text:
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 50-60 ပီမႃးၼႆႉ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးႁဝ်း ပိၵ်ႉသမ်ႉဢမ်ႇၼမ်မိူၼ်ပိူၼ်ႈသေတႃႉ လႆႈႁၼ်ဢွၵ်ႇမႃးယွတ်းယွတ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼမ်ႉၸႂ် ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵူႇလွင်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းတႆး တင်းၼွၵ်ႈမိူင်းတႄႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ တၢင်းႁၼ်ထိုင်လွင်ႈပိုၼ်းလႄႈၽိုၼ်ဢိင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶွင်ႁဝ်းမိူၼ်ၵၼ် ပဵၼ်ၼႅဝ်းလဵဝ်ၵၼ် ၵမ်ႈၼမ်၊ ဢမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆမိူၼ်ပိူၼ်ႈ။ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈတၢင်းႁၼ်ပိူၼ်ႈလၢၵ်ႇလၢႆ ပိူင်ႈၵၼ်ၼမ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ တီႈၼႆႈၶႂ်ႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈ “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?” ပဵၼ်ၵႂၢမ်းထၢမ်ဢၼ်ၵူၼ်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်တင်းၼမ် လႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ ထဵင်ၵၼ်မႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးလၢတ်ႈ လူၺ်ႈလွင်ႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆ ၽူႈတႅမ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ထုၵ်ႇလီလၢတ်ႈထိုင် ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်မေႃပိုၼ်းလူင်ၶဝ် လၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၸွမ်းယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽူႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ ယင်းပႆႇ ယၢမ်ႈလႆႈယိၼ်း။
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်းရၢႆးလႄႈ ႁဝ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီႁူႉပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်ႈရၢႆး ၽူႈပဵၼ်ငဝ်ႈလိူင်ႈမၼ်း ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ။ တႆးႁဝ်း ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၸိူဝ်းႁူႉလွင်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ မီးၼမ်ၵေႇၵႃႈႁိုဝ်ဢမ်ႇႁူႉလႆႈသေတႃႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ တႃႇတႆးတႄႉ ယႂ်ႇၼမ်ၼႃႇ။
ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း (1913-1987) ပဵၼ်လုၵ်ႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈ ဢိၼ်းထလႅင်၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵဵင်းတုင်။ မိူဝ်ႈလႅၵ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈဝတ်ႉထဵပ်ႉသိရိၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၵွၵ်ႇ။ ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈ လႆႈၵႂႃႇႁူမ်ႈပွႆးၻႃႇၿႃႇ တီႈဢိၼ်ႇတီးယႃႉယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈႁူႉပွင်ႇဝႃႈ တႃႇပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈလႆႈၼႆႉ လူဝ်ႇမေႃ ပၼ်ႇၺႃႇပၢၼ်မႂ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မိူဝ်းၶိုၼ်းသေ သူင်ႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်းတၢင်းမုင်ႈႁၼ်ၵႆ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ၶေးတေဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၼင်ႇပဵၼ်မႃး။
ဝၢႆးသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆးမိူင်းသိုပ်ႇႁဵၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ သိုပ်ႇၵႂႃႇႁဵၼ်းတီႈ King’s College, University of London ပူၼ်ႉၸၼ်ႉ M.A ယဝ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူင်းတႆးၶိုၼ်းၼႂ်း 1940။ မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းဢင်းၵိတ်း၊ ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉ ယၢမ်ႈဢုပ်ႉၵဵင်းတုင်ပႂ်ႉ ၽွင်းၸဝ်ႈၸၢႆးလူင်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း။
ၵၢၼ်ယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းႁဵတ်းဝႆႉတႃႇတႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၵူၺ်းပဵၼ် ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး။ ဝၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ်ၶုၼ်လူင် ၽၢႆႇပၼ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းၵယႃး (ယၢင်းလႅင်)။ ၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄး လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်သဵင်တႅတ်ႈ (မႄးလိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ) ဢၼ်ၵိုတ်းယုတ်းၵႂႃႇ ၽွင်းၶၢဝ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶိုၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်သိုပ်ႇႁဵတ်းမႃး တေႃႇပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။ တႃႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ (ပပ်ႉႁူဝ်သိူဝ်) ၵေႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈသေ ဢွၼ်ႁဵတ်မႃး ၼင်ႇႁဝ်းႁၼ် ႁဝ်းၸႂ်ႉယူႇယၢမ်းလဵဝ် ၼႆႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ယင်းလႆႈပဵၼ်ၶူးသွၼ် လွင်ႈၾိင်ႈထုင်း သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ ဝၢႆးဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးမိူဝ်ႈ 1968 ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈၵႂႃႇပဵၼ်ၶူးသွၼ် (Visiting Lecturer) တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တင်းၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်းလႄႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လၢႆလၢႆတီႈ ။ (ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းထုၵ်ႇတိၶင်ၶွၵ်ႈ ၸွမ်းၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈၽူႈၼမ်းတႆးတင်းၼမ် မိူဝ်ႈၼေႇဝိၼ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ပီ1962)
ၼွၵ်ႈသေၵၢၼ်သွၼ်ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းလႆႈတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း ဢွၵ်ႇသွင်ပပ်ႉ လႄႈပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈပိုၼ်းတႆး တင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းၶဝ် ၵႆႉလႆႈၸႂ်ႉဢၢင်ႈဢိင် ယူႇတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ၼႂ်းတႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းတႅမ်ႈလွင်ႈတႆး ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈယွမ်းႁပ်ႉၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လႄႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ် ၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ ယင်းပႆႇႁၼ်ၽႂ်ထႅင်ႈၼႆၵေႃႈ လႅပ်ႈဢမ်ႇၽိတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပပ်ႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်သိူၵ်ႈပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇ ဝတ်ႉပႃႇလႅင်လႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းမိူင်းၵဵင်းတုင် (The Padaeng Chronicle and the Jengtung State Chronicle Translated)၊ ထႅင်ႈပပ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢင်းၵိတ်း ၶိုၼ်ႈသိမ်းမိူင်းတႆး (The Shan States and the British Annexation)။ ပပ်ႉလင်ၼႆႉယဝ်ႉ မီးလွင်ႈၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ။
ပေႃးတူၺ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈၵၢၼ်ပိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈႁဵတ်းပၼ်တႆးဝႆႉ တင်းၼႂ်း မိူင်းလႄႈၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ မီးမုၼ်ၵုၼ်းၼိူဝ် လိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်း ယႂ်ႇၼမ်တႄႉယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇမီးၵူၼ်း ၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၸိုင် ၼႃႈတႃလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇလႂ်၊ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တႆးလႂ် လႄႈလွင်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ႁူႉၸၵ်းလႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶေးတေဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈ။
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်း
ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်း ၼႂ်းပပ်ႉၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1957 ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မီးယိူင်းဢၢၼ်းတႅမ်ႈ ပိုၼ်းတႆးပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းၼႄႉၼမ်းဝႃႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ မီးတီႈၼၼ်ႈဢိတ်းတီႈၼႆႈဢွတ်း ပဵၼ်ပိတ်းပဵၼ်ပွတ်း မၢၵ်ႇမိူဝ်လူင်ဝႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉၼိုင်ႈၽိုၼ်လဵဝ်ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ႁၼ်လီၸွမ်းသေ ဢၢၼ်းဝႃႈ တေၸႂ်ႉၶၢဝ်းမွၵ်ႈႁူၵ်းလိူၼ် ၵႂႃႇၶူၼ်ႉႁႃပိုၼ်းတႆး ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ထႆးလႄႈ တႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ တီႈလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ သိုပ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸႂ်ႉၶၢဝ်း ယၢမ်းထႅင်ႈ မွၵ်ႈသၢမ်လိူၼ် မႃးၶပ်ႉတၢမ်းတႅမ်ႈသႂ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉလဵဝ် ႁႂ်ႈမီးၼႃႈလိၵ်ႈမွၵ်ႈ 200-300 ၼႃႈ ၼႆယဝ်ႉ ။
ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼၼ်သေ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်း သူင်ႇၵႂႃႇၸူး ၶူးသွၼ်ပိုၼ်းမၼ်းသွင်ၵေႃႉ သြႃႇလုသ်ႉ လႄႈသြႃႇႁေႃးလ် ။ သြႃႇႁေႃးလ်တႄႉ တႅမ်ႈတွပ်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ မၼ်းႁၼ်လီၸွမ်း ယိူင်းဢၢၼ်းၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းလႄႈ ယိၼ်းလီတႃႇၸွႆႈထႅမ်ၵူႈၽၢႆႇ ၵႃႈၼင်ႇမၼ်းပဵၼ်လႆႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတေၸွႆႈၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၽူႈႁူႉၶဝ်လႄႈ တင်းႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ တၢင်ႇတီႈ ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈသြႃႇႁေႃးလ်ပၼ်ႁႅင်ႈၸႂ်သေတႃႉ ၵူၺ်းလိၵ်ႈသြႃႇလုသ်ႉတႄႉ သမ်ႉပဵၼ်ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ။ ပေႃးထွတ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းသြႃႇလုသ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၸိုင် “… ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ [ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း] ၵွႆးဝႆႉမိူၼ် တၢင်းပျေႃႇသေ ၶႂ်ႈၵဵပ်းဢဝ်ပိုၼ်း မႃးႁွမ်းပဵၼ်ပပ်ႉဢပုမ်ႇ ၼင်ႇၸေႈၸဵတ်ႉမိုဝ်း တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၺ်းတႄႉ ႁဵတ်းၵႂႃႇလႃႈ၊ သူၼ်ႇတူဝ်ၵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်သင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးယိူင်းဢၢၼ်း တင်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈတႅမ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်းတႆးတႄႉတႄႉၸိုင် တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈပႆႇယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လူင်ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးၵွႆးဝႆႉပဵၼ်တၢင်းပျေႃႇ တၼ်းမိူဝ်ႈလႂ် ၵွႆႈႁဵတ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ယႂ်ႇလူင်ပိူင်ၼိုင်ႈသေ ႁဵတ်းတဵမ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလႆႈယဝ်ႉ။”
သြႃႇလုသ်ႉသိုပ်ႇလိၵ်ႈမၼ်း “တႃႇတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးၼႆႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼိုင်ႈပီၵွႆး ဢမ်ႇၵုမ်ႇ၊ ပိုၼ်းတႆး သျှမ်းဢၼ်လဵဝ်ၵွႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇယဝ်ႉလႆႈ။ တေတူၺ်းၶၢမ်ႈပႅတ်ႈ တႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇလႄႈ ဢိၼ်ႇတီးယႃႉၼႄႇ? ပေႃးဝႃႈတႄႉမၼ်း တႆးသျှမ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႈဢႄႇၼႂ်းၸုမ်းၶိူဝ်းတႆးၵွႆး…။”
လိူဝ်ၼၼ်ႉ သြႃႇလုသ်ႉလႆႈၸီႉၼႄ လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်း (Data source) လမ်ႇလွင်ႈသွင်တီႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး ၼႂ်းၽႅၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ။ မၼ်းဝႃႈ “ပေႃးတေတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးလႄႈ ဢမ်ႇပႃး ၶေႃႈမုၼ်းၽိုၼ်ဢိင် ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ် တႅမ်ႈဝႆႉၸဵမ်မိူဝ်ႈသွင်ႁဵင်ပီ ပူၼ်ႉမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁိၼ်တႆး [လိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈမွၼ် မႂ်လၢၼ်းမႂ်ပေႇတႆး] ၸိုင် တေပဵၼ်ပပ်ႉပိုၼ်း ဢမ်ႇလီၵွႆးဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပပ်ႉပိုၼ်းၺၢမ်ႉၵႅၵ်းလႄႈ ၸၢင်ႈဢွၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၽိတ်းထႅင်ႈၵွၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းၸၢႆးတႆး သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈ လႆႈလူပိုၼ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပပ်ႉပိုၼ်း ဢၼ်ၽိတ်းဢၼ်ၽူၼ် ၼင်ႇလိၵ်ႈဢပုမ်ႇဢလွင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
လၢတ်ႈထိုင်လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ သြႃႇလုသ်ႉၼႄႉၼမ်းလၢႆးတႅမ်ႈပိုၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇတူဝ်ထူပ်းမၼ်း ထႅင်ႈဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉမီးၽူႈၸွႆႈ ၶႅၼ်ႇၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၵၢၼ်မၢင်ဢၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵၢၼ်ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇၶႅပ်း ႁူဝ်လိူင်ႈ (Card-indexing) ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ် ၶဝ်ႈတိၼ်ၶဝ်ႈမိုဝ်းလႄႈ ၵိၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼမ်ၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁင်းၵွႆး။ မိူဝ်ႈၽွင်းတိုၵ်ႉၶပ်ႉႁူဝ်လိူင်ႈယူႇၼၼ်ႉ တၢင်းဝူၼ်ႉတၢင်းႁူႉ ဢၼ်ပေႃႇပဵၼ်မႃးၼႂ်းၸႂ်ၼၼ်ႉ လိုၼ်းသုတ်း ၸၢင်ႈၶူၼ်ႉႁၼ် ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမၼ်းလႆႈ…”။
လၢတ်ႈလွင်ႈၸႂ်လုမႃး ယိုတ်ႈယၢဝ်းယဝ်ႉ လိုၼ်းသုတ်း သြႃႇလုသ်ႉၵေႃႈ ၶွတ်ႇယွတ်ႈ လိၵ်ႈမၼ်း လူၺ်ႈၵႂၢမ်းပၼ်ႁႅင်းၸႂ် ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼင်ႇၼႆ “ၽူႈမေႃ လိၵ်ႈတႆး၊ ထႆး၊ လၢဝ်း လႄႈမၢၼ်ႈ ၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇၶႆၶဝ်ႈထိုင် လိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈမွၼ် မႂ်လၢၼ်း မႂ်ပေႇတႆးလႆႈ။ သင်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းသူၼ်ၸႂ်လႄႈ ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း မွၵ်ႈႁႃႈပီၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ပပ်ႉပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉလူၺ်ႈတၢင်းယၢပ်ႇ လွင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း၊ ၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ၊ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တႅမ်ႈ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ၼင်ႇၵႂၢမ်းၼႄႉၼမ်း သြႃႇလုသ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈမီးယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ ၸဵမ်ပိုင်းယဝ်ႉလႄႈ ၵႃႈၼင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းမီးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈပပ်ႉပိုၼ်း လွင်ႈဢင်းၵိတ်းၶဝ်ႈသိမ်းမိူင်းတႆး (The Shan States and the British Annexation) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း ဢွၵ်ႇမႃးပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 14 ပီ၊ တင်ႈဢဝ်ပီ 1886 ထိုင် 1900။ ပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 14 ပီဢွၼ်ႇၼႆႉၵွႆး ပပ်ႉဢၼ်ဢိတ်ႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ် Cornell မိူဝ်ႈပီ 1969 ၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈမၼ်းတင်းသဵင်ႈ ပေႃးမီး 400 ၼႃႈပၢႆယဝ်ႉ။ ၸၢမ်းဝူၼ်ႉလဵၼ်ႈလဵၼ်ႈဝႃႈ သင်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ပဵၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ဢၼ်မီးမႃးၼပ်ႉႁဵင်ပီမၼ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈမၼ်း တေမီးၵႂႃႇၵႃႈႁိုဝ်လူးၵွၼ်ႇ။
ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်း ၶေႃႈၼႄႉၼမ်းသြႃႇလုသ်ႉပွတ်းပွတ်းတႄႉ မီးသွင်ၶေႃႈ၊ ၼိုင်ႈ ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ် လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းၶႄႇ၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈႁိၼ်တႆးလႄႈ သွင် တၢမ်တူဝ် လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သိုပ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းၵႂႃႇတူၺ်း လွင်ႈၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆး လႄႈလွၵ်းလၢႆး ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတင်းမိူင်းထႆး မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃး ၸၢင်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းၵၢၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶိုၼ်း။
တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႆႈတီႈယူႇတႆး “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး? တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးပဵၼ်တီႈလႂ်? (Whence Came the Tai Race?, The Original Homeland of Tai) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်ၽူႈႁူႉၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ဢဝ်မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈထဵင်ၵၼ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇဝိၼႆး ၽူင်းသြီၽျဵၼ်းဝႃႈ “ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးပိုၼ်းၶိူဝ်းလႂ် မီးၽူႈသူၼ်ၸႂ် တင်းၽူႈႁူႉၸၢဝ်းထႆး၊ ၶႄႇ၊ ၵျပၢၼ်ႇလႄႈၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ ဢဝ်မႃးထဵင်ၵၼ် ၼမ်မိူၼ်ပိုၼ်းတႆး ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ “တႆးလုၵ်ႉလႂ်မႃး?” ၶွင်ၽူႈႁူႉ (scholars) ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်လႄႈ လၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးၽူႈႁုပ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လၢႆဢၼ်။ တီႈၼႆႈ တေမႃးႁုပ်ႈဝႆႉၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 5 တၢင်းႁၼ် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ။
1. တႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆး/ဢၢႆႈတႆးမႃး
တၢင်းႁၼ်မၢႆၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉလွႆဢၢၼ်တႆးမႃး၊ ၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉ (1857-1919)၊ မေႃသွၼ်သႃႇသၼႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ မႃးပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၶရိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။ မၼ်းယၢမ်ႈယူႇ ၼႂ်းၵႄႈတႆးႁိုင် 33 ပီ (မၢင်တီႈဝႃႈ 32 ပီ) ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၽႄႈသႃႇသၼႃႇ လုၵ်ႉတီႈၵဵင်းႁၢႆး မႃးတၢင်းၵဵင်းတုင် ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ထိုင်ၵႂႃႇၾင်ႇပင်ႇလၢႆႇ ၼႂ်းၵႂၢင်းတူင်ႇပုၼ်ႉ။ မၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပေႃးပူၼ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလိၼ်ၶႄႇလိုၵ်ႉၼႃႇယဝ်ႉ ၵူၺ်းတိုၵ်ႉလႆႈထူပ်းႁၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈတီႈ ၼႆယဝ်ႉ။
မၼ်းလၢတ်ႈလွင်ႈၶၢဝ်းတၢင်းမၼ်းဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ ‘The Tai Race: Elder Brother of the Chinese, 1909’ (တႆးပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ၶႄႇ)။ ၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “တႆးပဵၼ်ၶိူဝ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းမွင်းၵူဝ်း၊ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 7000 ပီၼၼ်ႉ တႆးယူႇတီႈလွႆဢၢၼ်တႆး (လွႆၶမ်း) ၶႄႇႁွင်ႉတႆးဝႃႈ တႃႉမုင်း။ သိုပ်ႇမႃး တႆးၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃး ယူႇပွတ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ယၢမ်းလဵဝ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တႆးၵေႃႈသိုပ်ႇၶၢႆႉ လူင်းမႃးပဵၼ်ၸုမ်းပဵၼ်ၸုမ်း မႃးတင်ႈမိူင်း လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
မီးၽူႈႁူႉလၢႆၵေႃႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ Captain Forbes, Erik Seidenfaden ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၼ်လီၸွမ်း တၢင်းႁၼ်ၼႆႉ။ ၽူႈႁူႉထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈၶုၼ်ဝိၸိတ်ႇမၢတ်ႉတြႃး ၽူႈတႅမ်ႈပပ်ႉ “လၵ်းထႆး (หลักไทย), မိူဝ်ႈပီ 1928” ၵေႃႈဢၢင်ႈတၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “တႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃး” ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပပ်ႉလၵ်းထႆးၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉပဵၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးႁိုင် 40-50 ပီ (ယၢမ်းလဵဝ် ဢဝ်ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ)။ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းႁၼ်မၢႆၼိုင်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၽႄႈၵႂၢင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆးယဝ်ႉ။
ၽူႈဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်း တၢင်းႁၼ်မေႃၻွတ်ႉၼႆႉၵေႃႈ မီးယူႇမိူၼ်ၵၼ်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ မေႃၻွတ်ႉလႄႇၽႅဝ်ၸွမ်းယူႇၼၢၼ်ႇ ၵႂၢင်းတူင်ႇၵွႆး ႁဵတ်းသင်မၼ်းသမ်ႉဢဝ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ၵႂႃႇဝႆႉထိုင် လွႆဢၢၼ်တႆးပုၼ်ႉ?။ ၶဝ်ဝႃႈ ၼႂ်းပၢၼ် 19-20 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီမိူင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၾိင်ႈထုင်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးသုၼ်ၵၢင်ငဝ်ႈတႄႇ တီႈဢႃႇသျႃႉတွၼ်ႈၵၢင် ႁိမ်းၾင်ႇပင်ႇလၢႆႇ ၶႅတ်ႉသပျဵၼ်ႉ (Caspian Sea) ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပၢၼ်ၼၼ်ႉပေႃးလၢတ်ႈထိုင် တီႈယူႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ၵႆႉဝႃႈ တႄႇတီႈႁိမ်းၼၼ်ႉမႃးၵမ်ႈၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၿီႇၸေႇ ထိူဝ်းဝီးလ် (B. J. Terviel ) ၽူႈႁုပ်ႈၸု တၢင်းႁၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးတႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ မေႃၻွတ်ႉလႅပ်ႈပွင်ႇၸႂ်ၽိတ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး (Terrien de Lacouperie) ဢၼ်လၢတ်ႈဝႆႉၼႂ်း (The Cradle of the Shan Race) ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉဝႃႈ “ၶႄႇလႆႈႁပ်ႉၽႃႇသႃႇ တၢင်းႁူႉလႄႈ ပိူင်ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မႃးတီႈၵူၼ်းတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၶဝ် ၸိူဝ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်း ဢူးၵြူဝ် ဢၢၼ်တႆးဢိၵ်ႉ ၿၵ်ႉ (Ugro Altaic Bak)။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတၢင်းဢႃႇသျႃႉပွတ်းတူၵ်းသေ ပၢႆႈမႃးမိူဝ်ႈ 23 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ B.C ၼၼ်ႉ။” ထိူဝ်းဝီးလ်ဝႃႈ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး ၶႂ်ႈလၢတ်ႈလွင်ႈၶႄႇလုၵ်ႉလႂ်မႃးၵွႆး မၼ်းဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ၵူၼ်းတႂ်းၽွင်းငမ်းၶႄႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႆယဝ်ႉ။
ၶၸွၼ်း သုၵ်ႇၽႃးၼိတ်း (ศ. ขจร สุขพานิช 1916-1978) မေႃပိုၼ်းထႆးၸိုဝ်ႈလင် ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇ လွင်ႈတႆးလုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃးၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မၼ်းသူၼ်ၸႂ်ပိုၼ်းထႆးၼႅၼ်ႇသေ ၶတ်းၸႂ်ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ်ၽိုၼ်မၢႆပိုၼ်းထႆး တင်းၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်းလႄႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းယင်းလႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇၽႅဝ်လွႆဢၢၼ်တႆး ၼႂ်းမိူင်းမွင်းၵူဝ်းရီးယႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “လွႆဢၢၼ်တႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထုင်ႉယႃႈပၢင်ႇသုင်လႄႈ ၵတ်းလိူဝ်ႁႅင်းၼႃႇ၊ ၼႂ်းၶၢဝ်းၵတ်း တၢင်းၵတ်း ယူႇတႅမ်ႇလိူဝ်ၸုတ်ႇၼမ်ႉၶႅင်ထိုင် -39êC၊ ၼႃႈလိၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။ ပေႃးတႅၵ်ႈတူၺ်း တီႈယူႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးယၢမ်းလဵဝ် သမ်ႉပဵၼ်တီႈႁွၼ်ႉ (Tropical) ၵမ်ႈၼမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းႁၼ်ဢၼ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတီႈ လွႆဢၢၼ်တႆးမႃးၼၼ်ႉ လႅပ်ႈဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ သင်တႆး လုၵ်ႉတီႈလွႆဢၢၼ်တႆးမႃးတႄႉၸိုင် လူဝ်ႇတၢႆၸွမ်းတၢင်းၵွႆး ဢမ်ႇၶၢမ်ႈပင်ႇလၢႆႇသၢႆးၵူဝ်းပီႇလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးမၢႆၼိုင်ႈ။
2. တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်တီႈသီၶျႂူၼ်း (Sichuan) ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ပွတ်းၵၢင်၊
တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၢႆသွင်ၼႆႉဝႃႈ တႆးႁဝ်းယူႇတီႈတွၼ်ႈၵၢင်မိူင်းၶႄႇ ၼႂ်းသီၶျႂူၼ်း (Sichuan) (ပပ်ႉတႆးမၢင်ပပ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ ၸူႇၶျွၼ်ႇ၊ သိူဝ်ၶွၼ်ႇ)။ ၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီး (Terrien De Lacouperie, 1845-1894) ၽူႈတႅမ်ႈ ‘The Cradle of the Shan Race, 1885’ လႄႈ ‘The Languages of China Before the Chinese, 1918’။ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီးပဵၼ်ၽူႈႁူႉ လွင်ႈပိုၼ်းၵဝ်ႇၶႄႇ လႄႈၽႃႇသႃႇၼႂ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး။ မၼ်းၸႂ်ႉလၵ်းထၢၼ် ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆတွင်းၶႄႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တႅၵ်ႈလွင်ႈငၢႆးၵၼ် တင်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၼႂ်းဢႃႇသျႃႉဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉသေ ဢၢင်ႈဝႃႈ “မိူဝ်း 2200 (23 Century B.C) ၼၼ်ႉ ၶႄႇယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ယူႇတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ၊ သူၼ်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်းလူင်းမႃး ႁိမ်းႁွမ်းသီၶျွူၼ်းၼၼ်ႉ မီးမိူင်းၵူၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇမိူင်းၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ “တႃႉမုင်း” လႄႈမွၵ်ႈပီ 1971 B.C. ၼၼ်ႉ ၶႄႇလႆႈလၢတ်ႈထိုင်မိူင်းပႃးလႄႈ မိူင်းလုင်းၼႂ်းသီၶျႂူၼ်းထႅင်ႈ။ သိုပ်ႇမႃး ၼႂ်းပီ 1558 B.C. ၵေႃႈလၢတ်ႈထိုင်ဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈလၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ်ဢၢႆႈလၢဝ်း တၢင်းၾင်ႇသၢႆႉ မႄႈၼမ်ႉယႅင်ႇၸီႇၵဵင်းထႅင်ႈ။ မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႃးၶူးၿိူဝ်ႇရီးယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးတင်ႈဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈဢၢႆႈလၢဝ်း ” ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးပဵၼ်တီႈသီၶျႂူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်မေႃပိုၼ်းထႆးပၢၼ်ၵဝ်ႇၵမ်ႈၼမ် ယုမ်ႇယမ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လူင်ဝိၸိတ်ႇ(หลวงวิจิตรวาทการ 1898-1962) ပဵၼ်ၽူႈႁူႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်းထႆးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ สยามกับสุวรรณภูมิ (1924) ဝႃႈ “မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း တႆးယူႇတီႈတွၼ်ႈၵၢင်မိူင်းၶႄႇ၊ ၼႂ်းသီၶျႂူၼ်း ႁူပေႇ ဢၼ်းႁုၺ်း ၵဵဝ်ႇသီးၸိူဝ်းၼႆႉသေ သိုပ်ႇၶၢႆႉလူင်းမႃး ၼႂ်းယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး” ၼႆယဝ်ႉ။
ၽြႃႉယႃးၻမ်းရူင်းရႃးၶျႃးၼုၽၢပ်ႉ (พระยาดำรงราชานุภาพ 1862-1943 ) ပဵၼ်ၽူႈႁူႉၸိုဝ်ႈလင်ထႆး ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ယုမ်ႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်း แสดงบรรยายพงศาวดารสยาม (1925) ဝႃႈ “လႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇ လဝႃႉ မွၼ်း ၶမဵၼ်၊ မိူဝ်ႈ 1 ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီမိူင်းၼၼ်ႉ ထႆးယူႇတီႈသီၶျွူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ထုၵ်ႇၶႄႇပူၼ်ႉပႅၼ်လႄႈ ၶၢႆႉပၢႆႈမႃးယူႇတီႈယူႇၼၢၼ်ႇသေ တႅၵ်ႈၽႄၵၼ်ၵႂႃႇ၊ တႆးသျှမ်းၵႂႃႇတၢင်းတူၵ်း၊ သိပ်းသွင်ၸဝ်ႈထႆႈ (တႆးၶၢဝ်တႆးလမ်) ၵႂႃႇတၢင်းၸၢၼ်း၊ တၢင်းတႂ်ႈပဵၼ်တႆးလၢၼ်ႉၼႃး လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈႁူႉၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတီႈမိူင်းၶႄႇပွတ်းၵၢင်မႃး။
တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၢႆၼိုင်ႈလႄႈမၢႆသွင်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႄႇဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈႁူႉပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းလဵဝ် မီးၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်း ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉယုမ်ႇ တၢင်းႁၼ်သွင်ဢၼ်ၼႆႉ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယုမ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ဝႃႈ ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ပၢၼ်ၵဝ်ႇဢၢင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းတႆး [တႃႇမုင်း၊ မိူင်းပႃး၊ မိူင်းလုင်း] ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးၸႅင်ႈလႅင်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ယင်းဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈပၢၼ်ၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်လႂ် ပဵၼ်မေႃသွၼ်သႃႇသၼႃႇလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈမေႃပိုၼ်းတႄႉ (Historian) ၼႆယဝ်ႉ။
3. တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်
တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈတင်းၵႄး ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ် ဢၼ်ၽူႈႁူႉ ပၢၼ်မႂ်ႇၵမ်ႈၼမ် ယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ယၢမ်းလဵဝ်။ လွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼႂ်းႁိမ်းႁွမ်းဢၼ်ဝႃႈမႃးၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇသဝ်းတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။
တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼႆႉ တင်းၵူၼ်းယုမ်ႇလႄႈလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်းမၼ်း ၼမ်ၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၽူႈတႄႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉၸဵမ်ၸဝ်ႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းႁုၼ်း (Archibald Ross Colquhoun 1848-1914)။ မွၵ်ႈပီ 1880 ပၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ႁၢႆလမ် ၵႂၢင်းတူင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ၵႂႃႇထိုင်မၼ်းတလေး။ မၼ်းလၢတ်ႈထိုင်တၢင်းႁၼ်မၼ်းဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ ‘Across Chryse’ (1883)။ E. H. Parker ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢင်းၵိတ်း ပၵ်းသဝ်းတီႈၵုၼ်ႁၢႆလမ်လႄႈ Wolfram Eberhard ပဵၼ်ၸၢဝ်းၵျိူဝ်ႇမၢၼ်ႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈပိုၼ်းၶႄႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁူႉ ၸိူဝ်းႁၼ်လီၸွမ်း တၢင်းႁၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ (Linguist) ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ William J. Gedney, Marvin Brown, James R. Chamberlain ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽႃႇသႃႇသေ လၢတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး လႅပ်ႈပဵၼ်ႁိမ်းႁွမ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
Gedney ၸႂ်ႉႀႄႇဢူဝ်ႇရီႇတၢင်းယုမ်ႇဢၼ်ဝႃႈ “ၽႃႇသႃႇၼႆႉၵိူတ်ႇမီးတီႈလႂ် ယူႇတီႈလႂ် ႁိုင်ႁိုင်ၸိုင် တႅၵ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇယွႆႈ (dialect) ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်” ၼႆႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၸွမ်းၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်ၷႅတ်ႉၼီးၼႄၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းၵုၼ်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼႆႉ ႁၢင်ႇၵၼ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈ သဵင်လၢတ်ႈ (accent) ၶဝ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ သၢၼ်ၶတ်းၵၼ် တင်းၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် ပဵၼ်ႁဵင်လၵ်းၵေႃႈ သဵင်ဢွၵ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ လွင်ႈပဵၼ်ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုၼ်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ပဵၼ်တီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း ၵိူတ်ႇမီးမႃးႁိုင်ၼႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သူၼ်ႇၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်း ၼႂ်းမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႃမီးမႃး ဢမ်ႇပႆႇႁိုင်ပေႃး ႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ် ၽႃႇသႃႇယွႆႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်လႆႈၶူၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ၵႂၢမ်းတႆးၸႂူင်ႉ ၼႂ်းၵႂၢင်းသီလႄႈ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်ၵွႆး မီးၽႃႇသႃႇယွႆႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ထိုင် 51 ၽႃႇသႃႇ။ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်မွၵ်ႇ 10-20 ၵီႇလူဝ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ပေႃးထူပ်းၽႃႇသႃႇယွႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈၵိူတ်ႇၵႂၢမ်းတႆးလႄႈ ပဵၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶျႅမ်းၿိူဝ်ႇလဵၼ်း (Chamberlain) ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၵႂမ်းၵဝ်ႇ (Proto-Tai) ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ မႃးပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈၸုမ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ သီႇႁဵင်ပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ သီႇႁဵင်ပီၼၼ်ႉ တႆးယင်းပႆႇၽၢတ်ႇၽႄၵၼ် တိုၵ်ႉယူႇႁူမ်ႈၵၼ် လႄႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးၸႅတ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸိုဝ်ႈသတ်းလဵင်ႉသတ်းထိူၼ်ႇ ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမႆႉ ၸိုဝ်ႈၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ “မူမႃ ဝူဝ်းၵႂၢႆး ပဵတ်းၵႆႇ ၸၢင်ႉမႃႉ သိူဝ်မီ လိင်း၊ ၵူၺ်ႈ ဢွႆႈ ၶဝ်ႈ၊ ၶဵဝ်း မိတ်ႈ ထႆ ႁွၵ်ႇလၢပ်ႇ” လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူတ်ႇထၢမ်တူၺ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵူႈၸုမ်းၸုမ်း၊ ထူပ်းဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈသတ်းၸိုဝ်ႈမၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းႁွၼ်ႉ (Tropical country) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႆးၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ၸႂ်ႉမိူၼ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းၵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ “ၼမ်ႉၶႅင်၊ ၼမ်ႉၵၢမ်ႈ၊ မူၺ်ၼၢႆး၊ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇ” ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ တႆးတီႈၼိုင်ႈတင်းတီႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇသူႈမိူၼ်ၵၼ်။ ၶဝ်ၸင်ႇဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈဢုၼ်ႇတီႈႁွၼ်ႉ တၢင်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈၵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇလွႆဢၢၼ်တႆး။ ပေႃးတႆးယၢမ်ႈယူႇ တီႈၵတ်းၸွမ်းၵၼ်တႄႉၸိုင် လူဝ်ႇမီးၶေႃႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းၵတ်း မိူၼ်ၵၼ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်းပႆႇပေႃးႁိုင် ၼႂ်းပီ 1999 ၼႆႉ မီးၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ (Linguist) တင်းၽူႈႁူႉ ၽၢႆႇထႅၵ်ႉၼူဝ်း လူဝ်းၸီႇၽိုၼ်လိၼ် (Geographic Information) ၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆလၢႆတီႈ တင်းၼႂ်း မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးလႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ၵၢၼ်ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းတႆး မိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ် ။ ၶဝ်ဢဝ်တၢင်းႁၼ်ရိၶျၢတ်း (Richard O’Connor, Anthropologist) ဢၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၶဝ်ႈမႃးယူႇသဝ်းၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပႄႉၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၶိူဝ်းမွၼ်း-ၶမဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး မီးပိူင်ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းလႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၽၢႆၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၸၼ်ႉသုင်လိူဝ်ၶဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထၢၼ်သေ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸုမ်းၼႆႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၼႃး ပဵၼ်ပိူင်ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃ တီႈယူႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးယဝ်ႉ။
ၶဝ်ၸႂ်ႉၶေႃႈမုၼ်း (Data) လွင်ႈတၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၵူၼ်းလႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ် ၶွင်ၼႃႇသႃႇ တင်းဢီးရွသ်ႉ (NASA’s Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC), EROS Data Center) လႄႈၸႂ်ႉထႅၵ်ႉၼူဝ်းလူဝ်းၸီႇ (Geographic Information System - GIS) ၸႅတ်ႈတူၺ်း တၢင်းသုင်တႅမ်ႇၼႃႈလိၼ် (elevation) လႄႈၽိုၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးလွင်ႈၸႂ်ႉၵၢၼ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်မႃး။ ၽၢႆႇၽႃႇသႃႇတႄႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း 400 ၶေႃႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၼႃးလႄႈ ၸိုဝ်ႈသတ်းၼမ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပူ ပႃ လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း။
ၽူၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ထူပ်းဝႃႈ တီႈယူႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးသူၼ်ႇယႂ်ႇ ပဵၼ်တီႈတႅမ်ႇႁိမ်းၼမ်ႉ [ပိၵ်ႉသမ်ႉပဵၼ်မိူင်းလွႆ] ပဵၼ်တီႈၸၼ်းဢိတ်းဢွၼ်ႇ တႃႇႁဵတ်းၽၢႆၼမ်ႉလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်တူၺ်းလၢႆးဢွၵ်ႇသဵင် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႅၵ်ႈၵၼ်ၸုမ်းၼိုင်ႈတင်းၸုမ်းၼိုင်ႈသေ ၶဝ်ၶွတ်ႇယွတ်ႈဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ် လႄႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ယူႇၼၢၼ်ႇလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၶၢႆႉပၢႆႈသမ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵႂၢင်းသီ ၵုၺ်ႉၸႂူဝ်သေ ၶၢႆႉမႃးတၢင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မႃးတၢင်းဝႅတ်းၼၢမ်းသေ ၶဝ်ႈထိုင်မိူင်းထႆး ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်မၢႆသၢမ်ၼႆႉ ယင်းမီးၵၢၼ်ၸႂ်ႉ လွင်ႈၾိင်ႈထုင်းသေ ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ၵူၼ်းတႆးတူင်ႉ/ၵမ်း (ပဵၼ်ၶိူဝ်းတႆး-ၵတႆးၸုမ်းၼိုင်ႈ) ၵမ်ႈၼမ် ယူႇသဝ်းတၢင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၺ်ႉၸႂူဝ် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။ ၵူၼ်းတႆးၸုမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ႁဵတ်းၼႃးလႄႈ မီးၾိင်ႈထုင်းႁဵတ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၼ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇၶဝ်သမ်ႉ ပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ (ယဝ်ႉၶဝ်ႈ)။ ၶၢဝ်းႁူင်းၶဝ်ႈသုၵ်းလိူင် တူၵ်းလိုၼ်းဝၼ်းပွႆး ႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇၶဝ်မွၵ်ႈ 4-6 ပၢတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽူႈႁူႉၶဝ်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆးၵမ်းၶဝ် လႅပ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ တီႈၶဝ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်။ လူဝ်ႇပဵၼ်တီႈ ပွႆးႁပ်ႉၶဝ်ႈမႂ်ႇပဵၼ်ဝၢႆးလိုၼ်းၶၢဝ်းယဝ်ႉၶဝ်ႈၶဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထၢမ်တူၺ်း ပိုၼ်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်လုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈၶၢႆႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။
4. တႆးတိုၼ်းယူႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်
ၽူႈတႄႇတၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽေႃးလ် (Paul Benedict) ၽူႉႁူႉၽႃႇသႃႇ ၵူၼ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ မၼ်းဝႃႈ ၵႂၢမ်းထႆး/တႆး ပဵၼ်ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်းၵႂၢမ်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးလႄႈ ၾိလိပ်ႉပိၼ်း၊ မၼ်းၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းတႅၵ်ႈၵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵႂၢမ်းထႆးဝႃႈ “တၢႆ” ၾိလိပ်ႉပိၼ်းဝႃႈ “ပတၢႆ”၊ ထႆးဝႃႈ “လိူၼ်” ၾိလိပ်ႉပိၼ်းဝႃႈ “ပုလၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ (ဢၼ်ပိူၼ်ႈယွမ်းႁပ်ႉၵၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ထႆး/တႆး ပဵၼ်ၸုမ်းတႆး-ၵတႆး Tai-Kadai၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ပဵၼ်ၸုမ်းဢွသ်ႉထြူဝ်ႇၼေးသျဵၼ်း - Austronesian ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်)။
ၽေႃးလ်ဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်။ မိူဝ်ႈ 4000-3500 ပီပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း-ၶမဵၼ် လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃႉ ၶဝ်ႈမႃးၽိုတ်ႉဢဝ်တီႈယူႇတႆး။ တႆးတႅၵ်ႇၽႄ ပဵၼ်သွင်ၸုမ်း။ ၸုမ်းၸိူဝ်းပၢႆႈလူင်းၵႂႃႇတၢင်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဵၼ်ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး။ ထႅင်ႈၸုမ်းသမ်ႉ ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈၵႂႃႇယူႇတၢင်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း။ ဝၢႆးမႃးထုၵ်ႇၶႄႇမိပ်ႇဢီးထႅင်ႈလႄႈ ၸင်ႇၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်ၵႂႃႇ တၢင်းဢသမ်ႇ သျှမ်း လၢဝ်း ထႆး တင်းၵႄး(ဝႅတ်ႉၼၢမ်း) ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်ၽေႃးလ်ၼႆႉ ၽူႉႁူႉၽႃႇသႃႇၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႄႈ မီးၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တူင်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်းယူႇ။ ၶဝ်ဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၽေႃးလ်ဢဝ်မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵွႆး၊ ပေႃးႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ လူဝ်ႇႁႃၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 1200 ပီၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်ၸင်ႇထုၵ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ ။ သမ်ႉထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၽေႃးလ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈႁူႉၽႃႇသႃႇ ၸုမ်းတိပႅတ်ႉ-မၢၼ်ႈ (Tibeto-Burman) ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸုမ်းတႆး-ၵတႆး (Tai-Kadai)။
ႁဵတ်ႇၽူၼ်ဢၼ်ၽေႃးလ်တၢင်ႇၼႄၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယွမ်းႁပ်ႉဢေႇသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ဝႃႈ ထႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးၸဵမ်ၵွၼ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃးၼၼ်ႉသမ်ႉ မီးၽူႈႁၵ်ႉၶိူဝ်းထႆးၶဝ် ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆး ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတၢင်ႇပိူင်သေ သိုပ်ႇယိုၼ်ယၼ်ထႅင်ႈယူႇ။
မိူဝ်ႈပီ 1960-62 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၽူႈႁူႉၽၢႆႇဝူဝ်းရၢၼ်း (Archaeology) ထႆးလႄႈၻဵၼ်းမၢၵ်ႇ (Denmark) ႁူမ်ႈၵၼ် ၶုတ်းႁၼ်လုပ်ႇၵူၼ်းယုၵ်ႈႁိၼ်တီႈ ၵၢၼ်းၸၼၿုရီး (กาญจนบุรี)၊ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လုပ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ 4000 ပီ ၼႆယဝ်ႉ။
မေႃယႃထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈသုတ်ႇ သႅင်ဝိၶျဵၼ်း (นายแพทย์สุด แสงวิเชียร, 1907-1995 ) ပဵၼ်ၶူးသွၼ် လွင်ႈတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်း (Anatomy)၊ မၼ်းလႆႈဢဝ်လုပ်ႇၼၼ်ႉ မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်သေ လၢတ်ႈဝႃႈ လုပ်ႇၵွပ်းႁူဝ် ၵူၼ်းယုၵ်ႈႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းလုပ်ႇၵွပ်းႁူဝ်ၵူၼ်းထႆး ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ လုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ပူႇမွၼ်ႇ ၼၢႆးယႃႈ (ancestor) ၵူၼ်းထႆးပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းတၢင်ႇၼႄတၢင်းႁၼ်မၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းထႆး/တႆး ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉ တီႈလႂ်ၶၢႆႉပၢႆႈမႃး တိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸဵမ်ၵွၼ်ႇပုၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ မီးၽူႈႁူႉၸိုဝ်ႈလင်ထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈပြသိူတ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ တၢမ်တူဝ်မၼ်း လႆႈထၢမ်တူၺ်း မေႃယႃသုတ်ႇ ၸွင်ႇလႆႈတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းလုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်မွၼ်း ၶမဵၼ် မၢၼ်ႈ လႄႈၵျဝႃး ယူႇႁႃႉ?။ မေႃယႃသုတ်ႇတွပ်ႇဝႃႈ ယင်းပႆႇလႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း ၼႆႉယဝ်ႉ ။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ယင်းပႆႇၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်လႆႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။
ၸိူဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမႃးဢၢင်ႈ လွင်ႈထႆးဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃးၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းပီ 1966-67 ၸုမ်းၽူႈၶူၼ်ႉႁႃဝူဝ်းရၢၼ်းထႆး ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း British Museum လႆႈၶုတ်းၶူၼ်ႉႁၼ် မေႃႈႁႆလိၼ်တီႈဝၢၼ်ႈၸဵင်း၊ ဢိူင်ႇၼွင်ႁၢၼ်၊ ဝဵင်းဢုၻွၼ်း။ မေႃႈႁႆလိၼ် ဢၼ်ၶုတ်းႁၼ်ၼၼ်ႉ ယုမ်ႇၵၼ်ဝႃႈ မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ 5600-1800 ပီပူၼ်ႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ ။ ၼႂ်းမေႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးၵႅပ်ႇ (ပိူၵ်ႇၶဝ်ႈ) ၸွမ်းလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လူင်းတၢင်းႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် မေႃႈႁႆလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶဝ်ႁဵတ်းၼႃးၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယုမ်ႇတႄႉဝႃႈ ပေႃးတေဢၢင်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း ၶိူဝ်းတႆးတိၵ်းတႄႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၼႆယူႇ။
ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၶိူဝ်းၼႅၼ်ႇသေ တိုၵ်ႉၶႂ်ႈယိုၼ်ယၼ် လွင်ႈထႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸဵမ်ပိုင်းၼၼ်ႉ ၵႆႉဢၢင်ႈထိုင် မေႃယႃပြဝဵတ်ႉ ဝသီ (นายแพทย์ประเวศ วะสี) ထႅင်ႈ။ မေႃယႃပြဝဵတ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ၸႅတ်ႈ ၸုမ်းလိူတ်ႈသေ ၶူၼ်ႉႁႃတီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ ထူပ်းဝႃႈ ၵူၼ်းထႆးဢီးသၢၼ် (ထႆးလၢဝ်းၸိူဝ်းယူႇတၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းထႆး) မီးၸုမ်းလိူတ်ႈၽိတ်းပၵ်ႉၵတိ Hemoglobin E (HbE) ထိုင် 52% ၊ ၼႂ်းတႆးယူၼ်း ပွတ်းႁွင်ႇသမ်ႉမီး 12%။ လိူတ်ႈၽိတ်းပၵ်ႉၵတိမဵဝ်းၼႆႉ သမ်ႉဢမ်ႇႁၼ်မီးၼႂ်းၶႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ တႆးလႄႈၶႄႇ ဢမ်ႇယၢမ်ႈယူႇတီႈလဵဝ်ၵၼ်မႃး။ မၼ်းဝႃႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇထႆး/တႆးၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်တၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆး၊ ဝၢႆးသေတႆးၽႄႈၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈ လိူတ်ႈလေႃးၵၼ် တင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းလႄႈ လိူတ်ႈၽိတ်းပၵတိ HbE ၸင်ႇယွမ်းလူင်း ၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းႁူႉၽၢႆႇမေႃယႃယၢမ်းလဵဝ် ႁူႉယဝ်ႉဝႃႈ တီႈလႂ်မီးၶႆႈၼၢဝ်လိူင်ႇ ၵူၼ်းတီႈၼၼ်ႈၵေႃႈ မီးလိူတ်ႈ ၽိတ်းပၵ်ႉၵတိ HbE ၼႆႉသုင် ၼႆယဝ်ႉ ။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉ။
5. တႆးယူႇၸွမ်းၵုၼ်မလႃႇယူႇ တၢင်းပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈမႃးတၢင်းႁွင်ႇ
တၢင်းႁၼ်ၵမ်ႈၼမ်ဝႃႈ တႆးလုၵ်ႉတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ ၶၢႆႉလူင်းၵႂႃႇတၢင်းပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းႁၼ်မၢႆႁႃႈၼႆႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇၼႂ်းၵုၼ်မလႃႇယူႇ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး တၢင်းၸၢၼ်းသုတ်းသေ ၶၢႆႉပၢႆႈၶိုၼ်ႈမႃးတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶွင်မေႃယႃ သူမ်သၵ်ႇ (สมศักดิ์ สุวรรณสมบูรณ์)။ ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉၵၢၼ်ၵူတ်ႈၸုမ်းလိူတ်ႈ ထႅင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ မၼ်းဝႃႈ ၸုမ်းလိူတ်ႈၵူၼ်းထႆး မီးပိူဝ်းသဵၼ်း တၢင်းထီႇၵျိၼ်း (Gene frequency) မိူၼ်ၵူၼ်းၵျဝႃး (ၵူၼ်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ ၵုၼ်ၵျဝႃး) လိူဝ်ၶႄႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵေႃႈ လႅပ်ႈလုၵ်ႉတၢင်း ၵုၼ်မလႃႇယူႇ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၶိုၼ်ႈမႃး၊ ဢမ်ႇဢၢပ်ႈၸႂ်ႈ လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းၶႄႇလူင်းမႃးၼႆယဝ်ႉ ။ တၢင်းႁၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးၽႂ် ႁပ်ႉလႄႈ သိုပ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ မိူၼ်တၢင်ႇဢၼ်။
လိူဝ်သေ လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်လၢတ်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၽူႈႁူႉၶဝ် ၸႂ်ႉၵၢၼ်ၵူတ်ႇၸႅတ်ႈ သၢႆၽၼ်း DNA ၶိူဝ်းၵူၼ်းသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈမီး။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢႅတ်ႉမူၼ်းသၼ် (Jerold A. Edmondson) လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ။ ၶဝ်ၶူၼ်ႉႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉ ပဵင်းပေႃး လႄႈ ဢမ်ႇႁတ်းဢဝ်မႃးတႅမ်ႈဝႆႉ တီႈၼႆႈ။
ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၼ်လႄႈ လွၵ်းလၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တေႁၼ်ဝႃႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ႈသိူၵ်ႈပိုၼ်း၊ ၾိင်ႈထုင်း၊ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ ၾိင်ႈသၽႃႇဝ၊ တၢင်းႁူႉၽၢႆႇမေႃယႃလႄႈ ထႅၵ်ႉၼူဝ်းလူဝ်းၸီႇပၢၼ်မႂ်ႇ ၶဝ်ႈၸွႆႈၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်။ ၼႆႉပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်း ပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။
ယၢမ်ႈမီးၽူႈၾၢင်ႉတိူၼ်ဝႃႈ ၽူႈႁူႉမၢင်ၵေႃႉ ၶဝ်မီးယိူင်းဢၢၼ်း ၵၢၼ်မိူင်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင် ယူႇပႃႈလင် ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇၽူႈႁူႉၶႄႇ ၵႆႉဢဝ်တီႈယူႇၵဝ်ႇတႆး ဝၢင်းဝႆႉၼွၵ်ႈ မိူင်းၶႄႇယၢမ်းလဵဝ် ၵွပ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပၼ်ႁႃ ၼႂ်းမိူင်းၶဝ်။ ၸိူင်ႉၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၽူႈႁူႉထႆး ၸိူဝ်ႉသၢႆၶႄႇၵေႃႈ ၵႆႉဝႃႈ တႆးတိုၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉလႂ်မႃး ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ၵူၼ်းဢင်းၵိတ်း ၾရင်ႇသဵတ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယိူင်းဢၢၼ်း လွင်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လွင်ႈၽႄႈသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၶဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ လွင်ႈဝႃႈ ၽူႉႁူႉၸိူဝ်းတင်ႈၸႂ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ႁႃတၢင်းႁူႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ ဢမ်ႇမီးယိူင်းဢၢၼ်းလပ်ႉသင်ၵေႃႈ မီးယူႇတင်းၼမ်ၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇထႅင်လႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လွင်ႈမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်ပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထမ်ႇမတႃႇလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီ (Charm) ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းယဝ်ႉ။ သင်တၢင်းႁၼ်ဢၼ်လႂ် မိူၼ်ၵၼ်တင်း တၢင်းယုမ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ယႃႇပေၸူမ်းၼႃႇၽႅဝ်။ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၸႂ်လႅၵ်ႉၸွမ်းသင်။ ပိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၽႂ်ၶူၼ်ႉႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် မီးသၢၵ်သေႇလၵ်းထၢၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်မႃးတၢင်ႇလၢတ်ႈ လၢမ်းၶၢတ်ႈၼႄၵၼ် ဢၼ်လႅပ်ႈပဵၼ်လႆႈ မၼ်းၵွႆး။ ဢၼ်ႁဝ်းယုမ်ႇဝႃႈ မၢၼ်ႈမႅၼ်ႈယူႇမိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ဢၼ်ၽိတ်း မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ ပေႃးမီးလၵ်းထၢၼ်မႂ်ႇမႃးယိုၼ်ယၼ်။ တေႁႂ်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တဵမ်သူပ်းတဵမ်ၵႂၢမ်း တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၼင်ႇၽႃႇမိုဝ်းတူပ်းလိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ သင်မီးၵူၼ်းလၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလီယုမ်ႇ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းထႃႇၼ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၽူႈဢၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်း ထတ်းသၢင်လႆႈ ႁင်းၶေႃယူႇ ႁဝ်းတေယုမ်ႇလွင်ႈလႂ်၊ ဢမ်ႇယုမ်ႇဢၼ်လႂ်။
ၵႂၢမ်းလူပ်း
လိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉၵႂႃႇတူၺ်းၶိုၼ်း ၶေႃႈၼႄႉ ၼမ်းသြႃႇလုသ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ တႃႇတႅမ်ႈ ပိုၼ်းတႆးၼႆႉ တူၺ်းၶၢမ်ႈ လႅင်ႇၶေႃႈမုၼ်းသွင်တီႈ၊ တီႈၶႄႇလႄႈ တီႈတႆးဢမ်ႇလႆႈ။ ၶေႃႈမုၼ်းတီႈၶႄႇတႄႉ ပပ်ႉပိုၼ်းတႆးႁဝ်း ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ဢၢင်ႈဢဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ဢိင်ပိုၼ်းၶႄႇသေ တႅမ်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ သူၼ်ႇယႂ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်းလႄႈ ပိၼ်ႇဝႆႉပဵၼ် ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵႂၢမ်းထႆး။ လၵ်းထၢၼ်တီႈတႆး ၸိူင်ႉၼင်ႇလိၵ်ႈႁိၼ် လိၵ်ႈၵဝ်ႇ လိၵ်ႈမႂ်ပေႇမႂ်လၢၼ်းတႆး ၼင်ႇသြႃႇလုသ်ႉ ၼႄႉၼမ်းတႄႉ ဢမ်ႇသူႈလႆႈႁၼ်။
သဵၼ်ႈမၢႆလိၵ်ႈႁိၼ် လိၵ်ႈၵဝ်ႇတႆး ဢၼ်သြႃႇလုသ်ႉ လၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းဝႆႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈမိူင်းလူၺ် (မိူင်းယၢင်း) မီးလိၵ်ႈႁိၼ်မွၵ်ႈ 20 ၼႃႈ၊ ၼႂ်းမိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇမီး 60 ပၢႆ၊ တၢင်းဝဵင်းၸၼ် လူင်ၽၿၢင်း ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းၵေႃႈ မီးထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်သူၼ်ႇတူဝ် ယၢမ်ႈႁူႉမႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် ပေႃႈၶုၼ်ရၢမ်းၶမ်းႁႅင် လၵ်းထိ 1 (ပီ 1283 ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး)၊ လိၵ်ႈႁိၼ် သဝ်ငူး တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ တီႈသႃၻိယႃႇ (ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇမိူင်း 1497-1537 )၊ ဢႃႇႁူမ်ႇ ပူႇရၼ်ႇၸီႇ၊ လိၵ်ႈႁိၼ်ဝတ်ႉပႃႇလႅင် တီႈၵဵင်းတုင် (ပီ 1451 ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ၾၵ်းၶၢမ်) ၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းပႆႇယၢမ်ႈႁၼ် ဢၢင်ႈထိုင်ဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်းတႆး (ၵႃႈၼင်ႇ ယိုၼ်ႈႁၼ်)။ ၼင်ႇသြႃႇလုသ်ႉဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းငဝ်ႈတိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼိုင်ႈၶေႃႈ ၼိုင်ႈထႅဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ မီးၵႃႈၶၼ်ၽၢႆႇပိုၼ်း လိူဝ်ပပ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး လၵ်းထၢၼ် ဢၢၼ်ႇပၢၵ်ႇ ဢၢၼ်ႇႁဵင်ထႅဝ်မၼ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပိုၼ်းႁဝ်း ၵႃႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ႁဝ်းမုင်ႈတူၺ်း တၢင်းၼွၵ်ႈ သွၵ်ႈႁႃ ဢၼ်ပိူၼ်ႈတႅမ်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၵွႆး၊ ဢမ်ႇသူႈလႆႈ ၶူၼ်ႉႁႃၼႂ်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၶိုၼ်း။ တႆးႁဝ်းတီႈၼႆႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တႆးသျှမ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉၵွႆး လူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼႂ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇၵႂၢမ်း သြႃႇလုသ်ႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းဝႆႉဝႃႈ “ၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈ တႆး ထႆး လၢဝ်း လႄႈမၢၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈ တႃႇတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ တေဝႆႉၼၵ်း ၶတ်းၸႂ်ၶူၼ်ႉႁႃ လၵ်းထၢၼ် သိူၵ်ႈပိုၼ်း ၼႂ်းလိၵ်ႈႁိၼ် မႂ်ပေႇမႂ်လၢၼ်း ၼႂ်းတႆးႁဝ်းၵူႈၸုမ်း ၼမ်ၼမ်သေၵမ်း။
ဢဝ်မႃးတီႈ-NamKhone.com
တႅမ်ႈ - ၵဝ်တႆး
09/06/2012


c: text/html

text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 12 October 2021 (လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ 7 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းၼႆႉ ၽွင်းတၢင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ Erywan Yusof လႄႈ ပႃႇတီႈၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႈၽွင်း မီးၽႅၼ်ၵၢၼ်တေႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တီႈလုမ်းၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼႆသေ ၶိုၼ်းမီးၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တေပႆႇပဵၼ်သေ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၶၢႆႉပဵၼ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ထုၵ်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇဝႆႉ တႃႇတေၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၸွမ်း ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ပွၵ်ႈၼႆႉ မီးပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ USDP လႄႈ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ပၵ်းဝႆႉတီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ 4 ဢၼ် ႁူမ်ႈပႃး ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ထႅင်ႈ 8 ဢၼ် ဝႃႈၼႆ။
မီးၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇပႃးဝႃႈ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉ ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (SNDP) ဢမ်ႇၼၼ် ပႃႇတီႇ သိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ၵေႃႈ ထုၵ်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇဝႆႉ တႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၸွမ်း ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉဝႃႈၼႆ။
ၽွင်းတၢင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ Erywan Yusof ၼႆႉ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ဝႆႉတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းထီႉ 11 October 2021 ၼႆႉသေ တုၵ်းယွၼ်းဝႆႉဝႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတင်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ႁူမ်ႈပႃး ၽူႈၸိူဝ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉယူႇ။
ၽၢႆႇၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ တႃႇႁႂ်ႈလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၸွမ်း ၽူႈဢၼ်တိုၵ်ႉလႆႈၶိုၼ်ႈ လုမ်းတြႃး တေႃႇသူႈတၢင်းၽိတ်းယူႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇလွင်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈ လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လွင်ႈၼိုင်ႈၼႆသေ ယူႇတီႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းဢႃႇသီႇယၢၼ်ႇ လႆႈတမ်းဝၢင်း မူႇပိူင် 5 ၶေႃႈ ႁူမ်ႈပႃး လိူၵ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈၽွင်းတၢင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇယဝ်ႉသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ႁိုင်ၼၢၼ်းၶၢဝ်းတၢင်း 2 လိူၼ်ပၢႆ တႃႇႁႂ်ႈၽွင်းတၢင်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ ပေႃးတေလႆႈၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႆႉဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ဝၢႆးသေမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇထႅင်ႈ 5 မိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်းၶေႃ တႂ်ႈဢင်းၵိတ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 4 January 1948 ပူၼ်ႉမႃး 73 ပီ ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဝၼ်းထီႉ 1 February 2021 (ဝၼ်းၸၼ်) ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ တီႉၺွပ်းၵုမ်းၶင်တူဝ် ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ၊ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ပဵၼ်ပႃး ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း NLD ၊ ဢိၵ်ႇၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼူၵ်ႉယုင်း NLD လၢႆလၢႆၵေႃႉ လႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီႊ 2020 မိူဝ်ႈၼႃႈတေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်မီး ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ် တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ 04:00 မူင်း လိုဝ်းၵႂႃႇတူဝ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ။
ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်မျႃႉဝတီႇ (MWD) TV တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽႄႈဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်း (1) ပီႊ ႁူမ်ႈတင်းယုၵ်ႉဢဝ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မျိၼ်ႉသူၺ်ႇ (ၸၼ်ႉၸွမ်သိုၵ်းလူင် ပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢၵ်ႈ) ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်းသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း မွပ်ႈဢၢပ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈပၼ် ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း လႄႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီႊ 2020 ဢၼ်ၸတ်းႁဵၼ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 8 November 2020 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသိုဝ်ႈသႂ် ဢိၵ်ႇတင်းတႃႇၵုမ်းထိင်း ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ၼႆသေ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ ဝႃႈၼင်ႇၼႆ။
သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ BBC လၢႆးငၢၼ်းသၢႆငၢႆသဵၼ်ႈတၢင်းၶၢဝ်ႇလိုဝ်း ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပႆႇသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉဝႃႈ –
26 January 2021
- ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈၵႄႈၶေႃႈထၢင်ႇထိူမ်ဢၼ်ဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း။
27 January 2021
- ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈၼႂ်းပၢင်ပၼ်ၵႂၢမ်းႁူႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းသိုၵ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄၸိုင်ႈမိူင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဝႃႈ “တေၸၢင်ႈလႆႈယႃႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပေႃးၵူၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်” ၼႆသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄႈၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇမျႃႉဝတီႇ ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄႈယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ထႅင်ႈ ဝၼ်းၼိုင်ႈ။
28 January 2021
- မီးပၢင်ၵုမ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၵႄႈၵၢင်တူဝ်တႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတင်း ၵေႃႇမတီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈ ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း NLD လႆႈလၢတ်ႈတီႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Reuters ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ႁႃတၢင်းဢွၵ်ႇ လွင်ႈငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း ၶဵင်ႈၶႅင်တေႃႇၵၼ် ဢၼ်လႆႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈ ၵႄႈၵၢင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉဝႃႈ “ဢမ်ႇပဵၼ်ၸွမ်းပဝ်ႉမၢႆ” ၼႆယူႇ။
29 January 2021
- ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ် ၵမ်ႉထႅမ် ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ USDP ပႃႇတီႇဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇ ၽၢႆႇလင် လၢႆပၢၵ်ႇၵေႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇ ၶွမ်ႇမသျိၼ်ႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ လႄႈ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ။ တီႈပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး လၢႆးငၢၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ မီးၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း လႄႈ ဢမ်ႇမီးလၢႆးငၢၼ်း လွင်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉ လၢႆးႁၢႆႉၵျၢမ်းသင် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
1 February 2021
- ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈ ပႃႇတီႇၼွၵ်ႉယုင်း NLD လၢတ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်းပႃႇတီႇ လၢႆလၢႆၵေႃႉ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶင်တူဝ် တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၶဝ်ၵႂႃႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ၵွၵ်းတူၺ်းၶိုၼ်းပိုၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး (3) ပွၵ်ႈ
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်း (1) ပီႊ 1962
ဝၢႆးသေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃတႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 4 January 1948 ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ယွင်ႁူၺ်ႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (1948–1952) ၵေႃႉဢွၼ် တၢင်းသုတ်း လႄႈ ဢူးၼူႉ သမ်ႉပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။
ပၢၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီႊ 1949 ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၶဝ်ႈမႃးၵုမ်းၵမ် ယိပ်းသိုၵ်းတင်းမူတ်းသေ မႄးတမ်းပိူင်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႂ်ႇ ဝၼ်းထီႉ 28 October 1958 ဢူးၼူႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မွပ်ႈဢၢပ်ႈဢႃႇၼႃႇပၼ် ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း သေ တင်ႈပဵၼ်မႃး “လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉႁိူၼ်း”။
ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႆႈမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈပၵ်းပိူင်မႂ်ႇ ၽွင်းမၼ်းပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႂ်ႉႁိူၼ်း။ ဝၼ်းထီႉ 6 February 1960 ႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇပွၵ်ႈ (3) ဢူးၼူႉ (ပႃႇတီႇတၢၼ်ႉသျိၼ်း ၽသပလ) ဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူင်ႈတင်ႈသေ ယုၵ်ႉဢဝ် မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ တင်ႈၸိုဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပဵၼ် “မုၵ်ႉၸုမ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်(ပထၸ)”။ ဢူးၼူႉ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းၸိုင်ႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း။ ၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်း ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း။
လိူၼ် February ပီႊ 1962 တီႈႁူင်းပွႆႇသဵင် တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမူႇပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇသေ ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် ၵေႃႉတၢင်ႇ၊ တူးဝႃးၸၢဝ်ႇလုၼ်ႇ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶၢင်၊ ၵႅပ်ႇတဵင်ႇမၢၼ်းတူင်းၼူင်း ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶျၢင်း၊ ဢူးထုၼ်းမျိၼ်ႉ (တူၼ်ႈတီး) ၽူႈတၢင်တူဝ်မိူင်းတႆး၊ ဢူးၸဵင်ႇ ၽူႈတၢင်တူဝ်ယၢင်းလႅင် ၶဝ် တၢင်ႇလၢတ်ႈၵမ်ႉထႅမ် မူႇပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၼ်းထီႉ 2 March 1962 ၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ၶိုၼ်ႈသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ မၢၼ်းဝိၼ်းမွင်ႇ သေ တီႉမတ်ႉၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ပွၵ်ႈထီႉ (1)။ ဝၢႆးယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ တင်ႈၸိုဝ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဝႃႈ “လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (Revolutionary Council)” ၸွမ်သိုၵ်း ၼေႇဝိၼ်း ပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ မီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း 16 ၵေႃႉ ႁူမ်ႈတင်းမူတ်း 17 ၵေႃႉ။
ၸွမ်သိုၵ်း ၼေႇဝိၼ်း တီႉၺွပ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပၢၼ်ပထၸ (50) ၵေႃႉ၊ ပႃးၸဝ်ႈၾႃႉတႆး 15 ၸဝ်ႈ ဢိၵ်ႇတင်း ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈလၢႆလၢႆၵေႃႉ။
ဝၼ်းထီႉ 30 April 1962 ၼေႇဝိၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ “သဵၼ်ႈတၢင်း သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉမၢၼ်ႈ”။ ထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 4 July 1962 ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ “မၢႆမီႈငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ပႃႇတီႇသဵၼ်ႈတၢင်း သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉမၢၼ်ႈ” သေ ပူၵ်းတင်ႈလွၼ်ႉၵႅၼ်ပႃႇတီႇ။ ဝၼ်းထီႉ 7 July 1962 လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ၸုမ်းၼေႇဝိၼ်းသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ပွၵ်ႈႁႅၵ်ႈ တီႈၼၼ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း လႆႈထုၵ်ႇယိုဝ်းတၢႆတင်းၼမ်။ ဝၼ်းထီႉ 8 July 1962 ဢဝ်မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇ ယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ႁူင်းႁေႃလူင် သမႅၵ်ႉၵ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်တူဝ်ႈတင်းမိူင်း ထုၵ်ႇသင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်း ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် 2 ပီႊ။
ထိုင်မႃးဝၼ်းထီႉ 9 August 1963 ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တီႉၺွပ်းၵုမ်းထိင်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း၊ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၢင်ႈဝႃႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။
ဝၼ်းထီႉ 17 May 1964 ၼေႇဝိၼ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယႃႉသိမ်းပႅတ်ႈငိုၼ်းၸေႈ မၢင်ႁႃႈၶၼ် (50 Kyats) လႄႈ မၢင်ပၢၵ်ႇ (100 Kyats) သေ ဝၼ်းထီႉ 20 April 1972 ၼေႇဝိၼ်းၵိုတ်းယင်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း။ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၸၢၼ်းယူႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းၵေႃႉမႂ်ႇ။ ၼႂ်းပီႊလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼေႇဝိၼ်း ၶိုၼ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ဢဝ်တူဝ်မၼ်း ယုၵ်ႉပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈသေ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၸၢၼ်းယူႉ ပဵၼ်ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ။
ပၢၼ်ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းတႆး ပဵၼ်လုင်းထုၼ်းဢေး(ၼမ်ႉၶမ်း)။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်း (2) ပီႊ 1988
ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူၺ်ႈ မၢႆမီႈ(ပၵ်းပိူင်)ၼေႇဝိၼ်း လၢႆးသူဝ်ႇသျေႇလိတ်ႉ ပိူင်ၸုမ်းလဵဝ် ပႃႇတီႇလဵဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မီးၼီႈ 3.5 လၢၼ်ႉတေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ ၼႂ်းလိူၼ် March 1985 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မသလ ဢၼ်ၼေႇဝိၼ်းဢွၼ်ႁူဝ် ယႃႉသိမ်းပႅတ်ႈထႅင်ႈငိုၼ်းၸေႈ မၢင် 100 / 50 / 20 Kyats သေ ထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 5 September 1987 သမ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ယႃႉသိမ်း ပႅတ်ႈထႅင်ႈ ငိုၼ်းၸေႈ မၢင် 75 / 35 / 25 Kyats ဢၼ်တိုၵ်ႉပိုၼ်ၽႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇပႆႇႁိုင်သင် ၼၼ်ႉသေ ဢၼ်တိုၵ်ႉၸႂ်ႉလႆႈယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငိုၼ်းၸေႈ မၢင် 45 လႄႈ 90 ၵျၢပ်ႈၵူၺ်း၊ ယွၼ်ႉဝႃႈပဵၼ်ငိုၼ်းၸေႈဢၼ် ဢဝ်တူဝ် 9 ၸႅၵ်ႇ ယဝ်ႉ တူၵ်းထုၵ်ႇလႄႈ ယင်းပဵၼ်တူဝ်ၼပ်ႉ ထွၵ်ႈၼၢမ်ႇၼေႇဝိၼ်း ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယႃႉသိမ်းငိုၼ်းၸေႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၽႄႈၼမ် ၼႂ်းၵၢၼ်သိုဝ်ႉၶၢႆ မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ် March 1985 ၼၼ်ႉ လႄႈ လိူၼ် November 1985 လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၵ်ႇမႃး ၼႄၵၢင်ၸႂ် ၶွမ်ႈၶတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈယႂ်ႇသုတ်းထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ တီႈမၢၼ်းတလေး။ လိူဝ်သေ လုၵ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ ယင်းမီးပႃး သင်ႇၶၸဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ပလိပေႃးၵ ဢိၵ်ႇၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း။
လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼႂ်းတႃႈၵုင်ႈ လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း မသလ ဢၼ်ၼေႇဝိၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၵမ်း(1)။ ၵၢၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းပွၵ်ႈၼႆႉ ႁူၺ်းၸၼ်သူၼ်းလႆႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵူႈထႃႇၼ မႃးႁူမ်ႈၸွမ်းသေ မီးၵူၼ်းတၢႆ၊ မၢတ်ႇၸဵပ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႄႈ ၼေႇဝိၼ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽႃႈဝၢင်းဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 23 June 1988 ဝၢႆးသေ ဢုပ်ႉမိူင်းလႆႈ 26 ပီႊ။
ၼေႇဝိၼ်းမွပ်ႈဢႃႇၼႃႇၼႃႇပၼ် ၸွမ်ႁၢၼ် ၸဵင်ႇဝိၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႂ်ႇသေတႃႉ ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈလႄႈ ၼႄၵၢင်ၸႂ်လူၺ်ႈလၢႆးၶိၼ်းၵၼ်ၵိုတ်းယင်ႉၵၢၼ် ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 8 August 1988 (ငဝ်ႈတႄႇၸိုဝ်ႈႁွင်ႉပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် 8888 ဢမ်ႇၼၼ် 8 သီႇတူဝ်) တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈ ၸဵင်ႇဝိၼ်း လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မသလ ယၢႆႈၸုမ်းၶဝ်။
ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ သႃႇသၼႃႇ ပုတ်ႉထ၊ သႃႇသၼႃႇ မုတ်ႉသလိမ်ႇ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်၊ ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမႃးၼႄၵၢင်ၸႂ်ၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မသလ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈသေ ဢွၵ်ႇၶေႃႈသင်ႇ ႁႂ်ႈယႃႉလူႉပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် ဝၼ်းထီႉ 10 August 1988 သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၶႃႈႁႅမ်တၢႆ မေႃယႃလူင် မေႃယႃဢွၼ်ႇ တီႈတႃႈၵုင်ႈ ထိုင်ၼႂ်းႁူင်းယႃ ယွၼ်ႉမေႃယႃၶဝ် ယူတ်းယႃပၼ် ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် ၸိူဝ်းလႆႈႁပ်ႉတၢင်းမၢတ်ႇၸႅပ်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူင်းပွႆႇသဵင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ မီးၵူၼ်းထုၵ်ႇတီႉၺွပ်း 1,451 ၵေႃႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ မီးၵူၼ်းတၢႆ 95 ၵေႃႉ၊ မၢတ်ႇၸဵပ်း 240 ၵေႃႉၼႆ။
ဝၼ်းထီႉ 12 August 1988 ၸွမ်ႁၢၼ် ၸဵင်ႇလုၼ်ႇ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ တီႈယူႇတၼ်းႁဵင်း လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵႂင်ၸႂ်သေတႃႉ ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႄၵၢင် ၸႂ်ၶဝ် တုၵ်းယွၼ်းဝႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ႁႂ်ႈတွၵ်ႇတိူဝ်ႇ မွင်ႇမွင်ႇ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵွပ်ႈတွၵ်ႇတိူဝ်ႇမွင်ႇမွင်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉလဵဝ် ၼႂ်းပႃႇတီႇသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉမၢၼ်ႈ (မသလ)။ ၼႂ်းပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း၊ ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႄၵၢင်ၸႂ်လူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ် (ပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် ၼႆႉ ငၢႆးပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ၾိလိပ်ႉပိၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1986 )။
19 August 1988 တွၵ်ႇတိူဝ်ႇမွင်ႇမွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ ဝၢႆးတွၵ်ႇတိူဝ်ႇမွင်ႇမွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ ထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 18 September 1988 တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်း ၸေႃးမွင်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်း (ၼဝတ) ဢၼ်ဝႃႈ “ၸုမ်းၵေႃႇတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း သဝ်းယဵၼ်” လႄႈ ယႃႉလူႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 1974 သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမၢႆမီႈၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ (Martial Law) ဝၢႆးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမၢႆမီႈၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉယဝ်ႉ လႆႈၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး ပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ သင်ႇၶ လႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မွၵ်ႈ 1,000 ပၢႆ လႆႈထုၵ်ႇၶႃႈႁႅမ်တၢႆ။ ဢၼ်လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈမီးတင်းၼမ်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းထႆး၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈတီႈၵူႈဝဵင်း လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇတင်းၼမ်သေ တင်ႈပဵၼ်မႃး တႅဝ်းႁူမ်ႈတီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတဵၵ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ (ABSDF) မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 November 1988 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူၼ် September 1988 သဵင်ႈၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ မီးၵူၼ်းလူႉတၢႆယွၼ်ႉပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 3,000ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း ဢမ်ႇႁူႉထႅင်ႈတင်းၼမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈၵူၺ်း မီးၵူၼ်းတၢႆ မွၵ်ႈ 1,000 ၵေႃႉ။ ဝၼ်းထီႉ 21 September 1988 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ၸုမ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်း လႆႈတႅၵ်ႇယၢႆႈၵႂႃႇၼႂ်းလိူၼ် October 1988 ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလူႉသဵင်ႈသၢႆၸႂ်တင်းသဵင်ႈ ယွၼ်ႉပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ တေမီးမွၵ်ႈ 10,000 ၵေႃႉ ၊ ၵူၼ်းႁၢႆလၢႆထႅင်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆယူႇ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်း (3) ပီႊ 1992
ၸေႃးမွင်ႇဢုပ်ႉမိူင်း တႄႇဝၼ်းထီႉ 18 September 1988 သေ ထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 23 April 1992 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်း တၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်းယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈထႅင်ႈ တီႈၸေႃးမွင်ႇ၊ ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ယဝ်ႉ ဝၼ်းထိ 24 April 1992 ၸွမ်သိုၵ်းလူင် တၢၼ်းသူၺ်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းၸိုင်ႈသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႃႇတေႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တိုတ်ႉၸၼ်မၢႆမီႈငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း၊ တၢၼ်းသူၺ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈမိူင်း လုၵ်ႉတီႈ “ ပမႃႇ” ပဵၼ် “မျၢၼ်ႇမႃႇ”၊ ဢိၵ်ႇတင်း ပူၵ်းတင်ႈၸုမ်းသၢင်ႇသီႈ ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 15 September 1993 သေ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်ၵႂႃႇ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ၊ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼဝတ ပဵၼ်ၵႂႃႇ ၸုမ်း ၼဢၽ (ၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈမိူင်း သႃႇယႃႇၵတ်းယဵၼ် မုၼ်းလႅင်း)။
တၢၼ်းသူၺ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပိူင်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ 104 ၶေႃႈ လႄႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ တၢၼ်းသူၺ်ႇ ဢဝ်တီႈယူႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သုင်သုတ်းၵူႈၽၢႆႇ ဢမ်ႇဝႃႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၼဢၽ၊ ၸွမ်ၽွင်းၸိုင်ႈ၊ ၽူႈၵွၼ်းႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းသုင်သုတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။
လိူၼ် September 2007 ပဵၼ် “လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသီၶမ်းလိူင်” သင်ႇၶၸဝ်ႈၶဝ် ၶွမ်ႈသပိတ်ႈ တင်းမိူင်း လႄႈ ၸွမ်သိုၵ်းတဵင်းၸဵင်ႇ ထုၵ်ႇၶၢႆႉဢွၵ်ႇၼႂ်းသိုၵ်းသေ ယုၵ်ႉပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇ သၢင်ႇသီႈ (USDP) ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းမိူင်း ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 24 October 2007။ ထိုင်မႃးဝၼ်းထီႉ 10 May 2008 ၵဵပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တႃႇမၵ်းမၼ်ႈ မၢႆမီႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း (ပဵၼ်မႃး မၢႆမီးဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း 2008 ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ)။
23 September 2008 ပွႆႇတူဝ်ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ 9,002 ၵေႃႉ ပႃးၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် NLD ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ဝၼ်းထီႉ 08 March 2010 ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမၢႆမီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ (ၸွမ်းပိူင်ပိုင်းၸိုင်ႈမိူင်း 2008)။ 21 August 2010 ပူၵ်းတင်ႈတပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် (BGF) ၸုမ်းငမ်းယဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈလွင်ႈၼႆႉ လႄႈတင်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶိုၼ်းတိုၵ်းၵၼ်။
7 November 2010 ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပႃႇတီႇဢၼ်လူင်းၶႄႉၶဵင်ႇလိူၵ်ႈ တင်ႈ မီး 37 ပႃႇတီႇ။ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ (USDP) ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢၵ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်း တဵင်းၸဵင်ႇ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ ဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇ။ ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 6 ဝၼ်း ဝၼ်းထီႉ 13 November 2010 ၶိုၼ်းပွႆႇပၼ်တူဝ်ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ (တႄႇၵုမ်းၶင်ဝႆႉ 30 May 2003 မိူဝ်ႈပၼ်ႁႃ တီႇပႄးယိၼ်း)။
ၼႆႉပဵၼ် ပိုၼ်းဢၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 3 ပွၵ်ႈသေ ႁိမ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႃး။ ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ဢဝ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းယိပ်းမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႆႈတုၵ်ႉၶ၊ ႁၢမ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ႁၢမ်းတိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိၵ်ႉပႅတ်ႈၶၢဝ်ႇသၢၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတေသူင်ႇထိုင်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ ၵူၼ်းၵွတ်းၽၢၼ် မၢၵ်ႇမိူဝ်တူဝ်ႈမိူင်း၊ မီးၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း၊ လူႉတၢႆ၊ ႁၢႆလၢႆ ၵွပ်ႈတၢင်းႁဵတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်းၼမ်။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တႄႇ 2011 မႃး ပဵၼ်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း(သိုၵ်းထၢၵ်ႈ) လႄႈ ပီ 2016 ပဵၼ်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်မီး ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇလႄႈ ၽူႈၵိူဝ်ႈၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼႆသေတႃႉ ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈသုင်သုတ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼွၵ်ႈလိူဝ်မၢၼ်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽႂ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈ လႄႈ မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။
မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁဝ်းၼႆႉ သိုၵ်းယိပ်း ႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းယိပ်းၵေႃႈယႃႇ ဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈလႄႈ၊ လႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းလီ၊ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ၊ လႆႈႁပ်ႉတၢင်းပူၵ်းပွင်ၵူႈပိူင်ပိူင်၊ မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်၊ လႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ၊ ႁတ်းၼွၼ်းလပ်းလႆႈလီလီလႄႈ မီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူၺ်း တေႃႈၼင်ႇ ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဝ်ယင်းႁဵတ်းမႃး တႃႇၽွၼ်းလီ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်တင်းပိုၵ်း။
တွၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်သင်၊ ၵုမ်ႇလႆႈၺႃးဢူမ်ဢိုၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ၊ လွၵ်ႇငိူတ်ႈ၊ ပေႉၵိၼ်လူလၢႆ၊ ထုၵ်ႇဢဝ်တၢႆ ပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင်၊ ယိုင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မၢၼ်ႈၶဝ် ယိုင်ႈၶႅၼ်းၸင်း ႁႃလၢႆးတၢင်းၵူႈလၢႆးလၢႆးသေ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ဢဝ်တၢႆယူႇၵူႈဝၼ်းၶိုၼ်း ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။
တူဝ်ယၢင်ႇ ပီႊ 2015 ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း NLD ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ဢွင်ႇပႄႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (2016–2018) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉထီႉ (2) ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼူၵ်ႉယုင်း NLD (2018–2020) လႄႈ ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ပဵၼ်ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႆသေတႃႉ ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸွႆႈႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် လႆႈႁပ်ႉသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းတြႃးသင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ လီတၢၼ်ႇလႂ် ႁဵတ်းတႃႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း မၢၼ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈႁၵ်ႉမၼ်း (ပႃးတင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ) ပေႃးတႃႇၵူၼ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈတႄႉ ၽႂ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးပဵၼ်မၢၼ်ႈယူႇၼႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းလီသင် ဢမ်ႇပၢႆႈပိူင်ႈသင်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇၵႂၢမ်းၶူးၸၢႆးမူး ဝူင်းၸိူင်းလႅဝ်း ႁွင်ႉဝႆႉ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇႁၢင်ၼူၵ်ႉယုင်း ၼႆၼၼ်ႉ လီလီယဝ်ႉ။ လႅၵ်ႈလၢႆႈၽႂ်ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈယႃႇ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉယုင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၶိုၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ်။
ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁဝ်း တေလီမႃးလိူဝ်သေၵဝ်ႇ ယွၼ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ၼႆ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃးဝၼ်းထီႉ 1 February 2021 ၼၼ်ႉ ၾၼ်ႁၢႆႉလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵူဝ်ႁႄၼၼ်ႉ ၽုတ်းပေႃႇပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ ဝၢႆးသေ ၶျေႃႉၵႂႃႇဢမ်ႇႁိုင် ယွၼ်ႉ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၽူႈၼမ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယိုတ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း။ ပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်း 4 ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ။ ၽဝၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတေပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇ တေႁုၵ်းႁၢႆႉၵႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈတိတ်းတၢမ်းၸွမ်း ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းႁႂ်ႈၶိုတ်းတၼ်း။
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ တႃႇလႆႈမိူင်းတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် မိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ႁႃလွၵ်းလၢႆးလိင်ႉလႄႉၵူႈလၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႃႈ ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ ဢမ်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်၊ ၽႂ်တေဢမ်ႇလႆႈ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵၼ် လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ် 10 ပီႊယဝ်ႉ မိူင်းလႂ်ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇသေ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇႁူမ်ႈပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈၵေႃႈ လႆႈၼႆ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ႁုပ်ႈဢဝ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵႂႃႇပႅတ်ႈတင်းမူတ်း ။
တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပေႃးဢၢမ်းၼၢတ်ႈၶဝ်လႅပ်ႈတေလူတ်းလူင်း၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႅပ်ႈႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းမႃးယဝ်ႉၼႆ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉ ၾၼ်ဢဝ်ၵေႃႈ တင်းတေဢမ်ႇလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၸေးၸိမ်ႇမၼ်း သေဢိတ်းၵွၼ်ႇ ပေႃးမၢၼ်ႈယင်းတိုၵ်ႉဢုပ်ႉမိူင်းယူႇၼႆႉ ။
ပေႃးတႆးႁဝ်း လႄႈ ၸၢဝ်ႈၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တိုၵ်ႉၵုမ်ႇႁိမ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ႁိမ်ၼႃႈတီႈၵၼ်ၶိုၼ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်းတႄႉ လိုၼ်းသုတ်း ႁဝ်းတေတူၵ်းလွၵ်းဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ် ၵၢင်ႁႅဝ်ႉတေႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈၵူၺ်း။ တႆးႁဝ်းၶႅၼ်းၼႃႇ ပဵၼ်ၶိူဝ်းယႂ်ႇလူင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၢမ်းၼၢတ်ႈဢမ်ႇမီး၊ လွင်ႈၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇမီး ဢၼ်ႁဝ်းမီးလႄႈ ႁဵတ်းၵၼ်ယူႇၼႆႉ ၶႄႉၵၼ်ၶိုၼ်း၊ သႄႉၼႄးၵၼ်ၶိုၼ်း၊ သေႇယူင်း လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈႁဝ်း ႁႂ်ႈလႅဝ်ၶိုၼ်း၊ ဢၼ်ၶႅၼ်ႇသုတ်းသမ်ႉ ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ်၊ ၵူဝ်တၢႆ၊ ဢၢႆယႂ်ႇ၊ ဢမ်ႇႁတ်းယၢင်ႈၸူးသဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇမႂ်ႇ။
သင်သိုပ်ႇပဵၼ်ၼႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းတႄႉ “တႆး” ၼႆၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၵိုတ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼၼ်ႉ သတိယႃႇႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁၵ်ႉၶိူဝ်း လႄႈ ၼမ်ႉၸႂ်ၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းမၢၼ်ႈ ၵူၺ်းလႃႈ လွင်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၼမ်ၼမ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁူႉၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းၶဝ် ၸွႆႈပၼ်တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်တီႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵၼ်ၼမ်ၼမ်။
ၵဵပ်းတႅမ်ႈ/ ပိၼ်ႇ – ၸၢမ်မူၼ်း(SSA)
ၽိုၼ်ဢိင်
- WWW. Prachachat.net
- ပပ်ႉ ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 20 ပီႊ လီဢိၵ်ႇၸႃႉ ဢမ်ႇၽႃႈဝၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 25 September 2021 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 06:00 မူင်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းၶၢင် KIA ၶဝ်ႈတိုၵ်းယိုဝ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈလဝႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ မိူင်းၶၢင် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈၼႄတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ ပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းၸိူဝ်း ႁိမ်းဝၢၼ်ႈလဝႃးသေ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်လႃႈ 10:00 မူင်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈငိၼ်းသဵင်ၵွင်ႈသဵင်မၢၵ်ႇယူႇၶႃႈ၊ လွင်ႈတူၵ်းသုမ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း သိုၵ်းတင်းသွင်ၽၢႆႇတႄႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁပ်ႉႁူႉၸွမ်း ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 23 September 2021 ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း သိုၵ်းၶၢင် KIA ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တီႈႁိမ်းလၵ်းၾူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၼမ်ႉလွႆလီ (လွယ်လီချောင်း) ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 24 August 2021 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းၶၢင် KIA ဢဝ်ၾႆးၸုတ်ႇၽဝ်ပႅတ်ႈ ၵႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈလမ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်တေႃႉတၢင်ႇ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်မႃးၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ဢိင်ၶေႃႈမုၼ်းတီႈ – The 74 Media


text:
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:လွင်ႈမႄးထတ်း ပွင်ႈၵႂၢမ်း
တီႈပွင်ႇ ဝီႇၶီႇတႆး ၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵုမ်းၵမ် လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈသင်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ႈမႄးထတ်းလႆႈသေ လွင်ႈမႄးထတ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိမ်းသႂ်ႇပၼ်တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉၵႂႃႇလႆႈ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈႁဵတ်းယဝ်ႉ လွင်ႈမႄးထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ် ၽူႈမႄးထတ်းတီႈဝီႇၶီႇတႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
သိုပ်ႇမိုတ်ႈမႄးထတ်း
ၼႃႈလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းမီးတီးၼႂ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆ့ ပဵၼ်ဢၼ်မႄးထတ်းလႆႈ လၢႆႈငႅမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းလူဝ်ႇၼဵၵ်းပၼ်တီႈ ထႅပ်ႉ "မူၼ်ႉမႄး"ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးၼဵၵ်းပၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၼႂ်း text box ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈမႄးထတ်းလႆႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်မႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶႂ်ႈဢဝ် ၶေႃႈမုၼ်းသႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈသႂ်ႇပၼ် ဢိင်ဢၢင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်ၼႆ တီႈဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈဢိင်ဢၢင်ႈၼႆ တိုၼ်းဢၢၼ်းဝႆႉ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈမူၼ်ႉမႄးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ တီႈၽၢႆႇတႂ်ႈ Text box ၼၼ်ႉ မီးလွၵ်း text box ဢၼ်လဵၵ်ႉဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ထုၵ်ႇလီတႅမ်ႈပၼ် ၶေႃႈမၢႆတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၼႄပၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ တူဝ်ယေႃႈ ဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈ Wikipedia:ၶေႃႈသပ်းလႅင်းၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။ ပေႃးၼဵၵ်းပၼ်တီႈ ၼဵၼ် "ၼႄလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ"ၼၼ်ႉၼႆတႄႉ တေလႆႈႁၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႈပိူင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈ မိူဝ်ႈပႆႇမူၼ်ႉမႄးလႄႈ ဝၢႆးသေမူၼ်ႉမႄးယဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼိူဝ် လွင်ႈမႄးထတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၼဵၵ်းႁတ်းႁတ်း ၵႃႈတီႈၼဵၼ် "ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ" ၼၼ်ႉလႄႈ။ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝီႇၶီႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၸွမ်းၵႂႃႇ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၵေႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶႂ်ႈတူၺ်း လွင်ႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉၼႆ ၼဵၵ်းတီႈထႅပ်ႉ "တႃႇဢုပ်ႇ'" ၼၼ်ႉလႄႈ။ တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉသေ တေလႆႈႁၼ် တၢင်းၶႆႈၸႂ် ဢၼ်ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝီႇၶီႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၼဵၵ်းတီႈ "ထႅမ်သႂ်ႇႁူဝ်ၶေႃႈ" ၼၼ်ႉၼႆ တေၸၢင်ႈတႄႇ တွၼ်ႈၵၼ်ဢၼ်မႂ်ႇထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ် တေၸၢင်ႈမႄးထတ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မႄးထတ်း ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႃႈတႃႇဢုပ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးပဵၼ်တီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈပရေႃးၵျႅတ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ယႃႇပေလိုမ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ထႅဝ်ၵူတ်ႉဢွၼ်ႇ သီႇဢၼ် (~~~~) ၼၼ်ႉၶႃႈၼႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးမႄးထတ်း ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ထုၵ်ႇလီဝႄႈ လွင်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ MediaWiki သွပ်ႉၾ်ဝႄးတေမၢႆတွင်းၵႂႃႇႁင်းမၼ်းဝႃႈ လွင်ႈဝႃႈ ၽႂ်မႄးထတ်းထတ်းၵႂႃႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး ဢိတ်းဢီႈမႄးထတ်း
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပၼ်မၢႆမႅၼ်ႈ ၵႃႈတီႈတိူၵ်ႈဢွၼ်ႇဢိတ်း ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈမႄးထတ်းဢိတ်းဢီႈၼႆတႄႉ မၼ်းမၢႆထိုင်ဝႃႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ တီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈ မိူဝ်ႈပႆႇမႄးထတ်းလႄႈ ဝၢႆးမႄးထတ်းယဝ်ႉၼႆႉ မၼ်းမီး ဢိတ်းဢီႈၵူၺ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိုၼ်းမႄးလွင်ႈဢၼ်တႅမ်ႈတူဝ်လိၵ်ႈၽိတ်း၊ ၶိုၼ်းမႄးတီႈဝႆႉတီႈဝၢင်း၊ ၶိုၼ်းမႄး လၢႆးပိူင် ဢၼ်တႅမ်ႈၼႄ ဢမ်ႇၼၼ် ၶိုၼ်းမႄးပွင်ႈလိၵ်ႈ ၽၢႆႇၼႃႈၽၢႆႇလင် ဢၼ်ဢမ်ႇမွတ်ႇတူဝ်လိၵ်ႈသင်ၼၼ်ႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမႄးထတ်းဢိတ်းဢီႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၽူႈမႄးထတ်းသေ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လႆႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇၶိုၼ်းထတ်းသၢင်ႈ လႄႈ ဢွမ်ႇတၢင်ႇလူဝ်ႇမီးလွင်ႈထဵင်မေႃးၵၼ် ဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးဢိတ်းဢီႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် သုၼ်ႇလႆႈ ၼႂ်းၵႃႈ သုၼ်ႇလႆႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝီႇၶီႇ ဢၼ်တၢင်ႇမၢႆၽၢင်ၶဝ် ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး ယႂ်ႇလူင်မႄးထတ်း
ၽူႈမႄးထတ်း/ၽူႈမူၼ်ႉမႄးႁဝ်းၶဝ် တင်းသဵင် သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ႁဵတ်းလွင်ႈမႄးထတ်း၊ လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးၼႆ ႁႂ်ႈဢွၼ်ႁဵတ်း ၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇၼႆ ၶႂ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းပၼ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယူႇတီႈၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်သေ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးယႂ်ႇလူင် ၼၼ်ႉပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်းၼႆ မီးဝႆႉၵမ်ႈၽွင်း ၸိူဝ်းဢၼ်တေႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်း လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးယႂ်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈမူၼ်ႉမႄးသင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈတႃႇဢုပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ လွင်ႈမႄးထတ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းတင်းႁိုဝ်သေ ႁဵတ်းၼႆ ဢဝ်မၢႆ {{Inuse}} ဢၼ်ၼႆႉသႂ်ႇပၼ်သေၼႆၵေႃႈ တေယၢင်ႈယွမ်းပၼ်လႆႈ လွင်ႈလႆႈထဵင်မေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး၊ လွင်ႈမႄးထတ်း ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ သႂ်ႇပၼ် edit summary ၼႆႉသေၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပၼ် လွင်ႈတၢင်းၵမ်ႉထႅမ် တႃႇၵဵပ်းသိမ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸွမ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် တူင်ႇဝူင်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ တေယွမ်းႁပ်ႉလီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈႁဵတ်း လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး၊ လွင်ႈမႄးထတ်း ယႂ်ႇလူင်ၼႆၸိုင် ထုၵ်ႇလီၶိုၼ်းဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်း ၸွင်ႇမီး လွင်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် ပႅၵ်ႇပိူင်ႇၵၼ်တင်း ၽူႈမႄးထတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးသင်ၵေႃႈလီ ပေႃးဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၼိုင်ႈၶေႃႈ ဢၼ်တေ ႁႂ်ႈတီႈပွင်ႇပွင်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၼႆၸိုင် မၼ်းမၢႆထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ် လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးယႂ်ႇလူင် ၼႆယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇ တေႁဵတ်း လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးယႂ်ႇလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်သေဢၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈႁဵတ်း ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ သင်ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၸၼ်ႉၵၢၼ် ၸိူဝ်းလၢတ်ႈမႃး ၽၢႆၼိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တၢင်းယၢမ်ႈလီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ မူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉၵေႃႈ တေမီးတိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵႂႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁႂ်ႈၽၢင်ႉဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်ဝႆႉပၼ်သေၵမ်း။
ဝီႇၶီႇ markupမႄးထတ်း
ဝီႇၶီႇ markup ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် လၢႆးသၢင်ႈလိၵ်ႈ (syntax) ဢၼ်တေလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈ ဝီႇၶီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶႂ်ႈႁူႉ တီႈၵႂၢင်ႈမၼ်းၼႆႉ တူၺ်းလႆႈတီႈ Help:Editing ၼၼ်ႉလႄႈ။ ဢမ်ႇၼၼ် တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁဵတ်းလႆ တူဝ်လိၵ်ႈဝီႇၶီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတူၺ်းလႆႈ တီႈလိၵ်ႈယၢဝ်း Help:Wikitext examples ၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။
ႁဵင်းလိၵ်ႈလႄႈ URLsမႄးထတ်း
ၶႅပ်းႁၢင်ႈမႄးထတ်း
တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢၼ်တၢင်ႇၶိုၼ်ႈဝႆႉတီႈၼိူဝ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼၼ်ႉၵူၺ်းၶႃႈ။ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်ႇၶႅပ်းႁၢင်ႈၼႆ ၸႂ်ႉပၼ်ၼႃႈလိၵ်ႈ လူတ်ႇၶိုၼ်ႈၾၢႆႇၼၼ်ႉၶႃႈလႄႈ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်တၢင်ႇၶိုၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႂႃႇတူၺ်းလႆႈ ၵႃႈတီႈ သဵၼ်ႈမၢႆၶႅပ်းႁၢင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ။
လူၺ်တူၺ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:ပိူင်ၵၢၼ် လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၶွင်ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉတီႈဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၼင်ႇၵူႈမိုဝ်းၶႃႈလႄႈ။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈသေ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ထႅင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း တူၺ်းတီႈ Extended image syntax ၼၼ်ႉၶႃႈလႄႈ။
ႁူဝ်ၶေႃႈမႄးထတ်း
တွၼ်ႈတႃႇ ႁူဝ်ၶေႃးဢၼ်မႂ်ႇ သႂ်ႇပၼ် '==' တီႈၽၢႆႇၶၢင်ႈ တူဝ်လိၵ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈ တင်းၽၢႆႇသၢႆႉၽၢႆႇၶႂႃၶႃႈလႄႈ။ တူဝ်ယၢင်ႇ -
== သိုပ်ႇမိုတ်ႈ ==
တွၼ်ႈတႃႇ ႁူဝ်ၶေႃႈၽႄ ၼႆ ၸႂ်ႉပၼ် '===', '====', ၸၸိူဝ်းၼႆႉၶႃႈလႄႈ။
Character formattingမႄးထတ်း
Character formattingမႄးထတ်း
(see also: Chess symbols in Unicode)
No or limited formatting—showing exactly what is being typedမႄးထတ်း
No or limited formatting—showing exactly what is being typedမႄးထတ်း
A few different kinds of formatting will tell the Wiki to display things as you typed them—what you see, is what you get!
ထႅဝ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းဢမ်ႇႁၼ်လႆႈ (လိၵ်ႈမၢႆတွင်း)မႄးထတ်း
{main|Wikipedia:Manual of Style#Invisible comments}} It's uncommon, but on occasion acceptable, to add a hidden comment within the text of an article. The format is this:

ၼမ်းၼႂ်းမႄးထတ်း
At the current status of the wiki markup language, having at least four headers on a page triggers the table of contents (TOC) to appear in front of the first header (or after introductory sections). Putting __TOC__ anywhere forces the TOC to appear at that point (instead of just before the first header). Putting __NOTOC__ anywhere forces the TOC to disappear. See also compact TOC for alphabet and year headings.
လွၵ်းသဵၼ်ႈမႄးထတ်း
There are two ways to build tables:
- in special Wiki-markup (see Help:Table)
- with the usual HTML elements:  ,  ,   or  .
For the latter, and a discussion on when tables are appropriate, see Wikipedia:When to use tables.
Variablesမႄးထတ်း
(See also Help:Variable)
NUMBEROFARTICLES is the number of pages in the main namespace which contain a link and are not a redirect, in other words number of articles, stubs containing a link, and disambiguation pages.
CURRENTMONTHNAMEGEN is the genitive (possessive) grammatical form of the month name, as used in some languages; CURRENTMONTHNAME is the nominative (subject) form, as usually seen in English.
In languages where it makes a difference, you can use constructs like {{grammar:case|word}} to convert a word from the nominative case to some other case. For example, {{grammar:genitive|{{CURRENTMONTHNAME}}}} means the same as {{CURRENTMONTHNAMEGEN}}.
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉမႄးထတ်း
The MediaWiki software used by Wikipedia has support for templates. This means standardized text chunks (such as boilerplate text) can be inserted into articles. For example, typing {{stub}} will appear as "This article is a stub. You can help Wikipedia by expanding it." when the page is saved. See Wikipedia:Template messages for the complete list. Other commonly used templates are: {{disambig}} for disambiguation pages and {{sectstub}} like an article stub but for a section. There are many subject-specific stubs for example: {{Geo-stub}}, {{Hist-stub}}, and {{Linux-stub}}. For a complete list of stubs see Wikipedia:WikiProject Stub sorting/Stub types.
ၶေႃႈမုၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈမႄးထတ်း ၼႃႈလိၵ်ႈဝီႇၶီႇမႄးထတ်း
ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႅပ်ႈတေၶႂ်ႈႁူႉယူႇ -
လွင်ႈတႄႇတင်ႈမႄးထတ်း
ၶေႃႈဢၼ်တေၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းမႄးထတ်း
- Informal tips on contributing to Wikipedia
- Editing tasks in general at the Wikipedia:Editing FAQ
- Wikipedia:Cheatsheet
- Help on editing very large articles
လွင်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈမႄးထတ်း
- Rename pages boldly, at Wikipedia:How to rename (move) a page
- Wikipedia:Naming conventions for how to name articles themselves
- Wikipedia:Namespace
Style and layoutမႄးထတ်း
- Preferred layout of your article, at Guide to layout
- Style conventions in the Wikipedia:Manual of Style
- An article with annotations pointing out common Wikipedia style and layout issues, at Wikipedia:Annotated article
ၶိူင်ႈၵႅမ်မိုဝ်းမႄးထတ်း
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းမႄးထတ်း
- ပိူင်ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ - Wikipedia:ပိူင်ၵၢၼ်လႄႈ ၵူႈမိုဝ်း
- If you are making an article about something that belongs to a group of objects (a city, an astronomical object, a Chinese character...) check if there is a WikiProject on the group and try to follow its directions explicitly.


text:
Thursday, February 14, 2019
မႂ်ႇသုင်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈတႆးၼုမ်ႇ တေဢဝ်တၢင်းသွပ်ႉဝွႆး တွၼ်ႈတႃႇၶွမ်း
မႃးၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ်ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ်၊ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် ၶိူင်ႈၶႃႈမႅင်း Smadav 12.6.2 10, Feburary, 2019 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ
ဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းငၢႆႈ သႅၼ်းဢမ်ႇယႂ်ႇ ၊ ၸႅတ်ႈပၼ် မိူဝ်ႈသဵပ်ႇ USB ၊ သၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇၶွမ်းၵူႈသႅၼ်း
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ ယၢမ်ႈတၢင်ႇပၼ်ယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႆႉပဵၼ် Update ဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်း 2019 ၼႆယဝ်ႉ
ယွၼ်ႉၼၼ် သင်ဝႃႈသူၼ်ၸႂ် ၶႂ်ႈၸႂ်ႉတူၺ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸိူဝ်းမီးယဝ်ႉၼၼ်ႉ သင်ၶႂ်ႈၸႂ်ႉဢၼ်
ဢွၵ်ႇလိုၼ်းသုတ်း 10, February Update ၼႂ်းပီ 2019 ၼႆႉၼႆၵေႃႈ ၸၼ်ဢဝ်လႆႈတီႈလိင်ႉတႂ်ႈၼႆႉတႃႉ
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ႁွင်ႈၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၾၢႆႇတႂ်ႈၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း တီႈဝဵင်းပၢင်လူင် လူင်းၵူတ်ႇထတ်း သဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇ ၸွမ်းႁိူၼ်းယေး ၵူၼ်း မိူင်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 21/9/2021 ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ 9 မူင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပႃႈတႂ်ႈၶွင်ႇသီႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း လၢႆႁွင်ႈၵၢၼ်သေ ႁူမ်ႈၵၼ် လူင်းပိုၼ့်တီႈ ၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇ ၸွမ်းၼႂ်းပွၵ့် ၼႂ်းယွမ်ႇ ၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈ ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းပၢင်လူင် ၸႄႈဝဵင်း လွႆလႅမ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၼႆယဝ့်။
ၵူၼ်းပိုၼ့်တီႈ ပၢင်လူင် ၵေႃ့ၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ၶဝ်ၵူဝ် သိုၵ်းလုၵ့်ၽိုၼ့် ၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း PDF ႁွတ်ႈထိုင်မႃးလႄႈ ၵွပ်ႈ ၼၼ် ၶဝ်ၸင်ႇၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇ။ တီႈပၢင်လူင်ၼႆ့ မိူၼ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးသင်လၢၵ်ႇလၢႆး ဢမ်ႇပဵၼ်သင်။ ယွၼ့်ၶဝ်ၵူဝ်မီးသိုၵ်းလုၵ့် ၽိုၼ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈၵူတ်ႇထတ်းၵူၺ်း”- ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ့်တီႈ ၵမ်ႈၼမ် မႆႈၸႂ် ဝႃႈ ၵူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်လွင်ႈတၢင်းၵူတ်ႇထတ်းၶႅၵ်ႇၼႆ့သေ တီ့ၺွပ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၵႂႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇယူႇၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းယဝ်ႉ ၼႆယဝ့်။
ၵူၼ်းပိုၼ့်တီႈ ပၢင်လူင် ၼၢင်းယိင်း ၵေႃ့ၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ႁဝ်းၶႃႈတႄ့ ဢမ်ႇၵူဝ်ၶႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈမႆႈၸႂ်ဝႆ့ယူႇ။ လွင်ႈ ၶဝ်ၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇၼႆ့ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈထူပ်းၺႃးမႃးသေပွၵ်ႈ။ မႆႈၸႂ်တီႈဢၼ်ၶဝ်မႃးၵူတ်ႇထတ်းသေ ႁဵတ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီ တေႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇၵႂႃႇ ၸိူင့်ၼႆၵူၺ်းၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ဢၼ်လူင်းၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇ တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆ့ တေမီးႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လၢႆၾၢႆႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၾၢႆႇပလိၵ်ႈ၊ ၾၢႆႇၶႄ ၾႆး၊ ၾၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း လဝၵ၊ ၽူႈၵူၼ်းဝဵင်းလႄႈ ၽူႈၵူၼ်းပွၵ့် ၸိူဝ်းၼႆ့ လူင်းပိုၼ့်တီႈၵူတ်ႇထတ်း။
ဝၢႆးသေ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆ့ ၸီ့သင်ႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပတ်းပိုၼ့် ႁၢမ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈ/ ၶိုၼ်း ယဝ့်ၵေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်း သဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇပႃးထႅင်ႈ ၼႆယဝ့်။
ၼႂ်းဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆ့ ဝၢႆးသေ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 7 လိူၼ်ပၢႆၼႆ့ ဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇ ပွၵ်ႈၼႆ့ ပဵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ ၼႆယဝ့်။
ၸႄႈမိူင်းတႆးၼႆ့ ထုၵ်ႇၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်း တင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် ၵူတ်ႇထတ်း သဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇသေ တီ့ၺွပ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵႂႃႇ 30 ပၢႆယဝ့်။


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 12 October 2021 (လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ 7 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ)ၼႆႉ ယူႇတီႈ ယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ (World Bank) သေ ဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မွၵ်ႈ 500 ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵိုတ်းယင်ႉၵၢၼ်ငၢၼ်းဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉ မီးယူႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇသီႇသိပ်းသီႇ (44%) ဝႃႈၼႆ။
ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ် ယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၸွမ်း ၵၢၼ်ငၢၼ်းလႄႈ ငဝ်းလၢႆးပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တႄႇဢဝ်လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းသွင် ပီႊ 2020 (December 2020) ထိုင် လိူၼ်ထူၼ်ႈပႅတ်ႇ ပီႊ 2021 (August 2021) သေ ပၼ်ၸိုဝ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼၼ်ႉဝႆႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ပွၵ်ႈၵမ်း 8 ဝႃႈၼႆ။
ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ် ဢၼ်လႆႈၵိုတ်းယင်ႉဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ၊ လၢၼ်ႉၶၢႆသူင်ႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း တေႃႉသူင်ႇၵႂႃႇမႃးၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉဝႃႈၼႆ။
ၸွမ်းၼင်ႇ တူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်ယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ တေမီးယူႇမွၵ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇသၢဝ်းပႅတ်ႇ (28%) ၼႂ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တင်းသဵင်ႈသေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းငိုၼ်း Digital ၸိူဝ်းၼႆႉၽွင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈထႅင်ႈသၢမ်လိူၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း လႄႈ ငဝ်းလၢႆးပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသေ လီၶိုၼ်ႈၶိုၼ်းမႃးၼႆၸိုင် ၼႂ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း 500 ဢၼ်ၼၼ်ႉ တႃႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇ (8%) ၼႆႉ တေလႆႈၵိုတ်းယင်ႉပႅတ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းတေႉတေႉသေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းတႃႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇသိပ်းၵဝ်ႈ (19%) ၼႆႉ တေလႆႈ လူတ်းယွမ်း ၽူႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းမွၵ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇသိပ်းသီႇ (14%) ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈလူတ်းယွမ်းငိုၼ်းလိူၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ် ၵႂႃႇယူႇဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
မဵတ်ႉတႃႇ
မဵတ်ႉတႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းတေႃးသယဝ်ႉ။ ၸႂ်ၸေႇတသိၵ်ႈ ဢၼ်ဝႆႉဝၢင်းယိူင်းၼူပ်ႈၸူး ပုၵ်ႈၵူဝ်ႇ သတ်ႉတဝႃႇ ပၺတ်ႈသေ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ "ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း ႁႂ်းလွတ်ႈၽေးသေၵမ်း" ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ မဵတ်ႉတႃႇၼႆႉ တႆးႁဝ်းပိၼ်ႇဝႃႈ "တၢင်းႁၵ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတၢင်းႁၵ်ႉၼၼ်ႉ ၽႄဝႆႉ -
- တၢင်းႁၵ်ႉတၼ်ႇႁႃႇပေႇမ ၽူဝ်လႄႈမေးႁၵ်ႉၵၼ်။
- တၢင်းႁၵ်ႉ ၵေႇႁသ်ႉသိတပေႇတ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉႁၵ်ႉၵၼ်။
- တၢင်းႁၵ်ႉမဵတ်ႉတႃႇ ဢၼ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၼႆသေ မီးသၢမ်ပိူင်ယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၵ်ႉတၼ်ႇႁႃႇပေမလႄႈ တၢင်းႁၵ်ႉၵေႇႁသ်ႉသိတၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၵိုၵ်းမိူတ်ႇလေႃးၽ၊ တၼ်ႇႁႃႇလႄႈ ပႆႇလႆႈဝႃႈသၽေႃးတြႃးၸိုၼ်ႈသႂ်။ တၢင်းႁၵ်ႉမဵတ်ႉတႃႇတႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းၸႂ်လႄႈ ၸင်တေလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ သၽေႃးတြႃးမဵတ်ႉတႃႇၸႅတ်ႈၸႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ၶူးလၢႆးသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝႆႉၸႂ်ယိူင်းၸူး ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းတေသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁၼ်ၸႅင်ႈၼႃႈတႃမၼ်းလီလီ သႂ်ႇၸႂ်ၼၵ်းၼၵ်းၸူမ်ၸူမ်သေ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇဝႃႈ ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း၊ ႁႂ်ႈယၢၼ်ၶဵၼ်သေၵမ်း ၼႆၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပိုၼ်ၽႄႈမဵတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇႁဝ်း သမ်ႉပေႃးတေၽၢႆၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်း မဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝၼႃႇၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
- ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် သိၼ်သီႇလတႃႉ။
- ၼင်ႈၶႂၢႆႇၶူတ်ႇ၊ ဝႆႉဢႅင်ႈဢႅဝ်သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ၊ ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းသွင်ၽႃႇ ပိၼ်ႈဝႆႉသွၼ်ႉၵၼ်၊ ဢဝ်ႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းတိူဝ်ႉၵၼ်ဝႆႉသေ တေဢမ်ႇလႆႈငဝ်လပ်းငဝ်ၼွၼ်း တေလႆႈဝႆႉဢႃႇရူင်ႇလီလီသေ ၼင်ႇဝႆႉၼိမ်ၼိမ်။
- ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇထိုင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်ဢႃႇရူင်ႇ ႁႂ်ႈႁၼ်ၸႅင်ႈၼႃႈတႃမၼ်း၊ ဢဝ်ၸႂ်ယိူင်းၼူပ်ႇၸူးမၼ်းသေ "ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း၊ ႁႂ်ႈယၢၼ်ၶဵၼ်သေၵမ်း" ၼႆသေ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်သူင်ႇထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇ ၵပ်းတၢမ်းၵၼ် ၼိုင်ႈပွၵ်ႈမွၵ်ႈ (႑႕) မိၼိတ်ႉ၊ ၶိုင်ႈမွင်းၼိုင်ႈလႂ်ယဝ်ႉ။
- ပေႃးဝႃႈသူင်ႇလႆႈ မဵတ်ႉတႃႇထိုင်တမ်ႈတီႈၵေႃႉလဵဝ်ယဝ်ႉၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈၽိုၵ်း ႁႂ်ႈၸၢင်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇထိုင် ၵူၼ်းၼမ်၊ ၵူၼ်းတင်းဝၢၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးယၢမ်ႈမႃးယဝ်ႉၼႆႉ တႃႇတေသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇထိုင် သိပ်းၼႃႈၽႃႉ ပႅတ်ႇၼႃႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢပ်ႇသင်ယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီလႆႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇၼႆႉ ၽွၼ်းလီမၼ်းယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၵၢၼ်တႃႇၼ ၵၢၼ်သီႇလယဝ်ႉ။ (ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ် သမထလႄႈ ပေႃႈဝႃႈႁႅင်းသမႃႇထိယႂ်ႇၵွၼ်ႇ ထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇၸင်ႇတေထိုင်တီႈ ၸင်ႇတေမီးႁႅင်း ၸင်ႇတေယမ်ယဝ်ႉၼႆ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉသတိယူႇ။ မိူင်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽႆးသၢႆ (ၽႆးထၢတ်ႈ)ၼၼ်ႉ ႁႅင်းမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁႅင်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းလႅင်းၵႆတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၼ်ႇၽီလူးၼၼ်ႉ ႁႅင်းမၼ်းမီးယႂ်ႇတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈလႆႈၵႆထၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။)
ၽွၼ်းလီမဵတ်ႉတႃႇ သိပ်းဢဵတ်းပိူင်
- လႆႈၼွၼ်းလီ
- လႆႈတိုၼ်ႇလီ
- ဢမ်ႇၼွၼ်းၽၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီ
- ၵူၼ်းႁၵ်ႉ
- ၽီႁၵ်ႉ
- ၽီၶဝ်ပႂ်ႉလူထိင်း
- ၽႆးဢမ်ႇမႆႈလႆႈ၊ ငူၼ်ႉ(ၵွင်ႉ)ဢမ်ႇမိူဝ်ႇလႆႈ၊ ၶိူင်ႈလၵ်ႈၼၢၵ်ႈဢမ်ႇတိူဝ်ႉလႆႈ။
- ၸႂ်ၼိမ်လႆႈၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်း
- ၼႃႈတႃၸိုၼ်ႈသႂ်မူၼ်ႈသိူဝ်း
- လႆႈတၢႆဢမ်ႇလူင်လိုမ်း
- ပေႃးတၢႆၵႂႃႇၼႆ လႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈမိူင်းသၢင်
- ဢူမ်သူပ်း
- လပ်းတိုၼ်ႇၼွၼ်းၽၼ်လီ ၊ ၵူၼ်းၽီႁၵ်ႉလိူဝ်ႁႅင်း ၊ ၽီပႅင်းပႂ်ႉလူဝႆး ၊ ၽႆးငူၼ်ႉလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈယၢၼ် ၊
- ၵၢၼ်ၸႂ်ၸဵဝ်းၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ ၊ ၼႃႈတႃပၢင်ႇၸိုၼ်ႈသႂ် ၊ လႆႈတၢႆၸႂ်ဢမ်ႇသဝ်ႈ ၊ တၢႆႁွတ်ႈတဝ်ႈၶူင်းသၢင် ၊
- ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ်သၢမ်ထႃႇ ၊ ႁုင်မႃႇၶဝ်ႈပၢၵ်ႇမေႃႈ ၊ လူႇတၢၼ်းသေၵေႃႈယဝ်ႉ ၊ တေႃႈဢမ်ႇမႃးတဝ်ႉၵၢၼ်၊
- ၸူဝ်ႈဢမ်ႇမိပ်ႇၼမ်ႉၼူမ်း ၊ ႁူမ်ၸူမ်းသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ၊ မုၼ်ပုတ်ႉထႃႇႁေႃးမႃး ၊ တြႃးၽွၼ်းလီလွင်ႈမဵတ်ႉတႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
- ဢူမ်သူပ်း
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႃးလိၵ်ႈ (႑႕႗) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၊ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999


text:
ၸဝ်ႈသိုၵ်း ၸေႃးၵျေႃႇမျိၼ်ႉ (ႁိုဝ်) ပူဝ်ႇၵတူင်း ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် (BGF) မၢႆ 3 ဝဵင်းမႂ်ႇသူၺ်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ (ရွှေကုက္ကိုမြို့သစ်) မိူင်းယၢင်း လူႉသဵင်ႈၵႂႃႇ ယွၼ်ႉတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသိုၵ်း ၸေႃးၵျေႃႇမျိၼ်ႉၼႆႉ ဝၢႆးသေ မၼ်းၸဝ်ႈ တိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 လႆႈ 8 ဝၼ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ လူႉသဵင်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 29 July 2021 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း 11:30 မူင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႉၼွင်ႉ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပဵၼ်ဢၼ်မွင်ၸႂ်ၸွမ်းတေႉတေႉ ယူႇယဝ်ႉ။
ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉ BGF မၢႆ 3 ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၼွင်ၵႅင်း (နောင်ကိုင်းရွာ) ၸႄႈဝဵင်းၵေႃးၵရဵၵ်ႉ မိူင်းယၢင်းသေ တင်ႈတႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းယၢင်း ပုတ်ႉထ (DKBA) မိူဝ်ႈပီႊ 1994 မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်ၵႅမ်ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉ 999 တေႃႇထိုင် ပီႊ 2010 ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈပီႊ 2010 လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉသိုၵ်းယၢင်း ပုတ်ႉထ (DKBA) ၶိုၼ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် (BGF) မိူင်းယၢင်းသေ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉ BGF မၢႆ 3 တင်ႈတႄႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 18 August 2010 တေႃႇထိုင် မၼ်းၸဝ်ႈပေႃးလူႉသဵင်ႈၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈသိုၵ်း ၸေႃးၵျေႃႇမျိၼ်ႉ လူႉသဵင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ တီႈၼင်ႈ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉ BGF မၢႆ 3 ဢၼ်ပဝ်ႇႁၢမ်းဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ ယၢမ်းၽွင်းတေႃႈလဵဝ် ဢမ်ႇပႆႇမီးလွင်ႈ တေလိူၵ်ႈႁႃ ၵူၼ်းဢၼ်တေမႃးတႅၼ်းတၢင်မၼ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်း၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်း ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် (BGF) ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၸေႃးၶျိတ်ႉတူႇၵူၺ်း ၵေႃႉတေၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈၽွင်း ၸဝ်ႈသိုၵ်း ၸေႃးၵျေႃႇမျိၼ်ႉ လူႉသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇၼႆႉ ဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ 62 ပီႊယဝ်ႉသေ ၵိုတ်းဝႆႉ မေးၼၢင်း လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်း 4 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။ ၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ လႆႈပူၼ်ႉၶၢပ်ႈတူဝ် ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 29 July 2021 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း 13:00 မူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
Photo – BGF


text:
ေတႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ေၵႃႈလီ ႁ်ႂႈမီးၼမ်ႉ ၸ်ႂႄတႉႄတႉ မီးႄၸႇတၼႃႇၸႅတ်ႈၸႅတ်ႈေသႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ 1) ၸ်ႂႁဝ်းေၵႃႈသိူဝ်း 2) တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းယူႇႁူမ်ႈေၵႃႈ မီးလွင်ႈၸ်ႂသိူဝ်းလီ 3) ၸ်ႂႁဝ်းေၵႃႈၵတ်းယဵၼ် 4) ႁဝ်းေၵႃႈေတ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်း သုၵ်ႉၸ်ႂၼမ်သင် ယွၼ်ႉၼၼ်ေတႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ေၵႃႈလီယဝ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇဝႆႉၸ်ႂလီလီ မီးၸ်ႂၶ်ႂႈႁဵတ်းၶ်ႂႈသၢင်ႈႄလႈ ဝႆႉၸ်ႂႄၸႇတၼႃႇလီလီၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၽွၼ်းလီတီႈသုတ်းယဝ်ႉ။
- ၵၢၼ်ငၢၼ်း
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ ( 01 August 2020) ႁဝ်းၶႃႈၶဝ် (သႅင်သိုၵ်း) ၊ ၶူးလၢဝ်သႅင်ႄလႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁႃ မႆႉ ၊ ၶႃးေၵႃႉ တွၼ်ႈတႃႇေတမႃးႁဵတ်း တီႈလိုဝ်ႈတီႈၼင်လဵၼ်ႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းႁဝ်းၶႃႈၶဝ်ယူႇ။ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်းႁဝ်း ႁ်ႂႈမၼ်းေပႃးလီတူၺ်း ႁ်ႂႈမၼ်းေပႃးလီယူႇ ႁ်ႂႈမၼ်းေပႃးမီးတီႈလူလိၵ်ႈဢွၼ်ႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉေၵႃႈ ႁဝ်းၶႃႈၶဝ် လႆႈဢွၼ်ၵၼ်မႃး ပူၵ်းတင်ႈႁဵတ်း သႃႇလႃး ၸွမ်းႁူင်းႁဵၼ်းၵႂႃႇယူႇ။
- ၼမ်ႉၸ်ႂႁူမ်ႈယဵၼ်
ၼမ်ႉၸ်ႂႁူမ်ႈယဵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼမ်ႉၸ်ႂ ၶ်ႂႈႁဵတ်းၶ်ႂႈသၢင်ႈ ၶ်ႂႈပူၵ်းပွင် ဢဝ်ၼမ်ႉၸ်ႂပဵၼ်ယ်ႂႇေသႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇဢဝ်ငိုၼ်း ၊ ဢမ်ႇၸ်ႂႈဝႃႈပိူၼ်ႈၸ်ႂႉႁဵတ်းႄလႈႁဵတ်း ၊ ဢမ်ႇၸ်ႂႈဝႃႈပိူၼ်ႈၸတ်းႁႅင်းၵၢၼ်ႄလႈ လႆႈႁဵတ်းပႃး မၼ်းၵူၺ်းပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မီးၼမ်ႉၸ်ႂၶ်ႂႈ ပူၵ်းပွင် ၶ်ႂႈႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတၢင်းၼမ်လွင်ႈလဵဝ်ၵူၺ်းႄလႈ ႁဝ်းၶႃႈၶဝ် ၸၢင်ႇဢွၼ် ၵၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈ ဝႆႉဝႃႈ သႃႇလႃးၼမ်ႉၸ်ႂႁူမ်ႈယဵၼ် ၼႆၵႂႃႇယူႇ။ႁဝ်းၶႃႈၶဝ် ဢဝ်ၼမ်ႉၸ်ႂပဵၼ်ယ်ႂႇ ၊ ဢဝ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶ်ႂႈႁဵတ်းၶ်ႂႈသၢင်ႈပဵၼ်ယ်ႂႇေသႁဵတ်းၵမ်ႉပႃႇၼမ် ႁဝ်းၶႃႈၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ ေပႃးဢမ်ႇလႆႈငိုၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်း ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈ လွင်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈၼမ်ႉၸ်ႂၶ်ႂႈႁဵတ်း ၶ်ႂႈသၢင်ႈလွင်ႈလဵဝ်ၵူၺ်း။
သႃႇလႃး ၼမ်ႉၸ်ႂႁူမ်ႈယဵၼ် ၼႆႉႁဝ်းၶႃႈ ၶဝ်သၢင်ႈဝႆႉ ႁ်ႂႈပဵၼ်မၢႆတွင်းတွၼ်ႈတႃႇ ႁူဝ်ၼႃႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၊ ၶူးသွၼ်ႁဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵႂႃႇပႃးယူႇ။ ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၶႃႈႁဝ်းလႆႈတႅမ်ႈ မၢတ်ႈမၢႆဝႆႉၼ်ႂး Website ၼႆႉေၵႃႈ ဢမ်ႇၸ်ႂႈဝႃႈမႃး သၢမ်ႇမႃးမႅၼ်း ႄၼ ၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်းၶႃႈၶဝ်သင်ၶႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈဝႃႈ ေတလႆႈယူႇတီႈၵဝ်ႇတီႈလဵဝ်ၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်း မၼ်းေၵႃႈ ႁူႉၵႃႈေတလႆႈယူႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇၸွမ်း ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽ်ႂမၼ်းၵူႈေၵႃႉ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼ်ႂးပီႊၼႆႉ ႁဝ်းလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်ေၵႃႈ ဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ပီႊၼႃႈမႃး ႁဝ်းၶႃႈၶဝ် ၸၢင်ႇလႆႈၵႂႃႇ တူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်းၽ်ႂမၼ်းထႅင်ႈတၢင်ႇၼႃႈတီႈ တၢင်ႇတီႈေၵႃႈၸၢင်ႇပဵၼ်လႆႈႄလႈ ၶႃႈႁဝ်းေၵႃႈ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ပူၵ်းပွင်မႃး ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶ်ႂႈႁ်ႂႈမၼ်းမီးမၢႆတွင်းၼႆေသ ၸၢင်ႇလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢႆဝႆႉၵူၺ်းၼင်ၵဝ်ႇၶႃႈ။
ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်သၢင်ႈ သင်ေၵႃႈလီယဝ်ႉ ႁဝ်းယႃႇေပႁဵတ်းၶ်ႂႈႁ်ႂႈမၼ်းယဝ်ႉလွင်ႈလဵဝ်ၵူၺ်း ၼမ်ႉတွၼ်း Result မၼ်းေၵႃႈ လူဝ်ႇလီလူဝ်ႇၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉပႃးၸွမ်းယူႇ။ ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈဝႃႈ ၶ်ႂႈလႆႈၵႂၢမ်းႁ်ႂႈပိူၼ်ႈယွင်ႈ ႁ်ႂႈပိူၼ်ႈလၢတ်ႈလွင်ႈလီဢမ်ႇၸ်ႂႈ ႁဝ်းၶႃႈၶဝ် ႁဵတ်းၸွမ်းၼင် ၼမ်ႉၸ်ႂႁဝ်းမီးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ပိူၼ်ႈၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ႄလႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းႁဝ်းၵူၺ်း။
ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်လူၺ်ႈၼမ်ႉၸ်ႂလွင်ႈလဵဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉဝႆႉလွင်ႈတၢင်း မုင်ႈမွင်းၶိုၼ်းသင် တီႈၽ်ႂေသေၵႃႉေၵႃႉႄလႈ ေသပွၵ်ႈပွၵ်ႈ။ ၵၢၼ် တီႈဢၼ်ႁဝ်း မီးၼမ်ႉၸ်ႂေသ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၵႂႃႇ ၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁဝ်းၶိုၼ်းလႆႈၶိုၼ်းတီႈတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ေၵႃႈပဵၼ် ၼမ်ႉၸ်ႂၵတ်းယဵၼ်ႄလႈ ၼမ်ႉၸ်ႂ ေၵျႃႇသိူဝ်းၼိုင်ႈဢၼ်ယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းသႃႇလႃးၼႆႉ ၸဵမ်သတ်းၸဵမ်ၵူၼ်းၸဵမ် ၽီ ၽ်ႂၽ်ႂေၵႃႈတိုၼ်းေတ ၶဝ်ႈမႃးယူႇႁူမ်ႈငဝ်းမၼ်း ယဝ်ႉ ယွၼ်ႉၼၼ် ႁ်ႂႈေမႃဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉၸ်ႂဝႃႈ ပဵင်းေပႃးၸ်ႂယဝ်ႉ တီႈႁဝ်းမီးတိုဝ်ႉတၢင်း လႆႈႁဵတ်းလႆႈသၢင်ႈဝႆႉပၼ် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇႁွႆးမိုဝ်းႁဝ်းေတ ၸပ်းဝႆႉ မိူဝ်းၼႃႈႄလႈ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်လႆႈယူႇ။
- ယႃႇေပၶၢင်း
ႁိုဝ်ႉတၢၼ်ႇလ်ႂေၵႃႈယႃႇေပၶၢင်းလႃးလႃး ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ယူႇလၢႆလၢႆေသ ႁ်ႂႈလႆႈယူႇသႃႇ မႃးမၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇမီးၽ်ႂ ေပႃးၶ်ႂႈမၢၵ်ႇမီး ေပႃး ၶ်ႂႈလႆႈယူႇသႃႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ လူဝ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇယၢပ်ႇတုၵ်ႉၶႁႅင်းႁႅင်းလႆႈမိူၼ်ပိူၼ်ႈ ေပႃးဢမ်ႇၼၼ် ယႃႇ ေပမုင်ႈမွင်းဝႃႈ ေတလႆႈယူႇသႃႇ ဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈလႃးလႃး။
မၢင်ႇပွၵ်ႈ ႁၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းႁဝ်းယၢပ်ႇတုၵ်ႉၶႁိုဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶ်ႂႈယွၼ်းသင်ႇလၢတ်ႈႄၼသူၶဝ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းႄလႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်လွင်ႈတုၵ်ႉၶၽဝၸၢတ်ႈပၢၼ် မိူင်းၵူၼ်း တိုၵ်ႉေတႄတႇၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဝ်းေတလႆႈလတ်းၽၢတ်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းေတလႆႈၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၾႆး ပဵၼ်ၼၢမ်လၢႆလၢႆ ဢမ်ႇမီးတီႈဢၼ်ပိူၼ်ႈသိူဝ်ႈဝႆႉပၼ်ႁဝ်းေသေၵႃႉ ယွၼ်ႉၼၼ် ၽိုၵ်းတုၵ်ႉၶဝႆႉၼမ်ၼမ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ယႃႇ ေပၵူဝ်တုၵ်ႉၶ လူဝ်ႇေမႃၵူဝ်ဢိုပ်းၵူၺ်း။
တႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇေတလႆႈယူႇသႃႇ ၵတ်းယဵၼ်လႆႈယူႇလႆႈၵိၼ်ၼၼ်ႉ ယႃႇႁ်ႂႈပိူၼ်ႈလႆႈတုၵ်ႉၶ ယွၼ်ႉႁဝ်းယႃႇႁ်ႂႈပိူၼ်ႈလႆႈတူၵ်းၼမ်ႉတႃ ယွၼ်ႉႁဝ်း ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ပိူၼ်ႈေၵႃႈမီးလွင်ႈယၢပ်ႇ လွင်ႈတုၵ်ႉၶ မိူၼ်ၵၼ်တၢင်းႁဝ်းယဝ်ႉ။ ႁူႉလွင်ႈႁဝ်းလူဝ်ႇေမႃႁူႉလွင်ႈပိူၼ်ႈ ႁၵ်ႉတူဝ်ႁဝ်းေၵႃႈ လူဝ်ႇေမႃႁၵ်ႉပႃးပိူၼ်ႈ ေပႃးဢမ်ႇၼၼ် မီးလၢႆလၢႆ သႃႇလၢႆလၢႆ သမ်ႉပဵၼ်ယွၼ်ႉတၢင်းတုၵ်ႉၶႁိုဝ်ပိူၼ်ႈၼႆၸိုင်ႈ မၼ်းေၵႃႈဢမ်ႇ ပွင်ႇလွင်ႈသင် ဝၼ်းၼိုင်ႈဢၼ်မီးၼၼ်ႉေၵႃႈ ႁဝ်းေတလႆႈပွႆႇဝၢင်းပႅတ်ႈေသၵႂႃႇပႅတ်ႈမၼ်းၵူၺ်း။
" ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁ်ႂႈပဵၼ်လူၺ်ႈၼမ်ႉၸ်ႂ
ယႃႇေပပဵၼ်ၵူၼ်း ပိူၼ်ႈၸ်ႂႉယဝ်ႉၸၢင်ႇႁဵတ်း
မၢႆတွင်းတွၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်း ၊ ၶူးသွၼ် တီႈႁဝ်းၶႃႈၶဝ် လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်မႃး။
- သႅင်သိုၵ်း
- www.saisengserk.com


text:
ပွင်ႇလႅင်းထိုင် တၵႃႇသတ်ႉထႃး ပီႈၼွင်ႉတႆး ၵူႈတီႈꧦ ဢၼ်လႆႈတူၺ်းၸွမ်းတီႈ Website: Tai Sangha University Students' Association, Bangkok တၢင်းသဵင်ႈ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 22/02/2020 ၼၼ်ႉ၊ သင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် ၶွပ်ႈ (6) လိူၼ်၊ ဢွင်ႈတီႈ ဝတ်ႉမႂ်ႇတႆး သႃထုပရႃႇတိတ်ႇ ၵိဝ်ႇ 44/1 ယၼ်းၼႃးဝႃး၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး။
ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ လႆႈမေး ထတ်း၊ ထွၼ်၊ ထႅမ်၊ ၸိုဝ်ႈ လႄႈ ပၵ်းပိူင် သင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၼင်ႇႁိုဝ် သင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ပေႃးတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မႂ်ႇသုင် မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇလႆႈၶၢဝ်းႁိုင်ၼႆယဝ်ႉ။
ဢၼ်လႆႈ ထတ်း၊ ထွၼ်၊ ထႅမ် ၵႂႃႇၼၼ်ႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိုဝ်ႈ ၽၢႆႇတႆး၊ ၽၢႆႇဢိင်းၵိတ်ႉ-
ၸိုဝ်ႈၵဝ်ႇ ၽၢႆႇတႆး- မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး
ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ ၽၢႆႇတႆး-- သင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး
ၸိုဝ်ႈၵဝ်ႇ ၽၢႆႇဢိင်းၵိတ်ႉ- Tai Sangha University Students' Association, Bangkok, Thailand
ၸိုဝ်ႈၵဝ်ႇ တူဝ်ယေႃႈ ၽၢႆႇဢိင်းၵိတ်ႉ (TSSA)
ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ ၽၢႆႇဢိင်းၵိတ်ႉ- Tai Sangha University Students' Association, Bangkok, Thailand
ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ တူဝ်ယေႃႈ ၽၢႆႇဢိင်းၵိတ်ႉ (TSUSA)
တေႇဢဝ်မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 22/2/2020 ၼၼ်ႉ၊ သင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ "တေၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇၵႂႃႇ"။


text:
ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်း COVID-19 ၽႄႈလၢမ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ တီႈငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွႆတႆးလႅင်း ဢိၵ်ႇတင်း ၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး လႆႈမီးလွင်ႈ ပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ လႄႈ ၵူတ်ႇထတ်းပၢႆးယူႇလီ။
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 26 March 2020 ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇယူႇလီ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတီး ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်း လႆႈလူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁူင်းတိုတ်းယႃႈမဝ်းၵမ်သေ ၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈမူၼ်ႉမႄးတူဝ်ၸႂ် လႄႈ ပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လၢႆးႁႄႉၵင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼႆယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ် ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း မီးၶေႃႈသင်ႇ ႁႂ်ႈၵူတ်ႇထတ်းပၢႆးယူႇလီပၼ် ပေႃႈမႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဢိၵ်ႇတင်း ၵူၼ်းသိုၵ်း ဢၼ်ယူႇတီႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်း ဢိၵ်ႇတင်း ၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉသေ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႉ 13 – 21 March 2020 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇယူႇလီ မီးလွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းပၼ် ပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇငဝ်ႈၸိုင်ႈ (1,384) ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 24 March 2020 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉၵေႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၽၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးယူႇလီ လႄႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႇပိူင်ႇငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွႆတႆးလႅင်း လူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပၼ်ၵႂၢမ်းႁူႉ တီႈပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ဢိၵ်ႇတင်း ၵေႃႉသိုၵ်း ဢၼ်ယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၼႂ်းပွၵ်ႉ ၸွတ်ႈတူဝ်ႈတင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွႆတႆးလႅင်း ဢိၵ်ႇတင်း ၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်း တၢင်းပဵၼ် COVID-19 ဢၼ်တိုၵ်ႉၽႄႈလၢမ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸေႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ (IPA: [lɑ᷆ sʰe᷆u]); (မၢၼ်ႈ: လားရှိုးခရိုင်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Lashio District), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zetaun Laashaeo]) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၂၈၃၅ ထတ်း (၈၆၄ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ လႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၆၀၉,၈၈၁ ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။[2]
- ၸႄႈဝဵင်း လႃႈသဵဝ်ႈ
- ၸႄႈဝဵင်း တၢင်ႉယၢၼ်း
- ၸႄႈဝဵင်း သႅၼ်ဝီ
- ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယႆ
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ GoogleEarth
- ↑ မြန်မာ သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲရေးဌာန. Archived from the original on 2014-07-01။ Retrieved on 2015-03-22။


text:
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈမိူင်းၶၢင် (မၢၼ်ႈ: ကချင်ပြည်နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kachin State), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zemoeng Khaang]) ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ သုတ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ မိူင်းတႆး၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ၂၃ ၂၇' လႄႈ ၂၈ ၂၅' လွင်ႇၵျီႇတုၼ်ႇဢွၵ်ႇ ၉၆ ၀' လႄႈ ၉၈ ၄၄' ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီးဝႆႉ လွၵ်းလၵ်း (၃၄၃၇၉ ၸုတ်း ၂၂ ) ယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸေႊၼႃး ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းပိူင်လူင် တၢင်ႇဢၼ်တႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၶၢင်၊ တႆး၊ ၶျၢင်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ၼႃႇၵ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်လႄႈ မီးၽၢင်ႁၢင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ ၂၀၁၄ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ ၁,၆၈၉,၄၄၁ ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈသတ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ၵူၼ်း ၼိုင်ႈလွၵ်းလၵ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၄၉ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်း ဢၼ်ထိူၼ်ႇလွႆသတ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸိၵ်းလွႆဢၼ်သုင်သုတ်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ (၁၉,၂၉၆ ထတ်း) လႄႈ ၵမ်ႇလၼ်ႇရႃႇၸီႇ (၁၉,၁၄၂ ထတ်း) ၼၼ်ႉသေ မူၺ်ၼၢႆး ႁူမ်ႇဝႆႉယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ထုင်ႉပဵင်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ဢၼ်မီးတီႈႁူဝ်ႈၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လုၵ်ႉတီႈ ထုင်ႉၶူင်ႈတႃႈၼၢႆးၶ ထုင်ႉၶူင်ႈႁူးၵွင်း၊ ထုင်ႉပဵင်းပူႇတႂ်း ဢၼ်မီးတီႈ ထုင်ႉၶူင်ႈမလိၶ၊ တီႈႁိမ်းႁွမ်း ၸေႊၼႃး လႄႈ မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ တီႈၼွင်လူင်ဢၢင်းတေႃႇ၊ ႁွင်ႈမိူင်းၵွင်း၊ ႁိမ်းႁွမ်း ႁွင်ႈၵွၵ်ႉၵူၺ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵူၼ်းၶိူဝ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း တိပႅတ်ႉမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျဵင်းၽေႃႉ၊ ဢၸီး(ၸၢႆႇဝႃး)၊ လသျီး(လႃၶျၢၼ်)၊ လိသေႃး၊ ရဝၢၼ်ႇ လႄႈ မရူႇ(လေႃႇပေႃႇ) ဢဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁူၵ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸူးႁွင်ႉ ၶၢင်ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ မီး တႆးလူင်၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးလႅင် ၵတူး ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး သီႇဢၼ်ၼႆႉသေ ၶျၢင်း၊ ပလွင်ႈ၊ ၼႃႇၵ၊ ၵေႃႇလၶႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းႁေႈၽိင်ႈတိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈမိူင်းၶၢင်း တီႈၽႃၵၢၼ်ႉ၊ လူင်ၶၢင်း၊ တေႃးမေႃႇ လႄႈ ႁွင်ပႃး ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇ သဵင်ၶဵဝ် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယွၼ်ႉပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆလႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၵတ်းလီယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇၽွင်းငမ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တွၼ်ႈတႃႇၽူႈယႂ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶၢင်တူဝႃႇၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈႁူဝ်ႁိူၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႉသေ ႁဵတ်းၼင်ႇႁၢင်ႈၶဝ်ၵႂၢႆးသေၵေႃႈ သႂ်ႇၶဝ်ႁိူၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၽွင်းငမ်း ဢိူင်ႇလႄႈ ၼႃႈလိၼ်တူႇဝႃႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်းသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁူဝ်ထိူၼ်ႇ၊ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵိုၵ်းဝႆႉပၼ်ပႃး ပၢႆးႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ၵေႃႇပွင်ၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽိင်ႈထုင်ႈသေ မီးၾိင်ႈမိူင်းၽိင်ႈထုင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႆႉ တေလႆႈသၢႆႈၼီႈဝူတ်ႈယဝ်ႉ။ 'ၽၵႃႇ' ႁွင်ႉ ၶူဝ်းတွၼ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်မီးၵႃႈၶၼ် သေဢၼ်ဢၼ်သေ လႆႈပၼ်ၵႃႈပူႉယဝ်ႉ။ 'ၽၵႃႇ' ၼႆႉ ဢဝ် ၵႂၢႆး၊ မွင်း၊ ငိုၼ်း၊ ၵဵင်း၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆ၊ ၽႃႉ၊ လၢပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၼမ်ႉႁိၼ်၊ ၵွင်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ မီး (၄) ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
- ၸႄႈတွၼ်ႈၸေႊၼႃး
- ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ
- ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း
- ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း
ၸႄႈဝဵင်း မီး (၁၈) ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
- ၸႄႈတွၼ်ႈၸေႊၼႃး (၆) ၸႄႈဝဵင်း၊
- ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ (၄) ၸႄႈဝဵင်း၊
- ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း (၅) ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ
- ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း (၃) ၸႄႈဝဵင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်း (၃၀) သေ ဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ
- ဝဵင်းၵမ်ႇပၢႆႇတီႇ
- ဝဵင်းၵၢင်မိူင်း
- ဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး
- ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ
- ဝဵင်းသၢင်ႇၽူဝ်ႇ
- ဝဵင်းသတူင်း
- ဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ
- ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ
- ဝဵင်းတႃႈၼၢႆး
- ဝဵင်းတူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇ
- ဝဵင်းၼမ်ႉတီး
- ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း
- ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ
- ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ
- ဝဵင်းပူႇတႂ်း
- ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ
- ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ
- ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး
- ဝဵင်းမိူင်းၵွင်း
- ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း
- ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ
- ဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႊ
- ဝဵင်းၸေႊၼႃး
- ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ
- ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ
- ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ
- ဝဵင်းသျိၼ်ႇပူၺ်ႇယၢင်ႇ
- ဝဵင်းလွႆၸေႊ
- ဝဵင်းမႂ်ႇ (ဝႅင်းမေႃႇ)
- ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ
- ဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ
ပွၵ်ႉ မီး (၁၆၀) ပွၵ်ႉသေ ဢိူင်ႇမီး (၅၉၄) ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီး (၂၅၅၃) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။[3]
ဢွင်ႈတီႈ ၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ
- ၼွင်ဢိၼ်းတေႃႇၵျီး လႄႈ ၽြႃးသူၺ်ႇမျိၼ်ႉၸူႇ
- ၽြႃးၶွင်ႇၽူး
- မျိတ်ႉသူင်ႇ
- ဝဵင်းပူႇတႂ်း
- ၽၢႆဝႂ်းသွင်ႇ
လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽိင်ႈထုင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵႂႃးၵျဵင်းၽေႃႉ၊ ၵႂၢမ်းမရူႇ၊ ၵႂၢမ်းရဝၢၼ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းလိသေႃး ၼႆသေ မီးဝႆႉ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းပိူင် လူင် (၄) မဵဝ်းၼႆႉသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လသျီႇ လႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၸီးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မရူႇသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၵျဵင်းၽေႃႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းလၢတ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မရူႇတႄႉ ပဵၼ်ထီႉသွင်ယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၼႆ့ ၼုင်ႈသီလမ်သေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းရဝၢၼ်ႇၸမ်ႉ ၼုင်ႈသီၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လသျီႇ၊ လိသေႃး လႄႈ ဢၸီးၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉ ၶဵၼ်းႁူဝ်ၼႃၼႃသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၵျဵင်းၽေႃႉလႄႈ မရူၶဝ်ၸမ်ႉ ၶဵၼ်မၢင်မၢင်ယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇ ပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇပွတ်းပွတ်းသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇ ယၢဝ်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယႃႇ၊ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ် ၽီ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၽႂ်မၼ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၼပ်ႉယမ် ထိုင် ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽီ လႄႈ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၽီၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၽီ ပေႃးတေႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ် တူဝ်သတ်းသေ သၢၵ်ႈၽီယဝ်ႉ။ တီႈတၢင်းၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၶဵင်ႇၽီ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူႈပီပီၼႆႉ ပေႃးထိုင် ပွႆးပူႇၸေႃႇၽီမႃး ဢွၼ်ၵၼ်မႄးၵုမ်း ၶဵင်ႇၽီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵင်ႇၽီ ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးၸွမ်းတႃႇသေတႄႉ ပဵၼ် ၶဵင်ႇၽီလိၼ်ယဝ်ႉ။ ၶဵင်ႇၽီၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် လွမ်ႉဝႆႉသေ ၵႆႉႁဵတ်းႁူဝ်ႉႁႄႉၵင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸွမ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၶဵင်ႇၽီဝႆႉၼႃႈႁိူဝ်း တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉၶဵင်ႇၽီယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းတီႈမၢင်ဝၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်လုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်တူဝ်းသတ်း ဢၼ်သၢၵ်ႈၽီဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၵွင်ႉသွၼ်ႉၵၼ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးသေ ၸုမ်းပွၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၽႅဝ်မႃးယဝ်ႉ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ တိူဝ်းၼမ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၽိင်ႈငႄႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ်တင်း ၽီ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇယူႇလီမႃးၼႆႉ ၵႂႃႇထၢမ်တီႈမေႃၽီသေ လႆႈပူႇၸေႃႇသၢၵ်ႈၽီ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၽၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၶၢမ်ႇဢဝ်ၼီႈသေ ၵၼ်တေႃးၽီယဝ်ႉ။ မေႃၽီၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလွင်ႈယႂ်ႇ ၸဵမ်လွင်ႈၵူၼ်း လွင်ႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်ယဝ်ႉ။ မေႃႁဵတ်း လၢၵ်ႈၽွႆး၊ ၵဵပ်းဢတိၵ်ႈၼမိၵ်ႈသေ ၽိူဝ်ႉၵေႃႈမီးသေ မီးပႃး တၢင်းမေႃႇဢတၢတ်ႈသေၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ ၽီမတႅင်ႇ ႁွင်ႉ ၽီၵၢင်ႁၢဝ်သေၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း "ပွႆးမၼေႃး" ၼႆယဝ်ႉ။
ပွႆးမၼေႃး (PauiMaNaw)[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပွႆးမၼေႃး ဢၼ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ မီး (၅) မဵဝ်းယဝ်ႉ။
- ပတၢင်ႇမၼေႃး (Padang MaNaw) - ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပေႃးဢွင်ႇပႄႉသိုၵ်း။
- သုတ်ႉမၼေႃး(Sut MaNaw) - ၽွင်းၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇမၢၵ်ႈမႃး၊ ၸွပ်ႇတူၺ်း လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသီႇၵေႉပၵ်းတႃ၊ ဢမ်ႇမီးၼီႈ တႃႇတေလႆႈသၢႆႈသေ ပဵၼ်ပွႆးႁဵတ်းႁႃဢူၺ်းၵေႃႉမႂ်ႇယဝ်ႉ။
- ၵျူမၼေႃး(Ju MaNaw) - ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇယူႇလီမႃးလႄႈ ၽွင်း ပူႇၶိင်းယႃႈၼၢႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ထဝ်ႈၵႄႇသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
- ၵုမ်ႇလမ်မၼေႃး( Gumran MaNaw) - ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းယူႇၼႂ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ပီႈဢၢႆႈၼွင်ႉၸၢႆးသေၵေႃႈၵေႃႉ ၵႂႃႇပၵ်းသဝ်းယူႇထင်တီႈ တၢင်ႇတီႈတၢင်ႇဝဵင်းသေ ၽွင်းပၢင်းဢဝ် ၽီမတႅင်ႇ ဝေႇၶျၢၼ်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
- သျတိပ်ႉမၼေႃး(Shadip MaNaw) - ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပေႃးဝႃႈတႄႇတင်ႈၼႃႈလိၼ်မႂ်ႆသေ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ၼႄဢွင်ႈတီႈၽီမတႅင်ႇ၊ ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ဢၼ်လိုပ်ႈၽီဢမ်ႇလီဢမ်ႇငၢမ်းတီႈ ၼႃႈလိၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေပွႆးမၼေႃးဢမ်ႇၵႃး ပွႆးၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းမႂ်ႇ၊ ပွႆးပၢင်ၶႅၵ်ႇ၊ ပွႆးမႃႇသႃႇ၊ ပွႆးသၢၵ်ႈမီ လႄႈ ပွႆးပီမႂ်ႇ တင်း ပွႆးလၢမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၽိင်ႈတိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၽႃၵၢၼ်၊ လူင်ၶၢင်း၊ တေႃးမေႃႇ လႄႈ ႁွင်ပႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇသႅင်ၶဵဝ် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Union of Myanmar. City Population. Retrieved on 2009-04-10။
- ↑ 2.0 2.1 (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၁၇.
- ↑ နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)
- ↑ Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR (July 2016). The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR, 12–15.
- ↑ D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.


text:
ၸူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၼႆႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းတင်းၼမ် တိူဝ်းဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸွမ်းၼႂ်းဝဵင်းလႄႈ ၼွၵ်ႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ မိူင်းယၢင်း ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းယၢင်း−မိူင်းထႆးတင်းၼမ်လႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မႆႈၸႂ် ၵူဝ်လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းယၢင်း−မိူင်းထႆးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ၸုမ်းတပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် (BGF) ဢၼ် ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၸေႃးၶျိတ်ႉတူႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉၵူၺ်း၊ တႄႇဢဝ်ဝၼ်းထီႉ 11 December 2020 (လိူၼ်သိပ်းသွင်လွင်ႈ 12 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ၼၼ်ႉမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိူဝ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈမႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႆယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတီႉၺွပ်းလႆႈၵႃးၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇတၢင်း မိူင်းထႆးသေ လၵ်ႉတေႃႉတၢင်ႇၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈသေ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတေႃႇလွင်း ႁူင်းၵႃႇသီႇ ၼူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ ဝၢႆးသေသိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း တပ်ႉၸုမ်း (5) ႁူမ်ႈတုမ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်း/တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်း KNU/KNLA ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ မႄးဝၢႆႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃႇပုၼ်ႇမႃးၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸင်ႇမီးလွင်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸွမ်းဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ ဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႃႈ တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဝဵင်းမႂ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ မီးၼႃႈလိၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈ တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် (BGF) ဢၼ်ပေႃႈလဵင်ႉလၢဝ်းပၢၼ်း ၶႄႇၶဝ် လူင်းတိုၼ်းလၢင်းသေၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သူၺ်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇၶဝ် တိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈတီႈလိၼ် ၼမ်လိူဝ်သေ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းယၢင်း−မိူင်းထႆး ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းမျႃႉဝတီႇလႄႈ တီႈဝဵင်းမႄႈသွတ်ႇ ၽၢႆႇမိူင်းထႆး တီႉၺွပ်းလႆႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်တင်းၼမ် ႁူမ်ႈတင်း ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်တေသူင်ႇၵႂႃႇၶၢႆပၼ်ၼႂ်း မိူင်းရၶႅင်ႇၼႆလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလူင်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸွပ်ႇထၢမ်လွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယူႇ ဝႃႈၼႆ။
ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ လၢတ်ႈဝႃႈ − လွင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽၢႆႇမိူင်းထႆးၶဝ် တိူဝ်းလွင်ႈႁူမ်ႈလူမ်ႈဝႆႉ၊ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ပေႃးတူၺ်းငဝ်းလၢႆးမိူင်းတႆး လႄႈ မိူင်းရၶႅင်ႇၵေႃႈ တေႁူႉၸႅင်ႈလႅင်းလီယူႇယွၼ်ႉသင်ၼႆ၊ သင်ဝႃႈ ၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇ ၾၢင်ႉသတိသေ တူင်ႉတိုၼ်ႇယူႇတႃႇသေႇတႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းသင်တႄႉတႄႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးမႃးတူၺ်း ငဝ်းလၢႆးဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ ၸူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၼႆႉၼႆၸိုင် ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်း၊ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၵူႈတီႈတီႈ ၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉတင်းဝၼ်း၊ ပေႃးထိုင် ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်းၼႆၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ႁေႃႈၵႃးပၼ်ႇလဵပ်ႈ ပႂ်ႉယၢမ်းဝႆႉတႃႇသေႇ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မၢၼ်ႈ: ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw, တူဝ်ယေႃႈ CRPH) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းသၢင်ႈမၢႆမီႈပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်တၢင်တူဝ် တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လိူၵ်ႈတၢင်ႇမိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2020 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵေႃႇမတီႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ 17 ၵေႃႉယဝ်ႉ။[1]
တီႈပၢင်ၵုမ်ၸုမ်း(Zoom) တႅၼ်းၽွင်း 300 ပၢႆ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2020 ၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်း ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း 15 ၵေႃႉသေ လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2][3][4]
မိူဝ်ႈ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ CRPH လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လွင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းပူၼ်ႉပႅၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ မၢႆမီႈၾိင်ႈမိူင်း ၵၼ် (6) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၽိတ်းၽိင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၽိတ်းၽိင်ႈၼႆသေ[5][6] လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈၶႂၢင်ႇတြႃး ဝႃးၼႆယဝ်ႉ။[5] ၶဝ်လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽွင်းတၢင်တူဝ်ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ် ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆ ႁႂ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်ႈႁူမ်ႈတုမ်ၵူၺ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။[5]
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လႆႈဢဝ် မၢႆမီႈၾိင်ႈမိူင်း ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသိုပ်ႇဢႃႇယုထႅင်ႈ 5 ပီ တေႃႇထိုင် ပီ 2026 ဢေႇပရႄႇ 1 ဝၼ်းယဝ်ႉ။[6] ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ယိပ်းၵမ်ႁုၵ်းႁၢႆႉၼိူဝ် လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်သေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ယႃႇပေႁႂ်ႈယိပ်းၵမ်ႁုၵ်းႁၢႆႉၼႆသေ ၶဝ်ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ် သၢၼ်ၶတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။[7]
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် တႅၼ်းၽွင်းသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တဢၢင်း(ပလွင်ႈ) လႄႈ ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၵရႅၵ်ႉတိတ်ႉၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼၼ်ႉ ထႅမ်သႂ်ႇတီႈၼႂ်း ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃႇမတီႇယူႇယဝ်ႉ။[8]
ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း
ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸူဝ်ၵႅပ်ႉ
မိူဝ်ႈ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢႆႇ မၢႆ (11/2021) သေ လႆႈယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်ၵၢၼ် ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႅၼ်းတၢင် ၽွင်းလူင် ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။[9]
တႃႇလူထႅင်ႈ တၢင်ႇဢၼ်
ၽိုၼ်ဢိင်
- ↑ "NLD အမတ် ၁၅ ဦးပါ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီဖွဲ့စည်း" (in my)၊ VOA၊ 5 February 2021။
- ↑ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီဖွဲ့စည်း၊ သမ္မတဦးဝင်းမြင့် ခေါင်းဆောင်သော အစိုးရသာလျှင် တရားဝင်အစိုးရဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာကိုကြေညာ. Archived from the original on 2021-02-05။ Retrieved on 2021-02-05။
- ↑ NLD အမတ် ၁၅ ဦးပါ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီဖွဲ့စည်း. Archived from the original on 2021-02-06။ Retrieved on 2021-02-06။
- ↑ 4.0 4.1 ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်ကိုယ်စားပြု ကော်မတီကို ကိုယ်စားလှယ် ၁၅ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း NLD ပါတီ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ ထုတ်ပြန်. Retrieved on 2021-02-06။
- ↑ 5.0 5.1 5.2 Amid Coup, Myanmar's NLD Lawmakers Form Committee to Serve as Legitimate Parliament (in en-US) (2021-02-08).
- ↑ 6.0 6.1 "ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက အစိုးရဖွဲ့ဖို့ပြင်" (in my)၊ BBC News မြန်မာ။
- ↑ ဆန္ဒပြသူများကို အကြမ်းဖက်မဖြိုခွင်းရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ ထုတ်ပြန် (in my).
- ↑ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် အမှတ်( ၂ ) (in my) (2021-02-10).
- ↑ "CRPH က အစိုးရသစ်ဖွဲ့တာမဟုတ်၊ ကြားကာလ ကိုယ်စားပြုသူတွေ ခန့်ထားတာလို့ဆို"။


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 13 August 2021 (လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇ 6 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ CNA ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇယႃႈယႃ လႄႈ တၢင်းၵိၼ်ယႅမ်ႉ (Food and Drug Administration – FDA) မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ပၼ်ၶႂၢင်ႉတႃႇသမ်း ယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ၶဵမ်ထီႉ 3 တီႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လီမႆႈၸႂ် ဝႃႈၼႆ။
ဢၼ်ယူႇတီႈ FDA လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၶႂၢင်ႉ သမ်းယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၶဵမ်ထီႉ 3 ၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်း Pfizer လႄႈ Moderna တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးလွင်ႈလီမႆႈၸႂ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶိူင်ႈဢင်ႇၵႃႇၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးတၢင်းပဵၼ်ၵိၼ်ႇသႃႇလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး တၢင်းပဵၼ်ႁၢႆႉႁႅင်းထႅင်ႈလၢႆလၢႆမဵဝ်း ဢၼ်မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼပ်ႉလၢၼ်ႉ ယူႇတီႈၼႂ်းမိူင်းၼႆလႄႈ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းယူဝ်းယူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးလီလႆႈမႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပႆႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်သမ်းၶဵမ် ထီႉ 3 ၼႆယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယင်းလႆႈပၼ်ၾၢင်ႉတီႈၵူၼ်းမိူင်းဝႃႈ သမ်းယႃႁႄႉၵင်ႈယဝ်ႉ ၼႆသေတႃႉ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း လွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၵႂႃႇမိူၼ်ၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇလီႇသႂ်ႇၽႃႈပူၵ်ႉသူပ်း၊ ယူႇႁႂ်ႈႁၢင်ႇၵၼ်၊ ၵႆႉသုၵ်ႈလၢင်ႉသီမိုဝ်း လႄႈ ငိုင်ႉဝႄႈတီႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၶွၼ်ႈၼမ် တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းလႆႈ ထႅင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၽၢႆႇပၢႆးသၢႆႈၶဝ် ယင်းမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇဝႃႈ ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်း ၶဵမ်မၢၵ်ႈထီႉ 3 ၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃဢၼ်ဝႆႉသမ်း တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီၵူၺ်း၊ သင်ဝႃႈ သမ်းပၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် လႆႈသမ်း ၶဵမ်ထီႉ 1 လႄႈ ၶဵမ်ထီႉ 2 ယဝ်ႉၼၼ်ႉ သမ်ႉၶိုၼ်းသိုပ်ႇသမ်းပၼ် ၶဵမ်မၢၵ်ႈထီႉ 3 ၼႆ ယင်းဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်သင် ဢွၵ်ႇမႃးၼႄလႆႈတႅၵ်ႇလႅင်းဝႃႈ လွင်ႈသမ်းယႃႈယႃႈႁႄႉၵင်ႈ ၶဵမ်မၢၵ်ႈထီႉ 3 ၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီၽွၼ်းၸႃႉၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၶွမ်ႇပၼီႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်း Pfizer ဢွၵ်ႇမႃးလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉယႃႈယႃၼႆႉ မိူဝ်ႈတေႇမၼ်း တေႁႄႉၵင်ႈလႆႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇၵဝ်ႈသိပ်းႁူၵ်း 96% ပေႃးပူၼ်ႉၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 4 လိူၼ်ယဝ်ႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉယႃႈယႃ တေယွမ်းလူင်းၵႂႃႇယူႇတီႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိပ်းသီႇ 84% ၼႆယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇပၼီႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ Moderna ၵေႃႈ လႆႈလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်သမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ ၶဵမ်ထီႉ 1 လႄႈ ၶဵမ်ထီႉ 2 ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈသမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၶဵမ်ထီႉ 3 ထႅင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵင်ႈလႆႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်း တေႇလ်ႇတႃႇ Delta ၼႆယဝ်ႉ။
ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ယူႇတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ယၢမ်ႈတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈ မိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ ပႆႇထုၵ်ႇလီသမ်းယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၶဵမ်ထီႉ 3 ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၢႆးလိူၼ်ထူၼ်ႈၵဝ်ႈ September 2021 ၸင်ႇၵွႆႈသမ်းပၼ်ၶဵမ်ထီႉ 3 ၼႆ တေတိူဝ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇလိူဝ်၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ တိုၵ်ႉမီးထႅင်ႈလၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်း တႃႇသမ်းပၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ တေၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈပၼ် မိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
Saturday, November 12, 2011
ပၢင်လွတ်ႈႁေႃးပရိတ်ႉၸဝ်ႈသဵင်ဢမ်ႇထၢတ်ႇ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ(႑႑ႉ႑႑ႉ႒႐႑႑)ဝၼ်းသုၵ်ႇၼႆႉယူႇတီႈၸုမ်းၼၢင်းယိင်းမိူင်းထႆးဢၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းႁေႃၶမ်း
လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ တေႇတင်ႈဝႆႉ(สภาพสตรี แห่งชาติ ในพระบรมราชินูปถัมภ์)
(THE NATAION COUNCLE OF WEMAN OF THAILAND Under The Royal Patronage of Her MajestyThe Queen ) ဢၼ်လႆႈမီးယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း လူင်လၢၼ်၊ မိူင်းၵွၵ်ႇၶဝ်လႆႈ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လွတ်ႈႁေႃး ဝၢၼ်းပရိတ်ၸဝ်ႈသဵင်ဢမ်ႇထၢတ်ႇ ႒႔ ၸူဝ်ႈမွင်း တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵင်ႈ ၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ မိူင်းထႆး ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶေႃႈသင်ႇၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ ႁဝ်းသေမုၵ်ႉၸုမ်းၼၢင်း ယိင်း မိူင်းထႆး လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လွတ်ႈႁေႃးဝၢၼ်းပရိတ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ်လွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄ ၽေး ၼမ်ႉထူမ်ႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းထႆး ဝႃႈၼႆသေလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၼၢင်းယိင်း မိူင်းထႆးၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈၽိတ်ႈပၢင်း သင်ၶၸဝ်ႈၸိူဝ်းဝတ်ႉၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်းမိူင်းထႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ဝတ်ႉဢႃးရုၼ်း၊ ဝတ်ႉ ယၢၼ်းၼႃးဝႃး၊ ဝတ်ႉတႆမိတ်ႉ ၸၵႂႃႇလႆႈမႃးလွတ်ႈႁေႃး ရတၼႃသုတ်ႈ ပရိတ်ႈၸဝ်ႈ သဵင်ဢမ်ႇထၢတ်ႇ (႒႔) ၸူဝ်ႈမွင်း တီႈသူၼ်ၵၢင် ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းထႆး ဢၼ်မီးယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလၢၼ်လူင်၊တေႃႇ ၼႃႈၵၼ်တင်း ႁူင်းယႃ မိတ်ႉၶျၼ်ႉ၊ ဝဵင်းလူင် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းသင်ၶ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးမိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ႕႐ တူၼ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉၶေႃႈၽိတ်ႈပၢင်း တီႈၸုမ်းၼၢင်း ယိင်းထႆး (สภาพสตรี แห่งชาติ ในพระบรมราชินูปถัมภ์) (THE NATAION COUNCLE OF WEMAN OF THAILAND Under The Royal Patronage of Her MajestyThe Queen) ၶဝ်သေ ၵႂႃႇမဵတ်ႉတႃႇ လွတ်ႈႁေႃး ဝၢၼ်းပရိတ်ႈ တႃႇၵႅတ်ႇၶႄ ၽေးၼမ်ႉ ထူမ်ႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းထႆး တႃႇၶိုၼ်းၼိုင်ႈ လုမ်းလုမ်းယူႇၶႃႈဢေႃႈ။
Posted by Saonando(ꨅဝ္ꨳဝꨓ္းသဝ္)
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Tuesday, January 22, 2019
မႂ်ႇသုင် ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈ မိူဝ်ႈၼႆႉ တေဢဝ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတႃႇၼႂ်းၽူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် Zapya
ၼၼ်ႉၼၼ်ႉ မႃးၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ်ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ၊ Zapya ၼႆႉ ၸႂ်ႉသူင်ႇၶေႃႈမုၼ်း
ငဝ်း၊ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ ၶေႃႈမုၼ်းၵူႈလွင်ႈတႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၼႆယဝ်ႉ ဢၼ်ၼႆႉ တေႁူႉၵၼ်ယူႇၵူႈၵေႃႉ
Update ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႂ်ႇမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉ QR Code သေ ၵွင်ႉၵၼ်ၵေႃႈလႆႈ ၸႂ်ႉလၢႆးမႂ်ႇ ၶဝ်ႇၶွၼ်းၽူၼ်းသေ
ၵွင်ႉၵူးၵၼ်လႆႈယူႇ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇ ၸိူဝ်းၸႂ်ႉၽူၼ်း ဢမ်ႇမီး Play Store ၼၼ်ႉၼႆလႄႈ
ၸင်ႇလႆႈတၢင်ႇပၼ် တီႈၼႂ်းဝႅပ်ႉတႆးၼုမ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၸိူဝ်းမီး Play Store ၼၼ်ႉတႄႉ Update တီႈၼႂ်း Play Store
လႆႈယူႇ။
ပေႃးသူၼ်ၸႂ် ၸၼ်ဢဝ်တီႈလိင်ႉတႂ်ႈၼႆႉတႃႉ။
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼႂ်းပီႊ 2020 ၼႆႉ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ မႆႈၸႂ် ၵူဝ်မီးလွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိုဝ်ႉၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼမ်လိူဝ်သေ ၵူႈပီႊပီႊ။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းထီႉ 03 November 2020 (လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႆႈပၼ်ၾၢင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ၸွတ်ႇတူဝ်ႈတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉ သင်ဝႃႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မီးလွင်ႈဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း၊ မီးလွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဝၢႆးသေပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။
ဢၼ်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ်ၾၢင်ႉၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႆႈတၢင်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ (January 2020) ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လႆႈၶၢႆၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တင်းၼမ်ဢမ်ႇယွမ်း 28.8 လၢၼ်ႉလဝ်း၊ မိူဝ်ႈၼႂ်းပီႊ 2019 ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၶၢႆလႆႈ 28.4 လၢၼ်ႉလဝ်းၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈမိူင်း ဢၼ်ႁပ်ႉသိုဝ်ႉ လႄႈ ၶၢႆ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼမ်သုတ်း တီႈၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼႂ်းပီႊၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၼႂ်းၸႄႈမိူင်း ဢိလ်လိၼ်ႇၼွႆႇသ် (Illinois) ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ႁပ်ႉသိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼမ်သုတ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းထႅၵ်ႉသတ်ႉသ် (Texas)၊ ၸႄႈမိူင်းၾလေႃႇရီတႃႇ (Florida)၊ ၸႄႈမိူင်း ၵႄႇလီႇၾူဝ်းၼီးယႃး (California) လႄႈ ၸႄႈမိူင်း ၶႅၼ်ႇထၵ်ႉၵီႇ (Kentucky) ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ယူႇတီႈ ၽၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်သိုဝ်ႉၶိူင်ႈၵွင်ႇၵၢင်ႇ ၸူဝ်ႈၽွင်းၼႆႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် တေပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ် လႄႈ ၼၢင်းယိင်း ဢိၵ်ႇတင်းထႅင်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၽိဝ်ၼိူဝ်ႉလမ် ယွၼ်ႉၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီးလွင်ႈလွတ်ႈၽေး လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတႃႇတူဝ်ၶဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းပီႊ 2016 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ လၢႆးငၢၼ်းဝႆႉဝႃႈ မီးၵူၼ်းမိူင်း ဢမေႇရိၵၼ်ၢႇ သိုဝ်ႉၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢမ်ႇယွမ်း 27.5 လၢၼ်ႉလဝ်း မိူၼ်ၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ပဵၼ်ဝၼ်းပၢင်လိူၵ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ပီႊ 2020 ၼႆႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵေႃႉၵဝ်ႇ တူဝ်ႇၼႄႇ ထရမ်ႉ ပႃႇတီႇ Republican ၶိုၼ်းလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈထႅင်ႈ ပၢၼ်ထီႉသွင် လႄႈ ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ ပႃႇတီႇ Democrat ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ပီႊၼႆႉသေ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလႄႈ ပႆႇလႆႈႁပ်ႉႁူႉၸွမ်းဝႃႈ ၽႂ်တေလႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ မိူင်းၶႄႇ ဢဝ်ၶေႃႈဢၢင်ႈလွင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 သေယဝ်ႉ ႁဵတ်းႁူဝ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးၼၼ်ႉသေ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းသွင်ၽၢႆႇ တေႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၼႂ်းလိူၼ် January 2021 ၼႆႉဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 08 January 2021 (လိူၼ်ၸဵင်လွင်ႈ 10 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ဢူးၸေႃႇထေး ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ လႆႈတွပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Irrawaddy တွင်ႈထၢမ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းပၢင်သပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉၼင်ႇၼႆ။
ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ တေမီးၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇတိတ်းတေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း မိူင်းၶႄႇ လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ တေဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆသွင်မိူင်း ၵဵဝ်ႇၸွမ်း လႅၼ်လိၼ် လႄႈ မိူင်းဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းႁူဝ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈဢွၵ်ႇငိုၼ်းတွင်း တႃႇႁဵတ်းႁူဝ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈ ႁူမ်ႈတင်း လွင်ႈတၢင်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၵဵဝ်ႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် သွင်မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။
ဢူးၸေႃႇထေးလၢတ်ႈဝႃႈ − သင်ဝႃႈ ၶႄႇၶႂ်ႈႁဵတ်းႁူဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းႁူဝ်ႉၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း သွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ၊ ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း လႅၼ်လိၼ်ႁဝ်း၊ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ တေႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်ၵႂႃႇယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း မိူဝ်ႈပီႊ 1961 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်သွင်မိူင်းတင်းသွင်ၽၢႆႇ တႃႇတၢင်းၵႂၢင်ႈ 10 မီႇတိူဝ်ႇ (မွၵ်ႈ 33 ထတ်း) ၼၼ်ႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမ်ႇၼၼ် မိူင်းတႆးၵေႃႈယဝ်ႉ မိူင်းၶႄႇၵေႃႈလီ တိုၼ်းတေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁိူၼ်း၊ တေဢမ်ႇလႆႈၵေႃႇသၢင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇမဵဝ်း ၼႆလႄႈ သင်ဝႃႈၶႄႇၶဝ် ႁဵတ်းႁူဝ်ႉပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း 10 မီႇတိူဝ်ႇပေႃးၼႆၸိုင် တေလႆႈၶိုၼ်းယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၶႄႇၶဝ်လွမ်ႉႁူဝ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းတႆး လႄႈ မိူင်းၶၢင် ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယဝ်ႉသေ ၼႂ်းမိူင်းတႆးတႄႉ တေပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ မူႇၸေႊ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႇၵၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇ လႄႈ ၼႂ်းၼႃႈတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းဝ ၸွမ်းပၢင်သၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ဢူးၸေႃႇထေးသိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ − လွင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းၵေႃႈလႆႈတွင်ႈထၢမ်တူၺ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈယူႇ၊ ၽၢႆႇၶႄႇတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈၽွင်း COVID-19 ၽႄႈလၢမ်းၼႆႉ ၵူဝ်မီးၵူၼ်းလၵ်ႉၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမႃးလႄႈ လႆႈႁဵတ်းႁူဝ်ႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ယူႇတီႈလုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈသေ လႆႈယွၼ်းသၢႆမၢႆဢွင်ႈတီႈလႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈဢၼ်ၶႄႇႁဵတ်းႁူဝ်ႉ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးဝႆႉယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
လႅၼ်လိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႄႈ မိူင်းၶႄႇ မီးတၢင်းယၢဝ်း 1,360 လၵ်းပၢႆသေ ၽၢႆႇၶႄႇလွမ်ႉႁူဝ်ႉလဵၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ တႃႇ 400 လၵ်းပၢႆ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်ႁဵတ်းႁူဝ်ႉၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း 10 မီႇတိူဝ်ႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉ မီးယူႇ (8) တီႈ ၼႆယဝ်ႉ။
သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း Asia Times ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႉလဵၵ်းၼႆႉ ၶႄႇတေဢၢၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ် October 2022 လႄႈ မီးၶေႃႈထၢမ်ဝႃႈလွင်ႈဢၼ်မိူင်းၶႄႇ ႁဵတ်းႁူဝ်ႉလဵၵ်း ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တႃႇႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ႁႃႉ၊ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ ၵူၼ်းသၢၼ်ၶတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၶႄႇ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလၵ်ႉဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းလႆႈႁႃႉ၊ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ ယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆတူဝ်သတ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တႃႇႁႄႉၵင်ႈၵူၼ်းလၵ်ႉၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း တႄႉတႄႉႁႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီထၢင်ႇထိူမ်ဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ The Diplomat ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်မိူင်းၶႄႇ ႁဵတ်းႁူဝ်ႉလဵၵ်းၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶႂ်ႈၵုမ်းၵမ် လွင်ႈၵႃႉၶၢႆၵုၼ်ႇတေႃႇၵၼ်တင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဝႆႉ မူတ်းမူတ်းသေ သင်ဝႃႈၶႄႇ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၼ်မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸင်ႇၵွႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မိူင်းၶႄႇ ပဵၼ်ၽၢႆႇလႆႈၼမ်ႉမျၢတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းလၢႆလၢႆ လႄႈ ပၼ်ႁႅင်းဢီးတေႃႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶႄႇ ႁႂ်ႈပေႃးလီၶိုၼ်ႈၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း