text:
ပၢင်ႇဢူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Paang-U(Pyin Oo Lwin), မၢၼ်ႈ: ပြင်ဦးလွင် (မေမြို့) ၼႆႉ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၵႆယၢၼ်ၵႆတင်းဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ 42 လၵ်းယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢေႃႈ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၾူၼ်ဢႄႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆမိူင်းတႆး ၽၢႆႇတူၵ်း တီႈဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 3000 ထတ်းပၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ် ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ မီးသီႇၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇလႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်၊ ၸဵင်းႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၼႃႈတၢင်းတူၵ်းၸမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်း ပတဵင်ႇၵျီးလႄႈ ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းလႄႈ ပွတ်းတူၵ်းၸမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတွတ်ႉႁွင်ႇ 22 တီႇၵရီႇ 2 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 4.38 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတွတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 27 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 31.49 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းသုင်လိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 3510 ထတ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ လွႆတႅမ်ႇဢွၼ်ႇလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ တင်း သူပ်းပၢၵ်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 300 လၵ်း၊ တင်း ၵူတ်ႉမူၵ်ႉတမသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 400 လၵ်းပၢႆယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၸမ်ႉ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးဝႃႈ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 43 လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈလိူဝ်ႇ-လႃႈသဵဝ်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းတႄႉ မီး 17 လၵ်းပၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းဝဵင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢင်ႇဢူ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပဵၼ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းတႆး။ ပီၼွင်ႉတႆး ယူႇသဝ်းထင်သၢင်ႈမႃး ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်း ႁိုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇႁဵင်ပီႊမၼ်းယဝ်ႉ။ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီႊသႃႇသၼႃႇ 485(BC 59)ၼီႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်မိူင်းမၢဝ်း ၶုၼ်ၶမ်းၵျေႃႇ မႃးတႄႇတင်ႈမိူင်းဢုင်းပွင်ႇ သီပေႃႉတေႃႇထိုင် သၢႆသိုပ်ႇလုၵ်ႈလၢၼ်မၼ်း ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇ ၾႃႉ(ၼွင်ႉၸဝ်ႈၶုၼ်မိူင်း)သၵ 903 (AD 1541)ၼီႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသီႇပေႃႉၼၼ်ႉ၊ ၶုၼ်တႆးသိုပ်ႇ လၢမ်းတၢမ်းၵၼ်ပိူင်ႇငမ်းမႃး မီး 1,600 ပၢႆ ပီႊယဝ်ႉ။ သၵ 918 (AD 1556) ၼီႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ တႄႇ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းယႃႉၵဝ်းမိူင်းတႆး၊ ၼႂ်းပီႊၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉဢုင်းပွင်ႇ ၸဝ်ႈသိူဝ်ပေႃႈ သုမ်း မၢၼ်ႊ၊ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ မိူင်းတႆးမၢင်တီႈ လႆႈတူၵ်းသုမ်းမၢၼ်ႊၵႂုႇသေတႃႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မီးၸိုဝ်ႈမၼ်းၵွၺ်း ဝႃႈ တႆးလႆႈယူႇတႂ်ႈႁေႃႇၶမ်းမၢၼ်ႊၽွင်းငမ်း၊ တီႈတေႉမၼ်း မိူဝ်ႈ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢႃႇၼႃႇဢမ်းၼၢတ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉလိၼ်ႁႄၼ်ၾႃ ၼႃႈၾႃႉမိူင်ႈတႆးတင်းသဵင်ႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉၼႂ်းမိုဝ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးယူႇ ၊ ၶုၼ်တႆးၸင်ႇ ပဵၼ် ၸဝ်ႈပိူင်ႇၼမ်ႉငမ်းလိၼ်မိူင်းတႆးဢေႃႈ။ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိုၼ်းသီႇပေႃႉ လႄႈ ပိုၼ်းတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼၼ်ႉတူၺ်းၸိုင် တႄႇပီႊသႃႇသၼႃႇ 485 (BC 59) ၼီႈ တေႃႇထိုင် သၵ 1212(AD 1850)ၼီႈ ၼႂ်း 1,900 ပၢႆပီႊမိူင်းၼႆႉ ပၢင်ႇဢူးပဵၼ် ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းတႆးလႄႈ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈလိၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈ ၾႃႉသီပေႃႉ ပိူင်ႇငမ်းဢေႃႈ။
လွင်ႈၼႆႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ် ”မဟာသောဘိတာရာမကျောင်းတိုက်” ပၢင်ဢူးၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ မၵ်းမၢႆၼႄၸႅင်ႈဝႃႈ ”တိုင်းဝယ်ဌာန၊ ကမ္ဗောဇတွင်၊ ဒေသတစိတ်၊ စိုးမိုးကြိတ်သည်” ပၢင်ႇဢူး ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးပိူင်ႇငမ်း။ လိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ်ၼႆႉ တႅမ်ႈၶႅၵ်းမိူဝ်ႈ ပီႊသၵ 1278(AD 1916) ၼီႈ။ ပွင်ႇဝႃႈ တေႃႇထိုင်ပီႊၶရိတ်ႉ 1916 ၼီႈ ၽူႈႁူႉမေႃလူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇပိုၼ်း ၼႂ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၼႆႉယင်းတိုၵ်ႉမၵ်း မၼ်ႈႁပ်ႉယိုၼ်ဝႃႈ ပၢင်ႇဢူး ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းတႆး (ကမ္ဗောဇ)သီႇပေႃႉ ပိူင်ႇငမ်းဝႆႉတီႈၼိုင်ႈဢေႃႈ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးလင်မႃး မၢၼ်ႊဢိင်ၼိူဝ် ဢဵၼ်ႁႅင်း လႄႈ ဢမ်းၼၢတ်ႈသေ လေႇဝႃႈပၢင်ႇဢူး ပဵၼ် လိၼ်ဝဵၼ်းႁေႃၶမ်း အမရပူရ လႄႈ ရတနာပုံ ၶဝ်။ လွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁပ်ႉ ယိုၼ်သေပွၵ်ႈ၊ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၶတ်းမႃးတႃႇသေႇ။ 1886ၼီႈ လိူၼ်ထူၼ်ႈသၢမ် ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၸႂ်ႉ ႁႂ်ႈပူႇႁဵင်မေႃႇၵိူဝ် (ဘော်ကြို) တင်း ၵိၼ်မိူင်းသုမ်ႇသၢႆ ၶုဢွၼ်သိုၵ်းမႃးတိုၵ်းပၢင်ႇဢူး။ ဢၢၼ်းဢဝ်လိၼ်တႆးၶိုၼ်း လိုပ်ႈမၢၼ်ႊဢွၵ်ႇပႅတ်ႈပၢင်ႇဢူး။ မိူဝ်ႈ သိုၵ်းတႆးသိမ်းလႆႈပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ တင်ႈတပ်ႉပႂ်ႉဝႆႉ ၵမ်းလဵဝ်။ ဝၢႆးလင်မႃး မြင်စိုင်းမင်းသား (လုၵ်ႈမင်းတုန်းမင်း) ၸင်ႇဢွၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ် ၶိုၼ်းမႃးတိုၵ်း ပၢင်ႇဢူး။ တႆးတင်းမၢၼ်ႊ လႆႈတိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း၊ ယွၼ်ႉႁႅင်းဢမ်ႇငၢမ်ႇၵၼ်လႄႈ လိုၼ်း သုတ်း တႆးလႆႈထွႆၶိုၼ်း။ ပၼ်ႁႃလွင်ႈမိူင်းၼႆႉ ၶမ်ဢူၵ်းၶမ်ၸႂ် ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉၵႃႊႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ တူၺ်းလွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ ႁူႉၸႅင်ႈယဝ်ႉ။
ပီႊသၵ 1125 (AD 1763) ၼီႊ ၶုၼ်မၢၼ်ႊ မြေဒူးမင်း ႁိမ်တတ်းဢဝ်မိူင်းၵုတ်း(လိၼ်မိူင်း မိတ်ႈ၊ ပဵၼ်တီႈဢွၵ်ႇ သႅင်လႅင် သႅင်သွမ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ)ၶဝ်ႈၼႂ်းလိၼ်ႁေႃၶမ်း မၢၼ်ႊၶဝ်ၵႂုႇ။ ပၢင်ႇဢူးၼႆႉ မၢၼ်ႊၵျၢမ်ႇမႃး ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ယဝ်ႉလႄႈ ထိုင်ၵၢပ်ႈၼေႇဝိၼ်းၼင်ႈမိူင်းမႃး ပၢင်ႇဢူး လႆႈထုၵ်ႇတတ်းၶဝ်ႈၼႂ်းတိူင်းမၢၼ်းတလေးၵႂုႇယဝ်ႉ။ မိူင်းၵုတ်ႈ တင်း ပၢင်ႇဢူး သွင်မိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸင်ႇမီးဝႆႉၼႂ်းတိူင်းမၢၼ်းတလေးဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပၢင်ႇဢူး ပဵၼ်မိူင်းလွႆ ၵတ်းယဵၼ်သႃႇယႃႇ၊ ႁၢမ်ႉယၢၼ်သီႇပေႃႉၵူၺ်းသမ်ႉၸမ်လႅၼ်ႊ မၢၼ်ႊလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ် ပုဂံမင်း (AD 1846-1853) ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢမရပူႇရ ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႂ်ႈ မၢၼ်ႊၶဝ် မႃးပၵ်းယူႇဝႆႉ။ ပီႊသၵ 1216(AD 1854) ၼီႈ မွင်ႇမွင်ႇတူၺ်း တင်း ၶမ်းဢူးၶဝ် ၸင်ႇမႃး တႄႇႁဵတ်းဝတ်ႉမုၼ်ၸဝ်ႈ ” မဟာသောဘိတာရာမကျောင်းတိုက် ” တီႈပၢင်ႇဢူး။ ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉ တူၼ်ႁႅၵ်ႈ ႁိၵ်ႈ ”ဦးဂရ”။ ပီႊသၵ 1239 (AD 1877) ၼီႈ ဢူးၵျေႃႇသႃႇ ၸင်ႇမႃးၵေႃႇၵွင်းမူး ဢွင်ႇမေႇ ၽုင်ႇသႃႇ တီႈၼႂ်းဝတ်ႉၼႆႉထႅင်ႈ။
ပၢင်ႇဢူး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပဵၼ်ၽၵ်းတူ ၸဵင်ႇဝၼ်းတူၵ်းမိူင်းတႆး။ ပဵၼ်ၼမ်ႉတီႈၵိၼ်လိၼ်တီႈယူႇတႆး မႃး ပီႊ ယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်။ တႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁွင်ႉ ”ႁူဝ်ပၢင်ႇ” (ႁူဝ်ပၢင်ႇလူင် ၵေႃႈႁွင်ႉ)ဢေႃႈ။ မၢၼ်ႊဢိၼ်ၼိူဝ် ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈတႆး ႁူဝ်ပၢင်ႇ ၼႆႉသေ သမ်ႉပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ ၶဝ်ဝႃႈ ”ပြင်ဦး” ၼႆဢေႃႈ။ လိုၼ်းလၢႆးဝၢႆး လင်မႃး ၵႂၢမ်းတႆးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ လေႃးလႄးၵၼ်ၵႂုႇလႄႈ ႁူဝ်ပၢင်ႇ ၸင်ႇယဵၼ်းပဵၼ် “ပၢင်ႇဢူး” မႃး တေႃႇ ႁၢၼ်ႉမိူဝ်ႈလဵဝ်။
လၢႆးမၢၼ်ႊၶဝ် ပိၼ်ႇၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈတႆးၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ၶဝ်ဢဝ်ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈတႆး ပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ ၶဝ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၶဝ်ဢမ်ႇၸွမ်းလၢႆးပိူင်ပိၼ်ႇၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈသူၼ်လႄႈ ဢမ်ႇပိၼ်ႇၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈတႆး ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇ တူၼ်းသဵင်တႆးမႃး။ ဝၢၼ်ႈတႆး ပၢင်ႇဢူး မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈ ၾႃႉ(ၽႃႉ)ၽႃႇ မၢၼ်ႊပိၼ်သႂ်ႇ “မိုးကြိုးပစ်”၊ ဝၢၼ်ႈထၢင်ၽဝ်ဢုတ်ႇ မၢၼ်ႊပိၼ်သႂ်ႇ “အုတ်ဖို”၊ ဝၢၼ်ႈ ၼွင်ၼဝ်ႈ မၢၼ်ႊပိၼ်ႇသႂ်ႇ “အင်းပုပ်”၊ ဝၢၼ်ႈၵွင်းၼိဝ်ႉ မၢၼ်ႊပိၼ်ႇသႂ်ႇ “လက်ပံကုန်း”၊ ဝၢၼ်ႈတၢင်းၸၢင်ႉ မၢၼ်ႊပိၼ်ႇသႂ်ႇ “ဆင်လမ်း”၊ ဝၢၼ်ႈသဝ်သၵ်း မၢၼ်ႊပိၼ်ႇသႂ်ႇ “ကျွန်းတိုင်”၊ ဝၢၼ်ႈလွႆၼုမ်ႇ မၢၼ်ႊပိၼ်ႇသႂ်ႇ “တောင်ပျို”၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ မၢၼ်ႊပိၼ်ႇသႂ်ႇ “ဆင်ဖြူအင်း”လႂ် မီႈတင်းၼမ်။ ပေႃးၵူၺ်း လူတူၺ်းၼိူဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ၸေႈ လႄႈ ပၢႆႉဝၢၼ်ႈၸိုင် မိုးကြိုးပစ်၊ အုတ်ဖို၊ အင်းပုပ်၊ လက်ပံကုန်း၊ ဆင်လမ်း၊ ကျွန်းတိုင်၊ တောင်ပျို၊ ဆင်ဖြူအင်း ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ လိၵ်ႈ မၢၼ်ႊ မူတ်းလႄႈ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ် ၵွၺ်းတေထၢင်ႇပဵၼ် ဝၢၼ်ႈမၢၼ်ႊ လုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ၊ ၽႂ်တေႁူႉလႆႈ ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးတင်ႈသဵင်ႈလႃႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ပေႃးတႆးႁဝ်းဝႆႉမဝ်မဝ်သေသမ်ႉယိူင်ႈႁွင်ႉ ၸွမ်း ပိူၼ်ႈတႅမ်ႈၽၢႆႇမၢၼ်ႊၸိုင် ႁိုင်ယၢဝ်းၶၢဝ်းယိုၼ်း မႃးတေပဵၼ်တီႈယိပ်းတီႈၵမ်ပိူၼ်ႈ၊ တေပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ၶိူင်ႈပိုင်ႈၵမ်ႉယၼ် ပိုၼ်းပိူၼ်ႈၵႂုႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈတႆး တေပဵၼ် ဝၢၼ်ႈပိူၼ်ႈ၊ ၶွင်တႆး တေပဵၼ် ၶွင် ပိူၼ်ႈၵႂုႇမူတ်းယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉလိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ်မဟာသောဘိတာရာမကျောင်းတိုက်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ”ကောဇာဒီဃ၊ ထောင့် နှစ်ရာမှ စွန်းထတဆယ် နှစ်ခုကယ်၌ တိုင်းဝယ်ဌာန ကမ္ဗောဇတွင် ဒေသတစိတ် စိုးမိုးကြိတ်သည် ဂုဏ်ဟိတ်တောက်ထိန် မဟာဟိန်ဟု မနိန်စင်ဖြူ မောင်ခန်းဦးနှင့် အတူမယွင်း သူကြီးမင်းတည့် သတင်းပြန့်မွှေး မောင်မောင်ဒွေးတိ့ု စုဝေးတိုင်ပင် ပြင်ဦးလွင်ဟု မည်တွင်မှည့်ဆောင် ရွာတည် ထောင်၍” ၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ၽူႈ တႅမ်ႈပိုၼ်းမၢၼ်ႊၶဝ် ၵမ်ႈၼမ် ဢိင်ဢဝ်လိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ်ၼႆႉႁဵတ်းလၵ်း ထၢၼ်သေ လၢမ်းလိမ်းတႅမ်ႈဝႃ။
“ဢွၼ်ၼႃႈ ပီႊၵေႃးၸႃႇ 1212(AD 1850)ၼီႈၼၼ်ႉ ပၢင်ႇဢူးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ယင်ႈပႆႇမီႈ ၸိုဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ပုဂံမင်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း အမရပူရ ၼၼ်ႉ ၽူႈႁၢမ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ ၸိုဝ်ႈ “မောင်မောင်ဒွေး”ၼၼ်ႉ လတ်းထိူၼ်ႇလတ်းၶိူဝ်းသေ ႁႃႈဝၼ်း ၸင်ႇၶိုၼ်ႈလွႆမႃးၽႅဝ် တီႈ ပၢင်ႇဢူး မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ၊ လႆႈႁၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ တင်ႈယူႇတီႈၵၢင်ထိူၼ်ႇလူင်လႄႈ မၼ်းထၢမ်ၵႄႇဝၢၼ်ႈတႆး ၵေႃႉၸိုဝ်ႈ ၶမ်းဢူးၼၼ်ႉ လွင်ႈဝၢၼ်ႈသူၼ်ယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉဝၢၼ်ႈတႆးၼႆႉ ပႆႇမီးၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၵွၼ်ႇ ၼႆလႄႈ မွင်ႇမွင်ႇတူၺ်း ၸင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈတႆးၼႆႉႁိတ်ႈႁွင်ႉပဵၼ် “ပြင်ဦးလွင်” ဝႃႈၼႆ။
မူႇဝၢၼ်ႈ တီႈ ၵူၼ်းႁဝ်းယူႇသဝ်းၼႆ ယႂ်ႇလဵၵ်ႉဢမ်ႇဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၸွၵ်ႉထိူၼ်ႇၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းမီး ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၽႂ်မၼ်းဝႆႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈတႆးဢၼ်မွင်ႇမွင်ႇတူၺ်း ႁၼ်တင်ႈယူႇတီႁူဝ်ပၢင်ႇ မီးလူၺ်ႈ ၵႄႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၼႆ တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈလႃးလႃး။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ပၢင်ႇဢူးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၵေႃႈ ၼႄဝႆႉယူႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ဗဒုံမင်း(ဘိုးတော်ဘုရားAD 1782-1819)ၼၼ်ႉ ပေႃးႁၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈပူင်မၼ်းၸဝ်ႈၽိုၼ်ၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈပီႊ”သက္ကရာဇ် ၁၁၄၉ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁၃)ရက်၊ နာခံပြော့ကြီးအမိန့ေ် တာ်” ၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈတႆး “ပြင်ဦး” (ႁူဝ်ပၢင်)ဝႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈပူင်ၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်ႈထၢၼ်ၼႄၸႅင်ႈဝႃႈ ဢွၼ်ၼႃႈ ၶုၼ် မၢၼ်ႊ ဗဒုံမင်း ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁီႈၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈတႆးႁူဝ်ပၢင်ႇ ပေႃးမီး ဝႆႉၸဵမ်ၸဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁိၼ် ဝတ်ႉမႁႃႇသေႃးပိတႃႇရႃႇမ တႅမ်ႈဝႃႈ – မိူဝ်ႈပီႊၵေႃးၸႃႇ 1212(AD 1850) ၼီႈ ပၢင်ႇဢူး မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၸင်ႇတႄႇတင်ႈ လႄႈ ႁိၵ်ႈ “ပြင်ဦးလွင်ႈ” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်မႅၼ်ႈ။ ဢဝ်ႁဵတ်းငဝ်ႈ ႁၢၵ်ႈသၢၵ်ႈပိုၼ်ႉဢမ်ႇလၢႆႈ။ ႁူဝ်ပၢင်ႇ ၸင်ႇပဵၼ်ၸိုဝ်ႈပိုၼ်ႉငဝ်ႈပၢင်ႇဢူး မိူဝ်ႈ လဵဝ်ၼႆႉဢေႃႈ။
ဢိင်းၵလဵတ်ႈ သိမ်းပၢင်ႇဢူး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပီႊၶရိတ်ႉ1885 ၼီႊ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇလႆႈ 19 ဝၼ်း၊ ဢိင်ႈၵလဵတ်ႈၶဝ် တိၺွပ်းဢဝ် ၶုၼ် ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်း (ၸိုဝ်ႈ သီပေါမင်း)ၼၼ်ႉၵႂုႇ။ 1.1.1886 ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢွၵ်ႇၶေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ဝႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႊတင်းသဵင်ႈ ပဵၼ်တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈ ၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉ ဝဵင်းသိူဝ် ၸဝ်ႈဢွင်ႇမႅတ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈလႄႈ ဢွၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ယူႇတီႈမိူင်းတႆးၽၢႆႇႁွင်ႇဝၼ်း တူၵ်း(မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်မိူင်းၶၢင် လႄႈ တိူင်ႈၸေႊၵႅင်း)ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇသူႈ ဢိင်ႈၵလဵတ်ႈ။ ဝၢႆး လင်မႃး လုၵ်ႈၸဝ်ႈလၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ၸင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸွမ်း။ မြင်စိုင်းမင်းသား(လုၵ်ႈမင်းတုန်းမင်း) ဢွၼ်တင်းၵူၼ်းမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၶဝ်ႈၼႂ်းလႅၼ်ႊ လိၼ်ပၢင်ဢူး မႃးသေႃႉတဵတ်ႇယူႇတီဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ၶေႃလူင် (ဇီးပင်ကြီးရွာ) သေ သူၼ်းတုမ်ၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈတေႃႇသူႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ႁူဝ်ပီ 1886 ၼီႈ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သိမ်းလႆႈ ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၶေႃလူင်။ မင်းသႃးမိၼ်ႇၸၢႆး လႆႈပၢႆႈၵႂုႈယူႇၽၢႆႁိၼ် (ကျောက်ဆည်)။
1886 ၼီႊ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သိမ်းလႆႈ ပၢင်ဢူး။ ပၵ်းတပ်ႉယူႇတီႈ လိၼ် ဝတ်ႉမႁႃႇသေႃးပိတႃႇရႃႇမ။ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ပဵၼ် ၵႃႇၼိူဝ်ႇမေႇ (Col.H.O.May)။ ၼွၵ်ႈသေတပ်ႉသိုၵ်း လုမ်းၽၢႆႇၶိုင်ပွင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တင်ႈယူႇၼႂ်းဝတ်ႉၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ(မိူဝ်ႈ ၵွၼ်ႇ လိၼ်ဝတ်ႉၵႂၢင်ႈ တိူဝ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉဢေႃႈ)။ ၵူၼ်းလူင်ၸိုဝ်ႈ Sir H. Thirkelwite ဢိၵ်ႇ Sir Harvey Adamson ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵႂၢမ်းဝတ်ႉ ပဵၼ် ဥုးဒဿန။ မၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းလူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈသၢမ်ၵေႃႉ ၼႆႉ မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်တေႉတေႉ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သိမ်းလႆႈ ပၢင်ႇဢူးသေတႃႉၼႂ်းၵႄႈ 1886-1890 ၼီႈၼႆႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း။ မၢင်းသႃးၶျွင်းၶႂုႉ( ချောင်းခွမင်းသား စောရန်ပိုင်၊ လုၵ်ႈမက္ခရာမင်း သား) ဢိၵ်ႇ ၵူၼ်းႁပ်ႉၸိုဝ်ႈ “စကြာမင်းသား” ၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢွၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈၼႂ်းလႅၼ်ႊလိၼ်ပၢင်ႇဢူးမႃး ႁွမ်းၵွင်ႁၢမ်ၵဝ်ႇႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ ၵေႃႉၸိုဝ်ႈ ဢူးၸၢၼ်ၽိဝ်ႇ လႄႈ ပူဝ်ႇၹေႃး ၼၼ်ႉသေ တေႃႇ သူႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉသၢၵ်ႉတေႉတေႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၸင်ႇၺွပ်းလႆႈ “စကြာမင်းသား” သေ ၶႃႈတၢႆပႅတ်ႈ ။ မၢင်းသႃးၶျွင်းၶႂုႉ ၸေႃးယၢၼ်ႇပႅင်ႇ သမ်ႉလႆႈပၢႆႊၵႂုႇတၢင်းမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။
ၼင်ႇႁိုဝ် ပၢင်ႇဢူး တေၼိမ်သဝ်းသႃႇယႃႇမႃးၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၸင်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်း ပၢင်ႇဢူး ၵေႃႉၸိုဝ်ႈ ဦးသာလှိုင် (ပဵၼ်ၵွင်ႁၢမ်ၵဝ်ႇ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ)လႄႈ ဢူးၸၢၼ်ႇသူၺ်ႇ ၶုသွင်ၵေႃႉ ႁဵတ်းၵႄႇ လူင်ပၢင်ႇဢူးသေ ၸွႆႈၵၢၼ်ၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်။ သမ်ႉယူႇတီႈဝၢၼ်ႈဝငႇ် ဝိူငႈ် (၀က်ဝံ)၊ ဝၢၼ်ႈၵွင်းသပေႇ၊ ဝၢၼ်ႈသဝ်လမ် လႄႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးလိၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ တင်ႈလုမ်းတမ်ႇလူတ်ႇ(ပလိၵ်ႈ)ၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ လုမ်း၊ လုမ်းလူင်သမ်ႉ တင်ႈတီႈ ပၢင်ႇဢူး။ ၵူၼ်းလူင်တမ်ႇလူတ်ႇ ၵေႃႉႁႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ၶမ်းႁိူင်း(ပဵၼ်တႆး တွင်ႇ ဢူႇ(တူင်ႈဢူႇ)။ ၸုမ်းတမ်ႇလူတ်ႇၶဝ် ႁွမ်းဢိင်ႈၵလဵတ်ႈသေ လိုပ်ႈတိုၵ်းတိၺွပ်းၵူၼ်းလုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉလႄႈ ၽူႈလၵ်ႉၵူၼ်းၸူၼ်ၶဝ် ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း။ ဝၢႆးလင် 1890 ၼီႊ ပၢင်ႇဢူးၸင်ႇယဵၼ်ၼိမ် မႃးလွႆးလွႆး။
သၢင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇသၢင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇႁိၵ်ႈမေႇမဵဝ်ႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႊ ပဵၼ်မိူင်းၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ မူႇပိူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ဝႆႉ ၶုၼ်ၸွမ်ဢုပ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉသၢမ်တွၼ်ႈ။ (1) 1886-1896 ၼီႊ ပဵၼ်ၶုၼ်လူင် ၶွမ်ႇမသျိၼ်ႇ ၼႃႇ (Chief Commissioner) ဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ (2) ဢွၼ်ၼႃႈ 1993 ၼီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ၵႅမ်ၸဝ်ႈၸွမ် ၸိုင်ႈ (Lieutenant Governor) ဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ (3) တႄႇ 1923 ၼီႈ ပၢၼ်သိူဝ်ႊ သပႅၼ်ႇသႃႇႁႃႇၵုတ်ႈ ပၢတ်ႈထလႃႇ (Sir Spencer Hartcaurt Butler) မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ (Governor) ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢေႃႈ။
1896 ၼီႈ လိူၼ်ၸုၼ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ် ၶုၼ်လူင်ဢုပ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊ (Chief Commissioner) ၸိုဝ်ႈ မိတ်ႊသထိူဝ်ႊ တီႊဢႅမ်ႊ သမိတ်ႉတၼ်ႇ (Mr.D.M Smeaton, S.C.S) လႄႈ ဢိၼ်ႇၵိၼ်ႇၼီႇယႃႇ လူင်ပုၼ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ ၸိုဝ်ႈမိတ်ႊသထိူဝ်ႊ ႁွႆးၽွၵ်ႉသ်ႉ (Mr. Hoy Fox, A.R., B.A. chief Engg.) ဢိၵ်ႇၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ၼမ်လၢႆ လုၵ်ႉဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈလွႆမႃးၽႅဝ်တီႈ ပၢင်ႇဢူး။ လႆႈႁၼ် ပၢင်ႇဢူး လွႆၸမ်ႉၼမ်ႉသွမ်ႇ၊ ရႃႇသီယဵၼ်ၵတ်း၊ တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇလႄႈ မွၵ်ႇထိူၼ်ႇမွၵ်ႇၶိူဝ်း ၵီႊၸွတ်ႇသွတ်ႇ သၢၼ်ဝႆႉၵူႊတီႈ။ ၼႂ်းလူင်ႊမႆႉပႃႇထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ မွၵ်ႇၼႆး(သႅၼ်ႊၶဝ်း)ဢိူမ်ႈယွင်ႊယွင်ႊ၊ လႆႈငိၼ်းသဵင် ၼူၵ်ႉသဵင်ၼူႁွင်ႉ ၸိတ်ႉၸိတ်ႉၸွတ်ႉၸွတ်ႉ၊ လူမ်းပဝ်ႇ(ထွင်) မႃး ယဵၼ်သွႆႇသွႆႇ ပႃးလေႃးဢၢႆႊမႆႉဢၢႆႊမွၵ်ႇ ပိဝ်ၶဝ်ႈၶူးလင်မႃးႁွမ် ၸႂ်သႃႇဝႆႉ။ ၼမ်ႉလွႆၾိင်ႈၾႃႉ လႄႈ တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ တီႈၼႆႉၵႅၼ်ႇမိူၼ် မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းတေႉတေႉ။ ၶုၼ်လူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ပႆဢႅဝ်ႇလႄႇတူၺ်းၼႂ်းၵၢင်ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်မိူၼ် သူၼ်ဢူးယိၼ်ႇသၽႃႇဝ သူၺ်ငၢမ်းလူင်ၼႆႉ ၸူမ်းဢၢမ်းၸၼ်ၸႂ်လူင်လၢင်။ ပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇၼွၼ်းၾၼ်ၶိုၼ်းမိူဝ်းၽႅဝ်တီႈဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်ၶဝ် တၢင်းဢိင်ႇၵလၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတိတ်း ၸႂ်ၼႃႇလႄႈ ၶုၼ်လူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းမၵ်းမၼ်ႈ ပၢင်ႇဢူး ပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈတူဝ်ၸႂ် ၼိူဝ်လွႆ (Hill Station) လႄႈ တီႈၶၢမ်ႇၸေးၸိမ်ႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ တႃႇၸၢဝ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵမ်းလဵဝ် ယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ် ဝဵင်းႁၢင်ႊလီၶိုတ်းၵၢပ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇၼီႇယႃႇလူင် ႁွႆးၽွၵ်ႉသ်ႉ ဝူၼ်ႉ ၸၼ်ႁၢင်ႊၽၢင်ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းမႂ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉသေ လႅၵ်ႇ မႅင်ႇလွၵ်းလိၼ်လွၵ်းႁိူၼ်း၊ သူၼ်မွၵ်ႇ၊ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ၶႂၢင်ႇဝၢၼ်ႈၶႂၢင်ႇဝဵင်း၊ ၽၼ်းမႆႉတီႇထိူၼ်ႇ၊ ထူမ်လိၼ်၊ ၶုတ်းႁွင်ႊၼမ်ႉ၊ ႁဵတ်းတၢင်းသိူဝ်ႇႁိၼ်သိူဝ်ႇသၢႆး၊ ႁွင်ႉၵူၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈ ၸၢင်ႊမႆႉၶႄႇ ၶဝ် ၸိူဝ်းလၢႆးမိုဝ်းၶႅမ်ႉၼၼ်ႉ မႃးႁဵတ်းႁိူၼ်း ႁႂ်ႈယဝ်ႉၽႂ်းၽႂ်း။ ယူႇၼႂ်းၵၢင် 1896-1900 ၼီႈၼႆႉ ႁိူၼ်း မႂ်ႇဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼမ်တေႉတေႉ။ ပဵၼ်ႁိူၼ်းႁၢင်ႊလီၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ၊ လင်ယႂ်ႇဝၢင်းၵႂၢင်ႈ၊ ၽုၵ်ႇဝႆႉပၢင်ႇယိူဝ်ႈၶဵဝ်ဢွၼ်ႇ လႄႈ တူၼ်ႈမႆႉမွၵ်ႇၵူႊႁိူၼ်းဢေႃႈ။
ပုၼ်ႈတႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၶဝ် ၵျေႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းသႃႇၼၼ်ႉ သမ်ႉႁဵတ်းပၢင်ႇပေႃႉၵွပ်ႉ (Golf ) 18 ႁူး တီႈၼိုင်ႈ၊ ပၢင်ႇပူဝ်ႇလူဝ်ႇ (Polo) တီႈၼိုင်ႈ လႄႈ ၵလၢပ်ႉ (Club) လင်ၼိုင်ႈ။ ၼွၵ်ႈသေၼႆႉ တႃႇၶီႇမႃႉ လႅၼ်ႈဢဵၼ်ႈၸွမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ သမ်ႉႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလတ်းၽႃႇပႃႇမႆႉသေ ပၼ်ႇႁွပ်ႈဝဵင်းဝႆႉ သဵၼ်ႈ ၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ (မြို့ပတ်လမ်း မိူဝ်ႈလဵဝ်)။
ပိူဝ်ႈတႃႇ ၶုၼ်ဢိင်ႈၵလဵတ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းထၢမ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵူႊတီႈတီႈၼၼ်ႉ မႃးလိုဝ်ႈသဝ်း ၼႆႉ သမ်ႉႁဵတ်းပၼ်ႁိူၼ်းလိုဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဝ်း လႄႈ ႁူင်းႁႅမ်းၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ ၼမ်လၢႆ။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ မီး Canda Craig (မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁွင်ႉ သီရိမြိုင်ဟိုတယ်)၊ Craddock Court (မိူဝ်ႈ လဵဝ်ႁွင်ႉ နန်းမြိုင်ဟို တယ်)၊ Guard House (မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁွင်ႉ သီရိမင်္ဂလာဟိုတယ်)၊ Forest Lodge (မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁွင်ႉဂန္ဓမာ ဟိုတယ်)၊ Pine lodge (မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁွင်ႉထင်းရှုးမြိုင်) ၸိူဝ်းၼႆႉဢေႃႈ။
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ယွၼ်ႉႁိမ်းႁွမ်းပၢင်ႇဢူး ပဵၼ်ထိူၼ်ႇလူင်လွမ်ႉဝႆႉလႄႈ တူဝ်ထိူၼ်ႇတူဝ်ၶိူဝ်းၼမ်တေႉ တေႉ။ ထိုင်ၵၢပ်ႈဢိင်ႈၵလဵတ်ႈမႃႈယဝ်ႉ ယင်းၵႆႉမီႈတူဝ်ထိူၼ်ႇလူင် ၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမႃးၵွၼ်ႇ။ 1899 ၼီႈ မႅၼ်ႈၽွင်းမိူဝ်ႈဢဵင်ႈၵလဵတ်ႈၶဝ် တိုၵ်ႉသၢင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ မီႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၼၢင်းယိင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈပႅတ်ႈဢႄးလိသ်ႉ (Beth Ellis) ၼၼ်ႉ မႃးၽႅဝ်တီႈပၢင်ႇဢူး။ မၼ်းယူႇၼႂ်းပပ်ႉ “ၼၢင်း ယိင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁၼ်ႁႅၵ်ႈၼိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႊ” (An English girl’s First Impression of Burma) ၼၼ်ႉဝႃႈ – ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းမၼ်းၼၢင်းယူႇသဝ်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ မီႈၶမ်ႈၼိုင်ႈ သိူဝ်မႃးၶူပ်းမႃႉႁိမ်းႁိူၼ်း ၶဝ် တၢႆသွင်တူဝ်။ သမ်ႉထႅင်ႈၶမ်ႈၼိုင်ႈ မီးသိူဝ်ၸုမ်ႈလမ်တူဝ်ၼိုင်ႈ မႃးလွမ်ပၼ်ႇႁိမ်းၵလၢပ်ႉ (Club) သေ ၶူပ်းဢဝ်ၵႂုႇ မုဢွၼ်ႇဢၼ်ပိူၼ်ႈလဵင်ႉၼၼ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈ။ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၵေႃႈ ၵႆႉမီးသိူဝ်ၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈ မႃး ႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ပေႃးလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၽႂ်ယိုဝ်းလႆႈသိူဝ် တေပၼ်သူး ဝႃႈၼႆဢေႃႈ။
1900 ၼီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းႁေႃႁိူၼ်းၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ လူင်လင်ၼိုင်ႈတႃႇၵႅမ်ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ (Lieutenant Governor)။ တၢင်းၵႂင်ႈဝၢင်းသူၼ်ႁေႃၼႆႉ လႄႈ တင်းဝၢင်းႁေႃၶမ်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ ပေႃးၶႂ်ႈ ငၢမ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ (ဢွင်ႈၵဝ်ႇမီးတီႈ ပၢင်ႇလၵ်းၵွၼ်းၶေႃၵဝ်ႇၼၼ်ႉလတ်းၶဝ်ႈၵႂုႇ)။ ႁေႃလူင်လင်ၼႆႉ ၸၼ်ႉတႂ်ႈမီးႁွင်ႈလူင်ႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ၊ ႁွင်ႈလူင်ၵိၼ်ၶဝ်ႈ၊ ၶဵင်ႇလူင်တဵၼ်ႈလမ်း(ၵႃႈဝႅၼ်)၊ ႁွင်ႈပေႃႉမၢၵ်ႇၶူၼ်ၵႆႇ လႄႈ ထၢင်လူၺ်(လွႆး)ၼမ်ႉၸႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ၸၼ်ႉၼိူဝ်သမ်ႉမီးႁွင်ႈယႂ်ႇလဵၵ်ႉ(30)ပၢႆၵွၼ်ႇ။ ပဵၼ်ႁေႃၶိုၵ်ႉ ၶမ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းပၢင်ႇဢူးၵၢပ်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ဝၢႆးလင်မႃး တႃႇၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်း ႁိူၼ်းမၼ်းယူႇၶေႃၶေႃၼၼ်ႉ သမ်ႉယူႇတီႈၼိူဝ်ၵွင်းလွႆဢွၼ်ႇၸမ်ၼွင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁိၼ်းၶိုၵ်ႉၶမ်ႇထႅင်ႈ လင်ၼိုင်ႈ ႁိၵ်ႈ “လိၼ်ႇၵလူႇတိင်ႇ” (Lincluding) ၼႆဢေႃႈ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၽွင်းလူင်ၶဝ် မႃးၼင်ႈလုမ်း လႄႈ ၸိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉတီႈပၢင်ႇဢူးတႃႇသေႇ။
1942 ၼီႈ လိူၼ်ၵျႅၼ်ႇၼႂုႇရီႇ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ(ဢိင်းၵလဵတ်ႈ)လုၵ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ၶၢႆႉမႃးတီႈပၢင်ႇဢူး။ လုမ်းလူင်ပၢင်ႇဢူးမိူဝ်ႈလဵဝ်ႈၼႆႉပဵၼ်လုမ်းၽွင်းၼႂ်ႈ (Secretariat) မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်း ၼႃႇ ပၢင်ႇဢူးတၼ်းပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈမိူင်း လႆႈမွၵ်ႈႁႃႈလိူၼ်ၵွၺ်း။ ၼႂ်းပီႊၼၼ်ႉ လိူၼ်မေႇ၊ ၵျုႇပၢၼ်ႇၶဝ် ပေႃးသိမ်းလႆႈပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ။ ႁေႃလူင်ၶိုၵ်ႉၶမ်ႇဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်လင်ၼႆႉၵေႃႈယူႇၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ သွင်ၼႆႉ ၺႃးၾႆးမႆႈပႅတ်ႈမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ႁိူၼ်းၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ Lincluding ၼၼ်ႉ တႄႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။ ႁွင်ႉ “သမ္မတအိမ်တော်” ႁိုဝ် “ဧည့်ဂေဟာ အမှတ်(၁)” ၼႆဢေႃႈ။
ယွၼ်ႉၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၵႃႇၼိူဝ်ႇမေႇ တိုၵ်ႉသိမ်းလႆႈပၢင်ႇဢူးၵေႃႈပိူင်ႈၵၼ်၊ လုၵ်ႉတီႈသိမ်းလႆႈ ပၢင်ႇဢူး တေႃႇသၢင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇပေႃးယဝ်ႉ ၵၢၼ်သိုၵ်းၼႂ်းလႅၼ်ႊလိၼ်ပၢင်ဢူးၼႆႉတင်ႈသဵင်ႈ ပဵၼ်ၵႃႇၼိူဝ်ႇ မေႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ မၼ်းသမ်ႉၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းၶပ်ႉၶိုင်ၵေႃႇသၢင်ႈပၢင်ဢူး ႁႂ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းၶိုတ်းၵၢပ်ႈမႃးၵေႃႈ ပိူင် ၼိုင်ႈ၊ ႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ယွင်ႈၵုင်မုၼ်ႇၵႃႇၼိုဝ်ႇမေႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ တႄႇ 1897 ၼီႈမႃး ဝၢၼ်ႈတႆးႁူဝ်ပၢင်ႇ ဢၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ပြင်ဦး” လႄႈ “ပြင်ဦးလွင်” ၼၼ်ႉ ဢိင်ႈၵလဵတ်ႈၶဝ်သမ်ႉႁွင်ႉ(မေမြို့)
မိူဝ်ႈပီ 1886 ၼၼ်ႉ ဢိင်ယွၼ်.လူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသိူၵ်းလူင် မေႇ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈတပ်ႉပႆလိၼ်ပင်းၵလႃးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ မေႇမျူဝ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တွၵ်ႇတႃႇပမေႃႇ ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလုၵ်ႉဢဝ် မေႇမျူဝ်ႉသေ လၢႆႈပဵၼ် ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇသေ ၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶိုၼ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶိုၼ်းႁွင်ႉ မေႇမျူဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမႃး ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉ ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ႁၢင်ႈလီ ၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇဢုတုဝဵင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်သႃႇယႃႇလီ။ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈလွင်ႈမႆႈသေ မႃးဢွၼ်ၵၼ် လိုဝ်ႈသဝ်းတီႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၶုၼ်ပွင်မိူင်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈမႃးယူႇ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး (ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးဝႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတီႈဢၼ် ၵူၼ်းၵႃႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ - မိူင်းတႆး - မိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်မႃးတုမ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ တီႈပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ၵူၺ်းမီး 5 ဝၼ်းၼိုင်ႈၵၢတ်ႇၵူၺ်း။
ပၢင်ဢူး ပဵၼ်ဝဵင်းသိုၵ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1904 ၼီႈ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၸိုဝ်ႈ လွတ်ႉ(ထ်) ၵိတ်ႈၶျုႇၼႃႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢိၼ်ႇ တိယ မႃးထိုင် ပၢင်ဢူး။ လႆႈႁၼ်ဝဵင်းမႂ်ႇ ၵတ်းယဵၼ်သႃႇယႃႇလႄႈပူင် ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ လႄႈတင်းတပ်ႉသိုၵ်းၵလႃးၶဝ် ၸိူဝ်းပၵ်းယူႇ ၼႂ်းဝၢင်းႁေႃၶမ်းဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶၢႆႉမႃး ပၢင်ႇဢူး။ ဝၢႆးလင်သမ်ႉ ပူင်ႊၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းလူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢၼ်ပၵ်ႈယူတီႈမၢၼ်ႈ မေႃႇ(မေႃႈ)ဢၼ်ၸမ်ၶွပ်ႇလႅၼ်ႊၶႄႇၼၼ်ႉ ၶၢႆႉမႃးပၢင်ဢူးထႅင်ႈ။
ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢဝ်လိၼ်ပၢင်ဢူး မႅင်ႇပဵၼ်သွင်တွၼ်ႈ။ တွၼ်ႈၼိုင်ႈပဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်းပိူင်ႇ။ ထႅင်ႈတွၼ်ႈၼိုင်ႈသမ်ႉ ပဵၼ်မိဝ်ႇၼီႇသပႄႇပိူင်ႇ ။ ၼႂ်းတွၼ်ႈလိၼ်သိုၵ်းပိူင်ႇၼၼ်ႉ ပႃးၸဵမ်တီႈလိၼ် ဢၼ်ၼႃႈၵႂၢင်ႈမီး 2.5 လၵ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈၼၼ်ႉ သွင်တီႈၶေႃၶေႃၵွၼ်ႇ။ တီႈၼိုင်ႈ ပၼ်တႃႇသိုၵ်းၵလႃး (indian infantry cantonment) ၶဝ်၊ ဝၢႆးလင်မႃး တပ်ႉၵေႃႇရၶႃး၊ တပ်ႉၶျၢင်း လႄႈ တပ်ႉၶၢင် ၸိူဝ်း ၼႆႉ ဝႆႉတီႈၼႆႉမူတ်းယဝ်ႉ(ဢွင်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်တီႈလိၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းသိုၵ်း D.S.A မိူဝ်ႈလဵဝ်)။ ထႅင်ႈတီႈၼိုင်ႈ သမ်ႉ ပၼ်တႃႇတပ်ႉသိုၵ်းၸၢဝ်းဢိင်းၵဵတ်ႈ ၶဝ် (British infantry cantonment)၊ ဢွင်ႈၵဝ်ႇ မီးယွမ်ႇ ႁူင်းယုသိုၵ်း လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းလူင်ငဝ်ႈငုၼ်း ဢၼ်ဢုပ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊ (Burma Headquarters) ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ၶၢႆႉမႃးတင်ႈတီႈပၢင်ဢူး။ ၸွမ်သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ဢုပ်ႉသိုၵ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈၶၢႆႉမႃးယူႇ ပၢင်ဢူး။ တႄႇ 1904 ၼီႈမႃး ႁူင်းယုသိုၵ်း၊ လုမ်းသိုၵ်းၵူႊလွင်ႈꧦ လႄႈ တိူၵ်ႈႁိူၼ်း ၽၢႆႇသိုၵ်းၶဝ် ၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းသိုၵ်းၽႅဝ်ပၢင်ႇဢူး ၶႂ်ႈၼမ်လိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢေႃႈ။
မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်၊ ဝၢႆးလင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ထွႆပၢႆႊၶဝ်ႈၵႂုႇမိူင်းၵလႃးယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1942 ၼီႈ လိူၼ်မေႇ သိုၵ်းၵျုႇပၢၼ်ႇၶိုၼ်းသိမ်ႈပၢင်ဢူး။ တပ်ႉၵွင် 15 ၵျုႇပၢၼ်ႇၶဝ် တင်ႈလုမ်းငဝ်ႈငုၼ်းဝႆႉ တီႈပၢင်ဢူး။ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၶဝ်ၸိုဝ်ႈ “မီႇတႃႇၵူႇၶျီႇ”။ ၵၢပ်ႈၵျုႇပၢၼ်ႇၼႆႉ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ Dr.ပမေႃႇ( ဒေါက်တာဘမော်)ၶဝ်မိူဝ်ႈ 8.9.1944 ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမေႇမဵဝ်ႉပဵၼ်ၶိုၼ်း “ပြင်ဦးလွင်ႈ” ။
1945 ၼီႈ ၵျုႇပၢၼ်ႇၶဝ် သုမ်းသိုၵ်း ဝၢင်းၶိူင်ႈ၊ သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၵေႃႈယဝ်ႉ။ လိူၼ်မေႇ လႆႈ (19) ဝၼ်း၊ သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတႈ် တပ်ႉၵွင် (19) ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ်ပၢင်ႇဢူး ဢၼ်တူၵ်းဝႆႉၼႂ်းမိုဝ်း ၵျုႇပၢၼ်ႇသေ ပၵ်းတပ်ႉယူႇမိူၼ်ၵဝ်ႇ။ သမ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပြင်ဦးလွင် ပႅတ်ႈ၊ ၶိုၼ်းႁွင်ႉ “မေႇမဵဝ်ႉ”။
ထိုင်ၵၢပ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႊၼင်ႈမိူင်းမႃး 17.11.1989 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႊ သမ်ႉလၢႆႊပႅတ်ႈမေႇ မဵဝ်ႉ ၶိုၼ်းႁႂ်ႈႁွင်ႉ ပြင်ဦးလွင် ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။ တႄႇ 1904 ၼီႈမႃး ၵၢပ်ႈလႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ ပၢင်ဢူး ပဵၼ် ဝဵင်းလမ်ႇလွငႈ် ၶိုၵ်ႉယႂ်ႇၽၢႆႇသိုၵ်းၶဝ်တေႉတေႉယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်း တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးမႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈလိူဝ်ႇ-လႃႈသဵဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၸၢင်ႇၶီႇလူတ်ႉလဵၼ်းၵႂႃႇလႆႈယူႇ။ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၵႂႃႇ ပၢင်ႇဢူးၼႆ ပေႃႈဝႃႈဢဝ်လူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇ ႁိုင် 2 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းတၢင်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၵူတ်ႉသၢမ်ၸၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈဝႃႈ ၶီႇလူတ်ႉလဵၼ်းၵႂႃႇတႄႉ တေလႆႈထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းတိူဝ်းႁိုင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်ၼႆ လူတ်ႉလဵၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁေႃႈလႆႈၽႂ်းၽႂ်းသေ တႃႇၶိုၼ်ႈလွႆလူင်းလွႆၼႆႉ ၵူၺ်းႁေႃႈလႆႈၵႂႃႇ မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၵူၺ်း။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉ
1987 ၼီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တႄႇႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉၾႆး လုၵ်ႉဝဵင်းလိူဝ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၽႅဝ်ပၢင်ဢူး။ 1.4.1900 ၊ တၢင်းလူတ်ႉၾႆး ပၢင်ဢူး-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၽွၵ်ႈယဝ်ႉ။ မီးလူတ်ႉၾႆး ၶိုၼ်ႈလူင်းၵူႊဝၼ်း။ 20.5. 1900 ၊ သမ်ႉၽွၵ်ႈထႅင်ႈတၢင်းလူတ်ႉၾႆး ပၢင်ဢူး-ၼွင်ၶဵဝ်။ ဝၢႆးလင်မႃး ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် သိုပ်ႇႁဵတ်း တၢင်းလူတ်ႉၾႆး တေႃႇႁွတ်ႈၽႅဝ် လႃႈသဵဝ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉတူႈ။
ထိုင်မႃး 1938-39 ၼီႈ ၼႃႈသိုၵ်းလုမ်းၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယွၼ်ႉဢိင်းၵလဵတ််ႈၶဝ် လူဝ်ႇသူင်ႇၵွင်ႈ မျွၵ်ႈ(တင်ႈ)လႄႈ ၶူဝ်းၶွင် ၸွႆႈမိူင်းၶႄႇ(ၽိူၵ်ႇ)တႃႇတိုၵ်းၵျုႇပၢၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉဝဵင်းလိူဝ်ႇ မႄးတၢင်း ၵႃး တေႃႇၽႅဝ်ဝဵင်းဝၼ်းတဵင်ႈ(လႅင်ႊၶေႇ)။ တၢင်းၵႃးပၢင်ႇဢူးၵႂုႇဝဵင်းလိူဝ်ႇၵေႃႈၸင်ႇလီတိုဝ်းမႃးဝၢႆးလင် ၼၼ်ႉ ၸင်ႇသမ်ႉယူႇတီႈပၢင်ႇဢူး ႁဵတ်းပၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တီႈၼိုင်ႈ၊ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂုႇမႃးပၢင်ႇဢူး ၸင်ႇငၢႆႈတိူဝ်း မႃးဢေႃႈ။
ၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ၵတ်းလိူဝ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ 20 တီႇၵရီႇ တႃႇတၢင်းပီယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉယႃႇသီႇၾိင်ႈၾႃႉၵတ်းလႄႈ ၵူၼ်းယူႇတီႈၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇပေႃးလႆႈၸႂ်သေတႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈ ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် လႆႈၸႂ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈမူၼ်ႉမႄးႁႂ်ႈသႃႇယႃႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃး ယူႇလႆႈႁူမ်ႇတူမ်းၸွမ်း လွင်ႈၾိင်ႈၾႃႉၵတ်းၼႆ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီတႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇ ၵတ်းလီယဵၼ်လီလႄႈ ႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉၵေႃႈ တီႈမုင်ႈယဵမ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်သႃႇယႃႇဝႆႉတႄႉတႄႉ။ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်လႄႈ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်လီၸပ်းလီ။ ၸွမ်းၶၢင်ႈလွႆႈၸိူဝ်းၼႆႉ မီးသူၼ် ၵႃႇၽီႇ၊ သတေႃႇပႄႇရီႇ၊ မၢၵ်ႇၵဵင် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၽၵ်းၵၢတ်ႇလုင်း၊ ၽၵ်းၵၢတ်ႇမွၵ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၽုၵ်ႇသွမ်ၵႂႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ တူၼ်ႈမႆႉယူႇၵလိတ်ႉ၊ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ်တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူးယူႇ။ မွၵ်ႇၸိူင်းဢၼ် ၽူႈယိင်းလဵၵ်ႉယႂ်ႇ ၼုမ်ႇထဝ်ႈလႆႈၸႂ် မွၵ်ႇမေႇမျူဝ်ႉ၊ မွၵ်ႇတေႇလီႇယႃႇ၊ မွၵ်ႇၵၼ်တမႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်မွၵ်ႇ ဢၼ်ႁၢင်ႈၶိုင်ႈပၼ် ႁႂ်ႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး ႁၢင်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼွင်လူင် လႄႈ သူၼ်မွၵ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼွင်လူင် (ကန်တော်ကြီး) ပၢင်ဢူးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼွင်သၽႃႇဝႃႉ။ ပဵၼ်ၼွင်ဢၼ်ၸႂ်ႉႁႅင်းၵူၼ်း သေ ၶုတ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးၵွၺ်း။ လၢႆးၶုတ်းၼွင်ၸမ်း ၶုတ်းလိၼ်ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ ႁဵတ်းတေးၾၢႆ(သုင် 30 ထတ်း၊ ယၢဝ်း 600 ထတ်း)ႁေႉႁင်းၼမ်ႉၸိုမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇၼိုဝ်လႆလူင်းမႃႈၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၼွင် မႃး။ ၼႃႈၼမ်ႉၼွင်ၵႂၢင်ႈ 65 ဢေၵ။ ၵူၼ်းၶုတ်းၼွင်ႁႅၵ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းတူႇရၵီၶဝ် ဢၼ်ၺွပ်းလႆႈမႃး ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ဝၢႆးယဝ်ႉသိုၵ်း သမ်ႉႁႂ်ႈၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵူႊတီႈ တီႈၼၼ်ႉ မႃးၶုတ်းထႅင်ႈ။ ၼွင်လူင်ၼႆႉ တႄႇၶုတ်းမိူဝ်ႈပီႊ 1945 ၼီႈ၊ ယွၼ်ႉႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းယွင်ႈ ၵုင်ႇမုၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ (Governor) မိူင်းမၢၼ်ႊ သိူဝ်ႊ သပႅၼ်ႇသႃႇ ႁႃႇၵုတ်ႈပၢတ်ႈထလႃႇ လႄႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁွင်ႉ “ၼွင်ႁႃႇၵုတ်ႈ ပၢတ်ႈထလႃႇ” (Hart Court Butler Lake) ၼႆဢေႃႈ။ ၼွင်ဢွၼ်ႇ (ကန်တော်လေး) ပၢင်ႇဢူးၼႆႉ သမ်ႉၶုတ်းမိူဝ်ႈပီႊ 1962 ၼီႈ။ ႁဵတ်းၾၢႆႁင်ႈၼမ်ႉသေပဵၼ်မႃး ၼႃႈၼွင်ၵႂၢင်ႈ 200 ထတ်း၊ ယၢဝ်း 1600 ထတ်း။ သူၼ်မွၵ်ႇၼွင်လူင် (အမျိုးသားကန်တော်ကြီးဥယျာဉ်) ပၢင်ႇဢူးၼႆႉ သမ်ႉဢိင်ပိုင်ႈ ၼွင်လူင် ႁဵတ်းပိုၼ်ႉငဝ်ႈသေ မႄႇၶႂၢၵ်ႈၵႂၢင်ႈယႂ်ႇပဵၼ်မႃးလွႆးလွႆးဢေႃႈ။
ၼႃႈၵႂၢင်ႈသူၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ မီး 240 ဢေႇၵ (မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇၵႃးယဝ်ႉ)။ ၼႂ်းသူၼ်မွၵ်ႇၼႆႉႁဵတ်းလွၵ်းပိူင်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေ ၽုၵ်ႇ တူၼ်ႈမႆႉလူင်ဝႆႉ 4840 တူၼ်ႈ၊ မႆႉဢၼ်ၸိူဝ်ႉၾၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၵၼ် မီး 575 တူၼ်ႈ၊ ၸိူဝ်ႉမွၵ်ႇ ၸိူဝ်ႉ ယိူဝ်ႈၶဵဝ်ၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ မွၵ်ႇထိူၼ်ႇမွၵ်ႇၶိူဝ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႊ ၼၼ်ႉၵေႃႈႁုမႃးၽုၵ်ႇဝႆႉ ၼမ်လၢႆ။ ဢွၼ်ၼႃႈ သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ “သူၼ်မွၵ်ႇၼွင်ႁႃႇၵုတ်ႈပၢတ်ႈထလႃႇ” ပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈ “သူၼ်မွၵ်ႇၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ” ၼၼ်ႉသူၼ်ၼိုင်ႈ ဝႃႈၼႆ။ သူၼ်မွၵ်ႇ တႄႇႁဵတ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1915 ၼီႈ၊ ယဝ်ႉမိူဝ်ႈပီႊ 1920 ၼီႈ။
ဢွၼ်ၼႃႈ သူၼ်မွၵ်ႇၼွင်လူင်ပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းၼၼ်ႉ ပၢင်ႇဢူး(မေႇမဵဝ်ႉ)ပေႃးပဵၼ်ဝဵင်းႁၢင်ႊ လီ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊဝႆႉယဝ်ႉ။ 1916 ၼီႈ ၸမ်သဵင်ႈပီႊၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇ ၸိုဝ်ႈ မေႃးရိၵ်ႉၶေႃႊလိသ်ႉ (Maurice Collis) ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတွင်ႇတိၼ်းၵျီး ၶၢႆႉၵၢၼ်မႃးႁဵတ်းၶုၼ်ပၢင်ႇ ဢူး (Sub Division officer) ။ မၼ်းယူႇၼႂ်း The Journey Outward ၼၼ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ – မိူဝ်ႈမၼ်း လႆႈႁပ်ႉလိၵ်ႈၸီႉသင် ႁႂ်ႈၶၢႆႉၵၢၼ်မႃးမေႇမဵဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼင်ႈလုမ်း မိူဝ်ႈ ၶၢဝ်မႆႈ လႄႈ ၵူၼ်းယူႊရူပ်ႉၶဝ် ၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်း ၸူမ်းသိူဝ်းပေႃးဢမ်ႇမီးၶေႃႈလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ဢွၵ်ႇတႃႈလူတ်ႉ ၾႆးမေႇမဵဝ်ႉ မႃးၶီႇလေႃႉမႃႉ ၵႂုႇၸူးႁိူၼ်း ဢၼ်မၼ်းတေယူႇသဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ပႆ ယူႇၼႂ်းလိူၼ်မေႇ ရႃႇသီယဵၼ်ၵတ်းတီႈဢိင်ၵလၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းၵႂုႇတၢင်းလႂ်ၵေႃႈ မီးလွၵ်းမီး ပိူင်။ သဵင်ႈတၢင်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵဵင်ႈသႂ်၊ တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ မွၵ်ႇယႃႈ ဢၼ်ၶၢဝ်းမႆႈယၢမ်ႈႁၼ်တီႈဢိင်ႇၵလၼ် ၼၼ်ႉၵေႃႈ တီႈၼႆႉၽုၵ်ႇဝႆႉၵူႊတီႈ။ တူဝ်ၵဝ်ႇပေႃးထၢင်ႇ ၶိုၼ်းမိူဝ်းၽႅဝ်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ဢိင်ႇၵလၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ မေႃးရိၵ်ႉၶေႃႊလိသ်ႉ ယွငႈ်ယေႃးထၢၼ်ႇၼႆႉ ပၢင်ဢူးမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၸၼ်ၸႂ်ၼႃႈၽိူၵ်ႈၶဝ်ၵႃႊႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁၼ်ၸႅင်ႈယဝ်ႉ။
ယၢင်းၶဝ်ႈပၢင်ဢူး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးလင် မိူင်းမၢၼ်ႊလႆႈၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉၼၼ်ႉ လုမ်းလူင်သိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ်တိုၵ်ႉမီး ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်း သိုၵ်းပွတ်းတႂ်ႈ (တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်)လႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းၼိူဝ်( မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်)သွင်ဢၼ်ၵူၺ်း။ ငဝ်ႈငူၼ်းတိူင်းသိုၵ်းတႂ်ႈ မီးတီႈတႃႈၵုင်ႈ၊ ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းၼိူဝ်သမ်ႉ မီႈတီႈပၢင်ဢူး။ 1949 ၼီႈ၊ ယႄးပေႃႇၽိဝ်ႇ တင်း မုၵ်ႉၸုမ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈၸၢဝ်ႈၶိူဝ်းယၢင်း KNDO (Kayin National Defence Organization)ၶဝ်ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂုႇ၊ ၼႂ်းမိူင်းပဵၼ်သိုၵ်းပဵၼ်သိူဝ်မႃးလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈတေႉတေႉ။ ယွၼ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်း KNDO ၶဝ် ယႂ်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်း လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်း ယၢင်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼႂ်းသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ လွမ် ၵပ်းသိုပ်ႇၵမ်ႉၸွႆႈ KNDO မႃး။ မၢၼ်ႊၵူဝ် သိုၵ်းယၢင်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈ 31.1.1949 လုမ်းလူင်ငဝ်ႈ ငုၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ပူင်ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ႁႂ်ႈ သိမ်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈသိုၵ်းယၢင်း ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼၼ်ႉဝႆးဝႆး။ ၵူၼ်းသိုၵ်း လႄႈ ႁူဝ်သိုၵ်းယၢင်းၶဝ်သမ်ႉႁႂ်ႈသူင်ႇၵႂုႇၶင်တီႈပၢင်ႇဢူး။ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၸုမ်းသိုၵ်း မၢႆၼိုင်ႈ(ပၵ်းမဵၵ်ႉထီႇ လႃႇ)ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် ၸေႃးၶျိတ်ႉၶိၼ်ႇ(ဗိုလ်မှူးချုပ် စောချစ်ခင်) ၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ယၢင်းလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇ သူင်ႇၵႂုႇၶဝ်တီႈပၢင်ႇဢူး။
မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢိင်းၸဵင်ႇ၊ တႃႈၵုင်ႈတူၵ်းၼႂ်းမိုဝ်းယၢင်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတွင်ႇ ဢူ(တူင်ႈဢူႇ)တေႃႇ ထိုင် ပျေုႇပွႆႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၸွမ်းသၢႆတၢင်း။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢင်းၶဝ်သိမ်းလႆႈမူတ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇ ႁိုဝ်ဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ ဢမ်ႇတူၵ်းၶဝ်ႈၼႂ်းမိုဝ်းယၢင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ 19.2.1949 ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် မွင်ႇမွင်ႇ (ၽူႈၵွၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းၼိူဝ်)လုၵ်ႉပၢင်ႇဢူးၽႅဝ်မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ မႃးၶပ်ႉၽႅၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း။ မိူဝ်ႈ 20.2. 1949 သိုၵ်းယၢင်းၶဝ် ၸွမ်ႉတိုၵ်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ။ ဝၼ်းလဵဝ်ၵွၺ်း သိမ်းလႆႈဝဵင်းသေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉပၢႆ ၺွပ်း တူဝ်လိပ်း ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် မွင်ႇမွင်ႇဢိၵ်ႇ ႁိူဝ်းမိၼ်တၢင်ႇၶႅၵ်ႇ (UBA) သွင်လမ်းၵွၼ်ႇ။ ႁူဝ်သိုၵ်း KNDO ၵေႃႉၸိုဝ်ႈၼေႃႇသႅင်း တင်း ၸေႃးဢူးၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတွႆႇသၢႆလူမ်း ႁဵတ်းၵႅင်ႈမွၵ်ႇပၢင်ႇဢူးဝႃႈ ၽူႈ ၵွၼ်းတိူင်း တေပွၵ်ႈမႃးလႄႈ ႁႂ်ႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် မႃးပႂ်ႉႁပ်ႉတီႈပၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဝႃႈၼႆ။ မိူဝ်ႈ 21.2.1949 ၵၢင်ၼႂ်၊ ႁိူဝ်းမိၼ် UBA သွင်လမ်း တၢင်ႇတင်းသိုၵ်းယၢင်းၶဝ် ဢၼ်လၢႆႊၼုင်ႈ ၶူဝ်းသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၶဝ်ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ မိၼ်မႃးၸူးပၢင်ဢူး။ ပေႃးႁိူဝ်းမိၼ်လူင်း ယဝ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းယၢင်းၶဝ်ၼႅတ်ႈလူင်းမႃးသိမ်းပၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် လႄႈ ၺွပ်းဢဝ် ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၸူဝ်း မႃးပႂ်ႉႁပ်ႉၵူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်။ သမ်ႉဢဝ်ၵႃး 9လမ်းတၢင်ႇသိုၵ်းယၢင်းၶဝ်တင်းႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းၺွပ်းလႆႈၼၼ်ႉသေ ၵႂုႇၸူးတပ်ႉၶၢင် ဢၼ်ၶင်ဝႆႉ ၸွမ်သိုၵ်းယၢင်း လႄႈ သိုၵ်းယၢင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၵူၼ်းသိုၵ်းပႂ်ႉၼႃႈတပ်ႉၶၢင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉထၢင်ႇပဵၼ်သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼၼ်ႇၵၼ် လႄႈ ဢမ်ႇၸႅပ်ႉထၢမ်သင်သေ ပွႆႇၽုင်ၵႃးၶဝ်ႈတပ်ႉၵႂုႇလႄႈ သဵင်ၵွင်ႈဢမ်ႇလႆႈတႅၵ်ႇသေၵမ်း သိုၵ်း ယၢင်းၶဝ် သိမ်းဢဝ်လႆႈတပ်ႉၶၢင်ငၢႆႈငၢႆႈ။ သမ်ႉပွႆႇၵူၼ်းသိုၵ်းယၢင်းၶဝ် ၸိူဝ်းလုၵ်ႉၵူႊတီႈသူင်မႃးၶဝ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉသေ ထူၵ်းၵွင်ႈပၼ်ၶဝ်ၵမ်းလဵဝ်လႄႈ ၸင်ႇႁူမ်ႈၵႂုႇသိမ်းဢဝ် လုမ်းငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်း ၼိူဝ်။ ဝၼ်းၼၼ်ႉတၢမ်းၶမ်ႈ သိုၵ်းယၢင်ႈၶဝ် သိမ်ႈလႆႈပၢင်ႇဢူႈယဝ်ႉ။
ဝၢႆးယၢင်းၶဝ်သိမ်းလၢႆႈပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႊၸိူဝ်းပၢႆႊသေႃႉယူႇၼႂ်းလဵၼ်ႊလိၼ်ပၢင်ႇဢူး ၼၼ်ႉ တင်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၶိုၼ်းတေႃႇသူႈယၢင်း။ ၵူၼ်းမိူင်း လႆႈသေႁၢႆတၢႆၵႂုႇၼၼ်ႉ မီး 1946 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။ ဝၢႆးလင်မႃး မၢၼ်ႊၶဝ်ၸင်ႇၶိုၼ်ႈတႃႊၶုၼ်ပၼ် သိုၵ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ တပ်ႉၶၢင်မၢႆ(3) ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် လၸုၼ်ႇတၢင်ႇ (လဇွန်တန်) ပဵၼ်ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် သေ ၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈမၼ်ႈတိုၵ်းသိမ်းဢဝ်ၶိုၼ်း ပၢင်ႇဢူး။ 1949 ၼီႈ လိူၼ်ဢေႇပႄႇလ် သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ တပ်ႉၶၢင်မၢႆ(3) လူၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈ မႃးၽႅဝ် ၼွင်ၶဵဝ်။ ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် လၸုၼ်ႇတၢင်ႇ တႅမ်ႈလိၵ်ႈယိုၼ်ႈထိုင် ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းယၢင်း ၸေႃးၶျိတ်ႉၶိၼ်ႇ တီႈပၢင်ႇဢူး ဝႃႈ – ယႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတင်းသိုၵ်းသွင်ၽၢႆႇ လႆႈတူၵ်းၸိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်၊ ႁႂ်ႈမႃးၼွင်ၶဵဝ်သေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ် လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်မိူဝ်းၼႃႈ လီယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်းယၢင်းၸေႃးၶျိတ်ႉၶိၼ်ႇ ၵေႃႈ ႁပ်ႉတုင်းၼင်ႇလၸုၼ်ႇတၢင်ႇဝႃႈမႃးၼၼ်ႉသေ ၵႂုႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တီႈၼွင်ၶဵဝ်။ သိုၵ်းယၢင်းၸိူဝ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈဝၢင်းၶိူင်ႈၼၼ်ႉ မီး 300 ပၢႆၵေႃႉသမ်ႉလတ်းတၢင်းထိူၼ်ႇသေ ၵႂုႇယူႇလွႆၵေႃႇ(လွႆၶေႃ)။ လိူၼ် ဢေႇပႄႇလ် လႆႈ 17 ဝၼ်း ၵၢင်ၼႂ်၊ သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ တပ်ႉၶၢင်မၢႆ(3) ၶိုၼ်းၶဝ်ႈပၵ်းယူႇပၢင် ဢူး။
ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထိုင်ၵၢပ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈမႃး ပၢင်ႇဢူးၸင်ႇမီးႁူင်းႁဵၼ်း။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ မီး-
- G.E.H.S(Government English High School)ႁူင်းႁဵၼ်းလူင် ပွင်ၸိုင်ႈၸၼ်ႉသုင် (အထက ၁ မိူဝ်ႈလဵဝ်)။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇ၊ လုၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ လႄႈ လုၵ်ႈၵူၼ်းမီႈငိုၼ်း မီႈၸၼ်ႉၵွၺ်း ၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁဵၼ်း။
- သဵင်ႉ ၸူဝ်းသႅပ်ႉၵွၼ်ႇဝႅၼ်ႊ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းယိင်း ၸၼ်ႉသုင် (အထက ၃ မိူဝ် လဵဝ်။)
- သဵင်ႉမႆႇၵိူဝ်ႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းယိင်း ၸၼ်ႉသုင် (အထက ၄ မိူဝ် လဵဝ်။)
- ၼွၵ်ႈသေသၢမ်လင်ၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းသဵင်ႉဢႄ(လ်)ပိူတ်ႉ အစိုးရစက်မှုလက်မှုကျောင်း မိူဝ်ႈလဵဝ်)ၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဢေႃႈ။
ၵၢပ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇမီး-
- ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးသိုၵ်း D.S.A(Defence Services Academy)။ မိူဝ်ႈ 1.8.1954 တႄႇ ပိုတ်ႇတီႈမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ဝဵင်းပထူး။ မိူဝ်ႈ 20.6.1957 ၸင်ႇၶၢႆႉမႃး ပၢင်ႇဢူး။ လုၵ်ႉ1954 ၼီႈ တေႃႇ 2010 ၼီႈ လိူၼ်တီႇၸႅမ်ပိူဝ်ႇ ပွႆးယဝ်ႉႁဵၼ်းလူင်းပၢင် D.S.A မီး 56ၸုပ်ႈ။
- ႁူင်းႁဵၼ်းဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇၼီႇယႃႇသိုၵ်း D.S.I.T(Defence Services Institute of Technology) တႄႇ ပိုတ်ႇတီႈပၢင်ႇဢူး မိုဝ်ႈ 4.7.1994။
- ႁူင်းႁဵၼ်းထိူၼ်ႇမႆႉ( မြန်မာနိုင်ငံသစ်တောကျောင်း)1898 တႄႇ ပိုတ်ႇတီႈသႃႇယႃႇဝတီႇတိူင်းပႃႇၵိူဝ်။ 1910 ၼီႈ၊ ၶၢႆႉမႃးပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ၊ ဝၢႆးလင်သမ်ႉ ၶၢႆႉၵႂုႇတႃႈၵုင်ႈ။ 1954 ၸင်ႇ သမ်ႉလုၵ်ႉတႃႈၵုင်ႈၶၢႆႉမႃး ပၢင်ႇဢူး။
- ႁူင်းႁဵၼ်းတႅၵ်ႈၼႃႈလိၼ်( မြန်မာနိုင်ငံမြေတိုင်းကျောင်း ) တႄႇ ပိုတ်ႇတီႈပၢင်ဢူး မိူဝ်ႈ1950 ၼီႈ ႁၢၼ်ႉတေႃႉႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။
သႃႇသၼႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵွင်းမူးလွႆဝၼ်းတူၵ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵေႃႇတင်ႈမိူဝ်ႈ AD ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊသိပ်းဢဵတ်း(မွၵ်ႈ AD 1058-AD1063)ၵၢပ်ႈၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ ( စောမွန်လ )မိူင်းမၢဝ်းလူင်။ ၼၢင်းမွၼ်းလႃႈလႆႈထုၵ်ႇပိူၼ်ႈၶႃႉၶၢႆႁီႉၼႄးဝႃႈ ပဵၼ်ၽိူဝ်ႉသေ လႆႈပွၵ်ႈ ၶိုၼ်းမိူင်းမၢဝ်း။ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉ ၶုၼ်ၵေႃလၢင်း ဢၢမ်ႇႁၢၼ်ႉလႄႈ ဢွၼ်သိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်းသေ မႃးၽႅဝ် ႁူဝ် ပၢင်ႇလူင်၊ ဢၢၼ်းလူင်းတိုၵ်းပူးၵမ်ႇ(ပုဂံ)။ ဢၼေႃႇရထႃႇပူးၵမ်ႇ ၵူဝ်ႁႄၼႃႇလႄႈ ႁပ်ႉႁႂ်ႈၸဝ်ႈဢရႁမ်ႇ (ရှင်အရဟံ)ၶိုၼ်ႈမႃႈမဵတ်ႉတႃႇ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်။ ယွၼ်ႉတႆးၵိူဝ်းယမ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ၊ ယုမ်ႇႁပ်ႉ တုင်းထွမ်ႇၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ ၶုၼ်ၵေႃလၢင်းၸင်ႇၽွမ်ႉႁပ်ႉလွင်ႈ ၵတ်းယဵၼ် လၺ်ႈ ၸဝ်ႈဢရႁမ်ႇသေ ဢမ်ႇလူင်းတိုၵ်းပူးၵမ်ႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵေႃလၢင်း တင်း ၸဝ်ႈဢရႁမ်ႇ ၸင်ႇမႃးႁူမ်ႈ တႄႇၵေႃႇတင်ႈ ၵွင်းမူးသူၼိုင်ႈ တီႈၵွင်းလွႆ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈလွႆမွၵ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်မၢႆတွင်း တႆးတင်းမၢၼ်ႊ ၽွမ်ႉလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်လူၺ်ႈၵၼ်ဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉမိူဝ်ႈသၢတ်ႈၸွမ်(ထီး)ၵွင်းမူးၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈယၢမ်း တၢမ်းၶမ်ႈ ဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ႈလွႆၵႂုႈလႄႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၵွင်းမူးလွႆဝၼ်းတူၵ်း” (နေဝင်တောင်စေ တီ) ၼႆဢေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးပၢင်ႇဢူးၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ႁွင်ႉ “ၵွင်းမူးလွႆၼၢင်းၸေႃး”(ၵွင်းမူးလွႆ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ)ၵွၺ်း။
ၵွင်းမူးလွႆၼၢင်းမွၼ်းလႃႈၼႆႉ ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃး ၵဝ်ႇမွင်လူႉလႅဝ်ၵႂုႈလႄႈ ပီႊသၵ 450 (AD1088) ၼီႈ ၶုၼ်ပူးၵမ်ႇ ဢလွင်းသီႇတူ ၸင်ႇမႃးၵုမ်းမႄး ပွၵ်ႈထီႉၼိုင်ႈ ဝႃႈၼႆ။ ဝၢႆးလင်သမ်ႉ လူႉ လႅဝ်ၵႂုႇထႅင်ႈလႄႈ ထိုင်သၵ 1266(AD 1904) ၼီႈမႃး ၸဝ်ႈဝတ်ႉၵွင်းၵေႃႇ ဢူးမႃႇလႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ် ၼၢမ်းၼႃႈလုင်းငူဝ်ႉ ၵႄႇဝၢၼ်ႈတႆးလွႆမွၵ်ႇ ဢိၵ်ႇပီႈၼွင်ႉတႆး ဝၢၼ်ႈလွႆမွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၽၵ်းလိူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ ပၢင်ႇၵုတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈလုၵ်းၶႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈၶၢႆးဢေႃႈ၊ ဝၢၼ်ႈပႃႇႁၢၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈထၢင်ၽဝ်ဢုတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်ၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ ၊ ဝၢၼ်ႈႁိၼ်တင်ႈ ဢိၵ်ႇ ပီႇၼွင်ႉတႆးပၢင်ႇဢူး ၵူႊတီႈတီႈ ႁူမ်ႈၵၼ်မႃးၵုမ်းမႄးထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ 1300 (AD 1938) ၼီႈ လိူၼ်ၸုၼ်ႇ၊ ယွၼ်ႉၾူၼ်လူင်လူမ်းလႅင်ႉယႃႉၵဝ်းလႄႈ ၵွင်းမူးသမ်ႉလႅဝ်ၵႂုႇထႅင်ႈ။ ရသေႉလူင်ၵႂႃႇၶၼ်ႇတီ ဝႅင်းလိူဝ်ႇ ၸင်ႇမႃးမႄးထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ သၵ 1305 (AD 1943) ၼီႈ ၸင်ႇမႃး ဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတတသ ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈ တၢင်းၸၢင်ႉဢေႃႈ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵွင်းမူးလွႆၼၢင်းမွၼ်းလႃႈၼႆႉ မၢၼ်ႊၶဝ်တႅမ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃႈ( စောမွန်လ )လုၵ်ႉ ပူးၵမ်ႇ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမႃးမိူင်းတႆး၊ မိူဝ်ႈၽႅဝ်ႁိမ်းလွႆတီႈၼႆႉမႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ႈလွႆယဝ်ႉ ၸုမ်း ၶဝ်လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈႁိမ်းလွႆၼၼ်ႉၶမ်ႈၼိုဝ်ႈသေ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ လွႆဝၼ်းတူၵ်း( နေဝင်တောင် )ၼႆ ဢေႃႈ။ ထႅင်ႈသမ်ႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈမွၼ်းလႃႈၶဝ် မႃးၽႅဝ်တီႈၼႆႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလႆႈၵႂုႇယွၼ်းၵိၼ်ၼမ်ႉ တီႈပီႈ ၼွင်ႉတႆးလႄႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၊ ဝႆးလင်သမ်ႉ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး “ရေဝင်တောင်း” လႄႈ “ရေဝင် တောင်” ၼႆၵေႃႈဝႃႈ။ ၶဝ်တႅမ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ငဝ်ႈ ပိုၼ်ႉၵွင်းမူးလွႆဝၼ်းတူၵ်း ( နေဝင်တောင်စေ တီ)ၼႆႉတိုၼ်းပဵၼ်သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈလႄႈပဵၼ်တႆးတႄႇ ၵေႃႇတင်ႈမႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမီးၶေႃႈထဵင်ယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးလွႆဝၼ်းတူၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးၵဝ်ႇႁိုင် ၵိုၵ်းပိုၼ်းတႆး။ ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်မၼ်ႈၵႅၼ်ႇ ၼႄ လွင်ႈ တႆးယုမ်ယမ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ၊ ၼပ်ႉယမ်တုင်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈမႃး ၸဵမ်ၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉလႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးၵိုင်ႇလီဝႆႉၵႃႊၶၼ်ယႂ်ႇၼမ်သေ ႁၵ်ႉသုပႂ်ႉပႃးၵုမ်းထိင်းလီလီဢေႃႈ။
ယၢမ်းမူင်းလူင်ၵဝ်ႇႁိုင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယၢမ်းမူင်းလူင်ပၢင်ႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ၶမ်ႇပၼီႇ Gillete & Johnson Co., ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းၸုပ်ႈတႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇမၢႆတွင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ တူၼ်ထီႈ(5)ၸဝ်ႈၸွတ်ႉ (King George The Fifth) ၼၼ်ႈႁေႃဢုပ်ႉမိူင်းလႆႈ(25)ပီႊၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼိုင်ႈဢေႃႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေသိုဝ်ႉလႆႈ ၼႃႇရီႇမွင်းလူင်လုၵ်ႈၼႆႉ သထေးလူင်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၵူၼ်းၸၢဝ်းဢႃႇမေးၼီး ယၼ်း ၸိုဝ်ႈမိတ်ႊသထိူဝ်ႊ ပႃႇသႄႇလ် (Mr. Purcell) တင်းၽူႈတၢင်လၢတ်ႈလူင်ပၢင်ႇဢူး မိတ်ႊသ ထိုဝ်ႊ ဢသိမ်း (Mr.Azim) ၶုၶတ်းၸႂ်ၵပ်းသိုပ်ႇၽၢႆႇၽၢႆႇသေ ၸင်ႇလႆႈမႃးဢေႃႈ။ ၼႃႇရီႇမွင်းလူင်လုၵ်ႈၼႆႉ ၶိုင်ႈၸၢၵ်ႈမၼ်း ၼၵ်းမွၵ်ႈသၢမ်တၢၼ်ႇ။ 1935 ၼီႈ၊ ၶမ်ႇပၼီႇၾၢႆႇၵေႃႇ သၢင်ႈ Clark & Craig Co., တႃႈၵုင်ႈမႃးႁဵတ်းပၼ် ၶဵင်ႇႁၢင်ႈၼႃႇရီႇ သုင် 75 ထတ်း။ တင်းမူတ်း သဵင်ႈငိုၼ်း 17000 ရူပီး။ မိတ်ႊသထိူဝ်ႊ ပႃႇသႄႇလ် လူႇပၼ် 11000 ၊ မိဝ်ႇၼီႇသပႄႇၶဝ်သမ်ႉသႂ်ႇ 6000။ ပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ႁၢင်ႈ ၼႃႇရီႇၼႆႉဝႃႈ “ပႃႇသႄႇလ်တႃႇဝိူဝ်ႇ ” (Purcell Tower)ၼႆဢေႃႈ။ ၵႃႈပဵၼ် ၼႃႇရီႇမွင်းလူင်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၼႃႇရီႇမွင်းလူင်ပၢင်ႇဢူး ၵဝ်ႇႁိုင်လိူဝ်ပိုၼ်ႈယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢင်ဢူး ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးသေတႃႉ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမီႈပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶဝ် မႃးပၵ်းယူႇငမ်းၵွၼ်းဝႆႉလႄႈ ဝၢႆးလင် AD 1850 ၼီႈ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ တႄႇႁႂ်ႈၵူၼ်းၶဝ် မႃးထင်ယူႇ ဝႆႉ၊ မၢၼ်ႊၵေႃႈၸင်ႇၼမ်မႃးလွႆးလွႆး။ ဝၢႆးလင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သၢင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇယဝ်ႉ ၵလႃး၊ ၶႄႇ၊ ၵေႃႇရၶႃး လႄႈ မူႇသလိမ်ႇၶဝ် ၸင်ႇၼမ်မႃးဢေႃႈ။
တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ မီးၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆး၊ ၶႄႇ၊ ၵလႃး၊ မၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇသဝ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ မီး 2883 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
1901 ၼီႈ၊ သဵၼ်ႈၵူၼ်းပၢင်ဢူးမီး 1259 ၵေႃႉၵွၺ်း။ 1921 ၼီႈ၊ သမ်ႉမီး 16558 ၵေႃႉ။ ထိုင် 1978 ၼီႈမႃး သဵၼ်ႈၵူၼ်းမီးမႃး 105305 ၵေႃႉ။ ၼႂ်းၼႆႉ မၢၼ်ႊမီး 90523 ၵေႃႉ၊ တႆး 9838 ၵေႃႉ၊ ၶၢင် 300 ၵေႃႉ၊ ၶျၢင်း 600 ၵေႃႉ၊ ရၶႅင်ႇ 342 ၵေႃႉ၊ မွၼ်း 122 ၵေႃႉ။ ၼွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈၵူၼ်းၵလႃး၊ ၶႄႇ လႄႈ မူႇသလိမ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းလႅၼ်လိၼ်ပၢင်ႇဢူးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မီႈမူႇဝၢၼ်ႈၵူၼ်း 140 လိူဝ်။ မိူဝ်ႈ 1990 ၼီႈၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈ တႆးယင်းတိုၵ်ႉမီး 46 ဝၢၼ်ႈၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ႇတႄႉ ဝၢၼ်ႈတႆးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ မီး 20 ပၢႆၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမၢၼ်ႊၶဝ်မႃးယူႇလေႃးၸွမ်းတႆး ၼမ်မႃးယႂ်ႈယႂ်ႈလႄႈ တႆးယဵၼ်းၵေႃႈၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်း၊ လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉၾိင်ႈတႆး၊ ဢမ်ႇမေုလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 2009 ၼီႈ၊ သဵၼ်ႈ တႆးပၢင်ႇဢူးမီး 17761 ၵေႃႉ(သဵၼ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ)ဝႃႈၼႆ။ တီတေႉမၼး သဵၼ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးပၢင်ဢူး ၼမ်လိူဝ်သဵၼ်ႈဢၼ်ၼႄမႃးၼႆႉ။ ယွၼ်ႉတႆးႁဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၵဵပ်းသဵၼ်ႈတႆးမႃးသေပွၵ်ႈလႄႈ ပိူၼ်ႈဝႃႈ မီးၵႃႊႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵႃႊလႆႈဝႃႈ မီးၵႃႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2101 ၼီႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈ တင်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႁူႉလွင်ၼႂ်းဝၢၼ်းတႆးပၢင်ႇဢူးၵမ်ႈၽွင်ႈ။ မၢင်ႁိူၼ်း ပႅၵ်ႉသမ်ႉပဵၼ်တႆးတင်းႁိူၼ်း သေတႃႉ ၵွပ်ႈၼႂ်းမၢႆၾၢင်ၶဝ်သမ်ႉၼႄဝႆႉ ပဵၼ်မၢၼ်ႊမူတ်းလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈတႆး။ ပၼ် ႁုၸိူင်ႉၼႆ မီႈၼႂ်းတႆးဝႆႉတင်းၼမ်။ သင်ဝႃႈ ၽူႈမီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းတႆး ဢမ်ႇဝႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်ၸမ်ႇလွင်ႈသေ ႁုလၢႆးၵေႈလိတ်ႈမၼ်ႈၸိုင် သဵၼ်ႈၵူၼ်းတႆး တေဢေႇယွမ်းသေဢမ်ႇၵႃး သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်တႆး တိုၼ်းတေယူပ်ႈလူင်းဢေႇမၢင်ႇၵႂုႇတိၵ်းတိၵ်း ဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ လၵု ်ႉ 1896 ၼီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တႄႇၵေႃႇသၢင်ႈမႃးလႄႈ မိူဝႈ် လဵဝ် မီး 115 ပီႊမိူင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၵ်ႇပၢႆပီႊပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ပေႃးၸၼ်ဝႆႉႁၢင်ႊပိူင်ၼႃႈလိၼ်ၸေႊ ဝဵင်းၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ ၶိုင်ပွင်တမ်းဝၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်း၊ ၶႂၢင်ႇဝၢၼ်ႈၶႂၢင်ႇဝဵင်း၊ လွၵ်းလိၼ်လၵွ ်း ႁိူၼ်း၊ သူၼ်မွၵ်ႇသူၼ်မႆႉလႂ် ၵူႊသမ်ႉၵူႊပိူင် ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႅပ်ႈ မီးလွၵ်းမီးပိူင်ဝႆႉမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈ လဵဝ်ၼႆႉ ယႃႇဝႃႈတေႁဵတ်းႁႂ်ႈလီ ၶိုၼ်းယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်တိူဝ်းလိူဝ်မႃးၵွၼ်ႇ ၵွၺ်းႁႂ်ႈၵုမ်းထိင်းမိူၼ်ပိူင်ၵဝ်ႇ ယင်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈလႄႈ လီယွင်ႈယေႃးလွင်ႈၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၸၢဝ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တေႉတေႉ။ လုၵ်ႉ 1886 ၼီႈ တေႃႇထိုင် 1908 ၼီႈ၊ ၵႃႇၼိူဝ်ႇမေႇ (Col.H.O.May)ယူႇပၢင်ႇဢူး ထၢမ်းၵၢၼ် ႁိုင် 22 ပီႊ။ ႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈတႆးႁူဝ်ပၢင်ႇ ပဵၼ်ဝဵင်းမႂ်ႇႁၢင်ႊလီၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼႆ ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်း ၸၢဝ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၵႃႇၼိူဝ်ႇမေႇ လႆႈၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းမႃးၼမ်ၼမ်လႄႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပၢင်ဢူး ဢမ်ႇလီလူင် လိုမ်း။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- သူၼ်မွၵ်ႇမႂ် ၵၢၼ်ႇတေႃၵျီး (မၢၼ်ႈ: ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်)
- သူၼ်မွၵ်ႇတီႈမၢႆတွင်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (ပၢင်ႇဢူး) (မၢၼ်ႈ: အမျိုးသားအထိမ်းအမှတ်ဥယျာဉ် (ပြင်ဦးလွင်))
- ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႈ တၢတ်ႉတေႃႇၶျႅင်ႉ (မၢၼ်ႈ: ဓာတ်တော်ချိုင့် ရေတံခွန်)
- ထမ်ႈပဵၵ်ႉၶျိၼ်းမျွင်ႇ (ထမ်ႈၼၼ်ႇတႃႇမူႇ) (မၢၼ်ႈ: ပိတ်ချင်းမြောင်လှိုဏ်ဂူ (နန္ဒာမူလိုဏ်ဂူ))
- ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ပွႆးၵွၵ်ႉ (ပီႇဢီးၽေႃး) (မၢၼ်ႈ: ပွဲကောက် ရေတံခွန်)
- ၽြႃးယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ မႁႃႇဢၢၼ်ႉထူးၵၢၼ်ႇတႃႇ (မၢၼ်ႈ: မဟာအံ့ထူးကံသာ ဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရား)
- ဝၢၼ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း (မၢၼ်ႈ: တိုင်းရင်းသားကျေးရွာ)
- ယတၼႃႇပူင်ႇတႄႇလီပူဝ်ႉ (မၢၼ်ႈ: ရတနာပုံ နည်းပညာ မြို့သစ်)
- ၸၼ်ႉၸွမ်ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်း ၸီးပိၼ်ႇၵျီး(မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်) (မၢၼ်ႈ: ဇီးပင်ကြီး ဗဟိုဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အထက်မြန်မာနိုင်ငံ))
- ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးသိုၵ်း (မၢၼ်ႈ: စစ်တက္ကသိုလ်)
- ၸၼ်ႉၸွမ် ပၢႆးမေႃ တပ်ႉမတေႃႇ (မၢၼ်ႈ: တပ်မတော် နည်းပညာ တက္ကသိုလ်)
- တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼီးၸၶၢၼ်း (မၢၼ်ႈ: အနီးစခန်းလေယာဉ်ကွင်း)
- ႁူင်းၸၢၵ်ႈယႃႈယႃမျၢၼ်ႇမႃႇ(ပၢင်ႇဢူး) (မၢၼ်ႈ: မြန်မာ့ဆေးဝါးလုပ်ငန်းစက်ရုံ (ပြင်ဦးလွင်))
ၼႃႈလိၵ်ႈဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- မြန်မာ့ကုန်းမြင့်ပေါ်မှ ပန်းမြို့တော် Archived 2009-08-04 at the Wayback Machine.
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၅၈.
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)
- ↑ အုန်းဘောင်သီပေါရာဇဝင်ချုပ်(အုန်းဘောင်သီပေါမြို့ရာဇဝင်) – ဟော်မိုင်းအမတ်ကြီးမောင်အေး။
- ↑ မှန်နန်းရာဇဝင်။
- ↑ မဟာသောဘိတာရာမကျောင်းတိုက်ကျောက်စာ။
- ↑ နေဝင်တောင်စေတီကျောက်စာ။
- ↑ မေမြို့ သို့မဟုတ် ပြင်ဦးလွင် – ပြင်ဦးလွင်သခင်ချစ်။
- ↑ မေမြို့သောင်းကျန်းသူလက်သို့ကျဆုံးခြင်း – အောင်ချစ်။
- ↑ ၀န်းသိုစော်ဘွားကြီး(ဗမာ့ရှေ့ ပြေးတော်လှန်ရေးသမားကြီး) – ဦးစိုးမောင်(မြန်မာ့အလင်း)
- ↑ ပိုၼ်းၵွင်းမူးဝတ်ႉၵူႇမူၸွႆႈ – ၶိူဝ်းသႅၼ် ။
- ↑ MayMyo Town Committee Hand Book ။
- ↑ Burma Gazetteer Mandalay District, Volume A. 1928။
- ↑ An English Girl’s Impression of Burma by Beth Ellis။
- ↑ ဢိင်ဢဝ်တီႈ ↑ The Journey Outward by Maurice Collis


c: text/html

text:
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းထီႉ 5 April 2021 (လိူၼ်သီႇလွင်ႈ 9 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းပရူႇၼၢႆး လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမလေးသျႃး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်သုင်သုတ်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ (10) မိူင်း တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ပုၼ်ႈတႃႇတေဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈပၼ်ႁႃ ငဝ်းလၢႆးၼႂ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းပရူႇၼၢႆး လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမလေးသျႃးၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ (10) မိူင်းၼႆႉ မီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ ၸွမ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းလႂ်မိူင်းၼၼ်ႉၼႆသေတႃႉ ပၼ်ႁႃႈလွင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ ထိုင်ပႃး ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ႁူမ်ႈပႃးတင်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶတ်းၸႂ် တႃႇတေဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈပၼ်ႁႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးသေ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ထုၵ်ႇ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုတ်းယိုဝ်းၶႃႈႁႅမ်တၢႆ တိူဝ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးတိတ်းတိတ်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလီမႆႈၸႂ် တေႉတေႉသေ ၼင်ႇႁိုဝ် လွင်ႈႁဵတ်းႁုၵ်းႁၢႆႉၸႃႉ ပေႃးတေဢမ်ႇသိုပ်ႇပဵၼ်ထႅင်ႈၼၼ်ႉ တိုၵ်းသူၼ်း ယႃႇပေသေႃႇသူၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁုၵ်းႁၢႆႉၸႃႉလႄႈ ႁႂ်ႈၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇ မီးလွင်ႈထိင်းသိမ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢင်ၵုမ်ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ (10) မိူင်းၼႆႉ တေၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းလူင်ၵျႃႇၵႃႇတႃႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးသေ တေၸတ်းႁဵတ်း မိူဝ်ႈလႂ် ဝၼ်းထီႉလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပႃး။
ဝၢႆးသေ ၸွမ်ၽွင်းလူင် Muhyiddin Yassin မိူင်းမလေးသျႃး လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉ Hassanal Bolkiah မိူင်းပရူႇၼၢႆး (ပဵၼ်ပႃးၸွမ်ၽွင်းလူင်) ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်သုင်သုတ်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ပုၼ်ႈတႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈပၼ်ႁႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဝႃႈၼႆ။
တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ပိုတ်းယိုဝ်းၶႃႈႁႅမ်တၢႆ ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် ၼင်ႇဢမ်ႇမီးပၵ်းမီးပိူင်ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ မိူင်းမလေးသျႃး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ မိူင်းၾီႇလိပ်ႇပိၼ်ႇ လႄႈ မိူင်းသိင်ႇၵပူဝ်ႇ ၵေႃႈ မီးလွင်ႈမႆႈၸႂ်သေ လႆႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်း ႁႂ်ႈဢႃႇသီႇယၼ်ႇ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ တႃႇတေဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈပၼ်ႁႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ဢိင်ၶေႃႈမုၼ်း – VOA
Photo – Reuters

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 17 November 2020 (လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းမွၵ်ႈ 13 : 00 မူင်း လူတ်ႉၵႃးလမ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၵႂႃႇပွႆးၵထိၼ်ႇသေ မိူဝ်ႈၽွင်းပွၵ်ႈၶိုၼ်း ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇ ဢၼ်ႁၢင်ႈၵၢင်ဝႆႉ တီႈၼိူဝ်သဵင်ႈတၢင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃး မိူင်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ၶီႇၸွမ်း ၼိူဝ်လူတ်ႉၵႃးၼၼ်ႉ လူႉတၢႆ 3 ၵေႃႉ၊ မၢတ်ႇၸဵပ်း 6 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
ၽူႈၵွၼ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈမွင်ႇတေႃး လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ DVB ဝႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁူႉတႄႉ လူတ်ႉၵႃးဢၼ်ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်လူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵႂႃႇပွႆးၵထိၼ်ႇသေ မိူဝ်ႈၽွင်းပွၵ်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇ တီႈၼိူဝ်သဵင်ႈတၢင်း ႁိမ်းဝၢၼ်ႈတႄးၶျွင်း ၼႂ်းၸႄႈ ဝဵင်းမွင်ႇတေႃးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ၶီႇၸွမ်းၼိူဝ်လူတ်ႉၵႃးၼၼ်ႉ လူႉတၢႆ 3 ၵေႃႉ၊ မၢတ်ႇၸဵပ်း 6 ၵေႃႉ၊ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈတေပဵၼ်ၸုမ်း ၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ (ARSA) ၶဝ် ႁၢင်ႈၵၢင်ဝႆႉၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ၊ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၽူႈၵွၼ်းပလိၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၵႂႃႇၼႆႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇသေ ၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉၵႃး လႄႈ မေးၼၢင်း ႁူမ်ႈပႃးတင်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆး ဢႃႇယုမွၵ်ႈ 1 ၶူပ်ႇပၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၶယေႇမျၢႆႇ သၢမ်ၵေႃႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ လႆႈလူႉသဵင်ႈတၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶယေႇမျၢႆႇၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ လူတ်ႉၵႃး 3 လမ်း လုၵ်ႉတီႈပွႆးၵထိၼ်ႇသေ မိူဝ်ႈၽွင်းပွၵ်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တႃႇလမ်းၼိုင်ႈတႄႉ ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇ သမ်ႉပေႃးၽူင်ႉပိဝ်ၵႂႃႇ၊ လူတ်ႉၵႃးဢၼ်ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းၶီႇၸွမ်း 9 ၵေႃႉ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ လူႉတၢႆ 3 ၵေႃႉ လႄႈ မၢတ်ႇၸဵပ်း 6 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်လူတ်ႉၵႃး ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈလိူၼ် March 2020 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ လူတ်ႉၵႃးတပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ်လမ်းၼိုင်ႈ ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇ ဢၼ်ႁၢင်ႈဝႆႉၼိူဝ် သဵင်ႈတၢင်းသေ မီးၵူၼ်းလူႉတၢႆ 3 ၵေႃႉ ပႃးၽူႈမီးၸၼ်ႉ တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် 2 ၵေႃႉ လႄႈ မၢတ်ႇၸဵပ်း 5 ၵေႃႉ မိူၼ်ၵၼ်။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
Beginning Phonics – ၽိုၵ်းလူဢၢၼ်ႇသဵင်ထွႆႈၵႂၢမ်းပိုၼ်ႉထၢၼ် တွၼ်ႈ 03 – 05: ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ႁဝ်းထုၵ်ႇလီဢၢၼ်ႇလႄႈမေႃဝႆႉၶႃႈ ။
ၼႂ်းတွၼ်ႈၼႆႉၵေႃႈပဵၼ် ထွႆႈၵႂၢမ်း တႃႇၽူႈတိုၵ်ႉတေႇၸႃႉ ႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း ၶဝ်ၵူႈၵေႃႉႁႂ်ႈ ၽိုၵ်းလူဢၢၼ်ႇ ပၼ်ဝႆႉၼႆၶႃႈ ၊ ပေႃးဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် ဢမ်ႇတွင်းလႆႈတင်းမူတ်းသေတႃႉၵေႃႈ သင်တွင်းလႆႈၶိုင်ႈၼိုင်ႈၵူၺ်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတိုၼ်းတေပွင်ႇၸႂ်လႆႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇၼႂ်းဢၼ်လႆႈသွၼ်ပၼ်ၼႆႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၵႆႉၵႆႉ ၸႂ်ႉၵၼ်ၵူႈဝၼ်းၵေႃႈၼမ်ယူႇ ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ”Coffee , hand , name , see , same , sun” ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ႁဝ်းၵႆႉၵႆႉ ၸႂ်ႉၵူႈဝၼ်းၼႆႉၵူၺ်း ဢၼ်ၼႆႉမၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းတွင်းၵိုမ်းလႆႈဝႆးၶိုၼ်ႈၼႆၶႃႈ ။
တွၼ်ႈ 03:
တွၼ်ႈ 04 :
တွၼ်ႈ 05:
ပုၼ်ႈတႃႇၼႂ်ႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်း Beginning Phonics ၼႆႉသင်ဝႃႈၽူႈႁဵၼ်းႁဝ်းၶဝ် မီးၶေႃႈထၢမ်တီႈလႂ် ဢၼ်ပႆႇပွင်ႇၸႂ်ၼႆၸိုင် တွင်ႈထၢမ်လႆႈတီႈၼိူဝ်ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉႁဝ်းၶႃႈလႆႈယူႇ ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၽူႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉပေႃးလႆႈပွင်ႇၸႂ်ၼႆ ယႃႇပေဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူဝ် လီဢၢႆ ဢမ်ႇႁတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၶႃႈ ၊ မၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၽွၼ်းလီ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁ်ႂႈႁဝ်းတိူဝ်းတွၼ်းသင်ၶိုၼ်ႈမႃးလႆႈ ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လွင်ႈႁႃတၢင်းႁူႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းႁႃလႆႈၵူႈတီႈ ဢမ်ႇဝႃႈတေပဵၼ်တီႈၵႆႉ တီႈၸမ်တူဝ်ႁဝ်းၵေႃႈယဝ်ႉ ၊ မၼ်းယူႇတီႈဝႃႈ ႁဝ်းမေႃတူၺ်း မေႃထတ်းသၢင်ၵႃႈႁိုဝ်ၼႆယဝ်ႉ ။


text:
ပိုၼ်းတူဝ်ၵႅပ်ႈ သြႃႇၸဝ်ႇသီဝၼ်း ဝႃႇရိၼ်ႇတ
ဝတ်ႉတိယသထၢၼ် မႄႈတႅင် ၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး
သြႃႇၸဝ်ႈလူင်သီဝၼ်း ဝႃႇရိၼ်ႇတ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်းၵႂၢၼ်းဝတ်ႉယူႇ တီႈဝတ်ႉတိယသထၢၼ် ၼ်ႂးၸႄႈဝဵင်းမႄႈတႅင် ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး တင်ႈတႄႇပီပုတ်ႉထ 2518 (1975) မႃး ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်(2020)ၼႆႉ လႆႈ 45 ပီမိူင်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၸိုဝ်ႈၸႄႈဝဵင်းတီႈသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း သဝ်းထင် ၵႂၢၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉသေလႄႈ သင်ႇၶၸဝ်ႈလႄႈတၵႃႇတႆးတင်းၼမ် မီးတင်းၼပ်ႉထိုဝ်သြႃႇၸဝ်ႈသေ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉတူၵ်ႇၸိုဝ်ႈသြႃႇၸဝ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈသြႃႇမႄႈတႅင်” ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ
သြႃႇၸဝ်ႈသီဝၼ်း ဝႃႇရိၼ်ႇတ ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပေႃႈထဝ်ႈမုၼ်လႅင် မႄႈထဝ်ႈမုၼ်ပႅင်း ဝၢၼ်ႈၶူင်ႈၵၢဝ်ႉ ဢိူင်ႇသၼဵၼ်း တူင်ႇဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1946 သေ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ “ၸၢႆးၶမ်းလူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ သြႃႇၸဝ်ႈမီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉၵၼ် 8 ၵေႃႉသေ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈၼ်ႂးသႃႇသၼႃႇ
ၸၢႆးၶမ်းလူႇ(ၵေႃႉတေပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈသြႃႇမႄႈတႅင်) ၶိုၼ်ႈယူႇဝတ်ႉသၼဵၼ်း မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈ လႆႈ 17 ၶူပ်ႇသေ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆးငဝ်ႈပိုၼ်ႉ တမ်ႈတီႈသြႃႇၸဝ်ႈၵုမႃႇရ(ႁွင်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵုင်ႇမႃႇ)၊ ပဵၼ်သၢင်ႇမိူဝ်ႈပီ 1963၊ ထိုင်မႃးပီ 1967 မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈ ယၢင်ႈၶဝ်ႈ 21 ၼၼ်ႉ ပေႃႈထဝ်ႈ ၵၼ်းၸဵတ်းလႄႈပႃႈၸၢင်းမူၼ်းၶဝ် ပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ပၸ်ၸယႃႇၼုၵ်ႉၵႁ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇဢိၼ်ႇတႃႇ ဝတ်ႉလွႆသၢမ်ႁူဝ် ပဵၼ်သြႃႇဢုပၸ်သျေႇ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ပဵၼ်သြႃႇၵမ်ႇမဝႃႇၽၢႆႇသၢႆႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵုင်ႇမႃႇပဵၼ်ၵမ်ႇမဝႃႇၽၢႆႇၶႂႃ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵုၼ ပဵၼ်ဢေႃးဝႃႇတႃႇၸရိယသေ ဢဝ်ၸဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်း(ၽိၵ်ႉၶု)တီႈၼ်ႂးသိမ်ႇဝတ်ႉ သၼဵၼ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈယၢမ်ႈႁဵၼ်းတၢင်းမေႃ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇမုၼိၼ်ႇတ ဝတ်ႉၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈတႆးယၢမ်ႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ပွၵ်ႈမႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းတိုၵ်ႉယူႇ သဝ်းတီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်းထမ်ႇမၸၵ်ႈၵျႃႇ မိူင်းတဵမ် ဢၼ်မီးယူႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းတၢင်းမိူင်းထႆးလႄးၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး
ၵွၼ်ႇၼႃႈပႆႇလႆႈမႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉတိယသထၢၼ်တီႈမႄႈတႅင်ၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈ ၽႃႇတတ်းလတ်းၶၢမ်ႈလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈတူဝ်ထူပ်းတင်းၼမ် ၼႆၼၼ်ႉ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူၺ်းပိုၼ်းတူဝ်ၵႅပ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆ တေႁူႉထိုင်ၸွမ်းၽွင်ႈယူႇ။
ဝၼ်းထိ 05/02/1968 သြႃႇၸဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းၵွၵ်ႇ ယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်းပီၼိုင်ႈသေ သိုပ်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇ ယူႇတီႈမိူင်းၽၢၼ်း(ၵဵင်းႁၢႆး) 3 ပီ၊ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈၼႄႉၼမ်းသြႃႇၸဝ်ႈ သုၸိၼ်ႇတႃႇ ဝတ်ႉမိူင်းၽၢၼ်း ႁ်ႂႈၵႂႃႇပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ႁႃတူဝ်ထူပ်းထႅင်ႈ ၼႆလႄႈ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇယူႇ တီႈမွၵ်ႇၽႆးလိၼ်း မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး 3 ပီ။ ၽွင်းသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းယူႇတီႈမိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ တၵႃႇယိင်းၸၢႆးတႆး တီႈမိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး မေႃလိၵ်ႈတႆးၵၼ်ၼမ် ယွၼ်ႉသြႃႇၸဝ်ႈသွၼ်ပၼ် ၼ်ႂးၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမွၵ်ႈ 460 ၵေႃႉပၢႆယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးပီ 1975 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းထႆး၊ သဝ်းထင်တီႈ မိူင်းထႆး တၼ်းလႆႈ 20 ဝၼ်း၊ မီးတၵႃႇဝတ်ႉတိယသထၢၼ်ၽိတ်ႈပၢင်းၸဝ်ႈၼင်ႈဝတ်ႉလႄႈ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းႁပ်ႉဢဝ်သေ ၸွမ်းတၵႃႇၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ် ထိုင်တီႈဝတ်ႉယၢမ်းတဵင်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇၼၼ်ႉမႃး သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉတိယသထၢၼ်သေ ပူၵ်းပွင်ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၾိင်ႈငႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တႃႇပုၼ်ႈတင်းၼမ်မႃးယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ႁိုင်လႆႈ 45 ပီမိူင်းယဝ်ႉ။
လွင်ႈသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပူၵ်းပွင်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈသႃႇသၼႃႇ
ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းႁဵတ်းမႃးယူႇတႃႇသေႇတႃႇပၢၼ်တႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်လူႇတၢၼ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝတ်ႉဝႃး သႃလႃး ၸေႇတီႇ လႄႈ ၵမ်ႉထႅမ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၸွမ်းထုင်ႉသၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ် လႄႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးလၢႆလၢႆတီႈ ၼပ်ႉပေႃးဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ။ ႁႅင်းၼမ်ႉၸႂ်လႄႈၵႃႈၶၼ်ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၼပ်ႉလႆႈသေတႃႉ သဵၼ်ႈမၢႆၼႃႈၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီ ၵၢၼ်လူႇယႂ်ႇတၢၼ်းလူင် ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၼင်ႇပႃႈ တႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ –
- တဵၵ်းၶမ်းလူႇတၢၼ်းၵွင်းမူးမူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းၵိုင်
- ၽြႃးတွင်းလေႃႇႁဵတ်းတီႈတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းသိမ်ႇဝတ်ႉတိယသထၢၼ်
- ၸွႆႈပီႈၼွင်ႉသၼဵၼ်းထူပ်းၽေးၽႆးမႆႈပီ 1983/4 မႅၼ်ႈ 7 သႅၼ် ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ
- လူႇတၢၼ်းၵႃႈႁဵတ်းႁေႃၶဵင်ႇဝၢၼ်းပရိတ်ႈ 24 ဝၢၼ်ႈ
- လူႇၽြႃးသႅင်ၶဵဝ် 26 သူႇ တီႈပွႆးလူႁေႃးပထၢၼ်း ဝတ်ႉသၼဵၼ်း ပီ 1993
- ဢွၼ်ၵေႃႇတင်ႈလႄႈလူႇတၢၼ်းငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်တႃႇပွႆးပရိယတ်ႉတိသၼ်လွႆ
- သႃလႃးၸေႇတီႇလွႆမႆႇ လႄႈ ၸေႇတီႇႁူၺ်ႈၸူႉ
- ၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉဝတ်ႉသၼဵၼ်း
- မႄးၵုမ်းၵေႃႇမုင်းၼမ်ႉမေႃႇလူင် ဝတ်ႉသၼဵၼ်း
- တေႃႇလွတ်ႇၼမ်ႉတႃႇဝတ်ႉသၼဵၼ်း ယၢဝ်း 2 လၵ်းၶိုင်ႈ
- ၼႂ်းပီ 2000 ၼၼ်ႉ ႁႅၼ်းလူႇသွမ်းလူင်ပၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈၵေးၸူး တၢၼ်းထိုင် သင်ႇၶၸဝ်ႈ 528 တူၼ်
- လူႇၽြႃးတီႈဝတ်ႉသၼဵၼ်းထႅင်ႈ 2 သူႇ ၼႂ်းပီ 2003
- လူႇၽြႃးတႃႇဝတ်ႉလွႆၶူး 1 သူႇ
- လူႇၽြႃးတႃႇဝတ်ႉ ၵျွင်းတေႃႇလၢႆးၶႃႈ 1 သူႇ
- လူႇၽြႃးတႃႇၵျွင်းၼမ်ႉပႃမုင်း ၵဵင်းတွင်း 3 သူႇ
- လူႇႁွင်ႈၽြႃးလူင်ၼႂ်းႁူင်းထမ်းလူင်သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ တီႈဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်
- လူႇၽြႃးတႃႇႁူင်းထမ်းလူင် တီႈဝတ်ႉထၢတ်ႈတေႃႇ ဝဵင်းလွႆလႅမ်
- ၸတ်းႁႅၼ်းပၢင်ၵၢၼ်ႇတေႃးသြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈတႅင် ၵူႈပီ – ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇ လႆႈသႂ်ႇသဵၼ်ႈမၢႆတီႈၼႆႈ တေမီးထႅင်ႈယူႇတင်း ၼမ်ယဝ်ႉ။
သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း
လွင်ႈဝႃႈသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ တူၺ်းဢဝ်ၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆတၢင်းလီၸဝ်ႈႁဝ်း ဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈၼႄမႃးပႃႈၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁူႉထိုင်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈယူႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵမ်ႉၼမ် မီးလွင်ႈၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ် တင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၸိူဝ်းလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ်သတ်ႉၸႅင်ႈလီတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈ ဢဝ်တင်းႁႅင်းငိုၼ်းယႂ်ႇၼမ်သေ သူင်ႇၸဝ်ႈၸၢင်းတႆး 6 ၸဝ်ႈ ၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈမိူင်း သီႇႁူဝ်ႇ(သီႇရိလင်ႇၵႃႇ)လႄးဢိၼ်းတိယ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉလိၵ်ႈ ၸၼ်ႉသုင်ၽႂ်မၼ်းသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ်ဝႆႉယူႇ ၵေႃႉတီႈၵေႃႉတၢင်း မိူၼ်ၼင်ႇလႆႈႁၼ်တီႈၵႅပ်ႈမၼ်းပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ
- ၸဝ်ႈသြႃႇၵၼ်ႇထမႃႇ ၸၢမ်ႇၼူၼ်း – ယဝ်ႉၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇ တီႈဝဵင်းၵႃႇလိ၊
- ၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ – ယဝ်ႉၸၼ်ႉ BA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉလူင်ၶူဝ်လမ် တီႈဝဵင်းၶူဝ်လမ်၊
- ၸဝ်ႈၶူး Dr ပၺ်ႇၺႃႇသီႇရိ သၢႆပွၼ် – ယဝ်ႉၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ ၸၼ်ႉ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ လႄႈ ၸၼ်ႉပႃႇရၵူႇ (PhD) မိူင်းဢိၼ်းတိယ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈၵေႃးလိၵ်ႉသႃႇရိပုတ်ႉတ ဝဵင်းမူႇၸေႈ၊
- ၸဝ်ႈၶူးၶၼ်ႇတီႇၸႃႇရ (မိူင်းသူႈ) – ယဝ်ႉၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈဝတ်ႉ ပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊
- Dr ၸၢႆးၸေႃးတိၵ ၶိူဝ်းယိုၼ်း – ယဝ်ႉၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ ၸၼ်ႉ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ လႄႈ ၸၼ်ႉပႃႇရၵူႇ (PhD) တီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်း၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈယိပ်းၵမ်လၢႆၽၢႆႇ တႃႇႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ SOAS Library တီႈၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႇတၼ်ႇ၊
- ၸၢႆးဢိၼ်ႇတႃႇၸႃႇရ ပိုၼ်းၶိူဝ်း – ယဝ်ႉၸၼ်ႉ BA လႄႈ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၶူးသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတီႈၼိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းပူၵ်းပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လုမ်းလႃးၵေႃႇသၢင်ႈဝတ်ႉတိယသထၢၼ် မႄႈတႅင်၊ ၸူဝ်ႈပၢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈဢႃးဝၢတ်ႉ(ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉ)ၼႆႉ ၼႃႈၵၢၼ်ႇတႃၵျွင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းတိူဝ်းတွၼ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတႄႉတႄႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ႁူမ်ႈၽူၺ်းတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်လႆႈပိုင်ႈ ဢဝ်ၸဵမ်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ၵူၼ်းထႆး လုၵ်ႉတီႈၵႆပႆတီႈယၢဝ်းသေ မႃးႁွတ်ႈမႃးထိုင်။ ၼႂ်းၶၢဝ်းမွၵ်ႈသၢဝ်းပီမႃးၼႆႉ လႆႈႁၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးယၢၼ်မိူင်း ႁူမ်ႈၸဵမ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်တႆး တင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁူမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လူႇၵၢၼ်တၢၼ်းလႄႈၵၢၼ်ယုၵ်ႉယွင်ႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၵိုၼ်းယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတိူဝ်းတွၼ်းမႃးယူႇၵူႈပီယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်း 100 ပီ ဝတ်ႉတိယသထၢၼ် 1909-2009၊ မႄႈတႅင် ၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2009။


text:
မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ (မၢၼ်ႈ: ဗန်းမော်ခရိုင်, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Bhamo District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်း ၄ ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႆႉ မီး ၁၀,၇၄၂.၉ လၵ်းၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။[1]တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ မီးမႃး ၃၄၆,၅၀၃ ၵေႃႉ[2] ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ [3]
- ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ
- ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႈ
- ၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ
- ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ
လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထုင်ႉၼႃႈလိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇၼႆႉ ၽၢႆႇဢွင်ႇ မီး မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း လႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး (မိူင်းတႆး)၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ (ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း)၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ "Burma population statistics: Kachin" Archived 2010-07-22 at the Wayback Machine. GeoHive
- ↑ Provisional Results Census 26 August 2014 FINAL, ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်း, 26 August 2014, p. ၂၄, archived from the original on 12 September 2014, retrieved February 26, 2015
- ↑ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၸတ်းၵၢၼ် လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ. Archived from the original on 2014-07-01။ Retrieved on 2019-03-08။


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 11 February 2021 (လိူၼ်ၵမ်လပ်း ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၼႆႉ ၽၢႆႇၸွႆႈထႅမ် ယႃႈယႃ ႁႄႉၵင်ႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 မိူင်းမလေးသျႃးလၢတ်ႈဝႃႈ တေဝႆႉၵူၼ်းမိူင်းမလေးသျႃး ပဵၼ်ထီႉၼိုင်ႈသေ သမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈသမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၸွမ်းယဝ်ႉၼႆႉၵွၼ် ၶူင်းၵၢၼ်သမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ ၸင်ႇတေဢွင်ႇမၢၼ်လႆႈယူႇဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ဝၢႆးသေမလေးသျႃးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ႁၢင်လိူၼ်ထူၼ်ႈသွင် 2021 (February 2021) ၼႆႉ တေတႄႇသမ်း ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉၼႆသေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပႃးဝႃႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တေလႆႈသမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 လူၺ်ႈဢမ်ႇလူဝ်ႇသဵင်ႈၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇသင် မိူၼ်ၵၼ် ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈလိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းဢဵတ်း 2020 (November 2020) ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမလေးသျႃး Muhyiddin Yassin ၵေႃႈ ယၢမ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေသမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမလေးသျႃး လူၺ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇလူဝ်ႇသဵင်ႈၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇသင်ၼႆသေ လၢတ်ႈပႃးဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈသမ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ တေဢမ်ႇတဵၵ်းတဵင်ႁႂ်ႈသမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးသေ လႆႈတူၺ်းၶေႃႈမုၼ်း ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၽႄႈလၢမ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းမလေးသျႃးၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်တေႁၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇတီႈ ၼႂ်းၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်သူင်ႇၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်းသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ ယူႇတီႈၽွင်းလူင်ၶဝ် ၸင်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေသမ်းပၼ်ပႃး ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမလေးသျႃးၼၼ်ႉ လူၺ်ႈဢမ်ႇဢဝ်ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇသင် ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ တႃႇၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 သေ တႃႇယူတ်းယႃလႄႈ ႁူမ်ႈပႃးၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇၵဵပ်းတူဝ်ယူႇဝႆႉသေ ၵူတ်ႇတူၺ်းဝႃႈ တိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းယူႇႁႃႉ ဢမ်ႇတိတ်းၸပ်းႁႃႉၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇမၼ်းၼမ်ဝႆႉယူႇဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၶွမ်ႇမတီႇ ၽၢႆႇ COVID-19 မိူင်းမလေးသျႃး ယင်းလၢတ်ႈပႃးထႅင်ႈဝႃႈ တႃႇႁႂ်ႈမိူင်းမလေးသျႃး ပေႃးတေၵၢင်းလွတ်ႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းမလေးသျႃးတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈသမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇပွင်ႇပဵၼ် လႆႈၼၼ်ႉယူႇဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈပႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း ၸုမ်းၼိုင်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၶႃႈလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးႁဝ်းယူႇဝႃႈၼႆ။
လွင်ႈဢၼ်တေသမ်းပၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း လူၺ်ႈဢမ်ႇဢဝ်ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇသင်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ မလေးသျႃး လႆႈႁပ်ႉသိုဝ်ႉဝႆႉယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ၼမ်လိူဝ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်းမလေးသျႃး ဢၼ်တေထုၵ်ႇလႆႈသမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ဢိင်ၶေႃႈမုၼ်း − CNA


text:
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 29 September 2021 သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ REUTERS ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ တႄႇဢဝ်ႁူဝ်လိူၼ် September 2021 မႃးၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈလိူၼ်ၼႆႉ ၶၼ်ငိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တူၵ်းလူင်းၵႂႃႇထိုင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇႁူၵ်းသိပ်း 60% ၊ ၶၼ်ၶမ်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉပုင်ႈၶိုၼ်ႈႁႅင်း လႄႈ ၶၼ်ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈသုင်မိူၼ်ၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉတ် ႁူဝ်ႇသေႇ Richard Horsey ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပဵၼ်ပႃး ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း International Crisis Group ICG လၢတ်ႈဝႃႈ − ၶၼ်ငိုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈတႅၵ်ႈၼိူင်း တႃႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လွင်ႈၶၼ်ငိုၼ်းတူၵ်းလူင်းႁႅင်းၼႆႉ တေပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းမႆႈၸႂ်တႃႇ ၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်မႃးယူႇ၊ လွင်ႈၼႆႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၶဝ်ပႃးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 29 September 2021 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 9 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၼၼ်ႉ ၶၼ်လႅၵ်ႈငိုၼ်း ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 1 တေႃႇလႃႇလႂ် လႅၵ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႈလႆႈယူႇ 2,550၊ ထိုင်ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းမႃး လႅၵ်ႈလႆႈထိုင် 2,700 ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႅၵ်ႈပၼ်လႆႈထိုင် 3,000−3,200 ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈတႄႉ ၶၼ်လႅၵ်ႈငိုၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လူတ်းယွမ်းလူင်း ထႅင်ႈသေ 1 တေႃႇလႃႇၼႆႉ လႅၵ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႈလႆႈယူႇ 2,000-2,700 ပျႃး ဝႃႈၼႆ။
တီႈလႅၼ်လိၼ်ၸၢပ်ႈမိူင်းၶႄႇ တီႈဝဵင်းမူႇၸေႊၵေႃႈ မိူဝ်ႈဝႃးၼႆႉ ငိုၼ်းၶႄႇ 1 ယွၼ်ႇ လႅၵ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႈလႆႈထိုင် 400 ပျႃး၊ 100 ယွၼ်ႇ လႅၵ်ႈလႆႈ 40,000 ပျႃး ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၶၼ်လႅၵ်ႈငိုၼ်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း ၵမ်ႉၶိုၼ်ႈၵမ်ႉလူင်း ႁူမ်ႈပႃး ၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆငိုၼ်းၵေႃႈ တီႈၼိုင်ႈလႄႈတီႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်လႆႈယဝ်ႉၼႆလႄႈ လၢၼ်ႉလႅၵ်ႈငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ထိုင်တီႈလႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ ၶၼ်ငိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လူတ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇသေ ၶၼ်ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃး တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းၵၢင် ဢၼ်ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇၶၢႆဢွၵ်ႇပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ 200လၢၼ်ႉတေႃႇလႃႇသေ ဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ် ၵုမ်းထိင်းၶၼ်ငိုၼ်းမႃးယူႇသေတႃႉ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢမ်ႇပႆႇၵုမ်းထိင်းလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းယေးငိုၼ်းတီႈၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ − ငဝ်းလၢႆး မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၼ်ငိုၼ်းတူၵ်းယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း၊ ထိုင်ၸၼ်ႉ ၶၼ်ငိုၼ်းတူၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ ပဵၼ်ၽွၼ်းယွၼ်ႈ လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ သင်ဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်း တိုၵ်ႉသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းယူႇပေႃးၼႆၸိုင် ၶၼ်လႅၵ်ႈငိုၼ်းၵေႃႈ တေပႆႇၸၢင်ႈလူတ်းယွမ်းလူင်းသေ ၶၼ်ငိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈတေသိုပ်ႇ တူၵ်းလူင်းၵႂႃႇယူႇၸိူင်ႉၼႆ ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမ်ႇပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ် ၶၼ်ငိုၼ်းၵေႃႈ တူၵ်းလူင်းႁႅင်းလႄႈ လႆႈထူပ်းၽွၼ်းတုမ်ႉယွၼ်ႈပႃး ၶၼ်ၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆ ၶိုၼ်ႈမႃးၸွမ်းလင်ယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 27 September 2021 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လၢတ်ႈတီႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ဝႃႈ သင်ဝႃႈၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇ ႁူမ်ႈပႃးၵူၼ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ပေႃးၼႆၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီႊ တၢင်းၼႃႈၼႆႉ တေၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇၼႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 03 October 2021 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 13 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ မိူင်းပႆႇလႅင်း မွၵ်ႈ 01:00 မူင်းပၢႆၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း PUTAO PDF ၶဝ်ႈပိုတ်းယိုဝ်း လၢၼ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မူႇလႃႇသျီးတီႇ တၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်းပူႇထဝ်ႈ (ပူႇတႃႇဢူဝ်ႇ) ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ PNG ဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ PNG ဝႃႈ မိူဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ 01:11 မူင်းၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းသဵင်ၵွင်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇလူင် လၢႆလၢႆၵမ်း တၢင်းလၢၼ်ႇၵူတ်ႇထတ်း မူႇလႃႇသျီးတီႇ ယိုဝ်းၵၼ်ႁိုင်မွၵ်ႈ ၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၼႆႉ၊ လွင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆၸွင်ႇမီးႁိုဝ်တႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇတူၺ်း ဝႃႈၼႆ၊၊
ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း PUTAO PDF တႄႉ ယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 03 October 2021 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ မိူင်းပႆႇလႅင်း 01:00 မူင်းပၢႆၼၼ်ႉ ၸုမ်း PDF ႁဝ်း လႆႈၵႂႃႇပိုတ်းယိုဝ်းပၼ်ၾၢင်ႉ လၢၼ်ႇၵူတ်ႇထတ်း မူႇလႃႇသျီးတီႇၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတေႉယူႇ။ ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈပိုတ်းယိုဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ လွင်ႈၽူႈၼမ်းၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တေမႃးတီႈဝဵင်းပူႇထဝ်ႈ၊ ပၢင်တိုၵ်းပွၵ်ႈၼႆႉ ၽၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတေၸၢင်ႈမီးလွင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆယူႇ၊ ပေႃးဝႃႈမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးတေႉၼႆ ယူႇတီႈၸုမ်း PDF ႁဝ်းၶႃႈ တေသိုပ်ႇပိုတ်းယိုဝ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းထႅင်ႈလိူဝ်ၼႆႉ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
မီးၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝွင်းဝႅင်းဝႃႈ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းပူႇထဝ်ႈ (ပူႇတႃႇဢူဝ်ႇ) ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆ လႄႈ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း PUTAO PDF ၶဝ် မီးလွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶဵင်ႇတႃႉ တူဝ်ႈတၼ်းတႃႇတေၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ၶႅပ်းႁၢင်ႈ – လၢၼ်ႇၵူတ်ႇထတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မူႇလႃႇသျီးတီႇ
Photo Credit : PNG


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 18 January 2021 (လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ 6 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်း ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီၶဝ် ၵူတ်ႇထတ်းႁၼ် ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 တီႈမိူင်းတႆးထႅင်ႈ 5 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
ၽၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး (Public Health Laboratory – Taunggyi) လႆႈၵူတ်ႇထတ်းၸႅတ်ႈတူၺ်း တူဝ်ယၢင်ႇၼမ်ႉမုၵ်ႈသႂ် 290 ၵေႃႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ထူပ်းႁၼ်ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ထႅင်ႈ 5 ၵေႃႉ၊ ပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယွင်း မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ 4 ၵေႃႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း 1 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇ Shan State Health Department, Taunggyi ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉသေ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းထီႉ 18 January 2021 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း 11 : 00 မူင်း ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈ မီး 1,107 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လူႉသဵင်ႈတၢႆ မီး 3 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်တိုၵ်ႉယူတ်းယႃတူဝ်တီႈႁူင်းယႃ မီး 89 ၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ယူတ်းယႃ ၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းၶိုၼ်းသေ လႆႈလူင်းႁူင်းယႃသမ်ႉ မီး 1,015 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီလႄႈ ၽၢႆႇလဵၼ်ႈႁႅင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 18 January 2021 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 20 : 00 မူင်း ၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တိူဝ်းၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ 477 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လူႉသဵင်ႈတၢႆသမ်ႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ 13 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
တေႃႇထိုင် ဝၼ်းထီႉ 18 January 2021 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 20 : 00 မူင်း ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈ မီး 134,795 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လူႉသဵင်ႈတၢႆ မီး 2,973 ၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ယူတ်းယႃၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းသေ လႆႈလူင်းႁူင်းယႃသမ်ႉ မီး 118,200 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
သူၼ်မွၵ်ႇမႁႃႇပၼ်ႇတုလ
သူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇပၼ်တုလ ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်လိုဝ်းလင် တီႈတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး သဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးသူးလေႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး သဵၼ်ႈတၢင်းၵူင်ႇတႄႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ ယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းသူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသူးလေႇ၊ ႁူင်းႁေႃၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈၸွမ်လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵဝ်ႇ၊ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ဢေးဝုၼ်ႇၵေလိ လႄႈ လုမ်းၽွင်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵဝ်ႇ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈယေးငိုၼ်း ၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[1] မိူဝ်ႈပီ 1948 ၽွင်းၶိုၼ်းလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈတီႈ ပရိတ်ႉတိတ်ႉ သေ ဢၼ်ပဵၼ် သဝ်ႁိၼ်မၢႆတွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈယွင်ႈၵုင်ႇမုၼ် ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇတုလ ဢၼ်ၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉဢသၢၵ်ႈသေ ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ (1824-1826) ၼၼ်ႉသေ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းဝႆႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၸိူဝ်းမိူဝ်ႈပီ 1867၊ 1871 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မေႇၵျႃႇၵျႅၼ်ႇၼရႄႇ ဢႄးလ်ပတ်ႉၽၢႆႉ (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Albert Fytche) လႆႈမႄးတမ်းလွၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ မူၼ်ႉမႄးဝဵင်းမႃးလႄႈ ၸူးႁွၵ်ႉၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၽၢႆႉသၵွႆး (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Fytche Square) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ [2] မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ႁူႉဝႃႈပဵၼ် တႅင်ႉသၵွႆး (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Tank Square) ၼႆသေ ပဵၼ်တီႈလိၼ်ၶၢႆး ဢွင်ႈတီႈပဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇၶိုၼ်းမႄးထတ်းလွၵ်း ၽဵဝ်ႈသိမ်းႁဵတ်းပဵၼ် တီႈၵူၼ်းမိူင်း လိုဝ်ႈႁိုဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။[3] ၶွမ်ႇပၼီႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇမီးဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ဢဝ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈႁိၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈ ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ဝိတူဝ်ႇရိယ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1896 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵၢင်သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[4][5] ဝၢႆးသေပီ 1935 မႃး ယွၼ်ႉၼမ်ႉၸႂ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁၢဝ်ႁႅင်းမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈလွၵ်းပၢင်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ လွၵ်းပၢင်ႇပၼ်ႇတုလ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။[5]မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ႁူဝ်ၶမ်ႈမႃး တီႈၼႂ်းသူၼ်ႇမွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းႁႆႇတိုင်ႈၵွင်ႈ ဢင်ၵိတ်ႉၵူၺ်း လႆႈလဝ်ႇမူၼ်ႈ သေ ဝၢႆးၼႆမႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈၸင်ႇၵွႆႈလႆႈ လဝ်ႇမူၼ်ႈယဝ်ႉ။[6]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (2005) Let's Go Southeast Asia. Macmillan. ISBN 0-312-33567-9, 9780312335670.
- ↑ Thant Myint-U။ "Forgotten treasures"၊ 2 December 2011။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 6 October 2013။။
- ↑ Fytche Square, Rangoon. The British Library (26 March 2009). Retrieved on 13 July 2015။
- ↑ "Indian Engineering" (1904) XXXV: 122.
- ↑ 5.0 5.1 Cernea, Ruth Fredman (2007). Almost Englishmen: Baghdadi Jews in British Burma. Lexington Books, 11, 22, 130. ISBN 9780739116470.
- ↑ နဂါးဗိုလ် ထိပ်တင်ဒွေး၊ ရန်ကုန်ရာဇဝင်၊ စာမျက်နှာ ၆၈


text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ပိုတ်းယိုဝ်းမၢၵ်ႇလူင်ၵႂႃႇ ၵူႈႁူးၵူႈတၢင်းလႄႈ မၢၵ်ႇလူင်တူၵ်းတႅၵ်ႇသႂ်ႇ ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်း လူႉၵွႆၵႂႃႇ 3 လင်သေ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတိူဝ်ႉၸပ်းၺႃး ၵူၼ်းမိူင်း 1 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 05 October 2021 (ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းလပ်း ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းတၢမ်းၶမ်ႈ 16:30 မူင်း ၸုမ်းၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈႁူင်းပလိၵ်ႈ ဝဵင်းတီႇမေႃႉသူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇလူင်ပိုတ်းယိုဝ်းသႂ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈၶွၵ်ႉပလေႃႉ ဝဵင်းတီႇမေႃႉသူဝ်ႇ မိူင်းယၢင်းလႅင်လႄႈ မၢၵ်ႇလူင်တူၵ်းတႅၵ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ 4 လုၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉမၢၵ်ႇလူင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတူၵ်းတႅၵ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလႄႈ ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်း ဝၢၼ်ႈၶွၵ်ႉပလေႃႉ လူႉၵွႆၵႂႃႇ (3) လင်၊ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတိူဝ်ႉၸပ်းၺႃး ၵူၼ်းမိူင်း (1) ၵေႃႉ မၢတ်ႇၸဵပ်းၵႂႃႇတီႈၶႃလူင်ၼႆ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းတီႇမေႃႉသူဝ်ႇ DMO-PDF လၢတ်ႈၼႄတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၼင်ႇၼႆ။
တႄႇမိူဝ်ႈဝႃးယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုတ်းယိုဝ်းမၢၵ်ႇလူင်ၵႂႃႇ တၢင်းႁွင်ႇတၢင်းၸၢၼ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလူႉသုမ်းသင်၊ ၽွင်းၼႆႉတႄႉ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇႁတ်းၶိုၼ်ႈတိုၵ်း ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်းသေ ဢဝ်မၢၵ်ႇလူင် ပိုတ်းယိုဝ်းၵႂႃႇ ၵူႈႁူးၵူႈတၢင်းၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်း ပႂ်ႉယၢမ်းဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ၊ သင်ဝႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတူင်ႉဢွၵ်ႇမႃး ဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ သဵင်ၵွင်ႈၸၢင်ႈတေတႅၵ်ႇလႆႈၵူႈၶၢဝ်း ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 04 October 2021 ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းလွႆၵေႃႇ ၽိူမ်ႉထႅမ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းၵႂႃႇတၢင်းဝဵင်းၽရူႇသူဝ်ႇ မီးပႃးတင်းတပ်ႉပႆလိၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၶီႇၵႃးသေ ထူဝ်းၶဝ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁူမ်ႈတင်းမူတ်း ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေမီးယူႇမွၵ်ႈ 300 ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းတီႇမေႃႉသူဝ်ႇ မိူင်းယၢင်းလႅင်ၼႆႉ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်းယၢင်းလႅင်လႄႈ ၸုမ်းၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်သေ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈပႅတ်ႈႁိူၼ်းပႅတ်ႈယေး ပၢႆႈၽေးပၢင်တိုၵ်းဝႆႉ တင်းဝဵင်းၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉ တီႉၺွပ်းၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး သေတႃႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶျေႃႉယွမ်းသင် သိုပ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်လူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ်သေ သၢၼ်ၶတ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း ဝႃႈၼႆ။
တင်ႈတႄႇဝၼ်းထီႉ 1 February 2021 (လိူၼ်ၵမ်လွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ဝၢႆးတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇတႂ်ႈပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇသိုၵ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ တူဝ်ႈတင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်လူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ်သေ သၢၼ်ၶတ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းယူႇယဝ်ႉ၊ လၢႆလၢႆၸုမ်း ၼႂ်းမိူင်း/ၼွၵ်ႈမိူင်း ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသၢၼ်ၶတ်း မိူၼ်ၵၼ်။
ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်းလူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ပေႃးတေ တႅၵ်ႇယၢႆႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸူႉတုမ်ၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵွင်ႈဢၼ်တႄႉ၊ ၵႅတ်ႉသ်ၼမ်ႉတႃ၊ ၶွၼ်ႉ၊ ၵႃးသိတ်းၼမ်ႉ လႄႈ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လၢႆလၢႆသႅၼ်း ၶတ်းၸႂ်ယႃႉ ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်သေဢမ်ႇၵႃး တင်ႈၸႂ်ယိုဝ်းၵွင်ႈသႂ်ႇ ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်သေ တီႉၺွပ်းၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ယူႇ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ၼႆယဝ်ႉ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉသေ တီႉၺွပ်းၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် သေဢမ်ႇၵႃး ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်ၶၢဝ်ႇ ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ၵေႃႈ ဢထမ်ႇမ တီႉၺွပ်းထိုင်တီႈၼႂ်းႁိူၼ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 March 2021 (လိူၼ်သၢမ်လွင်ႈ 3 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 22:45 မူင်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉ ၶဝ်ႈတီႉၺွပ်း ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ DVB ၵေႃႉၼိုင်ႈ ထိုင်တီႈၼႂ်းႁိူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈပွၵ်ႉမျိတ်ႉငႄႇ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ တိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းထီႉ 2 March 2021 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 21:00 မူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ CCTV ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ လႆႈႁၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉၵွင်ႈတႄႉ လႄႈ မၢၵ်ႇၵၢင်ႇၵွၼ် တင်ႈၸႂ်ပိုတ်းယိုတ်းသႂ်ႇ ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်းသေဢမ်ႇၵႃး ယႃႉပႃးလူတ်ႉၶိူင်ႈ၊ လူတ်ႉၵႃး ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈသဵၼ်ႈတၢင်း 20-80-81 ဝဵင်းမၢၼ်းတလေး ၼႆယဝ်ႉ။
တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႉ 1 February 2021 ဝၼ်းဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇမႃးၼႄၵၢင်ၸႂ်သေ လႆႈထုၵ်ႇၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုတ်းယိုဝ်းၶႃႈတၢႆ ဢမ်ႇယွမ်း 30 ပၢႆ လႄႈ မီးၵူၼ်းမိူင်းမၢတ်ႇၸဵပ်းဢမ်ႇယွမ်း 1,000 ပၢႆယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်း ယႃႉပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လႄႈ တီႉၺွပ်းၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးသေတႃႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် ၶဝ်တႄႉ ဢဝ်လွၵ်းလၢႆးတၢင်းၵူႈလွင်ႈ ဢမ်ႇၶျေႃႉယွမ်းသင် သိုပ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်လူၺ်ႈလၢႆး ၵတ်းယဵၼ်သေ သၢၼ်ၶတ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
Photo – Reuters,AFP,AP


text:
ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းပၢႆႈၽေးပၢင်တိုၵ်း လႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်းသေတႃႉ ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်းတႄႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၼွၼ်းလိုဝ်ႈ ၸွမ်းဝတ်ႉဝႃးၽႃႇသိူဝ်ႇယူႇလႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း လႆႈၸွႆႈထႅမ် ငိုၼ်းတွင်း လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉထႅင်ႈတင်းၼမ်။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းထီႉ 20 October 2020 (လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ 4 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) သင်ႇၶၸဝ်ႈ လႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေး ဢိၵ်ႇတင်း တၵ်ႉတႃႇသထႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပၢင်လူင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ငိုၼ်းတွင်း ဢၼ်တုင်းလူႇၶၢမ်ႇလႆႈမႃး တီႈၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်တင်းသဵင်ႈ ၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းလႆႈပၢႆႈၽေးပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းထုင်ႉပုင်ႇဝူဝ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ႁူမ်ႈငိုၼ်းတင်းသဵင်ႈ 3,000,000 ပျႃး (သၢမ်လၢၼ်ႉပျႃး) ၼႆယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈၵေႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်း ၵူၼ်းမိူင်းပၢႆႈၽေးပၢင်တိုၵ်း ၵႂႃႇယူႇဝႆႉ ၸွမ်းဝတ်ႉဝႃး လၢႆလၢႆဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမီးလွင်ႈယႃႉတဝ် ဢဝ်လၢႆၶူဝ်းၶွင်ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်း သတ်းလဵင်ႉၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပိုတ်းယိုဝ်းၵိၼ် ၸွမ်းၼင်ႇၸႂ်ၶဝ် ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ် လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလၢႆလၢႆဝၢၼ်ႈ လႆႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းၽွင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၶူဝ်းၶွင်မီးၵႃႈၶၼ် ဢမ်ႇၵိုတ်းလိူဝ်သင် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ယူႇတီႈၸုမ်းၸဝ်ႈၵႃး ၵူၼ်းႁေႃႈလူတ်ႉၵႃး၊ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး လႄႈ ၸဝ်ႈၸေႇတၼႃႇ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႆႈၸူႉတုမ်ငိုၼ်းတွင်းၵၼ်သေ ၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းထုင်ႉပုင်ႇဝူဝ်းထႅင်ႈ သၢင်ႉငိုၼ်း 1,900,000 ပျႃး (ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၵဝ်ႈသႅၼ်ပျႃး) ဢၼ်လႆႈၸွႆႈထႅမ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်း 2 ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ယူႇတီႈ ၼႃးၵွင်းမူး လႄႈ မိူင်းတူၼ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ သိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ တင်းၼမ် တင်းလၢႆ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉ ၼႂ်းၼႃႈသိုၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
လၢႆတွၼ်ႈလၢႆဢၼ်ဝႆႉၶႃႈ သင်ဝႃႈၶႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂုႇလူတ်ႇဢဝ်ၼႂ်း Facebook ၼႆၵေႃႈ လႆႈမိူၼ်ၵၼ်ၶႃႈဢေႃႈ။
Wednesday, February 29, 2012
ၶႅပ်းႁၢင်ႈမၢႆတွင်း ၸဝ်ႈၶူးလူင် ၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ 29.02.2012
မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ ၸဝ်ႈပီႈၸဝ်ႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ်ၶႃႈ၊ မိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းလီမီးမင်ႇၵလႃႇလီငၢမ်းသေ ၸဝ်ႈၶူးလူင်ႁဝ်းၶႃႈ ၸဝ်ႈၶူး Dr.ၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ လႆႈမႃးပွၼ်ႈဢွၼ် သင်ႇသွၼ်ၸိတၢင်းပၼ်ႁဝ်းၶႃႈ တမ်ႈတီႈဝတ်ႉမႂ်ႇ တီႈၶႃႈဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶတႆးႁဝ်းၶႃႈ ၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈမီးတၢင်းၵဵပ်း ၶႅပ်းႁၢင်ႈလႄႈသဵင်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်သေ မႃးၸႅၵ်ႇၽေပၼ် ၸဝ်ႈပီႈၸဝ်ႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ် ၸိူဝ်းမႃးထိုင် ဢမ်ႇမႃးထိုင် ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ တၢင်းမူတ်းတေႁဵတ်းပဵၼ်ဝႆႉ
လၢႆတွၼ်ႈလၢႆဢၼ်ဝႆႉၶႃႈ သင်ဝႃႈၶႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂုႇလူတ်ႇဢဝ်ၼႂ်း Facebook ၼႆၵေႃႈ လႆႈမိူၼ်ၵၼ်ၶႃႈဢေႃႈ။
လၢႆတွၼ်ႈလၢႆဢၼ်ဝႆႉၶႃႈ သင်ဝႃႈၶႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂုႇလူတ်ႇဢဝ်ၼႂ်း Facebook ၼႆၵေႃႈ လႆႈမိူၼ်ၵၼ်ၶႃႈဢေႃႈ။
ၵူၼ်းဢၼ်ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်လႆႈသႂ်ႇဝႆႉမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ တေႁဵတ်းပဵၼ် Zip. File သေသႂ်ႇဝႆႉပၼ်ၶႃႈဢေႃႈ။
လူတ်ႇဢဝ်လႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇၶပ်းမၢႆတၢင်းတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈ။
ၶႅပ်းႁၢင်ႈ
Posted by TSUSA
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ၸၼ်ႉၸွမ်
တၵ်ႉၵသူဝ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တၵ်ႉၵသူဝ်ႇၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ University ၼႆသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင် ဢွင်ႈတီႈ ပူင်သွၼ်ပၼ် တၢင်းႁူႉ တၢင်းႁၼ် ၸၼ်ႉသုင်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇတႄႉ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ၵူၺ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ၸုမ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၸုမ်း ဢၼ်ပႃးၸႂ် ၶႂ်ႈႁဵၼ်း ပၺ်ႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်သေ ၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းသေ ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ရႁၢၼ်းၶဝ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶဝ် ပၼ်သုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈသေ ပူင်သွၼ်ပၼ် ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းႁူႉ တၢင်းမေႃ ၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၸင်ႇတေၵိုင်ႇထိူၵ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉသေ ၵေႃႉဢၼ် မႃးသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ၶဝ်ႈတွပ်ႇ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈဢွင်ႇပူၼ်ႉယဝ်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸုမ်ႈၶူးယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပႆႇလႆႈႁပ်ႉ ၸုမ်ႈၶူးၼၼ်ႉ တႃႇတေၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ လၢႆလၢႆပီလႄႈသင်၊ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉပၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်း ပူင်သွၼ်လိၵ်ႈ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၽဝ်ႇလႄႈသင်၊ လႆႈတႅပ်းတတ်းပၼ် ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈလႄႈသင် လႆႈႁဵတ်းပၼ်ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ် တၵ်ႉၵသူဝ်ႇၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ University သေ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း လႅတ်ႉတိၼ်ႇ universitas သေ ပွင်ႇဝႃႈ "မူႇၸုမ်းၶူးသွၼ်လႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း" ၼႆယဝ်ႉ။ [1] တီႈမိူင်းဢေးသျႃးလႄႈ မိူင်းဢႃႇၾရိၵၵေႃႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ယၢမ်ႈမီးမႃးၸၼ်ႉၸွမ်ယူႇ။ [2] ၸၼ်ႉၸွမ် ၵၢပ်ႈပၢၼ် ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢိင်ပိုင်ႈ ပၵ်းပိူင် ပိုၼ်ႉထၢၼ် ၸၼ်ႉၸွမ် medieval university မိူင်းယူးရူပ်ႉ ပၢၼ်ဢီႇတလီႇ High Middle Ages ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [3]
ဝၢႆးလင်မႃး ၸင်ႇမီးမႃး ၶေႃႈႁၢမ်ႈတၢပ်ႈဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈ ၶေႃႈဢၼုၺၢတ်ႈ ၶေႃႈၶႂင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ရႁၢၼ်းလႄႈသင်၊ ၽူႈၵွၼ်းၸိုင်ႈ သႃႇသၼႃႇလႄႈသင်၊ ၶုၼ်ၶဝ်လႄႈသင် တေဢမ်ႇလႆႈၽွတ်ႈ ၸုမ်းလူင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ တေဢမ်ႇလႆႈပၼ် မႂ်ဢွင်ႇႁပ်ႉၸုမ်ႈၼႆလႄႈ တႃႇတေတင်ႈပဵၼ်မႃး ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ မီးၶေႃႈၶႂၢင်းၽိသဵတ်ႇ လိၵ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇ တႃႇတေ တႄႇတင်ႈပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၸွမ် ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပူင်သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈလႄႈ တႃႇတေပူင်သွၼ်ပၼ် ပၢႆးႁဵၼ်း ၼိုင်ႈပၢႆးၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး ပႃႇမွၵ်ႉၶ၊ ၵထိၵ လႄႈ ၶူးသွၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈပူင်သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈလၢႆး၊ လႆႈၸိသင်ႇၼႄႉၼၢမ်းပၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁဵၼ်း ၼိုင်ႈပၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈမီးထႃႇၼ ထၢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်သေ သမ်ႉလႆႈမီး ပႃႇမွၵ်ႉၶ ၼိုင်ႈၵေႃႉ ၵွၼ်းဢုပ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပၢႆးႁဵၼ်း မိူၼ်ငၢႆးၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်လေႃးၵၼ်သေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇထႃႇၼယဝ်ႉ။ လႆႈမီးဝႆႉ မႁႃႇထႃႇၼ ပၢႆးဝိၸ်ႉၸႃႇ ၊ မႁႃႇထႃႇၼ ပၢႆးသၢႆႊ၊ မႁႃႇထႃႇၼ ပၢႆးမေႃယႃ၊ မႁႃႇထႃႇၼ ပၢႆးၸၢၵ်ႈ၊ မႁႃႇထႃႇၼ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်မႁႃႇထႃႇၼ တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမီး ၸွမ်ပႃႇမွၵ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵွၼ်းဢုပ်ႉဝႆႉယူႇ။ မၢင်တီႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ မၢင်တီႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ သၽႃႇပတိ ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ၊ မၢင်တီႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၽူႈၵွၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်ပႃႇမွၵ်ႉၶ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉယႂ်ႇလူင် ပုၼ်ႈတႃႇ ၵုမ်းၵမ် ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ ၸွမ်ပႃႇမွၵ်ႉၶ လႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈ လၢႆးငၢၼ်းထိုင် တမ်ႈတီႈ ၵွင်ႇၸီႇၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇၸုမ်းသီးၼဵၵ်ႉ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈသင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽွမ်ႉယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၸွမ်ပႃႇမွၵ်ႉၶ ၸင်ႇတေလႆႈ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်တမ်းဝၢင်းမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉတႄႉ တမ်ႈတီႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵွင်ႇၸီႇၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉဝႆႉပဵၼ် ၵႅမ်ဢထိပတိၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင် ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸၼ်ႉတႃၶုၼ်ဝႃႈသေ မၼ်းပဵၼ် ဢထိပတိၸၼ်ႉၸွမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တၢင်ႇမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွၵ်းလၢႆး ဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၢင်ဢၼ်ၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်၊ မၢင်ဢၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ပုၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ တေလႆႈၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈမီးၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်တီႈၼိုင်ႈ တင်းတီႈၼိုင်ႈ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇ၊ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ မီးယူႇ။ တႃႇတေလႆႈ ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ လႆႈတွပ်ႇဢွင်ႇ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေလႆႈၶိုၼ်ႈ။ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ တႃႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆသေ ပေႃးဢွင်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေလႆႈမီးသုၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈတွပ်ႇ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ တႃႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်သေ ဢၼ်ပႆႇလႆႈၸုမ်ႈၶူးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵေႃႉပႆႇလႆႈၸုမ်ႈၶူး ၼႆသေ ၵေႃႉဢၼ် ဢွင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸုမ်ႈၶူးယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းလႆႈၸုမ်ႈၶူး ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပႆႇၶဝ်ႈတွပ်ႇ ၸၼ်ႉသိပ်း (ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ တႃႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်)ၼၼ်ႉၸိုင် တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း တေလႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉ 3 ၸၼ်ႉယူႇ။ ဝၢႆးသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ တႃႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉ တႃႇတေ လႆႈၸုမ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆးဢွင်ႇထႅင်ႈ သီႇၸၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေလႆႈ ၸုမ်ႈၶူးၼၼ်ႉ ပၢႆးၼိုင်ႈလႄႈ ပၢႆးၼိုင်ႈ လွင်ႈမၵ်းၶၼ်ႈပီမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ၸုမ်ႈၶူး မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈတွပ်ႇဢွင်ႇ သီႇၸၼ်ႉ၊ ၸုမ်ႈၶူးမၢင်ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈတွပ်ႇဢွင်ႇ 7 ၸၼ်ႉၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၸွမ် ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းမီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ် ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁႃႁွမ်တွမ်ၸူႉ ပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းမေႃ ၵူႈလၢႆးလၢႆးယူႇ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၽြႃးပႆႇပေႃႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸဝ်ႈလုၵ်ႈၸွမ်ၶဝ် လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ႁဵၼ်းဢဝ် တၢင်းမေႃ တီႈမိူင်းတၵ်ႉၵသူဝ်ႇ (တၵ်ၵသီလႃ)ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉသေ ပူင်သွၼ်တၢင်းမေႃ ပၢၼ်ၼၼ်ႉပၼ် ၵူၼ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်ႈၶဝ် မီးတီႈ မိူင်းတၵ်ႉၵသူဝ်ႇလႄႈ ဢိင်ပိုင်ႈ ဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေ ႁွင်ႉဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်း တၵ်ႉၵသူဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ၽြႃးၸဝ်ႈၵေႃးတမ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ပီၶရိတ်ႉ မွၵ်ႈ 450 ၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႃႇလၼ်ႇတ၊ ဝိၵ်ႉၵမသီႇလဢေႃးတၼ်ႇတပူႇရ ၸိူဝ်းဢၼ်မီး ၼႂ်းတိူၵ်းမၵထၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဝတ်ႉလူင် သီႇရိထၺ်ၺၵၼုၵ ဢၼ်မီးတီႈ ဢိၼ်ႇတိယပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဝတ်ႉလူင်ၸၵတ်ႉတလ တီႈၿင်းၵလႃးၼၼ်ႉလႄႈသင် ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇမႃး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ဢမ်ႇၼမ်တၢၼ်ႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈ တၢင်းမေႃၼၼ်ႉ လႆႈၸုၼ်ႉသေ ၵႂႃႇႁႃသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 2000 ပီလိူဝ်ၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းဢလႅၵ်ႉၸၼ်းတႃး မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးမႃး ၸၼ်ႉၸွမ်လူင်ပၢႆးသၢႆႊယဝ်ႉ။ ၶူးသွၼ်လူင် ပၢႆးၼပ်ႉ ယူႇၵလိတ်ႉ၊ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလူင် ဢီႇရႃႇတေႃႉတၼီး ဢၼ်တႅၵ်ႈ တၢင်းယႂ်ႇတၢင်းၵႂၢင်ႈ ၵမ်ႇၽႃႇ၊ ၽူႈလူင်ႉပၢႆးသၢႆႊ ဢႃႇၶိမိတိၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင် ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ် ဢလႅၵ်ႉၸၼ်းတြီးယႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပႆႇႁွင်ႉၸၼ်ႉၸွမ်ၵွၼ်ႇ၊ ၵူၺ်းႁွင်ႉဝႃႈ ႁွင်ႈၼႄလူင် ဢလႅၵ်ႉၸၼ်းတြီးယႃး ၼႆၵူၺ်း။
- ↑ "Universities". Encyclopædia Britannica (11th ed.). 1911.
- ↑ Encyclopædia Britannica: "University" Archived 15 May 2013 at the Wayback Machine., 2012, retrieved 26 July 2012)
- ↑ Haskins, Charles H. (1898). "The Life of Medieval Students as Illustrated by their Letters". The American Historical Review. 3 (2): 203–229. doi:10.2307/1832500. JSTOR 1832500.


text:
လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႉဢလိၼ်း (မြန်မာ့အလင်း) ပိုၼ်ၽႄႈမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 09 October 2021 (လိူၼ်သိပ်း ဢဵတ်းမႂ်ႇ 4 ၶမ်ႈ ၊ ပီတႆး 2115) ၼၼ်ႉ ၵၢဝ်ႇၼႄးၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ 6 ၸုမ်း ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ် ၸွႆႈထႅမ်ၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်လႄႈ ၸွႆႈသွၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ မိူၼ်တင်း ပၼ်ႁႅင်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ တေႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ဝႃႈၼႆ။
ၸွမ်းၼႂ်း ပွင်ႈၵႂၢမ်း ၊ ၽူႈတႅမ်ႈ – မိၼ်းၶၢၼ်ႉ ၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႉဢလိၼ်း (မြန်မာ့အလင်း) ၼႃႈလိၵ်ႈ (8) ၊ ႁူဝ်ၶေႃႈ – “ဝႃႇတၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉႁၢဝ်ႈႁႅင်း တိုၼ်းတေလႆႈတူၵ်းသုမ်း” ၼႆၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႁုပ်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်း မီး (3) တွၼ်ႈ – တွၼ်ႈပၢင်သွၼ်ၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ တွၼ်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ လႄႈ တွၼ်ႈဢဝ်ၼမ်ႉမျၢတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်း ၼႂ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ဢိၵ်ႇပႃး ပိူင်ပဵၼ်ၼႂ်းထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼႆ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆ။
ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၸွႆႈထႅမ် ၽၢႆႇထႅမ်ႁႅင်းတၢင်းႁူႉ လွင်ႈႁၢင်ႈၵၢင်မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇယႃႉၽျၢၵ်ႈ၊ လွင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ လႄႈ လွင်ႈၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၵၢၼ်သိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸုမ်းသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၶၢင် (KIA)၊ တႅဝ်းႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶျၢင်း (CNF)၊ ႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်း/တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွႆႇၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈယၢင်း (KNU/KNLA)၊ တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွႆႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတဢၢင်း (TNLA)၊ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်းလႅင် (KNPP) လႄႈ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ဢိၵ်ႇ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းမၢင်မိူင်း ၵမ်ႉပၢမ်ႉၸွႆႈၼႄလၢႆးႁဵတ်း ႁဵၼ်းၶၢမ်ႈတၢင်း Online – ပၼ်ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း (PDF) ၼႆယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ်ဝၼ်းထီႉ 01 February 2021 ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵူၼ်းမိူင်းၶၢတ်ႇတၢင်းဢုၼ်ႇၸႂ် ၵႂႃႇလႂ်ပႆလႂ်ၵေႃႈ လႆႈတၢင်းၵူဝ်ႁႄ၊ မၢင်တီႈမၢင်ဝၢၼ်ႈထုၵ်ႇၺႃးၸုမ်းသိုၵ်း မၢၼ်ႈဢဝ်ၾႆးၽဝ် မၢပ်ႇၼႄးဝႃႈၸွႆႈထႅမ်ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း လႆႈလူႉတၢႆ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼႆႉမႃး။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၸုမ်းလူလွမ်ၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းတူၵ်ႈၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း (AAPP) ဢွၵ်ႇဝႆႉ ထိုင်ဝၼ်းထီႉ 09 October 2021 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလုတၢႆမီး- 1,161 ၵေႃႉ၊ ထုၵ်ႇတိၺွပ်း – 8,835 ၵေႃႉ၊ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶင်ဝႆႉ- 7,161 ၵေႃႉ လႄႈ လႆႈထုၵ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႃႇတီႉၺွပ်းထႅင်ႈ- 1,989 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တေႃးၸဝ်ႈၶူးဝႃးၸွမ်မိူင်းဝၼ်ၼသီရိ (သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး)
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ ႘/႑႒/ ႒႐႑႑ ၼႆႉ မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆးႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၵႂႃႇၵၼ်တေႃးႁူပ်ႉထူပ်း
ၸဝ်ႈၶူးဝႃးၸွမ်မိူင်းဝၼ်ၼသီရိ(သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး )ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈငဝ်ႈငုၼ်း
မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶ ၸေႈတွၼ်ႈမိူင်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇဢၼ်လႆႈမႃးႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၸၼ်ႉၸဝ်ႈၶုၼ်း(ၷုၼ) ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းထႆး လႆႈမွပ်ႈတၢၼ်းၵႂႃႇ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 5/12/ 2011 ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈမုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးၵေႃႈ
လႆႈၵႂႃႇၵၼ်ႇတေႃးဝႆႈသႃဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း ၸဝ်ႈၶူးဝႃးသေလႆႈတၢင်ႇလဝ်ႈ
လၢတ်ႈထိုင်ၼေဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈသင်ၶလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးၵူႈမိူင်းမိူင်း ၸိူဝ်းမႃးႁဵၼ်းယူႇမိူင်း ၵွၵ်ႇၼႆႉၵေႃႈလႆႈယူႇပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၸုမ်းသေ ပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၸွမ်းၵၼ်ၼႆ
ယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးဝႃႈၵေႃႈ ႁူမ်ၸူမ်းယႂ်ႇၼမ်ၸွမ်းႁဝ်းၶႃႈလႄႈ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇသင်ႇသွၼ်ပွၼ်ႇဢွၼ် ပၼ်ႁဝ်းၶႃႈတၢင်းၼမ်လႄႈ လၢတ်ႈၼေၵႂုႇဝႆႉဝႃႈ "မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉထိုင်ပၢၼ်သင်ႇၶၸဝ်ႈတႆးႁဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်ၵၼ်လႄႈ တိုတ်ႉတၢႆးႁႃၵၼ်၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇႁူမ်ႈၵၼ်၊ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇတႆးႁဝ်း ပေႃးသင်ႇၶတႆးဢမ်ႇႁဵတ်းၽႂ်တေႁဵတ်း" ၼႆ လႆႈသင်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆယူႇၶႃႈယဝ်ႉ ။


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 14 January 2021 (လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ 2 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၼႆႉ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (United Nations−UN) လၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ လုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ(ၵမ်ႇၽႃႇ)ၼႆႉ ယူႇၼႂ်းၽေးၶဵၼ်လူင်ဝႆႉ ယွၼ်ႉပီႊ 2020 ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပီႊဢၼ်မႆႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈပီႊၼိုင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုၼ်း ၸုမ်းၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလုမ်ႈၾႃႉ (UN’s World Meteorological Organization) လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပီႊ 2011 ထိုင် 2020 ၼႆႉ လုၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ(ၵမ်ႇၽႃႇ) ပဵၼ်ဢၼ်ဢုၼ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းပၢၵ်ႇပီႊၼႆႉဝႃႈၼႆသေ Antonio Guterres ၽူႈၼမ်းၼႂ်းလူင် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉၾိင်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈသေ တူဝ်မီးသၢႆၸႂ်ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉဝႆႉယူႇၵူႈၶၢဝ်းယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။
တူဝ်တႅၼ်းၽၢႆႇၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလုမ်ႈၾႃႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပီႊဢၼ်မႆႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈ 3 ပီႊၼႆႉ ပဵၼ်ပီႊ 2016 , 2019 လႄႈ 2020 တၢင်းမႆႈသၢမ်ပီႊၼႆႉၵေႃႈ ပီႊၼိုင်ႈလႄႈ ပီႊၼိုင်ႈဢမ်ႇပေႃးၵႂႃႇၵၼ်ႁႅင်းဝႃႈၼႆ။
ႁႅင်းမႆႈတူဝ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႂ်းပီႊ 2020 ၼႆႉ ပေႃးမႃးၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်တူၺ်းၼႆၸိုင် တေမီးယူႇ မွၵ်ႈ 14.9 °C သေ သုင်လိူဝ်မိူဝ်ႈပီႊ 1850−1900 ၽွင်းမိူဝ်ႈပႆႇမီးႁူင်းၸၢၵ်ႇၼၼ်ႉ 1.2 °C ဝႃႈၼႆ။
ပေႃးၸွမ်းၼင်ႇလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပႄးရိတ်သ်ႉ (Paris Agreement) ပီႊ 2015 ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း လွင်ႈၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇသေ ၽူႈၼမ်းမိူင်းလူင်မႁႃႇဢမ်းၼၢတ်ႈလၢႆလၢႆမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝႃႈ ၵွၼ်ႇၼႃႇတေမီးႁူင်းၸၢၵ်ႈလူင်ၼမ်မႃး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တၢင်းမႆႈလုမ်ႈၾႃႉ တေဢုၼ်ႇၶိုၼ်ႈလႆႈ ထႅင်ႈမွၵ်ႈ 1.5 °C ၵူၺ်းဝႃႈၼႆ။
ယူႇတီႈၸုမ်းၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလုမ်ႈၾႃႉ (WMO) ၵေႃႈ ယင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တေႃႇထိုင် ပီႊ 2024 ၼႆႉ တႃႇႁႅင်းတၢင်းမႆႈ တေလူတ်းယွမ်းလူင်းၶိုၼ်း 1.5 °C ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇယၢပ်ႇယူႇဝႃႈၼႆ။
ၾၢင်ႁၢင်ႈၽွၼ်းယွၼ်ႈလုမ်ႈၾႃႉဢုၼ်ႇၶိုၼ်ႈၼႂ်းပီႊ 2020 ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ် ၽွၼ်းယွၼ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၾႆးမႆႈပႃႇလၢမ်းလွႆႁၢဝ်ႈႁႅင်း တွၼ်ႈ Siberia ၊ ၼမ်ႉၶႅင်ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇ Arctic ၸိူမ်ႈ ႁူမ်ႈပႃး လူမ်းလႅင်ႉလူင် Hurricane ၼႂ်း Atlantic ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ၶေႃႈမုၼ်း − AFP


text:
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 8 July 2021 (ဝၼ်းလိူၼ်ၸဵတ်းလပ်း ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇႁႅင်းထၢတ်ႈလႄႈ ၾႆးၾႃႉ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၸီႉသင်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸၢႆႇၵႃႈၾႆးၾႃႉၸွမ်းၵူႈလိူၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼႂ်းႁၢင်လိူၼ် June 2021 ၼႆႉ ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉ E.P.C ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈဢထမ်ႇမ လူင်းၵဵပ်းငိုၼ်းၵႃႈၾႆးၾႃႉတီႈၵူၼ်းမိူင်း ထိုင်ၼႂ်းႁိူၼ်းယေးသေ ႁိူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸၢႆႇၵႃႈၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈတတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈၾႆးၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၸုမ်း ၽ.သ.လ.တ (ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးလက်ရုံးတပ်ဖွဲ့) ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈသၢၼ်ၶတ်း သင်ႇႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ၵဵပ်းငိုၼ်းၵႃႈၾႆးၾႃႉလႄႈ တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ယႃႇၸၢႆႇၵႃႈၾႆးၾႃႉလႃးလႃး ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈၸီႉသင်ႇ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လၢတ်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်ၸုမ်း ၽ.သ.လ.တ ၶဝ်တိုၵ်းသူၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇၼႂ်းငဝ်းလၢႆး ဢၼ်မီးၽေးၶဵၼ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ပေႃးတေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၾႆးၾႃႉ လႆႈလီလီၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈ ႁူင်းၾႆးၾႃႉပူၵ်ႉၵူဝ်ႇသုၼ်ႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပၼ်ႁႅင်းယူႇၵူႈဝၼ်းဝၼ်းလႄႈ ပေႃးၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၸၢႆႇပၼ် ၵႃႈၾႆးၾႃႉၼႆၸိုင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်တိုၵ်းသူၼ်းၵၼ်ဝႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈၸၢႆႇၵႃႈၾႆးၾႃႉတီႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆသေတႃႉ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ၸႂ်ႉလၢႆးဢထမ်ႇမ ၵဵပ်းငိုၼ်းၵႃႈၾႆးၾႃႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁူမ်ႈတင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉသေ ႁိူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸၢႆႇၵႃႈၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉၶဝ် တတ်းၶၢတ်ႇၾႆးၾႃႉ မၢင်ႁိူၼ်းသမ်ႉ ပူတ်းသိမ်းၵႂႃႇပႃး တိူၵ်ႈမီႇတႃႇ (Meter box) ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းဢွၵ်ႈတႃႈပႆတၢင်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းယူႇဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ တေၶဝ်ႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉလႆႈၺႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပၵ်းတပ်ႉ တီႈၶူဝ်ၼမ်ႉတဵင်း ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ် ၵူတ်ႇထတ်းၸႅတ်ႈထၢမ် ယူႇၼႆယဝ်ႉ။
တင်ႇတႄႇၼႂ်းၵၢင်လိူၼ် August 2020 ထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 28 August 2020 (လိူၼ်ၵဝ်ႇမႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပၵ်းတပ်ႉ တီႈၶူဝ်ၼမ်ႉတဵင်း ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း တိုၵ်ႉမီးလွင်ႈႁႄႉ ၵႃး ၊ ထူဝ်ႈ ၊ လူတ်ႉၶိူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵိုတ်းသေ ၸႅတ်ႈထၢမ်ၵူၼ်းမိူင်း လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈၵႂႃႇမႃး လႄႈ သွၵ်ႈ/ၽၢၼ်ႉတူၺ်းပႃး ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းမိူင်း ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ − ၵႃး (လႅင်းၵႃး) ၊ ထူဝ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးမႃးထိုင်တီႈ ၶူဝ်ၼမ်ႉတဵင်း တႄႉ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁႄႉၵိုတ်းသေ ၸႅတ်ႈထၢမ် သွၵ်ႈ/ၽၢၼ်ႉတူၺ်းၶႃႈယဝ်ႉ ၊ ငိုၼ်းတႄႉၶဝ်ဢမ်ႇယွၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၊ လူတ်ႉၶိူင်ႈတႄႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပေႃးၵႆႉႁႄႉၵိုတ်းၵႃႈႁိုဝ် ပေႃးတူၺ်းၵူၼ်း လႅပ်ႈမီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်တႄႉ ၶဝ်ႁႄႉၵိုတ်းသေၸႅတ်ႈထၢမ်ယူႇ ၊ ၶူဝ်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉ ဢမ်ႇပိၵ်ႉၶႃႈ ၵၢင်ၶိုၼ်းၵေႃႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉၸႅတ်ႈ ၵူၼ်းၵႂႃႇမႃးယူႇ ၊ လွင်ႈၸႅတ်ႈႁႄႉၵိုတ်းၵႃး ၸႅတ်ႈထၢမ်ၵူၼ်းၵႂႃႇမႃး တီႈၶူဝ်ၼမ်ႉတဵင်း လႄႈ တၢင်းၶဝ်ႈ/ဢွၵ်ႇ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁိုင်ယဝ်ႉၶႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈၸမ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းမိူင်း ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ၶႂ်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉယူႇ − လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
တီႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ မီးတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ 2 တပ်ႉၵွင် ပဵၼ် ၶမယ 515 လႄႈ ၶလယ 64 သေ ပၵ်းဝႆႉတီႈ ဝၢၼ်ႈၼွင်မိူင်း တၢင်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ဝဵင်းမိူင်းၵိုင် ၊ တပ်ႉမၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၶူဝ်ၼမ်ႉတဵင်း ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း ၼႆႉၵေႃႈ ႁိုင်ႁိုင်ၼၢၼ်းၼၢၼ်း မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵူၼ်းပႂ်ႉတပ်ႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း' (မၢၼ်ႈ: နောင်မွန်းမြို့နယ်, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Nogmung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၅၀.


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 20 September 2021 (ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းမူၼ်း ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၽွင်းလူင် ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NUG) ဢူးယီႇမုၼ်ႇ တႅမ်ႈတၢင်ႇၼိူဝ်ၾဵတ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်ဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈႁပ်ႉၶေႃႈမုၼ်း ၵဵဝ်ႇလွင်ႈပၢင်တိုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းပိုတ်ႉတီႈယၢမ်းလဵဝ် ယူႇတီႈတပ်ႉၵႅတ်ႇၶႄ ၵူၼ်းမိူင်း (PDF) ဢဝ်တီႈယူႇ မီးဢေႃးၸႃႇဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းလႆႈၼႆႉ မီးၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်းယဝ်ႉသေ ၽၢႆႇတၢင်းၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ တိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ် ၼႅတ်ႈၵုမ်းထိင်း သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဝဵင်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉဝႆႉယူႇဝႃႈၼႆ။
ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းဢၼ် ၽၢႆႇတၢင်းတပ်ႉၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း (PDF) ၶဝ် ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇႁၼ် တႅမ်ႈလၢတ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းပႃးဝႆႉသေတႃႉ ၵူၺ်းႁၼ်တႅမ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ တေမႃးထႅင်ႈတွၼ်ႈသိုပ်ႇမၼ်းယူႇဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ တပ်ႉၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း (PDF) လႄႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိူင်းသိုၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ပွတ်းတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼႆႉ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈတဵၵ်းႁိမ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ၾႆးၽဝ် ဝၢၼ်ႈၵူၼ်း ႁိူၼ်းယေး ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ လႆႈပၢႆႈႁႃ ဢွင်ႈတီႈလွတ်ႈၽေးယူႇဝႆႉ မီးၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇမၼ်းဝႃႈၼႆ။
ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼႂ်းမိူင်းယၢင်း လႄႈ မိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ တပ်ႉၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇမိူၼ်ၵၼ်သေ ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇၾႆးမႆႈပႃးယူႇဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇလွင်ႈ ႁိူၼ်းယေးၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းသင် လႆႈလူႉႁၢႆ ၾႆးမႆႈၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢူးယီႇမုၼ်ႇ ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ NUG ဝႃႈ ယူႇတီႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း တေဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ်ယူႇ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၵိူၼ်ႇတူ:History
ပိုၼ်း[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶိုၼ်း လွင်ႈဝၼ်းလင်ၵူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ၽိင်ႈငႄႈ ... ၸိူဝ်းဢၼ် လႆႈပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ဝၢႆးသေ မီးမႃးလိၵ်ႈလၢႆးယဝ်ႉ ပိုၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးမီးမႃးၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇ။ ၵေႃႉဢၼ် တႅမ်ႈပိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပိုၼ်းၼႆယူႇ။ ပိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃပိူင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်း ၸွပ်ႇႁႃတူၺ်း လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ပဵၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ၶိုၼ်းမႃး ထတ်းတူၺ်း ၵၢမ်းၵၼ်ၵူၺ်း ႁႂ်ႈပေႃးႁူႉထိုင် လွင်ႈပဵၼ်မႃး ဢၼ်တႄႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ [1]
ၽူႈလူင်ႉပိုၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ၵႆႉလႄႇထဵင်ၵၼ် လွင်ႈသၽေႃးသၽႃႇဝပိုၼ်းလႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းပိုၼ်း လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈပိုၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ပိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ လွင်ႈတၢင်းသေပိူင်ပိူင် ႁႂ်ႈပေႃးလီမၢႆတွင်း ႁူႉဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိၵ်ႈလွႆႈလႄႈသင် လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလႄႈသင် ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈၽြႃး၊ ထၢတ်ႈ၊ ၵွင်းမူး၊ ထမ်ႈ၊ ဝတ်ႉ၊ ၵူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈပိုၼ်းၼႆယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ပိုၼ်းၼႆႉ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈဢသိူၵ်ႈဢပုမ်ႇၵေႃႈပႃး လွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈပႃးလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ သိူၵ်ႈမိူင်းၼႆၵေႃႈဝႃႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈလွႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆသၵ်ႉၵရိတ်ႈၸႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၵႆႉလေႇႁၼ် ၵူၼ်းၵူႈပွၵ်ႈၶဝ် တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ လွင်ႈပိုၼ်းယူႇ။ လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇပိုၼ်း ဢၼ်ၽိုၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈ "မင်းၸႅၼ်ႇ" ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈထမ်းတြႃး ၸိၼတ်ႉထပၵႃႇသၼီႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်းတႅမ်ႈၼၼ်ႉ မၢင်တီႈမၢင်တွၼ်ႈ ယင်းၵွႆတႅမ်ႈပႃး လွင်ႈပိုၼ်း လွင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉ[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မႁႃမုင်ႉ (မိူင်းၸႄႈ)[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼိုင်ႈပီတီႈဢေႇသုတ်း တေလႆႈထူပ်းပီမႂ်ႇတႆး၊ ပီမႂ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ၊ ပီမႂ်ႇၶႄႇလႄႈပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉ ပၼ်ႇပဵၼ် သင်ၶႃရယူႇၸိူင်ႉၼႆ။ ပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈၸၢဝ်းၵလႃးမိူင်းၸမ်းပူး(ၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ-ဢိၼ်းတိယိူဝ်း) ၸိူဝ်းၼပ်ႉ ယမ်ၶုၼ်သၢင်ပြမ်ႇမႃႇၶဝ်မႃးဢွၼ်တၢင်း။ ဝၢႆးမႃးလႆႈၽႄႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်း ၾင်ႇတၢင်းဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်း ၵူၼ်းၵႃႉၵူၼ်းၶၢႆၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇလႄႈပုတ်ႉထသႃသၼႃးသေ ဢဝ်ယဵၼ်းမႃးပဵၼ်ၾိင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃသၼႃးၶဝ်မႃး ၸဵမ်ထႆး လၢဝ်း ၶမဵၼ် သီရိလင်ၵႃလႄႈမၢၼ်ႈတင်းတႆးၸိူဝ်းပဵၼ်ၼိၵၢႆႁိၼယၢၼ်း။ ၾိင်ႈ ပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ႁဝ်းဢမ်ႇဝႃႈထႆး လၢဝ်း လိုဝ်ႉ ၶိုၼ် တႆး ယင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၾိင်းတႆး (ႁဝ်းႁင်းၵွႆး) မႃးၸဵမ်လႂ် ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။
တီႈၸိုဝ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢႃႊရိယၼ်ႊ(Aryan) ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းဢွင်ႈ တီႈပိူဝ်ႊ သိယိူဝ်ႊ (Persia) သေ ပၢႆႈၶဝ်မႃးယူႇၼႂ်းၸမ်းပူး(ၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ)မွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 1,500 ပီႊသီႊလႄႈ ဝၢႆးမႃးလႆႈၵၢႆပဵၼ် ၸၢဝ်းမိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်း။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈၶုၼ်သၢင်ပြမ်ႇမႃႇပဵၼ်ၽြႃး (သၢင်ႈလူၵ်ႈ) ၼႆသေ ဢွၼ်ႈ ဝွၼ်းၿူးၸႃးမႃးမီးမွၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ႁဵင်ပီလိူဝ်ယဝ်ႉ။ ပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ တူၵ်းယူႇၼႂ်းလိူၼ်ႁႃႈ_လိူၼ်ႁူၵ်းၵူႈပီ၊ ပေႃးပဵၼ်ပီသွင်ပႅတ်ႇ-သွင်ၵဝ်ႈ တူၵ်းယူႇၼႂ်းလိူၼ်ႁူၵ်း-လိူၼ် ၸဵတ်း ၸိူင်ႉၼႆ။ (မၢင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼပ်ႉလိူၼ်ဝႆးသေထႆး တႆး 1 လိူၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇတႆး ထႆးပဵၼ်လိူၼ် 5 ၶဝ် ၸဝ်ႈပဵၼ်လိူၼ် 6 )။
ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽၢမ်း(ပြႃးႁ်မၼ) ၶဝ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ- ၶုၼ်သၢင်ၵပိလ(လုင်းၶမ်းလႅင်) တွပ်ႇပၼ်ႁႃ ၽူႈႁူႉ ထမ်းမပႃလ(ၸၢႆးၽွၼ်းလီ) ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ယွမ်းတတ်းႁူဝ်ပူးၸႃးၽူႈႁူႉထမ်းမပႃလ ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈပၼ်ၵတိသၸ်ႉၸ ၵၼ်ဝႆႉ။ ၵွႆးၵႃႈ ၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်ၵပိလၼႆႉ ဢူဢၢႆမၼ်းႁႅင်းလိူဝ် ၽႅဝ်လႄႈ ပေႃးဢဝ်ဝႆႉၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၼမ်ႉတေႁႅင်ႈၶိူၼ်သၢႆး၊ ပေႃးဢဝ်ဝႆႉၼိူဝ်လိၼ်ၼင်လိၼ်တေလုၵ်ႉပဵၼ်ၾႆး၊ ပေႃးဢဝ်ဝႆႉၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် ၾူၼ်တေလႅင်ႉ။ ၶုၼ်ၽီၶုၼ်သၢင်တင်းလၢႆၸင်ႇမႃးဢွၼ်ႈဝွၼ်း ႁႂ်ႈလုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်သၢင်ၵပိလ 7 ၼၢင်းဢဝ်သႂ်ႇပၢၼ်ႉၶမ်းယဝ်ႉ ၼမ်းၵႂႃႇ ဝႆႉတီႈၼႂ်းထမ်ႈၵၼ်းထၸူးလီး (gandhajuli-guha) ၼိူဝ်လွႆၵေလႃးသ (krailas-pabbata)သေ ပၼ်ႇပုတ်ႈ မိုဝ်ႉ ၵၼ်လုမ်းလႃးဝႆႉၼၢင်းလႂ် 365 ဝၼ်းဢၼ်ၼပ်ႉ ပဵၼ် 1 ပီမိူင်းၵူၼ်းလႄႈ ၸင်ႇမီးၾိင်ႈႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ မႁႃသင်ၶၢၼ် (sankranta) ဝၼ်းပဵၼ်ႇမိုဝ်ႉၵၼ်ႁွပ်ႇႁူဝ်ၶုၼ်ဝၼ်းၼႆမႃး။ သၢဝ်သၢင်တင်းၸဵတ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၵွပ်ႈဝႃႈၼိုင်ႈပီလႂ်ၼိုင်ႈ ပွၵ်ႈလႆႈဢုမ်ႈႁွပ်ႇဢဝ်ပၢၼ်ႉၶမ်းသႂ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်ၵပိလမႃးႁဵတ်းပွႆးႁႄႇၿူးၸႃး၊ ဢၢပ်ႇၼမ်ႉသုၵ်ႈႁူဝ်ပၼ် လႄႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈၼၢင်းသင်ၶၢၼ်ၼႆမႃး။ လိၵ်ႈမၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၵပိလပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၶုၼ်ဝၼ်း မိူၼ်ၵၼ်တင်းဢႃတိၸ်ႉၸ လႄႈ မိူဝ်ႈၶုၼ်လိူၼ်တွင်ႈတဵဝ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈၶုၼ်ဝၼ်းလႆႈ 1 ႁွပ်ႈၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ 1 ပီၼႆ။ ၵွႆးၽူႈႁူႉပၢၼ်မႂ်ႇၶဝ်တႄႉဝႃႈ ပဵၼ်လုမ်ႈၾႃႉ(လူၵ်ႈ)ပၼ်ႇႁွပ်ႈၶုၼ်ဝၼ်းၼႆ။
ၼၢင်းသင်ၶၢၼ်တင်းၸဵတ်းယိင်း မီးၸိုဝ်ႈ မီးတၢင်းၵိၼ် မီးၶိူင်ႈမိုဝ်းလႄႈသတ်းတဝႃႇဢၼ်ၶီႇ ဢမ်ႇမိူၼ် ၵၼ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ - 1) ဝၼ်းဢႃတိၸ်ႉ ၸိုဝ်ႈၼၢင်းတုင်းသီ (Dungsi-devi) ပၵ်းမွၵ်ႇမၢၵ်ႇၵွင်ႉၵႅင်း (မွၵ်ႇမၢၵ်ႇၸင်ႈ)၊ ႁွႆႈတိုဝ်းသႅင်လႅင်(ပတ်ႉတမျႃး)၊ ၵိၼ်မၢၵ်ႇလိူဝ်ႇပဵၼ်ဢႃႁၢရ်၊ မိုဝ်းၶႂႃယိပ်းၵူင်းၸၵ်း၊ မိုဝ်းသၢႆႉ ယိပ်းႁွႆသင် လႄႈ ဢဝ်ၼူၵ်ႉၶုတ်ႈ(ၵႃလူၼ်ႇ) ပဵၼ်သတ်းၶီႇ။ 2) ဝၼ်းၸၼ် ၸိုဝ်ႈၼၢင်းၵူဝ်း ရႃးၵ (Goraga-devi) ပၵ်းမွၵ်ႇပိပ်ႇ၊ ႁွႆႈတိုဝ်းသႅင်ၶႆႇ(သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႉ)၊ ၵိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းပဵၼ်ဢႃႁၢရ်၊ မိုဝ်းၶႂႃ ယိပ်းမိတ်ႈသွင်ၶူမ်း၊ မိုဝ်းသၢႆႉ ယိပ်းမႆႉတဝ်ႉ၊ ဢဝ်သိူဝ်ပဵၼ်သတ်းၶီႇ။ 3) ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း ၸိုဝ်ႈၼၢင်းရႃး ၵသ်ႉသ(Rakasya-devi) ပၵ်းမွၵ်ႇမူဝ်၊ ႁွႆႈတိုဝ်းသႅင် မူဝ်းရႃး(ႁိၼ်လၢႆး)၊ ၵိၼ်ၼမ်ႉလိူတ်ႈပဵၼ်ဢႃႁၢရ်၊ မိုဝ်းၶႂႃယိပ်းႁွၵ်ႇသၢမ်ငႅမ်ႈ၊ မိုဝ်းသၢႆႉယိပ်းၵၢင်ႇၶႃသႅင်(ၵူင်ထၼူး)၊ ဢဝ်မူပဵၼ်သတ်းၶီႇ။ 4) ဝၼ်းပုတ်ႉ ၸိုဝ်ႈၼၢင်းမူၼ်းထႃး (Mantha-devi) ပၵ်းမွၵ်ႇၸၢမ်ၶၢဝ်၊ ႁွႆႈတိုဝ်းသႅင် ၽႆးထုၼ်း(သႅင်တႃမႅဝ်း)၊ ၵိၼ်ၼူမ်း၊ မၼ်းၼိူၺ်း(မၼ်းထူဝ်းပၢတ်ႈ) ပဵၼ်ဢႃႁၢရ်၊ မိုဝ်းၶႂႃယိပ်းလဵၵ်းပၢႆလႅမ်၊ မိုဝ်းသၢႆႉ ယိပ်းမႆႉတဝ်ႉ၊ ဢဝ်မႃႉလႃးပဵၼ်သတ်းၶီႇ။ 5) ဝၼ်းၽသ်း ၸိုဝ်ႈၼၢင်းၵိရိၼီး(Kirini-devi) ပၵ်းမွၵ်ႇမူၼ်းထႃး၊ ႁွႆႈ တိုဝ်းသႅင်ၶဵဝ် (marakot or jade) ၊ ၵိၼ်ထူဝ်ႇလႄႈငႃးပဵၼ်ဢႃႁၢရ်၊ မိုဝ်းၶႂႃယိပ်းၶေႃငွင်း၊ မိုဝ်းသၢႆႉ ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ ဢဝ်ၸၢင်ႉပဵၼ်သတ်းၶီႇ။ 6) ဝၼ်းသုၵ်း ၸိုဝ်ႈၼၢင်းၵိမိထႃး (kimitha-devi) ပၵ်းမွၵ်ႇၸူင်း ၵူၼ်းၼီး(မွၵ်ႇမူဝ်လႅင်)၊ ႁွႆႈတိုဝ်းသႅင်သီလိူင်(ပုသ်ႉသရႃၶမ်း)၊ ၵိၼ်ၼမ်ႉၵူၺ်ႈဝႃႉ(ၵူၺ်ႈရၶႅင်ႇ) ပဵၼ်ဢႃႁၢရ်၊ မိုဝ်းၶႂႃယိပ်းမိတ်ႈသွင်ၶူမ်း၊ မိုဝ်းသၢႆႉယိပ်းတိင်ႇ၊ ဢဝ်ၵႂၢႆးပဵၼ်သတ်းၶီႇ။ 7) ဝၼ်းသဝ် ၸိုဝ်ႈၼၢင်းမ ႁူဝ်ထရ (Mahodhara) ပၵ်းမွၵ်ႇ သၢမ်ႁၢဝ်(မွၵ်ႇၽၵ်းတူပ်း)၊ ႁွႆႈတိုဝ်းသႅင်ၵမ်ႇ(သႅင်ၼီႇလႃႇ)၊ ၵိၼ်ၼိူဝ်ႉ တိုင်ၵႂၢင်ပဵၼ်ဢႃႁၢရ်၊ မိုဝ်းၶႂႃယိပ်းဝူင်းၸၵ်း (ၸၵ်ျႃႇ)၊ မိုဝ်းသၢႆႉယိပ်းႁွၵ်ႇသၢမ်ငႅမ်ႈ၊ ဢဝ်ၼူၵ်ႉယုင်းပဵၼ် သတ်းၶီႇၸိူင်ႉၼႆ။ (သင်ၶၢၼ်ပီ 2012 ၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်း သင်ၶၢၼ်မိူင်းထႆး ၶိုၼ်ႈဝတ်ႉၼႂ်းဝၼ်းၸၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၵိူတ်ႇဝၼ်းၸၼ်ၵိၼ်တႃႇၵၼ်| (ၵိၼ်လဵင်ႉ လူႇတၢၼ်း လႄႈ ယွၼ်းၽွၼ်းတီႈၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇၼႂ်းဝၼ်းသင်ၶၢၼ်)၊ မၢင်ပီၼႆႉ မိူင်းၼိုင်ႈတင်းမိူင်းၼိုင်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈဝတ်ႉ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ် (ၸိုဝ်ႈၼၢင်း သင်ၶၢၼ်ၼႆႉ တီႈၼိုင်ႈတင်းတီႈၼိုင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉE။
ယၢမ်းၶွပ်ႈၶွႆႈၼိုင်ႈပီ(တဵမ် 365 ဝၼ်း) ဢမ်ႇၼၼ် ယၢမ်းဢၼ်ၶၢႆႉပဵၼ်ႇပီၵဝ်ႇပီမႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၸွမ်း လီးလႃး(လွင်ႈၶီႇသတ်း)ၼၢင်းသင်ၶၢၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ- ပေႃးပဵၼ်ပီဢၼ်ၼၢင်း သင်ၶၢၼ်ၸုၵ်း ၼိူဝ်လင်သတ်းၶီႇမႃးၼႆႉ မၼ်းၼႄဝႃႈ ၶုၼ်သင်ၶၢၼ် (ၶုၼ်ဝၼ်း) ၶၢႆႉၶဝ်ႈႁႃရႃးသီမေးသႃ ၼႂ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ ထိုင် တဵင်ဝၼ်း ၼႂ်းဝၼ်းမႁႃသင်ၶၢၼ်။ ပေႃးၼၢင်းသင်ၶၢၼ်ၼင်ႈၼိူဝ်လင်သတ်းၶီႇမႃးၼႆ ပဵၼ်ၼႂ်းယၢမ်းၵႄႈၵၢင် တဵင်ႈဝၼ်း ထိုင်ႁူဝ်ၶမ်ႈ။ ပေႃးၼၢင်းသင်ၶၢၼ်ၼွၼ်းမိုၼ်းတႃ ၼိူဝ်လင်သတ်းၶီႇမႃး ပဵၼ်ယၢမ်းၵႄႈၵၢင်ႁူဝ်ၶမ်ႈ ထိုင်တဵင်ႈၶိုၼ်း။ ပေႃးသမ်ႉၼွၼ်းလပ်းတႃ ၼိူဝ်လင်သတ်းၶီႇမႃး ပဵၼ်ယၢမ်းၵႄႈၵၢင်တဵင်ႈၶိုၼ်း ထိုင်ႁူဝ်မိူင်းယုၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼႆ။ ယင်းယုမ်ႇယမ်ၽွၼ်းလီ ၽွၼ်းၸႃႉၵၼ်ဝႃႈ ပေႃးပဵၼ်ပီဢၼ်ၼၢင်းသင်ၶၢၼ်ၸုၵ်းမႃး တေမီးလွင်ႈလိူတ်ႇမႆႈ၊ တၢင်းပဵၼ်တေၼမ်။ ပေႃးၼင်ႈမႃး ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်တေၼမ်၊ ၽေးၽႆးလိူင်ႇၼမ်။ ပေႃးၼွၼ်းမိုၼ်းတႃမႃး ၽူႈၵူၼ်း တေလႆႈယူႇယဵၼ် သိူဝ်းမူၼ်ႈ လႄႈပေႃးၼွၼ်းလပ်းတႃမႃး ၸဝ်ႈယႂ်ႇၶုၼ်လူင် တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမီးၼႆယဝ်ႉ။
ပီ 2012 ၼႆႉ ၶုၼ်သၢင်ၶၢၼ်ၶီႇဝူဝ်း မိုဝ်းၶႂႃယိပ်းၶႂၢၼ်၊ မိုဝ်းသၢႆႉယိပ်းဝူင်းၸၵ်း၊ လုၵ်ႉၼႃႈတၢင်းၸဵင်ႇ ၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ၊ ဝၼ်းတီႈ 16 ၶိုၼ်ႈဝတ်ႉ၊ ဝၼ်းတီႈ 17 ပဵၼ်ဝၼ်းပီမႂ်ႇ 1 ဝၼ်း မႅၼ်ႈ လိူၼ်ႁႃႈ ထႆး တႆး/လိူၼ်ႁူၵ်းၶိုၼ် လိုဝ်ႉ/လိူၼ် 7 ယူၼ်း- လွင်ႈ 11 ၶမ်ႈ၊ မဵင်းဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း(ရႃးၸသီ) ၊ တႆး ဝၼ်းပိုၵ်းသၼ်(ဝၼ်းလိင်း) ၶဝ်ႈၼႂ်းပီပုတ်ႉထသႃသၼႃး 2556(ပီပုတ်ထသႃသၼႃးၶၢႆႉပဵၼ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်း လိူၼ်ႁူၵ်း လွင်ႈ 1 ၶမ်ႈၵူႈပီE။ ပီသၶၢၸ်ႇ 1374 ၼႆႉ ထႆး တႆး ပဵၼ်ပီ 2 ပႅတ်ႇဝႃသႃသွၼ်ႉ(ဝႃႇထၢပ်ႈ)၊ ယူၼ်း ၶိုၼ် လိုဝ်ႉ ပဵၼ်ပီ 9 လဵဝ်ဢမ်ႇသွၼ်ႉ(ဢမ်ႇထၢပ်ႈ)။
သင်ၶၢၼ် သူင်ၶၢၼ် သူင်ၵရၢၼ်း လႄႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶေႃႈလဵဝ်ၵၼ် မႃးတီႈၵႂၢမ်း သၼ်သၵရိတ်ႈ သင်ၵရၢၼ်းတ(ပႃလိပဵၼ်-သင်ၵၼ်တ)။ ပွင်ႇဝႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶၢႆႉပိၼ်ႇ။ ဝၼ်းသင်ၶၢၼ် ၸွမ်းၾိင်ႈမၼ်းမီး 3 ဝၼ်း၊ ဝၼ်းမႁႃသင်ၶၢၼ်(ဝၼ်းဢၼ်ၶုၼ်သင်ၶၢၼ်ၶဝ်ႈႁႃရႃးသီမေးသႃ) ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်မႅၼ်ႈၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 13 လိူၼ်ဢေႈ ပရိူဝ်ႈ (မၢင်ပီမႅၼ်ႈၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 14 ၵေႃႈမီး၊ ၼႂ်းပီ 2012 ၼႆႉမႅၼ်ႈၼ်ဝၼ်းတီႈ 13 ယူႇ)၊ ဝၼ်းၼဝ်း (ဝၼ်းၶုၼ်သင်ၶၢၼ်ယူႇပဵၼ်တီႈပဵၼ်တၢင်းၼႂ်းရႃးသီမေးသႃ၊ မႅၼ်ႈဝၼ်တီႈ 14_15 ၊ မၢင်ပီဝၼ်းၼဝ်းမီး 2 ဝၼ်း)၊ လႄႈဝၼ်းၽယႃးဝၼ်းမႃး ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းသင်ၶၢၼ်ၶိုၼ်ႈမႅၼ်ႈဝၼ်းတီႈ 15_16 မၢင်ပီ)၊ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈပီမႂ်ႇ/ ဝၼ်းပိၼ်ႇ သၵ်ႉၵရၢၸ်ႈမႂ်ႇ၊ မႅၼ်ႈဝၼ်း တီႈ 16-17 မၢင်ပီ)။။ ၼႂ်းၽွင်းဝၼ်းသၢင်ၶၢၼ် 3 ဝၼ်း (မၢင်ပီ 4 ဝၼ်း)ၼႆႉ ဢဝ်ၸွမ်း ၾိင်ႈဢၼ်ၽၢမ်း ၶဝ်တင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႃၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵၼ်လႄႈႁွင်ႉဝႃႈဝၼ်းၵမ်၊ လႄႈဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ လိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ဢွၵ်ႇၵၼ်။ ၵွပ်ႈပဵၼ်ၽွင်းဢၼ်ၼၢင်းသင်ၶၢၼ်ၶဝ် ဢၢပ်ႇသုၵ်ႈၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်ၵပိလလႄႈ ၸိူဝ်း ၼပ်ႉယမ်သႃသၼႃးၽၢမ်း(ႁိၼ်ႊတူႊ)ၶဝ် သွၼ်းၼမ်ႉၵၼ်တၢင်ဢၢပ်ႇၼမ်ႉပၼ်ၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင် ႁႂ်ႈပႃးတူဝ်ၵဝ်ႇ ၸုမ်ႉၸိုၼ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ၸွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွႆးၵႃႈ ၾိင်ႈသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်း (မိူင်းၸမ်းပူး) ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ၽူႈႁူႉၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်း ၶုၼ်ၵလႃးလမ် ၶိူဝ်းႁိူၼ်းပလ်လဝ တၢင်းမိူင်းဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊပွတ်းၸၢၼ်းၶဝ်ၵွႆး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၾိင်ႈထုင်း မိူင်းဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊတင်းပတ်းပိုၼ်ႉၼႆၵေႃႈမီး။
ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထၵေႃႈ ၵွပ်ႈတိုဝ်းဢဝ်ၾိင်ႈၽၢမ်းမႃးပဵၼ်ၾိင်းပုတ်ႉထယဝ်ႉလႄႈ ၼႂ်းၽွင်း ဝၼ်းသင်ၶၢၼ် 3-4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉယဵၼ်ႁူတ်းသွၼ်းပၼ်ၽွၼ်းလီပီမႂ်ႇသင်ၶၢၼ်ၵၼ်။ ဝဵၼ်ႉဝႄႈ ၵၢၼ်ဢၵုသူလ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵုသုလ်ၵၼ်။ ၶဝ်ႈဝတ်ႉလူႇၵွင်သၢႆး(ၵွင်းမူးသၢႆး)၊ ႁဵတ်းၶဝ်ႈၽၵ်းတၢင်းၵိၼ် လူႇတၢၼ်း (လူႇၶဝ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ) တီႈသင်ၶၸဝ်ႈသေ ၽႄႇၽွၼ်းပၢင်ႈၵုသူလ် ပၼ်ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉလႄႈသတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆ ၸိူဝ်းလႆႈသဵင်ႈၵမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ပၸ်ႉၸႆလွင်ႈၶုၵ်း ၸႂ်လႆႈမုၼ်ၵုၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈလႄႈ မီးၸႂ်ၸုမ်ႉၸိုၼ်ႈ သိူဝ်း မူၼ်ႈဢဝ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ႁႅင်းၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇ။
ပီမိူင်းၵေႃးၸႃႇ(ၸူးလသၵ်ႉၵရႃးၸႃး)ၵေႃႈ ၶၢႆႉပိၼ်ႇၼႂ်းလိူၼ် 5-6 ၼႆႉ၊ ၸင်ႇဝႃႈပီႈ(2012)ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈပီ 1373 (ပီႁုင်ႉမဝ်ႈ-ပၢင်တၢႆး) သေ ၶၢႆႉပဵၼ်မႃးပီ 1374 (ပီတဝ်ႇသီ-ငိူၵ်ႈ) ၼႆမႃးၵၼ်။ ၸိုဝ်ႈပီ မိူင်းသၵ်ႉၵရႃးၸႃး (သၵ်ႉၵရၢၸ်ႈ၊ သၵ်းၶၢၸ်ႇ) ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉၸွမ်းၸိုဝ်ႈၶုၼ်သၵ်ႉၵ ၶိူဝ်းႁိူၼ်း သရိဝႃးႁၼ မိူင်းၸမ်းပူး(India) ၽူႈဢၼ်ယႃႉပႅတ်ႈပီၵလိယုၵ်ႈ 3179 ၼီႈသေ တင်ႈပီမိူင်း မႃးမႂ်ႇလႄႈတႄႇၼပ်ႉ 1 မႃးၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ (ၽူႈႁူႉၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းသရိဝႃးႁၼ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ် ဢူဝ်းၵႃၵ မိူင်းဢယူဝ်းထယႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈ ၶိူဝ်းသၵ်ႉၵ မိူင်းၵပိလဝတ်ႉထုၼၼ်ႉၼႆ)။ တင်ႈဢဝ်ပီၼၼ်ႉမႃးႁွင်ႉပီမိူင်းဝႃႈ သၵ်ႉၵရႃးၸႃးၼႆမႃး။ မိူဝ်ႈသၵ်ႉ ၵရႃးၸႃး လႆႈမႃး 6847 ၼီႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢၺ်းၸၼ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းသၵ်ႉၵ (မိူင်းၵူဝ်းလိယ-ၽူႈပဵၼ်တႃမွၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸၢႆးသိတ်ႉတတ်ႉထ) လႆႈယႃႉပႅတ်ႈသၵ်ႉၵရႃးၸႃး 6845 ယဝ်ႉဝႆႉ 2 သေတင်ႈၼပ်ႉပဵၼ်မႁႃသၵ်ႉၵရႃးၸႃးမႃး။ မိူဝ်ႈမႁႃသၵ်ႉၵရႃးၸႃး ႁွတ်ႈထိုင် 149 ၼီႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢၸႃးတသတ်းထု ၸိုင်ႈမိူင်းမၵထလႆႈယႃႉပႅတ်ႈသေ တင်ႈပဵၼ်ပီသ ၶၢၸ်ႇပုတ်ႉထသႃသၼႃးယဝ်ႉယိပ်းတိုဝ်းမႃး။ ထိုင်မႃးပုတ်ႉထသႃသၼႃးသၶၢၸ်ႇလႆႈ 642 ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသုမုၼ်းတရီး ၶုၼ်သိုပ်ႇၶိူဝ်းပိဝ် ၸိုင်ႈမိူင်းသီရိၶဵတ်ႉ(မီးၼႂ်းၸႄႈမိူင်းမွၼ်းယၢမ်းလဵဝ်) လႆႈယႃႉ ပႅတ်ႈ 640 သေ ဝႆႉလိူဝ် 2 ယဝ်ႉတင်ႈပဵၼ်မႃးၵေႃးၸႃႇသၵ်ႉၶၢၸ်ႇၼႆ။ တင်ႈၼၼ်ႈမႃး ၸႂ်ႉတင်းပီၵေႃး ၸႃႇလႄႈပီသႃသၼႃး ႁူမ်ႈၵၼ် မႃးဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇႁွတ်ႈမႃး 652 ၼီႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၶိူဝ်းပိဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼွင်ၵၢဝ်လူင် (ပူးၵၢမ်ႇ၊ ပုၵၢၼ်ႇ မီးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ယၢမ်းလဵဝ်) တူၼ်ထူၼ်ႈ 28၊ ၸဝ်ႈပုပ်ႉပႃးၸေႃးရႁၼ် (ႁွင်ႉၸွမ်းၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈပဵၼ် မုၼ်ၸဝ်ႈ တိုဝ်းၵမ်ထမ်းယူႇတီႈလွႆပုပ်ႉပႃး၊ ၸိုဝ်ႈတႄႉဢၼ်ပေႃႈမႄႈတၢင်ႇပၼ် ဝႃႈႁိုဝ် ဢမ်ႇႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ) ယႃႉပႅတ်ႈ 560 သေဝႆႉ 2 ယဝ်ႉၼပ်ႉဢၢၼ်ႇပဵၼ်ပီၸူးလသၶၢၸ်ႇမႃးလႄႈၸႂ်ႉ မႃးတေႃႇပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်(2012)ၼႆႉယဝ်ႉ။ (ၼႂ်းပိုၼ်းထႆး မၢင်ၽိုၼ်တႄႉဝႃႈ ၸူးလသၶၢၸ်ႇၼႆႉ ၽျႃးသၵ်းလမ် ၸဝ်ႈမိူင်းတၢၵ်ႇ(ၸေႈတွၼ်ႈတၢၵ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း မိူင်းထႆး ပွတ်းၼိူဝ်ယၢမ်းလဵဝ်) ၶုၼ်ၶိူဝ်းၶွမ်ပဵၼ် ၵေႃႉတင်ႈမႃးမွၵ်ႈမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီၶရိသ်ႉတ် 638 ပီၼၼ်ႉ)။
ၸူးလသၶၢၸ်ႇ(ၸုလသၵ်ႉၵရႃးၸႃး)ၼႆႉ ပဵၼ်ပီမိူင်းဢၼ်ၽႄႈလၢမ်းမႃးၸွမ်းပုတ်ႉထသႃသၼႃးၼိၵၢႆ ႁိၼယၢၼ်း (ထေရဝႃးတ)ၵွႆးလႄႈ မီးမိူင်းၸိူဝ်းၼပ်ႉယမ်ပုတ်ႉထသႃသၼႃးၼိၵၢႆထေရဝႃးတ ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းထႆး လၢဝ်း ၶမဵၼ် မၢၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းတႆးၸၢဝ်းပုတ်ႉထၶဝ်ၵွႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်။ ၼႂ်းမိူင်းၵလႃးၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ လႄႈတၢင်ႇ တီႈတၢင်ႇလႅၼ် ႁူမ်ႈတင်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထၼိၵၢႆမႁႃယၢၼ်း(ဢႃၸရိယဝႃးတ)ယဝ်ႉ ၵွပ်ႈၶဝ်မီးသၶၢၸ်ႇ-ပီမိူင်းႁင်းၶဝ် ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸူးလသၶၢၸ်ႇၸိူင်ႉဝႃႈၼႆႉ။
ပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၵွႆးသေ ပိူင်လူင်မၼ်း ႁႂ်ႈမေႃဢဝ် ပဵၼ်မရၼဢၼုသတိထမ်း ဢၼ်ဝႃႈၽဝပၢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼမ်မႃးတူဝ်းမႃးထႅင်ႈၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ(ၸိူင်ႉၼင်ႇၵႂၢမ်းသွၼ် ပုတ်ႉထမီးဝႃႈ- ၵႃလူဝ်း ၶႃးတတိ ၽူးတႃႁိ- ယၢမ်းဝေးလႃး ဢိုၼ်ၵိၼ်ဢႃယုသတ်း တဝႃႇတင်းလၢႆယူႇၵူႈဝိ ၼႃးထီး) ၼႆၼၼ်ႉသေ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းသတိထမ်းၵူႈၵၼ်တင်းမဵတ်ႉတႃထမ်းသေ ႁႃဢူဝ်းၵၢသ်ႇ (တိုဝ်ႉတၢင်း) ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွႆႈ ထႅမ်ၽူႈဢိုၼ်ႇ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈၵူၼ်းၼႂ်းၾိင်ႈၵူၼ်း မီးမဵတ်ႉတႃထမ်း မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းယုတ်ႉတိထမ်းယဝ်ႉ ႁူႉပွင်ႇလွင်ႈ ၵၼ်လႄႈမေႃႁၵ်ႉမေႃၸွႆႈၵၼ်ၸွမ်းလၵ်းပိူင် ပူၸ်ႉၸင်ၵ(ထမ်းပၸ်ႉၸႆတႃႇႁူႉပွင်ႇလွၵ်းလၢႆး ဢၼ်မွတ်ႇ လႆႈတၢင်း တုၵ်ႇၶ) 7 ယၢင်ႇဢၼ်မီးဝႃႈ- ယူႇဢမ်ႇလိုမ်းႁၢင်ႈလိုမ်းတူဝ်(သတိ)၊ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈဝူၼ်ႉႁႂ်ႈၸေးၸွတ်ႇ ၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇ ယဝ်ႉၸင်ႇႁဵတ်း (ထမ်းမဝိၸယ)၊ မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇတႄႉတႄႉသေႁဵတ်း(ဝီးရိယ)၊ လီၸႂ်ထူမ်ၸႂ် ၼိူဝ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းတူဝ်ၵဝ်ႇယူႇသေႇသေႇ(ပီတိ)၊ ၾိုၵ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်ယူႇငၢႆႈသဝ်းလူမ် လႄႈမီးၸႂ်ၵတ်းၸႂ် ယဵၼ် ဢမ်ႇဝႃႈယူႇၼႂ်းသထႃၼဢၼ်လႂ်(ပသ်ႉသတ်ႉထိ)၊ တင်ႈၸႂ်ႁႂ်ႈမၼ်ႈ၊ ဝႆႉၸႂ်ႁႂ်ႈၼိမ်လူၺ်ႈလွၵ်းလၢႆး ၽႃးဝၼႃး (သမႃးထိ)၊ လႄႈပွႆႇဝၢင်းလွင်ႈတိတ်းႁွႆႈၸပ်းပႅၼ်းသေ ႁႃဢူဝ်းၵၢသ်ႇၸွႆႈထႅမ်ပိူၼ်ႈ၊ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈပူၼ်ႇလွတ်ႈလႆႈ တၢင်းတုၵ်ႉၶ လူၺ်ႈဢမ်ႇလိူၵ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၽႂ်ၽူႈလႂ်(ဢုပဵၵ်ႉၶႃ)-ၸိူင်ႉၼႆ။ လိုၼ်းသုတ်းယွၼ်းဢဝ်ၵႂၢမ်းသွၼ်ၽရႃႉၻွၵ်ႉတိူဝ်ႈၶမ်းမၢႆ ၸဝ်ႈၶူးထမ်းမသႃမိ ဝတ်ႉဢွၵ်ႉသ်ၾိူတ်ႉ မိူင်းဢင်းၵိသျ်ႉသေ ၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈတႃႇပဵၼ်ၶွင်ၶႂၼ်ပီမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉပီ 2012 ၼႆႉယဝ်ႉ ၶွတ်ႇယွတ်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်း ၼင်ႇပႃႈ တႂ်ႈၼႆႉ။
- ပေႃးၶႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလီ ၶႂ်ႈၵျႃႉမိူင်းၽီ ၶႂ်ႈလီမိူင်းၵူၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ(ႁႂ်ႈပဵၼ် ၺမသ-ၶေငႄလၼ)။ သမ်ႉလူဝ်ႇၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽႃးဝၼႃး မိူၼ်ၼင်ႇသိၼ်ထမ်းၸဝ်ႈ ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ (မိူင်းၽူင်း)။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ မေႃထွမ်ႇမေႃၾင်းမေႃထၢမ်၊ မေႃႁဵၼ်းႁူႉ(မီးသုတမယ)၊ မေႃဝူၼ်ႉမေႃၶိတ်ႉ၊ ၶဝ်ႈၸႂ်ၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ ႁူႉပွင်ႇလွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ(မီးၸိၼ်တႃမယ)၊ ယူႇႁင်းၵွႆးလႆႈ၊ ယူႇတီႈလႂ်လႆႈ၊ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင်သုၼ်ႇတူဝ်၊ ဢမ်ႇတိတ်း ႁွႆႈၸပ်းပႅၼ်းသင်၊ ၼွၼ်းဢေႇတိုၼ်ႇၼမ်၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်သေ ယူႇလၢႆဢေႇ၊ တင်းယင်း ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃလႆႈႁင်းၵွႆး (ၼႆႉပဵၼ်ၽႃးဝၼႃးမယ)ယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တေႃႉတႄႉႁဵတ်းလႆႈသုတမယ တင်းၸိၼ်တႃမယၵွႆး၊ လႆႈၵေႃႈယင်းပႆႇ လႆႈသဵင်ႈ။ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈႁဵတ်းလႆႈတင်းသၢမ်ယိူင်ႈယဝ်ႉ။ လီယုၵ်ႉယေႃးလီၼပ်ႉထိုဝ်တႄႉတႄႉ။ ပဵၼ်မုၼ် ၵုၼ်း ပဵၼ်သရေႇၼႃႈတႃ ပုၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းတႄႉတႄႉၼႆၼၼ်ႉ ယႃႇပေလိုမ်းၵၼ်သေၵမ်း၊ ၶတ်းၸႂ် ၸွႆႈတၢၼ်ႈၸဝ်ႈ ၵေႃႇသၢင်ႈပႃရမီးထမ်းတႄႉတႄႉသေၵမ်း။ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ(ပဵၼ် ၺမသ-ၶေငႄလၼ) ၸင်ႇပဵၼ်ၽူႈဢွၼ် ႁူဝ်ပိူၼ်ႈလႆႈ- ၼႆ။
[ပူင်မိူဝ်ႈဝၼ်း 28/03/2007- ၼိူဝ်သႃလႃးသွင်ၸၼ်ႉၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ၊ ဝတ်ႉၽႃတႅၵ်ႇ၊ ၸေႈဝဵင်းမႄႈသၢႆ ၸေႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းႁၢႆးမိူင်းထႆး၊ မိူင်းထႆးပွတ်းႁွင်ႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၃)


text:
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးၸတ်းၵၢၼ် ၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵၢၼ် တႅမ်ႈသဵၼ်ႈသၢႇမၢႆၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ၸၵ်းၽႄမဵဝ်းၸၢဝ်း ၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉ၊ ၵၢၼ်ႁုပ်ႈတုမ်ႊလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ် တေႃႇပေႃးထိုင် ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ၸၵ်းယွႆႈလႄႈၵၢၼ်ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၶွင် ၽူႈယိပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ။
ပိုၼ်းလင်ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆၼႆႉ မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်သုမေးရီးယၼ်း တီႈၼႂ်းလႅၼ်ႊသူဝ်ႇပူဝ်ႇတေးမီးယႃး။ မိူဝ်ႈတႄႇၼၼ်ႉတႄႇ ၵွၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈတၢငၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်းၼမ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈတၢင်းၵႃႊၶၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်မီးပိုၼ်ႉထၢၼ် ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉ(ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်သဵၼ်ႈမၢႆၵူပ်ႉ ဢၼ်မၢႆထိုင် ၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း လူၺ်ႈမီးၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉၽၢႆႇလၢႆးလေႃး) (ၻေးပိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ လၢႆးသၢႆႉ) တင်း လၢႆးထွၼ် (ၶရႅတ်ႉတိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ လၢႆၶႂႃ) ၼႆသေ ၵၢၼ်တႅမ်ႈၵၢၼ်မၢႆဝႆႉပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ တေလႆႈမီး ယွတ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်း ၸဵမ်ဢၼ်လေႃးလႄႈဢၼ်ထွၼ်(မႅတ်ႈလႄႈသုမ်း) ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်)၊ ၸိူင်ႉၼႆ တႄႇမီးမႃ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢိတ်ႇတလီႇ ၵွၼ်ႇၼႃႈပီႊၶရိတ်ႉ 1543 ၊ Luca Pacioli လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Vennice ၼႆသေ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၶွင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈတင်ႈမိူၼ်(equation)ဢၼ်ဝႃႈ " ၶူဝ်းၶွင် = ၼီႈ + တိုၼ်းလၢင်း" ။ ငိုၼ်းၶဝ်ႈလႄႈၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇၵေႃႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တွၼ်ႊၼိူင်ႈၶွင်တိုၼ်းလၢင်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၶိူင်ႈၵၢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
เพื่อเป็นการบันทึกเหตุการณ์ทางการค้า เพื่อให้เจ้าของกิจการได้ทราบว่าช่วงเวลานั้น ๆ มีสินทรัพย์ หนี้สินและส่วนของเจ้าของ อยู่เป็นจำนวนเท่าใดและอย่างไร เพื่อเป็นปัจจัยหนึ่งประกอบการตัดสินใจในการลงทุนของนักธุรกิจและประกอบการตัดสินใจในการบริหารของเจ้าของกิจการ เพื่อเป็นการป้องกันการทุจริตและการสูญหายของสินทรัพย์ เพื่อให้เป็นไปตามข้อบังคับของกฎหมาย เพื่อเป็นเครื่องมือนำมาใช้ในการคำนวณภาษีที่จะต้องจ่ายแก่รัฐ
ၶွပ်ႇလႅၼ်ႊၶွင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
สำหรับขอบเขตของงานบัญชีนั้น เราสามารถจำแนกออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ
การบัญชีการเงิน (Financial Accounting) - เป็นการบัญชีที่จัดทำโดยบันทึกตามมาตรฐานการบัญชีหรือหลักการบัญชีที่รับรองกันทั่วไป ได้แก่ งบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน งบกระแสเงินสด นโยบายการบัญชีและหมายเหตุประกอบงบการเงิน เพื่อรายงานต่อบุคคลภายนอกกิจการอาทิ นักลงทุน เจ้าหนี้ ผู้ถือหุ้น หน่วยงานราชการ ลูกจ้าง การบัญชีเพื่อการจัดการ (Managerial Accounting) - เป็นการจัดทำเพื่อรวบรวมข้อมูลเสนอต่อผู้ใช้ข้อมูลที่เป็นบุคคลภายในกิจการ ได้แก่ กรรมการบริหาร ผู้จัดการ หัวหน้าฝ่าย หัวหน้าแผนก ฯลฯ เพื่อใช้ในการวางแผน และควบคุมการดำเนินงานให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ข้อมูลนั้นส่วนหนึ่งมาจากการทำบัญชี รวมกับข้อมูลอื่นๆทั้งที่เป็นตัวเงินและไม่เป็นตัวเงิน เช่น จำนวนชั่วโมงการทำงาน จำนวนหน่วยของวัตถุดิบ เป็นต้น รายงานทางการบัญชีเพื่อการจัดการมีได้หลากหลายรูปแบบขึ้นอยู่กับความต้องการของผู้บริหาร