text:
मत्स्यपुराणम्/अध्यायः २१५
अभिषिक्तस्यराज्ञः कृत्यवर्णनम्।
मनुरुवाच।
राज्ञोऽभिषिक्तमात्रस्य किं नु कृत्यतमं भवेत्।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व सम्यग्वेत्ति यतो भवान् ।। २१५.१ ।।
मत्स्य उवाच।
अभिषेकार्द्र शिरसा राज्ञा राज्यावलोकिना।
सहायवरणं कार्यं तत्र राज्यं प्रतिष्ठितम् ।। २१५.२ ।।
यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुश्चरम्।
पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं महोदयम् ।। २१५.३ ।।
तस्मात्सहायान् वरयेत् कुलीनान्नृपतिः स्वयम्।
शूरान् कुलीनजातीयान् बलयुक्तान् श्रियान्वितान् ।। २१५.४ ।।
रूपसत्वगुणोपेतान् सज्जनान् क्षमयान्वितान्।
क्लेशक्षमान् महोत्साहान् धर्मज्ञांश्च प्रियं वदान् ।। २१५.५ ।।
हितोपदेशकान्राज्ञः स्वामिभक्तान्यशोऽर्थिनः।
एवं विधान् सहायांश्च शुभकर्मस्तु योजयेत् ।। २१५.६ ।।
गुणहीना अपि तथा विज्ञाय नृपतिः स्वयम्।
कर्मस्वेव नियुञ्जीत यथा योग्येषु भागशः ।। २१५.७ ।।
कुलीनः शीलसम्पन्नो धनुर्वेदविशारदः।
हस्तिशिक्षाश्वशिक्षासु कुशलः श्लक्ष्णभाषिता ।। २१५.८ ।।
निमित्ते शकुने ज्ञाने वेत्ता चैव चिकित्सिते।
कृतज्ञः कर्मणां शूरस्तथा क्लेशसहो ऋजुः ।। २१५.९ ।।
व्यूहतत्त्वविधानज्ञः फल्गुसारविशेषवित्।
राज्ञासेनापतिः कार्यो ब्राह्मणः क्षत्रियोऽथवा ।। २१५.१० ।।
प्रांशुः सुरूपो दक्षश्च प्रियवादी न चोद्धतः।
चित्तग्राहश्च सर्वेषां प्रतीहारो विधीयते ।। २१५.११ ।।
यथोक्तवादी दूतः स्याद्देशभाषा विशारदः।
शक्तुः क्लेशसहो वाग्मी देशकालविभागवित् ।। २१५.१२ ।।
विज्ञाता देशकालश्च दूतः स स्यान् महीक्षितः।
वक्ता न यस्य यः काले स दूतो नृपतेर्भवेत् ।। २१५.१३ ।।
प्रांशवो व्यायताः शूराः दृढभक्ता निराकुलाः।
राज्ञा तु रक्षिण कार्याः सदा क्लेशसहा हिताः ।। २१५.१४ ।।
अनाहार्यो नृशंसश्च दृढभक्तिश्च पार्थिवे।
ताम्बूलधारी भवति नारी वाप्यथ तद्गुणा ।। २१५.१५ ।।
षाड्गुण्यविधितत्त्वज्ञो देशभाषा विशारदः।
सन्धिविग्रहकः कार्यो राज्ञा नयविशारदः ।। २१५.१६ ।।
कृताकृतज्ञो भृत्यानां ज्ञेयः स्याद्देशरक्षिता।
आयव्ययज्ञो लोकज्ञो देशोत्पत्तिविशारदः ।। २१५.१७ ।।
सुरूपस्तरुणः प्रांशुर्दृढभक्तिः कुलोचितः।
शूरः क्लेशसहश्चैव खड्गधारी प्रकीर्तितः ।। २१५.१८ ।।
शूरश्च बलयुक्तश्च गजाश्वरथकोविदः।
धनुर्धारी भवेद्राज्ञः सर्वक्लेशसहः शुचिः ।। २१५.१९ ।।
निमित्तशकुनज्ञानी हयशिक्षाविशारदः।
हयायुर्वेदतत्त्वज्ञो भुवो भागविचक्षणः ।। २१५.२० ।।
बलावलज्ञो रथिनः स्थिरदृष्टिः प्रियम्वदः।
शूरश्च कृतविद्यश्च सारथिः परिकीर्तितः ।। २१५.२१ ।।
अनाहार्यः रुचिर्दक्षश्चिकित्सित विदाम्वरः।
सूपशास्त्रविशेषज्ञः सूदाध्यक्षः प्रशस्यते ।। २१५.२२ ।।
सूदशस्त्रविधानज्ञाः परभेद्या कुलोद्गताः।
सर्वे महानसे धार्याः कृत्तकेशनखा नराः ।। २१५.२३ ।।
समः शत्रौ च मित्रे च धर्मशास्त्रविशारदः।
विप्रमुख्यः कुलीनश्च धर्माधिकरणी भवेत् ।। २१५.२४ ।।
कार्यास्तथा विधास्तत्र द्विजमुख्याः सभासदः।
सर्वदेशाक्षराभिज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः ।। २१५.२५ ।।
लेखकः कथितो राज्ञः सर्वाधिकरणेषु वै।
शीर्षोपेतान् सुसम्पूर्णान् समश्रेणिगतान् समान् ।। २१५.२६ ।।
आन्तरान्वै लिखेद्यस्तु लेखकः स वरः स्मृतः।
उपायवाक्यकुशलः सर्वशास्त्रविशारदः ।। २१५.२७ ।।
बह्वर्थवक्ता चाल्पेन लेखकः स्यान्नृपोत्तम!।
पुरुषान्तरतत्त्वज्ञाः प्रांशवश्चाप्यलोलुपाः ।। २१५.२८ ।।
धर्माधिकारिणः कार्याः जना दानकरा नराः।
एवम्विधास्तथा कार्या राज्ञा दौवारिका जनाः ।। २१५.२९ ।।
लोहवस्त्राजिनादीनां रत्नानाञ्च विधानवित्।
विज्ञाता फल्गुसाराणामनाहार्यः शुचिः सदा ।। २१५.३० ।।
निपुणश्चाप्रमत्तश्च धनाध्यक्षः प्रकीर्तितः।
आयद्वारेषु सर्वेषु धनाध्यक्ष समा नराः ।। २१५.३१ ।।
व्यवहारेषु च तथा कर्तव्याः पृथिवीक्षिता।
परम्परागतो यः स्यादष्टाङ्गे सुचिकित्सिते ।। २१५.३२ ।।
अनाहार्यः स वैद्यः स्यात् धर्मात्मा च कुलोद्गतः।
प्राणाचार्यः स विज्ञेयो वरुणात्तस्य भूभुजा ।। २१५.३३ ।।
राजन्! राज्ञा सदा कार्यं यथाकार्यं पृथक् जनैः।
हस्तिशिक्षा-विधानज्ञो वनजातिविशारदः ।। २१५.३४ ।।
क्लेशक्षमस्तथा राज्ञो गजाध्यक्षः प्रशस्यते।
एतैरेव गुणैर्युक्तः स्वासनश्च विशेषतः ।। २१५.३५ ।।
गजारोही नरेन्द्रस्य सर्वकर्मसु शस्यते।
हयशिक्षाविधानज्ञश्चिकित्सित विशारदः ।। २१५.३६ ।।
अश्वाध्यक्षो महीभर्त्तुः स्वासनश्च प्रशस्यते।
अनाहार्यश्च शूरश्च तथा प्राज्ञः कुलोद्गतः ।। २१५.३७ ।।
दुर्गाध्यक्षः स्मृतो राज्ञ उद्युक्तः सर्वकर्मसु।
वास्तुविद्याविधानज्ञो लघुहस्तो जितश्रमः ।। २१५.३८ ।।
दीर्घदर्शी च शूरश्च स्थपतिः परिकीर्तितः।
यन्त्रमुक्ते पाणिमुक्ते विमुक्ते मुक्तधारिते ।। २१५.३९ ।।
अस्त्राचार्यो निरुद्वेगः कुशलश्च विशिष्यते।
वृद्धः कुलोद्गतः सूक्तः पितृपैतामहः शुचि ।। २१५.४० ।।
राज्ञामन्तःपुराध्यक्षो विनीतश्च तथेष्यते।
एवं सप्ताधिकारेषु पुरुषाः सप्त ते पुरे ।। २१५.४१ ।।
परीक्ष्य चाधिकार्याः स्युः राज्ञा सर्वेषु कर्मसु।
स्थापना जाति तत्त्वज्ञः सततं प्रतिजाग्रता ।। २१५.४२ ।।
राज्ञः स्यादायुधागारे दक्षः कर्मसु चोद्यतः।
कर्माण्यपरिमेयानि राज्ञो नृपकुलोद्वह!।। २१५.४३ ।।
उत्तमाधम मध्यानि बुद्ध्वा कर्माणि पार्थिवः।
उत्तमाधममध्येषु पुरुषेषु नियोजयेत् ।। २१५.४४ ।।
नरकर्मविपर्यासाद्राजा नाशमवाप्नुयात्।
नियोगं पौरुषं भक्ति श्रुतं शौर्यं कुलं नयम् ।। २१५.४५ ।।
ज्ञात्वा वृत्तिर्विधातव्या पुरुषाणां महीक्षिता।
पुरुषान्तरविज्ञान तत्त्वसारनिबन्धनात् ।। २१५.४६ ।।
बहुभिर्मन्त्रयेत् कामं राजा मन्त्रं पृथक् पृथक्।
मन्त्रिणामपि नो कुर्यान्मन्त्रिमन्त्र प्रकाशनम् ।। २१५.४७ ।।
क्वचिन्न कस्य विश्वासो भवतीह सदा नृणाम्।
निश्चयस्तु सदा मन्त्रे कार्य एकेन सूरिणा ।। २१५.४८ ।।
भवेद्वा निश्चयावाप्तिः परबुध्युपजीवनात्।
एकस्यैव महीभर्तुर्भूयः कार्यो विनिश्चयः ।। २१५.४९ ।।
ब्राह्मणान् पर्युपासीत त्रयी शास्त्रसु निश्चितान्।
नासच्छास्त्रवतो मूढास्ते हि लोकस्य कण्टकाः ।। २१५.५० ।।
वृद्धान् हि नित्यं सेवेत विप्रान् वेदविदः शुचीन्।
तेम्यः शिक्षेत विनयं विनीतात्मा च नित्यशः ।। २१५.५१ ।।
समग्रां वशगां कुर्य्यात् पृथिवीं नात्र संशयः।
बहवो विनयाद्भ्रष्टा राजानः सपरिच्छदाः ।। २१५.५२ ।।
वनस्थाश्चैव राज्यानि विनयात्प्रतिपेदिरे।
त्रैविद्येभ्यस्त्रयीविद्यां दण्डनीतिं च शाश्वतीम् ।। २१५.५३ ।।
आन्वीक्षिकीं त्वात्मविद्याम्वार्तारम्भाश्च लोकतः।
इन्द्रियाणां जये योगं समातिष्ठेद्दिवा निशम् ।। २१५.५४ ।।
जितेन्द्रियोहि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः।
यजेत राजा बहुभिः क्रतुभिश्च सदक्षिणैः ।। २१५.५५ ।।
धर्मार्थं चैव विप्रेभ्यो दद्याद् भोगान्धनानि च।
साम्वत्सरिकमाप्तैश्च राष्ट्रादाहारयेद् बलिम् ।। २१५.५६ ।।
स्यात् स्वाध्याय-परो-लोके वर्तेत पितृबन्धुवत्।
आवृत्तानां गुरुकुलात्द्विजानां पूजको भवेत् ।। २१५.५७ ।।
नृपाणामक्षयो ह्येष विधिर्ब्राह्मोऽभिधीयते।
ततस्तेनानवा मित्रा हरन्ति न विनश्यति ।। २१५.५८ ।।
तस्माद्राज्ञा विधातव्यो ब्राह्मो वै ह्यक्षयो विधिः।
समोत्तमाधमै राजा ह्याहूय पालयेत्प्रजाः ।। २१५.५९ ।।
न निवर्तेत संग्रामात् क्षात्रं व्रतमनुस्मरन्।
संग्रामेश्वनिवर्तित्वं प्रजानां परिपालनम् ।। २१५.६० ।।
शुश्रूषा ब्राह्मणानाञ्च राज्ञां निश्रेयसम्परम्।
कृपणा नाथवृद्धानां विधवानाञ्च पालनम् ।। २१५.६१ ।।
योगक्षेमञ्च वृत्तिञ्च तथैव परिकल्पयेत्।
वर्णाश्रमव्यवस्थानं तथा कार्यं विशेषतः ।। २१५.६२ ।।
स्वधर्मप्रच्युतान् राजा स्वधर्मे स्थापयेत्तथा।
आश्रमेषु तथा कार्यमन्नं तैलञ्च भाजनम् ।। २१५.६३ ।।
स्वयमेवानयेद्राजा सत्कृतान्नावमानयेत्।
तापसे सर्वकार्यापि राज्यमात्मानमेव च ।। २१५.६४ ।।
निवेदयेत्प्रयत्नेन देववच्चिरमर्चयेत्।
द्वे प्रज्ञे वेदितव्ये च ऋज्वी वक्रा च मानवैः ।। २१५.६५ ।।
वक्रां ज्ञात्वा न सेवेत प्रतिबाधेत चागताम्।
नास्य च्छिद्रं परो विन्द्याद्विन्द्याच्छिद्रं परस्य तु ।। २१५.६६ ।।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरमात्मनः।
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्तेनातिविश्वसेत् ।। २१५.६७ ।।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलादपि निकृन्तति।
विश्वासयेच्चाप्यपरन्तत्त्वभूतेन हेतुना ।। २१५.६८ ।।
बकवच्चिन्तयेदर्थान् सिंहवच्च पराक्रमे।
वृकवच्चापि लुम्पेन शशवच्च विनिक्षिपेत् ।। २१५.६९ ।।
दृढप्रहारी च भवेत् तथा सूकरवन्नृपः।
चित्राकारश्च शिखिवद्दृढभक्तस्तथाश्ववत् ।। २१५.७० ।।
तथा च मधुरा भाषी भवेत्कोकिलवन्नृपः।
काकशङ्की भवेन्नित्यमज्ञातवसतिं वसेत् ।। २१५.७१ ।।
नापरीक्षितपूर्वञ्च भोजनं शयनं व्रजेत्।
वस्त्रं पुष्पमलङ्कारं यच्चान्यन्मनुजोत्तम! ।। २१५.७२ ।।
न गाहेज्जनसम्बाधं न चाज्ञातजलाशयम्।
अपरीक्षितपूर्वञ्च पुरुषैराप्तकारिभिः ।। २१५.७३ ।।
नारोहेत्कुञ्जरं व्यालं नादान्तं तुरगं तथा।
नाविज्ञातां स्त्रियं गच्छेन्नैव देवोत्सवे वसेत् ।। २१५.७४ ।।
नरेन्द्रलक्ष्म्या धर्मज्ञ त्राता यत्तो भवेन्नृपः।
सद्भृत्याश्च तथा पुष्टाः सततं प्रतिमानिताः ।। २१५.७५ ।।
राज्ञा सहायाः कर्तव्याः पृथिवीं जेतुमिच्छता।
यथार्हञ्चाप्यसुभृतो राजा कर्मसु योजयेत् ।। २१५.७६ ।।
धर्मिष्ठान् धर्मकार्येषु शूरान् संग्रामकर्मसु।
निपुणानर्थकृत्येषु सर्वत्रैव तथा शुचीन् ।। २१५.७७ ।।
स्त्रीषु षण्ढं नियुञ्जीत तीक्ष्णं दारुणकर्मसु।
धर्मे चार्थे च कामे च नये च रविनन्दन!।। २१५.७८ ।।
राजा यथार्हङ्कुर्याच्च उपधाभिः परीक्षणम्।
समतीतोपदान् भृत्यान् कुर्याच्छस्तवने चरान् ।। २१५.७९ ।।
तत्पादान्वेषणो यत्तांस्तदध्यक्षांस्तु कारयेत्।
एवमादीनि कर्माणि नृपैः कार्याणि पार्थिव ।। २१५.८० ।।
सर्वथा नेष्यते राज्ञस्तीक्ष्णोपकरक्रमः।
कर्माणि पापसाध्यानि यानि राज्ञो नराधिप! ।। २१५.८१ ।।
सन्तस्तानि न कुर्वन्ति तस्मात्तानि त्यजेन्नृपः।
नेष्यते पृथिवीशानान् तीक्ष्णोपकरणक्रिया ।। २१५.८२ ।।
यस्मिन् कर्मणि यस्य स्याद्विशेषेण च कौशलम्।
तस्मिन् कर्मणि तं राज्ञा परीक्ष्य विनिवेशयेत् ।। २१५.८३ ।।
पितृपैतामहान् भृत्यान् सर्वकर्मसु योजयेत्।
विना दायाद कृत्येषु परीक्षां स्वकृतान्तरान् ।। २१५.८५ ।।
नियुञ्जीत महाभाग! तस्य ते हितकारिणः।
परराज गृहात् प्राप्तान् जनसंग्रहकाम्यया ।। २१५.८६ ।।
दुष्टान् वाप्यथवा दुष्टान् आश्रयीत प्रयत्नतः।
दुष्टं विज्ञाय विश्वासं न कुर्यात्तत्र भूमिपः ।। २१५.८७ ।।
मामयं देशसम्प्राप्तो बहुमानेन चिन्तयेत्।
कामं भृत्यार्जनं राजा नैव कुर्यान्नराधिप ।। २१५.८८ ।।
न च वा संविभक्तांस्तान् भृत्यान् कुर्यात् कथञ्चन।
शत्रवोऽग्निर्विषं सर्पो निस्त्रिंश इति चिन्तयेत् ।। २१५.८९ ।।
भृत्या मनुजशार्दूल! रुषिताश्च तथैकतः।
तेषां चारेण चारित्रं राजा विज्ञाय नित्यशः ।। २१५.९० ।।
गुणिनां पूजनं कुर्यात् निर्गुणानाञ्च शासनम्।
कथिताः सततं राजन्! राजानश्चारचक्षुषः ।। २१५.९१ ।।
स्वके देशे परे देशे ज्ञानशीलान् विचक्षणान्।
अनाहार्यान् क्लेशसहान्नियुञ्जीत तथाचरान् ।। २१५.९२ ।।
जनस्याविदितान् सौम्यान् तथा ज्ञातान् परस्परम्।
वणिजो मन्त्रकुशलान् सांवत्सरचिकित्सकान् ।। २१५.९३ ।।
तथा प्रवाजिताकारान् चारान् राजा नियोजयेत्।
नैकस्य राजा श्रद्दध्यात् चारस्यापि सुभाषितम्।। २१५.९४ ।।
द्वयोः सम्बन्धमाज्ञाय श्रद्दध्यान्नृपतिस्तदा।
परस्परस्याविदितौ यदि स्याताञ्च तावुभौ ।। २१५.९५ ।।
तस्माद्राजा प्रयत्नेन गूढांश्चारान्नियोजयेत्।
रागापरागौ भृत्यानां जनस्य च गुणागुणान् ।। २१५.९६ ।।
सर्वं राज्ञां चरायत्तन्तेषु यत्नपरो भवेत्।
कर्मणा केन मे लोके जनः सर्वोऽनुरज्यते ।। २१५.९७ ।।
विरज्यते केन तथा विज्ञेयं तन्महीक्षिता।
विरागजनकं लोके वर्जनीयं विशेषतः ।। २१५.९८ ।।
तथा च रागप्रभवा हि लक्ष्म्यो राज्ञां मता भास्करवंशचन्द्र!।
तस्मात्प्रयत्नेन नरेन्द्रमुख्यैः कार्योऽनुरागो भुवि मानवेषु ।। २१५.९९ ।।


c: text/html

text:
स्वागतम्
भारतीय-संस्कृत-पत्रकारसङ्घस्य उपाध्यक्षाय पद्मश्री -
पञ्चमा राष्ट्रिय-पत्रकार सङ्गोष्ठी - नवदिल्याम्।
सम्पूर्णेऽपि भारते आवर्षं संस्कृत-पत्रकारिता-विषयिण्यः कार्यशालाः आयोजनीयाः सन्ति ... !!!
.... बलदेवानन्द-सागरः
विदांकुर्वन्तु अत्र भवन्तो भवन्तः संस्कृताभिमानिनः विद्वान्सः छात्राः वार्ताहराः पत्र-पत्रिकाणां सम्पादकाः प्रकाशकाः च यत् शुभेsस्मिन् बुधवासरे ऐषमः जून-मासे प्रथमे दिने तदनुसारं २०७३-विक्रमसम्वत्सरे वैशाख-कृष्ण-पक्षे अपरा-एकादश्यां तिथौ संस्कृत-पत्रकारितायाः सार्धैक-शत-वर्षपूर्तेः शुभारम्भो जायते | अवसरेsस्मिन् भवन्तः सर्वेऽपि संस्कृत-संस्कृति-समाराधकाः संस्कृताभिमानिनः च भारतीय-संस्कृत-पत्रकार-संघ-पक्षतः सादरम् अभिनन्द्यन्ते वर्धाप्यन्ते च |
विशिष्टावसरमेनं मनसि निधाय संस्कृत-पत्र-पत्रिकाणाम् अनेकैः सम्पादकैः स्व-स्व-पत्र-पत्रिकासु सम्बद्धालेखानां निबन्धानां कवितानाञ्च सुप्रथित-विचारकाणां वार्ताहराणाञ्च विचाराणां प्रकाशनार्थं विशेषाङ्क-प्रकटी- करणाय संकल्पितम् | एतेषु पत्रेषु नागपुरतः प्रकाश्यमानं प्रसिद्धं लोकप्रियं प्राचीनतमं “संस्कृत-भवितव्यम्” इति संस्कृत-साप्ताहिकम् अन्यतमम् | एवमाचरिते सत्यपि, अवसरेsस्मिन् अस्माभिः सर्वैः सम्भूय वा व्यक्तिशो वा सुबहु करणीयमवशिष्यते |
अत्र भवन्तः सुज्ञाः विबुधाः च जानन्त्येव यत् साम्प्रतं सौभाग्याद् अधिगते कालेsनुकूले प्रशासन-पक्षतः संस्कृत-प्रचार-प्रसारार्थं परमार्थेन प्रयत्यते | कार्यमेतत् सुबहु-काल-पूर्वमेव अनुष्ठेयमासीत्, परञ्च अस्मादृशाः तु “बलीयसी केवलमीश्वरेच्छा” इति बुध्वा तोषमनुभवन्ति |
सद्यः एव सामाजिक-सञ्चार-माध्यमैः ज्ञातं यत् द्वितीय-राजभाषात्वेन संस्कृतं सेवमानम् उत्तराखण्ड-राज्यं शीघ्रमेव अहर्निशं विविधान् संस्कृत-कार्यक्रमान् दृश्य-प्रसारणत्वेन प्रसारयितुं कृत-प्रयत्नम् |
एतत्-पूर्वं सिंहस्थ-कुम्भ-मेलावसरे “अतुल्यभारतम्” इति मासिकी संस्कृत-वार्ता-पत्रिका श्रीमाखनलाल-चतुर्वेदि-पत्रकारिता-विश्वविद्यालयेन प्राकाश्यमानीता |
एतदपि पूर्वं केरळस्थेन संस्कृत-प्रेमिणा सन्तोष-कुमारेण [ Santhosh kumar K.S. ] “इति वार्ताः” नामकं लघु-संस्कृत-चलचित्रं विनिर्मितम् | अल्पीयस्येव काले केरळे विनिर्मितमेतत् चतुर्थं लघु-संस्कृत-चलचित्रं वर्तते |
एतदपि पूर्वं “जनम्”- इति तिरुअनन्तपुरम्-स्थितया मलयालम-भाषिकया दृश्य-प्रसार-वाहिकया विगते वर्षे ओक्टोबर-मासे द्वितीय-दिनाङ्कात् दैनिकं पञ्चदश-मिनिटात्मकं संस्कृत-वार्ता-प्रसारणम् आरब्धम्, तच्च अनुदिनं लोकप्रियं जायते |
एतस्मादपि पूर्वं विगते वर्षे सितम्बर-मासे षोडश-दिनाङ्कात् भगवतो भाष्यकारस्य आदिशंकरस्य “कालटी” इति जन्मभूमितः “सम्प्रति वार्ताः” इति दैनिकं ई-संस्कृत-वार्तापत्रं श्रीशंकराचार्य-विश्वविद्यालयस्य समुत्साहिभिः कैश्चित् संस्कृत-शिक्षकैः आरब्धम्, यद्धि संस्कृत-पत्रकारितायाः शुभोदयं द्योतयति |
एवं हि सन्ति अनेकानि उदाहरणानि येन संस्कृतस्य भावि अतितराम् उज्ज्वलम अस्ति, संस्कृत-पत्रकारितायाः व्यासः अतितरां व्यापकः जायते इति सिद्ध्यति | तदपि वस्तुस्थिति-विषये अस्माभिः नूनं गभीरतया परिचिन्तनीयम् |
यदा अस्माभिः सर्वैः आवर्षं संस्कृत-पत्रकारितायाः सार्धशती आयोज्यते तदा यूनां संस्कृतानुरागिणां छात्राणां वार्ताहराणाञ्च अधिकाधिकम् अत्र सहभागित्वं स्यादिति कृत्वा प्रयतनीयमस्ति |
वयम् आशास्महे यत् ऋषि-ऋण-शोधकमिदं पवित्रं कार्यं मनसा वाचा कर्मणा च सर्वैरपि संस्कृत-संस्कृति-समाराधकैः निर्वाहयिष्यते इति | ततः परम् एव आगामिनि वर्षे [ २०१७ ] जून-मासे प्रथमे दिने वर्षावधिक-विविध-कार्यक्रमाणां महासम्पूर्ति-समारोहत्वेन संस्कृत-पत्रकारितायाः सार्धशती-वार्षिकीम् आयोजयितुं गौरवम् अनुभवितास्मः |
भारतीय-संस्कृत-पत्रकारसङ्घस्य उपाध्यक्षाय पद्मश्री -
"हर्ष-प्रकर्षेण साम्प्रतमेतत् संसूच्यते यत् भारतीय-संस्कृत-पत्रकार-सङ्घस्य उपाध्यक्षाय सुख्याताय संस्कृत-विदुषे आचार्याय डॉ.रवीन्द्र-नागर-वर्याय ऐषमः पद्मश्री-अलङ्करण-प्रदानस्य समुद्घोषणा भारतीय-गणतन्त्रदिवसस्यस्य पूर्व-सन्ध्यावसरे भारत-प्रशासनस्य गृह-मन्त्रालयेन विहितास्ति | संस्कृत-वाङ्मयस्य भारतीय-संस्कृतेः संस्कृत-भाषायाश्च देशे विदेशेषु च सुबहु-प्रचारार्थं आचार्य-नागरः २०१२-तमे वर्षे राष्ट्रपति-सम्मान-पत्र-प्रदानेन सभाजितः आसीत् | आचार्य-नागरस्य अनामयत्वं दीर्घायुष्यत्वञ्च कामयमानः भा.सं.प.सङ्घः शुभावसरेsस्मिन् तं सर्वात्मना वर्धापयति |" -बलदेवानन्द सागरः
पञ्चमा राष्ट्रिय-पत्रकार सङ्गोष्ठ्याः उद्घाटनसभा-विविध दृश्यानि।
शारदा पत्रिकायाः संपादकाय श्री वसन्त अनन्त गाड्गिल् महोदयाय उत्तम संस्कृतपत्रकार पुरस्कारं सम्मानयति।
सन्निधिः - अक्षरधाम्नःसाधु वर्यौ डा. साधु भद्रेशदासमहाराजः षट्-दर्शनाचार्यः साधु श्रुति प्रकाशदासमहाराजः, पद्मश्री आचार्य: डा रमाकान्तशुक्ल, डा बलदेवानन्द सागरः,डा संपदानन्द मिश्रः, प्रो. हिमांशु पोटा, डा चन्द्रभूषण झा च ।
पञ्चमा राष्ट्रिय-पत्रकार सङ्गोष्ठी - नवदिल्याम्।
संस्कृत-पत्रकाराः

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
नहुषेण हुण्डासुरवधपूर्वं अशोकसुन्दरीवरणं नाम षष्ठाष्टके चतुर्थोsध्याय:
हरि: ॐ ॥ त्वावत: पाहिन: शिष्यानित्यङ्घ्र्यो: पतितं मुनि: ॥
उत्थाप्यालिङ्ग्य नहुषं मूर्ध्न्यवघ्राय सोsब्रवीत् ॥१॥
ब्राह्मणा: पितरो देवा दुरितात्पान्तु रोदसी ॥
पूषा च मा प्रभवतु दु:शंस: सर्वथा जय ॥२॥
इति प्रस्थापयामास लब्धाशी: सोsपि तं गुरुम् ॥
भक्त्या प्रणम्य श्रीदत्तं संस्मृत्य नहुषोsब्रवीत् ॥३॥
यो निषेकप्रभृत्यद्य यावत्स्नेहाद्ररक्ष माम् ॥
स चात्रिनन्दनो युद्धे जयं दत्त्वाsवतु प्रभु: ॥४॥
सदा सुगोsस्तु पितुमान्पन्था माsवन्तु देवता: ॥
विजये सुभगो मेsस्तु पुनश्चागमनं सुखात् ॥५॥
यं युध्यामाना अवस आह्वयन्तीन्द्र स त्वमित् ॥
यतो बिभेमि मघवंस्ततो मामभयं कुरु ॥६॥
एवमुक्त्वा प्रतस्थेsसौ हन्तु हुण्डासुरं तदा ॥
पुष्पाणि ववृषुर्देवा नेदुर्दुन्दुभयो दिवि ॥७॥
मृगा: प्रदक्षिणं जग्मू राज्ञोsस्य शुभसूचका: ॥
दृष्ट्वा तं विरथं प्राह शक्रोsप्याहूय सारथिम् ॥८॥
साश्वं रथं गृहीत्वा त्वं शीघ्रं सोपस्करं भुवि ॥
नहुषस्य सहायार्थमाहवे गच्छ मातले ॥९॥
इत्याज्ञप्त: स हर्यश्वं गृहीत्वा सायुधं रथम् ॥
नहुषं प्राप्य देवेन्द्रप्रेरितोsस्मीत्युवाच तम् ॥१०॥
सवर्मेषुधिचापास्त्रं सच्छत्रमुकुटध्वजम् ॥
रथमास्थाय हर्यश्वं दिव्यं रथं हुण्डासुरं जहि ॥११॥
तच्छ्रुत्वा नहुषो हृष्टो रथं नत्वाssरुरोह तम् ॥
पायूक्तमन्त्रै: संनद्धो ययौ हन्तुं महासुरम् ॥१२॥
किरीटी कवची छत्री रथी धन्वी सुषारथि: ॥
श्रीदत्तगुप्तो नहुष: शुशुभे खे रविर्यथा ॥१३॥
विज्ञायात्रान्तरेsशोकसुन्दर्या नहुषागमम् ॥
आगत्य प्रेरिता रम्भा दीना नहुषमब्रवीत् ॥१४॥
प्राप्ताsस्म्यशोकसुन्दर्यास्तपस्विन्प्रेरितेह भो: ॥
हुण्डं हत्वा चिरं रुद्धां तामुद्वोढुं त्वमर्हसि ॥१५॥
राजाssह रम्भे गच्छ त्वं ज्ञातं सर्वं मयाssदित: ॥
हते हुण्डासुरे देव्या दर्शनं मे भविष्यति ॥१६॥
इत्युक्ता सा ययौ रम्भा नहुषोsप्यसुरालयम् ॥
अत्रान्तरे सहायार्थं प्रापुर्दैत्यारिसैनिका: ॥१७॥
सिद्धगुह्यकगन्धर्वयक्षविद्याधरोगगै: ॥
कृतं कलकलाशब्दं श्रुत्वा भीतोsसुरोsब्रवीत् ॥१८॥
दूत गच्छागत: कोsसौ कुतोsरि: किंबलोsस्त्यमुम् ॥
ज्ञात्वैहि शीघ्रं यत्नेन युज्येतात: प्रतिक्रिया ॥१९॥
गत्वा दूतोsपि यत्नेन ज्ञात्वैत्याहायुरात्मज: ॥
शूर इन्द्ररथारूढो नहुषो जेय आगत: ॥२०॥
इत्याकर्ण्यासुर: क्रुद्धो भार्यां दासीं च बल्लवम् ॥
हतो न वाsर्भो ब्रूतेति पप्रच्छ स पुन: पुन: ॥२१॥
ते हतो भवता लीढ: सत्यमित्यूचुरासुर: ॥
तर्ह्येवं प्रतिकूलं किं दैवं मे किं करोम्यत: ॥२२॥
इत्युक्त्वाssहूय सकलान्दैत्यान्प्राहोग्रशासन: ॥
सर्वैर्योद्धुं मया सार्धं गन्तव्यं द्रागसंशयम् ॥२३॥
ये भीरवो न यास्यन्ति तान्हन्मीह क्षणार्धत: ॥
इत्यादिश्यासुरान्योद्धुं सन्नद्धोsगात्स तै: सह ॥२४॥
रथी हुण्डो ददर्शैत्य ककुत्स्थं नहुषं रिपुम् ॥
शूरमिन्द्ररथारूढं चण्डार्कमिव दुर्धरम् ॥२५॥
सेनानी: प्रेरयामास युयुधुस्तेsपि दैवतै: ॥
शूलशवत्यृष्टिपरशुप्रासखङ्गेषुभिर्भृशम् ॥२६॥
महारथा महेष्वासा: शरजालैर्निषादिन: ॥
कृतप्रतिकृता दैत्या अकुर्वन्पीडितान्सुरान् ॥२७॥
दृष्ट्वाssर्तान्नहुषो देवान्विष्कार्यैन्द्रं धनू रिपून् ॥
ज्याशब्देनाकरोद्भ्रान्तान्मूर्च्छितान्युयुधे भृशम् ॥२८॥
मुमोच तेषु बाणौघान्स तोयानीव तोयद: ॥
बलिनोsपि खरैर्विद्धा नेशुस्ते नहुपेषुभि: ॥२९॥
न दिवा न निशा यत्र भ्राजते तुमुले तराम् ॥
एक एव रणे वीरो नहुषो ययुधेsरिभि: ॥३०॥
चापांश्चिच्छेद केषांचित्स्यन्दनान्साश्वसारथीन् ॥
बाहूंश्चिच्छेद केषांचिद्भुवि शीर्षाण्यपातयत् ॥३१॥
दैत्यान्कांश्चिद्द्विधा चक्रे कांश्चिन्मध्ये विदारितान् ॥
केचिन्मृता निपतिता भीता: केचिज्जहू रणम् ॥३२॥
हस्तिनो वाजिनो विद्धा मृता भग्ना रथा अपि ॥
असुराणां ववू रक्तस्रवन्त्यो मांसकर्दमा: ॥३३॥
हाहाकारो महानासीद्धुण्डसैन्ये तदा सुरा: ॥
नहुषं मुनयोsप्यूचू राजन्स्वस्त्यस्तु ते जय ॥३४॥
क्षीयमाणबलं दृष्ट्वा शत्रुं च जितकाशिनम् ॥
क्रुद्धो हुण्ड: समभ्येत्य नहुषं प्राह भीमवाक् ॥३५॥
मा गर्ज गर्ज मर्त्योत्थ हुण्डोsस्मीह प्रतापवान् ॥
जीवन्नैष्यसि पश्चात्त्वं सह देवैर्ममाग्रत: ॥३६॥
शास्ता शूरोsस्मि जगतां दु:सहं किं न वेत्सि माम् ॥
जीवनेच्छाsस्ति चेदेहि शरणं मां गतायुध: ॥३७॥
राजाssह सोमवंश्यस्य चरितं क्कापि नेदृशम् ॥
शूरोsसि यदि युध्यस्व वावदूकतयाsत्र किम् ॥३८॥
स्थिरोsस्मि समरे धीरो विद्धि त्वां हन्तुमागतम् ॥
जनन्यो मे प्रसूताया महादु:खं त्वया कृतम् ॥३९॥
मां हन्तुमुद्यतस्यापि तव प्राणहरोsस्म्यहम् ॥
दत्तात्रेयाभिगुप्तोsस्मि को मूढो मां प्रधर्षयेत् ॥४०॥
इत्युक्त्वा निष्ठुरं चापमुद्यम्याकर्णमाशुगान् ॥
संधाय मातलिं प्राह दैत्यचेष्टां प्रदर्शयन् ॥४१॥
मातले पश्य मायावी परिभ्रमति मायया ॥
तमालक्ष्य रथं शीघ्रं वाहयस्वाद्य हन्मि तम् ॥४२॥
इत्युक्त: सम्मुखे तस्य निदधौ मातली रथम् ॥
हुण्डोsप्यपश्यन्नहुषं दुर्धर्षमिव भास्करम् ॥४३॥
तयोर्विक्रमतोरेवं देवर्ष्याश्चर्यकारकम् ॥
कृतप्रतिकृतं युद्धं परस्परजयैषिणो: ॥४४॥
शक्त्यृष्टितोमरासीषुगदाशूलपर्श्वधै: ॥
दिव्यास्त्रमन्त्रितो हुण्डो जघान नहुशं भृशम् ॥४५॥
नहुषोsप्येकबाणेन सर्वांश्चिच्छेद लीलया ॥
अमितान्यपि वाक्यानि सिद्धान्तीकैकवाक्यत: ॥४६॥
नहुषत्यक्तबाणेन छिन्नो भिन्नो महासुर: ॥
रेजे पुष्पितपर्णाभश्चचाल च मुमोह च ॥४७॥
धैर्यं धृत्वा तथाप्युग्रो बाणैराच्छाद्य तं नृपम् ॥
तेने जिघांसया मायां जगर्जोच्चै: पुन: पुन: ॥४८॥
आच्छन्नं नहुषं दृष्ट्वा गर्जमानं च दानवम् ॥
विषादं मुनयो देवा जग्मुरिन्द्रपुरोगमा: ॥४९॥
विषण्णान्वीक्ष्य देवादीन्महाबाहु: प्रतापवान् ॥
दूरीकृत्याssसुरीं मायां संरब्धो युयुधे भृशम् ॥५०॥
छित्त्वा चापं रथं साश्वं शीघ्रं हुण्डस्य सारथिम् ॥
हत्वाsस्मै दर्शयामास्य नहुषो हस्तलाघवम् ॥५१॥
सोsप्यन्यं रथमास्थाय मुक्तवाञ्छक्तिमुल्बणाम् ॥
नहुषेण निरस्ता सा कृत्वा बाणेन खण्डश: ॥५२॥
गुरुं प्रणम्य संस्मृत्य विजयं चात्रिनन्दनम् ॥
धन्वाकर्णं समाकृष्य युगपत्संदधे शरौ ॥५३॥
तिग्मौ तावर्धचन्द्राभौ तद्बाह्वोर्विससर्ज स: ॥
सास्त्रौ कृत्तौ भुजौ ताभ्यां पतितौ भुवि तालवत् ॥५४॥
हुण्ड: कृत्वा महाशब्दं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम् ॥
व्यात्तास्यो रक्तदिग्धाङ्गो नृपमत्तुमधावत ॥५५॥
संधाय द्वौ पुनर्बाणौ तत्पादौ सोsच्छिनद्रुषा ॥
ततोsप्युदास्योरगवद्दुर्वार्य: स नृपं ययौ ॥५६॥
ऐन्द्रीं शक्तिं मुमोचास्मै तया भिन्नो ममार स: ॥
शिष्टा दैत्या हते तस्मिंस्त्रस्ता जग्मू रसातलम् ॥५७॥
तदा पुष्पमुचो देवा: स्वाधिकारान्यथा पुरा ॥
भेजु: सर्वे तदादिष्टा: प्रहृष्टा हतकंटका: ॥५८॥
तमेत्य जयिनं सार्धं रम्भयाsशोकसुन्दरी ॥
प्राहास्मि धर्मपत्नी ते नहुषोपयमस्व माम् ॥५९॥
स प्राहाग्रे वरिष्यामि गुरोर्मे यदि रोचते ॥
तथेत्युक्त्वा रथे तस्य सा रम्भा चास्थिता मुद्रा ॥६०॥
नहुषोsभ्येत्य गुरवे नत्वा सर्वं न्यवेदयत् ॥
हृष्टो वसिष्ठ उद्वाहं सुलग्नेsकारयत्तयो: ॥६१॥
द्रष्टुं प्रस्थापयामास पितरौ नहुषं मुनि: ॥
नत्वा गुरुं रथारूढ: प्रभयाsर्क इव स्त्रिया ॥६२॥
पितरावेत्य तच्छोकं जहार परिसान्त्वयन् ॥
सरथं मातलिं रम्भां स्वर्गाय प्रैरयन्नत: ॥६३॥
प्रभोर्वरं गुरोर्वाक्यं श्रुत्वाssयुश्चेन्दुमत्यपि ॥
रतिस्मरोपमौ दृष्ट्वा स्नुषापुत्रौ ननन्दतु: ॥६४॥
पित्राभिषिक्तो विधिवत्पित्र्यं राज्यं शशास स: ॥
सम्राट् चैन्द्रं पदं भेजे चिरं तेनैव वर्ष्मणा ॥६५॥
वानप्रस्थाविधानेन महिष्याssयु: समं वनम् ॥
उषित्वाsत्रिसुतं ध्यायॅंल्लेभे सायुज्यमक्षयम् ॥६६॥
एवं श्रीदत्तमर्थार्थी भजन्मुक्त: क्रमान्नृप: ॥
तद्भक्तिमहिमा त्वेष कोsपि भक्तो न नश्यति ॥६७॥
अत: कोsप्येकया भक्त्या सकामोsपि भजेत्प्रभुम् ॥
भक्त्यैवेह विनिर्धूतमलो मुक्तिं क्रमाद्व्रजेत् ॥६८॥
इति श्रीमद्दत्तात्रेयपुराणे सार्धत्रिसाहस्र्यां त्रिकाण्डमण्डितायां संहितायां श्रीवासुदेव्यामुपासनाकाण्डे षष्ठाष्टके चतुर्थोsध्याय: ॥४॥
॥ इति नहुषेण हुण्डासुरवधपूर्वं अशोकसुन्दरीवरणं नाम षष्ठा० चतु० ॥६।४॥
Translation - भाषांतर
N/A


text:
त्वमेवसर्वजननी मूलप्रकृतिरीश्वरी। त्वमेवाद्या सृष्टिविधौ स्वेच्छया त्रिगुणात्मिका॥
कार्यार्थे सगुणा त्वं च वस्तुतो निर्गुणा स्वयम्। परब्रह्मस्वरूपा त्वं सत्या नित्या सनातनी॥
तेज:स्वरूपा परमा भक्त ानुग्रहविग्रहा। सर्वस्वरूपा सर्वेशा सर्वाधारा परात्परा॥
सर्वबीजस्वरूपा च सर्वपूज्या निराश्रया। सर्वज्ञा सर्वतोभद्रा सर्वमङ्गलमङ्गला॥
सर्वबुद्धिस्वरूपा च सर्वशक्ति स्वरूपिणी। सर्वज्ञानप्रदा देवी सर्वज्ञा सर्वभाविनी।
त्वं स्वाहा देवदाने च पितृदाने स्वधा स्वयम्। दक्षिणा सर्वदाने च सर्वशक्ति स्वरूपिणी।
निद्रा त्वं च दया त्वं च तृष्णा त्वं चात्मन: प्रिया। क्षुत्क्षान्ति: शान्तिरीशा च कान्ति: सृष्टिश्च शाश्वती॥
श्रद्धा पुष्टिश्च तन्द्रा च लज्जा शोभा दया तथा। सतां सम्पत्स्वरूपा श्रीर्विपत्तिरसतामिह॥
प्रीतिरूपा पुण्यवतां पापिनां कलहाङ्कुरा। शश्वत्कर्ममयी शक्ति : सर्वदा सर्वजीविनाम्॥
देवेभ्य: स्वपदो दात्री धातुर्धात्री कृपामयी। हिताय सर्वदेवानां सर्वासुरविनाशिनी॥
योगनिद्रा योगरूपा योगदात्री च योगिनाम्। सिद्धिस्वरूपा सिद्धानां सिद्धिदाता सिद्धियोगिनी॥
माहेश्वरी च ब्रह्माणी विष्णुमाया च वैष्णवी। भद्रदा भद्रकाली च सर्वलोकभयंकरी॥
ग्रामे ग्रामे ग्रामदेवी गृहदेवी गृहे गृहे। सतां कीर्ति: प्रतिष्ठा च निन्दा त्वमसतां सदा॥
महायुद्धे महामारी दुष्टसंहाररूपिणी। रक्षास्वरूपा शिष्टानां मातेव हितकारिणी॥
वन्द्या पूज्या स्तुता त्वं च ब्रह्मादीनां च सर्वदा। ब्राह्मण्यरूपा विप्राणां तपस्या च तपस्विनाम्॥
विद्या विद्यावतां त्वं च बुद्धिर्बुद्धिमतां सताम्। मेधास्मृतिस्वरूपा च प्रतिभा प्रतिभावताम्॥
राज्ञां प्रतापरूपा च विशां वाणिज्यरूपिणी। सृष्टौ सृष्टिस्वरूपा त्वं रक्षारूपा च पालने॥
तथान्ते त्वं महामारी विश्वस्य विश्वपूजिते। कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च मोहिनी॥
दुरत्यया मे माया त्वं यया सम्मोहितं जगत्। यया मुग्धो हि विद्वांश्च मोक्षमार्ग न पश्यति॥
इत्यात्मना कृतं स्तोत्रं दुर्गाया दुर्गनाशनम्। पूजाकाले पठेद् यो हि सिद्धिर्भवति वाञ्िछता॥
वन्ध्या च काकवन्ध्या च मृतवत्सा च दुर्भगा। श्रुत्वा स्तोत्रं वर्षमेकं सुपुत्रं लभते ध्रुवम्॥
कारागारे महाघोरे यो बद्धो दृढबन्धने। श्रुत्वा स्तोत्रं मासमेकं बन्धनान्मुच्यते ध्रुवम्॥
यक्ष्मग्रस्तो गलत्कुष्ठी महाशूली महाज्वरी। श्रुत्वा स्तोत्रं वर्षमेकं सद्यो रोगात् प्रमुच्यते॥
पुत्रभेदे प्रजाभेदे पत्नीभेदे च दुर्गत:। श्रुत्वा स्तोत्रं मासमेकं लभते नात्र संशय:॥
राजद्वारे श्मशाने च महारण्ये रणस्थले। हिंस्त्रजन्तुसमीपे च श्रुत्वा स्तोत्रं प्रमुच्यते॥
गृहदाहे च दावागनै दस्युसैन्यसमन्विते। स्तोत्रश्रवणमात्रेण लभते नात्र संशय:॥
महादरिद्रो मूर्खश्च वर्ष स्तोत्रं पठेत्तु य:। विद्यावान धनवांश्चैव स भवेन्नात्र संशय:॥


text:
अहमदनगरमण्डलम्
अहमदनगरमण्डलं (मराठी: अहमदनगर जिल्हा, आङ्ग्ल: Ahmednagar District) महाराष्ट्रराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अहमदनगर इत्येतन्नगरम् । अस्मिन् मण्डले शिर्डी नामकं प्रसिद्धं साई-बाबा समाधिस्थलम् अस्ति |
अन्तर्विषयाः
भौगोलिकम्[सम्पादयतु]
अहमदनगरमण्डलस्य विस्तारः १७,०४८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । क्षेत्रफलदृष्ट्या मण्डलमिदं महाराष्ट्रराज्ये प्रथमस्थाने विद्यते । मण्डलमिदं महाराष्ट्रराज्यस्य मध्यभागे वर्तते । अस्य मण्डलस्य पूर्वदिशि बीडमण्डलम्, उस्मानाबादमण्डलं च, पश्चिमदिशि पुणेमण्डलं, ठाणेमण्डलं च, उत्तरदिशि नाशिकमण्डलम्, औरङ्गाबादमण्डलं च, दक्षिणदिशि सोलापुरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ५०१.८ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । मण्डलेऽस्मिन् उष्ण-शुष्कवातावरम् भवति । अत्र प्रवहन्त्यः मुख्याः नद्यः गोदावरी, भीमा, सीना, मुळा, प्रवरा च सन्ति । अकोला-सङ्गमनेर-उपमण्डलयोः सह्याद्रि-पर्वतावलिः वर्तते ।
ऐतिहासिकं किञ्चित्[सम्पादयतु]
मण्डलेऽस्मिन् प्रचलन्ती अगस्त्य-ऋषेः यात्रा प्रसिद्धा । पाथर्डी उपमण्डले पाण्डवकालीनाः अवशेषाः सन्ति इति जनानाम् अभिप्रायः । रामायणे घटिता जटायु-कथा अपि अत्रस्थपर्वतावलिसम्बद्धा इति कथ्यते । मण्डलस्य अस्य इतिहासः इ. स. पू. २४० तमशतकात् उपलभ्यते । तदा सम्राट्-अशोकस्य आधिपत्यमत्रासीत् । अनन्तरम् आन्ध्रभृत्य-राष्ट्रकूट-चालुक्य-देवगिरी-यादवराजानाम् आधिपत्यम् अत्रासीत् । अनन्तरम् अल्लाउद्दिनखिल्जी-मुहम्मद तुघलक्-बहमनी-मलिक अहमद-अहमद निझाम-बऱ्हाण-बहादुर शाह-हुसेन निजाम शाह-अहमद इत्येतेषां मुघलराजानाम् आधिपत्यमासीत् अत्र । मुघलराजा अहमद निजाम शाह(१४४९) इत्यस्य नामानुसारम् अस्य मण्डलस्य नाम अहमदनगरम् इति अभवत् । बाजीराव-पेशवे इत्यनेन पेशवे आधिपत्यमपि अत्र स्थापितम् । अनन्तरं मराठा-अधिपतिषु युद्धान् कारयित्वा आङ्ग्लैः स्वाधिपत्ये अयं परिसरः गृहीतः । आङ्ग्लाधिपत्ये त्रिम्बकराव डेङ्गळे इत्यस्य नेतृत्वे जनसामान्यैः आङ्ग्लाधिपत्य-विरुद्धम् आन्दोलनं कृतम् । परम् आन्दोलनस्य उन्मूलनं कृत्वा १९४७ तमवर्षपर्यन्तम् आङ्ग्लाः प्रशासनं कृतवन्तः अत्र । १५ शतके अस्य परिसरस्य समृद्ध्या अस्य तुलना बगदाद, कैरो इत्येताभ्यां नगराभ्यां सह भवति स्म । तादृग्समृद्धः आसीत् अयं परिसरः । १९४२ तमे वर्षे 'चले जाओ' आन्दोलनार्थं सरदार वल्लभभाई पटेल, पण्डित नेहरू, मौलाना आजाद, पी.सी.घोष इत्येतेषां कारावासः अहमदनगरदुर्गे अभवत् । पण्डित नेहरू इत्यनेन 'डिस्कवरी ओफ इण्डिया', डा.पी.सी.घोष इत्यनेन 'हिस्ट्री ओफ एन्शिएन्ट् इण्डिया' इति पुस्तकम् अत्रैव लिखितम् ।
जनसङ्ख्या[सम्पादयतु]
अहमदनगरमण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) ४५,४३,१५९ अस्ति । अस्मिन् २३,४२,८२५ पुरुषाः, २२,००,३३४ महिलाः च निवसन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते क्षेत्रे २६६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २६६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १२.४४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९३९ अस्ति । अत्र साक्षरता ७९.०५% अस्ति ।
कृषिः उद्यमाश्च[सम्पादयतु]
आमहाराष्ट्रं यथा 'खरीप'(kharif), 'रब्बी'(rabi) इति द्विप्रकारका(वर्षे द्विवारं, ऋतुमनुसृत्य) सस्योत्पादनपद्धतिः अस्ति, तथैव अत्रापि । इक्षुः अस्य मण्डलस्य प्रमुखसस्योत्पादनम् । इक्षोः उत्पादने मण्डलमिदं अग्रगण्यम् अस्ति । यवनालः(ज्वारी), कार्पासः, तण्डुलः, 'बाजरी', 'तूर', माषः, कलायः, तमाखुः, कदलीफलम्, भूमिजम्बुकफलम्(sweet lime), द्राक्षाफलानि, जम्बीरम् इत्यादीनि अस्य मण्डलस्य अन्यानि सस्योत्पादनानि सन्ति । पर्वतीयवनेषु शाकोटकवृक्षाः सन्ति ।
मण्डलेऽस्मिन् शर्करा-उद्यमः, वस्त्रोद्यमः, खाद्यतैलनिर्माणोद्यमः, गुडनिर्माणोद्यमः, आयुर्वेदीय-ओषधनिर्माणोद्यमः, केचन अभियान्त्रिकी-उद्यमः च अत्र प्रचलति । श्रीरामपुर, कोपरगाव च शर्करा-उत्पादनस्य केन्द्रम् अस्ति ।
उपमण्डलानि[सम्पादयतु]
अस्मिन् मण्डले चतुर्दश उपमण्डलानि सन्ति । तानि-
१ अकोला
२ जामखेड
३ कर्जत
४ कोपरगाव
५ अहमदनगर
६ नेवासे
७ पारनेर
८ पाथर्डि
९ राहता
१० राहुरी
११ सङ्गमनेर
१२ शेवगाव
१३ श्रिगोन्दा
१४ श्रीरामपुर
लोकजीवनम्[सम्पादयतु]
मण्डलेऽस्मिन् अहमदनगर, कोपरगाव, श्रीरामपुर, सङ्गमनेर, वारी इत्येतेषु नगरेषु उद्यमानां केन्द्रीकरणम् अस्ति । तत्र औद्योगिकरणस्य परिणामाः दृश्यन्ते । अत्र जनानाम् आधुनिकजीवनपद्धतिः दृश्यते । मण्डलस्य पर्वतप्रदेशे 'महादेव कोळी', 'भिल्ल', 'ठाकूर', 'पारधी' इत्येताः जनजातयः निवसन्ति । तेषां विशिष्टा संस्कृतिः अस्ति । इदानीं मण्डलेऽस्मिन् शैक्षणिकसुविधाः वर्धमानाः सन्ति तथा प्रगतिः अपि । राहुरी उपमण्डलं शैक्षणिकसुविधायै महत्त्वपूर्णम् अस्ति ।
वीक्षणीयस्थलानि[सम्पादयतु]
अहमदनगरमण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -
- चान्द बीबी महल्
- फरीय बाग
- सलाबत् खान डोम्
- ग्रौन्ड् किला
- देवराई इत्यत्र वेङ्कटेश बालाजी देवस्थानम्
- हरिश्चन्द्रगड
- अहमदनगरम् इत्यत्र भूमिकोटः
- शनि-शिङ्गणापुर
- शिर्डी इत्यत्र साईबाबा मन्दिरम्
- 'रणगाडा' सङ्ग्रहालयः
- मढी इत्यत्र कानिफनाथ-समाधिस्थानम्
- सिद्धटेक इत्यत्र गणपतिमन्दिरम्


text:
नोबेल् प्रशस्तिः
नोबेल् प्रशस्तिः अल्फ्रेड् नोबेल् इत्यस्य मृत्युपत्रानुगुणं व्यक्तेः अथवा संस्थानाम् अत्युच्चजनोपकारककार्यार्थं दीयमानः पुरस्कारः । अधो दर्शितेषु विभागेषु साधकेभ्यः समर्पयन्ति । इयं प्रशस्तिः जगतः सर्वोच्चः पुरस्कारः । क्रि.श. २०११तमवर्षपर्यन्तं ८२६साध्यकेभ्यः २०संस्थाभ्यः च इयं प्रशास्तिः प्रदत्ता अस्ति ।
प्रशस्तेः इतिहासः[सम्पादयतु]
अल्फ्रेड् नोबेल् वर्यः डैनमैट् इति विस्फोटकरासायनिकस्य संशोधकः । एषः विस्फोटकः विमानयाने विशेषतः उपयोगाय भवति अतः एषः अपारां सम्पत्तिं सङ्गृहीतवान् । किन्तु स्वकारणेन सम्भूतैः मृत्युघातैः विचलितः क्रि.श. १८९५तमे वर्षे स्वस्य सम्पत्तेः ९४%अंशम् अस्याः प्रशस्तेः संस्थापनार्थं विनियोक्तव्यम् इति मृत्युपत्रे अभिलिखितवान् । तदनुगुणं क्रि.श.१९०१तमे वर्षे प्रथमनोबेल्प्रशस्तिः समर्पिता ।
विविधप्रशस्तिपुरस्काराः[सम्पादयतु]
-
- भौतशास्त्रे नोबेल्प्रशस्तिः - रायल् स्वीडीष् विज्ञानाकदमी योग्यतां निश्चिनोति ।
- रसायनशास्त्रे नोबेल्प्रशस्तिः - अर्हतां रायल् स्वीडीष् विज्ञानाकदमी निश्चिनोति ।
- वैद्यशास्त्रे नोबेल्प्रशस्तिः - अर्हतां क्यारोलिन्स्कासंस्था निश्चिनोति ।
- साहित्ये नोबेल्प्रशस्तिः - रायल् स्वीडीष् विज्ञानाकदमी योग्यतां निश्चिनोति ।
- नोबेल् शान्तिप्रशस्तिः - नार्वेदेशस्य केन्द्रसंसदा नियुक्ता समितिः योग्यतां निश्चिनोति ।
- अल्फ्रेड् नोबेल् इत्यस्य संस्मरणे ब्याङ्क् आफ् स्वीडन् संस्थायाः प्रशस्तिः - रायल् स्वीडीष् विज्ञानाकदमी योग्यतां निश्चिनोति ।
नोबेल् प्रशस्तिभूषिताः भारतीयाः[सम्पादयतु]
क्रि.श. २००९पर्यन्तं ८भारतीयाः अनया प्रशस्त्या भूषिताः ।
- १. रवीन्द्रनाथ ठाकुरः - साहित्ये (क्रि.श.१९१३)
- २. चन्द्रशेखर वेङ्कटरामन् - भौतविज्ञाने (क्रि.श. १९३०)
- ३. हरगोविन्द खुराना - वैद्यशास्त्रे (क्रि.श. १९६८)
- ४. मदर तेरेसा - शान्तिप्रशस्तिः (क्रि.श. १९७९)
- ५. सुब्रह्मण्यन् चन्द्रशेखरः - भौतविज्ञाने(क्रि.श. १९८२)
- ६. अमर्त्यसेनः - अर्थशाश्त्रे (क्रि.श.१९९८)
- ७. डा.राजेन्द्रकुमारः पचौरि- परिसरसंरक्षणार्थं शान्तिप्रशस्तिः(क्रि.श.२००७)
- ८. वेङ्कटरामन् रामकृष्णन्,रसायनशास्त्रे(क्रि.श.२००९)


text:
लोनार् क्रेटर्
लोनारक्रेटर् – ज्वालामुखीगर्तः बृहदाकाराणाम् उल्कानां भूमौ वेगेन पतनात् एतादृशस्य अद्भुतगर्तस्य निर्माणम् अभवत् । प्रायशः भूमौ एतादृशाः गर्ताः १४० सङ्ख्याकाः सन्ति । ५० सहस्रवर्षेभ्यः प्राक् एतदभवत् इति विशेषज्ञानाम् अभिप्रायः अस्ति । विश्वे एषः तृतीयः गर्तः इति प्रसिद्धः अस्ति । महाराष्ट्रराज्ये बुल्ढाणामण्डले एषः ज्वालामुखीगर्तः अस्ति । विश्वे अन्यत्र एतादृशं द्र्ष्टुम् अतीवश्रमः आवश्यकः भवति । अत्र प्राप्तुं वनप्रदेशे गन्तव्यं भवति । एतत् द्विकिलोमीटर् विस्ततं सरोवरमिव दृश्यते । जलं पानयोग्यं न भवति । क्षारयुक्तम् अस्ति । वनप्रदेशे गत्वा ततः कष्टेन एतत् स्थानं प्राप्तव्यं भवति । चन्द्रस्य उपरितनस्तरः इव अत्रापि दृश्यते ।
वाहनमार्गः[सम्पादयतु]
औरङ्गाबादतः २४५ कि.मी । चतुर्घण्टात्मकं प्रयाणम् ।
धूमशकटमार्गः[सम्पादयतु]
मुम्बयीनागपुरमार्गे मल्लपुरनिस्थानतः अग्रे वाहनेन गन्तव्यं भवति ।


text:
सरस्वती लिपिः
सरस्वतीलिपिः संस्कृतस्य विश्वस्य च प्रचिन्तं लिपिः अस्ति। एततेव संस्कृतस्य प्रथमः लिपिः पवित्र-देवलिपिः च अस्ति। सः वैदिक सभ्यतायाः औपचारिकलिपिः अपि आसीत्। नवरत्न श्रीनिवास राजारामः, नटवर झा च तस्य सफलतं व्याख्यां अकरोत्। परन्तु राजनैतिक कारणेण तयोः व्याख्यां मान्याता न प्रप्तनोति। १९०० ईसापूवे सरस्वती नद्याः शुष्केण वैदिक सभ्यतायाः अन्तम् अभवत्। तत् पश्चात् ब्रह्मी लिपिः एव भारतस्य भाषाणाम् प्रमुखलिपिः अभवत्। अद्य देवनागरी एव वैदिकसंस्कृतस्य लोकसंस्कृतस्य च औपचारिकलिपिः अस्ति।
अद्य सरवती लिपेः अधिकाः अवशेषाः नास्ति। केवलं कतिचन मुद्राः अद्य अपि अस्ति। कोनरेड एलिस्टः अवदत् इति वैदिक कालस्य भूयोमात्राः पाण्डुलिपयः समाप्तम् अभवत् हि तासां लेखार्थाः समयस्य अक्रमणं प्रतिकूलयतुं नाशक्तनोत्।
लिपिः प्रकारः[सम्पादयतु]
झा-राजारामस्य सिद्धान्तः[सम्पादयतु]
Da fateh singh rathoda ex-director of oriental research institute of rajasthan jodhpur also read indus script and also due to political reason his book was not accepted by historians


text:
शुनं कृषतु लाङ्गलम् ॥
शुनं कृषतु लाङ्गलम् ॥ (अथर्ववेदः ३-१७-६)सम्पाद्यताम्
हलेन सम्यक् कर्ष्यताम् ।
- अन्नेन विना न कोऽपि जीवी जीवति । मानवेतरजीविनः प्रकृतौ सहजतया उपलभ्यमानान् आहारान् अन्विष्य तान् खादन्तः जीवन्ति । एकत्र जीवन् मानवः स्वेन अपेक्षितम् आहारं वर्धयितुम् अर्हति । कृषिः जीवनस्य अविभाज्यम् अङ्गं वर्तते । तन्निमित्तं विविधानि उपकरणानि अपेक्षन्ते । सर्वेषां कृष्योपकरणानां प्रतिनिधिः अस्ति हलः । कृषिः समीचीना चेत् आहारसमृद्धिः, सकलजीविनां समाधानं भविष्यति । रिक्तोदरं मात्सर्यापराधानां हेतुः भवति । उपदेशः, अध्यात्मबोधनञ्च उदरं न पूरयन्ति ! जीविका कापि स्यात् नाम, कस्यापि उत्पादनं क्रियमाणं स्यात्, किन्तु बुभुक्षायां सत्यां कृष्योत्पन्नः आहारः एव अपेक्षते !!
- किन्तु अद्यत्वे कृषेः नाम्ना वाणिज्यमेव दृश्यते । तन्निमित्तं तीव्रयान्त्रीकरणं, सम्पन्मूलानां दुरुपयोगश्च सर्वेषाम् अनर्थानां कारणं जातमस्ति । भूमिः, वायुः, जलम्, आहारादयः सर्वे विषमयाः जाताः सन्ति । आधुनिकतन्त्रज्ञानयुगे कृषकस्य, कृषेः च अवगणनं दृश्यते । अचिरात् जागरा प्राप्तव्या ।


text:
अयोध्याया: राजा दशरथस्य चत्वार: पुत्रा: आसन् । तेषामुत्पत्तिकथा तु प्रायश: सर्वे जानन्ति । राज्ञा दशरथेन पुत्रेष्टियज्ञम् आयोजितम् । तेन भगवान् अग्नि: प्रसन्न: अभूत । स: तं प्रति चरू प्रदत्तवान् । तत् भुक्त्वा कौसल्या, सुमित्रा, कैकेयी च तिस्र: अपि राजमहिषय: पुत्रवत्य: अभवन् । कौशल्याया: पुत्ररूपेण जगत्पिता श्रीनारायण: अवतरित: अभवत् । स: रावणं हत्वा जगत: कष्टशान्तिम् अकरोत् ।
कथा - भगवत: श्रीरामस्य कथा तु वयं जानिम: एव, किन्तु किं भवन्त: जानन्ति यत् य: दशरथस्य पुत्रेष्टियज्ञस्य पुरोहित: आसीत्, किं नाम तस्य महात्मन: । स: आसीत् महर्षि: माण्डव्यस्य पुत्र: महात्मा श्रृंगीऋषि: । महात्माश्रृंगीऋषि: तपस्यारत: आसीत् यदा राज्ञा रोमपादेन प्रेरित: महाराज दशरथ: तं प्रति गतवान् पुत्रेष्टि यज्ञाय निवेदितुम् । जगकल्याणाय महात्मा श्रृंगीऋषि: तस्य निवेदनं स्वीकृतवान् । तेन कारितेन यज्ञेन भगवत: श्रीरामस्य जन्ममभवत् । तस्य एव महात्मन: आश्रम: अस्ति सरयूनद्य: तटे अयोध्याधामत: कदाचित् चत्वारिंशतकिलोमिटरमिति, उत्तरपूर्वदिशि ।
माहात्म्यम् -
श्रीश्रृंगीऋषि धाम्न: स्थापना कदा अभवत् इति तु नैव जानन्ति केचिदपि । किन्तु अस्य प्राचीनता विषये वदन्ति केचन् वृद्धपुरुषा: महिलाश्च स्थानीयानां ग्रामाणाम् । अस्य स्थानस्य वर्तमानस्वरूपं तु भिन्नमेव किन्तु जना: अस्य पूर्वस्वरूपस्य विषये वदन्ति यत् पूर्वं तु अत्र केवलं गुहाद्वयमासीत् । एका तु महात्मन: श्रीश्रृंगीऋषे:, अपरा तु तस्या: भार्या माता शान्तादेव्या: । उभयौ अपि गुहौ परस्परं वामत: दक्षिणत: विराजेते । गुहायां महात्मन: श्रृंगीऋषे: मृदापिण्डम् अपि । तथैव मातु: शान्ताया: अपि मृदापिण्डमस्ति तस्य गुहायाम् । जना: एतयो: मृदापिण्डयो: विषये वदन्ति यत् अस्य क्षरणं कदापि न भवति । पुनश्च एतौ मृदापिण्डौ सहस्राधिकवर्षेभ्य: अत्रैव एवमेव विराजेते । एतयो: परिवर्तनं नाभवत् ।
मान्यता: - अस्य स्थानस्य विषये मान्यता अस्ति यत् अत्र ये केपि यत् किमपि शुद्ध-पूतमनसा याचन्ते तेषां ता: सर्वा: आवश्यकता: पूर्णा: भवन्ति । अत्र ये जना: आत्मन: समस्या: स्वीकृत्य महर्षे: मृत्पिण्डे नमन्ति तेषां ता: समस्या: महर्षिणा श्रृंगीऋषिणा निवार्यते ।
एवं वदन्ति जना: यत् एकदा कश्चित् ज्येष्ठक्षत्रिय: कुटिलसिंह: (काल्पनिकं नाम) कस्यचित् दुर्बलसिंह नामकस्य ग्रामीणस्य भूमि: बलात् गृहीतवान् । तं परिवारेण सह गृहात् निस्सारितवान् । स: दुर्बलसिंह: असहाय: सन् महर्षे: स्थानं प्रति गतवान् सपरिवारेण । तत्र स्थित्वा स: प्रार्थनां कृतवान् यत् - 'भो भगवन् । यदि भवत: इच्छा भवेत् चेत् अहं जीवामि नोचेत् अत्रैव जलसमाधि: स्वीकरिष्यामि परिवारेण सह सरयूनद्याम् । तस्य एतां याचनां कदाचित् महर्षि: अंगीकृतवान् । तक्षणमेव ग्रामीणा: एकं पंचायतम् आयोजितवन्त: श्रृंगीऋषिआश्रमे एव । तत्र सर्वे एकत्रिता: अभवन् । कुटिलसिंह: चापि उपस्थित: अभवत् । इदानीमपि कुटिलसिंह: तस्य भूमिम् आत्मन: एव वदति स्म । तदानीमेव साक्षात् महात्माश्रृंगीऋषे: गुहात: एक: विषधर: कृष्णवर्णीय: सर्प: आगत्य सर्वेषां मध्ये उपविष्ट: सन् मनुष्यवाण्याम् अवदत् यत् एषा भूमि: अस्य दुर्बलसिंहस्य एव अस्ति । कुटिलसिंह: तु मिथ्याभाषक: । इति
एतत् चमत्कारं दृष्ट्वा सर्वे जना: आश्चर्यचकिता: अभवन् । स: दुष्ट: कुटिलसिंह: नितरां लज्जित: अभवत् । तस्य मानसिकवेदना एतावती वर्धिता यत् स: तदा एव प्रमत्त: अभवत् । तस्य मानसिकदशा विकृता अभवत् । दुर्बलसिंह: तु न्यायं प्राप्य भगवत: श्रृंगीऋषे: महिमां गीत्वा गृहं प्रति गतवान् । तदा आरभ्य तत्र जना: मन्दिरनिर्माणं कारितवन्त:, पूजापाठादिकं च आरब्धवन्त: । इति
प्रभाव: -
प्रतिवर्षे सरयूनद्यां वर्षाकाले जलप्रवाह: वर्धते । सरयूतटे स्थिता: शताधिका: ग्रामा: च विस्थापिता: भवन्ति किन्तु साक्षात् सरयूनद्यामेव स्थित: श्रृंगीऋषिआश्रम: कदापि न विस्थापित: । अत्र जलाप्लावनस्य समस्या कदापि न विद्यते । अत्र यानि सोपानानि अवस्थितानि सन्ति तेषु सोपानेषु अन्तिमसोपानपर्यन्तम् आगत्य सरयूजलं प्रतिगच्छति । कदापि अन्तिमसोपानस्य उल्लंघनं नैव करोति ।
सम्प्रति अत्र बहूनि मन्दिराणि निर्मितानि सन्ति येषु श्रीरामजानकीमन्दिरं सर्वतो प्राचीनम् अस्ति । तत्र महात्मा
श्रीजगदीशदास: मुख्यपूजक: अस्ति । तत्र अन्यमन्दिरेषु प्रमुखमन्दिराणि श्रीराधाकृष्णमन्दिरं, श्रीलक्ष्मीनारायणमन्दिरं, श्रीनाउबाबाहनुमानमन्दिरं, श्रीदुर्गामन्दिरं, श्रीबिहारीबाबामन्दिरं इत्यादीनि सन्ति । प्रतिवर्षे अत्र श्रीरामनवमीअवसरे मेलापकम् आयोज्यते । श्रावणमासे झूलामहोत्सव: भवति । वर्षे एकबारं सत्संगमपि आयोज्यते । सर्वाणि कार्याणि स्थानीयग्रामा: ईशापुरं, शेरवाघाट, सुजानपुरं इत्यादया: मिलित्वा साधयन्ति । अत्र आगत्य जनानां सर्वा: मनोकामना: स्वयमेव पूरित: भवति । इति .......


text:
वन्दे मातरम्
गीतमिदं बङ्किमचन्द्र चटर्जी महोदयेन रचितम् । १८७० तमे वर्षे ब्रीटिशजनाः "गाड सेव द क्वीन" गीतम् सर्वैः गातव्यम् इति नियमं कृतवन्तः । आङ्ग्लजनैः कृतस्य एतस्य आदेशस्य कारणातः बङ्किमचन्द्रस्य मनसि महान् रोषः उत्पन्नः । सः तस्मिन् काले ब्रिटिशसर्वकारे कार्यरतः आसीत् । प्रायः रोषस्य कारणतः सः वन्दे मातरम् गीतस्य रचनां "गाड सेव द क्वीन" गीतस्य विकल्परूपेण १८७६ तमे वर्षे कृतवान् ।
प्रारम्भे एतस्मिन् गीते पङ्क्तिद्वयम् आसीत्, तत् अपि संस्कृते एव । १८८२ तमे वर्षे यदा सः आनन्दमठः नाम्ना वङ्गभाषया कादम्बरीं लिखितवान्, तदा वन्दे मातरम्-गीतस्य अपि विस्तारं कृत्वा योजितवान् । विस्तारावसरे अस्मिन् वङ्गशब्दाः अपि योजिताः अभवन् । आनन्दमठे क्रूरैः मुस्लिमराजैः संन्यासिनां विरोधः यः प्रदर्शितः तस्य कथा अस्ति । एतस्यां कादम्बर्यां संन्यासिनः वन्दे मातरं गीत्वा उत्साहं प्राप्य युद्धं कृतवन्तः ।
गीतम्सम्पाद्यताम्
वन्दे मातरम् सुजलां सुफलां मलयजशीतलाम्
सस्य श्यामलां मातरं . शुभ्र ज्योत्स्ना पुलकित यामिनीम्
फुल्ल कुसुमित द्रुमदलशोभिनीम्, सुहासिनीं सुमधुर भाषिणीम् . सुखदां वरदां मातरम् .. वन्दे मातरम्
सप्त कोटि कण्ठ कलकल निनाद कराले निसप्त कोटि भुजैर्ध्रुत खरकरवाले
के बोले मा तुमी अबले बहुबल धारिणीं नमामि तारिणीम् रिपुदलवारिणीं मातरम् .. वन्दे मातरम्
तुमि विद्या तुमि धर्म,तुमि हृदि तुमि मर्म त्वं हि प्राणाः शरीरे
बाहुते तुमि मा शक्ति, हृदये तुमि मा भक्ति, तोमारै प्रतिमा गडि मंदिरे मंदिरे .. वन्दे मातरम्
त्वं हि दुर्गा दशप्रहरणधारिणी कमला कमलदल विहारिणी
वाणी विद्यादायिनी,नमामि त्वाम् नमामि कमलां अमलां अतुलाम् सुजलां सुफलां मातरम् .. वन्दे मातरम्
श्यामलां सरलां सुस्मितां भूषिताम् धरणीं भरणीं मातरम् .. वन्दे मातरम्
बाह्यसम्पर्कतन्तुःसम्पाद्यताम्
- Vande Mataram Sung by Lata Mangeshkar in Anand Math
- Vande Mataram Sung by Hemant Kumar Mukhopadhaya in Anand Math
- "National Song" section on the Official Portal of the Indian Government, where a simple and elegant version of Vande Mataram is provided.
- Vande Mataram against Sikh tenets
- "How Secular is Vande Mataram?" AG Noorani on the controversy
- Boycott threat over Indian song - BBC
- 1937 Congress Resolution on validity of Muslim objection to this song
- "Vande Mataram and Muslims" - Islamic Voice (magazine)
- Vande Matram is back as a handle to beat Muslims with
- Historical perspective from Islamic Voice
- Keyboard Notes for playing this song


text:
कान्सर् रोगस्य औषधं सम्प्राप्तम्।
न्यूयोर्क्> अर्बुदचिकित्सायां पुरोगतिं प्रख्याप्य वैज्ञानिकाः। तैः वैज्ञानिकैः दृष्टं रासवस्तून् उपयुज्य मूषिकेषु कृते गवेषणे अर्बुद-रोगशान्तये औषधं सफलम् इति प्रमाणम् अभवत्। अतः इदं ओषधं मनुष्येषु प्रयोगं कर्तुं यतन्ते। अतिसूक्षमपरिमाणपरिमितं द्वे प्रतिरोधवर्धक-वस्तुनी अर्बुदकोशेषु सूचिद्वारा सिन्नवेश्य आसीत् पर्यवेषणम् । तदा रोगेण वर्धितांशाः अप्रत्याक्षाः अभवन्I स्टाफट् विश्वविद्यालयस्य 'ओङ्कोलजी' विभागास्य प्राध्यापकः रोणाल्ड् लेवि वदति यत् लिम्फोम कान्सर् रोगं विरुद्घ्य नवति-संख्या-परिमितेषु मूषिकेषु कृतेषु पर्यवेषणेषु सप्ताशीति संख्याकाः मूषकाः पूर्णतया रोगान्मुक्ताः अभवन्। अवशिष्टेभ्यः पुनरपि सूचीकर्म क्रियते । science translational medicine journal मध्ये एव अध्ययनमिदं प्रकाशितम्I


text:
13/11/2017
ತತ್ವ ಎಂದರೇನು ಎಂದು ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸೂತಾಚಾರ್ಯರು ಆ ತತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಅರ್ಥಾತ್ ಹರಿಯ ದರ್ಶನ ಆಗುವ ಬಗೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಸಾಧನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ತೊಡಕು ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳು. ಆ ಕರ್ಮಗಳು ಗಂಟುಗಳ ಗೋಜಲಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ನಾವು ಅದರಿಂದ ಪಾರಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭದ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅ ಪವಿತ್ರ ವಚನಗಳ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಗೊಂಡ ಶ್ರೀಮದ್ ಭಾಗವತದ ಶ್ಲೋಕಗಳು — ಪ್ರಥಮಸ್ಕಂಧ ದ್ವಿತೀಯಾಧ್ಯಾಯ तच्छ्रद्दधाना मुनयो ज्ञानवैराग्ययुक्तया । पश्यन्त्यात्मनि चाsत्मानं भक्त्या श्रुतिगृहीतया ॥ १३ ॥ अतः पुम्भिर्द्विजश्रेष्ठा वर्णाश्रमविभागशः । स्वनुष्ठितस्य धर्मस्य संसिद्धिर्हरितोषणम् ॥ १४ ॥ तस्मादेकेन मनसा भगवान् सात्वतां पतिः । श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च ध्येयः पूज्यश्च नित्यदा ॥ १५ ॥ यदनुध्यायिनो युक्ताः कर्मग्रन्थिनिबन्धनम् । छिन्दन्ति कोविदास्तस्य को न कुर्यात् कथारतिम् ॥ १६ ॥ शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य वासुदेवकथारतिः। । स्यान्महत्सेवया विप्राः पुण्यतीर्थनिषेवणात् ॥ १७ ॥ शृण्वतां स्वकथाः कृष्णः पुण्यश्रवणकीर्तनः । हृद्यन्तःस्थो ह्यभद्राणि विधुनोति सुहृत् सताम् ॥ १८ ॥ ಶ್ರೀಮದ್ ಭಾಗವತತಾತ್ಪರ್ಯ — यस्मात् परमात्मैव तत्त्वं तस्मात् तमेव पश्यन्ति मुनयः ॥13॥
Play Time: 42:33
Size: 7.80 MB