text:
မၢတ်ႉၶျ်
မၢတ်ႉၶျ် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈသၢမ် တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။
ဝၼ်းပွႆးထတ်း
မၢတ်ႉၶျ် ႑ ဝၼ်းထတ်း
- ဝၼ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈသုၼ်ႇၵူၼ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Civil Defence Day
မၢတ်ႉၶျ် ႒ ဝၼ်းထတ်း
- ဝၼ်းၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)
မၢတ်ႉၶျ် ႓ ဝၼ်းထတ်း
မၢတ်ႉၶျ် ႘ ဝၼ်းထတ်း
မၢတ်ႉၶျ် ႑႕ ဝၼ်းထတ်း
မၢတ်ႉၶျ် ႒႐ ဝၼ်းထတ်း
- ဝၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Happiness (UN)
- ဝၼ်းၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Francophonie
- ဝၼ်းၼူၵ်ႉၸွၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Sparrow Day
မၢတ်ႉၶျ် ႒႑ ဝၼ်းထတ်း
- ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၸၢဝ်းၶိူဝ်း - International Day for the Elimination of Racial Discrimination
- ဝၼ်းဝွၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Poetry Day
- ဝၼ်းပႃႇမႆႉလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Forests
- ဝၼ်းၵူၼ်းတုၵ်ႉၵတႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Puppetry Day
မၢတ်ႉၶျ် ႒႒ ဝၼ်းထတ်း
မၢတ်ႉၶျ် ႒႓ ဝၼ်းထတ်း
မၢတ်ႉၶျ် ႒႔ ဝၼ်းထတ်း
- ဝၼ်းတၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Tuberculosis Day
- ဝၼ်းလွင်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၽူႈၶွင်ႈမၢပ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵုင်ႇမုၼ်ၵူၼ်း လႄႈ ၺႃးလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉ
မၢတ်ႉၶျ် ႒႕ ဝၼ်းထတ်း
- ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်း လႆႈပဵၼ်ယိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းတူၵ်းပဵၼ်ၶႃႈလိပ်း လႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶႃႈလိပ်း ၶၢမ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇဢႅတ်ႇလႅၼ်းတိၵ်ႈ - International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade
- ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇ တီႉၵမ် လႄႈ ႁၢႆလိပ်းၵႂႃႇ
မၢတ်ႉၶျ် ႒႗ ဝၼ်းထတ်း
- ဝၼ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ပိုတ်ႇဝူင်ႈၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International launch of Global Money Week
- ဝၼ်းႁူင်းၵႃႈၸိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Theatre Day
- ဝၼ်းတပ်ႉမတေႃႇ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)


c: text/html

text:
ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီ ၸုမ်းပူၵ်းပွင်ႁေႃၶမ်း ဢိၵ်ႇ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တေႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်း ႁေႃလူင်ၸဝ်ႈၾႃႉဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ႁႂ်ႈမိူၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၵဝ်ႇ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 05/12/2020 ၼႆႉ ယူႇတီႈပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸုမ်းပူၵ်းပွင်ႁေႃၶမ်း ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်၊ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး၊ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈ တွၵ်ႇသဝ်ၶဵမ် မင်ႇၵလႃႇ ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်း ႁေႃၶမ်းလူင်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၼႂ်းဝဵင်းသႅၼ်ဝီ။ ႁေႃၶမ်းလူင်ၼႆႉ ၽူႈႁပ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼလူင်ၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ၊ ဢၼ်တွၵ်ႇသဝ်ၶဵမ်ၵေႃႈ တၢမ်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈမႃးတွၵ်ႇ၊ တေဢၢၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပီ 2021 လႄႈ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2021 ၼႆယဝ်ႉ။
ၼၢင်းၶိၼ်ႇထႃးယီႇ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းသၽႃးၸႄႈမိူင်း ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် (SNLD) ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ လၢတ်ႈတီႈ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ- “မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်း ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉႁေႃၶမ်းလူင်ႁင်းၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ် တေမႃးႁဵတ်းပၼ်ႁေႃမိူင်းသႅၼ်ဝီႁဝ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈ တၢင်းၵႅပ်ႈ တၢင်းသုင်မၼ်းမိူၼ်ႁေႃၵဝ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းသေႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇၶႃႈ။ လွင်ႈဝႃႈပိုၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီႁဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတႄႉဢိူဝ်ႈၼႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈသေမႃးႁဵတ်းပၼ်ၼႆၵေႃႈ မီးလွင်ႈႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းယူႇၶႃႈ” ဝႃႈၼႆ။
ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ လွင်ႈဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ႁပ်ႉႁဵတ်းၸဝ်ႈတႃႇၼလူင်သေ တေၵေႃႇသၢင်ႈလူႇတၢၼ်းပၼ် ႁေႃလူင်မိူင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ တေႁပ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉၼၼ်ႉ ယူႇတီႈပီႈၼွင်ႉ မိူင်းသႅၼ်ဝီ သင်ႇၶၸဝ်ႈဢိၵ်ႇၵူၼ်းမိူင်း သီႇပွၵ်ႉသီႇယွမ်ႇ ၵူႈဢိူင်ႇၵူႈဝၢၼ်ႈ လႆႈၼင်ႈပၢင်ၵုမ်ၵၼ်မႃး 3 ပွၵ်ႈ။ ပၢင်ၵုမ်လိုၼ်းသုတ်း မီးၶေႃႈတႅပ်းတတ်း လႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်းဝႃႈ ႁပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
“ႁဝ်းဝႃႈႁဝ်းတေႁဵတ်းတီႈမႂ်ႇ၊ ၽိူဝ်ႇဝႃႈႁဝ်းႁပ်ႉၼႆၵေႃႈ ဝၢႆးမႃးၶဝ်သမ်ႉၶိုၼ်းဝႃႈ ႁဝ်းတေႁဵတ်းပၼ် တီႈၵဝ်ႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်လႆႈၶိုၼ်းၼင်ႈပၢင်ၵုမ်သေ လႆႈၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ပေႃးႁဵတ်းတီႈၵဝ်ႇတႄႉ ႁဝ်းဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ပိုၼ်းႁဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉသၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်ႁဝ်း၊ ၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်းႁဵတ်းဝႆႉ ႁဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈတိူဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်တီႈၵဝ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းဢမ်ႇပၼ်ယႃႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈတေႁဵတ်းပၼ်တီႈမႂ်ႇတႄႉ ႁဝ်းတေႁပ်ႉယူႇ။ ၸင်ႇဝႃႈၶိုၼ်းၼင်ႈပၢင်ၵုမ်ၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေႁဵတ်းတီႈမႂ်ႇ” ၼၢင်းၶိၼ်ႇထႃးယီႇ သိုပ်ႇလၢတ်ႈထႅင်ႈၼင်ႇၼႆ။
ႁေႃလူင်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ဢၼ်တေၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇသၢင်ႈ လူႇတၢၼ်းၼႆႉ တေၵေႃႇသၢင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇ ၼႂ်းဢွင်ႈတီႈ ႁိမ်းႁၢင်ႈႁေႃၵဝ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉ။ ႁၢင်ႈႁေႃၵဝ်ႇ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တေသိုပ်ႇၵုမ်းလုမ်းလႃးႁႂ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်းၵႂႃႇ တွၼ်ႈတႃႇၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်း မိူဝ်းၼႃႈပေႃးတေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၸၢႆးမျိၼ်ႉထုၼ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ လၢတ်ႈဝႃႈ-“ပိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢၼ်ႁၢႆႉၵေႃႈမၼ်းမီး၊ ဢၼ်လီၵေႃႈမၼ်းမီး။ ဢၼ်တေႁဵတ်းၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈပဵၼ်ပိုၼ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် ပေႃးဝႃႈမၼ်းတေလီၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈယူႇၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈယွမ်းႁပ်ႉယူႇ ႁၼ်လီယူႇ၊ ႁဝ်းၶႃႈတေၶိုၼ်းလႆႈမႄး ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ/ၽိုၼ်ႉၶိုၼ်းပိုၼ်းႁဝ်းၶႃႈ၊ ပေႃးႁဝ်းဢဝ်လၵ်းထၢၼ်/ သၢၵ်ႈသေႇသေၼႄၼႆ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ပိုၼ်းႁဝ်းၼႆႉမီးမႃးတႄႉတႄႉၼႆ လုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈၼႆၵေႃႈ တေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ၵႂႃႇ” ဝႃႈၼႆ။
တူဝ်ယၢင်ႇႁေႃၶမ်း ဢၼ်တေၵေႃႇသၢင်ႈၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃတႆး လၢႆၵေႃႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸၼ်/ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉ၊ ပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈႁေႃၵဝ်ႇၵူႈပွၵ်ႈ၊ တၢင်းၼမ်သဝ် တေမီး 250 လႅမ်ႈ၊ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တေၵေႃႇသၢင်ႈႁေႃမႂ်ႇၼႆႉ ယၢၼ်ႁေႃၵဝ်ႇမွၵ်ႈ 65 ပေႇ/ထတ်း၊ ပဵၼ်ၼႂ်းဝၢင်းႁေႃၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈႁေႃလူင်မိူင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ငိုၼ်းမႃး တင်ႈတႄႇ မိူဝ်ႈပီ 2014 မိူဝ်ႈၸတ်းပၢင်ပွႆးၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 100 ပီ ပွႆးၶိုၼ်ႈႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈၾႃႉ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈမႃး ၸုမ်းပူၵ်းပွင်ႁေႃၶမ်းသေ ၵႂႃႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ ယူႇတီႈတူဝ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး သႅၼ်ဝီ လႆႈလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈမီးဢဵၼ်းဢၢၼ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝႆႉ တေၵေႃႇသၢင်ႈႁေႃလူင်။ တၢမ်တူဝ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၵေႃႈ ယၢမ်ႈႁွင်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး သႅၼ်ဝီ တီႈလႃႈသဵဝ်ႈမႃးယဝ်ႉၵမ်းၼိုင်ႈ၊ လိုၼ်းသုတ်း တၢမ်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ မႃးႁွတ်ႈမႃးထိုင်မိူင်းသႅၼ်ဝီ တီႈဝၢင်းႁေႃၶမ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ယူႇတီႈ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ- “ႁေႃၼႆႉ ႁဝ်းတေၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းပၼ်ၵႂႃႇ၊ ပေႃးဝႃႈမၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း ႁဝ်းတေမွပ်ႈ/ဢၢပ်ႈ လူႇတၢၼ်းပၼ်တီႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီ လူလွမ်လုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးၵႂႃႇ။ ပေႃးဝႃႈပီ 2021 လိူၼ်ၻီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊမႃး ႁႂ်ႈလႆႈႁဵတ်းပွႆးပၢင်ၵႅဝ်ႈ/ပၢင်ပွႆး ပိုတ်ႇႁၢင်ႈႁေႃ” ဝႃႈၼႆဝႆႉ။
ႁေႃလူင်ဢၼ်တေၵေႃႇသၢင်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈပီႈၼွင်ႉမိူင်းသႅၼ်ဝီ ဢၢၼ်းႁဵတ်းပဵၼ်ႁွင်ႈၼႄၶူဝ်းပိုၼ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ် တီႈမိူင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆလႄႈသင်၊ ၶိူင်ႈယိပ်းၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇ/လၵ်းထၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉတင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
ႁေႃၵဝ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ လႆႈလူႉၵွႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈၽွင်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ 2 ။ ဢွင်ႈတီႈသၢၵ်ႈၵဝ်ႇ ႁေႃလူင် ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉပိုၼ်ႉဢိတ်းဢွတ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၼႃႈၼႆႉ ပွႆႇႁူၵ်ႉႁၢမ်းပဝ်ႇဝႆႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ် လူလွမ်လုမ်းလႃးမႃး ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ မႃးႁဵတ်းတပ်ႉယူႇသဝ်းဝႆႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပၢၼ်လုင်းသြႃႇထုၼ်းၽေႇ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇယွၼ်းဢဝ်တီႈ ၸဝ်ႈယဵပ်ႇၾႃႉ (ၵေႃႉပဵၼၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း)၊ ယူႇတီႈၸဝ်ႈယဵပ်ႇၽႃႉ ႁဵတ်းလိၵ်ႈလၢႆးလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆသေ လွႆး/ဢူၼ်းပၼ်တီႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးမိူင်းသႅၼ်ဝီ၊ ႁႂ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး တၢင်တူဝ်မိူင်းသႅၼ်ဝီသေ လူလွမ်လုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႆယဝ်ႉ။

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
တွၵ်ႇတိူဝ်ႇဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇ
ၸိုဝ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ မၼ်းတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၿီမရႃႇဢူဝ်ႇရၢမ်ႇၵျိ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇ ၼႆသေ ပဵၼ်ၽူႈ ထတ်းသိၼ်၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပၢႆးမိူင်း၊ ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ၻသ်သၼ၊ ၽူႈမီး ၸႂ်မေႃဝူၼ်ႉ၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ လွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႇမီး၊ ပဵၼ်ၽူႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်းမႄး ပူၵ်းတင်ႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ လွင်ႈၽၢႆႇတႅမ်ႈ ဢုပတေႇ ပိူင်မိူင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ တီႈၼႂ်း မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁႃႇ ။ ဝၢႆးမႃး ၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်း လီႁင်ႈ လီဢဵတ်ႇသဵတ်ႇၼႆသေ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈယိပ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈတိူဝ်ႉၶဝ်။
မၼ်းၸၢႆးၼႆႉ လႆႈၵိူတ်ႇမႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵႄႈၶိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈ ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽႄထၢၼ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း (ၶိူဝ်းၸဝ်ႈ၊ ၶိူဝ်းပုၼ်ႇၼႃး၊ ၶိူဝ်းသထေး၊ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၽၢၼ်)ၼၼ်ႉ တင်းပိုၵ်းယူႇ။ ပုၼ်ႈတႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸၼ်ႉတႅမ်ႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇလီထီႉတိူဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢွၼ်ဢဝ်ၸိူဝ်းၶဝ် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သႅၼ်မၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၼႆသေတႃႉ မၼ်းတႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ။
1918 မၼ်းလႆႈဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်ႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပႃႇမွၵ်ႉၶႃႉ တမ်ႈတီႈ (Sydenham Collage) ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်တႄႉတႄႉ။ တင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်လီတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပႃႇမွၵ်ႇၶ ၶူးသွၼ်လူင် မၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇပၼ်မၼ်း ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵွၵ်းၼမ်ႉၶဝ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵွၵ်းသုၼ်ႇတူဝ် ႁင်းၵူၺ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ (ႁိၼ်ႇတူႇ ၸိူဝ်းၶဝ်ထိုဝ်တူဝ်ၶဝ်ဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၶိူဝ်းၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉၶဝ် ႁူဝ်ၶႅင်သေ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇႁူမ်ႈ ၵွၵ်းၼမ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႇၶဝ်ႈ ၸိူဝ်းၵူၼ်း ၸၼ်ႉတႅမ်ႇ)။
ၶဝ်ႈပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈမီး ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁႃ တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ၵူႈပိူင်ယူႇ။ ၽႃႇသႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူႈပိူင်ပိူင်ၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ ဝႃႇတမၢၵ်ႉၸ်ၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်း လႆႈမႃး လူႁၼ် တူၺ်းၺႃး ပိတၵၢတ်ႈ ထမ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၶဝ်ႈၸႂ်ၵႂႃႇ တႄႉတႄႉယူႇ။ မိူဝ်ႈ 1935 လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 13 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တွၵ်ႇတိူဝ်ႇဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇ Dr. Ambedkar ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ႁတ်းꧦႁၢၼ်ꧦဝႃႈ " ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၵိူတ်ႇမႃးဢေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈၵဝ်ၶႃႈ တေဢမ်ႇတၢႆၸိူင်ႉၼင် ႁိၼ်ႇတူႇ။ ၵွပ်ႈသင် ပေႃးၼႆၸိုင် ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၵွပ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်း ၼႂ်းၸႂ်ၶႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႇ" ၼႆသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈမၼ်း ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ ၽႃႇသႃႇႁိၼ်ႇတူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇ သိၵ်ႉၶ်၊ ၽႃႇသႃႇ ဢိတ်ႉသလၢမ်ႇ၊ ၽႃႇသႃႇၶရိယၢၼ်ႇ ၶဝ်ၵေႃႈ မႃးႁွင်ႉမၼ်း ၵမ်းလဵဝ် ႁႂ်ႈမၼ်း ၶဝ်ႈၼႂ်း ၽႃႇသႃႇၶဝ်ၼႆယူႇ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်းၶမ်း ၶူဝ်းၶွင် တင်းၼမ်သေ တေၵုမ်ႉၸွႆႈမၼ်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းၸွမ်းလင်မၼ်း ၼႆသေ မႃးႁူၺ်း မၼ်းယဝ်ႉ။ တွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထဵင်ပႅတ်ႈ လွင်ႈပိူၼ်ႈႁူၺ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉသင် ပေႃးဝႃႈၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼႂ်းၸႂ်ၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉ ၽြႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇ ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈမျၢတ်ႈသၢမ်ပိူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်း တီႈတႂ်ႈၼႆႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈတွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇ ယုမ်ႇယမ် ၶဝ်ႈၸႂ် ၼိူဝ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆ ထၢင်ႇၸႅင်ႈယူႇ။ "ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးတႅၵ်ႈတူၺ်းတင်း ၽူႈဢွၼ်ႇႁူဝ် ၽႃႇသႃႇတၢင်ၸိူဝ်းၸိုင် ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ မီးဝႆႉလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပိူင်ၼိုင်ႈယူႇ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယေႇသူႉတႄႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် လုၵ်ႈၽြႃးထႃႇဝရၼႆယဝ်ႉ။ မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉတႄႉ လၢတ်ႈလိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢိတ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် တမၢၼ်ႇ (ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽြႃး) ၵေႃႉၸႂ်ႉမၼ်းမႃး မိူင်းၵူၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၶရိတ်ႉသျၼႃးတႄႉ သမ်ႉၶႅၼ်း လၢတ်ႈလိူဝ်တွၼ်းသေ ယေႇသူႉလႄႈ မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ မၼ်းဝႃႈမၼ်းပဵၼ် ၽြႃးၼိူဝ်ၽြႃးတင်းသဵင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈၵူၺ်းဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၼႆၵူၺ်း။ လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၽြႃး သူႇၼၼ်ႉ၊ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၽြႃးသူႇၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈတေႃႈဢမ်ႇဝႃႈ။ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၽဝၵူၼ်း သေၵိူတ်ႇမႃး။ ယူႇသဝ်းသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူၼ်းသေ တြႃးဢၼ်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ႁေႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁေႃးၵႂႃႇၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၵူၺ်း။ ၸိူဝ်းယေႇသူႉ၊ မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉၶဝ်တႄႉ ၶဝ်ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၽူတ်ႇ (ကယ်တင်ရှင်) ၼႆယဝ်ႉ။ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈမႃး ပၼ်တၢင်းႁူႉ တမ်ႈတီႈပိူၼ်ႈ ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈသင် မၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵွပ်ႈသင် မၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် တေလႆႈဝႃႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးမၼုတ်ႉသၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ ဢၼ်မၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉႁႃႁၼ် ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်ႈတႄႉ မီးဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၸိူဝ်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်း တဵၵ်းတဵင် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်းၵေႃႉ (ၸိူင်ႉၼင်ႇမၼ်း)ၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၶဝ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉမႃးသေ ပိူၼ်ႈတေ ဢထမ်ႇမ ၸႂ်ႉၶဝ်ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ ဝႃႇတပုတ်ႉထယူႇ။ ယွၼ်ႉၶဝ် ဢမ်ႇၸုၼ်ႉလႆႈလႄႈ ပိူၼ်ႈၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်ၶဝ် ၶဝ်ႈၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းသေ ဢမ်ႇႁဵတ်းၵေႃႉၶဝ်လႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး လႆႈပဵၼ်မႃႈၽဝႃႉ ဢၼ်ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉၶဝ်သေ ပဵၼ်ၵႂႃႇ ၸၢတ်ႈထၢၼ်ႈတႅမ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ပပ်ႉၼႄဝႃႈ လွင်ႈၸိူဝ်းၶဝ် ၵူၼ်းၽၢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ် လႆႈပဵၼ်မႃး ၽူႈၶၢမ်ႇတဵၵ်းတဵင်ၼႆယူႇ။ 1950 မၼ်းၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းၸႂ်မၼ်းသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေၶိုၼ်းမႄးပူၵ်းတင်ႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႆယူႇ။ တမ်ႈတီႈ ၶေႃႈပူင်သွၼ်မၼ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ပပ်ႉဢၼ်မၼ်း တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင် မၼ်းသင်ႇသွၼ် ပၼ်သတိဝႃႈ ႁႂ်ႈၸိူဝ်းတပႄးမၼ်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလီꧦယူႇ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၶေႃႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သင်ႇသွၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း တေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်လႆႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ၵူၼ်းၶူင်းၵၢင် ၼႆယဝ်ႉ။ 1962 လိူၼ်မေႇ 12 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းပွႆႇသဵင် ၿီႇၿီႇၸီႇ၊ ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဝႃႈ "ၵွပ်ႈသင် မၼ်းလႆႈၸႂ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ"ၼႆယူႇ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ
- ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ လႆႈၸႂ် ၼိူဝ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လိူဝ်သေ ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇဢၼ်ဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မၼ်းပၼ်လႆႈ ပၵ်းပိူင် (3) ဢၼ်၊ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇဢၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ (1) ၽြႃးထႃႇဝရ (2) ဢၼၼ်ႇတဝိၼ်ႇၺၢၼ်ႇ (3) ၽဝႃႉဝၢႆးသေတၢႆ ၸိူဝ်းၶဝ် သၢမ်ဢၼ်ၼႆႉ ၸွမ်းပၼ်တၢင်းယႃႉၵဝ်း တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉယူႇ။ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၼႆႉတႄႉ မၼ်းသွၼ်ႁဵၼ်းပၼ် ပၺ်ႇၺႃႇ (ပၺ်ႇၺႃႇ လွင်ႈပွင်ႇၸႅင်ႈ လႅင်းၸႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇ ၽႃႇသႃႇၶဵင်ႈၽၢႆႇလဵဝ် ဢိၵ်ႇလွင်ႈယုမ်ႇယမ် ဢၼ်ဢမ်ႇငၢမ်ႇမႅၼ်ႈသၽႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ သွၼ်ပၼ် လွင်ႈႁႂ်ႈမေႃဢီးလူ။ လွင်ႈၵူၼ်း တင်းသဵင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် (ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်)ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၵရုၼႃႇလႄႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် သၢမ်ဢၼ်ၼႆႉ ၽႄႈတိူၼ်းယူႇ ပေႃးၼႆၸိုင် တေလႆႈထူပ်းၺႃး ၽဝႃႉ လွင်ႈလီမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်ယူႇ။ ၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင် ႁဝ်းၶဝ်မုင်ႈမွင်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈတေႃႈပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁႃႉ။ ၶႃႈႁၢၼ်ႉၸႂ်လူၺ်ႈၸွမ်း ဢၼ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ယိုၼ်ႈပၼ်မႃး လွင်ႈသၢမ်ဢၼ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ သၢမ်ပိူင်ၼႆႉ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ် ပၼ်ႁႃ ၵမ်ႇၽႃႇလေႃးၵလူင်ၼႆႉယူႇယဝ်ႈ။ ထႃႇဝရၽြႃးသူႇလႂ်၊ ဢၼၼ်ႇတဝိၼ်ႇၺိၼ်ႇ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမႃး ဢူင်းၽႂႃႉသေၽူတ်ႇပၼ်(ၵႄႇၶျွတ်ႈ) ၵမ်ႇၽႃႇလေႃးၵလူင်ၼႆႉ။
ၽႃႇသႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽႃႇသႃႇတြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်း လႆႈယူႇသဝ်း သိုပ်ႇမီးၸႂ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇ ၽႃႇသႃႇတြႃး။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၽႃႇသႃႇ ၵေႃႉၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးသေ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄထၢၼ်ႈၵူၼ်း၊ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်၊ ၶိူဝ်းၵူၼ်း၊ ၸၼ်ႉတႅမ်ႇ၊ ၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ ၵူၺ်းမီးၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1956၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 14 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇမွၵ်ႉၶတွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ဢဝ် တပႄးမၼ်း ႁႃႈသႅၼ်ၵေႃႉသေ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉမုၼ်းယႂ်ႇ လိုဝ်းႁူင်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉပူၵ်းတင်ႈ မိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢဝ်ထမ်းတြႃး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ႁူၺ်းဢဝ် ၵူၼ်းတင်းၼမ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၼႆယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇမွၵ်ႉၶ တွၵ်ႇတိူဝ်ႇဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇသေ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ ပိူၼ်ႈမၢင်ပႅတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမီး ဢူမုၼ်သိၵ်ႈၶႃႇမႃးသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပဵၼ်မႃးၸုမ်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ပၢႆးမိူင်းလူင်ၸုမ်းၼိုင်ႈယူႇ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇ သုတ်းမုၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇၼႆ့ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ ထမ်းၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ သၢမ်ဝၼ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 1965 လိူၼ်ၻီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ (6) ဝၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ သုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းမၼ်း တီႈဝဵင်းၼိဝ်းတေႇလီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်မၼ်း သင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ
- ႁဵၼ်းဢဝ် ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃလႄႈ တုၵ်းယွၼ်ႈ ပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃး တူင်ႉတူင်ႉၼိုင်ၼိုင်တႃႉ။ ၽွမ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်တႃႉ။ ယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ၊ သင်ဝႃႈ လွင်ႈတြႃးၽဵင်ႇပဵင်း မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁဝ်းယူႇၸိုင် ပွႆးတိုၵ်း တႃႇတေတူၵ်းသုမ်းၼၼ်ႉ ၵဝ်ဢမ်ႇႁၼ် ပေႃးဝႃႈ လွင်ႈတြႃးၽဵင်ႇပဵင်း တိုၵ်ႉမီးယူႇၸိုင် တႃႇတေၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈၵဝ် လီသိူဝ်းၸႂ်တႄႉယဝ်ႉ။ တီးၼႂ်းပွႆးတိုၵ်း(လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉ) ၸႂ်ၵဝ် တူဝ်ၵဝ် ၽင်ဝႆႉ လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပွႆးတိုၵ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တႃႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၸီႈၸိမ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တႃႇတေလႆႈ ဢႃႇၼႃႇၸၼ်ႉတႃၶုၼ်၊ ၵူၺ်းပဵၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ (လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း) ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း။
ပွႆးတိုၵ်း ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ လႆႈၶိုၼ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းႁဝ်းၵူၺ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Sabha, Rajya. Alphabetical List of All Members of Rajya Sabha Since 1952. Archived from the original on 14 February 2019။ Retrieved on 25 February 2021။ “Serial Number 69 in the list”
- ↑ Attention BJP: When the Muslim League rescued Ambedkar from the 'dustbin of history' (15 April 2015).
- ↑ https://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/constituent_assembly/constituent_assembly_main.asp
- ↑ Keer, Dhananjay (13 August 1971). Dr. Ambedkar: Life and Mission. Popular Prakashan. ISBN 9788171542376.
- ↑ (2005) Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste. London: C. Hurst & Co. Publishers, 5. ISBN 1850654492.
- ↑ 6.0 6.1 Khairmode, Changdev Bhawanrao (1985). Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar (Vol. 7) (in mr). Mumbai: Maharashtra Rajya Sahilya Sanskruti Mandal, Matralaya, 245.
- ↑ 7.0 7.1 (2005) Dr Ambedkar and Untouchability: Analysing and Fighting Caste. London: C. Hurst & Co. Publishers, 76–77. ISBN 978-1850654490.
- ↑ Khairmode, Changdev Bhawanrao (1985). Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar (Vol. 7) (in mr). Mumbai: Maharashtra Rajya Sahilya Sanskruti Mandal, Matralaya, 273.
- ↑ 13A. Dr. Ambedkar in the Bombay Legislature PART I.
- ↑ http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1920s.html Archived 17 December 2018 at the Wayback Machine.>
- ↑ https://thewire.in/culture/ambedkar-national-memorial-delhi-informal-guide
- ↑ http://daic.gov.in/
- ↑ Voice of Buddhism (A publication of Buddhist Missionary Society, Malaysai)
- ↑ Dr. Ambedkhar: Back to Buddhism, Unknow author
- ↑ သုၶမ်း (ၸဝ်ႈ) တၢင်ႉယၢၼ်း ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ(19) ပီ 2011၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 6-8 ။


text:
ပၢင်တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပီၼႆႉ သင်ၶၸဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၶဝ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ မီး 8 ႁဵင်ပၢႆ။
တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 2-9/3/2022 ယူႇတီႈၸုမ်းၾၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ၶ ၸိုင်ႈတႆး ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆး လၵ်းသုတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းမႂ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉသေ တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ် – ပၢင်လူင် ၵေႃႈ ၸတ်းႁဵတ်း မိူၼ်ၵၼ်။
ၸဝ်ႈၶူးဢေႃး ဝတ်ႉထၢတ်ႈတေႃႇ ဝဵင်းလွႆလႅမ် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ဢၼ်တီႈႁဝ်းၸဝ်ႈတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၼႂ်းဝဵင်းလွႆလႅမ်၊ ပၢင်လူင်ၵူၺ်းလႄႈ မၼ်းတေဢမ်ႇပဵင်းတၢၼ်ႇ ပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈၶၢဝ်းလိူၼ်ႁူၵ်း မိူၼ်ၵူႈပီၼၼ်ႉ။ ဢၼ်တွပ်ႇလိၵ်ႈလၵ်းသုတ်းမႂ်ႇ ပီၼႆႉ တီႈလွႆ လႅမ်၊ ပၢင်လူင် ႁဝ်းတႄႉ တိုၵ်ႉမီးၸၼ်ႉငဝ်ႈ ပီၼိုင်ႈ ပီသွင်။ တေမီးသွင်ၸၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢၼ်ၶဝ်ႈတႅမ်ႈတွပ်ႇပီၼႆႉ တေမီးမွၵ်ႈ 600 ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းဝႃႈတႄႉၵေႃႈ ၼမ်ယူႇ တီႈလွႆလႅမ် ပၢင်လူင်ၼႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ပၢင်တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ လၵ်းသုတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းမႂ်ႇ ပရိယတ်တိသၻ်ꩪမ်မပႃလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆး ပီၼႆႉ တေပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ။ ၽႃႇသႃႇ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ်သမ်ႉ တေမီးၽႃႇသႃႇတႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ပႃလိ၊ ဝိၼေး၊ သုတ်ႉတၢၼ်ႇ၊ ဢပိထမ်ႇမ၊ ပၢႆးၼပ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
“ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈၶူးလူင်ၶဝ် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်း ႁူလႅင်းတႃလႅင်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ ယိူင်းဢၢၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်။ ပေႃးယဝ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ မီးၽွၼ်းလီတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးႁဝ်း မိူဝ်ႈၼႃႈတႄႉ ႁႂ်ႈပေႃးမီးလွင်ႈယၢပ်ႇတႄႉတႄႉႁႃႉ ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶဝ်ၵေႃႈ သူၼ်ၸႂ်ၶဝ်ႈၸႂ်ၵၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼမ်တႄႉတႄႉ”- ၸဝ်ႈၶူးဢေႃး သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ပၢင်တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈပီၼႆႉ သင်ၶၸဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ၶဝ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ မီး 8 ႁဵင်ပၢႆ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ၊ယၢင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး ၼႂ်းတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸတ်းပၢင်တႅမ်ႈတွပ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။


text:
ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈလိၼ်
ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၵ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးမႅၼ်ႈၽဵင်ႇၵၼ် တီႈ လွင်ႈသိုဝ်ႉၶၢႆပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ လွင်ႈတၢင်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵူႈသမ်ႇသမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈလိၼ်ၼႆႉ ၵႆႉၸႅၵ်ႇသေမၵ်းမၼ်ႈ ၸွမ်းၼၼ်ႇ သၢႆၶႅၼ်ႈလိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၸိူင်ႉၼၼ်သေ တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆလႄႈသင်၊ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇလႄႈသင် တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈလိၼ် မိူင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉ ပဵၼ်ယၢမ်းမူင်းတဵမ် (UTC−12 to UTC+14) ၼင်ႇၵႃႈတီႈ Coordinated Universal Time (UTC)သေ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ၸႂ်ႉဝႆႉ 30 လႄႈ 45 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼဵဝ်းၽွင်းလႅၼ်း - UTC−03:30၊ လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼီႇပေႃး - UTC+05:45၊ လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ - UTC +06:30၊ လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢိၼ်းတီးယႃး - UTC+05:30) မိူင်းဢၼ် လတ်ႉတိၵျူႉသုင်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းၶၢဝ်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈၸိုင် သုတ်ႉၽၢႆႇၼႃႈ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းးထတ်း
Early timekeepingထတ်း
မိူဝ်ႈပႆႇၶူင်သၢင်ႈလႆႈ ယၢမ်းမူင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼိုင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ လႆႈဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်လႅတ်ႇၵႂႃႇသေ တႅပ်းတတ်းယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ယၢမ်းမူင်းလႅတ်ႇၼၼ်ႉသေ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ဢွင်ႈတီႈမၼ်းသေ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ၁၉ ၽိူဝ်ႇ ယၢမ်းမူင်းဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင်[လူဝ်ႇလွင်ႈဢိင်ဢၢင်ႈ] ၵူႈဝဵင်းဝဵင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းပိုၼ်ႉတီႈ mean solar time မႃးယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႅတ်ႇ ဢၼ်မီးတႄႉတႄႉမၼ်းၼႆႉ တင်း mean solar time သေ ပိူင်ႈၵၼ် မွၵ်ႈ ၁၅ မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၼႄဝႆႉတီႈ (လွင်ႈၽဵင်ႇမိူၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼၼ်ႉယူႇ။) လွင်ႈလႆႈပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မၼ်းပၼ်ႁွပ်ႈလႅတ်ႈ ၼင်ႇမူၼ်းၶႆႇပဵတ်းလၢဝ်ႈလၢဝ်ႈ (Eccentricity) လႄႈ ယွၼ်ႉ မၼ်းပၼ်ႇၵိူင်း တီႈၼိူဝ်ၵၢၼ်း (Obliquity) မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် Mean solar time ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈပဵၼ် ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းၼႆ မီးၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်သေ လွင်ႈပိူင်ႈၵၼ် သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃးဝႆႉ သုတ်းပီၵႂႃႇၼႆ ၶိုၼ်းၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ သၢႆငၢႆ သုၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ် လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉ (Greenwich Mean Time) (GMT) ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢွင်ႈလႅပ်ႈႁဵၼ်းၾႃႉလၢဝ် ၸၢဝ်းၸဝ်ႈ (ၵရိၼ်းၼိတ်ႉ) သေ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1675 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းတႄႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇပၼ်လႆႈ တၢင်းၸွႆႈထႅမ်ႈ တႃႇ ႁိူင်းသၢင်ႈၽေႃး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆႇ ႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈလႆႈ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈဝဵင်းတီႈၼႂ်း ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ၵူႈတီႈတီႈ ဢၼ်မီးၶၢဝ်းယၢမ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ သၢႆဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပၼ်မႃးလႆႈ လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းတႃႇဢိင်ဢၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Railway timeထတ်း
ၽိူဝ်ႇ လွင်ႈၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇရူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇသၢႆလူမ်း ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဢၼ်ပဵၼ် ယၢမ်းပိုၼ်ႉတီႈ (Local solar time) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈဢမ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၼႃႈလိၼ်သေၵေႃႈ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလႅင်ႈလိၼ်သေ ၼႂ်းၵႄႈဢွင်ႈတီႈပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယၢမ်းမူင်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉတီႇၵရီႇၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ သီႇမိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ပရိတ်ႉသ်တူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ၵရိၼ်းၼိတ်ႉ (ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ) မွၵ်ႈ ၂.၅ တီႇၵရီႇၼၼ်ႉလႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈဝၼ်း တီႈ ဝဵင်းပရိတ်ႉသ်တူဝ်ႇ (Solar noon) ၼႆႉ မၼ်းပေႃးပူၼ်ႉၵႂႃႇ ၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈဝၼ်းတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ တႃႇ ၁၀ မိတ်ႉၼိတ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ [1] လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈလိၼ်ၼႆ့ ယိုင်ႈႁိုင်ႈယိုင်ႈပိူင်ႈၵၼ်မႃးၼမ်ယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပီ 1847 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶမ်ႇပၼီႇရူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတဵင်ႇ ဢဝ် GMT သႂ်ႇတီႈၼႂ်ႈ ၶရူဝ်ႇၼူဝ်ႇမီႇတႃႇ ဢၼ်တေႃႉဢဝ်ၵႂႃႇငၢႆႈၼၼ်ႉသေၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၶမ်ႇပၼီႇ ႁူင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶမ်ႇပၼီႇဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် Great Western Railway (GWR) သေ ပဵၼ် မိူဝ်ႈ 1840 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်ပေႃးၼၢၼ်း ၵူၼ်းႁူႉၼမ်မႃးဝႃႈ Railway Time ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မွၵ်ႈ 1852 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 23 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢွင်ႈတူၺ်းလၢဝ်ၾႃႉ ၸၢဝ်းၸဝ်ႈ (ၵရိၼ်းၼိတ်ႉ) လႆႈပိုၼ်ပွႆႇပၼ် သၢႆၶၢဝ်းယမၢ်း (time signals) သၢႆလူမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းမူင်း ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်မီးတီႈ ၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉတဵင်ႇ မွၵ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ၉၈% ၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် 1855 ၼႆႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉ GMT မႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇပႆႇထိုင် 1880 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ႁင်းပရိတ်ႉတဵင်ႇ။ ၶၢဝ်းယမၢ်းၼၼ်ႉ တီႈယၢမ်းမူင်းပရိတ်ႉတဵင်ႇၼၼ်ႉ မီး မိုဝ်းမိတ်ႉၼိတ်ႉသွင်ဢၼ်သေ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ၶၢဝ်းယၢမ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် တႃႇ GMT ယဝ်ႉ။[2]
ၽွင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉၵမ်ႉၽႃႇၼႆႉ ၽၢႆႇလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးၸိုင် တီႈဢၼ်ၶဵင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ပွင်ၸႂ်ငၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ပတ်ႉပိုၼ်ႉၵမ်ႇၽႃႇထတ်း
ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇထတ်း
Notation of timeထတ်း
SO 8601ထတ်း
UTCထတ်း
UTC offsetထတ်း
တူဝ်ယေႃႈမၼ်းထတ်း
UTC offsets ပတ်ႉပိုၼ်ႉၵမ်ႇၽႃႇထတ်း
သဵၼ်ႈမၢႆ UTC offsetsထတ်း
Time zone conversionsထတ်း
ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ထိင်းဝႆႉပၼ် လႅင်းသၢႆလႅတ်ႇထတ်း
ပိူင်ၶွမ်ပိဝ်ႇတႃႇလႄႈ ပိူင်ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႇထတ်း
Operating systemsထတ်း
Unixထတ်း
မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ဝိၼ်းတူဝ်းထတ်း
ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ၽရူဝ်ႇၶႅမ်းမိင်းထတ်း
Javaထတ်း
JavaScriptထတ်း
Perlထတ်း
PHPထတ်း
Pythonထတ်း
တႃႇသိုပ်ႇတူၺ်းထႅင်ႈထတ်း
ၽိုၼ်ဢိင်ထတ်း
- ↑ Latitude and Longitude of World Cities http://www.infoplease.com/ipa/A0001769.html
- ↑ Bristol Time. Wwp.greenwichmeantime.com. Archived from the original on 2006-06-28။ Retrieved on 2011-12-05။
ႁဵၼ်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈထတ်း
- သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတင်း ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ Wikimedia Commons
- LEGAL TIME 2015


text:
SHAN
294 episodes
(Daily News) လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းတၼ်း 24-06-2022
လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းတၼ်း ဝၼ်းထီႉ 24-06-2022 #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #shannews #လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ
(General Knowledge) ဢွၼ်ႇယိင်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၵႆႉၺႃးလွၵ်ႇလႅၼ်လႄႈ လွင်ႈလီၾၢင်ႉ!
1.ဢွၼ်ႇယိင်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၵႆႉၺႃးလွၵ်ႇလႅၼ်လႄႈ လွင်ႈလီၾၢင်ႉ! 2.ႁႅင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇတေႃႇဝတ်းဝႂ်ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ။ 3.တၢင်းယုမ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဢႃယုယိုၼ်းယၢဝ်း? #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #shannews #ႁူင်းပွႆႇသဵင်ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #ၼၢင်းယိင်းၺႃးလႅၼ်
(SHAN FM) ၸဝ်ႈႁၢၼ်တၢၼ်းဢွင်ႇ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ SSPP/SSA လူ့သဵင်ႈသုတ်းမုၼ်
1. တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ၸိူဝ်းယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း တႃႇပႂ်ႉႁပ်ႉၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ့် ၽွင်းဢွၵ်ႇထမ်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆၶူးဝႃး တေၸွႆႈၶိုင် တႃႇၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမႃးလႆႈ။ 2. ၸဝ်ႈႁၢၼ်တၢၼ်းဢွင်ႇ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ SSPP/SSA လူ့သဵင်ႈသုတ်းမုၼ်။ 3. သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၽဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလွႆပဝ်း 2လင် ၼႂ်းဢိူင်ႇလွႆပဝ်း ၸႄႈဝဵင်းၾၢႆၶုၼ်။ 4. ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇဝူင်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈ PDF ပွႆႇပၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးလႅင် ဢၼ်ၺႃးတီႉၺွပ်းဝႆႉ။ #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #ႁူင်းပွႆႇသဵင်ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #သျှမ်းသံတော်ဆင့် #SHANNews #SHANBurmese
(Daily News) လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းတၼ်း 23-06-2022
လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းတၼ်း ဝၼ်းထီႉ 23-06-2022 #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #shannews #လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ #လႅၼ်လိၼ်တႆးထႆးBP1
(General Knowledge) ငဝ်းလၢႆးပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတီႈမိူင်းလၢဝ်းတူၵ်းႁႅင်း
1.ပၢင်တိုၵ်းတီႈယူႇၶရဵၼ်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ရၢတ်ႉသျႃးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပူၵ်းပွင်ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇထႅင်ႈ။ 2.ငဝ်းလၢႆးပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတီႈမိူင်းလၢဝ်းတူၵ်းႁႅင်း။ 3.လွင်ႈတၢင်းယုမ်ႉၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈဢႃယုယိုၼ်း။ #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #shannews #ႁူင်းပွႆႇသဵင်ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #လၢႆးၵၢၼ်တၢင်းႁူႉ


text:
တႄႇဢဝ်ပီ 2020 မႃးၼႆႉ လွင်ႈၸတ်းႁႅၼ်းပၢင်ႁူတ်းၼမ်ႉၽွင်းသၢင်းၵျၢၼ်ႇ ၶႂ်ႈၵိၼ်းမႃး။ ယွၼ်ႉလူဝ်ႇႁႄႉၵင်ႈၵၢၼ်ၸပ်းၽႄႈ ၶူဝ်းဝိတ်ႉ (Covid 19) ၵၼ်။ မိူၼ်ဝၢၼ်ႈတီႈၶႃႈယူႇပဵင်းလူင်ၼႆၵေႃႈ ၵူႈပီၵႆႉမီးပၢင်လမ်ႁူဝ် ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ။
ယွၼ်ႉၼၼ် လီလႆႈဝူၼ်ႉၶႆႈႁႃတၢင်းဝႃႈ ထုၵ်ႇလီမၵ်းမၢႆ သၢင်းၵျၢၼ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉ လီဢွၼ်ၵၼ် ၶူၼ်ႉၶႆႈႁႃၶိုၼ်းဝႃႈ သၢင်းၵျၢၼ်ႇၸွင်ႇထုၵ်ႇ မႅၼ်ႈၸွမ်းၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁဝ်း။
လွင်ႈမၼ်းတႄႉ မီးယူႇဝႃႈ သၢင်လူင် ဢမ်ႇၼၼ် ပရမ်ႇမႃႇ (Brahma) လူင်ၼႆႉ ထုၵ်ႇတတ်းႁူဝ်သေ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈပုတ်ႈၵၼ်ႁွပ်ႇဢဝ်ၵေႃႉပီ။ မၼ်းၶႂ်ႈၶဝ်ႈဝွင်ႇၸွမ်း တၢင်းထုင်းၵဝ်ႇႁဝ်းဝႃႈ တႆးပဵၼ်ၶိူဝ်းသၢင် ၶႆးသၢင်။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈတေဢမ်ႇတၢပ်ႈလႆႈၶႆႈၶိုၼ်းၼမ်။
ၼႂ်းပပ်ႉထမ်း ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသမ်ႉ ဝႃႈၸိူဝ်ႉႁိုဝ်?
ၶဝ်ဝႃႈ ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ မီး 31 ၶူင်းပႃးလူၺ်ႈ
မိူင်းသၢင် 20 ၶူင်း
မိူင်းၽီ 6 ပၢင်
မိူင်းၵူၼ်း 1 ၶူင်း
တိရတ်ႉသၼ်ႇ 1 ၶူင်း
ပရဵတ်ႉတႃႇ 1 ၶူင်း
ဢသူရၵၢႆ 1 ၶူင်း
ငရၢႆး 1 ၶူင်း
မိူင်းၽီၼႆႉ ၸၼ်ႉသုင်လိူဝ် မိူင်းၵူၼ်း။ မီးတၢင်းၵိၼ်သေတႃႉ ၵိၼ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈပႅတ်ႈလၢႆ။ ၵႂႃႇပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၼႂ်းတူဝ်ၵူၺ်း။ မီးၸၢႆးမီးယိင်း မီးၽူဝ် မီးမေးၵၼ်။ မီးလုၵ်ႈမီးလၢၼ်ၵၼ်။
မိူင်းသၢင်ၼႆႉ ၸၼ်ႉသုင်လိူဝ် မိူင်းၽီထႅင်ႈ။ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈယူႇယိုၼ်းလႆႈ။ ဢမ်ႇမီးယိင်းမီးၸၢႆး။ ဢမ်ႇမီးၽူဝ် မီးမေးၵၼ်။ ပေႃးၼၼ် လုၵ်ႈလၢၼ်ၵေႃႈ ၶႅၼ်းဝႃႈ ၵႆၵႆယဝ်ႈ။
ၸင်ႇဝႃႈ လုၵ်ႈသၢဝ်ႁွပ်ႇ ႁူဝ်သၢင်ၼႆၼၼ်ႉမၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼႂ်း တၢင်းယုမ်ႇယမ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ။ ပဵၼ်တၢင်းယုမ်ႇယမ် တၢင်းသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ႁိၼ်ႇတူႇ (Hindu) ၵူၺ်းဝႃႈၼင်ႇၼႆ။
တီႈၼႆႈၼႆႉ တႆးႁဝ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ႁဝ်းပဵၼ်ၶိူဝ်းသၢင်/ၶႆးသၢင် ၼႆၼၼ်ႉ လီသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄယူဝ်ၶႄးၸၢင်ႈၸႂ်လီ။ သၢင်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ယူႇယိုၼ်းသေတႃႉ မႃးထိုင်ဝၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ သုတ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇသေလႆႈလူင်းမႃးပဵၼ်ၵူၼ်း။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႈၽႂ်မီးဝၼ်းလင်ပဵၼ်ၸၢႆး လႆႈတႄႇပဵၼ်ၸၢႆး။ ၽႂ်မီးဝၼ်းလင် ပဵၼ်ယိင်းၵေႃႈ လႆႈတႄႇပဵၼ်ယိင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တႆးႁဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈမႃးၼႆၼၼ်ႉ ပေႃးၶႂ်ႈယုမ်ႇၵေႃႈယုမ်ႇလႆႈယူႇ။
တီႈၼႆႈမီးၵႂၢမ်းထၢမ်ထႅင်ႈဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၸိုင် တိုဝ်းၵမ်ပဵၼ် ၾိင်ႈထုင်းႁဝ်းၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း ၼၼ်ႉၽိတ်းယဝ်ႉယူဝ်ႉ ? လွင်ႈၼႆႉတႄႉ ၸၢင်ႈတွပ်ႇ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇဝႃႈ-
ဢမ်ႇတိုဝ်းၵမ် ၸွမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်သင်။ ၵူၺ်းၵႃႈၸႂ်လီၾိင်ႈလီဢၼ်တိုဝ်းၵမ်ၼႂ်း ၶၢဝ်းသၢင်းၵျၢၼ်ႇၼႆ ဢမ်ႇလီပိုၼ်ႉပႅတ်ႈ။
1. ၸႂ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉလႆႈၵတ်းလႆႈယဵၼ်။
2. ၸႂ်ဝူၼ်ႉထိုင် ၵုင်ႇမုၼ် ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ။
3. ၸႂ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၵူႈၵေႃႉ မီးမင်ႇၵလႃႇၵၼ်။
ၸင်ႇဝႃႈ လွင်ႈလွတ်ႈမင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈ (မင်ႇၵလႃႇ 38) ၼႆႉၵေႃႈပေႃးယူႇမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းတႆးတေၵႆႉႁၼ်ၵႆႉငိၼ်းၵၼ်။ မၼ်းပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းဢၼ်လီ မႅတ်ႇပႅင်းႁၵ်ႉ သႃယူႇ။
လိူဝ်သေၶႂ်ႈၽိူမ်ႉတိူမ်းဝႃႈ မၢင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈၼႆႉ ယႃႇလွတ်ႈဢူမ်သူပ်းလၢႆလၢႆ။ ႁႂ်ႈတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း တင်း 38 ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပႆႇတိုဝ်းၵမ်လႆႈ မူတ်းမူတ်း ပီၼႆႉၵေႃႈတိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇ ယေႈပီယေႈပိူင်ႁိုဝ် သွင်ပိူင်ၵေႃႈလႆႈ။
တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း-မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈ တွၼ်ႈသၢမ်ၼႆႉသွၼ်ဝႃႈ “မီးတၢင်းႁူႉ-မီးတၢင်းမေႃ-မီးပၵ်းပိူင်-သူပ်းလီသဵင်ဝၢၼ် ၸိုင်ပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇ ယႂ်ႇသုင်သုတ်း” ၼႆလႄႈ ၽိူဝ်ႇတေလွတ်ႈ ဢၢၼ်ႇတင်း သူပ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ တႃႉဢမ်ႇလီတိုဝ်းၵမ်ႁႂ်ႈ ၸပ်းၼိူဝ်ႈၸပ်းတူဝ်ၸပ်းၸႂ်တႃႇသေႇႁိုဝ်။ ပေႃးၼၼ်တေဢမ်ႇမီးမင်ႇၵလႃႇ တႄႉႁိုဝ်။
ယွၼ်ႉၼၼ်ၶႂ်ႈတိုၵ်းသူၼ်း တႆးႁဝ်း ၶိူဝ်းသၢင်ၶႆးသၢင်ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်တိုဝ်းၵမ် ပီဢိတ်း ပီဢွတ်းၵႂႃႇ။ တင်းမူတ်း 38 ပိူင်ၼႆသေတႃႉ လင်ႇၵႃႇမၼ်း မီး 10 တွၼ်ႈလႄႈ 1 ပီ 1 တွၼ်ႈ တိုဝ်းၵမ်လႆႈၸိုင်10 ပီ ၵေႃႈႁူႉတၵ်းလႆႈပဵၼ်ယွတ်ႈၵူၼ်း ယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈတႆးႁဝ်းပဵၼ်ယွတ်ႈၵူၼ်း တင်းယိင်းတင်းၸၢႆးတႄႇ ဢဝ်ပီၼႆႉၵႂႃႇသေ ၵမ်း။
ၶုၼ်သူင်


text:
ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွတ်ႈထူၺ်ႈၸႂ် ဢၼ်မေႃၽႄႈၸပ်း ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ယွၼ်ႉ မူင်ႈမႅင်းၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ၊ ဢၼ်မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး SARS, MERS လႄႈ ၶဝ်ႈပႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵတ်းၶဝ်ႈလိုၵ်ႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မူင်ႈမႅင်းဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၼႄႉၼွၼ်းမၵ်းမၼ်ႈ မိူဝ်ႈ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 2019၊ ဢၼ်လႆႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇတင်း ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉသေ ထိုင် မၢတ်ႉၶျ် 2020 မႃး လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ၵႃႇလ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပႆႇလႆႈႁူႉ လွင်ႈတၢင်း တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၼမ်ၼမ်သေတႃႉ လွင်ႈၽႄႈၸပ်းမၼ်းတႄႉ ဢေႇသေ ၼၢဝ်ၵတ်းၶဝ်ႈလိုၵ်းရႃႇသီႇ လႄႈ ၸၢင်ႈၽႄႈၸပ်းငၢႆႈလိူဝ်သေ SARS လႄႈ MERS ယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး တၢင်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉလင်ၼႆႉ သၢႆငၢႆတေၸၢင်ႈတိူဝ်းႁုၵ်းႁၢႆႉ ၶဝ်ႈပႃး လွင်ႈလူႉလွင်ႈတၢႆယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းပၢႆးယူႇလီ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေၵေႃႈ လႆႈလူႉလႆႈတၢႆယူႇ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းမီး လွင်ႈတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ဢိတ်းဢွတ်းၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၽွၼ်းမၼ်း ၸၢင်ႈယွၼ်ႉၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵင်ႈလႆႈ လွင်ႈၽႄႈၸပ်း မူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉၼႆ လႆႈတမ်းဝၢင်း လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵူၼ်းၶီႇ ဢမ်ႇပေႃးမီးလႄႈသင် ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၶေႃႈပူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈသင် ၸိူဝ်းပဵၼ် တႄႇဢဝ် ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် တၢင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ၵႂႃႇတီႈၵႆ တေႃႇပေႃးထိုင် လူတ်ႉပၢတ်ႉသ် ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ယွၼ်ႇယွမ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈဢိုတ်းပႅတ်ႈလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇႁႃႈႁၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူဝ်း မိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆၸိုင် ၵပ်းသိုပ်ႇၸူး လုမ်းၽွင်းတၢင်မိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶွၼ်းသူလဵတ်ႉ လႄႈ။
ယွၼ်ႉ လွင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇ တၢင်းပဵၼ်သေ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၵႃႈတီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ထုၵ်ႇပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ပေႃးဢမ်ႇလူဝ်ႇၼႃႇၼႃႇ ယႃႇပေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ တႃႇႁႂ်ႈဝႄႈလႆႈ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်၊ လွင်ႈၶင်တူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တေလႆႈပႂ်ႉထႃႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်မၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ လႄႈ လွင်ႈယႃႉပႅတ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသၢႆၵၢၼ်မိၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵုမ်းၵမ်လႆႈ မူင်ႈမႅင်း ၼၼ်ႉ ၶဝ်ယွၼ်ႇယၢၼ်းပၼ် လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း တႃႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႆသေတႃႉ လူဝ်ႇလႆႈၽင်ႇၸႂ်ထွမ်ႇ ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းမိူဝ်ႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈတၢင်းၶႆႈၸႂ်လႄႈ လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း - ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လွင်ႈယွၼ်ႇယွမ်းပၼ်ၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈၶိုၼ်း ႁူတ်ႉႁႅင်းမႃးၶိုၼ်း။ တီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ဝႄႈ တီႈၵူၼ်းၵိုၼ်း။ ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တႃႇၵႅတ်ႇၵင်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း၊ မၼ်းပဵၼ်ပႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေထူပ်းၺႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးလွင်ႈလူဝ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႆ၊ သုပ်းၽႃႈတူမ်းၼႃႈ သေ ႁဵတ်းလွင်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်မေႃၸပ်းၵၼ် - ၵမ်းၵမ်းၵႆႉသုၵ်ႈမိုဝ်း၊ ဝႄႈ လွင်ႈဢဝ်မိုဝ်း တိူဝ်ႉၸမ်ႈတီႈၼႃႈ၊ ပေႃးဢႆ လႄႈ ၶီႈၸၢမ်ၸိုင်ႈ ဢဝ်ငွၵ်းသွၵ်ႇသေ ဢမ်ႇၼၼ် ၸေႈၸဵတ်ႉသေႁႄႉတူမ်းသေ ဝႄႈလွင်ႈ ယူႇၸမ်ၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼၢဝ် ၵူၼ်းဢမ်ႇယူႇလီ။ မိူဝ်ႈပႆႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ လူတူၺ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸိူဝ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်း လႄႈ လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း ၸိူဝ်းတမ်းဝၢင်းဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉတႃႇ လွင်ႈယႃႉပႅတ်ႈ၊ လွင်ႈဢိုတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း လႄႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၵူႈမဵဝ်းၵူႈဢၼ်၊ ဢၼ်တေၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ ၶၢဝ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးသေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းယဝ်ႉ၊ လူလွမ်ပႂ်ႉတူၺ်း ပၢႆးယူႇလီၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ ဝူၼ်ႉတႃႇ ယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃ တႃႇ သွင်ဝူင်ႈ၊ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ဝႄႈလႆႈ လွင်ႈဢဝ်တၢင်းပဵၼ် ၽႄႈၸပ်းၸူး ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈထတ်း
ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလ ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူဝ်သိပ်းလၢၼ်ႉမၼ်း လႆႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်သေ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆ လၢၼ်ႉပၢႆ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၼႃႈလိၼ်သေၵေႃႈ သၢႆငၢႆမၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ၵုမ်းၵမ်လႆႈ မူင်ႈမႅင်း ဢွင်ႇဢွင်ႇမၢၼ်မၢၼ်သေ မၼ်းၵိုတ်းလွင်ႈသိုပ်ႇၽႄႈ ဢိတ်းဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တိုၼ်းဢမ်ႇမီးသေဢိတ်းယဝ်ႉ။ တၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ တိူဝ်းယႂ်ႇမႃး ၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်းသေ ဢမ်ႇပႆႇမီးသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်တႅၵ်ႇလႅင်း တွၼ်ႈတႃႇ ၵုမ်းၵမ်ၶဝ်လႆႈ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ မီးၼႂ်းၵႄႈမၼ်း၊ ၵမ်ႉဢေႇ ဢမ်ႇၼၼ် ပႂ်ႉတူၺ်းတူင်ႇဝူင်း ဢၼ်ၽႄႈတိုၼ်း လႄႈ မီးလွင်ႈတၢင်းသႂ်ႇဢဵၼ်သႂ်ႇႁႅင်း တႃႇႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၽႄႈတိုၼ်း။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵုမ်းၵမ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆသေတႃႉ တီႈၼၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈတိုၼ်းမီး ၽေး လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇ။ ၽေးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ တေၸၢင်ႈယွၼ်ႇယွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈသမ်းယႃႈႁႄႉတၢင်းပဵၼ်၊ လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း ၵၢၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ တိုၵ်းသူၼ်းၼင်ႇ ႁႂ်ႈသုပ်း ၽႅၼ်ႇတူမ်းၼႃႈ၊ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း လွင်ႈၸွႆးႁွႆးသၢႆၵပ်းသိုပ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈၵႄႈတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်းဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ တေၸၢင်ႈပဵၼ်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
တီႈ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃး၊ မိူင်းၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းမူႇၵုၼ် ပၸိၽိၵ်ႉၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်လႆႈ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် လီလီငၢမ်းငၢမ်းသေ ႁူမ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႇယွမ်းပၼ် လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်းၼႆသေတႃႉ ပေႃးတေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ၶပ်ႉမၢႆ လွင်ႈယူႇႁၢင်ႇၵၼ်ၵူၺ်း။ တွၼ်ႈတႃႇတေတုမ်ႉတေႃႇၶိုၼ်း လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၽႄႈတိုၼ်းၼၼ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် လွၵ်ႉတွင်း ၵေႃႈ တေၸၢင်ႈၶိုၼ်းမီးလႆႈယူႇ။ မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ ဢၼ်လႆႈထူပ်းၺႃးယူႇၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်တိုၵ်ႉၽႄႈၸပ်း ယူႇ ၼႂ်းၵႄႈလွင်ႈၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆငၢႆပိူင်ပဵၼ် ယူႇတီႈမိူင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး တီႈ ပွတ်းတွၼ်ႈလူင် ႁင်း လိုမ်ဢႃႇၾရိၵၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း တႃႇၵူတ်ႇထတ်းလႄႈ သၢႆငၢႆမၼ်း ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်းလီ။ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵူတ်ႇထတ်းလႆႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈ လူမ်ၸမ်ၽေး၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်မၢၼ်ႇမၼ်းၼႆႉ တေၸိူဝ်းၼမ်လိူဝ်သေ ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ မိူင်းတင်းၼမ်ၼႆႉ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းၶဝ်လႄႈ တၢင်းယၢမ်ႈ တၢင်ႇလၢတ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇ။ ယွၼ်ၼၼ်လႄႈ လွင်ႈၼိူင်းၵၼ်တူၺ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ႁူဝ်ၼပ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ ၸိူဝ်းၶဝ် တၢင်ႇလၢတ်ႈမႃး လႄႈ တီႈ ဢွင်ႈတီႈ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်တိူဝ်းပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈသပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႆႈလီလီ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် လႆႈယွမ်းမႃး တီႈ မိူင်းယူးရူပ်ႉ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 2020 လႄႈ 2021 ၼၼ်ႉၼႆသေတႃႉ မၼ်းမီးဝႆႉလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁႂ်ႈၽႄႈတိုၼ်း ၸွမ်းရႃႇသီႇၼႃႈၾႃႉယူႇ (တီႈ ယူႇဢႅတ်ႉ တႄႉ ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈ 2020 ၼၼ်ႉ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် တိုၵ်ႉသုင်ဝႆႉယူႇ)။ မိူင်းၵမ်ႉၼမ် ၼပ်ႉသွၼ်ဝႆႉဝႃႈတႄႉ ပေႃးတၢင်ႉလူမ်းမႆႈတူၵ်းလူင်းၼႆ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် တေၶိုၼ်ႈသုင်မႃး လႄႈ သွၼ်ႇလွင်ႈပိၼ်ႈၽူၼ်မၼ်းသေၵေႃႈ လူဝ်ႇဝူၼ်ႉ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉယူႇ။
မိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ဢိတ်ႇသရေး၊ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ မိူင်းၸိူဝ်းမီးတီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယူးရူပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းၵၢၼ်တႃႇ သမ်း ယႃႈႁႄႉၵင်ႈ ပၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်ႉသုင်ၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၶဝ်ၵုမ်းၵမ်လႆႈမႃး ႁႂ်ႈၽွၼ်းႁၢႆႉမၼ်း ပဵၼ်တီႈဢေႇသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ တိုၵ်ႉလႆႈၸိုၼ်ႇႁဵတ်း တႃႇလႆႈယႃႈႁႄႉၵင်ႈ တႃႇႁႂ်ႈမၼ်းၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းသဵင်ႈသေ တွၼ်ႈတႃႇ ပိုၼ်ၽႄႈယႃႈႁႄႉၵင်ႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူင်ပိုၼ်ႉထၢၼ်မၼ်း တိုၵ်ႉႁဵင်းဢေႇဝႆႉယူႇ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈလၢမ်းဝႆႉ တၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းတေပဵၼ်မႃးထတ်း
လၵ်ႉၵၼႃႇၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼမ်တႄႉ လူမ်းၼၢဝ်ၶိုင်ႈ၊ ဢႆႇ၊ ဢမ်ႇမီးၸႂ် ၶႂ်ႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် လႄႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ၊ ဢေႃႉ၊ ႁၢၵ်ႈ၊ တွင်ႉၵႂႃႇ၊ ၶီႈၶၢၵ်ႇဢွၵ်ႇ၊ ၼိူဝ်ႉၼူၸဵပ်း လႄႈ ဢၢႆသႅဝ်ႁၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပဵၼ်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်လၵ်ႉၶၼႃႇ တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢၼ်မိူၼ် ၵတ်းၶဝ်ႈလိုၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၼ်ႁႃသွႆႉလင် ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢဝ်ႁႅင်းၼႆႉ ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈ၊ လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ် လႄႈ ဢမ်ႇၵႅၼ်ႇဢမ်ႇၶႅင်း (ဢမ်ႇၼၼ်) တၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၼႄလၵ်ႉၶၼႃႇသင်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼၼမ်ၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇယူတ်းယႃသေၵေႃႈ ၶိုၼ်းၶႅၼ်းမႃးသေ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ၼၢဝ်ႁႅင်းႁႅင်းယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်တၢႆၼႆႉ မီး 0.5 တေႃႇ 1 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တင်း ပတ်ႉပိုၼ်ႉၵမ်ႇၽႃႇဝႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်လႆႈတၢႆၵႂႃႇ ဢၼ်လႆႈၼႄႉၼွၼ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈ ဢေႃးၵၢတ်ႉ 2020 ၼႆႉ မီးၵႂႃႇ 3.65% ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် လွၵ်းလၢႆး လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းသေၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယူႇ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢႃႇယုယႂ်ႇၵမ်ႉၼမ်သေ လုၵ်ႉဢွၼ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ၵမ်ႉဢေႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းႁူႉ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ မီးၼမ်မႃးလႄႈသင် ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈလႆႈ လွင်ႈယူတ်းယႃ တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတၢႆ လႆႈယွမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 လႄႈ ၽေးႁၢႆႉၸႃႉဢၼ်မႃးၸွမ်းတင်းလင်မၼ်းၼႆႉ ၵႆႉပဵၼတီႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈဢႃႇယုယႂ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈ ဢၼ်ႁႅင်းတူဝ်ဢေႇ ဢမ်ႇၼၼ်၊ ၸိူဝ်းမီး လူမ်းႁူဝ်ၸႂ်၊ တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်၊ တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈသုင်၊ တၢင်းပဵၼ် တီႈ လွတ်ႈထူၺ်ႈၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း လႄႈ ၶႅၼ်ႇသႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႄႉ ႁူမ်ႈဝႃႈလႆႈႁၼ်ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်သေတႃႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်မဵဝ်း ႁႅင်းဢူၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပၢၼ်ၵၢင်သေ ဢၼ်ႁၼ်ၸႅင်ႈလီတႄႉ ပဵၼ် ၼမူဝ်းၼီးယႃးယဝ်ႉ။
လွင်ႈတိူဝ်ႉၸမ်ႈၺႃး ဝၢႆးရႅတ်ႉ လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် တေဢွၵ်ႇမႃးၼႆႉ ၼႂ်းၵႄႈ (ၵမ်ႉၼမ် 2 ဝၼ်းတေႃႇ 4 ဝၼ်း) ၼၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈၸပ်း ၼႂ်းၵႃႈ သၢမ်ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၼႄလၵ်ႉၶၼႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်းၶိုၼ်းၶႅၼ်းမႃးၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶဝ်မီးႁႅင်းၵမ်ႉလႆႈ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼႆသေတႃႉ ႁႅင်းၵမ်ႉတူဝ်ၼႆႉ တေၵမ်ႉလႆႈႁိုင်တၢၼ်ႇႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉ ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း။ လွင်ႈၶိုၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢူၼ်ႈသေ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းၼႆသေတႃႉ လၢႆမၢႆထိုင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ထႅင်ႈ လၢႆပွၵ်ႈၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းၶိုၼ်းၶႅၼ်းမႃးၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပႆႇလႆႈႁူႉၽွၼ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢဝ်းၼႆသေတႃႉ တီႈၵူၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်းၶိုၼ်းၶႅၼ်းမႃးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ႁႅင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပွတ်ႇ ယွမ်းလူင်ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ လၵ်ႉၶၼႃႇ ဢၼ်ၶိုၼ်းၶႅၼ်းမႃးတီႈ ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ၵႃႇဝႃႇသႃႇၵီႇ၊ တၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ် thrombosis ၼၼ်ႉယူႇ။
လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈထတ်း
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တင်းၼမ် တီႈၼႂ်း ပတ်ႉပိုၼ်ႉ ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ လႆႈပၼ် တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၵူၼ်းမိူင်းၽႂ်မၼ်း ဝႃႈ ၽွင်းၼႂ်းၵႄႈၵၢင် တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလ ၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇလူဝ်ႇၼႅၼ်ႇဢႃးလႃး ယႃႇပေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸိူဝ်းဢႃႇယုယႂ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်း မီးပိုၼ်ႉထၢၼ် သၢႆငၢႆပၢႆးယူႇလီ ၸိူဝ်းၼႆႉ တိူဝ်းမီးၽေး လႄႈ ထုၵ်ႇလီဝႄႈ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း မဵဝ်းတေပဵၼ် ၽေးတွၼ်ႈတႃႇၶဝ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶီႇႁိူဝ်းမိၼ်တင်းႁိုင်၊ ဢႅဝ်ႇလႄႇ တီႈၵူၼ်းၵိုၼ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁိူဝ်းၶရုတ်ႉ၊ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးၽၢႆႇၼွၵ်ႈ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈ လီလႆႈဝႄႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ၶဝ်ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇၽိုၵ်းႁဵတ်းတၢင်းယၢမ်ႈ လွင်ႈတူဝ်ၶိင်း ယူႇႁၢင်ႇၵၼ် (ဢမ်ႇၼၼ် ယူႇႁၢင်ႇ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း)။ ပွင်ႇဝႃႈတႄႉ တင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ ႁႂ်ႈယူႇႁၢင်ႇၵၼ် ယူႇယၢၼ်ၵၼ် တီႈဢေႇသုတ်း 6 ထတ်း (2 မီႇတႃႇ)သေ ဝႄႈ လွင်ႈယူႇသဝ်းပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်း။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈတိုၵ်းသူၼ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁဵတ်းတႄႉၵေႃႈ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈယူႇတီႈႁိူၼ်းသေႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ဝႄႈလွင်ႈၵူၼ်းပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်း လႄႈ ပေႃးဢမ်ႇလူဝ်ႇၼႅၼ်ႇဢႃးလႃး ယႃႇပေဢွၵ်ႇတီႈႁိူၼ်း။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆၵေႃႈ တင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ ယူႇသဝ်းႁႂ်ႈယၢၼ် တီႈဢေႇသုတ်း 2 မီႇတႃႇ (6 ထတ်း)။ ဢွင်ႈတီႈတင်းၼမ်ၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး လွင်ႈၶိုင်ပွင်ဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ။ တီႈဢွင်ႈတီႈၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်းပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်း၊ လွင်ႈပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်းသေ ၸုတုမ်ၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈၼႂ်းလူမ်း လႄႈ တီႈ ၶူဝ်းၶွင်သေၵေႃႈ ၽႄႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်၊ လႆႈႁၼ်လၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်သင်သေၵေႃႈ ၽႄႈၸပ်းယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈၸွမ်းပၼ်ၼင်ႇ လၢႆးၵႅတ်ႇၵင်ႈ ၼၢဝ်ၵတ်းၶဝ်ႈလိုၵ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ တေၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ-
- ပေႃးၵႂႃႇတီႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵူၼ်းတင်းမၼ် တီႈဢၼ်တၢင်းပဵၼ်ၽႄႈတိုၼ်းၼၼ်ႉ သုပ်း ၽႃႈတူမ်းသူပ်းသေ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ တႃႇယူႇႁၢင်ႇၵၼ် (မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃႈတီႈ လၢၼ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ်)။ ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈ ဢႃႇယု 60 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်မီးသၢႆငၢႆတၢင်းပဵၼ်၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ တေႃႉသူင်ႇတၢင်းပဵၼ် လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇၸမ်ၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ႁႂ်ႈၸႂ်ႉ ၽႃႈတူမ်းသူပ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈ ပၢႆးယႃႈယႃ။ လွင်ႈသုပ်းၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼႆႉ တီႈမၢင်မိူင်း မၢင်ဝဵင်းၼႆႉ တိုၼ်းလူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်း တွၼ်ႈတႃႇ ယွၼ်ႇယွမ်း လွင်ႈၽႄႈၸပ်းတူင်ႇဝူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ဢွင်ႈမၢင်တီႈၸမ်ႉ ပေႃးပဵၼ်ဢၼ်ႁႄႉၼႃႈသေမဵဝ်းမဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ၊ ၽႅၼ်ႇပၢႆႉၶေႃး၊ ဢမ်ႇၼၼ် သိူဝ်ႈတီႇသျၢတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယွမ်းႁပ်ႉယူႇ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇမႆႈၸႂ် လွင်ႈဢၼ် မူင်ႈမႅင်းတေၸပ်းၼႆၵေႃႈယႃႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တိုၼ်းထုၵ်ႇလီ ၵင်ႈၼႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉ၊ တွၼ်ႈတႃႇ ဝႄႈလႆႈ လွင်ႈပိုၼ်ႈၽႄႈၺႃး ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်သေ မေႃမီးဝႆႉတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းတင်းၼမ်ၼႆႉ ၽႃႈတူမ်းသူပ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈ ပၢႆးယႃႈယႃၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးဝႆႉ ၵုမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈထူၼ်ႈ။
- ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၽႃႈတူမ်းသူပ်း ႁႂ်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈလီလီ။ ၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီႇတူမ်းၺႃး ၶူႈလင်လႄႈ သူပ်း ဢၼ်မၼ်းမႅၼ်ႈၺႃးလီလီသေ တေဢမ်ႇလႆႈႁႂ်ႈမၼ်းငၢၵ်ႈဝႆႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇသုပ်း ၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼၼ်ႉ သုၵ်ႈမီးလီလီ။ ၽွင်းသုပ်းဝႆႉၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယႃႇပေတိူဝ်ႉၸမ်ႈၼႃႈ။ ပေႃးတိူဝ်ႉၺႃးၼႆ သုၵ်ႈမိုဝ်းပႅတ်ႈၵမ်းလႅဝ်။ ပေႃးၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼၼ်ႉ ယမ်းမႃးၵေႃႈ ဝုတ်ႉပႅတ်ႈသေ ဢၼ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ တၢင်သႂ်ႇလႄႈ။ ယိပ်းၸၼ်ဢဝ်တီႈ သၢႆ တီႈၽၢႆႇလင်သေၵေႃႈ ဢဝ်ပႅတ်ႈလႄႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ သုၵ်ႈမိုဝ်းပႅတ်ႈ။ ယႃႇပေၶိုၼ်းၸႂ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽႃႈတူမ်းသူပ်း မဵဝ်းလႆႈၸႂ်ႉပွၵ်ႈလဵဝ်။ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵဵင်ႈသႂ်သုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉ ၽႃႈတူမ်းသူပ်း ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢၼ်တႅၼ်းတၢင်။ ၵမ်းၵမ်းၵႆႉသုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်းလႄႈ။
- ၸွမ်းလူၺ်ႈသုၼ်ႇႁဵတ်း ၽႃႈတူမ်းသူပ်းသေ ထုၵ်ႇလီတိုဝ်းသုပ်း ၽႃႈတူမ်းသူပ်း FFP2 (KN95) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ မၢင်တီႈ မၢင်ၶၢဝ်း တေႁႃယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ယွၼ်ႉၶိုၼ်းၸႂ်ႉၶိုၼ်းသေ မီးလူမ်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတဵမ်ႈထူၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပႆႇမီးလၵ်းထၢၼ်သင်။ (ပေႃးဢဝ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႃႈတႄႉ မိူဝ်ႈပႆႇၶိုၼ်းဢဝ်ၸႂ်ႉ ၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလၢင်လူမ်းဝႆႉ တႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်း (7) ဝၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပႆႇဢဝ် ၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼၼ်ႉၵႂႃႇတီႈ ဢွင်ႈတီႈ မီးသုၼ်ႇႁဵတ်းၼၼ်ႉၼႆ ႁွမ်ဝႆႉၽႃႈတူမ်းသူပ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ။
- တွၼ်ႈတႃႇ လူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇလီ ၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ပိုတ်ႇၽၵ်းတူဢွင်ႈလုၵ်း လႄႈ ပိုတ်ႇၽၵ်းတူ လူတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ။
- ဢဝ်တင်း ၵွၼ်ႈသီ လႄႈ ၼမ်ႉ သေ ၵမ်းၵမ်း သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၽႃႈၸဵတ်ႉဢၼ်သႅၼ်ႈသႂ်သေ ၸဵတ်ႉမိုဝ်းႁႂ်ႈႁႅင်ႈ လႄႈ။ မူင်ႈမႅင်းၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် မူင်ႈမႅင်း ဢၼ်ႁေႃႇဝႆႉ၊ လွင်ႈဢဝ် ၵွၼ်ႈသီသေ သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈ ၶႃႈမူင်းမႅင်းတၢႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပူၵ်ႇၵွၼ်ႈသီၼႆႉ မၼ်းတေၵႂႃႇယႃႉပႅတ်ႈ ထူင်ႇႁေႃႇမူင်ႈမႅင်း ဢၼ်ပဵၼ်မၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈသုၵ်ႈမိုဝ်း ဢၼ်တိူဝ်ႉယမ်မၼ်းၼၼ်ႉ ပေႃးသုၵ်ႈမီး တီႈဢေႇသုတ်း လူဝ်ႇလႆႈသုၵ်ႈႁႂ်ႈႁိုင် 20 လဵတ်း ယဝ်ႉ။ ပေႃးသုၵ်ႈမိုဝ်းယဝ်ႉ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၸဵတ်ႈႁႂ်ႈႁႅင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းတေမူင်ႈမႅင်းၸိူဝ်းတၢႆ ၸိူဝ်းမီးတီႈ ၽိဝ်ၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပၢႆႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ (ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ယႃႇပေၶၢမ်ႈပႅတ်ႈ ၸၼ်ႉၼၼ်ႉ။ ၽႃႈၸဵတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ယႃႇပေၸႂ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်)။
- သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီး ၵွၼ်ႈသီ လႄႈ ၼမ်ႉၼႆ ၸႂ်ႉ ၼမ်ႉလၢင်ႉမိုဝ်းသႅၼ်ႈသႂ် ဢၼ်ဢဝ်တင်း ဢႄလ်ႇၵူဝ်ႇႁေႃး >60% သေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈ။ ဢႄလ်ႇၵူဝ်ႇႁေႃးၼႆႉ မၼ်းတေၶႃႈမူင်ႈမႅင်းလႆႈၽႂ်းၽႂ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵမ်းလဵဝ်၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈ ပွတ်ႈမိုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈႁိုင် 20 လဵတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ပွတ်ႈလၢင်ႉမၼ် ႁႂ်ႈၽိဝ်ၼင် ယမ်းၵႂႃႇ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူဝ်ႇလႆႈပႂ်ႉၵမ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႄလ်ႇၵူဝ်ႇႁေႃးၼၼ်ႉ ႁႅင်ႈၵႂႃႇလီလီ။
- မူင်မိုဝ်းၸႂ်ႉပွၵ်ႈလဵဝ် ၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ၽွင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈယိပ်းလၢႆႇမဵဝ်းလၢႆဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶီႈၸၢမ် ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈသုၵ်ႈမိုဝ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽွင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵႂႃႇတီႈ ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈပိုတ်ႇၽၵ်းတူ သေ ၼဵၵ်းၼဵၼ်ဢွင်ႈလႆထၢတ်ႈ။ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸႂ်ႉမူင်မိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉၼႆ ထွတ်ႇပႅတ်ႈသေ ယႃႇပေတိူဝ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ၊ ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈသေၵေႃႈ သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ၽၢႆႇၼိူဝ်လၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ။
- ဢဝ်မိုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဝႆႉၵႆၵႆတင်း တႃ၊ ၶူႈလင် လႄႈ သူပ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ယူႇယူႇ ၵႆႉယိပ်း ၵႆႉတိူဝ်ႉ ၵႆႉၸမ်ႈ ၼႃႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ၼၼ်ႉၶႂ်ႈဝႃႈ တင်းဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၶတ်းၸႂ်ႈဝႄႈလွင်ႈၼၼ်ႉသေၵေႃႈ မိူဝ်ႈပႆႇတိူဝ်ႉၸမ်ႈၼႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်းလီလီ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ဝႄႈပၼ် လွင်ႈတိူဝ်ႉၸမ်ႈ ၽိဝ်ၼႃႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵေႃႉတိူဝ်ႉၸမ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ။
- ဢႆ လႄႈ ၶီႈၸၢမ် သႂ်ႇတီႈၼႂ်း ငွၵ်းသွၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၸေႈတိတ်ႉသျူးသေ ဢဝ်ၸေႈတိတ်ႉသျူးၼၼ်ႉ ဝုတ်ႉပႅတ်ႈၵႆၵႆ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ သုၵ်ႈမိုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ။
- ယူႇႁၢင်ႇၵႆၵႆ။ ဢၼ်ပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ်ဝႆႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်တႄႉ 1-2 မီႇတႃႇ - ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇယၢင်ႈတိၼ်ၸူး ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉသေ ၸၢင်ႈတိူဝ်ႉမိုဝ်းမၼ်းလႆႈယူႇႁႃႉ? ပေႃးဝႃႈ လႆႈဢိူဝ်ႈၼႆတႄႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸမ်မၼ်းၽႅဝ်ဢႃးလႃးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လွင်ႈဢၼ်ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ႁႂ်ႈယူႇႁၢင်ႇၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် 2 မီႇတႃႇယဝ်ႉ။
- ယႃႇပေၵႂႃႇၸုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵႂႃႇၼင်ႈၸမ်ၵၼ်တင်း ၵူၼ်း ဢၼ်လႅပ်ႈဢမ်ႇယူႇလီဝႆႉ။
လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ -
- လၢင်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ၽိဝ်ၼႃႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် တိူဝ်ႉၺႃး၊ မိူၼ်ၼင်ႇ မိုဝ်းၽၵ်းတူ၊ ၾူင်း လႄႈ ရီမူၵ်ႉ ထီႇဝီႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢဝ်ယႃႈၶႃႈမႅင်း ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇမၼ်းသေၵေႃႈ ၶႃႈမႅင်းပႅတ်ႈလႄႈ။
- ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇယူႇလီ ယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃသေ ဝႄႈ လွင်ႈတိူဝ်ႉၸမ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ တင်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ပေႃးႁၢႆၵႂႃႇ။ တီႈလၢႆလွင်ႈလၢႆတၢင်းသေ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇလီပၼ်သဵၼ်ႈမၢႆ တႃႇၵူတ်ႇထတ်းၵမ်းလဵဝ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၽွင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵႂႃႇတီႈ ဢွင်ႈတီႈၵူတ်ႇထတ်းၼၼ်ႉ ဝႄႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၽေးၸူး ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း။
- ယႃႇပေဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်သုၼ်ႇတူဝ် ၸႂ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈတိူဝ်ႉၺႃး ၼမ်ႉလၢႆး မိူၼ်ၼင်ႇ မႆႉသီၶဵဝ်ႈ၊ ၵွၵ်းဝၢၼ်ႇ၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်ႇၼမ်ႉၸဵမ်း၊ တဝ်ႈၼမ်ႉ လႄႈ ၽႃႈၸဵတ်ႉ။
- ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းယၢမ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉထူႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သေ ၵိၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ဝၢၼ်ႇၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢၼ်ၵႆႉလႆႈႁၼ်ၼမ် တီႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီဝႄႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ၸႂ်ႉၼင်ႇၼၼ် တႃႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇၸႂ်ႉ ထူႇဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵႅင်ႇၵင်ႈလႆႈ လွင်ႈတိူဝ်ႉၺႃး ၼမ်ႉလၢႆး။
- ဢမ်ႇတိူဝ်ႉ ဢမ်ႇယိပ်းၵၼ်သေၵေႃႈ တူင်ႉတၵ်ႉ ၵူၼ်းလႄႈ။ ဝႄႈ လွင်ႈဢွတ်ႇၵၼ်၊ ၼူမ်ၵၼ်၊ ယိပ်းမိုဝ်းသေတူင်ႉတၵ်ႉၵၼ်၊ ဢၼ်ဢဝ်တႃမိုဝ်းတုမ်ႉၵၼ် လႄႈ လွင်ႈတိူဝ်ႉၸမ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇဝႄႈလႆႈ တႃႇတိူဝ်ႉၵၼ်ၼႆၵေႃႈ မိူဝ်ႈပႆႇ လႄႈ ဝၢႆးသေ ၼၼ်ႉ သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ။
- သမ်းယႃႈႁႄႉၼၢဝ်လႄႈ။ လွင်ႈသမ်းယႃႈႁႄႉၼၢဝ်ၼႆႉ မၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၵႅတ်ႇၵင်ႈပၼ် တၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 သေတႃႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈပၼ် တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ယူႇ ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈ။ ပေႃးၼၼ် မၼ်းတေၸၢင်ႈ ၵႅတ်ႇၵင်ႈပၼ် လွင်ႈလႆႈမႆႈၸႂ် ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်သေ ထၢင်ႇဝႃႈပဵၼ် ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇဝၢႆးရႅတ်ႉ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼႆႉ တေႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးႁႅင်းၵမ်ႉ တၢမ်ႇတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ ၽွင်းတီႈႁူင်းယႃ ၵူၼ်းတဵမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလူဝ်ႇ လွင်ႈယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ယဝ်ႉ။
- သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၸုမ်း ၸိူဝ်းဢႃႇယုယႂ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၸိူဝ်းမီးၽေးၶဵၼ်ၼမ်ၼႆ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸၢင်ႈသမ်းယႃႈၵႅတ်ႇၵင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈၼႆၵေႃႈ သမ်းယႃႈၵႅတ်ႇၵင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ မၼ်းတေဢမ်ႇၵႅတ်ႇၵင်ႈပၼ် တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇ (ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19) လႆႈသေတႃႉ ၵူၼ်းပဵၼ်မၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ ယွၼ်ႉမူင်ႈမႅင်း ၵႂႃႇတိုၵ်းတေႃးပွတ်ႇသေ လႆႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈသေၵေႃႈ လႆႈလူႉတၢႆယဝ်ႉ။
- မၢႆတွင်းဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈ ၸိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉသေ (သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈမီး) ၽိုၼ်မၢႆတွင်း လွင်ႈၸွမ်းႁွႆး ဢွင်ႈတီႈ ၼႆၵေႃႈ ထႅမ်သႂ်ႇဝႆႉလႄႈ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ သေၵေႃႉၵေႃႉ ၺွပ်းၺႃးတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ် တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉလွၼ်ႉၶၢဝ်ႇသေ မၵ်းမၢႆဝႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၺွပ်းၺႃးတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်မီးၽေးၼၼ်ႉ မၼ်းယူႇၸမ်ၽႂ်မႃးၼႆသေ လူဝ်ႇႁႂ်ႈၶဝ်ယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃ လႄႈ လူဝ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ လိုၼ်းသုတ်းတႄႉၵေႃႈ လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်ၸွမ်းႁွႆးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၼႆႉ မၼ်းတေပဵၼ် သၢႆၵွင်ႉ လွင်ႈၽႄႈတိုၼ်းတၢင်းပဵၼ်သေ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ်ၵေႃႈ တေၸွႆးသၢႆၵွင်ႉၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၽႄႈတိုၼ်းၼႆႉ ၵိုတ်းၵႂႃႇ။
ဝႄႈ ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၵိုၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီး လူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢွင်ႈၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉ၊ ပွႆးလဝ်ႇမူၼ်ႈ၊ တီႈၸၢႆႇၵၢတ်ႇၶူဝ်းၶွင်၊ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇၵူၼ်းတင်းၼမ် လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈလွင်ႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵုမ်းၵမ် လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇဝၢႆးရႅတ်ႉ လႆႈၽႄႈတိုၼ်းၼၼ်ႉၼႆ တႄႇဢဝ် လွင်ႈၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး တေႃႇပေႃးထိုင် ပၢင်ပွႆးလဝ်ႇမူၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် ပၢင်ပွႆး ဢၼ်ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈၼမ်ၼၼ်ႉ လႆႈယႃႉသိမ်းပႅတ်ႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸၼ်ၸႂ်ထူဝ်းရိတ်ႉ၊ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဢိုတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ယႃႉပႅတ်ႈပွႆး၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ပွႆးလဝ်ႇမူၼ်ႈ၊ ပွႆးလႅၼ်ႈႁႅင်း လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပၢင်သွၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈ ၼိူဝ် ဢွၼ်ႇလၢႆးသေ ပဵၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းသေၵေႃႈ ဢဝ်တူဝ်ထူပ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈ လၢၼ်ႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ/လူတ်ႉ ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉမူင်မိုဝ်းလႄႈ။ ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်တင်း မဵဝ်းဢၼ်ပႃး ယႃႈၶႃႈမႅင်းသေ ၸဵတ်ႉတီႈ ၵၼ်းလွတ်ႇၼမ်ႉမၼ်းလႄႈ။ ပေႃးထႅမ်ၼမ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ ဢဝ်တင်း ၼမ်ႉလၢင်ႉမိုဝ်းသေၵေႃႈ သုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်း ႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်လႄႈ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ ၶၼေႇတႃႇ ၶဝ် ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉတႄႉ ႁႂ်ႈဝႄႈ လွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸွမ်း ႁိူဝ်း ၶရုတ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ႁိူဝ်းၼႆႉ တၢင်းပဵၼ်တၢင်ႈၽႄႈလႆႈငၢႆႈငၢႆႈသေ တီႈၼိူဝ်ႁိူဝ်းၼႆႉ လွင်ႈယူတ်းယႃၵေႃႈ မီးလွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ။ ပေႃးဝႃႈ တၢင်းပဵၼ်လႆႈပဵၼ် တီႈၼိူဝ် ႁိူဝ်းၶရုတ်ႉၼႆ တွၼ်ႈတႃႇ ယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၽႄႈဢွင်ႈၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းတေမီး လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈၼိူဝ်ႁိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းၼမ်ၼႃႇဢႃးလႃး။ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ႁိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈယႃႇ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵူဝ်မူင်ႈမႅင်းတၢင်းပဵၼ်သေ ဢမ်ႇလႆႈၶႂၢင်ႉ တႃႇတေသိူၵ်ႈတီႈၽင်ႇ။ တီႈ လွင်ႈပဵၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် "Diamond Princess" ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇတီႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢၢၼ်ႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်း လႆႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၵႃႈတီႈၼိူဝ်ႁိူဝ်းယဝ်ႉ။
ၽွင်းၶီႇႁိူဝ်းမိၼ်ထတ်း
- တူၺ်းပႃး - သၢႆၵၢၼ်မိၼ် လႄႈ ပၢႆးယူႇလီ
မိူဝ်ႈပႆႇၽႅဝ်တီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼၼ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူဝ်ႇသိုဝ်ႉဝႆႉ ၸိူဝ်ႈဢၼ်လူဝ်ႇ ၵႃႈတီႈၼႂ်းဝဵင်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၵႂႃႇမႃး ဢေႇၼႃႇလႄႈ လွင်ႈလူမ်ၸႂ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် - မိူၼ်ၼင်ႇ လၢၼ်ႉလွတ်ႈၶွၼ်ႇ၊ လၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်၊ လၢၼ်ႉၶူဝ်းၶွင်၊ တေႃႈၼင်ႇ တီႈလႅၵ်ႈငိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိုတ်းဝႆႉ ။
တီႈၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်ၵေႃႈ ၸွမ်းႁဵတ်းပၼ် တၢင်းယၢမ်ႈၸိူဝ်းယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃး တီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈၼၼ်ႉ။ ၵမ်းၵမ်းသုၵ်ႈလၢင်ႉမိုဝ်း။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ တႃႇလုၵ်ႉတီႈ တင်ႇၼင်ႈသေ လုၵ်ႉၵႂႃႇယၢမ်ႇၼႆ သုပ်းတိုဝ်းၽႃႈတူမ်းသူပ်းဝႆႉသေ ယႃႇပေတိူဝ်ႉၸမ်ႈၼႃႈ။
ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ႁၼ်ဝႆႉဝႃႈတႄႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ၼင်ႇတီႈ တီႈၼင်ႈ ႁိမ်းႁူးလႅင်း ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးမီးၽေး ဢၼ်တိူဝ်ႉၸမ်ႉၺႃး ၵူၼ်းဢမ်ႇယူႇလီ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶီႇႁိူဝ်းမိၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ယႃႇပေပၼ်ႇၵႂႃႇပၼ်မႃး တီႈၼႂ်း ႁိူဝ်းမိၼ်။
ဝၢႆးသေသုၵ်ႈမိုဝ်းယဝ်ႉ လႄႈ မိူဝ်ႈပႆႇၼင်ႈလူင်း တီႈၼင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽႃႈၸဵတ်ႉဢၼ်ပႃး ယႃႈၶႃႈမူင်ႈမူင်းသေ ၸဵတ်းတီႈႁိမ်းႁွမ်း တင်ႇၼင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ။ ၸဵတ်ႉတီႈၽိဝ်ႈၼႃႈၵႅၼ်ႇ သေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ တီႈၼၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼင် ၼႆၵေႃႈ ၸဵတ်ႉပႃးလႄႈ။ ပေႃးပဵၼ် တီႈၼင်ႈ ၽႅၼ်ႇ ၼႆတႄႉ ယႃႇပေၸဵတ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လွင်ႈမိုၵ်းယမ်းၼႆႉ မၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ မူင်ႈမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၽႄႈတိုၼ်းငၢႆႈ။ ပေႃးၸႂ်ႉ ၽႃႈၸဵတ်ႉဢၼ်ပႃးယႃႈၶႃႈမႅင်းၼႆ ၸွမ်းႁဵတ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၸိသင်ႇမီးဝႆႉ။ တွင်းဝႆႉပၼ်ဝႃႈ မူင်ႈမႅင်းၼႆႉ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ သူပ်း၊ ၶူႈလင် လႄႈ မၢၵ်ႇတႃ သေ ၶဝ်ႈ - ၸဵတ်ႉၵႃႈတီႈ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸဵပ်းသႅပ်ႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်တႅၼ်းတၢင်း လွင်ႈမူတ်းသႂ်သုၼ်ႇတူဝ် တွၼ်ႈတႃႇၵႅတ်ႇၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ်။ သုၵ်ႈမိုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သေ ဝႄႈပၼ် လွင်ႈတိူဝ်ႉၸမ်ႈၼႃႈလႄႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉၸေႈတိတ်ႉသျူးသေၵေႃႈ တိူဝ်ႉၸမ်ႈ ၼႃႈၸေႃး ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၵုမ်းၵမ်တၢင်ႇၸိူဝ်း။
ပေႃးၸႂ်ႉၶွင်ႉၼမ်ႉၼႆ တႃႇ ပိုတ်ႇႁူဝ်လွတ်ႇၼမ်ႉ လႄႈ ဢိုတ်းၽၵ်းတူ ၼႆႉ ၸႂ်ႉၸေႈၸဵတ်ႉသေၵေႃႈ ပေႃးယဝ်ႉ ထိုမ်ႈပႅတ်ႈၵႆၵႆ။
သၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ယွၼ်ႇယွမ်းလွင်ႈၽႄႈတိုၼ်းတၢင်းပဵၼ် လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ပေႃးတေလွတ်ႈၽေးၼၼ်ႉ ၶဝ်ပႂ်ႉတူၺ်းဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ၶိူင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်တႃႇ ႁဵတ်းလွင်ႈၵဵင်ႈသႂ်၊ ၶႂၢင်းပၼ်ဝႆႉ တႃႇႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႁိူဝ်းမိၼ်ၶဝ်ႈ သုပ်းၽႃႈတူမ်းသူပ်း၊ ၶဝ်ႈပႃး ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ဢၼ်ႁေႃႇဝႆႉထႃႈ တၢင်းၵိၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်လိူတ်ႇလိူတ်ႇမႆႈမႆႈ။ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈသႂ်ႇ ၽႃႈတူမ်းသူပ်းယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၽွမ်ႉတႃႇသႂ်ႇ ၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၸၢင်ႈထုၵ်ႇထွၼ်ပႅတ်ႈ တီႈၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸုမ်းၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸုမ်းၼိုင်ႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးတၢင်းပဵၼ်မႃးၼႆ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႁိူဝ်းမိၼ်ၶဝ် တေႁႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၼင်ႈၵႆၵၼ်တင်း ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ (သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵေႃး လုၵ်ႉတီႈ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးၽေးၶဵၼ်ၼမ်မႃးၼႆ မွၵ်ႇလၢတ်ႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆႉ)။ ပေႃးပဵၼ်လႆႈတႄႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်ႈၶီႇႁိူဝ်းမိၼ် တေယူႇႁၢင်ႇၵၼ်လႆႈၼႆႉ တီႈၼင်ႈဢၼ်ပဵၼ်တဵဝ်းၼႂ်းၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ် ဝႆႉတဵဝ်းပဝ်ႇသေ ၶၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼႆႉ မၼ်းတေႁႂ်ႈ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ယူႇႁၢင်ႇၵၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၶီႇမၼ်း မီးထိုင် 70% ၼႆႉ ၶဝ်ပၼ်ႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၶီႇႁိူဝ်းမိၼ် ယႃႉပႅတ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းယူႇ။
တီႈၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ ၶဝ်တေၸၢင်ႈ ႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတီႈၼင်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ပေႃးသေၵေႃႉၵေႃႉ ဢၼ်ပႃးမႃးတီႈၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်ၼၼ်ႉ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်မႃးၼႆႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် တေၸၢင်ႈၸွႆးႁွမ်းဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႈမႃး ႁိမ်းလႂ်ၼႆသေ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ၵူတ်ႇထတ်း လႄႈ တွၼ်ႈတႃ ၶင်တူဝ် ယဝ်ႉ။
လွင်ႈသမ်းယႃႈႁႄႉၵင်ႈထတ်း
ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ တီႈမိူင်းၵမ်ႉၼမ် လႆႈဝႆႉယဝ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လႆႈပၼ်ပႃႇၸႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီ ၸိူဝ်းလႆႈဢွၵ်ႇၼႃႈ လႄႈ ၸိူဝ်းၵူၼ်းဢႃႇယုယႂ်ႇ။ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႄႉၵင်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပႃးၼႂ်း ၸုပ်ႈဢၼ်သမ်းလႆႈၼႆ ၼႅတ်ႈၵႂႃႇသမ်း ယႃႈယႃႈႁႄႉၵင်ႈ ၽႂ်းၽႂ်းတႃႉ။
လွင်ႈသမ်းယႃႈႁႄႉၵင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ လႆႈမၼ်ႈၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇလွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် (ဢၼ်တိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈတႄႉ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸပ်းတၢင်းပဵၼ် တေသိုပ်ႇၽႄႈ ၶူဝ်ႇဝိတ်ႉၸူး ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း)၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထုၵ်ႇလီၵုမ်းထိင်း လွင်ႈတၢင်းတၢင်ႇလွင်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ႁူမ်ႈဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆၵေႃႈ မၼ်းယွၼ်ႇယွမ်းလႆႈ ၽေး ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈတိူဝ်းတွၼ်း ပၼ်ႁႃဝၢႆးလင် ဢၼ်ၸၢင်ႈမီးၽေးဢသၢၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်မိူင်းသေၵေႃႈ တွၼ်ႈတႃႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆႉ တေလူဝ်ႇလႆႈသမ်းဝႆႉ ယႃႈႁႄႉၵင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ လၵ်းထၢၼ် လွင်ႈဝႃႈ သမ်းယဝ်ႉယႃႈႁႄႉၵင်ႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႄႈလွတ်ႈလႆႈ လွင်ႈၶင်တူဝ် ၸွမ်းၼင်ႇ ၸိူဝ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ။
ယႃႈယႃႁႄႉၵၼ် မွၵ်ႈၶိုင်ႈတႃႇၸဵၼ်ႇပၢႆၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉဝႆႉၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်သေ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁဵတ်းဝႆႉယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယႃႈယႃႁႄႉၵၼ် ဢၼ် WHO ၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ mRNA (Pfizer/BioNTech and Moderna)၊ ယႃႈယႃႁႄႉဝၢႆးရႅတ်ႉ (AstraZeneca လႄႈ Johnson & Johnson) လႄႈ ယႃႈယႃႁႄႈၵင်ႈမူင်ႈမႅင်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းဝႆႉၼင်ႇ ၽိင်ႈထုင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် (Sinopharm နှင့် Sinovac)။ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် လတ်းၶၢတ်ႈပိူင်ၵၢၼ်လွင်ႈၼႄႉၼွၼ်းယူႇ။ ယႃႈယႃၵႅတ်ႇၵင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ WHO မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတိူဝ်ႉယမ် တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႄႉၵင်ႈလွင်ႈလုတၢႆၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၼႂ်းၵႄႈ ယႃႈယႃလွင်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈ လႄႈ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ မီးဝႆႉ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈလၢႆမဵဝ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ သမ်းယဝ်ႉ ယႃႈႁႄႉၵင်ႈယဝ်ႉၼႆႉ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၼ်းမိူင်းလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလွတ်းသေ တွၼ်ႈတႃႇၶဝ်ႈၸူးမၢင်တီႈတႄႉ တေလူဝ်ႇလႆႈ ၼႄလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ သမ်းယဝ်ႉ ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းလႃႈသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ ၼႅၵ်ႉၵတိပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၼႄႉၼွၼ်း ယႃႈယႃႁႄႉၵင်းတင်းသဵင်ႈ ၼင်ႇ ဢၼ်ၵုမ်ႇထူမ်ႈ တႃႇ ၽုင်ၵူၼ်း ဢၼ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ထၢၼ်ႈ "ဢၼ်သမ်းယဝ်ႉ ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ"။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ "မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း" (BioNTech/Pfizer, Johnson & Johnson, Moderna, AstraZeneca) ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၽၵ်းတူၵမ်ႉၼမ် တေပိုတ်ႇပၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းမိူၼ်ၼင်ႇ မေႃးတႃႇ ၼၼ်ႉ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၼိူဝ် "ယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်လေႃးလႄးၵၼ်ဝႆႉ" (တူဝ်ယၢင်ႇ AstraZeneca) ၊ mRNA vaccine (BioNTech/Pfizer or Moderna)၊ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ တီႈမိူင်းဢီးယူႇၵမ်ႉၼမ် တိူဝ်းလႆႈၸႂ် တႃႇဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ယႃႈယႃႁႄႉၵၼ်ဝႆႉသေတႃႉ မၼ်းတႄႉ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း လႄႈ လွင်ႈယူတ်းယႃထတ်း
ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႅပ်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉၼႆ ယႃႇႁႂ်ႈၸပ်းၵူၼ်းတင်ႇၸိူဝ်းသေ ၽိူဝ်ႇတႃႉတေၵႂႃႇႁူင်းယႃ ၵပ်းသိုပ်ႇ ႁူင်းယႃ ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈပၢႆးယႃႈယႃပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ။ လၢၼ်ႈၼႄ လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် လႄႈ ပိုၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ။ သုပ်းတိုဝ်း ၽႃႈတူမ်းၼႃႈ သေ ၸွမ်းႁဵတ်း ၶေႃႈၸိသင်ႇ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း လႄႈ မေႃယႃၶဝ်လၢတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ။ ယႃႇပေဢဝ်တင်း လွင်ႈယူတ်းယႃ မဵဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇၼႄလၵ်းထၢၼ်လႆႈသေ ယူတ်းယႃတူဝ်ႁဝ်ႈၵဝ်ႇႁင်းၵူၺ်း။
လွင်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ယူႇႁႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ယူႇ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ polymerase chain reaction” သေ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈႁၼ်ၶဝ် ဢၢင်ႈဢိင်ဝႆႉဝႃႈ "လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း PCR" ၼႆယဝ်ႉ။ ပိူင်ၵၢၼ် လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ မိူင်းၼိုင်ႈတႄႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇ - မၢင်တီႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢဝ်တင်း လွင်ႈတၢင်းလီ (လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်လႄႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉႁႃဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း) သေၵေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်းလႆႈယူႇသေတႃႉ ထႅင်ႈတၢင်ႇတီႈတႄႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈၵူတ်ႇထတ်းလႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈလၢႆ ၸၢင်ႈႁူမ်ႈတူမ်းပၼ်လႆႈ ၵၢၼ်ၽင်ၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႅပ်ႈတေလႆႈပၼ်ၵႃႈမၼ်း ႁင်းၵူၺ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ မိူင်းမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ တၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၽႄႈတိုၼ်းၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထဵင်တႃႇၵူတ်ႇထတ်းၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈထုၵ်ႇၺႃး လွင်ႈဢဝ်လိူင်ႇ ၼင်ႇၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉယဝ်ႉ။
မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႆႈၼႆႉ တေလႆႈမီး လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း PCR ဢၼ်တိုၵ်ႉႁႃႁဵတ်းသေ လူဝ်ႇလႆႈပဵၼ် ၼဵၵ်ႉၵတိပ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ဝၢႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉသေ ပေႃးၸဵဝ်းၵူတ်ႇထတ်းၼႃႇလႄႈသင် ပေႃးၼၢၼ်းၵူတ်ႇထတ်းၼႃႇလႄႈသင် လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈယုမ်ႇၸႂ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လူဝ်ႇလႆႈ ၶင်တူဝ်ဝႆႉၵွၼ်ႇ။ တီႈၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းတင်းၼမ် (ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းမီး လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ) တေဢမ်ႇႁဵတ်းပၼ်လႆႈ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း တွၼ်ႈတႃႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း။ ဢဝ်တင်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်လူဝ်ႇမၼ်းသေၵေႃႈ ၶိုင်ၵၢၼ်လူင်ၼႃႈပႂ်ႉထႃႈ တႃႇထိုင်ဝၼ်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇၵူတ်ႇထတ်း။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈတၢင်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ တွၼ်ႈတႃႇၵူတ်ႇထတ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝၵ်ႇ တေလႆႈၸၢႆႇၵႃႈမၼ်း ႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈဝႃႈ တီႈၼႂ်းတူဝ်ၸဝ်ႈဝၵ်ႇၼႆႉ ၸွင်ႇမီးဝႆႉ ဢႅၼ်ႇထီႇပေႃႇတီႇ Antibody ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းမၼ်းယူႇ။ (မၼ်းမၢႆထိုင်ဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယၢမ်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်မႃး)။ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ်လႆႈ တင်းပုတ်းတင်းတႅင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းတေၵမ်ႉပၼ် ႁႅင်းၵမ်ႉတူဝ် မွၵ်ႈလႂ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁူႉ ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီၼင်ႇၵဝ်ႇလႆ တွၼ်ႈတႃႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸူး မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း ဢႅၼ်ႇထီႇပေႃႇတီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈလူဝ်ႇလႆႈမီးဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
တီႈမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပိူင်လၢႆးတူၺ်းထိုင် ပၢႆးယူႇလီၼႆႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၵုမ်းၵမ်လႆႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းပဵၼ်လႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီ၊ ၶူဝ်းၶွင် လႄႈ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁပ်ႉယူတ်းယႃပၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ၼႆႉမၼ်းပွင်ႇဝႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလွင်ႈယူတ်းယႃ ဢၼ်ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိၼ်ႉၼၼ်ႉၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈၺႃး တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းထတ်း
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁဵတ်းၶပ်ႉမၢႆဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈယူႇသဝ်း ထွမ်ႇၶၢဝ်ႇၶိုတ်းမိူဝ်ႈၶိုတ်းဝၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ တီႈပၢႆႇတၢင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေၵႂႃႇ၊ မိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ တီႈၵိုတ်း တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈသၢႆတၢင်း။ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၼႆႉ တေၸၢင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်သေ တေၸၢင်ႈ ၵမ်းၵမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉ ထၢမ်တူၺ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇႁႃႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇၼႆတႄႉ ယူႇတီႈႁိူၼ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၸၢင်ႈဝႄႈလႆႈ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလႆႈၽိတ်းၵၼ် ထဵင်ၵၼ်မေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူင်းတင်းၼမ်ၼႆႉ လႆႈဢိုတ်းပႅတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်၊ ႁိူဝ်း လႄႈ လွင်ႈလတ်းၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်မိူင်း၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၵႂႃႇၸူး လႄႈ မႃးတီႈ ဢွင်ႈတီး ဢၼ်တၢင်းပဵၼ်ၽႄႈတိုၼ်းၼၼ်ႉ။ မိူင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ လႆႈတမ်းမၢႆမီး လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၼိူဝ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၽႅဝ်မႃး လႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈမိူင်း (ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတႃႇသေႇ တေမီး လွင်ႈပႃႇၸႃးပၼ်) ၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး ၽွၼ်းၵူတ်ႇထတ်းဝႃႈပဵၼ် ၼႅၵ်ႉၵတိပ်ႉ ဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 72 ၸူဝ်ႈမူင်း လူင်ႈၼႃႈ မိူဝ်ႈပႆႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် လူဝ်ႇလႆႈၶဝ်ႈ ၵႂႃႇရၼ်ႇတိင်း ၵမ်ႉၼမ် တႃႇ 14 သေ တေလႆႈၸႂ်ႉၸၢႆႇႁင်းၵူၺ်း။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈတမ်းမၢႆမီး တႃႇၶဝ်ႈၵႂႃႇရၼ်ႇတိင်းသေတႃႉ တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶင်တူဝ် ႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈႁိူဝ်းသေ ဢမ်ႇႁူႉတင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း။ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ မၼ်းတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း မႃး ဢမ်ႇၼၼ် ၸွမ်းလူၺ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၼႆသေတႃႉ မိူင်းၵမ်ႉၼမ်တႄႉ တိုၼ်းတမ်းမၢႆမီႈၸူး ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းတင်းသဵင်ႈ ၸိူဝ်းၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢင်ၸိူဝ်းပၢႆဝႃႈ ႁႄႉႁၢမ်ႈတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းတင်းသဵင်ႈ တေဢမ်ႇပၼ်ၶဝ်ႈ ၼႆၵွၼ်ႇ။ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်းတႄႉ တေတွင်ႈထၢမ် ပိုၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် သေလွင်ႈလွင်ႈယူႇ။
လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တႃႇၶဝ်ႈမိူင်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ International Air Transport Association (IATA) မႄးၵုမ်းဝႆႉသေ၊ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈငမ်းပၼ်တႃႇ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈတင်းသဵင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မၼ်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းယူႇ။ ငဝ်ႈငႃႈ ဢၼ်တမ်းၸႂ်လႆႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီလုၵ်ႉတီႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵတ်ႉသတမ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း သေ ပိုၼ်ဢွၵ်ႇဝႆႉ။ တႃႇ မိူင်းတီႈ ဢီးယူႇတႄႉ တွၼ်ႈတႃႇ ယေးၶေႃႈမုၼ်း/ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇတီႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈမၢႆ တီႈ တီႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၶွင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယူးရူပ်ႉ ယူႇ။ တူၺ်းၸွမ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉ - လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၽႄႈတိုၼ်း လႄႈ လွင်ႈ ႁႄႉႁၢမ်ႈ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတႆႉ တေၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇ ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းယဝ်ႉ။
မိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေမီး လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ လႆႈႁၢမ်ႈသီးဝႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း မၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈၼႂ်းမိူင်း ဢိၵ်ႇတင်း ၶေႃႈလူတ်းပွႆႇၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ပေႃးပူၼ်ႉပႅၼ် မၢႆမီးၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ တေၸၢင်ႈလႆႈၵႂႃႇ ၵႄႈလိတ်ႈ တီႈ လုမ်းတတ်းသိၼ်ႇ ၼင်ႇဝႃႈ လႆႈႁဵတ်းၺႃး လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမၼ်း ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆသေတႃႉ ၶႂ်ႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ယႂ်ႇယႂ်ႇၼမ်ၼမ်တႄႉၵေႃႈ ဝႄႈပၼ် လွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း။ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ၵိုတ်းယင်ႉဝႆႉ လွင်ႈတၢင်ႇယွၼ်း တႃႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇဢႃႇယု ပၢတ်ႉသ်ပွတ်ႉ လႄႈ ဝီႇသႃႇ၊ ႁူမ်ႈဝႃႈ တီႈဢၼ် သိုပ်ႇႁဵတ်းပၼ် ပၢတ်ႉသ်ပွတ်ႉ လႄႈ ဝီႇသႃႇသေတႃႉ မၼ်းၵေႃႈ တေၸိူင်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၶိုၼ်းမႃး ႁူမ်ႇတူၺ်းတင်းမူတ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် သၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၼႂ်း ပတ်ႉပိုၼ်ႉၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၶဝ်လႆႈယွၼ်ႇယွမ်း ၵၢၼ်မိၼ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈ သၢႆငၢႆႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈတဵၵ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶပ်ႉမၢႆၼၼ်ႉသေၵေႃႈ လူဝ်ႇသွၼ်ႇဝူၼ်ႉ ႁဵတ်း လွင်ႈသင်ႇမၢႆ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းလႆႈငိုၼ်းဢၢၼ်း ၼၼ်ႉလႄႈ။ ဝႄႈလွင်ႈသိုဝ်ႉ မႂ်တိုတ်း ဢၼ်မီး လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ဢွင်ႈတီႈ မီးတၢင်းပဵၼ်- လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶပ်ႉမၢႆၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ ပေႃးတေၸၢင်ႈပဵၼ် လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ မီးဝႆႉထႃႈ၊ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈယႃႉပႅတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လူဝ်ႇလႆႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၶပ်ႉမၢႆ ၼႆ ၶေႃႈမၼ်ႈၸႂ် လွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇႁူမ်ႇငမ်းပၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈ။
ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တႃႇၶဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇတႃႇသေ လႄႈသင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တင်ႇၼင်ႈၵူၼ်းဢမ်ႇတဵမ်လႄႈသင် တေႃႉတႄႉဝႃႈ ပၼ်ၽၢင်ႉသေၵေႃႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်၊ လူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ လူတ်ႉပၢတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈယႃႉပႅတ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းၶဝ် ယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈဢွၼ်ႇဢီႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇတၼ်းၽၢင်ႉၺႃးသေၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၸၢင်ႈထုၵ်ႇထဵင် တႃႇၶဝ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ယွၼ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း မႂ်တိုတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽိတ်းၽူၼ်လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေၸၢင်ႈၸိူင်ႉၼၢၼ်း ၼိူဝ် လွင်ႈလႆႈပႂ်ႉ ၽွင်းၽႅဝ်ႁွတ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူတ်ႇထတ်းလူမ်းမႆႈ လႄႈ ပိူင်ၵၢၼ် ၵဵဝ်ႇၶွင်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တေၸၢင်ႈလႆႈၶဝ်ႈ လွင်ႈၶင်တူဝ် တေႃႇထိုင် သွင်ဝူင်ႈ။ လူဝ်ႇလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ လွင်ႈယႃႉၵဝ်း ၶပ်ႉမၢႆ ၶၢဝ်းတၢင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ပေႃးဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵူႈမိူင်းမိူင်း။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈ ယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃ တေႃႇပေႃး ၵူတ်ႇထတ်း ဝႃႈ ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ ပဵၼ် ၼႅၵ်ႉၵထိပ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် တေႃႇထိုင်ဝၼ်း လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် လႆႈႁၢႆၵႂႃႇ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈယူႇၸမ်ၵၼ်မႃးတင်း ၵူၼ်းဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆၸိုင် တီႈမိူင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ တႄႇဢဝ် ဝၼ်းဢၼ်လႆႈတိူဝ်ႉၸမ်ႈ မႃးၼၼ်ႉသေ တေ ၶင်တူဝ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉ တႃႇ 14 ဝၼ်း လႄႈ တေပႂ်ႉတူၺ်း လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ တီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်သင်ၵေႃႈ တေၵူတ်ႇထတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ မိူင်းတီႈဢၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေၸႂ်ႉ "ႁူင်းႁႅမ်း ၵႂႃႇရၼ်တိင်း" သေၵေႃႈ တေဢဝ် ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸိူဝ်းလုၵ်ႉတီႈ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃးၼၼ်ႉ ဝႆႉသေ တေပၼ် လွင်ႈၸွႆႈသၢင်ႈ တႃႇၶင်တူဝ် ၸွမ်းၼင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶႂၢင်းပၼ်ၼၼ်ႉ (မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်ၶႃႇတႄႉ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း တေလႆႈဢဝ်ပုၼ်ၽွင်း တႃႇယူႇတႃႇၵိၼ်သေ ၶဝ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းလိူၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၶဝ်ၶႂ်ႈယူႇသင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ)။ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်းဝိတ်ႉ ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် မိူင်းတေႁပ်ႉၶၢမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႂ်းမိူင်း ၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈမၼ်း ဢေႇသေ လွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸူးၼွၵ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ၊ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် ၼႄႉၼွၼ်းလႆႈဝႃႈ တီႈဝဵင်း လႄႈ တီႈၼႃႈလိၼ် လႂ် ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ႁႅင်းၼႆ ၶဝ်တေၸၢင်ႈတမ်း လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၼႂ်းမိူင်း တွၼ်ႈတႃႇယႃႇႁႂ်ႈၵႂႃႇၸူး ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၸၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၽႄႈတိုၼ်း လႄႈ ၸၼ်ႉ လွင်ႈသမ်းဝႆႉယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈသေ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ပေႃးပဵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း ၼႂ်းမိူင်းတႄႉ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈဝႃႈ ၼၼ်ႉပဵၼ် တိုဝ်ႉတၢင်း တွၼ်ႈတႃႇၸွၼ်ႇတူၺ်း ပၢႆတၢင်း တီႈၼႂ်းမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တီႈဢၼ်ၸိူဝ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပႆႇယၢမ်ႈႁွတ်ႈယၢမ်ႈၽႅဝ်သေပွၵ်ႈၼၼ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီး ၶႅၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ မၼ်းပဵၼ် တိုဝ်ႉတၢင်းလီတွၼ်ႈတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵူၼ်းဢမ်ႇသုၵ်ႉဢမ်ႇဢူၼ်သေ တေၸၢင်ႈၵႂႃႇတူၺ်း တီႈလိုဝ်းလင်ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇတီႈၼႂ်းမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိုတ်ႇဝႆႉလႂ်။
လွင်ႈတုမ်ႉတေႃႇၶိုၼ်း လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လႄႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ် "လွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢွၼ်ႇဢီႈ"၊ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸူး ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇပေႃးၵႆ လႄႈ ႁၼ်ဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်းသမ်ႇမတႃႇသေ လိူၵ်ႈတူၺ်း ဢွင်ႈတီႈတႃႇၵိၼ်၊ ဢွင်ႈတႃႇတူၺ်းတႃႇယဵမ်ႈ လႄႈ ဢွင်ႈတီႈတႃႇထင်သဝ်း။ ၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်ၼွၼ်းၶိုၼ်းလႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇဝၼ်းမႃးဝၼ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း သမတႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉ။ ၽိူဝ်ႇတႃႇဝႃႈ တေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸူးတီႈၵႆ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းဢွၼ်ႇတႄႉ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇလိူဝ်လႆႈ ထႅင်ႈဝဵင်းၼိုင်ႈ။
လွၵ်ႉတွင်း လႄႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၽၢႆႇၼႂ်း တၢင်ႇၸိူဝ်းထတ်း
မိူင်းလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပိူင်လူင်မၼ်း တီႈဢၼ်တၢင်းပဵၼ်ၽႄႈၸပ်း ၼၼ်ႉ လႆႈပွင်သၢင်ႈ လွၵ်ႉတွင်းၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ လႄႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၼိူဝ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၵူၼ်းမိူင်း၊ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈယႃႇ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ တေၶဝ်ႈပႃး လွင်ႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇမိုတ်ႈ ၵၢၼ်ၵုမ်းၵၼ်လႅၼ်လိၼ်၊ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း တီႈၼႂ်း မိူင်း (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ သေဢၼ်ဢၼ်သေ ၽႅဝ်ႈႁွတ်ႈမႃးၼႆ တေလႆႈလူင်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႂ်ႈယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃ)၊ ဢိုတ်းပႅတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႄႉႁၢမ်ႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ တီႈ လၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ် လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ႁႄႉႁၢမ်ႈ ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ် ဢၼ်ယႂ်ႇဢၼ်လူင်၊ လႄႈ ပေႃးပဵၼ်သၢႆငၢႆ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႃႇၼႆ ႁၢမ်ႈသီးၵူၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတီႈႁိူၼ်း။
တွၼ်ႈတႃႇ ၵုမ်းၵမ် လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် တီႈၼႂ်းမိူ်ငးလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၸွႆးႁွႆးတိၼ် ၵူၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆသေ လႆႈၶူင်သၢင်ႈ ဢႅပ်ႉမူဝ်ႇပၢႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ဢႅပ်ႉ Health Code ႁင်း မိူင်းၶႄႇ၊ ဢႅပ်ႉ Protect Scotland ႁင်း သၵွတ်ႉတလႅၼ်ႇ၊ TraceTogether ႁင်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ၊ COVIDSafe ႁင်း ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး လႄႈ COVID Tracer ႁင်း ၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပႆႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇလီလူတ်ႇလူင်းသေ လူင်းၸိုဝ်ႈ (ပေႃး လူဝ်ႇ)ဝႆႉ။ တီႈမိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဢႅပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဢမ်ႇလႆႈ တိုၼ်းတေလႆႈၸႂ်ႉယဝ်ႉ။
တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း ယွၼ်ႉဢၼ်လႆႈပူၼ်ႉပႅၼ် လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်မိူင်းမၼ်းသေၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လႆႈယူႇ။ မၢင်ႈတီႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇတမ်းမၢႆမီးၼၵ်းၼႃဝႆႉၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ဝႆႉမၢႆမီးၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃသေ ပေႃးမီးလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်မႃး လႆႈၺႃးတၢမ်ႇငိုၼ်းယႂ်ႇယႂ်ႇၼမ်ၼမ်ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ဢေႇထတ်း
မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ - မိူင်းထႆး ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်လဵဝ် ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈႁူႉၸွမ်း မိူဝ်ႈ ပီ 2021 ၵျူႇလၢႆႇ 1 ၼၼ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ လႅပ်ႈတေၸွမ်း - တီႈမိူင်းၵိုတ်းလိူဝ်တႄႉ ၶႂၢင်းပၼ် ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸူး ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၼႄႉၼွၼ်း ဢိၵ်ႇတင်း လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၼၵ်းၼႃ။
ၽူးၶတ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ် ၵုၼ်ထႆး ဢၼ်မီး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ႁင်းၶေႃ၊ ပဵၼ် ပၢႆတၢင်းထူဝ်းရိတ်ႉ ၸိုဝ်းလိုဝ်းလင် ဢၼ်ႁူႉၸွမ်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ၊ လမ်ၼမ် လႄႈ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ၶမ်။ ၶႅၵ်ႇၸိူဝ်းမႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ၵမ်ႉၼမ် ဢၼ်မႃးၸူးမိူင်းထႆးၼႆႉ တေလႆႈၶဝ်ႈ ၵႂႃႇရၼ်တိင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ "သႅၼ်ပွၵ်ႉ ၽူးၶတ်ႉ" ၼႆႉ ၶႂၢင်းပၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇ ၵႂႃႇရၼ်ႇတိင်း။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈသမ်းဝႆႉ ယႃႈႁႄႉၵင်ႈ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈ၊ လႆႈၶေႃႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇ လွင်ႈမၼ်ႈၸႂ် ပၢႆးယူႇလီ၊ လုၵ်ႉတီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၽူးၶတ်ႉသေ ၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်း သေ ယူႇသဝ်းတီႈ ႁူင်းႁႅမ်း ဢၼ်ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉ။ တႃႇ 14 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေၸၢင်ႈၵႂႃႇလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း ၸိူဝ်းမီးတီႈၵုၼ် လႄႈ ၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်း လမ်ၼမ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇ တီႈပွတ်းတွၼ်ႇမိူင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ။
သင်ႇမၢႆထႃႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်ထတ်း
ယွၼ်ႉမီးလွင်ႈယႃႉပႅတ်ႈ သၢႆတၢင်းၵၢၼ်မိၼ်၊ လွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶေႃႈပၼ်ၽၢင်ႉ လႄႈ မီးလွင်ႈတမ်းမၢႆမီႈလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႄႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ၽွင်းၶၢဝ်း တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၶဵင်ႇတ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ သၢႆတၢင်းမိၼ်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉ တေလူဝ်ႇလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ ဢၼ်ၼမ်လိူဝ်သေ ဢွင်ႈတီႈၵိုတ်း လၢႆတီႈ မိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ လႄႈ ၼႂ်းၵႄႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၼႆႉ တေလႆႈပႂ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းတင်းႁိုင်။ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉ မၢင်လွင်ႈၼႆႉ မႂ်တိုတ်းမၼ်းတေတိူဝ်းၵႃႈယႂ်ႇ။
ၶၢဝ်ႇလီတႃႇၽၢႆႇၼိုင်ႈတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ႁႅင်းသိုဝ်ႉမၼ်းယွမ်းၵႂႃႇတႄႈ မႂ်တိုတ်းသၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၼႆႉ တေၸၢင်ႈတိူဝ်းၶၼ်ထုၵ်ႇလိူဝ်ၵဝ်ႇသေ တီႈႁိမ်းၶၢင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ မီးတိုဝ်ႉတၢင်း တီႈၼင်ႈပဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ။
တီႈၼႂ်း လွင်ႈၵွင်ႉသိုပ်ႇသၢႆတၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈသွၼ်ႇသႂ်ႇ ၶၢဝ်းယၢမ်းလိူဝ်၊ ပိူင်လူင်မၼ်း မၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တီႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸူး သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ၼႂ်းမိူင်း လႄႈ ပိူင်လူင်မၼ်း သင်ဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ မီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆၵၼ်တင်း မိူင်းဢၼ်ႁႄႉႁၢမ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ မိူဝ်ႈပႆႇၶႂၢင်းပၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တႃႇသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ၊ ၵၢၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈ လႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလႆႈပႂ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈသႂ်ႇပႃး တီႈၼႂ်း ၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇ။
တႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၵႂႃႇၸူးပၢႆတၢင်း တီႈဢၼ်မီး ၶေႃႈၽၢင်ႉ လႄႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈယၢပ်ႇယဵၼ်း တႃႇတေသိုဝ်ႉ မႂ်တိုတ်းယူႇ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ၽူႈၸုတုမ် ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇၶၢႆမႂ်တိုတ်း ဢၼ်လုၵ်ႉ မိူင်းၶႄႇ ၵႂႃႇၸူး ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ တွၼ်ႈတႃႇသိုဝ်ႉမႂ်တိုတ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူဝ်ႇလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇၸူး သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸႂ်ႉ ၽူႈၸုတုမ် ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉဢေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈ ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈတႄႉ သိုဝ်ႉမႂ်တိုတ်းဢၼ်ၽႂ်ႇမၼ်း တႃႇသွင်မႂ် (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မႂ်တိုတ်း လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇ ၵႂႃႇၸူး မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး လႄႈ မႂ်တိုတ်းထႅင်ႈဢၼ်ၸမ်ႉ လုၵ်ႉၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး ၸူး ယူႇဢႅတ်ႉသ်)၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၽၢင်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵႂႃႇရၼ်ႇတိင်း ဢမ်ႇၼၼ် ထူင်ၶူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေႁၢႆၼႂ်းၵႄႈမၼ်း။
လွင်ႈၵွင်ႉသိုပ်ႇ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ၼႆႉ မၢင်လွင်ႈမႃး တေၸၢင်ႈပဵၼ် ပၼ်ႁႃ။ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်လႆႈလႅၵ်ႈ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းတေႃႇ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈထူပ်းလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၼမ်လိူဝ်သေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၽႅဝ်မႃးသမတႃႇသေ တေၸၢင်ႈလႆႈထူပ်းၺႃး လွင်ႈၶမ်ၵိုတ်းဝႆႉတီႈ ဝဵင်းဢၼ်ၵွင်ႉသိုပ်ႇၵၼ် လိူဝ်သေၵဝ်ႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လူတ်ႇၵူတ်ႇထတ်း ၊ လႆႈၸိူင်ႉယွၼ်ႉၵူတ်ႇထတ်း လႄႈ လႆႈထူပ်းလွင်ႈယႃႉပႅတ်ႈၶၢဝ်းတၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵွင်ႉသိုပ်ႇၸူး ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တႃႇၶဝ်ႈမိူင်း ဝၢႆးလင်သေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈပႆႇပေႃးႁိုင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယၢမ်ႈၽႅဝ်ဝႆႉတီႈ ဢွင်ႈတီႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ တေဢမ်ႇပၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵဝ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁိူဝ်းမိၼ်ၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸွမ်းသၢႆတၢင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေၸၢင်းထူပ်းၺႃး လွင်ႈတေလႆႈၶဝ်ႈ ၵႂႃႇရၼ်ႇတိင်းသေၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ သင်ႇမၢႆထႃႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၵိုတ်းတီႈလႂ်၊ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ်တႄႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇလီလီ တႃႇဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တေၵႂႃႇ ၵွင်ႉသိုပ်ႇၸူးၼၼ်ႉ။
ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သင်ႇမၢႆထႃႈ မႂ်တိုတ်းယဝ်ႉသေ သင်ဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ၼႆ လူဝ်ႇလႆႈပႂ်ႉတူၺ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သင်ႇမၢႆထႃႈ ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈတတ်းၶၢတ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိၼ် ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းသေ လွင်ႈတတ်းၶၢတ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်းၵမ်းၵႆႉပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈထုၵ်ႇယႃႉပႅတ်ႈၼႆ ၵပ်းသိုပ်ႇၸူး သၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဢေႇၵျႅၼ်ႇၸီႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သၢႆတၢင်းသေ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် တၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇမီးလႆႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်မၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇမီး၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈၶိုၼ်းၸၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်ႇဝၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈယႃႉပႅတ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းသေ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢမ်ႇလႆႈၶွင်ႉၶမ်ဝႆႉ။
ဢမ်ႇဝႃႈၶၢဝ်းလႂ် ႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇတႃႇသေ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လူဝ်ႇၶႆႈၸႂ်သိုဝ်ႉ မႂ်တိုတ်း ဢၼ်ၶိုၼ်းဢၢၼ်းငိုၼ်းပၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်းၸွႆႈထႅမ် လုမ်းၽွင်းတၢင်ဢွၼ်ႇထတ်း
လုမ်းၽွင်းတၢင်လူင် လႄႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်ဢွၼ်ႇ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ လႆႈၶၢႆႉဢဝ် ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးၵေႃႈပဵၼ်ၼၼ်ႉသေၵေႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ တိုၼ်းဝႃႈ ဢိုတ်းပႅတ်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၶဝ် တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ၶိၵ်ႉၶၢၵ်ႉ တႄႉ တိုၵ်ႉထုၵ်ႇမီးဝႆႉယူႇလႄႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်ႇဢွၼ်ႇ တီႈပိုၼ်ႉတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈဢိုတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေၸၢင်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇၸူး လုမ်းၽွင်းတၢင်ႇဢွၼ်ႇတၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်မီးတီႈၵႆၼၼ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလလႄႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈ ၶွင်ႉၶမ်ဝႆႉၼႆ လုမ်းၽွင်းတၢင်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၸမ်သေပိူၼ်ႈ တင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ တေၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇႁႃပၼ် သၢႆၵၢၼ်မိၼ် တႃႇပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်းၶိုၼ်း၊ တေၸၢင်ႈၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် ၶိုၼ်းၵူႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉသေ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေၸၢင်ႈသိုဝ်ႉ မႂ်တိုတ်းႁိူဝ်းမိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် မႂ်ၶၢမ်ႈမိူင်း (ၽၢတ်ႉသ်ၽွတ်ႉ) ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ။ တီႈလိုၼ်းသုတ်းမၼ်းမႃး ၶဝ်တေၸၢင်ႈ သိုပ်ႇပၼ်ၶၢဝ်ႇ လွင်ႈသၢႆငၢႆပိုၼ်ႉတီႈၸူးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သေ ၽၢင်ႉပၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ တႃႇတေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉႁႃ သိုပ်ႇမိုတ်ႈပၼ်လႄႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။
မိူင်းၼင်ႇ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃးသေႇသေ ၸိူင်ႉၼၼ်ႇ ၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဝီႇသႃႇ လႄႈ ၽၢတ်ႉသ်ၽွတ်ႉ ၼၼ်ႉ တေယင်ႉဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉ တႃႇ ဢၼ်လူဝ်ႇႁိပ်ႈၼႅတ်ႈ၊ ၼၼ်ႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်ဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ယူႇသဝ်းဝႆႉၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၼႆႉပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းလီ တွၼ်ႈတႃႇ လူင်းၸိုဝ်ႈတင်း လုမ်းၽွင်းတၢင်လူင် ဢမ်ႇၼၼ် လုမ်းၽွင်းတၢင်ဢွၼ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇလႆႈ ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ၊ လွင်ႈမီးသၢႆၵၢၼ်မိၼ်၊ လႄႈ လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၼပ်ႉယမ်ထိုင်ထတ်း
ပေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသုပ်းတိုဝ်း ၽႃႈတူမ်းသူပ်း လႄႈ လွင်ႈလူင်ႈၼႃႈႁႄႉၵင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ ၸွမ်းလူၺ်ႈမၢႆမီႈ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းၶႆႈၸႂ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈတၢင်းမၼ်းတဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသုပ်းၽႃႈတူမ်းၼႃႈသေ ဢိင်ၼိူဝ်ႈမိူင်း ၼႃးလိၼ်သေၵေႃႈ မၼ်းတေၸၢင်ႈ မီးလွင်ႈတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သေ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် မၼ်းတေပူၼ်ႉလိူဝ်သေ ဢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်းၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ။ ၽွင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ ပၢႆတၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆ တူၺ်းၵူၼ်းတီႈၼၼ်ႈဝႃႈ ၸွင်ႇၶဝ် သုပ်းၽႃႈတူမ်းၼႃႈ၊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းလူဝ်ႇႁိုဝ် ဢမ်ႇလူဝ်ႇ။ ၸွႆးႁဵတ်းၼင်ႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းလႄႈ။
လူဝ်ႇလႆႈငိူင်ႉဝႄႈ ဝေႃးႁၢၼ်လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ်၊ မိူင်း၊ ဝဵင်း လႄႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်း။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ႈ တီႈတူင်ႇဝူင်းမၢင်ၸိူဝ်းသေ တေၸၢင်ႈႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၸင်းတေႃႇၵၼ်သေ ၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈ ပဵၼ်လွင်ႈၸႅၵ်ႇၶိူဝ်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၸႂ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်း "ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19"၊ "ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ" ဢမ်ႇၼၼ် "ဝၢႆးရႅတ်ႉ" ဢမ်ႇၼၼ် ၽေးၵႃႇလ ၼႆၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။
ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၸိူဝ်ႉမႅင်း SARS-CoV-2 ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၸိူင်ႉမႅင်း COVID-19 ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵွင်ႉသိုပ်ႇၸူး မိူင်းလိၼ်ၵိူတ်ႇၶဝ်ၼႆ ၶဝ်တေၸႂ်လမ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မဵဝ်း Alpha ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ မဵဝ်း Beta ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း၊ မဵဝ်း Gamma ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ပရႃႇၸီး၊ Delta ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တီႈ ပရႃႇၸီး၊ Lambda ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ပီႇရူး။
ဢွင်ႈတီႈၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ မီးၶေႃႈၸိသင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇဢိုတ်းဝႆႉ လၢၼ်ႉၵိၼ်ယႅမ်ႉသေ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၸွၵ်းၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ဢၼ်သူင်ႇႁွတ်ႈထိုင်တီႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ မိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ ၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇ ၼႆႉ လွင်ႈတွၼ်ႈငိုၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵမ်ႉၼမ် ႁဵတ်းသေ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တိူဝ်းမီးၽေးၶဵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတေႃႉသူင်ႇလႄႈ ၶဝ်တိူဝ်း တွၼ်ႈငိုၼ်းလိူဝ်သေၵဝ်ႇ၊ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇဝႄႈလႆႈ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆသေ ဢဝ်လၢႆးဢီႇလႅတ်ႇထရေႃးၼိတ်ႉသေၵေႃႈ တွၼ်ႈငိုၼ်း ဢဝ်။ တီႈဢၼ်ၶႂၢင်းပၼ် တႃႇၵိၼ်ယႅမ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽွင်းၵူၼ်းပႂ်ႉၽိူၼ် တိုၵ်ႉမီးယူႇတီႈ ၽိူၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ သုပ်းၽႃႈတူမ်းသူပ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် ၶဝ်ပေႃး ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈ ၽိူၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႆႈ တႄႇၵိၼ်လႄႈ။
ယူႇသဝ်း ႁႂ်းလွတ်ႈၽေးထတ်း
တီႈမိူင်းဢၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းပၵ်းပိူင် ႁႅင်းဢေႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶေႃႈပူင် ဢမ်ႇလႆႈဢွၵ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈ၊ လွၵ်ႉတွင်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ၶေႃႈပူင် ဢၼ်ႁႂ်ႈယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်းႁိူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ ၵႆႉၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်း ဢၼ်ဢမ်ႇငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၽုင်ၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းႁဵတ်း ၶေႃႈပူင်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝႄႈၽုင်ၵူၼ်းလႄႈ။
ပိူင်ၵၢၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ တေၸၢင်ႈ ၸၼ်ၸႂ် ၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းသေ ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ။ ၸိူဝ်းၵူၼ်းၼႄၵၢင်ၸႂ် လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇသူႈၸႂ်ႉ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈသုၼ်ႇတူဝ် လႄႈ လွင်ႈပႂ်ႉပႃး တၢင်းၵႆ ဢၼ်လွတ်ႈၽေး ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ႁႂ်ႈတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ ၽႄႈတိုၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇဝႄႈလႆႈ မၢႆမီႈ လႄႈ ၽေးၶဵၼ်ပၢႆးယူႇလီၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈဝႄႈ လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူဝ် ၵူၼ်းၼႃႈပႅၵ်ႇထတ်း
ၽွၼ်းလႆႈ ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၽေးၵႃႇလ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉတႄႉ တီႈမိူင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈၵူဝ် ၵူၼ်းၼႃႈပႅၵ်ႇ ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးသေ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ယိူင်းၸူးထိုင် ဢၼ်လႅပ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၵ်ႇတင်း လွင်ႈလူႇလၢႆတူဝ် ဢၼ်ယိူင်းၸူး ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈ ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉသေ လွင်ႈတၢင်းလူလၢႆၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းလူင် မိူၼ်ၼင်ႇ ၼိဝ်းယွၵ်ႉ၊ လၼ်ႇတၼ်ႇ လႄႈ သၼ်ႇၾရၼ်ႇသိတ်ႇသ်ၵူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တီႈႁွင်းၵွင်း ၼႆႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၽွၼ်းတၢင်းပဵၼ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈလီၸင်းၶႄႇ ၼႆႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈသုင်မႃးသေ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢၼ်ႉၶၢႆ လႄႈ လၢၼ်ႉၵိၼ်ယႅမ်ႉတင်းၼမ်ၼႆႉ ၶဝ်ထဵင် တႃႇပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၸူး ၵူၼ်းတီႈ မိူင်းၶႄႇလူင်သေ ၶဝ်ႁႄႉႁၢမ်ႈ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇမႅၼ်ႇတရိၼ်းယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉဢၼ်လွင်ႈၸင်းၶႄႇ ၼႆႉ တေႃႈတီႈၼႂ်း ဢေးသျႃးၵေႃႈ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈသုင်မႃး၊ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢၼ်ႉၵိၼ်ယႅမ်ႉ၊ ႁူင်းႁႅမ်း လႄႈ ၵၢၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း တီႈၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ၊ ၵျႃႇပႃႇ လႄႈ ဢိၼ်းတီးယႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ထဵင် တႃႇပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈၸူး ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈပၼ်ႁႅင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိူဝ်ႉလမ်ၶဝ်ၼႆႉ ႁၢမ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းဝႆႉသေ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇၸဝ်ႈလိၼ်ၶဝ် လိုပ်ႈဢွၵ်ႇၵွၼ်ႇ။
လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ ထႅင်ႈထတ်း
ငဝ်ႈငႃႇ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ ထႅင်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽေးတၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလ ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19 ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး -
- ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ
- The US government သႅၼ်ႇထႃႇ တႃႇၵုမ်းၵမ်တၢင်းပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ
- သႅၼ်ႇထႃႇ တႃႇၵုမ်းၵမ်တၢင်းပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ယူးရူပ်ႉ (ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၵူႈဝၼ်း)
- ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် လႄႈ ပႅၼ်ႈမၢႆ ဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်မႃးတီႈ Johns Hopkins University Center for Systems Science and Engineering ဢၼ်ပဵၼ် ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉၵမ်းလဵဝ်
- သဵၼ်ႈမၢႆၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တႃႇၶဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်မႃးတီႈ IATA
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၽႅဝ်ဝႆႉၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆၸိုင် လုမ်းၽွင်းတၢင်လူင် ႁင်း မိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇလွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ လွင်ႈ သၢႆငၢႆပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း။ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ လုမ်းၽွင်းတၢင်လူင် ၼႆႉ တေၸၢင်ႈမီး ၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ဢၼ်ၽင်ၸႂ်တွၼ်ႈတႃႇ ၶူဝ်းဝိတ်ႉ-19၊ သေ မၼ်းပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းလီ တွၼ်ႈတႃႇ လူင်းၸိုဝ်ႈ တေႃႇ လုမ်းၽွင်းတၢင်လူင် တႃႇလႆႈ ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉ ဢီးမေးလ်။ ပိူင်လူင်မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ လုမ်းၽွင်းတၢင်လူင် ၶွင် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ထိင်းသိမ်းဝႆႉပၼ် လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇတီႈၵႂၢင်ႈမၼ်း ၼင်ႇၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈ၊ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈသေတႃႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းလႆႈတီႈၼၼ်ႈယူႇ။
လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇဢၼ်ၽိတ်းပိူင်ႈ လႄႈ တီႇဢူဝ်ႇရီႇ ဢၼ်လၵ်ႉလွမ်ႁူမ်ႈႁွမ်းၶပ်ႉၶိုင် ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼႆႉ တေႃႈၼင်ႇ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ယင်းဢွၼ်ၵၼ် လၢတ်ႈယွင်ႈ တီႈၼိူဝ်ဢွၼ်ႇလၢႆးဝႆႉလႄႈ လူဝ်ႇလႆႈၽၢင်ႉငဝ်ႈငႃႇလွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူတ်ႇထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းဢၼ် ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မၼ်းလူဝ်ႇႁႂ်ႈၼႄႉၼွၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ဢၼ် မေႃယႃၸိူဝ်းမီးသလေႇ လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆးယႅၼ်းၶဝ် ၵမ်ႉဝႆပၼ်ၽၢႆႇလင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။
ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်းယၢပ်ႇယဵၼ်းလူင်ၼႆႉ လွင်ႈဝႃႈ ၶႂ်ႈၸွမ်းလင် ဢၢပ်ႉတဵတ်ႉ ဢၼ်လိုၼ်းသုတ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈၸွမ်းသၽႃႇဝမၼ်းယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးတူၺ်းၶၢဝ်ႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ မၼ်းၵူၺ်းၼႆ မၼ်းတေတိူဝ်းၶႅမ်ႉလိူဝ် တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီၸႂ်။ ၽိူဝ်ႉတႃႉဝႃႈ တေၼင်ႈတူၺ်းၶၢဝ်ႇယူႇတင်းဝၼ်း တူၺ်းၶၢဝ်ႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းသွင်ပွၵ်ႈသေၵေႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းထႅင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်းတၢင်ႇလွင်ႈၼႆႉ တေတိူဝ်းၶႅမ်ႉယဝ်ႉ။
တူၺ်းပႃးထတ်း
- လွင်ႈၵဵင်ႈသႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ လွင်ႈလူလွမ်တူဝ်ၶိင်း
- တၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၽႄႈၸပ်း
- ဝၢႆးဢွၵ်ႇတၢင်းမႃးယဝ်ႉ ယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃ
- ၶေႃႈၶၢဝ်ႇ ဢၼ်မႃးတီႈ ၽူႈမႄးထတ်း ဝီႇၶီႇဝွႆးဢဵတ်ႇꩡ်


text:
မိူဝ်ႈၼႆ့ ဝၼ်းတီႈ 18/11/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ PDF ၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈလူင်လႄႈ ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
ၵူဝ်ႇမူဝ်းၵျူဝ်း PDF မၢၼ်းတလေး လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ မီးသွင်ဝၼ်းယဝ့်ဢေႃႈ ၶဵင်ႈၶႅင်သိုၵ်းၵၼ်ဝႆ့ႁဵတ်းၼႆ၊ ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼႆ့ ၾၢႆႇတပ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မၢတ်ႇၸဵပ်း 5 ၵေႃ့သေ ၾၢႆႇ PDF မၢတ်ႇၸဵပ်း 4 ၵေႃ့ၼႆဢေႃႈ ။ မၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉသုမ်းတင်းသွင်ၾၢႆႇယူႇ” ဝႃႈၼႆ။
မိူၼ်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 8 လႄႈ ဝၼ်းတီႈ 9 ၼၼ့် သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ PDF ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လူ့တၢႆ 1 ၵေႃ့ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူႈလႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လိူၼ် ဢေႃႊၵၢတ်ႊ ဢၼ်ပူၼ့်မႃးၼႆ့ ယွၼ့်သိုၵ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ PDF ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၶူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈၶိူဝ်းၼိမ်း(ဒိုးပင်ကျေးရွာ)၊ဝၢၼ်ႈၵလႃးၵွႆး(ကုလားကွဲ) ၸိူဝ်းၼႆ့ လႆႈပၢႆႈၽေးပၢင်တိုၵ်းႁူဝ်ၵူၼ်း ဢမ်ႇယွမ်းႁဵင် ။


text:
ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆး 3 ၵေႃႉၼၢႆး-လုၵ်ႈ-လၢၼ် ၺႃးၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ်လမ်းၽၼ်းတႅင်းလႄႈလူႉတၢႆထင်တီႈၽွမ်ႉၵၼ်တင်း 3 ၵေႃႉ ။
ဝၼ်းတီႈ 2 /9/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆး 3 ၵေႃႉ ၼၢႆးလၢၼ် ယူႇႁိူၼ်းႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်းယူႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမႄႈထဝ်ႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း ၶဝ်ႈမႃးတႅင်းၽၼ်းၵေႃႉပဵၼ်မႄႈမၼ်းလႄႈ ၼွင်ႉပႂ်ႉမၼ်း ဢိၵ်ႇပႃးလၢၼ်ဢွၼ်ႇမၼ်း(လုၵ်ႈၼွင်ႉၸၢႆး ၼွင်ႉပႂ်ႉ) ဢႃယု 2 ၶူပ်ႇ၊ လူႉတၢႆထင်တီႈ 3 ၵေႃႉ၊ ၶၢပ်ႈတူဝ်တႄႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႄႈႁိမ်းႁွမ်းလုမ်းလႃးသၢင်းၵျူဝ်ႇပၼ်မိူဝ်ႈၼႆႉ 4/9/2022။
ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ-“ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး မႄႈထဝ်ႈၼၼ်ႉဢေႃႈ။မဝ်းယႃႈသေၶဝ်ႈမႃးၽၼ်းတႅင်းမႄႈထဝ်ႈတၢႆဢွၼ်တၢင်း။ သမ်ႉသိုပ်ႇၶဝ်ႈမိူဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်းသေ မိူဝ်းမေႃး ၵၼ်တင်းၼွင်ႉပႂ်ႉမၼ်း။ ၽိူဝ်ႇၼွင်ႉပႂ်ႉမၼ်း ႁွပ်ႇဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢႃႇယု 2 ၶူပ်ႇ (ဢၼ်ပဵၼ်လၢၼ် ၶိင်းမဝ်းယႃႈ) ၼၼ်ႉသေလႅၼ်ႈပၢႆႈဢွၵ်ႇႁိူၼ်း။ ၶိင်းၼၼ်ႉႁၼ်ယဝ်ႉလမ်းၽၼ်းထႅင်ႈ။ တၢႆၵိုၵ်းၵၼ်တင်း 2 ၵေႃႉမႄႈလုၵ်ႈၵၢင်ဝၢင်းႁိူၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ။ ” ဝႃႈၼႆ။
ဢၼ်ၺႃးၽၼ်းတၢႆ 3 ၵေႃႉမႄႈလုၵ်ႈၼၢႆးလၢၼ်ၼႆႉပဵၼ်ၵူၼ်းပွၵ်ႈလွႆဝႄႈ ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး။ မႄႈထဝ်ႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉဢႃယု 75 ပီ။ ၼွင်ႉပႂ်ႉမၼ်းသမ်ႉဢႃယု 30 ပီလႄႈလၢၼ်ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉဢႃယုတိုၵ်ႉလႆႈ 2 ၶူပ်ႇၵူၺ်း။
ၽူႈၸၢႆးၵေႃႉၽၼ်းၼၼ်ႉသမ်ႉဢႃယုမီး 50 ပီ။ ၵူၼ်းၼႂ်းပွၵ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းၸၢႆးၵိၼ်ယႃႈမႃႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼမ်သေ ဢွၵ်ႇလူမ်းယွင်ႇယဝ်ႉလမ်းၽၼ်း ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆးလၢတ်ႈဝႃႈ – ယၢမ်းလဵဝ်ယႃႈမႃႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၼမ်ၼႃႇမိူင်းၼၢႆးၼႆႉ။ ၶၢႆၵူႈတီႈ သိုဝ်ႉလႆႈၵူႈတီႈ။ ၵိၼ်လူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈၼၼ်ႉၶႃႈ။ ၸွမ်းၶၢင်ႈတၢင်း တေႃႇၼႃႈၵူၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇဝႄႈ မီးၵူႈတီႈယဝ်ႉၶႃႈ။ ပလိၵ်ႈၶဝ်ဢမ်ႇတီႉၺွပ်းပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇၶႃႈလူင်။ ပွႆႇဝႆႉၸိူင်ႉၼႆမၼ်းပဵၼ်ၽေးတေႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢေႃႈ” ဝႃႈၼႆ ။
ၵေႃႉဢၼ်လူင်းမိုဝ်းၽၼ်းမႄႈမၼ်းလႄႈၼွင်ႉပႂ်ႉ လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်းတၢႆၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ်ပလိၵ်ႈတီႉၺွပ်းဢဝ်တူဝ်မၼ်းၵႂႃႇၵုမ်းၶင်ဝႆႉၼႂ်းၶွၵ်ႈယဝ်ႉသေတႃႉ တေသိုပ်ႇပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ထႅင်ႈပႆႇႁူႉ။
ၵူႈပွၵ်ႈၵေႃႈ ပေႃးတီႉၵူၼ်းၵိၼ်ယႃႈၼႆ ဢမ်ႇႁိုင်ၼိုင်ႈဝူင်ႈၶိုၼ်းပွႆႇဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးယဝ်ႉလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈၵူၼ်းမိူင်းလွမ်မႆႈၸႂ်ဝႃႈ ၵူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ ၵူဝ်ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃး ၵဝ်းတဝ်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ်ထႅင်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃးၶၢဝ်းတၢင်း ပီပၢႆ 7 လိူၼ်ၼႆႉ ၵူႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ပႃးၸဵမ်တီႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး မီးၵူၼ်းပႅၵ်ႇၼႃႈၼမ်၊ ၽူႈလၵ်ႉၵူၼ်းၸူၼ်လိူင်ႇၼမ်၊ ၵူၼ်းၵိၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ်ၵေႃႈလိူင်ႇၼမ်။ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသမ်ႉဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ်တီႉၺွပ်းၽဵဝ်ႈပၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈယူႇၼႂ်းငဝ်းလၢႆးဢၼ်မႆႈၸႂ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈတႄႉတႄႉ လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။


text:
ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း (မၢၼ်ႈ: ဟုမ္မလင်းမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Homalin ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [Hungmaaklaang]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းလႄႈ တင်း ဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉသေ ၵႆယၢၼ် 130 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင်တီႈ ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ တင်း ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ၵႆယၢၼ် 397 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တိူင်းၽႄႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 1899 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ဝၢၼ်ႈၼွင်ပၵျိတ်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ဝၢၼ်ႈႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ်ဝဵင်း။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁၢၼ် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇတႆးယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း၊ လုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်းပၢႆးပႆႇၺႃႇၸႄႈဝဵင်း၊ လုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ဢွင်ႈတပ်ႉပလိၵ်ႈ၊ လုမ်းပႃႇထိူၼ်ႇ၊ လုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်း လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း မိူဝ်ႈပီ 1972 ၼၼ်ႉ လႆႈလၢမ်းဝႃႈ မီး 91000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။[1] လႆႈပိုတ်ႇလုမ်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႉသေၵေႃႈ လႆႈပၵ်းပဵၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ပွတ်းၼိူဝ်ၶၢင်တွင်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ ပီ 1957 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇပတဵင်ႇ ဢူးဝိမလ လႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်သၼ်လွႆၼႃႇၵ တႃႇပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၶၢင်တွင်း-ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ လႆႈႁေႃႈၵႂႃႇ ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ မူင်ႇယႂႃႇ၊ ၵၼီႇ၊ မိူင်းၵၢင်း၊ ၵလေးဝ၊ မေႃႇလဵၵ်း၊ ၽွင်းပၢင်ႇ၊ ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ပဵၼ်ဝၼ်းပဵၼ်ဝၼ်းသေ လႆႈၼွၼ်းၸွမ်းတၢင်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။[2]
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႆႈသူးလိၵ်ႈလၢႆး သၼ်လွႆၼႃႇၵ မွင်ႇၸိၼ်ႇၵျီႇ (ဝၢၼ်ႈမွင်းၶမ်း)


text:
လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸုမ်းၼိုင်ႈၵႂႃႇလဵၼ်ႈၼႂ်းၼႃး လဵၼ်ႈပႃးၾႆးသေ ၸုတ်ႇၽဝ်ပႃးပုမ်ႇၶဝ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း ဢိူင်ႇလူင်မူင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း။
ပဵၼ်ၵႂႃႇဝၼ်းတီႈ 21/11/2022 မိူဝ်ႈဝႃး။ ပဵၼ်ၼႃးႁိူၼ်းလုင်းၸၢႆးပဝ်ႈလႄႈပႃႈၼၢင်းယဵၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း။ ၾႆးမႆႈၵႂႃႇၼၼ်ႉပဵၼ်ပုမ်ႇၶဝ်ႈ လၢမ်းၶၢတ်ႈၶဝ်ႈပိူၵ်ႇမွၵ်ႈ 4 လင် ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -“ၶဝ်ႈၶဝ်ပၢတ်ႇသေ ပုမ်ႇဝႆႉယင်းပႆႇမီးမွၵ်ႈ 1 ဝူင်ႈ။ မိူဝ်ႈဝႃးမွၵ်ႈယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းၼႆႉ မီးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇမၢၼ်ႈ မႃးလဵၼ်ႈၼႂ်းၼႃးသေ ၸုတ်ႇၽဝ်ၵႂႃႇဢေႃႈ။ ပၢႆလိူဝ်ပီၼႆႉ ၵေးလၢင်းၽုၵ်ႇၵေႃႈသုင်။ လႆႈၽုၵ်ႇလႆႈလုမ်းလႃးမႃးၼႂ်းငဝ်းလၢႆး ယၢပ်ႇယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၽိုတ်ႇ ။ ၺႃးၽဝ်ၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆတႄႉ ၸဝ်ႈၶွင်မၼ်းတိူဝ်ႉၸႂ်ၵျႃႉဢေႃႈ ” ဝႃႈၼႆ။
ပေႃးၼပ်ႉတူၺ်းတင်းၵႃႈၶဝ်ႈပိူၵ်ႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၸိုင် ဢၼ်လူႉသုမ်းၵႂႃႇၼႆႉ တေမီးၵႃႈၶၼ်ဢမ်ႇယွမ်း 10 သႅၼ်ပျႃး-ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်းဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းသမ်ႉ မႆႈႁႅင်းဝႆႉလႄႈ ထုၵ်ႇလႆႈၾၢင်ႉၽေးၾႆးလီလီ ၵူၼ်းတၢင်ႉယၢၼ်းလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။


text:
ၸၢႆးယွတ်ႈၶမ်း/ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ 29/7/2019
တႆးႁွတ်ႈမိူင်းၶႄႇ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၵမ်ႉထႅမ်တႃႇသၢင်ႈလုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈထႅင်ႈ တႃႇငိုၼ်းၶႄႇ 1,250 ယႂၼ် (မႅၼ်ႈ ငိုၼ်းမၢၼ်ႈယူႇ သၢမ်သႅၼ်ၸဵတ်းမိုၼ်ႇပၢႆ)။
ၼႂ်းႁၢင်လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ 2019 ၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းတႆးၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸွႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႆႈသိုပ်ႇၵမ်ႉထႅမ် တႃႇသၢင်ႈလုမ်းၽူႈတွႆႇ ႁွၵ်ႈ တီႈဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵမ်ႉထႅမ်မႃးထႅင်ႈ ငိုၼ်းၶႄႇ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ဝႃႈၼႆ။
ၼွင်ႉလၢဝ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းတႆးၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸွႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ“ ယူႇတီႈႁဝ်းၶႃႈ ၸုမ်းတႆး ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸွႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႆႈႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၵဵပ်းငိုၼ်းတႃႇသၢင်ႈလုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ လႆႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် တႃႇငိုၼ်းၶႄႇ 1,250 ယွၼ်ႇၶႃႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇတႆး ဢိၵ်ႇႁူမ်ႈၸွႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ထႅင်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 3 သႅၼ်ပျႃး” ဝႃႈၼႆ။
ၸုမ်းတႆးၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸွႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆႉလႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းတႃႇၵမ်ႉထႅမ် ၵၢၼ်ၸွႆႈ သႃသၼႃလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ႁပ်ႉငိုၼ်းၸွႆႈသၢႆသိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ သင်ဝႃႈ ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၶႂ်ႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ၼႆ ၵပ်းသိုပ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းတွင်ႈထၢမ်လႆႈ တီႈ မၢႆ Wechat ID: Nonglao758758 ၵူႈၶၢဝ်း” ဝႃႈၼႆ။
ယူႇတီႈၸုမ်းတႆးၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸွႆႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆႉ လႆႈၵမ်ႉထႅမ်တႃႇသၢင်ႈလုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈမိူဝ်ႈလိူၼ် ဢေႊပရိူဝ်ႊ 2019 ၼႆႉ။ တႃႇငိုၼ်း 2,350 ယႂၼ် (မႅၼ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႈယူႇ ႁိမ်းႁႃႈသႅၼ်ပျႃး)။
ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈလုမ်းၼႂ်းပီ 2020 တီႈဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်း ၸၢၼ်း။ တေၵေႃႇသၢင်ႈတႃႇ 4 ၸၼ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ တႃႇငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 4 ႁဵင်သႅၼ်ပျႃး။ ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈတိုၵ်ႉႁပ်ႉငိုၼ်း ၵမ်ႉၸွႆႈတီႈၸဝ်ႈၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ယူႇ။ ယိူင်းဢၢၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လုမ်းၶၢဝ်ႇတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵူႈၵေႃႉ။


text:
မတူႇပီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမတူႇပီႇ (မၢၼ်ႈ: မတူပီမြို့, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Matupi) ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ ဢၼ်မီး ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးလၢႆပီၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမၢႆသွင် ႁင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇမၼ်းဝႃႈ မတူႇ=ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းမတူႇ၊ ပီႇ = ဢၼ်ယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းမတူႇပီႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မတူႇတႄးၼႆယဝ်ႉ။ တႄး=ဢၼ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ မိူင်းမၢၼ်ႈလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈယဝ်ႉ ထိုင် ပီ 1949 မႃး ၸင်ႇပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းၼႃႈလိၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမတူႇပီႇၼႆႉ မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉသေ ယၢၼ် ႗႐ လၵ်းသေ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ယၢၼ်ၵႆ ႗႕ လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးတင်း သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မိူင်းပႃႇၵိတ်ႉသတၢၼ်ႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆ ႑႐႐ လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉမတူႇပီႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ႒႕႐႐႐ ပၢႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမတူႇပီႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး ႒ လၵ်းပၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းမတူႇပီႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၵွင်းလွႆ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေ ဢၼ်မီး တၢင်းသုင် ႔႐႐႐ ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိူၼ်လူင်လွႆလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈလေးမျူဝ်ႉ လႄႈ ႁွင်ႈၵွင်ဝႃ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႇၼႆႉ တူဝ်သဝ်းလိူင်ႇၼမ်သေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမတူႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၸႂ်လႄႇထိူၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးထၢင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ဢဝ် ၽိူဝ်ႇမႆႉၸိူဝ်းႁူင်ႈတူၵ်းၼၼ်ႉ ၵွင်သေ ၸုတ်ႇၽႆးသေ ၵူၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇလိုပ်ႈထိူၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပႃႇထိူၼ်ႇၼႆႉ လိူၵ်ႉၵႂၢင်ႈၼႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ မီးၸူင်၊ မီးၸၢင်ႉထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၽွင်းၶၢဝ်းတူဝ်ႈတၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ် ၸွမ်းၽင်ႇႁွင်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် မဵတ်းပႃယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွၵ်းႁႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ၽၢင်မုင်ႈယဵမ်ႈ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ ဤသို့တောတောင်ရေမြေ တင့်တယ်သည်တွင် တောင်ယာလယ်ကွက်များမှာလည်း ရှုမျှော်ခင်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းမတူႇပီႇ ၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တူၵ်းၸွၵ်ႉသေပိူၼ်ႈလႄႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇၶႅမ်ႉလႅပ်းမႃးလီလီ။ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၵႃးပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉဢဝ် မိၼ်းတတ်ႉ ၵၢႆႇဝႆႉၸူးပလႅတ်ႉဝၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးဝႃႈ ႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇတႄႉ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵေႃႈ ဢၢပ်ႈတေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႉတီႈၼိုင်ႈၵႂႃႇတီႈၼိုင်ႈၼႆႉ ၵူၺ်းမီး သဵၼ်ႈတၢင်းႁူၵ်းထတ်း ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵူၼ်းပႆၼၼ်ႉၵူၺ်း။
သၢႆတၢင်းလူမ်း၊ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလႃးလႃးလႄႈ လွင်ႈၵုၼ်ႇသိၼ်ဢဝ်ၶဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၵူၼ်းမၢၵ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းထုင်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၺ်းဢွၼ်ၵၼ် ၼုင်ႈမႆ ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႂ်းတိၼ်ၼႂ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းထုင်ႉၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈႁႆႈယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိဝ်းၵေႃႈ ၵႂႃႇတီႈ ထုင်ႉမိၼ်းတတ်ႉ လႄႈ ထုင်ႉႁႃးၶႃးသေ ၵႂႃႇႁဵတ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းသေၵေႃႈ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထုင်ႉမတူႇပီႇ ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈတူၵ်းၸွၵ်ႉၼႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈလၢႆး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ လွင်ႈယူႇသဝ်းၵုမ်ႇထူၼ်ႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉမတူႇပီၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း ႓ မဵဝ်းယူႇသဝ်းသေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵꧣ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမတူႇ၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၸူဝ်း လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမေႇရၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၸူဝ်းသေ တီႈဝဵင်းမတူႇပီႇၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းၶဝ်ယူႇသဝ်းသေ ၵမ်ႉၼမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းယမ်ၽီ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်ႈမီးမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇမီးဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။
ၸၢဝ်းပုတ်ႉထတႄႉ တေလႆႈဝႃႈပႆႇမီးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တီႈဝဵင်းမတူႇပီႇၼႆႉ မီးၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇ လႄႈ မီး မုၼ်ၸဝ်ႈပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇ ပႃးၼိုင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူႈပီၵူႈပီ တႄႇဢဝ် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇတေႃႇ လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ပွႆးယူႇသူၵ်ႉ လႄႈပွႆဢူၺ်ပီ ႁွင်ႉ ပွႆးပၢတ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉမႂ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ပွႆးၽီလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ၼိူဝ်ဝဵင်းၼွၵ်ႈဝဵင်းပေႃးၸွတ်ႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ၵၢင်ဝၼ်းတူၵ်းတေႃႇပေႃးထိုင်မိူင်းလႅင်း ဢွၼ်ၵၼ် တူမ်ႈႁုင်ႈၵိၼ် ၼိူဝ်ႉဝူဝ်း၊ ၼိူဝ်ႉမူသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ် ၼမ်ႉၶဝ်ႈမွင်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပႃးလႅမ်ႈၽႆးသေ ၵႂႃႇႁိူၼ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈ။ တင်းၶမ်ႈတင်းၶိုၼ်း ဢမ်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်းသေ ႁဵတ်းၵွင်ၽႆးလူင်ယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် မၢဝ်ႇမၢဝ်ႇသၢဝ်သၢဝ်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉမၢၵ်ႇတႃႇ လွင်ႈပၢတ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉမႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇမီး ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၼ်ႉသုင် မီး ၼိုင်ႈႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး ႒ ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး ႓႓ ႁူင်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉ ၵၢၼ်တမ်းၽႅၼ်ပျီႇတေႃႇသႃႇလႄႈ ၶူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းမတူႇပီႇ ၼႆႉ မိူဝ်းၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးမႃး ႑႐႐႐ ပၢႆဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မတူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမတူႇသေ ပီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဢၼ်ယႂ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းမတူႇပီႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မတူႇတႄးၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇ တႄးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢၼ်လဵၵ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မတူႇပီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ၽူႈယႂ်ႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမတူႇ ၶဝ်ယူႇၼႆႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈဝဵင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းထုင်ႉမတူႇပီႇႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉတႅတ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (႘)
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း လႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-႒. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, ႕႒.


text:
မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 5/5/2022 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 1 မူင်း ယူႇတီႈ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလႄႈ ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းတူင်ႉဝူင်းတႆး လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းလႄႈ ႁူမ်ႈပႃးၽူႈယႂ်ႇ ၵူၼ်းလူင် ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးထႅင်ႈ တင်းၼမ် ႁူမ်ႈၵၼ် ပူၼ်ႉၶၢပ်ႈတူဝ် ၸဝ်ႈသႅင်ၸုမ်ႈ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ၸုပ်ႈႁႅၵ်ႈ) တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ သၼ်တီႇထမ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး။
ၼၢင်းသႅင်ႁွမ် ၵေႃသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ဢၼ်လူင်းပိုၼ်ႉတီႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉႁၢႆးငၢၼ်းလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ – “မိူဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 1 မူင်း ပူၼ်ႉၶၢပ်ႈတူဝ် ၸဝ်ႈသႅင်ၸုမ်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ တီႈၼႂ်းပၢင်ၸႃႇပၼၼႆႉ မီးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်း လၢႆလၢႆၸဝ်ႈမႃး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်လၢၼ်လႄႈ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇ ဝူင်းတႆး ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းၵေႃႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈသူင်ႇၽဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ၸဝ်ႈသႅင်ၸုမ်ႈၼႆႉ လႆႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ ၽွင်းဢႃယုလႆႈ 86 ပီ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 2/5/2022 တီႈႁူင်းယႃပႃႇငႄႉ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈလိမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး ။ ၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ် မႃးလုမ်းလႃး လူႇတၢၼ်းပၼ် ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းၸၢဝ်းပုတ်ႉ တီႈဝတ်ႉ ၵူႇတဝ်ႈ ဢိူင်ႇသီၽုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး ။ ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 5 မေႊ 2022 ၸင်ႇတေပူၼ်ႉၶၢပ်ႈတူဝ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း ။
ပိုၼ်းတူဝ် ၸဝ်ႈသႅင်ၸုမ်ႈ
ၸိုဝ်ႈသဵင် – ၸဝ်ႈသႅင်ၸုမ်ႈ
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႇတႄႇ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ – ၸဝ်ႈသိူဝ်ၸုမ်ႈ
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ – ဢၢႆႈမွင်ႇ
ၸိုဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း – ၸၢႆးပႃႉမွင်ႇ
ပီၵိူတ်ႇ – 1936 လိူၼ် ဢေႊပရိူဝ်ႊ 30 (ဝၼ်းၽတ်း)
ၸိုဝ်ႈပေႃႈ – လုင်းပတိၼ်ႇ
ၸိုဝ်ႈမႄႈ – ပႃႈမျၢတ်ႈ
တီႈယူႇ – ပွၵ်ႉဢူးၵျီးၶမ်း၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။
ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ – 7 ၵေႃႉ
- ပီႈၺူဝ်ႇ
- ပီႈသူၺ်ႇၵျီး
- ၼၢင်းတိၼ်ႇတိၼ်ႇမျိၼ်ႉ
- ၸဝ်ႈသႅင်ၸုမ်ႈ
- ၼၢင်းၶိၼ်ႇၶိၼ်ႇ
- ၼၢင်းယိင်း
- ၼၢင်းၶျိတ်ႉ
မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ၽွင်းလီယူႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သိုၵ်း လုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈ 2 ၊ ၵျပၼ်ႊ ၶဝ်ႈမိူင်းသေ လႆႈပၢႆႈ လႆႈၼီလႄႈ ပီ 1946 ၸင်ႇတေလႆႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း၊ ပီ 1959 တွပ်ႇလိၵ်ႈ ၸၼ်ႉ 10 ။
ပီ 1959 လိူၼ်မေ 28 ဝၼ်း ၽႅဝ်ၶဝ်ႈမႃး ႁၢပ်ႇၵၢၼ် လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်း ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၼွႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ် သေ ပီ 1960 ၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉ ၶုၼ်သိုၵ်း လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ် တႃႇၵပ်းသိုၵ်ႇတပ်ႉၶျၢင်း မၢႆ 3 တီႈပၢင်လူင်၊ တႃႇတေမႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် တင်း တႆးႁဝ်း။
ပီ 1962 ႁပ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁၢၼ်သေ ႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵေႃႇမတီႇ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် မုၵ်ႉၸုမ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ၸဝ်ႈၼွႆႉဢွၼ်ႁူဝ်လႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ KNDO ဢၼ် သမတ ၵေႃႇၵသႃႇ ၸေႃးႁၢၼ်ႇတႃႇမူၺ်း လႄႈ ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႈဢူင်းၽေႇ ဢွၼ်ႁူဝ်။
ပီ 1962 လႆႈၵႂႃႇႁပ်ႉသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၶဝ် တီႈဝၢၼ်ႈၼႃးဢွၼ်ႇ (ၼႄႇယၢင်းလႅင်) ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇမၢၼ်ႈၼႃႈၵမ်ႇလႄႈ ပလိၵ်ႈၵယႃး ၶဝ် ဝႅတ်ႉယိုဝ်း ၼႂ်းႁိူၼ်း။
ပီ 1963 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ (ၼေႇဝိၼ်း) ၵပ်းသိုပ်ႇ ယိုၼ်းမိုဝ်း တေႃႇၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ႁႂ်ႈလႆႈဢဝ်လွင်ႈၵတ်းယဵၼ် ၵၼ်ၼႆလႄႈ လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ယူႇတီႇ တၢင်တူဝ်မုၵ်ႉၸုမ်း ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း (ဢၼ်ပူဝ်ႇတေႇဝိင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်) သေ တိတ်းတေႃႇမၢၼ်ႈ ယဝ်ႉ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်တင်း သိုၵ်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်း ပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႇဢုပ်ႇလွင်ႈၵတ်းယဵၼ် တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၶဝ်။
ပီ 1964 ၼီႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းတႆး တင်းသဵင်ႈ တေၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ၼႆႉ တၢင်းႁၼ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ ၸဝ်ႈၼွႆႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႄႈ လႆႈတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်း ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် သေ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းတႄႇတင်ႈ ဝႆႉမုၵ်ႉၸုမ်း လွၼ်ႉၵႅၼ် ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်(ဝၢႆးၼႆႉပဵၼ်မႃးမုၵ်ႉၸုမ်း ၶိူဝ်းတႆးၵွၼ်းၶေႃ SNIA ဢၼ် ၸဝ်ႈႁၢၼ် သၢင်ႇသေႃး ဢွၼ်ႁူဝ်။
ပီ 1964 လိူၼ်မေႇ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး တပ်ႉၸုမ်းမၢႆ 3 (တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ SNUF ၵဝ်ႇၵဝ်ႇ) သေ လႆႈႁပ်ႉဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၵွၼ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၼႄႇမိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈ လႆႈလူင်း ထတ်းသၢင်ၼႃႈၵၢၼ် ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇတၢင်း မၢၼ်ႈၼႃႈၵမ်ႇ ဝႅတ်ႉယိုဝ်း ၼႂ်းႁိူၼ်း ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်ဝိူၵ်ႇ ဢိူင်ႇပႃၶီး ၼႄလွၵ်ႈၸွၵ်ႇ။ ပီ 1966 ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈသေ မႃးၵပ်းသိုပ်ႇ SNIA ။
ပီ 1967 လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၵပ်း ၼၢင်းလူင်ႇ ယူႇဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းလိုင်း ဢိူင်ႇပၢင်ႁူႈ ၼႄႇလၢႆးၶႃႈ။ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး ႁူမ်ႈၵၼ် 2 ၵေႃႉ (1) ၸၢႆးဢုင်းပၢင်ႇ (2) ၸၢႆးၼေႃႇဝၼ်း။
ပီ 1967 ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း သေ လႆႈမႃး မိူင်းထႆး ။ ထိုင် မႃးပီ 1968 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈၼွႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ် မုၵ်ႉၸုမ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ပၢၼ်မႂ်ႇ လုၵ်ႉသိမ်းဢႃႇၼႃႇ မုၵ်ႉၸုမ်းၶိူဝ်းတႆးၵွၼ်းၶေႃ တီႈပဵင်းလူင်လႄႈ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်း ၸဝ်ႈၼွႆႉ ပူတ်းၵွင်ႈ ၵူၼ်း 30 ပၢႆ သေ လႆႈယူႇဝႆႉၼႂ်းႁိူၼ်းယေး ဢမ်ႇပၼ်ၵႂႃႇလႂ် တွၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၼွႆႉ ၸႂ်ႉၵၢၼ်လႆႈၵႂႃႇႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်း သိုၵ်းတႆး ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈ (အသိအမှတ်ပြု) ပၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း ၼုမ်ႇသိုၵ်းမၢၼ် ပၢၼ်မႂ်ႇ ပဵၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းသေ ဢဝ်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်။
ပီ 1969 လႆႈႁပ်ႉ ဢဝ်ၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် တပ်ႉၵွင် 3 ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ(ၸိုင်ႈတႆး)
ပီ 1970 ၶဝ်ႈမႃး ငဝ်ႈၸိုင်ႈသေ 1971 လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် တိူင်း 2 တီႈမိူင်းပၼ်ႇ။
ပီ 1971 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ 9 ဝၼ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်းသေ လႆႈ တုၵ်းၶွၵ်ႈယဝ်ႉ ပီ 1978 လိူၼ်မေႇ 21 ဝၼ်း လႆႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈၶိုၼ်း။
ပီ 1979 လႆႈႁပ်ႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်း S.3 (ၾၢႆႇ ဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း) ပၢင်သဝ်း ငဝ်ႈၸိုင်ႈသေ 1980 ၼီႈ လႆႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်း ၼၢင်းမျိၼ်ႉယီႇ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၾၢႆႇ မွၵ်ႇၸၢမ် မိူင်းပၼ်ႇ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈ ( ၸိုဝ်ႈ – ဢၢႆႈၼွႆႇၶမ်း)။
ပီ 1981 ၵျုၼ်ႇ 9 ဝၼ်း လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် တပ်ႉမုၵ်ႉ 1 တပ်ၵွင်ငဝ်ႈၸိုင်ႈသေ 1982 လႆႈမႃးဢဝ်ၶိုၼ်း ၼႃႈၵၢၼ် ၵႅမ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် G-5 (ၾၢႆႇသူၼ်းတုမ်) ငဝ်ႈၸိုင်ႈသေ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်မိူင်းယူႇယဝ်ႉ။
1984 တင်ႈၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (TRC/SSRC) ယဝ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသိုၵ်း
- လႆႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ၾၢႆႇၽွင်းငမ်း
1995 – ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SSNA) ၸၼ်ႉၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်
2005 – ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA)
- ဝၢႆးၼႆႉပေႃးၵၢၼ်သေ ၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း တေႃႇထိုင်သုတ်းမုၼ်။
ၼႃႈႁိူၼ်း
1- ၼၢင်းလူင်ႇ – မီးလုၵ်ႈလၢင်းႁူမ်ႈၵၼ် 2 ၵေႃႉ
*ၸၢႆးဢုင်းပၢင်ႇ
*ၸၢႆးၼေႃႇဝၼ်း
2- ၼၢင်းမျိၼ်ႉယီႇ – မီးလုၵ်ႈလၢင်းႁူမ်ႈၵၼ် 2 ၵေႃႉ
*ၸၢႆးၼွႆႇၶမ်း
*ၼၢင်းသႅင်ၼူၼ်း
3- ၼၢင်းၸေႃးလႃႉ – မီးလုၵ်ႈလၢင်းႁူမ်ႈၵၼ် 3 ၵေႃႉ
*ၸၢႆးၸိင်ႇပိူင်း
*ၸၢႆးလႅင်ၶမ်း
*ၸၢႆးၸိင်ႇႁၢၼ်
(လုၵ်ႈလၢင်းတင်းမူတ်း ၸၢႆး 6 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1 ၵေႃႉ)


text:
မိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ (IPA: [mɤ́n sʰɑ̀t]), (မၢၼ်ႈ: မိုင်းဆတ်ခရိုင်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Mong Hsat District), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Moengsaat]) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ မိူင်းသၢတ်ႇၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ႒႔႓,႑႓႗ ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။[2]
- ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းသၢတ်ႇ
- ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းပဵင်း
- ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းတူၼ်
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ GoogleEarth
- ↑ မြန်မာ သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲရေးဌာန. Archived from the original on 2014-07-01။ Retrieved on 2015-03-23။


text:
ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်း ပၢင်ႇသၢႆး ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆ့ ၽူႈလၵ့်ၸၵ့်ၶုတ်ႈ တင်း ၵူၼ်းသူႇသမ်းၵႃ့ၶၢႆယႃႈမဝ်းၵမ် ၼမ်လိူင်ႇ၊ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ့်တီႈ တီ့ၺွပ်းသူင်ႇထိုင် ႁူင်းပလိၵ်ႈ၊ ဝၢႆးၼၼ့် ထုၵ်ႇပလိၵ်ႈၸႄႈဝဵင်း လွၵ်ႇငိုတ်ႈဝႃႈ တေဢဝ်လိူင်ႈၸွႆးတြႃးၶိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းတီႉၺွပ်းၽူႈလၵ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၼႄးဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း တီႉၺွပ်းပေႃႉထုပ်ႉၽူႈလၵ်ႉသေၸင်ႇဢဝ်မႃးမွပ်ႈပလိၵ်ႈၼႆႉ မၼ်းၽိတ်းမၢႆမီႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇပေႃႉၽူႈလၵ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸၢင်ႈဢဝ်လိူင်ႈၸွႆးတြႃး ၵူၼ်းမိူင်းၶိုၼ်း – ပလိၵ်ႈလွၵ်ႇငိုတ်ႈၼင်ႇၼႆလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းပဵၼ်ဢၼ်မႆႈၸႂ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ။
“ၵူၼ်းၵိၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ၵူၼ်းလၵ်ႉၸၵ်ႉၶုတ်ႈ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈႁူမ်ႈၵၼ်တီႉၺွပ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈၸႂ်ႉၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူၼ်းယေးမၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းလူင်ဝၢၼ်ႈ မႃးလူင်းလၢႆးမိုဝ်းသေ ႁွင်ႉမိူဝ်းၶိုၼ်း။ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသမ်ႉပၢႆၶိုၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်တီႉၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ၶဝ်တေတီႉ ၸွႆးတြႃးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶိုၼ်းဝႃႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဝၢႆးမႃးႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ပေႃးတီႉလႆႈၼႆ ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂႃႇႁူင်းပလိၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ သင်ႇသွၼ်ႁင်းၵူၺ်းၵူၺ်းယဝ်ႉၶႃႈ” – ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ တီႈပၢင်ႇသၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းပိုၼ့်တီႈၼၼ့် ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်း ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ ပွၵ့်လႂ်ယွမ်ႇၼၼ့်။
လိူဝ်ၼၼ့် ၸုမ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ သိုၵ်းၶၢင် KIA ၊ ၶႄႇၽိူၵ်ႇ (ၵဝ်ႈၵၢင့်) MNDAA ၊ တပ့်သိုၵ်း တဢၢင်း (လွႆ) TNLA လႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းၵႆ့ပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်၊ တီႈၾၢႆႇၼႃႈ တပ့်ပလိၵ်ႈလႄႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းမၢင်တီႈၼႆ့ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၵူတ်ႇထတ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ။ၵူၺ်းၵႃႈၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇယင်းတိုၵ်းမီးၽူႈလၵ်ႉၵူၼ်းၸူၼ်ယူႇၶိူဝ်းယႂ်း။


text:
ပွင်ႈၵႂၢမ်း – ယွၼ်ႉၶွၵ်းၶိုၼ်း ၵမ်ႇၸႃတႃပိုၼ်း
ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၶႂ်ႈၼွမ်းၵၢဝ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈၸီႉၼႄးၼိူဝ်ၵၢၼ်ၽိတ်းၵၢၼ်ထုၵ်ႇ ၾၢႆႇလႂ် တၢင်းလႂ် လွင်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယိုၼ်းမိုဝ်းႁွင်ႉမိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင် ပဵၼ်သင် တိုဝ်ႉတၢင်းဢၼ်လီငၢမ်းၸိူင်ႉၼၼ် ၸိုင်လႆႈၸိူင်ႉၵၢတ်ႈမႃး ထုၵ်ႇလႆႈဝူၼ်ႉထတ်းသၢင်လူတူၺ်း လူၺ်ႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဢဝ်ပဵၼ်ၵၢၼ်သွၼ်တွၼ်ႈတႃႇၽူႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းၼင်ႇၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 16 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ 1983 ၶွပ်ႈၶိုၼ်းဝၼ်းတီႈ 16 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ 2022 မိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၶွပ်ႈတဵမ် 39 ပီယဝ်ႉ တိုဝ်ႉတၢင်းၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢၼ်ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်မႃးယၢမ်းၼၼ်ႉၽႂ်ၵေႃႈပဵၼ်လွင်ႈၸူမ်းလူင်ၸူမ်းလၢင်သေထၢင်ႇယႂ်ႇ ၸႂ်ၵႂ်ႈ ၼင်ႇၸႂ်မုင်ႈမွင်း ဢၼ်ဝႃႈ “မိူင်းတႆးတၵ်းၵွၼ်းၶေႃၵမ်းၼႆႉၵႂႃႈ” ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၾၼ်လူမ်းလူမ်း လႅင်ႉလႅင်ႉ ထုၵ်ႇလူမ်းၽီႁုင်ပတ်းပဝ်ႇလူမ်ႉႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်ယိၼ်းသေလၢႆၸွမ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
လူၺ်ႈဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၾိုၼ်ႉၽွင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်မီး
1. တပ်ႉသိုၷ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိုင်ႈတႆး (SURA)
2. တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSA)
3. တပ်ႉသိုၵ်းတႆးႁူမ်ႈပွင်း (SUA)
ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်မီးၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းလႄႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လင်ၵႂင်ႈယူႇၼႂ်းဢူၵ်းၼႂ်းၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၸုပ်ႉပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလူင်ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းၸိူဝ်းၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇၵွပ်ႇၵူႈၶိုၼ်းဢဝ် မိူင်းတႆးၵွၼ်းၶေႃလႄႈလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းပၼ်ႁႃလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆယၢင်ႇသေၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းမႃးၼပ်ႉပွၵ်ႈမၼ်းဢမ်ႇထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလႂ်ဢမ်ႇၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈ မီးဢဵၼ်းဢၢၼ်းတႃႇဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ၵႂ်ႈၾၢၵ်ႇၾင်ဝႆႉၸႂ် ယုမ်ႇယမ် ဝၼ်းၼိုင်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉ မိူင်းတႆး တၵ်းတေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်းၶေႃၶိုၼ်းယူႇ မုင်ႈမွင်းၵၼ်ၼင်ႇၼႆ။ မိူဝ်ႈတၢင်ႇၾၢႆႇတၢင်ႇၽႂ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၾိုၼ်ႉဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ႁၼ်ဝႃႈ ပေႃးၶဝ်ၸဝ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်လဵဝ်ၼႆၸိုင် ႁႃတီႈဝႃႈဢမ်ႇမီး ၶႅၼ်းတေ ႁႅင်းယႂ်ႇ ၶႅၼ်းတေၸဵဝ်းထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈတေလႆႈၵတ်းယဵၼ်ႁိၼ်ႉၼွၼ်း ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇ ၼႆသေ သႅၼ်ႇသဵင်လင်ႁဵၵ်ႈႁွင်ႉတုၵ်းယွၼ်း ၶွၼ်းယဝ်ႇထိုင်ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းမႃး။
ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵႃႈၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းဢၼ်မီးလွင်ႈမုင်ႈမွင်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လိုၵ်ႉၾိုၼ်ႉယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈမီးၸႂ် ၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇ။ ၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးၵေႃႈ လၢႆၸုမ်းယၢမ်းမီးၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ။ ၵွႆးၵႃႈ လူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်းသေၸိူဝ်ႉသေပိူင်သေ လူမ်ႉလႅဝ်ၵႂႃႇၵေႃႈမီး ထိုင်တီႈပဵၼ်ၵၢၼ်ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇ ယၢႆႈၵၼ်ၵႂႃႇၵေႃႈမီးမႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 1983 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 16 ၼၼ်ႉ (16/06/1983) ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် တပ်ႉ သိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ ၸိုင်ႈတႆး (SURA) ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ႇၽၢဝ်ႇယိုၼ်ႈမိုဝ်းထိုင်ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းသေဝွၵ်ႇၸိူၼ်း ႁွင်ႉဢုပ်ႇပုၼ်ႈတႃႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈပဵၼ်မူႇၼိုင်ႈၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ် ၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းၼမ်းပၵ်းပိူင် ဢၼ်သူင်ႇယိုၼ်ႈၸွမ်း ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ –
1. သၢၼ်ၶတ်းၸုမ်းၸဝ်ႈဢမ်းၼၢၸ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼေႇဝိၼ်း/ၸၢၼ်းယု
2. သၢၼ်ၶတ်းၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိသ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ (CPB)
3. ၽွမ်းႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်မူႇၼိုင်ႈၸုမ်းလဵဝ်တင်းပိုၵ်း
ဢိင်ၼိူဝ်လၵ်းၼမ်းၼႆႉသေ ၾၢႆႇတၢင်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSA) တပ်ႉငဝ်ႈသိုၵ်းပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်လႄႈတပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ ၸိုင်ႈတႆး (SURA) ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းဢွၼ်ႁူဝ် လႆႈၸႂ်ၵၼ်မႃး ၶွၼ်ႈႁႅင်းၽွမ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ပူၵ်းတင်ႈၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ (TRC) မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 1 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊလ် 1984 သေယဝ်ႉ ပဵၼ်မႃးမူႇၼိုင်ႈၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်လီငၢမ်း။
ထိုင်မႃးပီ 1985 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ ဝၼ်းတီႈ 3 (03/03/1985) ၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ (TRC) ဢၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ တင်းတပ်ႉသိုၵ်းႁူမ်ႈပွင်း (SUA) ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ် ၽွမ်ႉႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ၶဝ်ႈမႃးပဵၼ်မူႇၼိုင်ႈၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ထႅင်ႈလႄႈ မၵ်းမၼ်ႈၶိုၼ်း ၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆးလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ (TRC) ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၵႅၼ်ႇၶႅင်ႈၼႅၼ်ႈၵိုၼ်း ၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ။
ပီ 1985 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ ဝၼ်းတီႈ 24-27 (24-27/03/1985) 3 ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် သၢမ်မူႇသၢမ်ၸုမ်း ဢၼ်ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ဝႆႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ တင်းၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၼႂ်းမိူင်း/ၼွၵ်ႈမိူင်း ပႃးၸဵမ်သင်ၶၸဝ်ႈၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ် ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် လူင်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၵႃႈတီႈငဝ်ႈငုၼ်းသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈပူၵ်းတင်ႈၶွင်သီႊၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SHAN STATE UNITIED PATRIOTIC COUNCIL) SSUPC တႅပ်းတတ်းတမ်းဝၢင်း ယိူင်းဢၢၼ်းလႄႈသဵၼ်ႈတၢင်းၼႃႈၵၢၼ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ။
ဢဵၼ်ႁႅင်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်း SURA ၸုမ်း SUA ၸိူဝ်းၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၶွၼ်ႈႁႅင်းၵၼ် တင်းသဵင်ႈၼႆႉ ဢဝ်ႁႅင်းၵူၼ်း ႁႅင်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၶူၼ်းၶဝ်းသုၼ်ႇၶဝ်ႈလေႃးၵၼ်တင်းမူတ်းသေ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈႁပ်ႉဢဝ် ၸိုဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ပဵၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်လဵဝ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 21/07/1985 ၵႃႈတီႈပၢင်ၵုမ်လူင် မိူင်းတေႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်။ [ဝၢႆးမႃး ယူႇတီႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၸဝ်ႈၾႃႉလင် (ၸၢင်းသူးၶျိူၼ်) ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်း မိူင်းတႆး MTA ၵႂႃႇ]။
ယွၼ်ႈၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆၵေႃႈ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်း ၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈႁွမ်း ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉ ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း ၼမ်တွၼ်းယိုတ်ႈယႂ်ႇၶိုၼ်ႈတိၵ်းတိၵ်း [တင်ႈတႄႇ 1986-1987] ထိုင် 1993-1994 ႁၢၼ်ႉတေႃႇ ပေႃးယုင်ႈယၢင်ႈတႅၵ်ႇၸတ်ႉယၢႆႈယၢတ်ႇၽၢတ်ႇၽူင်ႉငၢၵ်ႈၽၢၵ်ႇ ၾိုၼ်ႉဝၢႆႇၼႂ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်သေ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈ ဝၢင်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ပၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။