text:
သင်ဝႃႈ ပိုတ်ႇၵႂၢမ်းတၵ်ႉၵၼ် လွင်ႈၸိုဝ်ႈဝဵင်းမႃးမွၵ်ႈသွင်သၢမ်ၶေႃႈၼႆၸိုင် ၸွင်ႇတေမီးၽႂ် တွပ်ႇလၢတ်ႈၵၼ်မႃး ယူႇႁိုဝ် ၼေႃ! – မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵႆႉတၵ်ႉၵၼ်ဝႃႈ မိူင်းဢမ်ႇၼိမ်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းလႂ်ဢေႉ? မိူင်းငႃးသႆး ၶဝ်ႈငၢႆႈဢွၵ်ႇ ယၢပ်ႇလူး ပဵၼ်မိူင်းလႂ်ဢေႉ? မိူင်းဢမ်ႇၵိၼ်ၵေႃႈ မဝ်းလူး ပဵၼ်မိူင်းလႂ်? ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ မၢင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းတေႁူႉသေ တွပ်ႇလၢတ်ႈမႃးၵေႃႈ တေမီးယူႇ။ မၢင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁူႉသေ တေမီးၶေႃႈထၢမ် ၶႂ်ႈႁူႉၵၼ်မႃး ၵမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ တေမီးယူႇ။
ပေႃးမႃးပိုတ်ႇတူၺ်းတီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းတၵ်ႉၼႆႉ ၼႆၸိုင် မိူင်းဢမ်ႇၼိမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းပၼ်ႇ၊ မိူင်းငႃးသႆး ၶဝ်ႈငၢႆႈဢွၵ်ႇယၢပ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းပၼ်ႇ။ မိူင်းဢမ်ႇၵိၼ်ၵေႃႈမဝ်း ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်မိူင်းပၼ်ႇ။ မိူင်းၼၢင်းၼႆႉၵေႃႈႁွင်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်မိူင်းၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ။ မၢင်ၸိူဝ်း သမ်ႉဝႃႈ ယွၼ်ႉလႆႈၵႂႃႇယွၼ်းတီႈၸဝ်ႈတီႈၶုၼ်သေ ပိူၼ်ႈပၼ်မႃးလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းပၼ် ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁွင်ႉမိူင်းပၼ်ႇ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လၢတ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။
ပေႃးထွမ်ႇမႅၼ်ႈၺႃး ၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “လီမူၼ်ႈလီသိူဝ်းလီၵျေႃႇ လိၼ်မိူင်းလူင် ၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇႁဝ်း ပဵၼ်ပွႆးပဵၼ် လၢမ်းၵူႈပီ ႁိုဝ်မီးလွင်ႈတၢင်းလႆႈၶီမႆႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ဢွၼ်ႇ ၶိင်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ်မၢဝ်ႇႁၢႆး ၸၢႆးလႅပ်ႈမီးၸူႉလူဝ်လူဝ်” ၼႆ ၸိုင် ၵူႈၵေႃႉ တေႁူႉၵမ်းလဵဝ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၽဵင်းၵႂၢမ်း ၸၢႆးမူး တႅမ်ႈ/ ႁွင်ႉမၵ်ႇဝႆႉ လွင်ႈ“ၸႂ်ထိုင်မိူင်းပၼ်ႇ” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးမႃး ၶူၼ်ႉတူၺ်းပိုၼ်း ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉၸိုင် ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၵ်းပိုၼ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးမႃး ဝဵင်းၼိုင်ႈ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼႂ်းပိုၼ်းတႆး ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လၢႆၸဝ်ႈလၢႆၾၢႆႇ ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၾၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး၊ ၾၢႆႇပၢႆးမွၼ်း၊ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး 10 ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး မၵ်းမၼ်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်မႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပႃးၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးမႃးတူၺ်း ၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိုင်ႈတႆး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်) ဢၼ်ၸဝ်ႈၼွႆႉ (သေႃး ယၼ်ႇတ) ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်း (31) ၵေႃႉ ပႃးမၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ ၵွင်ႈ 7 လဝ်း ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1958 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်း 30 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပႃးၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ၵမ်ႈၼမ်။
ပေႃးဝႃႈ ၾၢႆႇပၢႆးမွၼ်းပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်ၽဵင်းၵႂၢမ်း ပူၵ်းတိုၼ်ႇပၼ်ႁႅင်းၸႂ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးမႃး ႁႂ်ႈမီးၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈ မိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸဵမ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းသိုၵ်း၊ သင်ၶၸဝ်ႈ ယွင်ႈယေႃးၼပ်ႉယမ်မႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢႆးမူး (မေႃ သွၼ်ႁူၺ်ႈၸွႆး) ၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ႇ ပဵၼ်မေႃၵႂၢမ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၾၢႆႇတႅမ်ႈ/ ႁွင်ႉ ၵိုၵ်းပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇမႃး ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ။ တေႃႈၼင်ႇ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ် မေႃၵႂၢမ်း/ တႅမ်ႈၵႂၢမ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ယင်းႁွင်ႉမၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ “ၵူၼ်းမီးပိုၼ်း တူဝ်တၢႆၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈ ဢမ်ႇတၢႆ …… ၸၢႆးမူးၵေႃႉၵူၼ်းငၢၼ်” ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။
ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ယူႇၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ပဵၼ်ဝဵင်းႁၢင်ႈလီ ၵတ်းယဵၼ် တူင်ႈႁႆႈၼႃး လွမ်ႉႁွပ်ႈ ဝဵင်းဝႆႉသေဢမ်ႇၵႃး တၢင်းလင်တူင်ႈႁႆႈၼႃးၵေႃႈ မီးလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉထႅင်ႈ။ ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ၾၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းမီးမိူင်းတူၼ် တေ ယၢၼ်မိူင်းပၼ်ႇ 50 လၵ်းပၢႆ။ ၾၢႆႇတူၵ်းဝဵင်း မီးလၢင်းၶိူဝ်း ယၢၼ်မိူင်းပၼ်ႇ 31 လၵ်းလႄႈ ၾၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းသမ်ႉ မီးၵဵင်းတွင်း ယၢၼ်ဝဵင်း 27 လၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ မီး 4 ပွၵ်ႉ 10 ဢိူင်ႇ။ ၼႂ်း 4 ပွၵ်ႉၼႆႉ တေပဵၼ် ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ၊ ပွၵ်ႉၵၢင်၊ ပွၵ်ႉဢွၵ်ႇလႄႈ ပွၵ်ႉတူၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်း 10 ဢိူင်ႇသမ်ႉ တေပဵၼ်ဢိူင်ႇဝူဝ်းလၢႆး၊ ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၾၢႆလူင်၊ ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ဢိူင်ႈၼွင်လူမ်ႇ(တႃႈတေး)၊ ဢိူင်ႇၼႃး ဝွၼ်၊ ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ဢိူင်ႇၼွင်ယၢင်း၊ ဢိူင်ႇၼႃးလေႃးလႄႈ ဢိူင်ႇသၢဝ်းဝႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်း တေမီး 950.156 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၵဵပ်းဝႆႉ ၼႂ်းပီ 2018 ၼၼ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ တေသုင် ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 2,222 ထတ်း/ ပေႇ။ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ ၵတ်းယဵၼ်လီယူႇမိူင်းၼိုင်ႈ။
ယၢမ်းလဵဝ် ႁူဝ်ၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉတႄႉ တေမီးမွၵ်ႈ 18,000 ၵေႃႉ ၵမ်ႈၼမ် တေပဵၼ် ၸၢဝ်းတႆး၊ လီႇသူႇ၊ ပဢူဝ်း။ လိူဝ် ၼၼ်ႉ တေမီးထႅင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ယၢင်းလႅင်၊ ယၢင်းလမ်၊ ပတွင်ႇ၊ မွၼ်း၊ ရၶႅင်ႇ၊ ၶျၢင်း၊ ၶၢင်လႄႈ မၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈ။
ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ တေပဵၼ်ၵၢၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃး ပဵၼ်ယႂ်ႇ ။ပေႃးဢဝ် % မၼ်းဝႃႈ ၼႆၸိုင် 80% – 90% ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်သူၼ်ႁႆႈၼႃး ၵမ်းသိုဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ၵူၼ်းပိုၼ်းတီႈ တေႁဵတ်းၵိၼ်လဵင်ႉ တွင်ႉၵၼ်သမ်ႉ တေၽုၵ်ႇၶဝ်ႈလႄႈ ၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇႁေႃ(ၽၵ်းမီႇၶၢဝ်) ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ။
ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ တူင်ႈၼႃး ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ႁဵတ်းၵိၼ်ယူႇၼႆႉသမ်ႉ တေမီး 6,500 ဢေႊၶိူဝ်ႊ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁဵတ်းသူၼ် ၽၵ်းမီႇႁေႃသမ်ႉ တေမီးမွၵ်ႈ 3,000 ဢေႊၶိူဝ်ႊၼႆႉ ၸၢႆးၼွင်ႉ မိူင်းပၼ်ႇ လၢတ်ႈၼႄတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ၼင်ႇၼႆ။
ပေႃးမႃးတူၺ်းၶိုၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်း 5 – 6 ပီ ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉသမ်ႉ ၸဝ်ႈသူၼ်ၽၵ်းမီႇႁေႃ ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ၽၵ်းမီႇႁေႃႇဢမ်ႇမီးၵႃႈမီးၶၼ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်သုမ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉမၼ်းမႃး။ မၢင်ၸိူဝ်း ၽၵ်းမီႇႁေႃၼႆႉ ဢၼ်ႇလႆႈၶၢႆသေ ၽၢင်းပႅတ်ႈၼဝ်ႈပႅတ်ႈသေ လႆႈဢဝ်ၵႂႃႇထွၵ်ႇပႅတ်ႈလၢႆလၢႆၵေႃႈမီး။ မိူဝ်ႈ ပီ 2018 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃး(လဝ်းပၢၼ်း) မႃးႁပ်ႉသိုဝ်ႉလႄႈ ၶၼ်ၽၵ်းမီႇၽိူၵ်ႇတီႈမိူင်းပၼ်ႇ 1 ၸွႆႉလႂ် 150 – 200 ပျႃး မွၵ်ႈၼႆႉၵူၺ်း။ၽွင်းၼၼ်ႉလႆႈႁူႉဝႃႈပဵၼ်ယွၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၽၵ်းမီႇၼမ် 1 ၵီႊလူဝ်ႊလႂ်ထိုင် 22 ဝၢတ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၽၵ်းမီႇႁေႃ ပေႃးတေပဵၼ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ ၸၢႆးၼွင်ႉ ၽူႈတႅၼ်းသၽႃး ၸႄႈမိူင်း ပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ SNDP ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မၢႆ 1 ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ လႆႈဢဝ်လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ် တီႈပၢင်ၵုမ်သၽႃးၸႄႈမိူင်းတႆး ႁွပ်ႈ 2 ၵမ်ႈထူၼ်ႈ 14 မိူဝ်ႈ ပီ 2019 ၼၼ်ႉ။
“ယွၼ်ႉမိူဝ်ႈပီ 2018 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆးဝႃႈ ၽၵ်းမီႇႁေႃ ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းတႆး သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်း ထႆးၼၼ်ႉ တေ လႆႈသႂ်ႇၶွၼ်ႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးၶဝ် ၼိုင်ႈၵီႊလူဝ်ႊလႂ် 22 ဝၢတ်ႇ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ မိူင်းထႆးႁပ်ႉသိုပ်ႉၽၵ်းမီႇ တၢင်းမိူင်းတႆး သမ်ႉ 1 ၵီႊလူဝ်ႊလႂ် 13 ဝၢတ်ႇ(ငိုၼ်းထႆး) ၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၶွၼ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းသုင်လိူဝ်ၶၼ်ၶၢႆၽၵ်းမီႇထႅင်ႈလႄႈ လွင်ႈၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး လူဝ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆးၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈၶဝ်လူတ်းပၼ်ၶွၼ်ႇမၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ပေႃးတေၶၢႆ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ လႆႈငၢႆႈလီ ၸိူဝ်း ၼႆႉ” ၸၢႆးၼွင်ႉ ဢဝ်တၢင်ႇလၢတ်ႈ ဢုပ်ႇၼႂ်းသၽႃးမိူင်းတႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ႁူဝ်ပီ 2019 ၼၼ်ႉသမ်ႉ တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလႃႇ ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼႃႇ ဢၼ်တႄႇပဵၼ်တီႈမိူင်းဝူႇႁၢၼ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ (ယၢမ်း လဵဝ် ဢၼ်ၵူၼ်း တင်းၼမ် တေႁူႉဝႃႈ တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ) ၼၼ်ႉသမ်ႉ တႄႇၽႄႈလၢမ်း ၸွတ်ႇၼႂ်းၵၢမ်ႇၽႃႇမႃး ႁၢၼ်ႉ တေႃႇထိုင် ပီ 2022 ၼႆႉ တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေယဵၼ်လူင်းမႃး။ လွင်ႈပၼ်ႁႃ တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၸဝ်ႈ သူၼ်ၽၵ်းမီႇၶဝ် လူႉသုမ်းထႅင်ႈတင်းၼမ်။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး သင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းၽၵ်းတူမိူင်း/ ၶူဝ်လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆး မႃးၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းမူတ်းထႅင်ႈ တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 23/3/2020 ၼၼ်ႉမႃး ၶၢဝ်းတၢင်းမွၵ်ႈ 3 ပီၼႆႉ ၸင်ႇတေပိုတ်ႇၶိုၼ်း ၶူဝ်လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆး (တႃႈၶီႈ လဵၵ်း – မႄႈသၢႆ) ၼႆႉၶိုၼ်း။ ၵွၼ်ႇၼႃႈၼၼ်ႉ တၢင်းၾၢႆႇထႆး တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပိုတ်ႇၶူဝ်ၶိုၼ်း လၢႆလၢႆၵမ်းၵေႃႈ တၢင်းၾၢႆႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၼႆႉသမ်ႉ ဢမ်ႇယွၼ်းပိုတ်ႇပၼ်မႃး ၼႆယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼႆႉ ၸူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တႄႇပိုတ်ႇၶူဝ်လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆး (ၶူဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်း မၢႆ – 1 ) တႃႈၶီႈလဵၵ်း – မႄႈသၢႆမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း ၸမ် 1 လိူၼ်ၼႆႉ ၶၼ်ၽၵ်းမီႇႁေႃ (ၽၵ်းမီႇၶၢဝ်/ ၽၵ်းမီႇၽိူၵ်ႇ) ပဵၼ်ၵၢၼ်လီ ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃး ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ႁတ်းလူင်း တိုၼ်းလၢင်း ႁပ်ႉသိုဝ်ႉပၼ်ၵႃႈၶၼ်လီ ယၢမ်းလဵဝ် 1 ၸွႆႉလႂ် 7,000 ပျႃးယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသူၼ် ၽၵ်းမီႇႁေႃ ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၶၢဝ်းတၢင်း 4-5 ပီမႃးၼႆႉ ၶၼ်ၽၵ်းမီႇ ဢမ်ႇပဵၼ်။ ယွၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉသေ ၶူဝ်တႃႈၶီႈလဵၵ်း – မႄႈသၢႆ ဢမ်ႇပိုတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီၵၢႆ 2022 ၼႆႉ 1 ၸွႆႉ ၶၢႆလႆႈ 1,200 – 1,500 ပျႃး ၵႃႈၼႆႉၵူၺ်း လႆႈၶၼ်ၼမ်တီႈသုတ်း။ ၸူဝ်ႈၶဝ် ပိုတ်ႇၶူဝ်ၼႆႉမႃး ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃး ဢွၼ်ၵၼ်ႁပ်ႉသိုပ်ႉမႃး ယၢမ်းလဵဝ် 1 ၸွႆႉ 7,000 ပျႃးယဝ်ႉ။ တိုၵ်ႉႁႃၶိုၼ်ႈမႃး ၼႂ်းၵၢင်လိူၼ်ၼႆႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ်ၼႆႉ 1 ၸွႆႉ 5,000 ပျႃး 6,000 ပျႃးမွၵ်ႈၼႆႉ။ ယၢမ်း လဵဝ် ၸဝ်ႈသူၼ်ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ယုမ်ႇၵၼ်ၶႃႈဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ပေႃးမႃးၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်း ယၢမ်းလဵဝ်သမ်ႉ ၵႃးတိုၼ်းလၢင်းလႄႈ ငိုၼ်းတီႈၶၢႆလႆႈမႃးၼႆႉ တေထူမ်ၵၼ်ၶိုၼ်းၵူၺ်း ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵႃႈတိုၼ်းလၢင်း ဢၼ်လႆႈသႂ်ႇၼႂ်းသူၼ်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ လႆႈၸၢင်ႈၵႃႈႁႅင်းသုင်၊ ၵႃႈၾုၼ်ႇထတ်ႈ( မေႇဢေႃးၸႃႇ) ၸိူဝ်း ၼႆႉၵေႃႈ ၵႃႈႁႅင်း ယွၼ်ႉၵႃႈၸရိတ်ႈၵႃႈႁႅင်း ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
“ၸဝ်ႈသူၼ် ၽၵ်းမီႇ တီႈမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ 1 ၸဝ်ႈလႂ် တေၽုၵ်ႇၵၼ် တီႈဢေႇသုတ်း 5-6 လင် တီႈဢေႇသုတ်း ငိုၼ်းလူင်း တိုၼ်းလၢင်း 50-60 သႅၼ်ပျႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လႆႈၸၢင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလူး။ ၵႃႈႁႅင်းၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ တေသွၼ်ႇ 1 ၶႂၢႆးလႂ် လႆႈပၼ် 15,000 – 20,000 ပျႃး။ 1 လင် ၸၢင်ႈၵူၼ်းၽုၵ်ႇ 4-5 ၵေႃႉ။ ၵမ်းၼႆႉ ၵႃႈၾုၼ်ႇထၢတ်ႈ (မျေႇဢေႃးၸႃႇ) ၵူႈပွၵ်ႈ 1 ထူင် 3 မိုၼ်ႇပၢႆ တေႃႇလဵဝ် သႅၼ်ပၢႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉ လွင်ႈၽိူင်းႁူမ်ႇသမ်ႉ တေလႆႈၵဵပ်းၽိူင်းပီၵၢႆဝႆႉ ႁူမ်ႇတႃႇပီၼႆႉ ၵဵပ်းဝႆႉ ပီၼႆႉ တႃႇႁူမ်ႈပီၼႃႈ တေလႆႈၵဵပ်းပုမ်ႇဝႆႉ ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၸၢင်ႈၵူၼ်းဢဝ်ဝႆႉၽိူင်း 1 ဝၼ်း 1 မိုၼ်ႇပျႃး။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းထူၺ်ႈမႃးသမ်ႉ ဢဝ်ၸွမ်းၼႃႇလီႇ (ၸူဝ်ႈမူင်း) မၼ်းဝႃႈ 1 ၸူဝ်ႈမူင်းၸၢင်ႈၵၼ် 500 ပျႃး – 1,200 ပျႃး။ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ပေႃးမတ်ႉသေ တေႃႉထိုင်ႁိူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈ။ ၵႂၢမ်းတႆးမီးဝႆႉဝႃႈ ၼမ်ယႂ်ႇၵေႃႈ ႁိူဝ်းသုင် တိုၼ်းလၢင်းၼမ်ၵေႃႈ လႆႈၵႃႈယႂ်ႇ” ပေႃးတိုၼ်း လၢင်းၼမ်လၢႆလၢႆ ၵႃႈမၼ်း ဢမ်ႇယႂ်ႇၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်သုမ်း။ ပေႃးသုမ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၽဝၸဝ်ႈသူၼ်ႁဝ်း တႄႉ”- ၸဝ်ႈသူၼ်ၽၵ်းမီႇႁေႃ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ ၼင်ႇၼႆ။
ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇႁေႃ တီႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ဝၢႆးဢဝ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼႃးယဝ်ႉ မွၵ်ႈၼႃႈလိူၼ်ၸဵင်တႆးၼႆႉ တေဢွၼ်ၵၼ် တႄႇ ၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇႁေႃၵၼ်။ ၸိူဝ်းၽုၵ်ႇၸွမ်းသူၼ်တႄႉ တႄႇၽုၵ်ႇၵၼ်မႃး ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းတႆးၵၼ်။ ၼိုင်ႈပီ ၽုၵ်ႇၼိုင်ႈ ပွၵ်ႈ ဢႃယုၽၵ်းမီႇႁေႃၼႆႉ တေမီး 4 လိူၼ် – 5 လိူၼ်။
လၢႆးၽုၵ်းသွမ်ႇ တီႈလႄႈတီႈတႄႉ တေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉသမ်ႉ ဝၢႆးဢဝ်ၶဝ်ႈၼႃးယဝ်ႉ တေပၢတ်ႇတေႃ ပီႇၽိူင်းၼႂ်းၼႃးဝႆႉမူတ်းမူတ်းသေ တေၸၢင်ႈၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ (ၵူၼ်းၼဵပ်း) မၼ်း။ ပေႃးယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်တေႃပီႇၽိူင်း ဢၼ် ပၢတ်ႇ ၵွင်ဝႆႉႁိမ်းၶင်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးႁူမ်ႇသႂ်ႇၽၵ်းမီႇၶိုၼ်း။ ၸဝ်ႈသူၼ် တေလႆႈတူၺ်းပၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ သႂၢင်းၼမ်ႉသႂ်ႇ။ ႁူမ်ႇ ၽိူင်း၊ သႂ်ႇၾုၼ်ႇထတ်ႈ တႄႇၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇ ပေႃးထူၺ်ႈၶိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၸဝ်ႈသူၼ် လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ – “ၵၢၼ်တေထူၺ်ႈၽၵ်းမီႇၼႆႉ ပေႃးဢႃယုမၼ်းထူၼ်ႈ ထိုင် 4 လိူၼ်ၶိုင်ႈ 5 လိူၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၽွင်းၶႅမ်ႉထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈမေႃတူၺ်းထႅင်ႈၵမ်ႉၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ။ ၸွင်ႇဝႂ်မၼ်းႁႅင်ႈယဝ်ႉႁိုဝ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပိူၵ်ႇ မၼ်းၼႃလၢႆလၢႆၵူၺ်း ၼႂ်းမၼ်းဢူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပႆႇလႆႈ။ တေလႆႈပဵၼ်ပိူၵ်ႇဝၢင် ၼႂ်းၵႅၼ်ႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေထူၺ်ႈလႆႈ။ သင်ဝႃႈ ပိူၵ်ႇၼႃ ၼႂ်းမွၼ်းမၼ်းဢူၼ်ႇတႄႉ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ ထူၺ်ႈမႃးဝႆႉတီႈႁိူၼ်း ႁႅင်ႈၵႂႃႇၼႆ မၼ်းတေပဵၼ်ဢၼ်ၽၢင်းပႅတ်ႈ ဢမ်ႇမီးမွၼ်းၼႂ်းမၼ်း။ ၽၵ်းမီႇႁေႃ မိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ဢႃႇႁႃႇရ မၼ်းတေၶႅမ်ႉလီ တေႁိုၼ်းထူၼ်ႈ။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းလီၼႆ ႁဝ်း ၽုၵ်ႇ 1 လင် တေလႆႈမွၵ်ႈ 5 လင်ၼႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ပေႃးမႃးသွၼ်ႇတူၺ်း လၢႆးၼပ်ႉပဵၼ်လင်၊ ပဵၼ်တင်၊ ပဵၼ်ၶႂၢႆး မၼ်းၼႆၸိူင်ႉ။ 10 ၵွၵ်းၼမ်ႉၼူမ်းၼႆႉ တေမီး 1 ပေႇ။ 8 ပေႇ တေမီး 1 ၶႂၢႆး။ 2 ၶႂၢႆး တေမီး 1 တင်။ 4 ၶႂၢႆး တေမီး 1 ၶွၼ်။ 8 ၶႂၢႆး တေမီး 1 လင် ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇႁေႃ ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉသေ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ၼႃးပၢင်ႇ တီႈၵႆဝဵင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်း 8-10 ပီမႃးၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇတၢင်တႅၼ်း သူၼ်ယႃႈၵၼ်မႃးတင်းၼမ် ယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသူၼ်ယႃႈၼႆႉ လူတ်းယွမ်းလူင်းမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇလၢတ်ႈ။
“ပေႃးၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇၼႆ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၽိတ်းမၢႆမီႈ ဢမ်ႇလႆႈလၵ်းၽုၵ်ႇ။ ပေႃးၽုၵ်ႇသူၼ်ယႃႈၼႆ တေလႆႈလၵ်ႉၽုၵ်ႇ။ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽိတ်းမၢႆမီႈလႄႈ ၵမ်ႈၼမ် ၵူၼ်းဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းတီႈၵႆဝဵင်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵၼ် တေဢဝ်ၽၵ်းမီႇႁေႃၼႆ ၽုၵ်ႇတၢင် တႅၼ်းသူၼ်ယႃႈၵၼ်မႃး တင်းၼမ်ယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ဝဵင်းမိူင်ပၼ်ႇယဝ်ႉ တီႈၽၵ်းမီႇႁေႃ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ် ၼႂ်းပွတ်းၸၢၼ်း၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉသမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးၶႃႈ၊ မိူင်း ၼၢႆး၊ မိူင်းတူၼ်၊ ၼႃးၵွင်းမူး၊ ပုင်ႇပႃႇၶႅမ်၊ သီႇသႅင်ႇ၊ ႁူဝ်ပူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵမ်ႈၼမ် တေတေႃႉသူင်ႇၶၢႆ တၢင်းမိူင်းထႆး။
ၸၢႆးၼွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ႇ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁၼ် ၶၼ်ၽၵ်းမီႇႁေႃ ၶိုၼ်ႈမႃး 1 ၸွႆႉ 7,000 ပျႃး သေ တႃႉၵေႃႈ ပေႃးမႃးၼပ်ႉတူၺ်းၶၼ်ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ – ငိုၼ်းထႆးၶိုၼ်းၼႆ ၶၼ်မၼ်းဢမ်ႇပိူင်ႈသင်တႄႉတႄႉ။ ငိုၼ်းထႆး ဢမ်ႇၵႃႈ ၶိုၼ်ႈၵေႃႈ ငိုၼ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ၶၼ်ငိုၼ်းလူင်းႁႅင်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ ပီၵၢႆ ႁဝ်းလႆႈၶၢႆ 1 သႅၼ်ပျႃး ပီၼႆႉ လႆႈ 2 သႅၼ်ပျႃး ဝႃႈၼႆသေ တႃႉၵေႃႈ ၵႃႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈတိုၼ်းလၢင်းမၼ်းသမ်ႉ ၵႃႈႁႅင်း လႆႈၶၢႆၶၼ်ယႂ်ႇ လႆႈၼမ်ႉမႅတ်ႈယူႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၼမ်ၼၼ် ၶႃႈယဝ်ႉ၊ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉငိုၼ်းမၢၼ်ႈတူၵ်းလူင်းႁႅင်းလိူဝ်ၼႆႉထႅင်ႈတႄႉ ၼမ်ႉမႅတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းၼႆႉ တေၵႂႃႇမီးတီႈ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ မၼ်းၵူၺ်း”- ဝႃႈၼႆ။
သင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇ လႆႈပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၸွမ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆၸိုင် ၵႃႈၶၼ်ၽၵ်းမီႇႁေႃၼႆ တေတိူဝ်းလိူဝ်လႆႈၼမ် လိူဝ်ၼႆႉလႆႈ ယၢမ်းလဵဝ် တၢင်းမိူင်းထႆး – မိူင်းၶႄႇ- မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၼ်လွၵ်းၵၢတ်ႇၵႃႉၶၢႆၵၼ်ဝႆႉလႄႈ လွင်ႈငဝ်းလၢႆး ၸဝ်ႈသူၼ်တႄႉ တေလီၶိုၼ်ႈမႃး ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉယူႇ သင်ဝႃႈ ၼမ်ႉငိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇသိုပ်ႇတူၵ်းႁႅင်းထႅင်ႈတႄႉ ၸၢႆးၼွင်ႉ မိူင်း ပၼ်ႇ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
လိူဝ်သေ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇႁေႃယဝ်ႉ ၼႂ်းပီ 2022 – 2023 ၼႆႉမႃး ၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၵၢပ်ႇလႄႈ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉပႃး။
ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ၽွင်းပီ 1996-97 ၼၼ်ႉၵေႃႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁဵတ်းတႅပ်းသီႇတႅပ်းသေ လိုပ်ႈႁေႃႈၵူၼ်းတၢင်းဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈဝဵင်း၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်းဝၢၼ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းထႆး ၊ ဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇလႆႈႁၢမ်းၵႂႃႇတင်းၼမ်။
ထိုင်မႃးယၢမ်းလဵဝ်ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ ၊ ငဝ်းလၢႆး ၵၢၼ်မိူင်းဢမ်ႇၶႅမ်ႉ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းမိူင်းႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးသူၼ်မီးႁိူၵ်ႈ လႆႈသူင်ႇလုၵ်ႇလၢင်း ၵႂႃႇႁႃႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိူင်းၼိူဝ်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵမ်ႈၼမ် ၶဝ်ႈမိူင်းထႆး ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃငိုၼ်း။
ဢိင်ၼိူဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်းလူတ်းယွမ်းမႃးၼႆႉသေ ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉထိုင် သုၼ်ႇလႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပႃး လႄႈၵူၼ်းပၵ်းတႃၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်တႄႉဢွၼ်ၵၼ်မႆႈၸႂ်ဝႆႉယူႇ။


c: text/html

text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ ၼႂ်းပွၵ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇႁူဝ်ၶမ်း ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတိူဝ်ႉမၢတ်ႇ 5 ၵေႃႉ ပႃးၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ။
ဝၼ်းတီႈ 27/2/2023 ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ မွၵ်ႈ 9 မူင်းၶိုင်ႈ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ ၼႂ်းပွၵ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇႁူဝ်ၶမ်း တၢင်းၵႂႃႇ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇ(ပွမ်) ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း။ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတိူဝ်ႉၵူၼ်း 5 ၵေႃႉ ။ ပႃးၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ မၢၵ်ႇၵႃႇႁူဝ်ၶမ်း ပီႈၸၢႆးၶမ်းႁိူင်း ။
ၵူၼ်းယူႇ ပွၵ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇႁူဝ်ၶမ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ တီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မၢတ်ႇၸဵပ်းၵႃႈႁိုဝ် ယင်းပႆႇႁူႉၶႃႈ ၊ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇထပ်းၵၼ်လၢႆၵမ်းဝႆႉဢေႃႈ၊ ပေႃးထွမ်ႇသဵင် တႄႉ ပိုင်ႉပိုင်ႉ ၼႆ ဢမ်ႇယွမ်း 3 ၵမ်းၶႃႈ။ ႁၢင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇႁိုင် လႆႈဝႃႈ တႅၵ်ႇထပ်းၵၼ်ဢေႃႈ” – ဝႃႈၼႆ။
မၢၵ်ႇၼၼ်ႉတႅၵ်ႇတီႈႁိမ်းလုမ်း ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၵႂႃႇႁၼ်ပိူင်ပဵၼ်မႃး ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – ဢမ်ႇလႅပ်ႈၸႂ်ႈ ႁၢင်ႈၵၢင်သႂ်ႇ လုမ်းပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ – ဝႃႈၼႆ။
လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽႂ် ၸုမ်းလႂ် ႁၢင်ႈၵၢင်တေႃႇၽႂ် ၶႂ်ႈယႃႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၵွပ်ႈသင် ယူႇတီႈ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈတိုၵ်ႉ ၶတ်းၸႂ် ၸွပ်ႇထၢမ်ဝႆႉထႅင်ႈယူႇ။

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
တႃႈၵုင်ႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၸႄႈလူင် မိူင်းမၢၼ်ႈမႃးသေ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸႄႈလူင်တႃႇ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2006 လိူၼ်မၢၶျ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ မၵ်းပၼ်ႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် မိူင်း မႃးသေတႃႉ[2] ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးယူႇ 7 လၢၼ်ႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၸႄႈလူင်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၵႅၼ်ၵၢင် တႃႇသိုဝ်ႉၶၢႆ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းယူႇ။
ပိုၼ်ႉထၢၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပေႃးၸႃႇဢဝ်တင်း ၸႄႈလူင်တၢင်ႇဢၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်မီးယူႇတီႈ ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇပႆႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵွၼ်ႇ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ယူင်ႇသၢင်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။[3] မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ႁူဝ်သိပ်းပီ သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းလႄႈ တီႈၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈၵေႃႇသၢင်ႈယူင်ႉသၢင်ႈၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ၊ ယူင်ႉသၢင်ႉယူႇသဝ်းၸိူဝ်းပဵၼ်သုင် မႃးသေတႃႉ ၸိူဝ်းၿဵၼ် ဝဵင်းမႂ်ႇ ဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ ဢၼ်လွမ်ႉဝဵင်းဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ လွင်ႈထၢၼ်ႈပၢႆးယူႇသဝ်းၵူၼ်း တိုၵ်ႉတူၵ်းတႅမ်ႇဝႆႉယူႇ။
ငဝ်ႈငႃႇဝေႃးႁၢၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိုဝ်ႈတႄႉတႄႉ ယၢၼ်ႇၵုင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် တၵူင်ႇ (မၢၼ်ႈ: ဒဂုံ) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢလွင်းမိၼ်းတယႃး ၼႆႉဢဝ်တီႈပွင်ႇဝႃႈ ၶဵၼ် (ရန်) မူတ်းသဵင်ႈ (ကုန်) ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈဝႃႈပဵၼ် ယၢၼ်ႇၵူင်ႇ (ရန်ကုန်) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်း တၵူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝေႃးႁၢၼ် မွၼ်း ဒဂုင်၊ လွုင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဵၼ်းပဵၼ်မႃး တၵူင်ႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ပၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းမွၼ်း သျိၼ်ႇၸေႃးပု ၼႆႉ ၵေႃႇၵုမ်းတင်းသုင် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇယဝ်ႉ ပၼ်ၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ က်ျာဒဂုင် (ကျိုက်ဒဂုံ-ဒဂုံဘုရား) ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈဝေႃးႁၢၼ် ဢၼ်ပွင်ႇဝႃး လွႆသၢမ်လုၵ်ႈ (တိကုမ္ဘနဂရ) ပႃႇလိ ၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးၼႆသေ လုၵ်ႉတီႈ တိကုမ္ဘ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး တိကုမ်၊ တကုမ်၊ ဒဂုံ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်းဝႃႈၵေႃႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵွင်းမူးတီႈၼိူဝ်ၵွင်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။[4]
ဢွင်ႈတီႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈၼႂ်း လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 46 မဵတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 1ဝ မဵတ်ႉ ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ႁွင်ႉ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ၊ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးပၢင်ႇလၢႆလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထိုင်လႆႈ တႃႈႁိူဝ်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မီးသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ တၢင်းလိၼ်၊ တၢင်းၼမ်ႉ၊ တၢင်းလူမ်း ဝႆႉၸူး ထုင်ႉၵူႈတီႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇ ၽၵ်းတူလူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တီႈၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ (ဝဵင်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇ) ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ (ၶရိတ်ႉတေႃႇ ပႆႇပေႃႇပွၵ်ႈမႃး ပီႇၸီႇ (588)) မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 260ဝ ပီၼၼ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လႆႈထၢတ်ႈသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပိုၼ်းမၼ်းၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်မႃးၼႆသေတႃႉ လုၵ်ႉဢဝ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဝႆႉၽြႃးယဝ်ႉသေ ယဵၼ်းပဵၼ်ၸႄႈလူင် ပၵ်းလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးသေ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ဝဵင်းလိုဝ်းလင်မႃး တီႈပွတ်းဢွၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။[5]
တႃႈၵုင်ႈ ပီ 1824[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ (ဝဵင်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇ) ၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ တႄႇတင်ႈမႃး တၵူင်ႇ မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 6 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၵူင်ႇ ၼႆႉ ဢဝ် ၽြႃးသူၺ်ႇတၵူင်ႇ ပဵၼ်ၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်းသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ထိုင်မႃး ပီ 1755 ၶုၼ်မၢၼ်ႊဢလွင်းၽယႃး ၵႂႃႇတိုၵ်းပႄႉလႆႈ ဝဵင်းတၵူင်ႇသေ ၸင်ႇမၵ်းပၼ်ႈဝႃႈပဵၼ် ယၢၼ်ႇၵုင်ႇ (ရန်ကုန်)သေ ၸင်ႇလႆႈၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ် ႁိမ်းႁွမ်း ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ၸင်ႇလႆႈမီးလွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် [[ပၢင်တိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ) (1824 - 26) သေ သိမ်းဢဝ်လႆႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ လီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ဢၢမ်းၼၢၵ်ႈၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပၼ်ၶိုၼ်းၼႂ်းမိူဝ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပီ 1841 ၼၼ်ႉ ၾႆးလႆႈမႆႈၸႄႈလူင်လႄႈ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တႃႈၵုင်ႈ ပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1852 ပၢင်သိုၵ်းပွၵ်ႈသွင် ဢင်းၵိတ်ႉ-မျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉသေ သိမ်းၵမ်လႆႈ တႃႈၵုင်ႈလႄႈ ပွတ်းတႂ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇတင်းမူတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၶဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ပၢႆးမိူင်း တွၼ်ႈတႃႇ ပရိတ်ႉတိတ်ႉပႃးမႃး မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်တၸၢႆး ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇသိုၵ်း ၶုၼ်သိုၵ်းဢလႅတ်ႉၸၼ်းတႃး ၽရေႇၸႃႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉသေ ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇႁၢင်ႈၵၢၼ်ၵရိတ်ႉသေ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ထုင်ႉၵုၼ်ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႈဢွၼ်ႇပၸုၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉ ဢဝ် မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ မၵ်းပဵၼ်လႅၼ်လီၶႅၼ်ႈၵၼ်သေ ၸင်ႇတႄႇတင်ႈမႃးၸႄႈလူင်ဢၼ်မႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ထိုင်ပီ 1885 ပၢင်သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မျၢၼ်ႇမႃႇပွၵ်ႈသၢမ်မႃး ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်ႈၼႆ့ သိုပ်ႇသိမ်းဢဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ယဝ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် ပရိတ်ႉတိတ်ႉပႃးမႃး တွၼ်ႈတႃႇတင်းမူတ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1890 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တိူဝ်းမႃးလႄႈ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပၼ်မႃး လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီး ၵႃႈတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ တိၼ်ၼွင်ဢိၼ်းယႃး လႄႈ ၼွင်တေႃႇဝိၼ်ႇ (ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်တႄႇတင်ႈမႃးပၼ် ႁူင်းယႃယူတ်းယႃၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ(တႃႈၵုင်ႈ) လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ဢိၵ်ႈပႃး ႁူင်းယႃ လႄႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ မီးသူၼ်မွၵ်ႇ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်၊ ၼွင်ၼမ်ႉ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈၸဵမ်ပၢၼ်မႂ်ႇပၢၼ်ၵဝ်ႇ မီးလေႃးလႄးၵၼ်သေ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉမႃး "သူၼ်ၸႄႈလူင် တိူင်းပွတ်းဢွၵ်ႇ" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပၢႆးၸဝ်ႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 20 ၼၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်ႈၸွႆႈသၢင်ႈတႃႈၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်းၵၼ်တင်း ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ 500000 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 55 ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်း ဢိၼ်းတီးယႃးလႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်းသေ သၢမ်ပုၼ်ႈ ပုၼ်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် မၢၼ်ႈ (ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ)၊ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၶႄႇ လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ယဝ်ႉ တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၵႅၼ်ၵၢင် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႈ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဢၼ်ၸိူဝ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1920၊ 1936 လႄႈ 1938 ၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းမိူင်းၵူႈတီႈတီႈ လႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပရိတ်ႉတိတ်ႉမႃး သၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ (1942 - 45) ၼၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ လႆႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်သေ ၼႂ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈလူႉလႅဝ်မႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1948 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီ 4 ဝၼ်းၼႆႉ လႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈၶိုၼ်း ၵႃႈတီႈ ဢႅမ်ႇၽႃႇရႃႇပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်သေ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် ၶွင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇမႃးယဝ်ႉ။
တႃႈၵုင်ႈ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1948 ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်း၊ သူၼ်မွၵ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၶဝ်ပၼ်မႃးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးၵိုၵ်းၸပ်းၽၢင်ႁၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႈၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1989 ပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈၸႄႈလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉ လၢႆးႁႂ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "Yangon" ၼႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ (လူင်ပွင်ႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢၵ်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၼႆ့ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆ ၼႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်မၢၼ်ႈၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉႁၼ်ၸွမ်း၊ ၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈပေႃႉဢိတ်ႇလိၵ်ႈၶဝ်လႄႈသင်၊ ၸုမ်းၽၢႆႇၶၢဝ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပီႇပီႇၸီႇၶဝ်လႄႈသင်၊ ယူႇၶေႇ (ပရိတ်ႉတဵင်ႇ) လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တင်း ဢိၵ်ႈပႃး မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉမႃး။)
ဝၢႆးသေ လႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ၶိုၼ်းခႂၢၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢွၵ်ႇၽၢႆႇၼွၵ်ႈမႃးထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႃႇၵေႇတ၊ ဢူၵ်ႉၵလႃႇပႁွင်ႇ (မျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ)၊ ဢူၵ်ႉၵလႃႇပၸၢၼ်း (တွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ) ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ပီ 1980 ၼၼ်ႉ လၢႆႇတႃႇယႃႇ၊ သူၺ်ႇပျီႇတႃႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတၵူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ၶႂၢၵ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီးမႃး 600 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ်ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၼေႇဝိၼ်း လွင်ႈတေဢမ်ႇၶဝ်ႈၵႅဝ်းၸွမ်းမိူင်းတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းပီ (1962 - 1988) ၼၼ်ႉ လွင်ႈၵေႃႇယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ တူၵ်းတႅမ်မႃး၊ တွၼ်ႈတႃႇ ယုၵ်ႉသုင်ၸွမ်းလူၺ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်တိူဝ်းၼမ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လူႉလႅဝ်ယၢတ်ႇယွမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1990 ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိုတ်ႇၽၵ်းတူလွၵ်းၵၢတ်ႇ မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ လႆႈမီးလွင်ႈၸၼ်ၸႂ် ၽူႈၽင်တိုၼ်းလၢင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမႃးသေ ယူင်ႉႁၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယူႇ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ တဵၵ်းထုၵ်ႇၶၢႆႉႁႂ်ႈၵႂႃႇယူႇတီႈ ဝဵင်းမႂ်ႇ ဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၶွပ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈ ပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇတင်းၼမ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈယႃႉလဵဝ်ပႅတ်ႈသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းဢဝ် ႁူင်းလႅမ်းသုင်သုင်၊ ယူင်ႉသၢင်ႈလုမ်း၊ လၢၼ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တႅၼ်းတၢင် ပၼ်တီႈယူႇမႃးသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၸႄႈလူင်ၶဝ်ၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် မွၵ်ႈ 200 ၼႆႉ ႁႂ်ႈသႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ယူင်ႉၵၢၼ်သၢင်ႈပိူင်လူင် ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းမႃးၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၶူဝ်ႁူၵ်းၵၼ်း တႃႇၵပ်းသိုပ်ႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈတင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ ၽၢႆႇပုၼ်ႉမႄႈၼမ်ႉလႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇလူင် ႁႃႈသဵၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇပေႃႇပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်ၵေႃႈ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ႈၸွႆႈသၢင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ၾႆးၾႃႉ 24 ၸူဝ်ႈမူင်းလႄႈ လွင်ႈၵဵပ်းသိမ်းပၼ် ယုၵ်းယၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇပႆႇလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၵွၼ်ႇ။
တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃးယဝ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ၼၼ်ႉတူၺ်းၸိုင် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ၼမ်မႃးယူႇယ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်း ၶဝ် လႄႈ ဢိင်ႇၵလူဝ်ႇပႃးမႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ႈၸိုင်ႈ ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၼေႇဝိၼ်း ဢၼ်ၵူဝ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ပၼ်ႁႅင်းတဵၵ်းၼႃႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်းၶဝ် ၸင်ႇလွႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵူၼ်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼမ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇသေ သိုပ်ႇယူႇဝႆႉယူႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ မဵဝ်းၸၢဝ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းဢင်ႇၵလူဝ်ႇ-ပႃးမႃး ၼႆႉ လႆႈႁၢႆလၢႆၵႂႃႇထၢင်ႇႁၢင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၼႂ်းပီ 1974၊ 1988 လႄႈ 2007 ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပဵၼ်တီႈၵႅၼ်ၵၢင် တွၼ်ႈတႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ် လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ယွၼ်ႉၶိုၼ်းယိုတ်းပိုတ်း ၽူႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်လႄႈ လိူတ်ႈယၢင်လႆႈၵူဝ်ႈမႃး ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2008 လိူၼ်မေႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉလူင်သၢႆၵလူင်း ၼႃႇၵိတ်ႉ ၼႆႉ လႆႈၽတ်ႉပဝ်ႇသႂ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈလူင်ၼႆႉ မီးၵူၼ်းလူႉႁၢႆတၢႆမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ယူင်ႉသၢင်ႈၽၢႆႇပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇယႃႉလႅဝ်သီႇပုၼ်ႈသၢမ်ပုၼ်ႈလႄႈ ပေႃးၼပ်ႉသွၼ်တူၺ်းၵႃႈၶၼ်မၼ်း လႆႈသုမ်းၵႂႃႇမွၵ်ႈ တေႃႇလႃႇ 800 လၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။
ပီ 2005၊ ၼႂ်းလိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ပဵဝ်းၸႄႈလူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ပွတ်းႁွင်ႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ 200 လၵ်း (322 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)သေယဝ်ႉ ၸင်ႇႁႂ်ႈဢဝ်ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၶၢႆႉၸူး ဝဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်ၵေႃႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီး သိုပ်ႇပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းၵႅၼ်ၵၢင်တႃႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းယူႇ။
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မီးပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၵူတ်ႉမူတ်ႉတမ 30 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ or 19 လၵ်း ဢၼ်မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႆၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ပိူင် ၸႅၵ်ႇၽႄမၵ်းမၼ်ႈ ၾိင်ႈၾႃႉ ၸွမ်းၼင်ႇၶွင်ၵူဝ်ႇပိၼ်ႇၼၼ်ႉၼႆ မၼ်းမီးၾိင်ႈၾႃႉသႃႇသီႇ ပွတ်းမႆႈၽူၼ်ၼမ်ယဝ်ႉ။[6] တီႈဝဵင်းၼႆႉ ၶၢဝ်းၽူၼ်ၵႆႉယၢဝ်းလႄႈ တႄႇဢဝ် လိူၼ်မေႇ တေႃႇပေႃးထိုင် လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ၵႆႉလႆႈ ၼမ်ႉၽူၼ်တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇတေႃႇထိုင် လိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉႁႅင်ႈႁွင်သေတႃႉ မၢင်ပွၵ်ႈမဵတ်ႉၽူၼ်ဢွၼ်ႇၵႆႉတူၵ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လွင်ႈဢၼ်ၽူၼ်ၵႆႉတူၵ်းႁႅင်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းႁိုဝ်ႉယဝ်ႉ။ ပီၼိုင်ႈယဝ်ႉ ပီၼိုင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇသေ တၢင်ႉမႆႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၵေႃႈ ပႅၵ်ႈပိူင်ႈၵၼ်မႃး သုင်မႃးသေ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်း ၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်တႄႉ မီး တေႃႇထိုင် [convert: bug, ask for help] သေ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်း ၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ် မီးတႃႇ [convert: bug, ask for help] ယဝ်ႉ။
ၽၢင်ယဵမ်ႈဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ၵၢင်ပီ 1990 ၼႆ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈမိုၼ်ႉပိုၼ်ႉၵဝ်ႇ ၼင်ႇတင်း တႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈပႃႇၵိူဝ်၊ တႃႈၵုင်ႈလႄႈ မႄႈၼမ်ႉလၢႆႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃးသေတႃႉ ၸႄႈလူင်ၼႆႉတႄႉ တေႃႉတႄႉဝႃႈ ၶၢႆႉဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈဢိတ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ပေႃးႁဝ် ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇတီႈ ပီ 1944 ဝႃႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼွင်ဢိၼ်းယႃးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးဢိတ်းဢွတ်းသေ တီႈဢၼ်ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢဝ်ဢုတ်ႇဢဝ်သၢႆးသိုဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ်ယုမ်းပဵၼ်ထိူၼ်ႇမႃးၵူၺ်း။ ဝၢႆးလင် ပီ 1980 မႃး ပွတ်းႁွင်ႇၸႄႈလူင် တီႈဢၼ်မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးတေထတ်းတူၺ်း ၽွၼ်းလႆႈမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸႄႈလူင်ၼႆႉ ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၼႃႈပွတ်းတူၵ်းလႄႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၶၢႆႉဢဝ် ၵၢင်ဝဵင်း ႁႂ်ႈၽဵင်ႇၵၼ်ၸွမ်း ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1901 ၼၼ်ႉ မီး ရ2.52 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ သေ ထိုင်မႃး ပီ 1940 မီးမႃး 86.2 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ၊ ထိုင်မႃး ပီ 1974 မီးမႃး 208.51 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ၊ ပီ 1985 မီးမႃး 346.13 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ လႄႈ ပီ 2008 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 598.75 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇလႄႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃး လွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ (Yangon City Development Committee) (YCDC) ၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ပိူင်ယူင်ႉၵၢၼ်သၢင်ႈဝဵင်းလူင် ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၵေႃႉၵုမ်းထိင်းဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။။[11] ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈသီႇဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၸႄႈဝဵင်း 33 ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ဢူးမွင်ႇမွင်ႇၸူဝ်းယဝ်ႉ။ ၵူႈၸႄႈဝဵင်းႁင်းၽႂ်မၼ်းၵေႃႈ မီးၶုၼ်ၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်း ႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၽႂ်မၼ်းပေႃးတေ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လႄႈ လႆႈပၼ်ႇလဵပ်ႈတူၺ်း လွင်ႈယူင်ႉၵၢၼ်သၢင်ႉပိုၼ်ႉထၢၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ ဝဵင်းမႂ်ႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးသုၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ။
- ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ
- ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉမူး
- ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး
- ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းၵွၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း
- ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း
- ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ
- ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵျီႈၶၼွင်ႇတူဝ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ
- ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းတလ
- ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း
- ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ
- ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ
- ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ
- ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ
- ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ
- ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ
- ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတ
- ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ
ၶႅပ်းႁၢင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (May 2015) Census Report, The 2014 Myanmar Population and Housing Census 2. Naypyitaw: Ministry of Immigration and Population, 31.
- ↑ "Burma's new capital stages parade"၊ BBC News၊ 27 March 2006။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 3 August 2006။။
- ↑ Martin၊ Steven။ "Burma maintains bygone buildings"၊ BBC News၊ 30 March 2004။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 22 May 2006။။
- ↑ မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(11)
- ↑ Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. (2007). "Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification". Hydrol. Earth Syst. Sci. 11: 1633–1644. doi:10.5194/hess-11-1633-2007. ISSN 1027-5606.
- ↑ World Weather Information Service – Yangon. World Meteorological Organization. Retrieved on 8 May 2012။
- ↑ Burma (Myanmar) - Rangun (in Spanish). Centro de Investigaciones Fitosociológicas. Archived from the original on March 14, 2016။ Retrieved on February 23, 2013။
- ↑ Myanmar - Rangoon (in Danish). Climate Data for Selected Stations (1931-1960). Danish Meteorological Institute. Archived from the original on April 27, 2013။ Retrieved on February 23, 2013။
- ↑ http://www.news-eleven.com
- ↑ Yangon. Asian Network of Major Cities 21. Archived from the original on 20 June 2006။ Retrieved on 13 August 2006။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- Yangon City Hall website Archived 2010-05-22 at the Wayback Machine.
- Yangon Travel Guide
- Satellite picture by Google Maps


text:
ငပုတေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းငပုတေႃး (မၢၼ်ႈ: မြန်မာနိုင်ငံ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Ngapudaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ ယၢၼ် 16 လၵ်း၊ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 1439 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။
ထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽွငင်းၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းတႃႇ ဢိၵ်ႇပႃး ၵျဵင်ႇတလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ် ထုင်ႉငၢၼ်ႇၶျွင်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈငယူၵ်ႉၵွင်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈသႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈၵမ်းၵမ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ လႅၼ်လိၼ် ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးမႃးယဝ်ႉ။
ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးၼႆႉ မီးၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶဝ်ႈ၊ ၵိူဝ်၊ မႆႉ လႄႈ ပႃၼဝ်ႈပႃႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵဵပ်းမွၵ်ႇႁိၼ်ၼမ်ႉ လႄႈ မီးပႃး ၵၢၼ်ငၢၼ်းတိၺွပ်းပႃသၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃၼဝ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈဝၢၼ်ႈ ပျိၼ်ႇၶယႅင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ တီႈၵုၼ်မဵင်းမလႃႉ ၼၼ်ႉ မီးၵုၼ်ႁၢတ်ႇသၢႆးတဝ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၶႆႇတဝ်ႇတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼင်ႇၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၶၢႆႇၸူး ပတဵင်ႇလႄႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ၵွင်ႈမူးသူၺ်ႇမျိၼ်ႇတိၼ်ႇ လႄႈ သိမ်ႇရႁၢၼ်းတႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵုၼ်ႁၢႆးၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈတႄႇတင်ႈၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၶဝ် ထုၵ်ႇ မၢၼ်ႈၶဝ်ဢဝ်တၢႆႇတင်းၼမ် မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢူးဢွင်ႇၸေႇယၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်တၢင်း လုၵ်ႉငပုတေႃး ၵႂႃႇ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇ ဢၼ်ဢလွင်းၸီႇတူႇ တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူး ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈ ငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်း ၵုၼ်ပႅၼ်မေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ 40 လၵ်းတင်း ဝဵင်းငပုတေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ၸတ်းႁဵၼ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇ ၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းလုၵ်ႉတီး ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး၊ ပတဵင်ႇ၊ မျွင်းမျႃႉ၊ ၵႂႃႉ ၸၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃး ပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 66.


text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်းၸမ် 2 ပီၼႆႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်ယၢမ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးၼိုင်ႈလုၵ်ႈ သမ်ႉပေႃးလူႉၵွႆၵူၼ်ႇပင်းတႂ်ႈၼႃႈတႂ်ႈတႃ။ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈယူႇၵတ်းယဵၼ်လွတ်ႈၽေးၶဵၼ်မႃးတႃႇသေႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် သူပ်းၵိၼ်မၢၵ်ႇႁူထွမ်ႇၵၢင်ႇ၊ ၼွၼ်းၶိုင်ႈတိုၼ်ႇၶိုင်ႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ မႃးသေပွၵ်ႈ။ ပေႃးပဵၼ်ဝဵင်းတီႈဢၼ်မီးၸုမ်ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇယူႇသဝ်း ယိင်ႈၶႅၼ်းတွၼ်း – လၢပ်ႇယူႇၼိူဝ် ၶေႃးယူႇတႂ်ႈဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ။
ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ တီႈဝဵင်းမူႇၸေႊ လႄႈၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ မီးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တူင်ႉၼိုင် ယူႇသဝ်းဝႆႉၼမ်သုတ်း။ ပၼ်ႁႃၵေႃႈမီးၼမ်သုတ်းသေ လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း ၵေႃႈမီးၼမ်သုတ်း။ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၼမ်လႄႈပၼ်ႁႃ လွင်ႈယိုဝ်းၵၼ်၊ ႁၢင်ႈၵၢင်မၢၵ်ႇ တေႃႇၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈဝႃႈမီးၵူႈဝၼ်း ၵူႈလိူၼ်။ မိူၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇမီးၶိုဝ်ႇမီးပႄ မိူၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇမီပၵ်းပိူင်။
တီႈဝဵင်းမူႇၸေႊၼႆႉ မၢၵ်ႇၵႆႉတႅၵ်ႇ ၸွမ်းၵၢင်ဝဵင်း၊ ၸွမ်းပၢင်တေႃႇလွင်း၊ ၸွမ်းႁိမ်းလုမ်းၸယၽ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသိုၵ်း၊ ႁိမ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁိမ်းႁူင်းယႃ၊ ႁိမ်းယေးငိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဝဵင်းမူႇၸေႊ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တီႈမူႇၸေႊၼႆႉ မၢၵ်ႇၵႆႉတႅၵ်ႇၼႃႇ ၸူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ၵမ်းတႅၵ်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။ ၵူၼ်းမႃးႁၢင်ႈၵၢင်မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉတီႉလႆႈသေပွၵ်ႈ။ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၽႂ် ၸုမ်းလႂ် မႃးႁၢင်ႈၵၢင် ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ တီႈဝဵင်းမူႇၸေႊၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသင်သေဢိတ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းမိူၼ် (မိူင်း Cowboy) ဢၼ် ႁဝ်းၶႃႈ ႁၼ်ၼႂ်း TV ၼၼ်ႉလီလီယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်မိူင်းဢမ်ႇမီးပၵ်းဢမ်ႇမီးပိူင်သင်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈႁဝ်းၶႃႈတႄႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၶိုၼ်းတူဝ်ၽႂ်မၼ်းၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ယိုင်ႈၶႅၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉ လိူဝ် ၵဝ်ႇထႅင်ႈၵွၼ်ႇၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 21/10/2022 ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA တင်း PSDA ႁူမ်ႈၵၼ် ၶဝ်ႈယိုဝ်း ၸုမ်းပျီႇတူႉ ၸိတ်ႉမဵဝ်ႉမ မၢႆ 3 တီႈဝၢၼ်ႈၶူးဝဵင်း ၼႂ်းပွၵ်ႉၸွၼ်ႊၸူဝ်ႊ ဝဵင်းမူႇၸေႊ ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 4 မူင်းပၢႆ သွင်ၾၢႆႇ ပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ် ၸႂ်ႉပႃး ၶိူင်ႈၵွင်လူင်/ ၵွင်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတိူဝ်ႉသႂ်ႇ ၸွမ်းႁိမ်းယေးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ပဵၼ်လၢႆလင်။
ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႊ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မိူဝ်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ယိုဝ်းၵၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တင်းသွင်ၾၢႆႇ ၸႂ်ႉၵွင်ႈ လူင် ၵွင်ႈၸၢၵ်ႈယိုဝ်းၵၼ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇ။ တိူဝ်ႉသႂ်ႇ ႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸလွပ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆလင်။ တီႈဝၢၼ်ႈၶူးဝဵင်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈဝဵင်းၼၢင်း ၾၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၾၢႆႇၸၢၼ်းၼမ်ႉပေႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵတ်းၵႃႈ ဢမ်ႇတိူဝ်ႉသႂ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်း မၢတ်ႇၸဵပ်းၸွမ်းၵွၼ်ႇၶႃႈ ဢေႃႈ။ ႁိူၼ်းယေး ဢၼ်ၺႃးၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတိူဝ်ႉသႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးပဵၼ်လၢႆလင် ၵူၺ်းၵႃႈ ပႆႇလႆႈႁူႉႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း တင်းမူတ်း တိူဝ်ႉလၢႆလင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လူႉသုမ်း ၵႂႃႇၵႃႈႁိုဝ်။ ဢၼ်ၶဝ်ယိုဝ်းၵၼ်တႄႉ ဢမ်ႇလွင်ႈယႂ်ႇ ဢၼ်မၼ်းမႃး တိူဝ်ႉသႂ်ႇႁိူၼ်း ယေးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႆႉဢိူဝ်ႈ လွင်ႈလူႉၵွႆၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၸုမ်းလႂ် မႃးဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း သၢႆႈတႅၼ်းပၼ်သင်။ ပေႃးတိူဝ်ႉၵူၼ်းၵေႃႈ တၢႆ လၢႆလၢႆ မၢတ်ႇလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ပေႃးပဵၼ်လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းသေ တုမ်ႉတိူဝ်ႉႁိူၼ်းယေး ၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈလီ တုမ်ႉတိူဝ်ႉထိုင်သၢႆၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၸုမ်းလႂ်မႃးဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တူၺ်းလူပၼ်။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်ၼႄၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ ဢၢၼ်းၶႂ်ႈၵုမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်သင်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းထုၵ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ႁႃတၢင်း သူၼ်းဢီး လုမ်ႈၾႃႉ -ႁႂ်ႈၸႂ်ႉလၢႆးၶိုဝ်းယမ်ပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ ။
ၸၢႆးႁေႃသႅင် ၸုမ်းၵဝ်ႇငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ ။
“ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ ယင်းပႆႇႁၼ်ဝႃႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသင်မႃး ဢၼ်လႆႈႁၼ်ယူႇတႄႉ ငဝ်းလၢႆးၵူႈၸိူဝ်းၵူႈလွင်ႈႁၢင်ႈႁၢႆႉၶိုၼ်ႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၵူႈမိုဝ်ႉ ၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းလၵ်ႉၵူၼ်းၸူၼ်ၼမ်မႃး လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇမီး လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ မၼ်ႈၸႂ်သင်၊ လွမ်လႆႈၵူဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉလွင်ႈၼႆႉယူႇ ၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းၵူၺ်း။ ယူႇတၢင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းမၼ်းတူၺ်းၼႆၵေႃႈ တူင်ႇဝူင်းလုမ်ႈၾႃႉဢွၼ်ၵၼ်တၢမ်ႇမၼ်းယူႇ ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်း ဢမ်ႇႁဵတ်းၵေႃႉမၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈလွင်ႈၼႆႉ ယင်းပႆႇထိုင်တီႈ ထိုင်တၢင်းသင်လီလီ။ တူင်ႇဝူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ထုၵ်ႇလီႁႃလၢႆးၶိုဝ်းယမ်လိူဝ်ၼႆႉထႅင်ႈ။”
ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ တႄႇဢဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ပေႃႈမႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းမူႇ ၸေႊ ဢွၼ်ၵၼ် သင်ႇသွၼ်လၢတ်ႈပၼ်လုၵ်ႈလၢင်း ၊ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉပၼ်လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈမေႃၾၢင်ႉၵႂႃႇမႃး၊ ႁႂ်ႈမေႃၾၢင်ႉယူႇၵိၼ်၊ ႁႂ်ႈမေႃတူၺ်းငဝ်းလၢႆးဝႃႈဢၼ်လႂ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေး၊ ဢၼ်လႂ် ၸၢင်ႈပဵၼ်မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပေႃးၵိုင်ႉၵၢင်ႉထူပ်းၽေးမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇမႃး တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် ၵႄႈလိတ်ႈ/ ဢဝ်တူဝ်လွတ်ႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ပေႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းဝဵင်းမူႇၸေႊ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ႁဝ်းၶႃႈ လၢမ်းႁူႉဝႆႉယူႇ ပေႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇ ၼႃႇမႃး ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးၼႆ မိူင်းတေသုၵ်ႉ၊ မၢၵ်ႇတေတႅၵ်ႇ၊ ပၢင်တိုၵ်းတေပဵၼ်၊ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ် ယိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်တၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေမီးလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် လုၵ်ႈလၢင်းႁဝ်းၶႃႈ ပေႃးတေဢမ်ႇၺႃးၸၢၵ်ႇၸွမ်း ပေႃးတေဢဝ်တူဝ်လွတ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ ၽိုၵ်းဝႆႉလၢတ်ႈဝႆႉ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းမႃး ႁႂ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇႁႃၽႃဢုတ်ႇ တီႈၼႅၼ်ႈၼႃသေ ႁႂ်ႈၶဝ်ၼွၼ်းမူပ်ႇဝႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈ ၽွင်း ပိူၼ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ယႃႇပေၵႂႃႇယူႇတီႈၽၵ်းတူႁူးလႅင်း ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉႁႂ်ႈမေႃၾၢင်ႉတူၺ်းလီလီသဵၼ်ႈတၢင်းႁဝ်းတေပႆ၊ ပေႃးႁၼ်ထူင်လမ်၊ ႁေႃႇလၢၵ်ႇလၢႆး၊ ၵွင်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉႁႂ်ႈမေႃဝႄႈၵႆၵႆ-ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ဝဵင်းမူႇၸေႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတိတ်းၸပ်း မိူင်းၶႄႇ လႅၼ်လိၼ်တႆး – ၶႄႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆ ပၢႆးမၢၵ်ႈ မီးၵေႃႈၸႂ်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း လုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႈၼမ်။ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ ၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တူင်ႉၼိုင်ၼမ်။
“ၵူႈပွၵ်ႈ ၵွၼ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပႆႇယိုတ်းမိူင်းၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းမူႇၸေႊၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်သင်မႃး မီးသင်မႃးၼႆ ႁဝ်းၶႃႈ ဢဝ်တၢင်ႇ လၢတ်ႈၼႄတီႈၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈၶဝ်ၸွႆႈထႅမ်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်။ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်သင်မႃး မီးသင်မႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ တေၵႂႃႇ တိူင်ႇလၢတ်ႈတီႈလႂ်။ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႈ ယိင်ႈၶႅၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇပိုင်ႈဢိင်သင်၊ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်သင်ႁဝ်း ”- ၵူၼ်း ၼုမ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႊလၢတ်ႈ။
ၸၢႆးႁေႃသႅင် ၸုမ်းၵဝ်ႇငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ – တႃႇဢဝ် တူဝ်ယူႇလွတ်ႈၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းယုင်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူၵ်း ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆႉ -ၵူၼ်းမိူင်းတၵ်းလႆႈႁႄႈႁူထွမ်ႇၶၢဝ်ႇတူၺ်းငၢဝ်း ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉငဝ်းလၢႆးၶိုတ်းတၼ်း ယူႇတႃႇသေ ဝႃႈၼႆ။
“တီႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတႄႉ ၶႂ်ႈၾၢင်ႉထိုင် လွင်ႈယူႇလွင်ႈသဝ်း ၵႂႃႇမႃးႁႃလဵင်ႉတူဝ်ၸႂ် တေႉတေႉ ယူႇၶႃႈ ၵွပ်ႈဝႃႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈဢမ်ႇမီး။ ၵွပ်ႈၼၼ်သင်တေဢွၵ်ႇတႃႈဢွၵ်ႇတၢင်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵႂႃႇ ၵေႃႉလဵဝ်။ ဢၼ်လီသုတ်းတႄႉ ႁႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ႁႂ်ႈၶိုတ်းတၼ်းၸွမ်းၼႆတေသၢင်ႇထုၵ်ႇသုတ်းၶႃႈ။ ႁႃတၢင်းၶဝ်ႈထိုင်ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ပဵၼ်တေႉမီးတေႉ ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း တေလႅၵ်ႈလၢႆႈ တေလီမိူဝ်ႈလႂ်ၼႆ ယင်းပႆႇမီးသၢႆငၢႆဢၼ်တႅၵ်ႇလႅင်းၶႃႈ။ ယွၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁဝ်းလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်ၵူႈယိူင်ႈသေၵမ်း”– ၸၢႆးႁေႃသႅင်သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ၶၢဝ်းတၢင်း ၸမ်သွင်ပီၼႆႉ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းမူႇၸေႊ မိူၼ်ၼင်ႇ – မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 1/8/2022 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း 11 မူင်းပၢႆ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈ တီႈသီႇယႅၵ်ႇၾႆးလႅင် ၵၢင်ဝဵင်းမူႇၸေႊ တိူဝ်ႉသႂ်ႇပျီႇတူႉၸိတ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်း 2 ၵေႃႉ ပလိၵ်ႈၾၢႆႇၵုမ်းရူတ်ႉၵႃး (မေႃႇတေႃႇပီႇၵေႇ) 1 ၵေႃႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 25/7/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ မွၵ်ႈ 8 မူင်းပၢႆ မီးၵူၼ်းဢမ်ႇႁူႉၾၢႆႇ 2 ၵေႃႉ မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ တီႈႁၢၼ်ႉၵဵမ်းပႃ ပွၵ်ႉ ႁူဝ်ၼႃး ဝဵင်းမူႇၸေႊ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လုၵ်ႈၼိုင်ႈ။
ဝၼ်းတီႈ 26/5/2021 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3 မူင်း ထိုင် 4 မူင်း မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတီႈၼႃႈႁူင်းယႃလႄႈ ႁိမ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မၢႆ 3 သွင်လုၵ်ႈ၊ တီႈလုမ်း ၸယၽ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသိုၵ်း လုၵ်ႈၼိုင်ႈ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 5/5/2021 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် မွၵ်ႈ 7:35 မူင်း မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတီႈႁေႃၼႃႇလီႇ ၵၢင်ဝဵင်း လုၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ တီႈႁိမ်းယေး ငိုၼ်း ၵမ်ႇပေႃးၸ မၢႆ 1 ပွၵ်ႉၼိူဝ် လုၵ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ တီႈႁိမ်းယေးငိုၼ်း ၵပႃႉယႅတ်ႇတၼႃႇ ပွၵ်ႉၼိူဝ်။
ဝၼ်းတီႈ 22/4/2021 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း မွၵ်ႈ 11:10 မူင်း မီးၵူၼ်းၶီႇရူတ်ႉၶိူင်ႈလမ်းၼိုင်ႈ သွၼ်ႉၵၼ်မႃး သွင်ၵေႃႉသေ မႃး ဝိုတ်းပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ တီႈႁိမ်းႁေႃသဝ် (ယၢမ်းမူင်း) ၵၢင်ဝဵင်းမူႇၸေႊ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ 3 လုၵ်ႈ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်းၸႂ်။
ဢိၵ်ႇထႅင်ႈၵၢၼ်ယိုဝ်းၵၼ်ၵၢင်ဝဵင်းလၢႆလၢႆၵမ်း။ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးၽႂ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းသေၵမ်း။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်တီႈဝဵင်းမူႇၸေႊ ယဝ်ႉ ဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်တၢင်ႇဝဵင်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉၶမ်း၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ တႃႈၶီႈလဵၵ်း၊တူၼ်ႈတီး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵႆႉမီးမၢၵ်ႇႁၢင်ႈၵၢင် ၵၢင်ဝဵင်း တီႈမီးၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇမႃးယူႇသဝ်းၼမ်။ ၵမ်ႈၼမ်ၵႆႉမီးလွင်ႈႁၢင်ႈၵၢင် ၽွင်းမီးၶၢဝ်းတၢင်းၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃး။


text:
ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်းၸမ်သွင်ပီၼႆႉ ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၽူႈလၵ်ႉၸၵ်ႉၶုတ်ႈ လိူင်ႇၼမ်ႁႅင်း ၸွမ်းႁၢၼ်ႉၶၢႆ ၶဝ်ႈၽၵ်း ႁွင်ႈသဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇဝႆႉ ၶဝ်ႈလၵ်ႉၶူဝ်းၶွင် ၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ႁၢႆတႄႉ ပဵၼ်ရူတ်ႉၶိူင်ႈ။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 17/11/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 7:30 မူင်းပၢႆ ရူတ်ႉၶိူင်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁၢႆလမ်းၼိုင်ႈ တီႈႁၢၼ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈၽၵ်း ပွၵ်ႉဝဵင်း ၵႅဝ်ႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း။ တီႈႁၢၼ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈၽၵ်းၼႆႉ ရူတ်ႉၶိူင်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁၢႆၵႂႃႇ 4 လမ်းယဝ်ႉ ယွၼ်ႉၽူႈလၵ်ႉၸၵ်ႉၶုတ်ႈ လိူင်ႇၼမ်ႁႅင်း တိူင်ႇလၢတ်ႈတီႈပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ် ၸွႆႈဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၼ် သင် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မိူဝ်ႈဝႃးၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈတူၺ်း ၼႂ်းၵွင်ႈ CCTV မီးၵူၼ်းလၵ်ႉ သွင်ၵေႃႉ ပဵၼ်ၽူႈၸၢႆး တႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ပႂ်ႉတူၺ်းတၢင်းပၼ်။ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇယႃႉရူတ်ႉၶိူင်ႈသေ ႁေႃႈပၢႆႈ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၶဝ်ယႃႉရူတ်ႉၶိူင်ႈ ဢဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉ 1 ၼႃးထီးၵူၺ်းၶႃႈ။ ၵူၼ်းလၵ်ႉၼႆႉ ဝႆးတႄႉၶႃႈ ၶဝ်လၵ်ႉၼႆႉ။ တီႈႁၢၼ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈၽၵ်းၼႆႉ ရူတ်ႉၶိူင်ႈႁၢႆ ဢမ်ႇယွမ်း 4 လမ်း ပႃးလမ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၶဝ်မႃးလၵ်းၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈလိူၼ်မႃးၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် 15 ဝၼ်း ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။
တီႈႁၢၼ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈၽၵ်း ပွၵ်ႉဝဵင်းၵႅဝ်ႈၼႆႉ ရူတ်ႉၶိူင်ႈႁၢႆမႃး 4 လမ်းယဝ်ႉ ၼႂ်း 4 လမ်းၼၼ်ႉ ႁၼ်ၶိုၼ်း လမ်းၼိုင်ႈ ။ ထူပ်းႁၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈပၼ်ငိုၼ်းတီႈပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၶဝ် ၵႃႈၼမ်ႉၼဵင်ႈၸဵမ်း/ ၼမ်ႉ ဝၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ သဵင်ႈၸွမ်းထႅင်ႈတင်းၼမ်။
“ရူတ်ႉၶိူင်ႈဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇ 4 လမ်းၼႆႉ။ တႃႇ 2 လမ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းလၢၼ်ႉၶဝ်ႈၽၵ်း။ တႃႇ 2 လမ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၶႅၵ်ႇမႃး ၵိၼ်ၶဝ်ႈၽၵ်းၼႂ်းႁၢၼ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈရူတ်ႉၶိူင်ႈ 4 လမ်း ဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ တႃႇလမ်းၼိုင်ႈ တိုၵ်ႉသိုဝ်ႉမႃး ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈလိူၼ်ၶႃႈ”- ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ရူတ်ႉၶိူင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၺႃးလၵ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁၼ်ၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈ ယူႇတီႈပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉတီႉၺွပ်းလႆႈ တူဝ်ၵူၼ်းႁၢႆႉမႃးလႆႈသေပွၵ်ႈ။
ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ပိုၼ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယၢမ်းလဵဝ် တီႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၽူႈလၵ်ႉၸၵ်ႉၶုတ်ႈၼႆႉ ၼမ်လိူင်ႇႁႅင်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း ၵူၼ်းၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈသင်။ ရူတ်ႉၶိူင်ႈၼႆႉ ပေႃးလၵ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇ ၶိုၼ်းႁၼ်သေလမ်း။ ၵႂႃႇတိူင်ႇလၢတ်ႈတီႈႁူင်းပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ဝႃႈတိုၵ်ႉႁႃယူႇ ၼႆၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ယၢမ်းလဵဝ် ႁဝ်းၶႃႈ လူဝ်ႇ လႆႈဝႆႉသတိၵၼ် ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ရူတ်ႉၶိူင်ႈႁၢႆၼႆႉ တေပဵၼ်ရူတ်ႉၶိူင်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးမိူင်းထႆး ၵမ်ႈၼမ်။ ပေႃး ပဵၼ်ရူတ်ႉၶိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇသမ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇလၵ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် တီႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆးၼႆႉ မီးၵူၼ်းလုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈသီႇလႅၼ် မႃးယူႇမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်ႁႅင်း ၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်း ၼႂ်းပွၵ်ႉယွမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းသူႇသမ်းၵိၼ်ယႃႈ ဢမ်ႇႁူဝ်ဢမ်ႇႁၢင် ပႃးမိတ်ႈပႃးလႅဝ်း ဢႅဝ်ႈသွၵ်ႈတဝ် ၸွမ်းၵွင်ယုၵ်းယၵ်း ၼွၼ်းၸွမ်းၶၢင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးၼမ် ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ။
ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႃႈ ၵၢင်ဝၼ်းၵၢင်ၶမ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း တေၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈ ၵေႃႉသွင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈႁတ်း ၵႂႃႇၵၼ် သင်ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းၼမ်။ တေႃႈၼင်ႇ ၽူႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈၵူၺ်း ယင်းဢမ်ႇႁတ်းၵႂႃႇမႃး။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵႆႉမီးၵူၼ်းႁၢႆႉ ပႂ်ႉ ၸူၼ် ႁိမ်လိပ်းဢဝ်ရူတ်ႉၶိူင်ႈ ၸွမ်းတၢင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်းမီးမႃးယဝ်ႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။


text:
ပၢင်ယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ် ၸဝ်ႈၶူး Dr. ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၽိပႃႇလ ႁိူင်းသႅင် (မိူင်းသူႈ) ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလီ ငၢမ်း တီႈဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး မီႈသင်ၶၸဝ်ႈလႄႈ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း 300 ပၢႆ။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 18/10/2022 ယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 5 မူင်း ထိုင် 10 မူင်းၵၢင်ၶိုၼ်း ယူႇတီႈ သင်ၶၸဝ်ႈလႄႈ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ပီႈၼွင်ႉတႆးၵဵင်းမႆႇ ႁူမ်ႈၵၼ် ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ် ၸဝ်ႈၶူး Dr. ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၽိပႃႇလ ႁိူင်းသႅင် (မိူင်း သူႈ) တီႈဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ဢိူင်ႇသီၽုမ်း ဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး Ph.D တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူလ်း မိူင်းၵွၵ်ႇ (ၵုင်းထဵပ်ႈ) ၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ၸဝ်ႈၶူး Dr. ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၽိပႃႇလ ႁိူင်းသႅင် မႅတ်ႉတႃႇတြႃး တီႈပၢင်ယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ် တီႈဝတ်ႉၵူႈတဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ – “ဢၼ်ႁဝ်းၸဝ်ႈ လႆႈၸုမ်ႈၶူးၼႆႉ ယူႇတီႈတၵ်ႉၵႃႇႁဝ်းၶဝ် မႃးႁူမ်ၸူမ်းမႃးယုၵ်ႉယွင်ႈ ႁဝ်းၸဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ ယူႇတီႈ သုၼ်ႇတူဝ်ႁဝ်း ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းတႄႉ ၸူမ်းဝႃႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်လႄႈ ဢၼ်မႃးႁဵတ်းပၢင်ယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈတဵၵ်းတဵင် ဢထမ်ႇမ ၸႂ်ႉၵၼ်မႃး ။ ဢၼ်လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈမွၵ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၸႂ်ထမ်းတႄႉတႄႉ။ မိူၼ်ၶူးဝႃးပေႃႈလၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈငိုၼ်းၶႂ်ႈလႆႈၶမ်းသူ ၊ ႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈၼမ်ႉၸႂ်လီသူဢိူဝ်ႈ။ ပွင်ႇဝႃႇ တၵ်ႉၵႃႇႁဝ်းၶဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၸႂ်လီလၢႆလၢႆ ယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းပၢင်ယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ် ၸဝ်ႈၶူး Dr. ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၽိပႃႇလ ႁိူင်းသႅင် (မိူင်းသူႈ) တီႈဝတ်ႉၵူႇ တဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၼုမ်ႇႁၢႆး ၸၢႆးယိင်း ၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း ႁူမ်ႈၵၼ် မႃးၵႃႈၼႄ ႁပ်ႉႁူမ် ၸူမ်းတွၼ်ႈ တၢင်းၵႃႈၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 14/10/2022 ယူႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ် မႁိတုလ်း မိူင်းၵွၵ်ႇ/ ၵုင်းထဵပ်ႈ ၸိုင်ႈထႆး ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်မွပ်ႈၸုမ်ႈၶူး တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ၽူႈလႆႈႁပ်ႉၸုမ်းၶူးမေႃလူင် Ph.D တင်းမူတ်းမီး 4 တူၼ်။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မိူင်းထႆး 2 တူၼ်၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 1 တူၼ် ၸဝ်ႈၶူး Dr. ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၽိပႃႇလ ႁိူင်းသႅင်(မိူင်းသူႈ) လႄႈ ၵမ်ႇပေႃးတီးယိူဝ်း 1 တူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ၸဝ်ႈၶူး Dr. ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၽိပႃႇလ ႁိူင်းသႅင် (မိူင်းသူႈ) –
ၸႃႇတိ တီႈၵိူတ်ႇ – ဝၢၼ်ႈသေႃႉ ပွၵ်ႉ (1) ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈသေႃႉ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။
ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈ – ပူႇလွႆဝႃႇလိင်ႇ + ၼၢႆးလွႆႁိူင်းၸိင်ႇ
ပီၵိူတ်ႇ – ဝၼ်းတီႈ 7/2/1977 ပီၵေႃးၸႃႇ 1337 ၶု လိူၼ်သၢမ်လွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ ဝၼ်းၽတ်း။
ပီႈၼွင်ႉ – မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉၵၼ် 6 ၵေႃႉ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 5 ။
ၶၢဝ်းတၢင်း ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပရိယတ်ႉတ ၼႂ်းမိူင်း/ ၼွၵ်ႈမိူင်း –
ဝၢႆးပဵၼ်သၢင်ႇယဝ်ႉ သိုပ်ႇယူႇတီႈၵျွင်းဝၢၼ်ႈသေႃႉ လႆႈဝႃႇၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈဝဵင်းႁၢႆးႁူဝ်း၊ တူင်ႇဝဵင်းၵၢတ်ႇ လေႃႉ (ၵလေႃး)။ ယူႇတီႈဝဵင်းႁၢႆးဝူဝ်း လႆႈသွင်ပီသေ သိုပ်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈဝတ်ႉ ထမ်ႈၸိတ်ႉတပႃႇလ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း ၼႂ်းတိူင်းမၼ်း တလေး။ ယူႇတီႈၵျွၵ်ႉပတွင်းလႆႈ 5 ပီသေ (1993-1997) သိုပ်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈ ဝတ်ႉၵျၶတ်ႉဝၢႆး (ၵျွင်းမႆႉသၢင်းၶမ်း) တီႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် (1997-1998)။ ယူႇတီႈ ပႃႇၵိူဝ် (2) ပီသေ သိုပ်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇၸူးတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈလူင် မၸူဝ်းယဵင်ႇမႂ်ႇ တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်မီး သင်ႇၶႃႇယူႇဝႆႉ တင်းၼမ် 3000 ၼၼ်ႉ (1999-2002)။ ယူႇတီႈ တႃႈလိူဝ်ႇ (3) ပီသေ- ယဝ်ႉၸၼ်ႉၶူးထမ်ႇမႃႇၸရိယ။ ဝၢႆးသေ ယဝ်ႉ ထမ်ႇမႃႇၸရိယယဝ်ႉ ၶိုၼ်းႁဵတ်းၶူးသွၼ် တီႈတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈမၸူဝ်းယဵင်ႇသေ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇတႃႈၵုင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ။
ၶၢႆႉတႃႈလိူဝ်ႇမႃးယူႇတီႈတႃႈၵုင်ႈ တီႈဝတ်ႉလေး ၵျုၼ်းၸၵ်ႉၵျႃႇ ဢဝ်ဝႃႇၸွမ်းၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ (ၼၼ်ႇတဝမ်ႇသ) ။ ဝၢႆးဢွၵ်ႇဝႃႇမႃး ပီ 2003 လိူၼ်ၻီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼၼ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း တႃႇႁဵၼ်းတၢင်းမေႃထႅင်ႈ တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ။ ယူႇသီႇႁူဝ်ႇလႆႈ 3 ပီသေ ထိုင်မႃးပီ 2006 လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊ ပိူဝ်ႊၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ တီႈမိူင်းၵူဝ်းရီးယႃး။ ယူႇတီႈဝတ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇၸၼ်ႇတိမႃႇ (တၢင်ႉယၢၼ်း) တႄႇတင်ႈၼၼ်ႉလႆႈ (2) ပီသေ သိုပ်ႇၵႂႃႇပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ တီႈဝတ်ႉꩪမ်ႇမတီႇပ၊ ဝဵင်း မႃႇလင်ႇပႃႇတု ဢၼ်မီးၸမ်ဝဵင်းလူင်သုရႃႇၽယ မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2008 ။ ပီ 2009 ၼၼ်ႉ လႆႈမႃးသိုပ်ႇ ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းထႅင်ႈ တီႈမိူင်းထႆး။
ႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ တီႈယူႇလၢႆလၢႆတီႈ –
1990 ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင် လဵပ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး၊ သၢင်ႇတိုင်းၵမ်လႄႈ သင်ႇၶႃႇလေႃးဝႃႇတ ၾၢႆႇတႆး (ၵျွင်းဝၢၼ်ႈ သေႃႉ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ)
1991 ဢွင်ႇၸၼ်ႉမူႇလ ယွင်ႁူၺ်ႈ (ဝတ်ႉသႃသၼဝိပုလ ၵၢင်ဝဵင်း ႁၢႆးဝူဝ်း)
1992 ဢွင်ႇၸၼ်ႉဢၶျေႇပျူႉမူလ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ(ဝတ်ႉသႃသၼဝိပုလ ၵၢင်ဝဵင်းႁၢႆးဝူဝ်း)
1993 ဢွင်ႇၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ (ဝတ်ႉထမ်ႈၸိတ်တပႃလ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း)
1994 ဢွင်ႇၸၼ်ႉၵၢင် (ဝတ်ႉထမ်ႈၸိတ်တပႃလ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း)
1995 – 1996 (တူၵ်းပီၼိုင်ႈ ပုၵ်ႉသႃႇပွၵ်ႈ ဝတ်ႉႁဝ်းတူၵ်းမူတ်း၊ သင်ႇၶႃႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၵလႃး မင်ႁူဝ်ၵၼ် ပီၼိုင်ႈ ႁၢမ်း 2 ပီ)
1997 ဢွင်ႇၸၼ်ႉလူင် (တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၵျၶတ်ႉဝႆး ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်)
1998 ႁဵၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ် တႃႇၸၼ်ႉၶူး (တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၵျၶတ်ႉဝႆး ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်)
1999 ၸပ်းၵျၢမ်းၼိုင်ႈ ပႃႇရႃႇၸိၵၢၼ်ႇ (ထမ်ႇမပႃလ မၸူဝ်းယဵင်ႇမႂ်ႇ တႃႇလိူဝ်ႇ)
2000 သီႇလၵ်ႉၶၼ်ႇ (ထမ်ႇပႃလ မၸူဝ်းယဵင်ႇမႂ်ႇ တႃႈလိူဝ်ႇ)
2001 ထမ်ႇမသင်ႇၵၼီႇ (ထမ်ႇမပႃလ မၸူဝ်းယဵင်ႇမႂ်ႇ တႃႈလိူဝ်ႇ)
2002 ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ (ဝတ်ႉတႆး လေးၵျုၼ်းၸၵ်ႉၵျႃႇ တႃႈၵုင်ႈ)
2003 ၵႂႃႇသီႇႁူဝ်ႇ တင်းၸဝ်ႈၶူးဝႃး ယႃႇမိၼ်တ၊ ဝႄႉမိူင်းထႆး (ၸဝ်ႈၶူး မႁႃႇသေႇၼ မႃးႁပ်ႉ) ပီႈၼၢင်း ၼၢင်းၶမ်းမူဝ် ႁွင်ႉ ၼၢင်းပွႆး- လုသဵင်ႈ။
2004 ၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ တီႈသီႇႁူဝ်ႇ (ပေႃႈလု သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်တင်းပီႈၼၢင်း)
2005 ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉ ဢႅမ်ႇဢေႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵေႇလႃႇၼီႇယ သီႇႁူဝ်ႇ
2006 ၵႂႃႇၵူဝ်းရီးယႃး ယူႇဝဵင်းသူဝ်း ၸွမ်းၸဝ်ႈသုၺႃႇၼ (သႅင်ႁူင် မိူင်းၽူင်း)
2007 ယူႇၵူဝ်းရီးယႃး (ယူႇၵူဝ်းရီးယႃးၸွမ်း ၸဝ်ႈၸၼ်ႇတိမႃႇ)
2008 ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး (မႃႇလင်ႇပႃႇတု သုရႃႇၽယ)
2009 မႃးမိူင်းထႆး ဢဝ်ဝႃႇတီႈၼမ်ႉထွင်း သိၵ်ႉၶႃႇလႆႈ ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း
2010 – 2011 ဢဝ်ဝႃႇတီႈၼမ်ႉထွင်းသိၵ်ႇၶႃႇလႆႈ ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း (လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈသုၶမ်းတႆး)
2012 ဢဝ်ဝႃႇဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇ တူၼ်ႈတီး
2013 ဢဝ်ဝႃႇတီႈၼမ်ႉထွင်း သိၵ်ႇၶႃႇလႆး ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း
2014 ဢဝ်ဝႃႇၸိင်ႇၵပူဝ်ႇ လႄႈ လုမ်းလႃးၸဝ်ႈသြႃႇဝၸီႇပိၵ်ႉ ၸွမ်းၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း
2015 ဢဝ်ဝႃႇဝေႇလုဝၼ်ႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၶိုၼ်း မိူဝ်ႈလုမ်းလႃးၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝိၸယ
2016 ဝတ်ႉထႆးၼရေးသုၼ် သႃလႃးယႃး ႁိမ်းၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း (လုမ်းလႃးၸဝ်ႈၶူးလူင်တီႈ ၸိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ)
2017 ဢဝ်ဝႃႇတီႈၵုင်းထဵပ်ႈ ၵရိတ်သႃႇၶွၼ်ႊ
2018 မိူဝ်းၶိုၼ်းတူၼ်ႈတီး ပဵၼ်ၶူးသွၼ်တီႈၸၼ်ႉၸွမ် (SSBU) သွၼ်ဢၽိထမ်ႇမႃႇ
2019 ဢဝ်ဝႃႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ် ပဵၼ်ၶူးသွၼ်
ပီ(2019) လိုဝ်ႈဝႆႉ ၵၢၼ်ပူင်သွၼ်လိၵ်ႈ ၵွပ်ႇပိူဝ်ႈလူဝ်ႇၶတ်းၸႂ် တႃႇၸုမ်ႈၶူး ပႃႇရၵူႇ (Ph.D Mahidol University)
2020 ယဝ်ႉၸုမ်ႈၶူးပႃႇရၵူႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း မိူင်းထႆး ဝၼ်းထိ (24-4-2020)
ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈၸွႆႈမႃး လၢႆလၢႆမိူင်း –
မိူဝ်ႈယူႇၵျွၵ်ႉပတွင်း – လႆႈဢဝ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇတႆးၵႂႃႇဢၢပ်ႈပၼ်ၵူႈပီ
တႃႈလိူဝ်ႇ- ပဵၼ်ၵႅမ်ၽူႈမၢႆၼႂ်းၸုမ်းသင်ႇၶႃႇတႆး တီႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊
တႃႈၵုင်ႈ – လႆႈၸွႆႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ပိၼ်ႇလိၵ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ၊
သီႇႁူဝ်ႇ – လႆႈၸွႆႈၵၢၼ်ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇလႄႈ ၵႅမ်ႁူဝ်ၼႃႈသင်ႇၶႃႇတႆး တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊
ၵူဝ်းရီးယႃး – ပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇလႄႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁေႃးတြႃး ႁဵတ်းၶူးသွၼ်၊
ဢိၼ်ႇတိယ – ၶဝ်ႈၸွႆႈၵၢၼ်မိူဝ်ႈပိုတ်ႇဝတ်ႉမႂ်ႇ ဝတ်ႉတႆးၵမ်ႇပေႃးၸၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉလႄႈ ႁႃငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ပၼ်ပီ 2008
ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး – ပဵၼ်ၶူးသွၼ်တီႈၶေႃးလဵၵ်ႉၶျ် ၵေႇတရႃႇၸတ်ႉသ မႃႇလင်ႇ
မိူင်းထႆး – ၸွႆႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ပပ်ႉသႅင်သယၢမ်၊ ႁဵတ်းၶူးသွၼ် တီႈၼမ်ႉထွင်း သိၵ်ႇၶႃႇတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း၊ ပူင်သွၼ် ပၼ်လၢႆးၶူၼ်ႉၶႂႃႉသင်ၶႃႇတႆး တီႈဝတ်ႉသႃႇထုပထိတ်ႇ၊ ၵုင်းထဵပ်ႈ၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇလၢႆလၢႆတီႈ၊ ဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းလုမ်းလႃးၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၸိူဝ်းမႃးယူတ်းယႃတူဝ်မိူင်းထႆး မိူၼ်ၼင်ႇၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇ တူၼ်ႈတီး၊ လုမ်း လႃးၸဝ်ႈသြႃႇဝၸိႇပိၵ်ႉ ဢွၼ်ၵႂႃႇမိူင်းၸိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ၊ ၸဝ်ႈသုၶမ်းတႆး တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယၢမ်းမိူဝ်ႈ တၵႃႇ သတ်ႉထႃး မႃးယႃတူဝ်ၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇၸွႆႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးဝႃးယမိၼ်ႇတ လူတ်ႇၶွမ်ႈလႄႈ မႃးယႃတူဝ်တီႈၵုင်း ထဵပ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၶူး ဝိမလႃၽိပႃလ (လၢင်းၶိူဝ်း) မႃးယႃတူဝ် ၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇ ပၼ်ႁႅင်းသူတ်ႇမုၼ်းပၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇဝိလႃႇသ (ပၢင်လူၼ်ႇ၊ ထုင်ႉပူင်း) ၸဝ်ႈၶူးဝိတ်ႉၸႃႇၼၼ်ႇတ (ဝတ်ႉဢွင်ႇမင်ႇၵလႃႇ ၵုၼ် ႁဵင်) မႃးယႃတူဝ် တင်ႈတႄႇဢဝ်တႃႈၵုင်ႈမႃးထိုင်တီႈ ၵုင်းထဵပ်ႈ တေႃႇပေႃးမိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၸိင်ႇၵပူဝ်ႇ – ပုတ်ႈၸဝ်ႈၶူးဝႃႇယမိၼ်ႇတ
ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁေႃးတြႃးလႄႈပွင်ၵၢၼ်ဝတ်ႉ ပီ 2014 သေ လႆႈဢဝ်ဝႃႇပၼ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၢၼ်ၸွမ်းလၢႆလၢႆ ပီ၊ ပီၼႆႉ လႆႈလုမ်းလႃးၸဝ်ႈသြႃႇဝၸီႇပိၵ်ႉ တီႈၸိင်ႇၵပူဝ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇလိူၼ်၊ ၵမ်ႈၼမ် လႆႈဢွၼ်ၵႂႃႇႁူင်းယႃ National University Hospital (NUH) ၊
2011 – မလေးသျႃး ၸွႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈမိူဝ်ႈပိုတ်ႇဝတ်ႉ ဢွၵ်ႇၸၽိူတ်ႉပုတ်ႉထဝိႁႃႇရ၊
မိူင်းမၢၼ်ႈ – ပၢင်ၵုမ်ၶွမ်ႇၽရႅၼ်ႉ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ထေႇရဝႃႇတ၊ ၽူႈမၢႆၸဝ်ႈၶူးလူင် 2006 ပၢင်ၵုမ်ၶွမ်ႇၽရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင် ပွၵ်ႈ ၵမ်း 1 ထိုင် 6 တႃႈၵုင်ႈ၊ လၢႆးၶႃႈ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ပၢင်လူင်၊ ပၢင်ဢူလူင်၊ ပီ 2017 ၼၼ်ႉ မႃးလႆႈႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်ၽူႈမၢႆ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၽရႅၼ်ႉ လိၵ်ႈလူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းသူႈ – တူင်ႉၼိုင်ၸွႆႈထႅမ်တႃႇပီၵွၼ်းငိုၼ်း ၸွႆႈထႅမ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ၊ လေႃႇသွၼ်းၽြႃးသႅင်လႅင် တေႃႇပေႃးလႆႈပၢင်းမိူဝ်း ႁွတ်ႈထိုင်တီႈမိူင်းသူႈ၊ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈသုၽၼ်းပူးရီး မိူဝ်းထိုင်မိူင်းတႆး။
ပၢင်လူင် – ၵႅမ်ၽူႈမၢႆ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး (တႃႇၼႂ်းမိူင်းထႆး)။
ဝၢၼ်ႈသေႃႉ – ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႇယၵ ဝတ်ႉလူင်ဝၢၼ်ႈသေႃႉ၊ ပီ 2022 တေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈလဵဝ် တိုၵ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈၵျွင်း ၼႃႇယၵ တီႈဝၢၼ်ႈသေႃႉ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ယဝ်ႉၸုမ်ႈၶူး ပႃႇရၵူႇယူႇယဝ်ႉ။
တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး
မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းယူႇတီႈ ပႃႇၵိူဝ်လႄႈ တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ်ၶူးသွၼ် လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ၼႂ်းၼွင်ထုင်ႉႁၢႆးယႃႈ လႄႈ မိူင်းသူႈ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ မိူင်းယၢင်း ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် (5) ပီထပ်းၵၼ်။ လႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈႁွမ်တွမ်လူင်းၼႂ်း ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ၶၢဝ်း တၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ သႅင်သယၢမ် မႃးလၢႆလၢႆပီ၊ ယၢမ်ႈၶပ်းၶိုင်ပပ်ႉ ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ(ၶၢဝ်းတၢင်း ႁႃႈသိပ်းပီ)၊ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၾၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ ဝတ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈၶူးလူင် ထမ်ႇမသႃႇမိ၊ ပပ်ႉတီႈမၢႆတွင်း ပိုတ်ႇၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထ မိူင်းတႆး၊ ပိၼ်ႇပပ်ႉ ပိုၼ်းသႃႇသ ၼႃႇ မိူင်းၵဵင်းတုင်လႄႈ ပိုၼ်းၸဝ်ႈသြႃႇ ထမ်ႇမေႃးတယ (ၵဵင်းတုင်) ပပ်ႉတီႈမၢႆတွင်း ၽွင်းဝၼ်းၵိူတ်ႇ ပီၵွၼ်းၶမ်း (50) ပီ တဵမ် ၸဝ်ႈၶူးလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇထမ်ႇမသႃမိ (ယႃႇပေႁႆႈ)၊ ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်း ၸုမ်းၵုလသမၵ်ႉၵီႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 2020 ဢွၼ်ၼမ်းႁဵတ်းပပ်ႉၸဝ်ႈၶူးဝိတ်ႉၸႃႇၼၼ်ႇတ (ၶၢဝ်းတၢင်းတုပီႈ မွၵ်ႇၵီႈ ႁူင်ႈၸဝ်ႉ)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၸွႆႈထႅမ် ၽိုၼ်လိၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်း သီႇႁူဝ်ႇလႄႈ သႅင်သယၢမ် ယူႇယဝ်ႉ။
ၸုမ်ႈၶူးဢၼ်ယဝ်ႉမႃး
ၸုမ်ႈထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈ၊ ၾၢႆႇတႆး
- သႃသၼꩪၸ ꩪမ်မႃၸရိယ 2002
- ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလ ꩪမ်မႃၸရိယ 2000
- ၸုမ်ႈၶူးဢႅမ်ႇဢေႇ Master of Art (Buddhism) ၸၼ်ႉၸွမ်ၵေႇလၼီႇယ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ 2005
- ၸုမ်ႈၶူးပႃႇရၵူႇ (PhD) တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း မိူင်းထႆး 2020။ 2020 PhD in Buddhist Studies
တီႈယၢမ်ႈပဵၼ်ၶူးသွၼ်မႃး
ယၢမ်းပဵၼ်ၶူးသွၼ်ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်းမႆႈ
- ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ
- တၢင်ႉယၢၼ်း
- တီႈမိူင်းယၢင်း မိူင်းၶၢင်
- ဝၢၼ်ႈသေႃႉ တူင်ႇဝဵင်းမိူင်းသူႈ
- ႁၢႆးပႃ တူင်ႇဝဵင်းမိူင်းသူႈ၊ လႆႈပိုတ်ႇပၢင်သွၼ် ၸွမ်းလၢႆလၢႆၸဝ်ႈ ႁႃႈပီထပ်းၵၼ် လုမ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။
- ၶူးသွၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈမၸူဝ်ႈယဵင်ႇမႂ်ႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
- ၶူးသွၼ် တီႈမိူင်းၵူဝ်းရီးယႃးၸၢၼ်း ဝဵင်းသူဝ်းလ်
- ၶူးသွၼ် ၸၼ်ႉၸွမ် ၵေဢရႃႇၸတ်ႉသ မၢင်ႇလင်ႇပႃႇတု မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး
- ၶူးသွၼ် သွၼ်ဢင်းၵိတ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းမႁိတူၼ်း တီႈၼမ်ႉထွင်းသိၵ်ႇၶႃႇလႆႈမႁိတူၼ်း
- တႄႇဢဝ်ပီ (2018) တေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈလဵဝ် (2022) ပဵၼ်ၶူးသွၼ်ၵထိၵ ၾၢႆႇဢၽိထမ်ႇမႃႇလႄႈ ပႃႇလိႁူမ်ႈပႃး ပဵၼ်ၶူးသွၼ် ၾၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။
တႃႇတေလႆႈၸုမ်းၶူးပႃႇရၵူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးႁဝ်းလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵေႇ ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈႈ “သၸ်သ သင်ၶေပ”၊ လုၵ်ႉတီႈပႃႇလိ ၽိုၼ်ငဝ်ႈမၼ်းသေ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း၊ သပ်းလႅင်းတီႈၵႂၢင်ႈမၼ်း သေ ယဝ်ႉႁူမ်ႈပႃး တႅၵ်ႈတူၺ်းလၢႆလၢႆမူႇ မိူၼ်ၼင်ႇ မူႇမၢၼ်ႈ၊ ထႆး၊ သီႇႁူဝ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶိုၼ်းမႄးထတ်းပႃႇလိ ၶိုၼ်းၵေႃႈ ပႃးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ဢၼ်ဢဝ်တၢင်ႇတႃႇလႆႈၸုမ်း ပီႇဢဵၵ်ႉၶျ်တီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းထႆး
တင်ႈတႄႇ မိူဝ်ႈပိုတ်ႇၸၼ်ႉၸွမ် (2016) ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ ၾၢႆႇတိတ်းတေႃႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵေႃႇတင်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး။
2018 ထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၾၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိတၵၢတ်ႈ (3) ၵွင်လႄႈ ပဵၼ်ၶူးသွၼ် ဢၽိထမ်ႇမႃႇ။ Head Department of Tipitaka Studies, SSBU
2021 ထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၾၢႆႇႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ။ Director of SSBU’s Library
2022 ထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ႁူဝ်ၼႃႈ ၾၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ (မဟာဌာနမှူး) Acting Dean of Shan State Buddhist University
ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၼႃႇယၵ ၾၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထ မိူင်းတႆးလႄႈ ၾၢႆႇႁေႃးတြႃး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆးသေ ပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇမီးယူႇတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆးယူႇယဝ်ႉ။ Members of Nayaka of SSBU in administration affair
ၶေႃႈမုလ်းၼႆႉ –
လႆႈပိုင်ႈဢိင်ဢဝ်မႃးတီႈ ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်း ၸုမ်ႈၶူးပႃႇရၵူႇ ၸဝ်ႈၶူးပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ႁိူင်းသႅင် (မိူင်းသူႈ)


text:
ၸဝ်ႈသႅင်ဢွႆႈ ၾၢႆႇၽွင်းငမ်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ဢိူင်ႇသိူဝ်လိုဝ်း ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ 4 (NDAA) တေပူၼ်ႉၶၢပ်ႈတူဝ် ၼႂ်း ဝၼ်းတီႈ 11 ဝၼ်းသဝ်ၼႆႉ။
ဝၼ်းတီႈ 7/3/2023 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 7:15 မူင်း ၸဝ်ႈသႅင်ဢွႆႈ (ႁွင်ႉ) ယၢၼ်ႊသျၢၼ်ႊဝၢႆႊ (Yan Xiangwai) ၾၢႆႇၽွင်းငမ်း သုင်သုတ်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ဢိူင်ႇသိူဝ်လိုဝ်း ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ 4 (NDAA) လူႉသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ တီႈဢိူင်ႇသိူဝ်လိုဝ်း ၽွင်းဢႃယုလႆႈ 45 ပီ။
ၽူႈတူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၸၼ်ႉသုင် ယိပ်းၾၢႆႇ ၽွင်းငမ်း (ၾၢႆႇပၢႆးမိူင်း) တီႈဢိူင်ႇသိူဝ်လိုဝ်းၼႆႉ။ မိူဝ်ႈဢႃယုၸဝ်ႈ 30 ပၢႆ ႁိမ်း 40 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ယိပ်းၾၢႆႇ ၵၢၼ်သိုၵ်းမႃး လၢႆလၢႆမဵဝ်း။ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈမႃးယိပ်းၾၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ(ပၢႆးမိူင်း) မႃးၼႆႉ ပႆႇႁိုင်”- ဝႃႈၼႆ။
ၸဝ်ႈသႅင်ဢွႆႈၼႆႉ တေပူၼ်ႉၶၢပ်ႈတူဝ် ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11/3/2023 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း 11:30 မူင်း ယၢမ်းလဵဝ် ၶၢပ်ႈတူဝ် မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈလုမ်းလႃးဝႆႉတီႈ Sele Main House ၼႂ်းဢိူင်ႇသိူဝ်လိုဝ်း (ဢိူင်ႇၽိသဵတ်ႇသိူဝ်လိုဝ်း) ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ 4 ။
ၸဝ်ႈသႅင်ဢွႆႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1978 လိူၼ်ၵျုႊ 3 ဝၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉငိုတ်း သျႅင်ႊ(ဝဵင်း)ၼွင်ႁူၵ်ႈ ဢိူင်ႇသိူဝ်လိုဝ်း။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း တီႈတပ်ႉ 369 သိူဝ်လိုဝ်း မိူဝ်ႈပီ 1992 ယၢမ်းလဵဝ် ယိပ်းဝႆႉ သုၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး (အထူးစီးပွားရေးဇုန်) ၼႂ်းဢိူင်ႇသိူဝ်လိုဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိူင်းလႃးၼႆႉ မီးဝႆႉၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းၵဵင်းတုင် ယၢၼ်ဝဵင်းၵဵင်းတုင် 60 လၵ်းပၢႆ တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇ ၾၢႆႇ ဢွၵ်ႇ တိတ်းၸပ်းၼမ်ႉၶွင် ၶႅၼ်ႈမိူင်းလၢဝ်း။ ထိုင်မႃး ပီ 2008 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ (4) ၵႂႃႇ ။ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယူႇႁူမ်ႈၵၼ် 13 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းလႅၼ်လိၼ်တႆး – ၶႄႇ ဝဵင်းၵႃႉ ၶၢႆၵေႃႈၸႂ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။


text:
ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆးၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 15/2/2022
ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၺႃးၽၢႆႇၸွပ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ထၢင်ႇၽိတ်း ပေႃႉထုပ်ႉ ၶႃၸႂ် ထိုင်တၢႆ ၼႂ်းဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3/2/2022 ၼၼ်ႉၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၸၢဝ်းၼႃးၵေႃႉၼိုင်ႈဢႃယု 44 ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းၺႃး ၽၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပေႃႉထုပ်ႉၶႃၸႂ် ထိုင်တၢႆ ၼႂ်းဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
ၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတေႃႉသၢင်ႇ ဢၼ်ယူႇတၢင်းႁွင်ႇဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးႁၢင်ႇၵႆမွၵ်ႈ 40 ၵီႊလူဝ်ႊ မႄႊ တိူဝ်ႊ။ ၵွပ်ႈမီးပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈမၼ်းၸၢႆးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉပၢႆႈၽေးမႃးယူႇၸွမ်းၵေႃႉပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈ ၼႂ်းပွၵ်ႉ 9 ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးတင်ႈတႄႇလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2021 မႃး။ မၼ်းၸၢႆးႁဵတ်းသုမ်ႉယူႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းၵေႃႉပဵၼ် ပီႈဢၢႆႈမၼ်း။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 3/2/2022 ၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ 1 မူင်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ 16 ၵေႃႉ သႂ်ႇၶူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ၶီႇရူတ်ႉ/ၵႃး မႃးသီႇလမ်း မႃးၸူးႁိူၼ်းပီႈဢၢႆႈၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်း။ ၸိူဝ်းၶဝ်ယႃႉ ၽႃႁိူၼ်း၊ ပေႃႉထုပ်ႉ ၽၵ်းတူ ယႃႉႁူဝ်ႉလဵၵ်းၼၢမ်သေၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၶိုၼ်းၶဝ်ႈ ၵႂႃႇၼႂ်းသုမ်ႉႁိူၼ်း ၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်း လႄႈ ႁိူၼ်းပီႈဢၢႆႈၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်း။ ၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းယူႇၼႂ်းသုမ်ႉႁိူၼ်း ၵေႃႉ လဵဝ်ၵူၺ်း ၵွပ်ႈမၼ်းၸၢႆးပဵၼ် ပေႃႈမၢႆႈလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းတႄႉယူႇဝႆႉထႅင်ႈတၢင်ႇတီႈ။ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း ၵေႃႉ ဢၼ် ဢင်ႇ ၵႃႇတူဝ်ၶိင်း ဢမ်ႇပေႃး ၶႅင်ႁႅင်း/တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ယူႇၸွမ်းမေးမၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၶဝ်။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်သၢႆၸွပ်ႇသိုၵ်းလႄႈၸွမ်းႁႃယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆ။ ၸိူဝ်းၶဝ်သႂ်ႇသေႃးမိုဝ်းၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်း၊ ဢဝ်ၽႃႈပူၵ်ႉႁူဝ်မၼ်းၸၢႆးသေ ပေႃႉပေႃႉ ပိတ်ႉပိတ်ႉမၼ်းၸၢႆး။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၶဝ်ယင်း ပေႃႉပိတ်ႉ ပီႈဢၢႆႈမၼ်းလႄႈ ပီႈလူဝ်းမၼ်းထႅင်ႈသေ သွၵ်ႈႁႃယႃႈမဝ်းၵမ်ၸွမ်းႁိူၼ်းၶဝ်။ ၶဝ်သွၵ်ႈၸွမ်း တူဝ်ၶိင်း ပီႈလူဝ်း မၼ်းသေ ၸၵ်ႉၸၼ်ဢဝ်ပီႇႁူမၼ်းၼၢင်းလႄႈ လၵ်ႉၸူၵ်းဢဝ်ငိုၼ်းတင်း ဢဝ်သႅင်လႄႈ ပီႇႁူၶမ်း မၼ်းၼၢင်းဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် ယဝ်ႉဢဝ်ပႃးငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 30,000 ၵျၢပ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းထွင်းၼႃႈဢူၵ်း မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉၵႂႃႇပႃးထႅင်ႈ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉၶဝ်ဢဝ်ၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းၼွၵ်ႈ၊ ပေႃႉထုပ်ႉယဝ်ႉ ဢီးမၼ်းၸၢႆးၶိုၼ်ႈရူတ်ႉ/ၵႃး သေ ႁေႃႈၵႃးၶဝ်ၵႂႃႇ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း ၽၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈထႅင်ႈ 6 ၵေႃႉမႃးတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈသေ သွၵ်ႈႁႃၸွမ်း ႁိူၼ်း၊ ဝၢင်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ၼႄးၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းဝႃႈ မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်တင်းၸုမ်း PDF လႄႈမီးၵွင်ႈပွတ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွင်ႈပွတ်းဢၼ်ၶဝ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ်မႅၼ်ႈၺႃးသင် ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉဢဝ် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်း၊ သိူဝ်ႈၶူဝ်းလႄႈၽႃႈႁူမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉထႅင်ႈမွၵ်ႈ ၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း ၽၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈထႅင်ႈ 3 ၵေႃႉႁွတ်ႈမႃးထႅင်ႈ။ ၶဝ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်း ႁိူၼ်းသေ ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇ။
ၵၢင်ၼႂ်မိူင်းလႅင်းမႃး မွၵ်ႈ 8 မူင်းပီႈၼွင်ႉၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းၵႂႃႇတီႈႁူင်း/လုမ်းပလိၵ်ႊၵျွၵ်းမႄးသေ ၸွမ်းႁႃ တူဝ် မၼ်းၸၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႊ/ယႄးၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမီးၵႃႈၼၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးဝၢႆးဝၼ်း 2 မူင်း ပီႈၼွင်ႉမၼ်းၸၢႆးၵႂႃႇတီႈၵႅမ်ၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ 9 ထၢမ်ထိုင်လွင်ႈၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်း။ ၵႅမ် ၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉၼၼ်ႉလၢတ်ႈၼႄၶဝ်ဝႃႈ ၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းလႆႈထုၵ်ႇဢဝ်ၵႂႃႇႁူင်းယႃယဝ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်တိၺွပ်း မၼ်းၸၢႆးၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ “တိၺွပ်းၺႃးၵူၼ်းၽိတ်း” ဝႃႈၼႆ။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁႃတၢင်း ဢွၼ်ႈ ဝွၼ်းယွၼ်းပၼ်ငိုၼ်းတႅၼ်းတၢင်သေ ႁႂ်ႈပီႈလူဝ်းၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်း လူင်းလၢႆးမိုဝ်းပၼ် ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း ယွၼ်ႉဢဝ်လူတ်ႉၶိူင်ႈလူမ်ႉ ၼႆၼၼ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်း လူင်း လၢႆးမိုဝ်းပၼ် သေ တင်းပီႈၼွင်ႉမၼ်းၸၢႆးၸင်ႇၸူဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇတီႈႁူင်းယႃ။
မိူဝ်ႈထိုင်ၵႂႃႇတီႈႁူင်းယႃၵျွၵ်းမႄးၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉမၼ်းၸၢႆး ႁၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 10 ၵေႃႉပႂ်ႉဝႆႉတီႈ တၢင်းၼွၵ်ႈ ႁွင်ႈႁူင်း ယႃ ၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းၼၼ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆးၼွၼ်းလိုမ်းတူဝ်ယူႇ ၼိူဝ်ၵူႇ၊ လိူတ်ႈၵေႃႈဢွၵ်ႇသူပ်းမၼ်း ၸၢႆးလႄႈ ၸွမ်းႁူဝ် ၸိူဝ်း ၼႆႉၵေႃႈ မီးႁွႆးၸဵပ်းၸမ်ႉၵႂႃႇမူတ်း။ သေႃးမိုဝ်းတႄႉ တိုၵ်ႉ သႂ်ႇဝႆႉတီႈၶႅၼ်သၢႆႉ မၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်း လႆႈလုသဵင်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၵၢင်ၶမ်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ယၢမ်း 8 မူင်းၵၢင်ၶမ်ႈ။ ထႅင်ႈၼႂ်ၼိုင်ႈမႃး ပီႈၼွင်ႉ မၼ်း ၸၢႆး ၸင်ႇ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈမေႃယႃတီႈ ႁူင်းယႃၶဝ် ၽႃႇတူၺ်း တူဝ်တၢႆမၼ်းၸၢႆးသေ လႆႈႁၼ်လုပ်ႇမၼ်း ၸၢႆးႁၵ်းလႄႈ ၶိူင်ႈပိူင်တၢင်းၼႂ်းတူဝ်လုလႅဝ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်း ဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆ မၼ်းၸၢႆးၵႂႃႇ ၽဝ်တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 2 မူင်းဝၼ်းထိ 5/2/2022 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းလႆႈလုသဵင်ႈၵႂႃႇယွၼ်ႉၼမ်ႉမိုဝ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ သိုၵ်း မၢၼ်ႈ ယင်းပႆႇမီးလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၼႃႈႁိူၼ်းၸၢႆးထုၼ်းဝိၼ်းသင်သေၸိူဝ်ႉသေပိူင်။
တွင်ႈထၢမ်
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66: 94-728-6696 (တႆး၊ ဢင်းၵိတ်း)
ၸၢႆးသၼ်လွႆ +66: 88 680 4913 (တႆး၊ မၢၼ်ႈ)
PDF files:


text:
ၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ (မၢၼ်ႈ: ကန့်ဘလူခရိုင် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kanbalu District ; Shan pronunciation: [Zetaun Kaanpalu]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်း 4 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။[1] ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ သေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်း ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်မႂ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ "Sagaing Region District Map" Archived 2017-02-02 at the Wayback Machine. Myanmar Information Management Unit (MIMU)


text:
ၸဝ်ႈသိလ်ထမ်း ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ တေယေႃးမုၼ် ၵႂႃႇမႅတ်ႉတႃႇထမ်း ပၼ်တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းထႆး၊ ၸၢဝ်းယူၼ်း လႄႈ ၸၢဝ်းတႆး တီႈဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၼႂ်းလိူၼ်ၼႃႈ။
ပေႃးထိုင် ဝၼ်းတီႈ 11/6/2023 ယၢမ်ၵၢင်ၶမ်ႈ 7 မူင်း (ဝၼ်းတိတ်ႉ) ၸဝ်ႈသိလ်ထမ်း ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ တေယေႃးမုၼ် ၵႂႃႇ မႅတ်ႉတႃႇထမ်းပၼ် ၸၢဝ်းထႆး၊ ၸဝ်းယူၼ်းလႄႈ ၸၢဝ်းတႆး တီႈပၢင်ႇလဵၼ်ႈႁႅင်း (သၼၢမ်ၵီးလႃး ထဵတ်ႉသပၢၼ်းၼၶွၼ်း ၵဵင်းမႂ်ႇ) လင်ဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ဢိူင်ႇသီၽုမ်း ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး။
ၸၢႆးၼုမ်ႇတႆး ၽူႈတူင်ႉၼိုင်တွၼ်ႈတႃႇ ၸၢဝ်းတႆး ဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းတႄႉ တေပဵၼ် ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 12/6/2023 ။ ၵမ်းၼႆႉ လုၵ်ႈသိတ်ႇတပေး ၶူးဝႃးပေႃႈလၢတ်ႈမႃးဝႃႈ ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ တေတၼ်းၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11/6/2023 ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉမႃးၸတ်းပၢင် တြႃး ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11 တေထိုင် ၼႆႉၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ဝၼ်းတီႈ 11/6/2023 ၼႆႉ တူၵ်းမႅၼ်ႈဝၼ်းတိတ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ်ၵေႃႈၸႂ်ႈလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းထႆး၊ ၸၢဝ်းယူၼ်းလႄႈ ၸၢဝ်းတႆး(ႁႅင်းၵၢၼ်) ၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ တေၸၢင်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ လူႇတၢၼ်းတုင်းထွမ်ႇ ထမ်း(တြႃး) ၼမ်။
ပေႃးထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 10/6/2023 ၸိုင် ယူႇတီႈ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ၸၢဝ်းထႆး၊ ၸၢဝ်းတႆး တေႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်းသုမ်ႉၶဵင်ႇ တီႈပၢင်ႇလဵၼ်ႈႁႅင်း (သၼၢမ်ၵီးလႃး ထဵတ်ႉသပၢၼ်းၼၶွၼ်းၵဵင်းမႂ်ႇ) ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ တႃႇၸဝ်ႈသိလ်ထမ်း ၶူးဝႃးဝုၼ်း ၸုမ်ႉ တေမႃး ၼင်ႈမႅတ်ႉတႃႇတြႃး ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢင်မႅတ်ႉတႃႇထမ်း ၸဝ်ႈသိလ်ထမ်း ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉၼႆႉ တေတႄႇယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ 7 မူင်းၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈႁပ်ႉတွၼ်ႈတၵ်ႉ ၵႃႇသတ်ႉထႃး တေမႃးထွမ်ႇထမ်း တႄႉ တေမီးတင်ႈတႄႇယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ငိုၼ်းတီႈ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး မႃးလူႇတၢၼ်း တီႈၼႂ်းပၢင်မႅတ်ႉတႃႇထမ်း တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ တေလူႇတၢၼ်း ၽႃႉပႃႇသၢင်ႈႁူင်းယႃ ၽွၵ်ႈတႂ်(လၢင်ႉတႂ်)ၵႂႃႇၼႆ ၸၢႆးၼုမ်ႇတႆး လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။


text:
ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ
ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်း ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၼႃႈလိၼ်ၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈမိူင်းၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းၼိုင်ႈမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ၼင်ႇႁိုင်တေဢမ်ႇမီး လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ၽၢႆႇတတ်းသိၼ် လႄႈ ၽၢႆႇသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ၼႆသေ တွၼ်ႈတႃႇ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ တွၼ်ႈတႃႇ ၽၢႆႇပၵ်းလုမ်းၸွမ်ထတ်းသိၼ် ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ တွၼ်ႈတႃႇ သၽႃး ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉႁင်းၽႂ်မၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်ႉယဝ်။ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း - မိူင်းဢႃႇၽရိၵၸၢၼ်း)
ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပူၼ်ႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၵႃႈတီႈၵူႈမိူင်းမိူင်း (ဢိင်ၼိူဝ် တၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းသေ)--
- ဢႃႇၽရိၵ ဝဵင်းၶၢႆရူဝ် (၇,၉၃၃,၂၃၆)
- ဢေးသျႃး ဝဵင်းထူဝ်ၶျူဝ် (၁၂,၇၉၀,၀၀၀)
- ယူႇရူဝ်းပႃႇ ဝဵင်းမေႃႇသၵူဝ်ႇ (၂၀,၆၅၄,၀၀၀)
- ဢႃႇမႄႇရီႉၵႃႉ ပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ (၈,၆၅၈,၅၇၆)
- ဢူဝ်းသႅၼ်းၼီႇယႃႇ ဝဵင်းဝႄႇလိၼ်ႇတၢၼ်ႇ (၄၄၅,၄၀၀)
- ဢႃႇမႄႇရီႉၵႃႉ ပွတ်းၸၢၼ်း ဝဵင်းပူဝ်ႇၵူဝ်ႇတႃႇ (၇,၅၅၄,၀၀၀)
- မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယူႇရူဝ်းပႃႇ : ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ (၈,၂၇၈,၂၅၁)


text:
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2020 ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး မီးသုၼ်ႇတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်မီး 3,634,000 ၵေႃႉ လႆႈႁပ်ႉႁူႉတီႈၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸႄႈမိူင်းတႆးၼင်ႇၼႆ။
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပတ်းပိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တေၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 8/11/2020 လိူၼ် 11 လွင်ႈ 8 ၶမ်ႈ (ဝၼ်းတိတ်ႉ) တႄႇဢဝ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 6 မူင်း ထိုင် 4 မူင်းႁူဝ်ၶမ်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းမီးသုၼ်ႇ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် တင်းမူတ်းမီး 3,634,000 ၵေႃႉ။ မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2015 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး မီးသုၼ်ႇ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် 3 လၢၼ်ႉ 1 သႅၼ်ပၢႆ။ ပီ 2020 ၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၽိူမ်ႉမႃးထႅင်ႈ 5 သႅၼ်ပၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။
ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊၵမ်ၵၢၼ် လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းတႆး – “ပီ 2020 ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး မီးသုၼ်ႇတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼမ်လိူဝ်ပီ 2015 ” – ဝႃႈၼႆ။
မိူင်းတႆးၼႆႉ တင်းမူတ်း မီး 55 ၸႄႈဝဵင်း။ တႃႇ 49 ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 2 ဝႃႉ – တႃႇ 5 ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 4 မိူင်းလႃး 1 ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 ၊ 2015 ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸတ်း။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ယၢမ်းလဵဝ် လိူဝ်သေ 6 ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၸတ်းမိူၼ်ၵၼ်။ ႁူဝ်ၵူၼ်းၼပ်ႉမိုၼ်ႇ လႆႈသုမ်းသုၼ်ႇတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်။
ပီ 2020 ၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵူၼ်းမီးသုၼ်ႇတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ပွတ်းၸၢၼ်းမီး 1,699,000 ၵေႃႉ၊ ပွတ်းႁွင်ႇ 1,440,000 ပၢႆလႄႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းသမ်ႉ 480,000 ပၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတႆးၼႆႉ ပႃႇတီႇဢၼ်ၶဝ်ႈၶဵင်ႇၵၼ် တင်းမူတ်းမီး 32 ပႃႇတီႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပႃႇတီႇမွၵ်ႇၼိၼ်းသီႇ UDP တႄႉ ထုၵ်ႇ ယုၵ်ႉလိူၵ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႈလႄႈ တင်းမူတ်းတေမီး 31 ပႃႇတီႇၵူၺ်းယဝ်ႉ- ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2015 ၼၼ်ႉ ႁူင်းတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉမီး 3,331 ႁူင်း။ ပီ 2020 ၼႆႉတႄႉ တင်းမူတ်းမီး 3,591 ႁူင်း ၼႆယဝ်။


text:
မိူဝ်ႈပီႊ 2013 ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လၵ်ႉလွမ်ဢဝ် ပၢင်း (ၵၼ်းၶျႃး) တီႈမိူင်းမလေးသျႃး သေ ၶဝ်ႈမႃးၶၢႆၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵပူႇ တႃႇ 1 ၵီႇလူဝ်ႇၵရမ်ႇ ၼႆလႄႈ မိူင်းသိင်ႇၵပူႇ ၸင်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်းပၼ် တၢမ်ႇတၢႆ လူၺ်ႈလၢႆးၽႅၼ်ၶေႃး ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း ၵေႃႉဢၼ်ၺႃးတၢမ်ႇတၢႆ တၼ်ၵရႃႇၵျုး သူပ်ႉ ပီးယႃး (Tangaraju Soup Piah) ၊ ဢႃႇယု 46 ပီႊ ၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇလၢတ်ႈၼေဝႃႈ “ Tangaraju တေထုၵ်ႇၽႅၼ်ၶေႃး ၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ ၶွင်ဝၼ်းထီႉ 26 April 2023 ဢွင်ႈတီႈၶွၵ်ႈၶင် Changi ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵပူႇ ” ဝႃႈၼႆ။
ၸုမ်းၽၢႆႇတူင်ႉၼိုင်သုၼ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ သၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ် တႃႇတေဢဝ်တၢင်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ယူပ်ႈယွမ်းဝႆႉ ၵူၼ်းၵေႃႉထုၵ်ႇမၢပ်ႇၼေး တၢင်းၽိတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇၵႄႈၶိုၼ်း ၽွင်းတႅပ်းတတ်း ပၼ်တၢမ်ႇ၊ ၽၢႆႇလုမ်းတြႃးၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်မီးၽူႈပိၼ်ႇပၼ် ၽႃႇသႃႇ ပီႈၼွင်ႉ ၼၢႆးၼႃႈ ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ၶဝ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း တႃႇတေတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်း ဝႃႈၼႆ။
မိူင်းသိင်ႇၵပူႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်းၵမ် ႁႅင်းလိူဝ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ မိူင်းၼိုင်ႈ၊ ၽၢႆႇတၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းသိင်ႇၵပူႇၵေႃႈဝႃႈ ဢၼ်မီးပၵ်းပိူင်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇတေႁေႉႁၢမ်ႈလွင်ႈ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ သူႇသမ်းယႃႈမဝ်းၵမ် ယွၼ်ႉဝႃႈမိူဝ်ႈပီႊပူၼ်ႉမႃး မိူင်းသိင်ႇၵပူႇ လႆႈပၼ်တၢမ်ႇတၢႆၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ 11 ၵေႃႉ ႁူမ်ႈပႃးတၢင်း ၵူၼ်းဢၼ်လူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်း ဢၼ်ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ မီးႁေးလူဝ်းဢိၼ်း 3 ၸေႃႉယူႇၼႂ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉပႃး ဝႃႈၼႆ။
Amnesty International ဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆးငၢၼ်းၼႄဝႆႉဝႃႈ ၼႂ်း 18 ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ၼႂ်းပီႊ2023ၼႆႉၵူၺ်း ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈ ၺႃးတၢမ်ႇတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ579 ၵေႃႉ လႄႈ တိူဝ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး 20%။ မိူင်းဢီႇရၢၼ်ႇ တိုၵ်ႉပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ၵူၼ်းမိူင်းၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႂ်းပီႊ2020 ၼၼ်ႉမီးႁူဝ်ႁုပ်ႈ 246 ၵေႃႉ ထိုင်မႃးပီႊ 2023 ၼႆႉသမ်ႉတိူဝ်းၼမ်မႃး မီး 314 ၵေႃႉဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းလုၵ်ႈၸုမ်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ 10 မိူင်းၼႆႉ မိူင်းမလေးသျႃး ပဵၼ်မိူင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်သင်ႇၵိုတ်း လိုဝ်ႈလွင်ႈပၼ်တၢမ်ႇတၢႆၵူၼ်းမိူင်း ၵူၺ်းၵႃႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉသမ်ႉ ၶိုၼ်းမီးလွင်ႈပၼ် တၢမ်ႇတၢႆၼႂ်း ႁွပ်ႈ 10 ပီႊ ( ပီႊ2022) ဝႃႈၼႆ။
Amnesty International ဢွၵ်ႇၽိုၼ်လၢႆးငၢၼ်းမိူဝ်ႈပီႊ 2021 ၼၼ်ႉဝႃႈ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး လႄႈ ၾိလိပ်းပိၼ်း တႄႉဢမ်ႇဝႃႈတေမီးတၢမ်ႇ တၢင်းၽိတ်းသင်မႃးၵေႃႈယဝ်ႉ လႆႈသင်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈလွင်ႈ ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းလၢဝ်း လႄႈ မိူင်းပရူးၼႆး ၵေႃႈ လႆႈသင်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈပႅတ်ႈ လွင်ႈပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ၼႂ်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈၼႆသေတႃႉ ယင်းတိုၵ်းမီးလွင်ႈပၼ်တၢမ်ႇ တၢႆၸွမ်းၼင်ႇတၢင်းၽိတ်း ၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆၶႃႈႁႅမ်တၢႆၵူၼ်း ၼင်ႇပၵ်းပိူင်မီးယူႇသေ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီႊ လႄႈ လိူဝ် 10 ပီႊပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈၵိုတ်းယင်ႉဝႆႉ ၵၢၼ်ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ မႃးယူႇ၊ မိူင်းထႆး ၊ သိင်ႇၵပူႇ ၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ၊ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ယင်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၵ်းပိူင်ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆယူႇ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ႁူင်းၶဝ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈဢင်ႇၵႃႇၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဝႆႉလႄႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇယွႆႈဢႁႃႇရသေ တေႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ်ၼမ်ႉၽၼ်ႉယိူဝ်ႇ တႃႇယွႆႈဢႁႃႇရဢၼ်ႁဝ်းၵိၼ်လူင်းၵႂႃႇ၊ ဢမ်ႇဝႃႈဢၼ်ၵႅၼ်ႇဢၼ်ၶႅင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈတေၸွႆႈယွႆႈပၼ်လႆႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇၺႃးၼမ်ႉၽၼ်ႉယိူဝ်ႇၼၼ်ႉၶူပ်းလႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ ယွၼ်ႉမၼ်းမီးလွၵ်းလၢႆး ႁႄႉၵင်ႈလႆႈႁင်းမၼ်းသေ တေႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ဢူၼ်တိတ်းၸပ်းၸွမ်းၽိဝ်ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်းလႆႈၼႆၸိုင် မၼ်းၵေႃႈမီးလၢႆလွင်ႈလၢႆတၢင်းဝႆႉယူႇ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေပဵၼ်ယွၼ်ႉ ႁူင်းၶဝ်ႈတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း Helicobacter pylori (H.pylori) ဢၼ်ၵႂႃႇယႃႉလူႉပႅတ်ႈ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်းယဵၼ်းလႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်း လႄႈပဵၼ်မႃးႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်း၊ ၵႅၼ်ႇသႃႇႁူင်းၶဝ်ႈမႃးလႆႈ ယူႇယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼႆႉယဝ်ႉ ယွၼ်ႉလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁဝ်း ၵိၼ်လဝ်ႈ၊ ၵိၼ်ၼဵင်ႈ၊ ၵေႃႇၾီႇ၊ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ ႁူမ်ႈပႃးမီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၶမ်ၸႂ်ၼမ်၊ ယိူၼ်ႉၶဝ်ႈယိူၼ်ႉၼမ်ႉ၊ ၵိၼ်ၶဝ်ႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵႂႃႇတုမ်ႉယွၼ်ႈထိုင် လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈဢမ်ႇလီမႃးသေ ၵႂႃႇတုမ်ႉယွၼ်ႈထိုင် ၼမ်ႉၽၼ်ႉယိူဝ်ႇႁႂ်ႈ မၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၼမ်လႄႈ မိူဝ်ႈမၼ်းၼမ်မႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၸဵပ်းယဵၼ်း ၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈၶွင်တၢင်းပဵၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈ
- တွင်ႉၸဵပ်း၊ တွင်ႉၵပ်ႉ၊ တွင်ႉသႅပ်ႇ၊ တွင်ႉယိုင်ႈ၊ ၸဵဝ်းဢိမ်ႇ၊ တေပဵၼ်ၸွမ်းတႂ်ႈလိၼ်ႉတွင်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်ႉ တွင်ႉတွၼ်ႈၼိူဝ်၊ ပွတ်းၼိူဝ်သၢႆလီ ၽၢင်ႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉတေၵႆႉထူပ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈၼႂ်းတွင်ႉဢမ်ႇမီးသင် ဢမ်ႇၼၼ် မိူဝ်ႈတွင်ႉမႆႈလႄႈမိူဝ်ႈတွင်ႉတဵမ်။
- တွင်ႉၵပ်ႉတွင်ႉၶဵင်ႈ တေလူတ်းယွမ်းလူၺ်ႈ မိူဝ်ႈၵိၼ်ယႃလူတ်းယွမ်းၼမ်ႉၽၼ်ႉယိူဝ်ႇလႄႈ တၢင်းၵိၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် မိူဝ်ႈမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈ။
- တွင်ႉတေၵႆႉၸဵပ်း ပဵၼ်ပဵၼ်ႁၢႆႁၢႆ မွၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်း 1-2 ဝူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ တေႁၢႆၶႅၼ်းၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆလိူၼ်သေ ၶိုၼ်းမႃးပဵၼ်ၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
- မၢင်ၵေႃႉ တွင်ႉတေၸၢင်ႈၸဵပ်းႁႅင်း ၽွင်းၵၢင်ၶိုၼ်းဝၢႆးသေၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇ။
- သမ်ႉဝႃႈမၼ်းပဵၼ်မႃးၶၢဝ်းႁိုင်ယဝ်ႉသေတႃႉ ပၢႆးယူႇလီတၢင်ႇလွင်ႈတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈလူႉသုမ်းသင်။
- တၢင်းပဵၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇလႆႈ သမ်ႉဝႃႈတေပဵၼ်ပဵၼ်ႁၢႆႁၢႆၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေတေပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းၵေႃႈ တိုၼ်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇႁူင်းၶဝ်ႈဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။
လွၵ်းလၢႆးလုမ်းလႃးတူဝ်မိူဝ်ႈပဵၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်း
တၢင်းပဵၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ တေပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်ပဵၼ်ႁၢႆႁၢႆ ၵူၺ်းလႄႈ တေဢမ်ႇႁၢႆၶႅၼ်းၶၢတ်ႇလႆႈ၊ သမ်ႉဝႃႈၵိၼ်ယႃသေၶႅၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ မၼ်းယင်းၸၢင်ႈမႃးပဵၼ်ၶိုၼ်းလႆႈယူႇ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် ထုၵ်ႇလီလႆႈၾၢင်ႉ လွင်ႈၵိၼ်ယူႇလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁဝ်းၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။
- ၵိၼ်ပၼ်တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ယွႆႈငၢႆႈ။
- ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၵူႈတႃႇ။
- ဝၢႆးသေၵိၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတွင်ႉၵပ်ႉတွင်ႉယိုင်ႈမႃးၼႆ လူတ်းယွမ်းၶဝ်ႈႁဝ်းႁႂ်ႈဢေႇလူင်းသေယဝ်ႉ ၵႆႉၵႆႉၵိၼ်ပၼ်၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ်ဢိမ်ႇၼႃႇပူၼ်ႉတီႈ။
- ငိူင်ႉဝႄႈတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ၽဵတ်း၊ ဢၼ်မွင်၊ ဢၼ်သူမ်ႈႁႅင်း၊ ဢၼ်မီးၼမ်ႉမၼ်းၼမ်။
- ဢမ်ႇလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ၊ ဢမ်ႇၵိၼ်လဝ်ႈ။
- ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယႃႈယႃ လူတ်းယွမ်းလွင်ႈၸဵပ်း Aspirin လႄႈ ယႃယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ်လုပ်ႇ၊ ၶေႃႈတေႃႇၸဵပ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။
- လူတ်းယွမ်းလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၶမ်ၸႂ်၊ လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။
- ၵိၼ်ပၼ်ယႃလူတ်းယွမ်းၼမ်ႉၽၼ်ႉယိူဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ယႃယူတ်းယႃႁွႆးၸဵပ်း ၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈ ၵိၼ်ထပ်းၵၼ်ဢမ်ႇယွမ်း 4-8 ဝူင်ႈ။
ပေႃးဝႃႈမီးၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်တၢင်ႇမဵဝ်းၵိုၵ်းမႃးၸွမ်း မိူၼ်ၼင်ႇ − ၽၢႆႈပဵၼ်သီလမ်၊ ဢိုၼ်ယၢပ်ႇ၊ ႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈငၢႆႈ၊ ဢမ်ႇမီးႁႅင်း၊ ၼမ်ႉၼၵ်းလူတ်းယွမ်းႁႅင်း၊ ဝၢႆးသေၵိၼ်ယႃယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽၢင်ႁၢင်ႈလီမႃးပေႃးၼႆ ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်းမေႃယူႇယဝ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ယဝ်ႉ မၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၢႆၶၢတ်ႇ ၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းလႆႈတႄႉတႄႉ၊ သမ်ႉဝႃႈမၼ်းတေၶႅၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ မေႃပဵၼ်မႃးၶိုၼ်းလႆႈယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇဝႃႈတေႁဵတ်းသင် တေၵိၼ်သင်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၾၢင်ႉသတိတႄႉတႄႉယူႇ။
ပိၼ်ႇတႅမ်ႈ−ထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ဢၢင်ႈဢိင်− www.siphhospital.com


text:
ၸုမ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၸိုင်ႈတႆး ဢွၵ်ႇၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆး လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း လွင်ႈ တဵၵ်းတဵင် ၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ဢဝ်ၵိၼ်ၶွင်လၢႆ ၵူၼ်းမိူင်း ၽွင်းပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၸွမ်း ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင် ၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 04/12/2017 ၸုမ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၸိုင်ႈတႆး ဢွၵ်ႇၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆး လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶမရ 147 ဢၼ်ပၵ်းတပ်ႉတီႈၼွင်ၵေႃႈ ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဝၼ်းတီႈ 28/11/2017 ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း မွၵ်ႈ 60 ၵေႃႉ တဵၵ်းၸႂ်ႉထဝ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢႃယု 50 ပီ သူင်ႇတၢင်းပၼ်ၶဝ် ထိုင်ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိၼ်း။ ဝၼ်းတီႈ 29/11/2017 သမ်ႉ ဝၢႆးဝၼ်း ႁူပ်ႉၺႃးထူဝ်ႈလႃႈၵျီႇ ၵူၼ်းမိူင်းသေ ဢဝ်ၵိၼ်လၢႆတႅင်တဝ်ႈ/ ၸမ်ႇပူႇ 10 လုၵ်ႈ။ 30/11/2017 သမ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸုမ်းၼႆႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸႂ်ႉပူႇၵႄႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈပႃႇၵၢင်း ႁႂ်ႈဢဝ်ထူဝ်ႈလႃႈၵျီႇ 3 လမ်း သူင်ႇၶဝ်ထိုင် တီႈသႅင်ၵႅဝ်ႉ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။
ၸၢႆးႁေႃသႅင် ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ ၸုမ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ “ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈလွင်ႈၸိူင်ႉၼႆၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ။ ပေႃးပဵၼ်မႃး ဢၼ်ၺႃးၸၢၵ်ႇသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်း သူၼ်။ မိူၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ၺႃးၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်း ၺႃးၺွပ်း၊ ၺႃးဢဝ်ၵိၼ်ၶွင်လၢႆ၊ တဵၵ်းၸႂ်ႉၵႂႃႇသူင်ႇတၢင်းပၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပူၼ်ႉပၢၼ်မၼ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ဢၼ်လႆႈသေႁၢႆၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ႁၢပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ်ၵႂႃႇ” ဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ ၸၢႆးလႃႉႁၢၼ်ႇ ဢႃယု 8 ၶူပ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႃးသၢင်း ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းႁႆႈၸွမ်း ပေႃႈ မႄႈမၼ်းသေ ယဵပ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ ၼႂ်းသူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇသေ လူႉတၢႆထင်တီႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလွမ်တူၵ်ႇတၵ်ႉၵၼ်ဝႃႈ မၢၵ်ႇၼၼ်ႉပဵၼ်မၢၵ်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵွပ်ႈဝႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉၵွင် 110 မွၵ်ႈ 107 ၵေႃႉ ဢၼ်ယူႇ ပႃႈတႂ်ႈ တပ်ႉၸုမ်းလူင် 33 လႄႈသိုၵ်းလွႆ/တဢၢင်း လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 02/10/ 2017 ၶၢဝ်း ယၢမ်း 4 မူင်းဝၢႆးဝၼ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ လႆႈႁၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ မႅၵ်ႇမၢၵ်ႇ ၼၼ်ႉပႃး ဝႃႈၼႆ။
ၸၢႆးႁေႃသႅင် သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်သင်တႄႉတႄႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၵႂႃႇမႃးၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵေႃႈမၼ်းဢမ်ႇမီး။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ။ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးထတ်းတူၺ်း ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ၼႃးပၢင်ႇႁဝ်း ၶႃႈၼႆႉ မၼ်းပႆႇၸႂ်ႈတီႈငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်တႄႉတႄႉ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတေၵႂႃႇတၢင်း လႂ် ပႆတၢင်းလႂ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈၾၢင်ႉ။ သင်ဝႃႈဢမ်ႇၾၢင်ႉၵေႃႈ ၵႂႃႇၺႃးမၢၵ်ႇလႄႈသင်၊ ၵႂႃႇၺႃးၸုမ်းၼၼ်ႉၸုမ်းၼႆႉ လႄႈသင် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၵ်ႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတိုၵ်ႉလႆႈၵူဝ်ယူႇ။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸွႆႈထတ်းပၼ်၊ လူင်းပၼ်၊ ၸွႆႈၵႄႈၶႆငဝ်းလၢႆး ႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ၵႂႃႇမႃး ယူႇသဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း” ဝႃႈၼႆ။
ပူၼ်ႉမႃး ဝၼ်းတီႈ 29/11/2017 ၶၢဝ်းယၢမ်း 8:30 ၵၢင်ၼႂ် သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိၼ်းသေ သိုပ်ႇၶၢဝ်း တၢင်းမုင်ႈၸူး ၼႃႈ တၢင်းၸၢၼ်းဢၼ်မီးလွႆ ၵႂႃႇႁူပ်ႉသႂ်ႇပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး တီႈ ၵွင်းမႆႉႁုင်း။ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း ၵၼ်ႁိုင်မွၵ်ႈၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းပၢႆသေ ထွႆပွၵ်ႈၸူးဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိၼ်းလႄႈ ပၢင်တိုၵ်း ၸင်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇ။
ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢဝ်ငမ်းယဵၼ်ၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်း၊ ၸၼ်ႉမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် မိူဝ်ႈပီ 2012 သေတႃႉ၊ ၺႃးသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ႁႅၼ်းသိုၵ်းလေႃႇတိုၵ်းၵူႈပီ။ ဢိင်ၼိူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁႅၼ်းသိုၵ်း လေႃႇတိုၵ်းသေ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းမႃးယူႇဝႆႉတီႈဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃး ယင်းပႆႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈႁိူၼ်း ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။


text:
ဝၼ်းတီႈ 14/9/2015 ယၢမ်းဝၢႆး 3 မူင်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇလူႇ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၸုမ်းမိူင်းလႃး ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းဢိူၺ်ႈလွတ်ႈ လုသဵင်ႈသုတ်းမုၼ် လူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ။ ပူၼ်ႉတူဝ် ႁွပ်ႇႁူဝ်ၶဝ်ႈႁဵဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 19/9/2015 တီႈ (ပႃႈႁဵဝ်ႈ) ပႃႇၸူင်ပႃႇၸၼ် ပႃးမွၼ်းလွၼ်းၵႅဝ်ႈ တီႈဝဵင်းသိူဝ်လိုဝ်း ဝႃႈၼႆလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ မုၵ်ႉမူႇၸၢဝ်းတႆးတၢင်းလၢႆ ပဵၼ်ဢၼ် မွင်ၸႂ် ၶေႃးၶူမ်ၸွမ်းတႄႉတႄႉၶႃႈ ။
{morfeo 29}
ပေႃႈထဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇလူႇ တင်း ၸဝ်ႈၼၢင်းမႄႈၼၢင်းဢိူၺ်ႈလွတ်ႈၼႆႉ မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် 4 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3 ၵေႃႉ ၊ ၸၢႆး 1 ၵေႃႉ ။ မိူဝ်ႈသူင်ႇၶၢပ်ႈတူဝ် ႁွပ်ႇႁူဝ် ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းဢိူၺ်ႈလွတ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵဝ်ႈ တီႈ သုသၢၼ် ပႃႇမွၼ်းလွၼ်းၵႅဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 19/9/2015 ။ ၵူၼ်းၸွမ်းသူင်ႇၶၢပ်ႈတူဝ် မီး 2400 ပၢႆ ။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 4 ၸွမ်းသူင်ႇ 160 ၵေႃႉ ၊ ပႃးတင်း တပ်ႉပီႈတပ်ႉၼွင်ႉ UWSP/UWSA, RCSS/SSA, SSPP/SSA လႄႈ တူဝ်တႅၼ်း လုမ်းတိူင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သၢမ်ၸဵင်ႇၵဵင်းတုင် ၵျီႊဝမ်ႊ မွင်ႇမွင်ႇလေး ၵေႃႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း – ဝႃႈၼႆ ။
ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းဢိူၺ်ႈလွတ်ႈ ႁွတ်ႈသူႇ သုၵတိ တီႈၵတ်းယဵၼ်သေၵမ်းၶႃႈ ။


text:
လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်းၶႄႇ ၵဵဝ်ႇၵပ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶူဝ်ၵုၼ်လူင်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင် ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ ဢၼ်သၢင်ႈမႂ်ႇၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၼႂ်းပီ 2023 ၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။
ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၾၢႆႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ- “ ၶူဝ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိၼ်ႊၵျိၼ်ႊၼီႊယႃႊ ၶႄႇလႄႈမၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် သၢင်ႈဝႆႉဢေႃႈ။ ၶဝ်ဝႃႈ တေသၢင်ႈႁႂ်ႈယဝ်ႉၼႂ်းပီၼႆႉ ၼႆဢေႃႈ။တၢင်းသဵၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းၶႄႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆၵၼ်ငၢႆႈၼၼ်ႉၼႃႇၼေႃ ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၶူဝ်တႄႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၼမ်ယဝ်ႉသေတႃႉ ပႆႇႁႂ်ႈၵူၼ်းတႆႇၵႂႃႇမႃး ”- ဝႃႈၼႆ။
တၢင်းသဵၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း တေႃႉၵုၼ်ႇ လုၵ်ႉမိူင်းတႆး သူင်ႇမိူင်းၶႄႇ ။ ယၢမ်းလဵဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆႇဝႆႉၼႆႉပဵၼ် ၶူဝ်ၽႅၼ်လင်ၵဝ်ႇ။ ပေႃးပဵၼ်ၵႃးလူင် ၵႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇ လႆႈၵိုတ်းပႂ်ႉသေ ပၼ်ၵၼ်ၶၢမ်ႈ ၵမ်ႈၾၢႆႇၾၢႆႇ၊ ၵႃးၵႂႃႇမႃးသမ်ႉမီးၼမ်ၵူႈဝၼ်းလႄႈ လႆႈပႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်။
ၸဝ်ႈၵႃးသႅၼ်ဝီ ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ – “ ပေႃးၶူဝ်ဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉယဝ်ႉတႄႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ လႃႈသဵဝ်ႈ-သႅၼ်ဝီ သေ တေႃႇထိုင် ၵုၼ်လူင် ၶျိၼ်းသူၺ်ႇႁေႃႇ ၵႂႃႇလႆႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈယဝ်ႉ။မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ လႆႈၵႂႃႇတၢင်းလတ်း တႆႇၶူဝ်ၽႅၼ်ၼၼ်ႉၵွႆးၼႃႇ မၢင်ပွၵ်ႈမႃး လႆႈပႂ်ႉၵၼ်ပေႃးပဵၼ်ထႅဝ်လူင်ဝႆႉ။သဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸွမ်းၼမ်ၼႃႇ ပေႃးၶူဝ်မႂ်ႇၼႆႉယဝ်ႉတႄႉ တေၶႅၼ်းလီဢေႃႈ ” – ဝႃႈၼႆ။
ၶူဝ်လူင်ၵုၼ်လူင် ဢၼ်သၢင်ႈမႂ်ႇၼႆႉ တႄႇသၢင်ႈမႃးမိူဝ်ႈလိူၼ် တီႊသိမ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2020 တၢင်းယၢဝ်းမီးမွၵ်ႈ 4 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ ။
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဝၼ်းတီႈ 7 ထိုင် ဝၼ်းတီႈ 9 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၼႆႉ ၽွင်းတၢင်မိူင်းၶႄႇ Mr.Tan Shufu ၾၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵႂႃႇထတ်းတူၺ်း ၶူဝ်ဢၼ်တိုၵ်ႉသၢင်ႈမႂ်ႇၼၼ်ႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းထတ်းသၢင်ႈပႃး တႃႇၶႂၢၵ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းတႆး- မိူင်းၶႄႇၸွမ်းထႅင်ႈဝႃႈၼႆ။


text:
တူင်းၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ (မၢၼ်ႈ: သုံးခွမြို့နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Thone Gwa Township), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zewaeng Dongkhwaa]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ GoogleEarth
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၆၁.


text:
ထႅမ်းပလဵတ်ႉ:Sup and sub-related templates
ပေႃးတႄႇႁၼ်ထႅမ်းပလဵၵ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေၸတ်းႁဵတ်းသင်
ပေႃးတႄႇႁၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တွၼ်ႈတႃႇမူၼ်ႉမႄးမၵ်းမၼ်ႈၼႆ ထႅမ်ႇသႂ်ႇပၼ် ပႃႇရႃႇမီႇတႃႇမၼ်းလႄႈ:
|state=collapsedတွၼ်ႈတႃႇၼႄ ႁၢင်ႈတုပ်ႇသိမ်းဝႆႉ ထႅမ်းပလဵၵ့်၊ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆႉ လိူဝ်သေႁူဝ်ၶေႃႈမၼ်း တွၼ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေသိူင်ႇဝႆႉပၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း -
{{Sup and sub-related templates |state=collapsed}}
|state=expandedတွၼ်ႈတႃႇၼႄ ႁၢင်ႈၵီႈဝႆႉ ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ၊ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆႉ တေၼႄဝႆႉပၼ်တင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်း။ ပိူင်ယၢၼ်ႇမၼ်း -
{{Sup and sub-related templates |state=expanded}}
|state=autocollapseထႅမ်းပလဵၵ်ႉၼႆႉ ပေႃးထႅမ်းပလဵၵ်ႉမဵဝ်းမိူၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ႁႂ်ႈတုပ်ႇသိမ်းၼႄပၼ်၊ ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း -
{{Sup and sub-related templates |state=autocollapse}}
သင်ၸိူဝ်ႉဢမ်ႇဝႃႈၼၼ် ဝႆႉပၼ်တၢင်ႇဢၼ် (တူၺ်းပၼ် ပႃႇရႃႇမီႇတႃႇ
|state= ဢၼ်မီးၼႂ်းၶူတ်ႉထႅမ်းပလဵၵ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ)။ ၽၢင်ႁၢင်ႈငဝ်ႈတိုၼ်း ထႅမ်းပလဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉၼင်ႇ
autocollapse ၼႆယဝ်ႉ။


text:
မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း (မၢၼ်ႈ: မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Mawlamyinegyun) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1956 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တေမီးမွၵ်ႈ 89,593 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ ပေႃးၼႂ်းၽၢႆႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ မေႃႇၵျုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီး တီႈ ၼမ်ႉရႃႇၸူႇတၢႆႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၵိင်ၽႄ ၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်ၼိုင်ႈ လႄႈ ႁွင်ႈတူင်းလႄး ႁူမ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ ၼႃႈယၢဝ်း 2 လၵ်း၊ ၼႃႈပွတ်း 1.5 လၵ်း သေ မီး 1.222 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးသေ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ထုင်ႉပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉ တူၵ်းပဵၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် တိူင်းပႃႇၵိူဝ် လႄႈ တိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ တင်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1852 ၼၼ်ႉ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇမီး။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ တီႈဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႇဢွၼ်ႇသေ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဝၢႆ လႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်ႉၶဝ် ယူႇသဝ်းၵူၺ်း။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉ ပႃႇထိူၼ်ႇဢၼ်လိုၵ်ႉၼႃယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈ ႁိုင် 28 ပီ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ 1880 ပီတဵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပႆႇဢွၵ်ႇႁၢင်ႈဝဵင်းလီလီငၢမ်းငၢမ်း။
ႁူမ်ႈဝႃႈ ပႆႇဢွၵ်ႇႁၢင်ႈဝဵင်းလီလီငၢမ်းငၢမ်းသေတႃႉ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇငၢႆႈလူမ်တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈပၵ်းလုမ်းဝုၼ်ႇသျိၼ်ႇတေႃႇမိၼ်းၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈလႄႈသင်၊ ပဵၼ်တီႈႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင် ဢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ ၵိုတ်းလႄႈသင်၊ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးၵပ်းသိုပ်ႇၸူးတင်း ဝဵင်းၺွင်ႇတူင်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ပိုၼ်ၽႄႈၵုၼ်ႇပွတ်းၼိူဝ်လႄႈသင်၊ ၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး လႅင်းၽူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းတႂ်ႈ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းလႄႈသင်၊ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး မျွင်းမျႃႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ၽွင်းၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၵ်းပဵၼ်တီႈ တၢင်းႁူပ်ႉၵၼ်လႄႈ ၵုၼ်ႇသိၼ်ႇ ပွတ်းတႂ်ႈ ပွတ်းၼိူဝ် သိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်သေ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈဝဵင်း မိူဝ်ႈပီ 1895 ၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈ ၵၢၼ်လူင်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တႃႇ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း (ယၢမ်းလဵဝ် ၵၢတ်ႇလူင်မျူဝ်ႉမ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉရႃႇၸူႇတၢႆႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၵိင်ၽႄ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵေႃႇတႄႇတင်ႈဝႆႉ တီႈၸိၵ်းၵုၼ် ဢၼ်ဝၢႆႇၼႃႈတေႃႇ တီႈဢၼ် ၼမ်ႉရႃႇၸူႇတၢႆႇ လႄႈ ႁွင်ႈတူင်းလႄး ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆႇၼႃႈၸူး ၼမ်ႉရႃႇၸူႇတၢႆႇသေ ဝႆႉႁွင်ႈတူင်းလႄးပဵၼ် သၢမ်လႅမ်သိုဝ်ႈယဝ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတမ်းလွၵ်း တႄႇဢဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း (1) ၽၢႆႇႁွင်ႇ တေႃႇ သဵၼ်ႈတၢင်း (15) ၽၢႆႇၸၢၼ်းလႄႈ ၽၢင်ႁၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ တူၵ်းလွၵ်းလီယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း (15) ဢၼ်တူၵ်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးတီႈ ၽင်ႇႁွင်ႈတူင်းလႄး သေ ႁဵတ်းၶၢင်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ႁွင်ႈတူင်းလႄးယဝ်ႉ။
ပီ 1899 ၼၼ်ႉ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ ၽႅဝ်ထိုင် ၸၼ်ႉဝဵင်း ၽၢင်ႁၢင်ႈဝဵင်းသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉႁင်းၶေႃ ထိုင်ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း။ ပဵၼ်ၸၼ်ႉ ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ထိုင် ပီ 1903 မႃး မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ ၸင်ႇၽႄဢွၵ်ႇတီႈ ဝႃးၶႄႇမသေၵေႃႈ တႄႇတင်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉၼႆႉ တိုၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်း 4 ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် မျွင်းမျႃႉ၊ ဝႃးၶႄႇမ၊ ဢဵင်ႇမႄး လႄႈ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း ဝၢႆးသေပဵၼ်ႁၢင်ႈၽၢင်ဝဵင်းမႃးလီလီငၢမ်းငၢမ်းသေ ႁိုင် 3 ပီ ထိုင်မႃး 1901 ၼၼ်ႉ တီႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ မီးမႃးဝၢၼ်ႈ 129 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးမႃး 67931 ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ထိုင်ၸၼ်ႉဝဵင်းမႃးသေတႃႉ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တိုၵ်ႉႁႃမီး 1782 ၵေႃႉၵူၺ်း။
ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဢွင်ႈတီႈတႄႇဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၼူၵ်ႉယုင်းၶဝ်ယူႇလႄႈ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းဝႃႈ "မေႃးရမျႅင်ႇၵျုၼ်း" (မၢၼ်ႈ: မောရမြိုင်ကျွန်း ၼႆယဝ်ႉ။ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်သေ ပဵၼ်မႃး မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇၽႅဝ် ၸၼ်ႉဝဵင်း မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ 1899 ၼၼ်ႉ တီႈၼႃႈလိၼ်ၽၢႆၸၢၼ်း ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉပႃႇထိူၼ်ႇယႂ်ႇလူင်ယဝ်ႉ။ ၸူးၽၼ်းၽဵဝ်ႈပႃႇထိူၼ်ႇလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပီ 1903/1904 ၼၼ်ႉ ဢေႇရိယႃႇ သွမ်ႈၶဝ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ ၵႂၢင်ႈမႃး 273 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၶွၼ်ႇငိုၼ်းဢၼ်လႆႈတီႈၼၼ်ႈၼႆႉ မီး 285000 ၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ လႆႈတႅမ်ႈၼႄၼႂ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈလဝ်ႈတၢင်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပိုၼ်းႁူဝ်တီႈမၼ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းတီႈတၢင်းႁူပ်ႉၵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵႂႃႇမႃးသိုဝ်ႉၶၢႆတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉသေတႃႉ ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈငႃးဢွၵ်ႇလီလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1983 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်လုမ်ႈၾႃႉ လႆႈယိုၼ်ႈပၼ်သူးမႃးယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းလူင် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း (ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ် ဢ.ထ.ၵ-1) ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1933 ဝၢႆးသေ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း ၽဵဝ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉဝဵင်း ႁိုင် 34 ပီၼၼ်ႉလႄႈ ပေႃးဢဝ်ယၢမ်းလဵဝ်ဝႃႈ သမ်ႉပေႃးပူၼ်ႉၶၢဝ်း ပီၵွၼ်းသႅင်ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ၊ တိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇသေတႃႉ ဝၢႆးသေ လူမ်းလႅင်ႉၼႃႇၵိတ်ႉထူဝ်းပဝ်ႇယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2008 ၼၼ်ႉသေ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း ဢၼ်လႆႈ သႂ်ႇပၼ် တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉရႃႇၸူႇတၢႆႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႈတူင်းလႄးၶဝ် ၵဵဝ်ႈပၼ်ဝဵင်း တင်းသီႇၼႃႈသီႇၽၢႆႇသေ လႆလူင်းယူႇယဝ်ႉ။


text:
ႁၢင်လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၼိူဝ် Social Media ဢွၼ်ၵၼ်လိုဝ်းလင် လွင်ႈဢွၼ်ႇယိင်း ၼုင်ႈၶူဝ်းပိတ်းပွတ်း ၶိုၼ်ႈတဵၼ်ႈၵႃႈ Disco ၼိူဝ်ၶဵင်ႇသုင် (ဝေးထီး) ပၢင်ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇတႆး ၼႂ်းၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ် ၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉ ပၢင်ႇ လႅင်းသႂ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆး/ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ဢွၼ်ၵၼ်ဢမ်ႇႁၼ်လီ သၢၼ်ၶတ်းမႃးႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း ထိုင်တီႈ ပေႃးလႆႈ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈသၢၼ်ၶတ်းတေႃႇ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼုင်ႈဝႆၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇတင်းပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆး ဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 26/11/2022 ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး Tai Student’s Union (TSU) ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢၼ်ၶတ်း ၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။
ၼႂ်းၼၼ်ႉပႃးဝႆႉဝႃႈ – ဢဝ်ၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ ၸတ်းႁဵတ်း “ပၢင်ပွႆးႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇတႆး”ၼႆသေ သမ်ႉၼုင်ႈၶူဝ်းပိတ်းပွတ်း ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇ သုင် တဵၼ်ႈၵႃႈ Disco ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽဵင်းၵႂၢမ်း ႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၵိုင်ႇငၢမ်ႇ ။ ယွၼ်ႉမၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆ ၾိင်ႈတႆးလႄႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးတႆး- ၸင်ႇႁူမ်ႈၵၼ်သၢၼ်ၶတ်း ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈၼႆႉလႆႈ ဝႃႈၼႆ။။
ၽူႈတူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး TSU ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇၼပ့်ယမ် ဢမ်ႇ သၢင်းၵိၼ်ၼိူဝ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်သေ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈသၢၼ်ၶတ်းတႄ့ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ႁဝ်းၶႃႈၶႂ်ႈၼႄဝႃႈ ၼုင်ႈၶူဝ်းပိတ်းပွတ်းသေမႃး ၵႃႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇပၢင်ပွႆးႁပ်ႉပီမႂ်ႇတႆးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပဵၼ်။ ပေႃးတႆးႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်တႄ့ တေၸၢင်ႈပွင်ႇၸႂ်လႆႈငၢႆႈယူႇ သေ တႃႉၵေႃႈ ပေႃးၵူၼ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႃးႁၼ်မႅၼ်ႈၼႆ တေထၢင်ႇလဵၵ်ႉ ပီမႂ်ႇတႆးႁဝ်း။ မၼ်းတေ မႃးယႃႉၼႃႈတႃ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁဝ်း။ မၼ်းတေလူတ်းၵႃႈၶၼ်ၾိင်ႈငႄႈႁဝ်း”- ဝႃႈၼႆ။
ပေႃးမီးလွင်ႈဢမ်ႇၸွမ်းၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးမႃးၸိူင်ႉၼႆ ၸုမ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးယူႇ တင်းလၢႆ ထုၵ်ႇလီၸိၸမ်ႈမူၼ်ႉမႄး ပၼ်ၾၢင်ႉၵၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီးထႅင်ႈဢမ်ႇပဵၼ်ထႅင်ႈ ၼႆသေတႃႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၵူၼ်းလဵၼ်ႈ Social ၶိုၼ်ႈလႅင်းလဵၼ်ႈၾဵတ်ႉသ်ပုၵ်ႉ ၶဝ်တႅမ်ႈတၢင်ႇသျႄးၶလိပ်ႉသေ ၸိၸမ်ႈယဝ်ႉဢမ်ႇမီးၸုမ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးတႆး တီႈလႂ်ၸီႉၸမ်ႈ ။
ၵူၼ်းၼုမ်ႇသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ လုၵ်ႈၸုမ်း TSU သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ – “တီႈတႄ့မႃး တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းပီမႂ်ႇတႆးၼႆ့ ၶႂ်ႈႁၵ်ႉသႃပႅင်းၵိုမ်း ၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆးတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈႁိုဝ်။ ႁဝ်းၶႃႈ ပႂ်ႉတူၺ်း ၾၢႆႇၸုမ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၶဝ် တေဢွၵ်ႇလိၵ်ႈသၢၼ်ၶတ်းၵဵဝ်ႇလွင်ႈၼႆ့ယူႇ ႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ် ဢွၵ်ႇမႃး လႄႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်TSU ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၸီႉၸမ်ႉ ၼႆႉမႃးၶႃႈဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၼႂ်းၽဵင်းၵႂၢမ်းပီမႂ်ႇတႆး ယင်းမီးဝႆႉဝႃႈ “ယူႇလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶူဝ်းတႆးၵႂၢမ်းတႆးၶေႃၶေႃ၊ ၼူၵ်ႉတူဝ်းၸိူင်းတႆးၶေႃၶေႃ” ၼႆၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆးၼႆႉ ထုၵ်ႇလီပဵၼ်ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆ ၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆး ဢၼ်မီးၵုင်ႇသလေႇၼႃႈတႃ ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵႂႃႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇတိုၵ်းသူၼ်းထိုင် ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆးတင်းသဵင် ၸွႆႈၵႅတ်ႇၵင်ႈသိမ်းပႅင်းၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ ၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးလႄႈ လွင်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလီသေၵမ်းၼႆ ယူႇတီႈ TSU ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆထႅင်ႈ။
မေႃသွၼ် လႅင်းႁၢၼ် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ယူႇတီႈႁဝ်းၶႃႈ ႁၼ်ထိုင်တႄႉ လွင်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပဵၼ်။ ပွႆး ပီမႂ်ႇၼႆႉ ၼိုင်ႈပီလႂ် ၸတ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈၵူၺ်း ၼမ်သုတ်းတေၸတ်းႁဵတ်း 3 ဝၼ်းၵူၺ်း။ ၼႂ်း 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လူဝ်ႇ ၼုင်ႈၶူဝ်းတႆးႁဝ်း။ လိူဝ် 3 ဝၼ်းယဝ်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႂ်ႈၼုင်ႈၶူဝ်းသင်ၵေႃႈလႆႈ။ ဢၼ်ဝႃႈ ၼုင်ႈၶူဝ်းပိတ်းပွတ်းသေ မႃးၵႃႈ ၼိူဝ်ၶဵင်ႇသုင်၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆးၵႃႈတႆးၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းလႃးလႃး ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ –“ၸိုဝ်ႈပွႆးၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈ ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇတႆးယဝ်ႉ ၵူၼ်းတႆး ၶူဝ်းၼုင်ႈတႆး တၢင်းၵႃႈဝႅၼ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇပဵၼ် ၸွမ်းထုင်းၾိင်ႈတႆးၵူၺ်း ၼၼ်ႉတႄႉ လီလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၼုင်ႈၶူဝ်းတႆးသေ မႃးၵႃႈၼႆႉ တိုၼ်းတေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလႆႈ ပဵၼ်ၼႂ်း ပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆးၼႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈဢွၼ်ႇယိင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းပိတ်းပွတ်း ပွႆႇဢႅင်ႈပွႆႇၶႃ တဵၼ်ႈၵႃး Disco တီႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇသုင်ၼၼ်ႉသေ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၽူႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈ တီႈထုင်ႉပၢင်ႇလႅင်းသႂ် ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – ၶမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းပႆႇပဵၼ်ပၢင်ပွႆးတႄႉ ၊ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶမ်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းၸၢမ်းၾႆးၾႃႉ ၵူၺ်းသေ ဢွၼ်ႇယိင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇမႃးတဵၼ်ႈၵႃႈမူၼ်ႈၵျေႃႇၼိူဝ်ၶဵင်ႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်း ။ ယူႇတီႈၶွမ်ႊမတီႊသေ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း လွင်ႈထႆႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ VDO သေ ဢဝ်လူင်း ၼိူဝ် Social Media ၼၼ်ႉဝႃႈၼႆ။
ၽူႈမီးၸၼ်ႉ တီႈထုင်ႉပၢင်ႇလႅင်းသႂ် သိုပ်ႇလၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶမ်ႈဝၼ်းတီႈ 21 ပဵၼ်ၶမ်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းၸၢမ်းၾႆးၶဵင်ႇၸၢတ်ႈႁဝ်းၵူၺ်း။ ပႆႇၸႂ်ႈၶမ်ႈပၢင်ပွႆးတႄႉတႄႉ ။ တီႈႁိမ်းၶဵင်ႇၸၢတ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ မီးႁူင်းသဝ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ဢွၼ်ႇယိင်း တီႈႁူင်းသဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈမႃးၵႃႈလဵၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။ သမ်ႉမီးၵူၼ်းပေႃႉၶႅပ်းႁၢင်ႈ ထႆႇ VDO သေ ဢဝ်လူင်း ႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၵႂႃႇလႄႈ ယူႇတီႈၶွမ်ႊမတီႊပၢင်ပွႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်းသင် ။ ယွၼ်ႉမၼ်းပႆႇၸႂ်ႈဝၼ်းပွႆး ၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵူၼ်းထႆႇၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢဝ်ၵႂႃႇလူင်းၵၼ်ဝႃႈ ပွႆးပီမႂ်ႇတႆး တီႈပၢင်ႇလႅင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႆပဵၼ်ၼၼ်သေ တၢင်ႇႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ သႄႉသွမ်းၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ပွႆႇမၼ်းၵႂႃႇသေလႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႄႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ယဝ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈမႃး ၵူၼ်းတင်းၼမ်တေပွင်ႇၸႂ် ယူႇၼႆၼၼ်ႉၵူၺ်း”- ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆး 2117 ၼီႈ တီႈထုင်ႉပၢင်ႇလႅင်းသႂ် ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပွၵ်ႈၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းၶမ်ႈၶိုၼ်းလဵဝ် ၼႂ်းဝၼ်း 22/11/2022 ဝၼ်းႁပ်ႉၸဵင်။ ထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 23 တွၼ်ႈၵၢင်ၼႂ် ၵၢပ်ႈသွမ်းသင်ၶၸဝ်ႈလႄႈ လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမႂ်ႇ ၼမ်ႉမႂ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးတႆးမီးၼၼ်ႉသေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။ လွင်ႈပၢင်မူၼ်းသိူဝ်း တွၼ်ႈၵၢင်ၶမ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇမီးထႅင်ႈယဝ်ႉ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးပွင်ပဵၼ်ပၢင်ႁပ်ႉပီမႂ်ႇတႆး ထုင်ႉပၢင်ႇလႅင်းသႂ်ထႅင်ႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ၸၢႆးသႅင်ယ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ႁၼ်ယူႇ တီႈပၢင်ႇလႅင်းသႂ်ၼၼ်ႉ လၢႆလၢႆၵေႃႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းၶဝ်ႈၸႂ်ပိူင်ႈၵၼ်။ ဢမ်ႇၼုင်ႈၶူဝ်းတႆးၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ယႃႉၾၢင်ႁၢင်ႈတႆးၼႆႉ တေၵႂႃႇၶဝ်ႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၵၼ် ၵမ်ႈၼမ်။ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ယႃႇ ပေဢဝ်ႁူတႃ ၾၢႆႇလဵဝ်သေတူၺ်း။ ႁဝ်းၶႃႈ ထုၵ်ႇလီဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ်ႉၵၼ်သေ ထုၵ်ႇလီပၼ်ၾၢင်ႉသတိၵၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီ သႄႉၼႄးၵၼ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလႆႈတူင်ႉတၵ်ႉၼႄပၼ်လွင်ႈ တၢင်းမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ (ႁဵတ်ႇလႄႈၽူၼ်) ၸိူဝ်းၼႆႉပၼ်ၵႂႃႇ ထုၵ်ႇလီၼုင်ႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၼုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆႉလႄႈ ၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃးၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သၢႆၸႂ်ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ တႃႇတေသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉၵႂႃႇ ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဝူင်ႇဝွၵ်ႇၼႄပၼ် တႃႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
“ၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉပႃးၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သၢႆၸႂ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းႁဝ်းၶႃႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ တႃႇတေသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ၵၢၼ်ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ပိူင်ယႂ်ႇလမ်ႇလွင်ႈတီႈသုတ်းယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းမွၵ်ႇၼႄပၼ် ႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းလႂ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းသင် ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁူႉဝႃႈ ႁဝ်းပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႆႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ ၼႆၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ”- ၸၢႆးသႅင်ယ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ပေႃးထိုင်မႃး ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်လပ်းသဵင်ႈၵေႃႈ လၵ်းၼီႈပီတႆးၶၢႆႉၶဝ်ႈ လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉၼၵ်း ပၵ်းၸႂ် ပဵၼ်ဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးလႄႈ ၵမ်ႈၼမ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆး တေဢွၼ်ၵၼ် လိုဝ်ႈၵၢၼ်လိုဝ်ႈ ငၢၼ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်တူင်ႉၼိုင် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆး ၵိုၼ်းယႂ်ႇလူင်။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်း ပွႆးဢမ်ႇဝႃႈ ၵၢင် ဝၼ်းၵၢင်ၶိုၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းတႆးသေ ဢဝ်တၢင်းၵႃႈၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးတႆး၊ ပၢၼ်ၵဝ်ႇပၢၼ်မႂ်ႇ၊ တၢင်းၵႃႈယိူင်း/ ၼူၵ်ႉတူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးလဝ်ႈမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ၼႄၵၼ် ၼႂ်းပၢင်ပွႆးသေဢမ်ႇၵႃး ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ပႂ်ႉႁပ်ႉၸဵင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၵွၼ်ႇၼႃႈ ပီၶရိတ်ႉ 95 ပီၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝူင်ႉႁေႃသႅင် ၸိုင်ႈတႆး ၸဝ်ႈဢူႈတိင်ႇ ၵူၼ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ပီတႆးဢၼ်မီးမႃး ၸဵမ်လႂ်ၼၼ်ႉ သေ မၢႆတွင်းထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ပိတၵၢတ်ႈ သၢမ်ၵွင် ထိုင်မိူင်းတႆး တႆးတႄႇႁပ်ႉဢဝ် သႃသၼႃ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ။ မၢႆတွင်းလွင်ႈ ၼႆႉသေ တႄႇၼပ်ႉပီတႆးမႂ်ႇ မႃးၶိုၼ်း – ယၢမ်းလဵဝ် မီးၵႂႃႇ 2117 ၼီႈ။
ပူၼ်ႉမႃး 40-50 ပီၼၼ်ႉ ၽွင်းပီတႆးမႂ်ႇ လိူၼ်ၸဵင်ပႆႇႁိူင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးဢွၼ်ၵၼ် ၵျေႃႇသိူဝ်းၸွမ်း ပီၵေႃးၸႃႇ ဢၼ်ၶၢႆႉ လၢႆႈၸွမ်းၾိင်ႈပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉလိူၼ်ႁႃႈ။
တီႈတႄႉ ပီတႆး ဢၼ်မီးမႃး 2117 ၼီႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝိတႆး ၼပ်ႉသွၼ်ႇၸွမ်းလႅင်းလၢဝ် တမ်းပၵ်းပီယဵမ်ႈဝၼ်း ဢၼ် တင်းၼမ်ႁူႉဝႃႈ ပႅၵ်ႉၶတဵင်ႇတႆး ဢၼ်ၶၢႆႉလၢႆႈၸွမ်း လႅင်း လိူၼ် လၢဝ် ပၼ်ႇတႃႇဝၼ်း ဢၼ်မီး မိင်ႈပီ၊ မႄႈပီလႄႈ လုၵ်ႈပီ ၼႆ ယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈထုင်းတႆး ဢၼ်ႁဵတ်းၸွမ်းပီလႅၵ်ႈလၢႆႈတႄႉ တေမီးၾိင်ႈ ႁပ်ႉၸဵင်၊ ပၢႆႈၸဵင်၊ ၵိၼ်ၸဵင်၊ လဵၼ်ႈၸဵင်။ ႁပ်ႉၸဵင် ၼၼ်ႉတႄႉ ၵိၼ်ၵျေႃႇႁပ်ႉၸဵင် သူင်ႇသင်ႇပီၵဝ်ႇ၊ ပၢႆႈၸဵင်ၼၼ်ႉတႄႉ လူႇတၢၼ်း ဝႆႈသႃ ၽြႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇ၊ ပေႃႈမႄႈ၊ သြႃႇၶူးဝႃး သေ ဢမ်ႇၵႃး ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးယုၵ်ႉယွင်ႈ ၵူၼ်းၵတ်ႉ၊ ၵူၼ်းၶႅၼ်ႇ ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပၢႆးၵၢၼ်မိူင်း၊ ပၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၾိင်ႈငႄႈ လိၵ်ႈ လၢႆးလႄႈ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းပၼ်တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။


text:
ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း တီႈဝဵင်းပၢင်လွင်း မီး 5 ႁဵင်ပၢႆ ယၢမ်းလဵဝ်ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈတႃႇၼတီႈၸမ်/ၵႆ မႃးၸွႆႈထႅမ်လႄႈ လူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ဢၼ်ပၢႆႈမႃးသွၼ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းဝဵင်းပၢင်လွင်းၼႆႉ မီးႁူဝ်ၵူၼ်း 5 ႁဵင်ပၢႆ ။ ၵမ်ႈၼမ် သွၼ်ႈယူႇဝႆႉ ၸွမ်းႁိူၼ်းယေးပီႈၼွင်ႉ ၼႂ်းပွၵ်ႉ/ ယွမ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းမိူင်းပၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၾၢႆၶုၼ်လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတီႇမေႃႇသူဝ်ႇ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပၢႆႈမႃး တင်ႈတႄႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ။ယွၼ်ႉသိုၵ်း မၢၼ်ႈတင်း PDF ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။
ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း တီႈဝဵင်းပၢင်လွင်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်လူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ႁႅင်း တီႈသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈတႃႇၼ တီႈလႂ်ၶဝ်ႈမႃးၸွႆႈႁိုင်ယဝ်ႉၶႃႈ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်း တီႈၼႆႈ ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလႄႈ တႃႇတေႁႃလဵင်ႉတွင်ႉၵၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇႁႅင်းၶႃႈဢေႃႈ။ မုင်ႈမွင်းၸဝ်ႈတႃႇၼ ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် မႃး ၸွႆႈထႅမ်ၶႃႈဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း 5 ႁဵင်ပၢႆၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းပၢႆႈမႃး မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊၼၼ်ႉသေ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇပွၵ်ႈၵေႃႈမီး၊ ၸိူဝ်းပၢႆႈမႃးမႂ်ႇထႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီး။ ၸိူဝ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းယဝ်ႉ ငဝ်းလၢႆး ဢမ်ႇလီ လႆႈပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီး။
“ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းတႄႉ မုင်ႈမွင်းၶႂ်ႈပွၵ်ႈႁိူၼ်းယေးၵၼ်ၼႃႇယဝ်ႉ။ ဢုပ်ႇၵၼ်ဝႃႈ ပေႃးဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ တေဢွၼ်ၵၼ်ပွၵ်ႈမိူဝ်း ၶိုၼ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ပၢင်တိုၵ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ႁႅင်းယူႇလႄႈ တႃႇတေပွၵ်ႈမိူဝ်းၼၼ်ႉ တေပႆႇပဵၼ်။ မၢင် ၵေႃႉ ႁိူၼ်းယေး ပေႃးလူႉၵွႆ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉယူႇ”- ၽူႈၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်း ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းလၢတ်ႈ။
ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ဢၼ်ပၢႆႈမႃးသွၼ်ႈဝႆႉ တီႈဝဵင်းပၢင်လွင်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် တေပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ မၢင်ၵေႃႈ မႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မီးဝႆႉလုၵ်ႈ 3-4 ၵေႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇလဵင်ႉလူ တၢင်းၵိၼ်၊ ၶဝ်ႈ မုၼ်း၊ ဢႃႇႁႃႇရ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ယၢမ်းလဵဝ် တၢင်းမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းပၢႆးလႄႈ ၾၢႆၶုၼ် ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတႆး လႅၼ်လိၼ်တႆး – ယၢင်းလႅင် ၸိူဝ်းၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းတင်း ၸုမ်း PDF တိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၵူႈဝၼ်း။ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် မိူင်းယၢင်းလႅင် – မိူင်း တႆး ဢၼ်ၵၢႆႇၸူးၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႆႉလႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း ၽွင်းပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ။


text:
ၸွႆႈထႅမ်:လမ်းၼႂ်း
တီႈၼႆႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၸၢင်ႈႁႃလႆႈ ႁဵင်းၵွင်ႉ ဢၼ်ၵွင်ႉဝႆႉပၼ် လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ လႄႈ ၼႃႈလိၵ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ ပိူင်လူင်
- ဢႅပ်ႉၾ်ဢေႇၶိဝ်ႇ (ၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်ၵႆႉၵႆႉထၢမ်) – လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ဢိၼ်ႇၶိဝ်ႇပေႇထႃႇ လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၼႆႈ။
- လွင်ႈမႄးထတ်း – ႁဵင်းၵွင်ႉ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း သွပ်ႉၾ်ဝႄး လႄႈ လွင်ႈမႄးထတ်း။
- ၵူႈမိုဝ်း – လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈတႄႇႁဵတ်း တူဝ်ၸၢမ်း ဝီႇၶႂ်ႇမႂ်ႇ တီႈ ဢိၼ်ႇၶိဝ်ႇပေႇထႃႇ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ တူဝ်ႇမဵင်းၽႄ ၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလူဝ်ႇသင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။
- လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ၽႃႇသႃႇ – လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ လႄႈ လွင်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈ ပၼ်ႁႃ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ၽႃႇသႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၾွၼ်ႉ၊ လွင်ႈပေႃႉလိၵ်ႈ...
လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ တၢင်ႇၸိူဝ်း
- ဝေႃးႁၢၼ် – တွၼ်ႈတႃႇ တူၺ်းယဵမ်ႈ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း သေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႅပ်ႈတေလူဝ်ႇမႃးတီႈၼႆႈ။
- ISO 639 – သဵၼ်ႈမၢႆ ၶွင် ၶူတ်ႉ ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ ISO 639
- ပေႃႇလသီႇ – ပေႃႇလသီႇ ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ဢိၼ်ႇၶိဝ်ႇပေႇထႃႇ
- လူတ်ႇၶိုၼ်ႈ – တေႁဵတ်းႁိုဝ် လူတ်ႇၶိုၼ်ႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၸူး ၶွၼ်ႇမွၼ်း သေ ၸႂ်ႉၶိုၼ်း တီႈၼႆႈ။
ၵပ်းသိုပ်ႇ
ၽႃႇသႃႇပိူင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ဢိင်းလဵတ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလူမ်ၸႂ်တႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ ၽႃႇသႃႇတၢင်ဢၼ် လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းယူႇ။
- ၵိူၼ်ႇတူ တူင်ႇဝိူင်း – ဢွင်ႈတီႈၵၢင် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း၊ ၶေႃႈထၢမ်၊ ပၼ်ႁႃ၊ ၶေႃႈလဝ်ႈတၢင်ႇ...
- #wikimedia-incubator – ၶျႅတ်ႉ တီႈ IRC.
- incubator@lists.wikimedia.org – သဵၼ်ႈမၢႆ ဢီးမေးလ်။
ယဝ်ႉၵေႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီး ပၼ်ႁႃ ၵဵဝ်ႇၵပ်း တၢင်းထႅၵ်ႉၼိၵ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ (မိူၼ်ၼင်ႇ ဢမ်ႇမီးၾွၼ်ႉ တႃႇပိူင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ၵၢၼ်ပေႃႉလိၵ်ႈ) ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင်၊ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵပ်းသိုပ်ႇႁဝ်းမႃႈလႄႈ။


text:
တွင်ႇၵုပ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉ (မၢၼ်ႈ: တောင်ကုတ်မြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Toungkup) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ဢၼ်မီး ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၵ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ပၢၵ်ႇႁွင်ႈတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 5 လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇႁွင်ႈၽၢႆႇသၢႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉသေ မုင်ႈတူၺ်း သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ၼႆ သၼ်လွႆၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၶုပ်ႉလူင်းမႃးလႄႈ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ တွင်ႇဢုပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆႉ တႄႇငဝ်ႈမႃးတီႈ မူဝ်းထိတွင်ႇ (3828 ထတ်း) ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉသေ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းမီး 60 လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈပၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီး ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းသၼ်လူင်တွင်ႇၵုပ်ႉ ၼႆႉ ဢဝ်တင်း ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉ ၵၢႆႇသိုပ်ႇပၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီပူၼ်ႉမႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းလမ်ႇလွင်ႈမႃး တႃႇၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းရၶႅင်ႇလႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီမိူင်း 1146 ပၢၼ်ပူဝ်းတေႃႇၽယႃးမႃး မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၸူး မိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆႉမႃးယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေတိုၵ်းဢွင်ႇမၢၼ်ယဝ်ႉ ၽိူဝ်ႇပၢင်းဢဝ် ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးမႁႃႇမုၼိမႃးၼႆၵေႃႈ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉသေ ပၢင်းမႃးၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းပၢင်းဢဝ် ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးမႁႃႇမုၼိမႃးၼၼ်ႉ မႃးၵိုတ်းယင်ႉတီႈ ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉသေ တီႈဢၼ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး မႃးၵိုတ်းယင်ႉၼၼ်ႉ ၸူးတႄႇၵွင်းမူးဝႆႉသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵွင်းမူးၽွင်ႇတေႃႇဢူး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵၢင်ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆႉ မီးတီႈၽင်ႇၼမ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1825 မိူဝ်ႈပဵၼ် ပၢင်သိုၵ်း မၢၼ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းမႃးၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆႉ တပ်ႉၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် ၵမ်းၼိုင်ႈ၊ တပ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ်ၵမ်းၼိုင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႄး ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶဝ် သိမ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်းသၢႆသိုၵ်းမႃးယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ် ပီ 1954 မႃး ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်ႈၵိုမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆ လုၵ်ႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႆႈပွႆႇ ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ လႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းၶဝ်သေ မူၼ်ႉမႄးမႃးယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၼႂ်းၵႄႈလွႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းၶႂၢၵ်ႈ ႁႂ်ႈတၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီးထိုင် 32 ထတ်းသေ ၼႂ်းၵၢင် တႃႇ 12 ထတ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ယၢင်သိူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ တၢင်းၼၼ်ႉ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈငိုၼ်း 378 သႅၼ်သေၵေႃႈ ၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ၵၢႆယၢၼ် မွၵ်ႈ 105 လၵ်းၼႆႉသေ ပေႃးၶၢဝ်းႁႅင်ႈမႃး လူတ်ႉၵႃးၸၢင်ႈၵႂႃႇၸွမ်း သၢႆႇသဵၼ်ႈတၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွႆး လႄႈ ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆႉ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ 40 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈႁွင်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပျုၼ်ႇဢၼ်ဝႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေၵေႃႈ ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ဝႆႉ ဝဵင်းသွင်ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွႆးသေ ပေႃးလတ်း ဝၢၼ်းသထေးယဝ်ႉ မီးဝႆႉ တၢင်းၵဝ်ႇလူင်သဵၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ၽႅဝ်ႁွတ်ႈထိုင် ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ သိုၵ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် မႄးသေၵေႃႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်သိုၵ်းမႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉသေ ႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃး လတ်းၵႂႃႇ သျႃးပျိၼ်ႇ၊ လမု တေႃႇပေႃးထိုင် ဝဵၼ်းဢၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တၢင်းသဵၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼင်ႇတၢင်းထိူၼ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼၢတ်ႉမေႃႇၸမ်ႉ ဢွၵ်ႇမေႃႈလိၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ ႁူင်းယႃလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ လုမ်းတိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ လုမ်းသၢႆလူမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆတၢင်းၵျေးၼၢၼ်း ဢၼ်ဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈလတ်း ဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉသေၵေႃႈ သိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 ၼၼ်ႉသေ တီႈဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 4117 ၵေႃႉၼႆသေတႃႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2012 မႃး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးမႃး သႅၼ်ပၢႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (5)


text:
ပဵင်းၸလူၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပဵင်းၸလူၵ်ႉ (မၢၼ်ႈ: ပိန်းဇလုပ်မြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Pein Za Loke) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၸွမ်းသၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းပဵင်းၸလူၵ်ႉၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆ 101 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ယၢၼ် 9 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁွင်ႈၵၢၼ်ရူတ်ႉရဵၼ်ႈသေ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈရူတ်ႉရဵၼ်းတေႃႇ ရူတ်ႉရဵၼ်းၽႃႇၺႃးၵၼ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၼႂ်းၵႄႈ ပဵင်းၸလူၵ်ႉ လႄႈ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်းတေႃႇဝိၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ မြန်မာမြို့အဘိဓာန်။ တင်နိုင်တိုး။ ဇေတဝန်စာအုပ်တိုက်။ ရန်ကုန်။ ပကြိမ်။ ဖေဖော်ဝါရီ၊ ၂၀၁၂