text:
လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ
လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ (မြန်မာ: အင်္ဂလိပ်စာ) ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ လၢတ်ႈတေႃၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ယူႇ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၻၢတ်ႉၶျ်လႄႈ ၵျႃႇမၢၼ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းဢိၼ်ႇတူဝ် ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ မၢႆသွင်ယဝ်ႈ။ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈဢေႇၻီႇ 450 ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၼီႇသေ ႁွတ်ႈထိုင်မႃးတီႈမိူင်းပရိတ်ႉတဵင်ႇယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢင်ႇၵလူဝ်ႇသႅတ်ႉသွၼ်ႇ Anglo-Saxon ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သေ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၼီႇၶဝ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ တင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိိုဝ်းလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မီးယူႇ 350 လၢၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၽႄႈတိူၼ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယူႇ။
ပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ တႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼိူဝ်ၵုၼ် ၵရဵၵ်ႉပရိတ်ႉတဵင်ႇ ၼႂ်းတိူၵ်ႈယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇ (သႅၼ်ႉၸုၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၵျူး)ၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တီပရိတ်ႉတဵင်ႇသေ ၶဝ်ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပွတ်းတူၵ်းယဝ်ႈ။ ၶဝ်ၵႂႃႇ ႁဵတ်းႁေႃႁဵတ်းႁိူၼ်း ယူႇသဝ်းသေ လိုပ်ႈလမ်းပႅတ်ႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်တိုၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ ၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼ်းၼိတ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇယဵၼ်းပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယူႇ။ လုၵ်ႈတီႈ ဝေႃးႁႃႇရ Angles-Englas သေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး English ၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တင်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တႄႉတႄႉသေ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ယင်းႁူႉပွင်ႇယၢပ်ႇၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းမၢင်ၶေႃႈၼႆႉ သဵင်မၼ်းငၢႆးၵၼ်ယူႇသေတႃႉ မၢင်ၶေႃႈၼႆႉတႄႉ တိုၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢၼ်မိူၼ်ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၾရီႇသျၢၼ်ႇသေ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်း 5 သႅၼ်လိူဝ် ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ၊ ၼႄႇတႃႇလၢၼ်ႇ လႄႈ တဵင်းမၢတ်ႉၶဝ် တိုၵ်ႉလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵွၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ ၵျၢမ်းၾရီႇသျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ငၢႆးၵၼ်သေတႃႉ သမ်ႉပွင်ႇၵၼ် ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇမဵဝ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇသေ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သမ်ႉဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶဝ် ၸိမ်လေႃးဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ လၢတ်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႈ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈ ဢေႇတီႇ 800 ၼၼ်ႉ ၸူၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇတၢတ်ႉၶျ်လႄႈ ၼေႃးရိတ်ႉၸ်ၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ Vikings ၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးမီး ၼႂ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈဝႆႉ တင်းၼမ်၊ ၵႂၢမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၵျၢမ်းၵျႃႇမၼ်းၼိတ်ႉၸ်သေ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈဢေႇၻီႇ 1066 ၼၼ်ႉ ဝီႇလီႇယမ်ႇ ဢွင်ႇပႄႈသိုၵ်းသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် တီႈဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇယဝ်ႈ။ ၶုၼ်ဝီႇလီႇယၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၼေႃႇမၢၼ်ႇလႄႈ မၼ်းလႆႈဢဝ် ပပ်ႉလိၵ်ႈၼေႃႇမၢၼ်ႇ ၽႅဝ်မႃး ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၼေႃႇမၢၼ်ႇၼႆႉ သမ်ႉငၢႆးၵၼ် တင်းၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဝီႇလီႇယမ်ႇ ဢွင်ႇပႄႉသိုၵ်း ၶဝ်ႈထိုင်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇလႄႈ တီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းလေႃးလႄး ၶေႃႈၵႂၢမ်းလေႃးလႄး ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ-ဢင်ႇၵလူဝ်ႇသႅတ်ႉၽုၼ်ႇ ပဵၼ်မႃးသေ ၸင်ႇတေသိုပ်ႇပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထႅင်ႈ 300 ပီ 400 ပီၼႂ်းဝူင်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်လိၵ်ႈ သၻ်ႉၻႃႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႈ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ႁိမ်ဢဝ် တူဝ်လိၵ်ႈ ၼေႃႇမႅၼ်ႇတင်းၼမ်သေ မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး Middle English ယဝ်ႈ။ ၵျွတ်ႉၾႃႇရီႇၵႃႉသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Middle English ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းၼမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်း လႅၵ််ႈလၢႆႈမႃး တင်းၼမ်သေ Middle English ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႈ။ တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ သျဵၵ်ႉသပီးယႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပၢၼ်ၵဝ်ႇ တင်းၼမ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လူင်ႈၼႃႈ ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ သိုပ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းတၢင်ႇၽႃႇသႃႇ မႃးၸိမ်လေႃးယူႇ ထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၶဝ်ႈပႃး 30%၊ 40%ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းၶႄႇ၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ဢိၼ်ႇတိယ၊ သပဵၼ်ႇ၊ ပေႃႇတူႇၵီႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်ၸႂ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ မၢင်ၸိူဝ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ၸႂ်ႉၵႂႃႇၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယူႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ၽူႈလူင်ႉပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သေလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇလႆႈ ၵပ်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ လၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပုၼ်ႈတႃႇတေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်ပၢႆးသၢႆႊၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶေႃႈႁွင်ႉ ၶေႃႈဝေႃးႁႃႇရမၼ်း လႆႈလိူၵ်ႈသေ ႁွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် လွင်ႈဢၼ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လိၵ်ႈၶဝ် ၵႂၢမ်းၶဝ် ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈတီႈယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ ဢေႃးၸတေးလီးယႃး၊ ၶၼေႇတႃႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ၊ တိူၵ်ႈဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း လိူဝ်သေ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႈ။[1] မိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ႇ ယၢမ်ႈပဵၼ်မိူင်းၶီႈၶႃႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢတ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် မိူင်းဢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢႆးမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးႁိၵ်ႈမီးဢူဝႆႉလႄႈ တႃႇတေၵပ်းသိုပ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ၊ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယူႇ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇတေၸၢင်ႈလႆႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ၊ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူင်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်းၵေႃႈ လိူဝ်သေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ဝႆႉပဵၼ် ထၢၼ်ႈမၢႆသွင်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ [2] ၸိူင်း၊ ဢပုမ်ႇ၊ ၸၢတ်ႈ၊ ပိုၼ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႉ။ ဝွၵ်းလႄႈ ၸၢတ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်ႉသပီးယႃး ဢၼ်လိုဝ်းလင်ယူႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉတႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ငဝ်းတူင်ႉ၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉၸႂ်ႉၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႈ ၼမ်လိူဝ်မႃး ၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇ။ ပီ 2016 ၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆၼိုင်ႈသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မီးယူႇ 400 လၢၼ်ႉ။ ဢၼ်ဝႆႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင်သေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးယူႇ 1.1 ၿီႇလီႇယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆသၢမ်ယဝ်ႉ။ မၢႆၼိုင်ႈတင်းမၢႆသွင်တႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶႄႇလႄႈ ၵႂၢမ်းသပဵၼ်ႇ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၶိူင်ႈယိပ်းၶိူင်ႈတိုဝ်း ၼႂ်းၽူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၼ်းပႃးဝႆႉ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ လႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်မႃးယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ မိူင်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ပေႃးၵႂႃႇႁၼ်ၵၼ်ၸိုင် တႃႇတေလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။
- တူဝ်လိၵ်ႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း 26 တူဝ်


c: text/html

text:
လွင်ႈလႆႈပဵၼ်မႃးပၢင်ပွႆးပရိယတ်ႉတိထုင်ႉသၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ်
မုၵ်ႉၸုမ်းပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၵေႃၽႄ ထုင်ႉသၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ်ၼႆႉ တႄႇၸတ်းႁႅၼ်းပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈတီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆမႃးမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1993 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးတူၺ်းၶိုၼ်းပိုၼ်းမၼ်းၼႆ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်သီႇတူၼ် – 1) ၸဝ်ႈသြႃႇဝႃႇရိၼ်ႇတ(သီဝၼ်း) ဝတ်ႉတိယသထၢၼ် 2) ၸဝ်ႈသြႃႇသေႃၽၼ ဝတ်ႉသၢမ်သၼ် 3) ၸဝ်ႈသြႃႇဝႃႇယမၺႃႇၼ ဝတ်ႉပၢင်ႁူႈ 4) ၸဝ်ႈသြႃႇၸတိလ ဝတ်ႉသၼဵၼ်း – သီႇၸဝ်ႈသီႇတူၼ် ၽွမ်ႉၵၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသင်ႇၶလႄႈတၵႃႇတင်းလၢႆ ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်မၼ်းမႃးယူႇ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 8.6.1991 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇဝႃႇရိၼ်တ(သီဝၼ်း) ဝတ်ႉတိယသထၢၼ် ၸေႈဝဵင်းမႄႈတႅင် ၸေႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး လႆႈၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼင်ႈဝတ်ႉသၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ် မႃးႁူပ်ႉၵၼ်သေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းသူၼ်းတုမ် ႁႂ်ႈပွင်ပဵၼ်လႆႈ ပၢင်ပွႆးပရိယတ်တိသတ်ထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇဝဵင်းပၢင်လူင် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇတေပဵၼ်မႃးလႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်တင်းၸႂ်လီမဵတ်ႉတႃႇလႄႈႁႅင်းၵရုၼႃႇ တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ငိုၼ်းတွင်း ၼိုင်ႈပီလ်ႂၼိုင်ႈၶိုင်ႈ ၵူႈပီ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေမီးလႆႈငိုၼ်းႁွမ်ၽွၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ် ၵူႈၵျွင်း ၵဵပ်းႁွမ်ၵၼ်ၼိုင်ႈၵျွင်းၼိုင်ႈဢိတ်းသေ ဢဝ်ၵႂႃႇသႂ်ႇသိမ်းပၼ်ၼ်ႂးယေးငိုၼ်း တီႈမိူင်းထႆး ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၼႂ်းထုင်ႉသၼ်ၵုၼ်ပွၼ် ပေႃးတေၽွမ်ႉၵၼ်ပိုင်ၼိုင်ႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃႈမႄႈတၵႃႇၺႃႇတိၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁွတ်ႈထိုင်လႆႈၼႂ်းဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးတေႁူပွင်ႇတႃလႅင်းမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းၸင်ႇလႆႈတိုၵ်းသူၼ်းၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼၼ် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၸိူဝ်းမီးဝႆႉယူႇတီႈထုင်ႉထုင်ႉသၼ်လွႆၵေႃႈ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းတိုၵ်းသူၼ်း သြႃႇၸဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် ပဵၼ်ဢၼ်ႁူမ်ၸူမ်းတႄႉတႄႉ။
ထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 3.12.1991 ၸင်ႇသိုပ်ႇဝွၵ်ႇႁွင်ႉဢဝ်တၵႃႇၶဝ်မႃးႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ထႅင်ႈသေ သြႃႇလႄႈတၵႃႇၵေႃႈ လႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႃႈ တေပွင်ပဵၼ်လႆႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 5.1.1992 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶႃႇထုင်ႉသၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ် သြႃႇၸဝ်ႈလူင်သေႃၽၼ ဝတ်ႉသၢမ်သၼ် ၸင်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လူင်းၵႂႃႇယွၼ်းၶေႃႈၶႂၢင်း တႃႇပဵၼ်မႃးပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈ/တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ၸွမ်းသၼ်လွႆ၊ တမ်ႈတီႈႁူဝ်ပဝ်ႈပၢင်ပွႆးပရိယတ်တိသတ်ထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၸဝ်ႈသြႃႇၽၻ်ၻၼ်ႇတ သေႃၽိတ ဢၵ်ၵမႁႃပၼ်တိတ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇမူၺ်ႇတေႃႇ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁူႉလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် တေၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်သေ တေႁဵတ်းႁၢင်းၵူၺ်းၼႆတႄႉ ဢမ်ႇၸင်ႈၶႂၢင်းပၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းၶေႃႈတွပ်ႇႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈသြႃႇသေႃၽၼ ဝတ်ႉသၢမ်သၼ်ၸင်ႇၶိုၼ်းလဝ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေဢၢၼ်းၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈဝဵင်းပၢင်လူင်သေ တေဢၢၼ်းတင်ႈႁၢင်းၵူၺ်းၼိူဝ်လွႆဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ၸွမ်းထုင်ႉသၼ်လွႆႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မၢင်တီႈမၢင်ၵျွင်း မၼ်းၵႆဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႃႇပူၼ်ႉတီႈလႄႈ တႃႇတေဢဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမႃးၶဝ်ႈပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼႃႇၶႃႈလႄႈ ၶႃႈပေးႁဝ်းၸင်ႇလႆႈတၢင်တူဝ်သင်ႇၶႃႇသေ မႃးယွၼ်းၶႂၢင်းတမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းၼႆႉတီႈၶႃႈယဝ်ႉ၊ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈတေႁဵတ်းၼႆၵေႃႈ တေယွၼ်းမိူဝ်းႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ၵေႃၽႄ မၼ်းၵူၺ်းၶႃႈ။ တီႈပၢင်လူင်ၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေဢမ်ႇဝႆႉဝၢင်းပႅတ်ႈသေ တေၶိုၼ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇတီႈၶႃႈ၊ ပိူင်မၼ်းၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေဢဝ်ပိူင်တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉၵူၺ်းတီႈၶႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆ ၸင်ႇပၼ်ၶႂၢင်းတွၼ်ႈတႃႇတေမိူဝ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ တီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈပွၵ်ႈၵမ်း(1)
ပီသႃႇသၼႃႇ2536ၼီႈ၊ ပီတႆး2087ၼီႈ၊ ပီၵေႃးၸႃႇ1354ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁႃႈမႂ်ႇ(11)ၶမ်ႈ သင်ႇၶႃႇၸုင်ႇ၊ ထိုင်မႃး(12.13.)ၶမ်ႈ ၶူၼ်ႉၶႆႈ၊ (14)ၶမ်ႈ ဢွၵ်ႇမႆၢဢွင်ႇ၊ (15)ၶမ်ႈ တၢၼ်းသူးၸဝ်ႈဢွင်ႇပူၼ်ႉလႄႈ ယၢတ်ႇၼမ်ႉၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈဝတ်ႉလူင်သၼဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႈၵမ်း(2)တေႃႇထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း(5)
ပီသႃႇသၼႃႇ2537 ၼီႈ၊ ပီတႆး 2088ၼီႈ၊ ပီၵေႃးၸႃႇ 1355ၼီႈၼၼ်ႉ လႆႈၶႆၢႉပၢင်ပွႆးၵႃႇတီႈဝတ်ႉသီရိမင်ႇၵလႃႇပၢင်ႁူႈၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးတေႃႇထိုင်ပီၵေႃးၸႃႇ1358 ၼီႈ၊ပွၵ်ႈၵမ်း5 ယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။
လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇပီ
တႄႇဢဝ်ပီၵေႃးၸႃႇ1359 တေႃႇထိုင် 1363ၼီႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈငဝ်းလႆၢးဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း ၵူၼ်းလိူင်းယႃႉၵဝ်းတဝ်သၢၼ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႆႈၶႆၢႉ မုၼ်ၸဝ်ႈလႆႈပႆၢႈ ပွႆႇပႅတ်ႈၵၢၼ်ႇၵျွင်းၶွင်သႅင်သေ ပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈဝႆႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇပီယူႇယဝ်ႉ။
တႄႇပွၵ်ႈၵမ်း(6)ထိုင်ပွၵ်ႈၵမ်း(23)
ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ1364ၼီႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းႁဵတ်းသၢင်ပၢင်ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈ တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈႁဝ်းၶိုၼ်း သိုပ်ႇပွၵ်ႈၵမ်း(6)မႃးတေႃႇထိုင်ပွၵ်းၵမ်း(23) ၼႂ်းပီၵေႃးၸႃႇ 1381 (2019) ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်တႃႇသိုပ်ႇလူဢၢၼ်ႇ
“သိူၵ်ႈပိုၼ်းပရိယတ်ႉတိသၼ်လွႆ တူင်ႇဝဵင်းပၢင်လူင်” ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇၼိၵြေႃးထ ဝတ်ႉၼွင်မူဝ်လွႆၶူးတႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉမၢႆၵိုမ်းပွႆးယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ်ၸဝ်ႈလႆႈၸုမ်ႈၶူးၼွၵ်ႈမိူင်း (2015/ ၼႃႈလိၵ်ႈ 32-39) ၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈၶူးၶေႇမိၼ်ႇတ(ဝတ်ႉပၢင်ႁူႈ) ၶိုၼ်းထွၼ်ၽိမ်းပၼ် တႃႇသ်ႂႇပိုၼ်ၽႄႈၼ်ႂးဝႅပ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း (မၢၼ်ႈ: ရေနံချောင်းမြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Yenangyaung), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Yaenaankhyaung]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း, ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း, ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း, မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေဢမ်ႇၵႃး ဝၢႆးသေပၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းလႄႈ ဝုၼ်ႇလူင်ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းမႃးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၽၢႆႇဢွၵ်ႇသေ တင်း ဝဵင်းမၵူၺ်း ၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 29 လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းသဵၵ်ႉတႃႇၵုၼ်းထွၵ်ႉ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး ဝဵင်းယေၼၼ်ႉတႃႇသေ ဝၢႆးလင်ၸင်ႇၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မၼ်းၵႂႃႇ 45,120 ၵေႃႉ [1] ၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵႂႃႇမီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွင် ဢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈဢၼ်လူင်း ၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်လႄႈ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထၢင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈၵႂႃႇႁၼ်တီႈ ထုင်ႉလွတ်ႈၽေး လႄႈ တႂိၼ်းၵူင်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်း မွၵ်ႈသၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် တီႈ ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မွၵ်ႈ 80 လၵ်းၼႆသေတႃႉ တီႈၼႃႈလိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢၼ်တႄႉမၼ်း မီးမွၵ်ႈ သၢမ်လၵ်းၼႆႉၵူၺ်း။ တီႈဢေႇရိယႃႇဢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တႄႉတႄႉ ၼႆႉ မီး 1 1/4 လွၵ်းလၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ပီႇဢူဝ်ႇၸီႇ လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်း ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယိပ်းၵမ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင်သေ ထိုင်မႃး ပီ 1954 တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ၶွမ်ႇပၼီႇပီႇဢူဝ်ႇၸီႇၶဝ် ၸင်ႇႁဵတ်းႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင်ပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇမႃး လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ်တင်း ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇမၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၶႂၢင်ႇတြႃးမၼ်းသေ ၶိုၼ်းသိုဝ်ႉဢဝ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1963 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းမႃးသေ လႆႈၶိုၼ်းပဵၼ် ၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မျၢၼ်ႇမႃႇမႃးတင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၶိုၼ်းႁုင်ၼႆ လႆႈဢဝ်လွတ်ႇလူင်သေ လုၵ်ႉတီႈယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း သူင်ႇပၼ်ၸူးတီႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၶွင်ႉႁိူဝ်းလူင်သေၵေႃႈ ၸူးဢဝ်ႁိူဝ်းဢီးသေ သူင်ႇဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးၸူးတင်း ဝဵင်းမၵူၺ်း၊ ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈတီႈဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းယႃၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မီးၵွင်းမူးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽြႃးၼၢမ်ႇၸၼေႇ၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇပူင်ႇတႃႇ လႄႈၵွင်းမူးပိၼ်းၸႅၵ်ႉၵလၢၼ်ႇပျႃႉ (ၽြႃးပိၼ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ [2]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၅၆.
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)


text:
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:Administrators
ၽႃႇသႃႇတႆးထတ်း
ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ် မွတ်ႇလႆႈၼႃႈလိၵ်ႈ၊ ၵေႃႉဢၼ်မူၼ်ႉမႄးလႆႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၸိူဝ်းၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ဢႅတ်ႇမိၼ်ႇၼႆ မႃးလဝ်ႈယွၼ်းလႆႈ m:requests for permissions တီႈၼႆႈယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼႆ တိူဝ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇယဝ်ႉ။
ပူႇၵႄႇဝီႇၶီႇ (sysop) ၼႆႉ မၼ်းၸွႆႈထႅမ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝီႇၶီႇသေ မၼ်းၵႅတ်ႇၶႄပၼ် လွင်ႈယႃႉၵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပူႇၵႄႇဝီႇၶီႇၼႆႉ မၼ်းၵႆႉ ၶဝ်ႈၵူတ်ႇတူၺ်းဝီႇၶီႇ မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ မႄးထတ်းလွင်ႈတႅမ်ႈၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇပဵၼ် ပူႇၵႄႇဝီႇၶီႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈတေမႄး မိူင်ၼင်ႇ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ ၼၼ်ႉၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈပဵၼ် ဝီႇၶီႇပူႇၵႄႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်ႈ ဝီႇၶီၵေႃႉလႂ်ၽၢႆလႂ်သေဢမ်ဝႃႈ ဢဝ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လဝ်ႈတၢင်ႇ ယွၼ်းပဵၼ် ပူႇၵႄႇဝီႇၶီႇလႆႈ ၵႃႈတီႈ Requests for adminship ၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။ ပူႇၵႄႇဝီႇၶီႇ ၸိူဝ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈတူၺ်းလႆႈ တီႈၼႆႈယူႇၶႃႈ။ လွင်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ပူႇၵႄႇဝီႇၶီႇၼႆႉ ဢဝ်သဵင် ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ပၼ်သေၵေႃႈ တႅပ်းတတ်းပၼ်ၶႃႈဢေႃႈ။ ၸၢင်ႈလူတူၺ်းလႆႈ သၢႆတၢင်း ပူႇၵႄႇဝီႇၶီႇ ၼၼ်ႉယူႇၶႃႈ။
Englishထတ်း
An administrator is a person who can delete pages, as well as alter pages that are protected.
To become an administrator, write a request (preferably in English) on m:requests for permissions.
သဵၼ်ႈမၢႆ ၸိူဝ်းမီးသုၼ်ႇလႆႈ ဢႅတ်ႇမိၼ်ႇထတ်း
- * * * သဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ် ႁင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ တူၺ်းလႆႈ တီႈၼႆႈယူႇၶႃႈ။


text:
ၼႂ်းႁိူၼ်းၼႂ်းယေးႁဝ်း ပဵၼ်တီႈဢၼ်ႁဝ်းလိုဝ်ႈသဝ်းတႃႇသေႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ႁိူၼ်းႁဝ်းပေႃးတေယူႇငၢႆႈ လူမ်ၸႂ်၊ ပေႃးတေၸႂ်ႉတိုဝ်းၶူဝ်းၶွင်ငၢႆႈလူမ် လႄႈ တေႁဵတ်းသၢင်ႈငၢႆႈၼၼ်ႉ ႁိူၼ်းၵူႈလင် တိုၼ်းမီးၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢမ်ႇယူႇလီ ပဵၼ်ၸဵပ်း ပဵၼ်ၶႆႈ ပဵၼ်ၼၢဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈၸိူဝ်ႉမႅင်း ဢၼ်မီးယူႇႁိမ်းႁွမ်းတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ၵေႃႉၵေႃႈ ၵူဝ်ၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း ၵူဝ်ဢမ်ႇယူႇလီ ၶတ်းၸႂ်ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇတၢင်းလႂ် ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉလႆႈဝႃႈ ၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇၼၼ်ႉ တေမီးၸိူဝ်ႉမႅင်းဢၼ်ႁၢႆႉႁႅင်းလႄႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉထိုင် ပၢႆးယူႇလီတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ။
ယူႇတီႈၼႂ်းႁိူၼ်းသေတႃႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢမ်ႇယူႇလီမႃးယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းပဵၼ် COVID-19 ဢၼ်ၽႄႈလၢမ်းယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ပဵၼ်တုမ်ႇပဵၼ်ၶူမ်းၸွမ်းၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်လႄႈ ၶူႈၼင်၊ မီးၽၢင်ႁၢင်ႈ တွင်ႉၶူၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးလူမ်းၼၢဝ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၸိူဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းတၢင်ႇလွင်ႈ လႄႈ တေၸၢင်ႈပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၵူႈဝၼ်း ဢမ်ႇဝႃႈဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈႁိူၼ်း၊ ၶူဝ်းၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆၼႂ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈဢဝ် မဵဝ်းပဵၼ်သၽႃႇဝႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတေဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၽေးမႃး ၵွပ်ႈဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်မၢင်မဵဝ်း ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉ တေႁူမ်ႈလေႃးပႃး သၢၼ်ၶေးမီး လႄႈ သၢၼ်ၶေးမီးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်သၢၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းလႆႈမိူၼ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇဝႃႈတေယိပ်းဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ ထူၺ်ႈၸႂ်၊ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၶေႃးၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ သင်ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်မႃးၸိုင် သၢၼ်ၵွင်ႉၼႆႉ တေၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၼမ်မႃးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢမ်ႇယူႇလီ ပဵၼ်ၸဵပ်း ပဵၼ်ၶႆႈ ပဵၼ်ၼၢဝ်မႃးလႆႈ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈၵႂႃႇႁူင်းယႃၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးယူႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃ ပေႃးတေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈထုၵ်ႇလီဢွၼ်ၵၼ်ႁဵၼ်းႁူႉၵႂႃႇ တႄႇၶၢဝ်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
သၢၼ်ၵွင်ႉဢၼ်မီးၸွမ်းႁိူၼ်း။
ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်မီးၼႂ်းႁိူၼ်းၼႂ်းယေးႁဝ်းၼႆႉ တေၸႅၵ်ႇၸုမ်း ဝႆႉယူႇ 4 တီႈ
- ပိုၼ်ႉႁိူၼ်း လႄႈ ၽႃႁိူၼ်း၊
- ႁွင်ႈၼင်ႈလဵၼ်ႈ(ႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ) လႄႈ ႁွင်ႈၼွၼ်း၊
- ႁွင်ႈႁုင်မိုဝ်ႉ၊
- ႁွင်ႈသူမ်ႈ။
- ပိုၼ်ႉႁိူၼ်း လႄႈ ၽႃႁိူၼ်း
ၸွမ်းပိုၼ်ႉႁိူၼ်း လႄႈ ၽႃႁိူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈ၊ ႁိူၼ်းဢုတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် တေတႃးသီဝႆႉ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈႁိူၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးလီလူလီတူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇသီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈတိုၼ်းတေၸႂ်ႉ သၢၼ်ၵွင်ႉ(သၢၼ်ၶေးမီး) ႁူမ်ႈၸွမ်းယူႇ ၼင်ႇႁိုဝ်သီၼၼ်ႉ ပေႃးတေၸႂ်ႉလႆႈႁိုင်လႄႈ ပေႃးတေၸႂ်ႉၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈငၢႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
သီၼၼ်ႉ တေမီးယူႇလၢႆလၢႆမဵဝ်း လႄႈ ၸႂ်ႉၵၢၼ်လၢႆလၢႆတီႈ ဢမ်ႇဝႃႈတေဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉ တႃးတီႈၽႃႁိူၼ်း၊ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆ၊ တႃးႁႂ်ႈပေႃးႁၢင်ႈလီမီးငဝ်းမႃး ပႃးထႅင်ႈလၢႆလၢႆဢၼ် ဢမ်ႇဝႃႈတေပဵၼ်သီၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်မဵဝ်းဢၼ်တႃးသႂ်ႇတီႈ ၶူဝ်းၶွင်သေဢၼ်ဢၼ် ဢမ်ႇဝႃႈပဵၼ် ၽႃ၊ မႆႉ၊ လဵၵ်း လုၵ်ႉတီႈ ၼမ်ႉဢၼ်ဢူၼ်ဢူၼ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးပဵၼ်ဢၼ်ၶႅင်ယဝ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉပၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေႁၢင်ႈလီမႃးယဝ်ႉ။
သီၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸႄႇၸဵမ် သီတႃးႁိူၼ်း၊ သီတႃးၶူဝ်းၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း၊ သီဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁၢင်ႈလီမီးငဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ တေမီးသၢၼ်ၶေးမီး လၢႆလၢႆဢၼ်ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ တေၵႆႉပဵၼ်ႁူဝ်ၶိုၼ်ႈႁူဝ်ၶႆႈ၊ တွင်ႉၶူၼ်ႉၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ၊ မီးတၢင်းပဵၼ်တီႈၽိဝ်ၼင် လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမဝ်းလႆႈ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ တပ်း တႂ် ပွတ်ႇ ဢိၵ်ႇတင်း တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး သဵၼ်ႈတၢင်းလူမ်းထူၺ်ႈၸႂ် ၸၢင်ႈပဵၼ်ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ ႁူဝ်ၸႂ်ၵပ်ႉယဝ်ႉ ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ သဵၼ်ႈဢႃႇယူင်ႇဢွၵ်းဢေႃ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶီႈလိုမ်း၊ ၶီႈၵူဝ်၊ ထိုင်တီႈပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇၵႂႃႇလႆႈ တူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၵေႃႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇပႃး ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽွင်းတႃးသီယဝ်ႉလႄႈ တႃးယဝ်ႉဢၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ တေမီးဢၢႆသီဢၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဢၢႆသၢၼ်ၵွင်ႉၼၼ်ႉဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ႁဝ်းတေငိူင်ႉဝႄႈလႄႈ ႁႄႉၵင်ႈမၼ်းလႆႈၵေႃႈ ပိုတ်ႇပၼ်ၽၵ်းတူႁူးလႅင်းဝႆႉပၼ် တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈလူမ်းမၼ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇလႆႈ လႄႈ သႂ်ႇၽႃႈတူမ်းသူပ်း ႁႄႉၵင်ႈဝႆႉဢၢႆသၢၼ်ၶေးမီးၼၼ်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈသုတ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇမီးၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇမီးၽေးၵေႃႈ ပဵၼ်မိူဝ်ႈတႄႇၸႂ်ႉမၼ်းၵူၺ်း ပေႃးဝႃႈႁိုင်ႁီးမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ သီဢၼ်တႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေၵွၵ်းဢွၵ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၵွၵ်းဢွၵ်ႇမႃး ထုၵ်ႇလီၾၢင်ႉတေႉတေႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢဝ်မိုဝ်းႁဝ်းၵႂႃႇ ယိပ်း/တိူဝ်ႉမၼ်း ယွၼ်ႉတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ သီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽွင်လႅဝ်မႃးလႄႈ ၽူင်ႉပိဝ်ၵႂႃႇၸွမ်းလူမ်း ႁူမ်ႈပႃး တေၸၢင်ႈၸပ်းၸွမ်းမိုဝ်းႁဝ်းသေ မိူဝ်ႈၵႂႃႇယိပ်းတၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ႁိူၼ်းၵူၼ်းဢၼ်မီးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ယိုင်ႈၶႅၼ်းလီၾၢင်ႉတေႉတေႉ ဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႆႉ သၢၼ်ၵွင်ႉ (Lead) ၸွမ်းၼင်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးဢႃႇယု 6 ၶူပ်ႇလူင်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ တူဝ်ၶိင်းၶဝ်တေၸုပ်ႇဢဝ်လႆႈ သၢၼ်လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်လႆႈငၢႆႈလိူဝ်သေၵူၼ်းလူင် 5 ပုၼ်ႈၼႆလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈလႆႈငၢႆႈ၊ ၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃလႆႈငၢႆႈ ယွၼ်ႉၼၼ် တေမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီၶဝ် ယင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈယူတ်းယႃလႆႈတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ သၢၼ်ၵွင်ႉ (Lead) ၼႆႉလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ် သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ သီဢၼ်ယူႇၸွမ်းၽႃႁိူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸွမ်းၶူဝ်းၶွင်သေမဵဝ်းမဵဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈမီးသီဢၼ်လွၵ်ႈၵွၵ်းဢွၵ်ႇမႃးၼႆ ထုၵ်ႇလီတႃးပၼ်သီမႂ်ႇ ႁႂ်ႈပေႃးၶႅမ်ႉၶိုၼ်း တွၼ်ႈတႃႇလွင်ႈလွတ်ႈၽေးၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းႁိူၼ်းၽိူၼ်တင်ႇ (Furniture) ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၵူႈဝၼ်း တႄႇၸဵမ်ၸွမ်းၼႂ်းႁိူၼ်း၊ ႁွင်ႈၼင်ႈလဵၼ်ႈ၊ ႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈၼွၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီး သၢၼ်ၶေးမီးၶဝ်ႈလေႃးပႃး ၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈမဵဝ်းယူႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇဝႃႈ မႆႉဢတ်း(မႆႉသၢမ်ထၢပ်ႈ)၊ ပလၢတ်ႉသတိၵ်ႉ လႄႈ တၢၼ်းသိူဝ်း(Floor mat) ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးသၢၼ်ၶေးမီးၶဝ်ႈလေႃးဝႆႉၵူႈဢၼ် လိူဝ်သေဢဝ်သၽႃႇဝသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၵူၺ်း။
တီႈၼႂ်းႁွင်ႈၼင်ႈလဵၼ်ႈ လႄႈ ႁွင်ႈၼွၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးသၢၼ်ၶေးမီးလၢႆလၢႆဢၼ်ႁူမ်ႈလေႃးၵၼ်ဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းႁိူၼ်းၽိူၼ်တင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႆႉဢၢတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈသုတ်ႇဢၢႆမၼ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇ ႁိုင်ႁိုင်ၼႆ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶူႈၼင် လႄႈ ၶေႃး ၶူမ်းၶူမ်းၵၢႆးၵၢႆးသေ ၸၢင်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ၶႆႈ၊ တွင်ႉၶူၼ်ႉၶႆႈႁၢၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ တၢၼ်းသိူဝ်း(Floor mat) ၊ သီတႃးႁိူၼ်း၊ ၼမ်ႉယႃယွမ်ႉၶူၼ်ႁူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တေမီးသၢၼ် VOCs သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးတၢင်းပဵၼ် ႁူဝ်ၸႂ်၊ ႁႅင်းဢေႇ၊ ႁဵတ်းႁၢႆႉသဵၼ်ႈဢႃႇယူင်ႇဢွၵ်းဢေႃယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁပ်ႉသၢၼ် VOCs ၼႆႉ ႁိုင်ႁိုင်ၸိုင် တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉထိုင်ၶိူင်ႈဢင်ႇၵႃႇၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း ယဝ်ႉ။
သၢၼ်ၶေးမီး PBDEs ဢၼ်မီးၼႂ်း ပလၢတ်ႉသတိၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶူဝ်းၶွင် Electronics မိူၼ်ၼင်ႇ ထီႇဝီႇ၊ ၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေမီးသၢၼ်ၶေးမီး Flame Retardant Agent မၢင်ဢၼ် တေပဵၼ်သၢၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ၵႅၼ်ႇသႃႇ လႄႈ မိူဝ်ႈမၼ်းမႆႈလႄႈ မိူဝ်ႈၸုတ်ႇၽဝ်ၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ၵျႅတ်ႉဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၵွင်ႉမႃး သင်ဝႃႈသုတ်ႇၼူမ်ဢၢႆမၼ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းတူဝ်ၼႆ တေၸၢင်ႈၵႂႃႇယႃႉလူႉ ပွတ်ႇ လႄႈ ၶူင်ႉသၢင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းထူၺ်ႈၸႂ်သေယဝ်ႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးတီႈ ထႆးရွႆး (Thyroid) လႄႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၢၼ်ၽႄႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းၼၢင်းယိင်း သင်ဝႃႈ သုတ်ႇဢၢႆၵႂၼ်းဢၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼမ်ၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈထိုင်တၢႆလႆႈၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းသၢၼ်ဢၼ်ႁဝ်းၵႆႉထူပ်းယူႇတႃႇသေႇၵေႃႈ တေပဵၼ်သၢၼ်ဢၼ်မီးၼႂ်း မႆႉဢတ်း (မႆႉသၢမ်ထၢပ်ႈ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶူဝ်းႁိူၼ်းဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၵမ်ႈၼမ် တေၸႂ်ႉ မႆႉဢတ်း (မႆႉသၢမ်ထၢပ်ႈ) မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဝ်းသိုဝ်ႉမႃးမႂ်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ တေမီးဢၢႆသေ ဢၼ်ႁဝ်းတေၵႆႉႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ “ဢၢႆၶူဝ်းၶွင်မႂ်ႇ” ၼႆၼၼ်ႉ တေပဵၼ်သၢၼ်ၶေးမီး ဢၼ်ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈပၼ် ပူၵ်ႇ၊ မူတ်ႉ၊ မႅင်း ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမႃးတွမ်မႃးၶူပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢၢႆၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉဢွၵ်ႇမႃးႁႅင်းတိၵ်းတိၵ်းၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶူႈၼင်ၶူမ်းၶူမ်းၵၢႆးၵၢႆးလႄႈ ႁူဝ်ၶိုၼ်ႈႁူဝ်ၶႆႈမႃး ယွၼ်ႉၼၼ် ထုၵ်ႇလီပိုတ်ႇပၼ်ၽၵ်းတူ ႁႂ်ႈလႆႈလူမ်းလီလႄႈ ၽုၵ်ႇပၼ်တူၼ်ႈမႆႉ ႁႂ်ႈၸုပ်ႇဢဝ်ဢၢႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉဝႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်လူမ်းပေႃးတေၸိုၼ်ႈပၢင်ႇလီၶိုၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈပဵၼ် တၢၼ်းသိူဝ်း(Floor mat) ၼႆ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ၵႂႃႇလွႆးယဝ်ႉ တၢၵ်ႇလႅတ်ႇပၼ် 2- 3 ဝၼ်း တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈသၢၼ်ၶေးမီးပေႃးဢွၵ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈမူတ်းမူတ်းယဝ်ႉၸင်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပလၢတ်ႉသတိၵ်ႇ၊ ထီႇဝီႇ၊ ၶွမ်း ၼႂ်းသၢမ်ဢၼ်ၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢုၼ်ႇမႆႈမႃးလႄႈ တိူဝ်ႉၺႃးဢၼ်မႆႈၸိုင် တေႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢၼ်ၶေးမီး ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းလူမ်းယဝ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၵႅတ်ႉသ်ဢၼ်မီးၵွင်ႉၵႂႃႇသေ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းလႆႈ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထုၵ်ႇလီငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈသုတ်ႇဢၢႆၵႂၼ်းတီႈၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
- ႁွင်ႈႁုင်မိုဝ်ႉ။
ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းၽၵ်းၵိၼ်ယူႇၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်သေတေမီးသၢၼ်ၶေးမီးယဝ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းႁွင်ႈမိုဝ်ႉ ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆႉၵေႃႈ တေမီးသၢၼ်ၶေးမီး ႁူမ်ႈလေႃးပႃးဝႆႉယူႇ ဢမ်ႇဝႃႈတေပဵၼ် မေႃႈႁုင်ၶဝ်ႈ၊ မေႃႈၶၢင်၊ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးၼႂ်းဢႅပ်ႇ လႄႈ ပလၢတ်ႉသတိၵ်ႇဢၼ်သႂ်ႇၶူဝ်းၶွင်တႄႇၸဵမ် ၵွၵ်း၊ ဢႅပ်ႇ၊ ပုင်း၊ တဝ်ႈၼမ်ႉ၊ တဝ်ႈၼူမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးသၢၼ်ၶေးမီးဢၼ်ႁၢႆႉႁႅင်းလႆႈမိူၼ်ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႈၽၵ်းဢၼ်ၶႅမ်ႈၸပ်းမေႃႈ လႄႈ Spray ဢၼ်သိတ်းႁႄႉၵင်ႈ ၼမ်ႉလႄႈ ဢၼ်ဝူၺ်ႇႁင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ တေမီးသၢၼ်ၶေးမီး ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ ထႆးရွႆး (Thyroid) လႄႈ ယင်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးထႅင်ႈ လွင်ႈၽႄႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းတီႈၽူႈၸၢႆးတင်းၽူႈယိင်း သေဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးထႅင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶႆႇတီႈၽူႈယိင်းပႃးယဝ်ႉ။
ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မေႃႈၵမ်ႈၼမ် ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးလူၺ်ႈ Teflon သမ်ႉဝႃႈ တေဢဝ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းသေတႃႉ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁၢႆႉထိုင်ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၵႃႈႁိုဝ် လိူဝ်သေဝႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၸဵပ်း ပဵၼ်ၶႆႈ ပဵၼ်ၼၢဝ် ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵူၺ်း မိူဝ်ႈၵႂႃႇယူႇၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်း ၼႆသေတႃႉ မၼ်းၵေႃႈၸၢင်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇမႃးၸွမ်း မိူဝ်ႈႁဝ်းၽၢႆႈၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၵေႃႈပၼ်ၽေးတေႃႇ တူဝ်သတ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးပိၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈယူႇၸမ်သေ သုတ်ႇဢၢႆၶဝ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈသတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတၢႆလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ပလၢတ်ႉသတိၵ်ႇဢၼ်သႂ်ႇၶူဝ်းၶွင် တႄႇၸဵမ် ၵွၵ်း၊ ဢႅပ်ႇ၊ ပုင်း၊ တဝ်ႈၼမ်ႉ ၸႃႉၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ တေမီးသၢၼ်ၶေးမီး ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈႁေႃႇမူၼ်း(Hormone) ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽိတ်းပိူင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈယိုတ်ႈယႂ်ႇတူဝ်ၶိင်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးတၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်လႄႈ တၢင်းပဵၼ်ပီး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ တဝ်ႈၼူမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်သႂ်ႇၼႂ်းဢႅပ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉထိုင်ၼႂ်းႁေႃႇမူၼ်း(Hormone) လႄႈ သဵၼ်ႈဢႃႇယူင်ႇဢွၵ်းဢေႃ၊ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃးတၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁႂ်ႈလီၸိုင် ထုၵ်ႇလီငိူင်ႉဝႄႉလွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တွၼ်ႈတႃႇတေၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈတေမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတေႃႇ ၵူၼ်းႁဝ်းယူႇ ၵွပ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းငၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႆ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၸွမ်း ဢၼ်ဢုၼ်ႇဢၼ်မႆႈ ယွၼ်ႉမၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸိူမ်ႈသေ ပဵၼ်သၢၼ်ၵွင်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ်လႆႈ ၸႂ်ႉၶူဝ်းၶွင်တၢင်ႇဢၼ်တႅၼ်းတၢင် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႅဝ်ႈ၊ သွင်းသၢၼ်၊ မႆႉ ဢိၵ်ႇတင်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးတီႈသၽႃႇဝၸိူဝ်းၼႆႉ။
မိူဝ်ႈၽွင်းႁဵတ်းၶဝ်ႈၽၵ်းၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းမေႃႈမီးသေလွင်ႈလွင်ႈၸွမ်းယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉ၊ ၼမ်ႉမၼ်း၊ ၽၵ်း၊ ၼိူဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ တေၸွႆႈၵဵပ်းလွင်ႈမႆႈတီႈမေႃႈၼၼ်ႉဝႆႉလႆႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈမႆႈတီႈမေႃႈ လူတ်းယွမ်း လိူဝ်သေဢၼ်တင်ႈမေႃႈဝႆႉလၢႆလၢႆၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
- ႁွင်ႈသူမ်ႈ
တွၼ်ႈတႃႇၼႂ်းႁွင်ႈသူမ်ႈႁဝ်း ပေႃးတေမီးလွင်ႈမူတ်းသႂ် တေဢမ်ႇမဵၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ တေဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉယႃႈလၢင်ႉႁွင်ႈသူမ်ႈ၊ ၼမ်ႉယႃႈၸဵတ်ႉမၢၼ်ႇ၊ ၼမ်ႉယႃႈသၵ်ႉၶူဝ်း လႄႈ မၢၵ်ႇမဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးသၢၼ်ၶေးမီးၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ႁဝ်းတေဢမ်ႇၸႂ်ႉယူႇတႃႇသေႇသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းဢမ်ႇမေႃၸႂ်ႉႁႂ်ႈမႅၼ်ႈလၢႆးမၼ်းၸိုင် မၼ်းၵေႃႈတေမီးၽေးတုမ်ႉယွၼ်ႈထိုင်တူဝ်ႁဝ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လၢင်ႉႁွင်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ် တႄႇၸဵမ် ၼမ်ႉယႃႈလၢင်ႉပိုၼ်ႉ၊ ၼမ်ႉယႃႈၸဵတ်ႉမၢၼ်ႇ၊ ၼမ်ႉယႃႈသၵ်ႉၶူဝ်း၊ မၢၵ်ႇမဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးသၢၼ်ၶေးမီး ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ သဵၼ်ႈတၢင်းထူၺ်ႈၸႂ် ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ၊ ႁူဝ်ၶႆႈႁူဝ်မဝ်း၊ တွင်ႉၶူၼ်ႉၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇၽိဝ်ၼင် လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇမၢၵ်ႇမဵၼ် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လူမ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွၵ်းလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈလၢင်ႉႁွင်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေႁႄႉၵင်ႈသၢၼ်ၶေးမီးလႆႈၵေႃႈ သႂ်ႇပၼ်ၽႃႈတူမ်းသူပ်း ဢမ်ႇၼၼ် ႁႃသေလွင်ႈလွင်ႈ မႃးဢိုတ်းၶူႈၼင်ႁဝ်းဝႆႉ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈသုတ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇ လႄႈ သႂ်ႇထူင်မိုဝ်းႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၼမ်ႉယႃႈ လႄႈ သၢၼ်ၶေးမီးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးတေဢမ်ႇမႃးတုမ်ႉတိူဝ်ႉထိုင်ၼိူဝ်ႉၼင်ႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ တိတ်းၸပ်းၽိဝ်ၼင်ႁဝ်းၵႂႃႇၼႆ ႁိပ်ႈၼႅတ်ႈသုၵ်ႈလၢင်ႉပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ် သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ႁၢႆႉႁႅင်းမႃး ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇၸူးမေႃယႃၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇမၢၵ်ႇမဵၼ် ဢၼ်ၸႂ်ႉၸွမ်းသိူဝ်ႈၶူဝ်းႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၢႆ လႄႈ သၢၼ်ၶေးမီးမၼ်း တေတိတ်းၸပ်းၸွမ်းသိူဝ်ႈၶူဝ်းႁဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ လွၵ်းလၢႆးမၼ်း တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈဢၢႆပေႃးဢွၵ်ႇမႃးလႆႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉသူမ်ႈသူႇ(Vinegar) လႄႈ ၼမ်ႉ သႂ်ႇလေႃးၵၼ်သေလွႆး။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢၢႆမၼ်းမီးယူႇၼႂ်းလူမ်းၼႆၸိုင် ဢဝ်ၼမ်ႉသူမ်ႈသူႇလႄႈ ၽွင်ၵေႃႇၾီႇ လေႃးၵၼ်ယဝ်ႉ ဢဝ်တမ်းဝႆႉတီႈ ဢၢႆၼၼ်ႉဢွၵ်ႇမႃးၼႆယဝ်ႉ။
သၢၼ်ၶေးမီးဢၼ်ႁဵတ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၽေးတီႈၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလူမႃးယဝ်ႉ တေႁၼ်လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၸမ်တူဝ် လႄႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဝ်းတူၺ်းႁၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇတႃႇသေႇ၊ ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁူႉယဝ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇလီ ငိူင်ႉဝႄႈၼႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ တႃႇႁႂ်ႈပၢႆးယူႇလီႁဝ်းပေႃးတေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိၼ်ႇတႅမ်ႈ – ထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ
ဢၢင်ႈဢိင် – https://thinkofliving.com/
တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း


text:
ဝၼ်းထိ 14/09/2017
သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်မၢၵ်ႇလူင်၊ ၵွင်ႈယိုဝ်းၵူႈႁူးၵူႈတၢင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 300 တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈၵူဝ်ႁႄပၢႆႈ ၽေးၼႂ်းမိူင်းယႆၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသၢမ်ၵေႃႉၺႃးၺွပ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၺႃးပေႃႉထုပ်ႉ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိႉ 10/09/2017 ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 8 မူင်းၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶမရ တပ်ႉ(325) ဢၼ် ပၵ်းတပ်ႉဝႆႉတီႈ မိူင်းယႆ တင်းၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉၼမ်ႉပွင်ႈ (18) ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၼ်မွၵ်ႈ (57) ၵေႃႉဢွၼ် ၵၼ်ဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈလွႆယွႆး ဢိူင်ႇပႃႇၵၢင်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆၵႂႃႇတၢင်းႁွင်ႇဝၢၼ်ႈသေ ၵႂႃႇၾႃႇၺႃးမၢၵ်ႇၾၢႆႇ ႁွင်ႇဝၢၼ်ႈလွႆယွႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉယိုဝ်းၵွင်ႈၵႂႃႇၵူႈႁူးၵူႈတၢင်း။
ၽွင်းလႆႈယိၼ်းသဵင်မၢၵ်ႇၵွင်ႈတႅၵ်ႇၸွမ်းလွႆၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလွႆယွႆး ဢၼ်မီး (50)လင်ႁိူၼ်း ႁူဝ် ၵူၼ်း (300) ၼၼ်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ၵူဝ်ႁႄသေပၢႆႈၽေး ၵႂႃႇၸွမ်းၵႃး (ရူတ်ႊ) 3 လမ်း ပႃးတင်းထေႃႈ (ထေႃႇ လႃႇၵျီႇ)။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတႃႇမွၵ်ႈ (100) ပၢႆႈၵႂႃႇယင်ႉဝႆႉတီႈ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပူၵ်ႇ (ဝၢၼ်ႈတႆး ဢၼ်လင်ႁိူၼ်း မီးမွၵ်ႈ 40 ႁူဝ်ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 200 ပၢႆ) ဢိူင်ႇပႃႇၵၢင်း တႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈ၊ တႃႇ 200 ၵေႃႉ ပၢႆႈၶဝ်ႈယူႇၸွမ်းသုမ်ႉသူၼ်ႁႆႈ။ဝၢၼ်ႈလွႆယွႆးၼႆႉ ယူႇတၢင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းမိူင်းယႆ ယၢၼ်ဝဵင်း မိူင်းယႆမွၵ်ႈ(20) လၵ်းယူႇၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိႉ 10/09/2017 ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် (9) မူင်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵႂႃႇႁူပ်ႉသႂ်ႇ ၸၢႆး သၢင်ႇလႃႉ ၵေႃႉဢၼ်ၵႂႃႇသူင်ႇၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းႁႆႈတီႈႁႆႈမၼ်းသေပွၵ်ႈမႃး တီႈၾၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈလွႆယွႆး။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတိၺွပ်း သေလွၼ်ႈဢဝ်သိူဝ်ႈမၼ်းမတ်ႉပေလင်ယဝ်ႉႁွင်ႉဢဝ်ၵႂႃႇၸွမ်းၶဝ်ၼႃႈတၢင်း ၸၢၼ်းလွႆယွႆး။ ၵႂႃႇႁိုင်မွၵ်ႈ 10 ၼႃးထီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၼ်မႅၼ်ႈႁွႆးတိၼ်သိုၵ်းတႆးသေၸႂ်ႉၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ် ၵႂႃႇသွၵ်ႈတဝ်ၸွမ်းထဵင်သုမ်ႉထဵင်ႁႆႈ လႄႈၵႂႃႇႁၼ်ၺႃးၸၢႆးသၢင်ႇၵျေႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႃးလၢၼ်ႇဢိူင်ႇ ဝၢၼ်ႈပႃႇၵၢင်း ဢၼ်ၵႂႃႇၼွၼ်းပႂ်ႉႁႆႈ တိုၵ်ႉယူႇဝႆႉၼႂ်းထဵင်မၼ်းသေၸႅတ်ႈထၢမ်မၼ်းဝႃႈ“ၸွင်ႇႁၼ် သိုၵ်းတႆး”ၼႆသေမၼ်းတွပ်ႇဝႃႈဢမ်ႇႁၼ်ၼႆ။ယူႇႁိုင်မွၵ်ႈ 5 ၼႃးထီးသမ်ႉလႆႈငိၼ်းသဵင်ၵွင်ႈတႅၵ်ႇ ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉလႄႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်တႃ မိုဝ်းထုပ်ႉသႂ်ႇ ၼႃႈတႃၾၢႆႇသၢႆႉ မၼ်းသမ်ႉပေႃးမၢၼ်ႉ ၵမ်းလဵဝ် ယဝ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈမႂ်းလႅၼ်ႁဝ်းႁႄႈဝႃႈဢမ်ႇမီးသိုၵ်းတႆးၼႆသေယိုဝ်းတွပ်ႇ။ဢဝ်မၢၵ်ႇလူင် ယိုဝ်း 3-4 ၵမ်းယိုဝ်းၵႂႃႇ ၵူႈႁူးၵူႈတၢင်းမွၵ်ႈ20 လုၵ်ႈ။ ယူႇယူႇသေယိုဝ်းပဵၼ်ၵမ်း ပဵၼ်ၵမ်း။
ထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်း 3 မူင်းၶိုင်ႈဝၢႆးဝၼ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉၸၢႆးသၢင်ႇၵျေႃႇ တဵင်ႇၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်သေ ႁွင်ႉ ၵႂႃႇၸွမ်းၶဝ်ဢွၵ်ႇႁႆႈၵႂႃႇတၢင်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၵႂႃႇပွင်ႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉယူၼ်း။ မိူဝ်ႈၸမ်ထိုင်တၢင်းတူၵ်း ၼမ်ႉယူၼ်းယၢမ်း 4 မူင်းပၢႆၼၼ်ႉသမ်ႉၵႂႃႇထူပ်းသႂ်ႇ ၸၢႆးသၢင်ႇၵွၼ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉႁေႃႈၵႂၢႆးမိူဝ်းႁိူၼ်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၼ်မၼ်းပႃးၸၢၵ်ႈလၢတ်ႈသေတိမတ်ႉဢဝ်မၼ်းၵႂႃႇၸွမ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသွင်ၵေႃႉ၊ ၵႂၢႆးတႄႉ ပွႆႇ မိူဝ်းႁိူၼ်းႁင်းၶဝ်။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉၵႂႃႇၶင်ဝႆႉ တီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပူၵ်ႇၼိုင်ႈၶိုၼ်း။ ၸၢႆးသၢင်ႇလႃႉလႄႈၸၢႆးသၢင်ႇၵွၼ်းတႄႉဢဝ်ၼွၼ်းတၢင်ႇႁိူၼ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇမတ်ႉသင်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢႆးသၢင်ႇၵျေႃႇတႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမတ်ႉဝႆႉတီႈသိုင်ႇဝူဝ်းႁိူၼ်းလုင်းသူၺ်ႇ ထဝ်ႈႁႆႈ ထဝ်ႈၼႃးဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပူၵ်ႇ တင်ႈတႄႇ 7 မူင်းႁူဝ်ၶမ်ႈတေႃႇထိုင်ၵၢင်ၼႂ် ဝၼ်းထိ 11/09/2017။ ၵၢင်ၼႂ်ဝၼ်းထိ 11/09/2017 ၼၼ်ႉလုင်းသူၺ်ႇ ၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ် ယိုၼ်ယၼ်(ထွၵ်ႈထၢမ်ႇ) ဢဝ်ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉလႄႈသိုၵ်း မၢၼ်ႈၸင်ႇပွႆႇပၼ်ၶဝ်ပွၵ်ႈႁိူၼ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိႉ09/09/2017 ၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉၶမရ (325) ဢၼ်ပၵ်းတပ်ႉဝႆႉတီႈမိူင်းယႆ တင်း ၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉၼမ်ႉပွင်ႈ လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းယႆၵႂႃႇတင်းဝၢၼ်ႈပႃႇၵၢင်းသေ ၵႂႃႇၼွၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဝၢၼ်ႈပႃႇၵၢင်းၼိုင်ႈၶိုၼ်း မိူဝ်ႈၼႃႈတေဢွၵ်ႇသွၵ်ႈတဝ်ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ။
သဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 3 ၵေႃႉထုၵ်ႇတိမတ်ႉပေႃႉထုပ်ႉၼၼ်ႉ
- ၸၢႆးသၢင်ႇလႃႉဢႃယု 29 ပဵၼ်လုၵ်ႈ လုင်းဢေႃး + ပႃႈၵျႃႇ ယူႇဝၢၼ်ႈလွႆယွႆး ဢိူင်ႇပႃႇၵၢင်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ။
- ၸၢႆးသၢင်ႇၵျေႃႇဢႃယု 36 ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလုင်းထုၼ်း + ပႃႈၵူမ်းယူႇဝၢၼ်ႈၼႃးလၢၼ်ႇဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈပႃႇၵၢင်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ ။
- ၸၢႆးသၢင်ႇၵွၼ်း ဢႃယု 32 ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလုင်းၸၼ်ႇတႃႇ + ပႃႈမူၼ်းယူႇဝၢၼ်ႈလွႆယွႆး ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈပႃႇ ၵၢင်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ။
မိူဝ်ႈၼႆႉ 11/9/2017 သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶလရ 147 ၼွင်ၵေႃႈၶၢႆးသိမ်ႇမွၵ်ႈ 30 ၵေႃႉလုၵ်ႉတၢင်း သွင်ၵႄးၶဝ်ႈမႃးတၢင်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၵုင်းမိုတ်ႈ (ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း) ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉသေဢဝ်ၵွင်ႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇလူင်ယိုဝ်း လႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈၵူဝ်ႁေ။
တွင်ႈထၢမ်
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66: (0) 62-941-9600 (တႆး၊ ဢင်းၵိတ်း)
ၸၢႆးၵွၼ်းလႅဝ်း +66: (0) 94-643-4230 (မၢၼ်ႈ၊ ဢင်းၵိတ်း)
PDF files:


text:
လပုတ်ႉတႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ (မၢၼ်ႈ: လပွတ္တာမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Labutta) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉယူၺ်း ဢၼ်ၽႄဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်ပဵၼ်သၢင်ႉပဵၼ်သၢင်ႉ၊ မီးတီႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႇႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 8 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 94 တီႇၵရီႇ 59 မိတ်ႉၼိတ်ႉ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ၼႃႈယၢဝ်း တၢင်းဢွၵ်ႇတၢင်းတူၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တူၵ်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉယူၺ်းၼႆႉ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ ယၢဝ်းမွၵ်ႈ 20 လၵ်းၼၼ်ႉသေ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ်ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးၵၢၼ်ႇပႄႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၼမ်ႉပျိၼ်ႇၸလူႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၼမ်ႉတႅတ်ႉၵႄႇတွင်ႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႄႈ မီးဝႆႉ လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း၊ မီးဝႆႉ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ ပွတ်းႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတပ်ႉပလိၵ်ႈ၊ ဢွင်ႈတပ်ႉၽႄ မၢႆတပ်ႉ (93)၊ လုမ်းလိၵ်ႈသၢႆလူမ်း၊ တိူၵ်ႈလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးဝႆႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်လႆႈတင်ႈတႄႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးလုၵ်း ပွတ်းၼိူဝ် (ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ) သေ ဢၢၼ်ႉၶပ်ႉလူင်း တေႃႇ ပွတ်းတႂ်ႈ (ၽၢႆႇတူၵ်း)ၼႆၸိုင် မီးဝႆႉ ၵျွင်းၽေႃးထိ၊ ၵျွင်းမႆႉမွင် (ဝႃးၵျွင်း)၊ ၵျႅင်းသီႇၸၼ်ႉ (လေးထတ်ႉၵျွင်း) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျွင်းတေႃးယ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၽြႃးသၢမ်သူ (ၽယႃးတူင်းသူႇ) ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်တၢင်းၵႂႃႇ လပုတ်ႉတလူၵ်ႉ ဢၼမီႈ ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵျွင်း ဢၼ်တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈမွၵ်ႇ 40 ပီပၢႆပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပွတ်းၼိူၵ် တီႈၵျွင်းၽေႃးထိၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃး လႄႈ တေးပႆသႃႇဝတဵင်ႇသႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ပေႃးၶဝ်ႈဝႃႇ မီး ပွႆးၶိုၼ်ႈတႃႇဝတဵင်ႇသႃႇ၊ ပေႃးဢွၵ်ႇဝႃႇ မီးပွႆးလူင်းသႃႇဝတဵင်ႇသႃႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁၢမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပွႆးၽြႃးဢွင်ႇတေႃႇမူႇ တီႈၽၢႆႇၼိူဝ် လႄႈ ပွႆးၽြႃး သၵျမႃႇရၸဵင်ႇ တီႈၽၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ တိုၵ်ႉႁဵတ်းယူႇၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးပိူင်လူင် တီႈ ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 35 ပီၼၼ်ႉ တီႈပွတ်းတႂ်ႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ တီႈၽၢႆႇပုၼ်ႉၽင်ႇၼမ်ႉ သႃးၶျိၼ်း (သႃးၵျိၼ်း-မေႃႇၵိူဝ်) ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈမႃး လင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တီႈပွတ်းၼိူဝ် ပွတ်းတႂ်ႈ ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ 6 လင်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် တီႈ ပီႇတုတ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႇပႄႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ မီးဝႆႉတင်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵႃးၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ်ႈသၢၼ်ၵူၺ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်၊ ပႃႁႅင်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လမ်းထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢဝ်ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇပႃၼဝ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉႁႅင်းၾႆးၾႃႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပႃၼဝ်ႈလႄႈ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵူၺ်း ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇပႃၼဝ်ႈမီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵိူဝ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပူႇၵႄႇၽူဝ်ႇၵိူဝ် ၵေႃႉၵုမ်းၵမ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈ သႃးၶျိၼ်း (သႃးၵျိၼ်း-မေႃႇၵိူဝ်)၊ ၵုၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်း (တိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း)၊ ပျိၼ်ႇၸလူႇ၊ ၸလူႇသဵၵ်ႉ၊ သႃးၶျႅတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁုင်ၵိူဝ်တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
တီႈ ၼမ်ႉယူၺ်း၊ ၼမ်ႉပျၢၼ်ႇမလေႃး၊ ၼမ်ႉပျိၼ်ႇၸလူႇ၊ ၼမ်ႉၵၵယၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈသူပ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉပႃႇထိူၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽိုၼ်းၵေႃႈ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်းၵၼၸူဝ်ႇ၊ ၽိုၼ်းမျိၼ်းၵ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶမ်ႇပၼီႇလိမိတႅတ်ႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးၾႆး ဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းၽၢႆႇၵၢၼ်တေႃ့သူင်ႇသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၶဝ်ႈ ၸႂ်ႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽိုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇၶၢႆၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် တီႈႁုင်ႁိူဝ်ၶဝ် ၸႂ်ႉထၢၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တေးမၼ်း ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁုင်ၵိုဝ် ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈၵူၺ်း။ တင်းႁဵတ်းၵၢၼ် ႁုင်ၵိူဝ်သေ ႁဵတ်းပႃးၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈၵိုၵ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႁွင်ႈသႃးၶျိၼ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပဵၼ်ႁွင်ႈ ဢၼ်ၵိူဝ်ၸမ်တႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ၶဝ်ႈတေႃႇထိုင် ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇယ ဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် ဢိင်းလူၺ်ႈ ႁွင်ႈသႃးၶျိၼ်းသေ ဢဝ်တင်းမေႃႈၵိူဝ်မၢၼ်ႈလူင်သေ ႁုင်ၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ဢဝ်ၼမ်ႉၵိူဝ် သႂ်ႇၼႂ်းလွၵ်းၼႃးသေ ႁဵတ်းၽီးၵိူဝ်သေ ႁုင်ၵိူဝ်ယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉယူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ၽွင်းၼမ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ႁွင်ႈသႃးၶျိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလီသေႃႉၽူၼ်လူမ်းယဝ်ႉ။ ၵူင်းတၢၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် တီႈဢၼ်လႆႈ ၼမ်ႉဝၢၼ် ၼမ်ႉလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဢိင်လူၺ်ႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢွၼ်တိၺွပ်းပႃပၢင်ႇလၢႆႇ၊ ၵုင်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်တင်း ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵိူဝ်သေ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃၼဝ်လပုတ်ႉတႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၵၢၼ်ပႃၼဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းတီႈၼိူဝ်ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၽိူဝ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး တႃႈပႃၼဝ်ႈ ၽၢႆႇပုၼ်ႉၽင်ႇႁွင်ႈသႃးၶျိၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၸိူဝ်းတိၺွပ်းပႃးၵုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ သူပ်းၼမ်ႉယူၺ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 1869 ၽိူဝ်ႇသဵၼ်ႈတၢင်း ႁွင်ႈၶုတ်းသူးဢႅတ်ႉ ပိုတ်ႇမႃး ဢၼ်ပဵၼ်ထုင်ႉလပုတ်ႉတႃႇ ဢၼ်ဢဝ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃၼဝ်ႈဝႆႉပိူင်လူင်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ၶႂၢင်ႈႁဵတ်း လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1914-18 ပီၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ် ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လိၼ်ဢုင်လိၼ်မႂ်ႇသေ ၽၢႆႇႁႄႉၼမ်ႉၵေႃႈ တၼ်လီလႄႈ ၽုၼ်လီတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လုၵ်ႉဢဝ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၽဵဝ်ႈၼႃႈလိၼ်မႂ်ႇသေ ႁဵတ်းၼႃးမႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၶႂၢၵ်ႈလိၼ်ၼႃးမႂ်ႇၸိူင်ႉၼၼ်သေ လပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၼ်ဢင်းၵိတ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1876-77 ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ထုၵ်ႇၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပွၵ်ႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ မီး 1211 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းမျွင်းမျႃႉ တိုၵ်ႉႁႃမီး 1715 ၵေႃႉၵူၺ်း။ ထိုင် 1912 မႃး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးမႃး 1525 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်းသေၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လွင်ႈၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း သိပ်းပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ တၢႆတူဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1921 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ မီး 1907၊ ပီ 1931 ၼၼ်ႉ မီး 2684 ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်လႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမီးသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးထိုင် 12843 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဢၼ်တႄႇ ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇငဝ်ႈငႃႇမၼ်းၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေတႄႇတီႈႁိမ်း ၽၢႆႇၽြႃးသၢမ်ႇသူႇ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၵျွင်းတေႃးယၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 40 ပီပၢႆၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶုတ်းမေႃႇၶဝ် ၸူင်ၶုတ်းၽြႃးသၢမ်သူႇသေ လႆႈႁၼ် ၶႅပ်းလိၵ်ႈႁိၼ်မွၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႅပ်းလိၵ်ႈႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသိမ်းပႅင်းသင်လႄႈ လႆႈလူႉႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမွၼ်းယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းလပုတ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းမွၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်လပတ်ႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တီႈၼမ်ႉၶၢမ်ႈ ဢၼ်ၵၢႆႇဝႆႉပၼ် ၼမ်ႉသွင်မႄႈၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ မီးတီႈပွင်ႇ ထၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်း ၽိုၼ်မၢႆဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈသႃးၶျွင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ယင်းမၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ ႁွင်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ၵၢႆဢဝ် ၼမ်ႉတႅတ်ႉၵႄႇတွင်ႇ ဢၼ်မီႈၽၢႆႇတူၵ်း တင်း ၼမ်ႉယူၺ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပျူႇပပတ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ ထၢၼ်းပိၼ်ႇၵျေႃႇ (လပုတ်ႉတႃႇ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လႆႈယူႇ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းလပုတ်ႉတႃႇ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 4 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈ လပုတ်ႉတလူၵ်ႉ (မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ လပုတ်ႉတရူၵ်ႉ)ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵႄႈ လပုတ်ႉတႃႇ လႄႈ လပုတ်ႉတလူၵ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးလပုတ်ႉတလူၵ်ႉ ဢၼ် သျိၼ်ႇၸေႃးပု တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးတူၺ်းၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆပႃးၼႂ်း ၵျၢမ်းၸမ်ႇပူႇတီႇပဢုသွင်း (မၢၼ်ႈ: ဇမ္ဗူဒီပ ဥဆောင်းကျမ်) ၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပွတ်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉပၢၼ်းမဝတီႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်မျွင်းမျႃႉ၊ ပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၼ်ပတဵင်ႇၼႆ ၶုၼ်မၢၼ်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် လႆႈမၵ်းမၼ်ႈမႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တူၵ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တႅၵ်ႉၵႄႇတွင်ႇ ဢၼ်ၵၢႆႇသိုပ်ႇဝႆႉတင်း ပၢၼ်းမဝတီႇလႄႈ တိုၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မျွင်းမျႃႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1856 ၽိူဝ်ႇဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၼႆ ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ သႅင်ႇယႃႇပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမျွင်းမျႃႉလႄႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ပီ 1881 တီႈဢွင်ႈတႃႈႁိူဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၶုၼ်ၽွင်းဝႄး ၸိူဝ်းလဵပ်ႈပၼ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၼင်ႈလုမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 1892 ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽူၼ်လူင်လူမ်းလူင်သေ လုမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵူၼ်ႇပင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶိုၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈ ပူဝ်ႇတႄး ဢၼ်ႁွင်ႉ မိၼ်းတႄးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇဢဝ်ၼႃႈလိၼ်မျွင်းမျႃႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇသေ ၽိူဝ်ႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉၼႆ ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ပိူင်ႇ ဝဵင်းမျွင်းမျႃႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 1892-93 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇမၵ်းမၼ်ႈ လိၼ်ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိူၵ်ႈၶေႃႈပူင် မၢႆ 315 ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 1917 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 23 ၼၼ်ႉသေ လႆႈဢဝ် လပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီး ၸႄႈဝဵင်းမျွင်းမျႃႉသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ မၢႆလိၵ်ႈပူင် 127 ႁင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ ပပီ 1918 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်း မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ၽွင်းမျွင်းမျႃႉ မိတ်ႉသတႃႇၵျေႇဢႅတ်ႉၾႃႇၼီႇဝႄႇ (ဝၢႆးမႃး လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သတူဝ်းသီႇရိသုထမ်ႇမၾႃႇၼီႇဝႄႇ)ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸတႄႇတင်ႈ ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး 0.9 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1921 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်းဢႅၵ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈႁင်းၶေႃသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢတ်ႇလပုတ်ႉတႃႇ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶွင်ႇၸီႇၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ လႄႈ ၸုမ်းၼၢမ်းႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။ ပီ 1925 ၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1927 ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႄႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင် 1931 မႃး ၶိုၼ်းယႃႉသိမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႄႉသေ ၶိုၼ်းဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1948 မႃး ၽိူဝ်ႇၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈ လိၼ်ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၸိုင် တၢင်းၵႂၢင်ႈၼႆႉ မီးမႃး 0.73 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။[2]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ "Myanmar: largest cities and towns and statistics of their population:calculation 2010". Archived from the original on 2012-09-19။ Retrieved on 2019-08-20။ World Gazetteer
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (11)


text:
ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ
တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႈ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄၼႃႈလိၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉ မီး 21 ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ဢၼ်ဝႃႈ ၸႄႈတိူင်း (မၢၼ်ႈ: တိုင်းဒေသကြီး)ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉမႃး မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ ပီ 2010 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [1] လိူဝ်သေၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇလႄႈ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၸႄႈတိူင်းဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ႁႃႈဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸိုဝ်ႈ ၸႄႈလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇဢေႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ဢေႇရိယႃႇၼႃႈလိၼ်ဝႃႈၸိုင် ၸႄႈမိူင်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသေ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ သမ်ႉပဵၼ်ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းတႆးၼႆ့ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး (61090) လွၵ်းလၵ်းသေ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈထီႈသွင်ႉၸမ်ႉပဵၼ် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး (36535)လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇၽေႁဵတ်းပဵၼ်ဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ ဝႆႉဢေႃႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး သိုပ်ႇၸႅၵ်ႇၽေဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈထႅင်ႈ ပဵၼ်ဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- * ပေႃးဢဝ်သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ဝႃႈၼႆ ဢၼ်ပဵၼ်သၼ်လွႆလူင် သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ တတ်းၶၼ်ႈဝႆႉ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇ ပွတ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပွတ်းတူၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ် ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်လႄႈ ဝဵင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႆႉပဵၼ်ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် သေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈဢၼ် လုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပၵ်းဝႆႉတႄႉ တီႈၽၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ ပၵ်းသဝ်းဝႆႉတီႈ ဝဵင်းတွင်ႇငူႇသေ တွၼ်ႈတႃႇ ၽၢႆႇ ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်တႄႉ လႆႈပွၵ်းသဝ်းလုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉ ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းပျီႇ ၼႆယဝ်ႉ။
- * * ယွၼ်ႉပိူဝ်ႉဝႃႈ ဢေႇရိယႃႇ ၼႃႈလိၼ် မိူင်းတႆး ၼႆႉ မၼ်းၵႂၢင်ႈႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၸႄႈလူင်မိူင်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေတႃႉ တွၼ်ႈတႃႇလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းတႆးၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဝႆႉ ပေႃးဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းတႆး (ပွတ်းၸၢၼ်း) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေ၊ ပေႃးဝႃႈတွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းတႆး (ပွတ်းႁွင်ႇ) ၸမ်ႉ လႆႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ သေ ပေႃးဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းတႆး (ပွတ်းဢွၵ်ႇ) ၸမ်ႉ လႆႈပၵ်းသဝ်း လုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉ ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ဝဵင်းဢၼ်ပၵ်းဝႆႉ လုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မီးၵႂႃႇ (3) ဝဵင်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်လႄႈ တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပိူင်သၢင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ပဵၼ် လွၵ်းလၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈမိူင်း၊ ၸႄႈတိူင်းလႄႈၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ တီႈၼႂ်း လၵ်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[4]
ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်း လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်း ၸိူဝ်းဢၼ် ၸွမ်ၽွင်း၊ ၶုၼ်ၽွင်း လႄႈ ၸွမ်သိုင်ႇၾိင်ႈၶဝ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်း လႄႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈတိူင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး တႅၼ်းၽွၼ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇလႄႈ တႅၼ်းၽွၼ်းၵူၼ်းသိုၵ်းတတ်ႉမတေႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ် ၽၢႆႇမၵ်းမၼ်ႈသိုင်ႇၾိင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၼႂ်း လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (ပီ 2008) တီႈ တွၼ်ႈ (50) ၼၼ်ႉမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဢဝ် ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ၊ တူဝ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၵေႃႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇဝႃႈၼႆဝႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃလႄႈ တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼႆႉ
- ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
တီႈၼႂ်း မိူင်းတႆးၼႆႉ
- ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
- ၼႃႈလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
- ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
- ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
- တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇဢင်းၵိတ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီႊ 1900 ၼၼ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (မိူင်းမၢၼ်ႊ)ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်တႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉဢိၼ်းတီးယႃးဢၼ်ၼိူင်ႈသေ ၸူးၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉဝႃႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈ လႄႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼႆ ၸႅၵ်ႇႁဵတ်းသွင်တွၼ်ႈသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပႃႇၵိူဝ်လႄႈတၼိၼ်းတႃႇရီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈလူင်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၸမ်ႉ မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ မိၼ်းပူး၊ ၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၸႄႈလူင်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉဝႃႈပဵၼ် မိူင်းသၼ်လွႆသေ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် (ၵယႃး) ၼႆႉဝႆႉဝႃႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ယၢင်းလႅင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆးသမ့်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းၸဝ်ႈၾၼႆသေ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇသမ်ႉ ဝႃႈပဵၼ်တိူင်းရၶႅင်ႇၼႆ မၵ်းမၢႆဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းယၢမ်းလဵဝ်လႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်း မိူင်းယၢင်းယၢမ်းလဵဝ်လႄႈသင် ႁူမ်ႈၵၼ်သေ မၵ်းမၢႆဝႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇလုၼ်ႇ (ၼမ်ႉၶူင်း)၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ့် ဢၼ်မီးယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ ႁုပ်ႈၵၼ်သေ မၵ်းမၢႆဝႃႈပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဝႃႈၼၼ်မႃးယဝ်ႉ။
လၢႆးၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇၼႂ်း တိူင်းတႃႈၵုင်ႈယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ပႃးၼႂ်း တိူင်းပႃႇၵိူဝ်သေ၊ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိတ်ႉၵျီးၼႃး ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း တိူင်းၸႄႈၵႅင်းမႃးယဝ်ႉ။
ထိုင် 1940 ၼၼ်ႉ ဢဝ် တိူင်းမိၼ်းပူး ၶိုၼ်းမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် တိူင်းမၵူၺ်းသေ ဢဝ်တိူင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇၼႆႉ ၶၢႆႉၶဝ်ႈတႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးသေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1948၊ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇဢဝ် သၼ်လွၼ်ၶျၢင်း ၵႃႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇသေၵေႃႈ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတိူင်းဝိသဵတ်ႇၶျၢင်း မႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ၸႄႈၼႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ဢမ်းႁတ်ႉ၊ သထူင်ႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းယၢင်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်း ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးၸဝ်ႈၽဢုပ်ႉၼၼ်ႉသေ ၸူးဢဝ်ၸႄႈမိူင်းဝႃႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ်မႃး မိူင်းတႆးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1952 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် (မၢၼ်ႈ: ကရင်နီပြည်နယ်) ၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် (မၢၼ်ႈ: ကယားပြည်နယ်)ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1964 ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်လူၺ်ႈ သိုင်ႇၾိင်ႈလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇသေလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမေႇယုၼႃႈလိၼ်ၶၼ်ႈ ဢၼ်မီးမႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်သႂ်ႇတႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄမွင်းတေႃး ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼၼ်ႉ၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းတႆး ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းတုင်၊ မိူင်းတူၼ်၊ တႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၵုၼ်လူင်ၼႃႈလိၼ်ႈၶၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁဵတ်းပၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၶၼ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်းပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း)သေ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၼႃႈလိၼ်ၶၼ်ႈလေႃးၶွင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး မႃးယဝ်ႉ။
ထိုင်ပီ 1972 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇပီႇၼၼ်ႉ ၶၢႆႉၶဝ်ႈတႂ်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ပီ 1974 ပၢၼ် ဢူးၼေႇဝိၼ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈတိူင်းဝိသဵတ်ႇၶျၢင်းၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းမႃးသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈလူင် ဝဵင်းၾလမ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶၢႆႉဢဝ် ဝဵင်းႁႃးၶႃးပဵၼ်ၸႄႈလူင်မႃးယဝ်ႉ။ ဢဝ် ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇမႃးသေ၊ ဢဝ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းသေ၊ ဢဝ် ဝဵင်းထဝႄႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈတိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေပီ 1995 မႃး ယွၼ်ႉလွင်ႈၽွမ်ႉၸႂ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶၢင်လွတ်ႈလႅဝ်းသေ ဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်းၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈ ၶွင်ႇၸီႇၸိုင်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်လႄႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေ ဝၢႆးတေႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ပီ 1997 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမႄးၽွတ်ႈႁႅၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိုင်ႈမိူင်း၊ ဢိင်ၼိူဝ်သၢႆငၢႆလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇသေလႄႈ လႆႈလႅၵ်ႈၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ပွၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ် ၶေႃႈပူင်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 27.8.99 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႇယႃႇဝတီႇ ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းတူၵ်းၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ေသ ႁဵတ်းပဵၼ်ၸႄႈတိူင်ၽႄ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇ (ပွတ်းတူၵ်း) မႃးယဝ်ႉ။
လၵ်းမိူင်း ပီ 2008[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢိင်ၼိူဝ်လၵ်းမိူင်း ပီ 2008 သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႄႈတိူင်းၸဵတ်းတိူင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸႄႈတိူင်းလူင် (မၢၼ်ႈ: တိုင်းဒေသကြီး)မႃးယဝ်ႉ။[5] လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၸႄႈလူင်ၼေႇပျီႇတေႃႇၶဝ်ႈပႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ မၵ်းမၼ်ႈ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃလႄႈ တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[5][6]
ၸိူဝ်းပဵၼ် တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ -
- (ၵ) ၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၼႃႇၵၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊
- (ၶ) ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတႆး ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်းတရႃႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ် ၼႃးလိၼ်ထၼုၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊
- (င) ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတႆး ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ပဢူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊
- (ၸ) ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတႆး ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊
- (သ) ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတႆး ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊
- (ၺ) ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတႆး ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ဝၢႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း၊ ဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ် တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ။
မိူဝ်ႈပီ 2010 ဢေႃးၵၢသ်ႉ 20 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃး ဢဝ်တိူင်းၸဵတ်းတိူင်း ႁဵတ်းပဵၼ် ၸႄႈတိူင်းလူင်(မၢၼ်ႈ: တိုင်းဒေသကြီး)၊ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ (မၢၼ်ႈ: ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း) လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ (မၢၼ်ႈ: ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[1]
ၸိူဝ်းလီတူၺ်းထႅင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
- ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
- ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းလႄႈၸႄႈတိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ 1.0 1.1 "တိုင်းခုနစ်တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီးများအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တိုင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသများ ရုံးစိုက်ရာ မြို့များကို လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ခရိုင်နှင့်မြို့နယ်များကို လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကြေညာ" (in ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႊ)၊ Weekly Eleven News၊ 2010-08-20။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2010-08-23။။
- ↑ ISO 3166-2:MM (တွၼ်ႈတႃႇၼႃႈလိၼ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ISO 3166-2 ၶူတ်ႉ)
- ↑ 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 3.13 3.14 (2015) လိၵ်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် :ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ သႅၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, The 2014 Myanmar Population and Housing Census. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, ၁၂.
- ↑ http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a1/Constitution_of_Myanmar_of_2008.pdf
- ↑ 5.0 5.1 ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) [0]=1|၂၀၀၈[permanent dead link] ဖွဲ့စည်းပုံ PDF
- ↑ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)


text:
ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ (မျၢၼ်ႇမႃႇ)
An enlargeable map of Myanmar.
An ethnolinguistic map of Burma.
ၸိူဝ်းမီးၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈမၢႆ ဝဵင်းလူင် လႄႈ ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 5000 လႄႈ ၼမ်လိူဝ်။ ၵေႃႉ UNFPA Myanmar.[1] ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းလူင် တီႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈ ၼႃသေ ၼႄဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆဝဵင်းလူင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သဵၼ်ႈမၢႆဝဵင်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈဝဵင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]


text:
ဝဵင်းမိူင်းလႃး ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ 4 ထူပ်းႁၼ်ၵူၼ်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉထႅင်ႈလႄႈ Lockdown ပိၵ်ႉဢိုတ်းဝဵင်း မီးၶၢဝ်းတၢင်း 6 ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသိုပ်ႇ ပိၵ်ႉတေႃႇထႅင်ႈ။
ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၽွင်းငမ်းလႄႈ ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီ မိူင်းလႃး သင်ႇပိၵ်ႉ Lockdown တေႃႇ တႃႇသိုပ်ႇ ၵူတ်ႇထတ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းလႃး ထႅင်ႈဝႃႈၼႆ။
ၽူႈတူင်ႉၼိုင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း မိူင်းလႃး လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တီႈဝဵင်းမိူင်းလႃးၼႆႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပဵၼ်ဝတ်းပဵၼ်ဢႆ ၼမ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းပွၵ်ႈမိူင်းထႆးမႃးၵေႃႈ ၼမ်လႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၵူတ်ႇထတ်းၵေႃႈ ႁိုင်ယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းၵူတ်ႇထတ်း ၸိူင်ႉၼၼ် ၵူၺ်း။ ၵူၼ်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 မီးလၢႆၵေႃႈၼႆတႄႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းမိူင်းလႃး ဢမ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ”- ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 21 ၼႆႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းလႃးၼႆႉ တေၵူတ်ႇထတ်း ၼမ်ႉမုၵ်ႈ ၼမ်ႉလၢႆး ပၼ်တင်းမူတ်း တေဢမ်ႇၵိုတ်းဝႆႉသေၵေႃႉ။ တုၵ်းယွၼ်းထိုင် ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၵေႃႉ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈလႄႈႁိူၼ်း ၼိုင်ႈ ယႃႇဢႅဝ်ႇၵၼ် ယႃႇၽူမ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇႁႃၵၼ် ၽွင်းပိၵ်ႉဢိုတ်း Lockdown ၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။
“တၢင်းဝဵင်းသိူဝ်လိုဝ်းလႄႈ ၼမ်ႉပၢၼ်းတႄႉ ၵႂႃႇမႃးၵၼ်ယူႇ ဢမ်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းၶႃႈ ဢၼ်ပိၵ်ႉဢိုတ်း Lockdown တႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းလႃးၵူၺ်းၶႃႈ”- ၽူႈတူင်ႉၼိုင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဝဵင်းမိူင်းလႃး သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ဝဵင်းမိူင်းလႃး ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ 4 ၼႆႉ ယူႇတီႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၽွင်းငမ်း ပၢႆးယူႇလီ မိူင်းလႃး သင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်း Lockdown ဝဵင်းမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 16/9/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 10:30 မူင်း တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် မီးၶၢဝ်းတၢင်း 6 ဝၼ်း ပႆႇပိုတ်ႇ။
လွင်ႈပိၵ်ႉဢိုတ်း Lockdown ၼႆႉ တေပိုတ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းမိူဝ်ႈလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေပွင်ႇလႅင်းၸူးထိုင် ၵူၼ်းမိူင်းထႅင်ႈ ၵမ်း ၼိုင်ႈယူႇ ဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းပီၼႆႉ ဝဵင်းမိူင်းလႃး လႆႈလွၵ်ႊတၢဝ်ႊဝဵင်း ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၽႄႈလၢမ်းၼႆႉ 3 ပွၵ်ႈပႃးၼႆႉယဝ်ႉ လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။


text:
သၽႃးၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် (မၢၼ်ႈ: ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Bago Region Hluttaw), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Lumtenphaung Zetoeng Paakoe]) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ [[မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ မီး 76 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 57 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 19 ၵေႃႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။[1]
ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူထၢၼ်ႈ (၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Nixon, Hamish (September 2013). State and Region Governments in Myanmar, Myanmar Development Resource Institute, 92.


text:
တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ (မၢၼ်ႈ: ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း) ၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉယူႇ တီႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇ မိူင်းတႆး ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈဢၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝႃႉ ၶဝ်ယူႇႁၢမ်ႉၼမ်သေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼင်ႇ လႃးႁူႇ၊ ဢႃႇၶႃႇ၊ တႆးလွႆ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းၸွမ်း ၵၼ်ယူႇ။ မၼ်းမီးဝႆႉ ၸႄႈဝငေ်း (႖) ၸႄႈဝဵင်းသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ (႒) ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ် (ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) အရ ပုဒ်မ ၅၆။(ဂ))သေလႄႈ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်း ႁူၵ်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼႆယဝ်ႉ။


text:
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈမၢႆထိုင် ၸုမ်းၼိုင်ႈၸုမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ ဢၼ်လႆႈ ၵုမ်းၵၢၼ် ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း တင်းသဵင်းတင်းမူတ်း လႄႈသင်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်လႆႈၵုမ်းၵမ် ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်းဢၼ်လဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢၼ်ၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ဝႃႈ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တွၼ်ႈတႃႇ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈငမ်ႇမႅၼ်ႈ လွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းပႃးၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
- တေလႆႈမီး ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ထုၵ်ႇၽွင်းငမ်း
- တေလႆႈမီး လွင်ႈၵပ်းသၢၼ် ၽွင်းၶဵဝ်
- ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လိူၵ်ႈတၢင်ႇ လႄႈ
- မီးဢႃႇၼႃႇ ဢၼ်ပၼ်လႆႈၶေႃႈပူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်မဵဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈမၵ်းမၢႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၽွင်းငမ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႈ ၽၢႆႇမၢႆမီႈ ၾိင်ႈမိူင်းၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ မီးယူႇသွင်မဵဝ်း၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယိပ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇ (တီႇၵျူႇရီႇ / de jure) လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢႃႇၼႃႇ (တီႇၾႅၵ်ႇတူဝ်ႇ / de facto) ၼႆယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယိပ်းၵမ် ဢႃႇၼႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မဵဝ်း ယိပ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉလိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉ (ဢမ်ႇၼၼ်) သိမ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇသေ ယိပ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ၸွမ်းလူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်း ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ ဢဝ်ဝႆႉဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၶေႃႈသီႇၶေႃႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လိူဝ်သေ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် တၢင်ႇလွင်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ မၵ်းမၼ်ႈႁပ်ႉပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
လွင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ဢႃႇၼႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၵေႃႉလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈမိူင်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလၢတ်ႈထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢဝ် ဢႃႇၼႃႇ ဢၢပ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမဵဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉမၼ်းငမ်ႇမႅၼ်ႇၵၼ်တင်း ၶေႃႈသီႇၶေႃႈ ဢၼ်လီမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ မၵ်းမၼ်ႈႁပ်ႉယိုၼ်ႉပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈၽွင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်မႃးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယဝ်ႉၼႆ လႆႈၵမ်ဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းယင်ႉ ထိင်းသိမ်း လၵ်းမိူင်း (ပေႃးမီးလၵ်းမိူင်း) သေ ႁပ်ႉၽွၼ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း၊ တေလႆႈၵုမ်းထိင်း ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ တေလႆႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၶိုင်ပွင်တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ မီးပုၼ်ႈၽွင်း တႃႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၸဝ်ႈၵူၼ်းလႄႈသင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းလႄႈသင် တိုဝ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၽွင်းငမ်းၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (ၵပ်ႉပိၼႅတ်ႉ) သေၵေႃႈ တီႈထၢၼ်ႈၽွင်းလူင်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလိူၵ်ႈၵဵပ်း ၽွင်းလူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်းသေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ သၽႃး(လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း)ၼႆၸိုင် လုၵ်ႉတီႈ သၽႃးသေ တေလူဝ်ႇလႆႈ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းလူင် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် ၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ် ၽူႈယႂ်ႇထၢၼ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ တေလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွင်းယဝ်ႉ။ တီႈပိူင် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသေ၊ တီႈပိူင် ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၸမ်ႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽွင်းလူင် တီႈထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽွင်းလူင် တီႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈတီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ပေႃးဝႃႈလူဝ်ႇမႃးၼႆ ၵႆႉပၼ်တီႈယူႇယဝ်ႉ။ တီးမိူင်း ဢၼ်တိုဝ်းၵမ် ပိူင် ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၸတ်းၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း တီႈၼႂ်း ၸုမ်းၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉၼႆသေ ၵႆႉပၼ်တီႈ ၽွင်းလူင်ၼိုင်ႈၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် တႃၶုၼ် ဢတႂိၼ်းဝုၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူးတၢၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ တီႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပၢၼ် ပႃႇလီမၢၼ်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢတႂိၼ်းဝုၼ်ႇ တီႈၸုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးၼုမႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ ဝေႃးႁၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈပၢႆးသၢႆႊလွင်ႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶေႃႈၸႂ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ မၼ်းမၢႆထိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ပၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၸုမ်း ဢၼ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇပျူႇရူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈဢၼ် သေ လုၵ်ႉတီႈ မူႇၽုင်ၸုမ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၸုမ်းၽၢႆႇၽွင်းငမ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈတႄႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉ ႁႅင်းသၢင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ဢၼ်ပုတ်ႇတႅၼ်းတၢင်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ တႅပ်းတတ်းၵၢၼ်မိူင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵူၼ်မိူင်းၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽႄတႃၶုၼ်၊ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းမူႇၸုမ်းသေၵေႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၶေႃၶေႃယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁႂ်ႈဢႃႇၼႃႇမၼ်ႈၼိူဝ် ၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ၊ တႃႇပူင်ဢွၵ်ႇ ၾိင်ႈမိူင်းဢၼ်မႂ်ႇ လႄႈ ၼိူဝ်လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈၵုမ်းၵမ်ၵေႃႉလဵဝ်သေ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵႄႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၸုမ်းတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ၼႆႉ ၸုမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸုၵ်းမၼ်ႈႁင်းၶေႃ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ဢၼ် သိုပ်ႇပူၺ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၸုမ်းတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈ မိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမီး တွၼ်ႈၵၼ်ပၢႆးမိူင်းၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႃၶုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းၵႆႉလႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းၵႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇ (ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိူၵ်ႈတၢင်ႇ)ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇတၢင်တူဝ် လွင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၶၢမ်ႇ (ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆႉ ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ပိူင်ၶေႃၶေႃ ႁင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ)။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၸွမ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းၵႄႈ ပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၸႅၵ်ႇဝႆႉ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း။ တီႈတႄႉမၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်မီးပိူင်ၸိူင်ႉၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ႁူမ်ႇၵၼ် ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်လဵဝ်ၼႆသေ တိုၼ်းမီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇဝႆႉ ပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ Ibn Khaldun[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႉဢႃႇရၢပ်ႈ Ibn Khaldun မိူဝ်ႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ၼၼ်ႉ မၼ်းပိုတ်ႇတီးပွင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဝႃႈ "ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵႃႈတီႈ လွင်ႈၵူဝ်ႇႁဵတ်းမႅၼ်ႈၺႃး မဵဝ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈပိူင်တြႃး သေ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ လႄႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၵူၼ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ Ernest Gellner လႆႈထတ်းသၢင်ဝႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်းတီႇဢူဝ်ႇရီႇ ပၢႆးမိူင်းၼႆႉ ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇႁင်း Ibn Khaldun ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်သေပိူၼ်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ Ibn Khaldun တႄႉ လူင်ပွ်ၸိုင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၵုမ်းၵမ်သေ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း မဵဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်ၼႆ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈ ၵူၼ်းတေႃၵူၼ်း တဵၵ်းတဵင်ၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ


text:
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႇ တႄႇတီႈ 701 တေႃႇ 800 ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ လႄႈ သၢပ်ႇၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၵုၼ်ပႅၼ်ဢႃႇပႃႇရီယၼ်းၼၼ်ႉ တူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢိတ်ႇသလၢမ်းမိတ်ႉ ဢႃႇရတ်ႉၶဝ်ၵႂႃႇ ၽႂ်းၽႂ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇပၼ်ၸၼ် လႄႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်လႄႈ လွင်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢႃႇရတ်ႉၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 သဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1] တီႈ ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ်ၼႆ့ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆၼႂ်းလိၼ်သေ လႆႈၶဝ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၸူး မိူင်းၸိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ် ၼႃႇရႃႇၵႃႇၵ တၢင်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Roberts, J., History of the World, Penguin, 1994.


text:
ပၢၼ်းတွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း (မၢၼ်ႈ: ပန်းတောင်းမြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Pandaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းပျီႇ ယၢၼ် 9 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆတၢင်းလိၼ် ဢၼ်လုၵ်ႉ မိူင်းလူင်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵႂႃႇၸူး တိူင်းရၶႅင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆတွင်ႇၵူၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းသေ ၵႂႃႇလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်တိုၵ်ႉႁႃယဝ်ႉလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပႆႇပိုတ်ႇလႆႈ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ၊ သၢႆတၢင်းလူမ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ် တိူင်းရၶႅင်ႇ ၵႃႉၶၢႆၸူး မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးသေ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ယၢမ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆတွင်ႇၵူၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 39 လၵ်းၼႆႉၵူၺ်း။ တႃႇၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းတွင်ႇၵူၵ်ႉ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈလွႆလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈၵႂႃႇမွၵ်ႈ 100 လၵ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ မီးမႃး 3430 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸမ်ၵၼ်တင်း သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ သေ ၼႃႈလိၼ်ဢမ်ႇပဵင်းလီသေဢမ်ႇၵႃး ၽုၼ်ႇ ဢမ်ႇပေႃးလီလႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢမ်ႇပေႃးၸၢင်ႈႁဵတ်းၼမ်။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈ လႄႈ ၶီႈၶင်ႈယဝ်ႉ။
ၽြႃးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တီႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးပေႃႇတေႃႇမူသျိၼ်ႇၽျူႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (7)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ (38)


text:
သီႇသႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ (IPA: [sʰì sʰɛ̀ŋ]), (မၢၼ်ႈ: ဆီဆိုင်မြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Hsihseng), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Siseng]) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ၊ ၼႃႈလိၼ်ပဢူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လၢႆးပၵ်းသဝ်းဢွင်ႈတီႈဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၼ်တေႃႉသူင်ႇလႄႈပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တီႈၼႂ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၆၆.


text:
Friday, June 8, 2012
ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၶၢဝ်းမႆႈ တီႈမိူင်းႁႅင်း ဝဵင်းမိူင်းယႆ
ထုင်ႉမိူင်းႁႃႉ/မိူင်းႁႅင်းတူင်ႇဝဵင်းမိူင်းယႆ (မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ) ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ် ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶၢဝ်းမႆႈ ပိုတ်ႇပၢင် တင်ႈတေ ႑႘ႉ႐႔ႉ႒႐႑႒ ထိုင် ႒႐ႉ႐႕ႉ႒႐႑႒ (ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် ၼိုင်ႈလိူၼ်ပၢႆ) ၼႂ်းထုင်ႉမိူင်းႁႃႉ/မိူင်းႁႅင်း ပေႃးမႃးၸႅၵ်ႇဢိူင်ႇမၼ်းၸိုင် မီးယူႇ ( ႕) ဢိူင်ႇ ပေႃးမႃးၸႅၵ်ႇႁူဝ်ၵျွင်း မၼ်းၸိုင် မီးယူႇ ( ႑႗ ) ၼႆယဝ်ႉ။လုၵ်ႈႁဵၼ်းတင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈ မီး ႑႕႐႐ ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် ၼိုင်ႈလိူၼ်ပၢႆ လၢႆးသွၼ် ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢွင်ႈတီႈ မီးယူႇ ႑႗ ဢွင်ႈတီႈ ၶိုၼ်ႈတီႈလဵဝ် လူင်းတီႈလဵဝ်ၵၼ်သေ
ယဝ်ႉတူဝ်ႈဢွင်ႇမႅင်ႇၵႂႃႇမိူဝ်ႈလိူၼ်ႁူၵ်းလပ်း ပီတႆး ႒႑႐႖ ပီပုတ်ႉထ ႒႕႕႕ ပီၶရဵတ်ႉ ႒႐ႉ႐႕ႉ႒႐႑႒ ၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈတူင်ႉၼိုင်မႃးၸိူဝ်းၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်သွၼ် ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈဝႃႈမိူၼ်ၼင်ႇၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းမီးဝႆႉဝႃႈ ၼူၵ်ႉၸွၵ်ႇပေႉလႅမ်ႈၶႃးၵေႃႈ ဢဝ်လႅမ်ႈၶႃး ၸၢင်ႉငႃးပေႉတုမ်မႆႉၵေႃႈ ဢဝ်တုမ်မႆႉ ဝႃႈၼႆတီႈၶႃႈလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းတၵႃႇသင်ႇၶႃႇ လႄႈ ၸုမ်းတႆးပၢၼ်မႂ်ႇ ၼႂ်း ထုင်ႉမိူင်းႁႃႉ/မိူင်းႁႅင်း ၶဝ်ပွင်ပဵၼ်လႆႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵၢၼ်ၽႃသႃႇ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းတေတိူဝ်းလိူဝ် မိူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈၼႆသေ တၵ်ႃႇလႄႈသင်ႇၶ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူမ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်း တူဝ် ဢဵၼ်ႁႅင်းၸႂ် ဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ်ႈငိုၼ်းၶမ်း သေၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈသေ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇၼႆ လႄႈ ၶႃႈႁဝ်းၸင်ႇလႆႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇမႃးထိုင်ပီႈၼွင်ႉ/ ၼွင်ႉပီႈႁဝ်းၶဝ်ၵူႈၵေႃႉၵူႈၸဝ်ႈယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈတေပဵၼ်ၵၢၼ်လီ တႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းယူႇဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆသေ ၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇယုမ်ႇယမ်ယူႇဢေႃႈ။
Posted by Saonando(ꨅဝ္ꨳဝꨓ္းသဝ္)
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Thursday, March 12, 2020
ပၢင်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈပၢင်သွၼ်
ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၸုပ်ႈ (15) ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈပၢင်သွၼ် လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶွမ်း (Computer)။
မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းတီႈ 12/3/2020 ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၸုပ်ႈ (15) ဢၼ်သင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉ ၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း "ပၢင်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈပၢင်သွၼ် ပီ 2019/2020" ဢွင်ႈတီႈ ႁွင်ႈႁဵၼ်း မၢႆ D 517 ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ ဝၢင်းၼွႆႉ၊ ဢယုတ်ႉထယႃး၊ ၸိုင်ႈထႆး။
ၸွမ်းၼင်ႇ သင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး မီးဝႆႉႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီလႂ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈပၢင်သွၼ်၊ ထိုင်မႃးပီၼႆႉၵေႃႈလႆႈၸတ်းႁဵတ်းထႅင်ႈ။
ၼႂ်းပၢင်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈပၢင်သွၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁူဝ်ပဝ်ႈ သင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၸုပ်ႈ (15) မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းပိုတ်ႇပၢင်၊ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ သိုပ်ႇတွၼ်ႈၶႅပ်းဝႂ်ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း တီႈၶူးပူင်သွၼ်ၶဝ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူးပူင်သွၼ် လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၶွမ်း (Computer)ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ သိုပ်ႇသေၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၶူးပိုၼ်းႁၢၼ် ပၺ်ၺႃႇၽေႃးၵ ႁူဝ်ၼႃႈ ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၸုပ်ႈ (15) မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဢိုတ်း "ပၢင်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈပၢင်သွၼ်ပီ 2019/2020"သေ ထႆႇၶႅပ်းႁၢင်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉတူဝ်လီငၢမ်း။
Posted by TSUSA
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းတင်း ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဝဵင်းလွႆၶေႃ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း လႄႈ ဝၼ်းတီႈ 13/1/2022 ၼႆႉ ၵူၼ်းဝဵင်းလွႆၶေႃ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ႁွတ်ႈထိုင် ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း 20 ၵေႃႉ။
ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၸႂ်ႈၶႃႈဢေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းလွႆၵေႃႇ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈမႃး တင်းမူတ်း 20 ၵေႃႉ ၵႃး 3 လမ်းၶႃႈ။ ပၢႆႈမႃးယူႇဝႆႉ တီႈႁိူၼ်းယေး ပီႈၼွင်ႉၶဝ် ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈလွႆၼႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၶႃႈဢေႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ်တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ 20 ၵေႃႉၵူၺ်းလႄႈ သွၼ်ႈယူႇသဝ်းၸွမ်းႁိူၼ်းယေးပီႈၼွင်ႉၸမ်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်းၵူၺ်း။ ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇလႄႈၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်လႄႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆ ၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈ မိူဝ်းၸွႆႈထႅမ်ပၼ်။
“တႃႇတေၽႅဝ်မႃးထႅင်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉထႅင်ႈတင်းၼမ်ၼႆၶႃႈ။ ၸိူဝ်းၵိုတ်းဝႆႉတင်းလင်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉဢွၵ်ႇမႃး ယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼႆဝႃႇ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း လွႆၵေႃႇ လၢတ်ႈၼႄႁဝ်းၶႃႈဢေႃႈ။ ”- ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢင်းၶိူဝ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ဢိင်ၼိူဝ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းထိုင်မႃး ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းၼႆႉသေ ယူႇတီႈၾၢႆႇၽွင်းငမ်း ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼႅတ်ႈႁွင်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းပွၵ်ႉယွမ်ႇ ၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း ၊ တဵင်ၵႂၢမ်းၼၵ်းႁႂ်ႈတၢင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆၶႅၵ်ႇၵမ်းလဵဝ် ၼႆ ၵူၼ်းယူႇႁိမ်းၵိၼ်ၸမ် ႁိူၼ်းဢၼ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းမႃးသွၼ်ႈၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ်တီႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၵေႃႈတိုၵ်ႉမီးယူႇၵူႈဝၼ်း၊ ဢၼ်တၢႆယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈမီးယူႇၵူႈဝၼ်းလႄႈ သင်ဝႃႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်းၼမ်မႃး လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉၵေႃႈတၵ်းလႆႈသႂ်ႇၸႂ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ်လီလီ – ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။


text:
ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼၢင်းယိင်းလႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 100 ပၢႆ။
ဝၼ်းတီႈ 11-12/11/2017 ၸုမ်းမဵၵ်ႉတိတ်ႉသျၢၼ်းပျီႇ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ် ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း Civil Society Organization CSO’s ၼႂ်းပၢင်ၼႆႉမီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ် လုၵ်ႉမႃး ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ တူၼ်ႈတီး ၊ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်း ၊ ၸုမ်းၾၢႆႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢိၵ်ႇၸုမ်း တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 135 ပၢႆ။ ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ၵျွင်းၶရိတ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလၢၼ်းမတေႃႇ ဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။
ၼၢင်းဝူဝ်းၽတ်း ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်သွၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ – “ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၼၢင်းယိင်းၼႆႉမၼ်းၺႃး ၽေးလႆႈငၢႆႈၼႃႇ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈထုၵ်ႇလီမီးပၵ်းပိူင်တူၺ်းလွမ်ပၼ်လွင်ႈလွတ်ႈၽေး ၼၢင်းယိင်း လႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ႁႂ်ႈၼၢင်းယိင်းမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၊ ၶဝ်ႈပႃးတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်း ၵၢၼ်မိူင်း ” ၸိူဝ်းၼႆႉ ။
ၼႂ်းပၢင်ၼႆႉဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လၢႆလွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇၼၢင်းယိင်းလႄႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၼၢင်းယိင်း၊ လၢႆးၸွႆႈထႅမ်ၼၢင်းယိင်း၊ လၢႆးႁႄႉၵင်ႈၽေးၼၢင်းယိင်းလူင်ႈၼႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၽူႈၶဝ်ႈ ႁူမ်ႈမီးလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူၼ်ၼင်ႇတႆး၊ ပဢူဝ်း၊ ထၼူႉၸိူဝ်းၼႆႉ။


text:
ၵမႃႇယုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ (IPA: [ka mɑ̀ yɔ᷇t]), (မၢၼ်ႈ: ကမာရွတ်မြို့နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kamaryut Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇပွတ်းၵၢင် ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်း (က္မာရတ်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ (က္မာ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ယွင်ၼမ်ႉ၊ (ရတ်) ၵႅဝ်ႈ၊ ၸင်ႇမီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ၵႅဝ်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မၢႆထိုင် ၼွင်ဢိၼ်းလျႃး ယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႉဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၼွင်ဢိၼ်းလျႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၵမႃႇယုတ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
ၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမွၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတႂ်ႈမိုဝ်း ဝဵင်းတၵူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပၢၼ်သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ပီ ၁၈၂၄ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ ၈ ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း တပ်ႉႁႄႉၵမႃႇယုတ်ႉမႃးသေ ၽွင်းလူင်သၢမ်ပႃး ဢူးယၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ ဢူးသူၺ်ႇမိၼ်း လႆႈတူၵ်းသုမ်းယဝ်ႉ။[3]
ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၼွင်ဢိၼ်းယႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (၁၀) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (၁၂)ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (၂) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (၅) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းပိူင်လူင် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ (႑) တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇ တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ၵႆ (တႃႈၵုင်ႈ)၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽိုၵ်းတီႇတီႇၸီႇ၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ၊ ၵၢတ်ႇသိၼ်ႇမလၢႆႉ၊ ၵျႅၼ်းသျိၼ်းသၵွႆးသႅၼ်ႇတႃႇ၊ လႄးတၢၼ်းသႅၼ်ႇတႃႇ၊ ၸဵင်ႇၵေႇႁႃႇ(လႄးတၢၼ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ထတ်း
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ထတ်း
- ပူဝ်ႇၸေႃးဢွင်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ (သျၢၼ်းၸူႉယႅတ်ႉ) (မၢၼ်ႈ: ရှမ်းစုရပ်)
- ပူဝ်ႇၸေႃးၼွင်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ (သျၢၼ်းၸူႉယႅတ်ႉ) (မၢၼ်ႈ: ရှမ်းစုရပ်)
- ပူဝ်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ
- ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢၼ်းသူၺ်ႇ
- ၸၢႆးဢဵၵ်ႇငဝ်းတူင်ႉ ဢၶႄးတမီႇ တဵင်းမွင်ႇ[3]


text:
ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၵမ်းၵမ်းထၢမ်ၼၼ်ႉ တွပ်ႇပၼ်တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈထၢမ် ၼႂ်းလွၵ်းမိုဝ်ႈ K Keyboard
1။ ထၢမ် ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လွၵ်းမိုဝ်းၸေႃႇၵျီႇတႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃး (ွ) တူဝ်ႁွႆႈမၼ်း?
တွပ်ႇ - ပေႃးဝႃႈၼႂ်းၽူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸႂ်ႉဝႆႉၽွၼ်ႉ ဢၼ်ႁၼ် Unicode 100 % Zawgyi 85 % ၼၼ်ႉၼႆ တီႈလွၵ်းမိုဝ်းၸေႃႇၵျီႇၼၼ်ႉ တေဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉ ြ တူဝ်ယႁွပ်ႇၵူၺ်း ၊ ပေႃးဝႃႈၼႂ်ပေႃးးၽူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သႂ်ႇဝႆႉၽွၼ်ႉၸေႃႇၵျီႇၵူၺ်းၼႆတႄႉ တေႁၼ်ဢွၵ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ၊ ႁဝ်းတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ယႁွပ်ႇသေ တႃႉ ပေႃးယူႇတီႈၽူၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ ၸႃႉၸႂ်ႉၽွၼ်ႉၸေႃႇၵျီႇလၢႆလၢႆၵူၺ်းတႄႉ မၼ်းဢွၵ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ၊ ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈပၼ်ႁႃ တီႈလွၵ်းမိုဝ်း ပေႃႈၶႂ်ႈႁၼ်လွၵ်းမိုဝ်းၸေႃႇၵျီႇတဵမ်တဵမ်ၼႆ ၸႂ်ႉၽွၼ်ႉၸေႃႇၵျီႇတႃႉ။
2။ ထၢမ် - လွၵ်းမိုဝ်းထႆး တူဝ်လိၵ်ႈမၢင်တူဝ် ဢမ်ႇႁၼ်ပႃး၊ တူဝ်လိၵ်ႈဢမ်ႇၸေးၶႃႈ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်သင်မၼ်းပိူင်ႈ ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး?
တွပ်ႇ- သင်ဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေမၢႆပၼ်လွၵ်းမိုဝ်းတႃႇၸႂ်ႉၼႆ တေလႆႈႁၼ်လွၵ်းမိုဝ်းထႆးၼၼ်ႉ မီး Thai 10 key လႄႈ Thai 12 key ၼႆယူႇ၊ ပေႃးဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢဝ် 10 key ၼၼ်ႉၼႆတႄႉ တူဝ်လိၵ်ႈမၢင်တူဝ်တေဢမ်ႇႁၼ် တႃႇႁႂ်ႈမိူၼ်ပိူင်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈဢဝ် 12 key ၼၼ်ႉတႃႉ။
3။ ထၢမ် - ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ပေႃးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တူဝ်မၼ်းယၢၼ်ၵၼ် ပိူင်တႅၵ်ႈ ပေႃးတေတႅမ်ႈတေၼႆ ေတ လႆႈႁၼ် ယၢၼ်ၵၼ်ၼင်ႇၼႆ ၵွပ်ႈသင်ၶႃႈ?
တွပ်ႇ - ပိူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈယူႇၼီႇၶူတ်ႉၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈတႅမ်ႈတူဝ်မႄႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇသႂ်ႇတူဝ် သရ မၼ်းၼႆယဝ်ႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ပေႃးတေတႅမ်ႈဝႃႈ (တေ) ၼႆ လူဝ်ႇတႅမ်ႈ တ ယဝ်ႉ ၸင်ႇ တႅမ်ႈ ေ ၸင်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် တေ. ၼႆယဝ်ႉ၊
ဢၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေဢမ်ႇႁူႉလႄႈ ပေႃးႁဝ်းဝႃႈ တႅမ်ႈေ ယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅမ်ႈတူဝ်မႄႈ တႄႉ တူဝ်မၼ်းၵႃႈလႆႈယၢၼ်ယူႇ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမႅၼ်ႈလၢႆးတႅမ်ႈယူႇၼီႇၶူတ်ႉ၊ ၽူၼ်းမၢင်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈပိူင်ထတ်းလိၵ်ႈ ယူႇၼီႇၶူတ်ႉၼၼ်ႉ တႄႉ ၶႂ်ႈတႅမ်ႈဢၼ်လႂ်ဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈလႆႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးယူႇတီႈၽူၼ်း ဢၼ်လႆႈပိူင်ထတ်းယူႇၼီႇၶူတ်ႉၼၼ်ႉသေတူၺ်းတႄႉ တေလႆႈႁၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ႁၢင်ႇၵၼ် ပိူင်တႅၵ်ႈ ( ေတ ႄဢ ) တႄႇၵႂႃႇလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
4။ ထၢမ် - ႁေဝႃႈဢပ်ႉတဵၵ်ႉဢွၵ်ႇမႂ်ႇၼႆႉ သႂ်ႇတူဝ်ၼပ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ တီႈလွၵ်းမိုဝ်းတႆး ၼႆၼၼ်ႉ တမ်ႉဢမ်ႇႁၼ်ၶႃႈလႃႇ?
တွပ်ႇ - ပေႃးဢမ်ႇတူၺ်းလီလီ ဢမ်ႇႁၼ် ယွၼ်ႉဝႃႈသႂ်ႇတီႈၼိူဝ် Pop မၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ပေႃးတူၺ်းတီႈတူဝ်ၼပ်ႉတႆး ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်တူဝ်လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ မီးၸဵင်ႇတင်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယူႇ၊ တႃႇတေၸႂ်ႉမၼ်းတႄႉ ၼဵၵ်းတီႈတူဝ်ၼပ်ႉ တႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁိုင်ဢိတ်းဢိတ်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးပၼ်ယဝ်ႉ။


text:
တွၼ်ႈတႃႇပၢင်ပွႆးႁပ်ႉတွၼ်ႈ လိူၼ်ၸဵင်ပီမႂ်ႇတႆးႁဝ်းၶႃႈ တီႈမိူင်းၵွၵ်ႇပီၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈမီး တၢင်းယၢပ်ႇၽိူတ်ႇၶၢၼ်ၸႂ်တေႉတေႉ၊ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽေးၼမ်ႉလူင် သၽႃႇဝလႆႈၼွင်း
လႄႈဢမ်ႇဝႃႈၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိူတ်ႇၶၢၼ်ၸႂ် လွင်ႈၵႂုႇလွင်ႈမႃးသေ ၶၢဝ်ႇၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈꧦလိူၼ်ၸဵင်ပီမႂ်ႇတႆး တီႈမိူင်းၵွၵ်ႇပီၼႆႉ တေမီးလွင်ႈလူႇလွင်ႈတၢၼ်းၵူၺ်း သေတေဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁႆႇတိုင်သင်ꧦၼႆၶႃႈယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸွမ်းလူၺ်ႈလွင်ႈၾိင်ႈထုင်း ၽႃႇ သႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈသေ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ၊ ၽႃႇသင်ၼႆၵေႃႈယဝ်ႉ ႁဝ်းတိုၼ်းလူဝ်ႇ
ၶိုပ်ႈၼႃႈသိုပ်ႇၵႂုႇၼႆၶႃႈလႄႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ(26.11.2011) ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉမူႇၸုမ်းလုၵ်ႈ ႁဵၼ်းသင်ၶတႆး ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈၸင်ႇလႆႈဢဝ်လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ သႂ်ႇၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်သေ ၸွမ်း ၼင်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းႁဝ်းၶႃႈပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁဵတ်းပဵၼ် ပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆးၵႂုႇ တီႈ ဝတ်ႉမႂ်ႇသုထုပရုတိတ်ႇယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းႁွမ်း ဢွင်ႈတီႈပၢင်ပွႆးႁိုဝ် ၵူၼ်း ၸိူဝ်းၵႂုႇငၢႆႈမႃးလူမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆးႁဝ်းၵႂုႇယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၶိူင်ႈႁႆႇတိုင်လူင် မိူၼ်ၼင်ႇဢူၵ်းၼင်ႇၸႂ်ၼႆသေတၵေႃႈ လွင်ႈႁူမ် ၸူမ်းပၢင်ပွႆးလိူၼ်ၸဵင်ပီမႂ်ႇတႆးႁဝ်းၶႃႈတႄႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢၼ် လီမူၼ်ႈလီသိူဝ်းတေႉ တေႉၶႃႈယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉထၢၼ်ၵေႃႈသူပ်းပေႃးဝၢၼ်၊ ထူပ်းတၢင်းၽၢၼ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႁဝ်း တေႃႈသိူဝ်းၶႃႈယဝ်ႉၼေႃႈ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈမူႇၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈၵူၺ်း ဢၼ်လႆႈမူၼ်ႈ မူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ႁပ်ႉႁွင်းပီမႂ်ႇတႆး ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶႃႈပတ်းပိုၼ်ႉၵေႃႈ တေမီးတၢင်း မူၼ်ႈသိူဝ်းသႃႇၸႂ်သေ ႁပ်ႉႁွင်းပီမႂ်ႇတႆးၸွမ်းႁဝ်းၶႃႈယူႇၼႆ ယုမ်ႇယမ်ၼမ်ႉၸႂ် တဵမ်ပိုင်း သေ
ႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶႃႈတၢင်းသဵင်ႈ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းတူဝ် မႂ်ႇၸႂ်မႂ်ႇတၢင်းၶိုၼ်ႈ ယႂ်ႇမႂ်ႇမႂ်ႇမႃးတူၵ်း သႂ်ႇ ပၼ်ၼႂ်းၽဝၸၢတ်ႈပၢၼ်တႆးႁဝ်းၶႃႈသေ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းတူဝ် ၸႂ်ၵတ်းယဵၼ်လွတ်ႈၽေးၶဵၼ် ၵူး ၸိူဝ်း ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၵူႈၵေႃႉၵူႈၵူၼ်းသေၵမ်းၼႆ ĳၶႃႈႁဝ်းယွၼ်းသူးပၼ်သေ
မႂ်ႇသုင်
ႁႂ်ႈယူႇလီမီးငုိၼ်းမီးၶမ်းသေၵမ်းၶႃႈ


text:
SHAN
473 episodes
(SHAN FM) ၽူႈလၵ့်ၸၵ်ႉၶုတ်ႈလိူင်ႇၼမ် တီႈမိူင်းသၢတ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်း ၽွတ်ႈၸုမ်း ပႂ့်ႁူမ်ႇလူမ်ႈတင်းၶိုၼ်း
- ၽူႈလၵ့်ၸၵ်ႉၶုတ်ႈလိူင်ႇၼမ် တီႈမိူင်းသၢတ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်း ၽွတ်ႈၸုမ်း ပႂ့်ႁူမ်ႇလူမ်ႈတင်းၶိုၼ်း - ၸုမ်းဢမ်ႇႁူ့ၾၢႆႇ ၶဝ်ႈတီ့ၺွပ်း ၵႄႇသိပ်းႁိူၼ်း ၵေႃ့ၼိုင်ႈ တီႈမူႇၸေႊ - သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုဝ်းၵွင်ႈလူင်တီႈၾၢႆၶုၼ် တိူဝ်ႉၸဝ်ႈၼႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ မၢတ်ႇၸဵပ်းလူႉတၢႆ - ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈထႆး တီ့ၺွပ်း ထုၼ်းမိၼ်းလၢတ်ႉ ၸဝ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးယႂ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #သျှမ်းသံတော်ဆင့် #SHANNews #SHANBurmese
(Daily News) လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းတၼ်း 22-09-2022
လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းတၼ်း ဝၼ်းထီႉ 22-09-2022 #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #shannews #လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ
(General Knowledge) လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁွင့်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်ၼႅတ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း
1.လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁွင့်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်ၼႅတ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း။ 2.ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇပၵ်းပိူင်းၽႅၼ်ႇသိမ်းCardၼႂ်းၾူၼ်း။ Cr.Photo to Owner #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #shannews #လၢႆးၵၢၼ်တၢင်းႁူ့
(SHAN FM) SSPP လႄႈ RCSS ယိုဝ်းၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းၼွင် – လၢႆးၶႃႈ
SHAN FM Radio (21.9.2022) - SSPP လႄႈ RCSS ယိုဝ်းၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းၼွင် - လၢႆးၶႃႈ - ၾၢႆႇၽွင်းငမ်း ၸႄႈဝဵင်း လွႆလႅမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁၢမ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵႂႃႇႁႃႁဵပ်းႁႃၼေႃႇ ၾၢႆႁွင်ႇဝဵင်းပၢင်လူင် - ၵူၼ်းမိူင်းထုင့်မိူင်းယေႃ လႃႈသဵဝ်ႈ ၵႂႃႇၼွၼ်းၼႃးသေႁၢႆၵႂႃႇလႆႈလိူၼ်ပၢႆ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵင် ဢမ်ႇပွၵ်ႈႁိူၼ်းၶိုၼ်း ၵူၼ်းႁိူၼ်းမႆႈၸႂ် - တပ့်သိုၵ်း KNU ယိုတ်းလႆႈ ပၢင်သဝ်းတပ့်မၢၼ်ႈ တီႈဝဵင်းၵျဵတ့်(ကြိတ်) ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵေႃ့ၵရဵတ့်...
(Daily News) လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းတၼ်း 21-09-2022
လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၶိုတ်းတၼ်း ဝၼ်းထီႉ 21-09-2022 #ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ #shannews #လၢႆးၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ


text:
ပိုၼ်းတူဝ်ၵႅပ်ႈ သြႃႇၸဝ်ႇသီဝၼ်း ဝႃႇရိၼ်ႇတ
ဝတ်ႉတိယသထၢၼ် မႄႈတႅင် ၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး
သြႃႇၸဝ်ႈလူင်သီဝၼ်း ဝႃႇရိၼ်ႇတ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်းၵႂၢၼ်းဝတ်ႉယူႇ တီႈဝတ်ႉတိယသထၢၼ် ၼ်ႂးၸႄႈဝဵင်းမႄႈတႅင် ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး တင်ႈတႄႇပီပုတ်ႉထ 2518 (1975) မႃး ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်(2020)ၼႆႉ လႆႈ 45 ပီမိူင်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၸိုဝ်ႈၸႄႈဝဵင်းတီႈသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း သဝ်းထင် ၵႂၢၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉသေလႄႈ သင်ႇၶၸဝ်ႈလႄႈတၵႃႇတႆးတင်းၼမ် မီးတင်းၼပ်ႉထိုဝ်သြႃႇၸဝ်ႈသေ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉတူၵ်ႇၸိုဝ်ႈသြႃႇၸဝ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈသြႃႇမႄႈတႅင်” ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ
သြႃႇၸဝ်ႈသီဝၼ်း ဝႃႇရိၼ်ႇတ ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးပေႃႈထဝ်ႈမုၼ်လႅင် မႄႈထဝ်ႈမုၼ်ပႅင်း ဝၢၼ်ႈၶူင်ႈၵၢဝ်ႉ ဢိူင်ႇသၼဵၼ်း တူင်ႇဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1946 သေ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ “ၸၢႆးၶမ်းလူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ သြႃႇၸဝ်ႈမီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉၵၼ် 8 ၵေႃႉသေ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၶဝ်ႈၼ်ႂးသႃႇသၼႃႇ
ၸၢႆးၶမ်းလူႇ(ၵေႃႉတေပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈသြႃႇမႄႈတႅင်) ၶိုၼ်ႈယူႇဝတ်ႉသၼဵၼ်း မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈ လႆႈ 17 ၶူပ်ႇသေ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆးငဝ်ႈပိုၼ်ႉ တမ်ႈတီႈသြႃႇၸဝ်ႈၵုမႃႇရ(ႁွင်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵုင်ႇမႃႇ)၊ ပဵၼ်သၢင်ႇမိူဝ်ႈပီ 1963၊ ထိုင်မႃးပီ 1967 မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈ ယၢင်ႈၶဝ်ႈ 21 ၼၼ်ႉ ပေႃႈထဝ်ႈ ၵၼ်းၸဵတ်းလႄႈပႃႈၸၢင်းမူၼ်းၶဝ် ပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ပၸ်ၸယႃႇၼုၵ်ႉၵႁ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇဢိၼ်ႇတႃႇ ဝတ်ႉလွႆသၢမ်ႁူဝ် ပဵၼ်သြႃႇဢုပၸ်သျေႇ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ပဵၼ်သြႃႇၵမ်ႇမဝႃႇၽၢႆႇသၢႆႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵုင်ႇမႃႇပဵၼ်ၵမ်ႇမဝႃႇၽၢႆႇၶႂႃ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵုၼ ပဵၼ်ဢေႃးဝႃႇတႃႇၸရိယသေ ဢဝ်ၸဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်း(ၽိၵ်ႉၶု)တီႈၼ်ႂးသိမ်ႇဝတ်ႉ သၼဵၼ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈယၢမ်ႈႁဵၼ်းတၢင်းမေႃ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇမုၼိၼ်ႇတ ဝတ်ႉၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈတႆးယၢမ်ႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ပွၵ်ႈမႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းတိုၵ်ႉယူႇ သဝ်းတီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်းထမ်ႇမၸၵ်ႈၵျႃႇ မိူင်းတဵမ် ဢၼ်မီးယူႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းတၢင်းမိူင်းထႆးလႄးၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး
ၵွၼ်ႇၼႃႈပႆႇလႆႈမႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉတိယသထၢၼ်တီႈမႄႈတႅင်ၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈ ၽႃႇတတ်းလတ်းၶၢမ်ႈလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈတူဝ်ထူပ်းတင်းၼမ် ၼႆၼၼ်ႉ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူၺ်းပိုၼ်းတူဝ်ၵႅပ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆ တေႁူႉထိုင်ၸွမ်းၽွင်ႈယူႇ။
ဝၼ်းထိ 05/02/1968 သြႃႇၸဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းၵွၵ်ႇ ယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်းပီၼိုင်ႈသေ သိုပ်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇ ယူႇတီႈမိူင်းၽၢၼ်း(ၵဵင်းႁၢႆး) 3 ပီ၊ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈၼႄႉၼမ်းသြႃႇၸဝ်ႈ သုၸိၼ်ႇတႃႇ ဝတ်ႉမိူင်းၽၢၼ်း ႁ်ႂႈၵႂႃႇပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ႁႃတူဝ်ထူပ်းထႅင်ႈ ၼႆလႄႈ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇယူႇ တီႈမွၵ်ႇၽႆးလိၼ်း မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး 3 ပီ။ ၽွင်းသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းယူႇတီႈမိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ တၵႃႇယိင်းၸၢႆးတႆး တီႈမိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး မေႃလိၵ်ႈတႆးၵၼ်ၼမ် ယွၼ်ႉသြႃႇၸဝ်ႈသွၼ်ပၼ် ၼ်ႂးၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမွၵ်ႈ 460 ၵေႃႉပၢႆယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးပီ 1975 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းထႆး၊ သဝ်းထင်တီႈ မိူင်းထႆး တၼ်းလႆႈ 20 ဝၼ်း၊ မီးတၵႃႇဝတ်ႉတိယသထၢၼ်ၽိတ်ႈပၢင်းၸဝ်ႈၼင်ႈဝတ်ႉလႄႈ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းႁပ်ႉဢဝ်သေ ၸွမ်းတၵႃႇၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ် ထိုင်တီႈဝတ်ႉယၢမ်းတဵင်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇၼၼ်ႉမႃး သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉတိယသထၢၼ်သေ ပူၵ်းပွင်ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၾိင်ႈငႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တႃႇပုၼ်ႈတင်းၼမ်မႃးယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ႁိုင်လႆႈ 45 ပီမိူင်းယဝ်ႉ။
လွင်ႈသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပူၵ်းပွင်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈသႃႇသၼႃႇ
ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းႁဵတ်းမႃးယူႇတႃႇသေႇတႃႇပၢၼ်တႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်လူႇတၢၼ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝတ်ႉဝႃး သႃလႃး ၸေႇတီႇ လႄႈ ၵမ်ႉထႅမ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၸွမ်းထုင်ႉသၼ်လွႆၵုၼ်ပွၼ် လႄႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးလၢႆလၢႆတီႈ ၼပ်ႉပေႃးဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ။ ႁႅင်းၼမ်ႉၸႂ်လႄႈၵႃႈၶၼ်ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၼပ်ႉလႆႈသေတႃႉ သဵၼ်ႈမၢႆၼႃႈၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီ ၵၢၼ်လူႇယႂ်ႇတၢၼ်းလူင် ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၼင်ႇပႃႈ တႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ –
- တဵၵ်းၶမ်းလူႇတၢၼ်းၵွင်းမူးမူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းၵိုင်
- ၽြႃးတွင်းလေႃႇႁဵတ်းတီႈတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းသိမ်ႇဝတ်ႉတိယသထၢၼ်
- ၸွႆႈပီႈၼွင်ႉသၼဵၼ်းထူပ်းၽေးၽႆးမႆႈပီ 1983/4 မႅၼ်ႈ 7 သႅၼ် ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ
- လူႇတၢၼ်းၵႃႈႁဵတ်းႁေႃၶဵင်ႇဝၢၼ်းပရိတ်ႈ 24 ဝၢၼ်ႈ
- လူႇၽြႃးသႅင်ၶဵဝ် 26 သူႇ တီႈပွႆးလူႁေႃးပထၢၼ်း ဝတ်ႉသၼဵၼ်း ပီ 1993
- ဢွၼ်ၵေႃႇတင်ႈလႄႈလူႇတၢၼ်းငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်တႃႇပွႆးပရိယတ်ႉတိသၼ်လွႆ
- သႃလႃးၸေႇတီႇလွႆမႆႇ လႄႈ ၸေႇတီႇႁူၺ်ႈၸူႉ
- ၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉဝတ်ႉသၼဵၼ်း
- မႄးၵုမ်းၵေႃႇမုင်းၼမ်ႉမေႃႇလူင် ဝတ်ႉသၼဵၼ်း
- တေႃႇလွတ်ႇၼမ်ႉတႃႇဝတ်ႉသၼဵၼ်း ယၢဝ်း 2 လၵ်းၶိုင်ႈ
- ၼႂ်းပီ 2000 ၼၼ်ႉ ႁႅၼ်းလူႇသွမ်းလူင်ပၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈၵေးၸူး တၢၼ်းထိုင် သင်ႇၶၸဝ်ႈ 528 တူၼ်
- လူႇၽြႃးတီႈဝတ်ႉသၼဵၼ်းထႅင်ႈ 2 သူႇ ၼႂ်းပီ 2003
- လူႇၽြႃးတႃႇဝတ်ႉလွႆၶူး 1 သူႇ
- လူႇၽြႃးတႃႇဝတ်ႉ ၵျွင်းတေႃႇလၢႆးၶႃႈ 1 သူႇ
- လူႇၽြႃးတႃႇၵျွင်းၼမ်ႉပႃမုင်း ၵဵင်းတွင်း 3 သူႇ
- လူႇႁွင်ႈၽြႃးလူင်ၼႂ်းႁူင်းထမ်းလူင်သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ တီႈဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်
- လူႇၽြႃးတႃႇႁူင်းထမ်းလူင် တီႈဝတ်ႉထၢတ်ႈတေႃႇ ဝဵင်းလွႆလႅမ်
- ၸတ်းႁႅၼ်းပၢင်ၵၢၼ်ႇတေႃးသြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈတႅင် ၵူႈပီ – ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇ လႆႈသႂ်ႇသဵၼ်ႈမၢႆတီႈၼႆႈ တေမီးထႅင်ႈယူႇတင်း ၼမ်ယဝ်ႉ။
သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း
လွင်ႈဝႃႈသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ တူၺ်းဢဝ်ၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆတၢင်းလီၸဝ်ႈႁဝ်း ဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈၼႄမႃးပႃႈၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁူႉထိုင်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈယူႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵမ်ႉၼမ် မီးလွင်ႈၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ် တင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၸိူဝ်းလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ်သတ်ႉၸႅင်ႈလီတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈသြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈ ဢဝ်တင်းႁႅင်းငိုၼ်းယႂ်ႇၼမ်သေ သူင်ႇၸဝ်ႈၸၢင်းတႆး 6 ၸဝ်ႈ ၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈမိူင်း သီႇႁူဝ်ႇ(သီႇရိလင်ႇၵႃႇ)လႄးဢိၼ်းတိယ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉလိၵ်ႈ ၸၼ်ႉသုင်ၽႂ်မၼ်းသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ်ဝႆႉယူႇ ၵေႃႉတီႈၵေႃႉတၢင်း မိူၼ်ၼင်ႇလႆႈႁၼ်တီႈၵႅပ်ႈမၼ်းပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ
- ၸဝ်ႈသြႃႇၵၼ်ႇထမႃႇ ၸၢမ်ႇၼူၼ်း – ယဝ်ႉၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇ တီႈဝဵင်းၵႃႇလိ၊
- ၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ – ယဝ်ႉၸၼ်ႉ BA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉလူင်ၶူဝ်လမ် တီႈဝဵင်းၶူဝ်လမ်၊
- ၸဝ်ႈၶူး Dr ပၺ်ႇၺႃႇသီႇရိ သၢႆပွၼ် – ယဝ်ႉၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ ၸၼ်ႉ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ လႄႈ ၸၼ်ႉပႃႇရၵူႇ (PhD) မိူင်းဢိၼ်းတိယ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈၵေႃးလိၵ်ႉသႃႇရိပုတ်ႉတ ဝဵင်းမူႇၸေႈ၊
- ၸဝ်ႈၶူးၶၼ်ႇတီႇၸႃႇရ (မိူင်းသူႈ) – ယဝ်ႉၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လူင်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈဝတ်ႉ ပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊
- Dr ၸၢႆးၸေႃးတိၵ ၶိူဝ်းယိုၼ်း – ယဝ်ႉၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ၽၢႆႇတႆး ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ ၸၼ်ႉ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ လႄႈ ၸၼ်ႉပႃႇရၵူႇ (PhD) တီႈမိူင်းဢင်းၵိတ်း၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၽူႈယိပ်းၵမ်လၢႆၽၢႆႇ တႃႇႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ SOAS Library တီႈၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႇတၼ်ႇ၊
- ၸၢႆးဢိၼ်ႇတႃႇၸႃႇရ ပိုၼ်းၶိူဝ်း – ယဝ်ႉၸၼ်ႉ BA လႄႈ MA မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၶူးသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတီႈၼိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းပူၵ်းပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လုမ်းလႃးၵေႃႇသၢင်ႈဝတ်ႉတိယသထၢၼ် မႄႈတႅင်၊ ၸူဝ်ႈပၢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈဢႃးဝၢတ်ႉ(ၸဝ်ႈၵႂၢၼ်းဝတ်ႉ)ၼႆႉ ၼႃႈၵၢၼ်ႇတႃၵျွင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းတိူဝ်းတွၼ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတႄႉတႄႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ႁူမ်ႈၽူၺ်းတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်လႆႈပိုင်ႈ ဢဝ်ၸဵမ်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ၵူၼ်းထႆး လုၵ်ႉတီႈၵႆပႆတီႈယၢဝ်းသေ မႃးႁွတ်ႈမႃးထိုင်။ ၼႂ်းၶၢဝ်းမွၵ်ႈသၢဝ်းပီမႃးၼႆႉ လႆႈႁၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးယၢၼ်မိူင်း ႁူမ်ႈၸဵမ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်တႆး တင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁူမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လူႇၵၢၼ်တၢၼ်းလႄႈၵၢၼ်ယုၵ်ႉယွင်ႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၵိုၼ်းယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတိူဝ်းတွၼ်းမႃးယူႇၵူႈပီယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်း 100 ပီ ဝတ်ႉတိယသထၢၼ် 1909-2009၊ မႄႈတႅင် ၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2009။


text:
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ:Db-g2
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈမၵ်းမၢႆ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်သေ၊ ပိူင်လူင် ၸႂ်ႉတႃႇ tag ၼႃႈလိၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ CSD G2 ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈမၵ်းမၢႆ ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ တူၺ်းတီႈ လွၵ်းသဵၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၶႂႃႇ ၼၼ်ႉလႄႈ။
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉဢၼ်ၼႆႉ တေဢဝ် ၼႃႈလိၵ်ႈ သႂ်ႇၶဝ်ႈပၼ်တီႈၼႂ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းတႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ် လႄႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၸၢမ်းႁဵတ်း ၸိူဝ်းတႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈ ၵမ်းလဵဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ထႅမ်းပလဵၵ်ႉၼႆႉ ထုၵ်ႇလီဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုတ်း တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်တေမွတ်ႇၼၼ်ႉ။
ပႃႇရႃႇမီႇတႃႇ[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
{{db-g2}}
- This is the most basic form of the template.
{{db-g2|bot=ExampleBot}}
ပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸူး ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ (Author)[မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢဝ်တင်း လွင်ႈမၵ်းမၢႆဢၼ်ၼႆႉတေ တၢင်ႇလၢတ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆၸိုင် ၸႂ်ႉ ၶူတ်ႉၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉသေ ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈၵႂႃႇတႅမ်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇႁႂ်ႈႁူႉ တီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈတႃႇဢုပ်ႇ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ။ တီႈ PageName ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈသႂ်ႇ ႁူဝ်ၶေႃးၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်တၢင်ႇလၢတ်ႈ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ။
{{subst:nonsensepage|PageName|header=1}}
ပေႃးႁဵတ်းၼင်ႇၼႆ တေၼႄပၼ် ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ ပၼ်ၽၢင်ႉ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ သင်ဝႃႈပဵၼ် ပွင်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သၢင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆၸိုင် လူပၼ် ၵူႈမိုဝ်း လၢႆးတႅမ်ႈ ပွင်ၵႂၢမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ။
မႂ်ႇသုင်! ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇၶႃႈ။ ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈပၼ်ၽၢင်ႉဝႃႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၸၢမ်းတူၺ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:လွင်ႈမၵ်းမၢႆ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ် တွၼ်ႈ G2 သေ လႆႈမၵ်းမၢႆ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈလႄႈ လႆႈမွတ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း တေထုၵ်ႇမွတ်ႇပႅတ်ႈ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းတူၺ်း လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း တၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆၸိုင် ၸႂ်ႉ sandbox လႆႈယူႇၶႃႈ။ တွၼ်ႈတႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း တႃႇၶဝ်ႈတႅမ်ႈ တီႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇႁဝ်းၶႃႈၼၼ်ႉၼႆ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈတူၺ်းလႆႈတီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈ ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ လႄႈ ၵၼ်ႁဵၼ်း ၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။{{safesubst:#if:|{{{secondparagraph}}}|သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမွတ်ႈပႅတ်ႈ ယွၼ်ႉၶေႃႈမၵ်းမၢႆဢၼ်ၼႆႉ ၼႆၸိုင် ၊ [[:{{{1}}}|ၵႂႃႇတီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈတႃႇဢုပ်ႇ]] သေ ၵႂႃႇၼဵၵ်းတီႈ "တႃႇသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်" ၼၼ်ႉသေၵေႃႈ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈ လႆႈယူႇ။ ပေႃးၼၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေမီးသုၼ်ႇ သပ်းလႅင်းၼႄယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၢႆ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၽၢင်ႉပၼ်ဝႆႉဝႃႈ တေၸၢင်ႈထုၵ်ႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶေႃႈပၼ်ၽၢင်ႉ တႃႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယႃႇပေႈဢဝ်ပႅတ်ႈ။ သင်ဝႃႈ ၼႃႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမွတ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉသေ သင်ၶႂ်ႈၶိုၼ်းလႆႈ ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇမွတ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ တႃႇဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် လွင်ႈဢိင်ဢၢင်ႈဝၢႆးလင်ၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵပ်းသိုပ်ႇၽူႈၵုမ်းၵၢၼ်(ဢႅတ်ႇမိၼ်ႇ) ၵေႃႉဢၼ်မွတ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ။


text:
ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ (မၢၼ်ႈ: ညောင်လေးပင်မြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Nyaunglaypin), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Nyaunglepin]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်းဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇပွတ်းတူၵ်း၊ ထုင်ႉၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈပႃႇၵိူဝ် ၵႆယၢၼ် ႔႖ လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် ႙႓ လၵ်း ယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈၸိုင်ႈ သိုဝ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈသၢၼ် တႃႇပွတ်းႁွင်ႇပႃႇၵိူဝ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ယႂ်ႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးၵႂႃႇမွၵ်ႈ ႑႒႑႕႕ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ မီးၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇသေ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပွတ်းတူၵ်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉဢူး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းပွတ်းဢွၵ်ႇၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉၸမ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ထုင်ႉၵွင်းလွႆ၊ သၼ်လွႆဝႆႉလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢမ်ႉဢႄႇဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတၢင်းၽႄလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်တေၵႂႃႇၸူး မတွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ ႑႒ လၵ်း ၼႉၼ်ႉသေ၊ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈမတွၵ်ႉ ၶိုၼ်းၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼႆ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈ မီးဝႆႉယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းယႃ၊ ၵၢတ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်ဢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇၶဝ်ႈၼမ်သေ ယွၼ်ႉမီးပႃးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆႇၵေႃႈလီယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇထီႉသၢမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ [1]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)


text:
ၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး (မၢၼ်ႈ: ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့) ; (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Kyainseikgyi Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၼႆႉ မီးတီႈတိၼ်လွၼ်ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း တီႈ သၼ်လွႆတေႃးၼသေ တင်းၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး 2810 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 4,428 ၵေႃႉ[1]ယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးၵႂၢမ်းဝႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၶဝ် ၵေႃႉတႄႇတင်ႈမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ဝၢႆးမႃး ၵိုၼ်းမႃးၵိုၼ်းမႃးလႄႈ ထိုင် ပီ 1908 ၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးၼွင်မူဝ်လူင်ၼွင်ၼိုင်ႈသေ ၸူးႁွၵ်ႉၵိုၵ်းၼွင်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇဝႃႈႁွင်ႉပဵၼ် ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်း ယၢၼ် 2 လၵ်း တီႈၼိူဝ် ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈၵိုၼ်းဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၵျီးယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလုမ်းၶုၼ်ပွင်ဝဵင်၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ ၸၸိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵျႃႇဢိၼ်း လႄႈ သဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးၸမ်ၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး ၼႆယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းလႄႈ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ လွင်ႈၸွမ်း သၢႆမႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇၸိုင် ၸၢင်ႈၽႅဝ်ၸူး မေႃႇလမႅင်ႇ ငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလတ်း ဝၢၼ်ႈၵုၼ်၊ ၶျွင်းၼၶႂႃႉ၊ မုတူင်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉၼႆ လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်း ၸၢင်ႈဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵႂႃႇၽႅဝ်လႆႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇယဝ်ႉ။ မေႃႇလမႅင်ႇလႄႈ ဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ 50 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ၵျႃႇဢိၼ်း ၵႂႃႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ၽႅဝ် ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉၵႂႃႇၸူး ၵျႅၵ်ႉတူင်ႇလႄႈသင် မီးသၢႆတၢင်းလိၼ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ၵျႅၵ်ႉတူင်ႇသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈ သၼ်လွႆတၼိၼ်းတႃႇယီၼႆႉ ၽႅၼ်ထိုင် သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ထႆးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်းထႆးမၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ လတ်းၵႂႃႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈဢၼၢၼ်းၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆ၊ သူၼ်ထူဝ်ႇ လႄႈ သူၼ်ႇမၢၵ်ႇၸွၵ်းမၢၼ်ႇဝၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢွၵ်ႇမႆႉသၵ်းဢၼ်လီမၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၶမ်ႇပၼီႇပႆႉ ပူင်ႇပေႇပႃးမႃး၊ မႅၵ်ႇၵရီႇၵႃႇ၊ ၽူးၵႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မႃးပိုတ်ႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႄတီႈ ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၵျီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ယၢင်း ႁူင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႉထွၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ ၵေႃႇၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး ၽြႃးၵျႅၵ်ႉလွင်ႉ၊ ၽြႃးၽႃးပျႅတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵျႅၵ်ႉတူင်ႇ တီႈၼိူဝ်လွႆတေႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူး မုလဢိ လႄႈ မုလဢတ်ႉ သွင်သူသေ ပဵၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင်လႄႈ တေလႆႈႁၼ်ပႃး ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပုတ်ႉထ ဢၼ်ဢွၵ်ႇႁၢင်ႈပၢႆးမွၼ်းလၢႆးမိုဝ်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ 1.0 1.1 (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းာ, သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆႉ-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 51.
- ↑ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ(2)
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
"Burma 1:250,000 topographic map, Series U542, NE 47-14, Moulmein" U.S. Army May Service, December 1959


text:
ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းၼၢင်း ႁူမ်ႈၵၼ်တၢင်ႇပၢႆႉ/ ၽႅၼ်ပၢႆႉ တၢင်းၶဝ်ႈ/ဢွၵ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းၼၢင်း ၼႂ်းဝၼ်းလိူၼ်ၸဵင် မႂ်ႇၼိုင်ႈၶမ်ႈ ပီတႆး 2112 ၼီႈ ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 19/11/2017 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် သင်ၶၸဝ်ႈ၊ ၽူႈတႅၼ်းသၽႃး တင်းၵူၼ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ တၢင်ႇ/ၽႅၼ်ၶိုၼ်း ပၢႆႉၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းၼၢင်း ဝဵင်းမိူင်းၼွင် ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉ မႃး ဝၼ်းတီႈ 10/11/2017 ၼၼ်ႉ ၸွမ်ႁၢၼ် တၢၼ်းလၢႆႇ ၽူႈၵွၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၶူဝ်လမ် ၸႂ်ႉပူတ်းယႃႉပႅတ်ႈ ယွၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ၸၢႆးၸၢမ်ႇမိူင်း ၽူႈတႅၼ်းသၽႃးၸႄႈမိူင်းၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈမၢႆ(1) ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ဝႃႈ “ ယူႇတီႈၽူႈတႅၼ်းသၽႃး ႁူမ်ႈၵၼ် 3 ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉၸွႆႈဢွၵ်ႇငိုၼ်းပၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈထိုင် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇလႂ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်း တင်း ၽူႈတႅၼ်းလႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးလႄႈ ဢဝ်တၢင်း လွင်ႈ ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ၵၼ်သေၵေႃႈ လႆႈတၢင်ႇပၢႆႉ/ၽႅၼ်ပၢႆႉမႃးၶိုၼ်း” ဝႃႈၼႆ။
သိုပ်ႇလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၾၢႆႇၽွင်းငမ်း။ ပေႃးလၢတ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈၼႆ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈႁႃတၢင်းၽိတ်းၵၼ်ၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။
ပၢႆႉတၢင်းၶဝ်ႈ/ဢွၵ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းၼၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး တၢင်ႇ/ၽႅၼ် တႅမ်ႈဝႆႉ လိၵ်ႈတႆးတင်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈၵူၺ်း။ တေႃႈလဵဝ် ယႃႉပႅတ်ႈတူဝ်လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းမႄးတႅမ်ႈသႂ်ႇပၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ “ မိုင်းနန်း” ဝႃႈၼႆ။
ဝၼ်းတီႈ 10/11/2017 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 10 မူင်းၼၼ်ႉ ၽူႈၵွၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၶူဝ်လမ် ၸွမ်ႁၢၼ် တၢၼ်းလၢႆႇ လူင်းပိုၼ်ႉ တီႈ တႃႇၵူတ်ႇထတ်းတပ်ႉ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းၼႂ်းတပ်ႉၼႆသေ ထူပ်းႁၼ်ပၢႆႉၶဝ်ႈ/ဢွၵ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းၼၢင်း ၵိင်ႇၽႄမိူင်းၼွင် ၸႄႈဝဵင်းၵေး သီး ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ယွၼ်ႉပၢႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသေတူဝ်ၼႆသေ ၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈပူတ်းပႅတ်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ပၢႆႉၶဝ်ႈ/ဢွၵ်ႇ ဢိူင်ႇမိူင်းၼၢင်းၼႆႉ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢွၵ်ႇဢိူင်ႇမိူင်းၼၢင်းၵႂႃႇမိူင်းၼွင် တီႈပၢႆႉၼၼ်ႉ တႅမ်ႈ လိၵ်ႈတႆးတင်း လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉ “ယိၼ်းလီႁပ်ႉတွၼ်ႈၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းၼၢင်း” MONG


text:
သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း (မၢၼ်ႈ: ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Chin State Hluttaw), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Lumtenphaung Zemoeng Khyaang]) ၼႆႉ ပဵၼ် သၽႃးသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်သၽႃးမဵဝ်းမီးသၽႃးၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 24 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 18 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 6 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1]
ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ သၽႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။[2][3]
ၽွင်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
၂၀၁၅[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Nixon, Hamish (September 2013). State and Region Governments in Myanmar, Myanmar Development Resource Institute, 92.
- ↑ Myanmar Times - Election Winners
- ↑ Myanmar Times - State/Region Hluttaw Results: Graphics


text:
ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆးၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 11/5/2022
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းတၢႆႁၢမ်းပၵ်းႁၢမ်းပိူင်၊ တိမတ်ႉ၊ၶႃၸႂ်၊သွၵ်ႈတဝ်ႁိမ်ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၼႂ်းလိူၼ် ၾေႊၾေႃႊဝႃႊရီႊ ထိုင် လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊ 2022
ၼႂ်းၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆးၼႆႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉႁူဝ်ယွႆႈလွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၽွင်းၼႂ်းလိူၼ် ၾေႊၾေႃႊဝႃႊရီႊထိုင်လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊ 2022။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈပၵ်းတပ်ႉဝႆႉပဵၼ်တီႈပဵၼ်ဢွင်ႈ ၵွပ်ႈဝႃႈယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ် ပၼ်ၸၢဝ်းထၼုၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇဝႆႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၶမယ 112 လႄႈၶမယ 117 တီႈၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး) တင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶမယ 502 လႄႈၶမယ 509 လွၵ်ႉၸွၵ်ႇ ဢၼ်ယူႇပႃႈတႂ်ႈတိူင်းသိုၵ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉၶဝ်ႈၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၸုမ်း ၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း PDF ဢၼ်မီးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသိပ်းၵေႃႉၺႃးၶႃႈႁႅမ်တၢႆ (တႃႇၵဝ်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉ ၺႃးၶႃႈတၢႆပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင်) လႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၺႃးတိမတ်ႉ 25 ၵေႃႉ။ ႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ 6 လင်ၺႃးယႃႉၵွႆသွၵ်ႈတဝ် ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ၵႂႃႇလႄႈၺႃးၾႆးၸုတ်ႇၽဝ်ထႅင်ႈ 7 ႁိူၼ်း။ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂႃးပၢၼ်းၵျီး၊လႂႃႉသိၼ်ႇ၊လေႇၵၢႆးလႄႈဝၢၼ်ႈပႄးယိၼ်းတွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ 800 ပၢႆလႆႈပွႆႇပႅတ်ႈႁိူၼ်းယေးသေ ပၢႆႈၽေးယူႇၸွမ်း ဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်းလႄႈမူၵ်းယူႇၸွမ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုဝ်းတၢႆ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 15/2/2022 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းၼၼ်ႉ မွင်ႇၸိၼ်ႇမိၼ်းၶၢႆႇ ဢႃယု 21 ၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈ လုၵ်ႉတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇၽႃႈသေ ပွၵ်ႈႁိူၼ်းၺႃးသႂ်ႇၵႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႂ်းၵၢင်ဝၢၼ်ႈၼႂႃးပၢၼ်းၵျီး ဢိူင်ႇၼႂႃးပၢၼ်းၵျီး ၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ၵွင်ႈယိုဝ်းသႂ်ႇတၢႆထင်တီႈ။
ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်ႁေႃႈၵႃးၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈဝႆးဝႆးၼၼ်ႉပဵၼ်တပ်ႉၶမယ 112၊ လႄႈၶမယ117။ ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုဝ်းမၼ်းၸၢႆးတၢႆယဝ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆမၼ်းၵႂႃႇတီႈႁူင်းယႃ ၵၢတ်ႇလေႃႉသေ ၽဝ်/ၾင်ၵႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပၼ်ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉမၼ်းႁပ်ႉႁူႉၸွမ်းသင်။
မွင်ႇၸိၼ်ႇမိၼ်းၶၢႆႇ ၼႆႉပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈထၢင်မိူင်မေႃႇၶျီး ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်သေ မၼ်းၸၢႆးပွၵ်ႈ ႁိူၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇမိူဝ်းယူႇၸွမ်းပေႃႈမႄႈ ပီႈၼွင်ႉတီႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ။
တိမတ်ႉၵုမ်းၶင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 18/3/2022 ၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 8 ၵေႃႉၵႂႃႇတိမတ်ႉၵူၼ်းၸၢႆးၼႂ်းဝၢၼ်ႈပႄးယိၼ်း တွင်ႇ ဢိူင်ႇၼၼ်းၶူင်ႇ မွၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 9 မူင်းၵၢင်သေဢဝ်ၶဝ်ၵႂႃႇတီႈယႂႃႇငၢၼ်ႇ။ ၸိူဝ်းၶဝ်လႆႈထုၵ်ႇ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉသေ ယင်းပႆႇႁူႉၺႃးၵုမ်းၶင်ဝႆႉတီႈလႂ်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 22/4/2022 ၶၢဝ်းယၢမ်း 1 မူင်းၵၢင်ၼႂ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇတိမတ်ႉ ယဝ်ႉၵုမ်းၶင် ဢူးၼေႇဝိၼ်း ၼႂ်း ဝၢၼ်ႈပႄးယိၼ်းတွင်ႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇသူင်ႇတူဝ်မၼ်းၵႂႃႇတီႈ ၶွၵ်ႈတွင်ႇလေးလူင်း ၸမ် ယွင်ႁူၺ်ႈ။
ဝၼ်းထိ 26/4/2022 ၶၢဝ်းယၢမ်း 6 မူင်းၵၢင်ၼႂ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 50 ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းဝၢၼ်ႈလေႇၵၢႆး ဢိူင်ႇလေႇၵၢႆးသေ ၵူတ်ႇၸႅတ်ႈတူၺ်းၾူၼ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈတိမတ်ႉဢဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵႂႃႇ 21 ၵေႃႉ ၵႂႃႇတီႈတပ်ႉၶဝ်ၵၢတ်ႇလေႃႉ။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶၢတ်ႇလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉ။
သွၵ်ႈတဝ်လႄႈဢဝ်ၾႆးၽဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 20/3/2022 ၶၢဝ်းယၢမ်းၵွၵ်ႈ 2 မူင်းၵၢင်ၼႂ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇသွၵ်ႈတဝ်ယႃႉၵွႆၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈပႄးယိၼ်းတွင်ႇ။
ဝၼ်းထိ 12/4/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ 10 ပၢႆ ဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းထၢတ်ႈသီႇၵႂႃႇ ၸုတ်ႇၽဝ်ႁိူၼ်း တေႃႇသူၺ်ႇဝႃႇဝႃႇ ၵေႃႉဢၼ်ႁူမ်ႈၸွမ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် CDM၊ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂႃးပၢၼ်းၵျီး။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝၢင်းပၢင်သဝ်းတပ်ႉၶဝ်ၼႂ်းဝတ်ႉ/ၵျွင်းၼႂႃးပၢၼ်းၵျီး မႃးလိူၼ်ပၢႆယဝ်ႉသေ ၵႆႉၵႆႉလႄႇၸႅတ်ႈထၢမ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵႂႃႇမႃး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
ဝၼ်းထိ 13/4/2022 ၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ 1 မူင်းၵၢင်ၼႂ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 20 ၶီႇၵႃးမႃးၽဝ်ႁိူၼ်း ဢူးၼီႇလႄႈဢူးသီႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလႂႃႉသိၼ်ႇ ဢိူင်ႇၼၼ်းၶူင်ႇ။
ဝၼ်းထိ 18/4/2022 ၶၢဝ်းယၢမ်း 8 မူင်းၵၢင်ၶမ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးဢဝ်ၾႆးၸုတ်ႇၽဝ်ႁိူၼ်းၵူဝ်ႇဝိၼ်းၶၢႆႇ ၵေႃႉ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်ပူႇၵႄႇဝၢၼ်ႈၼႂႃးပၢၼ်းၵျီး။
ဝၼ်းထိ 20/4/2022 ၶၢဝ်းယၢမ်း 8 မူင်းႁူဝ်ၶမ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးဢဝ်ၾႆးၸုတ်ႇ ႁိူၼ်းၵူဝ်ႇၽူဝ်းၶၢႆႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂႃးပၢၼ်းၵျီး။ ၵူၺ်းၵႃႈၾူၼ်မႃးသေၾႆးဢမ်ႇတၼ်းလုၵ်ႉလၢမ်း။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶိုၼ်းမႃးယႃႉၵွႆသေသွၵ်ႈတဝ်ၶူဝ်းၶွင်ၵႂႃႇ။
ဝၼ်းထိ 21/4/2022 ဝၢႆးဝၼ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈၽဝ်ႁိူၼ်းၵူဝ်ႇတႅတ်ႉဢူး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂႃးပၢၼ်းၵျီး။
ဝၼ်းထိ 22/4/2022 ယၢမ်း 1 မူင်းၵၢင်ၼႂ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ၾႆးၸုတ်ႇႁိူၼ်းဢူးၼေႇဝိၼ်းလႄႈ ထႅင်ႈႁိူၼ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းဝၢင်းလဵဝ်ၵၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈပႄးယိၼ်းတွင်ႇ။
ၶႃၸႂ်၊ ၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႈၵေႃႉ ၵွင်ၵၼ်
ဝၼ်းထိ 19/4/2022 ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပႄးယိၼ်းတွင်ႇၵဝ်ႈၵေႃႉ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတိမတ်ႉ ၽွင်းၶဝ်ပွၵ်ႈ ၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈၶဝ် ဝၢႆးလႆႈပၢႆႈၽေးသိုၵ်းမူၵ်းယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇ တင်ႈတႄႇပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းၵႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ PDF မိူဝ်ႈ ဝၼ်းထိ 15/4/2022။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶႃၸႂ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ၊ ဢဝ်မိတ်ႈပၢတ်ႇထိူဝ် ၼိူဝ်ႉၼင် ၸွမ်းမိုဝ်း၊ ပုမ်ၶဝ်ယဝ်ႉ ယိုဝ်းတၢႆသေ ဢဝ်မၢၵ်ႇယၢင်ရူတ်ႊ/ၵႃးၽဝ်ၸွမ်းၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈပႄးယိၼ်းတွင်ႇ။
ဝၼ်းထိ 20/4/2022 ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵႂႃႇႁၼ်ၵွင်ၽဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆၶဝ်။ မၢင်ၸိူဝ်းၾႆးပႆႇတၼ်းမႆႈမူတ်းလႄႈ ယင်းတိုၵ်ႉႁၼ်ႁွႆးၾႃႉထိူဝ်၊ ႁွႆးမၢၵ်ႇၵွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွမ်းတူဝ်ၶဝ်ယူႇ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ် ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆၶဝ်ၾင်လိၼ်။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉပဵၼ်- ၵူဝ်ႇတိၼ်ႇၽေႇ ဢႃယု (48)၊ ၵူဝ်ႇလႃႉၸူဝ်း ဢႃယု (30)၊ ၵူဝ်ႇထုၼ်းဢူး ဢႃယု (43)၊ ၵူဝ်ႇတႅတ်ႉဢွင်ႇ ဢႃယု (37)၊ ၵူဝ်မဵဝ်းထူၺ်း ဢႃယု (27)၊ ၵူဝ်ႇဝိၼ်းၼႅင်ႇ ဢႃယု (50)၊ ၵူဝ်ႇပထူး၊ ၵူဝ်ႇလႃႉသူၺ်ႇလႄႈၵူဝ်ႇၽူဝ်းပျွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ပႄးယိၼ်းတွင်ႇ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈၼီပၢႆႈဝႆႉယူႇလႄႈယင်းပႆႇႁတ်းပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်း ၽႂ် မၼ်း။
တွင်ႈထၢမ်
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66: 94-728-6696 (တႆး၊ ဢင်းၵိတ်း)
ယိင်းလႅင်းႁၢၼ် +66 62 569 5220 (တႆး၊ မၢၼ်ႈ)
ၸၢႆးသၼ်လွႆ +66: 88 680 4913 (တႆး၊ မၢၼ်ႈ)
PDF files: