text:
(ၵ)
- Details
- Category: ၵ
- Published on Monday, 01 August 2016 14:05
- Written by Shanyoma
- Hits: 94
(ၵ) တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈဢၼ်ထူၼ်ႈၼိူင်ႈ
ၵ
ၵ - The First Alphabet
ၵၵ ၶၢႆၶၢႆ - ငိုၼ်းႁၢႆ ၵွပ်ႈဢမ်ႇၼပ်ႉ
ၵၵႅမ်ၵျႂင်း - တွင်းတွင်းႁွမ်ၶဝ်ႈႁႅင်ႈ
ၵၵိူဝ်းတွၼ်း - ၼွၼ်း ၵိူဝ်းဢုၼ်ႇ
ၵၵိူဝ်းလႆႈ - ၶႆႈ ၵိူဝ်းၶိုတ်း-ပိုတ်း ၵိူဝ်းတိူဝ်ႉ
ၵၶိုၼ်ႈ ၵလွင်ႈ - ငိုၼ်းယေႈႁွင်ႈ ၵိုတ်းသၢမ်ပႄး
ၵၸဵဝ်းပွၵ်ႈ - ၵၢမ်ႇ မျႂၵ်ႈပၼ်
ၵၸဵဝ်းမႃး - ၺႃးၵမ်းသုၼ်ႇ
ၵၸဵဝ်းမီး - ၵႂၢမ်းပီးၼႃႇ
ၵၸဵဝ်းမိူဝ်း - ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇ
ၵꩡဵဝ်းယဝ်ႉ - ၶဝ်ႈ ၸဵဝ်းသုၵ်း
ၵၸဵဝ်းလႆႈ - ဢမ်ႇမႆႈၸႂ်
ၵၸဵဝ်းဝၢႆႇ - မႅၼ်ႈၽၢႆႇမၼ်း
ၵသုမ်းတိုၼ်း - ၶႅၼ်းသေ ဢိုၼ်းယူႇဝၢၼ်ႈ
ၵတၢၵ်ႈ (v) cackle
ၵတီႉ (n) promise
ပၼ်ၵတီႉ (v) promise
ၵတီႉသဵတ်ႉၸႃႇ (n) promise
ၵတီႉမၼ်ႈ (adj) faithful
ၵလၢတ်ႈ (v) slip ပလၢတ်ႈ
ၵရမ်ႇ (n) gram
ၵရီႉယႃႇ (n) tool
ၵရူႉၼႃႇ (n) pity
ၵလၢင်ႇ (n) syphilis
ၵလပ်ႉ (n) club
ၵလႃးဢူၵ်ႉ (n) camel
ၵလွင်ႇ-ၵမ်ၸိုမ်း (n) pen, fountain pen
ၵဝီႉ (n) wise man
ၵႃ
ၵႃ (n) crow
ၵႃ (n) သတ်းတူဝ်မိၼ်ၶိူဝ်းၼိူင်ႈ။ တူဝ်သွင်တိၼ်မီးပိၵ်ႇၵႃလမ်၊ ၵႃၸၢၵ်ႇ၊ ၵႃၸၺ်း၊ ၵႃၵႄ၊ ၵႃဢိုဝ်ႈ၊ ၵႃယၢင်း၊ ၵႃၶၢပ်ႇ၊ ၵႃလူၼ်ႇ။
ၵႃ(n) ဝူဝ်းၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ"ဝူဝ်းၵႃ"။
ၵႃ(n) မႃႉၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ"မႃႉၵႃ"။
ၵႃ(n) ၽႅၼ်ႇၽႄးၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇ"ၽႄးၵႃ"။
ၵႃ(n) မီႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈဢၼ်လၺ်ႈၽုၵ်ႇၸွမ်းၶၢဝ်း"မီၵႃ"။
-တူဝ်သွင်တိၼ် မီးပိၵ်ႇ မေႃမိၼ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးယႂ်ႇ ပေႃးလဵၵ်ႉ၊ ႁူႉငၢႆႈၵွပ်ႈ သီၽိဝ်ၶူၼ်မၼ်းလမ်။ (ၵႃ၊ ၵႃလမ်-သႅၼ်းတူဝ်ယႂ်ႇ ပႂ်ႉၵိၼ်ၸွမ်းဝၢၼ်ႈ)
-သႅၼ်းတူဝ်လဵၵ်ႉ ယူႇၸွမ်းပႃႇထိူၼ်ႇ၊ ၵႃလမ်ဢႅၵ်ႉ၊ ၵႃလမ်ထိူၼ်ႇ)
-တူဝ်ႁႅတ်ႉ သဵမ်ႈသဵမ်ႈ ၶေႃးယၢဝ်း ႁၢင်ယၢဝ်း သူပ်းလႅမ်၊ ယူႇၸွမ်းၼမ်ႉ ၸွမ်းၼွင် မေႃလမ်ၼမ်ႉ တီႉၵိၼ်ပႃ။ (ၵႃၸႆး)
-ပိူဝ်ႈမီးၶူၼ်ၶၢဝ်တင်းတူဝ်လႄႈ ပိၼ်ႇဝႃႈ ၼူၵ်ႉယၢင်း၊ တိၼ်ယၢဝ်း ၶေႃးယၢဝ်း သူပ်းလႅမ်။ (ၼူၵ်ႉယၢင်း၊ ၵႃယၢင်း)
-တူဝ်လဵၵ်ႉ မီးသီၶူၼ်လၢႆးလေႃး၊ ယူႇၸွမ်းႁိူၼ်းၸွမ်းဝတ်ႉ ပႂ်ႉၵိၼ် တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းဢွႆႇ (ၵႃၵႄ-ယွၼ်ႉမေႃယူႇ ပဵၼ်ၽုင်် ပဵၼ်ၸုမ်း ၼမ်လၢႆ၊ ၵႃဢိုဝ်ႈ-ယွၼ်ႉသဵင်ၶင်းၶဝ်)
-တူဝ်မေႃၸၢပ်ႇၵိၼ် ယူႇပဵၼ်ၽုင် ပဵၼ်မူႇ၊ ယူႇၸွမ်းၼမ်ႉၼွင်၊ ပေႃးၵႂႃႇဢႅဝ်ႇၼႂ်းၼွင်ႁၢႆးယႃႈ တေလႆႈႁၼ်ၶဝ် ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၽုင် သေ မိၼ်ၸွမ်းႁိူဝ်းယွၼ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် တီႈၵူၼ်းဝိုတ်ႉဢွႆႇလဵင်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ပဵတ်းမဵဝ်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ (ၵႃသိတ်ႈ၊ ၵႃၵႄၼမ်ႉ၊ ၵႃ ၸၢပ်ႇ။ ၵွပ်ႈလီႁၵ်ႉသေ ငႄႈၵူၼ်းလႄႈ ၼူၵ်ႉၼၢင်းဢီႇ ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉ။)
-မီးသီလမ် တူဝ်လဵၵ်ႉသေ ၵႃၵႄ၊ ယႂ်ႇလိူဝ် ၼူၵ်ႉသႅဝ်း၊ ယူႇတူဝ်လဵဝ်ၵွၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵင်ႁွင်ႉမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ် ၼူၵ်ႉၶဝ်ႈႁၢဝ်ႉ။ (ၵႃဝဝ်း)
-တူဝ်မီးသီၶဵဝ် မူၼ်ႇ သွမ်ႇ လေႃးၵၼ်၊ ပေႃးၶၢဝ်းၾႆးမႆႈပႃႇမႆႈပႃႇၼႆ ၵႆႉလႆႈႁၼ် ႁႃၸၢပ်ႇၵိၼ် မႅင်းပၢႆႊၾႆး (ၵႃၶၢပ်ႇ)၊ (သႅင်ဢၼ် မီးသွမ်ႇ ၼင်ႇတူဝ်ၵႃၼႆႉ-သႅင်ၵႃၶၢပ်ႇ)
-မီးသီလၢႆးၶၢဝ် လမ်၊ မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် သွင်တူဝ် သီႇတူဝ်၊ သဵင်ႁွင်ႉၸၢၵ်ႉၸၢၵ်ႉ (ၵႃၸၢၵ်ႇ-ပေႃးၵႃၸၢၵ်ႇ ႁဵတ်းႁင်းသႂ်ႇငၢမ်ႈမႆႉ ယႂ်ႇ ႁမ်ႉ တႅမ်ႇလူမ်းတေႁႅင်း၊၊ ႁဵတ်းသႂ်ႇငၢမ်ႈမႆႉလဵၵ်ႉ တီႈသုင်ၸိုင် လူမ်းဢမ်ႇ ႁႅင်း ဝႃႈၼႆ)
-ၸိုဝ်ႈတီႈယူႇဝၢၼ်ႈ၊ ဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၵ်းမႃး ၼႂ်းပိုၼ်းတႆး။ (ၵႃလီႉ၊ ၵႃလႅင်၊ ၵႃလိုဝ်း၊ ၵႃသပေႃး၊ ၵႃ........)
-ၽႅၼ်ႇၽႄးၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ (ဢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇ)။ (ၽႄးၵႃ)
-ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉတေႃႇ တူဝ်သီႇတိၼ်ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးသီလမ်။ (ဝူဝ်းၵႃ။ မႃႉၵႃ)
-ၸိုဝ်ႈမႆႉ သႅၼ်းတူၼ်ႈလူင်ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ။ (မႆႉၵႃယွင်း)
-ၸိုဝ်ႈမွၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ပဵၼ်မဵဝ်းသႅၼ်းတူၼ်ႈယုမ်း။ (ၵႃပဝ်ႈ)
-သဵင်ၵႂၢမ်းႁွင်ႉ မိူဝ်ႈတေႃႇတၢင်းဢဵၼ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် လၢႆးၼိူင်ႈ။ (ၵႃယုၵ်းယုၵ်း ၵႃယၢႆႇယၢႆႇ)
-ၸိုဝ်ႈသဵင်ၼူၵ်ႉလူင်မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁႅင်းပိၵ်ႇမၼ်းယႂ်ႇၼႃႇၼႃႇ။ (ၵႃလူၼ်ႇ)
ၵႃၵႄ (n) pigeon
ၵႃၶၢပ်ႇ (n) jay
ၵႃလမ် (n) crow
ၵႃၸၢႆး (n) snake bird, cormorant
ၵႃလိူဝ်း (n) မေႃၵႂၢမ်းလူင်ၵေႃႉၼိူင်ႈ ယူႇမၢၼ်ႈၵႃလိူဝ်းၵွင်းႁူင်း၊ လိၼ်မိူင်းသီႇပေႃႉ။ ပၢၼ်ႁိမ်းႁွမ်း 18 ႁူဝ်ပၢပ်ႇပီႊ။
ၵႃလီႉ (v) ဢိူင်ႇလုၵ်ႈၼိူင်ႈတၢင်းၵုၼ်ႁိင်း။
ၵႃယွင်း (v) မၺ်ႉၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈတူၼ်ႈလူင်။
ၵႃပဝ်ႈ (n) မွၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈယုမ်း။
ၵႃယုၵ်းယုၵ်း ၵႃယၢၺ်ႇယၢၺ်ႇ (n) ၵႂၢမ်းတေႃႇတၢင်းဢဵၼ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။
ၵႃလူၼ်ႇ (n) the Garuda
ၵႃဝၢဝ်ႇ (n) kite
ၵႃသႅဝ်း (n) long-tailed Edolius
ၵႃဢိုဝ်ႈ-ၵႃၶူဝ်ႇ (n) dove, pegeon
ၵႃဢႅပ်း (n) dove
ၵႃႇ
ၵႃႇ(v) တၢင်းၼိူင်ႈပိူင်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်သၢၺ်ႉၶႃၵၼ်တင်း"မႃး"။ လုၵ်ႉတီႈၼိူင်ႈထိုင်တီႈၼိူင်ႈ။ ၵႃႇပၺ်၊ ၵႃႇယူႇ၊ ၵႃႇယဝ်ႉ၊ တေၵႃႇ၊ ၵႃႇၵၺ်၊ ၵႃႇၸမ်၊ ၵႃႇၸဝ်ႉ၊ ၵႃႇလႃႈ၊ ၵႃႇလွၺ်းလွၺ်း၊ ၵႃႇထိူင်း၊ ၵႃႇၽႂ်း၊ ၵႃႇၼႅတ်ႈ၊ ၵႃႇၶိုတ်း၊ ၵႃႇၸူး၊ ၵႃႇသိုဝ်ႈ၊ ၵႃႇသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ၊ ၵႃႇမိူဝ်း၊ ၵႃႇတူၺ်း၊ ၵႃႇႁၼ်၊ ၵႃႇထွမ်ႇ၊ ၵႃႇငိၼ်း၊ ၵႃႇႁဵတ်း၊ ၵႃႇလၢတ်ႈ၊ ၵႃႇဝႃႈ၊ ၵႃႇၶၺ်ႊ၊ ၵႃႇၵုမ်၊ ၵႃႇၵွၼ်ႇ၊ ၵႃႇၵီႇ၊ ၵႃႇငၢၺ်ႈ၊ ၵႃႇယၢပ်ႇ၊ ၵႃႇၸွၺ်ႈၵႃႇထႅမ်၊ ၵႃႇလေ၊ ၵႃႇႁွၼ်ႈ၊ ၵႃႇႁၢင်းၵွၺ်း၊ ၵႃႇႁေႃႈ၊ ၵႃႇတိုၵ်း၊ ၵႃႇတႃႈ၊ ၵႃႇတၢင်း၊ ၵႃႇသိုဝ်ႉၵႃႇၶၢၺ်၊ ၵႃႇတူဝ်လၢၺ်၊ ၵႃႇၵၢတ်ႇ၊ ၵႃႇပွၺ်း၊ ၵႃႇၼမ်ႉၵႃႇတႃႈ၊ ၵႃႇထိူၼ်ႇၵႃႇၶိူဝ်း၊ ၵႃႇႁၺ်ႊၵႃႇၼႃး၊ ၵႃႇလွၺ်းလွၺ်းတင် လိုဝ်ႈ၊ ၵႃႇၼႃႈဢမ်ႇလိုမ်းလင်။
ၵႃႇ (n) ၶိူင်ႈသႂ်ႇသၢၺ်ဢႅဝ်ႇ။
ၵႃႇ(n) ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶေႃႈသိူဝ်ႈၽူႈယိင်း။ ၵႃႇၶမ်း၊ ၵႃႇငိုၼ်းၵႃႇတွင်း၊ ၵႃႇလဵၵ်း။
ၵႃႇ/ၵႂႃႇ (v) go
-တၢင်းဢၼ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ၸၼ်ႉတၢၼ်း ၵႆယၢၼ်ၵၼ်။ တၢင်းဢၼ် ၵႆယၢၼ်ၵၼ်ႁႅင်းၼႃႇ။ တၢင်းဢၼ်ၶၢႆႉ လၢႆႊတီႈ၊ ဢွင်ႈတီႈ။ တၢင်းဢၼ် ၸူဝ်းဢဝ်တႃႇၶၢႆႉလၢႆႊ ဢွင်ႈတီႈ၊ တႃႇၽၢတ်ႇ ၽၢၵ်ႈယၢၼ် ဢွင်ႈတီႈ(ၵႃႇၵၼ်၊ ၵႃႇၵၼ်ၶႆႉ၊ ၵႃႇ ၵၼ်ၼႃႇ၊ ၵႃႇၵၼ် လူင်လၢင်၊ ၵႃႇႁႅင်းၼႃႇၽႅဝ်၊ ၵႃႇႁဝ်း၊ ၵႃႇပႆ၊ ၵႃႇၽႅဝ်)
-ၶေႃႈၼႄတၢင်းတူင်ႉၼိုင် ဢၼ်ၶၢႆႉလၢႆႊတီႈ၊ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼိူင်ႈထိုင်တီႈၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈသၢႆႉၶႂႃႇၵၼ်တင်း ဢၼ်ဝႃႈမႃး။ (တူၺ်းပႃးတင်း-ၵႂႃႇ)
-(ၵႃႇ၊ ၵႃႇယဝ်ႉ၊ ၵႃႇၸဝ်ႉ၊ ၵႃႇလႃႈ၊ ၵႃႇၵႆ၊ ၵႃႇၸမ်၊ ၵႃႇထိူင်း၊ ၵႃႇၽႂ်း၊ ၵႃႇၼႅတ်ႈ၊ ၵႃႇတူၺ်း၊ ၵႃႇႁၼ်၊ ၵႃႇထွမ်ႇ၊ ၵႃႇငိၼ်း၊ ၵႃႇႁဵတ်း၊ ၵႃႇၶႆႊ၊ ၵႃႇၵုမ်၊ ၵႃႇၵုမ်ႊ၊ ၵႃႇငၢႆႈ၊ ၵႃႇယၢပ်ႇ၊ ၵႃႇလႄႇၵႂႃႇႁွၼ်ႊ၊ ၵႃႇၸွႆႈၵႃႇထႅမ်၊ ၵႃႇတႃႈၵႃႇတၢင်း၊ ၵႃႇႁႆႊၵႃႇၼႃး၊ ၵႃႇ ၼႃႈလိုမ်းလင်၊ ၵႃႇႁိပ်ႈၵႃႇၼႅတ်ႈ)
-ၶေႃႈဢၼ်ၸႂ်ႉ ၸွမ်းတင်း လွင်ႈႁႄႉ၊ လွင်ႈၵင်ႈ၊ လွင်ႈၸႃႇ၊ လွင်ႈငမ်း(ၵင်ႈၵႃႇၸႃႇငမ်း)
-မၢၵ်ႇလီၵိၼ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ၼႂ်းမၼ်း မီးမဵတ်ႉၵႅၼ်ႇဢွၼ်ႇ ၼမ်လၢႆ။ (မၢၵ်ႇၵႃႇ၊ မဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ၊ ႁူၺ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ၊ ....)
-ၶေႃႈဢၼ် ၸႂ်ႉလွင်ႈၾၢင်ႉၽိင်ႉဝႆႉ။ (ၵႃႇလေးၵႃႇလႃႇ)
-ၶေႃႈၸႂ်ႉတီႈ ၽွင်းယၢမ်း၊ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပေႃႇမႃး ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၶၢဝ်း။ (ၵႃႇလႃႉ၊ ပဵၼ်ၵႃႇလႃႉ၊ ပီႊၵႃႇလႃႉလူင် ဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇတၢႆ ၵၼ်၊ ၵႃႇလႃႉတွင်ႉလိူတ်ႈ၊ တွင်ႉလူင်ႈ။ ၵႃႇလႃႉၼူတူၵ်း (ပလဵၵ်ႉ-ႁႃႊၼူ)
-ၸိုဝ်ႈၽိူဝ်ႉၵႄႇလူင် ႁၢႆႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႊပႃးတူဝ်ၸဝ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ႁုင်ႉလၢင်းတႃႉသေ မိၼ်ၵႂႃႇလႆႈ။ (ၵႃႇလဝူၺ်ႇ၊ ၽီၵႃႇလ ဝူၺ်ႇ၊ မႄႈၵႃႇလဝူၺ်ႇ၊ ၵႃႇလဝူၺ်ႇလူင်)
-ၶေႃႈႁွင်ႉတေႃႇ ၶိူင်ႈသႂ်ႇသၢႆဢႅဝ်။ (ၵႃႇ၊ ၵႃႇႁႄႉ၊ ၵႃႇ....)
-ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶေႃးသိူဝ်ႈၽူႈယိင်း။ (ၵႃႇၶမ်း၊ ၵႃႇငိုၼ်း၊ ၵႃႇတွင်း၊ ၵႃႇလဵၵ်း)
ၵႃႇထႃႇ (n) charms, mantra, spell
ၵႃႇၽီႇ (n) coffee
ၵႃႇမၵုင်ႇ (n) sensual enjoyment, sexual intercourse
ၵႃႇမႃႉ n.(P) sensual desire, passion, lust ၸႂ်ၸပ်းၸႂ်တိတ်း, ၵႃႇမရႃႇၵ
ၵႃႇမရႃႇ n.(E) camera
ၵႃႇမတၼ်ႇၼႃႇ (n) sensual passion, lust
ၵႃႇယႃႉ n.(E) body
ၵႃႇယႃႉၵမ်ႇ n.(P) act ၵမ်ႇတူဝ်ႁဝ်း
ၵႃႇရဝူၺ်ႇ n.(P) wizard, sorcerer, witch, sorceress ၽိူဝ်ႉ၊ သြႃႇမေႃၾီ
ၵႃႇလၢင်ႇ (n) syphlilis, veneral disease
ၵႃႇလႃႉ - ကပ်ရောဂါ
ၵႃႇလႃႉ n.(P) time
ပဵၼ်ၵႃႇလႃႉ epidemic, disease
ၵႃႇလႃႉၶေႃးၵႂ်ႈ (n) anthrax
ၵႃႇရဝႃႉ (v) respect
ၵႃႇလၼ်ႇ n.(E) gallon ၵလၼ်ႇ
ၵႃႈ
ၵႃႈ(adj) တၢင်းဢၼ်ၼမ်ၼမ်လၢၺ်လၢၺ် တၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇၵိုတ်း ဢမ်ႇၶင်ႉၶေႃႈၸွၺ်ႈပိူၼ်ႈမီးႁႅင်း-ႁႅင်းယႂ်ႇ။ တင်းမူတ်း တင်းသဵင်ႈ ၵႃႈပဵၼ်၊ ၵႃႈဝႃႈ၊ ၵႃႈမီး၊ ၵႃႈႁၼ်၊ ၵႃႈႁူႉ၊ ၵႃႈႁဵတ်း၊ ၵႃႈလၢတ်ႈ၊ ၵႃႈမႃး၊ ၵႃႈထိုင်၊ ၵႃႈသိုဝ်ႉ၊ ၵႃႈၶၢၺ်၊ ၵႃႈသွၼ်၊ ၵႃႈႁွင်ႉ၊ ၵႃႈႁတ်း၊ ၵႃႈမေႃ၊ ၵႃႈၸၢင်ႊ၊ ၵႃႈဢဝ်။ ၵႃႈၶဝ်ၵႃႈၶိင်းၵႃႈၼၢၺ်း၊ ၵႃႈပူႇၵႃႈယႃႊ ၵႃႈထဝ်ႈၵႃႈၵႄႇ၊ ၵႃႈယိင်းၵႃႈၸၢၺ်း၊ ၵႃႈလုၵ်ႈၵႃႈလၢၼ်၊ ၵႃႈၸိုဝ်ႈ၊ ၵႃႈၸိူဝ်း၊ ၵႃႈဢၼ်။
-တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇၼိမ်၊ ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၶွၼ်းၶဝ်ႇ၊ ႁၢင်ႊတူင်ႉၼိုင်။ (ၵႃႈ၊ ၵႃႈဝႅၼ်၊ တၢင်းၵႃႈ၊ ၸၢင်ႊၵႃႈ၊ လၢႆးၵႃႈ၊ ၵႃႈၸွမ်း၊ ၵႃႈယွပ်ႇ၊ ၵႃႈလၢႆး၊ ၵႃႈၸိူင်း၊ ၵႃႈၸွမ်းၵွင်ႊမွင်း၊ ၵႃႈတၢမ်ၸႂ် မူၼ်ႊသိူဝ်းၵၼ်၊ ၵႃႈယိူင်း၊ ၵႃႈတႆး၊ ၵႃႈၵွင်ႊ၊ ၵႃႈပၼ်ႇၵွင်ႊ)
-တၢင်းတူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်းတိၼ်မိုဝ်း၊ ဢၼ်ပႃးတၢင်းသူင်သိူဝ်း၊ တၢင်းႁတ်း
-ႁၼ်၊ ဢၼ်လႆႈတူင်ႉၸွမ်းဢၼ်ၵိုၵ်းပႃးလွင်ႈႁႆႇတိုင်ႈပၼ်သဵင်။
-တၢင်းဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ၊ ပိုၼ်ႊၽုၵ်ႇဝႆႉ(ၵႃႈ၊ ၵႃႈဝႆႉ၊ ၵႃႈ...)၊ (ဝၢၼ်ႇၵႃႈ)
-တူၼ်ႈၶဝ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇၼုမ်ႇ တႃႇထူၺ်ႈသေ ၶိုၼ်းၶၢႆႉသွမ်ႈၼႂ်းၼႃး။ (ၵႃႈ၊ တူၼ်ႈၵႃႈ၊ ထူၺ်ႈၵႃႈ၊ ႁၢႆးၵႃႈ၊ ၸွၵ်းၵႃႈ)
-တူၼ်ႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႇႁႃယႂ်ႇမႃး။ (ၵႃႈ၊ ၵႃႈမေႈ၊ တူၼ်ႈၵႃႈဢွၼ်ႇ)
-တီႈဢၼ် ပိုၼ်ႊဝၢၼ်ႇသေသႂ်ႇဝႆႉၸိူဝ်ႉၾၼ်း တႃႇပဵၼ်တူၼ်ႈမႃး။ (တိူၵ်ႇၵႃႈ၊ လႅၼ်ႊၵႃႈ၊ လွၵ်းၵႃႈ၊ ၼႃးၵႃႈ)
-ၶေႃႈဢၼ်ၸႂ်ႉတၢင်တႃႇတီႈ၊ ဢၼ်တၢင်တႃႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးတူဝ်၊ မီးဢွင်ႈမီးလႅၼ်ႊ။ (ၵႃႈၼွၵ်ႈ၊ ၵႃႈၼႂ်း၊ ၵႃႈၼိူဝ်၊ ၵႃႈတႂ်ႈ၊ ၵႃႈ ၸွၵ်ႉၵႃႈၸဵင်ႇ၊ ၵႃႈၼၢၼ်ႉ၊ ၵႃႈၼႆႉ၊ ၵႃႈလွႆ၊ ၵႃႈၵွင်း၊ ၵႃႈၼမ်ႉၵႃႈတႃႈ၊ ၵႃႈၼႃႈ၊ ၵႃႈလင်၊ ၵႃႈၶုမ်ႇ၊ ၵႃႈၶူင်ႈ၊ ၵႃႈဝၢၼ်ႈ၊ ၵႃႈဝဵင်း၊ ၵႃႈ ပဵင်း၊ ၵႃႈႁူၺ်ႈ၊ ၵႃႈ...) (ၵႃႈ၊ ၵႃႈယွပ်ႇ၊ ၵႃႈဝႅၼ်၊ ၵႃႈတၢၵ်ႇ၊ ၵႃႈတိူၼ်း၊ ၵႃႈၵွင်ႊ၊ ၵႃႈၼူၵ်ႉ၊ ၵႃႈတူဝ်း၊ ၵႃႈငိူၵ်ႈ၊ ၵႃႈလိင်း၊ ၵႃႈၸိူင်း၊ ၵႃႈယိူင်း၊ ၵႃႈယၢင်း၊ ၵႃႈၶဝ်ႈ၊ ၵႃႈၸွမ်းၵၼ်၊ ၵႃႈၽိုၵ်းသၼ်း)
ၵႃႈ(prep) ဢၼ်တၢင်တီႈ "တီႈ"ၼၼ်ႉ၊ တၢင်ၵမ်ႈၽွင်ႈဢၼ်တၢင်ဢၼ်မီးတူဝ်၊ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်ၽၢင်ၵႃႈၸွၵ်ႉၵႃႈၸဵင်ႇ၊ ၵႃႈၼွၵ်ႈၵႃႈၼႂ်း၊ ၵႃႈၼိူဝ်ၵႃႈတႂ်ႈ၊ ၵႃႈၼၢၼ်းၵႃႈၼၺ်း၊ ၵႃႈၼမ်ႉၵႃႈတႃႈ၊ ၵႃႈလွၺ်၊ ၵႃႈၵွင်း၊ ၵႃႈႁၼ်ႈၵႃႈဢိုၼ်ႇ၊ ၵႃႈၼႃႈ၊ ၵႃႈလင်၊ ၵႃႈၶုမ်ႇ၊ ၵႃႈၶူင်ႈ၊ ၵႃႈပဵင်း၊ ၵႃႈဝဵင်း၊ ၵႃႈဝၢင်း၊ ၵႃႈၵၢတ်ႇ၊ ၵႃႈပွၺ်း၊ ၵႃႈတႃႈ၊ ၵႃႈတၢင်း။
ၵႃႈ(v) တၢင်းဢၼ်တူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်းတိၼ်မိုဝ်း။ ဢၼ်ပႃးတင်းတၢင်းႁတ်းႁၢၼ်။ ဢၼ်ပႃးတၢင်းသူင်သိူဝ်း။ ဢၼ်ၵိုၵ်းလွင်ႈ ႁႆႇတိုင်ႈၵႃႈယွပ်ႇ။ ၵႃႈၵႃႈယွပ်ႇယွပ်ႇ၊ ၵႃႈဝႅၼ်။ ၵႃႈၵႃႈဝႅၼ်ဝႅၼ်၊ ၵႃႈတၢၵ်ႇၵႃႈတိူၼ်း။ ၵႃႈၶဝ်ႈၵႃႈဢွၵ်ႇ။ ၵႃႈၸွမ်းၵွင်။ ၵႃႈၸွမ်းၵၼ်၊ ၵႃႈၼူၵ်ႉ၊ ၵႃႈငိူၵ်ႈ(ၵႃႈတူဝ်း)။ ၵႃႈၶဵတ်ႇ။ ၵႃႈလိင်း။ ၵႃႈၸိူင်းၵႃႈယိူင်း။ ၵႃႈယၢင်း၊ ၵႃႈၶႅၼ်ႉၵႃႈလၢၺ်း။
ၵႃႈ(n) တူၼ်ႈၶဝ်ႈဢၼ်ပၺ်ႇလၺ်ႈသွမ်ႈ၊ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇဢၼ်ဝၢၼ်ႇဝၺ်ႉသေ ဢွၵ်ႇငွၵ်ႈဢွၵ်ႇတူၼ်ႈ၊ ဢၼ်ပၺ်ႇထိုင်တီႈသွမ်ႈ၊ ၵႃႈၼမ်ႉ၊ ၵႃႈလွၺ်၊ ၵႃႈမတ်ႉ၊ ၵႃႈပၺ်ႇ၊ ၵႃႈၸွၵ်း၊ ၵႃႈယုမ်ႇ။
ၵႃႈ(v) တၢင်းဢၼ်ဢဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူၵ်းလိၼ်၊ တူၵ်းထိူၵ်ႇ။ ၵႃႈဝၺ်ႉ။ ဝၢၼ်ႇဝၺ်ႉ။
ၵႃႈ(=လုၵ်ၵႃႈ=ပျၢင်ႇသေ) - မှ
ၵႃႈၸၢင်ႈ - အခကြေးငွေ
ၵႃႈသႄ - လျော်ကြေး
ၵႃႈတီႈ - အား(သဒ္ဒါ)-
ၵႃး
ၵႃး (n) ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶေႃးမူ။ ဢၼ်ဢဝ်မၢၺ်ႉႁဵတ်းသၢမ်ၸဵင်ႇဢၼ်ၶႄတၢင်းမူၼ်ႉႁူဝ်ႉမူၼ်ႉႁိူဝ်ႈ။
ၵႃး (n) ၶိူင်ႈသုပ်းၶေႃးၵူၼ်းထုၵ်ႇမၢပ်ႇ။
ၵႃး (v) တၢင်းဢၼ်ၽၢတ်ႇယၢၼ်။
ၵႃး (v) တၢင်းဢၼ်ၽႄႈဢၼ်တိူၼ်း၊ ဢၼ်ၽႄႈတိူၼ်းၵႃႇ။ ၽႄႈၵႃႇလၢၺ်တီႈ။
ၵႃး (n) တၢင်းဢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်ပၼ်ႇထိုင်ပၼ်ႇၶွပ်ႈ။ ၵႃးပႂ်ႉလိၵ်ႈပႂ်ႉဝၼ်း။ ၵႃးတဵၵ်းၼမ်ႉ။ ၵႃးတမ်ၶဝ်ႈ။ ၵႃးပႂ်ႉမၢၼ်ႈ။ ၵႃးပႂ်ႉယၢမ်း -ဝၢင်း။
ၵႃး (n) ၶိူင်ႈၵၢဝ်ႉၶိူင်ႈၵူင်းလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း။ ၵႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇ။ ၵႃးတၢင်ႇၵူၼ်း။ ၵႃးလူင်။ ၵႃးဢွၼ်ႇ။ ၵႃးၶႄၽႆး။
-တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇမီးလမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်း ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်လီမႃးလႆႈ၊ ဢၼ်ၺၢမ်ႉ ဢၼ်ၶုၺ်ႈ၊ ဢၼ်ၼေ လွင်ႈဢမ်ႇမေႃမဵဝ်းၼိူင်ႈ (ၵႃး၊ ၵႃးၶႆႉ၊ ၵႃးၼႃႇ၊ ၵႃးၽႅဝ်၊ ၵႃးလူင်ၵႃးလင်)
-တၢင်းဢၼ် ၽၢတ်ႇယၢၼ် သုတ်ႉၶၢႆႉလၢႆႊတီႈ ၵႆၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။ တၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇတၢၼ်ႇၼႆႉၵွၼ်ႇ/ၼႆႉၵွၺ်း၊ ႁိုဝ်ၸႂ်ႈမွၵ်ႈ ၼႆႉၵွၺ်း။ တၢင်းဢၼ်ၼမ်လိူဝ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ၊ ၼမ်ဝႃႈၼမ်(ၵႃး၊ ၵႃးယၢၼ်၊ ဢမ်ႇၵႃး၊ ႁွၼ်ႇၵႃး၊ ၵႃးဝႃး၊ ၵႃးၵႃးဝႃးဝႃး၊ ၵႃးၼႃႇထႃး ၼႃႇ)
-ၶူဝ်း တွၼ်ႊတီႈတမ်းၶွၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႊပၼ်ႇဝူၼ်ႈသေ ၶၢႆႉလၢႆႊ ဢွင်ႈတီႈၵႂႃႇၵႂႃႇၶိုၼ်းၶိုၼ်း (ၵူးၵႃး၊ ၵူးၵႃးတမ်းၶွၼ်ႇ၊ မတ်ႉ ၸပ်းၵူးၵႃး)
-တၢင်းဢၼ် တၢင်ႇသိၼ်တၢင်ႇၵူၼ်း၊ တၢင်းဢၼ် တေႃႉတၢင်ႇဢဝ် ၵႂႃႇမႃးၶၢႆႉလၢႆႊတီႈပၼ်၊ ၼင်ႇဢၼ် ဝူဝ်းတၢင်ႇၼိူင်ႈတူဝ် တၢင်ႇပေႉလႆႈ။ ဝူဝ်းတၢင်ႇႁႃႈတူဝ် ၼိူင်ႈၸုမ်း တၢင်ႇပေႉလႆႈ။ ဝူဝ်းတၢင်ႇပႅတ်ႇတူဝ် ၼိူင်ႈၸုမ်း တၢင်ႇပေႉလႆႈ။ ၶူဝ်းတၢင်ႇ တႃႇ တေႃႉဢဝ် ၵႂႃႇမႃး (ၵႃး၊ ဝူဝ်းတၢင်ႇၼိူင်ႈၵႃး၊ ၵႃးႁႃႈတူဝ်၊ ၵႃးပႅတ်ႇတူဝ်။ ဝူဝ်းတၢင်ႇၼိူင်ႈၵႃး ဝႆႉၵူၼ်းႁေႃႈ ၼိူင်ႈၵေႃႉ။ ပေႃးပႆႇ လႅတ်း ၸွမ်းၵႃးႁႃႈတူဝ်၊ ပေႃးလႅတ်းယဝ်ႉ ၸွမ်းၵႃးပႅတ်ႇတူဝ်)
-တၢင်းဢၼ် ပၼ်ႇလႅၵ်ႈၵမ်းၵၼ်၊ လႄႉၵၼ်၊ ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်။ ၺႃး ၵမ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈ။ (ပၼ်ႇၵႃးၵၼ်၊ ပုတ်ႈၵႃးၵၼ်။ ၵႃးၵဝ်၊ ၵႃးမႂ်း၊ ၵႃးၶဝ်၊ ၵႃးၽႂ်ၵႃးမၼ်း၊ ...)
-ၶိူင်ႈၶူဝ်းႁိပ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတႃႇ သုပ်းမတ်ႉၵႂၢၼ်းထိင်း ၵူၼ်းႁၢႆႉ ၵူၼ်းမီးတၢင်းၽိတ်းၶဝ် ယႃႇႁႂ်ႈတူင်ႉလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ၊ ယႃႇႁႂ်ႈၶိုၼ်ၶၢၼ် တိၼ်မိုဝ်းလႆႈ။ ၶူဝ်းဢၼ် ၸႂ်ႉတီႈပၼ်တၢမ်ႇၼၵ်း မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၵႃး၊ သႂ်ႇၵႃး၊ ၵႃးလႅင်ႇ၊ ၵႃးၶေႃး၊ ၵႃးတိၼ်၊ ၵႃးမိုဝ်း)
-ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႄႇၵဝ်ႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶူႈလင်ၵွင်ႇ ဢူၵ်းၶူၼ်၊ တိၼ်မိုဝ်းၶူၼ်(ၵႃးလႃး၊ ...)
-ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶေႃးမူ၊ သုပ်းၶေႃးမူ ဢၼ်ဢဝ်မႆႉႁဵတ်းသၢမ်ၸဵင်ႇသေ ႁဵတ်းဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၶႄ တႃႇႁေႉ တၢင်းမူၼ်ႉႁူဝ်ႉမူၼ်ႉ ႁိူၵ်ႈ။ (ၵႃး၊ ၵႃးမူ၊ ၵႃးႁိပ်ႇ၊ ၵႃးပၢၼ်ႉ)
ၵႃႉ
ၵႃႉ (n) ၼမ်ႉဢၼ်လုၵ်ႈၼႂ်းပၢၵ်ႇ-သူပ်းယွၺ်ႉတူၵ်း၊ ၼမ်ႉၵႃႉ။
ၵႃႉ (v) တၢင်းဢၼ်သိုဝ်ႉဢၼ်ၶၢၺ်တေႃႇၵၼ်။ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢၺ်ႊၵၼ်ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ႉလိူဝ်ၼမ်ႉတွၼ်း။ ၵႃႉၶၢၺ်။ ၵႃႉၵူႈ။ ၵႃႉၵုၼ်ႇ။ ၵႃႉၶူဝ်း။
ၵႃႉ (n) မိူင်းတီႈၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းၵၼ်တင်းမိူင်းၵူဝ်း။ မိူင်းၵႃႉမိူင်းၵူဝ်း။
ၵႃႉၶၢႆ - ကူးသန်းရောင်းဝယ်သည်။
-ၼမ်ႉလၢႆးယၢင် ယွႆႉဢွၵ်ႇတီႈသူပ်းပၢၵ်ႇ (ၵႃႉ၊ ၼမ်ႉၵႃႉ၊ ၵႃႉယွႆႉ)
-ၼမ်ႉယၢင် ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ၼင်မႆႉတေႃႇယေႃႇ၊ မႆႉၽၵ်းယၢၼ်းၶဝ် ၸႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ (ၵႃႉ၊ ပဵၼ်ၵႃႉ၊ ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉ၊ ၵႃႉယၢင် မႃး...)
-တၢင်းဢၼ် ၵဝ်ႇႁိုင် ၼၢၼ်းယၢဝ် ပေႃးတၢၼ်ႇလိုမ်းယဝ်ႉ။ (မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈၵႃႉ)
-တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ တႃႇမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်၊ တႃႇႁႂ်ႈၽွၼ်းလီ ၼမ်တိူဝ်းမႃးလႆႈ၊ တၢင်းဢၼ် ဢွၵ်ႇတၢင်းတႃႇသိုဝ်ႉၶၢႆ။ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း လူၺ်ႈ သိုဝ်ႉၶၢႆ/လႅၵ်ႈၶွၼ်ႇၵူးၶူဝ်း (ၵႃႉ၊ ၵႃႉၵႃႉၶၢႆၶၢႆ၊ ၵႃႉၵူး၊ ၵႃႉၶူဝ်း၊ ၵႃႉယႃႈ၊ ၵႃႉၵူၼ်း၊ ၵႃႉၵိူဝ်းတွၼ်း ၼွၼ်းၵိူဝ်းဢုၼ်ႇ၊ ၵႃႉၵိူဝ်း လႆႈငိုၼ်း၊ ၵႃႉၶၢႆ လၢႆလွင်ႈ)
-ၸိုဝ်ႈမိူင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းၵၼ်တင်းမိူင်းၵူဝ်း။ (မိူင်းၵႃႉ၊ မိူင်းၵႃႉမိူင်းၵူဝ်း)
-ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၵဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ဢၼ်တင်ႈတႄႇ ၸဵမ်ၸဝ်ႉၸဵမ်ပိုင်း။ (ပဵၼ်ၵႃႉ၊ ၵႃႉၵဝ်ႉငဝ်ႈတႄႇ)
ၵႃႊ
ၵႃႊ (n) မိူင်းတီႈၼိူင်ႈ ဢိူင်ႇမိူင်းၶွၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇၸွမ်းၽၵ်းသူမ်ႈ။ မိူင်းၵႃႊ။
ၵႃႊ (adj) တၢင်းဢၼ်ၶၼ်သူတ်ႇၶၼ်သုင်။ ၶၼ်ယႂ်ႇ။ ၶၼ်ၼမ်။
ၵႃႊ (n) ငိုၼ်းဢၼ်ပၼ်တီႈသိုဝ်ႉ၊ ဢၼ်ပၼ်တီႈပိူၼ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ႁဝ်း။ ၵႃႊၶဝ်ႈ။ ၵႃႊၽၵ်း။ ၵႃႊၶူဝ်းၵႃႊလဵင်း။ ၵႃႊၵုၼ်ႇ။ -ၵႃႊႁႅင်း။ ၵႃႊမႃႇၵႃႊႁႅင်း။
-တၢင်းဢၼ်မီးၶၼ်ယႂ်ႇ ၶၼ်လူင်၊ ဢၼ်ၼၢၼ်းလႆႈႁၼ် လႆႈႁူပ်ႉ၊ ဢၼ်ထၢၼ်ႈသုင်၊ ဢၼ်ၼႄ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈလမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းၶႅၼ်ႇ၊ ၶၼ်တၢင်းၵိၼ်ၶူဝ်းလဵင်း။ (ၵႃႊ၊ ၵႃႊၶၼ်၊ ၵႃႊယႂ်ႇၵႃႊသုင်၊ ၵႃႊႁူႉၵႃႊႁၼ်၊ ၵႃႊသိုဝ်ႉၵႃႊၸၢႆႇ...)
-တၢင်းဢၼ် ၸႂ်ႉတႃႇၼေ ဢွင်ႈတီႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ လွင်ႈၸင်ႈၸ် လႄႈ ၶေႃႈထႅင်ႈလႅင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ(ၵႃႊပုၼ်ႉ၊ ၵႃႊၼၼ်ႉ၊ ၵႃႊၼႆႉ၊ ၵႃႊပုၼ်ႉ၊ ၵႃႊၼၼ်၊ ၵႃႊၵွၼ်ႇ၊ ၵႃႊဢမ်ႇပဵၼ်ဢမ်ႇၸူး၊ ၵႃႊၵဝ်ႁူႉ ၵဝ်ႁၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႊ)
-ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈၽၵ်းၶဵဝ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ၵိၼ်ႁၢၵ်ႈ၊ ၵိၼ်မႂ်ႊမၼ်းလႆႈ၊ မီးသႅဝ်ႁိုၼ်း။ (ၽၵ်းၵႃႊ၊ မီႇၵႃႊ၊ ႁၢၵ်ႈၽၵ်းၵႃႊ)
-ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢွင်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈ၊ မိူင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး။ (မိူင်းၵႃႊ၊ ၼမ်ႉၽၵ်းၵႃႊ)
-ငိုၼ်းဢၼ်ပၼ်တီႈသိုဝ်ႉ၊ ဢၼ်လႆႈပၼ်တီႈပိူၼ်ႈယွၼ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ႁဝ်း (ၵႃႊၶဝ်ႈ၊ ၵႃႊၽၵ်း၊ ၵႃႊၶူဝ်းၵႃႊလဵင်း၊ ၵႃႊၵုၼ်ႇ၊ ၵႃႊႁႅင်း၊ ၵႃႊမႃႇၵႃႊႁႅင်း၊ ၵႃႊတႅမ်ႈၵႃႊမၢႆ၊ ၵႃႊတေႃႇၵႃႊသူင်ႇ၊ ၵႃႊၸၢင်ႈၵႃႊယိမ်ႊ)
-တၢင်းဢၼ်ၶၼ်သူတ်ႇ ၶၼ်သုင်၊ ၶၼ်ယႂ်ႇ၊ ၶၼ်ဢၼ်သုင်လိူဝ်တၢၼ်ႇပဵၼ်တၢၼ်ႇၽဵၼ်ႈ။ (ၵႃႊ၊ ၵႃႊယႂ်ႇ၊ ၵႃႊသုင်၊ ၵႃႊၶိုၼ်ႈ၊ ၵႃႊလိူဝ်၊ ၵႃႊယုၵ်ႉ၊ ၵႃႊ...)
-တၢင်းဢၼ်ၼမ်လၢႆ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇၶင်ႉသေ ပဵၼ်ဝႆႉၶေႃႈၸွႆႈ၊ ၶေႃႈၵမ်ႉႁႅင်း ႁႂ်ႈယႂ်ႇ၊ ဢၼ်ပႃးမူတ်းတင်းသဵင်ႈ။ (ၵႃႊ ပဵၼ်၊ ၵႃႊႁၼ်၊ ၵႃႊႁူႉ၊ ၵႃႊမီး၊ ၵႃႊၸၢင်ႊ၊ ၵႃႊမေႃ၊ ၵႃႊၶိင်း၊ ၵႃႊၼၢႆး၊ ၵႃႊထဝ်ႈၵႃႊၵႄႇ၊ ၵႃႊယိင်းၵႃႊၸၢႆး၊ ၵႃႊလုၵ်ႈၵႃႊလၢၼ် ၊ ၵႃႊဢၼ်၊ ၵႃႊၸိုဝ်ႈ၊ ၵႃႊၸိူဝ်း၊ ၵႃႊမႃး၊ ၵႃႊထိုင်...)
ၵႃႊၶၼ် - တန်ဖိုး။
ၵီ
ၶေႃႈၸႂ်ႉ တႃႇတၢင်ၼေ သဵင်ၶူဝ်၊ သဵင်မေႃး ဢၼ်တူဝ်လဵၵ်ႉ၊ တူဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ် (ၵီၵီ၊ ၶူဝ်ၵီၵီ၊ သဵင်ၶူဝ်မေႃးၵီၵီ၊ သဵင်ၵီၵီၵေႃ ၵေႃ)
ၵီႇ
ၶဵင်ႇတီႈတေႃးႁုၵ်ႇ၊ ၶိူင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်း ၵၢၼ်တေႃးႁုၵ်ႇ (ၵီႇ၊ တေႃးၵီႇ)
-တီႈဝႆႉ မၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ယေးၶိူင်ႈလၢၵ်ႈ၊ တၢင်းဢၼ်လိူင်ႇၼမ်ၼႃႇ။ (ၵီႇ၊ ပဵၼ်ၵီႇ ပဵၼ်ၵီႇ၊ ပေႃးပဵၼ်ၵီႇ ပဵၼ် တႅၼ်ႈဝႆႉ)
ၵီႈ
ၵီႈ=တၢင်းဢၼ်တူၵ်းၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ် ၵပ်းၵၢႆႇတင်း လွင်ႈတူၵ်းၸႂ်၊ ငဝ်းလၢႆး ၼႃႈတႃဢမ်ႇလီ၊ တၢင်းဢၼ် ႁိူဝ်ႇတူၵ်းဢွၵ်ႇယွၼ်ႉ ၸႂ်ၵူဝ်သၢၼ်ႈ။ (ၵီႈ၊ ႁိူဝ်ႇၵီႈ၊ ၼႃႈၵီႈ၊ ၵီႈၶၢဝ်ႊၶၢဝ်ႊ၊ ၵီႈမၢင်ႉ၊ ၵီႈႁႄ)
ၵီး
ၵီး=တူၼ်ႈဢၼ်မီးသႅဝ်ႁွမ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ ၶူဝ်းမီးသႅဝ်ႁွမ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတႃႇမိူတ်ႇသႂ်ႇတီႈမီႇၽၵ်း ႁႂ်းတိူဝ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ မီးသၢႆတွၼ်းမႃး။ (ၵီးႁွမ်၊ ၵီးလွႆ၊ ၵီးၵွၵ်ႇ၊ ၵီးၶႄႇ၊ ၵီးၼႃး) (ၵီးႁွမ်-သႂ်ႇၼိူဝ်ႉသႃႈ၊ ၵီးၵွၵ်ႇ-သႂ်ႇပႃမူတ်း၊ ၵီးၶႄႇ-သႂ်ႇတပ်းၶူဝ်ႈ၊ ၵီးၼႃး-ၵပ်းၼမ်ႉ ၽိတ်ႉ)
ၵီႉ
ၵီႉ=တၢင်းဢၼ် ၸင်ႇႁႃတုမ်ႇသေ တႄႇၽုတ်းပဵၼ်မႃး။ (ၵီႉ၊ ၵီႉမႃး၊ တိုၵ်ႉၵီႉ၊ ၸင်ႇႁႃတုမ်ႇတီႉၵီႉ၊ ၼဵင်ႈသူၺ်ႇပီႇ တိုၵ်ႉၵီႉ ပႆႇ ပေႃးၵဵပ်း၊ ၵူႇၽၵ်းႁီႉ ၵီႉမႃးဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ)
-တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇထိူင်းထိုင်ႉ ဢမ်ႇၸိူင်ႉယၢမ်း၊ လႅတ်းသႅဝ်းတူင်ႉၼိုင်လႆႈ ၼင်ႇၸႂ်ၼင်ႇၶေႃး(လီႉၵီႉလၼ်းၵၼ်း)
ၵီႊ
ၵီႊ=ပိုတ်ႇဢွၵ်ႇတၢၵ်ႇၼႄ၊ လီတူၺ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ၊ ႁၢင်ႊလီ၊ သိူဝ်းၸႂ်၊ ၸူမ်းၼႃႇ။ (ၵီႊ၊ ၵီႊၸွင်ႈ၊ ၵီႊယင်၊ ၼႃႈၵီႊ၊ ၸႂ်ၵီႊ၊ မွၵ်ႇၵီႊ၊ ၵီႊလီ)၊ (ၵီႊၸွင်ႈၵင်ႈ၊ ၵီႊပၢၵ်ႇထူင်တုင်း၊ ႁဵပ်းတေႃႇႁွႆး ၵီႊယဝ်ႉ၊ ၸူမ်းၼႃႇ ႁူဝ်ၸႂ်ပေႃးၵီႊ၊ လူင်ႇမွၵ်ႇၵီႊလွၼ်ႉ၊ ၼႃႈၵီႊတႃ ဝၢၼ်)
-တၢင်းဢၼ် ၽုတ်းဢွၵ်ႇလႅင်းႁိူဝ်ႈသွင်ႇသႂ်မႃး၊ ဢၼ်သိုပ်ႇမီး ၽွၼ်းလီတေႃႇၵၼ်ၵႂႃႇ။ (သၢႆဝၼ်း ၵီႊပိူင်းမႃးၼိူဝ်ၾႃႉ၊ သၢႆ လႅတ်ႇၵီႊႁိူဝ်ႈလူင်မႃးယဝ်ႉ၊ ၵီႊလီမုၼ်ႁူမ်ႇၵၼ်)
ၵေ
ၵေ=တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇဢမ်ႇၵွင်ႉလွင်ႈလူၺ်ႈသင်သေ ၵႂႃႇၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ၊ ၵႂႃႇမီးယူႇၵႄႈၵၢင်ဝႆႉ၊ သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆး ဢၼ်မီးၼင်ႇ ၼၼ်။ (ၵႂႃႇၵေယူႇ ၵၢင်ပိူၼ်ႈ၊ ယႃႇၶႂ်ႈၵေမႃး ၼႂ်းလွင်ႈၼႆႉ)
ၵေႇ
တၢင်းဢၼ် ဢေႇၼႃႇ၊ ဢမ်ႇမီးၼမ်။ (ၵေႇ၊ ၵေႇၼႃႇ၊ မီးၵေႇ)
ၵေႈ
တၢင်းဢၼ် လိတ်ႈပၼ်၊ ပွၺ်ႇပၼ်၊ ႁႂ်ႈလႆႈလူမ်သႃႇ လႆႈလီ လႆႈၶႅၼ်းၵႂႃႇ၊ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းၶူၼ်ႉ၊ တၢင်းၸဵပ်း တၢင်း ယူႇယၢပ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလၢႆယူတ်း၊ တၢင်းဢၼ် သပ်းလႅင်းပၼ် ႁႂ်ႈၸႅင်ႈ။ (ၵေႈ၊ ၵေႈလိတ်ႈ၊ ၵေႈပွၺ်ႇ၊ ၵေႈၵွင်ႉၵေႈမိူဝ်ႇ၊ ၵေႈၶေ၊ ယႃႈၵေႈ၊ ၵေႈၵႂၢမ်း)
-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူတ်း ႁႂ်ႈပွႆႇ ႁႂ်ႈလွႆႇ ႁႂ်ႈလူမ် ႁႂ်ႈယၢၼ် ႁႂ်ႈလႃႉလူင်း။ (ၵေႈသိၼ်ႈ ၵေႈသိူဝ်ႈ၊ ၵေႈၶေပၼ်၊ ၵေႈၵႂၢမ်းတႃႉ)
-တၢင်းဢၼ် ထုၵ်ႇလႆႈတွပ်ႇတႅၼ်းၶိုၼ်း ပုၼ်ႈလီ၊ လွင်ႈထုၵ်ႇႁဵတ်း။ (ၵေႈၸူး၊ ၵေႈထိုင်ၵေႈတွပ်ႇ)
ၵေႈၶေ = ကယ်ဆယ်သည်၊ ဖြန်ဖြေသည်။
ၵေႈလိတ်ႈ = ဖြေရှင်းသည်။
ၵေး
တၢင်းဢၼ် ဢိင်ပိုင်ႈ၊ လႆႈပိုင်ႈ၊ လႆႈဢိင်။ တီႈဢိင်။ (တၢင်းၵေး၊ တၢင်းၵေးၽြႃး၊ ၵေးၸူး၊ မီးၵေးၸူး)
ၵေးၸူး = ကျေးဇူး
ၵေးလၢင်း = အရင်းအနှီး
ၵေႉ
တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ်၊ ဢၼ်ႁဵတ်းၼေ လွင်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်၊ ႁဵတ်းၶိတ်ႉ ႁဵတ်းပၢႆႇတေႃႇၵၼ်၊ သီႇၵေႉတၢင်းမီး ၵၼ် (သီႇၵေႉ ပိူၼ်ႈမီး ႁဝ်းၽၢၼ်)၊ သီႇၵေႉ ပိူၼ်ႈလႆႈၼမ် ႁဝ်းလႆႈဢေႇ (သီႇၵေႉပိူၼ်ႈ)၊ ၵေႉတႃၸူးၵၼ် (ၸၢႆႉတႃၸူးၵၼ်)၊ ၵေႉတွၵ်ႈၵေႉတမ်ႇ (တမ်ႇၶိုၼ်ႇ တမ်ႇၶၼ်းၸူးၵၼ်)
ၵေႉတႃ = မျက်စောင်းထိုးသည်။
ၵေႊ
ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ (ၵေႊ၊ ၵေႊၵၢင် ၼမ်လၢႆ၊ ၵေႊၵူၼ်း၊ ၵေႊပွႆး၊ ၵေႊသိုၵ်းၵေႊသိူဝ်၊ ...)
ၵႄ
တၢင်းဢၼ် ထိမ်ႈပႅတ်ႈ၊ ထိမ်ႈၵႂႃႇ။ သႄႇပႅတ်ႈ သႄၵႂႃႇ (ၵႄမႅင်ႇၵၼ်-ထိမ်ႈဝိုတ်ႉမႅင်ႇၵၼ်၊ ၵႄမႃးတၢင်းၼႆႉ-ထိမ်ႈမႃးတၢင်းၼႆႉ လႄႈ၊ ၵႄပႅတ်ႈ-သႄႇပႅတ်ႈ၊ ထိမ်ႈပႅတ်ႈ၊ ဝိုတ်ႉပႅတ်ႈ)
-တၢင်းလဵၼ်ႈၶွင်တႆး လၢႆးတေႃႇလွင်း မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (တေႃႇၵႄ၊ မၢၵ်ႇၵႄ၊ လဵၼ်ႈၵႄ)
-ၼူၵ်ႉဢွၼ်ႇတူဝ်လဵၵ်ႉ ဢၼ်မေႃယူႇၸွမ်းၽုင် မဵဝ်းၼိူင်ႈ(ၵႃၵႄ-ၵႃလဵၵ်ႉ)၊ (တႅင်ၵႄ-တႅင်လဵၵ်ႉ၊ တႅင်ၶီႈမႃႉ-တႅင်တွမ်ႇ၊ ၼႃးၵႄ- ၼႃးၼွႆႉ၊ ၼႃးဢွၼ်ႇ)
ၵႄႇ
တၢင်းဢၼ် ထူၼ်ႈယႂ်ႇ ၼမ်လိူဝ် ပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ ၵဝ်ႇႁိုင်။ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈ(ၵႄႇႁူဝ်ပွၵ်ႉ ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈ၊ ၵႄႇထဝ်ႈ၊ ထဝ်ႈၵႄႇႁူဝ်ၶၢဝ်၊ မႆႉၵႄႇ၊ ဝၢႆႇၵႄႇ)။ (ၵႄႇၸၢင်ႉ၊ ၵႄႇမႃႉ၊ ၵႄႇႁူဝ်မႃႉ၊ ၵႄႇႁူဝ်မေႃႈ၊ ၵႄႇႁူဝ်ၵၢတ်ႇ၊ ၵႄႇႁူဝ်ဝတ်ႉ)
-တၢင်းဢၼ် ၶတ်းၶႅင်တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼူပ်ႈ ဢမ်ႇၼွမ်းၽႂ်။ (ၶႃႇၵႄႇ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႃႇၵႄႇ၊ ၶႃႇၵႄႇတေႃႇပိူၼ်ႈ)
ၵႄႈ
တၢင်းဢၼ်မီးဝူင်ႈၵၢင်၊ ၵၢင်သွင်ဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်သေၼၼ်ႉ၊ တၢင်းဢၼ် မီးၼႂ်းၵၢင် (ၵႄႈ၊ ၵႄႈၵၢင်၊ ၵႄႈမႆႉ၊ ၵႄႈယိူဝ်ႈ၊ ၵႄႈယႃႈ၊ ၵႄႈလိၵ်ႈၵႄႈထမ်း၊ ၵႄႈၵၢင်လွႆပုၼ်ႉ)
ၵႆႇပင်း = ကင်ပလင်း
ၵိင်ႇပၢၼ် = ကြောင်ပန်း
ၵုင်ႈလႅင် = ကျက်ဆူရိုးနီ
ၵုင်းၵၢင်း = ကန့်ပလူ
ၵႄး
သၢႆၼမ်ႉ လၢႆႇၼမ်ႉလႆ၊ တၢင်းဢၼ် ပေႃးၶၢႆႉလႆလူင်ယူႇ သေႇသေႇ။ {(ၵႄးၼမ်ႉ၊ ၼမ်ႉၵႄး၊ ၵႄးၼမ်ႉၶူင်း၊ ၵႄးလႃး ၽွင်းလႃး)၊ (ၼမ်ႉလူင် သၢႆယၢဝ်း၊ ၼမ်ႉႁွင်ႊယႂ်ႇယၢဝ်း၊ ၵႄးယၢဝ်း)}
-တၢင်းဢၼ် ၼမ်လိူဝ်၊ သႂ်ႇလိူဝ်။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵျႃႉလိူဝ်ထႅင်ႈ။ (ၵႄးတွၼ်း၊ မႄးၵႄးယႃ၊ ၵႄးထႅင်ႈ)
-တူၼ်ႈမႆႉ၊ မွၵ်ႇမႆႉမိူင်းတႆး မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (မႆႉၵႄး၊ မွၵ်ႇမႆႉၵႄး)
ၵႄႉ
တၢင်းဢၼ်ၵိူမ်ႈ၊ ၵိူဝ်ႉ ဢၼ်လၢတ်ႈယွၵ်ႇဢဵၼ်ႈ။ တၢင်းၵႂၢတ်ႇ ၶုတ်ႇသႂ်ႇတၵ်းၵဝ်ႇ၊ ၸၼ်သႂ်ႇတၵ်းၵဝ်ႇ။ (ၵႄႉၵႂၢမ်းၵၼ်၊ ပေႃးပိူၼ်ႈ လၢတ်ႈတေႉ ယႃႇၵႄႉဢဵၼ်ႈ။ ၵႄႉၸူးတူဝ်ၵဝ်ႇ)
-တၢင်းဢၼ် လမ်ႉၵတ်ႉ၊ ၼမ်ႉလႅမ်ႉရသႃႇမူတ်းယဝ်ႉ။ ၸၢင်ၵႂႃႇ၊ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉလႅမ်ႉၵတ်ႉၵႂႃႇ၊ ႁႅင်းလမ်ႉၵတ်ႉမၼ်း သဵင်ႈၵႂႃႇ။ တၢင်းဢၼ်လၢတ်ႈသႂ်ႇပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇလီ။ (ၵႄႉ၊ ၵႄႉယဝ်ႉ၊ ယႃႈၵႄႉ၊ ၸၢင်ၸႄႉၵႄႉ၊ ဢီႈယႃၵႄႉ၊ ၵႄႉသႄႉဝႃႈၸႃႉဝႃႈလၢႆ တီႈ ၵၼ်)
ၵူ
တၢင်းဢၼ် လႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ ၼင်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ဝႆႉတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇသေၵေႃႉၵေႃႉ။ (ၵူ၊ ၵုမ်ႇၵူ၊ ၵူလႆႈ၊ ၵူတေႃႇ၊ ၵူတွင်ႉ၊ ၵူတႃႇ)
-တၢင်းဢၼ် ႁွင်ႉႁႃၵၼ်၊ ပၼ်သဵင်ၸူးၵၼ် ႁႂ်ႈငိၼ်း ႁႂ်ႈၶိုတ်းၶွႆႊၵၼ်။ သဵင်ႁွင်ႉၶၼ်။ (ၵူ၊ ၵူႁႃ၊ သဵင်ၵူ၊ ၵူႁွင်ႉ၊ ၵူတေႃ)၊ (ၼူၵ်ႉၵူ ၼူႁွင်ႉ၊ ထွမ်ႇသဵင််ပိူၼ်ႈ ၵူႁႃၵၼ်ယူႇ၊ ၵူႁႃ ၵူႉႁႃၵၼ်ယူႇ)
ၵူႇ
ႁၢၼ်ႉသုင် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ တႃႇပဵၼ်တီႈၼွၼ်း၊ တီႈၼင်ႈ။ (ၵူႇတီႈၼွၼ်း၊ ၵူႇတီႈၼင်ႈ)
-ၶူဝ်းၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး တီႈပၢႆမႆႉ၊ ၵိင်ႇၶူဝ်ႈၶႅမ်းမႆႉ မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ပႆႇတၼ်းၵီႊလိတ်ႈ ပဵၼ်ယွတ်ႈမႂ်ႇၾိူဝ်မႂ်ႇ။ တၢင်းဢၼ် ၽုတ်း ဢွၵ်ႇမႂ်ႇမႂ်ႇ။ (ၵူႇၽၵ်းႁီႉ၊ ၵူႇမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၵူႇၽၵ်းယၢၼ်း)၊ (ပိူၼ်ႈၸိုင်ဝႃႈ ၼၢင်းမၢၼ်း-ၼၢင်းဢမ်ႇမၢၼ်း ၼၢင်းၵိၼ် ၵူႇၽၵ်း ယၢၼ်းလႄႈ တွင်ႉၼၢင်းၵႂ်ႊ)
-သီၶၢဝ်ၽဵၼ်ႈ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶၢဝ်ၵူႇသွတ်ႇလွတ်ႇ ပွတ်ႇလီၸွၼ်းငွၼ်း)၊ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢဝ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်တႅမ်ႈတီႈ ပပ်ႉလမ်၊ ပႅၼ်ႈလမ်။ (ၵမ်ၵူႇ)၊ (ၶမ်းၵူႇ/ၶမ်းၶၢဝ်/ၶမ်းၽိူၵ်ႇ - ၵႃႊယႂ်ႇလိူဝ် ၶမ်းလိူင်)
-ယိင်းၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် တူၼ်ၼိူင်ႈ(ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ)။
ၵူႇႁႃႇ = လိုဏ်ဂူ
ၵူႈ
တၢင်းဢၼ် ႁုပ်ႈဢဝ် သိမ်းဢဝ်၊ ၵႂႃႇဢဝ်မႃးၶိုၼ်း၊ တၢင်းဢၼ်ၵႂႃႇယိမ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ {(ၵူႈၼီႈၶူဝ်းၶွင်၊ ၵူႈၶဝ်ႈ ၵူႈၵိူဝ်၊၊ ၵူႈ ဢၼ်တၢၵ်ႇဝႆႉ။ (ၶွင်ယမ်းၵူဝ်ႁႅင်ႈ၊ ၶွင်ႁႅင်ႈၵူဝ်ယမ်း ၵူႈသေ)}
-တၢင်းဢၼ် ပဵၼ်ၵူပ်ႉ၊ ပဵၼ်သိူင်း၊ ပဵၼ်တုၺ်ႇ၊ ပဵၼ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ငၢႆးၵၼ်။ (ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်း၊ ၵူႈၼိူင်ႈ သွင်ဢၼ်၊ ပႅၼ်ၶမ်းၼိူင်ႈၵူႈ၊ ထူႇၼိူင်ႈၵူႈ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်ႈၵၼ်)
ၵူး
တၢင်းပဵၼ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးပိူင်ၾၢင် တႃဝဝ်း၊ တႃမူဝ်း လႄႈ ယူႇဢူၼ်ႈ၊ ယူႇၶေႃႉႁိုင်။ (ၵူး၊ ပဵၼ်ၵူး၊ ၵူးတႃလိူင်/ငၢၼ်ႉတႃ လိူင် - တၢင်းပဵၼ်တပ်း)
-တၢင်းဢၼ် ယိူင်ႈမိူၼ် ဢၼ်ၵဝ်ႇမီးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်မႃး ဢၼ်မႂ်ႇ။ ၽိုၼ်မိူၼ်ၵဝ်ႇ။ (ၵူးထုတ်ႇ၊ ၵူးထုတ်ႇလိၵ်ႈ)
-တၢင်းဢၼ် လႅၵ်ႈၵၼ်၊ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် လၢႆႊပၼ်ၵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သိုဝ်ႉၶၢႆ ။ (ၵူးၵၼ်-လႅၵ်ႈၵၼ်၊ ဢဝ်မႃႉၵူးဝူဝ်း။ ၵူၼ်းၵႃႉ ၵူၼ်းၵူး-သိုဝ်ႉၵေႃႈသိုဝ်ႉၶၢႆၵေႃႈၶၢႆ လႅၵ်ႈၵေႃႈလႅၵ်ႈ)
ၵူး = ဖလှယ်သည်။
ၵူႉ
ႁၢၵ်ႈယႃႈယႃ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၵူႉလီႉၵႃႇ)
-ႁွင်ႊၼမ်ႉမီးၼႂ်း ဝဵင်းမိူင်းၵိုင်။ (ၼမ်ႉၵူႉ၊ ႁွင်ႊၼမ်ႉၵူႉ)
-တၢင်းဢၼ် ၽုတ်းၸုၼ် ပဵၼ်တုမ်ႇလူင်မႃးဝႆႉ မဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ တၢင်းဢၼ်တႄႇပဵၼ်ၽုတ်းသူတ်ႇ ဢွၵ်ႇပႅၼ်မႃး။ (တုမ်ႇတူႉၵူႉ-တဝ်ႈ ၼူမ်း တုမ်ႇတူႉၵူႉ၊ ၵူႇမၼ်း ၵူႉဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ-ပႆႇၵီႊ၊ တိုၵ်ႉႁႃၵူႉၵွၺ်း ပႆႇပဵၼ်ၵူႇ-ပႆႇၵီႊငၢႆႈငၢႆႈ)၊ ("ၵီႉ လႄႈ ၵူႉ" ၼႆႉ ပိူင်ပဵၼ်ငၢႆး ၵၼ်၊ ၵီႉ=လဵၵ်ႉ၊ ၵူႉ=ယႂ်ႇ။)
ၵူႊ
တင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ဢၼ်ပႃးတင်းမူတ်း၊ ဢမ်ႇလွတ်ႈသေတီႈ သေၵေႃႉသေတၢင်း သေဢၼ် သေလွင်ႈ သေၵူၼ်း။ (ၵူႊ၊ ၵူႊဢၼ်၊ ၵူႊယၢင်ႇ၊ ၵူႊလွင်ႈ၊ ၵူႊတီႈ၊ ၵူႊဝၢၼ်ႈ၊ ၵူႊၵေႃႉ၊ ၵူႊ...)
ၵေႃ
တၢင်းဢၼ် လၢႆၵေႃႉ၊ လၢႆတူဝ်၊ လၢႆတူၼ်ႈ လၢႆလမ်း ယူႇၸမ်ၵၼ်၊ မီးၸမ်ၵၼ်၊ ဢမ်ႇယၢၼ်ၵၼ်။ ဢၼ်ၸမ်ၵၼ်၊ ၸမ်လူၺ်ႈ ၵၢၼ်၊ လူၺ်ႈယိူင်းဢၢၼ်း၊ လူၺ်ႈသူၼ်ၸႂ်၊ လူၺ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၶိုင်ပွင်။ ဢၼ်ပဵၼ်မူႇ ပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၸုမ်း၊ ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈလူၺ်ႈ ၸွမ်းၵၼ်၊ ၸွမ်းၵူၼ်းတင်းၼမ်လၢႆ။ (ၵေႃ၊ ၵေႃမူႇ၊ ၵေႃမုၵ်ႉ၊ ၵေႃၸုမ်း၊ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵေႃယဵၼ်ႇငႄႈ၊ ၵေႃလဵၼ်ႈႁႅင်း...)
-တၢင်းဢၼ် ၸမ်ၵၼ်၊ ဢွၵ်ႇၸမ်ၵၼ်၊ ဢွၵ်ႇၸပ်းၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ပေႃးထၢင်ႇၸႅင်ႈႁူႉငၢႆႈ။ (ၵေႃ၊ ၵေႃမႆႉ၊ ၵေႃၶႅမ်၊ ၵေႃၼေႃႇ၊ ၵေႃ ဢၢႆႇ၊ ၵေႃယိူဝ်ႈ၊ ၵေႃယႃႈ၊ ၵေႃၵူၺ်ႈ၊ ၵေႃၶဝ်ႈ)
-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႃးၸမ်ၵၼ်၊ ဢဝ်ၸမ်ၵၼ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸမ်ၵၼ်ၸပ်းၵၼ် ဢိူမ်ႈဢႅပ်ႇၵၼ်။ (ၵေႃ၊ ၵေႃၸပ်း၊ ၵေႃၵၼ်၊ ၵေႃ သၢင်ႈ၊ ...)
-ၶေႃႈလူပ်းမိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈထၢမ် လွင်ႈဢမ်ႇၸႅင်ႈလီ။ (...ၵေႃ၊ ဢီႈသင်ၵေႃ၊ ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃ)
-ၸိုဝ်ႈဝဵင်းတီႈယူႇတႆး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႉ။ (ၵေႃလၢင်း၊ ဝဵင်းၵေႃလၢင်း)
ၵေႃႇ
ဢၼ်တႄႇတင်ႈ၊ ဢၼ်ႁႅၵ်ႈ၊ ဢၼ်ငဝ်ႈ၊ ဢၼ်ႁဵတ်းဢၼ်မီးဢွၼ်တၢင်း၊ ဢၼ်တင်ႈလႆႈတမ်းလႆႈ ပူၵ်းလႆႈ။ (ၵေႃႇ၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵေႃႇတင်ႈ၊ ၵေႃႇၶိုၼ်ႈ၊ ၵေႃႇၵၢၼ်၊ ၵေႃႇဢွင်ႈ၊ ၵေႃႇတီႈ၊ ၵေႃႇၾႆး၊ ၵေႃႇမၢၼ်ႈ၊ ၵေႃႇမိူင်း၊ ၵေႃႇႁၢၼ်ႉ၊ ၵေႃႇႁိၼ်၊ ၵေႃႇႁိူၼ်း၊ ၵေႃႇသၢင်ႉ၊ ၵေႃႇၸေႊ၊ ၵေႃႇဝဵင်း၊...)
-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈမိူဝ်ႈပီႊမႂ်ႇ၊ လၢႆးဢၼ်ႁဵတ်းပီႊမႂ်ႇ။ (ၵေႃႇၸဵင်)
-တၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းယႂ်ႇႁဵတ်းလူင်၊ တၢင်းဢၼ် တၢင်ႇတဵင်ၵၼ်ၼမ်လၢႆ။ (ၵေႃႇၵႂၢင်ႈ(ၵေႃႇၵၢင်ႈ))။ (ၵေႃႇၵွင်၊ ၵေႃႇၵေႃႇၵွင်ၵွင်)
-မုၼ်ႈၽွင်ဢၼ်ႁွမ် ဢၼ်ႁူၺ်း၊ ဢၼ်ယၢင်ဢၼ်ယၢမ်ႊ ၸႂ်ႉတႃႇတႃးတႃႇၸပ်းသေတီႈတီႈ။ (ၵေႃႇ၊ ၵေႃႇတႃး၊ တႃးၵေႃႇ)
-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းဢမ်ႇထိုင်တီႈထိုင်တၢင်းလႄႈ။ (ၵေႃႇၵၢၼ်ႉ)
-တၢင်းဢၼ် ဢဝ်မႆႉဢဝ်ၽိုၼ်းၶဝ် တၢင်ႇတဵင်ၵၼ်သေ ယိူင်းလူႇတၢၼ်းဢၢႆႊမႆႈ၊ ၾိင်ႈမိူဝ်ႈလိူၼ်သၢမ်။ (ၵေႃႇလူဝ်၊ ၵေႃႇမႆႉ လူဝ်၊ ၵေႃႇသုမ်လူဝ်...)
-ၶေႃႈႁွင်ႉလုၵ်ႈ ၵေႃႉတူၼ်ႈ၊ ၵေႃႉငဝ်ႈ၊ ၵေႃႉၵိူတ်ႇလဵင်ႉဢွၼ်တၢင်း။ (ၵေႃႇ၊ ၵေႃႇဢွမ်ႈ)
-ထၢတ်ႈ၊ ၵွင်းမူး ဢၼ်ႁဵတ်းလႅမ်လူင် ၸီးၶိုၼ်ႈၾႃႉၵႂႃႇ။ (ၵေႃႇလႅမ်လူင်)
-ၸိုဝ်ႈသဵင်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၸဝ်ႈပုတ်ႉထႃႉ ဢၼ်မိူင်းသႅၼ်ဝီပၢင်းမႃးတီႈ မိူင်းၵဵင်းမႂ်ႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႊသေ ၵိုၵ်းပိုၼ်းသႃႇ သၼႃႇမိူင်းသႅၼ်ဝီဝႆႉ။ (ၵေႃႇမိူင်း၊ ၸဝ်ႈၵေႃႇမိူင်း၊ ၸဝ်ႈတူၼ်လူင် ၸဝ်ႈပလႃႉသီႉႁိင်ၵႃႉ)
-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းဝႆႉလွင်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်တေတုမ်ႉၶိုၼ်း။ (ၵေႃႇဝူတ်ႈ ၵေႃႇၵၢမ်ႇ)
-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႄးၼႃးယႂ်ႇသုင်၊ ဢၼ်တႄႇႁဵတ်း၊ တေးႁဵတ်း။ (ၵေႃႇတႄးၼႃး)
-တၢင်းဢၼ် တူဝ်သတ်းၶဝ်ႁဵတ်းတီႈယူႇတၼ်းသဝ်းၶဝ်။ (ၵေႃႇမုင်ႉ ၵေႃႇႁင်း)
-တၢင်းဢၼ် တင်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းတွင်ႉ၊ တႄႇၸပ်းတွင်ႉ၊ ၾၵ်းတွင်ႉ။ (ၵေႃႇမူင်ႈ)
-တၢင်းဢၼ် တႄႇတင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း၊ ဢၼ်ႁိုင်၊ ဢၼ်ၸဵမ်ၵွၼ်ႇဢွၼ်ၵဝ်ႇႁိုင်ၼႃႇၼႃႇ။ (ၵေႃႇၾႃႉ)
-တၢင်းဢၼ် တႄႇသၢင်ႈၶိုၼ်းမႂ်ႇမႂ်ႇ၊ ႁဵတ်းထႅင်ႈမႂ်ႇ၊ ၸူႉႁွမ်ၶိုၼ်းမႂ်ႇမႂ်ႇ။ (ၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်း)
ၵေႃႈ
မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ တူၼ်ႈသႅၼ်းၵၢင်၊ ဢၼ်မိုတ်ႈ တီႈလႅၼ်ႊၵတ်း။ (မၢၵ်ႇၵေႃႈ)
-ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈမွၵ်ႇ ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ။ (မွၵ်ႇၵေႃႈ)
-ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉတေႃႇၶိူဝ်းၵူၼ်း ၶိူဝ်းၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်မီးတၢင်းပွတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၵဵင်းတုင်(ၵေႃႈ၊ ဢီႇၵေႃႈ၊ ၶိူဝ်းၵေႃႈ)
-ၶေႃႈဢၼ် ၸႅင်ႈၼႄပႆႇထုၵ်ႇ၊ ပႆႇတႅပ်းတတ်း လွင်ႈၽိတ်းမႅၼ်ႈ၊ ဢၼ်ယူဝ်းယိင်း။ (မႂ်းၵေႃႈ...၊ သူၵေႃႈ...)
-ၶေႃႈဢၼ် တိုၵ်းသူၼ်းၸႂ်ဢမ်ႇယၢဝ်းယဝ်ႉ။ (ႁဵတ်းလႄႈသူၵေႃႈ)
-ၶေႃႈဢၼ် ၵပ်းၼႂ်းၾိင်ႈၵႂၢမ်း။ (ပိူၼ်ႈၵေႃႈၵႂႃႇ၊ ႁဝ်းၵေႃႈမႃး၊ ၶဝ်ၵေႃႈသိုဝ်ႉ၊ ႁဝ်းၵေႃႈၶၢႆ၊ သေတႃႉၵေႃႈ၊ ၼႆၵေႃႈ၊ ယူႇၵေႃႈ၊ ၵေႃႈယႃႇ)
-ၶေႃႈဢၼ် ၼႄတႃႇပွႆႇဝၢင်း၊ ဝဵၼ်ႉၵိုတ်းလႆႈ။ (ၵေႃႈယႃႇ၊ ၵေႃႈယႃႇမၼ်း)
ၵေႃး
ၶူဝ်းဢၼ် လႆႈၼႂ်းတွင်ႉၶူင်ႉၼႂ်းတူဝ်သတ်း ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃႈယႃ။ (ၵေႃးရႃႇၸဵၼ်း)
ၶေႃႈၵပ်း၊ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼင်ႇၵေႃႈ၊ သေၵေႃႈ၊ သေတႃႉၵေႃႈ။ (ၵေႃး၊ သေၵေႃး)
-ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇ ဢမ်ႇဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈ(ၵေႃးၵႄး၊ ဢမ်ႇၵေႃးၵႄးႁဵတ်း)
-ဢၼ်ထုၵ်ႇၸႂ်မႅၼ်ႈၸႂ်သူႈၸႂ်။ (ၵေႃးၸႂ်)
-တၢင်းဢၼ် သုမ်ၾႆးၶိုၼ်း၊ ဢဝ်တၢင်းမႆႈဢၼ်ဢွၼ်ႇသေ ၵေႃႇသုမ်ႁႂ်ႈၾႆးမုၵ်ႉယႂ်ႇမႃး။ (ၵေႃးၾႆး၊ ၵေႃးဢလၢင်း)
ၵေႃႉ
ၶေႃႈၸီႈတူၼ်ၵူၼ်း၊ ဢၼ်တၢင်ၵူၼ်း၊ ဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈ ဢၢၼ်ႇၼပ်ႉတူၼ်ၵူၼ်း။ (ၵေႃႉ၊ ၵေႃႉၼၼ်ႉ၊ ၵေႃႉၼႆႉ၊ ၵေႃႉလဵၵ်ႉ၊ ၵေႃႉသုင်၊ ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉတႅမ်ႇ၊ ၵေႃႉပီး၊ ၵေႃႉယွမ်၊ ၵေႃႉၶၢဝ်၊ ၵေႃႉလမ်၊ ၵေႃႉလၵ်း၊ ၵေႃႉငိူဝ်ႈ၊ ၵေႃႉယုမ်ႉ၊ ၵေႃႉၶူဝ်၊ ၵေႃႉၼင်ႈ ၊ ၵေႃႉၼွၼ်း၊ ၵေႃႉတီႈ၊ ၵေႃႉတၢင်း၊ ၵေႃႉယိုၼ်ႈ၊ ၵေႃႉပၼ်၊ ၵေႃႉၶႆႈ၊ ၵေႃႉၼၢဝ်၊...)
-ၶေႃႈၸႅင်ႈလႅင်း လွင်ႈတၢင်းပေႉတူဝ် ပဵၼ်လႆႈ။ (ၵေႃႉၸၢႆး၊ ၵေႃႉယိင်း)
-ၶေႃႈၼႄတေႃႇၵူၼ်း ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်။ (ၵေႃႉ၊ ၵေႃႉသေႈ၊ ၵေႃႉၵၼ်၊ ၵေႃႉၵဝ်ႇ၊ ၵေႃႉမိုတ်ႈၵေႃႉၵိုဝ်း)
-ၶေႃႈၼႄ ဢၼ်ယိူင်းၸူးၽၢႆၼႂ်း၊ ၽၢႆႇႁဝ်း။ (ၵေႃႉၵဝ်၊ ၵေႃႉႁဝ်း)
-ၶေႃႈၼႄ ဢၼ်ယိူင်းၸူးၽၢႆႇၼွၵ်ႈ၊ ၽၢႆႇပိူၼ်ႈ။ (ၵေႃႉၶဝ်၊ ၵေႃႉၶဝ်ဢိူၺ်း...)
-ၶေႃႈဢၼ်ၼႄ လွင်ႈႁပ်ႉႁွမ်၊ (ၵေႃႉဢူၺ်း၊ ၵေႃႉႁိူၺ်း၊ ၵေႃႉၶဝ်ဢိူၺ်း၊ ...)
-ၶေႃႈၸႅင်ႈတေႃႇသၢႆငဝ်း ဢၼ်ၵိုၵ်းၸွမ်းတူၼ်တူဝ်။ (ၵေႃႉငဝ်း)
-ၽူႈၶပ်းၶိုင်တႅမ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်လိၵ်ႈ။ (ၵေႃႉထုတ်ႇ၊ ၵေႃႉတႅမ်ႈ၊ ၵေႃႉၶပ်း၊ ၵေႃႉ...)
-ၽူႈဢၼ်လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇႁူမ်ႈႁိူၼ်း။ (ၵေႃႉမၢႆ)
-ၽူႈဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ႁုင်တူမ်ႈၵႅင်မိုဝ်ႉၶူဝ်ႈသၢဝ်းၶဝ်ႈၽၵ်း။ (ၵေႃႉမိုဝ်ႉ) ၸဝ်ႈမိုဝ်ႉ။
-ၽူႈဢၼ်သူႈၸႂ်၊ မိုတ်ႈမၵ်ႉတီႈၸႂ်၊ ထုၵ်ႇၸႂ်။ (ၵေႃႉႁၵ်ႉ)
-တၢင်းၵၢၼ် ဢဝ်ၶေႃ ဢဝ်ၵွင်ႉသေၸၼ်တူၵ်း။ (ၵေႃႉ၊ ၵေႃႉဢဝ်၊ ၵေႃႉၵွင်ႉ၊ ၵေႃႉတူၵ်း၊ ၵေႃႉလူင်း)
-တွင်ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢဝ်ႁဵတ်းပေႇႁူ၊ တွင်ႇႁူ။ (ၵေႃႉ၊ တွင်ၵေႃႉ၊ တူၼ်ႈၵေႃႉ)
ၵၢႆ
ၶူဝ်းၶိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႊ ၶူဝ်းၶွင်သေဢၼ်ဢၼ်၊ ဢၼ်ၵမ်ႈၼမ်ၶႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တွၼ်ႊဢၼ်ႁူမ်ႇ၊ ဢၼ်ငမ်း၊ ဢၼ်တွမ်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းမေႃႈၵိုၵ်းငွႆး။
-ၵွၵ်း၊ ဢုမ်၊ ဢွမ်၊ ပုင်းလႂ်။ (ၵၢႆ၊ ၵၢႆႁူမ်ႇ၊ ၵၢႆတွမ်ႈ၊ ၵၢႆမေႃႈ၊ ၵၢႆငွႆး၊ ၵၢႆဢႅပ်ႇ၊ ၵၢႆငမ်း၊ ၵၢႆငပ်ႉ၊ ၵၢႆတိူဝ်ႇၶဝ်ႈ၊ ၵၢႆၶိူင်ႉ၊ ၵၢႆ...)
-တၢင်းဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉ တီႈၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ ယေႈဢၼ်ၸႅၵ်ႇပဵၼ်လၢႆၽၢႆႇ၊ သွင်ၽၢႆႇ။ (ၵၢႆ၊ ၵၢႆၼႃႈ/ၵၢႆလင်၊ သွင်ၵၢႆ။ လၢႆၵၢႆ၊၊ ၵၢႆၼိူဝ်/ ၵၢႆတႂ်ႈ၊ ၵၢႆၼႃႈသိူဝ်ႈ/ၵၢႆလင်သိူဝ်ႈ)
-ၶေႃႈၸႂ်ႉတေႃႇ တၢင်းၵၼ် ၸင်ႇပူၼ်ႉမႃး၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပွတ်းတွၼ်ႊပီႊၼႆႉ။ (ပီႊၵၢႆ၊ ပီႊၵၢႆပူၼ်ႉ၊ ပီႊၵၢႆၼႆႉ၊ ပီႊၵၢႆၼၼ်ႉ)
ၵၢႆႇ
တၢင်းဢၼ် ၶိုတ်းၶွႆႊ ဢိင်သွၼ်ႉၵၼ်၊ ဢၼ်ၵိုၵ်းတိူဝ်ႉ တၢင်ႇတဵင်ႇၵၼ်ဝႆႉ။ (မိူၼ်ၼင်ႇ-ၵၢႆႇၵႂၼ်၊ ၵၢႆႇၶူဝ်၊ ၵၢႆႇၶိုဝ်ႇ၊ ၵၢႆႇၵႂၢမ်း)
-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢၼ်သွင်ဢၼ်၊ သွင်ၽၢႆႇ၊ သွင်တီႈၶိုတ်းၶိုတ်ႉၵၼ်၊ ထိုင်ၵၼ်။ တၢင်းဢၼ်ဢဝ်ဢၼ်ၼိူင်ႈတၢင်ႇဢၼ် ၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းဢ်ပဵၼ်လူၼ်ႈ ပဵၼ်လမ်းတၢင်ႇၵၼ်၊ တၢင်ႇသႂ်ႇၵၼ်၊ ဝႆႉတႂ်ႈၼိူဝ်ၵၼ်။ လွင်ႈၶပ်ႉၶိုင်ဝႆႉႁႂ်ႈသုင်၊ ၶိုင်ႁႂ်ႈယုၵ်ႉ သုင်ၵႂႃႇၶွႆႈ၊ လူင်းတႅမ်ႇလႂ်။ (ၵၢႆႇ၊ ၵၢႆႇၶမ်ႈ၊ ၵၢႆႇသႃး၊ ၵၢႆႇၶူဝ်၊ ၵၢႆႇၸၢတ်ႈ၊ ၵၢႆႇၵႂၢမ်း၊ ၵၢႆႇၵွၼ်၊ ၵၢႆႇၶိုၼ်ႈ၊ ၵၢႆႇလူင်း၊ ၵၢႆႇႁွတ်ႈ၊ ၵၢႆႇၽႅဝ်၊ ၵၢႆႇၶၼ်ႈ၊ ၵၢႆႇႁႃ၊ ၵၢႆႇၸူး၊ ၵၢႆႇဝႆႉ၊ ၵၢႆႇတဵင်၊ ၵၢႆႇၵၼ်၊ ၵၢႆႇၼမ်ႉၵၢႆႇလိၼ်၊ ၵၢႆႇယွင်ၵၢႆႇႁၢင်း၊ ၵၢႆႇႁူၼ်း၊ ၵၢႆႇတူင်၊ ၵၢႆႇႁၢဝ်း၊ ၵၢႆႇႁိူၼ်းၵၢႆႇ ယေး၊ ၵၢႆႇ...)
-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈတႃႇယူႇတႃႇသဝ်း၊ တႃႇပိုင်ႈသွၼ်ႈ။ (ၵၢႆႇ၊ ၵၢႆႇသုမ်ႉၵၢႆႇသွင်း၊ ၵၢႆႇႁိူၼ်းၵၢႆႇယေး၊ ၵၢႆႇႁူင်းႁိူၼ်း၊ ၵၢႆႇႁူင်း ယႃ၊ ...)
-ၶေႃႈႁွင်ႉတေႃႇလၢႆးၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇလၢႆႈၵွၼ်။ (လၢႆးၵၢႆႇၵွၼ်၊ သိူဝ်လၢႆးၵၢႆႇၵွၼ်၊ ၵၢႆႇၵွၼ်)
ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်လူၼ်ႈပဵၼ်လမ်းတႂ်ႈၼိူဝ်ၵၼ်၊ ဢၼ်ၼိူင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၼိူင်ႈ။ တၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိုတ်းထိုင်ၵၼ်ၵၢႆ,ၵၼ်၊ ၵၢႆႇၵီႇ၊ ၵၢႆႇတဵင်၊ ၵၢႆႇဝႆ့၊ ၵၢႆႇၵၢမ်း၊ ၵၢႆႇၸူး၊ ၵၢႆႇၶိုၼ်ႈ၊ ၵၢႆႇလူင်း၊ ၵၢႆႇႁႃ၊ ၵၢႆႇႁွတ်ႈ၊ ၵၢႆႇၶၢမ်ႈ၊ ၵၢႆႇၶူဝ်၊ ၵၢႆႇသႃး၊ ၵၢႆႇၸၢတ်ႈ၊ ၵၢႆႇၶၼ်ႈလႆ၊ ၵၢႆႇၵၢမ်း၊ ၵၢႆႇၵွၼ်၊ ၵၢႆႇၼမ့်လိၼ်၊ ၵၢႆႇယွင်ၵၢႆႇႁၢင်း၊ ၵၢႆႇႁူၼ်း၊ ၵၢႆႇတူင်၊ ၵၢႆႇႁၢဝ်း။
ၵၢႆႇၵွၼ်
လၢႆးၸိူဝ့်ၼိူင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇလၢႆးၵွၼ်။
ၵၢႆႇၽႃ့
ၸိုဝ်ႈၶုၼ်ဢၼ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈပိူင်ႇၼမ့်ငမ်းလိၼ်ပၢၼ်ယုမ်ႇယမ်ၽီ
ၵၢႆႇႁိူၼ်း
တၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁိူၼ်း။
ၵၢႆႇသုမ့်ၵၢႆႇသွင်း
တၢင်းႁဵတ်းသုမ့်ႁဵတ်းသွင်း။
ၵၢႆႇၵုတ်ႈ
လွင်ႈၶူဝ်ပိူင်ၼိူင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၵၢႆႇထိုင်ၵၼ်၊ တီႈတႅၵ်ႈဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ၊ ဢၼ်ၸူ့ၸူဝ်းၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈၵၼ်။
ၵၢႆႈ
တၢင်းပတ်းၸိုဝ်ႈၼိူင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ယူးပတ်း ပတ်းဢၼ်လႃႈလီပတ်း၊ တေႃ့တႄ့ပတ်း။ ၵၢႆႈဢွၵ်ႇ၊ ၵၢႆႈၶဝ်ႈ၊ ၵၢႆႈပႅတ်ႈ၊ ဢဝ်ယူးၵၢႆႈ၊ ဢဝ်မၢၵ်ႇတႃၵၢႆႈ။
ၵၢႆး
တူဝ်သတ်းလူင်သီႇတိၼ်ၵိၼ်ယိူဝ်ႈမီးၶဝ်၊ ၶဝ်ယၢဝ်း။ တူဝ်မိုတ်ႈၼမ့်မိုတ်ႈဢူင်။ ၵၢႆးပေႃႈ၊ ၵၢႆးမႄႈ၊ ၵၢႆးထိုၵ်း၊ ၵၢႆးသိုဝ်ႇ၊ ၵၢႆးငၼ်၊ ၵၢႆးဢွၼ်ႇ၊ ၵၢႆးပိုၵ့်၊ ၵၢႆးတိုဝ်း၊ ၵၢႆးလမ်၊ ၵၢႆးမူၼ်ႇ၊ ၵၢႆးၽိူၵ်ႇ၊ ၵၢႆးထိူၼ်ႇ၊ ၵၢႆးမွၵ်ႇ၊ ၵၢႆးၶဝ်မွင့်-ၶဝ်လႃး-ၶဝ်ႁဵဝ်း-ၶဝ်ၵုၵ့်၊ ၵၢႆးလၢၵ်ႈ၊ ၵၢႆးထႆ၊ ၵၢႆးဢဝ်ႁႅင်း၊ ၵၢႆးၶၢတ်ႈ၊ ၵၢႆးပွႆႇႁႅင်း၊ ၵၢႆးပွႆႇ၊ ၵၢႆးမႅတ်း၊ ၵၢႆးတေႃး၊ ၵၢႆးပတ့်။
ၵူဝ် = ကြောက်ရွံ့သည်။
ၵူဝ်ယမ် = ရိုသေသည်။
ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ = ဆောက်လုပ်ရေး
ၵိူဝ်းလီ = ကိုးကွယ်သည်။
ၵၢႆၽႃး = ကလဖျင်း
ၵၢဝ်ႇထိုင်/ယွၼ်းသူး = ဆုတောင်းသည်။
ၵၢဝ်ႉ (ၵၢဝ်ႉၾႆး) ၸၢၵ်ႈ = စက်၊ မီးစက်
ၵမ်ၸိုမ်း = ဖောင်တိန်
ၵမ်ႁႅင်း = ခဲတံ
ၵမ်သိၼ် = ဥပုသ်စောင့်
ၵမ်းထတ်း = စစ်ချက်
ၵမ်ႉထႅမ် = ထောက်ပံ့သည်။
ၵႅမ်းၵူၼ်းမိူင်း = ပြည်သူ့နီတိ
ၵုမ်ႇလုမ်ႇ = လောက်ငှသည်။
ၵႂၢမ်းၼၵ်း(ၶေႃႈပူင်) = အမိန့်
ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ = ကတိ
ၵူၼၼ်းယွမ်ႈႁႅင်း = ရေသာခိုသူ
ၵူမ်ႈၵွမ်း = ကိုင်းညွှတ်၊ ဦးညွှတ်သည်။
ၵေႃ (ၸုမ်းၵေႃ) = ကော်မတီ
တေသိုပ်ႇထႅင်ႈ...


c: text/html

text:
တၢင်းပဵၼ်လိ
တၢင်းပဵၼ်လိ
လၵ်ႈၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်၊ လၢႆးယူတ်းယႃလႄႈ လၢႆးႁႄႉၵင်ႈ
တၢင်းပဵၼ်လိဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵွၼ်ႈႁိၼ်ပေႃႇပဵၼ်မႃးၼႂ်းတႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၼႂ်းမူၵ်ႇယဵဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႈႁိၼ်ၼႂ်းတႆ ဢမ်ႇၼၼ်ၼႂ်းလွတ်ႇယဵဝ်ႈ (ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈလိ)ၼၼ်ႉ လႆႈပေႃႇပဵၼ်မႃးၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ၊ ဢွၵ်ႉသလဵတ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ယူးရိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼွၼ်းႁူၼ်းၵႂႃႇ တင်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႈ။ ထၢတ်ႈၸိူဝ်းၼွၼ်းႁူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမႃးၶွၼ်ႈၵၼ်သေ ယဵၼ်ၵွၼ်ႈလိ(လုၵ်ႈႁိၼ်ၼႂ်းတႆ)ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တႆၼႆႉ ပဵၼ်ဢင်ႇၵႃႇၼႂ်းတူဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ်ၼမ်ႉယဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉယဵဝ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈတႆသေယဝ်ႉ လူင်းမႃးၸူးလွတ်ႇယဵဝ်ႈသေ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထူင်ယဵဝ်ႈယဝ်ႉ။ လိၼႆႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် တေႇပဵၼ်မႃးတီႈၼႂ်းတႆယဝ်ႉ။ လိၸိူဝ်းၵွၼ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၸၢင်ႈလႆလူင်းၵႂႃႇၸွမ်းယဵဝ်ႈႁင်းၵူၺ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယင်းဢမ်ႇတၼ်းၾၢင်ႉမႅၼ်ႈသေဢိတ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိၸိူဝ်းၵွၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းလႆလူင်းၵႂႃႇၼႂ်းလွတ်ႇယဵဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵႆႉၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလွတ်ႇယဵဝ်ႈၵႂ်ႈယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇဢိုတ်းပႅတ်ႈလွတ်ႈယဵဝ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸဵပ်းၵႅၼ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈပွၵ်ႈသမ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလိၵွၼ်ႈယႂ်ႇၼႃႇလႄႈ ယင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈလူင်းမႃးထိုင်လႆႈၼႂ်းလွတ်ႈယဵဝ်ႈသေ ၵိုတ်းထင်ယူႇဝႆႉၼႂ်းတႆၵူၺ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်လႄႈ ၵူၼ်းမၢင်ၵေႃႉပဵၼ်လိသေ မၢင်ၵေႃႉသမ်ႉဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆၼၼ်ႉ လွင်ႈတၢင်းမၼ်း ဢမ်ႇထၢင်ႇၸႅင်ႈ။ တၢင်းပဵၼ်လိၼႆႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းသႅၼ်းၼုမ်ႇလႄႈ သႅၼ်းၶၢဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢႃႇယုႁႃႈသိပ်းၶိုၼ်ႈၼိူဝ် ဢမ်ႇသူႈပဵၼ်။ ၽူႈၸၢႆးပဵၼ်ၼမ်လိူဝ်သေၽူႈယိင်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းသၢဝ်းၵေႃႉၼႆႉ ၽူႈၸၢႆးၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈမွၵ်ႈသၢမ်ၵေႃႉသေ ၽူႈယိင်းၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ် NHS ဝႃႈၸိုင် လိၼႆႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ -
- ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးပရူဝ်ႇတဵၼ်းၼမ်ပူၼ်ႉ
- ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးထၢတ်ႈယႂ်း (ၾၢႆႇၿိူဝ်ႇ) ဢႄႇပူၼ်ႉ
- ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တဵမ်ထူၼ်ႈ
- ၸပ်းၸွမ်းၸိူဝ်ႉၸွမ်းၶိူဝ်း
- သၢႆငၢႆၼႂ်းလမ်းသႆႈသေလွင်ႈလွင်ႈဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ
- ၵိၼ်ယႃသေၸိူဝ်ႉသေပိူင် (မိူၼ်ၼင်ႇ Asprin) ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇတီႈရႃႇသီႇမႆႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈတၢင်းပဵၼ်လိၼမ်လိူဝ်သေၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းရႃႇသီႇၵတ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢၼ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉၼႂ်းတူဝ်ႁႅင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢတ်ႈႁႄႈ (လႄႈထၢတ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်) ဢၼ်မီးၼႂ်းယဵဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼွၼ်းႁူၼ်းသေ ၶွၼ်ႈၶႅင်ၸပ်းၵၼ်ငၢႆႈယဝ်ႉ။ ၵိၼ်ၼမ်ႉဢႄႇၼႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢတ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၼွၼ်းႁူၼ်းၶွၼ်ႈၶႅင်ၸပ်းၵၼ်ငၢႆႈယဝ်ႉ။
လိၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈၵိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵွၼ်ႈႁိၼ်ၶၢၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးထၢတ်ႈၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ ဢွၵ်ႉသလဵတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူးရိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (Uric Acid) ၵေႃႈၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃးယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးမူင်ႈမႅင်းသေၸိူဝ်ႉသေပိူင်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လိလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်လိယဝ်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းပီၼႆႉ ၸၢင်ႈၶိုၼ်းပဵၼ်လႆႈထႅင်ႈ %50 ယဝ်ႉ။
လၵ်ႈၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်လိ
- ၸဵပ်းၵႅၼ်းငၢၼ်းငၢၼ်းၸွမ်းသင်လင်၊ ဢႅဝ်လႄႈပဵမ်ႉ တေႃႇပေႃးထိုင်ႁူဝ်ၼဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် မၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်
- ၼင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ယူႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁၢင်ႈဢမ်ႇယူႇသႃႇလူမ်ၸႂ်
- တွင်ႉၵမ်းၵမ်းၸဵပ်းၸဵပ်းၵႅၼ်းၵႅၼ်းသေ ႁၢၵ်ႈ
- မီးလိူတ်ႈပႃးမႃးၼႂ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈ
- ၵမ်းၵမ်းၶႂ်ႈယဵဝ်ႈ
လိၸိူဝ်းၵွၼ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသူႈႁၼ်လၵ်ႈၶၼႃႇမၼ်းၵႃႈႁိုဝ်၊ မီးလၵ်ႈၶၼႃႇမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸဵပ်းဢမ်ႇၵႅၼ်းသင်လူင်လၢင်ၵႃႈႁိုဝ်။
လၵ်ႈၶၼႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်
- တိၼ်မိုဝ်းတူဝ်ၶိင်းၵတ်းလၢင်ႈသေ မီးလူမ်းၼၢဝ်
- မိူဝ်ႈယဵဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဵပ်းၵႅၼ်း
- ၼမ်ႉယဵဝ်ႈၶုၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ယဵဝ်ႈမဵၼ်
တၢင်းပဵၼ်လိၼႆႉ တူၺ်းဢဝ်လၵ်ႈၶၼႃႇမၼ်းသေယဝ်ႉ ဢဝ်တင်းလွၵ်းလၢႆး
- ႁဵတ်းဢႅၵ်ႉသရေးတီႈၼႃႈတွင်ႉ (တီႈပုမ်)
- ဢၢတ်ႇထရႃႇသၢဝ်းၻ်
- IVU ဢမ်ႇၼၼ် IVP (လွၵ်းလၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးဢၼ်မေႃယႃၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တွၼ်ႈတႃႇတူၺ်းတႆ)
- CT Scan (လွၵ်းလၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းႁၼ်လႆႈဢင်ႇၵႃႇၼႂ်းတူဝ်ၵူႈပွတ်းပွတ်းသေ မိူၼ်ႁၢင်ႈပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးဢၼ်တႅတ်ႈတေႃးလိူဝ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။)
ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸၢင်ႈၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းႁၼ်လႆႈၵွၼ်ႈလိယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸႅတ်ႈလိူတ်ႈ၊ ၸႅတ်ႈၼမ်ႉယဵဝ်ႈ လႄႈ ၸႅတ်ႈတူၺ်းၵွၼ်ႈလိဢွၼ်ႇဢၼ်လႆဢွၵ်ႇမႃးၸွမ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁူႉလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလႂ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇလီႁႃယူတ်းယႃ?
- မိူဝ်ႈဢၼ်သၼ်လင်၊ ဢႅဝ် လႄႈပဵမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸဵပ်းၵႅၼ်းမိူၼ်မၼ်းတမ်တႅင်းၵႂႃႇတေႃႇထိုင်ႁူဝ်ၼဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် မၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်
- မိူဝ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဵဝ်ႈယၢပ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇသေဢၼ်ဢၼ်မႃးဢိုတ်းတၢင်းပႆၼမ်ႉယဵဝ်ႈ
- မိူဝ်ႈဢၼ်ၼႂ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးပႃးလိူတ်ႈဢွၵ်ႇမႃး
လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃတၢင်းပဵၼ်လိ မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၽွင်ႈ?
သင်ၸိူဝ်ႉၵွၼ်ႈလိမၼ်းလဵၵ်ႉၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈလႆဢွၵ်ႇမႃးၸွမ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈႁင်းၵူၺ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ်ၼၼ်ၸိုင် မေႃယႃၶဝ် လႅပ်ႈတေပၼ်ယႃႈယႃ ဢၼ်ၵႄႈပၼ်လွင်ႈၸဵပ်းၵႅၼ်းၵူၺ်းသေ တေတိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ်ၼမ် ယႃႇႁႂ်ႈၼမ်ႉယဵဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶုၼ်ႇ၊ ယႃႇႁႂ်ႈၼမ်ႉယဵဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးဢူၼ်ၼွၼ်းႁူၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၼင်ႈၸႄႈဝႆႉၼႂ်းဢၢင်ႇၼမ်ႉဢုၼ်ႇၼမ်ႉမႆႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈၸဵပ်းၵႅၼ်း ၶႅၼ်းလူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်လိၵွၼ်ႈလဵၵ်ႉၸိုင် လွင်ႈၸဵပ်းၵႅၼ်းၼၼ်ႉ တေႁိုင်ဝၼ်းသွင်ဝၼ်းၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႈလိလႆဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ လွင်ႈၸဵပ်းၵႅၼ်းၵေႃႈ တေႁၢႆၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်းယဝ်ႉ။
သင်ၸိူဝ်ႉၵွၼ်ႈလိၼၼ်ႉ ၵွၼ်ႈယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးလိူဝ်သေဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းႁၼ်မိူဝ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းၸိုင်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵွၼ်ႈလိၼၼ်ႉ လုၵ်ႈယႂ်ႇလႄႈဢိုတ်းဝႆႉလွတ်ႇယဵဝ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွတ်ႇယဵဝ်ႈၵႂ်ႈပွင်းမႃးၸိုင် ဢမ်ႇၼၼ် မေႃယႃၶဝ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၵွၼ်ႈလိၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆဢွၵ်ႇမႃးၸွမ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈႁင်းၵူၺ်းမၼ်းၼႆၸိုင် ထုၵ်ႇလီဢဝ်ၵွၼ်ႈလိၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းယႂ်ႇတၢင်းလဵၵ်ႉၵွၼ်ႈလိ၊ ဢိင်ၼိူဝ်မဵဝ်းလႄႈတီႈယူႇၵွၼ်ႈလိသေယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆးတၢင်းတႂ်ႈၼႆႉသေလၢႆးလၢႆးသေ ယူတ်းယႃယဝ်ႉ။
ESWL (extracorporeal shock wave lithotripsy, more commonly referred to as lithotripsy) လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းသၢႆသႅင်ႁႅင်းၾႆးၾႃႉသေယဝ်ႉ သျႂတ်ႉႁႂ်ႈၵွၼ်ႈလိတႅၵ်ႇယၢႆႈၵႂႃႇသေ ႁႂ်ႈမၼ်းလႆလူင်းမႃးၸွမ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
PCNL (percutaneous nephrolithotomy) လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွတ်ႇတႄႇလီသၵူပ်ႉမၢင်မၢင်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈပေလင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ သႂ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူးတႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆး ESWL ဢမ်ႇၼၼ် သၢႆသႅင်လေႇသိူဝ်ႇသေ ၸၢင်ႈလုတ်ႇဢဝ်လႆႈၵွၼ်ႈလိ ဢမ်ႇၼၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵွၼ်ႈလိတႅၵ်ႇယၢႆႈၵႂႃႇလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
Uteroscopy လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွတ်ႇတႄႇလီသၵူပ်ႉမၢင်မၢင်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမူၵ်ႇယဵဝ်ႈသေ သႂ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူးလွတ်ႇယဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆး ESWL ဢမ်ႇၼၼ် သၢႆသႅင်လေႇသိူဝ်ႇသေ ၸၢင်ႈလုတ်ႇဢဝ်လႆႈၵွၼ်ႈလိ ဢမ်ႇၼၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵွၼ်ႈလိတႅၵ်ႇယၢႆႈၵႂႃႇလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၽႃႇတတ်း သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ လွၵ်းလၢႆးတၢင်းၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢင်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလႆႈၸိုင်၊ ဢမ်ႇၼၼ် သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈသၢႆငၢႆၵွၼ်ႈလိၼၼ်ႉ သုၵ်ႉသၢၵ်ႉယုင်ႈယၢၵ်ႈၸိုင် မေႃယႃၶဝ် တေၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးၽႃႇတတ်းသေ ယူတ်းယႃယူႇယဝ်ႉ။
လွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်လိ
တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်လိ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ယဝ်ႉယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ထႅင်ႈၼၼ်ႉ မီးလွၵ်းလၢႆးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူႉဝႃႈ ၵွၼ်ႈလိၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်မဵဝ်းသင်ၼႆၸိုင် ယိုင်ႈၶႅၼ်း ၸၢင်ႈႁႄႉၵင်ႈမၼ်းလႆႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈလၢႆးယူႇလၢႆးၵိၼ်ၸိုင် ထုၵ်ႇလီဢုပ်ႇဢူဝ်းတွင်ႈထၢမ်မေႃယႃၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တၢင်းတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။
ၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ်ၼမ် ၵူႈဝၼ်း၊ မိူဝ်ႈရႃႇသီႇမႆႈၼၼ်ႉ ယိုင်ႈၶႅၼ်းလူဝ်ႇလႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ်လိူဝ်ရႃႇသီႇၵတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းတေလႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ်ၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်တူဝ်ၶိင်းလႄႈလွၵ်းပိူင်ႁဵတ်းၵၢၼ်တူဝ်ၶိင်းၽႂ်မၼ်းသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းလႆႈပိူင်တၢႆသေတႃႉ ပၵတိမၼ်းၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ်ၼမ်ႉ ၼိုင်ႈဝၼ်း 6 ၵွၵ်းတေႃႇ 8 ၵွၵ်း (1.2 လီတိူဝ်ႇ)ယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်လိမႃးၸိုင် ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ်သေၼႆႉထႅင်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵိၼ်ၼမ်ႉၼဵင်ႈ၊ ၵေႃႇၾီႇလႄႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၼမ်ႉတႅင်တၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ၵိၼ်ၼမ်ႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵိၼ်ၼမ်ႉလိပ်းၼႆႉ လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတၢင်းပဵၼ်လိၸိုင် ၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ်ၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃလႄႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ဢၼ်လီတွၼ်းသေပိူၼ်ႈ ၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းၸွႆႈပၼ် ယႃႇႁႂ်ႈၼမ်ႉယဵဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼွၼ်းႁူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်လိ ဢၼ်မီးၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇလီယွမ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မီးထၢတ်ႈဢွၵ်ႉသလဵတ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးထၢတ်ႈဢွၵ်ႉသလဵတ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၶျေႃးၵလႅတ်ႉ၊ ၽၵ်းၵီးၶႄႇ (celery)၊ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇ၊ ထူဝ်ႇ၊ သတြေႃႇပႄႇရီႇ၊ ၽၵ်းႁူမ်ၼၢမ်၊ ၼေႃႇမိူင်းထႆး (ၼေႃႇမႆႉၾရင်ႇ = asparagus)၊ ၼမ်ႉၼဵင်ႈလမ် လႄႈ ဝီႇတႃႇမိၼ်ႇ C ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်လိ ဢၼ်မီးယူးရိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇလီယွမ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မီးထၢတ်ႈႁိၼ်ၶၢၼ်(urate) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးထၢတ်ႈႁိၼ်ၶၢၼ်ၼမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး တပ်း၊ တႆ၊ ၶူင်းၼႂ်း၊ ပႃမၢင်ၸိူဝ်း (မိူၼ်ၼင်ႇပႃသႃႇၻိၼ်း = ငါးသေတ္တာ) လႄႈ ၼင်တူဝ်သွင်တိၼ်(မိူၼ်ၼင်ႇ ၼင်ပဵတ်း၊ ၼင်ၵႆႇၸိူဝ်းၼႆႉ) ယူႇယဝ်ႉ။
ထုၵ်ႇလီယွမ်းၵိၼ်ၵိူဝ်ၸဵမ်းယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပူၼ်ႉသွင်ၵရမ်ႇ (မွၵ်ႈၶိုင်ႈၸေႃႉၼမ်ႉၼဵင်ႈ)။ သင်ၸိူဝ်ႉၵိၼ်ၵိူဝ်ၸဵမ်းၼမ်ၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢတ်ႈၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉယဵဝ်ႈ သုင်ၶိုၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ထုၵ်ႇလီယွမ်းၵိၼ်ၵိူဝ်ဝၢၼ်ၶၢဝ်ယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉၵိၼ်ၵိူဝ်ဝၢၼ်ၶၢဝ်ၼမ်ပူၼ်ႉတီႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လိလႆႈငၢႆႈၶိုၼ်ႈယဝ်ႉ။
ပီႈၸၢႆးလူင်
16/April/2015

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးၼိုင်ႈၸၢတ်ႈ
ပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးၼိုင်ႈၸၢတ်ႈ
ၵွပ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈၼႆ့ၶူးသွၼ်တေမႃးတူၵ်းလိုၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈၼႆလႄႈ ၵူႈၵေႃႉၵေႃႈ တိုၵ့်ၼင်ႈပႂ်ႉၶူးသွၼ်သေ ယဵၼ်ယူႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း။ ယူႇၵမ်းၼိုင်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶဝ်ႈမႃးသေ ဝႃႈယူႇႁင်းမၼ်းဝႃႈ "ပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးၼိုင်ႈၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇမျၢတ်ႈယႃႇႁႂ်ႈလႆႈသုမ်း" ၼႆ။ တင်းလၢတ်ႈ တင်းဢဝ်ထူင်ပပ်ႉလိၵ်ႈမၼ်း ဝၢင်းၼိူဝ်ၽိူၼ် ဢၼ်တေႃႇၼႃႈၶႃႈၼၼ့်ယဝ်ႈ။ မၼ်းဢဝ်တီႈလႂ် ဢဝ်ၵႂၢမ်းၽႂ်မႃးလၢတ်ႈတႄ့ၵဝ်ၶႃႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၽႂ်ၵေႃႈ တူၺ်းလိၵ်ႈႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းသေ ဢမ်ႇတၵ့်သဵင်တၵ့်ပၢၵ်ႇၸွမ်း။
ယူႇၵမ်းၼိုင်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼင်ႈႁိမ်းၶၢင်ႈၵဝ်ၶႃႈၼၼ့် ဝၢင်းပပ့်လိၵ်ႈမၼ်းသေ ထၢမ်ဝႃႈ "ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ ပွင်ႇဝႃႈသင်? ၼိုင်ႈၸၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ ပွင်ႇဝႃႈသင်? မျၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ မၼ်းၶႂ်ႈဝႃႈသင်? သုမ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆ့လူး မၼ်းသမ့်ပွင်ႇသင်တႄ့တႄ့? ယဝ့်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးသေယဝ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်လႄႈ သမ့်လူဝ်ႇလႆႈမျၢတ်ႈ? ၵွပ်ႈသင်လႄႈ သမ့်ဝႃႈႁဝ်းသုမ်း? ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၵေႃႈ ၵိၼ်ၵိၼ်ၼွၼ်းၼွၼ်းသေယဝ်ႉ ၵမ်းသုတ်းၵေႃႈ တၢႆၵႂႃႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႄႇ? သုမ်းဢၼ်လႂ် လႄႈ မျၢတ်ႈဢၼ်လႂ်? ၼႆယဝ့်။
ၵေႃႉၼိုင်ႈတႄ့တွပ်ႇဝႃႈ "ဢႃႉ ၵႂၢမ်တႆးႁဝ်းဝႃႈ 'ၵူၼ်းႁူဝ်မူၼ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈ'ၼႆၼႃႇ မႂ်းၵေႃႈ၊ ပေႃးမီးၵွၵ်းႁူဝ်မူၼ်းမူၼ်းသေ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမူတ်းယဝ်ႈဝႃႈ" ၼႆ။
ၵေႃႉၼိုင်ႈသမ့်ၶိုၼ်းထၢမ်ဝႃႈ "ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၵိၼ်ၶဝ်ႈၼၼ့်လူး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းယဝ့်ႁႃႉပေႃးၼႆ၊ မၢင်မိူင်းၼႆ့ ပိူၼ်ႈၵိၼ်ဢႃႇလူးၵူၺ်းလူး။ မၢင်မိူင်းသမ့်ၵိၼ်ၵျုင်ႇၵူၺ်းလူး။ ပေႃးဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵဝ်ၶႃႈဝႃႈတႄ့ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ 'ပဵၼ်တူဝ်သတ်းဢၼ်မီးတၢင်းဝူၼ့်၊ ဢၼ်ႁူႉလွင်ႈလီလွင်ႈၸႃႉဢိူဝ်ႈ'" ၼႆယဝ့်။
ၵေႃႉမိူဝ်ႈၵႆႈ ၶိုၼ်းထၢမ်ဝႃႈ "မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၵူၼ်းတၢႆပဵၼ်ႁိမ်းႁွမ်းၵဝ်ႈလၢၼ့်။ သိုၵ်းၶေႇလႄႈၵျႃႇပၢၼ်ႇတိုၵ်းၵၼ် ၵူၼ်းတၢႆႁိမ်းႁွမ်းသၢမ်လၢၼ့်၊ သိုၵ်းမိူင်းၵူဝ်းလီးယႃးႁွင်ႇလႄႈၸၢၼ်းတိုၵ်းၵၼ် ၵူၼ်းတၢႆႁိမ်းႁွမ်းသွင်လၢၼ့်၊ သိုၵ်းမိူင်းဢီႇရၢၼ်ႇဢီႇရၢၵ်ႈၶဝ်တိုၵ်းၵၼ် ၵူၼ်းတၢႆပဵၼ်လၢၼ့်ပၢႆ။ ၸိူဝ်းၼႆ့ ပဵၼ်တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈၵူၼ်းတင်းမူတ်း၊ ပေႃးၸိူင့်ၼၼ် ၵူၼ်းၼႆ့ တိုၵ့်ဝႃႈလႆယူႇႁႃႉဝႃႈ ပဵၼ်သတ်းဢၼ်မီးတၢင်းဝူၼ့် လႄႈ ပဵၼ်သတ်းဢၼ်ႁူႉလွင်ႈလီလွင်ႈၸႃႉ?" ၼႆယဝ့်။ ၵမ်းၼႆ့ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသမ့်ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ထႅင်ႈဝႃႈ "ဢႃႉ ၵူၼ်းၼႆ့ ပဵၼ်သတ်းဢၼ်မေႃတူၺ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ" ၼႆယဝ့်။ ၵမ်းၼႆ့ ၵဝ်ၶႃႈသမ့်ထၢမ်ဝႃႈ "ၽြႃးလွင်းၶဝ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်လူး ၶဝ်ၸဝ်ႈၵူၺ်းမေႃတူၺ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ၶဝ်ၵူၺ်းႁႃႉ?" ၼႆလႄႈ မၼ်းၵေႃႈဝႃႈ "ဢိူဝ်း ဢၼ်ၼႆ့ၵေႃႈပႆႇၸႂ်ႈၵွၼ်ႇလူးၼႆ့" ၼႆယဝ့်။ ၵမ်းၼၼ့် ၵေႃႈၼိုင်ႈသမ့်ၶိုၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၼ်းဝႃႈ "ပေႃးတေဝႃႈ ၵူၼ်းၼႆ့ ပဵၼ်သတ်းဢၼ်မီးရုပ်ႈလႄႈၼၢမ်ႇ တူဝ်လႄႈၸႂ် ပေႃးၼႆ တူဝ်သတ်းတင်းလၢႆၵေႃႈ မီးတူဝ်လႄႈၸႂ်ယူႇလူးၼေႃႈ။ ဢၼ်ၼႆ့ၵေႃႈ ပႆႇၸႂ်ႈၵွၼ်ႇလူးၼႆ့" ၼႆယဝ့်။ ၵူႈၵေႃႉၶိုၼ်းမေးဝူၼ့်တူၺ်း ၶေႃႈတွပ်ႇဢၼ်လီမၼ်းထႅင်ႈသေ ယဵၼ်ၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမိူဝ်ႈၼႆ့တႄ့ ၶဝ်ပႆႇလႅပ်ႈႁႃၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းလႆႈၵွၼ်ႇ။
တိုၵ့်ဢုပ်ႇၵၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵၼ်လီယူႇ ၶူးသွၼ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းယဝ့်။ မၼ်းတၼ်းလႆႈငိၼ်း ပၢႆၵႂၢမ်းႁဝ်းၵႂႃႇဢိတ်းၼိုင်ႈလႄႈ မၼ်းၵေႃႈထၢမ်ဝႃႈ ဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈသင်ၵၼ်ယူႇ ၼႆယဝ့်။ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ သပ်းလႅင်းၼမႄၼ်း လွင်ႈႁဝ်းဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယူႇၼၼ့်ယဝ့်။ မၼ်းဢဝ်ထူင်ပပ့်လိၵ်မၼ်းဝၢင်းၼိူဝ်ၽိူၼ်သေ ယဵၼ်ၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ ယဝ့်ၵေႃႈဝႃႈ "လွင်ႈၼႆ့ ၵဝ်ယၢမ်ႈငိၼ်းဢပုမ်ႇႁူဝ်ၼိုင်ႈဢိူဝ်ႈ" ၼႆသေ တေႇၶႆႈပုမ်ႇမၼ်းၼႄႁဝ်း။
ၵူႈပွၵ်ႈပွၵ်ႈၼၼ့် မီးသထေးၶီႈထီႇၶီႈၼဵဝ်လူင်ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ သထေးၶီႈထီႇၵေႃႉၼႆ့ မၼ်းမီးလုၵ်ႈၸၢႆးသၢမ်ၵေႃႉ။ ဢတႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈၼၼ့် မၼ်းႁွင့်ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသၢမ်ၵေႃႉမႃးသေ ပၼ်ငိုၼ်းတႅင်းၵႃးၶဝ် ၼိုင်ႈၵေႃႉသွင်ၶႅပ်းယဝ့်။
ယူႇႁိုင်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ မွၵ်ႈႁႃႈႁူၵ်းလိူၼ် သထေးလူင်ၶိုၼ်းႁွင့်ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း တင်းသၢမ်ၵေႃႉမႃးထႅင်ႈယဝ့်။ ပေႃးလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းမႃးထိုင်မူတ်းယဝ့်ၵေႃႈ ထၢမ်ႁႃလွင်ႈငိုၼ်းတႅင်းၵႃး ဢၼ်မၼ်းပၼ်ဝႆ့မိူဝ်ႈပူၼ့်မႃးၼၼ့်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ့်။ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်မၼ်းတႄ့ဝႃႈ "ပေႃႈႁဝ်း ႁိုင်ႁိုင် ၸင်ႇတေပၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၶႃႈလူး။ ဢၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူဝ်ႇသိုဝ့်လူဝ်ႇၸၢႆႇၼၼ့်မီးၼမ်ၼႃႇ။ လုၵ်ႈၸၢႆးဢဝ်ၵႂႃႇၸၢႆႇပႅတ်ႈမူတ်းယဝ့်ဢိူဝ်ႈ" ၼႆယဝ့်။ ၵမ်းၼႆ့သမ့် ဝၢႆႇမႃးထၢမ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၵၢင်ယဝ့်။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၵၢင်ၵေႃႈ လႅၼ်ႈလူင်းႁိူၼ်း ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းသူၼ်သေ ၵႂႃႇၶုတ့်ဢဝ်ငိုၼ်းတႅင်းၵႃးဢၼ်မၼ်းၽင်ဝႆ့ၼၼ့် မႃးၼႄပေႃႈၶဝ်ယဝ့်။ ပေႃႈၶဝ်ထီႇၼႃႇလူး၊ ယႃႇဢမ်ႇယႃႇ ဝၼ်းၼိုင်ႈမၼ်းတေၶိုၼ်းယွၼ်းၶိုၼ်းၼႆ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၵၢင် ပေႃးလၢမ်းႁူႉဝႆ့ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေႇမၼ်းယဝ့်လူးၼေႃႈ။ သထေးၵေႃႈဢမ်ႇတၵ့်သဵင်၊ ၵမ်းၼႆ့ ဝၢႆႇၼႃႈမႃးထၢမ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉထိသၢမ်ယဝ့်။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉထိသၢမ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလုၵ်းၼွၼ်းမၼ်းသေ ႁွပ်ႇဢဝ်ထူင်ငိုၼ်းတႅင်းၵႃးလူင်မႃး ဝၢင်းသႂ်ႇပၢၵ်ႇၼႃႈပေႃႈမၼ်းယဝ့်။ ဢႃးလူဝ့်! ငိုၼ်းပေႃးတဵမ်လူင်ဝႆ့တင်းထူင်။ မၼ်းၵေႃႈဝႃႈ "ငိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆ့ လုၵ်ႈၸၢႆးဢဝ်ငိုၼ်းတႅင်းၵႃးသွင်မဵတ့် ဢၼ်ပေႃႈႁဝ်းပၼ်ၼၼ့် ႁဵတ်းတိုၼ်းလၢင်းသေ ႁႃလႆႈမႃးၶႃႈဢေႃႈ။" ၼႆယဝ့်။ ပေႃႈၶဝ်ၵေႃႈ တင်းၸူမ်းတင်းယွင်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းယူႇယဝ့်။
ဝၢႆးသေဢပုမ်ႇသုတ်းၵႂႃႇယဝ့် ၵူႈၵေႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇသိုပ်ႇထၢမ်သင်ထႅင်ႈ။ လႅပ်ႈပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းလႄႈ ၶူးသွၼ်ၵေႃႈ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈ ပၢႆးဝူၼ့်ဝသုၿၼ်ႇတု(4th-5th C. CE) တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ့်ယဝ့်။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆ့ၵေႃႈ ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်းဢပုမ်ႇမိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ့်ယဝ့်။ ပေႃးဢဝ်တင်းတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸၢဝ်းပုတ့်ထဝႃႈၸိုင် ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇလီလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမႃး ၼႆယဝ့်။ သင်ဝႃႈ ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇႁဝ်းမူတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇၸိုင် ၸၢင်ႈတၢႆပဵၼ်လႆႈ တူဝ်သတ်းၵူႈမဵဝ်းယဝ့် ဢမ်ႇဝႃႈၼူၵ့်ၼူ မူမႃ ပဵတ်းၵႆႇ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၵႂႃႇၵူႈမဵဝ်းယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ၵုသူဝ်ႇႁဝ်း ဢၼ်လႆႈမႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆ့ လႆႈယၢပ်ႇမီးယၢပ်ႇတႄ့တႄ့လႄႈ ၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးၼိုင်ႈၸၢတ်ႈသေယဝ်ႉ သမ့်တေယူႇပဝ်ႇႁၢမ်းလၢႆ ပွႆႇသုမ်းၵုသူဝ်ႇပႅတ်ႈလၢႆလၢႆၵူၺ်းၼႄႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေႁႂ်ႈလႆႈၶိုၼ်းတိုၼ်းလၢင်းၵုသူဝ်ႇဢွၼ်ႇဢိတ်းဢီႈ မိူၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၵၢင်ၼႄႇ? ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေဢဝ်လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈမႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆ့ ႁဵတ်းပဵၼ်တိုၼ်းလၢင်းမၼ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈထိုင်တီႈၸၼ့်သုင်၊ တီႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၼႄႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ့် မီးတီႈၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႅပ်းတတ်းဢဝ် တင်းပုတ်းတင်းတႅင်ႈယဝ်ႈ။
ယၢမ်ႈလႆႈငိုၼ်းၽူႈမီးပၺႃႇၶဝ်သင်ႇသွၼ်ဝႃႈ ဝၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇႁႃႁွမ်ၵဵပ်းတွမ်လႆႈ ၵုသူဝ်ႇ၊ ပၺႃႇ၊ ဢုၵ့်ၸႃႇၶူဝ်းၶွင် လႄႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈ သီႇဢၼ်ၼႆ့သေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ့် ပဵၼ်ဝၼ်းသုမ်းလၢႆယဝ့် ၼႆဝႃႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ ပေႃးသဵင်ႈၵႂႃႇၼိုင်ႈဝၼ်းဝၼ်းၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူဝ်ႇလႆႈမေႃထတ်းသၢင်တူၺ်းၶိုၼ်းဝႃႈ ဝၼ်းၼႆ့ ၸွင်ႇၸႂ်ႈဝၼ်းဢၼ်မီးၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႄႇၼႆၼၼ့်ယဝ်ႈ။ ပေႃးဝၼ်းသုမ်းလၢႆၼမ်ၸိုင် တေၸၢင်ႈပဵၼ်လိူၼ်သုမ်းလၢႆယဝ့်၊ ပေႃးလိူၼ်သုမ်းလၢႆၼမ်ၸိုင် ၸၢင်ႈပဵၼ်ပီသုမ်းလၢႆယဝ့်။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ပေႃးပီသုမ်းလၢႆၼမ်ၸိုင် ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ်သုမ်းလၢႆၼၼ့်ယဝ်ႈ။
ၵၢင်ၸႂ်ၼႂ်းၶေႃးၵဝ်ၶႃႈတႄ့ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ပီႈၼွင့်တႆး သုမ်းလၢႆပႅတ်ႈသေၵေႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝႃႈၵၢင်ၸႂ်ၶႃႈတေတဵမ်ထူၼ်ႈႁိုဝ်ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ့်တႄ့ ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းၶတ်းၸႂ်ၽႂ်မၼ်းၶႃႈယဝ့်ၼေႃႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ ဢဝ်တူဝ်လႄႈၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁဵတ်းတိုၼ်းလၢင်းသေ ႁႂ်ႈမေႃၶတ်းၸႂ် ၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တႃႇပုၼ်ႈပၢင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းသေၵမ်းၶႃႈ ...
ပီႈၸၢႆးလူင်


text:
ဝဵပ်ႉၼႆႉဢဵၼ်ဢၢၼ်းပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၵဵပ်းႁွမ်တွမ် ထိင်းသိမ်းပပ်ႉထမ်းလိၵ်ႈလူင် ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ (Text)လႄႈသဵင်(MP3) ပိုၼ်ၽေႈႁႂ်ႈပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၵူႈၵေႃႉ ၵူႈတီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ၼႆႉလႆႈလူဢၢၼ်ႇ ပပ်ႉထမ်းလိၵ်ႈလူင် လႆႈထွမ်ႇယိၼ်းသဵင်ႁေႃးထမ်းလိၵ်ႈလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်လမ်ႇလွင်ႈမီးၵႃႈၶၼ် ဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈႁဝ်း လႆႈၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် တွၵ်ႇတိူဝ်ႇၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ ၸဝ်ႈၵႂၼ်းဝတ်ႉဢွၵ်ႇသၾိူတ်ႉ မိူင်းဢင်းၵိတ်း လႆႈမဵတ်ႉတႃႇ ပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ်လႄႈသင် ဢွၵ်ႇပၼ်ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇတႃႇသိုဝ်ႉဝဵပ်ႉသႆႉ ၼႆႉလႄႈသင် ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇသႅင်ၾႃႉ လၢင်းၶိူဝ်း ၸင်ႇလႆႈၼွမ်းဢဝ်မဵတ်ႇတႃႇ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈၶူးလူင်ႁဝ်း ဢၼ်လႆႈၸွႆႈထႅမ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃး ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းလီတေႃႇပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶဝ် ၼင်ႇၵႃႈႁႃႁွမ်ၶေႃႈမုၼ်းလႆႈၼၼ်ႉယူႇ။
ဝဵပ်ႉတႆးလိၵ်ႈလူင်ၼႆႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈပၼ် ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်းဝႃႈ “www.tailikloung.org” ၽၢႆႇတႆးဝႃႈ “ဝဵပ်ႉတႆးလိၵ်ႈလူင်” လွၼ်.မွၼ်း ၵႂၢမ်းဢၼ်ပဵၼ်လၵ်းၼမ်းဝဵပ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ” ဝဵပ်ႉတႆးလိၵ်ႈလူင် ၵဵပ်းသူင်ၶွင်ၵဝ်ႇ သိုပ်ႇပိုၼ်ၶူၼ်ႉၶိုၼ်း ပိုၼ်းတႆးႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉ ၼႆတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
တီႈပွင်ႇၸုမ်ႈဢၼ်ၵိုၵ်းဝဵပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ၸမ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်မၢႆထိုင် ပပ်ႉထမ်းလိၵ်ႈလူင် တၢင်းၼိူဝ် ပပ်ႉလိၵ်ႈသမ်ႉပဵၼ်ႁၢင်ႈပဵဝ်ၽႆး သၢမ်သဵၼ်ႈ မီးတႃႇသၢမ်သီ လိူင် ၶဵဝ် လႅင် ဢၼ်မၢႆထိုင်သၢႆပိူင်း ၵူၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ၼႂ်းလေႃးၵ ၶူင်းၵၢင်ၼႆယဝ်ႉ ၊
သၢႆႁိူဝ်ႈလႅင်း ပႃႈၼိူဝ်ပဵဝ်ၽႆးၼၼ်ႉ မၢႆထိုင် သၢႆႁိူဝ်ႈလႅင်းႁႅင်း ၺၢၼ်ႇ ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် လမ်ႇလွင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇယုၵ်ႉၸၼ် ႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႉၶိုတ်းၵၢပ်ႈ မီးၼမ်ႉ ၵတ်ႉ တၢင်းၶႅၼ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈၼႃႈလဵၵ်ႉတူၵ်းတႅမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။


text:
ၼႃႈၸေႃးလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ
ၼႃႈၸေႃးလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ
ၶေႃႈပၼ်ၾၢင်ႉ ၼိူဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈၶွမ်းလႄႈ တူၺ်းထီးဝီး
ပေႃးတေဢဝ် မေႃယႃပၢႆးၸႂ်ၶဝ်ဝႃႈၸိုင် ၸိူဝ်းပဵၼ်ပေႃႈမႄႈ ထုၵ်ႇလီႁၢမ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼိူဝ်လွင်ႈလဵၼ်ႈၵဵမ်းၶွမ်ႇပျူႇတိူဝ်ႇလႄႈ တူၺ်းထီးဝီး လူၼ်ႉလူၼ်ႉလိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။
ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႃႈရိၵ်ႉ သိၵ်ႉၵမႅၼ်းဝႃႈ လွင်ႈတူၺ်းၼႃႈၸေႃးၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းလွင်ႈၵိၼ်ၵိူဝ်လႄႈ ၵိၼ်လဝ်ႈယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇလႆႈမီးၶွပ်ႇမီးလႅၼ်မၼ်း၊ လူဝ်ႇလႆႈႁူႉမိူဝ်ႈလူဝ်ႇၽႃႈလူဝ်ႇပေႃးမၼ်းယဝ်ႉ။
မၼ်းဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ပေႃႈမႄႈ လူဝ်ႇလႆႈမီးၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ၊ သင်ဢမ်ႇၼၼ်ၸိုင် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေမိူၼ်ၵၼ်တင်း လႆႈထုၵ်ႇဝႆႉပိုၼ်ႉဝႆႉပႅတ်ႈ ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းတူၺ်းလူၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇ သိၵ်ႉၵမႅၼ်းဝႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ယူႇတီႈပၢၵ်ႇၼႃႈၸေႃးၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ၊ ပေႃးမႃးၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ၸိုင် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ တီႈႁိူၼ်းၶဝ် ၵမ်ႈပႃႈၼမ် မီးၼႃႈၸေႃးႁႃႈဢၼ်ယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမႃး ၶဝ်ယင်းတူၺ်းၼႃႈၸေႃးသွင်ဢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၵွၼ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ၶိူင်ႈလၢတ်ႈမိုဝ်း (mobile phone) ၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ ထီးဝီးၵေႃႈတူၺ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် လႄႈ ၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်းတူဝ် ယူပ်ႈယွမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ်ၸိုင် မၼ်းမီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ် မဵဝ်း 2 လႄႈ တၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ယူႇယဝ်ႉ။
ယဝ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢွၵ်းဢေႃႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ လွင်ႈတူၺ်းၼႃႈၸေႃးလူၼ်ႉလိူဝ်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တေၸၢင်ႈပၼ်တၢင်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ပိူင်ၽွတ်ႈဢွၵ်းဢေႃၵေႃႈပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။
မေႃပၢႆးသၢႆၶဝ် ၸႅတ်ႈထတ်းသၶႅၼ်ႇ (scan) တူၺ်း လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လဵၼ်ႈၵဵမ်းလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇလဵၼ်ႈၵဵမ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်းဢေႃၶဝ် မီးလွၵ်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လဵၼ်ႈၵဵမ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈဢွၵ်ႇဢေႃၵူၼ်းႁဝ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵႂႃႇၸိူင်ႉၼၼ်ႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းဢၼ်မီးဢွၵ်းဢေႃၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ မီးၸႂ်ၶႆႈလဵၼ်ႈၵဵမ်းႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်းယင်းပႆႇၸီႉၸမ်ႈလႆႈ။
ပေႃးဢဝ် ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇသိၵ်ႉၵမႅၼ်းဝႃႈတႄႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢႃႇယုသၢမ်ၶူပ်ႇလူင်းတႂ်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမီးလွင်ႈတူၺ်းၼႃႈၸေႃးဢိတ်းဢီႈၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ် ယင်းဢမ်ႇလီမီးသေဢိတ်းၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ဢွၼ်ႇၸိူဝ်းဢႃႇယု သၢမ်ၶူပ်ႇ တေႃႇထိုင်ၸဵတ်းၶူပ်ႇၼႆႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းꧦၼႆႉ လီတူၺ်းၼႃႈၸေႃး တၢင်းႁိုင်မွၵ်ႈ ၸူဝ်ႈမူင်းၶိုင်ႈၵူၺ်း၊ ႁၢၼ်ႉၼႆႉ တေႃႇပေႃးထိုင်ဢႃႇယု 18 ၶူပ်ႇၼႆႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းꧦ လီလႆႈတူၺ်းၼႃႈၸေႃး မွၵ်ႉ သွင်ၸူဝ်ႈမွင်းၶိုင်ႈၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၽွင်းၶဵဝ်ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၻႅၼ်ႇၼီႇယိူဝ်ႇ ဢႅပ်ႉပွတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းလၢတ်ႈႁႂ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းပႅတ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်တူၺ်းထီးဝီးလႄႈ လဵၼ်ႈၶွမ်းၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းဝႃႈ‘‘ ပေႃးဝႃႈထိုင်မႃး မိူဝ်ႈပီ 2025 ၼႆႉ ၵူၼ်းၸၢႆးမွၵ်ႉၶိုင်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၽူႈယိင်းမွၵ်ႈသၢမ်ပုၼ်ႈၼႆႉ တေၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးလႆး တၢင်းပဵၼ်ပီးလူၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈၼႆ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈၸွႆႈထႅမ်ၸိူဝ်းပဵၼ်ပေႃႈမႄႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ’’ ၼႆယဝ်ႉ။
ထႃႇၼပၢႆးယူႇလီၶဝ်ဝႃႈ ‘‘ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၽၢႆႇတူဝ်ၼႆႉ ပၼ်လႆႈၽွၼ်းလီၼမ်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ - လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉၼႆႉ လီလႆႈမီးၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်လဵၼ်ႈႁႅင်းယဝ်ႉ’’
ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းယင်းဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁႃႈၶူပ်ႇလူင်းပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ လီလႆႈမီးၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၵႃႈၼင်ႇပဵၼ်လႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ပီႈၸၢႆးလူင်


text:
Sorry, this entry is only available in English and Myanmar.Read more
Month: February 2016
(English) International Pali speaking conference
Sorry, this entry is only available in English.Read more
ၸဝ်ႈတိုၼ်းတႆး ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈသင်ႇၶ မိူင်းၶေႇ တေယေႃးၶိင်း မႃးဢႅဝ်ႇ ၵုင်းထဵပ်ႈ
လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်သင်ၶထႆးတေ လိူၵ်ႈၵဵပ်းႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်မႂ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 12
ပိုၼ်းဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဝၼ်းမႃႇၵပူႇၸႃႇ
ၸဝ်ႈၶူးလူင်တွၵ်ႉတိူဝ်ႉၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ တေယေႃးၶိင်းထမ်ႇမတေႇသၼႃႇတီႈဝတ်ႉမႂ်ႇ
(English) ၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ မိူင်းဢသ်ႇသမ် ၸဝ်ႈၶူးလူင် လူင်သုၶမိၼ်ႇတ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 19-2-2016 ပီႈၼွင်ႉတႆးၽႃၵႄး မိူင်းဢသ်ႉသမ်ႊ ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်းတီယႃး၊ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ် ပႂ်ႉလွင်းမွၵ်ႇယႃႈၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ ပွင်ပဵၼ်ပတိသၼ်ႇထႃႇရ ၵၢၼ်တွၼ်ႈႁပ်ႉၸဝ်ႈၶူးလူင် သုၶမိၼ်ႇတ (ၸဝ်ႈသုၶမ်း) ၵမ်ႇမထႃၼႃၸရိယ ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် မျႅၼ်ႇမႃႇ ၊Read more


text:
လၢႆးရုတ်ႉ Samsung Galaxy J7(2016) SM-J710F Android 6.0.1
ၾၢင်ႉ လၢႆးၼႆႉတေႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းၶိူင်ႈႁဝ်းထုၵ်ႇလၢင်ႉပႅတ်ႈတင်းသဵင်ႈ လႄႈ သင်မီးပၼ်ႁႃသင်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိူင်ႈၾူၼ်းၵွႆၼႆၸိုင် ၶႃႈႁဝ်းတေဢမ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသင်ၸွမ်း ႁႂ်ႈတတ်းသဵၼ်ႈၸႂ်ႁင်းၵူၺ်း
ဢၼ်တေလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း
Hardware
- Computer
- သၢႆ USB
- Memory Card
- သႂၢင်းၾႆးႁႂ်ႈမၢၵ်ႈထၢတ်ႈမၼ်းႁႂ်ႈမီး 50% ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်
Software(တင်းသဵင်ႈ Download လႆႈတီႈၼႆႈ)
- Odin3_v3.11.1.exe
- samsung-sm-j710f-6.0.1-nodmv.tar
- twrp-3.0.2-1-j7xelte.img.tar
- UPDATE-SuperSU-v2.76-20160630161323.rar
- Samsung-Usb-Driver-v1.5.61.0.exe
- ပေႃးၻၢဝ်းလူတ်ႇမႃးယဝ်ႉႁႂ်ႈ Extrac ဢွၵ်ႇမႃးဝႆႉတင်းသဵင်ႈ
လၢႆးႁဵတ်း
- ႁႂ်ႈ Install(Drviver) Samsung-Usb-Driver-v1.5.61.0.exe
- ႁႂ်ႈဢဝ် UPDATE-SuperSU-v2.76-20160630161323.rar ဝႆႉၼႂ်း Memory Card
- ပိုတ်ႇ Developer option(Setting>About device>Build Numberတဵၵ်းၸဵတ်းၵမ်းထပ်းၵၼ်)
- ႁူၼ်လင်မႃးၶိုၼ်း ၼိူဝ် About device ၼၼ်ႉ
- ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈ Developer option ပိုတ်ႇတူဝ်ၼိူဝ်သုတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်သီၶဵဝ်ႁႂ်ႈပဵၼ် On
- ပိုတ်ႇပၼ် OME unlocking ႁႂ်ႈပဵၼ်သီၶဵဝ်
- ပိုတ်ႇပၼ် USB Debugging ႁႂ်ႈပဵၼ်သီၶဵဝ်
- ႁူၼ်လင်မႃးၶိုၼ်း ၼိူဝ် About device ၼၼ်ႉ
- ပိၵ်ႉၶိူင်ႈယဝ်ႉ ၶဝ်ႈ Download Mode(တဵၵ်းၽွမ်ႉၵၼ် တုမ်ႇၶျေႃႉသဵင်+တုမ်ႇပိၵ်ႉၶိူင်ႈ+တုမ်ႇၼႃႈဢွၼ်[တုမ်ႇ Home])
- ပိုတ်ႇ Odin3_v3.11.1.exe ၶိုၼ်ႈမႃး
- သဵပ်ႇ USB ၶဝ်ႈႁႃၵၼ်တင်းၶွမ်းလႄႈ ၶိူင်ႈၾူၼ်းႁဝ်း တီႈ Odin3 ဢၼ်ပိုတ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉတေၶိုၼ်ႈမႃးတီႈ Log ၼၼ်ႉတေၶိုၼ်ႈမႃးဝႃႈ Added!!! တီႈလွၵ်း ID:COM ၼၼ်ႉတေပဵၼ်သီသွမ်ႇၸၢင်ၸၢင်
- တဵၵ်းတီႈ AP သေၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢဝ် samsung-sm-j710f-6.0.1-nodmv.tar ယဝ်ႉတဵၵ်း Open
- တဵၵ်း Start(ပေႃးလႆႈၼႆ တီႈလွၵ်းၼိူဝ် ID:COM ၼၼ်ႉတေဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ Pass သီၶဵဝ်) ၶိူင်ႈႁဝ်းတေ Restart ပၼ်ႁင်းၵူၺ်း ယႃႇပေတူၵ်းၸႂ်သင်မၼ်းၵိုတ်းယူႇတီႈ LGOG ဝႃႈ SAMSUNG
- ႁႂ်ႈထွတ်ႇမၢၵ်ႇထၢတ်ႇမၼ်းဢွၵ်ႇသေ သႂ်ႇမၢၵ်ႇထၢတ်ႈၶိုၼ်း ယဝ်ႉႁဵတ်းၸွမ်းလၢႆးၶေႃႈထီႉ 7,8 ယဝ်ႉ လိူၵ်ႈဢဝ် twrp-3.0.2-1-j7xelte.img.tar
- ပေႃးၶေႃႈထီႉ 9 ယဝ်ႉယဝ်ႉႁႂ်ႈထွတ်ႇမၢၵ်ႇထၢတ်ႈဢွၵ်ႇသေသႂ်ႇၶိုၼ်း ပႆႇလူဝ်ႇပိုတ်ႇၶိူင်ႈ
- ၵမ်းၼႆႉၶဝ်ႈ CWM recovery mode(တဵၵ်းတုမ်ႇ ၶိုၼ်ႈသဵင်+တုမ်ႇပိၵ်ႉၶိူင်ႈ+တုမ်ႇၼႃႈဢွၼ်[တုမ်ႇ Home]) ႁၢၼ်ႉတေႃႇပေႃးၶိုၼ်ႈၼႃႈ CWM recovery mode ယဝ်ႉ
- တေလႆႈႁၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၶႅပ်းပဵၼ်ၶႅပ်းသွင်ၶႅပ်းသီမူၼ်ႇသွင်ဢၼ် တၢင်းတႂ်ႈသုတ်းတေလႆႈႁၼ်တူဝ်ၸီႉၵႂႃႇတၢင်းၶႂႃသီသွမ်ႇသွမ်ႇ ႁွင်ႉ Slide ႁႂ်ႈ Slide ၵႂႃႇတၢင်းၶႂႃယဝ်ႉ
- တေလႆႈႁၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၶႅပ်းသီမူၼ်ႇထႅင်ႈ 8 ၶႅပ်း ႁႂ်ႈတဵၵ်းၶႅပ်းထီႉသွင်ဢၼ်မီးတူဝ်လိၵ်ႈဝႃႈ WIPE သေ(လၢႆးၼႆႉတေမွတ်ႇပႅတ်ႈၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းၶိူင်ႈႁဝ်းတင်းသဵင်ႈ)
- တေလႆႈႁၼ်ဢၼ်ပဵၼ်းၶႅပ်းသီႈမူၼ်ႇထႅင်ႈသွင်ဢၼ် တၢင်းတႂ်ႈတေမီး Slide သီသွမ်ႇ ႁႂ်ႈတဵၵ်းၶႅပ်းထီႉသွင်
- တဵၵ်ႈတီႈသဵၼ်ႈယၢဝ်းသေသႂ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းဝႃႈ yes သေတဵၵ်းတီႈၶိူင်ႈမၢႆ ထုၵ်ႇ ✅ သေ ႁႂ်ႈပႂ်ႉႁၢၼ်ႉတေႃႇပေႃးယဝ်ႉ ပေႃးယဝ်ႉၼႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႅပ်းသီမူၼ်ႇတေဢွၵ်ႇမႃးသွင်ဢၼ်သေ ႁႂ်ႈဢဝ်မၢၵ်ႇထၢတ်ႈဢွၵ်ႇသေ
- ဢဝ် Memory Card ဢၼ်သႂ်ႇ UPDATE-SuperSU-v2.76-20160630161323.rar ၼၼ်ႉသႂ်ႇၶဝ်ႈၶိူင်ႈသေ
- ၸွမ်းၶေႃႈထီႉ 11 (ပိုတ်ႇ CWM recovery mode(တဵၵ်းတုမ်ႇ ၶိုၼ်ႈသဵင်+တုမ်ႇပိၵ်ႉၶိူင်ႈ+တုမ်ႇၼႃႈဢွၼ်[တုမ်ႇ Home] ႁၢၼ်ႉတေႃႇပေႃးၶိုၼ်ႈၼႃႈ CWM recovery mode ယဝ်ႉ)
- တေလႆႈႁၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၶႅပ်းပဵၼ်ၶႅပ်းသွင်ၶႅပ်းသီမူၼ်ႇသွင်ဢၼ် တၢင်းတႂ်ႈသုတ်းတေလႆႈႁၼ်တူဝ်ၸီႉၵႂႃႇတၢင်းၶႂႃသီသွမ်ႇသွမ်ႇ ႁွင်ႉ Slide ႁႂ်ႈ Slide ၵႂႃႇတၢင်းၶႂႃ
- တေလႆႈႁၼ်ၶႅပ်း 8 ၶႅပ်း တဵၵ်းၶႅပ်းထီႉၼိုင်ႈဢၼ်မီးၶေႃႈၵႂၢမ်းဝႃႈ Install
- ႁႂ်ႈၵႂႃႇလိူၵ်ႈ UPDATE-SuperSU-v2.76-20160630161323.rar ဢၼ်ႁဝ်းသႂ်ႇဝႆႉၼႂ်း Memory Card သေတဵၵ်း Slide ၶႂႃ
- ပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈတဵၵ်းၶႅပ်းထီႉသွင် Reboot System တေ Restart ၶိူင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး
- ႁႃဢႅပ်ႉဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ SuperSu သေပိုတ်ႇဢႅပ်ႉၶိုၼ်ႈမႃး သေတဵၵ်းတူဝ် No Thanks
ပဵၼ်ဢၼ်ရုတ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉၶႃႈ
သင်မီးၶေႃႈထၢမ်သင်ထႅင်ႈၼႆ ၵပ်းသိုပ်ႇတီႈ https://www.facebook.com/shanunicode
ၼပ်ႉယမ်သေ ၸၢႆးၽူင်း လၢၼ်ႉသိူဝ်း သပ်းလႅင်းၼေ


text:
ဝၼ်းတီႈ 09 – 3 -2016 ၸဝ်ႈၶူးလူင် ၸဝ်ႈတိုၼ်းတႆး ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈသင်ႇၶ မိူင်းၶေႇ တေယေႃးၶိင်း မႃးဢႅဝ်ႇ ၵုင်းထဵပ်ႈ၊ မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႈသႃ ဢွင်ႈတီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၵိုၵ်းပိုၼ်း ၽၢႆႇပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၸိုင်ႈထႆး မိူၼ်ၼင်ႇဝတ်ႉၽြႃးသႅင်ၶဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ် ဝတ်ႉၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း လႄႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶုၼ်ၶဝ် ၵႆႉမႃးႁဵတ်းတႃႇၼ တၢင်းလီ တႃႇသေႇ ၊Read more
Category: Foreign news
လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်သင်ၶထႆးတေ လိူၵ်ႈၵဵပ်းႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်မႂ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 12
ပေႃးထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 27 လိူၼ်ၽဵပ်ႇပိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ 2016 လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶၸိုင်ႈထႆး တေလိူၵ်ႈၵဵပ်းႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်မႂ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်း(12) ၸွမ်းၼင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈတိုၵ်းသူၼ်း ဢၼ်မူႇၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶ ၸိုင်ႈထႆးလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ မီးၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၶႃႈRead more
ပိုၼ်းဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဝၼ်းမႃႇၵပူႇၸႃႇ
ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ပႃႇလိႁွင်ႉဝႃႈ ဝၼ်းမႃႇၵပူၸႃႇ ၽႃႇသႃႇရူဝ်းမၼ်းတႅမ်ႈပဵၼ် Magha Puja ပဵၼ်ဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းဝၼ်းၼိုင်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတေမႃးၶူၼ်ႉၶိုၼ်းပိုၼ်း ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မူၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆRead more
ၸဝ်ႈၶူးလူင်တွၵ်ႉတိူဝ်ႉၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ တေယေႃးၶိင်းထမ်ႇမတေႇသၼႃႇတီႈဝတ်ႉမႂ်ႇ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 20-2-2016 ၶၢဝ်းယၢမ်း 5 မူင်းတေႃႇထိုင် 6 မူင်းၵၢင်ၶမ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈထႆး မီးၸဝ်ႈၶူးၵိတ်ႉတသႃႇရ ၽိပႃႇလ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉ (Ph.D.) ၸၼ်ႉၸွမ် သင်ႇၶမႁႃႇမူင်းၵုတ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၶူးတေဝိၼ်ႇတႃႇၽိပႃလ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉ (Ph.D.) ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူလ်း ၸဝ်ႈၶူးၺႃႇၼသႃႇမိ ႁူဝ်ပဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈထႆးRead more
ၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ မိူင်းဢသ်ႇသမ် ၸဝ်ႈၶူးလူင် လူင်သုၶမိၼ်ႇတ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 19-2-2016 ပီႈၼွင်ႉတႆးၽႃၵႄး မိူင်းဢသ်ႉသမ်ႊ ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်းတီယႃး၊ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ် ပႂ်ႉလွင်းမွၵ်ႇယႃႈၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ ပွင်ပဵၼ်ပတိသၼ်ႇထႃႇရ ၵၢၼ်တွၼ်ႈႁပ်ႉၸဝ်ႈၶူးလူင် သုၶမိၼ်ႇတ (ၸဝ်ႈသုၶမ်း) ၵမ်ႇမထႃၼႃၸရိယ ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် မျႅၼ်ႇမႃႇ ၊Read more
သႃႇသၼႃႇလႄႈၵၢၼ်မိူင်းၸိုင်ႈထႆးယၢမ်းလဵဝ်
ၵူၼ်းၸၢဝ်းထႆးၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 90 ပိူဝ်းသႅၼ်ႉ သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇဢၼ် မီး 10 ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ဢိသ်လၢမ်ႇ 6 ပိူဝ်းသႅၼ်ႉ ၶရိတ်ႉသျၢၼ်ႇ 3 ပိူဝ်းသႅၼ်ႉ သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇဢၼ် သမ်ႉ မီးမွၵ်ႇ 2 ပိူဝ်းသႅၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ ယွၼ်ႉၼႆလႄႈ မိူင်းထႆး ၼႆႉၵမ်ႈၼမ်ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ဝႃႈ မိူင်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႆယူႇ။Read more
သင်ႇၶၸဝ်ႈၸိုင်ႈထႆး ဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ တႃႇတၢင်ႇထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁႂ်ႈတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း 5 ၶေႃႈ
ဝၢႆးသေသင်ႇၶၸဝ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၼႄၵၢင်ၸႂ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈမီးၶေႃႈလႆႈၸႂ်ႁူမ်ႈၵၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “သင်ႇၶမတိ” ပုၼ်ႈတႃႇတၢင်ႇထိုင်ၸူးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်ႈသၢင်ႈၵႂုႇၵမ်းလဵဝ် မီး 5 ၶေႃႈၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-Read more
သင်ႇၶၸဝ်ႈမိူင်းထႆး လုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ်
ဝၢႆးသေသင်ႇၶၸဝ်ႈမိူင်းထႆး လုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ် မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 15 လိူၼ်ၾဵပ်ႇပိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ ၶၢဝ်းယၢမ်း 9ႉ00 တီႈဝၢင်းပုတ်ႉထမူၼ်းထူၼ်း ၸေႈတွၼ်ႈၼၶွၼ်းပထူမ် ၼၼ်ႉ ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ တႅဝ်းႁူမ်ႈသင်ႇၶၸဝ်ႈ လၢႆမူႇၸုမ်း ႁူမ်ႈပႃးမူႇၸုမ်း ပုတ်ႉထပရိသၢတ်ႈ 4 မိူင်းထႆးပတ်းပိုၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းၵႅတ်ႉၶႄပႂ်ႉပႃးပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ ၸုမ်းၽၢႆႉဝိၶျႃးၵၢၼ်ပိူဝ်ႈRead more
တေဢၢၼ်းဢဝ် ဝၼ်းဝိသႃႇၶပူးၸႃး ပဵၼ်ဝၼ်းလွတ်ႈပရိတ်ႈၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾ
ၸဝ်ႈၶူးမေႃလူင် ၽရႃႉပရမ်ႇမႃႇၿၼ်ႇတိတ ၸဝ်ႈၵႂၼ်းဝတ်ႉ ပယူးရဝူင်းသႃဝၢသ်ႉ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်လူင်ၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶၸိုင်ႈထႆး ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်းရႃႇၸႃႇဝိတယႃးလၺ်း(မေႃးၸေႃးလေႃး) ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်သမႃးၶူမ်းသၽႃးႁူမ်ႈတုမ် ဝၼ်းဝိသႃၶပူးၸႃးဝၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၶွင်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾ ၼႂ်းထႃႇၼ မူႇၸုမ်းတီႈၽိုၵ်းသႃၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁူမ်ႈတုမ်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉRead more
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ်တေႁဵတ်းပၢင်ပွႆးယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃ လိၵ်ႈတႆးၵမ်းတီႈ40
ပၢင်ပွႆးယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃ လိၵ်ႈတႆးၵမ်းတီႈ40 ယွင်ႈယေႃးဢူမုၼ်းငဝ်းၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ် ဢိူင်ႇတႃႈတွၼ်း ၸေႈဝဵင်းမႄႈဢၢႆး ၸေႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းမႂ်ႇ ၼႂ်းဝၼ်းထိ 26-28 လိူၼ်ၽဵပ်ႇပိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ ပီ 2016 ပီသႃႇသၼႃႇ 2559 ဢွင်ႈတီႈၸတ်းပဵၼ်ပၢင်ပွႆး ၵၢင်ၶူင်ႇဝတ်ႉမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ် မူႇတီႈ 7 ၼႆယဝ်ႉ။Read more


text:
ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ တေတႅမ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်/(တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?)
ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ တေတႅမ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်/(တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?)
ၵႂၢမ်းငဝ်ႈ
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 50-60 ပီမႃးၼႆႉ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးႁဝ်း ပိၵ်ႉသမ်ႉဢမ်ႇၼမ်မိူၼ်ပိူၼ်ႈသေတႃႉ လႆႈႁၼ်ဢွၵ်ႇမႃးယွတ်းယွတ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼမ်ႉၸႂ် ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵူႇလွင်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းတႆး တင်းၼွၵ်ႈမိူင်းတႄႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ တၢင်းႁၼ်ထိုင်လွင်ႈပိုၼ်းလႄႈၽိုၼ်ဢိင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶွင်ႁဝ်းမိူၼ်ၵၼ် ပဵၼ်ၼႅဝ်းလဵဝ်ၵၼ် ၵမ်ႈၼမ်၊ ဢမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆမိူၼ်ပိူၼ်ႈ။ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈတၢင်းႁၼ်ပိူၼ်ႈလၢၵ်ႇလၢႆ ပိူင်ႈၵၼ်ၼမ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ တီႈၼႆႈၶႂ်ႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈ “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?” ပဵၼ်ၵႂၢမ်းထၢမ်ဢၼ်ၵူၼ်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်တင်းၼမ် လႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ ထဵင်ၵၼ်မႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးလၢတ်ႈ လူၺ်ႈလွင်ႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆ ၽူႈတႅမ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ထုၵ်ႇလီလၢတ်ႈထိုင် ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်မေႃပိုၼ်းလူင်ၶဝ် လၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၸွမ်းယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽူႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ ယင်းပႆႇ ယၢမ်ႈလႆႈယိၼ်း။
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်းရၢႆးလႄႈ ႁဝ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီႁူႉပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်ႈရၢႆး ၽူႈပဵၼ်ငဝ်ႈလိူင်ႈမၼ်း ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ။ တႆးႁဝ်း ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၸိူဝ်းႁူႉလွင်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ မီးၼမ်ၵေႇၵႃႈႁိုဝ်ဢမ်ႇႁူႉလႆႈသေတႃႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ တႃႇတႆးတႄႉ ယႂ်ႇၼမ်ၼႃႇ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း
ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း (1913-1987) 1 ပဵၼ်လုၵ်ႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈ ဢိၼ်းထလႅင်၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵဵင်းတုင်။ မိူဝ်ႈလႅၵ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈဝတ်ႉထဵပ်ႉသိရိၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၵွၵ်ႇ။ ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈ လႆႈၵႂႃႇႁူမ်ႈပွႆးၻႃႇၿႃႇ တီႈဢိၼ်ႇတီးယႃႉယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈႁူႉပွင်ႇဝႃႈ တႃႇပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈလႆႈၼႆႉ လူဝ်ႇမေႃ ပၼ်ႇၺႃႇပၢၼ်မႂ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မိူဝ်းၶိုၼ်းသေ သူင်ႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်းတၢင်းမုင်ႈႁၼ်ၵႆ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ၶေးတေဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၼင်ႇပဵၼ်မႃး။
ဝၢႆးသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆးမိူင်းသိုပ်ႇႁဵၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ သိုပ်ႇၵႂႃႇႁဵၼ်းတီႈ King’s College, University of London ပူၼ်ႉၸၼ်ႉ M.A ယဝ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူင်းတႆးၶိုၼ်းၼႂ်း 1940။ မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းဢင်းၵိတ်း၊ ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉ ယၢမ်ႈဢုပ်ႉၵဵင်းတုင်ပႂ်ႉ ၽွင်းၸဝ်ႈၸၢႆးလူင်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း။
ၵၢၼ်ယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းႁဵတ်းဝႆႉတႃႇတႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၵူၺ်းပဵၼ် ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး။ ဝၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ်ၶုၼ်လူင် ၽၢႆႇပၼ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းၵယႃး (ယၢင်းလႅင်)။ ၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄး လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်သဵင်တႅတ်ႈ (မႄးလိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ) ဢၼ်ၵိုတ်းယုတ်းၵႂႃႇ ၽွင်းၶၢဝ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶိုၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်သိုပ်ႇႁဵတ်းမႃး တေႃႇပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။ တႃႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ (ပပ်ႉႁူဝ်သိူဝ်) ၵေႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈသေ ဢွၼ်ႁဵတ်မႃး ၼင်ႇႁဝ်းႁၼ် ႁဝ်းၸႂ်ႉယူႇယၢမ်းလဵဝ် ၼႆႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ယင်းလႆႈပဵၼ်ၶူးသွၼ် လွင်ႈၾိင်ႈထုင်း သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ ဝၢႆးဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးမိူဝ်ႈ 1968 ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈၵႂႃႇပဵၼ်ၶူးသွၼ် (Visiting Lecturer) တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တင်းၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်းလႄႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လၢႆလၢႆတီႈ 2 ။ (ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းထုၵ်ႇတိၶင်ၶွၵ်ႈ ၸွမ်းၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈၽူႈၼမ်းတႆးတင်းၼမ် မိူဝ်ႈၼေႇဝိၼ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ပီ1962)
ၼွၵ်ႈသေၵၢၼ်သွၼ်ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းလႆႈတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း ဢွၵ်ႇသွင်ပပ်ႉ လႄႈပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈပိုၼ်းတႆး တင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းၶဝ် ၵႆႉလႆႈၸႂ်ႉဢၢင်ႈဢိင် ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ၼႂ်းတႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းတႅမ်ႈလွင်ႈတႆး ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈယွမ်းႁပ်ႉၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လႄႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ် ၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ ယင်းပႆႇႁၼ်ၽႂ်ထႅင်ႈၼႆၵေႃႈ လႅပ်ႈဢမ်ႇၽိတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပပ်ႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်သိူၵ်ႈပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇ ဝတ်ႉပႃႇလႅင်လႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းမိူင်းၵဵင်းတုင် (The Padaeng Chronicle and the Jengtung State Chronicle Translated)၊ ထႅင်ႈပပ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢင်းၵိတ်း ၶိုၼ်ႈသိမ်းမိူင်းတႆး (The Shan States and the British Annexation)။ ပပ်ႉလင်ၼႆႉယဝ်ႉ မီးလွင်ႈၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ။
ပေႃးတူၺ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈၵၢၼ်ပိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈႁဵတ်းပၼ်တႆးဝႆႉ တင်းၼႂ်း မိူင်းလႄႈၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ မီးမုၼ်ၵုၼ်းၼိူဝ် လိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်း ယႂ်ႇၼမ်တႄႉယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇမီးၵူၼ်း ၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၸိုင် ၼႃႈတႃလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇလႂ်၊ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တႆးလႂ် လႄႈလွင်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ႁူႉၸၵ်းလႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶေးတေဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈ။
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်း
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်း ၼႂ်းပပ်ႉၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1957 ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မီးယိူင်းဢၢၼ်းတႅမ်ႈ ပိုၼ်းတႆးပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းၼႄႉၼမ်းဝႃႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ မီးတီႈၼၼ်ႈဢိတ်းတီႈၼႆႈဢွတ်း ပဵၼ်ပိတ်းပဵၼ်ပွတ်း မၢၵ်ႇမိူဝ်လူင်ဝႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉၼိုင်ႈၽိုၼ်လဵဝ်ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ႁၼ်လီၸွမ်းသေ ဢၢၼ်းဝႃႈ တေၸႂ်ႉၶၢဝ်းမွၵ်ႈႁူၵ်းလိူၼ် ၵႂႃႇၶူၼ်ႉႁႃပိုၼ်းတႆး ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ထႆးလႄႈ တႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ တီႈလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ သိုပ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸႂ်ႉၶၢဝ်း ယၢမ်းထႅင်ႈ မွၵ်ႈသၢမ်လိူၼ် မႃးၶပ်ႉတၢမ်းတႅမ်ႈသႂ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉလဵဝ် ႁႂ်ႈမီးၼႃႈလိၵ်ႈမွၵ်ႈ 200-300 ၼႃႈ ၼႆယဝ်ႉ 3။
ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼၼ်သေ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်း သူင်ႇၵႂႃႇၸူး ၶူးသွၼ်ပိုၼ်းမၼ်းသွင်ၵေႃႉ သြႃႇလုသ်ႉ4 လႄႈသြႃႇႁေႃးလ် 5။ သြႃႇႁေႃးလ်တႄႉ တႅမ်ႈတွပ်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ မၼ်းႁၼ်လီၸွမ်း ယိူင်းဢၢၼ်းၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းလႄႈ ယိၼ်းလီတႃႇၸွႆႈထႅမ်ၵူႈၽၢႆႇ ၵႃႈၼင်ႇမၼ်းပဵၼ်လႆႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတေၸွႆႈၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၽူႈႁူႉၶဝ်လႄႈ တင်းႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ တၢင်ႇတီႈ ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈသြႃႇႁေႃးလ်ပၼ်ႁႅင်ႈၸႂ်သေတႃႉ ၵူၺ်းလိၵ်ႈသြႃႇလုသ်ႉတႄႉ သမ်ႉပဵၼ်ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ။ ပေႃးထွတ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းသြႃႇလုသ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၸိုင် “… ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ [ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း] ၵွႆးဝႆႉမိူၼ် တၢင်းပျေႃႇသေ ၶႂ်ႈၵဵပ်းဢဝ်ပိုၼ်း မႃးႁွမ်းပဵၼ်ပပ်ႉဢပုမ်ႇ ၼင်ႇၸေႈၸဵတ်ႉမိုဝ်း တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၺ်းတႄႉ ႁဵတ်းၵႂႃႇလႃႈ၊ သူၼ်ႇတူဝ်ၵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်သင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးယိူင်းဢၢၼ်း တင်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈတႅမ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်းတႆးတႄႉတႄႉၸိုင် တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈပႆႇယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လူင်ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးၵွႆးဝႆႉပဵၼ်တၢင်းပျေႃႇ တၼ်းမိူဝ်ႈလႂ် ၵွႆႈႁဵတ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ယႂ်ႇလူင်ပိူင်ၼိုင်ႈသေ ႁဵတ်းတဵမ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလႆႈယဝ်ႉ။”
သြႃႇလုသ်ႉသိုပ်ႇလိၵ်ႈမၼ်း “တႃႇတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးၼႆႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼိုင်ႈပီၵွႆး ဢမ်ႇၵုမ်ႇ၊ ပိုၼ်းတႆး သျှမ်းဢၼ်လဵဝ်ၵွႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇယဝ်ႉလႆႈ။ တေတူၺ်းၶၢမ်ႈပႅတ်ႈ တႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇလႄႈ ဢိၼ်ႇတီးယႃႉၼႄႇ? ပေႃးဝႃႈတႄႉမၼ်း တႆးသျှမ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႈဢႄႇၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်းတႆးၵွႆး…။”
လိူဝ်ၼၼ်ႉ သြႃႇလုသ်ႉလႆႈၸီႉၼႄ လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်း (Data source) လမ်ႇလွင်ႈသွင်တီႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး ၼႂ်းၽႅၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ။ မၼ်းဝႃႈ “ပေႃးတေတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးလႄႈ ဢမ်ႇပႃး ၶေႃႈမုၼ်းၽိုၼ်ဢိင် ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ် တႅမ်ႈဝႆႉၸဵမ်မိူဝ်ႈသွင်ႁဵင်ပီ ပူၼ်ႉမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁိၼ်တႆး [လိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈမွၼ် မႂ်လၢၼ်းမႂ်ပေႇတႆး] ၸိုင် တေပဵၼ်ပပ်ႉပိုၼ်း ဢမ်ႇလီၵွႆးဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပပ်ႉပိုၼ်းၺၢမ်ႉၵႅၵ်းလႄႈ ၸၢင်ႈဢွၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၽိတ်းထႅင်ႈၵွၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းၸၢႆးတႆး သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈ လႆႈလူပိုၼ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပပ်ႉပိုၼ်း ဢၼ်ၽိတ်းဢၼ်ၽူၼ် ၼင်ႇလိၵ်ႈဢပုမ်ႇဢလွင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
လၢတ်ႈထိုင်လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ သြႃႇလုသ်ႉၼႄႉၼမ်းလၢႆးတႅမ်ႈပိုၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇတူဝ်ထူပ်းမၼ်း ထႅင်ႈဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉမီးၽူႈၸွႆႈ ၶႅၼ်ႇၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၵၢၼ်မၢင်ဢၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵၢၼ်ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇၶႅပ်း ႁူဝ်လိူင်ႈ (Card-indexing) ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ် ၶဝ်ႈတိၼ်ၶဝ်ႈမိုဝ်းလႄႈ ၵိၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼမ်ၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁင်းၵွႆး။ မိူဝ်ႈၽွင်းတိုၵ်ႉၶပ်ႉႁူဝ်လိူင်ႈယူႇၼၼ်ႉ တၢင်းဝူၼ်ႉတၢင်းႁူႉ ဢၼ်ပေႃႇပဵၼ်မႃးၼႂ်းၸႂ်ၼၼ်ႉ လိုၼ်းသုတ်း ၸၢင်ႈၶူၼ်ႉႁၼ် ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမၼ်းလႆႈ…”။
လၢတ်ႈလွင်ႈၸႂ်လုမႃး ယိုတ်ႈယၢဝ်းယဝ်ႉ လိုၼ်းသုတ်း သြႃႇလုသ်ႉၵေႃႈ ၶွတ်ႇယွတ်ႈ လိၵ်ႈမၼ်း လူၺ်ႈၵႂၢမ်းပၼ်ႁႅင်းၸႂ် ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼင်ႇၼႆ “ၽူႈမေႃ လိၵ်ႈတႆး၊ ထႆး၊ လၢဝ်း လႄႈမၢၼ်ႈ ၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇၶႆၶဝ်ႈထိုင် လိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈမွၼ် မႂ်လၢၼ်း မႂ်ပေႇတႆးလႆႈ။ သင်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းသူၼ်ၸႂ်လႄႈ ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း မွၵ်ႈႁႃႈပီၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ပပ်ႉပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉလူၺ်ႈတၢင်းယၢပ်ႇ လွင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း၊ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ၊ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တႅမ်ႈ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ၼင်ႇၵႂၢမ်းၼႄႉၼမ်း သြႃႇလုသ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈမီးယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ ၸဵမ်ပိုင်းယဝ်ႉလႄႈ ၵႃႈၼင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းမီးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈပပ်ႉပိုၼ်း လွင်ႈဢင်းၵိတ်းၶဝ်ႈသိမ်းမိူင်းတႆး (The Shan States and the British Annexation) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း ဢွၵ်ႇမႃးပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 14 ပီ၊ တင်ႈဢဝ်ပီ 1886 ထိုင် 1900။ ပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 14 ပီဢွၼ်ႇၼႆႉၵွႆး ပပ်ႉဢၼ်ဢိတ်ႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ် Cornell မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈမၼ်းတင်းသဵင်ႈ ပေႃးမီး 400 ၼႃႈပၢႆယဝ်ႉ။ ၸၢမ်းဝူၼ်ႉလဵၼ်ႈလဵၼ်ႈဝႃႈ သင်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ပဵၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်မီးမႃးၼပ်ႉႁဵင်ပီမၼ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈမၼ်း တေမီးၵႂႃႇၵႃႈႁိုဝ်လူးၵွၼ်ႇ။
ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်း ၶေႃႈၼႄႉၼမ်းသြႃႇလုသ်ႉပွတ်းပွတ်းတႄႉ မီးသွင်ၶေႃႈ၊ ၼိုင်ႈ ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ် လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶႄႇ၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈႁိၼ်တႆးလႄႈ သွင် တၢမ်တူဝ် လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သိုပ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းၵႂႃႇတူၺ်း လွင်ႈၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး လႄႈလွၵ်းလၢႆး ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတင်းမိူင်းထႆး မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃး ၸၢင်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းၵၢၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶိုၼ်း။
တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႆႈတီႈယူႇတႆး “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး? တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးပဵၼ်တီႈလႂ်? (Whence Came the Tai Race?, The Original Homeland of Tai) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်ၽူႈႁူႉၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ဢဝ်မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈထဵင်ၵၼ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇဝိၼႆး ၽူင်းသြီၽျဵၼ်းဝႃႈ “ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးပိုၼ်းၶိူဝ်းလႂ် မီးၽူႈသူၼ်ၸႂ် တင်းၽူႈႁူႉၸၢဝ်းထႆး၊ ၶႄႇ၊ ၵျပၢၼ်ႇလႄႈၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ ဢဝ်မႃးထဵင်ၵၼ် ၼမ်မိူၼ်ပိုၼ်းတႆး 6” ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?” ၶွင်ၽူႈႁူႉ (scholars) ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်လႄႈ လၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးၽူႈႁုပ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လၢႆဢၼ်။ တီႈၼႆႈ တေမႃးႁုပ်ႈဝႆႉၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 5 တၢင်းႁၼ် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ။
1. တႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆး/ဢၢႆႈတႆးမႃး
တၢင်းႁၼ်မၢႆၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉလွႆဢၢၼ်တႆးမႃး၊ ၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉ (1857-1919)၊ မေႃသွၼ်သႃႇသၼႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ မႃးပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၶရိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။ မၼ်းယၢမ်ႈယူႇ ၼႂ်းၵႄႈတႆးႁိုင် 33 ပီ (မၢင်တီႈဝႃႈ 32 ပီ) ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၽႄႈသႃႇသၼႃႇ လုၵ်ႉတီႈၵဵင်းႁၢႆး မႃးတၢင်းၵဵင်းတုင် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ထိုင်ၵႂႃႇၾင်ႇပင်ႇလၢႆႇ ၼႂ်းၵႂၢင်းတူင်ႇပုၼ်ႉ။ မၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပေႃးပူၼ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလိၼ်ၶႄႇလိုၵ်ႉၼႃႇယဝ်ႉ ၵူၺ်းတိုၵ်ႉလႆႈထူပ်းႁၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈတီႈ ၼႆယဝ်ႉ။
မၼ်းလၢတ်ႈလွင်ႈၶၢဝ်းတၢင်းမၼ်းဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ ‘The Tai Race: Elder Brother of the Chinese, 1909’ (တႆးပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ၶႄႇ)။ ၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “တႆးပဵၼ်ၶိူဝ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းမွင်းၵူဝ်း၊ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 7000 ပီၼၼ်ႉ တႆးယူႇတီႈလွႆဢၢၼ်တႆး (လွႆၶမ်း) ၶႄႇႁွင်ႉတႆးဝႃႈ တႃႉမုင်း။ သိုပ်ႇမႃး တႆးၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး ယူႇပွတ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ယၢမ်းလဵဝ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တႆးၵေႃႈသိုပ်ႇၶၢႆႉ လူင်းမႃးပဵၼ်ၸုမ်းပဵၼ်ၸုမ်း မႃးတင်ႈမိူင်း လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
မီးၽူႈႁူႉလၢႆၵေႃႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ Captain Forbes, Erik Seidenfaden ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၼ်လီၸွမ်း တၢင်းႁၼ်ၼႆႉ။ ၽူႈႁူႉထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈၶုၼ်ဝိၸိတ်ႇမၢတ်ႉတြႃး 7 ၽူႈတႅမ်ႈပပ်ႉ “လၵ်းထႆး (หลักไทย), မိူဝ်ႈပီ 1928” ၵေႃႈဢၢင်ႈတၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “တႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃး” ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပပ်ႉလၵ်းထႆးၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉပဵၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးႁိုင် 40-50 ပီ (ယၢမ်းလဵဝ် ဢဝ်ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ)။ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းႁၼ်မၢႆၼိုင်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၽႄႈၵႂၢင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆးယဝ်ႉ။
ၽူႈဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်း တၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉၼႆႉၵေႃႈ မီးယူႇမိူၼ်ၵၼ်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ မေႃၻွတ်ႉလႄႇၽႅဝ်ၸွမ်းယူႇၼၢၼ်ႇ ၵႂၢင်းတူင်ႇၵွႆး ႁဵတ်းသင်မၼ်းသမ်ႉဢဝ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ၵႂႃႇဝႆႉထိုင် လွႆဢၢၼ်တႆးပုၼ်ႉ?။ ၶဝ်ဝႃႈ ၼႂ်းပၢၼ် 19-20 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီမိူင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၾိင်ႈထုင်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးသုၼ်ၵၢင်ငဝ်ႈတႄႇ တီႈဢႃႇသျႃႉတွၼ်ႈၵၢင် ႁိမ်းၾင်ႇပင်ႇလၢႆႇ ၶႅတ်ႉသပျဵၼ်ႉ (Caspian Sea) 8 ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပၢၼ်ၼၼ်ႉပေႃးလၢတ်ႈထိုင် တီႈယူႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ၵႆႉဝႃႈ တႄႇတီႈႁိမ်းၼၼ်ႉမႃးၵမ်ႈၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၿီႇၸေႇ ထိူဝ်းဝီးလ် (B. J. Terviel ) 9ၽူႈႁုပ်ႈၸု တၢင်းႁၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးတႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ မေႃၻွတ်ႉလႅပ်ႈပွင်ႇၸႂ်ၽိတ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး (Terrien de Lacouperie) ဢၼ်လၢတ်ႈဝႆႉၼႂ်း (The Cradle of the Shan Race) ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉဝႃႈ “ၶႄႇလႆႈႁပ်ႉၽႃႇသႃႇ တၢင်းႁူႉလႄႈ ပိူင်ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မႃးတီႈၵူၼ်းတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၶဝ် ၸိူဝ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်း ဢူးၵြူဝ် ဢၢၼ်တႆးဢိၵ်ႉ ၿၵ်ႉ (Ugro Altaic Bak)။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတၢင်းဢႃႇသျႃႉပွတ်းတူၵ်းသေ ပၢႆႈမႃးမိူဝ်ႈ 23 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ B.C ၼၼ်ႉ။” ထိူဝ်းဝီးလ်ဝႃႈ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး ၶႂ်ႈလၢတ်ႈလွင်ႈၶႄႇလုၵ်ႉလႂ်မႃးၵွႆး မၼ်းဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ၵူၼ်းတႂ်းၽွင်းငမ်းၶႄႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႆယဝ်ႉ။
ၶၸွၼ်း သုၵ်ႇၽႃးၼိတ်း (ศ. ขจร สุขพานิช 1916-1978) မေႃပိုၼ်းထႆးၸိုဝ်ႈလင် ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇ လွင်ႈတႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃးၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မၼ်းသူၼ်ၸႂ်ပိုၼ်းထႆးၼႅၼ်ႇသေ ၶတ်းၸႂ်ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ်ၽိုၼ်မၢႆပိုၼ်းထႆး တင်းၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်းလႄႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းယင်းလႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇၽႅဝ်လွႆဢၢၼ်တႆး ၼႂ်းမိူင်းမွင်းၵူဝ်းရီးယႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “လွႆဢၢၼ်တႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထုင်ႉယႃႈပၢင်ႇသုင်လႄႈ ၵတ်းလိူဝ်ႁႅင်းၼႃႇ၊ ၼႂ်းၶၢဝ်းၵတ်း တၢင်းၵတ်း ယူႇတႅမ်ႇလိူဝ်ၸုတ်ႇၼမ်ႉၶႅင်ထိုင် -39êC၊ ၼႃႈလိၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။ ပေႃးတႅၵ်ႈတူၺ်း တီႈယူႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးယၢမ်းလဵဝ် သမ်ႉပဵၼ်တီႈႁွၼ်ႉ (Tropical) ၵမ်ႈၼမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းႁၼ်ဢၼ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတီႈ လွႆဢၢၼ်တႆးမႃးၼၼ်ႉ လႅပ်ႈဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ သင်တႆး လုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃးတႄႉၸိုင် လူဝ်ႇတၢႆၸွမ်းတၢင်းၵွႆး ဢမ်ႇၶၢမ်ႈပင်ႇလၢႆႇသၢႆးၵူဝ်းပီႇလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးမၢႆၼိုင်ႈ။
2. တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်တီႈသီၶျႂူၼ်း (Sichuan) ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ပွတ်းၵၢင်၊
တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၢႆသွင်ၼႆႉဝႃႈ တႆးႁဝ်းယူႇတီႈတွၼ်ႈၵၢင်မိူင်းၶႄႇ ၼႂ်းသီၶျႂူၼ်း (Sichuan) (ပပ်ႉတႆးမၢင်ပပ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ ၸူႇၶျွၼ်ႇ၊ သိူဝ်ၶွၼ်ႇ)။ ၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး (Terrien De Lacouperie, 1845-1894) ၽူႈတႅမ်ႈ ‘The Cradle of the Shan Race, 1885’ 10လႄႈ ‘The Languages of China Before the Chinese, 1918’။ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီးပဵၼ်ၽူႈႁူႉ လွင်ႈပိုၼ်းၵဝ်ႇၶႄႇ လႄႈၽႃႇသႃႇၼႂ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး။ မၼ်းၸႂ်ႉလၵ်းထၢၼ် ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆတွင်းၶႄႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တႅၵ်ႈလွင်ႈငၢႆးၵၼ် တင်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၼႂ်းဢႃႇသျႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉသေ ဢၢင်ႈဝႃႈ “မိူဝ်း 2200 (23 Century B.C) ၼၼ်ႉ ၶႄႇယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ယူႇတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ၊ သူၼ်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်းလူင်းမႃး ႁိမ်းႁွမ်းသီၶျွူၼ်းၼၼ်ႉ မီးမိူင်းၵူၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇမိူင်းၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ “တႃႉမုင်း” လႄႈမွၵ်ႈပီ 1971 B.C. ၼၼ်ႉ ၶႄႇလႆႈလၢတ်ႈထိုင်မိူင်းပႃးလႄႈ မိူင်းလုင်းၼႂ်းသီၶျႂူၼ်းထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇမႃး ၼႂ်းပီ 1558 B.C. ၵေႃႈလၢတ်ႈထိုင်ဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈလၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဢၢႆႈလၢဝ်း တၢင်းၾင်ႇသၢႆႉ မႄႈၼမ်ႉယႅင်ႇၸီႇၵဵင်းထႅင်ႈ။ မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီးယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးတင်ႈဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈဢၢႆႈလၢဝ်း ”11 ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးပဵၼ်တီႈသီၶျႂူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်မေႃပိုၼ်းထႆးပၢၼ်ၵဝ်ႇၵမ်ႈၼမ် ယုမ်ႇယမ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လူင်ဝိၸိတ်ႇ(หลวงวิจิตรวาทการ 1898-196212) ပဵၼ်ၽူႈႁူႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်းထႆးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ สยามกับสุวรรณภูมิ (1924) ဝႃႈ “မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း တႆးယူႇတီႈတွၼ်ႈၵၢင်မိူင်းၶႄႇ၊ ၼႂ်းသီၶျႂူၼ်း ႁူပေႇ ဢၼ်းႁုၺ်း ၵဵဝ်ႇသီးၸိူဝ်းၼႆႉသေ သိုပ်ႇၶၢႆႉလူင်းမႃး ၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး” ၼႆယဝ်ႉ။
ၽြႃႉယႃးၻမ်းရူင်းရႃးၶျႃးၼုၽၢပ်ႉ (พระยาดำรงราชานุภาพ 1862-1943 13) ပဵၼ်ၽူႈႁူႉၸိုဝ်ႈလင်ထႆး ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ယုမ်ႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်း แสดงบรรยายพงศาวดารสยาม (1925) ဝႃႈ “လႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇ လဝႃႉ မွၼ်း ၶမဵၼ်၊ မိူဝ်ႈ 1 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီမိူင်းၼၼ်ႉ ထႆးယူႇတီႈသီၶျွူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ထုၵ်ႇၶႄႇပူၼ်ႉပႅၼ်လႄႈ ၶၢႆႉပၢႆႈမႃးယူႇတီႈယူႇၼၢၼ်ႇသေ တႅၵ်ႈၽႄၵၼ်ၵႂႃႇ၊ တႆးသျှမ်းၵႂႃႇတၢင်းတူၵ်း၊ သိပ်းသွင်ၸဝ်ႈထႆႈ (တႆးၶၢဝ်တႆးလမ်) ၵႂႃႇတၢင်းၸၢၼ်း၊ တၢင်းတႂ်ႈပဵၼ်တႆးလၢၼ်ႉၼႃး လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈႁူႉၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတီႈမိူင်းၶႄႇပွတ်းၵၢင်မႃး။
တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၢႆၼိုင်ႈလႄႈမၢႆသွင်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႄႇဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈႁူႉပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းလဵဝ် မီးၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်း ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉယုမ်ႇ တၢင်းႁၼ်သွင်ဢၼ်ၼႆႉ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယုမ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ဝႃႈ ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ပၢၼ်ၵဝ်ႇဢၢင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းတႆး [တႃႇမုင်း၊ မိူင်းပႃး၊ မိူင်းလုင်း] ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးၸႅင်ႈလႅင်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ယင်းဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈပၢၼ်ၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်လႂ် ပဵၼ်မေႃသွၼ်သႃႇသၼႃႇလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈမေႃပိုၼ်းတႄႉ (Historian) ၼႆယဝ်ႉ။
3. တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်
တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈတင်းၵႄး ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ် ဢၼ်ၽူႈႁူႉ ပၢၼ်မႂ်ႇၵမ်ႈၼမ် ယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ယၢမ်းလဵဝ်။ လွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼႂ်းႁိမ်းႁွမ်းဢၼ်ဝႃႈမႃးၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇသဝ်းတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။
တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼႆႉ တင်းၵူၼ်းယုမ်ႇလႄႈလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်းမၼ်း ၼမ်ၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၽူႈတႄႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉၸဵမ်ၸဝ်ႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းႁုၼ်း (Archibald Ross Colquhoun 1848-191414)။ မွၵ်ႈပီ 1880 ပၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ႁၢႆလမ် ၵႂၢင်းတူင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ၵႂႃႇထိုင်မၼ်းတလေး။ မၼ်းလၢတ်ႈထိုင်တၢင်းႁၼ်မၼ်းဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ ‘Across Chryse’ (1883)။ E. H. Parker15 ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢင်းၵိတ်း ပၵ်းသဝ်းတီႈၵုၼ်ႁၢႆလမ်လႄႈ Wolfram Eberhard ပဵၼ်ၸၢဝ်းၵျိူဝ်ႇမၢၼ်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈပိုၼ်းၶႄႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁူႉ ၸိူဝ်းႁၼ်လီၸွမ်း တၢင်းႁၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ16။
ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ (Linguist) ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ William J. Gedney, Marvin Brown, James R. Chamberlain ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽႃႇသႃႇသေ လၢတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး လႅပ်ႈပဵၼ်ႁိမ်းႁွမ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
Gedney ၸႂ်ႉႀႄႇဢူဝ်ႇရီႇတၢင်းယုမ်ႇဢၼ်ဝႃႈ “ၽႃႇသႃႇၼႆႉၵိူတ်ႇမီးတီႈလႂ် ယူႇတီႈလႂ် ႁိုင်ႁိုင်ၸိုင် တႅၵ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇယွႆႈ (dialect) ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်” ၼႆႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၸွမ်းၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်ၷႅတ်ႉၼီးၼႄၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းၵုၼ်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼႆႉ ႁၢင်ႇၵၼ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈ သဵင်လၢတ်ႈ (accent) ၶဝ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ သၢၼ်ၶတ်းၵၼ် တင်းၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် ပဵၼ်ႁဵင်လၵ်းၵေႃႈ သဵင်ဢွၵ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ လွင်ႈပဵၼ်ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုၼ်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း ၵိူတ်ႇမီးမႃးႁိုင်ၼႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သူၼ်ႇၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႃမီးမႃး ဢမ်ႇပႆႇႁိုင်ပေႃး ႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ် ၽႃႇသႃႇယွႆႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်လႆႈၶူၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ၵႂၢမ်းတႆးၸႂူင်ႉ ၼႂ်းၵႂၢင်းသီလႄႈ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်ၵွႆး မီးၽႃႇသႃႇယွႆႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ထိုင် 51 ၽႃႇသႃႇ။ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်မွၵ်ႇ 10-20 ၵီႇလူဝ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ပေႃးထူပ်းၽႃႇသႃႇယွႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈၵိူတ်ႇၵႂၢမ်းတႆးလႄႈ ပဵၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး17 ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶျႅမ်းၿိူဝ်ႇလဵၼ်း (Chamberlain) ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၵႂမ်းၵဝ်ႇ (Proto-Tai) ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ မႃးပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈၸုမ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ သီႇႁဵင်ပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ18ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ သီႇႁဵင်ပီၼၼ်ႉ တႆးယင်းပႆႇၽၢတ်ႇၽႄၵၼ် တိုၵ်ႉယူႇႁူမ်ႈၵၼ် လႄႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးၸႅတ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸိုဝ်ႈသတ်းလဵင်ႉသတ်းထိူၼ်ႇ ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမႆႉ ၸိုဝ်ႈၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ “မူမႃ ဝူဝ်းၵႂၢႆး ပဵတ်းၵႆႇ ၸၢင်ႉမႃႉ သိူဝ်မီ လိင်း၊ ၵူၺ်ႈ ဢွႆႈ ၶဝ်ႈ၊ ၶဵဝ်း မိတ်ႈ ထႆ ႁွၵ်ႇလၢပ်ႇ” လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူတ်ႇထၢမ်တူၺ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈၸုမ်းၸုမ်း၊ ထူပ်းဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈသတ်းၸိုဝ်ႈမၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းႁွၼ်ႉ (Tropical country) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႆးၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ၸႂ်ႉမိူၼ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းၵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ “ၼမ်ႉၶႅင်၊ ၼမ်ႉၵၢမ်ႈ၊ မူၺ်ၼၢႆး၊ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇ” ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ တႆးတီႈၼိုင်ႈတင်းတီႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇသူႈမိူၼ်ၵၼ်။ ၶဝ်ၸင်ႇဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈဢုၼ်ႇတီႈႁွၼ်ႉ တၢင်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈၵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇလွႆဢၢၼ်တႆး။ ပေႃးတႆးယၢမ်ႈယူႇ တီႈၵတ်းၸွမ်းၵၼ်တႄႉၸိုင် လူဝ်ႇမီးၶေႃႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းၵတ်း မိူၼ်ၵၼ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်းပႆႇပေႃးႁိုင် ၼႂ်းပီ 1999 ၼႆႉ မီးၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ (Linguist) တင်းၽူႈႁူႉ ၽၢႆႇထႅၵ်ႉၼူဝ်း လူဝ်းၸီႇၽိုၼ်လိၼ် (Geographic Information) ၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆလၢႆတီႈ တင်းၼႂ်း မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးလႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ၵၢၼ်ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းတႆး19 မိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ် ။ ၶဝ်ဢဝ်တၢင်းႁၼ်ရိၶျၢတ်း (Richard O’Connor, Anthropologist)20 ဢၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၶဝ်ႈမႃးယူႇသဝ်းၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပႄႉၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၶိူဝ်းမွၼ်း-ၶမဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး မီးပိူင်ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းလႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၽၢႆၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၸၼ်ႉသုင်လိူဝ်ၶဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထၢၼ်သေ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸုမ်းၼႆႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၼႃး ပဵၼ်ပိူင်ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃ တီႈယူႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးယဝ်ႉ။
ၶဝ်ၸႂ်ႉၶေႃႈမုၼ်း (Data) လွင်ႈတၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၵူၼ်းလႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ် ၶွင်ၼႃႇသႃႇ တင်းဢီးရွသ်ႉ (NASA’s Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC), EROS Data Center) လႄႈၸႂ်ႉထႅၵ်ႉၼူဝ်းလူဝ်းၸီႇ (Geographic Information System - GIS) ၸႅတ်ႈတူၺ်း တၢင်းသုင်တႅမ်ႇၼႃႈလိၼ် (elevation) လႄႈၽိုၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးလွင်ႈၸႂ်ႉၵၢၼ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်မႃး။ ၽၢႆႇၽႃႇသႃႇတႄႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း 400 ၶေႃႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၼႃးလႄႈ ၸိုဝ်ႈသတ်းၼမ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပူ ပႃ လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း။
ၽူၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ထူပ်းဝႃႈ တီႈယူႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးသူၼ်ႇယႂ်ႇ ပဵၼ်တီႈတႅမ်ႇႁိမ်းၼမ်ႉ [ပိၵ်ႉသမ်ႉပဵၼ်မိူင်းလွႆ] ပဵၼ်တီႈၸၼ်းဢိတ်းဢွၼ်ႇ တႃႇႁဵတ်းၽၢႆၼမ်ႉလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်တူၺ်းလၢႆးဢွၵ်ႇသဵင် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႅၵ်ႈၵၼ်ၸုမ်းၼိုင်ႈတင်းၸုမ်းၼိုင်ႈသေ ၶဝ်ၶွတ်ႇယွတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် လႄႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၶၢႆႉပၢႆႈသမ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်သေ ၶၢႆႉမႃးတၢင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မႃးတၢင်းဝႅတ်းၼၢမ်းသေ ၶဝ်ႈထိုင်မိူင်းထႆး ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်မၢႆသၢမ်ၼႆႉ ယင်းမီးၵၢၼ်ၸႂ်ႉ လွင်ႈၾိင်ႈထုင်းသေ ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ21။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ၵူၼ်းတႆးတူင်ႉ/ၵမ်း (ပဵၼ်ၶိူဝ်းတႆး-ၵတႆးၸုမ်းၼိုင်ႈ) ၵမ်ႈၼမ် ယူႇသဝ်းတၢင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။ ၵူၼ်းတႆးၸုမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ႁဵတ်းၼႃးလႄႈ မီးၾိင်ႈထုင်းႁဵတ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၼ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇၶဝ်သမ်ႉ ပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ (ယဝ်ႉၶဝ်ႈ)။ ၶၢဝ်းႁူင်းၶဝ်ႈသုၵ်းလိူင် တူၵ်းလိုၼ်းဝၼ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇၶဝ်မွၵ်ႈ 4-6 ပၢတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽူႈႁူႉၶဝ်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးၵမ်းၶဝ် လႅပ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ တီႈၶဝ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်။ လူဝ်ႇပဵၼ်တီႈ ပွႆးႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇပဵၼ်ဝၢႆးလိုၼ်းၶၢဝ်းယဝ်ႉၶဝ်ႈၶဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထၢမ်တူၺ်း ပိုၼ်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်လုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈၶၢႆႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။
4. တႆးတိုၼ်းယူႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်
ၽူႈတႄႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽေႃးလ် (Paul Benedict) ၽူႉႁူႉၽႃႇသႃႇ ၵူၼ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ မၼ်းဝႃႈ ၵႂၢမ်းထႆး/တႆး ပဵၼ်ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းၵႂၢမ်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ ၾိလိပ်ႉပိၼ်း၊ မၼ်းၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းတႅၵ်ႈၵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵႂၢမ်းထႆးဝႃႈ “တၢႆ” ၾိလိပ်ႉပိၼ်းဝႃႈ “ပတၢႆ”၊ ထႆးဝႃႈ “လိူၼ်” ၾိလိပ်ႉပိၼ်းဝႃႈ “ပုလၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ (ဢၼ်ပိူၼ်ႈယွမ်းႁပ်ႉၵၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ထႆး/တႆး ပဵၼ်ၸုမ်းတႆး-ၵတႆး Tai-Kadai၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ပဵၼ်ၸုမ်းဢွသ်ႉထြူဝ်ႇၼေးသျဵၼ်း - Austronesian ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်)။
ၽေႃးလ်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်။ မိူဝ်ႈ 4000-3500 ပီပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း-ၶမဵၼ် လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃႉ ၶဝ်ႈမႃးၽိုတ်ႉဢဝ်တီႈယူႇတႆး။ တႆးတႅၵ်ႇၽႄ ပဵၼ်သွင်ၸုမ်း။ ၸုမ်းၸိူဝ်းပၢႆႈလူင်းၵႂႃႇတၢင်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဵၼ်ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး။ ထႅင်ႈၸုမ်းသမ်ႉ ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈၵႂႃႇယူႇတၢင်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း။ ဝၢႆးမႃးထုၵ်ႇၶႄႇမိပ်ႇဢီးထႅင်ႈလႄႈ ၸင်ႇၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်ၵႂႃႇ တၢင်းဢသမ်ႇ သျှမ်း လၢဝ်း ထႆး တင်းၵႄး(ဝႅတ်ႉၼၢမ်း) ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်ၽေႃးလ်ၼႆႉ ၽူႉႁူႉၽႃႇသႃႇၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႄႈ မီးၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တူင်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်းယူႇ။ ၶဝ်ဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၽေႃးလ်ဢဝ်မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵွႆး၊ ပေႃးႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ လူဝ်ႇႁႃၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 1200 ပီၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်ၸင်ႇထုၵ်ႇ22 ၼႆယဝ်ႉ ။ သမ်ႉထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၽေႃးလ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ ၸုမ်းတိပႅတ်ႉ-မၢၼ်ႈ (Tibeto-Burman) ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸုမ်းတႆး-ၵတႆး (Tai-Kadai)။
ႁဵတ်ႇၽူၼ်ဢၼ်ၽေႃးလ်တၢင်ႇၼႄၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယွမ်းႁပ်ႉဢေႇသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ဝႃႈ ထႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးၸဵမ်ၵွၼ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃးၼၼ်ႉသမ်ႉ မီးၽူႈႁၵ်ႉၶိူဝ်းထႆးၶဝ် ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆး ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတၢင်ႇပိူင်သေ သိုပ်ႇယိုၼ်ယၼ်ထႅင်ႈယူႇ။
မိူဝ်ႈပီ 1960-62 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၽူႈႁူႉၽၢႆႇဝူဝ်းရၢၼ်း (Archaeology) ထႆးလႄႈၻဵၼ်းမၢၵ်ႇ (Denmark) ႁူမ်ႈၵၼ် ၶုတ်းႁၼ်လုပ်ႇၵူၼ်းယုၵ်ႈႁိၼ်တီႈ ၵၢၼ်းၸၼၿုရီး (กาญจนบุรี)၊ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လုပ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ 4000 ပီ ၼႆယဝ်ႉ။
မေႃယႃထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈသုတ်ႇ သႅင်ဝိၶျဵၼ်း (นายแพทย์สุด แสงวิเชียร, 1907-1995 ) ပဵၼ်ၶူးသွၼ် လွင်ႈတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်း (Anatomy)၊ မၼ်းလႆႈဢဝ်လုပ်ႇၼၼ်ႉ မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်သေ လၢတ်ႈဝႃႈ လုပ်ႇၵွပ်းႁူဝ် ၵူၼ်းယုၵ်ႈႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းလုပ်ႇၵွပ်းႁူဝ်ၵူၼ်းထႆး ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ လုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇ ၼၢႆးယႃႈ (ancestor) ၵူၼ်းထႆးပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းတၢင်ႇၼႄတၢင်းႁၼ်မၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းထႆး/တႆး ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉ တီႈလႂ်ၶၢႆႉပၢႆႈမႃး တိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸဵမ်ၵွၼ်ႇပုၼ်ႉ23 ၼႆယဝ်ႉ ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ မီးၽူႈႁူႉၸိုဝ်ႈလင်ထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈပြသိူတ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ တၢမ်တူဝ်မၼ်း လႆႈထၢမ်တူၺ်း မေႃယႃသုတ်ႇ ၸွင်ႇလႆႈတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းလုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်မွၼ်း ၶမဵၼ် မၢၼ်ႈ လႄႈၵျဝႃး ယူႇႁႃႉ?။ မေႃယႃသုတ်ႇတွပ်ႇဝႃႈ ယင်းပႆႇလႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း24 ၼႆႉယဝ်ႉ ။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ယင်းပႆႇၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်လႆႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။
ၸိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမႃးဢၢင်ႈ လွင်ႈထႆးဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃးၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းပီ 1966-67 ၸုမ်းၽူႈၶူၼ်ႉႁႃဝူဝ်းရၢၼ်းထႆး ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း British Museum လႆႈၶုတ်းၶူၼ်ႉႁၼ် မေႃႈႁႆလိၼ်တီႈဝၢၼ်ႈၸဵင်း၊ ဢိူင်ႇၼွင်ႁၢၼ်၊ ဝဵင်းဢုၻွၼ်း။ မေႃႈႁႆလိၼ် ဢၼ်ၶုတ်းႁၼ်ၼၼ်ႉ ယုမ်ႇၵၼ်ဝႃႈ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ 5600-1800 ပီပူၼ်ႉမႃး25 ၼႆယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းမေႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးၵႅပ်ႇ (ပိူၵ်ႇၶဝ်ႈ) ၸွမ်းလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လူင်းတၢင်းႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် မေႃႈႁႆလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶဝ်ႁဵတ်းၼႃးၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယုမ်ႇတႄႉဝႃႈ ပေႃးတေဢၢင်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း ၶိူဝ်းတႆးတိၵ်းတႄႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၼႆယူႇ။
ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၶိူဝ်းၼႅၼ်ႇသေ တိုၵ်ႉၶႂ်ႈယိုၼ်ယၼ် လွင်ႈထႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸဵမ်ပိုင်းၼၼ်ႉ ၵႆႉဢၢင်ႈထိုင် မေႃယႃပြဝဵတ်ႉ ဝသီ (นายแพทย์ประเวศ วะสี) ထႅင်ႈ။ မေႃယႃပြဝဵတ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ၸႅတ်ႈ ၸုမ်းလိူတ်ႈသေ ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ ထူပ်းဝႃႈ ၵူၼ်းထႆးဢီးသၢၼ် (ထႆးလၢဝ်းၸိူဝ်းယူႇတၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းထႆး) မီးၸုမ်းလိူတ်ႈၽိတ်းပၵ်ႉၵတိ Hemoglobin E (HbE) ထိုင် 52% ၊ ၼႂ်းတႆးယူၼ်း ပွတ်းႁွင်ႇသမ်ႉမီး 12%။ လိူတ်ႈၽိတ်းပၵ်ႉၵတိမဵဝ်းၼႆႉ သမ်ႉဢမ်ႇႁၼ်မီးၼႂ်းၶႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ တႆးလႄႈၶႄႇ ဢမ်ႇယၢမ်ႈယူႇတီႈလဵဝ်ၵၼ်မႃး။ မၼ်းဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇထႆး/တႆးၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်တၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆး၊ ဝၢႆးသေတႆးၽႄႈၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈ လိူတ်ႈလေႃးၵၼ် တင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းလႄႈ လိူတ်ႈၽိတ်းပၵတိ HbE ၸင်ႇယွမ်းလူင်း26 ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁူႉၽၢႆႇမေႃယႃယၢမ်းလဵဝ် ႁူႉယဝ်ႉဝႃႈ တီႈလႂ်မီးၶႆႈၼၢဝ်လိူင်ႇ ၵူၼ်းတီႈၼၼ်ႈၵေႃႈ မီးလိူတ်ႈ ၽိတ်းပၵ်ႉၵတိ HbE ၼႆႉသုင် ၼႆယဝ်ႉ 27။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉ။
5. တႆးယူႇၸွမ်းၵုၼ်မလႃႇယူႇ တၢင်းပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈမႃးတၢင်းႁွင်ႇ
တၢင်းႁၼ်ၵမ်ႈၼမ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ ၶၢႆႉလူင်းၵႂႃႇတၢင်းပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းႁၼ်မၢႆႁႃႈၼႆႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇၼႂ်းၵုၼ်မလႃႇယူႇ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး တၢင်းၸၢၼ်းသုတ်းသေ ၶၢႆႉပၢႆႈၶိုၼ်ႈမႃးတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶွင်မေႃယႃ သူမ်သၵ်ႇ (สมศักดิ์ สุวรรณสมบูรณ์)။ ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉၵၢၼ်ၵူတ်ႈၸုမ်းလိူတ်ႈ ထႅင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ မၼ်းဝႃႈ ၸုမ်းလိူတ်ႈၵူၼ်းထႆး မီးပိူဝ်းသဵၼ်း တၢင်းထီႇၵျိၼ်း (Gene frequency) မိူၼ်ၵူၼ်းၵျဝႃး (ၵူၼ်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ ၵုၼ်ၵျဝႃး) လိူဝ်ၶႄႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵေႃႈ လႅပ်ႈလုၵ်ႉတၢင်း ၵုၼ်မလႃႇယူႇ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၶိုၼ်ႈမႃး၊ ဢမ်ႇဢၢပ်ႈၸႂ်ႈ လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းၶႄႇလူင်းမႃး28ၼႆယဝ်ႉ ။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽႂ် ႁပ်ႉလႄႈ သိုပ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ မိူၼ်တၢင်ႇဢၼ်။
လိူဝ်သေ လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်လၢတ်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၽူႈႁူႉၶဝ် ၸႂ်ႉၵၢၼ်ၵူတ်ႇၸႅတ်ႈ သၢႆၽၼ်း DNA ၶိူဝ်းၵူၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈမီး။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢႅတ်ႉမူၼ်းသၼ် (Jerold A. Edmondson) လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ။ ၶဝ်ၶူၼ်ႉႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉ ပဵင်းပေႃး လႄႈ ဢမ်ႇႁတ်းဢဝ်မႃးတႅမ်ႈဝႆႉ တီႈၼႆႈ29။
ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်လႄႈ လွၵ်းလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တေႁၼ်ဝႃႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ႈသိူၵ်ႈပိုၼ်း၊ ၾိင်ႈထုင်း၊ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ ၾိင်ႈသၽႃႇဝ၊ တၢင်းႁူႉၽၢႆႇမေႃယႃလႄႈ ထႅၵ်ႉၼူဝ်းလူဝ်းၸီႇပၢၼ်မႂ်ႇ ၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်။ ၼႆႉပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်း ပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။
ယၢမ်ႈမီးၽူႈၾၢင်ႉတိူၼ်ဝႃႈ ၽူႈႁူႉမၢင်ၵေႃႉ ၶဝ်မီးယိူင်းဢၢၼ်း ၵၢၼ်မိူင်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင် ယူႇပႃႈလင် ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇၽူႈႁူႉၶႄႇ ၵႆႉဢဝ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ဝၢင်းဝႆႉၼွၵ်ႈ မိူင်းၶႄႇယၢမ်းလဵဝ် ၵွပ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပၼ်ႁႃ ၼႂ်းမိူင်းၶဝ်။ ၸိူင်ႉၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၽူႈႁူႉထႆး ၸိူဝ်ႉသၢႆၶႄႇၵေႃႈ ၵႆႉဝႃႈ တႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃး ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ၵူၼ်းဢင်းၵိတ်း ၾရင်ႇသဵတ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယိူင်းဢၢၼ်း လွင်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လွင်ႈၽႄႈသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၶဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ လွင်ႈဝႃႈ ၽူႉႁူႉၸိူဝ်းတင်ႈၸႂ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ႁႃတၢင်းႁူႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ ဢမ်ႇမီးယိူင်းဢၢၼ်းလပ်ႉသင်ၵေႃႈ မီးယူႇတင်းၼမ်ၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇထႅင်လႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လွင်ႈမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်ပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထမ်ႇမတႃႇလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီ (Charm) ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းယဝ်ႉ။ သင်တၢင်းႁၼ်ဢၼ်လႂ် မိူၼ်ၵၼ်တင်း တၢင်းယုမ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ယႃႇပေၸူမ်းၼႃႇၽႅဝ်။ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၸႂ်လႅၵ်ႉၸွမ်းသင်။ ပိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၽႂ်ၶူၼ်ႉႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် မီးသၢၵ်သေႇလၵ်းထၢၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇလၢတ်ႈ လၢမ်းၶၢတ်ႈၼႄၵၼ် ဢၼ်လႅပ်ႈပဵၼ်လႆႈ မၼ်းၵွႆး။ ဢၼ်ႁဝ်းယုမ်ႇဝႃႈ မၢၼ်ႈမႅၼ်ႈယူႇမိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ဢၼ်ၽိတ်း မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ ပေႃးမီးလၵ်းထၢၼ်မႂ်ႇမႃးယိုၼ်ယၼ်။ တေႁႂ်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တဵမ်သူပ်းတဵမ်ၵႂၢမ်း တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၼင်ႇၽႃႇမိုဝ်းတူပ်းလိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ သင်မီးၵူၼ်းလၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလီယုမ်ႇ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းထႃႇၼ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၽူႈဢၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်း ထတ်းသၢင်လႆႈ ႁင်းၶေႃယူႇ ႁဝ်းတေယုမ်ႇလွင်ႈလႂ်၊ ဢမ်ႇယုမ်ႇဢၼ်လႂ်။
ၵႂၢမ်းလူပ်း
လိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉၵႂႃႇတူၺ်းၶိုၼ်း ၶေႃႈၼႄႉ ၼမ်းသြႃႇလုသ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ တႃႇတႅမ်ႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ တူၺ်းၶၢမ်ႈ လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းသွင်တီႈ၊ တီႈၶႄႇလႄႈ တီႈတႆးဢမ်ႇလႆႈ။ ၶေႃႈမုၼ်းတီႈၶႄႇတႄႉ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးႁဝ်း ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ဢၢင်ႈဢဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ဢိင်ပိုၼ်းၶႄႇသေ တႅမ်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ သူၼ်ႇယႂ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်းလႄႈ ပိၼ်ႇဝႆႉပဵၼ် ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵႂၢမ်းထႆး။ လၵ်းထၢၼ်တီႈတႆး ၸိူင်ႉၼင်ႇလိၵ်ႈႁိၼ် လိၵ်ႈၵဝ်ႇ လိၵ်ႈမႂ်ပေႇမႂ်လၢၼ်းတႆး ၼင်ႇသြႃႇလုသ်ႉ ၼႄႉၼမ်းတႄႉ ဢမ်ႇသူႈလႆႈႁၼ်။
သဵၼ်ႈမၢႆလိၵ်ႈႁိၼ် လိၵ်ႈၵဝ်ႇတႆး ဢၼ်သြႃႇလုသ်ႉ လၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းဝႆႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈမိူင်းလူၺ် (မိူင်းယၢင်း) မီးလိၵ်ႈႁိၼ်မွၵ်ႈ 20 ၼႃႈ၊ ၼႂ်းမိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇမီး 60 ပၢႆ၊ တၢင်းဝဵင်းၸၼ် လူင်ၽၿၢင်း ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းၵေႃႈ မီးထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်သူၼ်ႇတူဝ် ယၢမ်ႈႁူႉမႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် ပေႃႈၶုၼ်ရၢမ်းၶမ်းႁႅင် လၵ်းထိ 1 (ပီ 1283 ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး)၊ လိၵ်ႈႁိၼ် သဝ်ငူး တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ တီႈသႃၻိယႃႇ (ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇမိူင်း 1497-1537 )၊ ဢႃႇႁူမ်ႇ ပူႇရၼ်ႇၸီႇ၊ လိၵ်ႈႁိၼ်ဝတ်ႉပႃႇလႅင် တီႈၵဵင်းတုင် (ပီ 1451 ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ၾၵ်းၶၢမ်) ၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းပႆႇယၢမ်ႈႁၼ် ဢၢင်ႈထိုင်ဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်းတႆး (ၵႃႈၼင်ႇ ယိုၼ်ႈႁၼ်)။ ၼင်ႇသြႃႇလုသ်ႉဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းငဝ်ႈတိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼိုင်ႈၶေႃႈ ၼိုင်ႈထႅဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ မီးၵႃႈၶၼ်ၽၢႆႇပိုၼ်း လိူဝ်ပပ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး လၵ်းထၢၼ် ဢၢၼ်ႇပၢၵ်ႇ ဢၢၼ်ႇႁဵင်ထႅဝ်မၼ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပိုၼ်းႁဝ်း ၵႃႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ႁဝ်းမုင်ႈတူၺ်း တၢင်းၼွၵ်ႈ သွၵ်ႈႁႃ ဢၼ်ပိူၼ်ႈတႅမ်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၵွႆး၊ ဢမ်ႇသူႈလႆႈ ၶူၼ်ႉႁႃၼႂ်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၶိုၼ်း။ တႆးႁဝ်းတီႈၼႆႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တႆးသျှမ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉၵွႆး လူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼႂ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇၵႂၢမ်း သြႃႇလုသ်ႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းဝႆႉဝႃႈ “ၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈ တႆး ထႆး လၢဝ်း လႄႈမၢၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈ တႃႇတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ တေဝႆႉၼၵ်း ၶတ်းၸႂ်ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ် သိူၵ်ႈပိုၼ်း ၼႂ်းလိၵ်ႈႁိၼ် မႂ်ပေႇမႂ်လၢၼ်း ၼႂ်းတႆးႁဝ်းၵူႈၸုမ်း ၼမ်ၼမ်သေၵမ်း။
တႅမ်ႈ ၵဝ်တႆး
09/06/2012
- 1. http://en.wikipedia.org/wiki/Sao_Saimong
- 2. ၸိူင်ႉၼင်ႇၸၼ်ႉၸွမ် Cornell University, The University of Michigan, Wolfson College, Cambridge ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
- 3. Sao Saimong Mangrai. ‘The Shan States and the British Annexation’, Cornell University, 1969.
- 4. သြႃႇလုသ်ႉ (Gordon H. Luce 1889-1979) ၼႆႉ ပေႃးပဵၼ် ၽူႈသူၼ်ၸႂ်ပိုၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ဢႃႇသျႃႉၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇၸိုင် ၵေႃႉဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းမၼ်း လႅပ်ႈဢမ်ႇမီး။ မၼ်းပဵၼ်သြႃႇငဝ်ႈ (ဆရာကြီး) မေႃပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၸိုဝ်ႈယႂ်ႇမၼ်း (Old Burma-Early Pagan)။ (ပပ်ႉမၢႆၼိုင်ႈလႄႈသွင် ၻၢဝ်းလူတ်ႇ ဢဝ်လႆႈတီႈ www.khamkoo.com)။
- 5. သြႃႇႁေႃးလ် (D.G.E. Hall 1891-1979) ၵေႃႈယၢမ်ႈပဵၼ် ၶူးသွၼ်ပိုၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ။ ပွၵ်ႈမိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၽၢႆႇပိုၼ်းတီႈ SOAS, ၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႇၻၼ်ႇထႅင်ႈ။ မၼ်းတႅမ်ႈ ပပ်ႉပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈ (Burma, 1950)၊ ပပ်ႉၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မၼ်း ပဵၼ်ပိုၼ်းဢႃႇသျႃႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (History of Southeast Asia, 1955)။ (ပပ်ႉ Burma ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်းလႄႈပပ်ႉ History of Southeast Asia ၽၢႆႇထႆး၊ ၻၢဝ်းလူတ်ႇဢဝ်လႆႈတီႈ www.khamkoo.com)
- 6. Winai Pongsripian, Dr. ‘History of the Tai Peoples: A Critical Review’, in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups. 2002.
- 7. ขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธุ์) (1897-1980)
- 8. Winai Pongsripian, Dr. ‘History of the Tai Peoples: A Critical Review’, in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups. 2002.
- 9. บี. เจ. เทอร์วีล, แนนโทนี ดิลเลอร์ และ ชลธิรา สัตยาวัฒนา, “คนไท (เดิม) ไม่ได้อยู่ที่นี่” (กรุงเทพฯ สำนักพิมพ์เมืองโบราณ, 2533)
- 10. လွင်ႈၼႆႉ ႁၼ်မီးၼႂ်းပပ်ႉလဵဝ်ၵၼ်တင်း ‘Amongst the Shans’ ပီ 1885။ ၽူႈသူၼ်ၸႂ်ၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇပပ်ႉငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်း ၻၢဝ်းလူတ်ႇဢဝ်လႆႈတီႈ www.khamkoo.com
- 11. Winai Pongsripian, Dr. ‘History of the Tai Peoples: A Critical Review’, in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups. 2002.
- 12. လူင်ဝိၸိတ်ႇ ဝႃးထၵၢၼ်းၼႆႉ လိူဝ်သေပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းထႅင်ႈ။ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶႂ်ႈတင်ႈ မိူင်းထႆးပၢၼ်မႂ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇလႄႈ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းတီႈတႆးယူႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းလဵဝ်ၵၼ်။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ထႆးလႆႈသိမ်းဢဝ် ၵဵင်းတုင်လႄႈမိူင်းပၼ်ႇ တင်ႈၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ “สหรัฐไทยเดิม” (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႆးၵဝ်ႇ)။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇထိုင် ယိူင်းဢၢၼ်းၶဝ် မၼ်းလႆႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်းပူၵ်းၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်ထႆးၶဝ်တိုၵ်ႉၸႂ်ႉႁွင်ႉယူႇယၢမ်းလဵဝ် ၼင်ႇ “ตื่นเถิดชาวไทย (တိုၼ်ႇတႃႉၸၢဝ်းထႆး)” ”ต้นตระกูลไทย (ၵဝ်ႉငဝ်ႈၶိူဝ်းထႆး)” ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းတႅမ်ႈပပ်ႉၸိူင်း ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တႆးၵူႈတီႈတီႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ “ฟากฟ้าสาละวิน (ၾင်ႇၼမ်ႉၶူင်း), บัลลังก์เชียงรุ้ง (ပလၢင်ႇၵဵင်းႁုင်ႈ)” เจ้าหญิงแสนหวี (ၸဝ်ႈယိင်းသႅၼ်ဝီ)” ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
- 13. ၽြႃႉယႃးၻမ်းရူင်းရႃးၶျႃးၼုၽၢပ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရႃႇမထိ 4 လႄႈပဵၼ်ၽူႈႁူႉ မေႃပိုၼ်းလူင်ထႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ တင်းသိူၵ်ႈပိုၼ်း သႃႇသၼႃႇ ဝွၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ မီးထိုင် 600 ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်းမိူင်းထႆး လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ပၢၼ်မႂ်ႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးသူၼ်ႇၸွႆႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပႃးထိ 5 တင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
- 14. ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈပပ်ႉ ‘Amongst the Shans, 1885’ လႄႈ ‘Across Chryse’။ တင်းသွင်ပပ်ႉၼႆႉ ၻၢဝ်းလူတ်ႇဢဝ်လႆႈတီႈ www.khamkoo.com
- 15. ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈ ‘The Old Thai or Shan Empire of Western Yunnan’ လႄႈ ‘Burma: With Special Reference to Her Relations with China’။
- 16. http://www.baanmaha.com/community/thread28334.html
- 17. Winai Pongsripian, Dr. ‘History of the Tai Peoples: A Critical Review’, in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups. 2002.
- 18. ibid.
- 19. John Hartmann - Linguist from Northern Illinois University, Jerold A. Edmondson – Linguist from University of Texas at Arlington, Li Jinfang – Linguist from China’s Central University for Nationalities, Wei Luo from Northern Illinois Unversity (Geographic Information), Winya Sysamouth from University of Wisconsin, Madison.
- 20. O’Connor, R. ‘Agriculture Change and Ethnic Succession in Southeast Asian Studies: A Case for Regional Anthropology’ Journal of Asian Studies, 1995. Cited: Somsonge Burusphat.
- 21. Somsonge Burusphat. ‘Where Did Tai People Really Come From?’, The Institute of Language and Culture for Rural Development, Mahidol Univeristy, Thailand.
- 22. Prasert Na Nagara. ‘Keynote Speech’ in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups, 2002.
- 23. http://www.kwc.ac.th/0e-book%20ThaiKingdom/10TinKumNud1.htm
- 24. Prasert Na Nagara. ‘Keynote Speech’ in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups, 2002.
- 25. http://www.thaiwhic.go.th/heritage_culture3.aspx
- 26. Prasert Na Nagara. ‘Keynote Speech’ in Studies of History and Literature of Tai Ethnic Groups, 2002.
- 27. ibid.
- 28. http://www.kwc.ac.th/0e-book%20ThaiKingdom/10TinKumNud1.htm
- 29. သင်ၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇ ၵႂႃႇတူၺ်တီႈ Jerold A. Edmondson. ‘The Power of Language over the Past: Tai Settlement and Tai Linguistics in Southern China and Northern Vietnam’ in Studies in Tai and Southeast Asian Linguistics, ed. Jimmy G. Harris, Somsonge Burusphat and James E. Harris, Bangkok, 2007.


text:
Welcome to Tai freedom
ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ ယိုဝ်းၵူၼ်းၸွမ်းၵႃး တၢႆထင်တီႈ
- Created on 25 November 2016
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ သိုၵ်းၶၢင် KIA ၊ သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA ယိုဝ်းၵူၼ်းမိူင်း ၵူၼ်းၸွမ်း ၸဝ်ႈၵႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇ ဢၼ်လႅၼ်ႈ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ထိုင် ဝဵင်းမူႇၸေႈ တၢႆထင်တီႈ 1 ၵေႃႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၵူတ်ႉၶၢႆ လႄႈ ၼမ်ႉၽၵ်းၵႃ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA ပွမ်တူဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ပေႃႉႁႅမ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵွင်းသႃႇ ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉၶမ်း
- Created on 25 November 2016
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA 5 ၵေႃႉ ပွမ်တူဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ပေႃႉထုပ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵွင်းသႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိုင်ႈတႆပွတ်းႁွင်ႇ။
ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၸုမ်းၶူးသွၼ် ဢိၵ်ႇတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းတင်းၼမ် ပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈ သၢႆသိုၵ်း ဢွင်ႇပေႉသိုၵ်း 2 RCSS/SSA
- Created on 25 November 2016
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 23/11/2016 ၼႃႈတီႈဢုပ်ႇပိူင်ႇတီႈၼိုင်ႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၵူၼ်းသိုၵ်းလႄႈ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၼႃႈတီႈ ဢိၵ်ႇတင်း ၸုမ်းၶူးသွၼ် လႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတင်းၼမ် ၵႂႃႇပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈ သၢႆသိုၵ်းဢွင်ႇပေႉ သိုၵ်း 2 ပွၵ်ႈမိူဝ်း ၼႂ်းၼႃႈတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
ၸုမ်း ဝ (UWSA) ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈ ပၢင်တိုၵ်း မိူင်းၵူဝ်း ၊ မူႇၸေႈ ၊ 105 လၵ်း
- Created on 25 November 2016
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 24/11/2016 တီႈလုမ်းပွင်ၵၢၼ်သုင်သုတ်း တပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ဝ ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA တီႉၺွပ်းၵူၼ်းမိူင်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းတၢတ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ
- Created on 24 November 2016
- Written by တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
သိုၵ်းပလွင်ႈ TNLA တီႉၺွပ်းၵူၼ်းႁဵတ်းသူၼ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ (11) ၵေႃႉ တီႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတၢတ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းတၢတ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
More Articles...
- ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်း လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လူင်းၵၢၼ်သွၼ် ၽူႈၸွႆႈၶူးၽိုၵ်း ၸုပ်ႈ 1 (ပီႊ 2016)
- ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် ၸေႇတၼႃႇ ၸွႆႈထႅမ်ဢူႇသိုၵ်းတင်းၼမ် တွၼ်ႈတႃႇ RCSS/SSA
- ၸုမ်းဢူၺ်းလီသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ သိုပ်ႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တီႈၼႂ်းၸႄႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း
- တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸၵၶ 17 တပ်ႉၵွင် 332 မိူင်းပၼ်ႇ ပႂ်ႉယၢမ်းၸွမ်းတၢင်း ဢဝ်ၵွင်ႈငႃႁူဝ် ၼၢင်းယိင်း မီးတၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ယိုဝ်းၵွင်ႈလွၵ်ႇငိူတ်ႈၵူၼ်းမိူင်း
- ၸုမ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီ (ပွတ်းႁွင်ႇ) ႁူမ်ႈၵၼ်ၶဝ်ႈပိုတ်းယိုဝ်း တီႈႁူင်းပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဝဵင်းမူႇၸေႈ


text:
ဝၼ်းတီႈ 29-2-2016 လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၶူးသွၼ် တင်းသဵင်ႈ 65 ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Magdalen College School လႆႈဢွၼ်ၵၼ်မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ တီႈဝတ်ႉဢွၵ်ႇသၾိူတ်ႉ မိူင်းဢွၵ်ႉသၾိူတ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢင်းၵိတ်း။Weiterlesen
Monat: Februar 2016
(English) International Pali speaking conference
Leider ist der Eintrag nur auf Amerikanisches Englisch verfügbar.Weiterlesen
ၸဝ်ႈတိုၼ်းတႆး ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈသင်ႇၶ မိူင်းၶေႇ တေယေႃးၶိင်း မႃးဢႅဝ်ႇ ၵုင်းထဵပ်ႈ
ဝၼ်းတီႈ 09- 3-2016 ၸဝ်ႈၶူးလူင် ၸဝ်ႈတိုၼ်းတႆး ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈသင်ႇၶ မိူင်းၶေႇ တေယေႃးၶိင်း မႃးဢႅဝ်ႇ ၵုင်းထဵပ်ႈ၊ မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႈသႃ ဢွင်ႈတီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၵိုၵ်းပိုၼ်း ၽၢႆႇပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၸိုင်ႈထႆး မိူၼ်ၼင်ႇဝတ်ႉၽြႃးသႅင်ၶဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ် ဝတ်ႉၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း လႄႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶုၼ်ၶဝ် ၵႆႉမႃးႁဵတ်းတႃႇၼ တၢင်းလီ တႃႇသေႇ ၊Weiterlesen
လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်သင်ၶထႆးတေ လိူၵ်ႈၵဵပ်းႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်မႂ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 12
ပေႃးထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 27 လိူၼ်ၽဵပ်ႇပိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ 2016 လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶၸိုင်ႈထႆး တေလိူၵ်ႈၵဵပ်းႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်မႂ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်း(12) ၸွမ်းၼင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈတိုၵ်းသူၼ်း ဢၼ်မူႇၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶ ၸိုင်ႈထႆးလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ မီးၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၶႃႈWeiterlesen
ပိုၼ်းဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဝၼ်းမႃႇၵပူႇၸႃႇ
ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ပႃႇလိႁွင်ႉဝႃႈ ဝၼ်းမႃႇၵပူၸႃႇ ၽႃႇသႃႇရူဝ်းမၼ်းတႅမ်ႈပဵၼ် Magha Puja ပဵၼ်ဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းဝၼ်းၼိုင်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတေမႃးၶူၼ်ႉၶိုၼ်းပိုၼ်း ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မူၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆWeiterlesen
ၸဝ်ႈၶူးလူင်တွၵ်ႉတိူဝ်ႉၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ တေယေႃးၶိင်းထမ်ႇမတေႇသၼႃႇတီႈဝတ်ႉမႂ်ႇ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 20-2-2016 ၶၢဝ်းယၢမ်း 5 မူင်းတေႃႇထိုင် 6 မူင်းၵၢင်ၶမ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈထႆး မီးၸဝ်ႈၶူးၵိတ်ႉတသႃႇရ ၽိပႃႇလ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉ (Ph.D.) ၸၼ်ႉၸွမ် သင်ႇၶမႁႃႇမူင်းၵုတ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၶူးတေဝိၼ်ႇတႃႇၽိပႃလ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉ (Ph.D.) ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူလ်း ၸဝ်ႈၶူးၺႃႇၼသႃႇမိ ႁူဝ်ပဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈထႆးWeiterlesen
ၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ မိူင်းဢသ်ႇသမ် ၸဝ်ႈၶူးလူင် လူင်သုၶမိၼ်ႇတ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 19-2-2016 ပီႈၼွင်ႉတႆးၽႃၵႄး မိူင်းဢသ်ႉသမ်ႊ ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်းတီယႃး၊ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထႅဝ် ပႂ်ႉလွင်းမွၵ်ႇယႃႈၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ ပွင်ပဵၼ်ပတိသၼ်ႇထႃႇရ ၵၢၼ်တွၼ်ႈႁပ်ႉၸဝ်ႈၶူးလူင် သုၶမိၼ်ႇတ (ၸဝ်ႈသုၶမ်း) ၵမ်ႇမထႃၼႃၸရိယ ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် မျႅၼ်ႇမႃႇ ၊Weiterlesen
ၸဝ်ႈၶူးလူင် ပႃႇမွၵ်ႉၶ တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ ဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 19 လိူၼ် ၽဵပ်ႇပိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ 2016 ၸဝ်ႈၶူးလူင် ပႃႇမွၵ်ႉၶတွၵ်ႉတိူဝ်ႇၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ ၸဝ်ႈၵႂၼ်းဝတ်ႉ ပုတ်ႉထဝိႁႃရ ဢွၵ်ႉသၾိူတ်ႉ မိူင်းဢင်းၵိတ်း ၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇတင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး၊ ဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး ၊ ဢွၼ်ဢဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဵဝ်ႇယဵမ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်လူင်တႃႈၵုင်ႈ၊ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ၊Weiterlesen
လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆးၸိုင်ႈထႆး လူႇၶၢမ်ႇဝတ်ႉထုငိုၼ်းတွင်းတႃႇၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းထူပ်းၽေးသိုၵ်း
လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆးၸိုင်ႈထႆး ၸိူဝ်းလႆႈၶဝ်ႈမႃးႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃ တီႈမိူင်းထႆး မီးမဵတ်ႉတႃႇဢီးလူၼိူဝ်ပီႈၼွင်ႉတႆး ၸိူဝ်းလႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ ၶၢၼ်ၸႂ် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းတဢၢင်း တေလူႇ ၶၢမ်ႇ ဝတ်ႉထု ငိုၼ်း တွင်း ဢိၵ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တႃႇမိူဝ်းၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းထူပ်းၽေး တီႈမိူင်းတႆးၼႆယဝ်ႉ။Weiterlesen
ပၢင်ပွႆးၽဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဢိင်ႇတႃႇၸႃႇရ ဝတ်ႉမိူင်းယေႃ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 15 လိူၼ်ၽဵပ်ႇပိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ ပီ 2016 ၼၼ်ႉသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈႁူမ်ႈၶဝ်ႈ သတ်ႉထႃးပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈဢွၵ်ႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းယေႃ လႄႈ သတ်ႉထႃးတီႈၸမ်တီႈၵႆ တင်းသဵင်ႈ မွၵ်ႈ 1ႇ000 ၵေႃႉပၢႆ လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၽဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဢိင်ႇတႃႇၸႃႇရ ၵမ်ႈၼမ်ႁွင်ႉၸဝ်ႈသြႃႇပီး ၸဝ်ႈၵႂၼ်းဝတ်ႉမိူင်းယေႃ ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇWeiterlesen


text:
ပေႃးထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 27 လိူၼ်ၽဵပ်ႇပိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ 2016 လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶၸိုင်ႈထႆး တေလိူၵ်ႈၵဵပ်းႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်မႂ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်း(12) ၸွမ်းၼင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈတိုၵ်းသူၼ်း ဢၼ်မူႇၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶ ၸိုင်ႈထႆးလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ မီးၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၶႃႈ
ၸဝ်ႈၶူးဢၼ်တေၶဝ်ႈၶေႉၶဵင်ႇၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ တႃႇပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၼၼ်ႉ တင်းမူတ်းမီး 6 ၸဝ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸၼ်ႉလိၵ်ႈလၢႆး ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ယၢမ်ႈပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇမႃးၼၼ်ႉမီးၼင်ႇၼႆၶႃႈ
ၶွပ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၼမ်ထိုင် ၸဝ်ႈၶူးဢၼ်လႆႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းမႃး-
- ၸဝ်ႈၶူးၺႃႇၼ မိူင်းသူႈ
- ၸဝ်ႈၶူးၸႃႇၼိင်ႇတ ၵုၼ်ႁဵင်


text:
ပႆႇတမ်းၸႂ် ငဝ်းလၢႆးပၢင်တိုၵ်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ပႆႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်ႈ ႁဵၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵဝ်ႇ
ႁူင်းႁဵၼ်း ဝၢၼ်ႈတေႃႉသၢင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉသေတႃႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းမႃးမီးၼႂ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ပႆႇႁတ်း ပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈ ၶိုၼ်း ယွၼ်ႉပႆႇတမ်းဝၢင်းၸႂ် ငဝ်းလၢႆးပၢင်တိုၵ်း- ဝႃႈၼႆ ။
လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်း ၸိူဝ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း မႃးမီးတီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးသေပႆႇႁတ်းမိူဝ်းၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵိုတ်းယူႇ 300 ႁပ်ႉဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ယူႇသဝ်းဝႆႉတီႈ တိူၵ်ႈယႃႈယႃသိူဝ်ႁႃႈတူဝ်၊ ဝတ်ႉဢွင်ႇသုပၢၼ်ႇလႄႈ ႁူင်းသဝ်းမဵတ်ႉတႃႇ ဢူင်းဝူၺ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းႁွင်ႇသေ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉတီႈ ၼႂ်းဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ။
ၸၢႆးထုၼ်းၺၢၼ်ႇ ၽူႈတႅၼ်းသၽႃးၸႄႈမိူင်း SNLD ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မၢႆ 2 ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး လၢတ်ႈဝႃႈ “ ယူႇတီႈၽူႈတႅၼ်းသၽႃးၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးသေ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ်သေ ပိုတ်ႇပၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈတေႃႉသၢင်ႇၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉ တီႈတႄႉ ယင်းတိုၵ်ႉမႆႈၸႂ်ယူႇ ယွၼ်ႉၵူဝ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ၊ ယၢမ်းလဵဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၶိုၼ်းတီႈဝၢၼ်ႈ တိုၵ်ႉမီး 60 ပၢႆ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်း ၵိုတ်း ယင်းပႆႇႁတ်းပွၵ်ႈၶိုၼ်း” ဝႃႈၼႆ ။
တေႃႈလဵဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး တိုၵ်ႉလူဝ်ႇ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် တင်းၼမ် မိူၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉသွႆ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႃႈၼႆ ။
ပၢင်တိုၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈပီ 2015-2016 ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းၵႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ။ ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းသေ ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၽေးသိုၵ်း၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်း ပၢႆႈၵႂႃႇႁဵတ်း ၵၢၼ်တၢင်း မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းၶၢင်လႄႈ တၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇဝဵင်း မီးတင်းၼမ် ဝႃႈၼႆ ။
Tags: Human Right, News