text:
ၵၢၼ်သင်ေၵႃႈယဝ်ႉ ေပႃးဝႃႈေတႁဵတ်းၼႆၸုိင် ေတလႆႈႁဵတ်းႁ်ႂႈမၼ်းထုိင်တီႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵူၼ်း ႁဝ်းၵမ်ႉပႃႇၼမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ေၵႃႈၶႆႈယဝ်ႉ ေပႃးႁၼ်တီႈယၢပ်ႇယဝ်ႉၼႆ ၵႆႉၵႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်လၵ်ႉပၢႆ ၵႆႉ ၵႆႉ ယွၼ်းဢွၵ်ႇၸုမ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၵွပ်ႈၵူၼ်းၸူိဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇႁူႉပွင်ႇၸ်ႂ ႁၼ်ထုိင်ဝႃႈ ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉ ၵတ်ႉ ၵူၼ်းၶဵၼ်ႇ Hero ၼႆႉ ေတလုၵ်ႉဢွၵႇ်မႃးတီႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇလၢႆလၢႆ ၊ ၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ေတႉ ႄလႈ ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၸ်ႂ ၶႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႄတႉၼႆႉ ေပႃးႁၼ်လွင်ႈတၢင်းယၢပ်ႇ ၽိုတ်ႇ လွင်ႈတၢင်းတုၵ်ႉၼႆ မၼ်းေတၶတ်းၸ်ႂေၵႇၶၢႆ ႁ်ႂႈလႆႈေသ ႁ်ႂႈၵၢၼ်ယၢပ်ႇ ၵၢၼ်တုၵ်ႉေပႃးလႆႈ လဵင်ႈပၢႆမၼ်း ၊ ၵူၼ်းၶၢၼ်ႉ ၵူၼ်းၶီႈဢုပ်ႇ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၊ ၵူၼ်းဢမ်ႇႁတ်းဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း
ၸူိဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ေပႃးႁၼ်လွင်ႈတၢင်းယၢပ်ႇ လွင်ႈတၢင်းတုၵ်ႉ ၼႆၶဝ်ေတႁႃလဵင်ႈပၢႆပႅတ်ႈေသေဝႇ
ႁူဝ်ေၵႇတူဝ် ၵႂႃႇႁင်းၽ်ႂမၼ်း ။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူး သမ်ႉပဵၼ်မဵဝ်းႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်ႈ တူၺ်းၶိုၼ်း ဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း ၵူၺ်းေၵႃႈ ထုၵ်ႇလီႁူႉၽ်ႂမၼ်းယူႇ။ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိတ်ႇ လွင်ႈတုၵ်ႉၶ ၸူိဝ်း ၼႆႉလုၵ်ႉမႃးတီႈ ၵူၼ်းၶီႈၶၢၼ်ႉ ၵူၼ်းဢမ်ႇၶႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်သင်လၢႆလၢႆ။
တီႈတႆးႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းတီႈဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ
ၼႆႉ ေတမီးႇယူႇ ( 5 ) ႁူဝ်ေၶႃႈ -
1. လွင်ႈၵၢၼ်ၵႅင်ၸ်ႂၵၼ်
2. လွင်ႈၼမ်ႉၵတ်ႉ
3. လွင်ႈတၢင်းဝူၼ်ႉဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈမၼ်း
4. လွင်ႈၵၢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်းေတႃႇၵၼ်
5. လွင်ႈေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်း
ပဵၼ်ၸူိဝ်းၼႆႉလၢႆလၢႆ ၶႃႈႁဝ်းလႆႈထတ်းႁၼ်မႅၼ်ႈၺႃးမႃး။ ႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ေၵႃႈယဝ်ႉ မိူဝ်ႈမီးသုၼ်ႇ ႁဵတ်းဢမ်ႇႁဵတ်း ၊ မူိဝ်ႈမီးတုိဝ်ႉတၢင်း ဢမ်ႇေမႃဢဝ်ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးႄလႈ သုမ်းယဝ်ႉသုမ်းထႅင်ႈ ၵုမ်ႇပဵၼ် ၼႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်းၼႆၸုိင် မၼ်းေတၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၼ်ႂး ( 5 ) ၼႆႉယူႇၶႃႈ။
1. လွင်ႈၵၢၼ်ၵႅင်ၸ်ႂၵၼ်
တႆးႁဝ်းၼႆႉ ပႃးၸဵမ်ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ ေတႁဵတ်းသင်ေတလၢတ်ႈသင်ေၵႃႈ ဢမ်ႇေပႃးၶႆႈႁဵတ်း ဢမ်ႇေပႃးၶႆႈႁၢတ်း ၊ ၵွပ်ႈမီးလွင်ႈၵႅင်ၸ်ႂၵၼ် မီးလွင်ႈတူၺ်းၼႃႈတႃၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႆႈတီႈၼႆၼႆႉ ထုၵ်ႇလီ ၵႅင်ၸ်ႂ ထုၵ်ႇလီတူၺ်းၼႃႈေၵႃႈ လူဝ်ႇၵူၺ်း ၊ တီႈလ်ႂဢမ်ႇတီႈလ်ႂေၵႃႈ ၵုမ်ႇၵႅင်ၸ်ႂၵၼ်ယူႇၼႆေတႉၵၢၼ် ငၢၼ်းႁဝ်း ဢၼ်ၶႆႈၵႂႃႇၶႆႈထုိင်ၼၼ်ႉ မၼ်းတုိၼ်းဢမ်ႇထုိင်လ်ႂေသပွၵ်ႈ။ ေပႃးေတလၢတ်ႈလွင်ႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼႆ ေတႁဵတ်းေၵႃႉလဵဝ်ဢမ်ႇလႆႈ ၊ ေပႃးၶဝ်ႈၸုိင်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆၼၼ်ႉ တုိၼ်းေတႁူႉဝႆႉဝႃႈ ေတလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်း ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ၊ ေတလႆႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼ်ႂးႄၵႈၵူၼ်းၼမ် ႄလႈ ေတမီးလွင်ႈ ပၼ်ႁႃႇယူႇယဝ်ႉ၊ ၵၢၼ်သင်ေၵႃႈၶႆႈယဝ်ႉ ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်ႄလႈႁဵတ်း ? ယဝ်ႉႁဝ်း ႁဵတ်းသမ်ႉ ႁဵတ်းတႃၽ်ႂ ? တႃႇမုၵ်ႉၸုမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇႁႃး ၊ တႃႇၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ႁႃး ၊ တႃႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတႆး ႁဝ်းႁႃး ၊ ၸႃႉၵႂႃႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ။ ေပႃးႁဝ်းႁူႉႁၼ်ထုိင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီယူႇ မီးၼမ်ႉတွၼ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ယူႇ ႄလႈ တွၼ်ႈတႃၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းယူႇၼႆႄတႉ ထုၵ်ႇလီႁတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇႁတ်းႁတ်း ႁၢၼ်ႁၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ ၊ ဢမ်ႇလူဝ်ႇမီးလွင်ႈၵၢၼ်ၵႅင်ၸ်ႂသင်ၽ်ႂ ၵဝ်ေၵႃႈႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇပိူၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း တၢင်းၼမ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၸ်ႂႈၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်ၵဝ် ၊ ၵဝ်ပိူၼ်ႈၸင်းၵဝ်ဢူၺ် ၵဝ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇလၢတ်ႈေတႃႇ ၵဝ်ဢူၺ် ၵူဝ်လႆႈႄၼႈၼႃႈၵၢၼ်ယၢပ်ႇဢူၺ် ၸူိဝ်းၼႆႉဢမ်ႇလူိဝ်လႆႈမီးသင် ၽ်ႂၶႆႈဝႃႈသင်ဝႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇ လူဝ်ႇသူၼ်ၸ်ႂသင်ၽ်ႂ လူိဝ်ေသတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ေတလႆႈတႅမ်ႈၶိုၼ်းပိုၼ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁ်ႂႈမၼ်းႁၢင်ႈလီ ၵႂႃႇၽ်ႂမၼ်း ။ ႁဵတ်းႁတ်းႁတ်း ဢဝ်သဵင်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ယႃႇေပဢဝ်တီႈလုၵ်ႉတီႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ် ေၵႃႉ လဵဝ်ေသႁဵတ်း ၊ ပဵၼ်သင်မႃးေၵႃႈၶႆႈယဝ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇေမႃဝူၼ်ႉ လူဝ်ႇေမႃႁူႉဝႆႉဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵဝ် ဢမ်ႇ လႆႈႁဵတ်းတီႈၼႆႈေၵႃႈ တွၼ်ႈတႃႇၵဝ် ဢၼ်တီႈလူဝ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်တင်ႇတီႈၼၼ်ႉ တုၵ်ႉပ်ႂႉဝႆႉၵဝ်တုိၵ်ႉ မီး တၢင်းၼမ်ယူႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢၼ်လွင်ႈၵႅင်ၸ်ႂၵၼ်ၼႆႉ ယႃႇေပဢဝ်မႃးပဵၼ်လွင်ႈယ်ႂႇ ေသႁ်ႂႈမၼ်းသုမ်းၶၢဝ်း ယၢမ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈလၢႆလၢႆ။
2. လွင်ႈၼမ်ႉၵတ်ႉ
ၼမ်ႉၵတ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ သင်လႃႇ ? ၼမ်ႉၵတ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းမီး မႃး ပႃးၸပ်းၼ်ႂးတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်းၵူႈေၵႃႉယူႇယဝ်ႉ လူိဝ် ေသဝႃႈ လၢႆးၸ်ႂႉမၼ်း ၊ လၢႆးၶူင်သၢင်ႈမၼ်းဢမ်ႇ မိူၼ်ၵၼ်ၶႃႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၼမ်ႉၵတ်ႉၼႆႉ ေပႃး ႁဝ်းေမႃၶူင်သၢင်ႈ ေမႃၸ်ႂႉတိုဝ်းၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်း ၸွမ်းဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇၼႆၸုိင်ႈ ၵၢၼ် ငၢၼ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်တုိၼ်းေတၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ။ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉ ၵတ်ႉသင်ေသမႃးပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၸုမ်းတႃမွတ်ႇ ၸုမ်းၵူၼ်းဢမ်ႇႁူႉသင်ၼၼ်ႉယူႇ ၊ ေတႁဵတ်းၵၢၼ်သင် မီးပၼ်ႁႃသင် မီးလွင်ႈသင်မႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ေပႃးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ေသေၵႈၶၢႆပၼ် ၶိုၼ်းၶိုၼ်းတၢၼ်းတၢၼ်းေတႉ ပၼ်ႁႃဢွၼ်ႇ ၸင်ႇယဵၼ်းပဵၼ် ပၼ်ႁႃလူင်ယူႇ ၊ ၵွပ်ႈသင်လႃႇ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉတႃေတၸ်ႂႉ ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး။ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼႆႉ မီးပၼ်ႁႃသင် မႃး မီးလွင်ႈတၢင်းသင်မႃးၼႆ ၶဝ်ေတဢမ်ႇေမႃဝူၼ်ႉႁႃငဝ်ႈမၼ်းေသ ေတၵႂႃႇႁႃတၢင်းၽိတ်းသ်ႂႇေၵႃႉ ၼၼ်ႉေၵႃႉၼႆႉယူႇေသႇေသႇ ၊ ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ်သမ်ႉ ေပႃးမီးပၼ်ႁႃမႃး ? ၵွပ်ႈသင်ႄလႈမၼ်း ပဵၼ်မႃးၸူိင်ႉၼႆ ၵွပ်ႈသင်ႄလႈ မီးပၼ်ႁႃ ၶဝ်ေတႁႃငဝ်ႈႁၢၵ်ႈသၢၵ်ေသႇ မၼ်းေသ ႄၵႈၶၢႆၵႂႃႇ ေတ ဢမ်ႇမူိၼ်ၵူၼ်း ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ႄလႈ တၢင်းဝူၼ်ႉၶဝ်ၸူိဝ်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ေပႃးလႆႈယူႇၸွမ်းၵူၼ်း တၢင်းၼမ် ေတမီးပၼ်ႁႃ ေတမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၵူႈၸူိဝ်ႉ ၵူႈလွင်ႈႄလႈ တႃႇေတႄၵႈၶၢႆလႆႈ ၵူႈၸူိဝ်ႉၸူိဝ်ႉ ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼႆႉေၵႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉၼႆႉ လမ်လွင်ႈေတႉေတႉ။
3. လွင်ႈတၢင်းဝူၼ်ႉဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈမၼ်း
လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ လွင်ႈႁဵတ်းလွင်ႈသၢင်ႈ ၸူိဝ်းၼႆႉေၵႃႈ ၶႃႈႁဝ်းၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ႁၼ်ထုိင်ဝႃႈ မၼ်းလမ်လွင်ႈႄတႉႄတႉ ၊ ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ ဢမ်ႇၵႂႃႇၼႃႈေၵႃႈ ၵွပ်ႈပိူၼ်ႈလွင်ႈဝူၼ်ႉ လွင်ႈ ႁဵတ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈမၼ်းေၵႃႈပၢႆးလႆႈယူႇ။ ေပႃးဝႃႈေတမႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်း ၊ ႁဵတ်း ၵၢၼ်ပၼ်တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ် ပိူၼ်ႈေၵႃႈလီ ပၢႆးဝူၼ်ႉတီႈၸ်ႂႉမၼ်းေၵႃႈ ထုၵ်ႇ လီမႅၼ်ႈတီႈမၼ်းယူႇ ၊ ေပႃးပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႇႁူဝ် ေတလႆႈဝူၼ်ႉ 90% ၊ ေတလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ 10% ၊ ေပႃး ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢင် ေတလႆႈဝူၼ်ႉ 60% ၊ ေတလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ 40% ၊ ေပႃးပဵၼ် ၽူႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸၼ်ႉတ်ႂႈ ေတလႆႈဝူၼ်ႉ 30% ၊ ေတလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း 70% ၊ ေပႃးပဵၼ်ၵူၼ်းလင် ၊ ၵူၼ်းၸွမ်းလင် ေတလႆႈဝူၼ်ႉ 10% ၊ ေတလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် 90% ၊ ေပႃးႁဵတ်းၼႆ ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁဝ်း ၸင်ႇထုိင်တီႈ ဢၼ်ႁဝ်းၶႆႈထုိင် ၶႆႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ။ သမ်ႉဢမ်ႇႁဵတ်း ဢမ်ႇဝူၼ်ႉ မူိၼ်ၼင်ၶႃႈလၢတ်ႈ လၢႆး ၼႆႉၼႆၸုိင်ႈ ၵွႆမူတ်းယဝ်ႉ ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ် သင်ေၵႃႈဢမ်ႇထုိင်တီႈ ၊ ၵူၼ်းလူဝ်ႇဝူၼ်ႉသမ်ႉဢမ်ႇဝူၼ်ႉ ၊ ၵူၼ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်း ၊ ၵူၼ်းလူဝ်ႇဝူၼ်ႉၼမ် သမ်ႉဝူၼ်ႉႄဢႇ ၵူၼ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၼမ်သမ်ႉဢမ်ႇႁဵတ်းၼမ် ၵုမ်ႇဝူၼ်ႉၼမ် ေပႃးပဵၼ်ၼၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းတႆးႁဝ်း ၵၢၼ်ငၢၼ်းၸုမ်းႁဝ်း ၊ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶွင်ႁဝ်း ေတႁဵတ်းႁိုဝ်ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈမၼ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇတီႈ မၼ်းေၵႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁဝ်းတုိၼ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယ်ႂႇလႆႈ။
4. လွင်ႈၵၢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်းေတႃႇၵၼ်
လွင်ႈေၶႃႈထီႉ ( 4 ) ၼႆႉ လမ်လွင်ႈ ႄတႉႄတႉ ။ ေတႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈလ်ႂ ၊ ၵႂႃႇတီႈလ်ႂ ယူႇတီႈလ်ႂႇ ႁဵတ်းသင်ေၵႃႈၶႆႈယဝ်ႉ လွင်ႈၵၢၼ် သိုဝ်ႈယူဝ်း ေတႃႇၵၼ်ၼႆႉ လမ်လွင်ႈႄတႉႄတႉ။ ေပႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ၼႆႉ လွင်ႈပၼ်ႁႃ လွင်ႈသုိဝ်ႈယူဝ်းေတႃႇၵၼ် ၼႆႉ ပဵၼ်ထီႉၼုိင်ႈယဝ်ႉ။ ေတႁဵတ်းၵၢၼ် ေတယူႇတီႈ လ်ႂေၵႃႈၶႆႈယဝ်ႉ ၽ်ႂၽ်ႂေၵႃႈ ၶႆႈလႆႈ ၶႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းသိုဝ်ႈယူဝ်းလၢႆလၢႆ။ ၵူၼ်းၵိၼ်ၸိၵ်း ေတႃႇၵၼ် လႆႈမႃး 10 သမ်ႉလၢတ်ႈပိူၼ်ႈ လႆႈမႃး 4 ၸႃႇၵႂႃႇၸူိဝ်းၼႆႉ လွင်ႈလဵၵ်ႉၸင်ႇဢဝ်ပဵၼ်လွင်ႈ ယ်ႂႇၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ၵူၼ်းဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၶႆႈပဵၼ် မၼ်းၶႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇေၵႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း ၊ သမ်ႉေမႃ လၢတ်ႈႁ်ႂႈပိူၼ်ႈယုမ်ႇငႆႈ ၊ ႁ်ႂႈပိူၼ်ႈမဝ်းၸွမ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶဝ်။ ၸူိဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်း ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၊ ဢမ်ႇ မီးတၢင်းႁူႉတၢင်းေမႃ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇသင်သမ်ႉ ေတပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းၶဝ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈ ။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ၵူၼ်းၶႆႈလဵၼ်ႈေၵႃႉၶဝ်ႄဢႇၵႂႃႇ ၊ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းေၵႃႈ ေတဢမ်ႇေပႃးမီးၽ်ႂၶႆႈၶဝ်ႈႁူမ်း ၸွမ်းမၼ်း ၵွပ်ႈပိူၼ်ႈၵူဝ်မၼ်း ၊ ၵွပ်ႈမၼ်းဢမ်ႇမီးၵၢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်းေတႃႇပိူၼ်ႈ။ ေပႃးေတႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ႁဝ်းေတလႆႈေမႃယူႇ ေမႃထိင်း ၵၢၼ်လွင်ႈတႃႇပိူၼ်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇေသႇေသႇ ၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ် ၼႆႉမၼ်းမိူၼ်မၢၼ်ႇၸမ်ႈဝႆႉ ၊ သင်ဝႃႈမၢၼ်ႇၸမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းမီးႁွႆးဢၢၵ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ ၼႆၸုိင်ႈ ႁၼ်ႁ်ႂႈမၼ်း ၸဵၵ်ႈၸဵၵ်ႈလႅင်းလႅင်း လီေၵႃႈဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ေၵႃႈမိူၼ်ၼၼ်ယဝ်ႉ သင်ႁဝ်းမီးႁွႆးဢၢၵ်း ၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸုိင်ႈ တႃႇပိူၼ်ႈေတမီး လွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်ႁဝ်းေၵႃႈ ၶႆႈယၢပ်ႇမူိၼ်ၵၼ် ။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ေၵႃႈ လီပဵၼ်ၵူၼ်းၸွမ်းလင်ပိူၼ်ႈေၵႃႈလီ ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ေၵႃႈေတလႆႈမီး လွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း ေတလႆႈ မီးၵၢၼ်ၸဵၼ်ႇလႅင်းေတႃႇ လုၵ်ႈၼွင်ႉႁဝ်း ၵူၼ်းၸွမ်းႁဝ်း ေပႃးဢမ်ႇၼၼ် ၽ်ႂၽ်ႂေၵႃႈေတဢမ်ႇၶႆႈယူႇ ၸွမ်းႁဝ်း ဢမ်ႇၶႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းႁဝ်း ၊ ဢၼ်လွင်ႈယ်ႂႇ တႆးႁဝ်းၵႆႉ ၵွႆၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈငိုၼ်း လွင်ႈတွင်း လၢႆလၢႆ ၵွပ်ႈၼႆ ႁ်ႂႈမီးၵၢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်းေတႃႇၵၼ်။
5. လွင်ႈေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်း
ၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမႃး ႁၼ်လိူၼ် ႁၼ်လၢဝ်ယဝ်ႉၼႆၸုိင်ႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၽ်ႂၽ်ႂေၵႃႈေတမီး ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၽ်ႂမၼ်းယူႇ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်း မူိၼ်ၵူၼ်းတႃမွတ်ႇ မိူၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇမီး ႁိူၼ်းမီးေယး ေၵႃႈဝႃႈလႆႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ေၵႃႈၶႆႈယဝ်ႉ လိူၵ်ႈဢဝ်ဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ပႃး ၸ်ႂ လိူၵ်ႈဢဝ် ဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႆႈႁဵတ်း ၶႆႈပဵၼ် ႁ်ႂႈမၼ်းထုိင်တီႈ ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၊ ေပႃးေတႁဵတ်းၵၢၼ် မုၵ်ႉၸုမ်း ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ၸူိဝ်းၼႆႉ ယႃႇ ေပလိုမ်း ဝႃႈေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်း မုၵ်ႉၸုမ်းၶႆႈႁဵတ်းသင် ၶႆႈပဵၼ်သင် ႁႂ်ႈမၼ်း ထုိင်တီႈလ်ႂ ၊ ေပႃးမီးေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ေၵႃႈေတလႆႈမီး ၵၢၼ်ႄတႇ ေပႃးႄတႇႁဵတ်းၵႂႃႇေၵႃႈ ေတလႆႈ ႁဵတ်းႁ်ႂႈမၼ်းထုိင်တီႈ ၊ ၼူိဝ်ၵမ်ၾႃႇ လူင်ၼႆႉ ၸူိဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ ဢွင်ႇမႅၼ်ႈမိူၼ် ၽူႈႁဵတ်း ဢွၵ်ႇ ေဢးပႅတ်း ( သတီႇဝီႇၸူၵ်ႉ ) Apple ( Steve Job ) ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းမႃးၸဵမ် မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ၊ မီးၸ်ႂၶႆႈႁဵတ်း ၶႆႈပဵၼ် ႄလႈ ဝၼ်းမူိဝ်ႈၼႆႉ တူဝ်တၢႆေၵႃႈ ၸုိဝ်ႈဢမ်ႇတၢႆ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၽူႈ လႆႈၽ်ႂလႆႈ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈလ်ႂေၵႃႈၶႆႈယဝ်ႉ ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈယ်ႂႇ ယဝ်ႉေပႃးဢမ်ႇမီး ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၼႆႉ မီးတူဝ်ေၵႃႈ မူိၼ်ဢမ်ႇမီးၸ်ႂ။ တႃႇေတထုိင်ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၼႆႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ေတလႆႈယုမ်ႇယၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လိူဝ်ေသပိူၼ်ႈ ၊ ေတလႆႈမီးလွင်ႈယဵၼ်ႉၵၼ်ႈ ေတလႆႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ေတလႆႈ ဝူၼ်ႉႁၼ်ထုိင်ၶၢဝ်းၼႃႈ မူိဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းပႆႇလႆႈ မူိဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၵဝ်ေတႁဵတ်း ႁ်ႂႈမၼ်းပဵၼ် လူဝ် ၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႇဝႆႉ ၼ်ႂးၸ်ႂယူႇေသႇသႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝၼ်းၼုိင်ႈ တုိၼ်းေတထုိင်တီႈေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းယူႇ။
ေၶႃႈတၢင်းႁၼ်ထုိင်ၶႃႈ ဢၼ်ၶႃႈလႆႈႁူပ်ႉ လႆႈထူပ်းမႃး ဢၼ်ႁဝ်း ( တႆး ) ၵၢၼ်ငၢၼ်းတႆး ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယ်ႂႇၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈေတပႃးၸူိဝ်းၼႆႉ ( 5 ) ႁူဝ်ေၶႃႈၼႆႉပႃးယူႇ ။ မၢင်ၽၢဝ်ႇ ေတဢမ်ႇၵႃး ၼ်ႂး ( 5 ) ႁူဝ်ေၶႃႈၼႆေၵႃႈပႃး။ ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၶႃႈႁဝ်းၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ႄတႉၶႆႈႁ်ႂႈတႆးႁဝ်းၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမ်ႂႇ သုင် ၊ ၶႆႈႁ်ႂႈတႆးႁဝ်း ၶိုၵ်းၵၢပ်ႈ မူိၼ်မူိင်းပိူၼ်ႈ ၊ ၶႆႈႁ်ႂႈတႆးႁဝ်း မီးတၢင်းႁူႉ ႄလႈ ေမႃႁၵ်ႉၵၼ်။ သင်ၶႃႈ ႁဝ်းလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၽိတ်းၵႂႃႇၼႆၸုိင်ႈ ပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ် ၶႃႈႁဝ်းယ်ႂႇယ်ႂႇၼမ်ၼမ်ေသၵမ်းၶႃႈ မ်ႂႇသုင်ၶႃႈ။
သႅင်သုိၵ်း ( Tai Management @ Tai Strategy )
ShanStateDefenceArmy


c: text/html

text:
ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်း 8 မဵဝ်း Parts of Speech မဵဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ 8 ၶေႃႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ်
ထွႆႈၵႂၢမ်း ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၼႂ်းၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း ႁွင်ႉဝႃႈ Words ၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ ၊ ၸွင်ႇၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ယၢမ်ႈႁူႉၶႃႈႁႃႉ ဝႃႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းယူႇဝႆႉၼႂ်း 8 ၶေႃႈၼၼ်ႉသေ ႁွင်ႉဝႃႈ Parts of Speech - မဵဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၼႆယူႇၶႃႈ ။
The 8 Parts of Speech မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း မဵဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ 8 ၶေႃႈ ဢၼ်ၼႄဝႆႉပၼ်ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈ ။
1. Nouns ( ၼၢမ်ႊ ) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်တႅၼ်းတၢင် ။
မိူၼ်ၼင်ႇ human ၵူၼ်း ၊ animal သတ်း ၊ things ၶူဝ်းၶွင် ၊ place ဢွင်ႈတီႈ house ႁိူၼ်း ၊ river မႄႈၼမ်ႉ
- I love to listen the music. ၶႃႈလႆႈၸႂ်ထွမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း ။ ( music ) ၽဵင်းၵႂၢမ်း ပဵၼ်ၼၢမ်ႊ
- I from Shan State. ၶႃႈလုၵ်ႉတီႈမိူင်းတႆးမႃး ။ ( Shan State ) မိူင်းတႆး ပဵၼ်ၼၢမ်ႊ
- This is my dog. ၼႆႉပဵၼ်မႃၶွင်ၶႃႈ ။ ( dog ) မႃ ပဵၼ်ၼၢမ်ႊ
2. Pronouns ( ၼၢမ်ႊတၢင်ၸိုဝ်ႈ ) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်တႅၼ်းတၢင် ။
မိူၼ်ၼင်ႇ I တူဝ်ၶႃႈ ၊ we ၸုမ်းႁဝ်း ၊ you သူ ၊ they ၸုမ်းၶဝ် ၊ he မၼ်းၸၢႆး ၊ she မၼ်းၼၢင်း ၊ it မၼ်း
- I / you / we / they / he / she / it တႅၼ်းတၢင်တီႈ ၶႃႈ ၊ သူ ၊ ႁဝ်း ၊ ၶဝ် ၊ မၼ်းၸၢႆး ၊ မၼ်းၼၢင်း ၊ မၼ်း လႆႈၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းၼႆၶႃႈ
- me / you / us / them / him / her / it တႅၼ်းတၢင်တီႈ ၶႃႈ ၊ သူ ၊ ႁဝ်း ၊ ၶဝ် ၊ မၼ်းၸၢႆး ၊ မၼ်းၼၢင်း ၊ မၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၺ်းၵႃႈပိူင်ႈၵၼ်တီႈလၢႆးၸႂ်ႉမၼ်း
3. Verbs ( ၵိရိယႃး ) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈတၢင်း ။
မိူၼ်ၼင်ႇ go ၵႂႃႇ ၊ eat ၵိၼ် ၊ sleep ၼွၼ်း ၊ buy သိုဝ်ႉ ၊ walk ပႆ ၊ speak လၢတ်ႈ
- He eats. မၼ်းၸၢႆးၵိၼ် ။ ( eats ) ၵိၼ်ပဵၼ် ဝိူပ်ႉရ်
- I run. ၵဝ်ၶႃႈလႅၼ်ႈ ။ ( run ) လႅၼ်ႈ ပဵၼ်ဝိူပ်ႉရ်
- They work. ၸုမ်းၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ။ ( work ) ႁဵတ်းၵၢၼ် ပဵၼ်ဝိူပ်ႉရ်
4. Adjectives ( ၵမ်ႉထႅမ်ၸိုဝ်ႈ ) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ် ၼၢမ်ႊ ။
မိူၼ်ၼင်ႇ feel ဝူၼ်ႉ ၊ black သီလမ် ၊ small လဵၵ်ႉ ၊ short ပွတ်း ၊ long ယၢဝ်း ၊ angry ၸႂ်လမ်
- She is fat. မၼ်းၼၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းပီး ။ ( fat ) ပီး ပဵၼ်ဢႅတ်ႉၸႅၵ်ႉထိပ်ႉၾ်
- He is black skin. မၼ်းၸၢႆးၼင်လမ် ။ ( black ) လမ် ပဵၼ်ဢႅတ်ႉၸႅၵ်ႉထိပ်ႉၾ်
- You are beautiful. သူပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢင်ႈလီ ။ ( beautiful ) ႁၢင်ႈလီ ပဵၼ်ဢႅတ်ႉၸႅၵ်ႉထိပ်ႉၾ်
5. Adverbs ( ၵိရိယႃးၵမ်ႉၸွႆႈ ) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ။
မိူၼ်ၼင်ႇ Quickly ဝႆးဝႆး ၊ slowly ထိူင်းထိူင်း ၊ extremely လူၼ်ႉလိူဝ်ၼႃႇ ၊ very ၼႃႇၼႃႇ ၊ loudly လင်လင်
- They walk slowly. ၶဝ်ပႆထိူင်းၼႃႇ ။ ( slowly ) ထိူင်းၼႃႇ ပဵၼ်ဢႅတ်ႉဝိူပ်ႉရ်
- We speak loudly. ႁဝ်းလၢတ်ႈသဵင်လင် ။ ( loudly ) သဵင်လင် ပဵၼ်ဢႅတ်ႉဝိူပ်ႉရ်
- I drive fast. ၶႃႈၶီႇလူတ်ႉဝႆး ။ ( fats ) ဝႆးၼႃႇ ပဵၼ်ဢႅတ်ႉဝိူပ်ႉရ်
6. Prepositions ( တၼ်းႁဵင်း ) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈၼၢမ်ႊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႉၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။
မိူၼ်ၼင်ႇ at တီႈ ၊ for တႃႇ ၊ in ၼႂ်း ၊ by လူၺ်ႈ ၊ on ၼိူဝ် ၊ over ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်
- We eat breakfast at 8 o’clock. ႁဝ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈၼႆ 8:00 မူင်း ။ ( at ) ဢႅတ်ႉထ် ပွင်ႈဝႃႈတီႈ လႄႈ ပဵၼ် ၽရီႇၽူဝ်ႇသိသျိၼ်ႇ
- I live in Shan State. ၶႃႈယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး ။ ( in ) ဢိၼ်း ပွင်ႇဝႃႈ ၼႂ်း လႄႈ ပဵၼ် ၽရီႇၽူဝ်ႇသိသျိၼ်ႇ
- He walks to school. မၼ်းၸၢႆးပႆႇၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်း ။ ( to ) ထူႇ ပွင်ႇဝႃႈ ထိုင် လႄႈ ပဵၼ် ၽရီႇၽူဝ်ႇသိသျိၼ်
7. Conjunctions ( ၶေႃႈၵပ်းၸၢပ်ႈ ) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉၵပ်းၵၢမ်း ၸၢပ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ထႅဝ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ။
မိူၼ်ၼင်ႇ but ၵူၺ်းၵႃႈ ၊ or ဢမ်ႇၼၼ် ၊ and လႄႈ ၊ so မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ်
- I like the dogs and I like cats. ၶႃႈၵျိူၵ်ႈမႃ လႄႈၶႃႈၵျိူၵ်ႈမႅဝ်း ။ ( and ) ဢႅၼ်းၻ် ပွင်ႈဝႃႈ လႄႈ ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ၶွၼ်ႇၸင်ႊသျိၼ်ႇ
- I like birds but I don’t like owls ၶႃႈၵျိူၵ်ႈၼူၵ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈၶႃႈဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈၼူၵ်ႉႁုင်ႉ ။ ( but ) ပၢတ်ႉထ် ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ် ၶွၼ်ႇၸင်ႊသျိၼ်ႇ
- You like to speak or you like to listen. သူၵျိူၵ်ႈလၢတ်ႈႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် သူၵျိူၵ်ႈထွမ်ႇ ။ ( or ) ဢေႃရ် ပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ် ၶွၼ်ႇၸင်ႊသျိၼ်ႇ
8. Interjections ( ၶေႃႈၵႂၢမ်းတိုၼ်ႇတူဝ် ) ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတိုၼ်ႇတူဝ် တိုၼ်ႇၸႂ် ။
မိူၼ်ၼင်ႇ Wow ဝၢဝ်ႊ ၊ Oh ဢူဝ်ႊ ၊ Oops ဢုပ်ႉၽသ် ၊ Hmm ဢိုမ်ႊ ၊ Hi ႁၢႆႊ ၊ hey ႁေႊ ၊ Yeah ယႅပ်ႉႁ်
- Help me! ၸွႆႈၶႃႈ! ( help )
- Oh my gods. ဢူဝ်ႉ! ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ။ ( oh )
- Oops what’s happened? ဢူၺ်ႉ! ပဵၼ်လွင်ႈသင်ၶႃႈ? ( Oops )
-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ၺွင်ႇဢူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး (မၢၼ်ႈ: ညောင်ဦးမြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Nyaung-U), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Nyaung-U]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ထုင်ႉပူးၵမ်ႇ ဢၼ်မီး ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ၊ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းထုင်ႉပူးၵမ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းပူးၵမ်ႇလႄႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႈႁၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵꧣ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ ယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ ႑႙႕႓ ၼၼ်ႉ မီး 9,416 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇမတီႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇ ဝဵင်းၺွင်ႇဢူးၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1903 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၺွင်ႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသိူၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းလၢဝ်းမိူင်း ၶဝ် မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ဝဵင်းၵဝ်ႇပူးၵမ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းပူးၵမ်ႇ ယၢၼ် သီႇလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပူးၵမ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၶူဝ်းယုၼ်းဢွၵ်ႇသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထူဝ်လိၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်လႄႈ မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)


text:
ၵိူၼ်ႇတူ:Mathematics
ပၢႆးၼပ်ႉ[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးၼပ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတူဝ်ၼပ်ႉ (numbers)၊ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ တၢင်းၼမ်တၢင်းဢေႇ သေၸိူဝ်ႉသေပိူင် (quantity)၊ လွင်ႈတၢင်းၵႂၢင်ႈၵႅပ်ႈ (space)၊ လွင်ႈၵေႃႇႁဵတ်းပိူင်ႁၢင်ႈပိူင်ၽၢင် (structure)၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ (change) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ တူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ႁဵတ်းလႆႈသင်လၢႆလၢႆ၊ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ႁဵတ်းႁိုဝ် ၵွင်ႉၵၢႆႇၵပ်းတၢမ်းၵၼ်၊ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ႁဵတ်းႁိုဝ် လေႃးလႄးၵၼ်၊ လွၼ်ႉမွၼ်းမၼ်း မီးၼင်ႇႁိုဝ်၊ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈပၢႆးၼပ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶဝ်ႈပႃးလႆႈ ၼင်ႇႁိုဝ်၊ ပိူင်ႁၢင်ႈၶဝ် ပဵၼ်ၼင်ႇႁိုဝ်၊ လၢႆးတႅၵ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ႁိုဝ်၊ လၢႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈမၼ်း ပဵၼ်ႁိုဝ်၊ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် ပွင်ႇၸႂ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပၢႆးၼပ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၼပ်ႉ၊ လွင်ႈသွၼ်ႇ၊ လွင်ႈတႅၵ်ႈ၊ လွင်ႈၶၢႆႉယၢၼ်ၼီ တၢင်းၵႆၸမ် ႁႂ်ႈႁူႉတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ၊ ႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်လၢမ်းလႆႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈလၢမ်းလႆႈ ႁူႉလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်မႃး ၸင်ႇၶွၵ်းၶႅၵ်း လိူၵ်ႈဢဝ်လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈမၼ်း ဢၼ်မီးလွၼ်ႉမၼ်း ဢၼ်မီး ပၵ်းပိူင်မၼ်းၼၼ်ႉသေလႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ၸၼ်ႉၼိုင်ႈလႄႈ ၸၼ်ႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇၶဝ်တႄႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လွင်ႈလွၼ်ႉမွၼ်း ပိူင်ပဵၼ်မၼ်းသေ ၸင်ႇၶူင်ဢွၵ်ႇမႃး လွၵ်းလၢႆးၼပ်ႉသွၼ်ႇမၼ်းယဝ်ႈ။ ပုၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးသၢႆႊ၊ ပၢႆးၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ၊ ပၢႆးမေႃယႃ၊ ပၢႆးသၢႆႊပၢႆးမိူင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၢႆးၼပ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီး တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႄႈ ပၢႆးၼပ်ႉၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈယိပ်းလူင် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။ [1]
တမ်ႈတီႈ တူဝ်ၼပ်ႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉၵႃႈၶၼ် ဢၼ်ၶဝ်မီးဝႆႉသေ ပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ၵပ်းသိုပ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၶဝ်ၶူၼ်းလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွၼ်ႉမွၼ်းၶဝ်သေဢမ်ႇၵႃး တူဝ်ၼပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ် မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၸုၵ်းယၼ်တင်ႈတူဝ်လႆး ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၶဝ်၊ ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇ လႆႈၼင်ႇႁိုဝ်ၼႆသေ ပဵၼ်လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ပၢႆးၼပ်ႉၼႆႉ လိုၵ်ႉလမ်ႇၵမ်ႇၽီႇမႃးတႄႉတႄႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ဢဝ်ၸႂ် ၼပ်ႉသွၼ်ႇၼၼ်ႉသေ သွၼ်ႇၼပ်ႉပႃးလူၺ်ႈ လွင်ႈႁၢင်ႈၽၢင် လဵၵ်ႉ ယႂ်ႇ ၵႆ ၸမ် ၵႂၢင်ႈ ၵႅပ်ႈ ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉယူႇ။
ပၢႆးၼပ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပွင်ႇသင်တႄႉတႄႉ ၼႆ ႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ပေႃးၽွမ်ႉၵၼ်သေ လၢတ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈ တီႈပွင်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇမီးၵွၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်းယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်တေႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ် ၼိူဝ်ၶေႃးထၢမ်ဢၼ်ၼႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵႄႇလီႇလီႇယူဝ်ႇ (1564-1642) တႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “သၽႃႇဝတြႃးၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢဝ်တႅမ်ႈပဵၼ်ၽိုၼ်ထမ်းဝႆႉၸိုင် လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်လိၵ်ႈပၢႆးၼပ်ႉၵူၺ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးၼပ်ႉ ၵႃးလ်ၾရီးတရိတ်ႉ ၵွတ်ႉ (1777-1855) လၢတ်ႈဝႃႈ “ပၢႆးၼပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင် ပၢႆးသၢႆႊ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉ ၿိၼ်ႇၵျမိၼ်ႇ ပီႇရႃႇ (1809-1880) လၢတ်ႈဝႃႈ “ပၢႆးၼပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆတမ်းဝၢင်းလႆႈ ၽွၼ်းလီဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈမၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပၢႆးၼပ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် လွင်ႈၵၢၼ်ပူင်သွၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်သေ ဢမ်ႇၵႃး တမ်ႈတီႈ ပၢႆးသၢႆႊသၽႃႇဝ၊ ပၢႆးၸၢင်ႈဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ၊ ပၢႆးမေႃယႃ လႄႈ ပၢႆးသၢႆႊတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၢႆးၼပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈယိပ်းလီလူင် ပုၼ်ႈတႃႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Mura, Roberta (December 1993). "Images of Mathematics Held by University Teachers of Mathematical Sciences". Educational Studies in Mathematics. 25 (4): 375–85.


text:
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:ပိုၼ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု
|ၵႃႈတီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူဝ်းတႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈတၢင်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယုၼၼ်ႉၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈမႄးထတ်းၶဝ် တေလႆႈဝႆႉၽၢင်ႉလီလီ။ လွင်ႈတၢင်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆႉ တေလူဝ်ႇလႆႈ ၼႄႉၼွၼ်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈလီလီသေ တေလႆႈငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ငဝ်ႈပိူင်ၵၢၼ် သၢမ်ဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
- လွင်ႈတႅမ်ႈ ဢမ်ႇပႄႉပႃႉၽၢႆႇလႂ်
- လွင်ႈ ထုၵ်ႇထတ်းသၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈၼႄႉၼွၼ်းလႆႈ
- လွင်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႅမ်ႈ'
ငဝ်ႈငႃႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်းပွင်ႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈမၼ်း တေလႆႈသုင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈဢိင်ဢၢင်ႈဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ယွၼ်ႉ ငဝ်ႈငႃႇၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈ တမ်းၸႂ်၊ ငဝ်ႈငႃႇပပ်ႉဢိတ်ႇဢွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈထုၵ်ႇ ၶဵင်ႇတလႆႈယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈငႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၼႄႉၼွၼ်း (ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း လွင်ႈတၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပႆႇပေႃးႁိုင် ၸၵႂႃႇ) ၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇ ၽၢႆလီလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇၸႃႉလႄႈသင် တေထုၵ်ႇဢဝ်ပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၽူႈမႄးထတ်း ၵေႃႉဢၼ် ၵမ်းၵမ်းပူၼ်ႉပႅၼ် ပိူင်ၵၢၼ်ၼႆႉၸိုင် တေထုၵ်ႇၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈမႄးထတ်းယဝ်ႉ။
ပွင်ႈၵႂၢမႂ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယုၼႆႉ တေလႆႈတႅမ်ႈတင်း လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်မၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼႄႉၼွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၵျၢမ်းသႅၼ်ႇသမ်ႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵျႃႇၼႄႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈလွင်ႈၶႃႉၶၢႆၸိုဝ်ႈၵၼ်။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢွင်ႈတီႈ တႃႇဢဝ် ပိုၼ်းတူဝ်၊ လွင်ႈတၢင်း ၵူၼ်းသေလႄႇႁႃၶႃႉၶၢႆ။ ပိူင်ၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပိူင်မၼ်းတင်း လွင်ႈတၢင်းပွင်ႈၵႂၢမ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု လႄႈ တီႈၼႃႈလိၵ်ႈတႃႇဢုပ်ႉၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။


text:
Monday, August 20, 2018
မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ၽွမ်ႉၵၼ်သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်
---------------------------
ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ သင်ႇၶႃႇၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၼွၵ်ႈမိူင်း ၽွမ်ႉၵၼ် သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၵတ်းယဵၼ် ဝႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆလႄႈ ……
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထိ 20ႉ 8ႉ 2018 ၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 6း00 မူင်း ထိုင် 7း30 မူင်းၶိုင်ႈၼႆႉ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆးၵေႃႈ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သုတ်ႇမုၼ်းပရိတ်ႈ ၵႂႃႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃး၊ ဝဵင်းဢယုထယႃး ၊ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၊ ၸိုင်ႈထႆးၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်သုတ်ႇမုၼ်းၼႆႉ သင်ႇၶၸဝ်ႈတႆးႁဝ်း ဢၼ်မႃးၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈလွတ်ႁေႃးပရိတ်ႈထမ်းတြႃး တင်းမူတ်းမီး (66) တူၼ်ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ သင်ႇၶတႆး ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈလႄႈသင် ပိုၼ်ၽႄသႃႇသၼႃႇလႄႈသင် ၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ၼႂ်းမိူင်း လၢႆလၢႆၸေႈဝဵင်းၵေႃႈ လႆႈၽွမ်ႉၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်သုတ်ႇမုၼ်း တေလွတ်ႈႁေႃးပရိတ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ် 9း00 ၵႂႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ မီးတၵ်ႉၵႃႇ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းမႃးၶဝ်ႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇငိၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇၸွမ်း ၼင်ႇၼႆ -----
T.S.S.A Media
ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ တႆးသင်ႇၶ မိူင်းၵွၵ်ႇ
Posted by Jom
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ သိုၵ်း TNLA လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်း TNLA ဢဵၼ်ႁႅင်းၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ တူင်ႉၼိုင်ႁိမ်းဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ မွၵ်ႈ (6) လၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႂ်းၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ်ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 5 February 2021 (လိူၼ်သၢမ်လွင်ႈ 7 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) သိုၵ်း TNLA ဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ တူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ႇ ဢိူင်ႇမႄႈႁၢၼ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်တူၵ်းၸႂ် ထိုင်တီႈဢမ်ႇႁတ်းပိုတ်ႇႁိူၼ်းယေး၊ သႅင်ႇလၢၼ်ႉတၢင်းၶၢႆ ဝႃႈၼႆ။
ၸွမ်းၼင်ႇၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၼၼ်ႉ − သိုၵ်း TNLA ႁွတ်ႈၽႅဝ်ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ႇ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်းလိုၵ်းပုၼ်ႉယဝ်ႉသေ ၽိူဝ်ႇထိုင်ၵၢင်ၼႂ်မႃး လႆႈႁၼ်သိုၵ်း TNLA ပေႃးလၢႆးလူင်ၵႂႃႇ ဢဝ်တီႈယူႇဝႆႉ ၸွမ်းၶၢင်ႈတၢင်းသွင်ၽၢႆႇဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ႇ တင်းဝၢၼ်ႈ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၽုၺ်ႇၽၵ်းတူႁိူၼ်း၊ ဢမ်ႇႁတ်းၵႂႃႇၽုၺ်ႇ လၢၼ်ႉတၢင်းၶၢႆသင် တင်းဝၼ်း ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈဝႃႈ သိုၵ်း TNLA ဢၼ်ၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ႇၽွင်းၼႆႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းတေမီးမွၵ်ႈ 300 ပၢႆၸိူဝ်းၼႆႉ၊ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈႁၼ် သိုၵ်း TNLA ဢဵၼ်ႁႅင်းၼမ်တၢၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈသေပွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝႃးယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် မွၵ်ႈ 9:00 မူင်း သိုၵ်း TNLA ၶိုၼ်းမုင်ႈၼႃႈဝၢႆႇၵႂႃႇၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းသေ ဢွၵ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသိုၵ်း TNLA ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇတူင်ႉၼိုင် တၢင်းဝၢၼ်ႈမႄႈႁၢၼ်ႇထႅင်ႈ တင်းၼမ်သေ တီႈလၢၼ်ႇၵူတ်ႇထတ်း တၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူတ်ႇထတ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ သိုၵ်း TNLA တွပ်ႇလၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ RFA ဝႆႉၼၼ်ႉ − ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈ တပ်ႉၸုမ်း (6) သိုၵ်း TNLA ၵုမ်းၵမ်၊ ဢၼ်သၢႆသိုၵ်း TNLA ၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းဢိူင်ႇမႄႈႁၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၼႂ်းၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
သိုၵ်း TNLA ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇသေ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဝၼ်းထီႉ 1 March 2021 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢူၺ်းလီပွတ်းႁွင်ႇ (3) ၸုမ်း ဢၼ်ပဵၼ် TNLA, AA, MNDAA ႁူမ်ႈၵၼ်သေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းၽၢႆႇလဵဝ်ဝႆႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း (1) လိူၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢၼ်သိုၵ်း TNLA ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵိုတ်းတိုၵ်းၼႆႉသေ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတဢၢင်း (11) ၸုမ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈသိုၵ်း TNLA ၵိုတ်းတိုၵ်းၽၢႆႇလဵဝ်တေႃႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၶျၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း (မၢၼ်ႈ: ချင်းပြည်နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Chin State), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zemoeng Chaang]) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မီး ႓႖,႐႑႙-ပၼ်ႇမူၼ်း-ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (႑႓,႙႐႗-လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း) သေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁႃးၶႃး ယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉလွႆသုင်လိူင်ႇၼမ်လႄႈ လွင်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး 13,907 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇႁၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈပွတ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 21 တီႇၵရီႇ တေႃႇ 24 တီႇၵရီႇ 15 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 93 တီႇၵရီႇ 15 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 94 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆလႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ၵတ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်မႆႈလိူဝ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ လႄႈ လိူၼ်မေႇသေ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 60 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ တေႃႇ 70 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉၵူၺ်း။ ၶၢဝ်းဢၼ်ၵတ်းသေပိူၼ်ႈၼႆႉ တၢင်ႉလူမ်ႈမႆး မီး 39 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉတေႃႇပေႃးထိုင် ၽၢႆႇတႂ်ႈတၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 80 တေႃႇ 100 ၼိဝ်ႉသေ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၽူၼ်ၵႆႉၼမ်ယဝ်ႉ။
ၸႄႈလူင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ပဵၼ် ႁႃးၶႃး ယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈ (3) ဢၼ်ယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (9) ဢၼ်၊ ဝဵင်း (15) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (46) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (469) ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ (1363) ဝၢၼ်ႈ ယဝ်ႉ။[3]
ဝၢၼ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ဢၢႆႈၵႃး
- ၵျီၶႃး
- လႅတ်ႉမေ
- ထၢၼ်တလၢၼ်
- ထူၵ်ႉလႅင်
- ၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ
- လူဝ်ထေႃ
- လူင်လႄး
- မတူႇပီႇ
- ငၽၢႆးပီႇ
- ပလႅတ်ႉဝ
- ပျိၼ်ႇဝ
- ၽူဝ်ႉဝၢႆႉ
- ယႂႃႇၽၢၼ်း
- သမီး
- သူရ်ၶႂႃး
- တေၸၼ်
- သၢႆးငိုၼ်း
- တီးတဵင်ႇ
- တုၼ်းၸၢၼ်ႇ
- ဝေပူႇလ
- သပွင်ႇတေး
- ရိတ်ႉၶေႃးတႃ
- လုမ်ပၼ်
- သတ်ႉတႃး
- ပႂႃႇလ်ၶႂႃး
- တႃသျုၼ်း
- လုမ်ပီး
- လၢႆၸူဝ်း
- ၽၢႆၽူ ဢေ (ၽၢႆၽႃး ဢေႇ)
- ၽၢႆၽူ ပီ (ၽၢႆၽႃး ပီႇ)
- ယေႇယႂႃႇ
- တိၼ်ႇလႃႇဢူဝ်ပႃး (တိၼ်ႇလူဝ်ပႃး)
- ၶပီး
- လူင်းယၢၼ်
- ႁႃဢူဝ်သႄးလ်
- လူင်ၶိၼ်း
- ပွၼ်လူင်း
- လွၵ်ႉလူင်း
- ရမ်ထရူဝ်ႇ
- ႁယိၼ်ထၢၼ်း
- ပႃႇရ်တႄး
- ပႃးရ်
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ၼႂ်းၵႃႈသၼ်လွႆၶျၢင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိၵ်းလွႆဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈ ဝိတူဝ်ႇရိယ (ႁွင်ႉ) ၼၢတ်ႉမတွင်ႇ (ႁွင်ႉ) ၸိၵ်းလွႆ ၶူဝ်ၼူမ်းထုၼ်
- ၼွင်ရိ ႁၢင်ႈမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် (Rih Lake)[4]
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽိင်ႈထုင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ၵိူဝ်းယမ်ၼိူဝ် ၽႃႇသႃႇ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉဢေႇတႄႉၵေႃႈ ၵိူဝ်းယမ်ၼိူဝ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ၊ animism, လႄႈ Laipian Pau Cin Hau ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[6] တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်လဵဝ် တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇ
ၶူဝ်းႁေႈၽိင်ႈတိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းသဵၼ်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Union of Myanmar. City Population. Retrieved on 2009-04-10။
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၄၇.
- ↑ နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)
- ↑ D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.
- ↑ Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR (July 2016). The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR, 12-15.
- ↑ "Laipian Pa Ni kibawl"၊ ZomiDaily၊ archive.is၊ 2012-12-29။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2017-11-18။။ Archived from the original on 2012-12-31။
- ↑ (May 2015) Census Report, The 2014 Myanmar Population and Housing Census 2. Naypyitaw: Ministry of Immigration and Population, 17.
- ↑ Myanmar.com. Archived from the original on 2009-02-19။ Retrieved on 2018-11-09။


text:
ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း တေႃႉတၢင်ႇၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ လႄႈ တီႈဢႅဝ်ႇလႄႇၼႆသေ ၶႄႇ လူင်းတိုၼ်းလၢင်း ၵေႃႇသၢင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၶၢမ်ႈ ၼႂ်းပၢင်ႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်(Desert) ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 27 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 11 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Post Today ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ မိူင်းၶႄႇ ၵေႃႇသၢင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းပၢင်ႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင် ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းတေႃႉတၢင်ႇၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ လႄႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ပႃးတီႈဢႅဝ်ႇလႄႇ တႃႇႁႂ်ႈၵမ်ႉၸွႆႈပဵၼ်ႁႅင်းဢီး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈပႃးထႅင်ႈ လႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း ဝႃႈၼႆ။
သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်သၢႆၼႆႉ ယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ မွင်ႇၵူဝ်းလီးယႃး (Mongolia) သေ တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်း ၼႃႈတီႈဢုပ်ႉပိူင်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢုၺ်ၵူ (Uighur) ၸႄႈမိူင်း သိၼ်ၵျၢင်း (Xinjiang) ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း သၢႆထီႉ 3 ဢၼ်လတ်းၽၢၼ်ႇ ၼႂ်းပၢင်ႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင် မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈယႂ်ႇ ပဵၼ်မၢႆထီႉ 2 ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ XINHUA ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉၼႆႉ တၢင်းယၢဝ်းၵႆ မီးမွၵ်ႈ 334 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ လႆႈတႄႇၵေႃႇသၢင်ႈ မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ် October 2017 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လၢႆလွင်ႈလၢႆၽၢႆႇ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈ ၵုၼ်ႁၢတ်ႇသၢႆး ဢမ်ႇယွမ်း 32 လုၵ်ႈ မၢင်လုၵ်ႈသမ်ႉ မီးတၢင်းသုင်ထိုင် 80 မီႇတိူဝ်ႇ၊ ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မိူၼ်ၼင်ႇၸႂ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉ လႄႈ ၾႆးၾႃႉ ဢိၵ်ႇတင်း ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈထိုင်လႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ဢၼ်လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ ၼႂ်းပၢင်ႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်ၼႆႉသေ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တေမီးၽွၼ်းလီ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတင်းၼမ်လႄႈ ပေႃးထိုင်မႃး ၼႂ်းပီႊ 2021 ပီႊၼႃႈၼႆႉ တေပိုတ်ႇၸႂ်ႉသဵၼ်တၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 16 September 2020 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ XINHUA ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၾႆး မိူင်းၶႄႇ – မိူင်းလၢဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း တေႃႉတၢင်ႇၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆယႂ်ႇလူင် သဵၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈတႃႇ မိူင်းၶႄႇ လႄႈ မိူင်းလၢဝ်း ဢၼ်တၢင်းယၢဝ်းၵႆမီး 422 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း ယဝ်ႉမိူၼ်ၵၼ် ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ဝၢႆးသေသင်ႇၶၸဝ်ႈမိူင်းထႆး လုၵ်ႉၼႄၵၢင်ၸႂ် မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 15 လိူၼ်ၾဵပ်ႇပိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ ၶၢဝ်းယၢမ်း 9ႉ00 တီႈဝၢင်းပုတ်ႉထမူၼ်းထူၼ်း ၸေႈတွၼ်ႈၼၶွၼ်းပထူမ် ၼၼ်ႉ ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ တႅဝ်းႁူမ်ႈသင်ႇၶၸဝ်ႈ လၢႆမူႇၸုမ်း ႁူမ်ႈပႃးမူႇၸုမ်း ပုတ်ႉထပရိသၢတ်ႈ 4 မိူင်းထႆးပတ်းပိုၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းၵႅတ်ႉၶႄပႂ်ႉပႃးပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ ၸုမ်းၽၢႆႉဝိၶျႃးၵၢၼ်ပိူဝ်ႈ ပုတ်ႉထ သႃႇသၼႃႇ၊ တႅဝ်းႁူမ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်မေႃးၸေႃးလေႃး ၸိုင်ႈထႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၊ ပရဵၼ်းထမ်းၸိုင်ႈထႆး၊ မူႇၸုမ်းတၢင်းသၢႆၵၢင် ၊ မူႇၸုမ်းပရဵၼ်းထမ်း 9 ပယူၵ်ႇ (ၸုမ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႇၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၸိုင်ႈထႆး)၊ ႁူမ်ႈတုမ်ပရဵၼ်းထမ်း၊ မူႇၸုမ်းပၢပ်ႉထွၵ်ႈပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ ၼႅင်ႈၵၢၼ်သင်ႇၶၸဝ်ႈ၊ လႆႈဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇႁေႉၵင်ႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူမ်ႉလၢင်ႉ ယႃႇၵဝ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႇပိူင်ႇသင်ႇၶ ၸိုင်ႈထႆး၊ တေႇဢဝ်ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ သင်ႇၶၸဝ်ႈႁူမ်ႈလူၺ်ႈတၵ်ႈၵႃႇတင်းၼမ် လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈဝၢင်းပုတ်ႉထမူၼ်းထူၼ်း ၸေႈတွၼ်ႈၼၶွၼ်းပထူမ်၊
ယွၼ်ႉလူၺ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ပၼ်ဢၶႂၢင်ႉတီႈၵူၼ်းမၢင်ၸုမ်း မီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးယႃႇၵဝ်း သေႇသူၼ်း ဢမ်ႇၵိူဝ်းယမ်သင်ႇၶၸဝ်ႈၼႆလွင်ႈၼိုင်ႈ ၊ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈသမ်ႉ တႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ် လွင်ႈတေယုၵ်ႉတၢင်ႇ ၸၼ်ႉၸဝ်ႈသင်ႇရႃႇၸႃႇ (ၸဝ်ႈၼႃႇသင်ႇၶၼႃႇယၵ လူင်ၸိုင်ႈထႆး) ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉႁႂ်ႈဢဝ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇသႂ်ႇဝႆႉၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈ ပိုင်းမိူင်း (ဢုပတေႇ) ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်လႆႈတေႇၶိုၼ်ႈတႄႉတႄႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း 13ႉ00 ၼႂ်းၵႃႈမူႇၸုမ်းဢၼ်မႃးႁူမ်ႈၵၼ် တင်းသဵင်ႈၼႆႉ တေဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈသပ်းလႅင်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ၶဝ် ၶၢဝ်းယၢမ်း 5ႉ30 မဵတ်ႉ ၊ ပဵၼ်ၸိူင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၵၢၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်ပွၵ်ႈၼႆႉ တေဢၢၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ် ၵူၺ်း၊ လၢမ်းၶၢတ်ႈဝႃႈတႄႉ သင်ႇၶၸဝ်ႈႁူမ်ႈလူၺ်ႈတၵ်ႈၵႃႇသတ်ႉထႃးတင်းမူတ်း တေမီးမွၵ်ႈ 20ႇ000 (သွင်မိုၼ်ႇၵေႃႉ) ၼႆယဝ်ႉ၊ လႆႈယိၼ်းၶၢဝ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ဝႃႈ “ၸဵမ်ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉယဝ်ႉ မီးသိုၵ်းၶဝ် မႃးပႂ်ႉလၵ်ႉသိုပ်ႇတူၺ်းယူႇ” ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီးၶၢဝ်ႇဢၼ်ပိုၼ်ၽေႈ တၢင်းၽဵတ်ႉပုၵ်ႉၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉဝႃႈတီႈဝတ်ႉၽြႃႉထမ်ႇမၵၢႆးၼၼ်ႉ လုၵ်ႈသိုၵ်းၶဝ် ၵႂႃႇဝႅတ်ႉဝႆႉ ဢမ်ႇပၼ်ဢွၵ်ႇ တႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် တီႈ ပုတ်ႉထမူၼ်းထူၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈမႃး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ မီးသင်ႇၶၸဝ်ႈလႄႈၵူၼ်းႁိူၼ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼမ်တႄႉတေႉ၊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသိုၵ်းၶဝ် မွၵ်ႈ 50 ၵေႃႉ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈလဵၵ်းၼၢမ်း မႃးတမ်းၶႂၢင်တၢင်းၶဝ်ႈထႅင်ႈ၊ ၵႃးတၢင်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉ ၵႃးထၢင်ၽၢႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႈသိုၵ်း ၶဝ်ဢမ်ႇပၼ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇ၊ ၸင်ႇမီးသင်ႇၶၸဝ်ႈမၢင်တူၼ် ႁူမ်ႈလူၺ်ႈသတ်ႈထႃးၶဝ် ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်လႄႈ ၶတ်းၸႂ် ၸွႆႈၵၼ် ဢီးၵႃးသိုၵ်း လႄႈဢဝ်ႈၸိူၵ်ႈလဵၵ်းဢွၵ်ႇ လူတ်ႉၵႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇတင်းၼႂ်းလႆႈ ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈဝၢတ်ႇၸဵပ်းသင်ၼႆယဝ်ႉ။


text:
ပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈပီႊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ(UN) ပွၵ်ႈၵမ်း 75 ဝၼ်းထီႉ 15-30 September 2020 (လိူၼ်ၵဝ်ႈလွင်ႈ 13 ၶမ်ႈ ထိုင် လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) လႆႈၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလူင်ၼိဝ်းယွၵ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈပီႊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်း 75 ၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းၶၢဝ်းတၢင်း 16 ဝၼ်းသေ ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 22 ထိုင် 26 လႄႈ ဝၼ်းထီႉ 29 လိူၼ်ထူၼ်ႈၵဝ်ႈ (September 2020) ၼႆႉလႆႈၸႅၵ်ႇပဵၼ် ဝၼ်းပၢင်ၵုမ်ၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်မီးၽူႈၼမ်းၸိုင်ႈမိူင်းလၢႆလၢႆမိူင်း ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းလႄႈ တေဢၢၼ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ပႃး လွင်ႈဝႃႈ ၸွင်ႇတေမၵ်းမၼ်ႈႁႂ်ႈ ဝၼ်းထီႉ 2 လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်း (2 October 2020) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၵူႈမိူင်းမိူင်းႁုပ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈမၵ်ႇၼိဝ်းၶလီးယႃး (the International Day for the Total Elimination of Nuclear Weapons) ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းပိုတ်ႇပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈမွၵ်ႈလၢတ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယိၼ်းၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈၵူႈၵေႃႉလႄႈ ၶွပ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၼမ် ဢၼ်လႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ပိုတ်ႇပၢင်ၵုမ်သေ လၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ ၼႂ်းပီႊၼႆႉ ပဵၼ်ပီႊလူင် ဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇတႃႇ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ လွင်ႈၽႄႈလၢမ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼၼ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇၼႅတ်ႈၵုမ်းထိင်းၶိုၼ်း လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ ၼႂ်ႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈပၢႆးယူႇလီ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယဝ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ႁႂ်ႈလႆႈသေ ပိုၼ်ၽႄႈပၼ်ႁႂ်ႈလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၵူႈတီႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၼႆ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်းသူၼ်းလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ ယူႇတီႈၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉသေ တေလႆႈဢိင် ၼိူဝ်ၶပ်ႉမၢႆ တႃႇပီႊ 2030 မီးၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶိုၼ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 22 September 2020 (လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 6 ၶမ်ႈပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ၼႆႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တူဝ်ႇၼႄႇ ထရမ်ႉ လၢတ်ႈတီႈပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈပီႊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈ ၶႄႇတေလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၶဝ်တင်လုမ်ႈၾႃႉ ၵဵဝ်ႇလွင်ႈၽႄႈလၢမ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်း တၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼၼ်ႉဝႃႈၼႆ။
တူဝ်ႇၼႄႇ ထရမ်ႉ လႆႈၵၢဝ်ႇၼႄးၶႄႇဝႃႈ ၶႄႇတင်ႈၸႂ် ပွႆႇႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၽႄႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶႄႇသေ ၽႄႈလၢမ်းၵႂႃႇၸွတ်ႇတူဝ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းလႆႈႁပ်ႉ ၽွၼ်းယွၼ်ႈလႄႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တေလႆႈလၢတ်ႈႁႂ်ႈၶႄႇ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၶဝ် ဝႃႈၼႆ။
ပေႃးထိုင်မႃး ဝၼ်းထီႉ 3 လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းဢဵတ်း (3 November 2020) ၼႆႉ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ မီးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈမႂ်ႇလႄႈ ယူႇတီႈတူဝ်ႇၼႄႇ ထရမ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵူႈလၢႆးတၢင်း ႁူမ်ႈပႃးလွင်ႈၵၢဝ်ႇၼႄးၶႄႇ သူၼ်းတုမ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းတေပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်တႃႇမၼ်းၼၼ်ႉယူႇၼႆ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Reuters ဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 လႆႈတႄႇၽႄႈလၢမ်း တီႈဝဵင်းဝူႇႁၢၼ်ႇ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ မိူဝ်ႈႁၢင်ႈပီႊ2019 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉသေ တူဝ်ႇၼႄႇ ထရမ်ႉ ၵေႃႈ လႆႈဢဝ်လွင်ႈတၢင်းၼႆႉ ႁူမ်ႈပႃးထႅင်ႈတၢင်ႇလွင်ႈသေ ႁႃၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီသႂ်ႇတူဝ်မၼ်းမႃးယူႇတႃႇသေႇဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် COVID-19 သေ ၽူႈၼမ်းလၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈပီႊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းလူင်ၼိဝ်းယွၵ်ႉသေ မီးမိူင်း 127 မိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ လႆႈသူင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈတၢင်ၸိုင်ႈ လႄႈ သူင်ႇပႃးၶလိပ်ႉဝီႇတီႇဢူဝ်ႇ ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင် ၵႂႃႇတီႈပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈပီႊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်း 75 ၼႆႉယူႇဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
ဢိင်ၶေႃႈမုၼ်း − UN, CNA


text:
ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း
ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း ပဵၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ ၾၢႆႇလွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်း လိၼ်မိူင်း တီႈၵူၼ်းႁဝ်းယူႇသဝ်းဝႆႉၼႆႉ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၵူၼ်းႁဝ်းယူႇၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်ၼိူဝ်လိၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ "မိူင်း" ၼႆႉသမ်ႉပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆးၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်လၢတ်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၼမ်ႉ၊ လိၼ်၊ ႁိၼ်၊ ၽႃ၊ ထိူၼ်ႇ၊ ႁူၺ်ႈ၊ လွႆ၊ ၼႃး တေႃႇထိုင် ၵၢၼ်ပွင်ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းဢၼ်လီႁူႉ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇဝႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်း လႄႈ တီႈဢိင်ၵူၼ်းႁဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းႁဝ်းပဵၼ်တူဝ်သတ်း တူဝ်မီးၸႂ်ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၵမ်ႇၾႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ လူၵ်ႈၼႆ မၼ်းပဵၼ် "ၶူင်း" ဢမ်ႇၼၼ် "မိူင်း"ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၶၢႆႉလၢႆႊယူႇတႃႇသေႇ၊ ပွင်ႇဝႃႈပဵၼ် ဢၼ်မီးတၢင်းပဵၼ်ပဵၼ်လူႉလူႉ ယူႇတႃႇသေၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလူၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၼႂ်းတႂ်ႈတွင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵမ်ႇၾႃႇ ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တီႈယူႇသဝ်း ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇႁိုင်ယၢဝ်းၼႃႇၼႃႇၼႆ မၼ်းမီးသင်လၢႆလၢႆ၊ ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ်သေ တူင်ႉၼိုင်ၶၢႆႉလၢႆႊယူႇ၊ ၶဝ်လႆႈ ဢိင်လင်ၽင်ၼွင်ႈ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇႁိုဝ်သေ ပဵၼ်ဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇဝႆႉ တင်းပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း ၾၢႆႇလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉဝႆႉယူႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵူၼ်းႁဝ်းပဵၼ်တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ဢၼ်တႄႇလႆႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယူႇ ၵူႊမိူဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉတီႈလဵဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႁင်းၶေႃဢမ်ႇလႆႈ။ ႁူႉၵေႃႈလီ၊ ဢမ်ႇႁူႉၵေႃႈလီ ၵႃႊတေလႆႈတူင်ႉၼိုင် တႃႇတွင်ႉတႃႇၼဵင် တႃႇသိုပ်ႇယူႇသဝ်း ၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉယူႇ။
ၵျူဝ်ႇ (လူၵ်ႈ)[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း ပေႃးဝႃႈ ၼႃႈမိူင်းသႂ်သေ သင်ဝႃႈ ႁဝ်းႁႅၼ်တူၺ်း ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၸိုင် ႁဝ်းတေလႆႈႁၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၸၢင်ႉ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လိူၼ်လၢဝ် ၼၵ်ႈၶၢတ်ႈ ၵိုၵ်းပႃး လၢဝ်မိၼ်ၸိူဝ်းဢၼ် မႅပ်ႈလႅင်းမႅပ်ႈလႅင်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ဢၼ်မႅပ်ႈလႅင်းမႅပ်ႈလႅင်းဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် Hola ၼႆသေ ပဵၼ်လႅင်ႊလၢဝ် ၵျူဝ်ႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢဝ်လႄႈ ၵျူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇ၊ လၢဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မႅပ်ႈလႅပ်းမႅပ်ႈလႅင်းဝႆႉသေ မၼ်းမီးငဝ်းလႅင်းႁင်းၶေႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျူဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇမီး ငဝ်းလႅင်းႁင်းၶေႃ၊ မၼ်းၵူၺ်းလႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ငဝ်းလႅင်းလႅတ်ႇသေ လႅင်းမႃးၵူၺ်း။ ၵျူဝ်ႇၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇ ၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပေႇတၢင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉ။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်မၼ်းတႄႉ ၵျူဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်လၢဝ်ႁဵတ်း သုၼ်ၵၢင်သေ ပၼ်ႇႁွပ်ႈလၢဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးဝႆႉ ႁႅင်းၸၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၶဝ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ၽႂ်မၼ်းယူႇ၊ ပိူင်လိူင်းမၼ်း ၵျူဝ်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ သွင်ပိူင်။ ၵျူဝ်လူင်ဢၼ်မီး ႁႅင်းသတ်ႉယႂ်ႇလႄႈ ၵျူဝ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီး ႁႅင်းသတ်ႉဢေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျူဝ်ႇလူင် ၸိူဝ်းဢၼ်ႁႅင်းသတ်ႉ ဢေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵျူဝ်ႇဢၼ်ဢဝ် ထၢတ်ႈၵွၼ်းၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၵျူဝ်ႇဢၼ် ႁႅင်းသတ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၵျႃႇဝလႃႇ လႅတ်ႇ လႄႈ ၵျူဝ်ႇတင်းၼမ် (လုၵ်ႈလႅတ်ႇ လႄႈ လူၵ်ႈ တင်းၼမ်)[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လုၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ (လူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ) ဢၼ်ႁဝ်းယူႇသဝ်းဝႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵျူဝ်ႇ (လူၵ်ႈ) ပိူင်ၼိုင်ႈသေ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ မၼ်းပၼ်ႇလဵပ်ႈ လႅတ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁၼ် လႅတ်ႇႁိူဝ်ႈလႅင်းလူင်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လၢဝ်ဢၼ်မီးငဝ်းလႅင်း ႁင်းၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵမ်ႇၽႃႇႁဝ်း လဵပ်ႈပၼ်ႇ လႅတ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၵျူဝ်ႇဢၼ်လဵပ်ႈပၼ်ႇ လႅတ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵမ်ႇၽႃႇႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၵျူဝ်ႇလူင် ပႅတ်ႇလုၵ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၸၵျႃႇဝလႃႇလႅတ်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ သွင်ထၢၼ်ႈ၊ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵꧣ်ၵျူဝ်ႇထၢၼ်ႈၼႂ်းလႄႈ ၵျူဝ်ႇ ထၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ။ ၵျူဝ်ႇဢွၼ်ႇထၢၼ်ႈၼႂ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵျူဝ်ႇဢၼ် ႁႅင်းသတ်ႉယႂ်ႇသေ ၵျူဝ်ႇလူင်ထၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵျူဝ်ႇ ႁႅင်းသတ်ႉဢေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် -
- ၵျူဝ်ႇမႃႇၵိဝ်ႇရီႇ (ၵျူဝ်ႇပုတ်ႉ) /လူၵ်ႈပုတ်ႉ
- ၵျူဝ်ႇဝီးၼၢတ်ႉၸ် (ၵျူဝ်ႇသုၵ်း) -လူၵ်ႈသုၵ်း
- ၵျူဝ်ႇၵမ်ႇၽႃႇ - လူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ
- ၵျူဝ်ႇမႃးၸ် (ၵျူဝ်ႇဢင်းၵၢၼ်း - ၵျူဝ်ႇတၢင်းၼႂ်း) /လူၵ်ႈဢင်းၵၢၼ်း
- ၵျူဝ်ႇၵျူႇပီႇထိူဝ်ႇ (ၵျူဝ်ႇၽတ်း) /လူၵ်ႈၽတ်း
- ၵျူဝ်ႇၸေႇတၢၼ်ႇ (ၵျူဝ်ႇသဝ်) /လူၵ်ႈသဝ်
- ၵျူဝ်ႇယူႇရေးၼၢတ်ႉၸ် /လူၵ်ႈယူႇရေးၼသ်ႉ
- ၵျူဝ်ႇၼႅပ်ႉၵျုၼ်း - ၵျူဝ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ /လူၵ်ႈၼျႅပ်ႉတျုၼ်း
- ၵျူဝ်ႇပလူႇတူဝ်ႇ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။/လူၵ်ႈပလူးတူဝ်း


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႉ 11 October 2021 (လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ 6 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 09:00 မူင်း ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈ ၼႂ်းၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ် ႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်း/တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွႆႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်း (KNU/KNLA) ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃးၵရဵၵ်ႉ မိူင်းယၢင်းသေ သွင်ၽၢႆႇလႆႈပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ် ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ် တပ်ႉၸုမ်း (6) တပ်ႉၵွင် (18) ႁူမ်ႈတုမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်း/တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွႆႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်း (KNU/KNLA) ၽၢႆႇဢွၵ်ႈဝဵင်းၵေႃးၵရဵၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သွင်ၽၢႆႇလႆႈပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်း 15 မိၼိတ်ႉ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼွႆႉ ဢၼ်ယၢၼ် ဝဵင်းၵေႃးၵရဵၵ်ႉ မွၵ်ႈၼိုင်ႈလၵ်းၼၼ်ႉဝႃႈၼႆ။
တီႈၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း မၢၵ်ႇလူင်ပိုတ်းယိုဝ်းသႂ်ႇၵၼ်ပႃးလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၢႆႈႁႃဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လွတ်ႈၽေးမၢၵ်ႇလူင် မၢၵ်ႇၵွင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇသေ လွင်ႈလူႉတၢႆမၢတ်ႇၸဵပ်းသိုၵ်းသွင်ၽၢႆႇတႄႉၵေႃႈ ပႆႇမီးၽႂ်ယိုၼ်ယၼ်လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈၼႆ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၵိုတ်းယိုဝ်းဝႆႉၽၢႆႇလဵဝ် ၶၢဝ်းတၢင်း 5 လိူၼ် ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း NCA သေ သူင်ႇႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ KNU တင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 22 September 2021 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 2 ၶမ်ႈပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်လႃႈ 10:50 မူင်းၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၼႃႈလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းပွၵ်ႉ မဵဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ၊ တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၽူႈပၼ်ၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ ဢၼ်ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆၼႆ လႆႈႁူႉၸွမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Khit Thit Media ဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 08:00 မူင်းၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတီႈၼိူဝ်ၶူဝ်သူၺ်ႇပီႇတႃႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းပွၵ်ႉတၺိၼ်းၵူင်း ၸေႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇသေ တိူဝ်ႉၸပ်းၺႃး သုမ်ႉပလိၵ်ႈ ၽၢႆႇလူလွမ်သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ဢၼ်မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းပလႄး လူႉၵွႆဢၼ်ၼိုင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉလႆႈႁူႉထႅင်ႈဝႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ ပေႃးတီႉၵူင်း ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉၵျီး တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ တဵင်းဝိၼ်းၸေႃႇ ၺႃးယိုဝ်းတၢႆ တီႈတၢင်းၶဝ်ႈၵႂၢင်းမၢၵ်ႇၼင် မၢႆ (1) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 09:00 မူင်း ၵေႃႉပဵၼ် ပေႃႈၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ တဵင်းဝိၼ်းၸေႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ် ၼႂ်းၸုမ်းပလိၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈပၼ်ၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၺႃးယိုဝ်းတၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 21 September 2021 ၼၼ်ႉသမ်ႉ ၽူႈပၼ်ၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ မွင်ႇၵျေႃႇၵျီး ယူႇပွၵ်ႉ (5) ၸေႈဝဵင်းတၵူင်ႇတိတ်ႉ တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇၵူၼ်းဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးယိုဝ်းတၢႆ မိူဝ်ႈယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈပၼ်ၶၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈဝိၼ်းလၢႆႇ လႄႈ မဵဝ်းဝိၼ်း (2) ၵေႃႉ ယူႇဝၢၼ်ႈၶျွင်းသႄႇ ဝဵင်းမၢၼ်းတလႄး (ဝဵင်းလိူဝ်ႇ) ၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇၸုမ်း MGN Tiger ၶဝ် မႃးယိုဝ်းတၢႆ ၽၢႆႇၼႃႈလၢၼ်ႉ ဢၺႃႇထၢၼ်းယေႇ ၼၼ်ႉဝႃႈၼႆ ။
ဝၢႆးသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း PDF လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵမ်းၵမ်းပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်သေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပၼ်ၶၢဝ်ႇသိုၵ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးယိုဝ်းတၢႆဢမ်ႇႁူႉလၢႆလၢႆၵေႃႉယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း
Photo Credit


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 2 October 2020 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 1 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 20:00 မူင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီလႄႈ ၽၢႆႇလဵၼ်ႈႁႅင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇဝႃႈ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တိူဝ်းၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ 1,142 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လူႉသဵင်ႈတၢႆသမ်ႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ 32 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
မေႃယႃၶဝ် ၵူတ်ႇထတ်းၸႅတ်ႈတူၺ်း 6,895 ၵေႃႉသေ ၸင်ႇထူပ်းႁၼ် ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ထႅင်ႈ 1,142 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ လႄႈ ၽၢႆႇလဵၼ်ႈႁႅင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 2 October 2020 ယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 18 : 00 မူင်း ၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ဢၼ်တိူဝ်းၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 October 2020 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 20 : 00 မူင်း 1,010 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃႇတိ ၼႂ်းတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ 860 ၵေႃႉ၊ တိူင်းမၢၼ်းတလေး 46 ၵေႃႉ၊ တိူင်မၵူၺ်း 1 ၵေႃႉ၊ မိူင်းရၶႅင်ႇ 13 ၵေႃႉ၊ တိူင်းပႃႇၵိူဝ် 8 ၵေႃႉ၊ တိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ 36 ၵေႃႉ၊ မိူင်းမွၼ်း 16 ၵေႃႉ၊ တိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ 5 ၵေႃႉ၊ မိူင်းယၢင်း 4 ၵေႃႉ၊ ၼေႇပျီႇတေႃႇ 5 ၵေႃႉ လႄႈ မိူင်းၶျၢင်း 1 ၵေႃႉ၊ တိူင်းၸႄႈၵႅင်း 15 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းထီႉ 2 October 2020 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 20:00 မူင်း ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈမီး 15,525 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လူႉသဵင်ႈတၢႆ မီး 353 ၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ယူတ်းယႃၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းသေ လႆႈလူင်းႁူင်းယႃသမ်ႉ မီး 4,378 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ယၢမ်းၽွင်းတေႃႈလဵဝ် ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တိူဝ်းၶိုၼ်ႈသုင်ႁႅင်းလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇတိတ်းၸပ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼၼ်ႉ တိုၵ်းသူၼ်းထိုင်ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈလုမ်းလႃး ပၢႆးယူႇလီတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႆႉသုၵ်ႈလၢင်ႉပၼ်မိုဝ်း ႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်၊ ယႃႇယူႇတီႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၶွၼ်ႈၼမ်၊ ပေႃးဢမ်ႇလွင်ႈယႂ်ႇ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်းယေး၊ သင်ဝႃႈမီးလွင်ႈယႂ်ႇႁိပ်ႈၼႅတ်ႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇဢမ်ႇပဵၼ် ပေႃးၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈသႂ်ႇၽႃႈတူမ်းသူပ်းသေ ၸင်ႇၵွႆႈ ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်းယေး၊ ပေႃးမီးသၢႆငၢႆ ဢမ်ႇယူႇလီၼႆၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၵူတ်ႇထတ်းပၢႆးယူႇလီ တီႈႁူင်းယႃၵမ်းလဵဝ်၊ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ၊ သင်ဝႃႈမီး ၵူၼ်းတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇမိူင်း ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ ပွၵ်ႉ တီႈႁဝ်းယူႇသဝ်းၼၼ်ႉပေႃးၼႆ ႁႂ်ႈပွင်ႇလႅင်းပၼ်တီႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ၵမ်းလဵဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 3 October 2020 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 2 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2114 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 10 : 45 မူင်း ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုၼ်း – www.worldometers.info/coronavirus/ ဢွၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၽႄႈလၢမ်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇ (213) မိူင်း (213 countries and territories)၊ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း COVID-19 တူဝ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈ မီး (34,829,371) ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းလူႉသဵင်ႈတၢႆ မီး (1,033,234) ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းဢၼ်ယူတ်းယႃသေ ၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းၶိုၼ်းသမ်ႉ မီး (25,892,670) ၵေႃႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 11 August 2021 (လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇ 4 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၼႆႉ ယူႇတီႈဢမေႇရိၵၢၼ်ႇသေ လႆႈတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ Danny Fenster ႁူမ်ႈပႃး ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တီႉၺွပ်းသႂ်ႇၶွၵ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
Ned Price ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်း မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႆႈတွပ်ႇလၢတ်ႈ ၼႂ်းပၢင်းသပ်းၸႅင်ႈၶၢဝ်ႇ တီႈဝဵင်းလူင်ဝေႃႇသျိင်ႇတၼ်ႇ(Washington, D.C.) ဝႃႈ ယူႇတီႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇသေ မီးလွင်ႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်းဝႆႉယူႇ လွင်ႈဢၼ် ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉ Danny Fenster ဢၼ်ႁဵတ်းၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ယူႇဝႆႉၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႄႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉပႂ်ႉတူၺ်းဝႆႉၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးၶိုတ်းၶိုတ်းၸမ်ၸမ်သေ သိုပ်ႇတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ် သေဢမ်ႇၵႃး ႁႂ်ႈပွႆႇပၼ်ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၼႆႉ လႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းႁိူၼ်းယေးမၼ်း ၼင်ႇလွတ်ႈၽေးယူႇသေ Danny Fenster ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵူၼ်းႁၢႆႉ မီးတၢင်းၽိတ်းရႃႇၸဝတ်ႈ ဝႃႈၼႆ။
တင်ႈတႄႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း (NLD) မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 February 2021 ၼၼ်ႉမႃး ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းၵေႃႈမီး၊ ၵေႃသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇယိုတ်းပႅတ်ႈ ဝႂ်ၶႂၢင်ႉသုၼ်ႇႁဵတ်းလၢႆႈ (License) ၵေႃႈမီး၊ ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ၵူဝ်ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းသေ ပၢႆႈၵႂႃႇႁႃဢွင်ႈတီႈ လွတ်ႈၽေးဝႆႉၵေႃႈမီးယူႇသေ ၼႂ်းၵႃႈၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇၺႃး တၢမ်ႇၶွၵ်ႈသေ တေလႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈလၢႆလၢႆပီႊၵေႃႈမီး ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ယင်းမီးလွင်ႈပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်း ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇသေတႃႉ ၼႂ်းဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇပွႆႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇႁၼ်ပွႆႇပၼ်ပႃး ၽူႈၵုမ်းထတ်းလိၵ်ႈ ၵေႃသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ Frontier Myanmar ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ Danny Fenster ဢႃႇယု 37 ပီႊ လႄႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉၸွမ်း ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ထႅင်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ယူႇဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ယူႇတီႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်း ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈတီႉၺွပ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇတႃႇသေႇဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼႆႉၵူၺ်း Linda Thomas-Greenfield ၽွင်းတၢင်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼႂ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းမႃး ၼႂ်းဢေးသျႃးၼႆႉသေ ႁွတ်ႇၽႅဝ်ယူႇဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလူင်မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ထႆး ၵေႃႈ လႆႈလၢတ်ႈၵႂႃႇပႃးဝႃႈ မီးလွင်ႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇတေႉတေႉသေ တႃႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တေႁွတ်ႈၽႅဝ်ၶိုၼ်း ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ လႄႈ တႃႇၵူၼ်းဢၼ်ထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးတေထုၵ်ႇပွႆႇတူဝ်မႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 21 February 2021 (လိူၼ်သမ်မႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၼႆႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး လၢတ်ႈတီႈၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵႂႃႇဝႃႈ ယွၼ်ႉၼမ်ႉၼွင်း လူၵ်ႈထူမ်ႈသႂ်ႇ ဝဵင်းလူင်ၵျႃႇၵႃႇတႃႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၼၼ်ႉလႄႈ မီးၵူၼ်းလူႉတၢႆ 5 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းသဝ် လႄႈ ဝၼ်းတိတ်ႉပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၾူၼ်တူၵ်းႁႃႇယႂ်ႇႁႃႇလူင် တီႈၼႂ်းဝဵင်းလူင်ၵျႃႇၵႃႇတႃႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႁႃ ဢွင်ႈတီႈလွတ်ႈၽေး ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
Sabdo Kurnianto ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်း ၽၢႆႇၸွႆႈထႅမ်ၽေးသၽႃႇဝ လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ AFP ဝႃႈ မီးၽူႈၸၢႆး ဢႃႇယု 67 ပီႊ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယူႇဝႆႉၼႂ်းႁိူၼ်းသေ ယွၼ်ႉၼမ်ႉၶဝ်ႈတဵမ်ၼႂ်းႁိူၼ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃး လႄႈ လႆႈလူႉသဵင်ႈတၢႆၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းၵႃႈ ၽူႈလူႉတၢႆ 5 ၵေႃႉ ယွၼ်ႉၽူၼ်တူၵ်းၼမ်ႉထူမ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇၼမ်ႉၽတ်ႉၵႂႃႇပႃးသေ လူႉတၢႆၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူႈၸၢႆး 3 ၵေႃႉ လႄႈ ၼၢင်းယိင်း 1 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
ၽၢႆႇၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး လၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းၾူၼ်ၵူႈပီႊပီႊၼႆႉ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းလူင်ၵျႃႇၵႃႇတႃႇ မွၵ်ႈ 30 လၢၼ်ႉပၢႆၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇၺႃးၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈယူႇတႃႇသေႇလႄႈ ဝူင်ႈၼႃႈၼႆႉၵေႃႈ ၾူၼ်တေၸၢင်ႈတူၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းထႅင်ႈယူႇဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၼမ်ႉၾူၼ်ၼမ်ႉၵေး ၼွင်းၶိုၼ်ႈထူမ်ႈဝဵင်းသေ ဝၢႆးၾူၼ်ႁိူတ်ႇယဝ်ႉ ၼမ်ႉယွမ်းလူင်းၵႂႃႇၵေႃႈ ၵိုတ်းၶၢင်ႉဝႆႉလိၼ်ၵူမ်ႇလိၼ်ႈငႂ်ႈ ထူမ်ႈသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းလႄႈ ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း သေဢမ်ႇၵႃး ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉ လႄႈ ႁူင်းၾႆးၾႃႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈလူႉၵွႆႈၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 22 February 2021 (လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ 11 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းယေးၽႂ်မၼ်းသေ ၽဵဝ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈ လိၼ်ၵူမ်ႈလိၼ်ငႂ်ႈသေ ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈ ၵိုတ်းယူႇဝႆႉၸွမ်း ဢွင်ႈတီႈလွတ်ႈၽေးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယူႇ 1,700 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈပီႊပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ တီႈဝဵင်းလူင်ၵျႃႇၵႃႇတႃႇ လႄႈ ဝဵင်းႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလူႉတၢႆ ယွၼ်ႉၾူၼ်တူၵ်းၼမ်ႉထူမ်ႈ လႄႈ လိၼ်ၵူၼ်ႇပင်း ဝၢႆးၾူၼ်တူၵ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ မီးယူႇ 67 ၵေႃႉသေ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ တူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလူႉသဵင်ႈတၢႆၼႆႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးယူႇဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
တၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ (မၢၼ်ႈ: ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Tanintharyi Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 54.


text:
သူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ (မၢၼ်ႈ: ရွှေတောင်မြို့နယ် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Shwedaung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [2] ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 56.
- ↑ "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)


text:
မိူင်းၵုတ်ႈ၊ ဝဵင်း
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽႅၼ်ႇတီႈၸိုင်ႈတႆး ၵႂၢင်ႈၵႃႊႁိုဝ်ၼႆ ၵူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵမ်ႈၼမ်ၼမ် တႅမ်ႈပၢၼ်းၼေၵၼ်မႃးၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၵဵဝ်ႇလိူၺ်ႈမိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်သမ်ႉဢမ်ႇပႃးမႃးၼႂ်းၽႅၼ်ႇတီႈၸိုင်ႈတႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူႉၸွမ်း ပိူင်ပဵၼ်ပိူင်မီး ဢၼ်တေႉတေႉၼၼ်ႉ ဢေႇၼႃႇ။ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၵမ်ႈၼမ် မၢႇၽိတ်းၸွင်းၸႃးၵၼ်ဝႆႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉပႃးၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးယူႇ၊ ထိုင်ပၢၼ် လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၽသပလၸင်ႇတတ်းဢဝ်သႂ်ႇလေႃးမိူင်းမၢၼ်ႊ။
ၼႂ်းၽိုၼ်ပိုၼ်းမိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ယင်းလၢတ်ႈဝႃႈ လႅၼ်ႊလိၼ်မိူင်းမိတ်ႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီႊၶရိတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈထိုင်မၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်းတလေး)ၼႆ။ မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈဢၼ်သႅင်လီသီလႅင် ၵႃႊၶၼ်ယႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢွၵ်ႇၵိုၼ်း။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈၵႂၢၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်လီ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ်မႃး။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမၢၼ်ႊ မိူင်းဢင်းဝႃႉၶဝ် တင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ၵႆႉလႆႈႁိမ်ၵၼ် လိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈမႃးလၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်း
ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပၢၼ်မၢႆတမ်းပႆႇမီးၼၼ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းမွင်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၶဝ် ယၢမ်ႈမႃးယူႇသဝ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်တေပဵၼ်မႃးမိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ။ တီႈထမ်ႈ ၸိူဝ်းလႆႈႁၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႈ ၵႆႉလႆႈၶုတ်းႁၼ် ၶိူင်ႈၶူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈပၢၼ်ႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆႁွၵ်ႇ၊ မိတ်ႈ ၸိူဝ်းဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1217 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ မီးလႃႊထိူၼ်ႇ 3 ၵေႃႉ လႄႇလိုပ်ႇတူဝ်ထိူၼ်ႇသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈဢၼ်ၵႆယၢၼ် တင်းဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ် သၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉ။ ဝၼ်းၶမ်ႈၼႃႇယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလိုဝ်ႈၼွၼ်းတီႈတိၼ်လွႆ။ မိူဝ်ႈၼႂ်ၽုၵ်ႈမိူင်းလႅင်းမႃးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်လွႆၵၢၼ်ႉဝႆႉသေ ၼူၵ်ႉၼူၶဝ်ၵေႃႈ မိၼ်ယူႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၶဝ်ဢႅၼ်ႇၵႂႃႇတူၺ်း လႆႈႁၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်လႅင် ပေႃးတၢၼ်ႇၼိူဝ်ႉလိပ်းၼၼ်ႉလႄႈ ဢဝ်မိူဝ်းၼွပ်ႇပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၸင်ႇပၼ်သူးငိုၼ်း သၢမ်ပၢၵ်ႇၵျၢပ်ႈ တီႈလႃႊထိူၼ်ႇၶဝ်ႈသၢမ်ၵေႃႉ။ သမ်ႉပွႆႇႁဵင်ၵေႃႉၼိူင်ႈ ႁႂ်ႈၵွၼ်းမေႃႈၶဝ်ႈ 30 သေ မိူဝ်ႈပႂ်ႉၵၢင်(ပႂ်ႉယၢမ်း)တီႈၼၼ်ႉ။ ၼိူင်ႈမေႃႈၶဝ်ႈၼႆႉ ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် ငိုၼ်းသၢမ်ပၢၵ်ႇၵူႊပီႊ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးတင်ႈမၢၼ်ႈႁိမ်းတိၼ်လွႆ ဢၼ်လႃႊထိူၼ်ႇသၢမ်ၵေႃႉ ၼွၼ်းလိုဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈၽၼ်းၽဵဝ်ႈပႃႇမႆႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မၢၼ်ႈၽၼ်းပၢင်ႇ ဢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် မၢၼ်ႊၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ တၽၢၼ်းပိၼ်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပႂ်ႉၵၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်းႁဵတ်းၼႃး တီႈတူင်ႇဢၼ်တေပဵၼ်မႃး မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးမႃးၼၼ်ႉ သႅင်လႅင်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၼမ်ၵိုၼ်းထႃးလႄႈ တႄႇပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်း သိူဝ်ႈငမ်းၾႃႉ (ပၶ 1414 - 1432) သေ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ႁပ်ႉၸိုဝ်ႈ "ၶုၼ်ၸဝ်ႈမေႃႇသႅင်" ၼႆမႃး။
ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ တိုၵ်းမိူင်းၵုတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈ ပၶ 1556 ၸသ်ႈၾႃႉႁၢင်းသႃႇဝတီႇ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ မၢပ်ႇၼေးဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ဢမ်ႇၼွပ်ႇသႅင်လႅင်ၼႆသေ တၢမ်တူဝ်မၼ်း ဢွၼ်တပ်ႉပႆတပ်ႉႁိူဝ်း ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းမိူင်းမိတ်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ႈႁိူဝ်ႈၾႃႉ လႄႈ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း ၵိၼ်မိူင်းၸၢင်ႊၵူႇ သိူဝ်သွင်ႇၾႃႉ ၶႃပီႈၼွင်ႉ ယူႇတီႈဝဵင်းၸၢင်ႊၵူႇသေ ႁပ်ႉတိုၵ်း ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ။ ဝဵင်းၸၢင်ႊၵူႇၵၢၼ်ႉ ၶၢႆႉယူႇတီႈ ဝဵင်းၸမ်ပႃႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၢမ်ႈလႆႈ သိုၵ်းပယိၼ်ႉၼွင်ႇလႄႈ လႆႈသုတ်ႉႁူၼ်ထိုင် ဝဵင်းတူင်ႈၵႅင်း။ တီႈတူင်ႈၵႅင်းတႄႉ သိုၵ်းပယိၼ်ႉၼွင်ႇသုမ်းၼမ်။ ၵူၺ်းၵႃႊ သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ႁူၼ်ၶဝ်ႈထိုင်မိူင်းမိတ်ႈ။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းပယိၼ်ႉၼွင်ႇ မႃးတိုၵ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းပယိၼ်ႉၼွင်ႇ တၢႆၼမ်တင်းလၢႆ တီႈပၢင်ႇၵႂၢင်ႈလူင် ၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇမၢၼ်ႈသၵ်း ႁိမ်းမိူင်းမိတ်ႈလႄႈ တေႃႇပေႃးၸင်ႇၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပၢင်ႇမၢၼ်ႊတၢႆ"။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ႁိူဝ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇသိုပ်ႇၸင်ႈလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ဢဝ်လုၵ်ႈမေး၊ ၸၢင်ႉမႃႉသႅင်လီသေ ပၢႆႊၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ။ မိူဝ်ႈပယိၼ်ႉၼွင်ႇ တိုၵ်းပေႉမိူင်းမိတ်ႈၼၼ်ႉ ၺႃးမႅၼ်ႈပီႊၵေႃးၸႃႇ 918 ၼီႈ။ ပေႃးလေႃးၵၼ်ၼႆ 9+1+8 ၶိုၼ်ႈလႆႈပဵၼ် 9 ၵွၺ်းလႄႈ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်သိူဝ်ႁိူဝ်ႈၾႃႉ တႆးၸင်ႇဝႄႈတူဝ်ၼပ်ႉ 9 ဝႃႈပဵၼ်တူဝ်ၼပ်ႉဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ။ တူဝ်ၼပ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႊပၼ်ၽွၼ်ႉႁၢႆႉတႃႇတႆး ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေဢဝ်လႆႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၵေႃႈ ႁွင်ႉဢဝ်ပီႈဢၢႆႈသိူဝ်ႁိူဝ်ႈၾႃႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၵိၼ်မိူင်း မိူင်းလူင်ႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉသေ ဢၢပ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ ႁႂ်ႈတူၺ်းလူပႂ်ႉပႃး လိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် တင်ႈယူႇသဝ်းၶေႃမႃးၼၼ်ႉ သုတ်းဝၢႆးသေ လႆႈသွၼ်ႈတႂ်ႈႁေႃၶမ်းတၢင်ႇဢၼ်မႃး။
ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ ဢဝ်တႃႈၵွင်ႊ လႅၵ်ႈဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၺွင်ႇယၢၼ်း လုၵ်ႈၸၢႆးပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈၶိုၼ်းလိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1597 ၸင်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပူင်ႇ သူင်ႇထိုင် မိူင်းမိတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်ၶိုၼ်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ သမ်ႉတေဢဝ်တႃႈၵွင်ႊ ဢၢပ်ႈပၼ်မိူင်းမိတ်ႈ တႅၼ်းတၢင် မိူင်းၵုတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတမ်း တႅၼ်းၽွင်းႁေႃၶမ်းဢင်းဝႃႉၶဝ် မီးဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ - "သက္ကရာဇ် ၉၅၉ ခု၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့၊ ရတနာပူရတွင်၊ ရွေဝမြို့ကြီးတည်တော်မူသည်။ မိုးကုပ်ကျပ်ပြင်သည်၊ ရတနာတမည်ဖြစ်သည်။ ရွေဝမြို့ကြီး အဝင်အပါ ဖြစ်စေရမည်။ မိုးမိတ်စော်ဘွားစီရင်စုဖြစ်သည်။ မိုးကုပ်ကျပ်ပြင်ကို နှုတ်ယူရမည်။ မိုးကုပ်ကျပ်ပြင်အစား တကောင်းမြို့ကို အရံအကာနှင့်တကွ အပ်တော်မူသည်။ မိုးမိတ်မြို့က သိမ်းစေ။ မိုးကုပ်ကျပ်ပြင်မှာ ရွေဝမြို့ကြီးတည်ရာ ရတနာမည်တမည်ဝင်စေ။ ကျောက်တူးအငယ်သား အပါအဝင်တို့ကို ဝန်တို့က စာရင်းအင်းချယူ၍ ရွေတိုက်တော်သွင်းရမည်။ မိုးမိတ်မြို့မခန့်မထားနှင့်။ နှုတ်တောမူသည်။ တကောင်းမြို့ကို အစားလဲတော်မူ၍၊ အပ်တော်မူလေပြီးသည်။ ရွေဝမြို့ကြီးတွင် ထမ်းရွက်စေ။ သက္ကရာဇ် ၉၅၉ ခု၊ သတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့။ နာခံတော် ပြော့ကြီးမ။"
တင်းလိၵ်ႈတႆး ပွင်ႇဝႃႈၼႆ - "သၢၵ်ႈၵလဵတ်ႈ ႙႕႙ တူဝ်၊ လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ ႑႒ ၶမ်ႈ။ လႆႈၵေႃႇတင်ႈ မိူင်းလူင်ဢင်းဝႃႉ ဢၼ်ႁိၵ်ႈဝႃႈ ရတ်ႉတၼႃႇပူႇရ။ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း။ ၼႆလႄႈ တေလႆႈပႃးၼႂ်းလႅၼ်ႊလိၼ်မိူင်းဢင်းဝႃႉ။ တေလႆႈထွၼ်ဢဝ် မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းလိၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ တေဢဝ် ဝဵင်းတႃႈၵွင်ႊ ပႃးၸဵမ်မၢၼ်ႈသူၼ်ႁႆႊၼႃး ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ တႅၼ်းပၼ်ၶိုၼ်း တႃႇမိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ။ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈႁုပ်ႈဢဝ်။ မိူင်းၵုတ်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်လိၼ်မိူင်းဢင်းဝႃႉ။ ဢႃႈမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ် တေလႆႈၵဵပ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ၽူႈၵူၼ်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းသႅင်ယူႇၼၼ်ႉသေ မၢႆဝႆႉၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃ။ မိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈမႃးပၢၼ်ႇပွင်။ ထွၼ်ဢဝ်ယဝ်ႉယဝ်ႉ။ လႅၵ်ႈဢဝ်တင်း တႃႈၵွင်ႊယဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆလႄႈ တေလႆႈႁၢပ်ႇထၢမ်း တႂ်ႈမိူင်းဢင်းဝႃႉ။ သၢၵ်ႈၵလဵတ်ႈ ႙႕႙ တူဝ်၊ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈ ႕ ၶမ်ႈ။ ၽူႈမၢႆလူင် ပျေႃႉၵျီးမႃႉ။"
ၵူၺ်းၵႃႊ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈဢဝ်လၢႆးၵေႃႈ လႅပ်ႈဢမ်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ႁိုင်ထႅင်ႈသိပ်းပီႊ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1605 ၼၼ်ႉ မႁႃဢုပရႃၸႃ (မႁႃထမ်မရႃၸႃ - အနောက်ဘက်လွန်မင်း)လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၾႃႉၺွင်ႇယၢၼ်း ၵေႃႉပဵၼ်ၵႅမ်မိူင်းဢင်းဝႃႉ ၶီႇသိုၵ်းၶိုၼ်ႈတိုၵ်းမိူင်းမိတ်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ယွၼ်ႈၾႃႉ တင်ႈတပ်ႉတီႈၸၢင်ႊၵူႇ၊ ၵျႂၵ်ႉလႄးပဵင်း၊ ၸမ်ပၢင်တွင်(ၸၵႃးတွင်ႇ)သေ ႁပ်ႉတိုၵ်း မႁႃဢုပရႃၸႃသေတႃႉ ဢမ်ႇပေႉလႄႈ မိူင်းမိတ်ႈလႆႈယွမ်းၼွမ်းတေႃႇ မိူင်းဢင်းဝႃႉ။
ယွၼ်းၶိုၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇပၼ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1637 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ဝၢႆႇၾႃႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်း ႁွင်ႉဢဝ် ဢႃႈမၢတ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ သိုင်ႇဢူးၶမ်း လူင်းမႃးဢင်းဝႃႉသေ ဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈမိူင်းၵုတ်ႈ။ မိူဝ်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ သိုင်ႇဢူးၶမ်း တုၵ်းယွၼ်းၶိုၼ်းဝႃႈ မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းမိတ်ႈမႃး ၵူႊသိုပ်ႇၵူႊပၢၼ်သေတႃႉ ထိုင်ပၢၼ်ၸဝ်ႈၺွင်ႇယၢၼ်းၸင်ႇ မိူင်းမိတ်ႈ လႆႈပွႆႇၾႃႈမိူင်းၵုတ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ သႂ်ႇလေႃးမိူင်းမိတ်ႈ မိူၼ်ၵူႊပွၵ်ႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်း ဢမ်ႇၽွမ်ႉလႄႈ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပူင်ထႅင်ႈၸိူင်ႉၼႆ။
"ခမည်းတော်ဘုရား ရွေဝမြို့ကြီးကို တည်တော်မူသောအခါ၊ ရတနာတမည်ဖြစ်စေ၊ ဗျာဒိတ်တော်နှင့်၊ နှုတ်တော်မူလေပြီးသည်ကို၊ ငါ့လက်ထက်ရောက်မှ၊ ရှေးအဝင်အပါ မိုးမိတ်မြို့သို့၊ ပါစေပြန်စေသာမည်မဟုတ်၊ တာကောင်းမြို့ကိုလည်း၊ မိုးကုပ်-ကျပ်ပြင်အစား မိုးမိတ်စော်ဘွားအား အပ်တော်မူ၍ ရှိလေပြီးသည်၊ ခမည်းတော်ဘုရား မိန့်တော်မူရင်း မပျက်သာ၊ နှုတ်တော်မူသည့်အတိုင်း တည်စေရမည်။ ၉၉၉၊ နယုန်လဆန်း ၁၀ ရက်၊ နာခံတော် စမျှောင်းမှူး၊ လွှတ်တော်ပြန် အမိန့်တော်။
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉ ၵေႃႇတင်ႈမိူင်းဢင်းဝႃႉ၊ တင်းပၢၵ်ႇသႅင်သူပ်းၶမ်း ပူင်လၢတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ရတၼႃပိူင်ၼိူင်ႈသေ ထွၼ်ဢဝ်ယဝ်ႉ၊ ထိုင်ပၢၼ်ၵဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇ တေဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈပႃးၼႂ်းမိူင်းမိတ်ႈမိူၼ်ၵဝ်ႇ။ ဢဝ်တႃႈၵွင်ႊ တႅၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ တႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ - ၵႅပ်ႈပၢင်ႇယဝ်ႉ၊ ၼႆလႄႈ တၵ်းတေလႆႈထွၼ်ဝႆႉ မိူၼ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉ ႙႙႙ တူဝ်၊ လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ ႑႐ ၶမ်ႈ၊ ၽူႈမၢႆလူင် ၸမျႂင်ႇမူး။"
ၸုမ်းဢႃႈမၢတ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ ဢၼ်သိုင်ႇဢူးၶမ်းၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်လိၵ်ႈပူင်ၼႆႉသေ မိူဝ်းပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉသိူဝ်ဝၢႆႇၾႃႉ။
ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၶိုၼ်းႁုပ်ႈဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်း ၼွၼ်းၽႄး ၸဝ်ႈဢင်းဝႃႉၶဝ် ႁႅင်းယူပ်ႈမႃး။ မၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈဢမ်ႇၼိမ်။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႈ ပျေႇမိၼ်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵျေႃႇ(1661-1674) ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းယိုၼ်းဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်တႂ်ႈမိူင်းမိတ်ႈၶိုၼ်း။ တႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်းတင်ႈလႆႈသဝ်းၶေႃႈထႅင်ႈၵမ်းၼိူင်ႈ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵျေႃႇၼႆႉ လႅပ်ႈႁၢႆႉၼႃႇ။ ပွႆႇသိုၵ်းပႂ်ႉၵၢင် ၼႂ်းမိူင်းၶွပ်ႇမိူင်းသေ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၵၢင်။ မိူဝ်ႈ 1666 ၺွပ်းဢဝ်ၵူၼ်းၸူၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ သၢမ်ၵေႃႉသေ ၽၼ်းတၢႆ။ မိူဝ်ႈ 1667 ပူတ်းပႅတ်ႈ သိုင်ႇဢူၶမ်း၊ သိုင်ႇၶမ်း၊ သိုင်ႇလူင်ၶဝ် တင်းသဵင်ႈ ဢႃႈမၢတ်ႈသိပ်းၵေႃႉသေ ႁိုပ်ႇဢွၵ်ႇမၢၼ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း။
ဢွင်ႇၸေႇယ တိုၵ်းမိူင်းမိတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈမိူင်းဢင်းဝႃႉ လူႉၵွပ်ႈႁၢင်းသႃႇဝတီႇၶဝ်မႃးတိုၵ်းယဝ်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢွင်ႇၸေႇယ တီႈဝဵင်းမူၵ်ႉသူဝ်းၽူဝ်ႇ တင်ႈတူဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ။ ၸိုဝ်ႈဝဵင်းမူၵ်ႉသူဝ်းၽူဝ်ႇၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သူၺ်ႇပူဝ်ႇ။ တိုၵ်းႁိုပ်ႇပႅတ်ႈ သိုၵ်းႁၢင်းသႃႇဝတီႇ တီႈဢင်းဝႃႉယဝ်ႉ သိုပ်ႇႁုပ်ႈဢဝ်မိူင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉမိူင်းၼိူင်ႈ။
မိူဝ်ႈ 1753 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈလႃႉ လႆႈၶဵင်ႇသိုၵ်းတိုၵ်းတေႃးတင်း ဢွင်ႇၸေႇယယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႉလႆႈလႄႈ လႆႈၵွမ်းၼွမ်းတႂ်ႈဢွင်ႇၸေႇယ တီႈၵွင်းမူးသူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်း ၼိူဝ်ၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉၵဵဝ်။ ၵွင်းမူးၵၢင်ၼမ်ႉၵဵဝ် သူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် မီးၼႂ်းၸေႊဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ ႁိုဝ် သူၺ်ႇၵူႇ ၸေႊမိူင်းၶၢင်သေ ၵိုၵ်းပိုၼ်းလူၺ်ႈ မိူင်းၵွင်း၊ မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ မိူင်းမိတ်ႈ သၢမ်မိူင်း။ ႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ မီးၼႂ်းၵၢင်သၢမ်မိူင်းလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသၢမ်မိူင်းၼႆႉ ၵႆႉလႆႈမႃးတိုၵ်းၵၼ်တီႈႁူၺ်ႈၵူႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈ 1618 လႆႈတိုၵ်းၵၼ် ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်ၶ ၵိူင်းယူၼ်းၶဝ် သင်သွၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလီၵၼ်ၶိုၼ်းသေ ၸဝ်ႈၾႃႉသၢမ်မိူင်း ၸင်ႇႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်တီႈၵွင်းမူးၵၢင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢွင်ႇၵိၼ်ႇသႃႈ ၵုၼ်ၵွင်းမူးၼႆႉ လူမ်ႇတႂ်ႈၼမ်ႉၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇၽိတ်းၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈပီႈၸဝ်ႈၼွင်ႉမိူင်းၵွင်း၊ မၢၼ်ႈမေႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶွၼ်ႇဢိူင်ႇႁူၺ်ႈၵူႈၵေႃႈ တိုၼ်းတေဢမ်ႇၵိၼ်ယဝ်ႉၼႆႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် တိုၼ်းဢမ်ႇယဵပ်ႇလိၼ်ႁူၺ်ႈၵူႈသေပွၵ်ႈယသ်ႉ။ ပေႃးမီးလွင်ႈတၢင်းလမ်ႇလွင်ႈတေလႆႈၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ ၶီႇၸၢင်ႉမႃႉၶႄႉလၢင်းသေၵႂႃႇ။ တေႃႈၼမ်ႉဢၼ်သႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းမေႃႈဢၼ်ဢဝ်လိၼ်ႁူၺ်ႈၵူႈႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇၵိၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢွင်ႇၸေႇယသမ်ႉ ပွႆႇၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၶဝ် ပႃးတင်းၵူၼ်းပႂ်ႉသေ မိူဝ်းၶုတ်းသႅင်တီႈမိူင်းၵုတ်ႈ။
မိူင်းမိတ်ႈလႄႈဢင်းဝႃႉ ႁိမ်မိူင်းၵုတ်ႈၵၼ်ထႅင်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထိုင်ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉ သိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵၢင်ႉၵႄႇမိူင်းၵုတ်ႈ ၸေႇတုရႃႇၸႃႇ လႄႈ ၸေႇတရႃႇၸႃႇ သွင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉတႅင်ႇတင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ႁၢႆးငၢၼ်းလဝ်ႊထိုင် ၸဝ်ႈၾႃႉႁင်းဝႃႉဝႃႈ ၵွင်ႁၢမ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၺုၼ်ႉၶဝ် ယဵပ်ႇၶဝ်ႈလိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈသေ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ၊ ပၢၼ်ႇမၢၼ်ႈပွင်မိူင်း၊ ပေႃးမီးၵူၼ်းဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းၵေႃႈ ဝၢမ်ႉမတ်ႉထုပ်ႉႁႅမ်ယူႇလႄႈ မၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း။ ၶႃႈမၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈပၢႆႊၼီဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။
"ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈ 1763 ၼၼ်ႉ သိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇ ၸင်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပူင်သူင်ႇၸူး ၸဝ်ႈၶုၼ်ၺုၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆ- မိုးကုတ်၊ ကျပ်ပြင် စို့သူကြီး ဇေတုရာဇာ၊ ဇေတရာဇာ တို့လျှောက်ချက်ကိုထောက်၍ မိုးကုတ် ကျပ်ပြင်လေးရပ်အတွင်း မှန်သမျှကို မိုးမိတ်စော်ဘွားစစ်ကဲတို့က၊ မိုးမိတ်အပါအဝင်ဖြစ်သည်ဆို၍ မခေါ်မသိမ်းစေနှင့်။ စို့သူကြီးတို့က မိုးကုတ်ကျပ်ပြင် နယ်လေးရပ်အတွင်းမှန်သမျှ တဝတည်းစီရင်စေ။ မိုးမိတ်စော်ဘွာစစ်ကဲတို့က တောင်းခံ၍ ပေးရသည့်ငွေ ရသမျှတို့ကို ပြန်စေ။ ရပ်ရွာပျက်စီးသည်တွင် ကုန်သည့်စရိတ်ကိုလည်း ပြန်ပေးစေ။ မိုးကုတ်ကျပ်ပြင်အစား တာကောင်းမြို့နှင့် ကျေးရွာနယ်လေးရပ်မှန်သမျှအတွင်းတွင်၊ ထုံးအင်းသောင်ကုန်းကျွန်းမှစ၍ စီရင်ဘွယ် စီရင်ခင်း ရှိသမျှကို ထုံးစံရှိသည့်အတိုင်း တလုံးတဝတည်း မိုးမိတ်စော်ဘွားက ခန့်ခွဲကောက်ခံအုပ်ချုပ်စေ။ ထမ်းရွက်စေ။ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခု၊ ပြသိုလဆန်း ၂ ရက်နေ့။ နာခံတော် ပြော့မှူးကြီး။"
"ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ႉၵႄႇ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ ၸေႇတုရႃႇၸႃႇရ ၸေႇတရႃႇၸႃႇ ၶႃလဝ်ႊမႃးၼၼ်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈၵွင်ႁၢမ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ႁိၵ်ႈဝႃႈ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းမိတ်ႈသေ ပၢၼ်ႇပွင်။ ၵၢင်ႉၵႄႇၶဝ်ၵွၺ်း တေလႆႈပၢၼ်ႇပွင် သီႇၼႃႈပႅတ်ႇၽၢႆႇ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ။ ငိုၼ်းဢၼ်ၵွင်ႁၢမ်မိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ယွၼ်းဢဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်ၶိုၼ်းတင်းသဵင်ႈ။ မၢၼ်ႈသူၼ် ၸိူဝ်းလူႉလႅဝ်ၵႂၢႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈသၢႆႈတႅၼ်းၶိုၼ်း။ ဢဝ်ဝဵင်းတႃႈၵွင်ႊ ပႃးၸဵမ်မၢၼ်ႈသူၼ် သီႇၼႃႈပႅတ်ႇၽၢႆႇ တႅၼ်းတၢင် မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇယဝ်ႉသေ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ပၢၼ်ႇပွင်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉသေ ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵႂႃႇၼႃႈ။ သၢၵ်ႈၵလဵတ်ႈ ႑႑႒႕ တူဝ်၊ လိူၼ်ၵမ်ႊမႂ်ႇ ႒ ၶမ်ႈ၊ ၽူႈမၢႆလူင် ပျေႃႉမူးၵျီး။"
ၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊ ႁိမ်ဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းၵုတ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1776 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊ ၸိၼ်ႉၵူးမိၼ်း တႅင်ႈတင်ႈၵႄႇသိုၵ်း ၼေႇမဵသ်းလႅတ်ႉယႃႇသီႇႁႃႉ ပဵၼ်ၵိၼ်မိူင်းတႃႈၵွင်ႊ။ ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၶုၼ်ၶမ်းလေႃႇၵေႃႈ ပွႆႇသိုၵ်းယိုတ်းဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းၵုတ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈၽွင်း တီႈဢင်းဝႃႉယုင်ႈယၢင်ႈဝႆႉသေ ႁိမ်ႁၢင်ႈႁိမ်ႁေႃၵၼ်ယူႇလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊၶဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႊဝၢႆႇႁူဝ်မႃး တီႈမိူင်းၵုတ်ႈ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၶမ်းလေႃႇ ၼွၼ်းၽႄးသေ လုၵ်ႈမၼ်း ၶုၼ်ၶမ်းလႅင် ႁိုဝ် သိူဝ်ပိၼ်ႈၾႃႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1782 တီႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ မိူင်းဢင်းဝႃႉၼၼ်ႉ ၵိၼ်မိူင်းၽွင်ႇၵႃး မွင်ႇမွင်ႇ ႁိမ်ႁၢင်ႈႁေႃဢင်းဝႃႉ တၼ်းယူႇၼႂ်းႁေႃႁိုင်ၸဵတ်းဝၼ်း။ ပတူင်ႇမိၼ်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဢွင်ႇၸေႇယ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁိမ်ဢဝ်ထႅင်ႈသေ ဢဝ်တၢႆႇ မွင်ႇမွင်ႇ လႄႈ ၸိၼ်ႉၵူးမိၼ်းတင်းသွင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈပီႈဢၢႆႈမၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမႃး။
ဝၢႆးပတူင်ႇမိၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢင်းဝႃႉမႃးယဝ်ႉ မၼ်းၵေႈလိတ်ႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်မိူင်းၵုတ်ႈၵမ်းလဵဝ်။ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ဢဝ်လၢႆၵတ်းယဵၼ် ၵေႈလိတ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၵွၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပတူင်ႇမိၼ်း ႁွင်ႉဢဝ် ၵႄႇၵၢင်ႉၵဝ်ႇမိူင်းၵုတ်ႈၶဝ် တင်းဢႃႈမၢတ်ႈမိူင်းမိတ်ႈၶဝ် ၸႅပ်ႉထၢမ်ယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈ 1782 လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇ ႑႐ ၶမ်ႈ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လႅၼ်ႊလိၼ်မၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇ မိူၼ်ပၢၼ်ႈၸဝ်ႈၺွင်ႇယၢၼ်း ထိုင်ပၢၼ်ၸဝ်ႈပီႈသိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇ။ ၼေႇမဵဝ်းလႅတ်ႉယႃႇသီႇႁႃႉ ၵေႃႉၵႂႃႇႁဵတ်းၵိၼ်မိူင်းတီႈတႃႈၵွင်ႊၵေႃႉ ၶိုၼ်းပူတ်းထွၼ်မိူဝ်းမႃး။ တႃႈၵွင်ႊၵေႃႈ ၶိုၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၶဝ်။ မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်လိၼ်ႁေႃၶမ်းဢင်းဝႃႉၼႆယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႈမိူင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၸမ်ၶဝ်ႈမႃၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ၶုၼ်ၶမ်းႁူဝ်ႈ ၼွၼ်းၽႄးသေ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉမၼ်း ၵိၼ်မိူင်း မိူင်းလႅင်း သမ်ႉလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဝႆႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇယုၵ်ႉဢဝ် ၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၶုၼ်ၶမ်းႁူဝ်ႈ တိုၵ်ႉႁႃမီးသၢမ်လိူၼ်ၵွၺ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇၶိုၼ်းပၢင်းဢဝ် ၵိၼ်မိူင်းမိူင်းလူင်ႈ ၶုၼ်ၶမ်းဢူ တၢင်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၶုၼ်ၶမ်းဢူ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆး ၶုၼ်ၶမ်းႁူဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈ 1887 ၸေႃးယၼ်ႇၼႅင်ႇ (လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊ မိၼ်းတူင်းမိၼ်း) မႃးယိုဝ်းတိုၵ်း သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ တီႈမိူင်းပုင်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႉၼိူင်ႈၵေႃႈ တူၵ်းသုမ်းပႃး။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇၸႂ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်ၶမ်းဢူလႄႈ ၸင်ႇပူတ်းပႅတ်ႈမၼ်း။
မိူဝ်ႈ 1886 ၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ တႄႇၽႅဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ။ ဝၢႆးသေ တိုၵ်းၽဵဝ်ႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၶတ်းၶႅင်တေႃ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1888 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပၵ်းလုမ်းတီႈမိူင်းၵုတ်ႈသေ ၽွတ်ႈတင်ႈ ၸေႊတွၼ်ႊမေႃႇသႅင် (Ruby Mines District) ၼႆသေ ၽွင်းငမ်း။ မိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ႁၢမ်းၸဝ်ႈၾႃႉဝႆႉလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၽွင်းငမ်းဢဝ်။ ဢဝ်လိၼ်မိူင်းမိတ်ႈတင်းမိူင်း ယဵတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊမေႃႇသႅင်။ ဝႆႉတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ မိူၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ သွင်သူပ်း၊ ၶမ်းတီႈ၊ ၶမ်းတီႈလူင်ပႅတ်ႇမိူင်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ဢမ်ႇဝႆႉၵိုၵ်းတင်းမိူင်းတႆး။
မိူဝ်ႈ 1906 ၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ယုၵ်ႉတၢင်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ လႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇလႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်မိူဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ လိၼ်မိူင်းၸိူဝ်းႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ႁူၺ်ႈၵူႈ ၊ မျႃႉတွင်ႇ၊ တႃႈၵွင်ႊ၊ ၸၢင်ႊၵူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၶိုၼ်းသေတီႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ သၼ်လွႆၵူဝ်းတွင်ႇ တီႈဢၼ်ၶၢင်ယူႇသဝ်းၼမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုင်ႈၼိူင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇသႂ်ႇလေႃး ၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊမၢၼ်ႈမေႃႇ။ တေႃႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ယင်းသိုပ်ႇမီးတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ၸေႊတွၼ်ႊမေႃႇသႅင်ဝႆႉယူႇ။
မိူဝ်ႈ 1920 ၼၼ်ႉ ယႃႉပႅတ်ႈ ၸေႊတွၼ်ႊမေႃႇသႅင်သေ ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸၢင်ႊၵူႇ၊ ၽိတ်ႉၶျၢင်း (တပဵၵ်ႉၵျိၼ်း)၊ တႃႈၵွင်ႊ၊ မျႃႉတွင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လေႃးသႂ်ႇ ၸေႊတွၼ်ႊၵၢတ်ႇသႃ တိူင်းၸေႊၵႅင်း။ မိူင်းမိတ်ႈတႄႉ မိူဝ်ႈ 1922 ၽိူဝ်ႇၽွတ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊၸိုင်ႈတႆး(Federated Shan States) ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းသႂ်ႇလေႃးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊၸိုင်ႈတႆး။
ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵွၼ်ႇဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတၢင်း တႃႇတေဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ ၶိုၼ်းသႂ်ႇလေႃးမိူင်းတႆးၶိုၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်း ၽသပလ ၶဝ်မိူၼ်ၼင်ႇ တၶိၼ်တႃႇၶိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵုတ်ႈၶဝ် သေႃႇသူၼ်း တႃႇသၢၼ်ၶတ်း။ မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 26 ဝၼ်းၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်း 3000 လိူဝ် လႄႇလဵပ်ႈဝဵင်းသေ ၼေၵၢင်ၸႂ်လွင်ႈဝႃႈ မိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပႃးၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ႁႂ်ႈသႂ်ႇပၼ် ၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ 17 ဝၼ်း ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊၵၢတ်ႇသႃၼၼ်ႉ ၶၢႆႉသႂ်ႇပၼ် ၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊသူၺ်ႇပူဝ်ႇ။
ဝၢႆးလႆႈၵွၼ်းၶေႃ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးလႆႈၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1948 မိူင်းၵုတ်ႈ သိုပ်ႇမီးၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊသူၺ်ႇပူဝ်ႇ တိူင်းၸေႊၵႅင်း(ၸၵႅင်း)။ ဝၢႆးသေ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်းၶဝ် ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1965 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႂ်ႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ ၶၢႆႉသႂ်ႇလေႃး ၸေႊတွၼ်ႊဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၼႂ်းတိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေ 1988 သမ်ႉ ၽွတ်ႈတင်ႈ ၸေႊတွၼ်ႊပၢင်ႇဢူးသေ ဢဝ်မိူင်းၵုတ်ႈ သႂ်ႇလေႃးၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊပၢင်ႇဢူး တိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၶေႃႈလူပ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပပ်ႉမၢင်ႊဢၼ် လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူင်းၵုတ်ႈလႄႈလိၼ်ၾင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈလႅၵ်ႈၵၼ်မႃ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇထူၼ်ႈသိပ်းႁႃႈ ပၢၼ်ၶုၼ်တႆးႁဵတ်းၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈမိူင်းဢင်းဝႃႉ ၼႆ။ ၶဝ်တႅမ်ႈၼေဝႃႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမင်းၶွင်ႇ (ပီႊၶရိတ်ႉ 1401 -1421 ) ႁဵတ်းၶုၼ်တီႈမိူင်းဢင်းဝႃႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢၢင်ႈငႃတေဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်း ႁုပ်ႈဢဝ်လိၼ်မိူင်းၵႅပ်ႈပၢင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၶုၼ်ၽွင်းၵေႃႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၺႃပလ ၸင်ႇပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ တႃႇဢဝ်လၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇႁုပ်ႈဢဝ်ၼႆသေ တူဝ်ပၺႃပလ ၵႂႃႇယူႇမိူင်းမိတ်ႈ ႁဵတ်းၶႃႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈႁိုင်သၢမ်ပီႊ ၶတ်းၸႂ်တိုၵ်းသူၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ ႁႂ်ႈဢဝ်လိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈၵႅပ်ႈပၢင်ႇ လႅၵ်ႈၵၼ်တင်း 12 မၢၼ်ႈ ႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1415 ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ သိူဝ်ငမ်းၾႃႉၵေႃႈ ၽွမ်ႉသေ တူၵ်းလူင်းတႃႇလႅၵ်ႈလိၼ်မိူင်းၵၼ်ၼႆဝႃႈ။
လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ် ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊယိုၼ်ယၼ်လႆႈ ၸွင်ႇၸႂ်ႈတေႉႁိုဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႅၵ်ႈၵၼ်တင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ လီသူၼ်ၸႂ်ယူႇ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်း - (1) ၽိတ်ႉၶျၢင်း (တပဵၵ်ႉၵျိၼ်း)၊ (2) ၸမ်ပႃႇၼမ်ႉၵဵဝ်၊ (3) တုၼ်းငႄႇ၊ (4) သူးပူၵ်ႉယႂႃႇ၊ (5) တႅတ်ႉငႄႇၵျိၼ်း၊ (6) ၵျၢမ်ႇၺႅပ်ႈ၊ (7) ပတီးၽိဝ်ႇ၊ (8) တႃႈၵွင်ႊ၊ (9) ပလူၺ်ႇသျေႇ၊ (10) သျေႃႇပိၼ်ႇ၊ (11) ၵျႂၵ်ႉထူင်းၵျီး၊ (12) ႁူၺ်ႈၵူႈ (သူၺ်ႇၵူႇ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶႅပ်းႁၢင်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မွၵ်ႈ 1920[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ်။ (2012)။ ၵၢၼ်တတ်းၵမ်းလႅၼ်ႊလိၼ်ၸိုင်ႈတႆး: မိူင်းၵုတ်ႈ။ သၢႆပႅၼ်း၊ မၢႆ 31 လိူၼ်မေႇ 2012။ ၼႃႈ 51- 62။
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၅၈.


text:
ၸွမ်းၼင်ႇ ပေႃႇလသီႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) မီးၼၼ်ႉသေ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း RCSS/SSA တီႉၺွပ်းလႆႈ ယႃႈၽိၼ်ႇၽိူၵ်ႇ၊ ယႃႈလမ် လႄႈ ယႃႈမ တင်းၼမ် ၼပ်ႉႁူဝ်သႅၼ်မဵတ်ႉ ၸုတ်ႇၽဝ်ပႅတ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 12 March 2021 (ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်လပ်း ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ဢၼ်ပႂ်ႉဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၼ် ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႃႈတီႈၵုမ်းၵမ်တီႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵူတ်ႇထတ်းတီႉၺွပ်းလႆႈ ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ် 4 ၵေႃႉ၊ လူတ်ႉၵႃး 3 လမ်း ဢိၵ်ႇတင်း ယႃႈမ 600,000 မဵတ်ႉ လႄႈ ယႃႈၽိၼ်ႇၽိူၵ်ႇ 10 ၵီႇလူဝ်ႇၵရမ်ႇ ႁူမ်ႈပႃးထႅင်ႈ ယႃႈလမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆယဝ်ႉ။
သၢႆမၢႆၸိုဝ်ႈသဵင် ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ် ၸၢႆးၶမ်းလႃႉ (ၶ) ၸၢႆးသၢႆး ဢႃႇယု 26 ပီႊ ၊ ၸၢႆးသင်ႇၸၢႆး ဢႃႇယု 30 ပီႊ တီႈယူႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဝ်း၊ ၸၢႆးငီး ဢႃႇယု 20 ပီႊ တီႈယူႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဝ်း တင်း 3 ၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယူႇ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း လႄႈ ၸၢႆးၶမ်း ဢႃႇယု 42 ပီႊ တီႈယူႇဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၶူဝ် ဢိူင်ႇႁူဝ်ၶူဝ် ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ပိူင်ပဵၼ်ၼႆႉသေ ယူႇတီႈၽူႈမီးပုၼ်ႈ လႆႈတွင်ႈထၢမ်တူၺ်း ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ်ယဝ်ႉသေ တင်းမူတ်းယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ လႆႈၵႃႉၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈ ႁဵတ်းၽိတ်းပၵ်းပိူင်ၵူႈမိူင်းမိူင်းတႄႉယူႇ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၸိူဝ်ႉၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်တၢင်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းၼွင် ထုင်ႉၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈၼႆႉမႃး တေၶိုၼ်းသိုပ်ႇသူင်ႇၵႂႃႇၶၢႆပၼ် ၽူႈသင်ႇသိုဝ်ႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈဝႃးဝၼ်းထီႉ 21 March 2021 ၼႆႉ ယူႇတီႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ၸင်ႇလႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ၸုတ်ႇၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် တီႈၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းၼိမ် ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ပေႃႇလသီႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် မုၵ်ႉၸုမ်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပၢင်ၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ မီးသင်ႇၶၸဝ်ႈ လၢႆလၢႆတူၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၼ်ဢေႃးဝႃႇတ ၽွၼ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၽေးယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈ မီးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဝၢၼ်ႈ၊ဢိူင်ႇ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢမ်ႇယွမ်း 1,000 ပၢႆသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၸုတ်ႇၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ်ၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
တၸႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ (မၢၼ်ႈ: တန့်ဆည်မြို့နယ် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Taze Township ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zewaeng Taze]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2] ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၸႄႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 52.
- ↑ "Sagaing Region District Map" Archived 2017-02-02 at the Wayback Machine. Myanmar Information Management Unit (MIMU)


text:
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မၢၼ်ႈ: ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ အစိုးရအဖွဲ့, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Cabinet of Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw) ၼႆႉ ပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ် ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈယိုၼ်ႁပ်ႉဝႆႉဝႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ဝၢႆးသေ သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ ။[1] ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢွၼ်တၢင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ လႄႈ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇ တိၶင်ဝႆႉလႄႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ၽွၼ်းၼႆသေ ၸင်ႇလႆႈပိုၼ်ႈဢၢပ်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ လႄႈ ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယဝ်ႉ။[2][3]
မိူဝ်ႈလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈ ယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈ ၽွင်းလူင်သီႇၵေႃႉ တႃႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵဝ်ႈဢၼ်သေ တႃႇသၢမ်ၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉသေ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ် တွၵ်ႇတႃႇ ၸေႃႇဝူၺ်ႇၸူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ် ၸၼ်ႉၸွမ် ပၢႆးမေႃယႃတႃႈၵုင်ႈ (1) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် ဝႃႈ ပဵၼ် ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆသေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မီး ၽူႈဢၼ်တေသၢင်ႇထုၵ်ႇတႅၼ်းတၢင်ၽွင်းလူင်ၼႆ တေသိုပ်ႇယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။[3][4] မၢတ်ႉၶျ် 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လႆႈဢဝ် မၢၼ်းဝိၼ်းၶႅင်ႇတၢၼ်း ဢၼ်လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႂ်းၵႃႈ ပီ 2016-18 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတႃႇ တၢင်တူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈသင်၊ တႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပုၼ်ၽွင်းၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈသင် လႆႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။[5]
ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ "အသစ်ခန့်လိုက်တဲ့ဝန်ကြီးတွေဟာ စစ်အာဏာရှင်စနစ် ကျဆုံးရေးအတွက်လို့ CRPH ပြော"၊ BBC (Burmese)၊ 2 March 2021။
- ↑ Appointment of Acting Union Ministers (in en) (2 March 2021).
- ↑ 3.0 3.1 "Defying Military Regime, Myanmar’s CRPH Names Four Acting Ministers"၊ The Irrawaddy၊ 2 March 2021။
- ↑ "Ousted MPs defy junta by appointing new government ministers"၊ Myanmar Now၊ 3 March 2021။
- ↑ "Myanmar security forces raid compound of striking rail workers"၊ Reuters၊ 10 March 2021။
- ↑ "CRPH က ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးတွေ စတင်ခန့်အပ်" (in my-MM)၊ BBC News မြန်မာ။
- ↑ "ခေတ္တပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၄ ဦး CRPH ခန့်အပ်" (in my)၊ VOA။


text:
ၼပူဝ်းလီးယၼ်း
မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ ဝၼ်းထီႈ 15 ပီႊ 1765 ၼီႈ တီႈဢႃၵျႅၵ်ႉသီးဢူဝ်ႇ(Ajaccio) ၼိူဝ်ၵုၼ်ၼမ်ႉ ၶေႃးသီးၵႃႇ(Corsica) ၽွင်းဢၼ်ၸၢဝ်းၵူၼ်းၶေႃးသီးၵႃႇၶဝ် တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶတ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ တႃႇတေလႆႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ သွင်ၽူဝ်မေး ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶႃးလူဝ်ႇ(Carlo)လႄႈ လႅတ်ႉတီႇၸီးဢႃး ပွၼ်ႇၼပၢတ်ႉ(Letizia Bounaparte) ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးမႃးၵေႃႉၼိူင်ႈ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ ၵႅၼ်ႇၶႅင် ႁၢင်ႊလီႁၢင်ႊလဝ်းလႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း(Napoleon)- (ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႇတလီႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Napoleone)သေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ "သၢင်ႇသီႇ ၼႂ်းပၢင်" (Lion of the field) ၼႆယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းလင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးသေ ၶေႃးသီးၵႃႇ တူၵ်းပဵၼ်တႂ်ႈမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈယဝ်ႉၸိုင် ၶႃးလူဝ်ႇပွၼ်ႇၼပၢတ်ႉၵေႃႈ ႁႃလၢႆးၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈ။ မၼ်းၵေႃႈၸင်ႇလႆႈၵႃႉၶၢႆၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆႊသေ ႁႃငိုၼ်းၶဝ်ႈတွၼ်ႊတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇမၼ်း။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈလဵင်ႉၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ ၵူၺ်း သမ်ႉဢမ်ႇမီးငိုၼ်းတွင်းၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ၶႃးလူဝ်ႇ ပွၼ်ႇၼပၢတ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈ ၶုၼ်ၵႂၢၼ်းမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ။ မၼ်းၵေႃႈယွၼ်းလႆႈ သူးလၢႆးႁဵၼ်း တႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇမၼ်းတင်းသွင် ဢၼ်ပဵၼ် ၵျူဝ်းသႅပ်ႉ(Joseph) လႄႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း(Napoleon)။ ထိုင်မႃး 1778 ၼီႈမႃး မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸူးလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵႃႊတီႈမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈသေ ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶဝ်ႈၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းသိုၵ်း ၵႃႊတီႈပရၢႆးၼႄး (Brienne)။
ၵူႊၸိူဝ်ႉၵူႊလွင်ႈ ၵႃႊတီႈပရၢႆးၼႄးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်တီႈဢၵျႅၵ်ႉသီးဢူဝ်းသေဢိတ်း။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၵတ်းသၼ်ႇတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ပေႃးယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်းမႃးၵေႃႈ ၶင်ၶဝ်ဝႆႉ ပေႃးတၢၼ်ႇၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မၼ်းၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်လူလိၵ်ႈႁဵၼ်းလၢႆးလီလီ။ ၵူၼ်းႁွမ်ႈႁွင်ႈႁဵၼ်းမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ၵႆႉၵႆႉၵိူဝ်ႈလဵၼ်ႈ ယဝ်ႉလဵၼ်ႈမၼ်း ဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ယူႇတီႈ ပရၢႆးၼႄး 5 ပီႊ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၽၢတ်ႇပရၢႆးၼႄးၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈ 15 ၶူပ်ႇ၊ ပေႃးဢဝ်ၸူဝ်ႊၶူပ်ႇမၼ်းဝႃႈၸိုင် လႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းတူဝ်လဵၵ်ႉဝႆႉတေႉတေႉ။ ၵူၼ်းၼႃႈ တင်းၼႃႈတႃမၼ်း ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁၢၼ်ယူႇသေႇသေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၾၢင်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈမႃးယူႇ။ မၼ်းၼိူင်းတူဝ်မၼ်းဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈၵတ်ႉငၢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႂ်းပိုၼ်း ၼင်ႇ မၼ်းယၢမ်ႈလူမႃးၼႂ်းလိၵ်ႈၼႂ်းလၢႆးၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၽၢတ်ႇယၢၼ်ပရၢႆးၼႄးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း သိုပ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းတပ်ႉသိုၵ်း(Ecole Militaire)ၵႃႊတီႈ ဝဵင်းပႃႇရီႇ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸမ်တေယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်း ထႅင်ႈလၢႆလိူၼ်ဢွၼ်ႇၵွၺ်းၼၼ်ႉ ဢူႈမၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵျူဝ်းသႅပ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇသုတ်းၼႆႉသေတႃႉၵေႃႈ ၶႃးလူဝ်ႇပွၼ်ႇၼပၢတ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႉပဵၼ်ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းမုၵ်ႉႁေႃႁိူၼ်း။
မိူဝ်ႈၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၸူပ်းယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၵ်ႉႁႃလႆႈ 16 ၶူပ်ႇၵွၺ်း။ မၼ်းပဵၼ်လႆႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸဝ်ႈႁၢၼ် ၾၢႆႇၶိူင်ႈလူင်(a second lieutenant)။ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး မၼ်းလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလၢႆလၢႆတီႈ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇမႃး မၼ်းၸင်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵၢၼ်ၶပ်းတူင်ႉတႃႇလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃဢၼ်ဢမ်ႇလႅပ်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈၼၼ်ႉ တီႈ ၶေႃးသီးၵႃႇ။ မိူဝ်ႈ 1793 ၼၼ်ႉ မၼ်းပွၵ်ႈၵႂႃႇၶိုၼ်းတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇ တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် သေၸိူဝ်ႉသေလွင်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႊမႃး[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်လၢင် ပုၼ်ႈတႃႇမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈဝႆႉတေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၾရင်ႇသဵတ်ႈ(French Revolution)ၵေႃႈ လႆႈတႄႇမႃးမိူဝ်ႈ 1789 သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်သိုၵ်ၵၢင်မိူင်း ဢၼ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆ လႆႈလိူတ်ႈတူၵ်းယၢင်ဢွၵ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလုၺ်းသ် ထူၼ်ႈ 15 ၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းပႃႇရီႇၶဝ် တီႉသႂ်ႇၶွၵ်ႈသေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢဝ်ၶိူင်ႈတႅပ်းၶေႃးသေလႄႈ လႆႈတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသေၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၽူႈၶဵၼ်တင်းလၢႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇသေ ပဵၼ်ပၢင်သိုၵ်းၵၼ်တင်း မိူင်းဢေႃးသထြီးယႃး(Austria) ၊ မိူင်းပရူးသျႃး(Prussia)၊ မိူင်းၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတိၼ်ႇ(Great Britain)၊ မိူင်းႁေႃးလႅၼ်ႇ(Holand) လႄႈ မိူင်းသပဵၼ်း(Spain)ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵႃႊတီႈၼႂ်းမိူင်းၾရသဵတ်ႈၵေႃႈ မီးဝႆႉၸုမ်းဢၼ်မီးသၸ်ႉၸႃႇတေႃႇၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်သေ သၢၼ်ၶတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဝႆႉ။ ဝဵင်းလူင်ထူးလွၼ်ႇ(Toulon) ဢၼ်ပဵၼ်တီႈပၵ်းသဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းၼမ်ႉ ၼိူဝ်ၼမ်ႉမႅတ်ႉတိတ်ႇတႂ်ႇရေးၼီးယၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽူႈသၢၼ်ၶတ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ႁုပ်ႈသိပ်းဢဝ်သေယဝ်ႉ ယိုၼ်ႈပၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ သူင်ႇၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၵႂႃႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈဝဵင်းလူင်ထူးလွၼ်ႇ။ မၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၾၢႆႇၶိူင်ႈလူင်သေ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢဝ်မႃးလႆႈၶိုၼ်းဝဵင်းထူးလွၼ်ႇသေယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉသူးၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉတႃႊၶုၼ်မၼ်းမႃးပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်း??(general)။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢႃႇယူႉမၼ်းတိုၵ်ႉမီး 24 ၶူပ်ႇၵွၺ်းယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉမႃးထႅင်ႈ 2 ပီႊ လွင်ႈဢွင်ႇမၢင်ႇမၼ်းၵေႃႈ မီးမႃးထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ။ မိူဝ်ႈ 1795 ၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇ သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈ ပၢင်တုမ်ႊလူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(National Convention) ဢၼ်ပွင်မိူင်းဝႆႉယူႇယၢမ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ဢၼ်မီးယူႇတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဝႃႈဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉၶေႃႈပူင် ဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းၵႂႃႇၵႅဝ်ၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈၸင်ႇ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈလႆႈလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်ယူႇၸွမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းသေ ပေႉၸႂ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မွပ်ႈပၼ်မၼ်းပဵၼ် ၽူႈၸီႉသင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မီးယူႇတီႈ ဢိတ်ႇတလီႇ လူၺ်ႈတင်းတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇတေႁိုပ်ႇ ၸၢဝ်းဢေႃးသထြီးယႃးၶဝ် ဢွၵ်ႇၵႂႃႇဢိတ်ႇတလီႇ။
မိူဝ်ႈ 1796 ၼၼ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းတင်း ၵျူဝ်းသႅပ်ႉၾိၼ်း တီႇ ပေႃႇႁႃႇၼႄး(Josephine de Beauharnais)၊ မႄႈႁၢင်ႉဢၼ် ၵေႃႉယႂ်ႇသေမၼ်း 6 ပီႊ။ ဝၢႆးမႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၢၼ်မိူင်းသေ မၼ်းလႆႈပႅတ်ႈၵျူဝ်းသႅပ်ႉၾိၼ်းၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ႁၵ်ႉပႅင်းမၼ်းၼၢင်းတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။
တီႈဢိတ်ႇတလီႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈလွင်ႈဢွင်ႇပေႉ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၶႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၾရင်ႇသဵတ်ႈ လႆႈမႃး ဝဵင်းၼၢႆႉသ်(Nice)လႄႈ သိူဝ်ႇဝွႆး(Savoy)။ ဢေႃးသထြီးယႃးၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇတဵၵ်းႁႂ်ႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၶႅမ်ႇပူဝ်ႇ ၾေႃးမီႇဢူဝ်ႇ(1797)(Treaty of Campo Formio (1797)) သေ သုမ်းၸေႊတွၼ်ႊပႅလ်ႇၵျီႇယၼ်ႇ(Belgian) လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်ႈ ၾၢင်ႇပွတ်းတၢင်းတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉရၢႆး(Rhine)ပၼ်ၾရင်ႇသဵတ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ပဵၼ်မႃးၽူႈယိူင်ႈယၢင်ႇၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းလႄႈ ၽူႈၵတ်ႉငၢၼ်ၶွင်ၵူၼ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈမိူင်းဢီးၵျိပ်ႉၸိုင် ယိူင်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈလႆႈ တွၼ်ႊၵၢင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ(Middle East)လႄႈ ယိူင်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈႁေႉတပ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၵႃႉၶၢႆတင်းဢိၼ်းတီးယႂ်းယူႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၶဝ်ႈတိုၵ်းဢီးၵျိပ်ႉ မိူဝ်ႈ 1798 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တင်းတပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းလႄႈဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ၵႂႃႇတိုၵ်းဢီးၵျိပ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမီးမႃး လွင်ႈၶူၼ်ႉထူပ်းၶူဝ်းပၢၼ်ၵွၼ်ႇ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ ႁူမ်ႈပႃးတင်း ႁိၼ်ရူဝ်ႇသႅတ်ႇတႃႇ(Rosetta stone)ယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၼႃႇ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ပေႉသိုၵ်းတီႈ ပီႉရမိတ်ႉ(Pyramids)သေ သိမ်းလႆႈဝဵင်းၶၢႆႇရူဝ်ႇ(Cairo)ၵေႃႈ မၼ်းသမ်ႉ ၵၢၼ်ႉသိုၵ်းၵႃႊတီႈပၢင်ႇလၢႆႇ။ တီႈပၢင်သိုၵ်းမႄႈၼမ်ႉၼၢႆးလ်(Nile) ၼၼ်ႉ ဢႅတ်ႇမီးရိူလ်ႇ ႁူဝ်ႇရေးသူဝ်း ၼႅလ်းသၼ်ႇ (Admiral Horatio Nelson) ဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တေႃႉ တိုၵ်းပႅတ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် တီႈၼႂ်းမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတီႇရႅၵ်ႉထိူဝ်ႇရီႇ (the Directory) ၶိုၼ်ႈမႃးပုတ်ႈတႅၼ်း ပၢင်တုမ်ႊလူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(the National Convention)၊ ၵူၺ်းၼႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတီႇရႅၵ်ႇထိူဝ်ႇရီႇ ဢမ်ႇပေႃးမီးၵူၼ်းသူင်ၵျိူၵ်ႈသေ ၸမ်တေလူမ်ႉပင်းယူႇယဝ်ႉ။ ပၢႆႊသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈသေ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈမၼ်း။ ဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၸုမ်းၸိူဝ်းမၼ်းသေ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ပူတ်းပႅတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင် တီႇရႅၵ်ႉထိူဝ်ႇရီႇသေ ၽွတ်ႈတင်ႈမႃးၸုမ်းၽွင်းဢၼ်မီးလုၵ်ႈၸုမ်းသၢမ်ၵေႃႉသေယဝ်ႉ ၽွင်းငမ်းမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။
ၸွမ်းၼင်ႇပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၸင်ႇမႄးပူၵ်းသၢင်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ မၼ်းၸင်ႇၵေႃႇတင်ႈမႃး ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၵဝ် ငဝ်ႈၵၢင်ႊပဵၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉမႃးသေ၊ ပိူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးယူႇတီႈမိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈတေႃႉႁၼ်ႉၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းပိုၼ်ႊၽၢဝ် ပိူင်ၼပူဝ်းလီးယၼ်း (Code of Napoleon)ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ပိူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆးမႃးလႆႈပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၽိင်ႈမိူင်း မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈမိူင်းသေ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း လႄႈ လွင်ႈယွမ်းႁပ်ႉပၢႆးၵိူဝ်းယမ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ မၢင်ႊၵေႃႉထတ်းသၢင်ဝႃႈ ယင်းမီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသုၼ်ႇတူဝ် တွၼ်ႊတႃႇၼပူဝ်းလီးယၼ်းယူႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ပဵၼ်သိုၵ်းပဵၼ်သိူဝ်မႃးလၢႆးပီႊယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၾရင်ႇသဵတ်ႈၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢဝ်ၵၢၼ်သိုၵ်းၵွၺ်းၸင်ႇ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢေႃးသထြီးယႃး ႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢေႃးသထြီးယၼ်းၶဝ် ၵုမ်းဝႆႉ လႅၼ်ႊယႂ်ႇလူင် တီႈၼႂ်းဢိတ်ႇတလီႇဝႆႉလႄႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၸင်ႇၶၢမ်ႈလွႆႈ ဢၢလ်ပ်ႉ(Alps)သေ ၵႂႃႇၸူးမိူင်းဢိတ်ႇတလီႇထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈသေယဝ်ႉ လႆႈလွင်ႈဢွင်ႇပေႉယႂ်ႇလူင် တီႈမရႅၼ်းၵူဝ်ႇ(Marengo)မိူဝ်ႈ 1801 ။ လွင်ႈဢွင်ႇပေႉၼိူဝ် ၵျႃႇမၼီႇလႄႈဢေႃးသထြီးယႃး ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈဢွၼ်ၼၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢေႃးသထြီးယႃး လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လူးၼႄးဝီးလႄး(the Treaty of Luneville)မိူဝ်ႈ 1801 ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ႁူမ်ၸူမ်းတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ၼႂ်းၵႃႊလႅၼ်ႊလိၼ်တင်းသဵင်ႈတင်းလူင်ၼၼ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း လႆႈမႃး လူးသီးဢႃးၼႃး(Louisiana)။ လႅၼ်ႊဢၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၶၢႆပၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊဢမႄးရီးၵႂ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢူၺ်းလီ ဢၼ်ပဵၼ်ဢေႃးသထြီးယႃးၵေႃႈ ပႃးၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ ၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတဵၼ်ႇၵေႃႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆငမ်းယဵၼ် ဢႃမီးယၼ်း(the Treaty of Amiens)မိူဝ်ႈ 1802 ယူႇယဝ်ႉ။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း မုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉ ပိဝ်းသ် ထူၼ်ႈၸဵတ်း(Pope Pius VII)ၵႂႃႇ။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးပၼ် လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၼႂ်းၵႄႈ သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်း ဝၢႆးသေ လွင်ႈၵပ်းသၢၼ်လူႉၵႂႃႇဝၢႆးပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ဝၢႆးမႃး ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ သိမ်းဢဝ်လိၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉသေယဝ်ႉ ဢဝ်မုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉၼၼ်ႉ သႂ်ႇၶွၵ်ႈပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ၼပ်ႉထိုဝ်ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ယွၼ်ႉလွင်ႈဢွင်ႇပေႇမၼ်းသေယဝ်ႉ ဝႆႉမၼ်းပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတင်းၸူဝ်ႊတင်းၸၢတ်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1804 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်(ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်)။ မုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉ မႃးတီႈဝဵင်းပႃႇရီႇ တႃႇမႃးသုပ်းပၢၼ်းၵုမ်းပၼ်သေတႃႉ ၵူၺ်းၼႃႇ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ဢဝ်ပၢၼ်းၵုမ်းၼႂ်းမိုဝ်းမုၼ်ၸဝ်ႈပူပ်ႉၼၼ်ႉသေ တင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်ႁၢင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸင်ႇသုပ်းပၢၼ်းၵုမ်းပၼ် ၵျူဝ်းသႅပ်ႉၾိၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼၢင်းလူင်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းတုမ်ႊၵႅၼ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူင်းတုမ်ႊၵႅၼ်ႇၾရင်ႇသဵတ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၼပူဝ်းလီးယၼ်း (1804 - 14) ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽွင်းယၢမ်းပၢင်သိုၵ်းပၢင်သိူဝ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ဢႃမီးယၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်းမွၵ်ႈပီႊပၢႆသေ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ။ ထိုင် 1805 မႃး မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း မိူင်းသပဵၼ်းသေ ႁၢင်ႈသိုၵ်းတိုၵ်းတေႃး သမ်ႉပေႃးၶႂ်ႈၸွတ်ႈၵူႊငွၼ်ႊၼႂ်းယူးရူပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၼႃႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉသိုၵ်းၼပူဝ်းလီးယၼ်းတႄႉ ယႂ်ႇလူင်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ တီႈပၢင်တိုၵ်း ဢွတ်ႉသတႂ်းလိသ်ႉၸ်(Austerlitz) မိူဝ်ႈ 1805 ၼၼ်ႉ မီးတိုၵ်းပေႉ တပ်းသိုၵ်းႁူမ်ႈပွင်းၶွင် မိူင်းဢေႃးသထြီးယႃး လႄႈ ရႃးသီးယႂ်း။ မၼ်းတိုၵ်းပေႉတပ်ႉသိုၵ်း ပရူးသျႃး(Prussia)တီႈ ပၢင်တိုၵ်းၸႄးၼႃး(Jena)မိူဝ်ႈ 1806 သေယဝ်ႉ ၵုမ်းၵႂၢၼ်းလႆႈမိူင်းပႃႇလိၼ်ႇ(Berlin)။ တီႈၾရၢႆးလႅၼ်း(Friedland)ၼၼ်ႉ ရႃးသီးယႂ်းၶဝ်ၵၢၼ်ႉသိုၵ်းသေ လႆႈၶၢမ်ႇတဵၵ်းႁႂ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼပူဝ်းလီးယၼ်း ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းတင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၵၢၼ်ႉတေႃႇမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊပႅၼ်ႈ ႁၢင်ႊၽႅၼ်တီႈၼႂ်းယူးရူပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႂ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉရၢႆး(The Confederation of the Rhine) ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႅၼ်ႊလိၼ်ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းမိုဝ်း ၼပူဝ်းလီးယၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၾရင်ႇသဵတ်ႈ ဢဝ်လႆႈလိၼ်ဢေႃးသထြီးယႃး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းမိူင်းဢိတ်ႇတလီႇ။ လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆထိလ်းသိတ်ႉ(the Treaty of Tilsit)မိူဝ်ႈ 1807 ၼၼ်သေ ပရူးသျႃး လႆႈထုၵ်ႇတဵၵ်းႁႂ်ႈပၼ်လႅၼ်ႊမိူင်းမၼ်းၵႂႃႇၶိုင်ႈၼိူင်ႈ ႁူမ်ႈပႃးတင်း လႅၼ်ႊလိၼ်ၸၢဝ်းပေႃးလိသျ်ႉ ဢၼ်ပရူးသျႃးၵုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼပူဝ်းလီးယၼ်း လႆႈပဵၼ်မႃးၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းတုမ်ႊၵႅၼ်ႇ ၶႄႉသဵင်ႇၵၼ်တင်း ၶျႃးလီးမႅၼ်း(Charlemgne)။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ဢုပ်ႉပိူင်ႇလႆႈယူးရူပ်ႉ တင်ႈတႄႇဢဝ်မိူင်းသပဵၼ်းတေႃႇပေႃးထိုင်လႅၼ်ႊလိၼ်ပရူးသျႃး။ ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸဝ်ႈႁၢၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်မၼ်းလႆႈၸႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းတႅင်ႇတင်ႈႁႂ်ႈၵႂႃႇၵိၼ်မိူင်းၸိူဝ်းတိုၵ်းပေႉလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သေဢမ်ႇၵႃး တႅင်ႇတင်ႈ ပီႈဢၢႆႈ လႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၵျူဝ်းသႅပ်ႉ ပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉသေ ၼႅပ်ႉၽႅလ်း(Naples)ၵေႃႈ ဝၢႆးမႃး လႆႈၵႂႃႇၵိၼ်မိူင်းသပဵၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ လုၺ်းသ်ႉ(Louis)ၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းႁေႃႇလႅၼ်ႇ၊ ၵျိူဝ်ႊရူမ်း(Jerome) သမ်ႉ ပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းဝႅတ်ႉၾႃးလီးယႃး(Westphalia)။
မီးမိူင်းၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတဵၼ်ႇၵွၺ်း ဢၼ်ႇၼပူဝ်းလီးယၼ်းဢမ်ႇတိုၵ်းပေႉလႆႈ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း ၵုမ်းၵႂၢၼ်းလႆႈလိုမ်ယူးရူပ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇတႄႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တိုၵ်ႉမီးဢႃႇၼႃႇယူႇ။ ၼႅလ်းသၼ်ႇ(Nelson)ဢၼ်ပဵၼ်ၾၢႆႇပရိတ်ႉတိၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ တိုၵ်းလိုပ်ႈ ၾရင်ႇသဵတ်ႈလႄႈသပဵၼ်း တီႈထြႃးၾႃးၵႃး(Trafagal)သေ ႁိုပ်ႈၶဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇသပဵၼ်းလႆႈလႄႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၼပူဝ်းလီးယၼ်း တႃႇတေၶဝ်တိုၵ်းမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈလူႉလႅဝ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ယိူင်းဢၢၼ်း ၶႂ်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ပရိတ်ႇတဵၼ်သေ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇႁႃလၢႆးတဵၵ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းပရိတ်ႉတဵၼ်ႇ။ ဢမ်ႇပၼ်ပရိတ်ႉတဵၼ်ႇၵႃႉၶၢႆတင်းၽႂ် ၼႂ်းလိုမ်ယူးရူပ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢင်ႇမႃး။ ပရိတ်ႉတဵၼ်ႇၶဝ်ႈတိုၵ်းသိမ်းဢဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸိူဝ်းဢၼ်ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၾရင်ႇသဵတ်ႈလႄႈၸိူဝ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈပႅတ်ႈ။ ၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈတႄႇငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ ပၢင်သိုၵ်းမိူဝ်ႈ 1812 ၼႂ်းၵႄႈမိူင်းပရိတ်ႇတဵၼ်ႇလႄႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊဢမႄးရီၵႂ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ပၢင်သိုၵ်းပႅၼ်ႇၼီႇသူလႃႇ - သပဵၼ်း လႆႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း ၼပူဝ်းလီးယၼ်းမႃး တင်ႈတႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊ 1795။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၽိူဝ်ႇထိုင် 1808 မႃး မီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသၢၼ်ၶတ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ တီႈမိူင်းသပဵၼ်း။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း သူင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၵူၼ်းသပဵၼ်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈပရိတ်ႇတဵၼ်ႇၶဝ် ဢၼ်တင်ႈတပ်ႉဝႆႉတီႈ ပေႃႇတူႇၵီႇၼၼ်ႉသမ်ႉ သိုပ်ႇႁဵတ်းသိုၵ်းမုတ်းသေ တိုၵ်းတေႃးၶိုၼ်းမႃးယူႇ။ လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈပေႃႇတူႇၵီႇ လႄႈ သပဵၼ်းၼၼ်ႉ ႁိုင်ၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢမ်း 5 ပီႊသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် သုမ်းၵူၼ်း လႄႈ သုမ်းၶူဝ်းၶွင်တင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် ၸၢဝ်းဢေႃးသထြီးယႃးၶဝ်ၵေႃႈ တႄႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းမႃး။ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၸင်ႇပွႆႇႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸဝ်ႈႁၢၼ်မၼ်း ၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈတီႈသပဵၼ်းသေ၊ တၢမ်တူဝ်မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇတိုၵ်းၸၢဝ်းဢေႃးသထြီးယႃးၶဝ်သေ တပ်ႉသိုၵ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၵုမ်းၵႂၢၼ်းလႆႈ ဝဵင်းလူင်ဝီးၼႃႇ(Vienna) ။ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵျူဝ်းသႅပ်ႉၾိၼ်း ဢမ်ႇၵိူတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးတႃႇသိုပ်ႇပုတ်ႈတီႈၼင်ႈမၼ်းလႄႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇပႅတ်ႈၵၼ်တင်းမၼ်းၼၢင်းသေ ၵူပ်ႉၵူႈတင်း ဢႃတုတ်းၶျႅတ်ႉ မႃႇရီႇ လုၺ်းသ်(Archduchess Marie Louise)ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ၸဝ်ႈလူင်ဢေႃးသထြီးယႃး ၾရၢၼ်ႉသိတ်ႉထူၼ်ႈၼိူင်ႈ(Francis I) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃးၼိူင်ႈပီႊ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးမႃးၵေႃႉၼိူင်ႈသေ ၸင်ႇတႅင်ႇတင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵိၼ်မိူင်းရူမ်း(Rome) ယူႇယဝ်ႉ။
ဝၼ်းလႅတ်ႈႁူင်ႈ ၼပူဝ်းလီးယၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢၵ်ႇဝၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
Thompson, H. (1923). The Book of knowledge; the children's encyclopaedia,. New York: Grolier Society;.


text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၺွပ်း Dr.M Zaw Latt (သမ်ႊမႃးၵူတ်ႉသ်) ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းပႃႇတီႇ WNP ဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ၽွင်းတႅၼ်းသၽႃးၸႄႈမိူင်းမၢႆ 2 ၼၼ်ႉ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၺွပ်းဢဝ်လိူင်ႈလူၺ်ႈတၢင်းၼႄးဝႃႈ ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ CRPH ။
ၾၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸယၽ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တီႉၺွပ်း တွၵ်ႊတိူဝ်ႊ ဢႅမ်ႊၸေႃႇလၢတ်ႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 20/9/2021 ဢဝ်လိူင်ႈလူၺ်ႈမၢႆမီႈမတ်ႉတႃ 52 (ၵ) မၢႆမီႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉတိုၵ်းလိုပ်ႈလွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ၽူႈၶဝ်ႈ ပႃႇတီႇ WNP ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။
ၵေႃႉဢဝ်လိူင်ႈပဵၼ် ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် သူၺ်ႇထုၼ်းၼၢႆႇ၊ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၽႄမၢႆ 2 တပ်ႉမိူင်းတူၼ်၊ ပိုတ်ႇလိူင်ႈတီႈတပ်ႉပလိၵ်ႈၵဵင်းတုင်- ဝႃႈၼႆ။
ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇ WNP ဢူးသႆႇပဝ်းၼပ်းသမ်ႉ ၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်သိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းသေ ၾၢႆႇၼႂ်းပႃႇတီႇဢမ်ႇႁပ်ႉလႄႈ ဢူးသႆႇပဝ်းၼပ်း ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇပႃႇတီႇယဝ်ႉလီငၢမ်း။ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇ ဢူးယီႈပလိုၵ်းၶိုၼ်ႈမႃးႁပ်ႉၼႃႈတီႈႁူဝ်ပဝ်ႈဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်း ၽွင်းလႆႈၼိုင်ႈလိူၼ်တဵမ်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးတီႉၺွပ်းဢဝ်လိူင်ႈ ၽူႈတႅၼ်း တွၵ်ႊတိူဝ်ႊ ဢႅမ်ႊၸေႃႇလၢတ်ႉ ။


text:
ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ႁူမ်ၸူမ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸိုင်ႈထႆး ဢႃႇယုၶွပ်ႈထူၼ်ႈ (69) ဝႃႇသႃ တီႈငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်း။
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထီႉ 28 July 2021 (လိူၼ်ပႅတ်ႇလွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 10:00 မူင်းၼၼ်ႉ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ႁူမ်ၸူမ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸိုင်ႈထႆး ပႃးထီႉ (10) ဢႃႇယုၶွပ်ႈထူၼ်ႈ (69) ဝႃႇသႃ တီႈပၢင်ႁူမ်ႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်း ဝႃႈၼႆ၊ ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆး ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 တိတ်းၸပ်းၽႄႈလၢမ်း လႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးယႂ်ႇလူင် မိူၼ်ၵူႈပီႊ သေတႃႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ မီး သင်ႇၶၸဝ်ႈ၊ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်၊ ၶူးသွၼ်၊ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵေႃႉသိုၵ်းၵေႃႉႁၢၼ် လႄႈ ၵူႈႁွင်ႈၵၢၼ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈယွၼ်းသူး သူင်ႇၽွၼ်း ႁႂ်ႈၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်း ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်ႁူမ်ၸူမ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸိုင်ႈထႆး ပႃးထီႉ (10) ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပိုတ်ႇပၢင်ၵႅဝ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 10:00 မူင်းၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း ပဵၼ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈပိုတ်ႇပၢင်ၵႂႃႇ၊ ဝၢႆးသေၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈဢဝ်တီႈယူႇၼႂ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵူႈၵေႃႉ ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉၸုၵ်းတူဝ်လႅပ်ႈ ဝၢႆႇၼႃႈၸူးႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသေ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း လူႇတၢၼ်းဢုပ်းငိုၼ်း ဢုပ်းၶမ်း ၸပ်းတဵၼ်း၊ ပိုတ်ႇဢုပ်းမွၵ်ႇယဝ်ႉသေ ဢၢၼ်ႇၶေႃႈၵၢဝ်ႇယွၼ်းသူး သူင်ႇၽွၼ်းထိုင် ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း ဢွၼ်တိူင်ႇၵၢဝ်ႇယွၼ်းသူးပၼ် ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ ပိုတ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း သတူႇတီႇၸွမ်ႊရႃႊသျႃႊ ရၢတ်ႉၶျၵၢၼ်ထီႉ (10) သုတ်းယဝ်ႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢွၼ်ၼမ်ႉယမ် ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸိုင်ႈထႆးသေ ပၢင်ႁူမ်ၸူမ်း ဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸိုင်ႈထႆး ပႃးထီႉ (10) ဢႃႇယုၶွပ်ႈထူၼ်ႈ (69) ဝႃႇသႃ ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းၵႂႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။
တီႈပၢင်ႁူမ်ၸူမ်း ဝၼ်းၵိူတ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸိုင်ႈထႆး ပီႊ 2021 ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေႁႄႉၵင်ႈလႆႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ၼၼ်ႉ ၽူႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ႁူင်းယႃ လွႆတႆးလႅင်း မႃးပႂ်ႉၸႅၵ်ႇၽႃႈတူမ်းသူပ်းပၼ် ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၵူႈၵေႃႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 20 September 2021 (လိူၼ်သိပ်းမူၼ်း ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၼႆႉ လၵ်းၾူၼ်း (Mytle) တီႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇပွႆႇသႂ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလၵ်းၾူၼ်း လႄႈ သဵၼ်ႈသၢႆ ဢိၼ်ႇတိူဝ်ႇၼႅတ်ႇ လူႉၵွႆႇၶၢတ်ႇၵႂႃႇယူႇၽွင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းတၢမ်းၶမ်ႈမွၵ်ႈ 17:45 မူင်း ၼႆႉဢေႃႈ လႆႈငိၼ်းသဵင်တႅၵ်ႇ ၵူၺ်းၼႃႈ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်သဵင်သင်တႅၵ်ႇ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇၵွႆႈႁူႉဝႃႈ လၵ်းၾူၼ်း (Mytel) ထုၵ်ႇၺႃးမၢၵ်ႇပွႆႇသႂ်ႇ ဝႃႈၼႆ။
လၵ်းၾူၼ်းဢၼ်ၺႃးမၢၵ်ႇပွႆႇသႂ်ႇၼႆႉ တေပဵၼ်ဢၼ်မီးတီႈဝၢၼ်ႈလွႆၶုၼ် လႄႈ ၸွႆးၵုင်း သွင်လၵ်းၼၼ်ႉသေ လၵ်းၾူၼ်း လႄႈ သဵၼ်သၢႆဢိၼ်ႇတိူဝ်ႇၼႅတ်ႇ မီးလွင်ႈလူႉၵွႆၶၢတ်ႇၵႂႃႇၽွင်ႈသေ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ မီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်ယူႇၽွင်ႈဝႃႈၼႆ။
ၵဵဝ်ႇလွင်ႈမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၼႆႉသေ ပႆႇႁူႉဝႃႈပဵၼ်ၸုမ်းလႂ်လူင်းမိုဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽၢႆႇတၢင်းတပ်ႉၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း (PDF) ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၵေႃႈ ပႆႇႁၼ်ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသင် ၼႂ်းဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ယၢမ်းၽွင်းတေႃႈလဵဝ် မီးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇမႃးၼမ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၶျႄႇရီႇထႅတ်ႉ လႄႈ ပျေႉၽဵဝ်းၼၢႆႇ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈသုၼ်ႇတူဝ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼၼ်ႉ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၺွပ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 21/9/2021 သေထုၵ်ႇဢဝ်လိူင်ႈလူၺ်ႈမၢႆမီႈ 505။
ဝၢႆးလင်ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၺႃးတီႉယဝ်ႉလႆႈ 8 လိူၼ် ၽူႈၵႅမ်တူဝ်မၼ်းတင်းသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးတီႉ တီႈႁွင်ႈလိုဝ်ႈသဝ်းၶဝ်ဢၼ်မီးတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ။
“ၶႃဢမ်ႇၺႃးတီႉမိူဝ်ႈၼၢႆးဢွင်ႇသၢၼ်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပွႆႇၶႃယူႇတီႈႁွင်ႈလိုဝ်ႈသဝ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇဝႆႉသေ ပႂ်ႉတူၺ်းၶႃဝႆႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႄးၶႃ ၵပ်းသိုပ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇလူၺ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင်ၸူဝ်ႈ NUG ၼႆသေၵေႃႉပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် ၸေႃႇဝိၼ်းထုၼ်း ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ၵေႃႉဢဝ်လိူင်ႈ”- ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵူၼ်းယူႇၼေႇပျီႇတေႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈသေ ၶၢဝ်ႇ RFA ဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။
ပီ 2015 ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း NLD ဢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇဢွၼ်ႁူဝ်ဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၊ ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်းသူင်ႇၸုမ်း ပလိၵ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း တႃႇဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်းၼၢင်းမႃး။ ၸုမ်းပလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵႅမ်ၽူႈၵွၼ်းပလိၵ်ႈ ပျေႉၽဵဝ်းၼၢႆႇ ဢွၼ်ႁူဝ်၊ တူဝ်ၶျႄႇရီႇထႅတ်ႉသမ်ႉလႆႈမႃးယူႇၸမ်ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇသေ ယူႇသဝ်းမိူၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ်။ ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈမၼ်းၼၢင်းလႆႈၵိုၵ်းၸွမ်းႁွမ်းပႆတႃႇသေႇ ။
ဢိင်ၼိူဝ် ၶျႄႇရီႇထႅတ်ႉ (ၽူႈၵႅမ်တူဝ် ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ) ၺႃးတီႉၼႆႉသေ ယူႇတီႈၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇမႃးတၢင်းႁိူၼ်းပေႃးႁိုင်ၼႃႇယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇတႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၺွပ်းမၼ်းၼၢင်းၸဵမ်မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 1/2/2021 သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယိုတ်းဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ လႆႈမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 8 လိူၼ်ယဝ်ႉ။


text:
ၸွမ်းၼင်ႇတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇၵမ်ႉၸွႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ မီးၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉတင်းၼမ် ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တီႈ ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်းၼႃႈသိုၵ်း ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 24 September 2021 (လိူၼ်သိပ်းလွင်ႈ 4 ၶမ်ႈ ပီႊတႆး 2115 ၼီႈ) ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ လႆႈဢဝ်ၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ပႃႁႅင်ႈၶူဝ်ႈ (ပႃႇလၶျွင်ႇ) ၼမ်ႉၼၵ်း 57 ၸွႆႉ၊ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈၶူဝ်ႈ 18 ၸွႆႉ၊ ၵေႃႇၽီႇ 60 ထူင်လူင်၊ ၶဝ်ႈသၢၼ် 5 ထူင်၊ ၼမ်ႉမၼ်းၵိၼ် 1 ပုင်း ဢိၵ်ႇတင်း ၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉထႅင်ႈ လၢႆလၢႆလွင်ႈ တူၵ်းမႅၼ်ႈသၢင်ႉငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 1,980,000 ပျႃး (ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၵဝ်ႈသႅၼ်ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇပျႃးတဵမ်တဵမ်) ၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ်ဢၢပ်ႈဝႆႉပၼ်တီႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း RCSS/SSA ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈသိုပ်ႇသူင်ႇပၼ် ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ဝႃႈၼႆ။ ယူႇတီႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း RCSS/SSA ၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၸွႆႈထႅမ်မႃးၼၼ်ႉ သိုပ်ႇသူင်ႇပၼ် ၵေႃႉသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းၵႂႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။
ယူႇတီႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း RCSS/SSA ၵေႃႈ လႆႈတၢင်တူဝ် ၵေႃႉသိုၵ်း ၵေႃႉႁၢၼ် တင်းသဵင်ႈသေ ယိၼ်းၸူမ်းၶွပ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၼမ်ထိုင် ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ ယွၼ်းသူးပၼ် ႁႂ်ႈၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် ၸေႇတၼႃႇ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ႁဝ်းၶဝ်ၵူႈၵေႃႉ ယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း ဝႃႈၼႆ။
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Chanmyathazi Township), (မၢၼ်ႈ: ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပျီႇၵျီးတၶုၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉၶႃႈဢေႃႈ။ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး ၂၈၃,၇၈၁ ၵေႃႉယဝ်ႉ။။[2]
ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ (မၢၼ်ႈ: မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး))
- တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ (မၢၼ်ႈ: ချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်))
- ႁူင်းယႃသင်ႇၶႃႇ ၸီႇဝိတတႃႇၼ (မၢၼ်ႈ: ဇီဝိတဒါန သံဃာ့ဆေးရုံ)
- သူၼ်ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး (မၢၼ်ႈ: ကန်တော်ကြီး ဥယျာဉ်)
- ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် (မၢၼ်ႈ: သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး))
ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Myanmar Area Codes. Archived from the original on 2009-12-01။ Retrieved on 2018-03-23။
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေနှင့် အိမ်အကြောင်းအရာသန်းခေါင်စာရင်း ၂. လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန, ၅၈.


text:
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:Stub
Stub ဢၼ်ဝႃႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း လၵ်းၸဵင် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ပွင်ႈလိၵ်ႈပွတ်း ဢၼ်မီးတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတူၺ်းလႆႈတီႈ ပိူင်ထၢၼ်ႈ Stubs ၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး တီႈၼႂ်းပိူင်ထၢၼ်ႈ "Stubs" ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႁဵတ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈဢွၼ်ႇသေၵေႃႈ ပွင်းၵႂၢမ်းဢၼ်တေငမ်ႇမႅၼ်ႈထၢၼ်ႈလႂ်ၵေႃႈ တေဢၢၼ်းသႂ်ႇၵႂႃႇသေ တေဢၢၼ်းႁဵတ်း ႁႂ်ႈမၼ်းတူၵ်းပိူင်မၼ်းလီ ၼင်ႇဝီႇၶီႇၽီးတီႈယႃးဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈတႅမ်ႈတီႈၼႂ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆးၼႆႉ ၽွင်းၶဝ် ၸွႆႈထႅမ်ၶဝ်ႈတႅမ်ႈ ပွင်ႈလိၵ်ႈပွတ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႅၼ်ႇၽၢႆႇလႂ်၊ ၶဝ်ႈၸႂ်ၽၢႆႇလႂ်ၵေႃႈ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်လူတူၺ်းလႄႈ ပေႃးၽၢႆႇတႂ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈပွင်ႈၵႂၢမ်း ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ မႃးလေႃးလႄးၵၼ်ဝႆႉၼႆ ၵူဝ်မၼ်းဢမ်ႇထိုင်တီႈထိုင်တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။


text:
မိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်း (Mongolia) ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉမိူင်းၼိုင်ႈယူႇ။ မိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ေတမီးဝႆႉၼႂ်းႄၵႈၵၢင် မိူင်းႄၶႇ (China) ႄလႈ မိူင်းရသျူး (Russia) တၢင်းၵႂၢင်ႈမိူင်းၶဝ်မီး 1.566 Million Kilometer Square ( 386102 Square Mile ) ၶႂ်ႈယႂ်ႇလိူဝ်ေသ မိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸမ်ၸမ်သွင်ပုၼ်ႈယဝ်ႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈတၢင်းၵႂၢင်ႈၵူၺ်းမီး 676575 Kilometer Square ( 261227 Square Mile ) ၵူၺ်း ၊ ေပႃးမႃးတူၺ်း ႁူဝ်ၵူၼ်း မိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၶဝ် သမ်ႉမီးယူႇ (3.076 Million) (3)လၢၼ်ႉပၢႆပၢႆ ႄဢႇႁႅင်းလိူဝ်ေသ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈႄတႉ ႄတႉႄလႈ ႄဢႇႁႅင်းလိူဝ်ေသ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇၼႆႉထႅင်ႈယူႇ ၵူၼ်းမိူင်တႆး ႁဝ်း မီးႁႅင်းၵူၼ်း မီးႁူဝ်ၵူၼ်းၼမ်လၢႆလၢႆၵူၺ်း ေပႃးဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉ ဢမ်ႇမီးပၢႆးဝူၼ်ႉလီႄလႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ေၵႃႈ တိုၼ်းေတပဵၼ်ၼႆယူႇေသႇေသႇၵူၺ်း တႆးမီးႁူဝ်ၵူၼ်း (5)လၢၼ်ႉပၢႆ ၼႆႉဢမ်ႇၸၢင်ႇပူၵ်းပွင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈသင်ႄတႉႄတႉ မိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်း ၶဝ်မီးႁႅင်းၵူၼ်း ႁူဝ်ၵူၼ်း (3)လၢၼ်ႉပၢႆၵူၺ်း ၵုမ်းဝၢၼ်မိူင်းၶဝ်လႆႈ ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်မိူင်းၶဝ်လႆႈ လႆႈဝႃႈ ထုၵ်ႇလီဢွၼ်ၵၼ် ဝူၼ်ႉထတ်းသၢင်ႈတူၺ်းၶိုၼ်းလီလီယူႇ။ ၵူၺ်းၼႃႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်း သင်ဝႃႈ ႁဝ်းပဵၼ် ၽဝလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၵႂႃႇႁႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းပိူၼ်ႈၼႆၸိုင်ႈ ေပႃးပိူၼ်ႈထၢမ်ႇႁဝ်းမႃးဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃးၼႆၸိုင်ႈ ေပႃးႁဝ်းၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ လုၵ်ႉမႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ (Myanmar) ၼႆၸိုင်ႈ ၵမ်ႉပႃႇၼမ် ပိူၼ်ႈေတဢမ်ႇေပႃး ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းႄလႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉၺႃးပိုၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈႁဝ်း ေပႃးၵူၼ်းမိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၼႆႄတႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းမိူင်းၶဝ်ႄလႈ ပိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ၵူႈေၵႃႉ မၢင်ပွၵ်ႈ သင်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းပိူၼ်ႈၼႆႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉေၵႃႈ ေတလႆႈႁၼ် ဝႃႈၼႃႈလဵၵ်ႉဝႆႉႄလႈ ထုၵ်ႇၺႃးပိူၼ်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉႁဝ်းဝႆႉႄတႉႄတႉယဝ်ႉ။
မိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းႁူၺ်ႈမိူင်းလွႆလူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈတီႈ မိူၼ်မိူင်းတႆးႁဝ်း မိူင်းၼိုင်ႈ ေသ ေပႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵတ်ႉမႃးေၵႃႈ တၢင်းၵတ်ႉမၼ်းၶႂ်ႈငၢႆးငၢႆးမိူၼ်ၵၼ် တၢင်းမိူင်းတႆးႁဝ်းဝႆႉမိူင်းၼိုင်ႈယူႇ။ မိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈယိင်းၸၢႆး သင်ထိုင်ဢႃႇယု (18)မႃးၸိုင်ႈ ေတလႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်သိုၵ်းသိူဝ် ၵၢၼ်ဝၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းၵူႈေၵႃႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မိူင်းၶဝ်ယႂ်ႇႄလႈ ႁူဝ်ၵူၼ်းႄဢႇ ေသတႃႉေၵႃႈ ႁႅင်းသိုၵ်းမိူင်းၶဝ်ေၵႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းၵၢၼ်ႉမိူၼ်မိူင်းပိူၼ်ႈ ၼင်ၵဝ်ႇ ၵူၼ်းသိုၵ်းမိူင်းၶဝ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းသိုၵ်းလႆႈ ၵမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးယူႇ (35000)ေၵႃႉေသ သိုၵ်းႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၶဝ်သမ်ႉ မီးယူႇ ( 250000 )ေၵႃႉ ယူႇ (သၢႆမၢႆမိူဝ်ႈပီႊ 2018)။ ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉႄလႈ ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးမိူင်းၶဝ်ေၵႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁႆႈၵၢၼ်ၼႃး ၵၢၼ်သူၼ် မိူၼ်ၵၼ်တၢင်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၵူၺ်း လၢႆးၶဝ်ႈငိုၼ်းၶဝ်ႈထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈေၵႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇ ေလႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်းႁၼ်လီ ၼႂ်းမိူင်းၶဝ်ေသ ၸၼ်ၸႂ် ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ႁႂ်ႈမႃးေလႇ ၼႂ်းမိူင်းၶဝ်။ ၶူဝ်းၶွင်ႇသၽႃႇဝ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ေတမီး ထၢၼ်ႇလမ် (Coal) ၊ ထၢၼ်ႇလႅင် (Copper) ႄလႈ ၶမ်း (Gold) ။ GDP (Gross Domestic Product ) မိူင်းၶဝ်သမ်ႉပဵၼ် 11.49 Billion USD ေတလႆႈႁၼ်ဝႃႈ လႆႈႄဢႇ လိူဝ်ေသမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇ။
ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်မိူင်းၽႂ်မိူင်းမၼ်း ၽႂ်ၽႂ်ေၵႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၵ်ႉႄလႈ ၼပ်ႉထိုင်ၵၼ်ၵူႈေၵႃႉ ေပႃးမႃးတူၺ်း ႁၢင်ႈၵဵင်းၵဵသ်ႉၶၢၼ်ႇ ( Genghis Khan ) ၼႆႉ ေတလႆႈႁၼ်လူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈတီႈ တီႈဢၼ်ၵူၼ်းၼမ်ႄလႈ ၵူၼ်းၵိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၶဝ် ဢမ်ႇဝႃႈတီႈ သူၼ်မွၵ်ႇ ၊ တီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ( တၢင်းမီးပႃးထႅင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ် ၵဵင်းၵဵသ်ႉၶၢၼ်ႇ Genghis Khan University ) ၊ တီႈဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင် ႄလႈ ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်း ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်မိူင်းၶဝ် ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႉၵႃႈၶၢၼ်ႇ ၼပ်ႉထိုင်မၼ်းၸဝ်ႈ ဝႆႉႄတႉႄတႉယူႇ။ ၵူၼ်းမၢင်ေၵႃႉေတဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၵဵင်းၵဵသ်ႉၶၢၼ်ႇ ( Genghis Khan ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမိူၵ်ႈလိူင်းလူင်ႄလႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶႃႁဵမ်တၢႆၵူၼ်း ၊ ၵူၼ်းမၢင်ေၵႃႉသမ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၵဵင်းၵဵသ်ႉၶၢၼ်ႇ ( Genghis Khan ) ၼႆႉပဵၼ် ေပႃႈႁဝ်းၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ႁဝ်းၼႆ ၵၼ် ၵူႈေၵႃႉယူႇ ယွၼ်ႉသင်ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၵဵင်းၵဵသ်ႉၶၢၼ်ႇ ( Genghis Khan ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢႆႉၽူႈႁဵမ်ၶႃတၢႆၵူၼ်းတၢင်းၼမ်လႃႇ ၼႆၸိုင်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်း မိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၶဝ် ေၵႃႇတင်ႈ ဢႅမ်းၽၢႆႇယႃႇ ဢႃႇၼႃႇ ( Genghis Khan Empire ) ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈလႆႈတိုၵ်းေတႃးေသ သိမ်းဢဝ်ဝၢၼ်ႈ ဢဝ်မိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၼႂ်းမၼ်းေၵႃႇတၢင်ႇဢႅမ်းၽၢႆႇယႃႇ (Empire) မၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလႆႈလူႉလႆႈတၢႆယွၼ်ႉ မၼ်း ဢမ်ႇယွမ်း ႁူဝ်ၵူၼ်း (40)လၢၼ်ႉေၵႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵဵင်းၵဵသ်ႉၶၢၼ်ႇ ( Genghis Khan )ႄတႉ ၽႂ်ၶႂ်ႈဝႃႈမၼ်းၸဝ်ႈသင်ဝႃႈ မၼ်းမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်မၼ်းၵူႈၶၢဝ်းႄလႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉပၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ေၼႃႇတႅမ်းၶိူဝ်းမၼ်းမိူဝ်းၼႃႈယူႇ။ ဝၼ်း မိူဝ်ႈၼႆႉ တီႈၵူၼ်းၶိူဝ်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၶဝ် မီးၼႃႈမီးတႃ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ႁူႉၸၵ်းမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ေတပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ် ၶုၼ်ေႁႃၶမ်း ၵဵင်းၵဵသ်ႉၶၢၼ်ႇ ( Genghis Khan ) ေၵႃႈပႃးယူႇ။ ေၶႃႈၵႂၢမ်း ၵဵင်းၵဵသ်ႉၶၢၼ်ႇ ( Genghis Khan ) လၢတ်ႈဝႆႉထႅင်ႈေၶႃႈၼိုင်ႈ -
" မိူဝ်ႈၽွင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငမ်း
ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးဢီႈသင် ဢၼ်လီၵူႈလွင်ႈ "
ေၶႃႈၵႂၢမ်းမၼ်းၸဝ်ႈႄတႉ ေတလႆႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မီးၵႃႈၶၢၼ်ႄလႈ မီးၼမ်ႉတွၼ်း လီဝႆႉႄတႉႄတႉယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ ၽႂ်ၶႂ်ႈဝႃႈၵဝ်လီလီ ဢမ်ႇလီေၵႃႈၶႂ်ႈယဝ်ႉ ေပႃး ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်ၵဝ်ႁဵတ်း ဢမ်ႇပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငမ်းႄလႈ ဢမ်ႇပႆႇႄၼလႆႈ ၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽႂ်ေၵႃႈေတဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ လွင်ႈလီမၼ်းမီးသင်လၢႆလၢႆၼႆၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ေၶႃႈယုမ်ႇယမ်ၽႂ်ေၶႃႈၵႂၢမ်း ယုမ်ယမ်မၼ်း မၼ်းေၵႃႈမီးဝႆႉႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ လိူဝ်ေသဝႃႈ ႁဝ်း ေတမီးလွင်ႈယဵၼ်ႉၵၼ်ႈလႆႈၵႃႈႁိုင်ႄလႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈၵႃႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၽႂ်မၼ်းၵူႈေၵႃႉယဝ်ႉ။
ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ သင်မီးတိုဝ်ႉတၢင်းမႃးထႅင်ႈၸိုင် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တိုၼ်းေတၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈ လႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉႄလႈ ဢွၵ်ႇႄလႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယိူဝ်းၶဝ် ပႃးထႅင်ႈယူႇ တီႈဢၼ်ၶႃႈ ႁဝ်းလႆႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးႄၼ ပၼ်ၽူႈသူၼ်ၸႂ်လူဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၼႆႉေၵႃႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၶႃႈႁဝ်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်မႃးၼႂ်း ပပ်ႉမုၼ်ၵူဝ်း ဢႅမ်းၽၢႆႇယႃႇ ( Mongol Empire ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉၶႃႈ။
- သႅင်သိုၵ်း
- www.saisengserk.com


text:
ဝၼ်းတီႈ 17.04.2016 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 1.00 – 4.30 မူင်း၊ ၸဝ်ႈၶူးတွၵ်ႉတိူဝ်ႇသႅင်ႁိူင်း ၼရိၼ်တ ဢွၼ်ႁူဝ် ၼမ်းၼႃႈ လုၵ်ႈၸုမ်းသင်ၶတႆး မိူင်းၵွၵ်ႇသေ ၸတ်းပၢင် ၵၼ်ႇတေႃးသြႃႇၸဝ်ႈလူင်မႁႃၺႃၼိၼ်တ ဝတ်ႉမႂ်ႇတႆး
ၵႂႃႇလီငၢမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶတႆးလုၵ်ႈ ႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸတ်းပႃးပၢင်ၵုမ်ၵူႈလွင်ႈ လွင်ႈသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မီးၸဝ်ႈၶူးတွၵ်ႉတိူဝ်ႇ သႅင်ႁိူင်း ၼရိၼ်တ၊ ၸဝ်ႈၶူးပၺ်ၺႃၽေႃၵ ႁိူင်းသႅင် (မိူင်းသူႈ)
ၸဝ်ႈၶူးၵိတ်တိသႃရ (မိူင်းသူႈ)လႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းမူတ်းမီးယူႇ (77) ပႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ၵႂႃႇ မီးယူႇလၢႆၶၵ်ႉလၢႆတွၼ်ႈ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႆႉ လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ၵႂႃႇ လွင်ႈပပ်ႉသႅင်သယမ် မၢႆ 1 တေႃႇထိုင် မၢႆ 4 ၊ ဢိၵ်ႇပႃးထႅင်ႈ လွင်ႈၶိုပ်ႈ ၼႃႈတိူဝ်း တွၼ်း ပပ်ႉသႅင်သယၢမ်မၢႆ 5 ယူႇယဝ်ႉ။
ၶၵ်ႉတွၼ်ႈသွင် လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် လွင်ႈတႃႇတေၸတ်း ႁဵတ်းပၢင်ပွႆးႁပ်ႉၸုမ်ႈ ၼႂ်းပီ 2016 တီႈၸၼ်ႉၸွမ် မႁႃၸုလႃး၊ ဝင်းၼွႆႉ၊ ဢယုတ်ႉထယ၊ ၸိုင်ႈထႆး၊ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၼႂ်းပၢင်ႁပ်ႉၸုမ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆး မိူင်းၵွၵ်ႇ၊
ၸိုင်ႈထႆးပီၼႆႉ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပေႃႈဢွၵ်ႇလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း (လႃႈသဵဝ်ႈ)ၵေႃႈ တေမႃးႁပ်ႉ ၸုမ်ႈတွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၸွမ်းႁဝ်းၶႃႈ ၸုမ်းသင်ႇၶတႆးၼႆလႄႈ ပီၼႆႉ လႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႃႈ တေၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ႁူပ်ႉ ထူပ်း လႄႈ ပၢင်ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း ပႃးၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပီၼႆႉ တေၸတ်းႁဵတ်းသွင် ဢွင်ႈတီႈ ၸွမ်း ၵၼ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းဝၼ်း 15.05.2016 ၼၼ်ႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၸဝ်ႈၶူးတွၵ်ႉတိူဝ်ႇ သႅင်ႁိူင်း ၼရိၼ်တ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ- "ပီၼႆႉ ၵွပ်ႈပေႃႈဢွၵ်ႇလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း တေမႃးႁပ်ႉၸုမ်ႈတွၵ်ႉတိူဝ်ႇ တီႈမႁႃၸုလႃးလႄႈ ၸဝ်ႈၶူးလူင်ႁဝ်း တွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ၶမ်းမၢႆ ꩪမ်မသႃမိ ၵေႃႈ တေမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၼ်ႁႅင်းၸွမ်း၊ ၵွပ်ႈၼႆ ပီၼႆႉ တေပဵၼ်ၸတ်းႁဵတ်းဢွင်ႈတီႈတႃႇသွင်
ဢွင်ႈတီႈ"ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈသိုပ်ႇ လၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ-
"တီႈၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းလႄႈ ႁူမ်ၸူမ်း ၸွမ်း တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း၊ ထႅင်ႈတီႈၼိုင်ႈ တေပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ႁဝ်းယၢမ်ႈၸတ်းမႃးၵူႈပီပီ၊ ၼႂ်းပၢင်ႁူပ်ႉ ထူပ်းၼႆႉ ၶႂ်ႂ်ႈႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၵႂႃႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ တီႈပၢင်ႁပ်ႉၸုမ်ႈၼၼ်ႉ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ထွမ်ႇငိၼ်းၸွမ်း ၼမ်ၼမ်" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးသုမၼ မွပ်ႇဢၢပ်ႈလူႇတၢၼ်း ငိုၼ်းၵွင် ၵၢင်မုၵ်ႉၸုမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈသိၼ် ထမ်းဝုၼ်းၸုမ်ႉ လူႇတၢၼ်းမႃးၸွမ်း တီႈၸဝ်ႈၶူးလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၶမ်းမၢႆ ꩪမ်မသႃမိၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈၽူႈယိပ်းငိုၼ်း ၸဝ်ႈဢိၼ် တႃၸရသေ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽူႈမၢႆ ဢၢၼ်ႇၼႄၶေႃႈ တူၵ်းလူင်းပၢင်ၵုမ်ယဝ်ႉ လႆႈၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢင်ၵုမ်ၵႂႃႇ လီ ငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၶူးတေႇတဝမ်ႇသ တိုၼ်းႁၢၼ်
17.4.2016