႈၶၢႆးယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ယွႆႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသၢမ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ
- လုင်းပႃႉဢႃယု 48 ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလုင်းပၼ်ႇတလႄႈပႃႈလွတ်ႈဝၢၼ်ႈႁႆႈၶၢႆးဢိူင်ႇၼမ်ႉပႃၶီး၊တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်းၼၢင်းလႅင်
- ၸၢႆးဝၼ်းဢႃယု 30 လုၵ်ႈၸၢႆးလုင်းၵျေႃႇလႄႈပႃႈမႂ်ႇဝၢၼ်ႈႁႆႈၶၢႆးဢိူင်ႇၼမ်ႉပႃၶီး
- လုင်းသူၺ်ႇဢႃယု 45 တီႈယူႇလႄႈပေႃႈမႄႈဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁူႉ
တွင်ႈထၢမ်
ၼၢင်းၸၢမ်တွင်း +66: (0) 81-603-6655 (ထႆး၊တႆး၊ဢင်းၵိတ်း)
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66: (0) 62- 941-9600 (တႆး၊ဢင်းၵိတ်း)
ၸၢႆးၵွၼ်းလႅဝ်း +66: (0) 65-026-6104 (မၢၼ်ႈ၊ဢင်းၵိတ်း)
PDF files:


text:
ဢေးသျႃး
Asia (ဢေးသီးယႂ်း)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢေးသီးယႂ်း (Asia) ၼႆႉ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၽိင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈတင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼမ်လၢႆတေ့ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိုမ်ဢေးသီးယႂ်းၼႆႉ ၽေပဵၼ်ဝႆႉ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊလူင်ႁူၵ်းဢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢေးသီးယႂ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢေးသီးပွတ်းၼႂ်း၊ ဢေးသီးၸၢၼ်း၊ ဢေးသီးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢေးသီးယႂ်းႁွင်ႇ၊ ဢေးသီးယႂ်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇတွၼ်ႊၵၢင်ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးၸၢဝ်းယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်လူင်လုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးၸၢဝ်းပုတ်ႉထ၊ ပၢႆးဢိသ်ႉလၢမ်း၊ ပၢႆးၶရိတ်ႉသတီးယၼ်း၊ တင်းပၢႆးၸူးတႂ်းဢီးသမ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တႄႇၵႂႃႇတီႈဢေးသီးယႂ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းဢေးသီးယႂ်းၼႆႉ မီးၶူဝ်းငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လမ်လွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢၼ်ႇၾႆးငိူၵ်ႈ(ထၢၼ်ႇႁိၼ်ငိူၵ်ႈ) ၊ ႁႄႊၶမ်းၽိူၵ်ႇ၊ ႁဵၵ်ႇ၊ ဢိၵ်ႇၼမ်ႉမဵၼ်ၶဝ်ၼႆႉတင်းသဵင်ႈ မီးတီႈဢေးသီးယႂ်း ယဝ်ႉ။ ဢေးသီးယႂ်း ၼႆႉပၢႆပဵၼ်လိၼ်ႁိူၼ်း တႃႇတူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ သိူဝ်ၾႆးလမ်လႂ်၊ ၸၢင်ႉလူင်ဢေးသီးယႂ်းလႂ်၊ မီတႃတူင်ႇလူင်ၶဝ်လႂ်၊ ၵႂၢႆးဢူပ်ႈၼမ်ႉလူင်ၶဝ်လႂ် ဢိၵ်တင်း ငူးႁဝ်ႇ ၶဝ်လႂ်ၵေႃႈ မီးတီႈဢေးသီးယႂ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (2006) National Geographic Family Reference Atlas of the World. Washington, DC: National Geographic Society (U.S.), 264.
- ↑ "World Population prospects – Population division". United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division.
- ↑ "Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision (xslx). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division.


text:
ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ဢွၼ်ငွၵ်ႈတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းမၢၼ်ႈတႆးဢုပ်ႇၵၢၼ်မိူင်း
ၼႂ်းပီ 1963 ဝၢႆးၸွမ်သိုၵ်းၼႄႇဝိၼ်းဢွၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁုပ်ႈယိုတ်းဢမ်းၼၢၸ်ႈ(ဢႃႇၼႃႇ)လႆႈၼိုင်ႈပီ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၼေႇဝိၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ် လႆႈႁွင်ႉဝွၵ်ႇၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ယၢမ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်မႃး ၸူၵ်းဢွၵ်ႇ ဝွၵ်ႇၶႆႈၼႄၵၼ် ၼႂ်းငဝ်းလၢႆး ၼင်ႇၼၼ် ပဵၼ်ႁိုဝ်။
ဝၼ်းတီႈ 11/07/1963 ၼၼ်ႉ ႁူင်းပွႆႇသဵင်တႃႈၵုင်ႈဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶွင်ႊသီႊလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (Revolutionary Council) ဢၼ်ၸွမ် သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်းဢွၼ်ႁူဝ် ႁွင်ႉဝွၵ်ႇၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ၸိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တေႃႇသူႈယူႇတင်းသဵင်ႈႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တႃႇႁဵတ်းလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ် ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။
ပေႃးဝႃႈၼၼ်ၵေႃႈၸုမ်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (SNUF) တင်းတပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ (SSIA) လႆႈဢုပ်ႇ ဢူဝ်းၵၼ်သေပႃးၵၼ်ထတ်းသၢင်ငဝ်းလၢႆးဝႃႈ – ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းႁိုဝ်။
ႁၼ်ဝႃႈ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ –
- ပိူဝ်ႈတႃႇၵူႈဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင် ဢၼ်လႆႈလူႉၵႂႃႇ ယွၼ်ႉၶႃႈႁႅမ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူၼ်းမိူင်းလူမ်ႉတၢႆဝၢတ်ႇၸဵပ်း ၽွင်းပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် ။
- ပိူဝ်ႈတႃႇႁူၺ်းဢဝ်ပႃႇတီႇၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ (ဢၼ်မိူင်းၶႄႇပၼ်ႁႅင်းဝႆႉၼၼ်ႉ) ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း။
- တၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်းပႃးၸဵမ်တႆးတႄႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်တေဝၵ်ႉဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်း ၵွပ်ႈၼႆ ၽႅၼ်ၵၢၼ်တႃႇလၢႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ တႆးၼႆႉ
- ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းႁႂ်ႈႁူႉငဝ်းလၢႆဢၼ်တႄႉမၼ်း ပဵၼ်မီးၸိူင်ႉႁိုဝ် –
- တိုတ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းလႆႈၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈတိုတ်ႉသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉတႆးဢိၵ်ႇတင်းဢဝ်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ႁွမ်ဢဵၼ်ႁႅင်း
တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ SNUF တင်းတပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ SSIA (မိူဝ်ႈၼၼ်ႉဢမ်ႇႁွင်ႉဝႃႈၵွၼ်းၶေႃ ပဵၼ်လၢႆးၼပ်ႉသွၼ်ႇ လၢႆးပေႇတၢင်ႇ ၵႃလႃး ဝႃႈၼင်ႇၼႆ) လႆႈလိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်း 3 ၵေႃႉ
- ၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၢႆႇ (ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ ယွင်ႁူၺ်ႈ) ဢႃယု 24 ပီ
- ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈ
- ၸဝ်ႈသၢႆဝၼ်း
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႅၼ်ႈၽွင်းၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်တိၼ်ႉသူၺ်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႈလွႆလႅမ် သူင်ႇလိၵ်ႈ မႃးလႄႈလႆႈ ၼတ်ႉ/ၶိၼ်း ၵၼ် သေ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႈလွႆလႅမ်ဢဝ်ၵႃးမႃးႁပ်ႉဝူင်ႈၵၢင်ပၢင်လူင် – လၢႆးၶႃႈ ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပႂ်ႉယူႇတီႈလွႆႇလႅမ်ၼၼ်ႉ လႆႈယိၼ်းၶၢဝ်ႇ ၼႂ်းရေႊၻီႊဢူဝ်ႊဝႃႈ ၸၢႆးပၼ် (ၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆး) ၽူႈတႅၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ တၢင်းမိူင်းထႆး ႁွတ်ႈထိုင်ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 20/08/1963 ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၢႆႇ (ၸင်ၸၢင်ႉ ယွင်ႁူၺ်ႈ) ၸင်ႇလႆႈတူၵ်ႇလၢတ်ႈတီႈၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်တိၼ်ႉသူၺ်ႇ ဝႃႈ – ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ၸုမ်း လဵဝ်ၵၼ် လႄႈ လီဢဝ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၾၢႆႇလဵဝ်ၵၼ်။
ယူႇထႅင်ႈ 3 ဝၼ်းၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၢႆႇၶဝ်ၵေႃႈ ၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်တီႈဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်းၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆးသေယူႇၵိၼ်ၸွမ်းၵၼ် ပိၼ်ႇပႆႇႁႃလိုဝ်းၵၼ်။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၢႆႇၶႆႈၼႄဝႃႈ “ၵူၼ်းလူင် SSIA ၸိူဝ်းယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းႁၼ်ဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉၸမ်တေၵွႆႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈ ၼၼ် ၶႂ်ႈၽႄဢႃႇၼႃႇ မႅင်ႇ တင်းၸုမ်းလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသေ ယွမ်းပၼ်လွင်ႈလၵ်းၵၢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ (Federalism) ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ၾၢႆႇႁဝ်းဢမ်ႇတၢပ်ႈတိုတ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းသေ ဝၢင်းၽႄႇၼႄၽၢႆႉႁဝ်းၼိူဝ်ၽိူၼ်တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း။ ႁဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ပေႃးႁဝ်းၵႂႃႇ တူၵ်ႇၶိူဝ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ ႁိုဝ် လၵ်းၵၢၼ် Federal ၾႅတ်ႊၻရိူဝ်ႊလ် ၸိုင် မိူၼ်တင်းၵႂႃႇၽႅတ်းၼႄၽႃႈလႅင်တီႈဝူဝ်းထိုၵ်းၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁဝ်းၼႆႉ တၵ်းလႆႈတိုတ်ႉၼွင်ႇ ထူင်ႇဝႆႉၶၢဝ်းယၢမ်းၵိုတ်းသိုၵ်း ႁိုင်လႆႈၵႃႈႁိုဝ်လီၵႃႈၼၼ်ႉသေၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်ၽွၼ်းလီ။ ႁဝ်းသွင်ၾၢႆႇထဵင်ၵၼ်ၵႂႃႇၵႂႃႇၶိုၼ်းၶိုၼ်း ၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆး ၵေႃႈဢမ်ႇယွမ်းပၼ်လႄႈ လႆႈလွၵ်ႇငိုတ်ႈဝႃႈ ပေႃးၼၼ် ႁဝ်းတေဢမ်ႇဢဝ် ၸဝ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းၸုမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းႁဝ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၵေႃႈပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်းတႆးမိူင်းၼွၵ်ႈဢွၼ်ႇၵွႆးသေဢုပ်ႇႁင်းၵွႆးလႃႈဝႃႈၼႆ ၸင်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇ။
ယူႇထႅင်ႈ 2 ဝၼ်းၸင်ႇလႆႈႁူပ်ႉၵၼ်တင်းၸုမ်းၽူႈတႅၼ်းၾၢႆႇမၢၼ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း။ ပေႃးပိုတ်ႇပၢင်ၵုမ်ၵေႃႈမၼ်းၸၢႆးဝႃႈ “ႁဝ်း ပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇသူ ပေႃးသိုပ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၵႂႃႇ။ ပေႃးသူဢမ်ႇယွမ်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵေႃႈ ႁဝ်းတၵ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉသူ တေႃႇထိုင်ပေႃးၶုတ်းႁၢၵ်ႈ ထွၼ်ႁူဝ် ဢမ်ႇပၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ”။ (မၢင်ၽဝ်ၶႄးမၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ပိူၼ်ႈပွႆႇၵေႃႉလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉလွၵ်ႉလွၵ်ႉဢွၼ်ႇမႃးဢုပ်ႇလႄႈ မၼ်းၸၢႆးတေဝႃႈၼၼ်ႁိုဝ်)။
ပေႃးယဝ်ႉထၢမ်ဝႃႈ သူမီးသင်ၶႂ်ႈလဝ်ႈတၢင်ႇၼႄ ပေႃးဝႃႈၼႆၵေႃႈ ၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆး ၸၼ်ၸေႈမၢင်ၼိုင်ႈ ဝၢင်းၼိူဝ်ၽိူၼ်။ ပဵၼ် ၶေႃႈႁဵၵ်ႈႁွင်ႉတုၵ်းယွၼ်းလွၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ။
ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႊလႃႉႁၢၼ်ႇ ၵေႃႈဢၢၼ်ႇသေ သိုပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ်တၢင်ႇၵေႃႉ တင်းႁွင်ႈယဵၼ်သီႇလူင်ၵႂႃႇ။ ၼႃႈယုမ်ႉၼႃႈၶူဝ်ၵေႃႈႁူင်ႈႁၢႆႁဵဝ်ႇႁူႇ လူင်ၵႂႃႇသေ ဢဝ်ၼႃႈဝီႇတႃၵၢၼ်ႉမႃးတႅင်းသႂ်ႇသၢႆတႃလူင်ၵတ်းငၢၼ်းငၢၼ်းထႅင်ႈ 12 ၵူႈ ပႃးၵၼ်တူၺ်းႁဝ်း။
ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈဝႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းယင်းပႆႇမီးလွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။ တူဝ်ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈပႆႇမီးၵၢင်ၸႂ်သင်သေသမ်ႇသေပိူင် ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈၼႆႉ။ ၵွႆးၵႃႈ ႁဝ်းၵေႃႈၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းသေ ၸင်ႇၵွႆႈၶိုၼ်းတိတ်းတေႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။
ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႊလႃႉႁၢၼ်ႇၵေႃႈ ဢုပ်ႇႁဝ်းႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းဝႃႈ ၾႅတ်ႊၻရိူဝ်ႊလ် တင်းၵၢၼ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႆႉတၵ်းဢမ်ႇပၼ်မီးသုၼ်ႇလႆႈ။ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈတၵ်းလႆႈယူႇၾၢႆႇလင် ၶွင်ႊသီႊလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းသေယၢင်ႈၸူးလွၵ်းပိူင်သူဝ်ႊသျႄႊလိတ်ႉ ။
ၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇဝႃႈဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈႁဝ်းၶႃႈၶႂ်ႈယိုတ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၵိုတ်းသိုၵ်းထႅင်ႈပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်းၵေႃႈတွပ်ႈဝႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈႁဝ်းဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တင်းတိူင်းသိုၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈတိူင်းသိုၵ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ ယိပ်းမိုဝ်းတၵ်ႉၵၼ်ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈသေ ႁုပ်ႈပၢင်ၵုမ်။
ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်းႁဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝၢႆးလင်ဝႃႈ “ၶႃႈထၢင်ႇတေလၢၵ်ႈႁဝ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈဢဝ်ၶဝ်ႈထႅဝ်သေ သင်ႇယိုဝ်းပႅတ်ႈ လူးၵွၼ်ႇ”။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ 31/08/1963 ႁဝ်းၶႃႈလႆႈၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ။ ၵူႈၾၢႆႇသူၼ်ၸႂ်လၢႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉတႆး။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈႁၢပ်ႇ ၵိုတ်ႉၵၢၼ်လၢႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၼမ်။
လႆႈၽတ်းၼတ်ႉၵၼ်တင်းၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ထႅင်ႈၼႂ်းလိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊပိူဝ်ႊ။ ၵွႆးၵႃႈ ပေႃးၸုမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၸုပ်ႈ 2 ၼမ်းလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်တေႃႇတႃႇ (ပီႈၸၢႆးလူင်) မႃးၽႅဝ်ထႅင်ႈၵေႃႈ တၢင်းၾၢႆႇမၢၼ်ႈလၢတ်ႈပုတ်းၶၢတ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈဝၢင်းၶိူင်ႈ။ လွင်ႈၼႆႉ တၢင်းၾၢႆႇတႆး ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈလႄႈ ပီ 1963 သဵင်ႈၵေႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵိုတ်းသိုၵ်းၵၼ်သုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ။
ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ် တီႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသူၼ်ၸႂ်ၼိူဝ်လၢႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉႁဝ်းၼမ်လိူဝ် တွၼ်ႈၶဝ်။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်မီးပဵၼ်လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း။ ၼွၵ်ႈၼိူဝ်ၸုမ်းယၢင်း ဢၼ်သေႃးႁၢၼ်ႊတိူဝ်ႊ တႃႇမူၺ်း (Saw Hunter Thamwe)တင်းၸွမ်သိုၵ်းလိၼ်းထိၼ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်တင်းၸုမ်းလႂ် တႄႉတႄႉသေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ။
ၵၢၼ်ၵိုတ်းသိုၵ်းဢၼ်ႁိုင်ၼၢၼ်းသုတ်း ဝၢႆးလိုၼ်းလင်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼေႇဝိၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်သေႃးမွင်ႇ ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ တၢၼ်းသူၺ်ႇ မွင်ႇဢေး 1989 – 2009 မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈဢမ်ႇလႆႈဢုပ်ႇၵၢၼ်မိူင်းမႃး။ ၽိူဝ်ႇထိုင်ၶၢဝ်း ဢုပ်ႇၵၢၼ် မိူင်းသမ်ႉ ၸႂ်ႉၵၼ်ဝၢင်းၶိူင်ႈ ၸႂ်ႉႁဵတ်းတပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ်ယူႇတႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်ၼႆလႄႈ မီးပၼ်ႁႃ ၵၼ်မႃးထႅင်ႈ။ တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ 59 ပီ လၵ်းၵၢၼ်ၶေႃႈယိပ်း မၼ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈသင် တိုၵ်ႉမိူၼ်ၵဝ်ႇ။
- ၾၢႆႇမၢၼ်ႈၼႆႉ – ပေႃးလၢတ်ႈၶိူဝ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၾႅၻ်ႊၻရိူဝ်ႊလ် ၵေႃႈ ၸီႉၼႄးၵၼ်ဝႃႈပဵၼ်ၽူႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတိၵ်းတိၵ်း။
- ၾၢႆႇတႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ပေႃးလၢတ်ႈဝႃႈ Federal ၾႅၻ်ႊၻရိူဝ်ႊလ် ၼႆ ၸီႉၼႄးၵၼ်ဝႃႈ ၶႂ်ႈၵူမ်ႈႁူဝ်ၼွမ်းပၼ် မၢၼ်ႈ ပဵၼ်ၶီႈၶႃႈမၢၼ်ႈၼႆယူႇမႅၵ်းမႅၵ်း။
ဢမ်ႇမေႃႁၼ်ဝႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ ပဵၼ်ပိူင်မိူင်းၾႅၻ်ႊၻရိူဝ်ႊလ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ (မီးလွင်ႈတဵင်ႈထမ်း ၽဵင်ႇပဵင်း လွတ်ႈလႅဝ်း ထၢင်ႇႁၢင်ႈ) ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ် ပေႃးႁဝ်းတေဢုပ်ႇၵၢၼ်မိူင်းထႅင်ႈၸိုင် တေၶိုင်လၢႆးလႂ် ႁႂ်ႈပေႃးႁွတ်ႈထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်ဝႃႈငမ်းယဵၼ်။


text:
ဢိင်ၼိူဝ် ၶေႃႈၽႂ်ႇၶႂ်ႈတၢင်းလူဝ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ၵၢင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူႈၸုမ်း ၶိုင်ပွင်ၵဵပ်းသိုၵ်းမႂ်ႇယူႇ ႁင်းၽႂ်ႇမၼ်း လႄႈ ဢမ်ႇၵူၺ်းဝႃႈတႆး၊ လွႆ ၊ ၶၢင်၊ တွင်ႇသူႇ/ ပဢူဝ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵူၼ်းၵမ်ၶိူဝ်းၽူႈလႂ်ၽႂ်မၼ်း ထူပ်းၺႃးတၢင်းယၢပ်ႇယူႇ မိူၼ် ၵၼ်ယဝ်ႉ။
ၵေႃႉၸိူမ်ႈၸႂ် ၸူမ်းၸႂ်သေ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းမီးယူႇသေတႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈလႄႈ ၵႃႈလႆႈၵၼ့်ၵူၵ့်ၼၼ့်ၵေႃႈ ဢမ်ႇ ဢေႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ငူပ့်ငီႉလႆႈသေၵေႃႈယႃႇ တႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ၵမ်ႈၼမ်တႄ့ ဢမ်ႇသူႈမီးလၢႆးတၢင်း ပူၼ့်လွတ်ႈလႆႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢမ်ႇယွမ်းၵႂႃႇၼႆၸိုင် တေၺႃးၵေႃႉလဵၵ့်/ ၵေႃႉဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇ တႅၼ်းတၢင်ၼၼ့်ၶႃႈယဝ်ႉ။
တီႈၼႆႈ လီလႆႈၼပ့်သၢင်ႈတူၺ်း ယွၼ့်သင် ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵူၼ်းၵမ်ၶဝ်ၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇသူင်ၸႂ်သိူဝ်းၸႂ် ၶႂ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ဢၼ်ၼႆ့ဝႃႈလႃးၵေႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်လုၵ့်ၽိုၼ့် ႁိုင်ႁီးမႃး ဢၢၼ်ႇသိပ်းဢၢၼ်ႇသၢဝ်းပီမိူင်းသေ ပႆႇပႃႈႁၼ်ၼမ့်ႁၼ်တူဝ်ထၢင်ႇ ၸႅင်ႈ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ပဝ့်မၢႆၵၢၼ်လုၵ့်ၽိုၼ့်ၼႆ့ မၢင်ၵမ်းမၢင်လႂ်ႁၢင်ႇႁိူင်ႈပိူင်ႈႁွႆႈသေ ၵုမ်ႇၵိူတ်ႇပဵၼ်ပတိတ်ႈၶၢတ်ႈ တင်းၼႂ်းယူႇ ဢမ်ႇထၢတ်ႇၵူၺ်းလႄႈ သွင်လွင်ႈၼႆ့ တေပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇႁိုဝ်ၼႆ လႆႈဢဝ်ဝႆ့ၼၵ်းထတ်းထွင်ၵၼ်ယူႇ ။
ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ့ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈႁူႉၸၵ်းဝႃႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ၼၼ့် တႃႇဢဝ်တင်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းသေ ၵႄႈၶႆ။ လွင်ႈပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်းၼႆ့ ႁူဝ်ၼႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်မၢၼ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇတွၼ့်ယွမ်း ၽွမ့်မႃး ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ် ၵုမ်ႇၸႂ်ႉဝႃႇတမၢၼ်ႈၸိူဝ့်ၶိူဝ်းယႂ်ႇလႄႈ ဝႃႇတသိုၵ်းသိူဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇသေ ၵႄႈလိတ်ႈမႃးၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇၼၼ် ပၢႆးဝူၼ့်ဢၼ်ဝႃႈ မီးႁႅင်းသိုၵ်း ၸင်ႇၶဝ်ႈၼႃႈဢွၵ်ႇတႃလႆႈ၊ မီးႁႅင်းသိုၵ်း ၸင်ႇဢုပ်ႇၵၢၼ်မိူင်းလႆႈၼၼ့် လႆႈယိုင်ႈ ယႂ်ႇမႃးၼႂ်းၵႄႈၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႃႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ့ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ၵၢင်ႇၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလုၵ့်ၽိုၼ့်မီးယူႇ ၸမ် 20 ၸုမ်းယဝ့်။ ၼႂ်းၼၼ့် တပ့်ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း တိုၵ်းမီးၼပ့်ႁဵင်တေႃႇထိုင်မိုၼ်ႇ တေမီးယူႇ 10 ၸုမ်းပၢႆပၢႆ။ ၼႂ်း 10 ၸုမ်းပၢႆပၢႆၼၼ့် တႃႇ 7 ၸုမ်း ပဵၼ်တပ့်ဢၼ်ပၵ်းသဝ်း တူင့်ၼိုင်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး SSPP, RCSS, UWSA, NDAA, MNDAA, TNLA ၸိူဝ်းၼႆ့ ပဵၼ်တပ့်သၢင်ႈသဝ်း ပိုၼ့် တီႈသေ KIA လႄႈ AA သမ့် ပွႆႇမီးဝႆ့ တပ်ႉၶဝ်ႁၢင်ႇႁီႈႁၢင်ႇႁၢႆး။
PNLO တႄ့ ဢဵၼ်ႁႅင်းဢမ်ႇတဵမ်ႁဵင် ၵူၺ်းၵႃႈ PNA ပျီႇတူႉၸိတ့်ပဢူဝ်းသမ့် မီးထိုင် 1,500 ၸိူဝ်းၼႆ့ၵွၼ်ႇ ၼႂ်းတပ်းသိုၵ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁူမ်ႈသဵင်ႈၵၼ် ႁူၵ်းၸဵတ်းၸုမ်းၼၼ့် ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈလူင့်လႅၼ်ႇၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းၶဝ် လၢမ်းဝႆ့တႄ့ ႁႅင်း တိုၵ်း တေမီးယူႇမွၵ်ႈ 78,000 ပၢႆပၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ UWSA ႁႅင်းယႂ်ႇလိူဝ်သုတ်း တေႃႈၼင်ႇ SSPP လႄႈ RCSS သွင်တပ့် ႁူမ်ႈၵၼ် ယင်းဢမ်ႇၼမ်ပဵင်း UWSA တပ့်လဵဝ် ဝႃႈၼႆၶႃႈယဝ့်။ ၸႂ်ႈယူႇ ႁႅင်းသိုၵ်းတႆးၼႆ့ ဢမ်ႇၼမ်ပဵင်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူင့်ၼင်ၶၢင်၊ ဝႃႉ၊ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢဝ်ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ပိုၼ်းသိုၵ်းဝႃႈတႄ့ ဢမ်ႇထိုင်တႅဝ်းၼႃႈသုတ်း ၵေႃႈ ပူၼ့်ပိူၼ်ႈတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵမ်ႈၼမ်ယူႇ။
ၼႂ်းသွင်ပီပူၼ့်မႃးၼႆ့ လႆႈႁၼ်သိုၵ်းတႆးသွင်ၸုမ်း တႅၵ်ႇယႅၵ်ႈသၢႆႉၶႂႃ ႁႃလိူင်ႈတေႃႇၵၼ်ဝႆ့ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၼႆ့သေ ၸိူဝ်းၸူးငၢႆႈ သမ့် ဢမ်ႇလမ်းထိုင်ပိုၼ့်ထိုင်ငဝ်ႈ တႅမ်ႈလၢတ်ႈၽိတ်ႈၽၢတ်ႈလူင်ယူႇ ၼင်ႇႁၢင်ႈသိုၵ်းတႆးသွင်ၸုမ်း ပေႃးပဵၼ်ၶဵၼ်လိပ်း ၶဵၼ်လႅင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈလီၵၼ်ၶိုၼ်းလႆႈ သေမိုဝ့်သေပွၵ်ႈၼၼ့်ၵေႃႈ တႃႉလီၸၢင်ၸႂ်ၸွမ်းတႄႉ။
ပေႃးမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶိုၼ်းၼႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1996 ပူၼ်ႉ သိုၵ်းတႆးသၢမ်ၸုမ်း ပေႃးပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်မမ်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1996 လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊ 13 ဝၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇလွႆၶိူဝ်း ဢၼ်လုၵ့်တီႈပၢင်ၵုမ်လူင် လွင်ႈၽွမ့်ႁူမ်ႈၸိုင်ႈ တႆး တႅပ်းတတ်းဝႆ့လႄႈ မုၵ့်ၸုမ်းၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸိုင်ႈတႆး SSPC လႄႈ တပ့်သိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ။ ထႅင်ႈၾၢႆႇ ၼိုင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ့်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး SSNA ဢိၵ်ႇပႃး တပ်းသိုၵ်းၽွမ့်ႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး SURA သၢမ်ၸုမ်း ၸိူဝ်းၼႆ့ လႆႈတူၵ်း လူင်းၵၼ်မႃး တႃႇၽွမ့်ႁူမ်ႈ ပဵၼ်မုၵ့်ၸုမ်းဢၼ်လဵဝ်/ တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်လဵဝ်သေ တင်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မုၵ့်ၸုမ်းၸိူဝ့်ၸၢတ်ႈ ၸိုင်ႈ တႆး SSNO တပ်းသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA မႃးယဝ့်။
ၼႂ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၼၼ့် ပႃးမီးဝႃႈ မုၵ့်ၸုမ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆ့ ဢိင်ၼိူဝ် ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်မီးဝႆ့ၼၼ့် ပဵၼ်ႁိုဝ်မႃးၵေႃႈ တေၵွတ်ႇၶေႃးသၢၼ်မိုဝ်းၵၼ် ၸႃႉႁူမ်ႈၶီ လီႁူမ်ႈၸၢမ်ႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆမႃး။ တၢင်တူဝ် SSA ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ပဵၼ်ၸွမ်ႁၢၼ် ၸၢႆးၼွင့်၊ တၢင်တူဝ် SSNA ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၸၢႆးၵၢၼ်းယွတ်ႈ၊ တၢင်တူဝ် SURA ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း ႁူမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၵၼ်မႃး။
ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၼႆ့သေ 1998 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ 1 ဝၼ်း SURA ၸင်ႇပိၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ်မႃး SSA သေ ၸင်ႇ တၵ်းဢွၼ်ႁူႉၵၼ်ဝႃႈ SSA ပွတ်းၸၢၼ်း (SSA Southern) ၼႆၼၼ့်ယဝ်ႉ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ့် SSPC ဢၼ်ၽူႈၼမ်းၼႃႈ ပဵၼ်ပေႃႈထဝ်ႈပူႇတေႇဝိင်ႇ၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈ ၵမ့်ႁူဝ်ပဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈလွႆမၢဝ်း၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈၼၼ့် လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တင်းငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၸိူဝ့်ၶိူဝ်းတႆး (SNLD) ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ့်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈပူၵ်းတင်ႈ SSCC မႃး ၼႂ်းပီ 1996 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ 6 ဝၼ်းၼၼ့်။ ထိုင်ၼႂ်းပီ 1998 လိူၼ်ၵျုႊလၢႆႊ 15 ဝၼ်း ၸင်ႇပိၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ်မႃး SSJAC (ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး)။
ၵမ်းၼႆ့ ထိုင်မႃး ၼႂ်းပီ 2013 ၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေႃႇသူၼ်းသေ SSJAC, SNDP, ESSDP, RCSS ဢိၵ်ႇပႃး ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလၢႆလၢႆဢၼ် ၽူႈလူင့်လႅၼ်ႇလၢႆလၢႆၵေႃႉ လၢႆလၢႆၸဝ်ႈသေယဝ့် ႁူမ်ႈၵၼ် ၵေႃႇတင်ႈ မီးမႃး CSSU (ၵေႃပူင်ၵၢၼ်ၽွမ့်ႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး)။
ၶေႃႈဢဵၼ်းဢၢၼ်း CSSU ဢၼ်ဝႃႈ ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈၽွမ့်ႁူမ်ႈၶိူဝ်းတႆး၊ ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈၽွမ့်ႁူမ်ႈမိူင်းတႆးလႄႈ ၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈၽွမ့်ႁူမ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ့် မိူၼ်ၵၼ် တင်းၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်တမ်းဝၢင်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1998 ။
ဢၼ်ဝႃႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈၽွမ့်ႁူမ်ႈ ၸိူဝ့်ၶိူဝ်းတႆး၊ ႁူမ်ႈသၢင်ႈၽွမ့်ႁူမ်ႈ ၸိူဝ့်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးလႄႈ ႁူမ်ႈသၢင်ႈၽွမ့်ႁူမ်ႈ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၼၼ့် မိူၼ်ၵၼ်မႃးၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တေဝႃႈ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ့်တွၼ်း CSSU ဢၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ ၵူႈၸုမ်း ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းၼၼ့် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 17 – 19 လိူၼ်ၻီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ၼႂ်းပီ 2020 ၼၼ့်ၵေႃႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းတႆး ဢၼ်မီး ယူႇဝႆ့ တၵ်းတေဢမ်ႇပၼ်မီးလွင်ႈထႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး တၵ်းႁႂ်ႈလႆႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼႆ ႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်မႃး ထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။
ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ့်ၵူၺ်း လႆႈတမ်းဝၢင်းမူႇပိူင်သၢမ်ၶေႃႈ ဢၼ်ဝႃႈ ႁူမ်ႈၶွၼ်ႈႁႅင်း (Collective Strengths)၊ ႁူမ်ႈဢွၼ်ႁူဝ် (Collective leadership)၊ ႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ(Collective action) ၼႆမႃးၵွၼ်ႇ ။ ဢၼ်ၼႆ့ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်မိူင်း၊ ႁူဝ်ၼႃႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢိၵ်ႈလူၺ်ႈပႃးတင်း ၽူႈလူင့်လႅၼ်ႇသုၼ်ႇလဵဝ်ၶဝ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးတူၵ်းလူင်းၵၼ်မႃး တမ့်ပႆႇႁိုင်၊ တမ့်ပႆႇ မီးသွင်ပီၵွၼ်ႇ။
ဝၢႆးလင်ၼႆ့ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ သိုၵ်းတႆးသွင်ၸုမ်း ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း ႁိမ်ၼႃႈတီႈၵၼ်သေ လွင်ႈ ၽွမ့်ႁူမ်ႈတႆးၼႆ့ ဢဝ်ႁၢင်ႇယၢၼ်လူႉလူင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ႁၢၼ်ႉတေႃႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ႁူဝ်ၼႃႈ တႆးၼင်ႇၵၼ် ပႆႇႁႃလၢႆးတင်း ၶဝ်ႈ ၸူးဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်းလွင်ႈၽွမ့်ႁူမ်ႈ။ ဢၼ်ၼႆ့ တေပွႆႇပဵၼ်ဝႆ့ ထိုင်ၶၵ့်လႂ်ၼႆ တႃႉလီထၢမ်ထိုင် ၶဝ်ၵူႈၸဝ်ႈ ယူႇ။
ၸိူဝ့်ၶိူဝ်းတႆးၼႆ့ ၶဵၼ်လူင်ငဝ်ႈပိုၼ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈတိုၵ်း၊ ၶဵၼ်ၵိူတ်ႇမႂ်ႇၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈသူႈ ၼႂ်းၵႄႈၼႆ့ ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်သမ့် တေ ၶိုင်မင်ႁူဝ်ၵၼ်ယူႇ ဢမ်ႇယဝ့်ဢမ်ႇဝၢႆးၼႆတႄ့။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းၼုမ်ႇယိင်းၸၢႆး သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇႁဝ်းၶဝ် ၸွင်ႇတေႁတ်း ယုမ်ႇယမ်တေႃႇ လၢႆးၵၢၼ်ႁူမ်ႈလုၵ့်ၽိုၼ့် ႁဝ်းၶႃႈယူႇႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ့် လီလႆႈဝူၼ့်ၶႆႈ လိုၵ့်ၼႂ်းၵၼ်ယူႇၼႆ ယွၼ်းပၢႆးၼႄ ၵၼ်မွၵ်ႈၼႆ့သေ ႁႂ်ႈလႆႈၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းတီႈၼႆၶႃႈ။
မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ
ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း
25/8/2022


text:
လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်:ပိူင်ထၢၼ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ ၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇဢဝ် ပွင်ႈၵႂၢမ်း တီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၵွင်ႉသႂ်ႇၶဝ်ႈၸူး ႁူဝ်ၶေႃႈၼိုင်ႈဢၼ်သေ တေလႆႈႁၼ် ၶဝ်ႈ မီးဝႆ့တီႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈသုတ်းတီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးပေႃႉသႂ်ႇ ၸိုဝ်ႈပိူင်ထၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းတေၼႄပၼ် သဵၼ်ႈမၢႆ ပွင်ႈၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ လႄႈ ပိူင်ထၢၼ်ႈၽႄ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ထၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းၸွႆႈထႅမ် ၼႄတၢင်းပၼ် တီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး လႄႈ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ၽွင်းၶူၼ်ႉႁႃ ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပိူင်ထၢၼ်ႈတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃ ဢၼ်ယႂ်ႇတေႃႇလဵၵ်ႉသေ တီႈပိူင်ထၢၼ်ႈၽႄၼႆႉ ၸၢင်ႈတေၶဝ်ႈပႃးလႆႈ ပိူင်ထၢၼ်ႈၼမ်လိူဝ်သေ ၼိုင်ႈဢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ပိူင်ယၢင်ႇ ပိူင်ၽွတ်ႈ ပိူင်ထၢၼ်ႈ ယႂ်ႇတေႃႇလဵၵ်ႉ ယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈၽႄၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃးလႆႈတီႈ ပိူင်ထၢၼ်ႇတၢင်ႇဢၼ်လႄႈ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တႄႉတႄႉၼႆႉ မၼ်းတိူဝ်းသုၵ်ႉယုင်ႈလိူဝ် ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ႁၢင်ႈၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႃႈ ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈၼႆႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၼိူဝ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လွင်ႈတၢင်း ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ပိူင်ထၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇၵႂႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢိၵ်ႇပႃး ပိူင်ထၢၼ်ႈ လွင်ႈၵုမ်းထိင်းယဝ်ႉ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶေႃႈမုၼ်းသဵၼ်ႈမၢႆ တီႈၼႂ်းပိူင်ထၢၼ်ႈၼၼ်ႉ သင်ၼႄဝႆႉၼင်ႇ တူဝ်လိၵ်ႈၵိူင်း ၼႆၸိုင် ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၶိုၼ်းၸီႉၼႄပၼ်ဝႆႉ ပွတ်းတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵႃႈတီႈ ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸီႉၼႄပၼ်ဝႆႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။


text:
ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA လုမ်းၵပ်းသၢၼ်မိူင်းပၼ်ႇ ၸွႆႈထႅမ် ပၼ်ငိုၼ်းလႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်းမႆႉ တႃႇၸဝ်ႈႁိူၼ်း3လင်ဢၼ်ၺႃးၽဝ်။
ဝၼ်းတီႈ 17/11/2017 ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ၸွႆႈထႅမ်ငိုၼ်း တီႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း 3 လင်၊ဢၼ်ၺႃးၽဝ် ၼိုင်ႈလင်လႂ် 200,000 ပျႃးလႄႈမႆႉတႃႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ် ႁဵတ်းႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၸဝ်ႈဢွင်ႇၵႅၼ်ႇမိူင်း ၽူႈၼင်ႈလုမ်းၵပ်းသၢၼ် RCSS မိူင်းပၼ်ႇလၢတ်ႈတီႈ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ ဢၼ်ပဵၼ်ၵေႃႈပဵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵုမ်ႇၶီၸႂ်မွင်ၸႂ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၼင်ႇဢၼ်ပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈလႆႈၸွႆႈထႅမ်ၵႂႃႇ ၊ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဢိူင်ႇႁဝ်းၵေႃႈၼင်ႇ ႁိုဝ်တေလွတ်ႈၽေးၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈထုၵ်ႇလႆႈၸွႆႈၵၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈတူၺ်းလွမ်ၵႂႃႇ ” ဝႃႈၼႆ ။
ၸၢႆးၶိူဝ်းတႆး ၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ – “ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ ၸိူင်ႉၼႆသေ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS မႃးၸွႆႈၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီးႁႅင်းၸႂ်လႄႈ ဢုၼ်ႇၸႂ်မႃး ပဵၼ်ဢၼ်ယိၼ်းၸူမ်းတႄႉၶႃႈ ” ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 16/11/2017 ၼၼ်ႉ ၸၢႆးဢွင်ႇမိူင်း ဢႃယု မွၵ်ႈ 30 ပၢႆ ၶဝ်ႈၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်း လုင်းၸၢႆး ၵျေႃႇ + ၼၢင်းထူၺ်းသေၸုတ်ႇၽဝ်လၢမ်းမႆႈပႃးႁိူၼ်းလုင်းၶတ်းတိယ + ပႃႈၼၢင်းၶမ်း လႅင်လႄႈ လုင်းၸီႉၼ+ပႃႈၸိုၼ်ႈ ပွၵ်ႉတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း ၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း။ ႁိူၼ်းဢၼ်ၾႆးတႄႇမႆႈ 2 လင်တႄႉဢမ်ႇလိူဝ်သင် ထႅင်ႈလင်ၼိုင်ႈတႄႉ တၼ်းမႆႈၶိုင်ႈလင် သုမ်းၵႃႈ ၶၼ်ဢမ်ႇယွမ်း 4,820,000 မွၵ်ႈ 5 လၢၼ်ႉပျႃး။
ယၢမ်းလဵဝ်ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ မိူင်းပၼ်ႇၵုမ်းၶင်တူဝ်ၸၢႆးဢွင်ႇမိူင်းဝႆႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈမၼ်းၸၢႆးယွင်ႇယႃႈ – ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈတႄႉဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈယိုၼ်ယၼ်။


text:
ဢႄႇဝရိလ်ႇ လႃးဝိၼ်း
ဢႄႇဝရိလ်ႇ ရႃႇမူဝ်ႇၼႃႇ လႃးဝိၼ်း (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Avril Ramona Lavigne) ႁိုဝ် ဢေႇဝရိလ်ႇ လႃးဝိၼ်း (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Avril Lavigne;ˈævrɨl ləˈviːn; ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 27 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ၊ ပီႊ1984)ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း၊ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇ လႄႈ ၾရင်ႇသဵတ်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းၵိူတ်ႇတီႈ ပဵလ်းဝိလ်း၊ ဢွၼ်ႇထႃႇရီႇဢူဝ်ႇသေ မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ ယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းၼႃႇပႃႇၼီႇ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၼၢင်းဢႃႇယုလႆႈ 15 ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸွမ်း သျႃႇၼီႇယႃႇ ထႂဵၼ်း (Shania Twain)။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 16 ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၽဵင်းၵႂၢမ်းသွင်ဢႅလ်ႇပမ်ႇၸွမ်း မုၵ်ႉၸုမ်းဢရိတ်ႉသတႃႇရီႇၶွတ်ႉ (Arista Record) ဢၼ်ၵိုင်ႇငိုၼ်းမွၵ်ႈ 2 လၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 17ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း တႄႇဢွၵ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢႅလ်ႇပမ်ႇ "လႅတ်ႉၵူဝ်း" (Let Go) သေ လႆႈလိုဝ်းလင်မႃး ၼႂ်းၸိုဝ်ႈသဵင် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼႅဝ်းပွပ်ႉၽင်ႉၵ် (Pop Punk)။ ၼၼ်ႉႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်မႃးၵူၼ်းတွႆႇတိုင်ႈၵႂၢမ်း ၼႅဝ်းသၵႅတ်ႉၽင်ႉၵ် လႄႈ ၶိုၼ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ် "ၸဝ်ႈယိင်းပွပ်ႉၽင်ႉၵ်"။ တင်ႈတႄႇပိုတ်ႇတူဝ် ၶဝ်ႈသူႇ တူင်ႇဝူင်းပၢႆးမွၼ်းၽဵင်းၵႂၢမ်းမႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽဵင်းၵႂၢမ်းမၼ်းၼၢင်း ၶၢႆလႆႈထိုင် 30 လၢၼ်ႉဢႅလ်ႇပမ်ႇ လႄႈ 50 လၢၼ်ႉသိင်ႇၵိူလ်ႇ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ။
ဢိင်ဢၢင်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Avril Lavigne. Bornrich.com.[unreliable source?]
- ↑ MusicMight :: Artists :: AVRIL LAVIGNE. MusicMight. Archived from the original on 20 June 2013။ Retrieved on 20 October 2014။
- ↑ Avril Lavigne reviews, music, news - sputnikmusic. Sputnikmusic.com. Retrieved on 27 September 2014။


text:
ပူဝ်ႇၵလေး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေး (မၢၼ်ႈ: ဘိုကလေးမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Bogale) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေး ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်ႈဝဵင်းဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၵူတ်ႉၼမ်ႉ တီႈ ၼမ်ႉၶူင်ႇၺိၼ်းတၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ၼမ်ႉၶူင်ႇၺိၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၼမ်ႉၵျႅၵ်ႉပိ ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်တင်ႈဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၵူတ်ႉၼမ်ႉလႄႈ ဝၢႆႇၼႃႈတေႃႇ ၼႃႈၼမ်ႉသွင်ၽၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ တင်း ပၢင်ႇလၢႆႇသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 43 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၼ်းၽၢႆႇ သိုဝ်ႉၶၢႆ လႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈႁွင်ႉ ပူဝ်ႇၵလေးၼႆႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉ 60-70 ပီၼၼ်ႉ ၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေး ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈလူင်တႃႇပွင်း ဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပွတ်းၽၢႆႇ ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးၼႆႉ ပဵၼ်ထိူၼ်ႇၸၢင်ႉယူႇသိူဝ်ယူႇၵူၺ်း။ မီးမူးသိူဝ်း ၸၢပ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးႁဵတ်းႁိူၼ်းဢွၼ်ႇ မိူၼ်သုမ်ႉပူဝ်ႇတႄး တီႈ ၶျွင်းဝ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၼၢတ်ႉၶျွင်း တီႈဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၵႆပေႃးၸမ် တီႈတင်ႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်း ၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မီႈဝႆႉ သုမ်ႉသီႇႁႃႈလုၵ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉႁိူၼ်းသုမ်ႉဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢပ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းမူးသိူဝ်းၶဝ် ယူႇသဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းသေ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ပူဝ်ႇၵလေႈၸု (မၢၼ်ႈ: ဗိုလ်ကလေးစု)ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ၸိူဝ်းမႃးႁႃၽိုၼ်း ႁႃမႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးလိုဝ်ႈသဝ်း ဢွင်ႈတီႈ ပူဝ်ႇၵလေးၸု ဢၼ်မီးၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁိူၼ်းတုမ်ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်မႃးသေ ၵူၼ်းမႃးယူႇသဝ်းၵေႃႈ ၼမ်မႃးလွႆးလွႆးသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပူဝ်ႇၵလေး သေ ဝၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပူဝ်ႇၵလေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း သုတ်းသုတ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉၵဵဝ်လႄႈ ၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇလိၼ်ပဵင်းၼမ်သေ ႁွင်ႈၼမ်ႉၵေးၼမ်ႉၵေႃႈလိူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉၶူင်ႇၺိၼ်းတၢၼ်း လႄႈ ၼမ်ႉၵျႅၵ်ႉပိ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ သိုပ်ႇလႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉပူဝ်ႇၵလေးၼႆသေ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆ တီႈသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်မီးလႆလူင်းၶဝ်ႈၸူးၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ လႆႈလတ်းၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵုၼ် ၵုၼ်ၵျုၼ်းၺူဝ်ႇၵျီး၊ ၵုၼ်မဵင်းမလႃႉ၊ ၵုၼ်သၢတ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ် ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽီ ယေႇငၢၼ်ႇပၢႆႇ ဢူးသျိၼ်ႇၵျီး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ပွတ်း ၼမ်ႉၸဵမ်း တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေး ဢၼ်ပဵၼ် ၼၢတ်ႉၶျွင်း ဢၼ်ႁွႉဝႃႈ ၶျွင်းၵျီးၼႆႉ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း ၼမ်ႉၶူင်ႇၺိၼ်းတၢၼ်းယဝ်ႉ။ တီ ၼႃႈလိၼ်မွၵ်ႈၶိုင်ႈပၢႆပၢႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးၼႆႉ ပဵၼ်ထိူၼ်ႇၽိုၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵုၼ်ႇသိၼ်ပိူင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီး ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေး ၼႆႉ ပဵၼ် ၽိုၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ထိူၼ်ႇၽိုၼ်းပႃႇၸိူၵ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ပႃႇထိူၼ်းပေႃးတေဢမ်ႇလႆႈ လိူမ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်လႄႉၵၼ်သေ ပိုတ်ႇပၼ်ပႃႇထိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉၵဵဝ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၽဝ်ႁဵတ်းထၢၼ်ႇသေ တၢင်ႇၶၢႆလႄႈ တီႈတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ထၢၼ်ႇပူဝ်ႇၵလေးၼႆ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်မႆႉယႂ်ႇမႆႉလူင်ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ဢဝ်ႁဵတ်းဢဝ်ၵၢႆႇၵျွင်းၼႆသေ ဢဝ်တင်း ၸၢၵ်ႈမႆႉ 15 ႁူဝ်သေၵေႃႈ တတ်းၸႅၵ်ႇၶၢႆယဝ်ႉ။
ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ၸွမ်းသၢပ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ မီး သၢဝ်းသၢမ်ႇသိပ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်မီးၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈဢေႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈဢမႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈၵတူင်ႇၵၼိ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၷၢၼ် ပႃႁႅင်ႈ၊ ပႃၼဝ်ႈ၊ ၼမ်ႉပႃၸဵမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢႆးတွင်ႇ၊ တွင်ႇၵတူင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၵုၼ်ႇႁၢတ်ႇသၢႆး ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ လႆႈ ၶႆႇတဝ်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးၼႆႉ မီး 1088 လွၵ်းလၵ်းသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ မီး 76 ဝၢၼ်ႈသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1956 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 131185 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 23211 (သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953)ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း လႄႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၵမ်ႉၼမ်သေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း၊ ၶႄႇ လႄႈ ဢိၼ်ႇတိယ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ မႆႈႁွၼ်ႉမိုၵ်းယမ်းသေ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆႉ ၽူၼ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီးႁွင်ႈၼမ်ႉ ၵေးၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉၼမ်လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵႂႃႇမႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင်၊ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃး ၽၢႆႇၼွၵ်ႈၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင် ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးၸွမ်း သၢႆတၢင်းၼမ်ႉလႆႈယူႇ။
ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင်ၸုမ်း ပရသၽ ဢၼ်လဵၼ်ႈ တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမျႅင်ႇၵျုၼ်း (ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ)ၼၼ်ႉ လတ်းၵႂႃႇတီႈ ဝၢၼ်ႈလူင်မျိၼ်းၵၵူင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေး လႄႈ ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းလိုဝ်ႈတီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းၼႃႈလိၼ် တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်ၵႂႃႇမႃးၶႅၼ်ႈဝၼ်း ၸူး ဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵႃး ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ်ပိူင်ႇ ဢၼ်ၵႂႃႇမႃး တီႈၼႂ်း၊ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉတင်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးၼႆႉ ၵူၺ်းမီး ၶွင်ႇၸီႇတိၸၵရဵၵ်ႉၵူၺ်းသေ ထိုင်မႃး ပီ 1959 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၸူး ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ မျူႇၼီႇၸီႇပႄႇယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေးၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇပွၵ်ႉ ပွတ်းၼိူဝ် လႄႈ ပွတ်းတႂ်ႈ ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း၊ လုမ်းတမဝႃႇယမ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်ႈပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလိုဝ်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈသႃႇသၼိၵယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးဢွင်ႇၸၵျႃႇ ဢၼ်ဢူမ်ၵွင်းမူးသၢမ်ထၢပ်ႈ၊ တေးမူင်းၽြႃး ၵၢင်ဝဵင်း၊ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉ ၸၢၼ်ႇၵျွင်း ဢၼ်ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ၶိုင်ႇၶမ်ႉ ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ သဵင်ႈငိုၼ်း 3 သႅၼ် မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႄႈ ၵျွင်းတႂႃႇရ၊ ၵျွင်းၵၢၼ်ႇဢူး၊ ၵျွင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ မီႈဝႆႉ ၵျွင်းလူင် 4 ၵျွင်းသေ ၵျွင်းဢွၼ်ႇ မီးဝႆႉ 40 ပၢႆယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်လူင် မႁႃႇသီႇပဝႄး ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႃးယၢဝ်း 1360၊ ၼႃႈပွတ်း 630 ထတ်း ဢၼ်ၶုတ်းလႆႈတီႈသၢပ်ႇၼွၵ်ႈဝဵင်း မိူဝ်ႈပီ 1951 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼွင်ႈလူင် ဢၼ်ဢဝ်ၼႃႈတႃ ဝဵင်းပူဝ်ႇၵလေး ပဵၼ်ၼွင်လူင် ဢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ် လွင်ႈၼမ်ႉယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (8)


text:
မိူင်းမွၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ (မၢၼ်ႈ: မိုးမောက်မြို့နယ်,ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Moengmauk (Momauk) Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်ႈၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ၊ ဝဵင်းလွႆၸေႊ လႄႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၅၀.


text:
တလ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတလ (မၢၼ်ႈ: ဒလမြို့နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Dala Township), (Shan pronunciation: [Zewaeng Dala]) ၼႆ့ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ပေႃးဢဝ် ႁိူဝ်းသေၶၢမ်ႈၵႂႃႇၼႆ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈလႆႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 မဵတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႊၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉႁႄႉ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1974 ၼၼ်ႉ ၸူးဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်းၶွပ်ႇလိၼ် ၶွမ်ႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလၼႆပႉ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆလူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 10.93 လွၵ်းလၵ်းသေ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (23) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (23)ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (45) ဝၢၼ်ႈသေၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈ ၵႂႃႇလႆႈ ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး၊ ဝဵင်းၵေႃႉမူး၊ ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ တေးတယႄး၊ ၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ [1]
ၽိုၼ်ဢိင်ထတ်း
- ↑ ၂၇.၁.၂၀၁၁ ထုတ် ကြေးမုံသတင်းစာ


text:
ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း လေႃႇတိုၵ်း SSPP ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မၢတ်ႇတၢႆ မွၵ်ႈ 4 ၵေႃႉ။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 20/9/2022 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း 11:10 မူင်း ထိုင် 1:00 မူင်းဝၢႆးဝၼ်း ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း ဢဵၼ် ႁႅင်း မွၵ်ႈ 80 လေႃႇတိုၵ်း ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA တီႈလွႆလိူင် ၾၢႆႇႁွင်ႇလွႆႁူၺ်ႈၶမ်း ယၢၼ်ဝၢၼ်ႈဢုမ်ႈ လၵ်းပၢႆ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
ၽူႈမီးၸၼ်ႉ SSPP လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ပၢင်တိုၵ်းမိူဝ်ႈဝႃးၼႆႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁဵတ်း 2 ငႃးသေ လေႃႇတိုၵ်းႁဝ်း၊ 1 ငႃးလႂ် ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 40 ၵေႃႉ။ 2 ငႃးႁူမ်ႈၵၼ် တေမီးဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 80 ၵေႃႉ။ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မၢတ်ႇတၢႆ မွၵ်ႈ 4 ၵေႃႉ လွင်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉၵူတ်ႇထတ်း ႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းယူႇ။ တင်းၾၢႆႇႁဝ်းတႄႉ တိူဝ်ႉမၢတ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇထိုင်တီႈလႆႈမႆႈၸႂ်။ ယၢမ်းလဵဝ် တင်းသွင်ၾၢႆႇ တိုၵ်ႉၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ”- ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈၽွင်း ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လုၵ်ႉတီႈတပ်ႉပၢင်သဝ်း ၶမယ 348 တီႈဝၢၼ်ႈၸၢင်ႉၵၢင်ႇၼၼ်ႉသေ ယိုဝ်းမၢၵ်ႇလူင်သႅၼ်း 81 mm 3 လုၵ်ႈ ပၼ်ႁႅင်းၾႆးၸွႆႈ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉမၢၵ်ႇ 81 mm, 60 mm, 79 mm လႄႈ ၵွင်ႈ ၸၢၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယိုဝ်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉ SSPP လၢတ်ႈ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ SSPP ၼႆႉ တႄႇပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်တၢင်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ် ၵျူႊလၢႆႊ 2022 ။ သွင်ၾၢႆႇထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၶဵင်ႈၶႅင်တေႃႇၵၼ်သေ ယူႇယူႇၵႆႉပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။


text:
ဝေႃးလေႇမႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဝေႃးလေႇမႅင်ႇ (မၢၼ်ႈ: ဝေါလေမြိုင်မြို့) ; (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Wawlay) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 9,213 ၵေႃႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 3,083 ၵေႃႉယဝ်ႉ။[1]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ 1.0 1.1 (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းာ, သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆႉ-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 51.


text:
ၶေႃႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵေႃၵပ်းသၢၼ်တူင်ႉၼိုင်တွၼ်ႈတႃႇမႄႈၼမ်ႉမိူင်းတႆး
ဝၼ်းထိ 11/2/2019
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸူမ်းၸွမ်းလွင်ႈၶွမ်ႇပၼီႇ Engie ထွၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၶူင်းၵၢၼ်ၽၢႆယေးယႂႃႇတွၼ်ႈၼိူဝ် – တိုၵ်းသူၼ်းၶွမ်ႇပၼီႇတၢင်ႇဢၼ်ထွၼ်ၸွမ်း
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ယိၼ်းႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းလွင်ႈၶွမ်ႇပၼီႇEngie ၶွင်ၾရင်ႇသဵတ်ႇ ဢၼ်လႆႈထွၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၶူင်းၵၢၼ်သၢင်ႈၽၢႆယေးယႂႃႇတွၼ်ႈၼိူဝ်သေ တိုၵ်းသူၼ်းၶွမ်ႇပၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းတင်းသဵင်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇလွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်းၵၢၼ်သၢင်ႈၽၢႆၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈ။
ၶၢဝ်ႇၼႆႉဢွၵ်ႇမႃး ဝၢႆးၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ (Burma Campaign UK) ဢၼ်ပၵ်းသဝ်းဝႆႉၼႂ်းဢင်းၵိတ်း လႆႈႁပ်ႉၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၶွမ်ႇပၼီႇEngie မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 21/1/2019 မႃး။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈၵိင်ႇၽႄၶွမ်ႇပၼီႇၶဝ် ဢၼ်ပဵၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇလႄႇမႄႇယိူဝ်ႇ (Lahmeyer) ၶွင်ၵျိူဝ်ႇမၼီႇၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်းၵၢၼ်သၢင်ႈၽၢႆယေးယႂႃႇတွၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈယဝ်ႉၼႆသေ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ(Burma Campaign UK) ၶဝ်ထွၼ်ဢွၵ်ႇပၼ်သဵၼ်ႈမၢႆၸိုဝ်ႈၼဝ်ႈၶွမ်ႇပၼီႇၶဝ်။ ယွၼ်ႉၶွမ်ႇပၼီႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈပုၼ်ႈလူင်းတိုၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်မီးလွင်ႈၵၢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈလႄႈ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၸင်ႇသႂ်ႇၸိုဝ်ႈၼဝ်ႈပၼ် ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2018 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈထွၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၶူင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉEngie ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈပိုတ်ႇၽိူၺ်ၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းဝႃႈယွၼ်ႉသင် ၵူၺ်းၵႃႈၸၢင်ႈပဵၼ်ယွၼ်ႉလၵ်ႉလွမ်မႆႈၸႂ်ၵူဝ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ၶွမ်ႇပၼီႇၶဝ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၶူင်းၵၢၼ်ၽၢႆယေးယႂႃႇတွၼ်ႈၼိူဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵမ်းၵမ်းလႆႈသၢၼ်ၶတ်းဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးသေ လိူဝ်ၼၼ်ႉၵႆႉမီးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ တီႈၾင်ႇၵေႃႇသၢင်ႈၽၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႆႉမီးလွင်ႈလိၼ်ၵူၼ်ႇလူင်းသေ ၼႄသၢႆငၢႆဝႃႈၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၽၢႆဢမ်ႇလႆႈတမ်းၸႂ်ဝႃႈတေမၼ်ႈၵိုမ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်ၵႃႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼၢင်းလၢဝ်ၶမ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတႃႈလူင် ဝၢၼ်ႈဢၼ်တေၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈပႅတ်ႈတင်းပိုၵ်း သင်ဝႃႈသၢင်ႈၽၢႆယဝ်ႉၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ “ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈဢွင်ႇပေႉယႂ်ႇလူင်တႃႇႁဝ်းၶႃႈယဝ်ႉ”။ “ႁဝ်းၶႃႈတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၶွမ်ႇပၼီႇတၢင်ႇဢၼ် ယိူင်ႈၸွမ်းEngie ဢၼ်ထွၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်း ၵၢၼ်သၢင်ႈၽၢႆၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈထႅင်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 5/12/2018 ဝၢႆးၸတ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇၼႂ်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢၼ်တေၺႃးၼမ်ႉထူမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇသူင်ႇလိၵ်ႈထိုင်လုမ်းၽွင်းတၢင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်းတႃႈၵုင်ႈမိူၼ်- လုမ်းၽွင်းတၢင်ၶႄႇ၊ ၵျပၢၼ်ႇ၊ ၵျိူဝ်ႇမၼီႇ၊ သဝိတ်ႉၸိူဝ်ႇလႅၼ်ႇလႄႈ ၼေႃႇဝူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းၵိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းၽႅၼ်ၶူင်းၵၢၼ်သၢင်ႈၽၢႆတင်းသီႇဢၼ်ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉတူႈ။ လုမ်းၽွင်းတၢင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၵူႈဢၼ်ႁပ်ႉဢဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈယိုၼ်ႈထိုင်လိူဝ်သေလုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းၶႄႇဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇႁပ်ႉလိၵ်ႈၼၼ်ႉ။
ၸၢႆးတၢၼ်ႉၸိၼ်ႇ တႅၼ်းၽွင်းပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်သီႇပေႃႉလၢတ်ႈဝႃႈ “ႁဝ်းၶႃႈၸူမ်းၸွမ်းဢၼ် Engie ၶဝ်ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၼၼ်ႉယူႇ။ “ၽၢႆၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်သူၼ်းၾႆးႁႂ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။
ၸၢႆးၸိုၼ်ႈသႂ်/ၸၢႆးတၢၼ်ႉၸိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းတွပ်ႇထဵင်ၼႂ်းသၽႃးၵူၼ်းမိူင်း တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 2018 ပူၼ်ႉမႃး လွင်ႈတေသိုပ်ႇၽိူမ်ႉထႅမ်ငိုၼ်း တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈၽၢႆယေးယႂႃႇတွၼ်ႈၼိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉသဵင်ၵမ်ႉထႅမ်တႃႇၽိူမ်ႉငိုၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈၽၢႆၼၼ်ႉ မီး 501 ၶႅပ်းသေ သဵင်သၢၼ်ၶတ်းသမ်ႉမီး 28 ၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇပေႉသဵင်ၼမ်လႆႈ။ ၽွင်းတိုၵ်ႉဢဝ်လိူင်ႈမၼ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းတွပ်ႇထဵင်ၵၼ်ယူႇၼႂ်းသၽႃးၼၼ်ႉ ဢူးထုၼ်းၼၢႆႇ ၵႅမ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၾႆးၾႃႉမၢၼ်ႈ ယင်းပၢႆတူၵ်ႇပႃး ၸိုဝ်ႈၶွမ်ႇပၼီႇမိူင်းယူးရူပ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးလွင်ႈမၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းဢမ်ႇတူၵ်ႇလၢတ်ႈပႃးလွင်ႈၶွမ်ႇပၼီႇ Lahmeyer ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း Engie/ Tractabel ဢၼ်ပၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢၼ်သၢင်ႈၽၢႆသေႊပဵၼ်ႊ သေႊၼမ်ႉၼွႆႉ ၽၢႆဢၼ်တႅၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း ၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ 2018 သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈတၢႆၸွမ်းၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇလႄႈ ႁၢမ်းႁိူၼ်းယေးတီႈယူႇ ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ၼၼ်ႉသင်။
မိူဝ်ႈလဵဝ်ၶွမ်ႇပၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁူမ်ႈပုၼ်ႈၸွမ်းၶူင်းၵၢၼ်သၢင်ႈၽၢႆယေးယႂႃႇတွၼ်ႈၼိူဝ်ၼႆႉ မီးၶွမ်ႇပၼီႇ မိူင်းသဝိတ်ႉၸိူဝ်ႇလႅၼ်ႇ (Switzerland’s Stucky SA) ၊ ၾရင်ႇသဵတ်ႈ (France’s IPGRB) ၊ ၶႄႇ (China’s Yunnan Machinery Import and Export Co. Ltd.)၊ Zhejiang Orient Engineering; လႄႈ ၵျပၢၼ်ႇ (Japan’s Toshiba) ဢိၵ်ႇတင်းၶွမ်ႇပၼီႇ High Tech Concrete Technology Co Ltd. ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵပ်းသိုပ်ႇတွင်ႈထၢမ်
ၸၢႆးထမ်းဢၢႆး +95 997 -187- 9982
ၼၢင်းလၢဝ်ၶမ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတႃႈလူင် +95 9-262-108-062
ၼၢင်းၸၢမ်ဢိၼ်း / တႅၼ်းၽွင်း +95 9-784-291-299
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66 62- 941-9600
PDF files: >>>


text:
1. သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုဝ်းၵွင်ႈလူင်သႂ်ႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈဝဵင်းမိူင်းပၢႆး ၾႆးမႆးႁိူၼ်းလင်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်း မၢတ်ႇၸဵပ်းသွင်ၵေႃ့ ။
2. ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၺႃးၼုမ်ႇၸၢႆး 2 ၵေႃႉလၢၵ်ႈၸၼ်ဢၢၼ်းဢဝ်တၢင်ႇရူတ်ႉၶိူင်ႈၵႂႃႇ။
3. သိုၵ်းၶၢင် KIA တင်း PDF ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမိတ်ႈ ၼူဝ်းၸၢၵ်ႈလူင်းထႆၼႃး ယွၼ်ႉၵူဝ်ဢမ်ႇလႆႈငိၼ်းသဵင် ႁိူဝ်းမိၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးဝႃႈၼႆ။
4. ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ မိူင်းရတ်ႉသျႃး။
5. တႄႇဝၼ်းတီႈ 16 လိူၼ်ၼႆႉမႃး ၵႅတ်ႇသ်ႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်း တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ တႄႇႁႃသိုဝ်ႉယၢပ်ႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႃႇႁုင်ၵိၼ်ႁုင်ယမ်ႉ။
6. ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တူၵ်းၶွၵ်ႈဝႆႉတီႈမိူင်းထႆးၼၼ်ႉ လုမ်းတြႃးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပူၼ်ႉတူတ်ႈတၢမ်ႇပၼ်ယဝ်ႉသေတႃႉ ပႆႇၸၢင်ႈလႆႈပွၵ်ႈႁိူၼ်း။


text:
ပီ 2022 ၼႆႉ ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃပၸႃပတိၵေႃးတမီ တီႈမိူင်းထႆး မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းယိင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ၵႂႃႇႁဵၼ်း 28 ၵေႃႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 6 တင်း 8 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ 2022 ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းယိင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃပၸႃပတိၵေႃးတမီ ၸႄႈဝဵင်း ၶူဝ်းရၢတ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈရၢတ်ႉၶျသီမႃး ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး တင်းမူတ်း 28 ၵေႃႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးမႄႈၶၢဝ် ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ။
ၼၢင်းမူၼ်းသႅင် ႁူဝ်ၼႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး/ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃပၸႃပတိၵေႃးတမီ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၸႂ်ႈၶႃႈဢေႃႈ လုၵ်ႈ ႁဵၼ်းယိင်း ဢၼ်မႃးၶိုၼ်ႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပီထီႉၼိုင်ႈ တေမီး 28 ၵေႃႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးမႄႈၶၢဝ် ၼိုင်ႈၵေႃႉ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ တင်းမူတ်း တေ မီးၽႃသႃၵၢၼ်သွၼ်ႁဵၼ်း သွင်ပၢႆး။ တေပဵၼ် ပၢႆးၾိင်ႈၵူၼ်းတင်း ပၢႆးပုတ်ႉထ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးၶိုၼ်ႈသမ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် တေဢဝ်ပၢႆး ၾိင်ႈၵူၼ်း ယွၼ်ႉၵမ်ႈၼမ် တေၸႂ်ႉ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်း။ ပေႃးပဵၼ်ပၢႆးပုတ်ႉထသမ်ႉ တေၸႂ်ႉလိၵ်ႈထႆး။ ဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးႁဝ်းၶႃႈ မႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တႄႉ တေဢဝ်ပၢႆးၾိင်ႈၵူၼ်းၵၼ်ၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃပၸႃပတိၵေႃးတမီၼႆႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇ ၼၢင်းယိင်း/ မႄႈၶၢဝ် ၵမ်ႈသိုဝ်ႈ တႃႇပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼၢင်းယိင်း ။ လွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ်ၽွင်းၶၢဝ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆး ၾၢႆႇႁူင်းႁဵၼ်းႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းမူတ်း ၼႆယဝ်ႉ။
“တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပိုတ်ႇဝႆႇတႃႇ ၼၢင်းယိင်း/ မႄႈၶၢဝ် ၵမ်းသိုဝ်ႈ တႃႇပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၼၢင်းယိင်း။ သင်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းယိင်းႁဝ်း မႃးၶိုၼ်ႈ ႁဵၼ်းတီႈၼႆႈ ၶႂ်ႈလႅၵ်ႈၼုင်ႈ ႁဵတ်းမႄႈၶၢဝ်သေ ၶိုၼ်ႈၵေႃႈလႆႈ၊ ႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ၶိုၼ်ႈၵေႃႈလႆႈ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ တေလႆႈယဝ်ႉၸၼ်ႉသိပ်းမိူင်း ႁဝ်းၶႃႈမႃး တေလႆႈမီးဝႂ်ဢွင်ႇမႃးၶႃႈ။ တႃႇၶိုၼ်ႈတီႈၼႆႈတႄႉ ၶၢဝ်းတၢင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တေမီး 4 ပီ”- ၼၢင်းမူၼ်းသႅင် သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ပီထီႉၼိုင်ႈ 2022 ၼႆႉ တင်းမူတ်း 28 ၵေႃႉ ၵမ်ႈၼမ် တေပဵၼ် မူႇၸေႊ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵျွၵ်ႉ မႄး၊ မိူင်းၵိုင်၊ ၵေးသီး၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ လၢႆးၶႃႈလႄႈ ဢိၵ်ႇထႅင်ႈ လၢႆၸႄႈဝဵင်း ၼႆယဝ်ႉ။
“လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈမီးၸႂ်ၶႂ်ႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၶႂ်ႈၶိုၼ်ႈ ႁဵၼ်းတၢင်းၼႆႉၸိုင် ၶႃႈႁဝ်း ငိၼ်းၸူမ်းႁပ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ယူႇတႃႇသေႇၶႃႈ”- ၼၢင်းမူၼ်းသႅင် သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄထႅင်ႈၼင်ႇၼႆ။
လုၵ်ႈႁဵၼ်းမႂ်ႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃပၸႃပတိၵေႃးတမီ ပီ 2022 ၼႆႉ ပၢႆးၾိင်ႈၵူၼ်းၵူၺ်း တင်းမူတ်းမီး 90 ပၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းယိင်းတႆး မီး 67 ၵေႃႉ။ ဢၼ်တေမႃးထႅင်ႈၵေႃႈမီး။ ပေႃးပႃးၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉ ပီၼႆႉတင်းမူတ်း တေမီး 70 ပၢႆ။
လုၵ်ႈႁဵၼ်းယိင်းတႆး ဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃပၸႃပတိၵေႃးတမီၼႆႉသမ်ႉ မီးၵႂႃႇ 16 ၵေႃႉယဝ်ႉ။