text:
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း (Ho Chi Minh 1890-1969)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
“ၽၢႆႇသူတၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉ၊ ၽၢႆႇႁဝ်း တၢႆသၢဝ်းၵေႃႉၵေႃႈ ႁဝ်းတေတိုၵ်းဢဝ် လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈႁဝ်းသေ တင်ႈမိူင်းၵွၼ်း ၶေႃႁႂ်ႈလႆႈ” ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႆႉလၢတ်ႈ မိူဝ်ႈတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လီ၊ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ယွမ်းတၢႆတၢင်သေ လိုဝ်းလင်ၵိုၵ်း ပိုၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်း ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း။ ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၻီႇမူဝ်ၶရႅတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပီ (1945-1969) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်သဝ်လၵ်း၊ ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းလူင် ဢၼ်ဢွၼ်ၵူၼ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၽိုၼ်ႉတိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်။
- ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈ ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းထိၼိုင်ႈ ၼႂ်းပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်း (Workers’ Party of Vietnam) မႃး။
- (1945-1955) ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်(Prime Minister) ဝႅတ်ႉၼၢမ်း။
- ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇတင်ႈ
- ၸုမ်းသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုတ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်း(VietMinh) မိူဝ်ႈ19 May 1941။
- မိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း မိူဝ်ႈပီ 1945 (Republic of Vietnam) ။
- တပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း (People’s Army of Vietnam= PA VN) မိူဝ်ႈ 22 .12.1944 ။
- သိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ ဝႅတ်ႉၵွင်း (Viet Cong)။
ၸႃႇတိ လႄႈ ဢူႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 19.5.1890 တီႈဝၢၼ်ႈႁူင်တူ(Hong Tru) ဢၼ် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၵႂႃႇယႂ်ႇတီႈ ဝၢၼ်ႈဢူႈ ဝၢၼ်ႈလၢင်းသၼ်(LangSan)၊ ၵိမ်းလဵၼ်း (Kim Lien)၊ ၸႄႈတွၼ်ႈငႄဢႅၼ်း (Nghe An)၊ ၼႂ်းၽၢၵ်ႇဢႅၼ်ၼမ် (Annam) ဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈၵၢင်။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၸႅၵ်ႇပဵၼ်ဝႆႉ ၽၢၵ်ႇတူင်ႇၵိၼ်း လႄႈ ၽၢၵ်ႇဢႅၼ်ၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶႄႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၼိုင်ႈႁဵင်ပီၼၼ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈငႄဢႅၼ်း ပဵၼ်တီႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶွၼ်ႈၵၼ်။ ပၢၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈၵေႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈတႄႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃးထႅင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။
ဢူႈႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ် “ငုၼ်းၸိၼ်းႁၢႆ” (Ng -uyen Sinh Huy)။ မႄႈပဵၼ် ႁူၺ်းထီးလူင် (Hoang Thi Loan)။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း မီးပီႈၼၢင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပီႈဢၢႆႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၼွင်ႉပၢႆ ၼႂ်းသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႈၼၢင်း ပဵၼ်ငုၼ်းႀီးႀၢၼ်း (Nguyen Thi Thanh) ႁဵတ်းၵၢၼ် ၽူႈမၢႆ(clerk) ၼႂ်းတပ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ ပီႈဢၢႆႈပဵၼ် ငုၼ်းၸိၼ်းၶႅမ် (Nguyen Sinh Khiem)။ ပဵၼ်မေႃယႃ ၸႂ်ႉ တူၼ်ႈမွၵ်ႇမၢၵ်ႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ၼင်ႇထုင်းၵွၼ်ႇ မီးမႃး။ မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း (10)ၶူပ်ႇ မႄႈတၢႆ လႄႈ လႆႈယႂ်ႇမႃး တႂ်ႈဢူႈ ၵုမ်းထိင်းလဵင်ႉလူ။ ဢူႈပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸၼ်ႉတႅမ်ႇၼႂ်း ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ ၵႆႉထတ်းသၢင်ၶိုၼ်း ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပႅင်ႇသဵတ်ႇ။ မိူဝ်ႈ ၸၼ်ႉၽၢႆႇၼိူဝ် ဢမ်ႇတွပ်ႇသင်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တေၼႄၵၢင်ၸႂ်သေ ဢွၵ်ႇပၢင်ၵႂႃႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၵႆႉၵႆႉ ထူၵ်းမၼ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်။
ၸိုဝ်ႈႁူဝ်ႇၶျႅီႇမိၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ပဵၼ် ငုၼ်းသိၼ်ႇၵုင်း (Nguyễn Sinh Cung)။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈၶဝ်မီးဝႃႈ ဢႃႇယုသိပ်းၶူပ်ႇ တေလႆႈသႂ်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ ၼႆလႄႈ ပဵၼ်မႃး ငုၼ်းတတ်ႉꨢႀၢၼ်း( Nguyen Tat Thanh )ၼႆထႅင်ႈ။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်လိုဝ်း လင်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ငုၼ်းဢၢႆၵုတ်ႇ ပွင်ႇဝႃႈ ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ။ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်းတႄႉ ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ပၢပ်ႁူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ 1941 ၽႅဝ်ၶိုၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေ ဢွၼ်ႁူဝ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉၸင်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိုဝ်ႈႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ ၽူႈပိူင်းလႅင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေႁွင်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၼမ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႇ ငုၼ်းတတ်ႉႀၢၼ်း (Nguyen Tat Thanh)၊ ငုၼ်းဢၢႆႈၵုတ်ႉ (Nguyen Ai Quoc)၊ ၸဝ်ႈႁူဝ်(Chua Ho)၊ ၿၢၵ်ႉႁူဝ်(Bac Ho) ဢမ်ႇၼၼ် ၿၢၵ်ႉ(Bac) ၼႆယဝ်ႉ။ (ၿၢၵ်ႉ ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ လုင်း၊ ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈ ဢူႈမႄႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၼႆယဝ်ႉ)။
ပဵၼ်ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လပ်ႉ။ ၵႆႉၵႆႉလၢႆႈၸိူဝ်ႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်းမီးမွၵ်ႈ (50-75) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်း မီးမွၵ်ႈ (200)ၼႆယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်ၵေႃႈ တႅမ်ႈၼိုင်ႈတီႈၼိုင်ႈမဵဝ်း။ ဢၼ်လႆႈယွမ်းႁပ်ႉၼၼ်ႉ ယင်းမီးယူႇ(4)ပိူင်။ ပီၵိူတ်ႇၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ 1890, 1891, 1892, 1893, 1894, 1895 ၼိုင်ႈတီႈ ၼိုင်ႈမဵဝ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်း သုၼ်ႇတူဝ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ ပီၵိူတ်ႇမၼ်း ပဵၼ် 1890 ။
ၼႃႈႁိူၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
18 .10.1926 မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ထင်ယူႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်း ၸၢင်းသူၺ်မိင်း (Zeng Xueming)၊ ပဵၼ်ၶႄႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ။ ယူႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢင်းၸူဝ်း(Guang Zhou)၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႄႈၵဵပ်း (midwife)။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လူဝ်ႇၶူးသွၼ် ၽႃႇသႃႇၶႄႇ၊ လူဝ်ႇၵူၼ်းလုမ်းလႃး ၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ဢဝ်မေးၼႆယဝ်ႉ။ ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်တေႃႇ ထိုင် April 1927 ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၶႄႇလႄႈ ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယူႇ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ၵပ်းသိုပ်ႇ လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူပ်ႉၵၼ်ၶိုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပႅတ်ႈၵၼ်သေတႃႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်း ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း မၵ်းမၼ်ႈသႂ်ႇဝႆႉ တီႈသၢႆမၢႆ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇမီးမေး၊ ဢမ်ႇမီးၼႃႈႁိူၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ ပဵၼ်တႂ်ႈဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုး ႁူမ်ႈတုမ်(Indochinese Union) ဢမ်ႇၼၼ် ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုးပႅင်ႇသဵတ်ႈ( French Indochina) ဢၼ်မီးဝႆႉ တႂ်ႈႁေႃသႅင်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇလဵၵ်ႉတေႃႇယႂ်ႇ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပႄႉၵိၼ် ၵူၼ်းမိူင်းမႃးလႄႈ လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း လွတ်ႈလႅဝ်း တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းတိတ်းၸႂ်မႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸွႆႈၵၢၼ် ၼႂ်းၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇ ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် သၢၼ်ၶတ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ မီးၸႂ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈမႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢႃႇယု(7)ၶူပ်ႇ တႄႇႁဵၼ်းသွၼ်ပိင်ႇၺႃႇ။ ဢႃႇယု(16)တႄႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ ဢူႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်ယဝ်ႉ သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈၶႄႇလႄႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၵွၼ်ၾိဝ်းသျတ်ႉ(Confucius၊)။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႆႈလႄႈ ဢူႈၸင်ႇ ၶတ်းၸႂ်သွၼ်ပၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်မၢဝ်ႇႁၢႆးမႃး ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ တီႈ ႁူၺ် (Hue)။ ၵၢၼ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈ 1908။
မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တီႈႁူၺ်(Hue) ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၽၢင်ႇႁၢင်ႈ ႁိုဝ်ဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸိူၵ်ႈၸၼ် ၿၢဝ်ႇၻၢႆး (Bao Dai) လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈပိုတ်ႇဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1908 လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ၶၢၼ်ၵိၼ်းၼႅၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၽၢၼ် မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ်(ဆန္ဒပြ) သၢၼ်ၶတ်း တေႃႇၶုၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ် ဢဝ်ၵၼ် ႁဵတ်းၶီႈၶႃႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆသေ ထတ်းသၢင်ၶိုၼ်း ၼိူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၽၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မႃးဢုပ်ႉ မိူင်းၶဝ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈၶၢမ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်း။ 1909 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်း။ ၵႂႃႇႁဵတ်း ၶူးသွၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်း (6) လိူၼ်။
ဢူႈ လႆႈၶၢမ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇ ၵၢၼ်ပႅတ်ႈလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်သေ ႁုလဵင်ႉၸွႆႈၼႃႈႁိူၼ်း။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၶူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၵႂႃႇႁဵၼ်း ၽၢႆႇမႄးၸၢၵ်ႈ။ ပီ 1911 တၢင်ႇသၢႆမၢႆၶဝ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပိုတ်ႇဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးပိုၼ်း လႆႈၶၢမ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး မီးပိုၼ်း ဢၼ်ၵေႃႉပဵၼ်ဢူႈၵေႃႈ သၢၼ်ၶတ်းၶုၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ လႆႈၶၢမ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉမၼ်း ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း။
လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၶၢမ်ႇတဵၵ်းတဵင်၊ တူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈႁူပ်ႉ၊ လႆႈၸဵပ်းမႃးၼၼ်ႉသေ လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ လႄႈ လွင်ႈၶႂ်ႈႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇတေပႄႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ တိတ်းၸပ်းဝႆႉ ၼႂ်းၸႂ်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇႁဵၼ်းလႆႈ ၼႂ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပူၼ်ႉ လွတ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶီႈၶႃႈ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းသေ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးပိင်ႇၺႃႇ၊ တေလႆႈမီး တင်းႁူႉႁၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဝူၼ်ႉႁၼ် ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႂ်ႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်ႈ ၵႂႃႇႁႃလဵပ်ႈႁဵၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။
တႃႇတေၵႂႃႇလႆႈၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ ၸင်ႇလူင်းၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းလူင်ဝႅတ်ႉၼၢမ်းတႂ်ႈ ဢၼ်မီးတႃႈႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဝဵင်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၿၢၵ်ႉႁူဝ်(Bac Ho)ၼႆသေ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၽူႈၸွႆႈ ၸဝ်ႈမိုဝ်ႉ ၼိူဝ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးပႅင်ႇသဵတ်ႈ လမ်းၼိုင်ႈသေ ဢွၵ်ႇမိူင်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 5.6.1911 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတႃႈႁိူဝ်းသၢႆးၵွၼ်ႇ ထိုင်ၵႂုႇ တႃႈႁိူဝ်းဝဵင်းမႃႇသေး(လ်)(Marseille) မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ မိူဝ်ႈ 5.7.1911။
မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးယူႇ ၼိူဝ်ႁိူဝ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းဢမ်ႇယူႇလၢႆ။ လိူဝ်သေ ၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး လဵပ်ႈႁဵၼ်းပႃးထႅင်ႈ လၢႆးႁဵတ်းၶဝ်ႈမုၼ်း၊ လၢႆးႁဵတ်း ၽၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ၊ ၽၵ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းထႅင်ႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ်သၢင်းၽေႃး လုၵ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း ထိုင်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းပႅတ်ႇႁဵင် (8,000)လၵ်း ႁိုင်ၼိုင်ႈလိူၼ် လႆႈၵႃႈၸၢင်ႈႁႅင်းမၼ်း ငိုၼ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၼိုင်ႈၶၼ်(10) ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈယူႇတီႈဝဵင်းမႃႇသေး(လ်)(Marseille)၊ မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းၸႂ်ႉၼႂ်းႁိူၼ်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ လိၵ်ႈလႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်တေႃႉတႄႉမေႃဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇႁဵၼ်းထႅင်ႈ တီႈၵူၼ်းၸႂ်ႉ ၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈလႅၼ်ႇမႃးထႅင်ႈ။
1912 ဢွၵ်ႇၵၢၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉယဝ်ႉ ႁဵတ်း ၵူၼ်းသႂ်ႇၾႆး ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၵႂႃႇၸွမ်းသၢင်းၽေႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ထိုင်ဢႃႇၾရိၵလႄႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ တွၼ်ႈႁွင်ႇ။
1912 -1913 ယူႇမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇသေ ၵႂႃႇမႃးၸွမ်း ဝဵင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉ(ၶ်) လႄႈ ပေႃႇၸတုၼ်ႇ(Boston)သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၶဝ်ႈမုၼ်း ၸွမ်း ႁူင်းလႅမ်းယႂ်ႇလူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။
1913 ထိုင်ၶိုၼ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉ။ တီႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းပတ်းယူး၊ ၵူၼ်းသႂ်ႇမေႃႈၾႆး တူမ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇလူင်(boiler)။ ႁဵတ်းၵူၼ်းႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ တီႈႁူင်းလႅမ်းလူင် ၵႃႇ(လ်)တၼ်ႇ(Carlton Hotel)။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉႁူဝ်မိုဝ်ႉႁူင်းလႅမ်း ဢေႃးၵတ်ႉ(ၸ်)ဢႅတ်ႉ(ၸ်)ၵေႃႇၾီးယႃး(Auguste Escoffier)ၸွႆႈလႄႈ လႆႈၵႂႃႇႁဵတ်း ၶဝ်ႈမုၼ်း ၼႂ်းႁူင်းလႅမ်းၼၼ်ႉသေ ၶတ်းၸႂ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁႃပိင်ႇၺႃႇတင်းႁူႉတင်းမေႃလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။
1917 လုၵ်ႉဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်းၶိုၼ်း ဝဵင်းပႄးရိတ်ႉ(ၸ်)၊ မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၽႅဝ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတင်းႁူႉႁၼ်လႄႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉလႄႈ မေႃၵႂၢမ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈ၊ ရႃးသျုး၊ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ ၵျုႇမၼီႇ၊ ထႆး၊ လၢဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။
တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1918 သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ယဝ်ႉၵႂႃႇ။ 1919 (32) မိူင်းႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ် တႃႇၵိုတ်းသိုၵ်း ႁႃငမ်းယဵၼ်တီႈ ဝႃႇၸၢႆး(လ်) (Versaille)။
မိူင်းယႂ်ႇမိူင်းလူင်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈ လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်၊ သုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ လႄႈ ဢၢႆႈၵုတ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတၢင်ႇ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလွင်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၶီႈၼၢပ်ႇတဵၵ်းတဵင် ၵူၼ်းမိူင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်။ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းမီး သုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၶဝ်ႈၸႂ်၊ ႁၼ်လီ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းၼၼ်ႉ ဢိတ်ႇသေ ၸႅၵ်ႇပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆလႆႈႁူႉၸွမ်းသေ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမၢႆ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် တႃႇတေသၢၼ်ၶတ်း ပိူင်ဢုပ်ႇပိူင်ႇၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ (Anti-Colonial Movement) ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ တႄႇၼၼ်ႉမႃး ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တႄႇတူင်ႉၼိုင် တႃႇမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းလွတ်ႈလႅဝ်း။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸွမ်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇဝုတ်ႉၻရေႃးဝီႇ(လ်)ၸၼ်ႇ(Woodrow Wilson) ဢၼ်မႃးတီႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ ၸွင်ႇတေမီးလွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ၼိူဝ်ၵၢၼ်သၢၼ်ၶတ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈ မိူင်းၼၼ်ႉ ၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈတွပ်ႇ။
ၼႂ်းပီ 1919-1923 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း သူၼ်းတုမ်ၵူၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸိူဝ်းမီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ မႃးၶွၼ်ႈတုမ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပၢႆးဝူၼ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ။
1920 တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ယွၼ်းၶုၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဝႆႉၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၼင်ႇၵူၼ်းမိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ် တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ မိူဝ်ႈမီးယူႇ ၼႂ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ၸူဝ်းဢွၼ်လႄႈ လႆႈဢုပ်ႇၵွင်ႉသၢၼ် တင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တေလွတ်ႈဢွၵ်ႇ တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈလႆႈယူႇ ၼႆမႃးယဝ်ႉ။
1921 ပၢင်ၵုမ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈထိ(3) ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႂႃႇထူပ်းလီႇၼိၼ်ႇ(V.I.Lenin) ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉရႃးသျုး။ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း။
1921 - 1925 တင်ႈပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ် ၼႂ်းၸုမ်းၽူႈၼၢမ်း။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢဝ်ၸိုဝ်ႈပၢႆၵမ် ငုၼ်းဢၢႆႈၵုတ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉ တႅမ်ႈသွႆႉလိၵ်ႈ သႂ်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ။ တႅမ်ႈပပ်ႉ တၢင်းၽိတ်းၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇပႅင်ႇ သဵတ်ႈလႄႈ မီးလၢႆပပ်ႉထႅင်ႈ။
1923 ၶႂ်ႈႁူပ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလီႇၼိၼ်ႇလႄႈ ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈလပ်ႉ ၶျႅၼ်းဝၢင်ႉ(Chen Vang)သေ ၵႂႃႇရႃးသျုး။ မိူဝ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ လီႇၼိၼ်ႇတၢႆယဝ်ႉ လႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁူပ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈထိႁႃႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ဝဵင်းမွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ(Moscow) မိူင်းရႃးသျႃး။ သိုပ်ႇယူႇဝႆႉ မွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ လႄႈ တီႈလီႇၼိၼ်ႇၵရႅတ်ႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းရႃးသျုး။
ယွၼ်ႉတင်းၸွႆႈထႅမ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်သူဝ်ႇၿီႇယႅတ်ႉ(ရႃးသျုး)လႄႈ လႆႈၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မေႃႇ(ၸ်)ၵူဝ်ႇသေ ႁဵၼ်းႁႃပိင်ႇၺႃႇထႅင်ႈ။
မိူဝ်ႈတီႈရႃးသျုးၵေႃႈ မၼ်းတႅမ်ႈသွႆႉလိၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်း သႂ်ႇၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇလႄႈ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈတၢင်ႇမဵဝ်း ထႅင်ႈတင်းၼမ်။
1924 ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈထိ(5)သေ တၢင်ႇထိုင် လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးပၢင်ၵုမ်ယဝ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၶွမ်ႇမတီႇတိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ယူႇယဝ်ႉ။
1924 ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈလပ်ႉ ႀုၺ်း(Thuy) သေ ၵႂႃႇၸႄႈတွၼ်ႈ ၵႂၢၼ်းတူင်ႇ (Canton) ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇသေ 1925-26 ၵႂႃႇႁဵတ်းၶူးသွၼ်ၵၢၼ်မိူင်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်း ဝၢင်းပဝ်း (Whampao Military Academy)။ မိူဝ်ႈၼင်ႇၼၼ် တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ တဵၵ်းတဵင်ၶီႈၼၢပ်ႇ တိၺွပ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶွၼ်ႈတုမ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ တင်ႈၸုမ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇဝႅတ်ႉၼၢမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ် လပ်ႉပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇ(Youth education)။ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၾၼ်း ၸုမ်းတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်းမိူ င်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼင်ႇႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းၼႆႉ ၽၢႆႇၼိုင်ႈႁဵတ်းၶူး၊ ၽၢႆႇၼိုင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။
1927 ၸုမ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ သျၢင်းၵၢႆႇသျဵၵ်ႉ (ChiangKaishek)ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ လမ်းၽဵဝ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇၵႂၢၼ်းတူင်ႇ ၵႂႃႇ မွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ၊ မိူင်းရႃးသျုးၶိုၼ်းမိူဝ်ႈ April 1927 ၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇပွတ်ႇမႅင်း(တီႇၿီႇ)လႄႈ လုၵ်ႉတီႈရႃးသျုးသေၵႂႃႇ ယႃတူဝ် ယူႇတီႈ ၶရီးမီးယႃး (Crimea) တေႃႇထိုင်ၶႅၼ်း။ မိူဝ်ႈၶႅၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း မွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ။
လိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၿႄႇလ်ၵျီႇယၼ်ႇ(Belgium)၊ ၵျုႇမၼီႇ၊ သုတ်ႉၸလႅၼ်ႇ (Switzerland)၊ ဢီႇတလီႇ (Italy) ယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ထိုင် မိူင်းၵွၵ်ႇ (Bangkok) ၼႂ်းလိူၼ် July 1928 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
July 1928 ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင်တၢင်ၸုမ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ ယူႇသဝ်းတီႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးၶျူၵ်ႉ၊ သဵၼ်ႈတၢင်းၼၶွၼ်း၊ ၼႃးရၢတ်ႈၵႂၢႆး။ ဢၢမ်းၽိူဝ်းမိူင်း၊ ၼၶွၼ်းၽၼူမ်၊ မိူင်းထႆးၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် 1929 ၸမ်သဵင်ႈ။ မိူဝ်ႈယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးၵေႃႈ သူၼ်းတုမ် ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၼႂ်းမိူင်းထႆး ႁႂ်ႈမီးၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း။
1929 ပီၸမ်သဵင်ႈ ဢွၵ်ႇမိူင်းထႆး ၵႂႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယိူဝ်း (India) ယဝ်ႉ ၵႂႃႇထိုင်ဝဵင်းသျၢင်ႇႁၢႆး (Shanghai) မိူင်းၶႄႇ။
February 1930 လၵ်ႉၶဝ်ႈ ႁွင်ႇၵွင်ႇ(Hong Kong)။ ၵႂႃႇၶွၼ်ႈႁႅင်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း တီႈႁွင်ႇၵွင်ႇ ဢၼ်တႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၸုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးၶွၼ်ႈ ပဵၼ် ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈတူင်ႇၿၢၼ်သူဝ်ႇၼႆၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇထင်ဝႆႉ ၼႂ်းႁွင်ႇၵွင်ႇယဝ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ၸိသင်ႇ ၸုမ်းၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းယူႇ ၼႂ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
August 1930 ၵႂႃႇသျၢၼ်ႇႁၢႆး(Shanghai)။ ၵႂႃႇထူပ်း ၸုမ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းယဝ်ႉ လၢႆႈၸိုဝ်ႈၸုမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉပၼ်ဝႃႈ ပႃႇတီႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျႆးၼႃး။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶိုၼ်းမိူဝ်းႁွင်ႇၵွင်ႇ။
1931 ပလိၵ်ႈ (police)ႁွင်ႇၵွင်ႇ တိၺွပ်းသႂ်ႇၶွၵ်ႈ။ မိူဝ်ႈတူၵ်းၶွၵ်ႈ ယူႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်းႁႂ်ႈႁွင်ႇၵွင်ႇ ဢၢပ်ႈပၼ်ၶဝ်။
ႁွင်ႇၵွင်ႇ မီးတႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ ၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃသေ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ ၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႃႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းတၢႆ ယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်မၼ်း ဢၢပ်ႈပၼ် ပႅင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ ပွႆႇၶၢဝ်ႇၽၢင်းဝႃႈ တၢႆယဝ်ႉ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1931 ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၵ်းပိူင်(Lawer)ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇပၢႆႈ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပၢႆႈၵႂႃႇယူႇ တီႈၵုၼ်ဢမွႆႇ ႁိုင်(6)လိူၼ်သေ ယႃတူဝ်မၼ်းယဝ်ႉ။
1932 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶိုၼ်းၵႂႃႇသျၢၼ်ႇႁၢႆးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇ ၸုမ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းမၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1933 ၶိုၼ်းၵႂႃႇယူႇ မွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ။ ၵႂႃႇႁဵတ်းၶူး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် လီႇၼိၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်ၵုမ်လူင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ပွၵ်ႈထိ(7) တီႈမွတ်ႉ(ၸ်)ၵူဝ်ႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇၼႄးဝႃႈ ဢမ်ႇၸွမ်း ပၵ်းပိူင်ပႃႇတီႇၼႆသေ ပူတ်းပၢၵ်ႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းပႃႇတီႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပႅတ်ႈလႄႈ ဢေႃးၸႃႇမၼ်း ဢၼ်မီးၼိူဝ် ပႃႇတီႇၵူၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ လူတ်းလူင်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
1938 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ်ၽူႈပၼ် ဢၵျၢမ်ႇပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ မိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ်ၽူႈပၼ်ဢၵျၢမ်ႇ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၵုမ်းထိင်းၼႃႈၵၢၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၼႂ်းဢေးသျႃးထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် လႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1.9.1939 သိုၵ်းၵျုႇမၼီႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်းမိူင်းပူဝ်ႇလႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈတႄႇပဵၼ် သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈသွင်မႃး။ 3.9.1939 သိုၵ်းၵျုႇမၼီႇ ၵႂႃႇတိုၵ်းသိုၵ်း ၸုမ်းမိူင်းဢူၺ်းလီ(ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢမေႇရိၵၼ်)ၶဝ်ၼႆသေ ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸူး ၵျုႇမၼီႇ ယူႇယဝ်ႉ။
11.6.1940 သိုၵ်းၵျုႇမၼီႇ သိမ်းမိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈလႆႈၶိုင်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ လႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ လႆႈယွမ်းၵိုတ်းသိုၵ်း။ တွၼ်ႈဢၼ်ၵျုႇမၼီႇ ယင်းပႆႇသိမ်းလႆႈၼၼ်ႉ တင်ႈပဵၼ် မိူင်းဢူၺ်းလီၵျုႇမၼီႇသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈဝီႇၶျီႇ (Vichy France) ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းဢၼ်ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်း ၵႂႃႇႁူမ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ သိုပ်ႇတိုၵ်းၼၼ်ႉဝႃႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း(Free French)ယဝ်ႉ။
ပႅင်ႇသဵတ်ႈဝီႇၶျီႇ (Vichy France) ဢုပ်ႉမိူင်းဝႆႉလႄႈ ၵႃႈပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်း (ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ) ပႅင်ႇသဵတ်ႈၵေႃႈ ယူႇတႂ်ႈဝီႇၶျီႇၼၼ်ႉ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ။
22th–26th September 1940 ၵျပၢၼ်ႇ တိုၵ်းသိမ်းလႆႈ ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးပွတ်းႁွင်ႇ (North Indochina) ဢၼ်မီး တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
27.9.1940 ၵျုႇမၼီႇ၊ ဢီႇတလီႇ၊ ၵျပၢၼ်ႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ႁဵတ်းဢူၺ်းလီ သၢမ်ၶႃၵဵင်း (Tripartite Pact) တီႈဝဵင်းၿႃႇလိၼ်ႇ(Berlin)သေ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီသိုၵ်း တႃႇတိုၵ်း ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈပီ 1941 ပႅင်ႇသဵတ်ႈဝီႇၶျီႇ(Vichy French) ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီတင်း ၵျုႇမၼီႇဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီ တင်းၵျပၢၼ်ႇပႃးလႄႈ ဢဝ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၵၢၼ်သိုၵ်းသေ မီးဝႆႉၼႂ်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်းတင်းမူတ်း လႆႈပၼ်ၵျပၢၼ်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ယူႇယဝ်ႉ။
ဝႅတ်ႉမိၼ်းလႄႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1940 ဢၢႆႈၵုတ်ႉ လၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း (Ho Chi Minh) ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ပိူင်းလႅင်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1941 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈမိူဝ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ တင်ႈၸုမ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း (VietMinh) ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇဢဝ် မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ။ မီးၵူၼ်းၶူဝ်းလမ် ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ(10,000)ၵေႃႉ ပႂ်ႉႁပ်ႉႁူမ်ႈၸွမ်းမၼ်း ၵမ်းလဵဝ်။ ၵၢၼ်သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်းပႄႉ သိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈဝီႇၶျီႇ(Vichy French)လႄႈ ၵျပၢၼ်ႇ(Japanese) တင်းၼမ်။ ၸုမ်းသၢႆလပ်ႉ ဢမေႇရိၵၼ်ႇဢူဝ်ႇဢႅတ်ႉ(ၸ်) ဢႅတ်ႉ(ၸ်) (OSS = Office of Strategic Services)ၼႆၼၼ်ႉ လၵ်ႉၸွႆႈဝႅတ်ႉမိၼ်းယဝ်ႉ။ ၸုမ်းသိုၵ်း (OSS) ၽိုၵ်းသိုၵ်းပၼ် ဝႅတ်ႉမိၼ်း။ ၸုမ်းမေႃယႃၶဝ် ယူတ်းယႃ ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉလႄႈတွင်ႉၼွင်ႇ ဢၼ်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၶိုၼ်းၼႂ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းယဝ်ႉ 8.2.1941 ဢဝ်ထမ်ႈပၢၵ်ႇၿူဝ် (Pac Bo)၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵၢဝ်ႉၿင်း (Cao Bang)၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇႁၼွႆႇ 350 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ၊ ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈသေ တူင်ႉၼိုင်ယဝ်ႉ။
ထိုင်ၼႂ်းလိူၼ်မေႇ 1941 တင်ႈၸုမ်းဢွၼ်ႁူဝ် တေတိုၵ်းဢဝ် ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၵွၼ်းၶေႃ ဢၼ်ၵႂၢမ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းႁွင်ႉဝႃႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၻွၵ်ႉ လၢပ်ႉ ၻွင်း မိၼ်း ႁူဝ် (Vietnam doc lap dong minh ho)၊ တူဝ်ယေႃႈဝႃႈ ဝႅတ်ႉမိၼ်း (Viet Minh) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇၼၼ်ႉမႃး ဝႅတ်ႉမိၼ်းသူၼ်းတုမ် ၵူၼ်းမိူင်းၶွၼ်ႈႁႅင်းသေ ၶဝ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းမႃး။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႆႈတိုၵ်းသိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇလႄႈ လႆႈဢဝ် တင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸုမ်းဢူဝ်ႇဢႅတ်ႉၸ်ဢႅတ်ႉၸ်(OSS)။
1942 ၼႂ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ(2)ၼၼ်ႉ တႃႇတေႁႃ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶဝ်ႈၵႂႃႇ မိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ်သၢႆလပ်ႉၼႆသေ ၸုမ်းၽၢႆႇၶႄႇၽိူၵ်ႇ တိၺွပ်း ၶင်ၶွၵ်ႈႁိုင်(14)လိူၼ်။ မိူဝ်ႈယူႇၼႂ်းၶွၵ်ႈ တႅမ်ႈဝွၵ်းဢၼ်ဝႃႈ“ၶေႃႈမၢႆတွင်း ၼႂ်းၶွၵ်ႈ”။ 1943 ၸုမ်းၶႄႇလႅင် ၸွႆႈလႄႈ လွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈယဝ်ႉ မိူဝ်းၶိုၼ်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေ သိုပ်ႇၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းထႅင်ႈ။
1944 မိူဝ်ႈႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႂႃႇမီးယူႇမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ မၼ်းဢၢၼ်းၵႂႃႇ တၢင်ႇလၢတ်ႈၼႄ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ တၢင်ႇယွၼ်းဝီႇၸႃႇ(visa) သုၼ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းသေတႃႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢမ်ႇပၼ်။
9.3.1945 ၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်းၶဝ် ဢမ်ႇလီ၊ ၵူဝ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇၽၢႆႇၼွၵ်ႈသေ ၽိုၼ်ႉတိုၵ်းၶဝ်ၶိုၼ်းလႄႈ တိၺွပ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးၼၼ်ႉ ၶင်ၶွၵ်ႈ ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇၽၢႆႇပႄႉသိုၵ်းၶဝ် ၼႆလႄႈ ၶူင်ႉသၢင်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တင်းမူတ်း ၼႂ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵျပၢၼ်ႇ ဢဝ်ဢၢပ်ႈပၼ် ဝႅတ်ႉမိၼ်း ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
April 1945 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းႁူပ်ႉ ဢႃႇၶီႇမီးၻီး(ၸ်)ပႅတ်ႉတီႇ (Archimedes Patti) ဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းဢူဝ်ႇဢႅတ်ႉ(ၸ်)ဢႅတ်ႉ(ၸ်) (OSS)။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းထၢင်ႇဝႃႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇတေၸွႆႈၵမ်ႉႁႂ်ႈၶဝ် လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းယူႇ ၼႆသေ ပဵၼ်သၢႆသိုပ်ႇၶဝ်ႈသိုၵ်းဢူၺ်းလီ ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
14.8.1945 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵျပၢၼ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝၢင်းၶိူင်ႈ။ 2.9.1945 လူင်းလၢႆး မိုဝ်းဝၢင်းၶိူင်ႈၸူး ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် ၼၼ်ႉသေ သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ။
တႃႇတေမႃးၵဵပ်းသိမ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇၵျပၢၼ်ႇ ဢၼ်ဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼႆလႄႈ 12.9.1945 သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ သွင်မိုၼ်ႇ(20,000) ဢၼ်သိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉ လူင်းတႃႈႁိူဝ်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon)၊ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈတႂ်ႈ။ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉပဵၼ် ၸွမ်ႁၢၼ် ၻွၵ်ႉၵလၢတ်ႉ(ၸ်) ၵရေးၸီး (MG Douglas Gracey)။ ၵျပၢၼ်ႇ ဝၢင်းၶိူင်ႈယဝ်ႉသေတႃႉ သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးယူႇ လၢႆတီႈလၢႆမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇယိပ်းၵွင်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ တႃႇတေၵႂႃႇသိမ်းဢဝ် ၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းမိုဝ်းၽၢႆႇသုမ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽၢႆႇပႄႉသိုၵ်းယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇပႄႉသိုၵ်းၼၼ်ႉ သိမ်းၶိူင်ႈၵၢင်ႇၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈဢဝ်တၢင်းၽိတ်းထႅင်ႈ ၼႆသေ သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ (5,000) ပၢႆ ပၢႆႈၵႂႃႇၸူး ဝႅတ်ႉမိၼ်းသေ ႁဵတ်းၶူး ပိုၵ်ႉၽိုၵ်းပၼ် ၵၢၼ်သိုၵ်း ဝႅတ်ႉမိၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
22.8.1945 လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽူႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ “လွင်ႈဢွၼ်ၵၼ်လိူၵ်ႈ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတၢင်းမၼ်းဢေႃႈ။ ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈမေးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ ငိုၼ်းၶမ်းၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၶူဝ်းၼုင်ႈၵေႃႈ မီးဢၼ် ၵဝ်ၶႃႈတိုၵ်ႉ ၼုင်ႈဝႆႉယူႇ ၶူဝ်းမၼ်ႈ(ဝၼ်ႈ)သဝ်ႈသဝ်ႈၼႆႉ ၸုမ်ႇလဵဝ်ၵူၺ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ် လၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းယဝ်ႉ။
2.9.1945 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်း။ တင်ႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း (တွၼ်ႈၼိူဝ်) ၵွၼ်းၶေႃ ဝႃႈ “မိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ၻီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း” (Democratic Republic of Vietnam-DRV) ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းငမ်းလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸိူၵ်ႈၼွင်ႇၿၢဝ်ႇၻၢႆး (BaoDai)လႆႈၸုၼ်ႉဢႃႇၼႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးမိူင်းမၵ်းမၼ်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ မႃးသေမိူင်း။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢိင်ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢႅတ်ႉလႅၼ်းတိၵ်ႉ (Atlantic Charter) သေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ႁႄႇရီႇထရူးမႅၼ်း(HarryS. Trumen)ၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉတွပ်ႇ။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼင်ႇၵၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
1945 ၼႂ်းၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ်ၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ ဢိင်ၼိူဝ် ပေႃႇလသီႇ ၸုမ်းၶဝ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸၢင်ႈပူၵ်းတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း လၢႆးၽႂ်လၢႆးမၼ်းလႄႈ ႁိမ်ၼႃႈတီႈ ႁိမ် ဢႃႇၼႃႇၵၼ်ၶိုၼ်း။ ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ် ဢဝ်တၢႆၸိူဝ်းၶႄႉၶဵင်ႇပၢၼ်းတႃႉၶဝ် ၼၼ်ႉပႅတ်ႈ။
1946 ၽွင်းယၢမ်း ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵႂႃႇႁႃယွၼ်း တၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈၼွၵ်ႈမိူင်းယူႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း တိၺွပ်းလႆႈ ၽၢႆႇၶႄႉၶဵင်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ (2,500)ပၢႆ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇတၼ်းတိလႆႈၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ (6,000) ပၢႆသမ်ႉ ပၢႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇဝဵင်း ၵႂႃႇမူၵ်းသေႃႉ တီႈတေလွတ်ႈၽေး။ ပႃႇတီႇတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇႁၢမ်ႈတတ်း။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်တင်ႈမႃး တႃႇၼႃႈတီႈၽႂ်တီႈမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇ ၵွတ်ႇလၢင်ႉဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ။
လိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းပတ်းပိုၼ်ႉ ပွၵ်ႈထိၼိုင်ႈ (First National Congress)။ ၼႂ်းၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ် တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်း မီးသၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈၵူၺ်းသေ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝႅတ်ႉမိၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉသၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈလႄႈ ၼႂ်းၵႃႈၽွင်းလူင် တေလႆႈ မီး(10)ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်းလႆႈ (4)ၵေႃႉ ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်းတွၼ်ႈတႂ်ႈ၊ တီႈဝဵင်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon)ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၸုမ်းသၢၼ်ၶတ်း တေႃႇသူႈၵၼ်သေ ဢဝ်ၵၼ်တၢႆလႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ် ၻွၵ်ႉၵလၢတ်ႉ(ၸ်)ၵရေးၸီး လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
24.9.1945 ဝႅတ်ႉမိၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်း ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းသေတႃႉ ဢမ်ႇထိုင်တီႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လွင်ႈလႆႈတိုၵ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈထႅင်ႈ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
Sept 1945 မီးသိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ (200,000) ၶဝ်ႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းမႃး။ သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်လူးႁၢၼ်ႇ (Gen: Lu Han) ၵွၼ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ မႃးသိမ်းၵွင်ႈၵျပၢၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း လႆႈတူၵ်းလူင်းဝႃႈ တေၶၢမ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ပႃႇတီႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဝႅတ်ႉၼၢမ်း၊ တေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁူမ်ႈပွင်း(Coalition Governmenty)။ ပႅင်ႈသဵတ်ႈသမ်ႉ တေလႆႈဢဝ်သုၼ်ႇၶဝ်လႆႈဝႆႉ တီႈဝဵင်းသျၢင်ႇႁၢႆး(Shanghai) ၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။
6.3.1946 ဝႅတ်ႉမိၼ်း၊ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ၊ ၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵၼ်ယဝ်ႉ ၶႄႇၽိူၵ်ႇထွၼ်တပ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 1945-46 ၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်း လႆႈႁူမ်ႈသိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈသေ ၵွတ်ႇလၢင်ႉၽဵဝ်မူၺ်ႉ ၸုမ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼၼ်ႉပႅတ်ႈ။ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၵေႃႈယႃႇ ဢမ်ႇတူၵ်းလူင်း ၵတ်းယဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်းၵၼ်လႆႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
1946 ပီၸမ်သဵင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းမႃးဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း (DRV) ဢဝ်လွၵ်းလၢႆး ၵတ်းယဵၼ်၊ ဢဝ်ၵၢၼ်သူင်ႇၽွင်းၶဵဝ်သေ ၵပ်းသိုပ်ႇႁႃတိုဝ်ႉတၢင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈ။ ႁိူဝ်းပႅင်ႇ သဵတ်ႈၼႄဢဵၼ်ႁႅင်းသေ ယိုဝ်းသႂ်ႇ တႃႈႁိူဝ်းႁၢႆႇၾူင်ႇ(Haiphong) ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ သုၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃၵူၺ်းၵေႃႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ် ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႅင်ႇသဵတ်ႈ လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
19.12.1946 ဢမ်ႇမီးတၢင်းလိူၵ်ႈယဝ်ႉလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢၼ်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပိုတ်ႇၼႃႈသိုၵ်းတေႃႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ (French Union) ယူႇယဝ်ႉ။
တပ်ႉသိုၵ်းၽၢႆႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပဵၼ်တပ်ႉၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်လႄႈ မီးၶိူင်ႈၵၢင်ႇ၊ ၶိူင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇ တဵမ်ထူၼ်ႈ။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း(Vietnam National Army) သမ်ႉ ပဵၼ်တပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈယိပ်းၵွင်ႈလီသေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ လႆႈယိပ်းလႅဝ်း၊ လႆႈယိပ်းၵွင်ႈယၢမ်းသေ တိုၵ်းၶိုၼ်း။ ဢဝ်မတ်ႉၽိူင်းသႂ်ႇ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉႁႅင်ႈ ၽဝ်ၾႆးသေ ၸုၼ်းႁႂ်ႈၽူႈၶဵၼ် ဢွၵ်ႇတပ်ႉယဝ်ႉၸင်ႇ ၶဝ်ႈတိုၵ်းၽၼ်း။ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢဝ်ၵႃးတႅင်ႉ၊ ၵႃးလဵၵ်းမႃးၵေႃႈ ၽၢႆႇဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ်တႄႉ ဢဝ်ႁူဝ်မၢၵ်ႇယၢမ်းၵူင် သႂ်ႇပၢႆမႆႉယၢဝ်းယဝ်ႉ ၶၢမ်ႇတၢႆသေ ၶဝ်ႈတႅင်း ႁႂ်ႈတႅၵ်ႇပဵၼ်ၾႆး။ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် မၢၵ်ႇသၢႆး ႁဵတ်းၸၢၵ်ႇသေ ၽင်မၢၵ်ႇယၢမ်း။ ပႂ်ႉယႃႉတၢင်းႁႂ်ႈလူႉ၊ ပႂ်ႉတိုၵ်း ၶဵၼ်ႁႂ်ႈလူႉတၢႆ။ ဝၢႆးသေ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် ႁၢဝ်ႉႁႅင်း (2)လိူၼ်ယဝ်ႉၸိုင် ၶူင်ႉသၢင်ႈလႄႈ သၢႆတႃႈသၢႆတၢင်းၵေႃႈ လူႉလႅဝ်ပေႃးတေၸမ်သဵင်ႈ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈယဝ်ႉလႄႈ လႆႈထွႆၶိုၼ်း။
ယၢမ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် ၽႅၼ်တိုၵ်း ၼင်ႇၶၢဝ်ႇလႆႈမႃးၼၼ်ႉ လႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တင်းၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း ဝေႃးဢေႃးဝုၼ်းၸၵ်ႉ (Vo Nguyen Giap) တေႃႉတႄႉတၼ်းလွတ်ႈၵႂႃႇၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ တင်းသွင်ၽၢႆႇ လႆႈဢုပ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်း။ ၽၢႆႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ ယွၼ်းႁႂ်ႈ ဢဝ်သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉမႃးၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၵၢၼ်သိုၵ်း ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉဢၢပ်ႈပၼ်လႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တွပ်ႇဝႃႈ ၵဝ်ဢမ်ႇႁၵ်းလင် ဢူၺ်းလီၵဝ်လႃးလႃး ၼႆလႄႈ ဢမ်ႇတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈသေ သိုပ်ႇပဵၼ်သိုၵ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်း (7) ပီယူႇယဝ်ႉ။
Feb 1950 ဝႅတ်ႉမိၼ်း တိုၵ်းပႄႉသိမ်းလႆႈ ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၵႂႃႇမႃးလႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢွၵ်ႇမိူင်းသေ ၵႂႃႇထူပ်းၽူႈၼၢမ်း မိူင်းရႃးသျႃးၸတႃႇလိၼ်ႇ (Stalin) လႄႈ ၽူႈၼၢမ်းၶႄႇလႅင် မၢဝ်ႉသိုဝ်ႇတုင်း(MaoTseTung)။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈရႃးသျႃး(USSR) မၵ်းမၼ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း(DRV) ဢၼ် ဝႅတ်ႉမိၼ်း တင်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႄႇတူၵ်းလူင်းဝႃႈ တေပိုၵ်ႉၽိုၵ်းသိုၵ်း ဝႅတ်ႉမိၼ်းပၼ် တႃႇၵူၼ်းႁူၵ်းမိုၼ်ႇ ထိုင်ၸဵတ်းမိုၼ်ႇ(60,000-70,000)။ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် မၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်းၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်။
ၽၢႆႇဝႅတ်ႉမိၼ်း ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးသိုၵ်းမုတ်း။ ၶဝ်ႈတိုၵ်း မိူဝ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢမ်ႇတၼ်းႁူႉတူဝ်။ မုတ်းယဝ်ႉ ပၢႆႈဢွၵ်ႇၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၵႆႉၵႆႉပႂ်ႉယိုဝ်း မိူဝ်ႈၵႂႃႇတႃႈပႆတၢင်းလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ပဵၼ်ၽၢႆႇသုမ်းယူႇ ၽၢႆႇလဵဝ်။ ၼင်ႇႁိုဝ်ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ် တေၸၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃး တေႃႇၼႃႈသေ တိုၵ်းၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် တမ်းပိူင်သိုၵ်း ဢၼ်ဝႃႈ ပိူင်မဵၼ်ႈ (hedgehogtactics) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈ 1952 တီႈၼႃးသၢၼ်ႈ(Na San) ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းလူင် ႁၼွႆႇ(Hanoi) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူဝ်မဵၼ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မီးၶူၼ်လႅမ်၊ မိူဝ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸမ်၊ မိူဝ်ႈၵိုတ်းၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸမ် ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၶဝ်သမ်ႉ ပၢႆၸၢင်ႈဢဝ်ၶူၼ်မၼ်း ပိုတ်းသႂ်ႇပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈဝၢတ်ႇၸဵပ်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႅင်ႇသဵတ်ႈ သူင်ႇသိုၵ်းၶဝ် ၵႂႃႇတင်ႈတပ်ႉ တီႈၼႃးသၢၼ်ႈ ဢၼ်ၵုမ်းလႆႈ သဵၼ်ႈတၢင်းဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်သေ ဢဝ်ၶိူင်ႈလူင်၊ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ပၼ်ႁႅင်း ၾႆးယိုဝ်း။ မိူဝ်ႈဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈတိုၵ်း။ လႆႈၶၢမ်ႇယိုဝ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႉႁႅင်း လႄႈ လႆႈလူႉယႂ်ႇ သုမ်းၼမ် တႄႉတႄႉ။
တင်းသွင်ၽၢႆႇ လႆႈတွၼ်ႈသွၼ်ၵႂႃႇ။ ပႅင်ႇသဵတ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ၸႂ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇ ၵႂႃႇၵုမ်းဝႆႉ တီႈလမ်ႇလွင်ႈၸိုင် ဝႅတ်ႉမိၼ်း ၸႂ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇတိုၵ်းၶိုၼ်းလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ တေပႄႉယႂ်ႇပႄႉၼမ်လႆႈ ၵမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈၼၢမ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းလႄႈ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ဝူဝ်ငုၼ်းၵႅပ်ႉ(VoNguyenGiap)တႄႉ သွၼ်ႇဝႃႈ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းတေႃႇၼႃႈၵမ်းသိုဝ်ႈ ၼၼ်ႉ လူႉယႂ်ႇသုမ်းၼမ်။ မိူဝ်းၼႃႈမႃး ၵိုင်ႇလီဢဝ်လၢႆး လွတ်ႈၽေးသေ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈၶဵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
1953 မိူဝ်ႈပီၸမ်သဵင်ႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ သူင်ႇသိုၵ်းလူင်းၸွင်ႈ ၶဝ်ႈတိုၵ်းတီႈ ၻဵၼ်းၿဵၼ်းၾူး(Dien Bien Phu) ဢၼ်တႆးဝႃႈ မိူင်းတႅင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူင်းတႅင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈတႆးလမ်ယူႇသဝ်း။ ပဵၼ်ထုင်ႉမီးလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈ၊ မီးၼမ်ႉယုမ်းလႆလတ်း။ မီးထုင်ႉၼႃးယႂ်ႇ။ မီးၸမ်လႅၼ်လိၼ် မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ်တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းၶွႆႈၵၼ်။ မိူဝ်ႈ 1954 ၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉမိၼ်း ပၵ်းတပ်ႉဝႆႉ တီႈမိူင်းတႅင်သေ ပဵၼ်တီႈၽိုၵ်းသိုၵ်းမႂ်ႇၶဝ် ဝႆႉယဝ်ႉ။
မိူင်းတႅင် ပဵၼ်ဢူၶဝ်ႈဢူၼမ်ႉသေ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း တေႃႉသူင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ မႃးတိုၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးတႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵဝ်ႇ။ တပ်ႉဝႅတ်ႉမိၼ်း ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉ တီႈၼၼ်ႈၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇမီးယူႇ တီႈၼႃႈသိုၵ်းဝႆႉတင်းၼမ်။ ၵိုတ်းဝႆႉ သိုၵ်းမႂ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉပိုၵ်ႉၽိုၵ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ပႄႉၵႂႃႇ ငၢႆႈငၢႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် သူင်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူင်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်မႂ်ႇ၊ မူၼ်ႉမႄးၶိုၼ်း တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵဝ်ႇလႄႈ မီးမႃးတႃႈႁိူဝ်း သွင်ဢၼ်တႃႇတေၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇထိုင်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူင်ႈၽွင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ တိုၵ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈတပ်ႉယူႇၼၼ်ႉ သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း ၶဝ်ပွမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသေ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈ လႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇ၊ လႆႈႁူႉပိူင်သၢင်ႈ တပ်ႉၶဵၼ် ဝႆႉထႃႈဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈ ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ် မီးလွင်ႈသိူင်ႇလပ်ႉလႆႈလႄႈ ၶိူင်ႈလူင်ၶဝ်မီးၵႃႈႁိုဝ်၊ တေႃႉသူင်ႇသင်ၼႆၼၼ်ႉ ၽူႈၶဵၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း။
ၽၢႆႇပႅင်ႇသဵတ်ႈသမ်ႉ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ယူႇၽၢႆႇလင်ၶဝ်သေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ႁႅင်းငိုၼ်း၊ ႁႅင်းၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ၵူႈယိူင်ႈ။ သိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ႁေႃႈႁိူဝ်းမိၼ်သေ သူင်ႇၵူၼ်း၊ သူင်ႇမၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်း၊ သူင်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ထိုင်တီႈ ပၢင်တိုၵ်း ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းလီလီယဝ်ႉသေ ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်တႄႇတိုၵ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 13.3.1954 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
လႆႈတိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႉႁႅင်း တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း(1)လိူၼ် (3) ဝူင်ႈ (3)ဝၼ်းသေ တပ်ႉပႅင်ႇသဵတ်ႈ ႁႅင်းသိုၵ်း (16,500)ပၢႆ ဢၼ်မီး တီႈမိူင်းတႅင်ၼၼ်ႉ လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် ဝႅတ်ႉမိၼ်းၶဝ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 7.5.1954 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဝႅတ်ႉမိၼ်းဢၼ် လႆႈလူႇၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၵႂႃႇ တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တင်းၼမ်။
လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၵျၼီႇဝႃႇ(Geneva)[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပႅင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် လႆႈလူႉယႂ်ႇသုမ်းလူင်လႄႈ ႁႃလၢႆးၵိုတ်းသိုၵ်းသေ ၵႂႃႇၵုမ်ၵၼ် တီႈဝဵင်းၵျၼီႇဝႃႇ(Ge- neva) မိူင်းသုတ်ႇၸလႅၼ်ႇ(Swi- tzerland) လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် ႁိုင်ၼၢၼ်းၸမ်(3)လိူၼ် (26.4.1954 -20.7.1954)ယဝ်ႉ ႁဵတ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 21.7.1954 ယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၽွမ်ႉယွမ်းပၼ်ၶိုၼ်း မိူင်းဝႅတ်ႉ ၼၢမ်းလႄႈ သိုၵ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး ပွၵ်ႈထိၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁိုင်ၼၢၼ်း (8)ပီ (1946-1954) ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵျၼီႇဝႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸၢင်ႈၶိုင်ပွင်ၵႂႃႇ ပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉလႄႈၼႂ်း“လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵျၼီႇဝႃႇ” ၼၼ်ႇ လႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉဝႃႈ
- ႁႂ်ႈဢဝ်ထႅဝ်ၼွၼ်း မၢႆ (17N) ၻီႇၵရီႇ ပဵၼ် လႅၼ်လိၼ်။
- ယၢၼ်လႅၼ်လိၼ်(3)လၵ်း တင်းသွင်ၽင်ႇ ပဵၼ် ၼႃႈတီႈႁၢမ်းသိုၵ်း။
- ၵႃႈပဵၼ်သိုၵ်းပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇ တင်းမူတ်း တေလႆႈၵႂႃႇယူႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်း။ ၵႃႈပဵၼ်သိုၵ်းဝႅတ်ႉမိၼ်း ဢၼ်မီးယူႇပွတ်းၸၢၼ်း တင်းမူတ်း တေလႆႈၵႂႃႇယူႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ။
- ဝၢႆးလူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(300)ဝၼ်း ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ မီးလွင်ႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵႂႃႇမႃး ႁႃတီႈယူႇမႂ်ႇလႆႈ။
- ၽၢႆႇလႂ်ၵေႃႈလီ တိုၼ်းတေဢမ်ႇလႆႈႁႃႁဵတ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီၽႂ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈထႅမ် ႁႅင်းသိုၵ်းထႅင်ႈ။
- ၼင်ႇႁိုဝ် တေၵုမ်းထိင်းငဝ်းလၢႆး ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸုမ်းၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ၵၼေႇၻႃႇ(Canada)၊ ပူဝ်ႇလႅၼ်ႇ(Po- land) လႄႈ ဢိၼ်းၻီးယိူဝ်း(India) ပဵၼ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈဝႆႉ။
မိူင်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း(ပွတ်းႁွင်ႇ)၊ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ၊ ၶႄႇလႅင်၊ မိူင်းရႃးသျႃး၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်း(ပွတ်းၸၢၼ်း) မိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းသေတႃႉ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ တေဢမ်ႇလွၵ်ႇငိုတ်ႈ ၽၢႆႇလႂ်၊ တေဢမ်ႇၸႂ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၶဝ်ႈယုင်ႈၵဵဝ်ႇၸွမ်းၽၢႆႇလႂ် ၼႆယဝ်ႉ။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်း၊ လၢဝ်း၊ၵမ်ႇၿေႃးတီးယိူဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ဝႆႉဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျုးပႅင်ႇသဵတ်ႈ( French Indochina) လႄႈ မိူဝ်ႈလႆႈပၼ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပႅင်ႇသဵတ်ႈလႆႈ ႁဵတ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ တင်းမိူင်းလၢဝ်း လႄႈ ၵမ်ႇၿေႃး ၻီးယိူဝ်းထႅင်ႈ ႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
မီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းဝႃႈ 1956 တေႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼင်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်းတင်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉယဝ်ႉ တေ ဢဝ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်း သွင်တွၼ်ႈ ႁူမ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၶိုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈၼိူဝ်ၶၢႆႉလူင်းၵႂႃႇယူႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းတွၼ်ႈတႂ်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(300)ဝၼ်း မီးမွၵ်ႈပႅတ်ႇသႅၼ် ထိုင်သိပ်းသႅၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶၢႆႉလူင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႉၼမ်ပဵၼ် ဢၼ်ၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇ ၶရိတ်ႉၵိူင်းၵႅတ်ႉႀူဝ်ႇလိၵ်ႉ(Cath- olics) ၼႆယဝ်ႉ။
ပီမႂ်ႇ1955 ၼၼ်ႉမႃး ၸိုဝ်ႈမိူင်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးပႅင်ႇသဵတ်ႈ (French Indochina) ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈသေ လႆႈပဵၼ်မႃး မိူင်းၵမ်ႇၿေႃးၻီးယိူဝ်း၊ မိူင်းလၢဝ်းလႄႈ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း (2)တွၼ်ႈၼၼ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဝႅတ်ႉၵွင်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ငူဝ်ႉၻိၼ်ႇၾိၼ်ႉ (Ngo DinhDiem) ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်သေ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၿၢဝ်ႇၻၢႆး(BaoDai) ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းသုင်သုတ်း ၼႆယဝ်ႉ။ October 1955 ငူဝ်ႉၻိၼ်ႇၾိၼ်ႉ မီးသဵင်ၵမ်ႉထႅမ်ၼမ်သေ ပူတ်းပႅတ်ႈ ၿၢဝ်ႇတၢႆးယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈသေ တင်ႈမိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း (Republic of Vietnam = RVN) မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ငူဝ်ႉၻိၼ်ႇၾိၼ်ႉ ၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ လႄး မီးလွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ် ၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ၊ သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇပိူင်သေ ဢမ်ႇႁၼ်လီမၼ်းမႃး တင်းၼမ်။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ယူႇၽၢႆႇလင်သေ ဢဝ်ႁႅင်းငိုၼ်းၶမ်း၊ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ သူင်ႇၸူး ၽူႈပၼ်ဢၵျၢမ်ႇၽၢႆႇသိုၵ်းလႄႈ မၼ်းမီးႁႅင်းယဝ်ႉ။
1956 ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ မီးလွင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁၢမ်ႉၼမ် လိူၵ်ႈတၢင်ႇ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပွတ်းၸၢၼ်းတေႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်း တဵၵ်းတဵင်ၵူၼ်းမိူင်းထႅင်ႈ။ June 1956 တီႈပၢင်ၵုမ် ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ တူၵ်းလူင်းဝႃႈ ၵိုင်ႇလီပူတ်းပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပွတ်းၸၢၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
January 1959 ၸုမ်းဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယူႇတီႈပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တၢင်ႇထိုင် ႁႂ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် သိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈ ဝႅတ်ႉၵွင်း (Vietcong) ၼႆသေ သူင်ႇတင်းၸွႆႈ ထႅမ်ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင် July1959 လႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လၢဝ်းလႄႈ သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းလၢဝ်းသေ သၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ထိုင်ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
December 1960 ၼင်ႇႁိုဝ်တေသူၼ်းတုမ်လႆႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႄႈ တီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ “ၸုမ်းၼႃႈလိၼ် သိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ” ၼႆမႃးယဝ်ႉ။
ၼႂ်း(1961-1963) သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇ သီႇမိုၼ်ႇ(40,000) ပၢႆ လၵ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇ ပွတ်းၸၢၼ်းသေ ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းၸွႆႈၵၼ်။ 1964 ၸမ်သဵင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ လတ်းၶဝ်ႈမိူင်းလၢဝ်းလႄႈ ၵမ်ႇၿေႃးၻီးယႃး သေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇပွတ်းၸၢၼ်း။
(1965-1969) လႄးၸွၼ်း(LeDuan) ၽူႈၶဝ်ႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇၸွႆႈဝႅတ်ႉၵွင်းၼၼ်ႉ ယွၼ်း တင်းၸွႆႈထႅမ် မိူင်းၶႄႇ။ ၶႄႇသူင်ႇၵူၼ်း သၢမ်သႅၼ်သွင်မိုၼ်ႇ (320000) မႃးၸွႆႈၵေႃႇသၢင်ႈတၢင်းပၼ်လႄႈ သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပွတ်းႁွင်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈလူင်းၵႂႃႇ ပွတ်းၸၢၼ်း လႆႈယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် ဢၼ်မိူင်းၶႄႇ ၸွႆႈထႅမ် ဝႅတ်ႉၼၢမ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးမွၵ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ဢဝ်ႁႅင်းငိုၼ်းႁႅင်းၶိူင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်သေတႃႉ ဢမ်ႇပႄႉလႆႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လႄႈ တႃႇတိုၵ်းၸွႆႈၼႆသေ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇသိုၵ်းၶဝ် ၶဝ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1965 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢမေႇရိၵၼ်ႇၶဝ် ၽိူမ်ႉႁႅင်းသိုၵ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ သိုၵ်းၶဝ်မီးမႃး ႁႃႈသႅၼ်ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇယၢမ်ႈငိၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်မႃးၸႂ်ႉ တီႈၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇပွမ်းလူင် လုၵ်ႉၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ပွႆႇလူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝႅတ်ႉၵွင်း ယွမ်းသုမ်းလႆႈ။
2.9.1969 ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယုလႆႈ(79)ၼၼ်ႉ လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းဢမ်ႇယူႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်မၼ်း၊ ၵၢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်မၼ်း ယင်းသိုပ်ႇမီးဝႆႉယူႇလႄႈ ၶဝ်ၸိူဝ်း လုၵ်ႈၼွင်ႉတၢမ်းၸႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူၼ် ဢမ်ႇယွမ်းသေ သိုပ်ႇၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း တေႃႇထိုင် ယိူင်းမၢႆ ယူႇယဝ်ႉ။
ဢမေႇရိၵၼ်ႇၶဝ် သဵင်ႈၸရိပ်ႈသိုၵ်း ၼမ်ၼႅၼ်ႇသေမဝ်ႇၵႃး ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၶဝ် လႆႈႁပ်ႉႁူႉႁၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်သိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၵႂႃႇယူႇ ၵႂႃႇႁဵတ်း ၸလိူဝ်ႈၸလႃႈ၊ ၵႂႃႇၸပ်းယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၵႂႃႇမူၼ်ႈၵျေႃႇလူၼ်ႉပူၼ်ႉလိူဝ်သေ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် မဵဝ်းဢမ်ႇယႃလႆႈယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ႁၼ်ဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ် ဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၵူၼ်းမိူင်း ႁဵတ်းသိုၵ်း ၵႂႃႇယူႇၵႆ၊ ၵႂႃႇႁႂ်ႈဢၵျၢင်ႉလူႉသေ မဝ်ႇၵႃး ဢဝ်ငိုၼ်းၶွၼ်ႇၵူၼ်းမိူင်း ၵႂႃႇထွၵ်ႇ ပႅတ်ႈၵူၺ်း ၼႆသေ ဢမ်ႇႁၼ်လီ ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်လႄႈ သိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ထွႆဢွၵ်ႇဝႅတ်ႉၼၢမ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ April 1973 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ်ၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေၽႅဝ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ယူႇဝႆႉၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ယူႇဝႆႉတီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းသေ ၸွႆႈပိုၼ်ၽႄႈၶၢဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမီးသိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇယဝ်ႉသေတႃႉ ပၢင်တိုၵ်းတႄႉ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။ ဝႅတ်ႉၵွင်းလႄႈ သိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် သိုပ်ႇတိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း(ပွတ်းၸၢၼ်း)ထႅင်ႈ။
30.4.1975 သိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း(Army of the Republic of Veitnam ARVN) တိုၵ်းသိမ်းလႆႈ ဝဵင်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon) ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ မိူင်းလူင် ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ သိုၵ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးပွၵ်ႈထိ သွင်(2nd Indochina War) ႁိုဝ်ဝႃႈ သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း (Vietnam War)ၼႆ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း(1.11.1955 - 30.4.1975 ) လႆႈပဵၼ်သိုၵ်း ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃးပွၵ်ႈထိသွင် ႁိုင်ၼၢၼ်း (19)ပီ (5)လိူၼ် (29)ဝၼ်း ယဝ်ႉၸင်ႇ သိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇသေ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇလႄႈပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ ၽႃႇၸၵ်း ပဵၼ်ဝႆႉ (2)တွၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။
ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်း၊ တီႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ် တီႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်ႁၵ်ႉ ဢၼ်တၢႆတႅၼ်းလႆႈၼၼ်ႉလႄႈ ဝဵင်းသၢႆးၵွၼ်ႇ(Saigon)ၵေႃႈ လၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းလူင်ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း (Ho Chi Minh City) ၼႆသေ မၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 2.7.1976 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈသွၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းၼၼ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ပႄႉၵိၼ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ဢူႈတူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ ၵႆႉၵႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇလမ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်၊ ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်း ႁၢမ်းၵၢၼ်လႄႈ ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ် လႆႈတိၼ်းတွၼ်းမႃး။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ လၢႆးႁဵတ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇလမ်းဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းတင်းမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈႁူပ်ႉတၢင်းတုၵ်ႉ ဢၼ်ပႅင်ႇသဵတ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇပၢၼ်ဢွၼ်ႇ မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈပူၼ်ႉ တႂ်ႈပႅင်ႇသဵတ်ႈမႃး။ မိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇသိုပ်ႇႁဵၼ်း လႆႈယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ မုင်ႈႁၼ်ဝႃႈ သင်ၶႂ်ႈပႄႉၶဵၼ် တေလႆႈမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇလႄႈ တင်းႁူႉႁၼ်ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆသေ ႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း တေလႆႈဢွၵ်ႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း။
ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼိူဝ်သၢင်းၽေႃး ၶၢဝ်းတၢင်း(8000)လၵ်း လႆႈငိုၼ်း(10)။ ထိုင် မိူင်းပိူၼ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈမီး ဢၼ်ၵိၼ် ႁႂ်ႈသိုပ်ႇယူႇလႆႈသေ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၵၢၼ်။ မိူဝ်ႈႁႃတၢင်းႁူႉၵေႃႈ လႆႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ။ ၶၢဝ်းၵတ်း မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႃႈ တႃႇတေလႆႈ ၼွၼ်းဢုၼ်ႇလႄႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇဢုတ်ႇလႅင် ၵႂႃႇမူၵ်းၾႆးဝႆႉ မိူဝ်ႈၵၢင်ဝၼ်းယဝ်ႉ ၵၢင်ၶိုၼ်း ဢဝ်မႃးဝႆႉ တႂ်ႈတီႈၼွၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈၼွၼ်းဢုၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈၽွင်းႁႃတၢင်းႁူႉ၊ ႁႃဢူၺ်းလီၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၸွႆႈ။ ၽႂ်ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်း။ ၽႂ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ ယူႇတီႈ တင်ႈဝူၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၶတ်းၸႂ်မႃး။ ၽွင်းယၢမ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ယူႇၽၢႆႇၼႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတႃႇသေႇ။ ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းလႄႈ မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉၼမ်သေတႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉ ထူပ်းၽေး၊ ယူဝ်ၸၢင်ႈလႆႈ တၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၼႆသေ တူဝ်မၼ်း ၵေႃႉၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် တိၺွပ်း ၶင်ၶွၵ်ႈဝႆႉ(14)လိူၼ်။
မိူဝ်ႈၽွင်း တိုၵ်းၶိုၼ်းၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈၽိုၼ်ႉတိုၵ်းၶိုၼ်း ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ၼႂ်းသိုၵ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ၶျၢႆးၼႃး ပွၵ်ႈထိၼိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ယူႇၼႃႈသိုၵ်း ၸွမ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉသေ ဝၢင်းၽႅၼ်တႃႇသေႇ။ ထိုင်မႃး သိုၵ်းဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး ပွၵ်ႈထိသွင်ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇထၢမ်း ၼႃႈတီႈၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉဢႃႉယုယႂ်ႇမႃးလႄႈသင် တူဝ်မၼ်း ဢမ်ႇၵႂႃႇၼႃႈသိုၵ်းလႆႈသေတႃႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝၢင်းၽႅၼ်ပၼ် ၸိူဝ်းတိုၵ်းယူႇ ၼႃႈသိုၵ်းၼၼ်ႉတႃႇသေႇ။
မိူဝ်ႈတိုၵ်း တင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ၽၢႆႇသူတၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉ လႄႈ ႁဝ်းလႆႈတၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉၵေႃႈယႃႇ ႁဝ်းတိုၼ်းတေ တိုၵ်း ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ” ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလႆႈတိုၵ်းဢမႄႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၽၢႆႇသူတၢႆၼိုင်ႈၵေႃႉလႄႈ ၽၢႆႇႁဝ်း တၢႆၼိုင်ႈသၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် သၢမ်သိပ်းၵေႃႈ ႁဝ်းတေဢၢၼ်းဢဝ် မိူင်းႁဝ်းၶိုၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈ” ၼႆထႅင်ႈ။
ယွၼ်ႉဝႃႈၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၽၢႆႇၽူႇၶဵၼ်ၶဝ် ၸိၼႄးသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ “ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးႁူဝ်ၸႂ် ဢမ်ႇမေႃဢဵတ်းလူ ဢမ်ႇမေႃႁၵ်ႉသႃ သၢႆၸႂ်ၵူၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉ ဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်သႂ်ႇၶေႃးသေ တွပ်ႇၶိုၼ်း။ ထိုင်မိူဝ်ႈလႆႈပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉလႄႈ လႆႈတၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵႂႃႇဢုပ်ႇၵၼ် တီႈ ဝဵင်းပႄးရိတ်ႉ(ၸ်)၊ မိူင်းပႅင်ႇသဵတ်ႈၼၼ်ႉၸင်ႇ ဢဝ်ၵၢၼ်သေ တွပ်ႇၵႄႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
ၼိူဝ်ၽိူၼ် တီႈၽူႈၼၢမ်းၶဝ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးဢုမ်မွၵ်ႇ၊ မီးပၢၼ်ႉမၢၵ်ႇမႆႉ တမ်းဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီယဝ်ႉ။ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈၸမ်တေၽၢတ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၸၵ်ႉဢဝ် မၢၵ်ႇမႆႉလုၵ်ႈယႂ်ႇ လုၵ်ႈၼိုင်ႈ သႂ်ႇထွင်းသိူဝ်ႈမၼ်း ၵမ်းလဵဝ်။
လွင်ႈၼင်ႇၼႆ ပဵၼ်လွင်ႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီႁဵတ်း လႄႈလုၵ်ႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းၸွမ်းလင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႃႈတႃဢမ်ႇလီ။ ၽူႈၼၢမ်းတၢင်ႇမိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ႁိၼႄးသႄႉသွမ်း “ပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်း ပိူင်ၵူၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ၽႂ်ႁိၼႄးၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်သေ ဢွၵ်ႇႁွင်ႈၼၼ်ႉမႃး ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ တီႈၵူၼ်းမိူင်း ၼုမ်ႇ၊ ထဝ်ႈ၊ ၸၢႆး၊ ယိင်း ပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးဢွၼ်ႇယိင်းဢွၼ်ႇ ဢႃႇယူႉမွၵ်ႈ(7-8)ၶူပ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးယိုၼ်ႈပၼ်မွၵ်ႇ။ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢုမ်ႈဢဝ်ဢွၼ်ႇယိင်းၼၼ်ႉသေ ၸူၵ်းဢဝ် မၢၵ်ႇမႆႉၼႂ်းထွင်းမၼ်း သႂ်ႇၼႂ်းမိုဝ်း ဢွၼ်ႇယိင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ၵူၼ်းမီးႁူဝ်ၸႂ်ယူႇၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူႉၵႂႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇ ဢွၵ်ႇမိူင်း ၵႂႃႇႁႃပိင်ႇၺႃႇတင်းႁူႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဝူၼ်ႉတႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပိူင်လဵဝ်။ ၵႂႃႇႁပ်ႉဝႃႇတ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသေ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵေႃႈယႃႇ ၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇႁၢႆလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇထတ်းသၢင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ လႆႈၶၢမ်ႇပူတ်းပႅတ်ႈ ၸၼ်ႉၵၢၼ်သုင် ၼႂ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမၼိတ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ မႃးယဝ်ႉ။
မိူင်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ဢမ်ႇမီးပိင်ႇၺႃႇတင်းႁူႉသုင်။ ဢမ်ႇမီး ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶိုတ်းၸၼ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းလႄႈ တိုၵ်းပႄႉ မိူင်းလူင် ဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈ ပႅင်ႇသဵတ်ႈ ဢၼ်မီးပိင်ႇၺႃႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ၶိူင်ႈၵၢင် ၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈယွင်ႈဢၢမ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉသင် ပဵၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် ယွၼ်ႉႁႅင်းၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵၢၼ်သိုၵ်း သုၼ်းၸူး လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဢၼ်တေပႄႉတႃႇသေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် “ၸႂ်” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် တိုၵ်းပႄႉမႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းတင်းမိူင်း လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼုမ်ႇထဝ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပဵၼ်ၸႂ်ၵိဝ်လဵဝ်ၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈ “ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းႁဝ်း။ ႁဝ်းတေဢဝ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈ” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေမီးၸႂ် ၵိဝ်လဵဝ်ၵၼ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မေႃၽၼ်ႈၸႂ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၽၼ်ႈလႆႈလႄႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢဝ်ႁူဝ်ၸႂ်ၶဝ် ၽၢၵ်ႇဝႆႉ တီႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ ယွမ်းတၢႆတၢင်မၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁူၼ်လင်ယွမ်းၵၢၼ်ႉ။ ဢဝ်ဢွၵ်းတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ် ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်မႃး။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပႄႉၶဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ လႄႈ တေလႆႈႁူႉ ၵၢၼ်မိူင်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆသေ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း (30) ပီ။ ႁႃတင်းႁူႉႁၼ်၊ ႁႃဢူၺ်းလီ ဢၼ်တေၵမ်ႉၸွႆႈပၼ်လႆႈ။ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈပေႃႈမၢႆႈ။ လႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇယူႇသဝ်း တုၵ်ႉယၢၵ်ႈ ၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၸႂ် မေႃႇသွၼ်ႇတႅၼ်းတၢင် ၵူၼ်းၸၼ်ႉတႅမ်ႇ။ ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်မၼ်းတိုၼ်းႁၵ်ႉဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၸၼ်ႉတႅမ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ်။ မိူဝ်ႈမႃးဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉၸႂ်ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ဢၢၼ်းတိုၵ်း တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း တေႃႇတၢႆၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉၸႅၵ်ႇ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်မၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉ။ ယူႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ၵိၼ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ၼုင်ႈမိူၼ်ၵၼ်။ မိူဝ်ႈၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ်ၼုင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇၵုမ်ႇၵၼ်ၸိုင် မၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉၶၢမ်ႇၸုတ်ႈလုတ်ႈဝႆႉသေ ႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇပၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉဢွၼ်တၢင်း။ မိူဝ်ႈလိူဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉယဝ်ႉၸင်ႇ မၼ်းတေဢဝ်။
မိူဝ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယူႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလႄႈ သိုဝ်ႉလႅၼ်းယႃႈ၊ သိုဝ်ႉသွၵ်းတိၼ်ၵူၺ်း ယင်းဢမ်ႇသိုဝ်ႉၸေးၵူၼ်းလႆႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ် ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တိုၼ်းဢမ်ႇဢဝ်။ ႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇ လုၵ်ႈၼွင်ႉၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈလႆႈဢၼ်မႂ်ႇလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉ ထွတ်ႇပႅတ်ႈသွၵ်းၵဝ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တေၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢဝ် ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉ ထွတ်ႇပႅတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ တိုဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸႅၵ်ႇလႅၼ်းယႃႈၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇဢဝ်။ ပၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ။ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈ ၼွင်ႉၸပ်းၾႆးလုတ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းတေၵႂႃႇယွၼ်းလုတ်ႇ ၼိုင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁၢဝ်ႉသွင်ႁၢဝ်ႉသေ ယႃယိၼ်ႉမၼ်းၵူၺ်း။ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ ၼင်ႇၼၼ် လိူဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵိၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼင်ႇၼႆ ႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီး ၵူၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈတၢႆပၼ်။
ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း။ ဝၼ်းလိူၵ်ႈမၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “ဢွၼ်ၵၼ် လိူၵ်ႈၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ မီးလွင်ႈမၼ်းဢေႃႈ။ ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈမေးၵေႃႈ ၵဝ်ၶႃႈဢမ်ႇမီး။ ငိုၼ်းၶမ်း ၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်။ ၶူဝ်းၼုင်ႈၵေႃႈ မီး ဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၼုင်ႈဝႆႉယူႇ ၶူဝ်းမၼ်ႈ(ဝၼ်ႈ)သဝ်ႈသဝ်ႈၼႆႉ ၸုမ်ႇလဵဝ်ၵူၺ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းမၼ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းၶွင်ၵႃႈယႂ်ႇသေယိူင်ႈလႄႈ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းသေ ယွင်ႈဢၢမ်းယူႇတႄႉတႄႉ။
ယွၼ်ႉႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၼၼ်လႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် ႁတ်းတၢႆပုၼ်ႈမၼ်း၊ ႁတ်းတၢႆတႅၼ်းမၼ်း။ ထွမ်ႇ ၶေႃႈသင်ႇမၼ်းၵူႈယိူင်ႈ။ ယွၼ်ႉဢဝ်ၸႂ်ၶဝ် မႃးပဵၼ်ၸႂ်မၼ်းလႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းသင်ႇႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈလဵဝ်။ ပဵၼ်ၶေႃႈဢၼ်သင်ႇဝႆႉဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်တၢႆယဝ်ႉ ဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်ၵဝ် ၽဝ်ၾႆး။ ဢဝ်ၽဝ်ႇတဝ်ႈ ၶၢပ်ႈတူဝ်ၵဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢမ်ပုၼ်ႈ။ ယူႇ ၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် သေ ပိုၼ်လူင်းၼိူဝ် မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈႁွင်ႇ တွၼ်ႈၵၢင် တွၼ်ႈၸၢၼ်း ၼိုင်ႈတွၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ။ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် ၽုၼ်ႇၼမ်ႉငမ်းလိၼ် ပၼ်ႁႂ်ႈသူၼ်ႁႆႈၼႃး ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းလီ။ ၽိူဝ်ႇတေႁဵတ်း ႁူင်းႁေႃလူင် ဝႆႉၶၢပ်ႈတူဝ်ၵဝ်ၼၼ်ႉ တႃႉပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ပဵၼ်တီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢိူဝ်ႈ” ၼႆၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ဢမ်ႇထွမ်ႇ။ ဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်း ၸႄႈယႃႈယႃယဝ်ႉ ႁဵတ်းႁူင်းႁေႃလူင်သေ ဝႆႉပၼ်ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မၢႆတွင်း ၼပ်ႉထိုဝ်ယူႇ တီႈဝဵင်းႁၼွႆး (Hanoi) တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်။
ဝၢႆးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသေ တင်ႈပဵၼ်မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်း(30) ပီပၢႆၵူၺ်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ထိုင်တီႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်း သမ်ႉပေႃးလႆႈတူၵ်းၸႂ် ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၼင်ႇၽႅၼ် ဢၼ်မၼ်း တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ တႄႇၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ တေတိုၵ်းႁႂ်ႈလႆႈမိူင်းၶိုၼ်း။ လႆႈမႃးယဝ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆပီ တေႁဵတ်းသင်။ ပီလႂ်တေႃႇပီလႂ် တေၶပ်းၶိုင် ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သိပ်းပီမၼ်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း တမ်းပိူင်ဝႆႉပၼ်မူတ်းယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးယဝ်ႉသေတႃႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁႂ်ႈလႆႈတင်ႈ မိူင်းလုၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၶိုၼ်း။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ပိူင်ၽႅၼ်မၼ်းဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၵ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈမႃးလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဝႆးသေပိူၼ်ႈ။ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢဝ်ငိုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းသေ သူင်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁဵၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ၼိုင်ႈပီမီး ဢၢၼ်ႇႁူဝ်မိုၼ်ႇၵေႃႉမၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ယၢမ်းလဵဝ်မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈလႄႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလႄႈ တီႈဢၼ်ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မီး(3)တီႈ။
- ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ် ၶၢပ်ႈတူဝ် ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း။
- ႁိူၼ်းတီႈယူႇ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း။
- တပ်ႉဝႅတ်ႉမိၼ်း တႂ်ႈလိၼ်။
လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၸိုင် လႆႈႁၼ် မီးၽူႈၼၢမ်းလၢႆယိူင်ႈ။
ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလီသေတႃႉ ဢမ်ႇထိုင်ယိူင်းမၢႆ။
ၵမ်ႈၽွင်ႈ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ၊ မီးၶိူင်ႈၸႂ်ႉ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ၊ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလီ ဢမ်ႇထိုင် ယိူင်းမၢႆ။
ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇမီးသင် မီးၸႂ်ၵိဝ်လဵဝ်ဢၼ် ႁၵ်ႉၵၼ်၊ ၸွႆႈၵၼ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ၊ ၶၢမ်ႇလိပ်း၊ ၶၢမ်ႇတၢႆ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵူၺ်းလႄႈ ထိုင်ယိူင်းမၢႆၵႂႃႇၼင်ႇ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း မီးဢေႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလီတွၼ်း ဢၼ်ၸူဝ်းဢွၼ် ထိုင် တီႈယိူင်းမၢႆလႆႈၼၼ်ႉ မီးဢေႇၼႅၼ်ႇသေတႃႉ ႁူဝ်ႇၶျီႇမိၼ်း ပဵၼ်ၽူႈ ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းဢေႇၼႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ႁႅင်းၵမ်ႉလင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ၵေႃႈ တိုၼ်းတေလႆႈမီး ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ယဝ်ႉ။ ႁႅင်းၵမ်ႉလင် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇ လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။
ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉလႄႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇယွမ်းၽွမ်ႉႁဵၻ်းသၢင်ႈၸွမ်း၊ ဢမ်ႇယွမ်းၸုၼ်ႉ သုၼ်ႇတူဝ်၊ သၢႆၸႂ် ၸိုင် တိုၼ်းတေ ဢမ်ႇထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆလႆႈ။ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉမီး ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လီ၊ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မေႃဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်လႄႈ မေႃပၼ်ႁႅင်းၸႂ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉ တီႈၾဝၵူၼ်းမိူင်းၽၢၼ်ၵွတ်းမႃး ၼၼ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႁူမ်ႈတိၼ်ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ယွမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ယွမ်းတၢႆတၢင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလူၺ်ႈၵၼ်သေ ၸင်ႇလႆႈပူၼ်ႉၸၢတ်ႈၶီႈၶႃႈ မိူင်းႁႅင်းယႂ်ႉလူင်(2)မိူင်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇလိူဝ်သေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၸဵမ်ယိင်းလေႃးၸၢႆး ၶဝ်ပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈ ၶႂ်ႈပူၼ်ႉၸၢတ်ႈၶီႈၶႃႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵၼ်ဝႃႈ ၽႂ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၽႂ်ပဵၼ်သိုၵ်း။ မိူဝ်ႈလူဝ်ႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး။ မိူဝ်ႈလူဝ်ႇတိုၵ်း ပဵၼ်သိုၵ်း ဢၼ်ၶၢမ်ႇလိပ်းၶၢမ်ႇတၢႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶဵၼ်တိုၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႅၵ်ႈ ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ်သင်။ ပဵၼ်သိုၵ်း ႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်း။
ၼၢင်းယိင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ သၢႆၸႂ်သေၸွႆႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်မႃး။ ၼၢင်းယိင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်း တိုၵ်းၼႃႈသိုၵ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵႂႃႇၶၢႆတူဝ် ၼႂ်းႁူင်းလႅမ်းလူင် ဢၼ်ၶဵၼ်ၵႆႉမႃး ၵိၼ်ၵျေႃႇ ၸၢႆႇၽႄႉၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၶၢဝ်ႇ။ သင်ငဝ်းလၢႆးလီ တႅင်းတၢႆပႅတ်ႈထႅင်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈတင်ႈၸႂ် ႁႂ်ႈၸပ်းတိတ်း ၵလၢင်ႇမွၵ်ႇၼႅင်းသီႇ မဵဝ်းယႃဢမ်ႇ ၶႅၼ်းလႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယွမ်းၼွၼ်းၸွမ်းၶဵၼ် ႁႂ်ႈၵလၢင်ႇၽႄႈပၼ်ၶဵၼ်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ယွၵ်ႇၶျေႃး ႁႂ်ႈၶဵၼ်ၸပ်းယိၼ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ယွမ်းၵႂႃႇႁဵတ်း မေးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၼႂ်းၶဵၼ်၊ ႁႂ်ႈယုမ်ႇလႄႈ ၶၢမ်ႇမီး လုၵ်ႈၶဵၼ်။ လၵ်ႉဢဝ် ၶၢဝ်ႇလမ်ႇလွင်ႈ သူင်ႇပၼ်သိုၵ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၶဝ်ၶိုၼ်း။ မိူဝ်ႈမီး ငဝ်းလၢႆးတိုဝ်ႉတၢင်းလီ လၵ်ႉဢဝ်ၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶဵၼ် သူင်ႇပၼ် သိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်း။ ႁႅင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ်ၸႂ်လဵဝ်သေ လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈတႃႇ ထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် လႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸင်ႇပူၼ်ႉလွတ်ႈ တႂ်ႈမိုဝ်းၶဵၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ လိူဝ်ၶဝ်ၼႅၼ်ႇ ဢႃးလႃးၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်လွင်ႈ လီဢၢမ်းလူင်လၢင်ဝႆႉ တင်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶဝ်တႄႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈယႃႇဝႃႈ ၽႃႉ မိတ်ႈယင်းဢမ်ႇၸေးၵူၼ်း။ မိူဝ်ႈၶဵၼ်ဢဝ်ၵွင်ႈ ၶဝ်ဢဝ်မႆႉၶၢၵ်ႇ၊ တုမ်လၼ်ႇလုတ်ႈ၊ ႁူးလူမ်ႇ၊ ႁိၼ်ပုင်ႈလွႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵၢင်ႁႂ်ႈၶဵၼ် လႆႈၸဵပ်း သႅပ်ႇတၢႆႁၢႆ။ ၶူဝ်းၼုင်ႈဝႆၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၶူဝ်းသိုၵ်းတုၺ်ႇၵၼ်။ သွၵ်းတိၼ် ယင်းဢမ်ႇလႆႈတိုဝ်းၸေးၵူၼ်း။ ၵူၺ်းလႆႈတိုဝ်း သွၵ်းသွင်းၶႆးသေ တိုၵ်းမႃးၵူၺ်းၵေႃႈ ယင်းပႄႉသိုၵ်းမႃးယူႇ။ ၽၢင်ႇႁၢင်ႈပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇဝႆႉပဵၼ် ပိူင်လူင်။ ဢဝ်လွၼ်ႉမွၼ်း ႁူဝ်ၸႂ်မတ်ႉၶွတ်ႇတၵ်ႉၵၼ်ဝႆႉ မႃးၵူၺ်း။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ် ႁၵ်ႉၶဝ်လႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈႁၵ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်။ တင်းႁၵ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉပၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ် ပၢၼ်တေႃႇပၢၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈၶၢဝ်းယိုၼ်းသေ သၢင်ႈပိုၼ်းဝႆႉပၼ် ဢမ်ႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ် ဢိၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇလိုမ်းၶဝ် လႆႈသေပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သင်တေလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ တပ်ႉၶဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁူႉ လွင်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်းၶဝ် ၶတ်းၸႂ်မႃးတၢၼ်ႇႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼၼ်ႉ မီးပၢင်ႇပဵင်းလႄႈ ထုင်ႉၼႃးၼမ်။ ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈတင်ႈတပ်ႉ ၼိူဝ်လိၼ်။ ၶဝ်ၶုတ်းႁူလိၼ် ၼင်ႇတွၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ် တီႈပႅပ်ႉ၊ တီႈသိမ်း ၶူဝ်းၶွင်၊ တီႈၵုမ်ၵၼ်၊ တီႈပႂ်ႉတိုၵ်း။ တပ်ႉႁူးတွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တပ်ႉလုၵ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼိုင်ႈ ထွင်ၸူးၵၼ်လႆႈ။ ၼိူဝ်လိၼ်ပဵၼ်ၼႃး။ တႂ်ႈၼႃး ပဵၼ်တပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တပ်ႉႁူးတွၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း တွၼ်ႈၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်းယၢဝ်းမၼ်း မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၸိုင် မီးမွၵ်ႈ(300)ၵီးလူဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလိုၼ်းလင် တေလႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ဝႆႉလႄႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝႅတ်ႉၼၢမ်း ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁတ်းႁၢၼ် ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းငၢၼ်၊ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၼႃႈ 191-238၊ 2018


c: text/html

text:
လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႂ်ႇမႂ်ႇ
ၸွမ်းတူၺ်းႁွႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ် တိုၵ်ႉႁႃလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ တွၼ်ႈတႃႇၼႃႈလိၵ်ႈ ဝီႇၶီႇၼႆႉ။
- D
- Wikidata မႄးထတ်း
- N
- လွင်ႈမႄးထတ်းဢၼ်ၼႆႉ ၵေႃႇသၢင်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ (တူၺ်းပႃးထႅင်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်မႂ်ႇ)
- m
- ပဵၼ်လွင်ႈမႄးထတ်းဢိတ်းဢီႈ
- b
- လွင်ႈမႄးထတ်းဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် bot ၵေႃႉႁဵတ်းၵႂႃႇ
- (±123)
- သႅၼ်းၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇ မၢႆ bytes ဢၼ်ၼႆႉ
- Temporarily watched page
29 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2022
- ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ:Tsp 08:03 +58 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (Redirected page to ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ:Thin space) Tag: New redirect
- ထႅမ်းပလဵၵ်ႉ:Coord/link 07:58 +70 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- တမိၼ်ႇပျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:38 +3,985 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Infobox settlement |name =တမိၼ်ႇပျူဝ်ႇ |official_name = ဝၢၼ်ႈတမိၼ်ႇပျူဝ်ႇ |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်း...")
- လေးတၢႆႇၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:37 +3,996 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Infobox settlement |name =လေးတၢႆႇၸိၼ်ႇ |official_name = ဝၢၼ်ႈလေးတၢႆႇၸိၼ်ႇ |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်း...")
- ယေႇၶျူဝ်ႇတၢၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:35 +4,095 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Infobox settlement |name =ယေႇၶျူဝ်ႇတၢၼ်းၵူင်း |official_name = ဝၢၼ်ႈယေႇၶျူဝ်ႇတၢၼ်းၵူင်း |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption...")
- ယေႇၶျူဝ်ႇယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:33 +4,018 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Infobox settlement |name =ယေႇၶျူဝ်ႇယႂႃႇမ |official_name = ဝၢၼ်ႈယေႇၶျူဝ်ႇယႂႃႇမ |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ...")
- ယေႇၶျူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:31 +4,036 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Infobox settlement |name =ယေႇၶျူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ) |official_name = ဝၢၼ်ႈယေႇၶျူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ) |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီ...")
- ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယေႇၶျူဝ်ႇ 07:29 −15 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယေႇၶျူဝ်ႇ 07:28 −101 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ယူင်းတေႃးလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:26 −2 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယေႇၶျူဝ်ႇ 07:26 +4,031 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Infobox settlement |name =ယူင်းတေႃးလေး |official_name = ဝၢၼ်ႈယူင်းတေႃးလေး |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်း...")
- ယူင်းတေႃးလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:25 0 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ Tag: Manual revert
- ယူင်းတေႃးလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:25 0 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ Tag: Reverted
- ယူင်းတေႃးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 07:24 0 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ယူင်းတေႃးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 05:41 +4,045 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Infobox settlement |name =ယူင်းတေႃႇၵျီး |official_name = ဝၢၼ်ႈယူင်းတေႃႇၵျီး |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ...")
- ယူင်းတေႃးလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ 05:39 +4,031 Raa Zaa Leng Saue တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈလိၵ်ႈဝႆႉ တင်း "{{Infobox settlement |name =ယူင်းတေႃႇလေး |official_name = ဝၢၼ်ႈယူင်းတေႃႇလေး |settlement_type = ဝၢၼ်ႈ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မိူင်းမၢၼ်ႈ |pushpin_map_caption = ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်း...")
- ၵူးရႃႇသၢဝ်ႇ 00:41 −50 78.81.172.203 တွၼ်ႈဢုပ်ႇ
28 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2022
- သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဝီႇၶီႇ:Sitenotice 05:39 −955 Saimawnkham တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (Blanked the page) Tag: Blanking
- ၸုၼ်ႇ 05:35 +23 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (removed Category:!Main category; added Category:ၸုၼ်ႇ using HotCat)
- ၸူႇလၢႆႇ 04:49 0 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၸူႇလၢႆႇ 04:49 −1,071 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၸူႇလၢႆႇ 04:46 −39 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၸုၼ်ႇ 30 04:43 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:42 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 30 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 30 (Update name)
- ၸုၼ်ႇ 29 04:42 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:42 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 29 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 29 (Update name)
- ၸုၼ်ႇ 28 04:41 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:41 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 28 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 28 (Update name)
- ၸုၼ်ႇ 27 04:41 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:41 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 27 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 27 (Update name)
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:40 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 26 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 26 (Update name)
- ၵျုၼ်ႇ 26 04:40 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၸုၼ်ႇ 25 04:40 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:40 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 25 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 25 (Update name)
- ၸုၼ်ႇ 24 04:39 0 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (→လွင်ႈပႅၼ်) Tag: တူဝ်ထတ်းတႃႁၼ်
- ၸုၼ်ႇ 24 04:39 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:39 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 24 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 24 (Update name)
- ၸုၼ်ႇ 23 04:39 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:38 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 23 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 23 (Update name)
- ၸုၼ်ႇ 22 04:38 −9 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:38 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 22 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 22 (Update name)
- ၸုၼ်ႇ 21 04:36 0 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (→လွင်ႈပႅၼ်) Tag: တူဝ်ထတ်းတႃႁၼ်
- ၸုၼ်ႇ 21 04:36 −6 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ
- ၶၢႆႉသၢႆမၢႆ 04:35 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၢႆႉယဝ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ ၵျုၼ်ႇ 21 တေႃႇ ၸုၼ်ႇ 21 (Update name)
- ၵျုၼ်ႇ 21 04:35 +51 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (added Category:ၸုၼ်ႇ using HotCat)
- ၵျုၼ်ႇ 21 04:35 −54 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (removed Category:ၵျုၼ်ႇ using HotCat)
- ၸုၼ်ႇ 20 04:34 +1 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (→လွင်ႈပႅၼ်)
- ၸုၼ်ႇ 20 04:34 −6 Saaifa တွၼ်ႈဢုပ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ (မၢၼ်ႈ: ရွာသစ်မြို့, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Ywathit Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸဝ်ႈၽလူင်ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ၸေႃးလၽေႃႇၼႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းၸဝ်ႈလူင်သေ ၽိူဝ်ႇလႆႈငိၼ်းဝႃႈ ဢင်းၵိတ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် တိၺွပ်း ၶုၼ်သီႇပေႃႉၵႂႃႇၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇတႂ်ႈမိုဝ်း ၵူၼ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းလႄႈ ၵႂႃႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၸဝ်ႈလူင် တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၸဝ်ႈလူင်ၼၼ်ႉသေ ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် သိမ်းဢဝ်ဝဵင်းၸဝ်ႈလူင်ယဝ်ႉ ထၢမ်တူၺ်းလွင်ႈ ၸဝ်ႈၽလူင်သေ ၽိူဝ်ႇႁူႉဝႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉတီႈ ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၼႆ ၸဝ်ႈၽလူင်ၼႆႉ ဢဝ်ၽူႈတူၺ်းထိုင်ၸၢင်ႉမၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၽဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (ယႂႃႇတိတ်ႉ) သေၵေႃႈ ၸူးပွႆႇၸူးဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ် ၽူႈၵုမ်းၸၢင်ႉ ၸေႃးလဝီႇၼႆႉ တၢင်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၽထႅင်ႈသေ ႁႂ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸေႃးလူင်ႇ (ၸဝ်ႈလူင်) မႃးယဝ်ႉ။[1]
ပၢၼ်ၸေႃးလဝီႇၼႆႉ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်တင်း ၵူၼ်းလူင် တီႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇသေၵေႃႈ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉသၵ်းမႃးသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၵႃႈတီႈ မိူင်းတႆး လႄႈ ဝဵင်းမေႃႇလႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽႅဝ်မႃးလႄႈ တီႈဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းမီးမႃး မွၵ်ႈ 1000 ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1976 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထိုၼ်ႇယၢင်းလႅင်ၶဝ် ၶဝ်ႈယႃႉဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။[1]
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉဢိူင်ႇ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉသေ ထိုင် ပီ 2002 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 30 ၼၼ်ႉ ဢဝ် တင်းပွၵ်ႉ 2 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ 2 ဢိူင်ႇသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းၽႄယႂႃႇတိတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႄၼၼ်ႉ ထိုင်ပီ 2014 လိူၼ်မေႇ 22 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ယႃႉပႅတ်ႈသေ လႆႈၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ်မႃး ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[1]
ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်သေ ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 19 တီႇၵရီႇ 09 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 19 တီႇၵရီႇ 10 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 29 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 97 တီႇၵရီႇ 30 မိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႆႉ မီး ႐.႔႖႘ လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း (႑.႒႑ ပၼ်ႇမူၼ်း ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) ယဝ်ႉ။[1]
လႅၼ်လိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ ယၢၼ် 4 လၵ်းၼၼ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၼမ်ႉၶူင်းယဝ်ႉ။[2]
ၼႃႈလိၼ်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ ၵွင်းလွႆလိူင်ႇၼမ်သေ ပႃႇထိူၼ်ႇပႃႇမႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၼႃႈသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ 968 ထတ်းယဝ်ႉ။[2]
ၾိင်ႈၾႃႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမႆႉႁဝ်ႉမိုၵ်းယမ်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် 40 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် 7 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ၽူၼ်ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ မီ 48.29 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။[2]
ၵေးၼမ်ႉ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးႁွင်ႈၼမ်ႉဢၼ်ၸိုမ်းဢွၵ်ႇတီႈ ႁူးၼမ်ႉၼၼ်ႉတင်းၼမ်သေ လႆလူင်ၸူးတင်းသီႇၼႃႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၼမ်ႉတီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵမ်ႉၼမ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးထၢတ်ႈထုၼ်ၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၸႂ်ႉတွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2]
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ ပီ 2017 သေ တီႈဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးဝႆႉ 1251 ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ် ယၢင်းလႅင် လႄႈ တႆးယဝ်ႉ။[1]
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼၢၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႉၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ငႃး ယဝ်ႉ။[1]
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁူင်းႁဵၼ်းပူင်သွၼ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ်တႄႉ မီး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 1 ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 1 ႁူင်းယဝ်ႉ။[1]
ပၢႆးယူႇလီ[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးႁူင်းယႃ ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 16 ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 (ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2017) ၶေႃႈမုၼ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ. ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ. Retrieved on 2018 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 7.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 ၶေႃႈမုၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁင်းဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ. ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်. Retrieved on 2018 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 7။


text:
မွင်းသၢႆလႅင်းတီႈသူ
ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၊ ပေႃးဝႃႈၵၢပ်ႈပၢၼ်မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၼႆ ၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းႁဝ်းၼႂ်းၶူင်းၵၢင် ႘႐% မိုင်ႉႁႃငိုၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်ၵူၼ်းမီးငိုၼ်းၼမ် ၸမ်ၸမ်ၵႆၵႆ ၼမ်ႉၸႂ်ဢမ်ႇသူၼ် ၽူၼ်တူၵ်းၾႃႉၽႃႇ တိုၼ်းၵႂုႇယွၵ်းယွၵ်း ၵျွၵ်းၵႂႃႇတီႈၼႆႈ လႆႈၵႂုႇတီႈၼၼ်ႈ ၵမ်ၽၼ်ႈၽဝၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေသၢင်ႈသဝ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းမီးငိုၼ်းဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇတူၺ်းဢၼ်လႂ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ ယဝ်ႉမိူဝ်ႈလဵဝ်၊ ၽႃႇသႃႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းငွၵ်ႈ သတ်ႉထႃႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉသွၵ်ႈ ပေႃးပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၵေႃႈ ငွၵ်းႁူဝ်တွၵ်ႈတွၵ်ႈၸွမ်းသေ ဝူၼ်ႉဝႃႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁဵတ်းယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ လႆႈၸႂ်ၵူႈဢၼ် ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ မၼ်းၽိတ်းသေ ဢိတ်းၼႆယဝ်ႉ၊ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇဢၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇလၵ်းထၢၼ်ၶွင်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ ထိုင်မႃးပၢၼ်ႁဝ်းၼႆႉ သူတေဢမ်ႇသွၼ်ႇဝႃႈပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႆ ၼမ်ႉၸႂ်သူႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸိုင်မၼ်းဢမ်ႇတႅမ်ႇၼႃႇႁိုဝ်ၼေႃ။
ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇႁဝ်းၼႆႉ ႁႅင်းၵေႇဢေႇမၢင်မႃး မုၼ်ၸဝ်ႈမုၼ်ၸၢင်းၵေႃႈတူၵ်းၺႃး လႆႈႁဵတ်းတူင်ႈ ႁဵတ်းၼႃးႁႃငိုၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်တႃႇသႃႇသၼႃႇတေၽေႈတိုၼ်း မၢင်ၸိူဝ်းမၢင်တူၼ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၶိုၼ်း တႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပေႃးၶဝ်ႇထူင်ငိုၼ်းလႅပ်ႈၼမ်ၵေႃႈထၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်သႃႇသၼႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်ႉ တၢင်ႇၶိူဝ်းတႄႉ လွမ်ယုမ်ႉယူႇငႄႉငႄႉ ၸိူဝ်းသူၸိုင်သမ်ႉ ၵုမ်ႇမႃးသႄႉသွမ်း မုၼ်ၸဝ်ႈမုၼ်ၸၢင်း ဢမ်ႇလီၼႆတိၵ်းတိၵ်းသေ ၵၢၼ်တႃႇတေမူၼ်ႉမေးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ သူၵဝ်ႁဝ်းႁႃးပေႃးတေ ဢမ်ႇဝူၼ်ႉၺႃးသေဢိတ်းယဝ်ႉႁိုဝ်ၼေႃ။
ယၢမ်းၽွင်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉႁဝ်း ဢၼ်ႁူႉႁၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇတေႉတေႉ ဢေႇမၢင်မႃးတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ ၊ ၶရိတ်ႉသျၢၼ်ႇ လႄႈ မူသလိၼ်ႇ ၶဝ်ၼႆႉ ၼမ်မႃးယူႇယွၵ်းယွၵ်း၊ ၶဝ်မႃးပိုင်ႈဢိင်မိူင်းတႆးႁဝ်းသေႁႃငိုၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၼၢင်းယိင်းတႆးၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း၊ မီးလုၵ်ႈမီးလၢင်းမႃး သင်ဝႃႈသူၵဝ်ႁဝ်းႁႃးထူပ်းၺႃး လုၵ်ႈၶဝ်လၢင်းၶဝ်ၼႆ ၼႂ်းၸႂ်သူၶဝ်တေလဝ်ႈတၵ်ႉၼၢႆၶဝ်ဝႃႈႁိုဝ်လီ ၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉ
မႃးသေႃႉယူႇလူၺ်ႈၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၼ်းပၼ်လွင်ႈမီးလုၵ်ႈမီးလၢင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈထမ်းမတႃး ပိူင်ပဵၼ်ၶူင်းၵၢင်ႁဝ်းယူႇ၊ ၵူၺ်း - သူၶဝ်ယႃႇပေဢဝ်ငိုၼ်းပဵၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း ဢၼ်သူၶဝ်လႆႈၵိၼ်ၽၵ်းၶဵဝ်ၵႅင်မႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉၸဵမ်လႅင် ၽႂ်းလႅင်းသႅင်သႂ်ႇၶွင် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈပိူင်းထွင်ႇပၼ်ႁဝ်းမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈသူၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈမႃး သူၼ်ၸႂ်ၵၼ်ၽွင်ႈၼႆဢေႃႈ။
လွင်ႈသႃႇသၼႃႇမိူင်းတႆးႁဝ်း ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ သင်ၶႂ်ႈႁူႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇၸူႉတူၺ်းၵႂုႇတီႈလႂ် ပိူတ်ႇႁူပိူတ်ႇၸႂ်သူသေ တူၺ်းႁိမ်းၶၢင်ႈၶၢင်ႈသူၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁူႉလီငၢမ်းယူႇဝႃႈ ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇဢၼ်ၶဝ် မႃးဢိုၼ်ပၼ်ႁဝ်းၵႃႈႁိုဝ်ယဝ်ႉၼႆ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် - ႁႂ်ႈလႆႈမီးၶေႃႈမုင်ႈမွင်းတီႈသူၸဝ်ႈ ၸွႆႈတူၺ်းထိုင် လုမ်းလႃးပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇႁဝ်းၵႂုႇသေၵမ်းၼႆ မုင်ႈမွင်းယႂ်ႇၼမ်သေ။


text:
ႄၼးတူဝ်း ( NATO ) ၼႆႉ 28 ၸုိင်ႈမူိင်းႁူမ်ႈၵၼ်ေၵႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ 1949 ၸုိင်ႈမူိင်းဢၼ်ႁူမ်ႈေၵႃႇတင်ႈ မူိဝ်ႈၼၼ်ႉမီး ဢင်းၵိတ်း ၊ ဢေမႇရိၵၼ်ႇ ၊ ၾရင်သဵတ်ႇ ၊ ၶႅၼ်းၼႃးတႃး ၊ ပႅဝ်ႇၵျီႇယမ်ႇ ၊ တႅၼ်းမၢၵ်ႇ ၊ ဢႆးလႅၼ်း ၊ ဢီႇတႃႇလီႇ ၊ လၵ်းၸႅမ်းပိူၵ်ႇ ေၼးတိူဝ်းလႅၼ်း ၊ ေၼႃးေဝး ႄလႈ ေပႃႇတူႇၵူဝ်ႇ ၼွၵ်ႈေသၼၼ်ႉၶဝ်ႈမႃးဝၢႆးလင်ၵူၺ်း။
The North Atlantic Treaty Organization ၼႆႉပဵၼ်ၸုိဝ်ႈတဵမ် ၶွင်ေၼးတူဝ်း မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ “ ၸုမ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ဢႅတ်ႉလႅၼ်းတိၵ်ႉ ပွတ်းႁွင်ႇ” ။ ၸုမ်းၼႆႉေၵႃႈပဵၼ်ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸုိင်ႈ ( ၵျီႇဢူဝ်ႇ ) ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၶွင် ေၼးတူဝ်း ( NATO ) ၼႆႉ တႃႇႁူမ်ႈၵၼ် ၵႅတ်ႇေၶ ၊ ပ်ႂႉပႃးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ ႄလႈ လွင်ႈႁူမ်ႈလူမ်ႈၸုိင်ႈမူိင်း ၸူိဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၊ ေတဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်မူိင်း ၊ ၵၢၼ်သုိၵ်း ၼင်ႇၵၼ်ေသ ႄၵႈၶႆတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၼ်ႂးၸုမ်းၵႂႃႇဝႃႈၼႆဝႃႇ ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼုိင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ေပႃးေတၸၢင်ႈၶဵင်ႇတဝ်ႉ ႁႅင်းသုိၵ်းၵၼ် တင်းၸုိင်ႈမူိင်းႁူမ်ႈတုမ် သူဝ်ႇပီႇယႅတ်ႉ ဢၼ်ၸ်ႂႉပိူင်သူဝ်ႇသျိူဝ်ႇလိတ်ႉ ( Union Of The Soviet Socialist Republics: USSR ) ၽွင်းငမ်း ၊ ဝၢႆးသုိၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈထိ 2 ႄလႈ ပဵၼ်ၽွင်းဢၼ်ဢဝ်လၢႆးသုိၵ်းယဵၼ် ( The Cold War ) ႁၢင်ႈသုိၵ်းေတႃႇၵၼ် မူိဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉေၵႃႈပႃးၼႆယဝ်ႉ။
ပွင်ႇဝႃႈတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တၢင်းၵၢၼ်မူိင်းေၵႃႈလီ တၢင်းၵၢၼ်သုိၵ်းေၵႃႈလီ ၼင်ႇႁိုဝ်ေပႃးဢမ်ႇပဵၼ်မႃး ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉႁ်ႂႈၶိုၼ်းလီၵၼ်ၼၼ်ႉ ေတၶတ်းၸ်ႂဢဝ်ၵၢၼ်မူိင်းၼမ်းၼႃႈေသ ဢုပ်ႇၵုမ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ၊ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ၵၢၼ်မူိင်းႄၵႈၶႆဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉၼႆ ေတၸ်ႂႉလၢႆးသုိၵ်းႄၵႈၶႆၼႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၶွင်ၸုမ်းေၼးတူဝ်းၼႆႉ တႅၵ်ႇလႅင်းတႅတ်ႈေတႃးလီဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လုၵ်ႈၸုမ်း ေၼးတူဝ်း ( 28 ) ၸုိင်ႈမူိင်း
1. Albania ( 2009 ) ဢႅဝ်ႇပႃးၼီးယႃး
- Belgium ( 1949 ) ပႅဝ်ႇၵျီႇယမ်ႇ
- Bulgaria ( 2004 ) ပူႇေၵးရီးယႃး
- Canada ( 1949 ) ၶႅၼ်းၼႃးတႃး
- Croatia ( 2009 ) ၶရူဝ်ႇေဢးသျႃး
- Czech Republic ( 1999 ) ၸႅၵ်ႉရီႇၽပ်းပလိၵ်ႉ
- Denmark ( 1949 ) တႅၼ်းမၢၵ်ႉ
- Estonia ( 2004 ) ဢႅတ်ႇၸတူဝ်းၼီးယႃး
- France ( 1949 ) ၾရင်ႇသဵတ်ႇ
- Germany ( 1955 ) ၵျိူဝ်ႇမႅၼ်ႇၼီႇ
- Greece ( 1952 ) ၵရိၵ်ႉ
- Hungary ( 1999 ) ႁၼ်ႇေၵႇရီႇ
- Iceland ( 1949 ) ဢႆးလႅၼ်း
- Italy ( 1949 ) ဢီႇတႃႇလီႇ
- Latvia ( 2004 ) လတ်ႉဝီးယႃး
- Lithuania ( 2004 ) လႅတ်ႇတူးၼီးယႃး
- Luxembourg ( 1949 ) လၵ်းၸႅမ်းပိူၵ်ႇ
- Netherlands ( 1949 ) ေꨓးတိူဝ္းလꨰꨓ္း
- Norway ( 1949 ) ေꨓꨣးေဝး
- Poland ( 1999 ) ပူဝ်းလႅၼ်း
- Portugal ( 1949 ) ေပႃႇတူႇၵူဝ်ႇ
- Romania ( 2004 ) ရူဝ်ႇမႅၼ်းၼီးယႃး
- Slovakia ( 2004 ) သလူဝ်ႇဝၵ်းၵီးယႃး
- Slovenia ( 2004 ) သလူဝ်ႇေဝးၼီးယႃး
- Spain ( 1982 ) သပဵၼ်ႇ
- Turkey ( 1952 ) ထိူၵ်ႇၶီႇ ( တူႇရၵီႇ )
- The United Kingdom ( 1949 ) ဢင်းၵိတ်း
- The United State ( 1949 ) ဢေမႇရိၵၼ်ႇ
ေၶႃႈမုၼ်း >>> ယိူင်းထုိင်ၾႃႉ
သႅင်သုိၵ်း ( Tai Management @ Tai Strategy )
ShanStateDefenceArmy


text:
ဝၼ်းတီႈ 14/9/2015 ယၢမ်းဝၢႆး 3 မူင်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇလူႇ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၸုမ်းမိူင်းလႃး ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းဢိူၺ်ႈလွတ်ႈ လုသဵင်ႈသုတ်းမုၼ် လူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ။ ပူၼ်ႉတူဝ် ႁွပ်ႇႁူဝ်ၶဝ်ႈႁဵဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 19/9/2015 တီႈ (ပႃႈႁဵဝ်ႈ) ပႃႇၸူင်ပႃႇၸၼ် ပႃးမွၼ်းလွၼ်းၵႅဝ်ႈ တီႈဝဵင်းသိူဝ်လိုဝ်း ဝႃႈၼႆလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ မုၵ်ႉမူႇၸၢဝ်းတႆးတၢင်းလၢႆ ပဵၼ်ဢၼ် မွင်ၸႂ် ၶေႃးၶူမ်ၸွမ်းတႄႉတႄႉၶႃႈ ။
{morfeo 29}
ပေႃႈထဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇလူႇ တင်း ၸဝ်ႈၼၢင်းမႄႈၼၢင်းဢိူၺ်ႈလွတ်ႈၼႆႉ မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် 4 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3 ၵေႃႉ ၊ ၸၢႆး 1 ၵေႃႉ ။ မိူဝ်ႈသူင်ႇၶၢပ်ႈတူဝ် ႁွပ်ႇႁူဝ် ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းဢိူၺ်ႈလွတ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵဝ်ႈ တီႈ သုသၢၼ် ပႃႇမွၼ်းလွၼ်းၵႅဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 19/9/2015 ။ ၵူၼ်းၸွမ်းသူင်ႇၶၢပ်ႈတူဝ် မီး 2400 ပၢႆ ။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 4 ၸွမ်းသူင်ႇ 160 ၵေႃႉ ၊ ပႃးတင်း တပ်ႉပီႈတပ်ႉၼွင်ႉ UWSP/UWSA, RCSS/SSA, SSPP/SSA လႄႈ တူဝ်တႅၼ်း လုမ်းတိူင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သၢမ်ၸဵင်ႇၵဵင်းတုင် ၵျီႊဝမ်ႊ မွင်ႇမွင်ႇလေး ၵေႃႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း – ဝႃႈၼႆ ။
ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းဢိူၺ်ႈလွတ်ႈ ႁွတ်ႈသူႇ သုၵတိ တီႈၵတ်းယဵၼ်သေၵမ်းၶႃႈ ။


text:
သိုၵ်းမၢၼ်ႈ သွၵ်ႈတဝ် တီႉၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်း CDM (ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း)ၼၼ်ႉ ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ပိူင်လူင် တေတီႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပၢႆႈ ဢွၵ်ႇဝဵင်း ၵႂႃႇယူႇတၢင်ႇတီႈသေ ပွၵ်ႈမႃးသူႇၸႂ်းႁိူၼ်းယေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းမႃး မီးၶၢဝ်းတၢင်း 1 ပီ 6 လိူၼ်ပၢႆယဝ်ႉ တိုၵ်ႉဢႅဝ်ႇသွၵ်ႈတီႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်း CDM ၸွမ်းၼႂ်းပွၵ်ႉ/ ယွမ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ မႃးၶိူဝ်းယႂ်း ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇလိုဝ်ႈ ။ ႁႃတီႉ CDM ၸိူဝ်းပၢႆႈၵႂႃႇမူၵ်းတၢင်ႇဝဵင်း၊ တၢင်ႇတီႈလႄႈ ၸိူဝ်းပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ ႁဵတ်း PDF သေ ပွၵ်ႈမႃးသူႇၸႂ်းႁိူၼ်းယေးၵၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
ၽူႈသၢၼ်ၶတ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်သိုၵ်း မၢၼ်ႈ ဢႅဝ်ႇတီႉ CDM ၼႆႉ တေပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်း CDM ၸိူဝ်းပၢႆႈၵႂႃႇတၢင်ႇဝဵင်း၊ တၢင်ႇတီႈ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇလႄႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇႁဵတ်း PDF ၸိူဝ်းၼႆႉ။ မၢင်ၵေႃႉ ၸႂ်ထိုင်ႁိူၼ်း ပွၵ်ႈမႃးသူႇၸႂ်းႁိူၼ်းၵဝ်ႇ။ ပွၵ်ႈမႃးယူႇ ယဵၼ်ယဵၼ် ။ သင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁူႉၼႆ ၶဝ်ၸွမ်းတီႉၺွပ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၶၢဝ်းတၢင်း 7- 8 လိူၼ်ၼႆႉ ၶဝ်တီႉၵႂႃႇ CDM ဢမ်ႇယွမ်း 10 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈႁူႉ။ ဢၼ်ပႆႇႁူႉတႄႉ တေမီးထႅင်ႈတင်းၼမ်”- ဝႃႈၼႆ။
ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်း CDM ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၾၢင်ႉသတိ ယူႇၵိၼ်ၵၼ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးယူႇယဵၼ်ယဵၼ် ဢမ်ႇလႃႇဢမ်ႇပွင်ႉၼိူဝ်သူဝ်ႇသျႄႇမီႊတီႊယႃႊတႄႉ လွတ်ႈၽေးယူႇ ဝႃႈၼႆ။
“ၶႃႈယူႇတီႈႁိူၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈတမ်းၸႂ်သင်တႄႉတႄႉ လႆႈၾၢင်ႉသတိယူႇတႃႇသေႇ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်မေႃႁဵတ်းၼႃႇ မိူဝ်ႈၶဝ် မႃးတီႉၼၼ်ႉ ၶဝ်တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃး ဢမ်ႇဢွၵ်ႇႁိူၼ်းတႄႉဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ။ သင်ဝႃႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈလႃႇပွင်ႉၼိူဝ် Social ၼိူဝ် Facebook ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၶဝ်ၸွမ်းတီႉဢေႃႈ။ ဢၼ်ၶဝ်ၵူဝ်တႄႉ CDM ဢၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈ ၶဝ်ၵူဝ်ၵႂႃႇႁူမ်ႈ PDF သေ မႃးယိုဝ်းၶဝ်ၶိုၼ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း”- ၽူႈသၢၼ်ၶတ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။
ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ မီးသိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ သိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း PDF ယိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈဝႆႉ ယူႇၵူႈဝဵင်းသေတႃႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးတႄႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်တီႈလႅၼ်လိၼ်တႆး-ယၢင်းလႅင် ဢမ်ႇယိၼ်းဝႃႈမီးသိုၵ်း PDF တႆး ။
ၵူၼ်းၼုမ်ႇ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ယၢမ်းလဵဝ် မိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ငဝ်းလၢႆး ဢမ်ႇသုၵ်းဢမ်ႇလိပ်း။ ၸိူဝ်း CDM တႄႉ လူဝ်ႇမေႃယူႇမေႃၵိၼ် ။ ပေႃးတေၵႂႃႇႁဵတ်း PDF သမ်ႉ တေလႆႈ ယူႇတႂ်ႈ သိုၵ်းၶၢင်၊ သိုၵ်းပလွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉဝႃႈသိုၵ်းတႆး သွင်ၸုမ်းသမ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်း PDF ။ ပေႃးၵႂႃႇယွၼ်းၶဝ်ႈသိုၵ်း ၵမ်ႉမႃးဢမ်ႇဢဝ်ႁဝ်းၵႂႃႇယိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၶိုၼ်းဢဝ်ႁဝ်းမႃး ယိုဝ်းၵၼ်ၶိုၼ်းၵူၺ်းဢေႃႈ။ ”- ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ၸႂ်ႉလၢႆးႁုၵ်ႉႁၢႆႉ မိူၵ်ႈမႂ်ႈသေ ၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းတၢႆ မီး 2,201 ၵေႃႉ၊ တီႉၺွပ်းယဵတ်ႈၶွၵ်ႈ 12,030 ၵေႃႉလႄႈ ပိုတ်ႇလိူင်ႇၸွႆးတြႃးဝႆႉ 3,075 ၵေႃႉ ယူႇတီႈ AAPP ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉ မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 16/8/2022 ၼင်ႇၼႆ။


text:
သႅင်သိုၵ်း
မိူဝ်ႈပီ 2014 လႆႈၶဝ်ႈမႃးႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၵၢၼ်ၶိူဝ်း ေတလႆႈဝႃႈမီးၵႂႃႇ (5)ပီႊပၢႆယဝ်ႉ ေပႃးမႃးတူၺ်း ၼႂ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်း ေပႃႈႄမႈၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်ၵူၼ်းပၢႆႈေၽးသိုၵ်းသိူဝ်ယူႇၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်း ဢမ်ႇပႆႇႁၼ်မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသင် ပႃးတၢင်းတူဝ်ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသင်မႃး။ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼႆႉ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းမီးၸႂ်ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၵူၺ်းဢမ်ႇလႆႈေပႃးၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းတူၺ်းေတႉေတႉမၼ်းၸၢင်ႇႁူႉလီ ၊ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း (5) ပီႊၼႆႉ ဢူၺ်းေၵႃႉၶႃႈ ႁဝ်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈယူႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းမႃးၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မၢင်ေၵႃႉေၵႃႈ ၶဝ်မီးၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်ႈၵိုမ်းယဝ်ႉ ၊ မၢင်ေၵႃႉေၵႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ၶွမ်ႇမၼီႇ ၊ မၢင်ႇေၵႃႉသမ်ႉပဵၼ်ၽူႈၶပ်းႁိုဝ်းမိၼ်ႇ ၊ မၢင်ႇေၵႃႉလႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းေႁႃႁိုဝ်းၼမ်ႉႄလႈ ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်လုမ်းေၵႃႈ မီးတၢင်းၼမ်။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း (5) ပီႊၼႆႉ ေပႃးယူႇတီႈတူဝ်ၵဝ်ႇၶႃႈေသတူၺ်းႁၼ်ထိုင်ၼႆႉ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁူႉလွင်ႈသင်ေတႉေတႉ ၵူၺ်းေပႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈႄလႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢမ်ႇဝႃႈၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉေတႉ ေတလႆႈႁၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇႁႅင်းပႅတ်ႈေတႉေတႉယဝ်ႉ။ 3 ပီႊၼိုင်ႈပွၵ်ႈလႆႈမႃးေလႇ လႆႈဢွၵ်ႇတၢင်းၼႆႉ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈႁၼ်တီႈယူႇၵဝ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတွင်းသင်ေသဢိတ်းယဝ်ႉ ေတလႆႈႁၼ်မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးႁႅင်းေတႉ။
- ၵႃႈၶၢၼ်ၵူၼ်း
မိူဝ်ႈမီးၸၢမ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽႂ်ေၵႃႈ မီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိူဝ်ႉ ၶိူဝ်း မီးမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ႁၵ်ႉၾိင်ႈထုင်းၽႂ်မၼ်း ယွမ်ႉၵၢၼ်ေၵႃႉပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၊ ေၵႃႉၼၢမ်းၼႃႈ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢမ်ႇေမႃၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵၢၼ် HR ( Human Resoruce ) လီလီႄလႈ ၸိူဝ်းၸႂ်သဵင်ႈၵႂႃႇ ေၵႃႈမီးတၢင်းၼမ် ၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၵူၺ်းႁဵၼ်းဢဝ်ႄလႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းပိူၼ်ႈ ေသ သွၼ်ဢဝ်လႆႈယူႇ ေပႃးဢႃႇၵျၢင်ႉ တၢင်းယၢမ်ႈဢမ်ႇလီၼၼ်ႉေတႉ ေမးေၵႃႈဢမ်ႇလႆႈ သွၼ်ဢဝ်ေၵႃႈဢမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ေၵႃႈဝႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်ႈတၢင်းၼမ် မႂ်းေၵႃႈဝႃႈ ႁဵတ်း ၵၢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် တီႈႁဝ်းဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈၶိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉပဵၼ် ၵၢၼ်တူၵ်းသူမ်းလူင်။ ၵႃႈၶၢၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈဢမ်ႇမီး ႁဝ်းႁႃးမႃး ပိူၼ်ႈၸွင်ႇႁူႉဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉႁဝ်းေတၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈတီႈလႆႈေတႉေတႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ပိူၼ်ႈ ၵွင်လင်ပႅတ်ႈႁဝ်း ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းၽိတ်းပိူၼ်ႈ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းၽိတ်းႁဝ်းလွင်ႈလဵဝ် တီႈပိူၼ်ႈ ၵွင်လင်ပႅတ်ႈ ႁဝ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင် ??? ယွၼ်ႉသင်??? ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇႁဝ်းယၢမ်းထတ်းသၢင်ႈႄလႈ ႁဵတ်းတူၺ်း Research ၶႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉေတႉ ပဵၼ်ေၶႃႈထၢမ်ႇယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉ မၼ်းလွင်ႈယႂ်ႇေတႉေတႉ သင်ဢမ်ႇေမႃၸႂ်ႉတိုဝ်းၶၢဝ်းယၢမ်းေၵႃႈ
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ႁဝ်းဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈပဵၼ် ၸႂ်ႁဝ်းႄလႈ ဢဝ်ပိူၼ်ႈပဵၼ်ႁဝ်းလႆႈၶိုၼ်းေသဢိတ်း ၊ ဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းယူႇၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉ ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ႁဵတ်ႈႁႂ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ႄလႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းၸၢင်းၵၼ်ၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ တီႈပိူၼ်ႈၵွင်လင်ပႅတ်ႈၵႂႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉ ယူႇတီႈပၢႆးဝူၼ်ႉ သုၼ်ႇတူဝ်ၶႃႈတူၺ်းေသ ထတ်းသၢင်ႈေတႉ မၼ်းဢမ်ႇၽိတ်း ေၶႃႈႁၼ်ထိုင် ပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢထၢင်ႇ ၽႂ်မၼ်း မီးလွင်ႈတၢင်းမုင်ႈမွင်းၽႂ်မၼ်း တီႈၼိုင်ႈဢမ်ႇသႃႇ တီႈၼိုင်ႈယူဝ်ႈလီ ၼႆေသဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉၵႂႃႇ ပႅတ်ႈၵၼ်တိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝ တႆးႁဝ်းယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈမီးၸၢမ်ၵၼ် ဢမ်ႇေမႃဝႆႉၵႃႈၶၢၼ် ၵၼ် ဝၢႆးလင်ပိူၼ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸွင်ႇလႆႈတၢင်းၼႅင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉေတမီးလွင်ႈပွင်ႇလွင်ႈသင်ယဝ်ႉလႃႇ။
- ႁဵတ်းၽိတ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ႁၼ်ၽိတ်းေတႃႇၸူဝ်ႈ
ႁဵတ်းၵၢၼ်တႆးၼႆႉ မၢင်ႇပွၵ်ႈေၵႃႈလီၵူဝ်ေတႉေတႉ မၢင်ပွၵ်ႈေၵႃႈသိူဝ်းၸႂ် မၢင်ပွၵ်ႈ ေၵႃႈၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဢဝ်ဢိမ်ႇမႃးလွႆးလွႆးေၵႃႈမီး။ ၵၢၼ်တီႈဢၼ်ႁဝ်းၶတ်း ၸႂ်ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉႁၼ်ၸွမ်းႁဝ်းေသဢိတ်း တီႈလႆႈယၢပ်ႇတီႈလႆႈတုၵ်ႉၶႄလႈ တီႈလႆႈ ႁိုဝ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၊ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လီဢမ်ႇလီႁႃႉ ??? ၼႂ်းသၢႆတႃ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ပိူၼ်ႈႁၼ် ထိုင်ႁဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ေတႉေတႉ သင်ၶႂ်ႈႁူႉၼႆ ၸၢမ်းႁဵတ်းၽိတ်ႈတူၺ်းေသၼိုင်ႈပွၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းလႃႇ ပိူၼ်ႈေတလၢတ်ႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီႁဝ်း ေပႃးဢမ်ႇသုတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈလႆႈေသပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပိူၼ်ႈၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး တီႈပိူၼ်ႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ေသ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇေမႃတူၺ်း ႁဝ်း ၵူၺ်းႁူႉ ႁၼ်လွင်ႈၽိတ်ႈဢွၼ်ႇပိူၼ်ႈ ဢိတ်းဢိတ်းၵူၺ်းႄလႈ ၼႂ်းသၢႆတႃပိူၼ်ႈႄလႈ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉ ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၽိတ်းလူင်ၽိတ်းလၢင်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈေတႉေတႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈလႆႈမီးတူဝ်ထူပ်ႈၼမ်ႄလႈ လၢတ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈၸင်းေၵႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈေၵႃႉၼႆႉ ေသတႅမ်ႈ ၊ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉတႆးႁဝ်း 97% ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉလွင်ႈႁၢႆႉၽွၼ်းႁၢႆႉလွင်ႈပႅတ်ႈလၢႆ ( Negative Thinking) လၢႆလၢႆၵူၺ်း တီႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ( Positive ) ၼၼ်ႉၶဝ်ဢမ်ႇမီး လီေဢးလူၸွမ်းၵူၼ်းတႆးႁဝ်းေတႉေတႉ။
တီႈႁဝ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ႁဝ်းၵူဝ်ႁဵတ်းၽိတ်း ၵူဝ်ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ ၵူဝ်ပိူၼ်ႈေသႉ ၵူဝ်ပိူၼ်ႈႄၼးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းတီႈပိူၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၵူဝ်ႁဵတ်းၽိတ်း ၶဝ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇၶုၼ်မိူင်းၵျိုၵ်ႈလႆႈၸႂ်သင် ၶႂ်ႈႁဵတ်းၽိတ်းၵႃႈႁိုဝ်ႁဵတ်းၽိတ်း ႁဵတ်းၽိတ်းၼမ် ၵႃႈႁိုဝ် မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႃႈၼၼ်ႉ။ တႆးႁဝ်းသမ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ ႁဵတ်းၽိတ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈပွၵ်ႈၵူၺ်း လၢတ်ႈ ပၼ်ၵၼ်ေသႉႄၼးပၼ်ၵၼ် ေပႃးဢမ်ႇမီးတီႈသုတ်း တီႈယဝ်ႉေသပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
- ၵၢၼ်သူၼ်းတုမ်ႇႄဢႇ
မုၵ်ႉၸုမ်းၼိုင်ႈဢၼ် ၊ ၶွင်ႇမၼီႇၼိုင်ႈလင် ၊ ၼႃႈႁိူၼ်းၼိုင်ႈေႁႃ ၵၢၼ်သူၼ်ႈတုမ်ႇႄလႈ ၵၢၼ်ပၼ်လွင်ႈတၢင်းဢုၼ်ႇၸႂ်ၼႆႉေၵႃႈ လွင်ႈယႂ်ႇဝႆႉေတႉေတႉ။ ႁဝ်းၶႂ်ႈမီးၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ၵႃႈႁိုဝ်ေၵႃႈလီယဝ်ႉ သင်ၵူၼ်းၼႂ်းႁဝ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶဝ်ႈႁႃဢွၵ်ႇၵၼ် ဢမ်ႇမီး ၵၢၼ်ၼပ်ႉထိုင်ၵၼ်လီၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵူၼ်းၶႃပူတ်းၼၼ်ႉၵူၺ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၾႆးၼႂ်းႁဝ်းပဵၼ်သင် ႁဝ်းလူဝ်ႇ ႁူႉ ၊ ပၼ်ႁႃလုၵ်ႈၼွင်ႉႁဝ်းပဵၼ်သင်ေတႉေတႉေၵႃႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇႁူႉ ၊ တီႈၼႂ်းၸုမ်းၶွင်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁဝ်း မီးလွင်ႈယူၵ်ႈယွမ်းသင်ၼႆ ၶတ်းၸႂ်ယွမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ေသ ပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းႁဵတ်း သၢင်ႈပၼ် ၽွၼ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းၵူၼ်းႁဝ်းေသ ၸႃႉႁူမ်ႈၶီႈလီႁူမ်ႈၸၢမ်ႇၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉေတႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉတေပး ၵူၼ်းၸွမ်းလင်ႁဝ်း ဢမ်ႇႁၵ်ႉႁဝ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇမီးေလႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉေၵႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်သူၼ်းတုမ်ႇႄလႈ လွင်ႈပၼ်ႁႅင်းၸႂ် လွင်ႈဢုၼ်ႇၸႂ်လုၵ်ႈၼွင်ႉႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇေတ တိုၵ်ႉေပႉၽူႈၶဵၼ်ႇလႆႈလီၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်တိုၵ်ႉႁႂ်ႈေပႉ လွင်ႈဢမ်ႇလီၼႂ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ဢွၼ်တၢင်း ၵွၼ်ႇ ေပႃးဢမ်ႇၼၼ် ယႃႇေပမုင်ႈမွင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ေတတိုၵ်ႉေပႉလႆႈၽူႈၶဵၼ်ႇ ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ လိူဝ်ေသႁဝ်း။
တီႈပိူၼ်ႈၵွင်လင်ပႅတ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇႁူႉဝႃႈ ၵွပ်ႈသင် ??? ယွၼ်ႉသင်ၼႆ??? ၵူႈၶၢဝ်း။ ေပႃးေတ ဢဝ်ဢလူမ်းႄလႈ ေတႃးသ ၼၢမ်းၼႃႈေသ ဢဝ်ၵွႆပႅတ်ႈႄလႈ မၢင်ပႅတ်ႈႄလႈ ၼႆၵူၺ်း ေတႉ တႃႇေတယိုၼ်းယၢဝ်းၼႆႉ ယၢပ်ႇယူႇဢိူဝ်ႈ။ ၸႂ်ဢတႃႉႁဝ်း ၊ မီးၸႂ်တူၺ်းၽၢႆႇတူဝ်ၵဝ်ႇၽၢႆႇလဵဝ်ၵူၺ်း ၊ တဵၵ်းၵၼ် ၊ ထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵၼ် ၊ ဢမ်ႇမီးၸႂ်မဵတ်ႇတႃႇ ၊ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ႂြတႃး ပဵၼ်ၽႂ်ေသ ဢမ်ႇဝႃႈ သင်လွင်ႈဢမ်ႇလီၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၼႂ်းတူဝ်ၸႂ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸိုင်ႈ ယုမ်ႇယၢမ်ႈဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်း ဢမ်ႇၵိုင်ႇတၼ်ႇပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လႆႈေသဢိတ်း သင်ပဵၼ်လႆႈေၵႃႈ ပဵၼ်လႆႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵူၺ်း ေတဢမ်ႇၵႂႃႇလႆႈၶၢဝ်းတၢင်းၵႆ ၶၢဝ်းတၢင်းယၢဝ်းလႆႈ။
- သႅင်သိုၵ်း
- www.saisengserk.com


text:
ၸီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း (မၢၼ်ႈ: ဇီးကုန်းမြို့နယ် ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Zigon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။[2] ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸီးၵူင်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 56.
- ↑ "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)


text:
မိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ (မၢၼ်ႈ: မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်), (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Mingalar Taung Nyunt Township), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Mingkalaataungnyun]) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းၵၢင်ၽၢႆဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ပၸုၼ်တွင်ႇၶျွင်း (ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ) လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ပွၵ်ႉ (႒႐) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးၸမ်သႅၼ်သေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းယူႇၼမ်ဢၼ်ၼိူင်ႈ တီႈၼႂ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (႒႒) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် မီး (႒) ႁူင်း လႄႈ ၸၼ်ႉသုင် မီး (႖) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ထတ်း
တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၵႂၢၼ်းပၢႆးလဵၼ်ႈ ပျူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇလၵႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝဵင်းလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ သေ မၵ်းမၼ်ပၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်မီးႁွႆးမိုဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်ထတ်း
- ↑ GoogleEarth


text:
Monday, January 23, 2012
လူႇတၢၼ်းငိုၼ်းၸွႆႈထႅမ် တႃႇၸဝ်ႈၶူးသုၼ်တရ
လူႇတၢၼ်းငိုၼ်းၸွႆႈထႅမ် ၸဝ်ႈၶူးသုၼ်တရ မိူင်းသီႁူဝ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 22/01/2012 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသုမၼ လႆႈပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်း မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး။ လႆႈလူႇတၢၼ်းငိုၼ်းၸွႆႈထႅမ် ၵႃႈယူတ်းယႃတူဝ် ၸဝ်ႈၶူးသုၼ်တရ (မိူင်းမၢဝ်း)ဢၼ်တိုၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇ တီႈမိူင်းသီႁူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ရေႃးၵႃႇၼၢဝ်ၼူၵ်ႉယႂ်ႇႁႅင်းလႄႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ ႑႘-႑႙/႐႑/႒႐႑႒ ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈယူတ်းယႃတူဝ် ၼႂ်းႁွင်ႈ ICU ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈသင်ၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး။ ၸင်ႇလႆႈၸွႆႈထႅမ် လူႇတၢၼ်းၵႃႈ ယူတ်းယႃ ၸဝ်ႈၶူးသုၼ်တရတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၶူးသုၸိၼ်တႃ တီႈဝတ်မႆႇယၢႆးမွၼ်း မိူဝ်ႈဝႃးၼႆႉ မႅၼ်ႈငိုၼ်းထႆး 1႐ႇ႐႐႐ ဝၢတ်ႇ (ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇဝၢတ်ႇ) ၶႃႈဢေႃႈ။ ႁဝ်းၶႃႈမုင်ႈမွင်းယွၼ်းသူးပၼ် ႁႂ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးသုၼ်တရႁဝ်းၶႃႈ ၸႅဝ်းႁၢႆၸဵဝ်းၶႅၼ်းလႄႈ ႁႂ်ႈၸဵဝ်းလွတ်ႈၵၢင်း တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉသေၵမ်းၼႆတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
Posted by TSUSA
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
မျူဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ (မၢၼ်ႈ: မြို့သစ်မြို့ ; ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: Myothit ; သဵင်ဢွၵ်ႇ [myo᷆ ti᷇t]) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ (မေႇ 2015) ၽိုၼ်လိၵ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း, ၽိုၼ်လိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပီ 2014 သွႆ့-2. ၼေႇပျီႇတေႃႇ: ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ႁႅင်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း, 52.


text:
ၽိုၼ်တၢမ်းငဝ်းလၢႆးၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 19/4/2022
သိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈသၢင်ႈတပ်ႉမႂ်ႇပၼ်ၶဝ် ႁိမ်းဢွင်ႈထၢၼ်ႇႁိၼ်ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၶုတ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း
ၽွင်းႁၢင်လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2022 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဢိူင်ႇၼွင်ႁီး ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း 100 ပၢႆၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆၵႂႃႇႁဵတ်းပၼ်တပ်ႉမႂ်ႇၶဝ်ဢၼ်မီး ႁိမ်းဢွင်ႈတီႈဢၼ် ၵိင်ႇၽႄၶွမ်ႊပၼီႊ ငူၺ်ႇယီႇပလႄးႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၶုတ်းထၢၼ်ႇႁိၼ် ဢွင်ႈယႂ်ႇ ၵႆၵၼ်မွၵ်ႈ 1 လၵ်း။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 29-30/3/2022 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမူဝ် ဢၼ်ယူႇတၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ႁၢင်ႇၵႆ မွၵ်ႈ 15 လၵ်းၼၼ်ႉ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆႁႂ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းတပ်ႉမႂ်ႇပၼ်ၶဝ် ဢၼ်မီးတၢင်း တူၵ်းဝၢၼ်ႈ ၵုင်းတီး ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႆႈၶုတ်းလုၵ်း/လိၼ်၊ တႅပ်းတူၼ်ႈမႆႉ လႄႈလွမ်ႉႁူဝ်ႉတပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ။
တပ်ႉမႂ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၼႂ်းသူၼ်ႁႆႈ လုင်းသႃႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမူဝ်။ လွင်ႈဝႃႈတေႁုပ်ႈဢဝ် ႁဵတ်း တပ်ႉၼႆၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇပွင်ႇ ဢမ်ႇလၢတ်ႈသင်တီႈလုင်းသႃႇလႄႈ ၵႃႈသၢႆႈတႅၼ်းသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇ ပၼ်။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 23/3/2022 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉၶမယ 553 ဢၼ်ပၵ်းတပ်ႉတီႈမိူင်းၵၢၼ်း ပႃႈတႂ်ႈတိူင်း သိုၵ်းသၢမ်ၸဵင်ႇ ၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 35 ၵေႃႉ လုၵ်ႉတီႈသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ၶူဝ်လမ်-ၼမ်ႉၸၢင် ၼၼ်ႉသေၶဝ်ႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵုၼ်သၢႆး ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ယင်ႉၼွၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၵုၼ်သၢႆး လၢႆလၢႆၶိုၼ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇတီႈဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉလႅင် ယင်ႉတီႈၼၼ်ႈၶိုၼ်းၼိုင်ႈသေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမူဝ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 28/3/2022။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယင်ႉၼႂ်းဝတ်ႉ/ၵျွင်းၼမ်ႉမူဝ်သေ ႁူဝ်ၶမ်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉဢဝ်ပူႇၵႄႇဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ ယွၼ်းတူၺ်းသဵၼ်ႈႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ။ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမူဝ်မီးႁူဝ်ႁိူၼ်း 63 လင်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁိူၼ်းလႂ် ၼိုင်ႈၵေႃႉ တိုၼ်းတေလႆႈမႃး ႁဵတ်းတပ်ႉပၼ်ႁဝ်းတႃႇၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ဝၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတႅပ်း တတ်းသူင်ႇၵူၼ်းၵႂႃႇ ႁဵတ်းတပ်ႉ ပၼ်ၶဝ်ၼိုင်ႈဝၼ်း 106 ၵေႃႉသေ ႁဵတ်းယဝ်ႉၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ဝၼ်း။
မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 31/3/2022 ၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶၢႆႉပၢင်သဝ်းၶဝ်ၼႂ်းဝတ်ႉ/ၵျွင်းၼမ်ႉမူဝ်သေၵႂႃႇယူႇတီႈတပ်ႉမႂ်ႇ ၶဝ်ဢၼ်ႁၢင်ႇၵႆတိူင်းသိုၵ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵၢင် တီႈၶူဝ်လမ် မွၵ်ႈ 20 လၵ်း။ လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလွမ်မႆႈၸႂ်ၵူဝ်ဝႃႈ တပ်ႉမႂ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈႁဵတ်းၼႆႉ ၶႄးၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆးသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈ ႁၢင်ႈႁၢႆႉမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းသၢႆမၢႆပၼ်ၶႂၢင်ႉၶုတ်းႁႄႈတူဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်း ၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝ ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းလိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ 2021 ပီၵၢႆၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈပၼ်ၶႂၢင်ႉ တေၶုတ်း ထၢၼ်ႇႁိၼ် ၼႂ်းဢိူင်ႇၼွင်ႁီး ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ႁႃႈဢၼ် တင်းမူတ်း 500 ဢေႊၵႃႊ။ တင်းမူတ်းၼႆႉ ပၼ်ၶႂၢင်ႉႁႂ်ႈၶွမ်ႊပၼီႊ Mandalay Distribution and Mining Company ဢၼ်ပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄၶွမ်ႊပၼီႊ ငူၺ်ႇရီႇပလႄး။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ တူဝ်တႅၼ်းၽၢႆႇၶွမ်ႊပၼီႊၶဝ် ပွင်ႇၶၢဝ်ႇမႃးတီႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉၸၢင် မိူဝ်ႈလိူၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉဝႃႈ တေတႄႇလူင်းယင်ႇထတ်းတူၺ်းထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼႂ်းဢိူင်ႇၼွင်ႁီး ၼႂ်းဢမ်ႇႁိုင် သင်ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈမႆႈၸႂ်တႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵွပ်ႈဝႃႈဢွင်ႈတီႈဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၶုတ်း ထၢၼ်ႇႁိၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလိၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ပိုင်ႈဢိင်ႁဵတ်းႁႃလဵင်ႉသၢႆၸႂ်မႃး ၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈပဵၼ်ပိူင်လူင်။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ တႃႇငိုၼ်းၶဝ်ႈၼႃႈႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။
ဝႅပ်ႉသၢႆႊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်း ၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝ ၶွင်လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶွမ်ႊပၼီႊ ငူၺ်ႇယီႇပလႄး ပဵၼ်ၶွမ်ႊပၼီႊ ဢၼ်ၶိုင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း၊ ထၢင်ထၢၼ်ႇႁိၼ်မၼ်းမီးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ မိူင်းယႆ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတၢင်းသၽႃဝ လုၵွႆ၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီလႄႈ ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် တေႉတေႉၼႆယဝ်ႉ။
ၶွမ်ႊပၼီႊ Mandalay Distribution and Mining Company ၼႆႉယၢမ်းလဵဝ်တိုၵ်ႉၶုတ်းထၢၼ်ႇႁိၼ်တၢင်ႇထၢင် ထႅင်ႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။
တွင်ႈထၢမ်
ၸၢႆးႁေႃသႅင် +66: 94-728-6696 (တႆး၊ ဢင်းၵိတ်း)
ၸၢႆးသၼ်လွႆ +66: 88 680 4913 (တႆး၊ မၢၼ်ႈ)
PDF files:


text:
ၽႃးသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ သင်ဝႃႈႁဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၶိုၼ်ႈမႃး လႄႈ လႆႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်း ၽွင်းငမ်းၶိုၼ်းမိူင်းႁဝ်းၸိုင် ၵၢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းၽွမ်ႉ ႁဝ်းမီးဝႆႉမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ႁႂ်ႈပေႃးၸႂ်ႉလႆႈ ၵမ်းလဵဝ် ႁဝ်းၽွမ်ႉတူဝ်ႈတၼ်းမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ဝႅပ်ႇၾၢင်ပၵ်းပိူင်ႁဝ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယဝ်ႉမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းတႆးႁဝ်းၶဝ်ႈၸႂ် မိူၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းတင်းသဵင်ႈလူး ၶဝ်ႈၸႂ်ႁၼ်လီၽွမ်ႉၸွမ်း ယွမ်ႈႁပ်ႉမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထိုင်တီႈလၢတ်ႈၵေႃႈ လီၶႆႈၸႂ်တူၺ်းယူႇ။
ဝၢႆးလႆႈမိူင်းၵွၼ်ႈၶေႃ မီးၶၢဝ်းယၢမ်းႁၢင်ႈႁႅၼ်း 10 ပီ တင်ႈတႄႇဝၼ်းၼၼ်ႉထိုင်ဝၼ်းၼႆႉ ၸဵတ်းသိပ်းပီပၢႆပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ ၵၢၼ်ႁဝ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ လၢႆလွင်ႈ ပေႃးၼပ်ႉသွၼ်ႇထတ်းတူၺ်းၼႆ လွင်ႈလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇတူဝ်ႈ မၢင်လွင်ႈ မၢင်ဢၼ်ယင်းပႆႇလႆႈတႄႇ။ မိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းမီးသင်ဝႆႉလွင်ႈဢၼ်ပဵၼ် တီႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈၼႃယိပ်းၵမ်လႆႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁဝ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယဝ်ႉမီးသင်။
တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင် ၵၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၵႅၼ်လၵ်းလူင်မၼ်းၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ပႆႇဝႃႈ ၵွမ်ႉၵႃႈ ၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၵၢၼ်ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆလိူတ်ႈယႂ်ႇလူင်ၶွင်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီၶိုၵ်ႉ လွတ်ႈၵႄႈ လွတ်ႈမႄး လွတ်ႈထဵင် မီးသင်။ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ၵမ်းၵမ်းလႆႈၵႄႈလႆႈမႄးယူႇတိၵ်းတိၵ်း ၵမ်းၵမ်းၵေႃႈ လႆႈၽိုၼ်ႉၽူး ယုၵ့်မုၼ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း ထိုင်တႃလႂ် ၵဵဝ်ႇတႃၼၼ်ႉယူႇႁဵတ်းၼႆ သိဝ်ႇၸမ်ႈၶွၼ်ႉတွၵ်ႇ တိုၵ်ႉမိူၼ်လၢႆးၵဝ်ႇလၢႆးလဵဝ် ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵွႆးႁိုဝ်။
ၵူၺ်းၵႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ တေပဵၼ်ဢမ်ႇပဵၼ် တေထိုင်ပႆႇထိုင်တီႈဢဵၼ်းဢၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၶပ်းၶိုင်ယူႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းလၵ်းၸဵင် standard မႅၼ်ႈယမ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ တၢႆတူဝ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႅမ်ႈၸွမ်းသဵင်ဢွၵ်ႇ လၢတ်ႈၽိတ်းၵေႃႈတႅမ်ႈၸွမ်းၽိတ်းၽိတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ – သႅတ်ႈၸႃႇ -သဵတ်ႈၸႃႇ – သိတ်ႉၸႃႇ – သၸ်ႉၸႃႇ – မႅတ်ႈတႃႇ -မဵတ်ႈတႃႇ -မႅတ်ႉတႃႇ – မဵတ်ႉတႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈပဵၼ်တူဝ်လႂ် တၵ်းလႆႈ တႅမ်ႈတူဝ်လႂ် ပဵၼ် တူဝ်ထုၵ်ႇ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၵေႃႈတၵ်းပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးလူင် ဢွၵ်ႇသဵင်တႆးလူင် တီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းတႆးလူင် လိၵ်ႈတႆးၶိုၼ်ၵေႃႈ ၵႂၢမ်းတႆးၶိုၼ် တီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းတႆးၶိုၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်းၵေႃႈတီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းတႆးမၢဝ်း ယႃႇဢဝ်မႃးၶူၼ်းၶဝ်း လေႃးၵၼ် ႁႂ်ႈႁူဝ်ၶႆႈ။
တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးလူင်ၸႂ်ႉတူၼ်းသဵင်တႆးလူင် ဢၢၼ်ႇဢွၵ်ႇသဵင်တႆးၼိူဝ် တႆႈမၢဝ်း လႆႈ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးလူင် သမ်ႉၸႂ်ႉ တူၼ်းသဵင် တႆးၶိုၼ် တႆးမၢဝ်း မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈသဵင်တႆးလူင်။ လိၵ်ႈလႂ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ မီးတူၼ်းသဵင်ႁင်းၽႂ် ႁင်းမၼ်းယူႇ။ လိၵ်ႈထႆးၵေႃႈပဵၼ်ၼၼ် လိၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ် ပဵၼ်ၽႃသႃၵၢင် ဢွၵ်ႇသဵင်ပဵၼ်ၽႃးသႃၵၢင်။ တေဢၢၼ်ႇဢွၵ်ႇ ထႆးပွတ်းႁွင်ႇ (ထႆးယူၼ်း – လၢၼ်ႉၼႃး) ၵေႃႈလႆႈ။ ပွတ်းၸၢၼ်း (ထႆးၽၢၵ်ႈတႂ်ႈ) ဢွၵ်ႇသဵင်ပွတ်းတႂ်ႈ ၵေႃႈလႆႈ။ ပွတ်းတႃ ဝၼ်းဢွၵ်ႇ (သဵင်ထႆးဢီးသၢၼ် – လၢဝ်း) ဢွၵ်ႇသဵင်ဢီးသၢၼ် – လၢဝ်း ၵေႃႈလႆႈ ဢမ်ႇပဵၼ်သင် တီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းမၢႆမၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ဢဝ်ၽႃသႃၵၢင် ပဵၼ်တူဝ်တင်ႈ ပဵၼ်လၵ်း။
ထႆးၼႆႉ တေႃႈၼင်ႇၶဝ်ဢဝ်လိၵ်ႈထႆးတႅမ်ႈပဵၼ်သဵင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႈ မီးတူဝ်လိၵ်ႈမၼ်းၶူပ်းထူၼ်ႈမိူၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်း တူဝ်ယၢင်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ Star สตาร์ လႂ် Computer คอมพิวเตอร์ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ႁဝ်းသမ်ႉဢဝ်လိၵ်ႈတႆးသေတႅမ်ႈၶိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၵေႃႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ႁဝ်းတေၸႂ်ႉၸိူင်ႉၼႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉၼႄႇ။
လိၵ်ႈၼႆႉ လိူဝ်သေၸႂ်ႉၵၢၼ်တိတ်းတေႃႇၵပ်းသိုပ်ႇ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ၵၢၼ်ၵႃႉ သၢႆမၢႆ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး လႄႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်လုမ်းၵၢၼ်ၸၢႆး ပဵၼ်လိၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလမ်ႇလွင်ႈၵႃႈႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈတေႁူႉယူႇ။ တႃႇၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်းၼႆႉ လိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ်သၢႆၸႂ်သဵၼ်ႈလွတ်ႇလိူတ်ႈယႂ်ႇလူင်မၼ်းယဝ်ႉ ထႅင်ႈလွင်ႈ ၼိုင်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဝူင်ႇဝွၵ်ႇထိုင်ၸၼ်ႉၶိူဝ်ႈၵူၼ်း ၼမ်ဢေႇ တႅမ်ႇသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႆးၶိူဝ်းယႂ်ႇၼႆၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵွမ်ႉတႆးဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးၵွႆး ၵႃႈပဵၼ်သၢႆလိူတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ တင်းသဵင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထႆး လၢဝ်း သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ၸူင်ႉ ဢႃႇသမ်ႇ ဢိၵ်ႇတင်းတႆးၶၢဝ် ၼႂ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း လႄႈ ၵူႈၸွၵ်ႉၵူႈၸဵင်ႇၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ သၢႆလိူတ်ႈႁိူဝ်ႇၶႆး ထွႆႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈသဵင်ဢွၵ်ႇ ၸဵမ် ပဵတ်းၵႆႇမူမႃၸၢင်ႉမႃႉဝူဝ်းၵႂၢႆး ၶဝ်ႈၼမ်ႉ တၢင်းၵိၼ် ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ ၵိၼ်ၼွၼ်းလုၵ်ႉၼင်ႈၵႂႃႇပႆ ဢႆၶူဝ်ႁႆႈႁွင်ႉ ၼွင်ႉပီႈ ၼိုင်ႈ သွင် သၢမ် သီႇ ႁႃႈ ႁူၵ်း ၸဵတ်း ပႅတ်ႇ ၵဝ်ႈ သိပ်း ႁူမ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်းတင်းမူတ်း ၼပ်ႉပဵၼ်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈၵူၼ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ။
မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးမီးၵိုတ်းလိူဝ်သွင်လၢၼ်ႉ ၸိူဝ်းမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး ၸွင်ႇတေမီးထိုင် ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉႁႃႈသႅၼ်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းတႅမ်ႈဢၢၼ်ႇဢွၵ်ႇၶဵၼ်လႆႈလိၵ်ႈတႆး ၸွင်ႇတေမီးထိုင်ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၵေႃႉ။ ၸိူဝ်းႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃပေႃးႁဝ်းလႆႈ ယဝ်ႉ ႁဝ်းတေၸႂ်ႉၵႂၢမ်းသင်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတၢင်းၵၢၼ် (ၵႂၢမ်းပိုၼ်ႉမိူင်း) တေၸႂ်ႉလိၵ်ႈသင်ပဵၼ်လိၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ် တေဢဝ် လိၵ်ႈသင် ႁဵတ်းပဵၼ်လိၵ်ႈလုမ်းလိၵ်ႇၸၢႆး
(လိၵ်ႈပိုၼ်ႉမိူင်း) တင်းဢၼ်ႁဝ်ႈၶႂ်ႈလႆႈလႄႈ တင်းဢၼ်ႁဝ်းမီးဝႆႉ မေႃဝႆႉ ႁူႉဝႆႉ တင်းၵၢၼ် ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၸွင်ႇမၼ်းပႃႈ ၵမ်ႉယၼ်ဢိင်ၽိင်း ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉႁိုဝ်?။


text:
မိူင်းထႆး
မိူင်းႁေႃၶမ်းထႆး (ထႆး: ราชอาณาจักรไทย) (ရၢꩡ်ႉဢႃႇၼႃႇၸၵ်ႈထႆး) ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ မိူင်းၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈလမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းတွၼ်ႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃး။ ၾၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉမီး မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းလၢဝ်း၊ ၾၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီး မိူင်းလၢဝ်း လႄႈ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး၊ ၾၢႆႇၸၢၼ်းတႄႉမီး ၵိဝ်ႇၼမ်ႉထႆး လႄႈ မိူင်းမလေးသျႃး၊ ၾၢႆႇဝၼ်းတူၵ်းတႄႉ မီး ပၢင်ႇလၢႆႇဢႅတ်ႇမႅၼ်ႇ လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်လွမ်ႉႁွပ်ႈ မိူင်းထႆးဝႆႉ။ လႅၼ်ႊၼမ်ႉမိူင်းထႆးၼႆႉ ၾၢႆႇၵိဝ်ႇၼမ်ႉထႆး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တိတ်းၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း လႅၼ်ႊၼမ်ႉ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း၊ ၾၢႆႇပၢင်ႇလၢႆႇဢႅတ်ႇမႅၼ်ႇ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ တိတ်းၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း လႅၼ်ႊၼမ်ႉ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး လႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵုင်းထဵပ်ႈ (မိူင်းၵွၵ်ႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင်ငဝ်ႈၸိုင်ႈ မိူင်းထႆးသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး။ ၵုင်းထဵပ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈငႃႇ တႃႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းၵုၼ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ၾၢႆႇၾိင်ႈထုင်းယဵၼ်ႇငႄႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။}}
တၢင်းၵႂၢင်ႈမိူင်းထႆး မီး 198,000 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း (513,000) ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇပၼ်ႇမူၼ်းသေ ပဵၼ်မိူင်းလုၵ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းလူၵ်ႈ မၢႆ 51။ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ မၢႆ 20 သေ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးယူႇ 66 လၢၼ်ႉ။ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းလူင် ပဵၼ် မိူင်းၵွၵ်ႇ (Bangkok)။ ၵူၼ်း 75.95% ပဵၼ်ၵူၼ်းထႆးသေ ပိူင်လူင်မၼ်း မီးယူႇ 4 တွၼ်ႈသေ ပဵၼ်တွၼ်ႈၵၢင်၊ တွၼ်ႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ (ဢီႇသၢၼ်)၊ တွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ တွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶႄႇထႆး မီးယူႇ 14%၊ ၸၢဝ်းထႆးၶႄႇ သမ်ႉတေမီးယူႇ 40% မွၵ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၸၢဝ်းထႆးမလေး မီးယူႇ 3% သေ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းမွၼ်း၊ ၶမႃႇ လႄႈ ၸၢဝ်းၵူၼ်းယူႇ ႁူဝ်ႁူၺ်ႈႁၢဝ်းလွႆ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်လၢတ်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းထႆးသေ ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ်တႄႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉ (ထေႇရဝႃႇတ) မီး 95% ယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ် ပီ 1985 တေႃႇထိုင် 1996 ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းထႆး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးသေ ပဵၼ်မိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆ မိူင်းၼိုင်ႈ။ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင် သူင်ႇၶၢႆၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၵၢၼ်ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၽၢႆႇႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ ဢႅဝ်ႇလႄႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလူင် ပုၼ်ႈတႃႇ မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ [8] [9]
သၢမ် + သဵမ် + သယၢမ် + သၢမ်း ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၶဝ် ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈတူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵူၼ်းထႆး(တႆးမိူင်းထႆး)ၵေႃႈ ယၢမ်ႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမိူင်းလႄႈ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ်ဝႃႈ သယၢမ် (Siam)ၼႆမႃး၊ တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းထႆး မၢင်ႇတီႈတီႈ ယင်းၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈသယၢမ် - ၼႆယူႇ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈထႆးၼႆႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ၼၼ်ႉ ဢယုတ်ႉထယၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ လိုဝ်းႁူင် ယႂ်ႇလူင် ပုၼ်ႈတႃႇ ထႆးသေ ၶႄႇၶဝ်ႁွင်ႉထုင်ႉဢႃႇယုတ်ႉထယၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သျႅင်းၼႆယူႇ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ၸၢဝ်းပေႃႇတူႇၵီႇၶဝ် သမ်ႉႁွင်ႉဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ သယၢမ်ႇ Siam ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းလၢႆးမိုဝ်း sign ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမွင်းၵုတ်ႉ (1851 - 1868)ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလူင်လၢႆးမိုဝ်းဝႆႉဝႃႈ "SPPM (Somdet Phra Poramenthra Maha) ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင်မွင်းၵုတ်ႉ ၸဝ်ႈသယၢမ်ၼႆလႄႈ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သယၢမ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး တေႃႇထိုင် 1939 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 23 ဝၼ်းသေ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ Thailand ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1945 ၵေႃႈ ၶိုၼ်းမႄးၸႂ်ႉၶိုၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းသယၢမ် ၼႆႉ တေႃႇထိုင် 1949 လိူၼ်မေႇ 11 ဝၼ်းသေ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၸႂ်ႉ Thailand ယဝ်ႉ။ [10]
တီႈပွင်ႇထႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
တီႈပွင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ထႆး ၼႆၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် သုၵ်ႉၶေႃထႆးၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇဝႆႉဝႃႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇထႆးၼၼ်ႉ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် သပ်းလႅင်းၼႄမႃးဝႃႈ
- ၵူၼ်းမီးမိူင်း ၵူၼ်းမီးၾိင်ႈ ၵူၼ်းမီးၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းမႃး ႁင်းၶေႃ မီးၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ႁင်းၶေႃ။
- ပွင်ႇဝႃႈ “ယႂ်ႇ”၊ ပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ၶႃႈၽႂ်၊ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၸၼ်ႉၵူၼ်း။
- လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ၊ ၸိုင်ႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃ၊ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း။
- သဝ်းၶေႃထၢင်ႇႁၢင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပွင်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ထႆးၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ် ၶေႃႈမီႈတီႈပွင်ႇ ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈၵၼ် တင်းလွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ၾိင်ႈထုင်းထႆးၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸၼ်ႉသုင်ထႆးၶဝ် ၵႆႉၸႂ်ႉၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ ပရထဵတ်ႉထႆး ဝႃႈၼႆသေတ ဢၼ်တင်းၼမ်လၢတ်ႈတႄႉ ၵူၺ်းႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းထႆးၼႆၵူၺ်း။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ မိူင်းၼႆၼၼ်ႉ တီႈပွင်ႇမၼ်း ဢွၵ်ႇဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတိူင်းၵႃးၼႆၵေႃႈၸိုဝ်ႈ၊ ဝဵင်းလူင်၊ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းလူင်ၼႆၵေႃႈၸိုဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈတႄႉ မိူင်းထႆးၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ราชอาณาจักรไทย (မိူင်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈထႆး)ၼႆယူႇ။
ပိုၼ်းမိူင်းထႆး[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူင်းထႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လွင်ႈဢၼ်မီးၵူၼ်းယူႇသဝ်းမႃးၼၼ်ႉ မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီပွင်း 40,000 ပီလိူဝ်ယူႇၼႆ တူၺ်းဢဝ် လၵ်းထၢၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ထမ်ႈလွတ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ မႄႈႁွင်ႈသွၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉလႆႈယူႇ။ တီႈၼႂ်း မိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈၽႃႇသႃႇ ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉၼင်ႇၼၼ် မိူင်းထႆးၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈ ၽႃႇသႃႇဢိၼ်ႇတိယ ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉတင်းၼမ်သေ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼၼ်ႉမႃး တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၶမႃႇ (ၶမဵၼ်)ၶဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မိူင်းထႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၶမႃႇၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇငမ်းၸိုင်ႈဝႆႉသေ ၽိင်ႈထုင်းႁိၼ်ႇတူႇ ႁူမ်ႇငမ်းမႃး တင်းႁိုင်လႄႈ တေႃႇထိုင်တီႈလဵဝ် တီႈၼႂ်းၽိင်ႈထုင်းထႆးၼၼ်ႉ ၽိင်ႈထုင်းႁိၼ်ႇတူႇ ယင်းတိုၵ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းဢဝ်တီႈယူႇဝႆႉ တင်းၼမ်ယူႇ။ လွင်ႈဢၼ် ၽိင်ႈငႄႈဢိၼ်ႇတိယ ႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ထႆးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ ယွၼ်ႉၵူၼ်းဢိၼ်ႇတိယ မႃးယူႇသဝ်း တီႈမိူင်းထႆးသေ ႁူမ်ႇငမ်းၵႂႃႇၵေႃႈပႃး လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ တိတ်းတေႃႇ မိူင်းပႃႇရႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းသီႇရိဝိၸယ လႄႈ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး ဢၼ်တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း ၽိင်ႈထုင်း ဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးလူၺ်းယဝ်ႉ။ ဢီးဢေႇပေႃးရိတ်ႉတႄႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ဢသေႃးၵ မိူင်းမေႃးရိယ (ဢိၼ်ႇတိယ)ၼၼ်ႉ ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လုၵ်ႉဢိၼ်ႇတိယသေ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းထႆး တေႃႇထိုင် ပီၶရိတ်ႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။[11]
ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ပႃႇလႃႇပႃႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၶဝ် လႄႈ သၢႆၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုပ်ႉပတႃးၶဝ် ႁူမ်ႇငမ်းထိုင် မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉပိုၼ်း ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၵျွတ်ႉသျ်သီးတႅတ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃး တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈႁိၼ်ၶျၼ် (ၸမ်ႇပ)ၶဝ် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 11 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ ႁၢႆးသိုၵ်းထႆး (ၵူၼ်းသိုၵ်း ဢၼ်တိၺွပ်းလႆး ၼႂ်းသိုၵ်းသေ ဢဝ်ႁဵတ်းၶႃႈ)ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈႁိၼ်တွင်ႈ ဢင်းၵေႃးဝတ်ႉ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး ဢၼ်ၶႅၵ်းႁဵတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 12 ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ပႃးဝႆႉ ၸုမ်းၵူၼ်းသိုၵ်းသယၢမ် ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ 1253 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝရီႇ 7 ဝၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိုၵ်းမုင်ႇၵူဝ်းၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်း သိမ်းဢဝ်ပႅတ်ႈ တႃႇလီးယဝ်ႉသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႆးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် လူင်းမႃးၽၢႆႇတၢင်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃးသေ တႃႇတေမႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႃႈတီႈဢၼ် ဢိၼ်ႇတယ ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယၢပ်ႇသင်လူင်လၢင်ၼႆယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ထုင်ႉမႄႈၼၢမ်လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ပႃႇရႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းမွၼ်းၶဝ် မီးဝႆႉသေ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 11 ၸမ်း ပဵၼ်ၼႃႈတီႈ ဢုပ်ႇပိူင်ႇ ၶမႃႇ(ၶမဵၼ်)ၶဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းပိုၼ်း သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ယႂၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1282 ၼၼ်ႉ လႆႈမီးလုမ်းတၢင်မိူင်း မိူင်းသုၵ်ႉၶေႃထႆး ၼႆယဝ်ႉ။ 1287 ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထႆး သၢမ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈမၢင်းရၢႆး၊ ၸဝ်ႈငၢၼ်မွင်း၊ ၸဝ်ႈရၢမ်ႈၶမ်းႁႅင်ၶဝ် သၢမ်ၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ တင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 13 ဝၢႆးသေ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၶမႃႇ လူႉပင်းၵႂႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢွၵ်ႇမႃးသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းထႆး၊ ၵူၼ်းမွၼ်း၊ ၵူၼ်းၶမႃႇ၊ ၵူၼ်းၸမ်ႇပ (ၶျၼ်) လႄႈ ၵူၼ်းမလေးၶဝ် တႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႂႃႇၼႆ တူၺ်းႁၼ် ၼႃႈလိၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ႁူႉႁၼ်လႆႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 12 ၼၼ်ႉ မိူင်းထႆး မၢႆၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းသုၵ်ႉၶေႃထႆးသေ တႄႇတင်ႈမိူဝ်ႈပီ 1238 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 13 လႄႈ 14 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၶမႃႇၶဝ် ယူပ်ႈယွမ်းၵႂႃႇ လူႉပင်းၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ မိူင်းသုၵ်ႉၶေႃထႆး၊ မိူင်းလၢၼ်ႉၼႃး လႄႈ မိူင်းလၢၼ်ႉၸၢင်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၸူဝ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 တူၵ်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢႃႇယုတ်ႉထယ ၶိုၼ်းႁူမ်ႇငမ်းၸွမ်း သၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉ ၸဝ်ႈၽယႃး ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ထုင်ႉမႄႈၼၢမ်ယဝ်ႉ။
ဢဝ်ၼမ်ႉမႄႈၼၢမ် ပဵင်ငဝ်ႈသေ မိူင်းဢယုတ်ႉထယ မႄႇၶႂၢၵ်ႈမိူင်းသေ တမ်ႈတီႈ ပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မိူင်းလၢၼ်ႉၼႃး လႄႈ မိူင်းဢွၼ်ႇမိူင်းဢိတ်းၽႂ်မၼ်း ဢုပ်ႉၵွၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ 1431 ဢယုတ်ႉထယ ၵႂႃႇတိုၵ်းသိမ်းဢဝ် ဝဵင်းဢင်းၵေႃးသေ ၶမႃႇၶဝ် လႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇ ဢင်းၵေႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ [12]
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထႆးၶဝ် တိူဝ်းမီး လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ ၵႃႉၶၢႆလူၺ်ႈ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶႄႇ၊ ဢိၼ်ႇတိယ တေႃႇႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းပႃႇသျႃး၊ မိူင်းဢႃႇရၢပ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဢေးသျႃး ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢယုထယ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလွၵ်းၵၢတ်ႇ ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉ ယူးရူပ်ႉၶဝ်တႄႇၽဵဝ်မႃး မိူင်းထႆး မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉဢၼ်ၽႅဝ်မႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၵိၼ်မိူင်းလူင်ပေႃႇတူႇၵိူဝ်ႇ ဢေႇၾုၼ်ႇသူဝ်ႇတီႇဢႄႇလ်ပႃႇၵႃႇၵီႇသေ မၼ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူဝ်ႈ 1511 ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ၊ တၢတ်ႉၶျ်လႄႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၸင်ႇၽႅဝ်မႃး။ 1765-67 ပၢၼ်ၵူင်းပွင် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ သျိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇ မႃးတိုၵ်းလႄႈ မိူင်းဢယုတယ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
1767 ဝၢႆးသေ မိူင်းဢယုထယ တူၵ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းမိုဝ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၽယႃးထၢၵ်ႈသိၼ် ၸင်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇတင်ႈ ဝဵင်းလူင် တီႈတုၼ်းပူးရီး Thonburi မွၵ်ႈ 15 ပီ။ ထိုင်မႃး 1782 သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် ၸၵ်ႉၵရီး မႁႃႇရႃႇမ 1 ၸင်ႇမႃးတင်ႈဝဵင်းလူင် တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇသၢဝ်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မိူင်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ႁိပ်ႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမႃးသေတ ၼႂ်းမိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မိူင်းထႆးမိူင်းလဵဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈပဵꧣ် ၶီႈၶႃႈမိူင်းလႂ်။ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆးပဵၼ် မိူင်းၶီႈၶႃႈပိူႈၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 17 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆးၶဝ် ပေႃးမေႃ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ် ယူႇသဝ်း ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ လႄႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1896 ၼၼ်ႉ ပရိတ်ႉတဵင်ႇလႄႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ လႆးလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ဝႃႈ တေဢဝ် သၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၸဝ်ႈၽယႃး ႁဵတ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၶႅၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၶႂၢၵ်ႈၼႆသေ ၸင်ႇတေ ႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ် မိူင်းဢေးသျႃး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် မႃးႁူမ်ႇငမ်းလႄႈ ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼႆႉ မီးမႃးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ ပႅင်ႈၼင်ႇ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယွၼ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လႆႈၸွမ်းပၼ် ၵၢင်ၸႂ်ၶဝ် ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃး တေႃႈမီးတင်းၼမ်ယူႇ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႃႈလိၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၶွင်ၼၼ်ႉ လႆႈၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၵႂႃႇလႂ်၊ ၵုၼ်ယွၼ်ႇမလေးသျႃး တီႈဢၼ်ထႆးလႄႈ ယၢင်း(ၵယိၼ်ႇ)ၶဝ်ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းမိုဝ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်လႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် တမ်ႈတီႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၸိုင် မိူဝ်ႈပီ 1909 လႆႈႁဵတ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ဢိင်ႇၵလူဝ်ႇ-သယၢမ်မိၵ်ႉသေ လႆႈဢဝ်ၸႄႈမိူင်းသီႇဢၼ် ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းသီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵလၢၼ်ႇထၢၼ်ႇ၊ တႄးရၢၼ်ႇၵႃႇၼူး၊ ၵတႃႇ လႄႈ ပႃႇလိတ်ႉၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလင်မႃး ပႃးၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်း မလေးပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။
1917 ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းထႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သယၢမ် ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း မႁႃႇမိတ်ႉသေ ပဵၼ်မိူင်းလုၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢွင်ႇပႄႉသိုၵ်းယဝ်ႉ။ 1923 လႆႈပဵၼ် ပွႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လိူတ်ႈဢမ်ႇဢွၵ်ႇ Khana Ratsadon ၶၼရတ်ႉသတွၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပရႃႇၸတိပူၵ်ႉ Prajadhipok ပၼ်ၶႂၢင်းပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းမိူင်း လႆႈတႅမ်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်လၵ်းမိူင်းသေ လွင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈပွင်မိူင်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶွတ်ႇယွတ်ႈသုတ်းပၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ 1939 ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သယၢမ်ၼၼ်ႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် Thailand ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
မိူဝ်ႈၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵျပၢၼ်ႇ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈဢဝ်တပ်ႉၵျပၢၼ်ႇ လတ်းၶၢမ်ႈ မိူင်းထႆး ၵႂႃႇၸူး တီႈၼႃႈလိၼ်မလေးသျႃးယဝ်ႉ။ 1941 လိူၼ်တီႇၸိမ်ပိူဝ်ႇ 8 ဝၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ မိူင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃး ဢွၼ်ၵၼ် တိုၵ်းတေႃးၵျပၢၼ်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၼင်ႇၼၼ် သိုၵ်းႁေႃၶမ်းထႆးၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တင်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် မွၵ်ႈ 6 မွင်းတေႃႇ 8 မွင်းယဝ်ႉ။ Plaek Phibunsongkhram ပလႃႇယႅၵ်ႉ ၽိပုၼ်းသူင်ၶရမ်း ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝႃး ႁ်ႈၵိုတ်းသိုၵ်းၼႆ ၸင်ႇၵိုတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇပၼ်သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် လတ်းၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆးသေ ပီ 1941 လိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 21 ဝၼ်း ၽၢႆႇသိုၵ်း ထႆးလႄႈ ၵျပၢၼ်ႇ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ႁူမ်ႈပဵၼ် မႁႃႇမိတ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼၼ်ႉသေ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၼႃးလိၼ်ထႆး ဢၼ်တူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းမိုဝ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၼ်ထႆးၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ထႆးၶဝ်လႆႈၶိုၼ်းသေ မိူင်းၵဵင်းတုင်ၵေႃႈ ၵျပၢၼ် ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ထႆးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ [13]
ၵူၺ်းၵႃႈ 1942 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝရီႇ 25 ဝၼ်း မိူင်းထႆး ပဵၼ်ၸႂ်ၵျပၢၼ်ႇသေ ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ တိုၵ်းတေႃး ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ ပရိတဵင်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႃႇတေတိုၵ်းတေႃးၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်တူင်ႉတိုၼ်ႇတူဝ်ဝႆႉယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]
- ↑ Thailand Archived 2010-12-29 at the Wayback Machine., The World Factbook.
- ↑ Population by religion, region and area, 2015. NSO. Archived from the original on 10 December 2017။ Retrieved on 12 October 2017။
- ↑ World Population Prospects: The 2015 Revision, Key Findings and Advance Tables. United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division. Retrieved on 10 January 2016။
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 Thailand. International Monetary Fund. Archived from the original on 3 February 2019။ Retrieved on 22 April 2019။
- ↑ 5.0 5.1 Thai Economic Performance in Q4 and 2017 and Outlook for 2018. National Economic and Social Development Board. Archived from the original on 22 February 2018။ Retrieved on 21 February 2018။
- ↑ Gini Index. World Bank. Archived from the original on 4 December 2017။ Retrieved on 3 December 2017။
- ↑ Human Development Report 2019. United Nations Development Programme (2019). Retrieved on 9 December 2019။
- ↑ Thailand and the World Bank, World Bank on Thailand country overview.
- ↑ The Guardian, Country profile: Thailand, 25 April 2009.
- ↑ Thailand (Siam) History, CSMngt-Thai. Archived 24 ဧပြီ 2015 at the Wayback Machine
- ↑ Some Aspects of Asian History and Culture by Upendra Thakur p.157
- ↑ Science news: What happened at Angkor Wat". The Washington Post. 13 April 2010.
- ↑ Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945, Transaction Publishers, 2007 ISBN 978-0-7658-0352-8