text:
ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၵၢၼ်းယွတ်ႈ လူႉၶွႆႈတဵမ် 15 ပီ
ၸိုဝ်ႈသဵင် – ၸၢႆးၵၢၼ်းယွတ်ႈ
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ – ၸၢႆးမူး၊ ၸၢႆးႁၢၼ်ႇၸဵင်ႇ
ပေႃႈမႄႈ – လုင်းၸၢင်းထုၼ်းဢွင်ႇ၊ ပႃႈၸၢင်းၶွင်ႇ (ယူႇပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းပၢင်လူင်)
ပီၵိူတ်ႇ – 22/03/1963
တီႈၵိူတ်ႇ – ဝၢၼ်ႈႁိၼ်ႁႄႈ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းယၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး
ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ – မီး (5) ၵေႃႉ (ၸၢႆး 3 ယိင်း 2)
1) ၼၢင်းငူၺ်ႇ၊ 2) ၼၢင်းပုၼ်ႉ၊ 3) ၸၢႆးၵၢၼ်းယွတ်ႈ၊ 4) ၸၢႆးသၢႆလႅင်း(ၼမ်ႉၽိတ်ႉၽူး) မေႃတႅမ်ႈ/ ႁွင်ႉၽဵင်း ၼမ်ႉၵႂၢမ်းၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ၊ 5) ၸၢႆးၸွမ်ဝူင်း မေႃႁွင်ႉၽဵင်း (ၸၢႆးမူး 2)။
ၼႃႈႁိူၼ်း – 1989 တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းၼၢင်းၼူၼ်းၸိင်ႇ (လၢႆးၶႃႈ) ၽၢတ်ႇၵၼ်မိူဝ်ႈ 1993 (မီးလုၵ်ႈယိင်း ႁူမ်ႈၵၼ် 1 ၵေႃႉ) ပဵၼ်ၼၢင်းမုၼ်သီဢွင်း။
1994 တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းႁူမ်ႈတင်း ၼၢင်းယိင်းသီႇတႃႇ (သီႇပေႃႉ) မီးလုၵ်ႈယိင်းႁူမ်ႈၵၼ် 3 ၵေႃႉ 1) ယွတ်ႈယိင်းၶၢဝ် (ၵိူတ်ႇ 1995)၊ 2) ယွတ်ႈၽွင်းဢွမ် (ၵိူတ်ႇ 1997) လႄႈ 3) ယွတ်ႈၽူၺ်းပၢႆ (ၵိူတ်ႇ 2002)။
ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁႃပိုၼ်ႉႁူႉ
1969 တႄႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မိူင်းယၢႆး
1970 ၶၢႆႉၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈႁိၼ်ႁႄႈ (ဢိူင်ႇမိူင်းယၢႆး)
1975 ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်
1981 ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉ 10 တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မၢႆ 4 တီႈတူၼ်ႈတီး
1982-84 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းတီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူၼ်ႈတီးပၢႆးပိုၼ်း
ၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်ႈပၢၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
1977 ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်း တီႈငဝ်ႈငုၼ်း SSA ၸွမ်းၸဝ်ႈသိုၵ်းၸၢမ်ႇမိူင်း၊ ပွတ်းလွႆၶိူဝ်းမိူင်းၶိူဝ်း။ လႆႈထူပ်းႁၼ်ပၢင် တိုၵ်းလွႆမုင်ႈမိူင်း – ႁိမ်းမိူင်းလႃး။
1978 လႆႈၸွႆႈၵၢၼ်တီႈတပ်ႉၵွင် 21 SSA။
1979 ၵႂႃႇပၼ်ႁႅင်းသွၼ်လိၵ်ႈ မ 5 တူဝ် ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူ(မေႇမဵဝ်ႉ)။
1980 ၵႂႃႇပၼ်ႁႅင်းႁဵတ်းမေႃသွၼ် မ 5 တူဝ် တီႈပၢင်လိၵ်ႈၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၼႂ်းမေႃသွၼ်မီး 400 ပၢႆၼၼ်ႉ ဢႃယု လဵၵ်ႉသုတ်း။
1981 ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း တီႈငဝ်ႈငုၼ်း SSA ၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းပွတ်းၸၢၼ်းႁူဝ်မိူင်း မိူင်းမႂ်ႇ။ (တပ်ႉၵိဝ်ႇႁူၵ်း) လႆႈႁူပ်ႉၸဝ်ႈၸၢမ်ၵႃး ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇလဵၵ်း – ၸွႆႈႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ။ တၢင်ႇယွၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈ တႆး SSPP ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းပၢင်သွၼ်ပၢႆးမိူင်းတီႈၸဝ်ႈသိူဝ်လဵၼ်း ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလိူမ်း(ႁူဝ်မိူင်းမိူင်းမႂ်ႇ) ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းမိူဝ်း ပဵၼ်ၽူႈသူၼ်းတုမ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႂ်းဝဵင်း။
1982 ပႃးတႆးၵေႃႉ (ပွင်ၶိူဝ်း၊ ၶမ်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸိုၼ်ႈပိူင်း) ၶဝ်ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်း SSPP တီႈၸဝ်ႈၸၢႆးလဵၵ်ႉထႅင်ႈ။
1983 ၶၢဝ်းမႆႈ ၵႂႃႇပၼ်ႁႅင်းပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈ မ 5 တူဝ် ထုင်ႉသၼဵၼ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လူင် ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၢင်ႈသိုၵ်းသႂ်ႇ ငဝ်ႈငုၼ်းၽႄ SURA တီႈသၼဵၼ်းလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇတီႉၺွပ်းၶင်ၶွၵ်ႈ ႁိုင်လိူၼ်ပၢႆ တီႈၶွၵ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၶွၵ်ႈတူၼ်ႈတီး ႁူမ်ႈ ပႃးတင်းမေႃသွၼ် 47 ၵေႃႉ။ တင်းလုင်းၶုၼ်ၵျႃႇဢူး(တႆးဢူႁိူင်း) သေ ႁူမ်ႈပူၵ်းတင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး (TNSO) မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်တူၼ်ႈတီး။
1984 တၢင်တူဝ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်သေ ပႃးၸုမ်းၸိူဝ်း 20 ပၢႆ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပူၵ်းတင်ႈ TRC, TRA တီႈ ပၢင်မႂ်ႇသုင်ပဵင်းလူင်။
5/6/1984 ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း တီႈၸဝ်ႈၵၼ်းၸဵတ်း (ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း TRA) ၊ ၽိုၵ်းႁဵၼ်းၵၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ ဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၾၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇငဝ်ႈၸိုင်ႈပၢင်မႂ်ႇသုင် TRC ၼႃႈ SUA ၸုမ်းၶုၼ်သႃႇ တေၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼႂ်း TRC,TRA။
1985 ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၼ်ႉၶုၼ်သိုၵ်းလူင်၊ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၾၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ/ သူၼ်းတုမ်တိူင်းသိုၵ်း 275 မိူင်းတႆးပွတ်းၵၢင် ၼႂ်းပၢၼ် MTA မိူဝ်ႈၶုၼ်သႃႇပဵၼ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း။
6/6/1995 ဢွၼ်ၽိုၼ်ႉဝၢႆႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ MTA တႄႇတင်ႈ SSNA(တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး) သေဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်း ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ ၵိုတ်းသိုၵ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈတြႃးတင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃး။
1996 ၶတ်းၸႂ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈတင်း SSA (တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ) ပူၵ်းတင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းငမ်းယဵၼ် ၸိုင်ႈတႆး SSPC လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ။ SSPC တင်း SNLD ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ပူၵ်းတင်ႈၵေႃ ၵပ်းသၢၼ်ၸိုင်ႈတႆး (SSCC) ။
1998 ၵေႃၵပ်းသၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး SSJAC မႃးၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ်ၽူႈၼမ်း ၼႂ်း (SSPC) ထႅင်ႈ ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၾၢႆႇ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃး တေႃႇထိုင်ပေႃးလူႉၶွႆႈ။
လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်
10/2/2002 ၽွင်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၵႂႃႇဢဝ်ၵႃး ပိၼ်ႈ ႁိမ်းဝဵင်းသိၼ်ႉၵၢႆႇ ၾၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ တင်းၵူၼ်း 6 ၵေႃႉ။ လႆႈမၢတ်ႇၸဵပ်းမႃး၊ တိူဝ်ႉၺႃးတီႈသဵၼ်ႈဢဵၼ်ဢႃႇ ယူင်ႇလုပ်ႇၵွင်ႇၵေႃႈႁၵ်းၸတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇပႆတၢင်းလႆႈ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းတႄႉ ႁဵတ်းလႆႈမိူၼ်ၵဝ်ႇ။ လႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃတီႈဝဵင်း လိူဝ်ႇ၊ တီႈတႃႈၵုင်ႈ တေႃႇထိုင်ၼႂ်းလိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႉသ် 2002 ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ 4 လိူၼ် ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ 6 လိူၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ လႆႈ လူင်းၵႂႃႇၵူတ်ႇတူဝ်တီႈတႃႈၵုင်ႈ။
2003 လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ ပဵၼ်တွင်ႉၸဵပ်းလႄႈ လႆႈလူင်းၵႂႃႇၵူတ်ႇယႃတီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ/ တႃႈၵုင်ႈ ၸင်ႇႁူႉဝႃႈပဵၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊတပ်းမႅင်း။
13/12/2003 လႆႈၵႂႃႇယူတ်းယႃတီႈမိူင်းၵွၵ်ႇ (မိူင်းထႆး)။
24/1/2004 ၸင်ႇပွၵ်ႈၶိုၼ်းတႃႈၵုင်ႈ။
2004 ၵၢင်လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈထိုင်ငဝ်ႈငုၼ်းၶၢႆးသိမ်ႇ။
20/2/2004 လုၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈၶိုၼ်းလူင်းတႃႈၵုင်ႈ တႃႇၵႂႃႇယႃတူဝ်ၶိုၼ်းတီႈၼွၵ်ႈမိူင်း၊ လႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃ Sakura (သႃႊၵူႊ ရႃႊ) ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းလႄႈ ဝၼ်းတီႈ 14/03/2004 ယၢမ်း 15:00 မူင်း လႆႈၶၢတ်ႈႁိူဝ်းမိၼ်တင်းလမ်း ပွၵ်ႈၶိုၼ်း မႃးလႃႈသဵဝ်ႈ၊ သိုပ်ႇၶီႇၵႃးပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇငဝ်ႈငုၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး။ ယၢမ်း 19:15 မူင်း လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆ ၶမ်းၵႂႃႇတီႈႁိူၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၶၢႆးသိမ်ႇ။
20/03/2004 ယုၵ်ႉဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ် ႁွပ်ႇႁူဝ်ၶဝ်ႈႁဵဝ်ႈသၢင်းၵျူဝ်ႇၽဝ်ၾႆး။
- သႅင်သိုၵ်း
- ေၶႃႈမုၼ်း _ https://shannews.org/archives/11507


c: text/html

text:
တီႈဝဵင်းပၢင်လူင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်းပီၼႆႉ ၵႆႉမီးၸုမ်းလူႇၶၢမ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈမႃး လူႇၶၢမ်ႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ပဵၼ်ၸုမ်းတႄႉႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းလႅၼ်ႁိုဝ်ဢမ်ႇႁူႉလႄႈၵူၼ်းမိူင်းပဵၼ်ဢၼ်မႆႈၸႂ် ။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 1/11/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် မီးၸုမ်းပရႁိတ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 4 ၵေႃႉ ၶိုၼ်ႈႁိူၼ်း လူင်းႁိူၼ်း တီႈပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းပၢင်လူင် ယွၼ်းလူႇၶၢမ်ႇတီႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း တဵၵ်းႁႂ်ႈလူႇပၼ် ၼိုင်ႈႁိူၼ်း 10,000 ပျႃး လႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶွင်ႉၶမ်ၸႂ်ဢမ်ႇႁတ်းယုမ်ႇ ။
ၽူႈၸၢႆးၼုမ်ႇ ဢႃယုမွၵ်ႈ 40 ဝဵင်းပၢင်လူင် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ ၶဝ်ဝႃႈတႄႉ ၶဝ်တၢင်ႇလိၵ်ႈ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ ၸင်ႇမႃးလူႇၶၢမ်ႇၼႆဝႃႇ။ ၵူၺ်းဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၶဝ်သမ်ႉမႃး ဢထမ်ႇမ ယွၼ်းႁႂ်ႈလူႇ ၼိုင်ႈႁိူၼ်း 10,000 ပျႃး။ ၵူၼ်းၼႂ်းပွၵ်ႉႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၺႃးၵႂႃႇလၢႆလင် ၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၶဝ် မႃးပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၶဝ်တေဢမ်ႇလႆႈမႃးဢထမ်ႇမ ယွၼ်းငိုၼ်းလူႇ တီႈၵူၼ်းမိူင်း ၸိူင်ႉၼႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈႁဝ်းၶႃႈတႄႉယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸိူဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ပွမ်တူဝ်မႃးလူႇၶၢမ်ႇသေ ႁဵတ်းၵိၼ် တႃႇသုၼ်ႇတူဝ်ၶဝ်ၵူၺ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈသမ်ႉ ၸႂ်ဢူၼ်ႈ ပေႃးဝႃႈ ၾၢႆႇလူႇတၢၼ်းၼႆ ဢမ်ႇ တွၼ်ႉထဵင် ဢမ်ႇမေႃထတ်းသၢင်ဝႃႈ ဢၼ်တႄႉႁိုဝ် ဢၼ်ပွမ် ၸိူင်ႉၼႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ၸုမ်းပရႁိတ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ဢၼ်မႃးလူႇၶၢမ်ႇငိုၼ်း တီႈပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းပၢင်လူင် မိူဝ်ႈဝႃးၼႆႉ တီႈရူတ်ႉၵႃးၶဝ် သႂ်ႇဢူတ်ႇသေႃႇသဵင်လင်၊ မီးၵူၼ်း ႁေႃႈရူတ်ႉၵႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ သင်ၶၸဝ်ႈတူၼ်ၼိုင်ႈ။ ၽူႈၸၢႆး 2 ၵေႃႉ ယိပ်းပႃးၵွၵ်းငိုၼ်းသေ ၽႄၵၼ်လူင်းၸွမ်းၵိဝ်ႇၼႂ်းပွၵ်ႉ။
ၵူၼ်းၼုမ်ႇပၢင်လူင်လၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ – ၸုမ်းလူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ ယိပ်းပႃးဝႂ်ဢၼုယၢတ်ႈဢၼ် ၸုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၽွင်းငမ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ပၼ်ၶႂၢင်ႉဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 26/10/2022 ၼၼ်ႉ။ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၸုမ်းၶဝ်တေလူင်းၵဵပ်းငိုၼ်းလူႇၼႂ်းဝဵင်းပၢင်လူင် တႄႇဢဝ် 1-10/11/2022 ။ ငိုၼ်းတၢင်းလူႇၼၼ်ႉတႃႇဢဝ်မိူဝ်းပူၵ်းပွင်ပၼ်ပၢႆး ပၺ်ႇၺႃႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ သင်ၶၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းတိုဝ်းၵမ်သိလ် ႁူမ်ႈပႃး သင်ၶၸဝ်ႈဢႃယုယႂ်ႇ တီႈဝတ်ႉမၢႆ 6 ပွၵ်ႉ တၶုၼ်ႇတၢႆႇ (တံခွန်တိုင်ရပ်ကွက်) ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပျီႇၵျီးတၶုၼ်ႇ တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇဝႆႉဝႃႈၼႆ။
“ၸုမ်းၸိူင်ႉၼႆ တီႈဝဵင်းပၢင်လူင် မီးမႃးၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၶဝ်ယၢမ်ႈလႆႈၵိၼ် လႄႈ ပဵၼ်တၢင်းယၢမ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈၶႃႈႁူႉတႄႉ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ပွမ်မႃးၵမ်ႈၼမ်ၵူၺ်း။ ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းဝဵင်း ပၢင်လူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၵႆႉမီးၸၢဝ်းမၢၼ်ႈမႃးၶၢႆသၢတ်ႇ၊ ၽႃႈ၊ မႃးလႅၵ်ႈငိုၼ်းၵဝ်ႇ၊ မႃးၵဵပ်းသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းၸုမ်းလူႇ ၶၢမ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၼမ် ၶဝ်တေ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁူဝ်ၶေႃႈမၼ်းသေ ၶဝ်ႈမႃး။ ၵမ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉမႃးၶၢႆ၊ မႃးၵဵပ်းသိုဝ်ႉ ဢၼ်ၼၼ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႉႁဵတ်းၸုမ်းလူႇၶၢမ်ႇ ၸိူင်ႉၼႆ မႃးၶိူဝ်း ယႂ်းၶႃႈယဝ်ႉ”- ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၢင်လူင် သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၶၼ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈသုင် လႄႈ လွင်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်းၽႂ်မၼ်းၵေႃႈ ပေႃးယၢပ်ႇၽိုတ်ႇႁႅင်းယဝ်ႉ သမ်ႉမႃးၺႃးၵူၼ်း/ ၸုမ်းလူႇၶၢမ်ႇ မႃးလွၵ်ႇၵိၼ်ထႅင်ႈ ၸိုင်လႄႈ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူႈၵေႃႉ ထုၵ်ႇလီၾၢင်ႉသတိၵၼ် ယႂ်ႇၼမ် ၵူဝ်လႆႈသုမ်းလၢႆ ၵူၼ်းဝဵင်းပၢင်လူင် ဢွၼ်ၵၼ်ထတ်းသၢင်ပၼ် ၾၢင်ႉ ၵၼ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
“ၵၢၼ်လူႇၵၢၼ်တၢၼ်းၼႆႉ မၼ်းယူႇတီႈၸႂ်ႁဝ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇလူႇဢမ်ႇလႆႈ တိူၵ်ႈတီႈႁဝ်းၶႃႈ ၶႂ်ႈလူႇၼႆ ၼႂ်းဝဵင်းႁဝ်း ၶႃႈၼႆႉ တီႈလူႇတီႈတၢၼ်းမၼ်းၼမ်လႄႈ လူဝ်ႇမေႃလူႇ ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတီႈမၼ်း။ ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်းႁဝ်း ႁဝ်းတေႁဵတ်းႁိုဝ်လူႇ ယူႇတီႈ ၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်းၶႃႈၵူၺ်း ယႃႇႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမႃးယွၵ်ႇလႅၼ်ဢဝ်လၢႆ ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်တႃႇသုၼ်ႇတူဝ်ပိူၼ်ႈ”- ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဝဵင်း ပၢင်လူင် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ၼႂ်းဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉ ၵႆႉမီးၸုမ်းဢမ်ႇႁူႉၾၢႆႇ ပွမ်ပဵၼ်ၸုမ်းလူႇၶၢမ်ႇသေ လူင်းပိုၼ်ႉတီႈ လူႇၶၢမ်ႇ ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ မီးမႃးတင်းၼမ် ယဝ်ႉ ၸူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈပၢင်လူင် – လၢႆးၶႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တီႈဝၢၼ်ႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပႂ်ႉၶႅမ်ႉလီ ၼႃႇ ယၢမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇပၼ် ၵူၼ်းပႅတ်ႇၼႃႈၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇဝႃႈ ၸုမ်းလႂ် ၵေႃႉလႂ်။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းဢီးလူၶဝ်သေ ပၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးၵဵပ်းသိုဝ်ႉ ၶၢႆၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈယူႇ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆးမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၶူဝ်းၶွင်ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁၢႆ ၺႃးၽွၵ်ႈယႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးမႃးၵၼ်ယဝ်ႉလႄႈ ၵွပ်ႈၼႆ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇတႄႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ပႂ်ႉဝၢၼ်ႈ တိုၼ်း ဢမ်ႇပၼ်ၵူၼ်းပႅတ်ႇၼႃႈၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။
ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸုမ်းသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမႃးပွင်ႇၶၢဝ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈၶႂၢင်ႉ တီႈၽူႈၵွၼ်းပွၵ်ႉ/ ဢိူင်ႇ တႃႇတေမႃးလူႇၶၢမ်ႇ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼႂ်းပွၵ်ႉယွမ်ႇၸိုင် တေဢမ်ႇလႆႈ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၵူၼ်းပႅတ်ႇၼႃႈ ဢမ်ႇႁူႉတီႈယူႇၵိၼ် သမ်ႉၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းလူင်းႁိူၼ်း ၸိူင်ႉ ၼႆၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး လွင်ႈၶူဝ်းၶွင်ၶူဝ်းႁိူၼ်းယေး ၵူၼ်းမိူင်းႁၢႆ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇၶဝ်လဵပ်းႁဵၼ်း တူၺ်းဝႆႉ ၼႂ်းႁိူၼ်းယေးပိူၼ်ႈ တေမီးၵူၼ်းလၢႆၵေႃႉ မီးၶူဝ်းၶွင်သင် တၢင်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ တႃႇၶဝ်လၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၾၢင်ႉသတိ ၵၼ်ယႂ်ႇၼမ် ၸုမ်းလႂ်မႃးလူႇၶၢမ်ႇၵေႃႈ ယႃႇပေၵိုင်ႉၵၢင်ႉပၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်း၊ လူဝ်ႇႁတ်းထၢမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းသင် လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး၊ ၽႂ်ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်း/ ၸိုဝ်ႈသင်/ မၢႆၾူၼ်းသင်/ မၢႆၾၢင်သင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႂၢင်ႉၽႂ်သေမႃး ၼႂ်းပွၵ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉဢမ်ႇပွင်ႇ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇထိုင်တီႈ ၵႄႇသိပ်းႁိူၼ်း ၵႄႇပၢၵ်ႇႁိူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် လွင်ႈၽူႈလၵ်ႉၸၵ်ႉၶုတ်ႈ ပေႃးတေလူတ်းယွမ်း ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၢင်လူင် ပၼ်ၾၢင်ႉလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
သႃးလိၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသႃးလိၼ်းၵျီး (မၢၼ်ႈ: ဆားလင်းကြီးမြို့နယ် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Salingyi Township ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [zɛ᷆ wéŋ sɑ́ lín kʨ́i]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2] ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသႃးလိၼ်းၵျီးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 54.
- ↑ "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)


text:
တူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း (မၢၼ်ႈ: တမူးခရိုင် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Tamu District ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zetaun Topmue]) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီး တီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မျၢၼ်ႇမႃႇ- ဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတႄႉ -
- ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း
- ၸႄႈဝဵင်းၽႄ ၶမ်းပတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းလႅၼ်လိၼ်ၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း လွၵ်းဝဵင်း ဝဵင်းမူဝ်ႇရေး၊ ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း တီႈဢၼ်ၵႃႉၶၢႆသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၼမ်ႉသေပိူၼ်ႈ တင်း ဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တီႈပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶမ်းပတ်း၊ ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။


text:
တူဝ်ပိၼ်ႇၸီႉ သွင်ၸၼ်ႉ
ၶေႃႈမုၼ်းၽၢႆႇလင်ၼႆႉ မၼ်းၶမ်ဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်းၸၢၵ်ႈ လႄႈ မၼ်းပဵၼ် ဢၢပ်ႉတဵတ် 18:11, 7 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 2022။ 18:11, 7 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 2022 ၽွၼ်းလႆႈတင်းၼမ် ဢၼ်ၼမ်တီႈသုတ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉယူႇတီႈၼႂ်း ၶႅတ်ႉ။
ၼႃးလိၵ်ႈဢၼ်ၼႆ့ ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၼႃးလိၵ်ႈ ၸိူဝ်း ပိၼ်ႇၸီႉၸူး ၼႃႈလိၵ်ႈပိၼ်ႇၸီႉတၢင်ႇဢၼ်။ ထႅဝ်လႂ်ထႅဝ်ၼၼ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ႁဵင်းၵွင်ႉ ဢၼ်ၵွင်ႉၸူး တူဝ်ပိၼ်ႇၸီႉ ထီႉၼိုင်ႈ လႄႈ ထီႉသွင်၊ ၵေႃႈၼင်ႇၼၼ် တူဝ်ပိၼ်ႇၸီ့ ထီႉၼိုင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇၸီ ၸီႉပၼ်ၸူး ဢၼ်ပဵၼ် ယိူင်းမၢႆ တူဝ်ပိၼ်ႇၸီႉ ထီႉသွင် ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၵ်ႈယိူင်းၸူး "တႄႉတႄႉ" ၼၼ်ႉ။
Showing below up to 8 results in range #1 to #8.
- Appendix:သွႆႉလင်:ယူႇၼီႇၶူတ်ႉ (မႄးထတ်း) → သွႆႉလင်:ယူႇၼီႇၶူတ်ႉ → Appendix:ယူႇၼီႇၶူတ်ႉ
- ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လုၵ်ႉတီႈ Proto-Tai သေ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး ဝေႃးႁၢၼ် ထႆး ဢၼ်ၼႆႉ (မႄးထတ်း) → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ထႆး-ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ သေ သိုပ်ႇပုတ်ႈပဵၼ်မႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝေႃးႁၢၼ် ထႆးၼႆႉ → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လုၵ်ႉတီႈ ထႆး-ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ သေ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး ဝေႃးႁၢၼ် ထႆး ဢၼ်ၼႆႉ
- ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Shan 1-syllable words (မႄးထတ်း) → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးမီး 1-သဵင်လဵဝ် → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်ဢွၵ်ႇ 1 - သဵင်
- ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Shan 2-syllable words (မႄးထတ်း) → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးမီး 2-သဵင်လဵဝ် → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်ဢွၵ်ႇ 2 - သဵင်
- ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Shan 3-syllable words (မႄးထတ်း) → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးမီး 3-သဵင်လဵဝ် → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်ဢွၵ်ႇ 3 - သဵင်
- ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Shan 4-syllable words (မႄးထတ်း) → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးမီး 4-သဵင်လဵဝ် → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်ဢွၵ်ႇ 4 - သဵင်
- ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Shan 5-syllable words (မႄးထတ်း) → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးမီး 5-သဵင်လဵဝ် → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်ဢွၵ်ႇ 5 - သဵင်
- ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Shan 6-syllable words (မႄးထတ်း) → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးမီး 6-သဵင်လဵဝ် → ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵႂၢမ်းတႆးဢၼ်ဢွၵ်ႇ 6 - သဵင်


text:
ယူးရူပ်ႉ
ယူးရူပ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႊလိုမ်လိၼ်ၸဵတ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉပဵၼ်ဢၼ်ၼိူင်ႈ။ မၼ်းမီး 34 ၸိုင်ႈမိူင်း တင်းတူဝ်ၼပ်ႉႁွပ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းသဵင်ႈမွၵ်ႈႁိမ်းႁွမ်း 690 လၢၼ်ႉ။ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်သူဝ်းဝီးယႅတ်ႉယူးၼီးယၼ်း(ရတ်ႉသျႃး)ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊတႃႇမွၵ်ႈၶိုင်ႈၼိူင်ႈမိူင်းၼႆႉ ၵွၺ်းလႆႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်းယူးရူပ်ႉ။ တႃႇထႅင်ႈပွတ်းၼိူင်ႈသမ်ႉ မီးတီႈၼႂ်းဢေးသျိူဝ်း။
ၼမ်ႉသမုတ်ႉ ဢၢၵ်ႈတိၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆ့ၽၢႆႇႁွင်ႇလိုမ်ယူးရူပ်ႉသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းသမ်ႉ မီးပၢင်ႇလၢႆႇမႅတ်ႇတီႇတႂ်ႇရေးၼီးယၼ်း။ သၢႆၾင်ၼမ်ႉပွတ်းတၢင်းတူၵ်းယူးရူပ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်တေႃႇၼမ်ႉသမုတ်ႉဢႅတ်ႉတလၢၼ်းတိၵ်ႉယဝ်ႉ။ လႅၼ်ႊၶႅၼ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇတႄႉ သမ်ႉပဵၼ်ႁၢဝ်းလွႆႈလူင်ယူးရလ်း တီႈၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းသူဝ်းဝီးယႅတ်ႉယူးၼီးယၼ်း(ရတ်ႉသျႃး)။
ၵူၼ်းမိူင်းလိုမ်ယူးရူပ်ႉၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 30 မဵဝ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၾရႅၼ်ႉၶျ်ႉ၊ ၸႂ်ႇမၼ်ႇ၊ ဢိတ်ႇတႃႇလီးယၼ်း၊ သပႅၼ်းၼိသ်ႉ၊ တင်းရတ်ႉသျၼ်းလႂ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶရိသ်ႉတီးယၼ်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈလႄႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈယူးရူပ်ႉမိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ 18 ၼီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈမိူင်းၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၶၢႆၶူဝ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶဝ်တေႃႇတင်းပတ်းပိုၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉမၼ်းႁဵတ်းပၼ်တၢင်းမၢၵ်ႈမီးလူင်လၢင် တေႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ။
ယူးရူပ်ႉပဵၼ်တီႈၽင်ႁူၵ်ႉႁႄႇ ဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်ပၢႆးယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။ ၶူဝ်းၵိုင်ႇၵႃႊဢၼ်ဢမ်ႇတႅပ်းတတ်းမၵ်းၶၼ်မၼ်းတင်းၼမ်လၢႆ မီးဝႆႉၼႂ်းႁူင်းၼႄၶူဝ်းၶဝ်။ မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ လူၾ်ႉဝႂ်းရီး၊ ပႄးရိသ်ႉလႂ်၊ ၾရႅၼ့်လႂ်။ သမ်ႉတီႈပရႃႇတူဝ်းမႅတ်ႈတရိတ်ႉ၊ သပဵၼ်း။ ယူးရူပ်ႉၼႆႉ ၽီမိုဝ်းၾၢႆႇပိူင်ၵေႃႇၵၢႆႇၶဝ်ၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇၵျွင်းၽြႃးလူင်ၶိူဝ်းၵရိၵ်ႉၶဝ်လႄႈရူမ်းမႅၼ်းၶဝ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉလႂ်၊ ယဝ်ႉသမ်ႉ ၵျွင်းၽြႃးလူင်ဢမ်ႇၼၼ် ဝတ်ႉ ၵျွင်းလူင်မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ၶဝ်ၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢၼ်းသီ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆးဝႆႉၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းယူးရူပ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈပႃး မၢႆႇၵလ်ႇဢႅၼ်ႇၸလူဝ်ႇရႅမ်းပရၢၼ်ႉတ်ႉ၊ သီးသၼ်းၼီး၊ တင်းပီႇၵသ်းသူဝ်းၶဝ်လႂ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶိုၵ်ႉၶၢႆးလူင်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတီႈယူးရူပ်ႉယသ်ႉ။ မိူင်ၼင်ႇ သျဵၵ်ႉသပီးယႂ်း၊ တိၵ်ႉၵႅၼ်းသ်ႉ၊ တွသ်ႉတူဝ်းဝသ်ႉၵီး၊ တင်း ပၢလ်းသႅၵ်ႉၶဝ်လႂ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽွင်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉၵမ်းၼိူင်ႈ(1914-1918) တင်းၵမ်းသွင်(1039-1945) ၼၼ်ႉ ပွတ်းတွၼ်ႊမိူင်းယူးရူပ်ႉတင်းယႂ်ႇလူင်ၶဝ် လႆႈၶၢမ်ႇယႃႉလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဝဵင်းလူင်ၶဝ်လႄႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆတႄႉ ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇတင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းတိုၵ်ႉၵိုတ်းပဵၼ်ဝႆႉ တီႈငဝ်ႈငႃႇ လူင်လၢင်ၾၢႆႇႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈလႄႈပၢႆးယဵၼ်ႇငႄႈဝႆႉယူႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈမိူင်းယူးရူပ်ႉၶဝ်ၼႆႉ မိူင်းၼိူင်ႈတင်းမိူင်ၼးိူင်ႈ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ဝႆႉတင်း လၢႆးတေႃႉတၢင်ႇသူင်ႇပၢၼ်မႂ်ႇ၊ ႁူမ်ႈပႃးသၢႆတၢင်းလူမ်း(ၾၢႆႇၵၢင်ႁၢဝ်)၊ တၢင်းလူတ်ႉၾႆးဢိၵ်ႈတင်းသဵၼ်ႈတၢင်းမိူင်း(သဵၼ်ႈတၢင်းဝႆးလူင်)ၶဝ်လႂ်ယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်မိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
Within the above-mentioned states are several de facto independent countries with limited to no international recognition. None of them are members of the UN:
Several dependencies and similar territories with broad autonomy are also found within or in close proximity to Europe. This includes Åland (a region of Finland), two constituent countries of the Kingdom of Denmark (other than Denmark itself), three Crown dependencies, and two British Overseas Territories. Svalbard is also included due to its unique status within Norway, although it is not autonomous. Not included are the three countries of the United Kingdom with devolved powers and the two Autonomous Regions of Portugal, which despite having a unique degree of autonomy, are not largely self-governing in matters other than international affairs. Areas with little more than a unique tax status, such as Heligoland and the Canary Islands, are also not included for this reason.
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Largest Countries In Europe 2020.
- ↑ "World Population prospects – Population division". United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division.
- ↑ "Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision (xslx). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division.
- ↑ GDP Nominal, current prices. International Monetary Fund (2019). Retrieved on 6 March 2019။
- ↑ GDP PPP, current prices. International Monetary Fund (2019).
- ↑ Demographia World Urban Areas. Demographia.
- ↑ Eu flag for Eu members


text:
မ်ႂႇသုင် ၽူႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈ လူလိၵ်ႈၶဝ်တၢင်းသဵင်ႈၵူႈေၵႃႇၶႃႈ။ ပိုၼ်းလွင်ႈတၢင်း ၶႃႈ ႁဝ်း သႅင်သုိၵ်း
လႆႈၶဝ်ႈမႃးႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈ တီႈငဝ်ႈၸုိင်ႈ လွႆတႆးလႅင်း ေတႉမၼ်း
ေၵႃႈ ဢမ်ႇလႆႈမီးလွင်ႈ ယၢဝ်းသင်
ေတႉေတႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပွပ်ႈပႃးၸ်ႂ ႄလႈ မႃးႁဵတ်းသိုၵ်း ၊ ၵွပ်ႈပွင်ႇၸ်ႂ
ၼူိဝ်ၵၢၼ်ၸူိဝ်ႉ ၊ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးသုၼ်ၽႅင်ႇပႅင်း ၊ ၵွပ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ေပႉၵိၼ် ၊ ၵွပ်ႈတူၺ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႃႈလဵၵ်ႉ ၼႃႈယ်ႂႇ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ႄလႈ ၸွင်ႇလႆႈမႃး ႁဵတ်းသုိၵ်း ေတႃႇထုိင်ဝၼ်း
မူိဝ်ႈၼႆႉ။ တႃႇေတ ၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်း သုိၵ်းေၵႃႈ တွၼ်ႈတႃႇၶႃႈ လႆႈဝႃႈ ယၢပ်ႇေတႉေတႉ ၊ မုၵ်ႉၸုမ်း ၼုိင်ႈ
ၸုမ်း တႃႇေတလႆႈ ၵူၼ်းသုိၵ်းၼုိင်ႈေၵႃႇၼႆႉ ေတလႆႈ ၺွပ်း ၊ ေတလႆႈ ႁၢပ်ႇထမ်း ၶၢၼ်း ၵူၼ်းၵူႈေၵႃႉ
တႃႇေတလႆႈ ၵူၼ်းသိုၵ်းမႃး။ ၵူၺ်းၶႃႈ ႁဝ်းသမ်ႉ ၽ်ႂဢမ်ႇမႃးၺွပ်း ၊ ၽ်ႂဢမ်ႇမႃးၶၢၼ်း ၊ ၽ်ႂဢမ်ႇမႃး
ႁွင်ႉႁဝ်း ပႃးၸ်ႂ မီးေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ႄလႈ ၸွင်ႇၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းသုိၵ်း ႁၢပ်ႇထမ်းၵၢၼ် ၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈ။
မူိဝ်ႈပီ 2014 ၶႃႈႁဝ်းမီးဝႆႉ တီႈမူိင်းမၢၼ်ႈ ဝဵင်းတႃႇၵုင်ႈ ( Yangon ) ယဝ်ႉႁဵၼ်းယဝ်ႉ ၶႆႈ
မႃးႁဵတ်းသုိၵ်း ၊ ၶႆႈမႃးၸွႆႈ ၵၢၼ်ၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈ ေသႁႃၵပ်ႉသိုပ်ႇ တီႈၸုမ်း ၶွင်သီဢဝ်ၶိုၼ်း ၸုိင်ႈတႆး ၊
တပ်ႉသုိၵ်းၸုိင်ႈတႆး ( RCSS/SSA ) ဝၢႆးမႃး ၺႃး ၽူႈၽၢႆႇပိင်ႇၽႃႇသႃႇ မၢၼ်ႈ ၸၢႆးမိူင်း ၼူိဝ် Facebook and G - Mail or G - Talk ( ဝၢႆးမႃးလႆႈႁူႉ ၸုိဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈေတႉေတႉ ဝႃႈ ၸၢႆးသႅင်မူိင်း )
ၶႃႈၵပ်ႉသုိပ်ႇမႃးဝႃႈ ၶႃႈၶႆႈႁဵတ်းသုိၵ်း ပႃးၸ်ႂၶႆႈၶဝ်ႈၸုမ်း ေတလႆႈၵပ်ႉသုိပ်ႇတီႈလ်ႂ ေတလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် ၊
သမ်ႇဢမ်ႇတွပ်ႇမႃးသင် ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၶိုၼ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးဝႃႈ ႁ်ႂႈသူင်ပၼ် ေၶႃႈမုၼ်းပိုၼ်းၵဵပ်ႈ တီႈၼ်ႂး
G - Mail ( rcss.ssa@gmail.com ) ေသ မီးၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 4/5 လိူၼ်ေၵႃႈ ဢမ်ႇတွပ်ႇသင်မႃးႄလႈ
ၶႃႈေၵႃႈ လႆႈၸ်ႂလမ်ေသ တဵမ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈဝႃႈ / ၶႃႈၶႆႈမႃးႁဵတ်းသိုၵ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈၵဝ်ယူႇမူိင်းမၢၼ်ႈ ၵွပ်ႈၵဝ်
သွၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ႄလႈ သူၶဝ်ဢမ်ႇယုမ်ႇၵဝ် ၵူဝ်ၵဝ်မႃးဢဝ်ၶၢဝ်ႇသူႁႃး ? ၊ လၢတ်ႈ ႄၼႈ တၢင်းၵႂႃႇ
မၼ်းသဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်းေၵႃႈ ၶႃႈေပႃးယဝ်ႉ ၵႃႈၸရိပ်ႈတၢင်း ေတႉၶႃႈဢမ်ႇလူဝ်ႇ ၊ ၶႃႈပ်ႂႉ ေၶႃႈတွပ်ႇ
( Reply ) ၸဝ်ႈႁဝ်းေၵႃႈ ႁုိင်ၼႃႇယဝ်ႉ ၊ ၶႃႈေၵႃႈ လႆႈလၢတ်ႈၵႂႃႇၸူိင်ႉၼႆ ။ ယဝ်ႉဢမ်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇသင်
မႃးထႅင်ႈ ။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ၶႃႈေၵႃႈ ႁႃလၢႆးမၼ်းေသ လႆႈၵႂႃႇ ၵပ်ႉသိုပ်ႇၺႃး ၶူးလဵၵ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်
ၸဝ်ႈႁၢၼ်လၢဝ်သႅင် ( lekjaoyod@gmail.com ) ႄလႈ ၶႃႈေၵႃႈလႆႈ လုၵ်ႉတီႈတႃႇၵုင်ႈ( Rangoon ) ေသမႃးမူိင်းၵွၵ်ႇ ( Bangkok ) ။
ၶႃႈၶိုၼ်းဝူၼ်ႉတူၺ်း ပိူၼ်ႈသမ်ႉၵူဝ်လႆႈႁဵတ်းသုိၵ်း ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈ ၊ ၶႃႈသမ်ႉၵူဝ်ဢမ်ႇ
လႆႈႁဵတ်းသုိၵ်း သမ်ႉလၵ်ႉမႃးႁဵတ်းသုိၵ်း ၊ ၶႃႈေတႇမႃး ၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်းမိူဝ်ႈပီႈ 2014 လိူၼ် 8 ( ဝၢႆးပွႆး
ပီႊမ်ႂႇတႆးဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး ) ဝၼ်းထီႉ 12 ( 12.08.2014 ) ၊ တႃႇေတမႃးႁဵတ်းသုိၵ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈ
တွၼ်ႈတႃႇၶႃႈ ယၢပ်ႇၸ်ႂေတႉေတႉ ၊ မႃးႁဵတ်းသုိၵ်းတႆး ဢမ်ႇေပႃးမီးၵူၼ်း ၶႆႈယုမ်ႇ ၶႆႈထၢင်ႇပဵၼ်တ်ႂႈ
ပဵၼ်ၼူိဝ်။ ၵွပ်ႈၶႃႈ ယူႇၼ်ႂးႄၵႈမၢၼ်ႈမႃး မၼ်းေၵႃႈထုၵ်ႇလီပဵၼ်ယူႇ ပဵၼ်ၸုမ်းလ်ႂ ပဵၼ်ၽ်ႂလ်ႂေၵႃႈယဝ်ႉ
ေပႃးလုၵ်ႉတီႈ မူိင်းမၢၼ်ႈ ေသေတမႃးႁဵတ်းသုိၵ်းၼႆႉ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း မီးသုၼ်ေတလႆႈထတ်း ေတလႆႈ
ပၵ်ႉတႃ တူၺ်းေသႇေသႇ ၼႆႉပဵၼ်ပူိင် ၵူႈတီႈတီႈ တွၼ်ႈတႃႇ မုၵ်ႉၸုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ေတဢမ်ႇတိူဝ်ႉ
ၵၢၼ်ၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းထတ်းႁဵတ်းသၢင်ႈၵူႈေၵႃႉ။ ၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းသုိၵ်းမူိဝ်ႈပီ 2014 လႆႈသွၼ်ၵၢၼ်တီႈၼ်ႂး ၵၢၼ်သွၼ်သုိၵ်းႁၢၼ် တီႈပၢင်မၢႆ - 3 ၼ်ႂးၶၢဝ်းတၢင်း ၸမ်ၸမ်ၼုိင်ႈပီ
လႆႈလူင်းၵၢၼ်သွၼ်ၵႂႃႇ 2015 ဝၢႆးပွႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လိူၼ် May - 2015 ၊ ( ပဵၼ်ၸုပ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းမူိဝ်း
ေတႇေတႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တၢင်းသုိၵ်းလွႆ TNLA ) ဝၢႆးသွၼ်ၵၢၼ် သုိၵ်းႁၢၼ်ယဝ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈမႃး
တူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇပၢႆးပိၺ်ႇၺႃႇ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈ ငဝ်ႈၸုိင်ႈ လွႆတႆးလႅင်း ၊ ေတႇၶဝ်ႈ
ႁဵတ်းၶူးသွၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2015 လိူၼ် July ဝၼ်းထီႉ 10 ၊ မူိဝ်ႈၼၼ်ႉ တုိၵ်ႉပဵၼ်
သိုၵ်း ( 5 ) ပီၵူၺ်း ပႆႇၸ်ႂႈ သုိၵ်းလွၼ်ႉ ။ ထုိင်မႃးဝၼ်းထီႉ 17.07.2015 မႃး ၶႃႈလႆႈၸ်ႂ ၶႆႈပဵၼ်သုိၵ်း
လွၼ်ႉၼႆႄလႈ ေတႇလႆႈသ်ႂႇ သၢႆမၢႆသုိၵ်းလွၼ်ႉၵႂႃႇ ေတႃႇထုိင်ဝၼ်းမူိဝ်ႈၼႆႉ ယူႇ။
မူိဝ်ႈၽွၼ်းယၢမ်းသွၼ်ၵၢၼ်သုိၵ်း ေၵႃႉသုိၵ်းႁၢၼ် တီႈပၢင်မၢႆ - 3 ၼၼ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈေၵႃႈ
ၸ်ႂၸႃႉ တုၵ်ႉၶ ၊ မၢင်ပွၵ်ႈေၵႃႈ ေၵျႃႇသူိဝ်း လႆႈယုမ်ႉ လႆႈၶူဝ် ( မူိဝ်ႈပၢၼ်ၶဝ်ႈပၢင်မၢႆ - 3 ၼၼ်ႉ ေတႇ
ၺႃးၸုပ်ႈ ၶူးၸၢမ်မူိင်း ၶူးမႆႉ ၶဝ် ) ၵၢင်ဝၼ်း သွၼ်ၵၢၼ်တၢင်းဝၼ်း ၊ ၵၢၼ်သွၼ်သုိၵ်း ၼႆႉမၼ်းပဵၼ်
ၵၢၼ်ပၢႆးပိၺ်ႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၼုိင်ႈဢၼ် ၊ ၼ်ႂးၵၢၼ်သွၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး လုၵ်ႈၸဝ်ႈ လုၵ်ႈၶုၼ် ၵူၼ်း
ၽၢၼ် ၵူၼ်းမီးသင် ၽဵင်ႇပႅင်း ၵၼ်မူတ်း ။
မၢင်ေၵႃႉ လႆႈၸုမ်ႈ ၼွၵ်ႈမူိင်း မႃးေၵႃႈမီး ၵူၼ်းေပႃးၶူးမၼ်း ၸ်ႂႉၵၢၼ်းေၵႃႈေတလႆႈၵၢၼ်း ေပႃးၸ်ႂႉၵိင်ႈေၵႃႈ ေတလႆႈၵိင်ႈ မၢင်ေၵႃႉ သမ်ႉႁဵတ်းၽိတ်း သမ်ႉၶႆႈၶူဝ်
ၵၼ် သွၼ်ၵၢၼ်သုိၵ်း ၵၢင်ဝၼ်းယဝ်ႉထုိင်မႃး ၵၢင်ၶမ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶဝ်ႈထႅဝ်ေသ ၽ်ႂေမႃႁွင်ႉၵႂၢမ်း
ၽ်ႂေမႃၵႃႈ ၽ်ႂေမႃ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းပၼ်ၵဝ်ႇ ေၵႃႈႁွင်ႉ ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇေမႃ ႁွင်ႉသမ်ႉ ၼင်ႈေသ ထွမ်ႇယဝ်ႉ
ႁုၼ်ႉၸွမ်း ၶူဝ်ၸွမ်း ၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၶႆႈ ထွမ်ႇၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၶႆႈႁုၼ်ႉ ၸူိဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ၊ မၢင်ေၵႃႉ ေၵႃႈ
ၵႂႃႇႁႆႇၵွင် ႁႆႇမွင်းေသၵႃႈ လၢႆး ၊ ၵႃႈတူဝ်း ႄလႈ ၵႃႈၼူၵ်ႉ။ မၢင်ေၵႃႉသမ်ႉ တူၺ်း TV ၶူးၶဝ်ေတ ဢဝ် Projector ယ်ႂႇယ်ႂႇေသ မႃးႄၼႈ ၸူိဝ်း ။ ၵူၼ်းၸူိဝ်းဢမ်ႇၶႆႈ ႁဵတ်းသင် ၶႆႈလိုၼ်ႈ ၶႆႈၼွၼ်းေၵႃႈၼွၼ်း မၢင်ေၵႃႉသမ်ႉ ဢမ်ႇၶႆႈၼွၼ်း ၶႆႈယဝ်ႉၵၼ် ၊ ၶႆႈလူလိၵ်ႈ ၼႆေၵႃႈႁဵတ်းလႆႈ ယူႇလႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈ
လႅဝ်းလႅဝ်း ၶႃႈေတဝူၼ်ႉႁၼ်ထုိင်လွင်ႈၸူိင်ႉၼႆႉ ဝႃႈ မီးတၢင်းသိူဝ်းၸ်ႂေတႉေတႉ ႄလႈ မီးဢူၺ်းေၵႃႉ
ၼမ်ေတႉေတႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵူႈဝၢၼ်ႈ ၵူႈမူိင်း ေသမႃးထူပ်းၵၼ်။
ဝူၼ်ႉယဝ်ႉ ၶုၵ်ႉၸ်ႂလႆႈ ၶိုၼ်းၵႂၢမ်းဢူၺ်းေၵႃႉ ႄလႈ ၶူးၶဝ်ၵႆႉလၢတ်ႈႁဝ်းၶဝ်
ဝႃႈ ႁဝ်းမႃးယူႇၸွမ်းၵၼ် တုၵ်ႉၸွမ်းၵၼ် ၵိၼ်ၸွမ်းၵၼ် ၵိၼ်ၶဝ်ႈေမႃလဵဝ်ၵၼ် သူိဝ်းၸွမ်းၵၼ် ဢူၺ်းေၵႃႉ ေၵႃႈလုၵ်ႉၵူႈတီႈၵူႈတၢင်းေသမႃး ၵူႈတီႈတီႈ သင်သူမူိဝ်းတူၵ်းၼႃႈတီႈ ဢမ်ႇၼၼ် မူိဝ်း
ေလႇထုိင်ဝၢၼ်းလ်ႂေၵႃႈယဝ်ႉ ၵွပ်ႈသူမီးဢူၺ်းေၵႃႉၼမ် ၵူႈတီႈတီႈ ႄလႈ တုိၼ်းေတဢမ်ႇဢုိပ်းၶဝ်ႈ
တီႈယူႇတီႈၼွၼ်း။ ၼ်ႂးၶၢဝ်းတၢင်း ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်မႃးၼႆႉ လႆႈဝႃႈမီးၽွၼ်းလီမႃးေတႉေတႉ ေၵျႃႇ
ေၵႃႈေၵျႃႇေတႉေတႉ ၊ ဝၢႆးၶႃႈႁဝ်း သွၼ်ၵၢၼ်သုိၵ်း ပၢင်မၢႆ - 3 မႃးယဝ်ႉ လႆႈမႃးယူႇၸွမ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႆႉ
ေပႃးဢမ်ႇၶႆႈယူႇ ဢမ်ႇၶႆႈမုိၼ်ေသဢိတ်း ၊ ဢမ်ႇေၵျႃႇ ဢမ်ႇလႆႈၶူဝ် မိူၼ်မူိဝ်ႈသွၼ်ၵၢၼ် ပၢင်မၢႆ - 3
ေသဢိတ်းၵႂႃႇၵၼ်ေတႉေတႉဝႃႈဝႃႈ ။ ပိူၼ်ႈေတႉလၢတ်ႈဝႃႈ သွၼ်ၵၢၼ်ၼႆႉတုၵ်ႉၶ ဝႃႈၶႃႈသမ်ႉဝႃႈ
သွၼ်ၵၢၼ်ၼႆႉ ေၵျႃႇမီးတၢင်းသူိဝ်းၸ်ႂ ၊ ၵူၼ်းၼႆႉလုၵ်ႉမႃးေၵႃႉတီႈေၵႃႉတၢင်း ပဵၼ်ၽ်ႂ ပဵၼ်လုၵ်ႈႄမႈ
ၽ်ႂေၵႃႈဢမ်ႇႁူႉ ယူႇဝၢၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ် မႃးႁဵတ်းသုိၵ်းတီႈလဵဝ်ၵၼ် သွၼ်ၵၢၼ်သုိၵ်းၸွမ်းၵၼ် ၵမ်ႉဢမ်ႇ
လႃလီၺႃးၵၼ် ( ၵွပ်ႈၵူၼ်းၼမ်ၼႃႇ ) ။
ၶၢဝ်းတၢင်း သွၼ်ၵၢၼ်သုိၵ်းယဝ်ႉၵႂႃႇလီငမ်းယဝ်ႉၼႆ ေတလႆႈၽၢတ်ႇၵၼ်မူိဝ်း မူိင်းၽ်ႂမူိင်းမၼ်း
ေတလႆႈမိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽ်ႂၵၢၼ်မၼ်း ၸွမ်းၼူိဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ေၵႃႉသုိၵ်းေၵႃႉႁၢၼ် ႁဝ်းေသႄလႈ ထုိင်
မႃး ၼ််ႂးလိူၼ် May ၸူိဝ်းဢၼ်လႆႈဢွၵ်ႇမူိဝ်းေၵႃႈ ဢွၵ်ႇမူိဝ်း ၵႂႃႇၽ်ႂမၼ်းၵူႈေၵႃႉၵူႈတၢင်း။ ၼ်ႂးၶၢဝ်း
တၢင်း ၸမ်ၸမ်ၼုိင်ႈပီၼႆႉ ေတလႆႈၽၢတ်ႇၵၼ်မူိဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၼမ်ႉတႃတူၵ်း ၸ်ႂလဵၵ်ႉ ေၶႃးၶူမ်
ဢမ်ႇၶႆႈၽၢတ်ႇၵၼ်ေသမူိဝ်း ၊ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ထုိင်တီႈ ၶူးသွၼ်ၵၢၼ်သုိၵ်းၶဝ်ေပႃးလႆႈ လိုပ်ႈမိူဝ်း
ၶူးၸၢမ်မူိင်းလၢတ်ႈဝႃႈ သူၶဝ်ၼႆႉ မူိဝ်ႈယူႇၸွမ်းၵၼ် မၢင်ပွၵ်ႈၽိတ်းၵၼ် ေမႃးၵၼ် ၵမ်ႉၼႆႉ ၸမ်ေတ
မူိဝ်းမႃး သမ်ႉမႃးႁႃ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉႁႆႈ ၼမ်ႉတႃတူၵ်းႁိုဝ်ႉ ။ သွၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ ႄလႈ ဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇ
မူိဝ်း မူိင်းၽ်ႂမၼ်းၵူႈေၵႃႉ။
ၼ်ႂးၶၢဝ်းတၢင်း ဢွၵ်ႇမူိဝ်း ၸုမ်း
ပီႈၼွင်ႉ ဢူၺ်းေၵႃႉ ေၵႃႉသုိၵ်းႁၢၼ်
ႁဝ်း ၸုမ်း ထုင်ႉမဝ်း ( 701 ) လႆႈ
မူိဝ်းၺႃး ၸုမ်းဢၢႆလွႆသုိၵ်း( TNLA )
ၶဝ် လၵ်ႉယိုဝ်း မူိဝ်ႈပီ 2015 ၼၼ်ႉ
ယဝ်ႉ ၊ တႃႇေတ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း
မိူဝ်းပွတ်းၼၼ်ႉေၵႃႈ ၽၢႆႇသုိၵ်းႁဝ်း
( RCSS/SSA ) ေၵႃႈလႆႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇ
ပၼ်ၶဝ်ယဝ်ႉ ဝႃႈေတလၢတ်းၵႂႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉ။ လႆႈဝႃႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းၵႂႃႇေတႉေတႉ ၼ်ႂးၶၢဝ်းတၢင်း
သွၼ်ၵၢၼ်သုိၵ်းၸွမ်းၵၼ် တၢင်းဢူၺ်းေၵႃႉႁဝ်းၶဝ် ၵူႈမူိင်းမူိင်း ၵူႈတီႈတီႈ။ ေၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းမူိၼ်
ၵၼ် ၵိၼ်ၶဝ်ႈေမႃလဵဝ်ၵၼ်ေသ ႁ်ႂႈေမႃဢွၼ်ၵၼ် ႁၵ်ႉၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်း ယႃႇေပ ၵုမ်ႇ
မဝ်းၸွမ်းၵူၼ်းတၢင်းၶိူဝ်း ႁ်ႂႈမီးၸ်ႂ ေမႃပွင်ႇၸ်ႂ ၼူိဝ်ၵၢၼ်ၸူိဝ်ႉၸၢတ်း တႆးႁဝ်းေသ ၊ ႁ်ႂႈႁူႉပုၼ်ႈၽွၼ်း
တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ် ၽ်ႂမၼ်းေသ ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈမႃး ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸူိဝ်ႉၸၢတ်ႈေသၵမ်း။
ၶၢဝ်းတၢင်း လႆႈၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းသုိၵ်း ႄလႈ သွၼ်ၵၢၼ်သုိၵ်း ေတတဵမ်ႈဝႆႉၵႂႃႇႁ်ႂႈပဵၼ်တီႈမၢႆ
တွင်း ၊ ငိၼ်းၸူမ်းၼမ်ၼမ် ပီႈၼွင်ႉဢၼ်ၶဝ်ႈမႃး လူလိၵ်ႈ ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၶႃးႁဝ်းၼၼ်ႉေသၵမ်း မ်ႂႇသုင်
ၶႃႈ။
ၸၢႆးသႅင်သုိၵ်း ( Tai management @ Tai Strategy )
Post >>> ShanStateDefenceArmy


text:
သဵၼ်ႈမၢႆၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တီႈပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် ပီ 2015
ၸိုဝ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈလႄႈႁူဝ်ၶေႃႈၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တီႈပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် ပီ 2015 တီႈဝတ်ႉၵၢင်မိူင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၸွမ်းၼင်ႇမၢႆၶပ်ႉပၢင်ၵုမ်တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
- ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း (တၢင်ႉယၢၼ်း) − ၵဵပ်းထွၼ်ၶေႃႈဝေႃးႁႃႇရ ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင်သုတ်ႉတမႁႃႇၼိပ်ႉပႃႇၼ (မိူင်းပၼ်ႇ)
- ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတိယ (ပၢင်လူင်) − လိၵ်ႈတြႃးဢလွင်းတုၵ်ႉၶၶတ်ႉတိယ ၸဝ်ႈႁုၼ်ႇၼူၵ်ႉၽႃၶမ်း
- ၸဝ်ႈၶူးသုၸိတ်ႉတ (တၢင်ႉယၢၼ်း) − ၽိုၼ်လိၵ်ႈလေႃးၵဝိၼယ
- ၸဝ်ႈဢုတ်ႉတမ (မိူင်းသႃ) − ၽိင်ႈလိၵ်ႈလူင် တီႈမိူင်းသႃ
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇၵွၼ်းၶိူဝ်း (ဝဵင်းၼၢင်း၊မူႇၸေႈ) − (1) လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼိူဝ်ႉထမ်း မင်ႇၵလႃႇသုတ်ႈ 38 ပုၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ တႅမ်ႈ လႄႈ (2) မင်ႇၵလႃႇမျၢတ်ႈ တီႈမၢတ်ႈသၵ်ႈသေႇ
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇယီႈဢွၼ်ႇ (ပွၵ်ႉၵၢတ်ႇ၊မူႇၸေႈ) − တြႃးယႃဝၢၼ် တၢင်းၽၢၼ်ၸဵဝ်းၶႅၼ်း
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇမွင်ႇၵွႆႇ (တိုင်းလူင်၊မူႇၸေႈ) − ထမ်းၸဝ်ႈဝိပတ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇလၢၼ်းပျႃႉ ဢေႃးဝႃႇတသျူႉၽွႆႇ
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇဢုင်း (မူႇၸေႈ) − ထမ်းၸဝ်ႈၾႆးသိပ်းဢဵတ်းမုၵ်ႉ
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇလွတ်ႈ (ပွၵ်ႉ12 ၵွင်းၶႃး၊ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ) − ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလိၵ်ႈလၢႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ/ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼႄ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ 1) ဢၢပ်ႇၼမ်ႉႁႂ်ႈၸူၵ်းႁူ ႁဵတ်းသင်ႁႂ်လူပိူၼ်ႈ 2) ၵိၼ်လူင်ဢမ်ႇပီး ႁဵတ်းၼမ်ဢမ်ႇမီး 3) လိပ်းပိူဝ်ႈမေႃလၢႆ တၢႆပိူဝ်ႈမေႃလဵဝ်
- ၸဝ်ႈၸရေးဝိလိၼ်ႇတ (ဝၢၼ်ႈၶႃႇ၊ၵျွၵ်ႉမႄး) − ထမ်းၸဝ်ႈသမ်ႇပိၼ်ႇတၼ တီႇပၵဝတ်ႉထု
- ၸဝ်ႈၸရေးပၢၼ်းဢွင်ႇ (ပွၵ်ႉၵဝ်ႈ၊တၢင်ႉယၢၼ်း) − လိၵ်ႈလူင်လင်ႇၵႃႇ ဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈၸဝ်ႈ ၵႃႇလိတႃႇသ
- ၸဝ်ႈၸရေးတၢၼ်းၺုၼ်ႉ (ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ) − ထမ်းၸဝ်ႈဝူတ်ႈလေးတေႃႇသိပ်းသွင်/ တွၼ်ႈတွႆးသွင်
- ၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ (ၵျွင်းသၢႆလေး ၽၢႆႇတူၵ်း၊ ထုင်းပူင်း) − 1) ဢွင်ႇပႅတ်ႇပိူင် 2) မၼိရတၼႃႇပုင်ႇၵျၢမ်း 3) ပတ်ႉၸေးသၢဝ်းသီႇ 4) ၸဝ်ႈႁုၼ်ႇၼူၵ်ႉၽႃၶမ်း 5) လေႃးၵၼီႇတိ
- ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတႃႇၸႃႇရ (ၵျွင်းၵၢင်မိူင်း ၵျွၵ်ႉမႄး) − လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်းၼရသႃႇသၼႃႇ
- ၸဝ်ႈသြႃႇမုၼိၼ်ႇတ (ဝၢၼ်ႈယဵၼ်ႇ ထုင်ႉပူင်း) − လွၼ်ႉၵႅၼ်ၼိူဝ်ႉထမ်းၼႂ်းလိၵ်ႈလူင် သတ်ႉတဝေႃးႁႃႇရ ၸၢင်ႉၸဵတ်းႁူဝ်ၸဵတ်းႁၢင်
- မေႃသွၼ်ၼၢင်းမူၺ်ၶမ်း (ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း) − ပိုၼ်းၸဝ်ႈၶူးမေႃလူင်ၶိင်းၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ်
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇမွၵ်ႇသႅင် / ၸၢမ်ႇသႅင်၊ သႅင်ၵိုင်ႇမိူင်း၊ (မူႇၸေႈ) − ထမ်းၸဝ်ႈသေႃးတႃႇပၼ်ႇၼႄလႅင်း တွႆးၼိုင်ႈ လႄႈ တွႆးသွင်
- ၸဝ်ႈၸရေးၶိင်းမွၵ်ႉႁိူင်း / သၢင်ႇပဢွင်ႇ (ၼွင်သွင်၊ မိူင်းမၢဝ်း) − ထမ်းၸဝ်ႈသုတ်ႉတ ၼၢင်းသိၼ်ႁွမ်
- စဝ်နွဲ့ကြံအောင် (မိုးကောင်း) – တိုင်းခမ်းတီးရိုးရာ မီးပုံစေတီလှူဒါန်းခြင်းအကြောင်း စာတမ်း
- စဝ်နွဲ့ကနောင် (ခမ်းတီးလုန်ဒေသ) – ဩသဓံတရားတော်မြတ်၏ အကျဉ်းချုပ် အကျိူးတရား ရလာဒ်များ
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇယီႈၵႅင်း (မိူင်းမၢဝ်း) − ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃလူင် ၸဝ်ႈၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ မိူင်းယူႉ တူင်ႇဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ
- မႁႃႇမုင်ႉ မိူင်းၸေႈ (မႄႈသၢႆ၊ မိူင်းထႆး) − လိၵ်ႈလူင်လႄႈၾိင်ႈၵူၼ်းတႆး တႄႇၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်မႃးမိူဝ်ႈလႂ်?
- ၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ (ၵျွင်းမူၺ်ႇတေႃႇ၊ ထုင်ႉပူင်း) − လဵပ်ႈႁဵၼ်းဝေႃးႁႃႇရတႆး ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင် မၼိရတၼႃႇပုင်ႇၵျၢမ်း
- ၸဝ်ႈသြႃႇဝႃႇရိၼ်ႇတ (ၵျွင်းတူၼ်ႈမူင်ႈ၊ ထုင်ႉပူင်း) − လဵပ်ႈႁဵၼ်းဝေႃးႁႃႇရ ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင် 1) ဢလွင်း သိူဝ်ၽိူၵ်ႇ 2) ၵျၢမ်းၼႄတၢင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ
- ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸႃႇရ (ၵျွင်းႁူဝ်ႁူၺ်ႈ၊ ႁူဝ်ပူင်း) − လဵပ်ႈႁဵၼ်းဝေႃးႁႃႇရတႆး ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင် ထမ်းၸဝ်ႈ တေႇသၼႃႇလင်ႇၵႃႇရ
- ၸဝ်ႈၸရေးဢွင်ႇႁၢၼ်ႇ (ထုင်ႉပူင်း) − လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼိူဝ်ႉတြႃး ၼႂ်းပိုၼ်းၸဝ်ႈသီႇဝလိ
- ၸဝ်ႈၸရေးသုၸိင်ႇတႃႇ (ပွၵ်ႉ4၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်) − ထမ်းၸဝ်ႈသမ်ႇၽိင်ႇၼၵဝတ်ႉထု
- ၸဝ်ႈသြႃႇၵႃႇလိၼ်ႇတႃႇၽိပႃႇလ (မိူင်းၵၢဝ်) − ထမ်းၸဝ်ႈၵမ်ႇၽႃႇမူႇလ သသိင်ႇၸရႅၵ်ႈမျၢတ်ႈၸု ၵျၢမ်းပွင်း
- ၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႇတထၸ (ၵျွင်းၶမ်းသႃႇ၊ သႅၼ်ဝီ) − လိၵ်ႈၸဝ်ႈဝိသုတ်ႉထိ 7 ပႃးလႄႈၺၢၼ်ႇၸႅၼ်ႇ 16
- ၸဝ်ႈၸရေးဝိလိင်ႇ/ သၢင်ႇလူၼ်း (မိူင်းႁႅင်း၊ မိူင်းယႆ) − ထမ်းၸဝ်ႈဢၽိထမ်ႇမႃႇပိတၵၢတ်ႈ
- ၸဝ်ႈၸရေးၸၢမ်ႇဢေး (ပွၵ်ႉ1၊ သႅၼ်ဝီ) − ထမ်းၸဝ်ႈပတိပတႃႇပၵႃႇသၼီႇၵျၢမ်း
- ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸေႇယ (ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ) − ထမ်းၸဝ်ႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼမၵ်ႉၵတီႇပၼီႇ
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇမျႃႉ (ၼႃးၵူင်း၊ လၢင်းၶိူဝ်း) − လိၵ်ႈၸဝ်ႈမႁႃႇသတိပထၢၼ်ႇ 2 မူႇ
- ၸဝ်ႈၸရေးလႅင်းၸိုၼ်ႈ (ၼႃးလွႆ၊ လၢင်းၶိူဝ်း) − မေႃလိၵ်ႈလူင် ဢၼ်ၶႃႈႁူႉႁၼ်
- ၸဝ်ႈၸရေးပူႇၵျွင်းဢေႃး (မိူင်းယႆ) − ထမ်းၸဝ်ႈတႃႇၼဢယေး သထေးသၵ်ႈသေႇ
- ၸဝ်ႈၸရေးၵွၼ်းတိင်ႇၺ (ၼႃးသေႃႉ၊ သႅၼ်ဝီ) − ထမ်းၸဝ်ႈသေႃးတႃႇပၼ်ႇၼႄလႅင်း တွႆးၼိုင်ႈ
- ၸဝ်ႈၸရေးလႃႉထုၼ်း ႁွင်ႉ ၸရေးၵမ်ႉၶိူဝ်း (ၵဵင်းတုင်) − တေႇဝပုၵ်ႉသႃႇ (ၶေႃႈထၢမ်ၶုၼ်ၽီ)
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇသၢမ် (ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း) − ထမ်းၸဝ်ႈဝိပတ်ႉသၼႃႇၽွႆႉ
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇသိင်း (မိူင်းပွၼ်) − လဵပ်ႈႁဵၼ်းဝေႃးႁႃႇရတႆး ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင်
- ၸဝ်ႈၸရေးပၢၼ်းၺုၼ်ႉ (ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး) − ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈၼၼ်ႇတထၸ လႄႈ ၸဝ်ႈၵေႃးလိယ ႁွင်ႉ ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇပၢၼ်မႂ်ႇ
- ၸဝ်ႈၸရေးသၢင်ႇပဢူး ႁွင်ႉ မၢဝ်းၶမ်းလၢၵ်ႇ (ၼမ်ႉၶမ်း) − လိၵ်ႈၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶိင်းလူင် ၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ် ပၼ်မႃးထုင်ႉမၢဝ်း
- ၸဝ်ႈၸရေးၸၢႆးဢၢႆႈၶမ်း ႁွင်ႉ သၢင်ႇသၢမ် (ၼမ်ႉၶမ်း) − ထမ်းၸဝ်ႈဢၼိတ်ႉၸသၽေႃး/ ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ တႅမ်ႈ
- ၸဝ်ႈၸရေးၸၢႆးဢၢႆႈမူၼ်ႇ (ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း) − လွၼ်ႉမွၼ်းဝိပတ်ႉသၼႃႇ
- ၸဝ်ႈၸရေးသႅင်ႁိူင်း လႃႉတဵင်း (ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း) − ထမ်းၸဝ်ႈသမ်ႇမႃႇပတိပတႃႇၼယ
- ၸဝ်ႈၸရေးမၢဝ်းၶမ်း (ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း) − ၼမ်ႉမေႃႉၶုမ်သႂ် တဵၵ်းၵိၼ်ႁင်းမၼ်းႁင်းၽႂ်
- ၸဝ်ႈၸရေးတေႃးၼ (ပွၵ်ႉပေႃႈမိူင်း၊ မိူင်းၼၢႆး) − လိၵ်ႈတြႃးၸဝ်ႈ ၵူဝ်ႇၸႃးသၵ်ႈသေႇ
- ၸဝ်ႈၸရေးၶိင်းသွႆႈၶမ်း သၢင်ႇၺုၼ်ႉ (မိူင်းမၢဝ်း) − ပိုၼ်းၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၵျွင်းၼွၵ်ႈ၊ မၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင်၊ မိူင်းမၢဝ်း
- ၸဝ်ႈၸရေးၵျေႃႇလုၼ်း (ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ) − ထမ်းၸဝ်ႈထမ်ႇမဝၢတ်ႈ တွႆးငဝ်ႈ
- ဉီးညွန့်မောင် B.A., Dip Lib. (ရန်ကုန်) – ပေစာများ ထိန်းသိမ်းပြုပြင်ခြင်း
- ၸဝ်ႈၸရေးၸၢမ်ႇဢွင်ႇ (ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ) − ထမ်းၸဝ်ႈၸႃႇတိၽဝ သင်ႉဝေႇၵဝုတ်ႉထု
ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင် ပွၵ်ႈၵမ်း 3 = Collection of research papers, the 3rd Lik Loung Conference, 2015 = တတိယအကြိမ် ရှမ်ပုရပိုက်စာပေ ကွန်ဖရင့် စာတမ်းများ/ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉၵၢင်မိူင်း၊ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ/ 27−31 December 2015 (ပီတႆး ႁႆးသီ− 2110)


text:
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:Autoconfirmed users
ၼႃႈၵၢၼ်မၢင်ၸိူဝ်း တီႈၼိူဝ်ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် ဢႃယုႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ ႁူဝ်ၵမ်းလွင်ႈမႄးထတ်းသေ လႆႈမၵ်းမၢႆဝႆႉလႄႈ ၽူႈၸိူဝ်းငမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း လွင်ႈမၵ်းမၢႆၼႆႉ ဢဝ်သႂ်ႇတီႈၼႂ်း ၸုမ်း ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိူဝ်းၼႄႉၼွၼ်းတူဝ်ႁင်းၵူၺ်း (autoconfirmed) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸႂ်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ၽႅဝ်ၸၼ်ႉ ဢၼ်ၼႄႉၼွၼ်းတူဝ်ႁင်းၵူၺ်းႁႃ ဢမ်ႇၽႅဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်မၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်းၸွမ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢဝ် သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်သေ ထတ်းလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၶိုၼ်း။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈ ၸၼ်ႉၼႄႉၼွၼ်းတူဝ်ႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၶေႃႈဢၼ်လူဝ်ႇမီးမၼ်း မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢႃႇယုႇၸႂ်ႉ တီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး (4) ဝၼ်း၊ တေလႆႈႁဵတ်း လွင်ႈမႄးထတ်း တီႈဢေႇသုတ်း (10) ဢၼ်ၼႆသေ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႄႉၼွၼ်းတူဝ်ႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးၸႂ်ႉ ၵွင်ႉသၢၼ်လပ်ႉတူဝ် (Tor Network) သေ မႄးထတ်းၼႆတႄႉ တူဝ်းယႂ်ႇသေ ပေႃး ဢႃႇယုၸႂ်ႉ မီး (90) လႄႈ ပေႃးႁဵတ်း လွင်ႈမႄးထတ်း မီး (100) ၸင်ႇၵွႆႈ ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၼႄႉၼွၼ်းတူဝ်ႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈလူဝ်ႇႁဵတ်း လွင်ႈၶၢႆႉၼႃႈလိၵ်ႈ၊ တႃႇမႄးထတ်း ၼႃႈလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းႁႄႉၵင်ႈဝႆႉပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈ၊ တႃႇ လူတ်ႇၶိုၼ်ႈၾၢႆႇ လႄႈ တႃႇဢဝ်ၾၢႆႇဢၼ်မႂ်ႇ တႅၼ်းတၢင်တီႈ ၾၢႆႇယၢမ်းလဵဝ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႄႉၼွၼ်းတူဝ်ႁင်းၵူၺ်းၼႆႉ ပေႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇလူဝ်ႇႁဵတ်း လိၵ်ႈၽၢမ်းႁၢင်ႈ (CAPTCHA) ယဝ်ႉ။ တေမီးသုၼ်ႇမၵ်းမၢႆ ၼႃႈလိၵ်ႈလိၵ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းယဝ်ႉ (Patrolled Page) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။


text:
မျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ (မၢၼ်ႈ: မြဝတီမြို့နယ်) ; (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Myawaddy Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ၊ ဝဵင်းၸုၵလိ လႄႈ ဝဵင်းဝေႃးလေႇမျႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇယဝ်ႉ။
လႅၼ်ႇလိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇတီႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း လႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
- ၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျႃႇဢိၼ်းသဵၵ်ႉၵျီး
- ၽၢႆႇတူၵ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ
- ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းလႅင်းပွႆႉ
- ၽၢႆႇၸၢၼ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢိူၼ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းထႆး
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းာ, သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆႉ-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 51.
- ↑ "Myanmar States/Divisions and Townships — Overview Map" Archived 2010-11-17 at the Wayback Machine. 23 September 2010., Myanmar Information Management Unit (MIMU)


text:
တႄႇတီႈလိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ 1 ဝၼ်း (2021)ၵႂႃႇၼႆႉ ၽူႈတႅၼ်း NLD ၶဝ် 3 ၵေႃႉ ဢၼ်ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊ ဢွင်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ ၽူႈၼမ်းၼႂ်း 3 ၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ တေႁႃႁူပ်ႉဢုပ်ႇၸွမ်း ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ယဝ်ႉၼႆ ၸွမ်းၼင်ႇသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇသေ ႁဝ်းၶႃႈငိၼ်းၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။
ၸဵမ်မိူဝ်ႈဝၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယူႇတီႈပႃႇတီႇ NLD ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၸူး ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈ 48 ၸုမ်းသေ ယိုၼ်ႈယွၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇတေႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်ၵေႃႈမီးမႃး။ တၢမ်ၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸမ်ၸမ်တင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈသေ တွပ်ႇလိၵ်ႈၸူး၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈယူႇတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇသေ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇၸူးဝႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇတေႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ယွမ်းၽွမ်ႉယူႇၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း၊ ၵူၺ်းၼႃႇယူႇၾၢႆႇ NLD ၼႆႉ မၼ်းတေႁူပ်ႉဢုပ်ႇတင်းၽူႈလႂ် ၽႂ်၊ ၵူၼ်းၶၵ်ႉၸၼ်ႉလႂ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေႁူပ်ႉဢုပ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်၊ တေႁူပ်ႉဢုပ်ႇလွင်ႈတၢင်းသင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၸႅင်ႈလႅင်း။
ၵမ်းလိုၼ်း ႁဝ်းၶႃႈၵူၺ်းၸၢင်ႈလႆႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႃႈ- တေႁူပ်ႉဢုပ်ႇၸွမ်းၵမ်းၸုမ်းၸုမ်းသေ ၵဵပ်းဢဝ်ၶေႃႈ ၵၢင်ၸႂ် ၶွင်ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉသေယဝ်ႉ ၵႂႃႇႁၢႆးငၢၼ်းတၢင်ႇထိုင်တီႈ ႁူဝ်ၼႃႈၶဝ် ဢၼ်ပၼ်ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁူႉၸွမ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။
ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးတေမႃးတူၺ်းၶေႃႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၾၢႆႇ NLD ၶဝ်သမ်ႉ ဢၼ်တေၵႂႃႇႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်းၶဝ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈၸွမ်းၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈၶဝ် 3 ၶေႃႈဝႃႈၼၼ်။ 1.တေလႆႈယွမ်းႁပ်ႉပိူင်ၵၢၼ် မူႇဝႃႇတပႃႇတီႇၶဝ်။ 2.တေလႆႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ။ 3.တေလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လၵ်းလႅမ်။ တေမီးယူႇ 3 ၶေႃႈ ဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇၶဝ် ၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ- ၸူဝ်ႈၵႃႈတိုၵ်ႉမီးၽူႈတႅၼ်း ၾၢႆႇတပ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉမတေႃႇၶဝ် မႃးၼင်ႈဝႆႉယူႇၼႂ်းသၽႃးတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တေပႆႇဝူၼ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇမူၼ်ႉမႄးမတ်ႉတႃ 261 ၼႆၵေႃႈလႆႈငိၼ်းလၢတ်ႈဢွၵ်ႇမႃး။
ပေႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် ယူႇတီႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸုၵ်းမၼ်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်သေ ဢုပ်ႇၸွမ်းၶဝ်ၶႃႈလႃႇ၊ ဝူင်ႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉတႄႉ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈဢုပ်ႇၵၼ်ဝႃႈ ယူႇတီႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉတႄႉ တေလႆႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇတေၵႂႃႇဝၵ်ႉငမ်လႆႈ တီႈၼင်ႈႁူဝ်ၼႃႈတႅၼ်းၽွင်း မိူင်းတႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၼၼ်ႉပိူဝ်ႈတႃႇမိူင်းတႆးၵူၺ်း၊ ပေႃးဝႃႈပိူဝ်ႈတႃႇၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵူႈၸႄႈမိူင်း တင်း 7 ၸႄႈမိူင်းၼႆႉ ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ ၵိုင်ႇလီမီးၶေႃႈၸုၵ်းမၼ်ႈဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် (ဘုံရပ်တည်ချက်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈဝူၼ်ႉႁၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်။
ပေႃးၼၼ် ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉသင်လႄႈတင်ႈ ပႃႇတီႇမႃးၶႃႈလႃႇ ပေႃးတေထၢမ်ၵၼ်ငၢႆႈငၢႆႈတႄႉ ၶေႃႈယင်ႇပိုၼ်ႉၶဝ်ဢၼ်ၸမ်ၵၼ်မူတ်းမူတ်း မၼ်းတေမီးယူႇ 3 လွင်ႈ- 1.ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ 2.ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၾႅတ်ႊၻရႄႊ။ 3.ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ဢၼ်မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် တေမီးယူႇ 3 ၶေႃႈၼႆႉၵူၺ်း။
ၼိုင်ႈ-ဢၼ်ဝႃႈ တေၶႂ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်ၶႃႈလႃႇ ဢဝ်ၸဵမ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ဢၼ်လႆႈၸုတ်ႈယွမ်းဝႆႉ ဢၼ်လႆႈႁၢမ်းပွႆႇဝႆႉ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵိူတ်ႇၵိုၵ်းပႃးမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၶႂ်ႈထိင်းသိမ်း ၶဝ်ၶႂ်ႈယုၵ်ႉမုၼ်းပၼ် ဢၼ်ၼႆႉပိူင်ၼိုင်ႈ။
သွင်-ၾၢင်ႁၢင်ႈ Identity ၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းလူႉပင်းၸၢႆႇႁၢႆ လႆႈထုၵ်ႇယဵပ်ႇယမ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင် လႆႈထုၵ်ႇမွတ်ႇယႃႉယူႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတေဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆ။
သၢမ်-ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶွင်ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းတူၵ်းတႅမ်ႇလိူဝ်ႁႅင်း တေၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈ။ သိုပ်ႇသေၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၵႄႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်း ယူႇၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း လၢႆၸူဝ်ႈလၢႆပၢၼ်မီးမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ် ဝၢင်ႉၵၼ် ႁၢင်ႇၵၼ်လိူဝ်ႁႅင်း၊ ဢၼ်ၼႆႉၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေသိပ်ႉထီႇၵၼ်လႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈယွၼ်းၵႄႈလိတ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇတေဢွၼ်မႃး ယိုၼ်ႈယွၼ်းဝႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊၼႆ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်ယူႇ။
မိူဝ်ႈတေၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊလႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈတေၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ လႄႈသင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်မႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊၼၼ်ႉလႄႈသင် တီႈဢၼ်ၵႂႃႇယူႇ ၼႂ်းၶွပ်ႇဝိူင်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈပၢင်ႇလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးမႃးယူႇ တင်ႈတႄႇ 2010 တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸိူဝ်းပဵၼ်ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း တေတိူဝ်းလႆႈတီႈၼင်ႈ တေတိူဝ်းလႆႈဢွင်ႈတီႈ ပိူဝ်ႈတႃႇတေႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်မႃး ၵေႃႇတင်ႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၼႆ ဝႃႈလႆႈယူႇတီႈငၢႆႈငၢႆႈမၼ်း။
ပေႃးၼႆ ယူႇတီႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢၼ် ၸုၵ်းမၼ်ႈယူႇၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်မီး ယိူင်းဢၢၼ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵႂႃႇဢုပ်ႇၵုမ်ၸွမ်း ပႃႇတီႇ NLD ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈၽူႈတၢင်တူဝ် NLD ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၸုၵ်းမၼ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ထုၵ်ႇလီဢုပ်ႇလၢတ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေမႃးသိုပ်ႇတေႃႉတႆႇၶႆႈၼႄၵၼ် ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ။
ၸွမ်းၼင်ႇငဝ်းလၢႆး 2010 တေႃႇထိုင် 2015 လႄႈသင်၊ 2015 တေႃႇထိုင် 2020 ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ 2 ပၢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၶေႃႈၸုၵ်းမၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၼႅၼ်ႈၼႃယူႇဝႃႈၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ ၽိူဝ်ႇထိုင်မိူဝ်ႈယၢမ်းတေၽွတ်ႈႁႅၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈသင်၊ ၽိူဝ်ႇယၢမ်းတေလိူၵ်ႈႁႃၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၾၢႆႇသၽႃးတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉသေ တီႈဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်းၶွင်ၸုမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေယဝ်ႉ သမ်ႉၵူၺ်းၵုမ်ႇမိုင်ႉႁႃပိူဝ်ႈတႃႇ သုၼ်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၽႂ်မၼ်း တေမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈသုၼ်ႇၸတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် သုၼ်ႇတူဝ်ၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉပဵၼ်ယႂ်ႇၵႂႃႇၵူၺ်း။
ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ယူႇတီႈၾၢႆႇတႅၼ်းၽွင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈယူႇတီႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတီႈ ပိၼ်ႇပႆႇၵွၼ်းၵိူင်ႈၵၼ်လႆႈ ၵူၺ်းပဵၼ်လွင်ႈၵူမ်ၵဵဝ်ၵၼ်သေယဝ်ႉ ဢူးလိင်းပႃးလိင်းၵၼ်သေယဝ်ႉမႃး ပေႃးဝႃႈၼႆၵေႃႈတေဢမ်ႇၽိတ်း။
ယူႇတီႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ၵႂႃႇမီးယူႇၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၵႂႃႇမီးယူႇၼႂ်းသၽႃး ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈမႃးၾိင်ႈမိူင်းဢၼ်တႅတ်ႈတေႃး ဢၼ်တေသုမ်ႇငုမ်းလႆႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပေႃးလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႆႇႁၼ်မီးမႃးတႄႉတႄႉမီးမီး။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ မိူဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈတေႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ပႃႇတီႇ NLD ဢၼ်ဢွင်ႇပေႉလူၼ်ႉႁိုၵ်းလူၼ်ႉၾင်ႇ ဝႆႉတင်းၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶေႃႈတီႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉ တေလႆႈဢဝ်ပိူင်ပိုၼ်ႉ (အခြေခံမူ) တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊၼၼ်ႉ သိူဝ်ႇပိုၼ်ႉသေလၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်း ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ။
ထႅင်ႈၵမ်းတီႈ 2 မႃးၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸႄႈမိူင်းၽႂ်မၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇ ပၼ်ႁႃဢၼ်လူဝ်ႇၵႄႈလိတ်ႈယူႇ ယႅၼ်ႈယႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်မီးသင်ၼႆ ႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သေၵႄႈလိတ်ႈ၊ ဢဝ်သွင်ၶေႃႈၼႆႉ သိူဝ်ႇပိုၼ်ႉသေ သုတ်ႈၼႃႈၸူးတႄႉမၼ်းတေသၢင်ႇထုၵ်ႇ ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ်။
ပေႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉၸင်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇတေၽေႃႇၼမ်ႉၽေႃႇတူဝ်ၸွမ်း ပိူင်ၵၢၼ်ပိူင်ပိုၼ်ႉၾၢႆႇၾႅတ်ႊၻရႄႊ ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈၸွမ်း ပၼ်ႁႃဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸႄႈမိူင်း ၽႂ်မၼ်း ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေမီးလွင်ႈ ပိုတ်ႇပၢင်ႇၸႅင်ႈလႅင်း ပူင်ႇၽိူဝ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေမီး လွင်ႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁဵတ်းပုၼ်ႈၽွၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၼင်ႇႁိုဝ်တေၼႄလႆႈ လွင်ႈဝႃႈပႃႇတီႇ NLD ၼႆႉ ႁူဝ်ၸႂ်ၵႂၢင်ႈဢိူဝ်ႈ၊ မီးၵၢင်ၸႂ်ပိူဝ်ႈတႃႇႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းသေႁဵတ်းၵၢၼ်ဢိူဝ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၼႄလႆႈဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ တီႈၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼႂ်းသၽႃးလုတ်ႉတေႃႇ တီႈၼႂ်းၾၢႆႇတတ်းသိၼ်တွၼ်ႇၾိင်ႈ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈပႃးၼႂ်းတီႈ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊၵူႈၸၼ်ႉၸၼ်ႉ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊၵူႈဢၼ်ဢၼ် ၼႂ်းၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းဢၼ်တၢင်တူဝ်ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၸင်ႇတေသၢင်ႇထုၵ်ႇၼႆ ၵမ်းလိုၼ်းၸင်ႇၶိုၼ်းဢဝ်ၶေႃႈၼႆႉ လူပ်းလင်ၼႆ ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မၼ်းတေသၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇသွင်ပႃႈသွင်ၾၢႆႇ။
ႁဵတ်းသင်လႄႈဝႃႈၼၼ်ၶႃႈလႃႇ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးတူၺ်း သၢႆၵႂၢမ်းတႄႉ မိူၼ်တင်းဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ ၼႆႉ ယွမ်းၼွမ်းၼႃႇဢႃးလႃး ယူႇတႅမ်ႇတႂ်ႈသေယဝ်ႉ လၢတ်ႈၼႃႇဢႃးလႃးၼႆၵေႃႈ ၶေးၸၢင်ႈတေၸၢင်ႈ လႆႈဝူၼ်ႉထိုင်ၵၼ်။
ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတေမႃးတူၺ်းၽွၼ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႂ်းပီ 2020 ၼႆႉ ပႃႇတီႇ NLD ၼႆႉ ပေႉဢဝ်ၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း 7 ၸႄႈမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၶဝ်ပေႉဝႆႉၵမ်ႈၼမ်ၼမ်ၵူၺ်း၊ ပေႃးတေႁုပ်ႈသေဝႃႈတႄႉ မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇ NLD လႆႈဝႆႉဢႃႇၼႃႇပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ်ထိုင်တီႈယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈၾႅတ်ႊၻရႄႊ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၵူၺ်းတေပဵၼ် ၾႅတ်ႊၻရႄႊ ဢၼ်ယင်ႇၸွမ်းပိူင်ပိုၼ်ႉ ဢၼ် NLD ဝူၼ်ႉၶႆႈဝႆႉၼၼ်ႉၵူၺ်းၼႆ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈပွင်ႇၸႂ်ဝႆႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်မၼ်းဝူၼ်ႉၶႆႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၸွင်ႇမၼ်းထုၵ်ႇငၢမ်ႇၵၼ်ၸွမ်းတင်း ငဝ်းလၢႆးပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ငဝ်းလၢႆးၵူၼ်းၶိူဝ်းပတ်းပိုၼ်ႉယူႇႁႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈမီးသုၼ်ႇတႃႇတေပိူင်းၼႄ ၸီႉၼႄမၼ်းယူႇ။ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၸၢင်ႈဢဝ်ဢီႈသင် တႅၵ်ႈၼိူင်းၶႃႈလႃႇ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် ပႃႇတီႇပီႈၼွင်ႉလွႆ ပီႈၼွင်ႉပဢူဝ်း ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ တင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ဢွင်ႇပေႉၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်းၵေႃႈမီးယူႇၽွင်ႈ၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈမီးသုၼ်ႇတႅၼ်းတၢင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်း ၼႃႈတီႈဢိတ်းဢွၼ်ႇၽႂ်မၼ်းယူႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ဢမ်ႇဝူၼ်ႉသွၼ်ႇပႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ယူႇတီႈပႃႇတီႇ NLD ၸုမ်းလဵဝ်ၵူၺ်း တေသုမ်ႇငုမ်းတင်းသဵင်ႈသေ ႁဵတ်းၵႂႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈၼႆ ႁဝ်းၶႃႈပိူင်းၼႄဢၼ်ၼႆႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈပိူင်ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၵူၼ်းၼမ် ဝႃႈၼၼ် သေတႃႉၵေႃႈ သမ်ႉတေလႆႈၼပ်ႉယမ်ၸွမ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းဢေႇယူႇ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈမၼ်းဢွင်ႇပေႉဢေႇယူႇသေတႃႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်းတၢင် ၵူၼ်းမိူင်းယူႇ ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပႃႇတီႇ NLD ၶဝ်တေဢမ်ႇလူင်လိုမ်း ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတၵ်းလႆႈပိူင်းၼႄၵၼ်ၶိုၼ်းယူႇ။
လီယဝ်ႉၶႃႈ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈတေမႃးဝူၼ်ႉၶိုၼ်းၾၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ၾႅတ်ႊၻရႄႊ ဢၼ်ဝႃႈ (ဖက်ဒရယ်တည်ဆောက်ရေးအခြေခံမူ)ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းႁဝ်းၶႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းသင်ၶႃႈလႃႇ 1.တေလႆႈမူၼ်ႉမႄး ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ၼႆႉတႄႉၵူႈၵေႃႉၵေႃႈႁူႉၵၼ်ယူႇ။ ၸၢမ်းဝႃႈႁႂ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇမူၼ်ႉမႄးပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ၊ ဢမ်ႇၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ 2008 ၼႆတႄႉ တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈ ၾႅတ်ႊၻရႄႊ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၼႆႉၵေႃႈႁဝ်းပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေမူၼ်ႉမႄးလႆႈ 2008 ၼၼ်ႉ 2.ၵႂႃႇၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼႂ်းလုတ်ႉတေႃႇတႅၼ်းၽွင်းသေလႄႈသင်၊ ၵႂႃႇၸွမ်းသၢႆတၢင်းလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ် ဢၼ်ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈ ၶဝ်ႁဵတ်း ယူႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶတ်းၸႂ်မႃးတူၺ်းယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ တင်းသွင်သဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉ မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇတေဢွင်ႇမၢၼ်ၼၼ်ႉ ယၢပ်ႇယၢၵ်ႈတႄႉတႄႉၼႆ ၸိူဝ်းလူင်းမိုဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတေႁူႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၼႆႉဢမ်ႇမႄးဢမ်ႇပဵၼ် ၵႃႈတေလႆႈမႄးယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁူႉပွင်ႇၽႂ်မၼ်း။ ၼင်ႇႁူႉပွင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသမ်ႉ ၽွင်းႁဝ်းၶႃႈတိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ်မူၼ်ႉမႄး ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ယူႇၼၼ်ႉ တၢင်ႇပိူင် တၢင်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈၵေႃႈသမ်ႉမီးထႅင်ႈတင်းၼမ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈဢဝ်လွင်ႈၼႆႉပိူင်းၼႄၵၼ်ယူႇ ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ်။
ၼိုင်ႈ-မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇပီ 2015 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ယူႇၼႂ်းသၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေမူၼ်ႉမႄးဝႆႉ မၼ်းမီး (ၸယႃးၼိတ်ႉ)လွၵ်းတႃၽႄမၢႆ 2 သုၼ်ႇပူင်ပၢႆးၶွင်ၸႄႈမိူင်းၶဝ် ဢၼ်ဝႃႈ (ပြည်နယ်ဉပဒေပြုစာရင်း)ၼၼ်ႉ ဢၼ်တီႈတွၼ်ႈ 1 တေႃႇထိုင်တွၼ်ႈ 8 ၶေႃႈပူင်ပၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်။ တီႈလွၵ်းတႃၽႄမၢႆ 5 ဢၼ်ပဵၼ်သုၼ်ႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇၶွင်ၸႄႈမိူင်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တႄႇဢဝ်တွၼ်ႈ 20 တေႃႇထိုင် 39 ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် 2015 ပုၼ်ႉ ၼႂ်းသၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ပေႃးမူၼ်ႉမႄး မႃးယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးပဵၼ်ဢုပတေႇဝႆႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ် ထိုင်တီႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလူင်းမိုဝ်းလႆႈ ႁႂ်ႈပေႃးဢွၵ်ႇမႃးၸိုင်ႈမိူင်း ဢုပတေႇမၼ်း လၢႆးတၢင်းၸႄႈမိူင်းမီးဢုပတေႇမၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉပႆႇမီးမႃး။
ၸၢမ်းႁႂ်ႈဝႃႈယူႇတီႈပႃႇတီႇ NLD ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၼႂ်းပီ 2021 ၼႆႉ တႄႇပဵၼ်မူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇ ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းလွၵ်းတႃၽႄမၢႆ 2 လႄႈၼႂ်းလွၵ်းတႃၽႄမၢႆ 5 ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လၢႆးၾိင်ႈမိူင်း ဢွၵ်ႇမႃးသေ ႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂႃႇၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆ တိုၼ်းမီးၽွၼ်းလီၵမ်းလဵဝ်။
ၶေႃႈတီႈ 2 ယူႇတီႈပႃႇတီႇ NLD ဝႃႈ မတ်ႉတႃ 261 လႄႈ 262 ၼႆႉ ပႆႇပႃႈမူၼ်ႉမႄးလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ပေႃးၼႆတူၺ်းတီႈမတ်ႉတႃ 288 ၊ 289 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလွင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း (တိူင်းၶိုင်ႈ) ၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈသင်၊ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင်၊ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းမူႇဝၢၼ်ႈ/ဢိူင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ယူႇတီႈသုၼ်ၵၢင်တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ လုမ်းလုမ်းၵူၺ်း။
ဢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉၸၢမ်းဝႃႈ ဢမ်ႇယူႇတီႈငဝ်ႈငုၼ်းၵုမ်းၵမ်သေယဝ်ႉ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း တိူင်းၶိုင်ႈ ၸႄႈဝဵင်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈပႃးတင်းမူႇဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ ႁႂ်ႈယူႇတီႈၸႄႈမိူင်းၽႂ်မၼ်း ၵုမ်းၵမ်ၵႂႃႇ လႆႈ ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈ လူတ်းယွၼ်ႇပႅတ်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်လူး ငဝ်းလၢႆးၼႆႉတေလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ဢမ်ႇႁၢင်ႉၼႆ ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ်။
ၼႆႉပဵၼ်ၽွင်းဢၼ်ၶတ်းၸႂ်မူၼ်ႉမႄး ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 သေယဝ်ႉ ၵွၼ်ႇပႆႇမႄးလႆႈ ႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် သေၶိုင်ႁႅၼ်းၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ၊ ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉႁဝ်းၶႃႈတေဝဵၼ်ႉပႅတ်ႈဝႆႉ ဢမ်ႇလႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈပိူင်းၼႄၵၼ် တင်ႈတႄႈဢဝ်ဢုပ်ႇၵုမ်ပဵၼ်လႆႈ လၵ်းၵၢၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇႁဝ်းၶႃႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈတေသိုပ်ႇမုင်ႈမွင်းထႅင်ႈ တႃႇတၢင်းၼႃႈတႄႉ တီႈဢၼ်ယူႇတီႈ EAO ၶဝ် ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ် ၶတ်းၸႂ်သေၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸူးလူၺ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တင်းတပ်ႉမတေႃႇယူႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈလႆႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပိူင်ၾႅတ်ႊတရႄႊၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ ပိုၼ်ထၢၼ်ပိူင်ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊၼၼ်ႉလႄႈသင် ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးဢမ်ႇပဵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ 2016 တေႃႇထိုင် 2020 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ယူႇတီႈပႃႇတီႇ NLD လႄႈတင်းပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ လွင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ် တိုၼ်းဢမ်ႇမီးမႃး။ တႃႇတေၵႂႃႇပဵၼ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်/ ယွင် တီႈဢၼ်ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပိူင်ၾႅတ်ႉၻရႄႊၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပိူင်ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊၼၼ်ႉလႄႈသင် ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈမီး လွင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်၊ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တင်းပႃႇတီႇ NLD ဢၼ်ၼႆႉ လူဝ်ႇႁဵတ်းဝႆႉသၢႆတၢင်းပိူဝ်ႈတႃႇ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်လႆႈ ႁဝ်းၶႃႈႁၼ်ထိုင်ၼႆႉၶေႃႈၼိုင်ႈ။
ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ် NLD ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ၾၢင်ႁၢင်ႈဝိသဵတ်ႇမဵတ်ႇမၢႆၶွင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ဢၼ်ပဵၼ် Identity ၶွင် Ethnic ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ လႆႈႁၼ်လူႉသုမ်းၵႂႃႇၼမ်၊ လႆႈႁၼ်ထုၵ်ႇလူလၢႆ ထုၵ်ႇလႆႈယႃႉမွတ်ႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆၸိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇသိုပ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈပႃႇတီႇ NLD တိုၼ်းတေလႆႈၶတ်းၸႂ်ပၼ်။
မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇတီႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ဢၼ်မႃးတမ်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈဢွင်ႇသၢၼ်း၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇတီႈမိူင်းမွၼ်း မီးမႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆ တႄႇဢဝ်ၶူဝ်ဝႃႇ တၢင်းဝႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယူႇၼႂ်းလုတ်ႉတေႃႇသၽႃးသေ တဵၵ်းႁႂ်ႈၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဢွင်ႇသၢၼ်းသေ ႁဵၵ်ႈဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈမၼ်းၵႂႃႇပဵၼ်ၶူဝ်ဢွင်ႇသၢၼ်း သဵၼ်ႈတၢင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းဝႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ်၊ တႄႇဢဝ်တီႈမိူင်းတႆး ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁၼ်လႆႈမီးမႃး ႁဝ်းၶႃႈၶႂ်ႈႁဵတ်း ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်း၊ ႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉဢၼ်မီးယူႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းဢမ်ႇႁဵတ်း၊ ဢၼ်ႁဝ်းဝႃႈပႆႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်း သမ်ႉမႃးဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်း ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေၸၢႆႇဝၢႆးႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ယူႇတီႈပႃႇတီႇ NLD တၵ်းတေလႆႈတမ်းပဵၼ်ပိူင်ၵၢၼ်သေႁဵတ်းပၼ်။
ယဝ်ႉၵေႃႈ ၽဝႃႉၵၢၼ်ၵူၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်မၼ်းႁၢင်ႇႁိူင်ႈၵၼ်လိူဝ်ႁႅင်း ပွတ်းၼိုင်ႈတွၼ်ႈၼိုင်ႈ တၢင်းမိူင်းတႂ်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉမီးသုၼ်ႇ တိုဝ်ႉတၢင်းလီသေယဝ်ႉ ပွတ်းတၢင်းၸႄႈမိူင်း ၸိူဝ်းၵႆႉပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလီတိုဝ်ႉတၢင်းသင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇဝၢင်ႉ ႁၢင်ႇၵၼ်ၵႂႃႇတႄႉတႄႉမီးမီးၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီႁၢင်ႈႁႅၼ်း။
ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈတေၽေႃႇသၢင်ႈ ၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်မႃးၸိုင် ယူႇတီႈပႃႇတီႇ NLD ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ ဢဝ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႃႈတႄႉ ၶႂ်ႈၸႂ်ႈတေၸႂ်ႈ ၶႂ်ႈမႅၼ်ႈတေမႅၼ်ႈယူႇၵေႃႈ ပေႃးတေဢဝ်လၢႆးတၢင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႃးလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈထုၵ်ႇလီႁူမ်ႈၵၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ၵႂႃႇ ထုၵ်ႇလီႁူမ်ႈၵၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၵႂႃႇ ပေႃးဢဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉမႃးၶဝ်ႈၼႆၸိုင် ၽူႈတႅၼ်းၾၢႆႇပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈပႃးယူႇ။ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇၼႆၸိုင် ယူႇတီႈၾၢႆႇ NLD ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၵေႃႈ ၵေႃႉဢမ်ႇယွမ်းမၼ်းၵူၺ်း တေမီးတၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတႄႉႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ်။
ပိူင်ၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈၵႃႈပဵၼ်ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း 48 ၸုမ်း ၸိူဝ်းဢၼ်တေယွမ်းႁပ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်တေႁပ်ႉႁူပ်ႉတင်းပႃႇတီႇ NLD ၼၼ်ႉ ဢဝ်ပဵၼ်ၶေႃႈလဵဝ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ်သေ ယၼ်ၼိူဝ်ပိုၼ်ႉဢၼ်ၼႆႉသေ ဢုပ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇတႄႉ ပိူဝ်ႈတႃႇတေသၢင်ႈလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်လႄႈသင်၊ ပိူဝ်ႈတႃႇတေသၢင်ႈလွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈၽေႃႇၼမ်ႉၼႄတူဝ်လႆႈမႃး ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယွၼ်းတေႃႉတႆႇၶႆႈၼႄၵၼ်မွၵ်ႈၼႆႉသေ ႁႂ်ႈလႆႈယွၼ်းၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းတီႈၼႆႈ၊ မႂ်ႇသုင်ၵၼ်ၶႃႈ။
ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း
24/12/2020


text:
"ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ"
ေပႃးလၢတ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ ၼႆ ယုမ်ႇယၢမ်ႈဝႃႈၽ်ႂၽ်ႂ ေၵႃႈေတဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉၸၵ်းယၢမ်ႈငိၼ်းၵၼ်ၵူႈေၵႃႉယူႇ။ ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ေၵႃႉထူၼ်ႈသၢမ် လုၵ်ႈလုင်းၸၢင်းထုၼ်းဢွင်ႇ ႄလႈ ႄမႈပႃႈၸၢင်းၶွင်ႇ ။ ၸဝ်ၵၢၼ်းယွတ်ႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇ ႁၼ်ၼႃႈမိူင်းမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1963 ၼ်ႂးလိူၼ် March ဝၼ်းထီႉ 22 ဝၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈၵွျင်းႁိၼ်ႄႁႈ ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းယၢႆး ေၸႊဝဵင်းေၵးသီး ၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းၸၢၼ်းဝႆႉယူႇ။ ၸိုဝ်ႈေတႉႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးႁၢၼ်ႇၸဵင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ 1969 ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ တီႈမိူင်းယၢႆး 1981 ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မၢႆ (4) တီႈငဝ်ႈဝဵင်းလူင်မိူင်းတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ 1982 ေတႃႇထိုင် 1984 ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ဢဝ်ဝႆႉၽၢႆႇပၢႆးပိုၼ်း တီႈဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး။ ႄတႇၽိုၵ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈမႃး ၸဵမ်ပၢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဝွၵ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈယ်ႂႇေသပိူၼ်ႈႄတႉပဵၼ် သဵင်ၵွင်ႈ ၵွင်ႈတႃႇသဵင်ၵွင် ဢၼ်ပႃးၼ်ႂးၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပိုတ်ႇပၢင်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ႈၽၢဝ်ႇ ပႃႇတီႇမ်ႂႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSPP/SSA) ၶပ်းၶိုင်ဢွၵ်ႇ မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1981 ၼၼ်ႉေသ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၽူႈေမႃၵႂၢမ်းၸၢႆးမူး ၶိုၼ်း ဢဝ်ႁွင်ႉႁဵတ်းပဵၼ်ၽဵင်းၵႂၢမ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ။


text:
လွင်ႈၶဝ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈ ၶႅပ်ႉပီႇတႄႇလ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵ 2021
မိူဝ်ႈ 2021 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 6 ၼၼ်ႉ ၽုင်ၵူၼ်းဢၼ်ဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးၼႄၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ် တေႃႇၼႄႇ ထရၢမ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈပူၼ်ႉပႅၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈသၽႃးၸိုင်ႈမိူင်း ၶႅပ်ႉပီႇတႄႇလ် (The Capitol) ယဝ်ႉ ဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းသေ လႆႈၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် ပွတ်းတွၼ်ႈယူင်ႉသၢင်ႈဝႆႉ လၢႆၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ။ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၶဝ် ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝႃႈတႄႉ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းထရၢမ်ႉ မွၵ်ႇလၢတ်ႈ တီႈ ပၢင်မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်းဢၼ်ၼႆႉမႃး ၼႆယဝ်ႉ။[6][7][8] လွင်ႈဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မၼ်းလႆႈပဵၼ် လွင်ႈယႃႉၵဝ်း လွင်ႈဢၼ်ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇၶႅပ်းၵၢၼ်ၸႂ် တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (Electoral College) လႄႈ လွင်ႈၼႄႉၼွၼ်းပၼ် လွင်ႈဝႃႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ လႆႈဢွင်ႇပႄႉတီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 2020 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လႆႈၶၢႆႉဢဝ် တႅၼ်းၽွင်းၶဝ် ဝႆႉတီႈ လွတ်ႈၽေးသေ လႆႈဢိုတ်းႁပ်း ယူင်ႉသၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ လၢတ်ႈမၢပ်ႇမႂ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈလႅၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆသေယဝ်ႉ ယူႇဢမ်ႇႁိုင်လၢႆႁူင်ႈ ၽုင်ၵူၼ်းဢၼ်ၵူၼ်းဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 5၊ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၸုတုမ် တီႈ ဝဵင်းလူင် ဝႃႇသျိၼ်ႇတၼ်ႇ တီႇ ၸီႇ သေ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႈ ၼႄၵၢင်ၸႂ် ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၢႆႉပၢၼ်ႉ ထဵင် လွင်ႈ ပၢႆႇတႅၼ်ႇဢွင်ႇပႄႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ။[9][10][11]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Raju, Manu (January 7, 2021). Facing criticism, US Capitol Police details response to violent mob, 14 suspects arrested and 50 officers injured. CNN.
- ↑ Questions mount over law enforcement’s failure to protect the Capitol. The New York Times (January 7, 2020). “Mr. Sund said more than 50 Capitol Police and Washington Metro Police officers had been injured, and several Capitol Police officers were hospitalized with serious injuries.”
- ↑ McEvoy, Jemima. These Are The Four People Who Died Amid The Capitol Riot (in en).
- ↑ Terruso, Julia. He organized a bus of Trump supporters from Pa. for ‘the first day of the rest of our lives.’ He died in D.C. (in en-US).
- ↑ "Prosecutors 'looking at all actors,' including Trump, as charges are filed against Capitol rioters"၊ CNN၊ January 7, 2021။
- ↑ "Capitol siege: Trump's words 'directly led' to violence, Patel says"၊ BBC၊ January 7, 2021။
- ↑ Incited by the President, Trump Supporters Violently Storm the Capitol. Time.
- ↑ "This is what Trump told supporters before many stormed Capitol Hill"၊ ABC News။
- ↑ Live updates: Hundreds storm Capitol barricades; two nearby buildings briefly evacuated; Trump falsely tells thousands he won (January 6, 2021).
- ↑ Peñaloza, Marisa (January 6, 2021). Trump Supporters Clash With Capitol Police At Protest. NPR.
- ↑ Trump Supporters, Proud Boys Converge On California's Capitol To Protest Electoral College Count.


text:
ဝၼ်းတီႈ 3/2/2022 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း မွၵ်ႈ 1 မူင်းပၢႆ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မၢႆ 1 တင်း မၢႆ 4 ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း မီးၶၢဝ်ႇလိုဝ်းဝႃႈ ႁၼ်မၢၵ်ႇ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼႆသေ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တိုၼ်ႇၵၼ် ၼႅတ်ႈၵႂႃႇႁပ်ႉလုၵ်ႈလၢင်းၽႂ်မၼ်း ပွၵ်ႈ ၶိုၼ်းႁိူၼ်းယေး ။
ၵူၼ်း ၵဵင်းတုင် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မိူဝ်ႈဝႃး ဝၢႆးဝၼ်း 1 မူင်းပၢႆ ၸမ်ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဝၢႆးဝၼ်းၼၼ်ႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းမၢႆ 1 တင်း မၢႆ 4 ထူပ်းႁၼ် မၢၵ်ႇႁၢင်ႈၵၢင်ဝႆႉ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼႆသေ ၸဵမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ လႅၼ်ႈပွၵ်ႈႁိူၼ်းၵၼ်မူတ်း။ ပေႃႈမႄႈ လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇၵေႃႈ မႆႈၸႂ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁပ်ႉလုၵ်ႈလၢင်းၽႂ်မၼ်း။ လွင်ႈဝႃႈ ႁၢင်ႈၵၢင်မၢၵ်ႇၼႆၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႄႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပႆႇႁူႉလီလီ”- ဝႃႈၼႆ။
လိူဝ်သေ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မၢႆ 1 တင်းမၢႆ 4 ယဝ်ႉ တၢင်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ် ၸဵမ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း တင်းမူတ်း ဢွၼ်ၵၼ်တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈႁိူၼ်းၵၼ်မူတ်း။
ဝၢႆးသေ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈႁိူၼ်းၵၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼႃႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တၢင်းဢွၵ်ႇဝဵင်းၵဵင်းတုင် – တႃႈၶီႈလဵၵ်း မိူၼ် ၼင်ႇ တပ်ႉၼွင်ၼူၼ်း၊ တပ်ႉဢမျွၵ်ႈ၊ တပ်ႉ 244 လႄႈ တၢင်းၼႃႈတပ်ႉ တိူင်းသိုၵ်းသၢမ်ၸဵင်ႇၵဵင်းတုင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်း မၢၼ်ႈ ဢဝ်ႁူဝ်ႉၼမ်သေ ႁႄႉၶင်ၸွမ်းတၢင်းဝႆႉ ပၼ်ရူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇမႃးလႆႈၼိုင်ႈလမ်းၵူၺ်း ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။


text:
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ မီးသီၶဵဝ်၊ သီလိူင်၊ သီလႅင်၊ သီၶွင်ႇသေလႄႈ မီးဢရသႃႇ ဢၼ်ဝၢၼ်ဝႆႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈၼႆႉ တၢင်းယႂ်ႇမၼ်း မီး 3 cm ထိုင် 7 cm ပၼ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ မီးထၢတ်ႈဢႃးႁၢၼ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈၵႅတ်ႇၶႄပၼ် တၢင်းပဵၼ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်း ၼိူဝ်ႉၼင် ၼုမ်ႇၼုတ်းႁၢင်ႈလီ၊ ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ယူႇလီ၊ ဢႃႇယုယၢဝ်းလႄႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယ်ႇ မီးၵႃႈၶၼ် မဵဝ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆ ၵူၼ်းၵုၼ်ဝၼ်းတူၵ်း၊ ယူးရူပ်ႇတွၼ်ႈဢွၵ်ႇလႄႈ ၵုၼ်ဢေးသျႃး ပွတ်းတူၵ်းၶဝ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း ဝဵင်းပေႇပီႇလူၼ်ႇ မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉလႄႈ မိူင်းၶႄႇ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် တႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈလီ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ တင်းၼမ်ယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းၼေႃႇဝူၺ်းလႄႈ သုၺ်ႇတိၼ်ႇၶဝ် ယင်းႁွင်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇဝႃႈ ‘’’တၢင်းၵိၼ်ၽြႃးပၼ်’’’ (Food of God) ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ၸႂ်သွင်ပႃး ယူႇလီ ၵိၼ်ဝၢၼ် ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယတႄႉ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ဢွၵ်ႇတီႈလွႆ Kashmir kulu လႄႈ kumaon ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ မီး 7500 မဵဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႇ ပၼ်လႆႈ ထၢတ်ႈဝီႇထိူဝ်ႇမိၼ်ႇ ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းလႄႈ ထၢတ်ႈဢႃးႁၢၼ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼၼ်ႉ ပႃးထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် 21%၊ ထၢတ်ႈၵလူးၵူတ်ႉၸ် ပႃး 25%၊ ထၢတ်ႈၼမ်ႉဢွႆႈ 15% လႄႈ ထၢတ်ႈၸဵမ်းသၽႃႇဝၼႆႉ ပႃးယူႇ 60% ၼႆယဝ်ႉ။
သင်တေၸႅတ်ႈတူၺ်း ထၢတ်ႈဢႃးႁၢၼ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆၸိုင် တေလႆးႁၼ် ထၢတ်ႈၼမ်ႉ 84.6%၊ ထၢတ်ႈၼိူဝ်ႉ (ပလူဝ်ႇတိၼ်း) 0.2%၊ ၼမ်ႉမၼ်း 0.5%၊ ထၢတ်ႈႁႄႈ 13.4%၊ ထၢတ်ႈၶႄႇၸီႇယမ်ႇ 10 mmg၊ ၽေႃးၸၾရပ်ႉ 14 mmg၊ ထၢတ်ႈလဵၵ်း၊ ထၢတ်ႈဝိတ်ႉထိူဝ်,မိၼ်ႇ A 40 Unit, ထၢတ်ႈဝိတ်ႉထိူဝ်ႇမိၼ်ႇ E.H လႄႈ B ၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးသေ တၢင်းသဵင်ႈ ၶဝ်ႈပႃး 59 ၵႄႇလူဝ်ႇရီႇယူႇယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သင်ဝႃႈ ၼႄပၼ် တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီ ပၢႆးယူႇလီ တႃႇတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆၸိုင် တေလႆႈၼႄပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဝၼ်းလုၵ်ႈလုၵ်ႈ မိူဝ်ႈၸမ်တေၼွၼ်းၼႆ တႃႇပၢႆးယူႇလီၼႆ့ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈႁႃ မေႃယႃယဝ်ႉၼႆ ၼႂ်းပပ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႆႉ ၼင်ႇၼႆယူႇ။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၶဝ်ႈပႃး Pectin ဢၼ်ဢဝ် ဢွၵ်ႇပၼ်ၵွင်ႉ ၼႂ်းတူဝ်လႄႈ Galacturonic Acid ဢၼ်ယႃပၼ်လႆး တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်း သႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈယိူဝ်ႇယၢႆႈငၢႆႈ တၢင်းပဵၼ်ႁႅင်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ဢေႇလႄႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢွၵ်းဢေႃ ႁႂ်ႈၺၢၼ်ႇၽႂ်းၽၢႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ပိူၵ်ႇၶဵဝ်ယူႇၼၼ်ႉ မီးထၢတ်ႈၵၸီႇသေ မိူဝ်ႈသုၵ်းမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈ ၵၸီႇဢၼ်ၸဵမ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ ပႃးထႅင်ႈ Malic Acid ဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီ ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်း တင်းၼမ်ယူႇ။
ပေႃးပွၵ်ႇပိူၵ်ႇမၼ်းသေ ၵိၼ်ၼႆ တေသုမ်းထၢတ်ႈ Vitamin မၼ်းတင်းၼမ်ယူႇ။ တီႈပိူၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးထၢတ်ႈ ဝီႇထိူဝ်ႇမိၼ်ႇ ၼမ်လိူဝ် တီႈၼိူဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မီးပႃးထၢတ်ႈ Vitamin A လႄႈ ၸင်ႇယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် တင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ မီးပႃးထၢတ်ႈလဵၵ်း၊ ထၢတ်ႈဢႃႇသိၼ်းၼိတ်ႉ၊ ထၢတ်ႈၽေႃႉၸၽရၢတ်ႉလႄႈ ယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် ႁႅင်းလိူတ်ႈဢေႇယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈဝၼ်း 1 kg၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈၵွၵ်း မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၸိုင် တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းၵိၼ်မၼ်းတႄႉ ၼႃႈတေၵိၼ်ၶဝ်ႈ 1 မူင်းၶိုင်ႈလႄႈ ၼႃႈတေၼွၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉ ၸပ်းတူၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် မူင်ႈမႅင်း တေဢမ်ႇယႃႉၵဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈယႃ သိတ်းလႄး မိူဝ်ႈတေၵိၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇသုၵ်ႈၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉသေ ၸင်ႇၵွႆႈၵိၼ်ယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈယႃႉပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉပိၵ်ႉ တွင်ႉလူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်ၶဵဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတွင်ႉပိၵ်ႉႁၢႆသေ ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ် လူဝ်ႇလႆႈၵိၼ် မွၵ်ႈသွင်လုၵ်ႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ တွင်ႉၵႂႃႇၼႆၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈၸီႇၵိၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ႁုင်ၵိၼ်ၼႆၸိုင် တွင်ႉတေၶိုၼ်းလီမိူၼ်ၵဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းလူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇဢၼ်သုၵ်းၼၼ်း သင်ဢိတ်ႇသေ ၵိၼ်ပၼ် 1 ၸေႃႉထိုင် 4 ၸေႃႉၼႆ တၢင်းပဵၼ် တွင်ႉၶူပ်းတွင်ႉၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈ ဢဝ်ဢွၵ်ႇ သႆႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ တၢင်းၼႂ်းၼၼ်ႉသေ ဢိၼ်ႇႁႂ်ႈမၼ်းလႅဝ်လီလီသေ ၵိၼ်ပၼ် မိူဝ်ႈယၢမ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈလႄႈ ၼႃႈတေၵိၼ်ၶဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆ ယိူဝ်ႇယၢႆႈလီ၊ တွင်ႉၵေႃႈ ၵတ်းလီယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၼၼ်ႉ သင်ဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈလႄႈ ပိူၵ်ႇမႆႉမဵၼ်ႁိူတ်ႈ သႂ်ႇလေႃးသေ ၵိၼ်ၵေၢႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၼိုင်ႈၸေႃႉ မဵတ်ႉငႃးဢွႆၼိူဝ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ် သိၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၵိၼ်ပၼ်ၼႆ တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈလႄႈ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်တီႈသႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇၵိၼ်ပၼ် ၼႃႈတေၵိၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၸင်ႇတေယႃႉလႅဝ်လႆႈ ယိူဝ်ႇ ဢၼ်ိၵၼ်လူင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလူင်းၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈလူမ်ႇလူမ်လႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇယူႇလီၼႆႉ လူဝ်ႇပိုင်ႈၼိူဝ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
သင်ႁူဝ်ၶႆႈၼႆ ပွၵ်ႇပိူၵ်ႇ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈသေ ၸမ်ႈၵိၼ်ပၼ်တင်းၵိူဝ် ၶၢဝ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၵိၼ်ထပ်းၵၼ် ၼိုင်ႈဝူင်ႈၼႆ တၢင်းပဵၼ် ႁူဝ်ၶႆႈ၊ ႁူဝ်ၶႆႈၽၢႆႇလဵဝ်လႄႈ ႁူဝ်ၶႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ သမ်ႉထႅင်ႈ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ပၼ်ၽွၼ်းလီ ၽူႈၸိူဝ်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ ပႃးထၢတ်ႈ Calcium ထၢတ်ႈၽေႃႉၸၽရပ်ႉလႄႈ ထၢတ်ႈ Sodium ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၼမ်ႉၽိုင်ႈလႄႈ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃႁူဝ်ၸႂ်ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ် Dr. Elizabeth Barret (California University) မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ “မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် ႁူဝ်ၸႂ် ႁႂ်ႈၶႅၼ်းလႆႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းပပ်ႉၵျၢမ်းယႃႈယႃမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “သင်ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ဢေႇၼႆ ဢဝ်သႆႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢွၵ်ႇသေလႄႈ ဢဝ်ၶမ်းသိူင်းတဵၵ်း၊ ဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈသႂ်ႇ ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းသေၼိုင်ႈ၊ ပေႃးၼိုင်ႈယဝ်ႉ သမ်ႉၶူပ်းၵိၼ်တင်းလုၵ်ႈၼႆ ၸၢင်ႈၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၵိၼ်ၼႆ ယဵဝ်ႈလီမႃးသေ လိူတ်ႈၵေႃႈ တေယွမ်းလူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႂ်း မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ ပႃးထၢတ်ႈ Sodium Chloride လႄႈ ၼႂ်း Tissue ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈသူဝ်ႇၻီႇယမ်ႇ တေဢေႇၵႂႃႇသေ ထၢတ်ႈ Postatsium ၼမ်မႃးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
သင်ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆၸိုင် တၢင်းပဵၼ် ၽီလိၼ်၊ ဢဵၼ်ၵႂ်ႈလႄႈ လုပ်ႇၸဵပ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဢဝ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈ ႁုင်ပဵၼ်ဢူၼ်ယဝ်ႉ ၶိုၼ်းတႃးပၼ် တီႈၸဵပ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸဵပ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်မီးဢရသႃႇၸဵမ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ် ဢႆႁၢႆယူႇယဝ်ႉႉ။ သင်ပဵၼ် ဢႆၶၢဝ်ႈယၢဝ်းၼႆ ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်း 250 gm ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈဝူင်ႈ ၼႆ လူမ်းဢႆ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ပၢၼ်ႁိၼ် တီႈမၢၵ်ႇၵႅဝ်းၼႆ လူဝ်ႇလႆႈၵိၼ်ပၼ် လဝ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇၵူၼ်းပဵၼ် တႃၸဵပ်းၶဝ်တႄႉ လူဝ်ႇလႆႈဢဝ် ၼမ်ႉပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းတႃ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵိၼ်ပၼ်ၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးႁဵတ်း ၼမ်ႉယႃႈယႃ တႃၼၼ်ႉတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈပွၵ်ႇဢဝ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈၶၢင် ဢဝ်ၼမ်ႉသႂ်ႇသေ တင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းလိူတ်ႇယဝ်ႉ ပူင်ဝႆႉ ႁႂ်ႈၵတ်းယဝ်ႉ သႂ်ႇပၼ်ၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်တၢင်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်တႃသေလႄႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇပူၵ်ႉဝႆႉ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်းၼႆ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
သင်ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢၢႆသႅဝ်သူပ်းမဵၼ် ႁၢႆယူႇၼႆ Dr. T.T Hanks တႅမ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းပပ်ႉ Dental Survey ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၵိၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ သင်ၵိၼ်ပၼ် ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢဝ်မႆႉသီၶဵဝ်ႈ သီပၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဵဝ်ႈၶၢဝ်လီ၊ မူတ်းသႂ်လီယူႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ယႃပၼ်လႆႈ မႅင်းဢၼ်မီးတီႈႁိူၵ်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၵႃႉယိုတ်ႈၵႃႉယွႆႉ ႁၢႆယူႇယဝ်ႉ။ သမ်ႉထႅမ်ႈ ၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ မႅင်း Bacteria ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ႁႂ်ႈႁၢႆဝၢႆးသေဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၶဵဝ်ႈမၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈၼႆႉ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ႁႂ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်း တဵမ်ထူၼ်ႈႊ ယႃႉလႅဝ်ပၼ် ယိူဝ်ႇၼႂ်းတွင်ႉ မၼ်းယၢႆႈလီ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ၵႅၼ်ၶႅင်ယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဢဝ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ လေႃးၼမ်ႉၼူမ်း ၵိၼ်ပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈၵၢင်းယၢၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်သေ တေယူႇလီ၊ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင် ႁၢင်ႈလီ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁၼ်ၼုမ်ႇလီလိူဝ် ဢႃႇယုဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း မီးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုမ်းတႄႉ သင်ၵိၼ်ပၼ် မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆၸိုင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်ႉၵူၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလႆႈ။
ၽွၼ်းလီသိပ်းဢၼ် ယွၼ်ႉၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵႂၢမ်းၵူၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆ ယင်းဢမ်ႇလူဝ်ႇ မေႃယႃၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၽွၼ်းလီဢၼ်လႆႈတီႈ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈ တႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃး။ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းပႃႈတႂ်ႈၼႆႉတႄႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် ၶေႃႈမၼ်ႈ ဢၼ်ၵမ်ႉပၼ်ၼင်ႇ ၵႂၢမ်းၵူၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။
႑။ ၵႅတ်ႇၶေပၼ် လုပ်ႇ
ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၵူၼ်းမိူင်းပျၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ဝႃႈဝႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ထၢတ်ႈ Flavanoid ၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ လုပ်ႇ ၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းဢၼ်လိူတ်ႈထမ်ႇမတႃႇသုတ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ် ၵႅၼ်ႇၶႅင်ႁႅင်းၼႆယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းၵူၺ်းပႃးဝႆႉတီႈ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၵူၺ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ထၢတ်ႈ Boron ဢၼ်ပႃးဝႆႉတီႈ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ လုပ်ႇႁဝ်း ၵႅၼ်ႇၶႅင်လီၼႆယဝ်ႉ။
႒။ ၵႅတ်ႇၶေပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် ႁူဝ်ၸႂ်ၵပ်ႉ
လုၵ်ႉတီႈ ၽွၼ်းလႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း မိူဝ်ႈပႆႇပေႃးႁိုင်ၼၼ်ႉသေ လႆႈႁူႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ် ဢၼ်ၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၵူႈဝၼ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်ၵပ်ႉထၢၼ်ႇ လုၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵိၼ် ၼိုင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၼိူင်းတူၺ်းတီႈ မႄႈမၢၼ်း (ၼၢင်းယိင်းပႃးတွင်ႉ) ၵေႃႉဢၼ်ၵိၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ လႄႈ ၵေႃႉဢမ်ႇၵိၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆၸိုင် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈ မႄႈ ဢၼ်ၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးလႆႈႁၼ် ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ႁူဝ်ၸႂ်ၵပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
႓။ ၵႅတ်ႇၶေပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် ဢႄႇလ်ၸၢႆးမႃး
ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် Cornell ဢၼ်မီးတီႈမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ် ဢဝ်ၼူသေ ၸၢမ်းတူၺ်းဝႃႈ ထၢတ်ႈ quercetin ဢၼ်မီးတီႈ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈ ၵႅတ်ႇၶေပၼ် Free radical ဢၼ်မီးတီႈ သႄးလ်ဢွၵ်းဢေႃႇၼၼ်ႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈလူႉလႅဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢႄႇလ်ၸၢႆးမႃးၼႆႉ ယွမ်းတူၵ်းၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။
႔။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢတ်ႈ ၵူဝ်ႇလႅတ်ႇသထေႃး တူၵ်းလူင်း
ပေႃးၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းသွင်လုၵ်ႈၼႆ ထၢတ်ႈမၼ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းလိူတ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ မၢၼ်းၸၢင်ႈယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႑႖ (16%) ၼႆယဝ်ႉ။
႕။ ၵႅတ်ႇၶေပၼ် လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇပွတ်ႇ
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽွၼ်းလႆႈ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ႑႐႐႐႐ ၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈယွမ်းလူင်းပၼ် တၢင်းပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇပွတ်ႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႕႐ (50%) ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
႖။ ၵႅတ်ႇၶေပၼ် လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇၼူမ်း
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽွၼ်းလႆႈ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် Cornell ဝႃႈဝႆႉတႄႉ ၼူ ဢၼ်ဢွႆႇပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈဝၼ်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၵႅတ်ႇၶေပၼ်လႆႈ လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇၼူမ်း ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႑႖ (16%) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးလဵင်ႉၶဝ် ၼိုင်ႈဝၼ်း သၢမ်လုၵ်ႈၼႆၸမ်ႉ ၵႅတ်ႇၶေပၼ်လႆႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႓႙ (39%) သေ ပေႃးလဵင်ႉထိုင် ႁူၵ်းလုၵ်ႈၼႆတႄႉ မၼ်းၵႅတ်ႇၶေပၼ်လႆႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႔႔ (44%) ၼႆယဝ်ႉ။
႗။ ၵႅတ်ႇၶေပၼ် လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇသႆႈလူင်
ဢိင်ၼိူဝ် ၽွၼ်းလႆႈ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်လူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေလႄႈ ၼူ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢဝ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇလဵင်ႉၼၼ်ႉၼႆ ၶဝ်ၵႅတ်ႇၶေလႆႈ တၢင်းပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႔႓ (43%) ၼႆယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈ Pectin ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ မၼ်းၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ပိူင်ဢိတ်ႇတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မီး ၼႂ်းသႆႈႁဝ်းၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး မၼ်းထိင်းပၼ်လႆႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇ သႆႈလူင်ႁဝ်းၵွၼ်ႇၼႆဢေႃႈ။
႘။ ၸၢင်ႈယွမ်းလူင်ပၼ် လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၵႅၼ်ႇသႃႇတပ်း
ပေႃးၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်ဢိတ်ႇတင်းၼိူဝ်ႉတင်းပိူၵ်ႇမၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉၼႆ ၸၢင်ႈၵႅတ်ႇၶေပၼ်လႆႈ ၵႅၼ်ႇသႃႇတပ်း ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႕႗ (57%) ၼႆယဝ်ႉ။
႙။ မၼ်းထိင်းပၼ် လိူတ်ႈဝၢၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ထၢတ်ႈ Pectine ဢၼ်မီးၼႂ်း မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ပိူင် ၵလႃႇၵျူႇတူဝ်းၼိတ်ႉ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းပၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် တႃႇတေထိင်းပၼ် လိူတ်ႈဝၢၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်ယူႇ။
႑႐။ ၵႅတ်ႇၶေပၼ် ယႃႇႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ် ၶိုၼ်ႈမႃး
ၽွင်းတိုၵ်ႉယွမ်း ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် မၢၵ်ႇၵေႃႈ တႃႇသၢမ်လုၵ်ႈၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်း ၸဵဝ်းတူၵ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၵိၼ်ၼၼ်ႉၼႆ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ပရႃႇၸီးၶဝ် လဵပ်ႈႁဵတ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
လၢႆးၸႂ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လၢႆးၸႂ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈၼႆႉတႄႉ ၵိၼ်မၼ်းလၢႆလၢႆၵေႃႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵိၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် တင်းမၢၵ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်၊ ႁဵတ်းႁႅင်ႈ၊ ႁဵတ်းပဵၼ် Jelly၊ ႁုင်ၵိၼ်၊ ၸီႇၵိၼ်၊ သႂ်ႇၼႂ်းၶဝ်ႈမုၼ်းသေၵိၼ်၊ ႁဵတ်းၼမ်ႉဝၢႆႇသေၵိၼ်ၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼိူဝ်ႉၼင်ၼုမ်ႇမူႈမႃးၼႆႉ ၵျႃႉတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈမူတ်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ယင်းၸၢင်ႈၵႅတ်ႇၶႄပၼ်လႆႈ ၵွင်ႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃလီ ယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈၸမ်တေၵိၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈသုၵ်ႈမူတ်ႈမူတ်းသႂ်သႂ်သေ ၸင်ႇလီၵိၼ်ယဝ်ႉ။
တီႈၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇလၢႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
Sampion (Shampion)
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (13) ၼမ်ႉၵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ၊ ဢဵၼ်းသႅင် (မိူင်းၼၢႆး)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 125-128၊ ပီ 2006။


text:
ဢိၼ်းၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ (မၢၼ်ႈ: အင်းစိန်မြို့နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Insein Township), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zewaeng Inzaeng]) ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉ (႒႑) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (႓႓) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး (႑႐) ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး (႕) ႁူင်းယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶွၵ်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ် ၶွၵ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇ ဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၽြႃးႁိၼ်ၶၢဝ် ဢၼ်တၢင်းသုင် သုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၽြႃးၵျွၵ်ႉတေႃႇၵျီး (လေႃးၵၶျၢၼ်းတႃႇ ဢပယလႃႇပမုၼိ) ဢၼ် ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၵျီးၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ တင်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ထမ်ႇမ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼိတ်ႉၶျိၼ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ထမ်ႇမမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃ ၽၢႆႇယႃႈယႃ (တႃႈၵုင်ႈ) လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈယႂႃႇမပရိတ်ယတ်ႉတိ ဢၼ်မီးတီႈ ဢိၼ်းၸဵင်ႇယႂႃႇမပွၵ်ႉတူၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈသေ ပဵၼ်တီႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ရႁၢၼ်းဢႃႇၸႃႇၼီႇ တီႈၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၵျွင်းဢႃႇလိင်ႇႁႃႈၸၼ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸေႃႇပႂႃးၵျီးၵူင်း တီႈၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၶဵင်ႇမုင်ႈယဵမ်ႈလူင်သေဢေႃႈ။ ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးပီမႂ်ယၢင်းၽိူၵ်ႇမႃး ယၢင်းၽိူၵ်ႇၶဝ်ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ် တီႈၼႂ်းဝၢင်းၵျႂင်းၼၼ်ႉသေ မီးပၢင်ပွႆး ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၵိုၼ်းလူင်လၢင်ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ႁူင်းယႃဢိၼ်းၸဵင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းယႃပိူင်လူင်တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇဢိၼ်းၸဵင်ႇလေႇႁႃႇပျိၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၶၢႆၶူဝ်းၵဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုၼ်းယူႇတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1949 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီ 31 ၽွင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ ၶေႇဢႅၼ်ႇထီႇဢူဝ်ႇၶဝ် ယၢမ်ႈသိမ်းဢဝ်မႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢိၼ်းၸဵင်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇမွၼ်းသေ လူင်းမႃးလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တီႈၸၢင်ႉဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢိၼ်းၸဵင်ႇ = ဢိၼ်း-ၼွင်ၼမ်၊ ၸဵင်ႇ-ၸၢင်ႉ[2]
ၸိုဝ်ႈသဵင်ၼႃႇမထတ်း
ဢိၼ်းၸဵင်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ ဢိင်ႇၸႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၼွင်ၼမ်၊ ၸႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢင်ႉၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ၸၢင်ႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼွင် တီႈဢၼ်ၸၢင်ႉၶဝ် ယူႇသဝ်းၵိၼ်မူၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ [3] ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၸွမ်းၵုင်း (ၵူင်း) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵုင်းၵဝ်ႈၵုင်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႆႉ (တၺိၼ်းၵူင်း၊ ပူဝ်ႇၵူင်း၊ တွင်ႇတူႇၵူင်း၊ သျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸေးၵူင်း၊ ၸီးဢူင်ႉၵူင်း၊ ၼၼ်ႉတႃႇၵူင်း၊ ၸေႃႇပႂႃးၵျီးၵူင်း လႄႈ ၵျူဝ်ႉၵူင်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးပႃးပွၵ်ႉ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽေႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ဢွင်ႇသၢၼ်း၊ ယႂႃႇမပွတ်းတူၵ်း၊ ယႂႃႇမပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ထတ်း
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။


text:
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ သင်ႇ Lockdown ဢိုတ်း ဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇထႅင်ႈ တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 11/10/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 1 မူင်း တေႃႇထိုင် ဝၼ်းတီႈ 16/10/2022 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 12 မူင်း ယွၼ်ႉ ၵူတ်ႇထတ်းႁၼ် ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 တေႃႇဝၼ်းဢမ်ႇယွမ်း 10 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ မိူင်းမၢဝ်း လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 9 မႃး ၶဝ်သင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်း ဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း ၽၢၵ်ႇၼိုင်ႈ။ ထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 11 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 1 မူင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇၶဝ် သင်ႇပိၵ်ႉပႅတ်ႈ တင်းဝဵင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵူၼ်းတိတ်း ၸပ်း ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ၼႆႉ 1 ဝၼ်း ဢမ်ႇယွမ်း 10 ၵေႃႉ။ ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်းၼႆႉ ဝၢၼ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇတိတ်းၸပ်း ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ၼႆႉ တေလွတ်ႈ 2-3 ဝၢၼ်ႈၵူၺ်း လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူႈဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ”-ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 11/10/2022 ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်း တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇၾၢင်ႁၢင် 2 ၵေႃႉ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၾၢင်ႁၢင်ႈ 24 ၵေႃႉ ႁူမ်ႈ 26 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
“ဢၼ်ၶဝ် လွၵ်ႊတွင်ႊထႅင်ႈၵမ်းၼႆႉ ပၵ်းပိူင်ၶဝ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလိူဝ်ၵူႈပွၵ်ႈ။ တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်ဢွၵ်ႇႁိူၼ်း ဢမ်ႇပၼ်ၵႂႃႇ လႂ်၊ ၵႂႃႇၼႃး၊ ၵႂႃႇသူၼ်၊ ၵႂႃႇႁႆႈ တိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁၢၼ်ႉၶၢႆၶူဝ်း ၶွင်ၵိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၶၢႆၵမ်းလဵဝ် ၶႃႈ ယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇ ဢဝ်လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊမႃးတေႃႇထိုင် လိူၼ်ဢွၵ်ႊထိူဝ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ ၵူၼ်းတိတ်းၸပ်းၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်း 100 ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝႃးၼႆႉ ထူပ်းႁၼ်ၼမ်လိူဝ်ၵူႈဝၼ်း တင်းမူတ်း 26 ၵေႃႉ ၵမ်းလဵဝ်”- ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ မိူင်းမၢဝ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈ ၼႄၼင်ႇၼႆ။
ဝဵင်းမိူင်းမၢဝ်း ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 16/9/2022 – 21/9/2022 ၼၼ်ႉ လွၵ်ႊတွင်ႊမႃးယဝ်ႉ ၵမ်းၼိုင်ႈ၊ ၶိုၼ်းပိုတ်ႇလွၵ်ႊတွင်ႊတၼ်းလႆႈ 2 ဝၼ်း ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 24/9/2022 ယၢမ်းၵၢင် ၶိုၼ်း 12 မူင်း သင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းလွၵ်ႊတွင်ႊထႅင်ႈ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းတီႈ 30/9/2022 ၼၼ်ႉသေ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 1/10/2022 ၶိုၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပိုတ်ႇၶိုၼ်းသေ ထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 11/10/2022 ၼႆႉ သင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်း တေႃႇထိုင် ဝၼ်းတီႈ 16 ၸင်ႇတေ ပိုတ်ႇလွၵ်ႊတွင်ႊၶိုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။


text:
ၽႃပွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ် (မၢၼ်ႈ: ဖာပွန်မြို့နယ်) ; (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Hpapun Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၽႃပွၼ် လႄႈ ဝဵင်းၵမမွင်း သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽႃပွၼ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၽႃပွၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၽင်ႇ ၼမ်ႉၶူင်း တီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၽႃပွၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃဢၢင်သေ ထိုင်မႃးပီ 2011 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ်မႃး ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆႉ-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 51.


text:
ၼမ်ႉၸၢင်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် (IPA: [na᷇m ʦɑ̌ŋ]), (မၢၼ်ႈ: နမ့်စန်မြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Namsang), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Namzaang]) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ႇၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပွတ်းဢွၵ်ႇၽၢႆၵၢင် မိူင်းတႆးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး သေ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် ႗႒ လၵ်းၶႃႈဢေႃႈ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လၢႆးပၵ်းသဝ်းဢွင်ႈတီႈဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵၼ်တေႃႉသူင်ႇလႄႈပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တီႈၼႂ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၆၆.


text:
ၽွင်းယၢမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း ၶၼ်ၵုၼ်ႇၵူႈလွင်ႈၵူႈပိူင်ပုင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်း CBY ဝၢၼ်ႈၼွင်ပၢင်ႇ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လွင်ႈလဵင်ႉလူလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႃႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႃႈ။
ၶူးပူင်သွၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း CBY လၢတ်ႈတီႈ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ -” တင်းၶၼ်ၵုၼ်ႇၶၼ်သင်ၶိုၼ်ႈမႃးၼႆႉ ၶႂ်ႈယၢပ်ႇယူႇ ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇၶႃႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈပေႃးဝႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၸဝ်ႈသင်ၶႃႇၶဝ်ၵုမ်းထိင်းၸွႆႈသေ ၸဝ်ႈတႃႇၼႁဝ်း ၶဝ်ဢမ်ႇၸွႆႈၼႆတေႉ ႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇလႅပ်ႈလဵင်ႉၵၼ်ၵုမ်ႇလႆႈၶႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈႁဝ်းသမ်ႉ မႃးလဵင်ႉလူၵၼ်တူၺ်းၼႆ တင်းၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်ၸွႆႈယူႇၵေႃႈ တိုၵ်ႉထုၵ်ႇၼီႈယူႇဢေႃႈ ” ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ်တႃႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းတေၵုမ်ႇထူၼ်ႈ လႄႈ တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း တေသိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵႂႃႇလႆႈ ထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် လႆႈၸူႉတုမ်ငိုၼ်းတွင်းဢိတ်းဢွတ်းသေ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ဝႆႉ။
မေႃသွၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း CBY ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄထႅင်ႈဝႃႈ – ” မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းႁိုဝ်ၼႆ မိူၼ်ၸိူင်ႉငိုၼ်း ႁဝ်းတႃႇ တေလဵင်ႉလူၵၼ် တေသဵင်ႈမႃး ၶဝ်ႈသၢၼ်ႁဝ်းတေ သဵင်ႈယဝ်ႉၼႆ လႆႈၶိုၼ်းလၢတ်ႈၼေၵၼ်ၼၼ်ႉၼႃႇ။ မၼ်းလီ ၶေႃးၶူမ်ၼႃႇၶႃႈ။ ၸိူဝ်းပေႃႈမႄႈဢမ်ႇပွင်ပဵၼ် လႆႈလႃးလႃးတေႉၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈၶႂၢင်ႉပၼ်ၶဝ်ၶႃႈဢေႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် တေႉၵေႃႈၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ်မႃးၸွႆႈထႅမ်သေၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈလဵင်ႉလူၵၼ်ၵႂႃႇ ၼိုင်ႈလိူၼ် 50000 ၼႆႉတေႉၶႂ်ႈဝႃႈၵုမ်ႇလဵင်ႉ ၵၼ်ယူႇၶႃႈ– ” ဝႃႈၼႆ။
ဢွင်ႈတီႈၼွၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵႅပ်ႈသေ လႆႈၼွၼ်းဢိပ်ႉၵၼ်ဝႆႉ။မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း ယူႇဢမ်ႇလီၵိၼ်ဢမ်ႇဝၢၼ်မႃး ၸပ်းတိတ်းၵၼ်ငၢႆႈ ပေႃးမီးဢွင်ႈတီႈ ႁွင်ႈလိုဝ်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင် တေတိူဝ်းလီ ဝႃႈၼႆ။
ႁူင်းႁဵၼ်းပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ CBY (Capacity Building For Youth)ဝၢၼ်ႈၼွင်ပၢင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2017။ ပူင်သွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ဝႆႉ ပၢႆးႁဵၼ်းၽႃႇသႃယူႇလၢႆပၢႆး မိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၸိူဝ်းၼႆ့။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ၽိုၵ်းလပ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵၢၼ်ႁဵတ်း တူဝ်ထူပ်းၸိူဝ်းၼႆ့ၵေႃႈမီး။ယၢမ်းလဵဝ် မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးလၢႆထုင်ႉလၢႆဝဵင်း မႃးၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်(100)ပၢႆ။


text:
ဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း (မၢၼ်ႈ: ဝမ်းတွင်းမြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Wandwin) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ-တႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ ၼႆ ၵႆယၢၼ် 20 လၵ်းသေ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၸမ်ႉ ၵႆႇယၢၼ်ၵၼ် 358 လၵ်းယဝ်ႉ။ တင်းဝဵင်းတႄးတေႃး ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်သွင်လၵ်းၵူၺ်း။ ႁူဝ်ႁိူၼ်းတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 6072 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 28,813 [1] ၵေႃႉယဝ်ႉ။ မီးလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းလႄႈ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽႅၼ်ႇတေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽိတ်းတႄးတေႃး ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်းၽၼ်းလီ ဢၼ်လိုဝ်းလင်တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လႆႈသႂၢင်းၼမ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႄလႈ ၽၢႆၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်တႄႉ ၽၢႆဢူးပူဝ်းထုၼ်း၊ ၽၢႆတွင်ႇပုလု၊ ၽၢႆဢလွင်းၸီႇတူႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[2]
တီႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈတဵင်ႇတွင်ႇ၊ တိူၵ်ႈၵမ်ႇမထၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေ ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးထၢတ်ႈပွင်း ယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယွၼ်ႉသင်လႄႈ လႆႈတၢင်ႇၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆ ၵျၢၼ်ႇၸိတ်ႉတႃး ၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းထူပ်းၽေးၸႂ်သႅဝ်း ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇလႄႈ ၽွင်းလႆႈပၢႆႈတဵတ်ႇယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းႁၼ်ၺႃး ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ တီႈတႄႇဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼၼ်ႉသေ မၼ်းဢဝ်ႁွၵ်ႇယဝ်ႉတမ်တွင်ႉ ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇ (မၢၼ်ႈ: ဝမ်းထွင်း ၼႆသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်းတုၼ်ႈ (မၢၼ်ႈ: ဝမ်းတွင်း) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။[2]
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ 1.0 1.1 (စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇) ဝမ်းတွင်းမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ. မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့.[permanent dead link]
- ↑ 2.0 2.1 မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
- Pages with non-numeric formatnum arguments
- All articles with dead external links
- Articles with dead external links since August 2021
- ပွင်ႈၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ ဢၼ်ပႃႇရႃႇမီႇတႃႇဝၼ်းၶၢဝ်း ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈး
- Coordinates on Wikidata
- !Main category
- ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
- ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ


text:
ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆး ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 01/05/2015
ၸုမ်းၶွမ်ႊပၼီႊ မိူင်းဢွတ်ႊသ်တေႊရီႊယႃႊ ၶိုၼ်းယႃႉ/ယုၵ်ႉလိူၵ်ႈပႅတ်ႈပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၵူၼ်းမိူင်း ၵွပ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵုၼ်ႁဵင် 300 ပၢႆၶွၼ်ႈၵၼ်သၢၼ်ၶတ်းၶူင်းၵၢၼ်ၽၢႆၼမ်ႉၶူင်း/မိူင်းတူၼ်
ၸုမ်းၶွမ်ႊပၼီႊ မိူင်းဢွတ်ႊသ်တေႊရီႊယႃႊ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉၽိုၵ်ႉၽၢၵ်ႉယႃႉ(ယုၵ်ႉလိူၵ်ႈ) ပႅတ်ႈၶပ်ႉမၢႆ ဝၼ်းထိ 30/04/2015 ၽႅၼ် ၵၢၼ် ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းထွမ်ႇတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵူၼ်းမိူင်း တီႈၵုၼ်ႁဵင် ၸိုင်ႈတႆး ပွတ်း ၸၢၼ်း ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ 300 ပၢႆႁူမ်ႈ တင်းၽွင်းတႅၼ်း(တႅၼ်းၽွင်း)တႆး ၶွၼ်ႈၵၼ်ႁူမ်ႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄတၢင်းမႆႈၸႂ် ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၽၢႆလူင်မိူင်း တူၼ်ၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉ ၶူင်း။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 30/04/2015 ၶၢဝ်းယၢမ်း 1 pm to 3:30 pm ဝၢႆးဝၼ်း ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ 300 ပၢႆ လုၵ်ႉတီႈၵႃလိ၊ ၵုၼ်ႁဵင်၊ ၵဵင်းလူမ်း၊ ၵဵင်းၶမ်း၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ ဝဵင်းၽုၺ်း၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ သၢႆးၶၢဝ်၊ ဝၢၼ်ႈလဝ်း၊ ၵုင်းပဝ်း၊ သၢႆးၶၢဝ်ၸၢၼ်း၊ ဝူဝ်းလူင်၊ ၼႃးပဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈပၢတ်ႇ၊ ၼမ်ႉလၼ်ႈ၊ သၢႆးမူၼ်ႇ လႄႈ ၼႃးလိၼ်လႅင် ၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်တီႈႁူင်းႁေႃၼမ်ႉပၢင် ၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင် သေႁၢင်ႈ ႁႅၼ်းဢၢၼ်းသၢၼ်ၶတ်း ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်း ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်ၸုမ်းမိူင်းဢွတ်ႊသ်တေႊရီႊယႃႊ Australian Snowy Mountains Engineering Corporation (SMEC), ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဢၢၼ်းၸတ်းၼႂ်းႁူင်းႁေႃဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်။
ၵူၺ်းၵႃႈၵွပ်ႈၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတေသၢၼ်ၶတ်းၼၼ်ႉဢွၵ်ႇဝႆႉဢွၼ်တၢင်းလႄႈ ၸုမ်းၽၢႆႇၶွမ်ႊ ပၼီႊ ဢၼ်တေလူင်း ထွမ်ႇ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းၸုမ်းဢွတ်ႊတေႊရီႊယႃႊၶဝ် လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉၽိုၵ်ႉၽၢၵ်ႉ ယႃႉပႅတ်ႈၶိုၼ်း ၶပ်ႉမၢႆၽႅၼ်ၵၢၼ်ပၢင် ႁူပ်ႉထူပ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၶဝ်ၶိုင် ဢၢင်ႈၸတ်းႁဵတ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းတေၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ် ၶတ်းၶဝ်ၵေႃႈၶိုၼ်းၸတ်း ပၢင်ႁူပ်ႉ ထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းႁင်းၵူၺ်း ဢၼ် ၽွင်းတႅၼ်း(တႅၼ်းၽွင်း) ၼၢင်းဝႃႇၼူႉ (ပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ) ၵုၼ်ႁဵင်ၵေႃႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းသေ ႁူမ်ႈၵၼ် ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၵုၼ်ႁဵင် တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၵိုတ်းပႅတ်ႈၶူင်းၵၢၼ်ၽၢႆမိူင်းတူၼ် (ဢွၼ် တၢင်းဝႃႈ ၽၢႆတႃႈသၢင်း) ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်း။ ၵူၼ်းမိူင်းပိုတ်ႇၼႄတၢင်းမႆႈၸႂ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်လႄႈ ၶူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်း ၵိုၵ်းမိူင်း ၸဵမ်ၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃႇဝ ၸိူဝ်းၼႆႉတေမူၺ်ႉၵွႆဝွတ်ႈဝၢႆး ယွၼ်ႉၽၢႆလူင်။ လိူဝ်ၼၼ်ႉလွင်ႈတူၵ်းလူင်း ၵိုတ်းယိုဝ်း ၵေႃႈပႆႇ မၼ်ႈၵိုမ်းသေ တိုၵ်ႉမီးပၢင်တိုၵ်းၵိူတ်ႇ ၶိုၼ်ႈ လႄႈပႆႇမီးၶေႃႈႁပ်ႉႁွင်း တၢင်းၵၢၼ်မိူင်းသင် ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်ၼႆႉတေလႆႈထုၵ်ႇ/ၺႃးတၢမ်ႇၼမ်ႉလုပ်ႇထူမ်ႈပႅတ်ႈယႂ်ႇလူင်လၢင်ယွၼ်ႉၽၢႆမိူင်းတူၼ်ၼၼ်ႉယူႇသင်တိုၵ်ႉသိုပ်ႇ ႁဵတ်း သၢင်ႈၽၢႆ။ ၶူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵဵင်းၶမ်း ဢၼ်မီးဝၢၼ်ႈၵူၼ်း 100 ပၢႆသေယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉ သၢႆပၢင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ တၵ်းတေၸူမ်ၸိၵ်း ယူႇတႂ်ႈၼမ်ႉတင်းပိုၵ်း ၵူၺ်းပႆႇၵႃး ၵုၼ်ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉပၢင်ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ/ႁဵင် ဢၼ်တၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈ ဝဵင်းဝႃႈ ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင် (ယွၼ်ႉ မီးၵုၼ်ႁဵင်ၵုၼ် ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉပၢင်) ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ တေထူမ်ႈၸူမ်ၵွႆပႃး။
ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵဵင်းၶမ်းၼႆႉ ၸဵမ်ပိုင်းမၼ်းမီးႁူဝ်ၵူၼ်း 15,000 ပၢႆၵူၺ်းၵႃႈယွၼ်ႉၵမ်ႈၼမ်လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၼီပၢႆႈၽေးသိုၵ်း သိူဝ်ၶဝ်ႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆးၽွင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၢင်ႈသိုၵ်း ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉသေလိုပ်ႈႁေႃႈ ၶၢႆႉပၢႆႈၽွင်းပီ 1996-1998 ပိူဝ်ႈတႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵဵင်းၶမ်းၵေႃႈ ၺႃးပႃးၸွမ်း လွင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉသေ တဵၵ်းလိုပ်ႈ ႁေႃႈၶၢႆႉပၢႆႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၵၢင် 300,000 ပၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလိူၼ်ပူၼ်ႉမႃးဝၼ်းထိ 06/04/2015 ၼၼ်ႉၵေႃႈၸုမ်း SMEC ၼႆႉၸတ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းမိူင်းတူၼ်သေၵူၼ်းမိူင်းတူၼ်လႄႈလၢႆလၢႆတီႈႁူမ်ႈၵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 150 ၵႂႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်းၽၢႆမိူင်းတူၼ်ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်း ယဝ်ႉ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။
သင်ဝႃႈၽၢႆမိူင်းတူၼ်(ဢွၼ်တၢင်းဝႃႈၽၢႆတႃႈသၢင်း)ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်းပဵၼ်သၢင်ႈႁဵတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉတူဝ်ႈၸိုင် တေပဵၼ်ၽၢႆဢၼ်ယႂ်ႇ သုတ်း ၼႂ်းၵုၼ်ၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေႊသျႃႊ။ တေဢိတ်ႇဢွၵ်ႇႁႅင်းၾႆးၾႃႉ 7000 မေႊၵႃႊဝတ်ႊ။ ၼႂ်းႁႅင်းၾႆးတင်းမူတ်း ၼၼ်ႉတေသူင်ႇဢွၵ်ႇၶၢႆပၼ်မိူင်းထႆးလႄႈမိူင်းၶႄႇ တႃႇႁူဝ် ပၢၵ်ႇလႂ် 90 %။
ၶူင်းၵၢၼ်ၽၢႆယႂ်ႇလူင်ၼႆႉၶွမ်ႊပၼီႊၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းၶႄႇ China Three Gorges Corporation, China Southern Power Grid, Sinohydro, ၸုမ်းထႆး the Electricity Generating Authority of Thailand, and လႄႈၸုမ်းမၢၼ်ႈ the International Group of Entrepreneurs Co. (Myanmar) ၶဝ်ႁူမ်ႈၵၼ်လူင်းတိုၼ်း။
ၶဝ်ႈတူၺ်းဝႅပ်ႊသၢႆႊ www.shanhumanrights.org
သင်ၶႂ်ႈႁူဝ်ယွႆႈထႅင်ႈတွင်ႈထၢမ်
ၼၢင်းသႅင်ႁွမ် (ၵုၼ်ႁဵင်) (+95) 09-250486512
ၼၢင်းမျႃႉလေး (သၢႆးမူၼ်ႇ) (+95) 09-32343472
ၼၢင်းၶမ်းၼွင်ႉ (ဝၢၼ်ႈလဝ်း) (+95) 09-428367849
ၸၢႆးသီႇႁ (ၵႃလိ) (+95) 09-428367956
ၸၢႆးၶမ်းလူႇ (ၵႃလိ) (+95) 09-428367625
ၸၢႆးလၢဝ်မိူင်း (ႁွင်ႉ) ၸၢႆးပီး (ၵုၼ်ႁဵင်) (+95) 09-250252588
ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ၸၢႆးႁေႃသႅင် 66: (0) 93-264-9487 (Shan, English)
ၸၢႆးၶိုၼ်းမႂ်ႇ 66: (0) 94-638-6759 (Burmese, English)
လုမ်း 66: (0) 9-329-77754


text:
လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ (IPA: [lɑ᷆ sʰe᷆u]), (မၢၼ်ႈ: လားရှိုးမြို့), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Lashio), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Laashaeo]) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။[2] "ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ" ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇ" ထႃႇၼတီႈယူႇ" ၼႆသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၽၢႆႇတႂ်ႈၼမ်ႉသဵဝ်ႈ၊ ပဵၼ်လၢႆႇသဵဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ"လၢႆႇသဵဝ်ႈ"။ ႁိုင်မႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈယဵၼ်းပဵၼ် "လႃႈသဵဝ်ႈ" ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပၢၼ်မိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ ႁိုင်လွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ တီႈႁိမ်းမိူင်းတဵမ် (မိူဝ်ႈလဵဝ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႃႈသဵဝ်ႈ)ၼႆႉ ပဵၼ်"မိူင်းၸွၵ်ႉ" ဝႃႈၼႆ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဝဵင်းလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "ဝဵင်းၸွၵ်ႉ"ၵေႃး ဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸွၵ်ႉၼႆႉ မီးတီႈဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၵုၼ်ႁီး မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈတၢင်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူးမၼ်း ၶၢမ်ႈၼမ်ႉၶၢမ်ႈတႃႈၶၢမ်ႈၼႃး ၵႂႃႇမႃးပႆယၢပ်ႇလႄႈ တီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးၶုၼ်ပႃးၼိုင်ႈ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၶၢႆႉဢွၵ်ႇမႃး တႄႇတင်ႈႁၢင်ႈႁေႃ တီႈဝူင်ႈၵၢင် "ၼွင်သႅဝ်ႈလႄႈၼွင်လူင်" ဢၼ်မီးပႃႈဝၼ်းတူၵ်း "ၼွင်မူဝ်" မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ပႃးၼႆႉ မီးဝႆႉလုၵ်ႈယိင်းသၢမ်ၼၢင်း။ မၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ~ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း တေဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉယၢဝ်၊ ဢဵၼ်ႈၼမ်ႉလူင် ၵူဝ်ပဵၼ်ၽေးၶဵၼ် ဝႃႈၼႆသေလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉ ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၵႂႃႇႁဵတ်းတီႈလဵၼ်ႈ တီႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၵေႃႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉဢုၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်ၼင်ႇဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းၶဝ်ပီႈၼွင်ႉသၢမ်ၼၢင်း ၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးၼၵႃးလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ၸင်ႇတိၺွပ်းဢဝ်ၼၢင်းၵၢင်ၼၼ်ႉသေ ႁၢႆလၢႆၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၼွင်လူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼၢင်းလူင်လႄႈ ၼၢင်းဢွၼ်ႇ ၸင်ႇမႃးမွၵ်ႇလၢတ်ႈ တီႈၼႂ်းႁေႃသေ ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇဢွၼ်ၵႂႃႇသွၵ်ႈတူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်သင်၊ လႆႈႁၼ်ႁူးလူမ်ႇပိုင်ႈၼမ်ႉၶုၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်းၼႆလႄႈ ၶုၼ်လူင် ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ " ၵူဝ်ပဵၼ်ၽေးမိူဝ်းၼႃႈ၊ ၵူဝ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇ၊ ၵူၼ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈၵေႃႈ ၵူဝ်ဝူဝ်းၵႂၢႆးၶဝ်တူၵ်း" ဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇၸႂ်ႉသၢၼ်ၶႅင်းလဵၵ်း ၵႂႃႇႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၶုၼ်လူင်ၸင်ႇဝႃႈ " တႃႇလုၵ်ႈယိင်းသွင်ၼၢင်း လႄႈ ၼၢင်းၼႂ်းႁေႃၶဝ်ၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပၼ် တီႈလဵၼ်ႈ တီႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းႁေႃ တၢင်းၼွင်ၸၢၼ်းၼၼ်ႉတႃႉ" ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇႁဵတ်းပၼ် ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ထိုင်မႃးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ မီးၵႃၸႆးလူင် လုၵ်ႉၼႂ်းႁူၺ်ႈလူင်ဢွၵ်ႇမႃး ၺႃးမႅၼ်ႈ ယၢမ်းသွင်ၼၢင်းပီႈၼွင်ႉ ဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ၼုင်ႈၶူဝ်းယဝ်ႉ ဢၢင်ႈဝၢႆႇပွၵ်ႈၸူး ႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉလႄႈ ၵႃၸႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇမႃးသႅဝ်ႈဢဝ်သွင်ပီႈၼွင်ႉသေ မိၼ်ၽၢႆႈလူင်းမႃးၸွမ်း ၵေးၼမ်ႉယၢဝ်(တီႈၼႆႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵႃၸႆး မႃးသႅဝ်ႈဢဝ် သွင်ပီႈၼွင်ႉလႄႈ ၸပ်းထိုင်ဝႆႉ "ၼွင်သႅဝ်ႈ" ၼႆ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ) ၵႃတူဝ်ၼၼ်ႉ လူင်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း မႃးၽႅဝ် တီႈလွႆမူဢိူၵ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇငႅၵ်းၶဝ်ႈ ဝွင်ႇလွႆၼၼ်ႉၵႂႃႇ၊ မႃးပွၵ်ႈသႂ်ႇဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸပ်းဝႃႈ"ဝွင်ႇၵၸႆး" ၼႆသေ ႁိုင်မႃး သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မွင်ႇၵႃၸႆး" ၼႆ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ၶၢႆႉဢွၵ်ႇမႃးယူႇ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝၢၼ်ႈၼႃးလီဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵႃၸႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇမိၼ်လူင်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း မႃးၶၢမ်ႈတႃႈႁၢတ်ႇၵႃ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁွင်ႉဝႃး"ႁၢတ်ႇၵႃ"၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းႁိုဝ်ႉၼမ်ႉၼမ် ဢမ်ႇၶၢမ်ႈလႆႈ၊ ပေႃးထိုင်မႃးၶၢဝ်းႁႅင်ႈ ၸင်ႇၶၢမ်ႈလႆႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "တႃႈႁႅင်ႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇၵႃၼႆႉၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "ဝၢၼ်ႈတႃႈႁႅင်ႈ"ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၵႃၸႆးတူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးၶၢမ်ႈတႃႈ တီႈၼၼ်ႈလႄႈ ၸပ်းၸိုဝ်ႈမႃးဝႃး"တႃႈႁၢတ်ႇၵႃ" ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႃၸႆးတူဝ်ၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉတႃႈၼၼ်ႉသေ ၽႅဝ်မႃး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈတႃႈႁႅင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ "ၵႃမႃးယဝ်ႉ ၵႃမႃးယဝ်ႉ"၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ" ဢဝ်ၵွင်ႈႁၢတ်ႇလႄႈ"၊ ၼႆလႄႈ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး ၸင်ႇႁွင်ႉၸွမ်းၵႃလႄႈ ၵွင်ႈႁၢတ်ႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး"ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇၵႃ" ၼႆ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵႃၸႆးတူဝ်ၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၶၢမ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉမႃးသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈ"ၵၢတ်ႇယၢဝ်း" မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉသေ မိၼ်သႅဝ်ႈၵႂႃႇသႅဝ်ႈမႃး (သႅဝ်ႈၵႂႃႇတၢင်းတူၵ်း တၢင်းႁွင်ႇ တၢင်းၸၢၼ်း တၢင်းဢွၵ်ႇ)၊ ယဝ်ႉသမ်ႉ ၸင်ႇမိၼ်သႅဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၼမ်ႉသဵဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "လၢႆႇသဵဝ်ႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃးၵေႃႈ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇ" လႃႈသဵဝ်ႈ"ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၵႃၸႆးတူဝ်ၼၼ်ႉ ၽႅဝ်မႃးတီႈႁိမ်းလွႆတၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းငွၵ်းမႃးတၢင်းၸၢၼ်း၊ မႃးၽႅဝ်ႁိမ်းလွႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢတ်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉသေ မိၼ်ၽၢႆႈၵႂႃႇၽၢႆႈမႃးလႄႈ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸင်ႇမုင်ႈႁၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ပၢဝ်ႇဝႃႈ "ယဵဝ်ႈလူင်ဢိူဝ်ႈ၊ ယဵဝ်ႈၸွၵ်ႇလူင်ဢိူဝ်ႈ" ၼႆလႄႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႆႉ"လွႆယဵဝ်ႈ"ၼႆ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ မၼ်းၸင်ႇလူင်းလေႃႈမႃး တီႈထၢင်သၢႆးၼၼ်ႉလႄႈ တီႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "လေႃႈလူင်း" ၼႆယဝ်ႉ (ထၢင်သၢႆးၼၼ်ႉ မီးပႃႈတႂ်ႈၵျွင်း ဢထၵ'2' ယၢမ်းလဵဝ်)။ "လေႃႈလူင်း"ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢမင်ႇၵလႃႇ ဢမ်ႇပေႃးလီထွမ်ႇ၊ "လူင်းလေႃႈ" ၼႆၵေႃႈဢမ်ႇလီလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "လူင်လေႃႉ"ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁူႉပိုၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းမၢၵ်ႇလေႃႉဝႆႉ ၸွမ်းႁူဝ်ႉႁိူၼ်းၶဝ် မၢင်တီႈယင်းလႆႈႁၼ်ယူႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ ၵႃတူဝ်ၼၼ်ႉ လူင်းလေႃႈပူၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇမိၼ်လတ်းလူင်ထိူၼ်ႇၵႂႃႇ (လူင်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်တေႃႈလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ)။ သိုပ်ႇသေၼၼ်ႉ မိၼ်လတ်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ တီႈၼႂ်းသူၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၵေႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵႃၸႆးလူင်တူဝ်ၼၼ်ႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ"ဝၢၼ်ႈသူၼ်ၵွႆ" တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈသူၼ်ၵွႆၼၼ်ႉသေ ၵႃၸႆးတူဝ်ၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၸင်ႇဝႃႈ "ၵႃလူင်ဢိူဝ်ႈ လွင်တႂ်ႈတွင်ႉ၊ တွင်ႉတႂ်ႈမၼ်းလွင်သေ"ၼႆလႄႈ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ"တွင်ႉတလွင်ႇ"ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉပူၼ်ႉၵႂႃႇတၢင်းဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇတီႈၼိုင်ႈ ၵႂႃႇပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ ၼၢင်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "ဝၢၼ်ႈဢီႇၼၢင်းဢွၼ်ႇ"၊ တီႈဢၼ်ၵႂႃႇပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ ၼၢင်းလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈႁွင်ႉဝႃႈ "ဝၢၼ်ႈဢီႇၼၢင်းလူင်" ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "ဝၢၼ်ႈဢီႇၼၢႆးဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈဢီႇၼၢႆးလူင်"ၼႆ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။(ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၢင်းသွင်ၼၢင်းၼၼ်ႉ ထဝ်ႈမႃးလႄႈဝႃႈႁိုဝ်) ။
(ၸိုဝ်ႈသဵင်ဝၢၼ်ႈတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇႁွင်ႉၸွမ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ပိုၼ်းၸိုင် ၸိုဝ်ႈတႆးႁဝ်းၸၢင်ႈမေႃႁၢႆ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ပႃႈႁွင်ႇလူဝ်လူင်ၼမ်ႉယၢဝ် တၢင်းဢွၵ်ႇမိူဝ်းၸူးဝဵင်းသႅၼ်ဝီၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "ဝဵင်းၶဝ်ႈသၢၼ်" ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပိူၼ်ႈသမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "ဢေႇတီႇ"ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ/ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ တႅမ်ႈၼႄတီႈပွင်ႇ/ပိုၼ်းမၼ်းပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈယူႇ)။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းတဵမ်ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇႁွင်ႉဝႃႈ"မိူင်းတဵမ်"။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢသူဝ်းၵ ႁဵတ်းလူႇ ၵွင်းမူး၊ ၼမ်ႉမေႃႇ၊ ၸရွပ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၼိုင်ႈမဵဝ်းပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်သေ ၵွင်းမူးသူႇလိုၼ်း သုတ်းၼၼ်ႉ မႃးတဵမ် တီႈမိူင်းတဵမ်ၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "မိူင်းတဵမ်" ၼႆယဝ်ႉ။ "ဝဵင်းထၢၼ်ႈ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈဝႆႉၶွၵ်ႈမႃႉ ထၢၼ်ႈမႃႉၶုၼ်ၶဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ဝဵင်းထၢၼ်ႈ" ၼႆမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ႁူၺ်ႈဢၼ်ၵႃၸႆးမိၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃး "ႁူၺ်ႈလူင်ၵႃ" ၼႆတေႃႇထိုင်ယၢမ်းၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းမိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇသႅၼ်ဝီ၊ သီႇပေႃႉ၊ မိူင်းမိတ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ တိုၼ်းတေယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်ႈယႂ်ႇဢိူင်ႇလူင် ၵူၼ်းၶွၼ်ႈၵိုၼ်း၊ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ငၢႆႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဢိူင်ႇယႂ်ႇဝၢၼ်ႈလူင်ၵိုၵ်းႁွမ်းၸွမ်းပႃးလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းယေႃ၊ ၼမ်ႉပွင်ႈ၊ ၼွင်မွၼ်၊ ဢီႇၼၢႆး၊ ႁူဝ်ပိုၵ်ႉ၊ ၸေႈဢႅၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ [3]
ပၢၼ်ၸဝ်ႈၽႃ့ၽွင်းငမ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လၢႆးၽွင်းငမ်း မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၽႃႉၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် မိူင်းယေႃလႄႈၼွင်မွၼ် ပဵၼ်မဵဝ်ႉၸႃးၽွင်းငမ်း၊ ၼမ်ႉပွင်ႈလႄႈ ၸေႈဢႅၼ်ႇ ပဵၼ်ပူႇႁဵင် ၽွင်းငမ်း၊ ႁူဝ်ပိုၵ်ႉ၊ လႃႈသဵဝ်ႈလူင်၊ ဢီႇၼၢႆး ပဵၼ်ၸဝ်ႈမူင်ၽွင်းငမ်း။ ႁူဝ်ပိုၵ်ႉ၊ လႃႈသဵဝ်ႈလူင်၊ လွႆယဵဝ်ႈၼႆႉ ယူႇတႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်း ၸဝ်ႈၽႃႉသႅၼ်ဝီ။ မိူင်းယေႃ၊ ၸေႈဢႅၼ်ႇတႄႉ ယူႇတႂ်ႈငဝ်း ၸဝ်ႈၽႃႉသီႇပေႃႉ၊ ၼမ်ႉပွင်ႈ ယူႇတႂ်ႈငဝ်းၸဝ်ႈၽႃႉသႅၼ်ဝီၸၢၼ်း(မိူင်းယႆ)ယဝ်ႉ။
ၵၢပ်ႈပၢၼ်သျိၼ်ႇၽျူႇသိၼ်ႇတင်းၶႄႇ တိုၵ်းၵၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီဢေႇတီႇ 1767 ၼီႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ် သျိၼ်ႇၽျူႇသိၼ်ႇ တင်းၶႄႇ တိုၵ်းၵၼ် ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်မႃးၵိုတ်းလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈလႃႈသဵဝ်ႈသေ ႁဵတ်းပၢင်သဝ်းၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1886 ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼေႃႇမိူင်း (ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ" ၸဝ်ႈသိူဝ်ၸၢမ်ႇၾ" ဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈတီႈမၢၼ်းတလေးမႃးသေ ၶိုၼ်ႈမႃးတိုၵ်းဢဝ်လႃႈသဵဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းတိုၵ်းထိုင်သႅၼ်ဝီၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉသႅၼ်ဝီၼႆႉ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဝႆႉလႄႈ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၼႆႉ ၸင်ႇႁွမ်ႁႅင်းတိုၵ်းၶိုၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၼေႃႇမိူင်းၶဝ် သုမ်းၵၢၼ်ႉသေ ႁူၼ်ၶိုၼ်း။ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၵေႃႈ လႆႈၶီႇသိုၵ်း မႃးတိုၵ်းသိမ်းဢဝ်ပႃးဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႅင်သမ်ႉမႃးယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၼေႃႇမိူင်း မႃးသုၵ်ႉယုင်ႈၼႂ်းလိၼ်သီႇပေႃႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈ 1887 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၸင်ႇသိုပ်ႇလမ်းတိုၵ်း ၸဝ်ႈၼေႃႇမိူင်းၶဝ် တေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းယႆ၊ တၢင်ႉယၢၼ်းပုၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1888ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်းၶဝ် ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇသေ ၸင်ႇမႃးၸႂ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ၵိုတ်းလွင်ႈတိုၵ်းၵၼ်၊ ယႃႇႁႂ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း သိုပ်ႇတိုၵ်းသိုၵ်းထႅင်ႈသေ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီႁွင်ႇ၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၸၢမ်ႇၽသမ်ႉ သိုပ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ သႅၼ်ဝီၸၢၼ်း(မိူင်းယႆ) ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ 1890 ၼၼ်ႉ ၼႃႈၽိူၵ်ႈၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ်ၸိမ်ၶိုၼ်ႈမႃးႁဵတ်းပၢင်သဝ်း တီႈလႃႈသဵဝ်ႈသေ ဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၽွင်းငမ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း။ မိူဝ်ႈ 1898 ၼၼ်ႉ လႃႈသဵဝ်ႈလူင်ၼႆႉ မီးလင်ႁိူၼ်းမွၵ်ႈ(20)လင်၊ တႆးတေမီးမွၵ်ႈ(100)ၵေႃႉ၊ တီႈလွႆယဵဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးလုမ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇလင်ၼိုင်ႈ၊ လုမ်းဢယေးပႅင်ႇလင်ၼိုင်ႈ၊ ႁိူၼ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုမ်း(ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇ)လင်ၼိုင်ႈ၊ မီးပၢင်သဝ်းပလိၵ်ႈ၊ မီးတပ်ႉသိုၵ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီးၵျွင်းမႆႉၵျွင်းၶႃးလင်ၼိုင်ႈ၊ ၵွင်းမူးသူႇၼိုင်ႈလႄႈ ႁိူၼ်းၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း တီႈလွႆယဵဝ်ႈၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၵလႃးၵေႃႇလၶႃး၊ ၵလႃးၵိူဝ်းယမ်ဢိတ်ႉသလၢမ်ႇ၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ၶႄႇလႄႈ ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆ့ ယူႇသဝ်းဝႆႉ။ ဝၢႆးမႃး မီးလုမ်းၵျေးၼၢၼ်းလႄႈ ႁူင်းသူင်ႇလိၵ်ႈလင်ၼိုင်ႈ၊ ႁေႃႁိူၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႈ မီႈႁႃႈလင်။ သဵၼ်ႈတၢင်း လႃႈသဵဝ်ႈ- တႃႈလိူဝ်ႇ တၢင်းယၢဝ်းမီး(178)လၵ်း၊ မိူဝ်ႈ 1889 ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈပိူင်ၽၢင်ႁၢင်ႈဢွၼ်ႇ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵူၼ်းတႄႇၵိုၼ်းၶွၼ်ႈမႃးၼႆယဝ်ႉ။
ၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃးၸႅၵ်ႇၽႄ လၢႆးၵႂၼ်းပွင်ၽွင်းငမ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈ 1895 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃးၸႅၵ်ႇၽႄ လၢႆးၵႂၼ်းပွင်ၽွင်းငမ်းၶဝ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်း၊ ဝႆႉဢယေးပႅင်ႇၼိုင်ႈၵေႃႉသေ ၽွင်းငမ်းၵႂၼ်းပွင်ၼိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉပွတ်းႁွင်ႇ
1. ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ ပွတ်းႁွင်ႇ၊
2. ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ ပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်းယႆ၊
3. ၸဝ်ႈၾႃႉတွင်ႇပႅင်ႇ ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊
4. ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ သုမ်ႇသၢႆႇ မိူင်းတူၼ်၊
5. ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလိူၼ်း မေႃႇၽႃႉ(မူတ်ႉႁႆး) ႁၢတ်ႇလပ်ႈ၊ ပၢင်ယၢင်း၊ ဝၢၼ်ႈသၢင်း၊ ငႅၵ်ႈတင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပႃႈတႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီၽွင်းငမ်းၼႆႉ
1. ၼမ်ႉၶမ်း
2. ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ
3. လႃႈသဵဝ်ႈလူင်
4. ၼွင်မွၼ် - ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လႃႈသဵဝ်ႈလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ ၽွင်းငမ်းလႄႈ ဢဝ်ၸဝ်ႈမူင်ၵႂၼ်းပွင် ၽွင်းငမ်းၵႂႃႇ။ ပႃႈတႂ်ႈၽွင်းငမ်းၸဝ်ႈမူင် မီးဝၢၼ်ႈတႆး (23) ဝၢၼ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈလွႆ (8) ဝၢၼ်ႈ၊ ႁူဝ်ၵူၼ်းတေမီးမွၵ်ႈ (2000)လိူဝ်လိူဝ်။ မိူဝ်ႈ 1903၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်(1)ဝၼ်း ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈသီႇပေႃႉ သိုပ်ႇႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း မႃးထိုင်လႃႈသဵဝ်ႈလႄႈ ၼႂ်းၵႄႈတႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇၶၢႆးႁဵဝ်း၊ မဵဝ်ႉဝၢၼ်ႇ၊ ၼမ်ႉပႃၶီးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၵိုၼ်းၶွၼ်ႈမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ၵႂႃႇမႃးၵႃႉၶၢႆငၢႆႈသဵၼ်ႈတၢင်းတိတ်းတေႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၸူး မိူင်းၶႄႇငၢႆႈလႄႈ ထိုင်မႃးပီ 1904 ၼီႈၼၼ်ႉ ၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ၸင်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶေႃႈပူင်မၢႆ(7) ႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်လႃႈသဵဝ်ႈ၊ လွႆယဵဝ်ႈၽႄဢွၵ်ႇ တႂ်ႈသႅၼ်ဝီသေ ဢဝ်ၶေႃႈပူင်မၢႆ(8) ပူၵ်းတင်ႈပဵၼ်ဝဵင်း ပၵ်းလုမ်းၵႂၼ်းပွင် ၸွမ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ ၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၼႃႈသိုၵ်းလုမ်ႈၽႃႉ ပွၵ်ႈ(2)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၼႃႈသိုၵ်းလုမ်ႈၽႃႉ ပွၵ်ႈ(2)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်း ၵႃႉၶၢႆမၢၵ်ႇၵွင်ႈၸိုၼ်းယၢမ်း ၶိူင်ႈသိုၵ်းလႄႈ ၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ၶိုၼ်းႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၵပ်းၸူးမိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် 1903 ၼၼ်ႉ မင်းသႃးမိၼ်ႇၵုၼ်းဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၽရင်ႇသဵတ်ႈသေ သူၼ်းတုမ်ၸဝ်ႈၽႃႉတႆး ႁႂ်ႈၶိုၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႃႈၽိူၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
လွႆၾႆးၵဝ်ႇ"လွႆႁၢၼ်ႁိၼ်"[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ1917 ၼီႈ ၽူႈမေႃပၢႆးထၢတ်ႈႁိၼ်(ၽူႇမိပေႇတ) ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ် မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းလွႆၾႆးၵဝ်ႇ"လွႆႁၢၼ်ႁိၼ်" ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းလႃႈသဵဝ်ႈယၢၼ်ၵႆမွၵ်ႈ(40)လၵ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းယႆ ယၢၼ်မွၵ်ႈ(10)လၵ်း။ တၢင်းႁိုင်လွႆၾႆးၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပီမၼ်းမီးႁဵင်လၢၼ်ႉၼႆ ၵူတ်ႇတူၺ်းၽွင်တဝ်ႈမၼ်းသေ လႆႈႁူႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
ၶေႇလႄႈၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ႁူမ်ႈႁွမ်းႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈ 1937၊ ၼႂ်းလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ (ၶျၢင်ႇၵႄႇသျႅၵ်ႉ) လႄႈၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တၢင်းယၢဝ်း(716)လၵ်း ယဝ်ႉၵႂႃႇမိူဝ်ႈ 1939၊ လိူၼ်ၸၼ်ႇၼႃႇဝႃႇရီႇ(10)ဝၼ်း။
ပိုတ်ႇၽူၺ်ႇဝၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပီ 1939၊ လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ (22)ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇပိုတ်ႇၽူၺ်ႇဝၢင်းႁိူဝ်းမိၼ် လုၵ်ႉတီႈတႃႈၵုင်ႈ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၶုၺ်ႇမျိၼ်ႉ ၵႂႃႇမႃးလေႃႈလႆၵၼ်။
တပ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇမၢႆ(56) ႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ် ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈ 1942၊ လိူၼ်ဢေႇရ်ပိူဝ်ႇ (29)ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉၵျႃႇပၢၼ်ႇမၢႆ(56) ႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ် ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈသေ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇ၊ သိုၵ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် တမ်းဝၢင်းၶေႃႈပူင်မၢႆ(13)သေ တႄႇဢဝ်ပီ 1942၊ လိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ(8) ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵႂၼ်းပွင်ၽွင်းငမ်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်လႃႈသဵဝ်ႈလႆႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပီ 1945၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်(7)ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ့်သိုၵ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇမၢႆ(36) သမ်ႉၶိုၼ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်လႃႈသဵဝ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်လႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇတိုဝ်းၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသၢႆသိုၵ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်သိုပ်ႇႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်(ရီႇတူဝ်ႇ) လုၵ်ႉဢဝ်တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး(ဢႃႇသၢမ်ႇ)ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇ ၶၢမ်ႈလွႆပၢတ်ႇၵႆႇ လတ်းၶဝ်ႈမႃးမိူင်းၵွင်း(မိူင်းၵွင်)၊ မိတ်ႉၵျီးၼႃး တေႃႇထိုင်လႃႈသဵဝ်ႈ၊ တၢင်းယၢဝ်းမီး (1030)လၵ်း၊ ယဝ်ႉၵႂႃႇမိူဝ်ႈ 1948၊ လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ (1948) ပဵၼ်မႃးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇသေ မိူင်းတႆးၸင်ႇမီး လႄႈတွၼ်ႈဝဵင်းလႄႈၸႄႈဝဵင်း၊ ဢဝ်လႃႈသဵဝ်ႈ ႁဵတ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်း၊ ဝႆ့ၶုၼ်ပွင်မိူင်း (တႅင်းမိၼ်းၵျီး)သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။
တီႈမၢႆတွင်းသႃႇသၼႃႇပုတ့်ထၸဝ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယိူင်းဢၢၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆသေ မိူဝ်ႈ 1957 (ပီသႃႇသၼႃႇ 2500)ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၽႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းၵွင်းမူးလူင် တီႈလွႆၵၢင်မိူင်း(ၵၢင်ဝဵင်း)သူႇၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပီ 1962 ၼီႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ မီႈပွၵ်ႉယွမ်ႇ- (12)ပွၵ်ႉ 1. လႃႈသဵဝ်ႈလူင် 2. ၶၢႆးႁဵဝ်း 3. ၼမ်ႉပႃၶီး 4. မဵဝ်ႉဝၢၼ်ႇ 5. လူင်လေႃႉ 6. ပၢင်ဢုတ်ႇ 7. ၸရေးၵုင်း 8. ၸၢမ်ၵွမ်း 9. ပွၵ်ႉၵလႃး 10. ပွၵ်ႉၶႄႇ 11. ၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း(ပွၵ်ႉမၢၼ်ႈ) 12. ပွၵ်ႉပၢင်လူမ်းၼႆယဝ်ႉ။
ဝတ်ႉၵျွင်းဢၼ်မီးၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1. ဝတ်ႉၵၢင်မိူင်း
2. ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈသူႈ
3. ဝတ်ႉလူင်လေႃႉ
4. ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈဢၢႆႇၼိူဝ်
5. ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈဢၢႆႇတႂ်ႈ
6. ဝတ်ႉတေႃးယ
7. ဝတ်ႉၶၢႆးႁဵဝ်း(တႆး/မၢၼ်ႈ)
8. ဝတ်ႉၸၢမ်ၵွမ်း(မဵဝ်ႉမႃႉ)
9. ဝတ်ႉၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း
10. ဝတ်ႉၵွင်းမူးဝၢၼ်ႈသူႈ
11. ဝတ်ႉပၢင်ဢုတ်ႇ
12. ဝတ်ႉၸရေးၵုင်း(မဵဝ်ႉလႄႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႂ်ႇထႅင်ႈၵေႃႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လွင်ႈၽွင်းငမ်းၼမ်ႉပွင်ႈ ဢဝ်ၶဝ်ႈပႃးၵႂႃႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းယႆ၊ မိူင်းယေႃ၊ ၼွင်မွၼ် ဢဝ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းဢိူင်ႇသႅၼ်ဝီ။ ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ပူတ်းဝၢင်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ မိူင်းယႆ၊ သႅၼ်ဝီ ပူၵ်းတင်ႈပဵၼ် ဝဵင်းမဵဝ်ႉပႅင်ႇၶေႃၶေႃသေ မိူဝ်ႈ 1963၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ မိူင်းယေႃ၊ ၼမ်ႉပွင်ႈ၊ ၼွင်မွၼ် ၸင်ႇပဵၼ်မႃးၼႂ်း ဢိူင်ႇလႃႈသဵဝ်ႈ။ ဢိူင်ႇလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ မီးမူႇဝၢၼ်ႈ(12)ဝၢၼ်ႈ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းယေႃ (8)ဝၢၼ်ႈ၊ ၼမ်ႉပွင်ႈ(2)ဝၢၼ်ႈ၊ ၼွင်မွၼ်ၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1972၊ လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ(14)ဝၼ်း ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်း (ပီႇထေးယေး) မၢႆ(339)လႄႈ မၢႆ(139)ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၽွတ်ႈၶိုၼ်းၸႄႈ တွၼ်ႈဝဵင်း မီးသိပ်းသွင်ပွၵ်ႉ။ မူႇဝၢၼ်ႈ(78)၊ ဝၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်မီး(539)ဝၢၼ်ႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းဢွၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆၸိုင် မႆႉသၵ်း၊ မႆႉပဝ်း၊ မႆႉမွၵ်ႇသွမ်ႇ၊ ထၢၼ်ႇႁိၼ်၊ ၽွႆႈ၊ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶီႈၵၢဝ်ႈၸိူဝ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်တၢင်းၵႂၢင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပေႃးဢဝ်သၢႆၼၢင်- Equator လုမ်ႈၽႃႉဝႃႈၸိုင် မီးတီႈသၢႆၼၢင် ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇ Latitude (22) တီႇၵရီႇ (36) မဵတ်ႉ၊ (53) သႅၵ်ႉ (23) တီႇၵရီႇ၊ (31) မဵတ်ႉ (27) သႅၵ်ႉ။ ၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ သၢႆၶႂၢင် Longitude (97) တီႇၵရီႇ (31) မဵတ်ႉ (10) သႅၵ်ႉလႄႈ (98) တီႇၵရီႇ (33) မဵတ်ႉ (48) သႅၵ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ သုင်သေၼမ်ႉပၢၵ်ႇလၢႆႇ(ပၢင်ႇလၢႆႇ) 2808 ထတ်း။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်း မီးၼမ်ႉၶူင်းလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင် ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီးၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆလႄႈ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ၽွတ်ႈတမ်းဝၢင်းဝဵင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉသၢမ်တွၼ်ႈ၊ ယၼ်ပဵၼ်သၢမ်ၶႃၵဵင်း၊ ပေႃးဢဝ်ပွၵ်ႉမၼ်းဝႃႈမီး(12)ပွၵ်ႉ။
တွၼ်ႈၼိုင်ႈ ပဵၼ်ထုင်ႉပၢင်ႇပဵင်း ပဵၼ်တီႈလႃႈသဵဝ်ႈလူင်၊
တွၼ်ႈၼိုင်ႈပဵၼ် ၶူင်ႈယၢၼ်း ပဵၼ်တၢင်းပဵမ်ႉဝၢၼ်ႈၶၢႆးႁဵဝ်း(ၶႃးႁဵဝ်း)၊
ထႅင်ႈတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ပဵၼ်လွႆဢုၼ်ႈလွႆသုင် ပဵၼ်တီႈလွႆယဵဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵၢင်မၼ်း မီးလွႆၵၢင်မိူင်း(လွႆၵၢင်ဝဵင်း)။
လွႆယဵဝ်ႈ- လႃႈသဵဝ်ႈလူင်- ၶၢႆးႁဵဝ်း- လွႆယဵဝ်ႈၼႆ ပၼ်ႇတူင်ႇဝႆႉ ၼႂ်းသၢမ်ၸဵင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
လႃႈသဵဝ်ႈလူင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လႃႈသဵဝ်ႈလူင်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ" လႃႈသဵဝ်ႈလူင်"ၼႆယဝ်ႉ။
ၶၢႆးႁဵဝ်း(ၶႃးႁဵဝ်း)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
"ၶၢႆးႁဵဝ်း" ၼႆႉ ၵွပ်ႈပဵၼ်တီႈၶူင်ႈယၢၼ်း မီးၼွင် မီးၶၢႆး၊ မီးမွၵ်ႇႁဵဝ်းလိူင်လိူင်ႇၼမ်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉ "ၶၢႆးႁဵဝ်း"၊ ႁိုင်မႃးပဵၼ်ၵႂႃႇ "ၶႃးႁဵဝ်း" ၼႆယဝ်ႉ။
လွႆယဵဝ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵႃၸႆးလူင်ဢၼ်ၵၢပ်ႈဢဝ်ၼၢင်းသွင်ၼၢင်း မိၼ်မႃးလဵပ်ႈတီႈၵုင်းလွႆၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ဢဝ်ၸွမ်းၵူၼ်းႁွင့်ပၢဝ်ႇဝႃႈ "ယဵဝ်ႈလူင်ဢိူဝ်ႈ၊ ယဵဝ်ႈလူင်ဢိူဝ်ႈ" ၼႆၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇႁွင်ႉႁိၵ်ႈဝႃႈ "လွႆယဵဝ်ႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ သမ်ႉမီးႁူင်းထၢတ်ႈသိင်ႇၸမ်ႉသၢမ်လင်ယဝ်ႉ၊ ႁူင်းထၢတ်ႈသိင်ႇဢွင်ႇသီႇရိ၊ ႁူင်းထၢတ်ႈသိင်ႇယထၢႆႉ၊ႁူင်းထၢတ်ႈသိင်ႇသီႇတႃႇဢေးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸၢဝ်းၶိူဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်း မိူဝ်ႈ 1999 ၼီႈ ဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းၵဵပ်းဝႆႉ ၸၢႆးမီး(117,737) ယိင်းမီး(114,601)ၵေႃႉ၊ ႁူမ်ႈၵၼ်မီး(232,338)ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းတႆး ယူႇသဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ၊ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း မီးၼႂ်းထၢၼ်ႈသွင်၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ မီးထၢၼ်ႈသၢမ်၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင် မီးထၢၼ်ႈသီႇ၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွႆ မီးထၢၼ်ႈႁႃႈယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝႆႉ ၵၢတ်ႇလႃႈသဵဝ်ႈလူင်၊ ၵၢတ်ႇဝၢၼ်ႈသူႈ၊ ၵၢတ်ႇလွႆယဵဝ်ႈ၊ ၵၢတ်ႇပူႇတႃႇ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်းပွၵ်ႉလႂ်ပွၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈမီးဝႆႉၵၢတ်ႇဢွၼ်ႇႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇၵၢင်ၶမ်ႈၸမ်ႉ ၵၢတ်ႇဢၼ်ၶၢႆတီႈႁိမ်းႁူင်းထၢတ်ႈသိင်ႇဢွင်ႇသီႇရိၼၼ်ႉ ၵိုၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပိူင်ၼိုင်ႈ ၵွပ်ႈတေႃႇတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇမိူင်းၶႄႇလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵႃႉၶၢႆၶိူင်ႈၶူဝ်းၵူႈပိူင် တႃႇသူင်ႇၶိုၼ်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ ပိူင်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ပဵၼ်တီႈၵႃႉၶၢႆၶိူင်ႈၶူဝ်းဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇမႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ(ၶဝ်ႈၾႃႉ)၊ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၵူႈပိူင်၊ ၸၢဝ်းတႆး ၵမ်ႉၼမ်ႁဵတ်းႁႆႈ၊ ႁဵတ်းၼႃး ၵႃႉၶၢႆလဵင်ႉတွင်ႉၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (6)လင်။ တႃႇၸၢဝ်းၶႄႇလိၵ်ႈၶႄႇ ႁူမ်ႈၵၼ်သွၼ်ၸွမ်း လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈၶႄႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈယူႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းတီႈသွၼ်လိၵ်ႈၸၢဝ်းၶႄႇမီး(4)လင်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းၵိူဝ်းယမ်ဢိတ်ႉသလၢမ်ႇၶဝ်တႄႉ ႁူမ်ႈသွၼ်ၸွမ်း လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ လႄႈ ၵျၢမ်းၵူဝ်ႇရမ် ႁူင်းႁဵၼ်းလင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇလိၵ်ႈတႆးတႄႉ ၵူၺ်းလႆႈပိုင်ႈဢိင်သွၼ်ဢဝ် တီႈဝတ်ႉသင်ႇၶၸဝ်ႈၵူၺ်း လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပႆႇႁၼ်မီးႁူင်းႁဵၼ်းသေတီႈ။
ၸၢဝ်းၵိူဝ်းယမ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸၢဝ်းပုတ်ႉၼမ်သေပိူၼ်ႈ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၸၢဝ်းၶရိယၢၼ်ႇ၊ ႁိၼ်ႇတူႇ၊ မွတ်ႇသလိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉ။
ၾိင်ႈငႄႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးၾိင်ႈငႄႈၸၢဝ်းတႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ၵလႃး၊ ၶႄႇ၊ တေႇၵႂႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းတင်းသဵင်ႈ မီးသုၼ်ႇသိမ်းထိင်းၾိင်ႈငႄႈၽႂ်မၼ်းယူႇ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၾိင်ႈငႄႈတႆး မီးဝႆႉႁူင်းႁေႃ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆးလင်ၼိုင်ႈ။
လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လိၵ်ႈတႆး လႄႈ ၵႂၢမ်းတႆး၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ လႄႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းၶႄႇ လႄႈ လိၵ်ႈၶႄႇၵေႃႈ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်လိူဝ်မႃးတႄႉတႄႉ။
လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆ ပုၼ်ႈတႃႇမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႆႈဝႃႈပဵၼ်သုၼ်ၵၢင် တီႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵူႈဝဵင်းၼႆယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ဢၼ်လုၵ်ႉဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၵပ်းသိုပ်ႇထိုင်မူႇၸႄႈ- မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းလမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လုၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈ ၽႄၵႂႃႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸိုင် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ႁွတ်ႈပွင်ႇထိုင်ၼမ်ႉပွင်ႈ၊ ႁူဝ်ယ၊ မိူင်းယႆ မိူင်းသူႈ၊ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉႁူဝ်ယ ၵႂႃႇပွင်ႇႁွတ်ႈထိုင် တၢင်ႉယၢၼ်း၊ မိူင်းသူႈ၊ ပၢင်သၢင်းယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ဢၼ်ၵႂႃႇတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉ ပွင်ႇႁွတ်ႈထိုင် ၼမ်ႉတူႈ ပၢင်ႁႆး၊ မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ မိူင်းယဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သီႇပေႃႉ၊ ၵွၵ်ႉမႄး၊ ၼွင်ၶဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ဢၼ်လူင်းၵႂႃႇၸူးဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၽႃႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
လွင်ႈၽိင်ႈၽႃႉရႃႇသီႇၸမ်ႉ ၶၢဝ်းမႆႈ မီးထိုင် 37 .c ၶၢဝ်းၵတ်း တီႈတႅမ်ႇသုတ်း 09 .c ယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇလဵၼ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မီးဝၢင်းမၢၵ်ႇၼင်လူင် ဝၢင်းၼိုင်ႈ၊ ဝၢင်းပေႃႉၵွၵ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်းပွၵ်ႉလႂ်ပွၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝၢင်းတီႈလဵၼ်ႈႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
မူၺ်ႇတေႃႇထၢတ်ႈၸႅတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
(1) ၵွင်းမူးမူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းတဵမ်၊ (2) မူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းပၢႆ၊ (3) လွႆၸၢၵ်ႈမိူင်းယေႃ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၵွင်းမူးယၢၼ်ႇတႆးဢွင်ႇ၊
ၽြႃးလူင်မႁႃႇမျၢတ်ႈမုၼိ၊
ႁိူၼ်းႁေႃဝဵင်း၊
ၼမ်ႉပုင်ႇ(ၼမ်ႉဢုၼ်ႇ)၊
ၵွင်းမူး 2500၊
ၵွင်းမူးၽြႃးဝၢၼ်ႈသူႈ၊
ၽြႃးဢိၼ်းသၢၼ်ဝတ်ႉသီႇရိမင်ႇၵလႃႇဝၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈသူႈ၊
ဝတ်ႉၵၢင်မိူင်း၊
ဝတ်ႉႁူမ်ႈယဵၼ် တီႈၽိုၵ်းၵၢၼ်တြႃးဝိပသ်ႉသၼႃႇ၊
ဝတ်ႉထမ်ႈၶမ်း၊
ထမ်ႈၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊
ၼမ်ႉသဵဝ်ႈ၊
လွႆၸၢင်ႉ၊
လွႆမႃၵဵဝ်ႇႁူးလႅင်း၊
ၵၢတ်ႇလူင်လႃႈသဵဝ်ႈ၊
ႁူင်းယႃလူင်လႃႈသဵဝ်ႈ၊
ၸၼ်ႉၸွမ်လႃႈသဵဝ်ႈ၊
ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႊၽိဝ်ထိူဝ်ႊ၊
ၸၼ်ႉၸွမ်ၶူးလၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇဝၢၼ်ႈသၢင်း
ၵျွင်းၶႄႇ(တရုတ်ဘုံကျောင်း)၊
ၼမ်ႉယၢဝ်၊ ၸိူဝ်းၼႆ့ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တီႈလီၶဝ်ႈၸႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈပႃးၵေႃႈတိုၵ်ႉၵိုတ်ႈတင်းၼမ်။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၆၆.
- ↑ ခရိုင်မြေပုံ - ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း). မြန်မာသတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲမှုယူနစ် (စက်တင်ဘာ ၂၀၁၆). Archived from the original on 2017-06-25။ Retrieved on ၁၇ မတ် ၂၀၁၇။ Archived 2017-06-25 at the Wayback Machine.
- ↑ ပပ်ႉမၢႆတွင်း ပွႆးပီၵွၼ်းငိုၼ်း ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ ပီပေႃႉ 2010
- ↑ ပပ်ႉမၢႆတွင်း ပွႆးပီၵွၼ်းငိုၼ်း ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ ပီပေႃႉ 2010။