text:
आण्ड्रे अगास्सि
आण्ड्र्रे अगास्सि(Andre Agassi) प्रसिद्धः टेनिस्-क्रीडा(Tennis)पटुः वर्तते ।
अन्तर्विषयाः
परिचयः[सम्पादयतु]
अस्य पूर्णं नाम आण्ड्र्रे किर्क् अगास्सि(Andre Kirk Agassi) । १९९० तम वर्षात् २००० तम वर्षस्य मध्यकाले संयुक्तानि राज्यानिदेशे टेनिस्-क्रीडायां प्रथमस्थानीयः आसीत् । एषः तस्य काले नूतनं इतिहासं सृष्टवान् । १९७० तमे वर्षे अप्रिल्-मासस्य २९ तमे दिनाङ्के संयुक्तानि राज्यानिदेशस्य नेवाडाराज्यस्य लास् वेगस्(Las Vegas) नगरे जन्मप्राप्तवान् । अस्य पिता इम्युनुएल् "मैक्" अगास्सि(Emmanuel "Mike" Agassi), अस्य माता एलिजबेत् "बेट्टि" अगास्सि(नी डूड्ले) (Elizabeth "Betty" Agassi (née Dudley)) । एषः संयुक्तानि राज्यानि-देशार्थं क्रीडति स्म । एषः ग्राण्ड्स्लाम् पदकं, ओलिम्पिक्-क्रीडोत्सवे स्वर्णपदकं, आस्ट्रेलियन् ओपन्-पदकं, ओपन् एरा-पदकं च स्वीकृतवान् । अस्य स्पाण्डिलोलिस्थेसिस्(Spondylolisthesis) इति कशेरुके(Backbone) नरसम्बधितरोगस्य कारणतः २००६ तमे वर्षे सप्टेम्बर्-मासस्य ३ दिनाङ्के यु एस् ओपेन् क्रीडायां तृतीयावृत्तौ पराजयानप्राप्य वृत्तिविषयकजीवनात् निवृत्तिं स्वीकृतवान् ।
पूर्वतनदिनानि[सम्पादयतु]
१९७९ तमे वर्षे अगास्सिवर्यस्य पिता मैक्-वर्यः अगास्सिं प्रति धनार्थं क्रीडितुं उक्तवान् । तदानीम् अगास्सि ९ वर्षीयः आसीत् । मैक्-वर्यः जिम् ब्रौन्फुट्बाल्-क्रीडालोः सह क्रीडितुं कथं चोदितवानिति ओपन्(Open) इति पुस्तके अगास्सिवर्यः लिखितवानस्ति । लास् वेगस्नगरे टेनिस्-क्रीडा कूटे(club) जिम् ब्रौन्-वर्यः पणार्थं (money match/bet) क्रिडां क्रीडति स्म । एकदिनं तस्य क्रीडा लोपनम्(cancel) अभवत् । तदानीं जिम् ब्रौन्-वर्यः टेनिस्-क्रीडा कूटस्य अधिपतेः सविधे आक्षेपः कृतवान् । तदानीं मैक्-वर्यः ब्रौन्-वर्येण सह पणस्य क्रीडार्थं अगास्सिं प्रेशयामि, भवान् क्रीडति वा इति पृष्टवान् । पणस्य क्रीडार्थं मैक्-वर्यः तस्य गृहं पणितवान्(wager) । ब्रौन्-वर्यः $१०,०००परिमितं धनं पणितवान् । एतत् दृष्ट्वा टेनिस्-क्रीडा कूटस्य अधिपतिः तादृशरीत्या न क्रीडनीयम् इतित् प्रत्यादिष्टवान्(warned) । अतः ब्रौन्-वर्यः अगास्सि-वर्येण सह कुलकद्वयं क्रीडयित्वा अनन्तरं पणतस्य मूल्यं दृढीकर्तुं निर्धारितवान् । ब्रौन्-वर्यः कलुकद्वयं ३-६, ३-६ रूपेण पराजयं प्राप्तवान् । तदनन्तरं १०के परिमितात्मकं मूल्यं धनं पणितवान् । तथा तृतीयकलुकार्थं $५००प्रिमितात्मकं मूल्यं धनम् उपस्थापितवान् । ब्रौन्-वर्यः २-६ कुलकेण पराजयं प्राप्तवान् । मैक्-वर्यः अगास्सि-वर्यं तस्य १३ वयसि फ्लोरिडानगरे विद्यमान निक् बोलेट्टैरिवर्यस्य टेन्निस् अकाडेमीसंस्थां प्रति प्रेशितम् । मैक्-वर्यः केवलं मासत्रयस्य शुल्कं दातुं समर्थः आसीत् । निक् बोलेट्टैरिवर्यः अगास्सि-वर्यस्य ३० निमिषं यावत् क्रीडां दृष्टवान् । निक् बोलेट्टैरिवर्यः मैक्-वर्यं प्रति अगास्सि-वर्यस्य शुल्कं प्रत्यर्पयित्वा अगास्सि निश्शुल्कं क्रीडति इति उक्तवान् । निक् बोलेट्टैरि-वर्यस्य दृष्ट्या अगास्सि-वर्यस्य स्वाभाविकी चतुरता टेनिस्-क्रीडायां वर्तते, तादृशं एतावता तेन न दृष्टमासीत् । अगास्सि ९ कक्षातः विद्यालयगमनं त्यक्तवान् ।
अन्ताराष्ट्रियचरितम्[सम्पादयतु]
१९८६-१९९३[सम्पादयतु]
- अगास्सि तस्य १६ वयसि वृत्तिविषयकजीवने प्रविष्टवान्, प्रथमवारं ला क्विन्टा(La Quinta) समूहखेलायां कालिफ़ोर्निया नगरे च समापितवान् ।
- अगास्सि-वर्यः ला क्विन्टा-समूहखेलायां प्रथमक्रीडां जान् अस्टिन्वर्यस्य(John Austin) विरुद्धं क्रीडित्वा जयं प्राप्तवान् ।
- ला क्विन्टा-समूहखेलायां द्वितीयक्रीडां माट्स् विलाण्डर्-वर्यस्य विरुद्धं पराजयं प्राप्तवान् ।
- १९८६ तमे वर्षान्ते सः विश्वश्रेण्यां ९१ स्थानं प्राप्तवान् ।
- १९८७ तमे वर्षे फस्ट् टाप्-लेवेल् सिङ्गल्स् उपाधिं सुल् अमेरिकमन् ओपन्, ए टि पि इटापारिका(Sul American Open,ATP Itaparica)क्रीडायां प्राप्तवान् ।
- १९८७ तमे वर्षान्ते सः विश्वश्रेण्यां २५ स्थानं प्राप्तवान् ।
- १९८८ तमे वर्षे मेम्फिस्(Memphis),यु एस् पुरुषाणां मृत्तलक्रीडाङ्गणस्पर्धाविजेता(U.S. Men's Clay Court Championships),फोरेस्ट् हिल्ल्स् डब्ल्यू सि टि(Forest Hills WCT),स्टुट्ट्गर्ट् औट्डोर्(Stuttgart Outdoor),वोल्वो ईन्टर्नाशनल्(Volvo International),लिविङ्ग्स्टन् ओपन्(Livingston Open) इत्यादि समूहखेलान् च जितवान् ।
- अगास्सि-वर्यः ओपन्-एरा' समूहखेलायाम् अत्युत्तमः पुरुषविभागीयः तरुणक्रीडलुः इति १७ वर्षाणि जयपत्रं(Record) वर्तते ।
- २००५ वर्षे अगास्सि-वर्यस्य ओपन्-एरा समूहखेलायाम् अत्युत्तमः पुरुषविभागीयः तरुणः क्रीडकः इति जयपत्रं राफेल् नडाल्-वर्यः भेदितवान् ।
- २००५ वर्षान्ते सः विश्वश्रेण्यां ३ स्थानं प्राप्तवान् ।
- १९८८ तमे वर्षे फ्रेञ्च् ओपन्,यू एस् ओपन्उपान्त्यक्रीडा पर्यन्तं जितवान् ।
- १९९० तमे वर्षे फ्रेञ्च् ओपन्अन्तिमक्रीडापर्यन्तं क्रीडितवान् ।
- अगास्सि-वर्यः यू एस् ओपन्अन्तिमक्रीडायां सम्प्रस् विरुद्धं कुलकत्रये अपि पराजयं प्राप्तवान् ।
- १९९० तमे वर्षे अगास्सि-वर्यः डेविस् कप् जितवान् ।
- विम्बल्डन्-स्पर्धाविजेता स्टिफन् एड्बर्ग् विरुद्धम् अगास्सि ए टि पि टेन्निस् मास्टर्स् कप् अन्तिमक्रीडायां जितवान् ।
- १९९१ तमे वर्षे जिम् कोरियर्वर्यस्य(Jim Courier) विरुद्धं फ्रेञ्च् ओपन्क्रीडायां पराजयं प्राप्तवान् ।
- १९९१ तमे वर्षे अगास्सि-वर्यः प्रप्रथमवारं विम्बल्डन्-क्रीडायां क्रीडितवान् । सः डेविड् व्हीटन्वर्यस्य(David Wheaton) विरुद्धं प्रागुपान्त्यक्रीडायां पराजयं प्राप्तवन् ।
- १९९२ तमे वर्षे ग्योरान् इवान्सेविच्वर्यस्य(Goran Ivanišević) विरुद्धं विम्बल्डन्-अन्तिमक्रीडायां पञ्चकुलकेषु जयं प्राप्तवान् ।
- १९९२ तमे वर्षे बिबिसि ओवर्सिस् स्पोर्ट्स् पर्सनालिटि आफ् द इयर् इत्यत्र अगस्सि-वर्यस्य नाम चितम् ।
- १९९२ तमे वर्षे डेविस् कप् जितवान् ।
- १९९३ तमे वर्षे तस्य युगलक्रीडायाः चरिते सिंसिनाटि(Cincinnati Masters,Western & Southern Open)क्रीडायां पेत्र् कोर्डा(Petr Korda) इत्यनेन सह जितवान् ।
- १९९४ तमवर्षात् १९९७ तमे वर्षपर्यन्तं मणिबन्धस्य शस्त्रचिकित्सा जाता ।
१९९४-१९९७[सम्पादयतु]
- ब्राड् गिल्बर्ट्वर्यः(Brad Gilbert) अगास्सि-वर्यस्य नूतनः युञ्जानः(coach man) अभवत् ।
- १९९४ तमे वर्षस्य आरम्भकाले अगास्सि-वर्यः फ्रेञ्च् ओपन्,विम्बल्डन्क्रीडायां पराजयं प्राप्तवान् ।
- अनन्तरकाले सः केनडियन् ओपन्क्रीडायां जितवान् ।
- १९९४ तमे वर्षे यू एस् ओपन्अन्तिमक्रीडायां मैकल् स्टिच्(Michael Stich) विरुद्धं पदकं स्वीकृतवान् ।
- पीट् सम्प्रस्वर्यस्य(Pete Sampras) विरुद्धं १९९५ तमे वर्षे आस्ट्रेलियन् ओपन्क्रीडायां जितवान् ।
- १९९५ तमे वर्षे पीट् सम्प्रस्वर्यस्य(Pete Sampras) विरुद्धं अगास्सि-वर्यः पञ्चवारं समूहखेलायां क्रीडितवान् । तेषु क्रीडासु अन्तिमक्रीडायां त्रिवारं जितवान् ।
- १९९५ तमे वर्षे त्रयं मास्टर् सिरीस् यद्वृत्तं जितवान् । ते,
- सिंसिनाटि(Cincinnati)
- मियामि मास्टर्स्(Miami Masters,Key Biscayne)
- केनडियन् ओपन्(Canadian Open)
- १९९५ तमे वर्षे एप्रिम् मासे प्रथमवारम् अगास्सि-वर्यः विश्वश्रेण्यां १ स्थानं प्राप्तवान् ।
- १९९६ तमे वर्षे फ्रेञ्च् ओपन्क्रीडायां क्रिस् उड्रफ्फ्वर्येण(Chris Woodruff) सह विम्बल्डन्-क्रीडायां डग् फ्लह्(Doug Flach)वर्येण सह च पराजयं प्राप्तवान् ।
- यू एस् ओपन्,आस्ट्रेलियन् ओपन् प्रागुपान्त्यक्रीडायां चाङ्ग्वर्येण सह पराजयं प्राप्तवान् ।
- १९९६ तमे वर्षे ओलिम्पिक्-क्रीडोत्सवे अट्लाण्टानगरे(Atlanta) पुरुषाणां सम्प्रयुक्तक्रीडायां स्पेन्देशस्य, सेर्जि ब्रुवेरावर्यं(Sergi Bruguera) क्रीदालुं पराजित्वा स्वर्णपदकं प्राप्तवान् ।
- १९९७ तमे वर्षे आरोग्यं क्षीणम् अभवत् । तेनकारणेन सः तावत् न क्रीडितवान् । तस्य विश्वश्रेण्यां १४१स्थानपर्यन्तम् अधपतनम् अभवत् ।
१९९८-२००३[सम्पादयतु]
- १९९८ तमे वर्षे अगास्सि-वर्यः रोगमुक्तः अभवत् । पीट् सम्प्रस्(Pete Sampras), पाट्रिक् राफ्टर्(Patrick Rafter) अनयोः विरुद्धं क्रीडितवान् ।
- १९९८ तमे वर्षे अगास्सि ५ उपाधिं जितवान्, तेन विश्वश्रेण्यां ११० स्थानतः ६ स्थानं प्रति अभिवृद्धिं प्राप्तवान् ।
- विम्बल्डन्क्रीडायां टाम्मि हास्वर्यस्य(Tommy Haas) विरुद्धं पराजयं प्राप्तवान् ।
- अगास्सि-वर्यः दश-अन्तिमक्रीडासु पञ्चउपाधिं प्राप्तवान् ।
- टेन्निस् मास्टर्स् कप्क्रीडायां सान्त्वानपदकं(runner-up) प्राप्तवान् ।
- १९९९ तमे वर्षे फ्रेञ्च् ओपन्क्रीडायां जयं प्राप्तवान् ।
- पीट् सम्प्रस्(Pete Sampras) विरुद्धं विम्बल्डन्क्रीडायां शीघ्रमेव पराजयं प्राप्तवान् ।
- यू एस् ओपन्अन्तिमक्रीडायां टोड् मार्टिन्(Todd Martin) विरुद्धं जयं प्राप्तवान् ।
- १९९९ तमे वर्षे अगास्सि-वर्यः विश्वश्रेण्यां प्रथमः अभवत् ।
- २००० तमे वर्षे आस्ट्रेलियन् ओपन्क्रीडायां जयं प्राप्तवान् ।
- पाट्रिक् राफ्टर्वर्यस्य(Patrick Rafter) पुरतः विम्बल्डन्क्रीडायां विफलः जातः ।
- लिस्बन्नगरे टेन्निस् मास्टर्स् कप्अन्तिमक्रीडायाम् अगास्सि गुस्तवो कर्टन्(Gustavo Kuerten) विरुद्धम् पराजयं प्राप्तवान् ।
- २००१ तमे वर्षे आस्ट्रेलियन् ओपन्पदकं अर्नोड् क्लेमेण्ट्वर्यस्य(Arnaud Clément) विरुद्धं विजयेन सह आरम्भं कृतवान् ।
- यू एस् ओपन्प्रागुपान्त्यक्रीडायां पीट् साम्प्रस्विरुद्धं पराजयं प्राप्तवान् | परन्तु, एषा क्रीडा तयोः द्वयोः मध्ये ३ होरा,३३ निमिषात्मकः कालः क्रीडितः । अतः चरित्रात्मकक्रीडा इति नाम्ना प्रसिद्धा वर्तते ।
- २००१ तमे वर्षे विश्वश्रेण्यां ३ स्थानं प्राप्तवान् ।
- २००२ तमे वर्षे तस्य आरोग्यपीडया आस्ट्रेलियन् ओपन्क्रीडायां भागग्रहणं न कृतवान् ।
- यू एस् ओपन्क्रीडायां अगास्सि-वर्यः तथा पीट् साम्प्रस्वर्यस्य द्वयोः मध्ये एषा क्रीडा अन्तिमा आसीत् । तथा च पीट् साम्प्रस् अनन्तरं टेनिस्-क्रीडा चरितं समापितवान् ।
- २००२ तमे वर्षे अगास्सि-वर्यस्य विजयेण यू एस् ओपन् सपापितवान् । सः विश्वश्रेण्यां २ स्थानं आसीत् ।
- २००३ तमे वर्षे अगास्सि रैनर श्कट्लर्(Rainer Schüttler) विरुद्धं आस्ट्रेलियन् ओपन्क्रीडायां जितवान् । एषा अगास्सि-वर्यस्य आस्ट्रेलियन् ओपन्-अन्तिमाक्रीडा अभवत् ।
- २००३ तमे वर्षे अप्रिल् मासस्य १८ दिनाङ्के क्वीन्स् क्लब् स्पर्धाविजेताप्रागुपान्त्यक्रीडायां(Queen's Club Championships) जेवियर् मलिस्सेवर्यस्य(Xavier Malisse) विरुद्धं विजयं प्राप्तवान् ।
- २००३ तमे वर्षान्ते टेन्निस् मास्टर्स् कप्अन्तिमक्रीडायां रोजर् फेडरर्(Roger Federer)विरुद्धं पराजयं प्राप्य विश्वश्रेण्यां ४ स्थानं प्राप्तवान् ।
२००४-२००६[सम्पादयतु]
- अगास्सि टेन्निस् मास्टर्स् कप्-यद्वृत्तमालिकायां(series event) सिंसिनाटि(Cincinnati Masters) इत्यत्र जयं प्राप्तवान् ।
- तस्य ३४ तमे वयसि सिंसिनाटि इत्यत्र द्वितीयः अग्रगण्यः विजेता इति इतिहासं रचितवान् ।
- २००५ तमे वर्षे आस्ट्रेलियन् ओपन्प्रागुपान्त्यक्रीडायां रोजर् फेडरर् सह पराजयेण आरम्भं कृतवान् ।
- फ्रेञ्च् ओपन्क्रीडायां जर्क्को नैमिन्(Jarkko Nieminen) विरुद्धं पराजयं प्राप्तवान् ।
- रोजर्स् कप्क्रीडायां(Canadian Masters,Rogers Cup) अन्तिमक्रीडा पर्यन्तं क्रीडितवान् ।
- २००५ तमे वर्षे विश्वश्रेण्यां ७ स्थानं प्राप्तवान् ।
- तस्य मणीबन्धस्य,पादस्य च पीडायाः कारणेन २००६ तम वर्षः बहु दीनतया आरब्धा ।
- तस्य आरोग्यस्य समस्यायाः कारणेन सः आस्ट्रेलियन् ओपन्, फ्रेञ्च् ओपन् इत्यादि यद्वृत्तं त्यक्तवान् । अतः तस्य विश्वश्रेण्यां १० स्थानं प्राप्तवान् ।
- अगास्सि विम्बल्डन् क्रीडार्थं प्रत्यागतवान् । राफेल् नडाल् विरुद्धं पराजयं प्राप्तवान् । पराजयानन्तरं सः क्रीडाङ्गणे वृत्तिजीवनात् निवृत्तिम् उद्घोषितवान् ।
- निवृत्ति समये तस्य विश्वश्रेण्यां स्थानं ११२ आसीत् ।
सम्पादनम्[सम्पादयतु]
अगास्सि ३ कोटि परिमितं यू एस् डल्लर् (US$30 million) धनम् अर्जितवान् ।
निवृत्त्यनन्तरजीवनम्[सम्पादयतु]
- अगास्सि निवृत्त्यनन्तरं परोपकारार्थं समूहखेलेषु क्रीडति स्म । सः स्वस्य पुण्यशालायाः(charity) कर्ये रतः आसीत् ।
- सप्टेम्बर् ५,२००७ तमे वर्षे यू एस् ओपन्क्रीडायां अतिथिरूपेण व्याख्यातृरूपेण(commentator) आगतवान् आसीत् ।
राजकीयम्[सम्पादयतु]
अगास्सि १ लक्ष डाल्लर्($१००,०००)परिमिति धनं डेमोक्रेटिक् अभ्यर्थिनां कृते दानं दानं कृतवान् ।
वैयक्तिकजीवनम्[सम्पादयतु]
- ब्रूक् शील्ड्(Brooke Shields) इति नटीम् अगास्सि विवाहितवान् ।
- २००० तमे वर्षे पत्नीब्रूक् शील्ड् प्रति विच्छेदं दत्तवान् ।
- २२,ओक्टोबर्,२००१ तमे वर्षे लानक्रीडालुः स्टेफि ग्रफ्(Steffi Graf) साकं विवाहः अभवत् ।
- अगास्सिवर्यस्य जेडन् गिल्(Jaden Gil) पुत्रः,जाज् एल्ले पुत्री च वर्ततः । अगास्सिवर्यः पुत्रस्य वा पुत्र्याः वा लानक्रीडापटुत्वस्य आग्रहः न वर्तते ।


c: text/html

text:
शुकः
कश्चन पक्षी अस्ति । सामान्यतः उष्णवलयेषु उपलभ्यते । शुकः सिट्टसिफोर्म्स् वर्गे अन्तर्भूतः एकः पक्षी | शुकेषु सामान्यतया ३५० विधाः जातयः सन्ति । एते सामान्यतया उष्णवलयप्रदेशे भवन्ति । शुकानां कुटुम्बस्य भागद्वयं कृतम् अस्ति । सिट्टिसीडे (नैजशुकः) तथा ककाटुय्डे इति कुटुम्बद्वयम् अस्ति । समग्रे उष्णवलये तथा दक्षिण- समशीतोष्णवलये अपि शुकाः दृश्यन्ते । अधिकप्रभेदाः दक्षिणामेरिकाभूखण्डे ,आस्ट्रेलियाभूखण्डे एशियाभूखण्डे च सन्ति ।
अन्तर्विषयाः
शुकानां लक्षणानि[सम्पादयतु]
शुकाः शक्तियुक्तवक्रचञ्चूमन्तः भवन्ति ।, साक्षात् स्तिथिः, बलयुतौ पादौ च भवतः । अधिकतया शुकाः हरिताः भवन्ति । कतिचन वंशीयाः इतरैः प्रकाशमानवर्णैः युक्ताःसन्ति चेत् अन्ये केचन मिश्रवर्णीयाः भवन्ति ।शिरसः उपरि पिच्छानां किरीटं भवति । अधिकतया शुकाः आजीवनम् एकेन एव उत्सङ्गिना सह जीवन्ति।
शुकस्य आकारः[सम्पादयतु]
अति लघु शुकः३.२अङ्गुलं यावत् दीर्घः,१० ग्रामभारयुक्तः च भवति । बृहत् शुकः३.३पादमितःदीर्घः तथा चत्वारि किलोग्रां यावत् भारयुक्तः भवति । एवं पक्षिसङ्कुलेषु देहप्रमाणे अत्यधिकं वैविध्यं शुकेषु द्रष्टुं शक्यते ।
शुकानाम् आहारः[सम्पादयतु]
शुकानां आहारः नाम बीजानि, फलानि, मुकुलानि अन्यसस्यजन्यवस्तूनि भवन्ति । सामान्यतया बीजानि शुकानां प्रमुखः आहारः । बीजं स्वस्य चञ्च्वा दष्ट्वा अन्तः विद्यमानं सारं शुकाः बहु सुलभतया निष्कासयितुं शक्नुवन्ति । बृहत् गात्रस्य बीजं चेत् स्वस्य पादस्य अधोभागे दृढं संस्थाप्य भञ्जयति । विषकारिबीजानाम् अवगमने ज्ञानवन्ताः शुकाः तादृशबीजानां बहिः विद्यामानत्वक् निष्कास्य शिष्टं विषरहित- भागं केवलं खादन्ति । लोरि तथा लोरोकिट् शुकाः मकरन्दं तथा परागरेणुं सेव्यमानाः शुकाः। एतेषां जिह्वायाः अग्रभागः दन्तकूर्चः इव भवति। अन्यजातीयाः केचन शुकाः कीटान्, तथा लघुप्राणिनः अपि खादन्ति । लोरिस् तथा लोरिकीट् जातीयाः मकरन्दस्य आचूषणे नैपुण्यं प्राप्तवन्तः भवन्ति । प्रायः शुकाः वृक्षस्य कोटरे निवसन्ति । श्वेत-अण्डतः बहिरागतः शावकः पूर्णतया असहायकस्तिथौ भवति । शुकः तीक्ष्णमतां प्राणिनां गणे अन्तर्भवति । केचन शुकाः मानवानां ध्वनिं किञ्चित्प्रमाणेन अनुकर्तुं शक्नुवन्ति । एवं मनुष्यैः अतिप्रीत्या पालितपक्षिषु शुकः अपि अन्यतमःअस्ति । उपजीविकायै गृहीत्वा प्रशिक्षणं दीयते इत्यतः, मृगयाकारणतः, अपि च अन्यपक्षिसङ्कुलस्य आक्रमणकारणतः वने शुकानां संख्या गणनीयप्रमाणेन न्यूना जाता अस्ति । एतेषां रक्षणाय विश्वे महान् यत्नः प्रचलति ।
मूलं,विकासः,तथा वंशाः[सम्पादयतु]
दक्षिण-अमेरिकाभूखण्डे तथा आस्ट्रेलिया-एशियाखण्डयोः दृश्यमाणानां शुकानां वैविध्यकारणतः एते मूलतः गोण्ड्वानावंशजाः इति ज्ञायन्ते । ७ कोटिवर्षपूर्वतनः यः शुकस्य अस्थिपञ्जरस्य अवशेषः प्राप्तः अस्ति सः एव अत्र प्रमाणम् । कोक्याटु-जातीयाः शुकाः सुलभतया अभिज्ञातुं शक्याः । तेषां शिरसः उपरि पिच्छानां गुच्छं भवति । अन्यजातीय शुकानाम् अपेक्षया एतेषां रक्तनाडीनां रचना, शिरोकपालः भिन्नरीत्या भवति । एतेषां पक्षानां रूपरेखाः भिन्नाः भवन्ति अपि च प्रकाशस्य विकिरणं कर्तुम् असमर्थाः भवन्ति । अतः कोक्याटुशुकाः सिट्टसीडे शुकानाम् अपेक्षया प्रकाशमानैः विभिन्नैः आकर्षकवर्णैः युक्ताः न भवन्ति । अमेझान्शुकः, मकाव्, महाकोक्याटु, एतादृशानां शुकानां जीवनावधिः८० वर्षाणि यावत् भवति । शतं वर्षाणि यावत् जीवतः शुकान् अधिकृत्य आधाराः लभ्यन्ते । लघुजातीयशुकाः सामान्यतया १५ तः २० वर्षाणि यावत् जीवन्ति । व्याप्तिः तथा वितरणम्।
व्याप्तिः[सम्पादयतु]
शुकः जगतः उष्णवलयप्रदेशे तथा दक्षिणसमशीतोष्णवलये च दृश्यन्ते । प्रमुखतया आस्ट्रेलिया, एशिया, भारतम्, शान्तसागरस्य द्वीपाः, आग्नेय-एशिया, उत्तर-अमेरिकाभूखण्डस्य दक्षिणभागाः, दक्षिणामेरिका तथा आफ्रिका इत्यादिषु भूभागेषु अधिकतया दृश्यन्ते । आस्ट्रेलिया, एशिया ,अपि च दक्षिण- अमेरिका इत्यादिषु देशेषु अत्यधिकसङ्ख्याकाः शुकाः दृश्यन्ते । लोरि तथा च लोरिकिट् अधिकतया उत्तरभागे तन्नाम ’सुलवेसि’, फिलिपिन्स् तः उत्तरास्ट्रेललियापर्यन्तं, शान्तसागरस्य सर्वेषु द्वीपेषु निवसन्ति । एतेषु अत्यधिक- वैविध्यं ’न्युगिनि’ शुकेषु दृश्यते । अरीने इति उपजातीयाः शुकाः, अमेझान्शुकाः,मकाव्,तथा कोन्युर्जातीयाः शुकाः मेक्सिको तः दक्षिणामेरिकायाः सर्वेषु भागेषु भवन्ति । पिग्मि शुकः इति ख्यातः अति लघु गात्रस्य शुकः न्युगिनिप्रदेशे वसन्ति । विशालपुच्छयुक्तः प्लाटिसेर्स्णे उपकुटुम्बे अन्तर्भूताः शुकाः आस्ट्रेलिया, न्यूझिलेण्ड्, तथा तत् परितःद्वीपेषु भवन्ति । केचन शुकाः एकत्र एव शाश्वतरूपेण वसन्ति । अन्ये केचन स्थानपरिवर्तनशीलानां शुकानां गणे अन्तर्भवन्ति । अधिकांशाः शुकाः तदा तदा स्थानपरिवर्तनशीलाः पक्षिणः सन्ति ।
शरीरस्य रचना[सम्पादयतु]
शुकनाम् अतिप्रमुखं शारीरकलक्षणं नाम चञ्चूः। शुकस्य चन्चूः शक्तियुता भवति । आरम्भे विशाला सती अन्ते अवनता भवति । एषा शिरोकपालेन सह संलग्ना नास्ति इति कारणतः स्वतन्त्रतया चालयितुं शक्या । अपि च शुकस्य दशनसामर्थ्यस्य बलस्य च मूलमस्ति एषा चञ्चूः । अधः विद्यामाना चञ्चूः तीक्ष्णा तथा उत्तानमुखी भवति । बीजखादनशीलानां शुकानां शक्तियुता जिह्वा भवति । शुकस्य शिरः बृहत् भवति । साक्षात् दृष्टिः सीमिता भवति चेदपि, परितः दर्शनं बहु तीक्ष्णतया भवति । केषाञ्चन शुकानां शिरसि पिच्छानां गुच्छं भवति । एतत् गुच्छं ते विकस्य प्रदर्शयन्ति।
सन्तानोत्पत्तिः[सम्पादयतु]
काँश्चन अपवादान् विहाय सामान्यतया शुकः एकेनैव उत्सङ्गिना सह जीवति । तयोः मध्ये गाढबान्धव्यं भव्अति । सर्वदा युगलरूपेण एव तिष्टतः। सन्तानोत्पत्तिः तथा वासः वृक्षस्य कोटरे एव भवति । शुकस्य अण्डः श्वेतवर्णः भवति । अधिकजातीयाः शुक्यः अण्डस्य उष्णतादानस्य कार्यं निर्वहन्ति । तस्मिन् काले शुकी नीडतः बहिर्नागच्छति । शुकस्य कार्यम् आहारस्य आनयनं केवलम् । जात्यानुसारं १७ तः२५ दिनानन्तरं अण्डतः शावकाः बहिरागच्छन्ति । नवजातशावकानां शरीरं पक्षौ विना रिक्तं भवति । शावकाः ३ सप्ताहतः चतुर्मासान् यावत् नीडे एव भवन्ति । मकाव् तथा बृहत् शुकनां सन्तानोत्पत्तेः सामार्थ्यं न्यूनम् । एतेषां प्रौढावस्थाप्राप्त्यर्थम् अनेकानि वर्षाणि अपेक्षितानि भवन्ति । न केवलं तावत् वर्षे कदाचित् एकम् एव अपत्यम् अस्य ।
बुद्धिमत्ता तथा पठनम्[सम्पादयतु]
बन्धने स्थापितानां केषाञ्चन शुकानां विषये कृतेन अध्ययनेन अनेके कौतुकयुताः विषयाः ज्ञाताः सन्ति । सर्वसामान्यः अंशः नामा शुकः मानवध्वनिं अनुकरोति । केचन शुकाः पदस्य अर्थसहितयोजने समर्थाः भवन्ति। अपि च सरलवाक्यानि वक्तुं शक्नुवन्ति । काकः, रावेन् जे इत्यादिभिः पक्षिभिः सह शुकः अपि अतिबुद्धिशाली पक्षी इति प्रसिद्धः अस्ति । अन्यपक्षिभिः सह तोलयामश्चेत् शुकनां शरीरस्य तथा मस्तिष्कस्य अनुपातः गमनार्हरूपेण अधिकः अस्ति । केषाञ्चन उच्छस्थरीयप्राणिनां गणे एते अन्तर्भवन्ति । शुकाः शैशवावस्थातः सामाजिक-आचारान् पठन्ति । अनेकवंशीयाः शुकाः शावकान् एकत्र मेलयित्वा प्रशिक्षनम् आयोजयन्ति । एषा व्यवस्था शावकानां कृते सामाजिक-आचारविषये उत्तमम् अनुभवं ददाति । आहार सेवनस्य क्रमं शावकाः मातापितृभ्यां पठन्ति । एषः विद्याभ्यासः बहु दीर्घकालपर्यन्तं भवति । मानवानां शिशवः इव शुकशावकानाम् अपि क्रीडनं पठनं च बहु मुख्यम् अस्ति।
शब्दस्य अनुकरणं तथा कथनं च[सम्पादयतु]
शुकानां ध्वनिपेटिकायाः व्यवस्था न भवति । अतः तैः क्रियमाना ध्वनिः शिष्कारवत् भवति । अनेकजातीयाः शुकाः मानवानां ध्वनिं अथवा अन्यान् शब्दान् यथावत् अनुकुर्वन्ति । केचन शुकाः वस्तूनि अभिज्ञातुं विवरणं कर्तुं गणनां च कर्तुं समर्थाः भवन्ति । सरलवाक्यानि रचयितुं शक्ताः केचन शुकाः एकसहस्रशब्दानां सङ्ग्रहणं कर्तुं समर्थाः सन्ति । एतादृशविशिष्टसामार्थ्यवन्तः शुकाः मानवनाम् अति प्रीतिपात्रभूताः सन्ति । शुकाः मनुष्यैः पालनयोग्याः पक्षिणः सन्ति । अत्र अवधातव्यः प्रमुखांशः नाम शुकानां कृते सम्भाषणपाठनं बहु दीर्घकालस्य श्रमयुक्तं कार्यम् । अपि च सर्वे शुकाः सम्भाषणकरणे निरीक्षितस्तरं प्राप्तुं न शक्नुवन्ति ।
मानवैः सह सम्बन्धः[सम्पादयतु]
शुकानां मानवयोः च निकटः सम्बन्धः अस्ति । एकत्र पालितशुकानां विक्रयणस्य प्रयत्नः प्रचलति । यतः प्रवासिनाम् आकर्षणकरणे समर्थाः इत्यतः शुकाः मानवानाम् आर्थिकलाभे साहाय्यकाः भवन्ति । अन्यमुखेन पश्यामः चेत् केचन जातीयाः शुकाः कृषिकस्य पीडायै भवन्ति । आस्ट्रेलियादेशस्य कोक्याटुशुकाः तत्रत्यकृषिकेभ्यः बहु पीडनकारिणः एव सन्ति । तथापि स्वस्य आकर्षकवर्णैः, बुद्धिमत्तया, सम्भाषणसामर्थ्येन, क्रीडया सरसस्वभावेन शुकः मानवस्य सर्वदा प्रियजीवी अस्ति।

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
आग्रा
Agra (i/ˈɑːɡrə/; हिन्दी: आगरा, उर्दू: آگرہ)
भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति आग्रामण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति आग्रानगरम् । आग्रानगरं सा.श.१५०१ समये सिकन्दरलोधी इत्यस्य प्रशासनकाले भारतस्य राजधानी आसीत् । मोगलवंशीयानां बाबरहुमायून् इत्यादीनां प्रशासनकाले आग्राप्रदेशे अनेके भवनविशेषाः निर्मिताः । अक्बरः आग्रातः फतेपुरसिक्रिपर्यन्तं सा.श.१५७० तः १५८५ पर्यन्तं प्रशासनं कृतवान् । अनन्तर शाहजहानः तेजोमहालयः इति प्रसिद्धं शिवालयं परिवर्त्य ताजमहल् इति स्मारकसौधं कृतवान् । औरङ्गजेबः राजधान्याः देहलीनगरं प्रति स्थानन्तरितवान् । आग्रादुर्गम् अनेकैः प्रशासकैः निर्मितम् अस्ति । अक्बरः जहाङ्गीरः शाहजहानः औरङ्गजेबः च एतत् दुर्गं निर्मितवन्तः सन्ति । अत्र दरबारभवनं , शीषमहल्, राज्ञीवासः , प्रार्थनामन्दिरम् इत्यादीनी दर्शनीयानि सन्ति । आग्रातः १० कि.मी. दूरे दयालबाग् स्थले राधास्वामीमन्दिरं सुन्दरम् अस्ति । शिल्पकलादृष्ट्या अतीवभव्यम् अमोघं चास्ति । आग्रातः उत्तरभागे १० कि.मी. दूरे सिकन्दरस्थले अकबरस्य मृतस्मारकम् अस्ति । अत्र हिन्दुयवनशैल्या निर्मितानि गोपुराणि प्रतिकोणं सन्ति । त्रिस्तरीयाणि गोपुराणि अतीव सुन्दराणि सन्ति ।
अत्र हिन्दुमुस्लिं शैल्या निर्मितानि गोपुराणि प्रतिकोनेषु सन्ति । त्रिस्तरीयाणि गोपुराणि अतीव सुन्दराणि सन्ति ।
- Wikipedia page with obscure country or subdivision
- निर्देशाङ्कः विकिडेटा-जाले उपलब्धः वर्तते
- Articles including recorded pronunciations
- Articles containing non-English-language text
- Articles containing unknown ISO 639 language template
- उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
- भारतस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
- उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि


text:
कोप्पळ
कोप्पळ नगरं कर्णाटकराज्ये विद्यमानं प्रमुखं नगरं मण्डलकेन्द्रं च । कोप्पळनगरस्य std code-०८५३९ महाभारतसमये पाण्डवेषु अतिशूरः अर्जुनः तपः कर्तुम् अत्र आगतवान् । अत्रैव इन्द्रकीलपर्वते तपः कृत्वा परमेश्वरेण साकं युद्धं कृतवान् । अन्ते शरणागतः पाशुपतास्त्रं प्राप्तवान् । पर्वतप्रदेशं मळेमल्लेश्वरः इति कथयन्ति । अस्य ‘पाण्डववठार’ इति नामधेयम् अपि अस्ति । अत्र मौर्यचक्रवर्तेः अशोकस्य अनेकशासनानि लब्धानि सन्ति । इतिहासासक्तः संशोधनार्थम् आगच्छन्ति । गविमठः कोप्पळनगरे अतिप्रसिद्धः अस्ति । अत्र देवः गविसिद्धेश्वरः । प्रतिवर्षं जनवरीमासे पञ्चदशदिनपर्यन्तं यात्रामहोत्सवः अत्र प्रचलति । समीपे (११ कि.मी)मोदपुर (मादिगनूरु) ग्रामे दक्षिणबदरी इति ख्यातं श्रीबदरीनारायमन्दिरम् अस्ति । श्रीविष्णुतीर्थयतिवरेण्येन स्थापितमेतत् । त्रिवारम् अत्र आगच्छति चेद बदरीयात्राफलं लभ्यते इति प्रथा अस्ति । समीपे श्रीविष्णुतीर्थस्य वृन्दावनमपि अस्ति । प्राचीनः कन्नडकविः श्रीविजयः एतस्य नगरस्य महाकोपणनगरम् इति उल्लिखितवान् अस्ति । कोप्पळदुर्गं बहु दूरतः स्पष्टं दृश्यते, तथा अस्ति तस्य रचना । भूस्तरतः ३००० पादोन्नते प्रदेशे एतत् दुर्गमस्ति । मैसूरु टिप्पु सुल्तानः एतत् दुर्गं बलिष्ठं कृतवान् इति इतिहासः सूचयति । आङ्गलाधिकारी सर् जान् माल्यन् कोप्पळदुर्गम् अतीव बलिष्ठम् अभेद्यं च इति वर्णितवान् अस्ति । दुर्गारोहणम् अपायकारि कार्यम् । दुर्गस्य उपरि भूवैज्ञानिकविस्मयं तोरणं, अशोकस्य शासनं च द्रष्टुं शक्यन्ते । पर्वते शिलायुगकालीनानि मृतस्मारकानि(Tomb) अपि सन्ति । साहसिकानां इतिहासप्रियाणां च एतत् स्थलं रोचकं भवति । आदिमानवचिह्नानि अपि अत्र सन्ति
मार्गः[सम्पादयतु]
बेङ्गळूरुतः ३६८ कि.मी । हुब्बळ्ळीतः ११५ कि.मी ।
धूमशकटमार्गः[सम्पादयतु]
हुब्बळ्ळी-गुन्तकल् मार्गे कोप्पळ निस्थानमस्ति ।
वाहनमार्गः[सम्पादयतु]
हुब्बळ्ळी-बळ्ळारी राजमार्गः ।
इतः अनतिदूरे किन्नाळ इत्यत्र काष्ठनिर्मितानि क्रीडनकानि सज्जीकुर्वन्ति।


text:
संस्थानं समये समये विभिन्नानां ग्रन्थमालानां माध्यमेन पुस्तक प्रकाशनं करोति। साम्प्रतम् एताः ग्रन्थमालाः संस्थानेन सञ्चाल्यन्ते –
रजत-जयन्ती-ग्रन्थमाला
स्वर्ण-जयन्ती-ग्रन्थमाला
संस्कृतवर्षस्मृतिग्रन्थमाला
लोकप्रियग्रन्थमाला
शास्त्रीयग्रन्थमाला
दुर्लभग्रन्थानां पुनर्मुद्रण-ग्रन्थमाला
संस्कृत-पाण्डुलिपीनां संग्रहणं संरक्षणं च
संस्थानं संस्कृतपाण्डुलिपीनां संङ्ग्रहं संरक्षणं च करोति। शुल्कग्रहणपूर्वकं संस्थाभ्यः पाण्डुलिपीनां प्रतिलिपिञ्च वितरति।
गङ्गानाथझा-परिसरस्य पाण्ङुलिपिसंङ्ग्रहालये विविध-शास्त्रसम्बध्दाः पञ्चाशत् सहस्रपरिमिताः (50,000) पाण्ङुलिपयः सन्ति। तथा च
जम्मू-पुरी-गुरुवायूर-परिसरेषु अपि दुर्लभ-पाण्ङुलिपयः वर्तन्ते।
पत्राचारमाध्यमेन अनौपचारिकमाध्यमेन च संस्कृत-शिक्षणम्, शिक्षक-प्रशिक्षणम् तथा स्वाध्यायसामग्री-निर्माणम् -
सम्प्रति निम्नलिखिताः कार्यक्रमाः प्रचलन्ति -
दूरस्थशिक्षा
दूरस्थशिक्षामाध्यमेन विविधपाठ्यक्रमानां सञ्चालनार्थं संस्थानमुख्यालये मुक्तस्वाधयायपीठस्य विविधेषु परिसरेषु च स्वाध्यायकेन्द्राणां संस्थापनं कृतम्।
पत्राचार-माध्यमेन संस्कृतम्
देशे विदेशे च प्रारम्भिक-संस्कृतशिक्षणार्थिणां कृते हिन्दीमाध्यमेन आंग्लमाध्यमेन च संस्कृतभाषाशिक्षणार्थं द्विवर्षीयः पत्राचार-पाठ्यक्रमः सञ्चाल्यते।
अनौपचारिकसंस्कृतशिक्षणम्
संस्थानम् अखिल-भारतीयस्तरे अनौपचारिक-संस्कृत-शिक्षण-केन्द्र-माध्यमेन दीक्षा नाम्नी क्रमिक-संस्कृत-स्वाध्याय-सामग्रीं संञ्चालयति।
संस्कृत भाषा-शिक्षकम् प्रशिक्षणम्
संस्थानं संस्कृतभाषाशिक्षणार्थम् अखिलभारतीयस्तरे शिक्षक-प्रशिक्षण-कार्यक्रमम् प्रतिवर्षम् आयोजयति।
शास्त्रीय-ग्रन्थनाम् उन्नतशिक्षणम्
संस्थानं संस्कृतभाषाशिक्षणाय मुद्रित-सामग्रीं तथैव DVD इत्यादीनि द्दृश्यश्रव्यसाधनानि च निर्माति। तस्याः प्रचारं प्रसारमपि विदधाति।
इलेक्ट्रानिक-माध्यमेन संस्कृत-कार्यक्रमाणां प्रसारणम्
संस्थानं इन्दिरा गान्धी राष्ट्रीय-मुक्तविश्वविद्यालयस्य(IGNOU) ज्ञानदर्शनस्य भाषा-मन्दाकिनी चैनल-माध्यमेन प्रतिदिनं
संस्कृत-कार्यक्रमं प्रसारयति। डी.डी. भारती इति चैनल-माध्यमेन संस्कृतभाषाप्रशिक्षण-कार्यक्रमस्य प्रसारणं
सप्ताहे त्रिवारं सस्थानेन सञ्चाल्यते।
पारम्परिक-पद्धत्या संस्कृतशिक्षणार्थं पाठ्यक्रमनिर्धारणम्
संस्थानं स्वपरिसरेषु सम्बद्धसंस्थासु च पारम्परिकपद्धत्या संस्कृतशिक्षणार्थ प्रथमातः आचार्यं यावत् पाठ्यक्रमान् निर्धारयति।
परीक्षा
संस्थानं समस्तापाठ्यक्रमाणां परीक्षां संचालयति। पूर्वमध्यमा (अष्टमकक्षा), मध्यमा (दशमकक्षा) उत्तरमध्यमा /प्राक् शास्त्री (द्वादशकक्षा) शास्त्री (बी.ए.) आचार्यः
(एम.ए.) इति कक्षाणां प्रमाणपत्रम् / उपाधिं छात्रेभ्यः प्रददाति।
शिक्षाशास्त्री शिक्षाचार्यः पाठ्यक्रमार्थ प्रवेशस्य हेतोः अखिलभारतीय-पूर्वशिक्षाशास्त्रीपरीक्षां (पी.एस.एस.टी.)/पूर्वशिक्षाचार्यपरीक्षां(पी.एस.ए.टी.) आयोजति।
परिसरेषु सम्बद्धसंस्थासु शोधार्थिनां विविधशास्त्राणां शोधप्रबन्धानां मूल्यांङ्कनं ततः मौखिकपरीक्षानन्तरं विद्यावारिधिः (पीएच.डी.) इति उपाधिं प्रददाति।
परिसराणां स्थापाना
संस्थानं पारम्परिकपद्धत्या संस्कृतशिक्षणार्थं देशस्य विविधेषु
प्रान्तेषु स्वपरिसराणि संस्थापयति,अधिगृह्यणाति,सञ्चालयति च ।साम्प्रतं संस्थानस्य दश परिसराः देशस्य विविधप्रान्तेषु सन्ति।
छात्रवृत्तिः
संस्थानं स्वपरिसरेषु भिन्नशिक्षणसंस्थासु च अध्ययनरतानां संस्कृतसुयोग्यछात्राणां कृते छात्रवृत्तिं प्रयच्छति। तत्र द्विविधा छात्रवृत्तिर्भवति-
1. उच्चमाध्यमिकोत्तराछात्रवृत्तिः (स्नातकोत्तरं यावत्)
2. शोधच्छात्रवृत्तिः


text:
इस्लाम्-मतम्
इस्लाम् (अरबी : الإسلام अल्-इस्लाम्) एकं एकेश्वरवादि यहूदीक्रैस्तमताभ्यां सदृशं आब्राहामीयमतम् च अस्ति।[१] कुरान्-शास्त्रं, मुहम्मद्-भगवद्दूतस्य जीवनशैल्या(सुन्नह्) आचरणप्रवचनद्वारा(हदीस्) च दर्शिता तस्य व्याख्या च इस्लाम्-मतस्य आधाराः सन्ति। इस्लाम्-मतस्य अनुयायी मुस्लिम् इति उच्यते।
मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् भगवान् मात्र एकः अनुपमः च अस्ति।[२] मुस्लिम्-जनानां अयमपि विश्वासः यत् इस्लाम्-मतं तस्य मौलिकधर्मस्य सम्पूर्णं वैश्वनरं च रूपं अस्ति यः आदितः वारंवारं आदम्, नूह्, अब्राहाम्, मूसा, यीशुः चेति सदृशैः भगवद्दूतैः विवृतः आसीत्।[३] इस्लाम्-मतस्य पञ्चस्तम्भाः, ये पूजायाः मूलविधयः सन्ति, अपिच इस्लामीयनीतिः या व्यापारेण, समृद्ध्या, पारिवारिकजीवनेन, वातावरणेन च सदृशे जीवनस्य प्रत्येकविषये मार्गदर्शनं करोति इति इस्लामीयसिद्धान्तस्य मूलभागाः वर्तन्ते।[४]
इस्लाम्-मतस्य अनुचारिणां संख्या समग्रविश्वे प्रायः १४० कोटिपरिमितम् । मतमिदं संख्यादृष्ट्या द्वितीयबृहत्तमम्।[५] मुहम्मद्-भगवद्दूतस्य एवञ्च तस्य उत्तराधिकारिणां प्रचारेण इस्लाम्-मतम् आविश्वं व्याप्तम् जातम् अस्ति।[६] वर्तमाने समग्रे विश्वे मुस्लिम्-जनाः सन्ति, विशेषतः मध्यप्राच्ये, समग्र-एशियामहाखण्डे, आफ्रिकाखण्डे, पूर्व-यूरोपखण्डे, अधिकतया सन्ति।[७] अमेरिका-सह पार्श्वस्थदेशेषु अपि इस्लाम्-मतं द्वितीयबृहत्तममतम् अस्ति।[८][९]
अन्तर्विषयाः
- १ शब्दोत्पत्तिः अर्थश्च
- २ षडङ्गविश्वासः
- ३ पञ्चस्तम्भाः
- ४ टिप्पणी
- ५ बाह्यसम्पर्कतन्तुः
शब्दोत्पत्तिः अर्थश्च[सम्पादयतु]
इस्लाम् स-ल-म इति अरबीधातुना उत्पन्नं एकं निमित्तार्थपदं अस्ति। अयं धातुना अरबीभाषायां सम्पूर्णता, सुरक्षा, शान्तिः चेति अर्थान् दत्तवन्ति बहूनि पदानि निर्मितानि सन्ति।[१०] धार्मिकदृष्ट्यां इस्लाम्-पदस्य अर्थः “भगवते स्वेच्छं आत्मसमर्पणं ” इति जातः।[११] इस्लाम्-मतस्य अनुयायिभ्यः प्रयुक्तं पदं मुस्लिम् इत्यपि इस्लाम्-पदस्य क्रियापदेन हि उत्पन्नं कर्तृपदं अस्ति। भक्ताः भगवन्तं सेवित्वा, तस्य निदेशानां पालनं कृत्वा, बह्वीश्वरवादं त्यक्त्वा च भगवते आत्मसमर्पणं दर्शयन्ति। कुरान्-शास्त्रे इस्लाम्-पदं पृथक्पृथक् अर्थान् ददाति। केषुचन पद्येषु इस्लाम् इति काचित् आन्तरप्रतीतिरूपेण दृश्यते: “यं कमपि परमात्मा नेतुं इच्छति, तस्य हृदयं सः इस्लाम्-कृते उद्घाटयति” इति। [१२]
अन्येषु पद्येषु इस्लाम्-पदं दीन् (धर्मः)इति पदेन सह प्रयुक्तं अस्ति: “अद्य अहं युष्माकं धर्मं(दीन्) युष्मभ्यं सम्पन्नं कृतवान्; युष्मासु स्वानुग्रहं पूर्णं कृतवान् अहं; अपिच युष्माकं धर्मरूपेण अहं इस्लाम्-मतस्य अनुमोदनं कृतवान्” इति।[१३] अन्येषु च इस्लाम् “भगवते प्रतिगमनं”रूपेण वर्णितं अस्ति (अर्थात् केवलं मुखेन स्वीकरणात् गहनतरं अर्थः अस्य।)[१४] जिब्रील्-पारिषदस्य हदीसे इस्लाम्; इस्लाम्(समर्पणं)-ईमान्(श्रद्धा)-इह्सान्(उत्तमता) इति त्रिगणस्य अंशरूपेण वर्णितं अस्ति।[१५] इदं हदीस्-अनुसारं इस्लाम्-पदस्य दैविकपरिभाषा “भगवतः अद्वितीयता”, ऐतिहासिकपरिभाषा मुहम्मद् भगवतः सन्देशवाहकः इति प्रवादं, अपिच सैद्धान्तिकपरिभाषा आराधनायाः पञ्चस्तम्भानां विनियोगः अस्ति।[१६][१७]
षडङ्गविश्वासः[सम्पादयतु]
इस्लाम्-मते षट् मूलभूतविश्वासाः सन्ति, एनानि विश्वासाङ्गानि मत्वा हि कश्चन जनः मुस्लिम् भवति:-
अल्लाह् (परमात्मा)[सम्पादयतु]
इस्लाम्-मतस्य प्रधानतमः सिद्धान्तः तौहीद् (अरबी:توحید) अर्थात् दृढः एकेश्वरवादः अस्ति। कुरान्-शास्त्रस्य ११२तमे अध्याये भगवतः वर्णनं ईदृशं अस्ति:[१८] “वद : सः अल्लाह्(परमात्मा) एकः; अल्लाह् सनातनः; नहि सः आजायते, नैव जनितः च; अपिच तस्य समतुल्यः कोऽपि नास्ति।”[कुरान्११२:१-४] मुस्लिम्-जनाः यहूदी-जनाः च क्रैस्तमतीयत्रिमूर्तिं यीशोः दिव्यता इति क्रैस्तमतीयसिद्धान्तं च अवमन्यन्ते, तौ बह्वीश्वरवादसमं मन्यन्ते च। इस्लाम्-मतानुसारं भगवान् अबोधगम्यः, अतः मुस्लिम्-जनाः तस्य प्रतिमां न कल्पयन्ति।[१९][२०][२१]
मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् अखिलविश्वं भगवतः आदेशमात्रेण हि संबभूव “भव! तथा भवति”[२२] जीवनस्य उद्देशः भगवतः आराधना च अस्ति।[२३] सः व्यक्तिगतभगवान् सम्मतः यः प्रत्यागृणाति यदाकदापि कश्चन नाथितः वा पीडितः वा तं आह्वयति।[२४] कस्यापि परार्थवादिनः आवश्यकता नास्ति तं भगवन्तं सम्पर्कार्थं यः कथयति “अहं तस्मात् तस्य कण्ठधमन्याः अपि समीपतरः अस्मि” इति[२५] भगवतः पारस्परिकप्रकृतिः इदं हदीस् अल् कुद्सीकथने वर्णिता “अहमस्मि यथा मम भक्तः मां चिन्तयति।”[२६]
इस्लाम्-मते भगवतः निजनाम अल्लाह् वर्तते। ततः परं भगवतः ९९ अन्यानि नामानि अपि सन्ति, उदाहरणार्थं अल्-रह्मान् अर्थात् “करुणामयः”, अल्-रहीम् अर्थात् “दयालुः” च।[२७] अन्याः अन्-अरबी मुस्लिम्-जनाः भगवते अन्यानां स्थानीयभाषाणां नाम्नां प्रयोगः अपि कुर्युः, उदाहरणार्थं पारसीकभाषायां उर्दुभाषायां च ख़ुदा(خدا) इति प्रयुक्तं अस्ति, मलायुभाषायां च तुहान् (Tuhan) इति पदं प्रयुज्यते।
मलाइकह् (भगवत्पारिषदाः)[सम्पादयतु]
मलाइकह् (अरबी: ملائکة; एकवचनं: ملك (मलक्); आङ्ग्ल: Angel) इस्लाम्-मतानुसारं भगवतः दिव्यपारिषदाः वर्तन्ते, तेषु विश्वासः च षट्सु मूलभूतविश्वासेषु अन्यतमः। तेषां भौतिकशरीराणि न वर्तन्ते, अपितु ते दिव्यज्योतिना निर्मिताः आत्मनः सन्ति। परन्तु कदाचित् ते मनुष्याणां सम्मुखे प्रकटनार्थं भौतिकरूपाणि धारयन्ति; उदाहरणार्थं यीशोः उपरि जिब्रील्-पारिषदः कपोतरूपेण अवतरितवान्। भगवत्पारिषदेषु स्वच्छन्दः न वर्तते, अतः ते भगवतः आदेशानुसारं सृष्ट्याः विभिन्नानि कार्याणि सम्पन्नम् कुर्वन्ति। भगवद्वाण्याः उदीरणं, भगवतः आराधना, जनानां कर्माणां अभिलेखनं, मृत्योः समये जनानां आत्मनां हरणं च भगवत्पारिषदानां मुख्यानि कर्तव्यानि सन्ति। विभिन्नस्थलेषु निवसिताः मुस्लिम्-जनाः भगवत्पारिषदानां कृते स्थानीयभाषाणां नाम्नां प्रयोगः अपि कुर्वन्ति; उदाहरणार्थं फ़ारसीवाचकाः उर्दू-हिन्दीवाचकाः च मुस्लिम्-जनाः भगवत्पारिषदान् फ़रिश्ता इति वदन्ति। भगवत्पारिषदाः असंख्याः सन्ति। इस्लामीयशास्त्रेषु तेषां संपूर्णा सूचिः तु न दत्ता, परन्तु भगवतः समीपतराः प्रधानतमाः च चत्वारः पारिषदाः विशेषरूपेण वर्णिताः
- जिब्रील्/जिब्रैल् भगवद्वाणीवाहकः। सः सर्वश्रेष्ठः भगवत्पारिषदः। भगवद्दूतान् प्रति भगवद्वाण्याः आनयनं तस्य कर्तव्यम्। सः एव भगवत्पारिषदः यः मुहम्मद्-भगवद्दूतं प्रति भगवद्वाणीं कुरान्-शास्त्रं आनयत्। कुरान्-शास्त्रे जिब्रील्-पारिषदस्य नाम त्रिवारं उल्लिखितं अस्ति।[२८] कुरान्-शास्त्रे जिब्रील्-पारिषदस्य द्वौ अन्यौ उपाधी अपि वर्णितौ : रूह्-अल्-कुद्स् अर्थात् पवित्रात्मा [कुरान् १६:१०२];रूह्-अल्-अमीन् अर्थात् आप्तः आत्मा [कुरान् २३:१९२-१९४] चेति।
- मीकाल्/मीकाइल् देहानां आत्मनां च पोषकः। सः भगवतः आज्ञानुसारं यथासङ्गं प्रसादेन यथासङ्गं दण्डेन च जनानां उद्धारं करोति। पोषयित्नुः वृष्टिः परिध्वंसी वज्रपातः च उभौ तस्य एव कर्तव्ये। कुरान्-शास्त्रे मीकाल्-पारिषदस्य नाम एकवारं उल्लिखितं अस्ति।[२९]
- इस्राफ़ील् (अर्थात् प्रज्वलितः), गोविषाणकधारी पारिषदः। महाप्रलस्य समये सः द्विवारं गोविषाणकं प्रधमिष्यति। गोविषाणकस्य प्रथमघोषात् महान् विस्फोटः भविष्यति, विनाशलीलां आरप्स्यते च।[३०] द्वितीयघोषात् सर्वेषां जनानां पुनरुत्थानं भविष्यति, सर्वे नियायदिनाय भगवतः सम्मुखे आगमिष्यन्ति च।
- इज़्राईल् अथवा मलक्-अल्-मौत् प्रधानकालदूतः अस्ति। मृत्योः समये शरीरात् आत्मनः हरणं तस्य कर्तव्यम्। कुरान्-शास्त्रे तस्य वर्णनं एकवारं मलक्-अल्-मौत् (अर्थात् मृत्युपारिषदः) नाम्ना जातं।[३१]
भगवद्वाणी[सम्पादयतु]
मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् मानवकल्याणार्थं भगवान् स्ववाणीं भगवद्दूतेषु अवतारयति स्म। कुरान्-शास्त्रे भगवता अवतरितानि चत्वारि दिव्यशास्त्राणि उल्लिखितानि सन्ति :
- मूसा-भगवद्दूते अवतरितं तौरात्-शास्त्रम्।[३२]
- दावूद्-भगवद्दूते अवतरिता ज़बूर्-संहिता।[३३]
- यीशुभगवद्दूते अवतरितं इंजील्-(गोस्पल्)शास्त्रम्।[३४]
- मुहम्मद्-भगवद्दूते अवतरितं कुरान्-शास्त्रम्।[३५]
मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् गच्छता कालेन स्वार्थपराः जनाः दिव्यशास्त्राणि विकृतानि कृतवन्तः,[३६] अतः अन्ततः भगवान् पूर्वप्रेषितानां दिव्यशास्त्राणां सारं अन्तिमदिव्यवाणी कुरान् (अर्थात् पाठ्यमाणा वाणी/भाणः/शास्त्रम्) रूपेण उत्कृष्टायां अरबीभाषायां प्रेषितवान्।[३७]
मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् भगवान् ६१०तमात् क्रैस्ताब्दात् ६३२तमक्रैताब्दपर्यन्तं जिब्रील्-प्रधानपारिषदेन कुरान्-शास्त्रं मुहम्मद्-भगवद्दूते अवातारयत्। मुहम्मद्-भगवद्दूतस्य पार्षदाः (सहाबह्) अवतरितां भगवद्वाणीं आलिखन्ति स्म, यद्यपि प्रधानविधिः स्मृत्या मौखिकसञ्चारः एव आसीत्।[३८]
कुरान्-शास्त्रं ११४ सूरायां अथवा अध्यायेषु विभाजितं अस्ति, येषु उत्सङ्गितेषु ६,२३६ पद्यानि सन्ति। कालनुक्रमेण मक्का-नगरे अवतरितानां पूर्वकानां अध्यायानां विषयाः प्रायः आध्यात्मिकाः वर्तन्ते, अपिच मदीना-नगरे अवतरितेषु अध्यायेषु प्रायः नैतिकानां सामाजिकानां च विषयाणां चर्चा अस्ति।[३९] कुरान्-शास्त्रस्य ध्यानं नियमनिर्देशात् अधिकं धर्मोपदेशे अस्ति, अपिच इदं इस्लामीयनीत्याः मर्यादायाः च आकरशास्त्रं सम्मतं अस्ति।[४०] मुस्लिम्-धर्मविद्याः कुरान्-शास्त्रस्य परिशिष्टरूपेण व्याख्यारूपेण च हदीस्-कथनेन अथवा मुहम्मद्-भवद्दूतस्य जीवनस्य लिखितवृत्तान्तेन मन्त्रणं कुर्वन्ति। कुरान्-शास्त्रस्य व्याख्या-टीकयोः विद्या तफ़्सीर् इति उच्यते,[४१] योग्योच्चारणस्य व्यवस्था च तज्वीद् इति उच्यते।
अंबिया/रुसुल् (सिद्धाः/भगवद्दूताः)[सम्पादयतु]
अंबिया (अरबी: أنبِيَاء; आङ्ग्ल: Prophets) नबी(نبي) पदस्य बहुवचनं। शब्दोऽयं 'न-ब-अ'धातुना उद्भूतः, अस्य मौलिकार्थः सूचकः, सिद्धः चेति भवति।[४२] रसूल् (अरबी: رسول, अर्थात् दूतः; बहुवचनं: रुसुल्) इति अन्यनाम युज्यते एतेषां कृते।[४३] इस्लाम्-मतानुसारं एते सिद्धाः मनुष्याः ये मानवजात्याः मार्गदर्शनार्थं भगवता दूतरूपेण नियुक्ताः। कुरान्-शास्त्रानुसारं भगवद्दूताः क्षितिप्रजाभ्यः “दैवेच्छां” आनेतुं भगवता देशिताः। मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् भगवद्दूताः मानुषाः नतु दैवाः, यद्यपि तेषु केचन स्वसत्यतायाः प्रमाणरूपेण जनकल्याणार्थं च चमत्कारान् कर्तुमर्हन्ति। इस्लामीय-धर्मशास्त्रानुसारं सर्वे भगवद्दूताः इस्लाम् अर्थात् भगवते आत्मसमर्पणं एव प्राचारयत्। कुरान्-शास्त्रे बहवः सिद्धाः भगवद्दूताः वर्णिताः, उदाहरणार्थं आदम्, नूह्, अब्राहाम्, मूसा, यीशुः इत्यादि।[४४]
मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् अन्ततः भगवान् दिव्यसन्देशस्य संवहनार्थं (भगवद्वाण्याः उपसंहार-पूरणार्थं च) मुहम्मद्-वर्यं “भगवद्दूतानां मुद्रा” (खातम्-अल्-नबिय्यीन्) अर्थात् अन्तिमधर्मशासक-भगवद्दूतरूपेण प्रेषितवान्। इस्लाम्-मते मुहम्मद्-भगवद्दूतस्य जीवनशैलीदृष्टान्तः सुन्नह् (अर्थात् “सूर्तमार्गः”) इति उच्यते। एषः दृष्टान्तः आरक्षितः हदीस् नाम्ना विख्यातासु स्मृतिषु, याः मुहम्मद्-वर्यस्य वाण्याः, कर्मणां, व्यक्तिगतलक्षणानां च वृत्तान्तानि सन्ति। हदीस्-अल्-कुद्सी इति हदीस्-कथनानां हि कश्चन उपवर्गः यः मुहम्मद्-वर्येण पुनरुक्तानि भगवतः वचनानि सम्मतानि। हदीस्-अल्-कुद्सी कथनानि कुरान्-शास्त्रात् पृथक् वर्तन्ते यतः तानि मुहम्मद्-वर्यस्य शब्दैः उक्तानि इतरद् कुरान्-शास्त्रं साक्षात् भगवतः वाणी। उत्कृष्टः मुस्लिम्-धर्मविद्यः “अल्-शाफ़ी” इस्लामीयनित्यां सुन्नह्-दृष्टान्तस्य गुरुत्वाय बहुमहत्त्वं दत्तवान्, अपिच मुस्लिम्-जनैः मुहम्मद्-वर्यस्य आचरणं एव अनुसरणीयं। सुन्नह्-दृष्टान्तस्य कुरान्-शास्त्रस्य व्याख्यायां निर्णायकमहत्त्वं अस्ति।[४५]
महाप्रलयः पुनरुत्थानदिनं च[सम्पादयतु]
पुरनरुत्थानस्य दिने (अरबी: يوم القيامة यौम्-अल्-क़्यामह्) विश्वासः अपि इस्लाम्-मते मूलभूतः। मुस्लिम्-जनाः मन्यन्ते यत् महाप्रलस्य कालः भगवता पूर्वनिर्धारितः, अपिच महाप्रलस्य पश्चात् जीवानां पुनरुत्थानं भविष्यति। ततःपरं सर्वस्याः मानवजात्याः सुकर्म-कुकर्मणोः न्यायः भविष्यति, अयं न्यायानुसारं च नरकस्वर्गयोः प्रेषणं भविष्यति। कुरान्-शास्त्रस्य अल्-ज़ल्ज़लह् नाम अध्याये अस्य वर्णनं ईदृशं अस्ति “यः कोऽपि अणुमात्र अपि पुण्यं करोति, तं द्रक्ष्यति। अपिच यः कोऽपि अणुमात्र अपि पापं करोति, तं द्रक्ष्यति” इति।[कुरान् ९९:७-८] कुरान्-शास्त्रे बहवः नरकयापकाः पातकाः उल्लिखिताः दृष्टान्ततः भगवति नास्तिकता (अरबी:كفر कुफ़्र) वक्रधी च। नाम कुरान्-शास्त्रं स्पष्टयति यत् भगवान् अनुशयानजनानां पातकान् एव क्षन्तुं अर्हति। पुन्याः दृष्टान्ततः दानशीलता, प्रार्थना, पशून् प्रति दयाभावः[४६] आदि स्वर्गयापकाः। कुरान्-शास्त्रे स्वर्गस्य रूपरेखा आनन्दाः च विस्तरतः उल्लिखिताः। इस्लाम्-मतस्य केचन सम्प्रदायाः मन्यन्ते यत् इस्लामीय-शास्त्रेषु स्वर्गनरकयोः वर्णनं वस्तुतः गौणार्थं अस्ति अपिच स्वर्गः वस्तुतः भगवद्बोधस्य परमानन्दः अस्ति नरकाग्निः च भगवतः विरहः अग्निः अस्ति।
यौम्-अल्-क़्यामह् अर्थात् पनरुत्थानस्य दिनं कुरान्-शास्त्रे अन्यैः नामभिः अपि वर्णितं अस्ति उदाहरणार्थं यौम्-अल्-दीन् (अरबी:يوم الدين) अर्थात् “धर्मदिनं” अथवा “न्यायदिनं”[४७], अल्-सा'अह् (अरबी:الساعة) अर्थात् “वेला”[४८], अल्-कारियह् (अरबी:القارية) अर्थात् “तुमुलकारि”।[४९]
नियतिः[सम्पादयतु]
अल्-कज़ा वऽल-कदर् अर्थात् नियतिः अथवा भाविता अर्थात् परमात्मा त्रिकालज्ञः, सर्वं भगवदिच्छात् हि भवति च इति मान्यता इस्लाम्-मतस्य षट्सु मूलभूतविश्वासेषु अन्यतमा। कुरान्-शास्त्रे अयं सिद्धान्तः कदाचित् ईदृशं वर्णितः: “वद : न अस्मान् भविष्यति किञ्चित्, विहाय यत् परमात्मा अस्मभ्यं निर्णीतवान्; सः एव अस्माकं संरक्षकः…… ”[५०] मुस्लिम्-जनेभ्यः सर्वं मङ्गलामङ्गलं यत् संसारे भवति पूर्वनिर्धारितं अस्ति, भगवदिच्छां विना किमपि न भवितुं अर्हति च। मुस्लिम्-पण्डितानां अनुसारं यद्यपि घटनाक्रमः पूर्वनिर्धारितः अस्ति तथापि मनुष्येषु उचितानुचितयोः मध्ये चयनस्य स्वच्छन्दः वर्तते इत्थं ते स्वकर्मणां उत्तरदायिनः सन्ति। इस्लामीय-परम्परानुसारं सर्वं यत् भगवता निर्णीतं अस्ति लाक्षणिकरूपेण लौह्-अल्-मह्फ़ूज़् अर्थात् गुप्तफलके लिखितं अस्ति।[५१]
पञ्चस्तम्भाः[सम्पादयतु]
इस्लाम्-मतस्य पञ्चस्तम्भाः (अर्कान्-अल्-इस्लाम् अथवा अर्कान्-अद्दीन् अर्थात् आगमस्य स्तम्भाः) इस्लाम्-मतस्य मुख्याचरणानि सन्ति, ये सर्वास्तिकेभ्यः अनिवार्याणि सन्ति। कुरान्-शास्त्रानुसारं एते किञ्चन आराधनातन्त्रं, आस्थाप्रतिबद्धतायाः चिह्नानि च सन्ति। एते सन्ति:-
१.शहादह् (साक्ष्यम्), २.सलात् (विधिवत्प्रार्थना), ३.ज़कात् (वार्षिकदानम्), ४.सोम् (उपवासः) अपिच, ५.हज्(काबा-प्रार्थनालयस्य तीर्थयात्रा) इति।
शहादह् (साक्ष्यम्)[सम्पादयतु]
शहादह्अथवा शहादत्(अरबी भाषा: شهادة), मूलभूता इस्लामीयमतिः, साक्ष्यरूपे भणितव्यम्:-
अश्हदु अल्-ला इलाह इल्लऽल्लाहु, व अश्हदु अन्न मुहम्मदन् रसूलुऽल्लह्
अर्थात्: “साक्ष्यं ददामि, न कोऽपि देवः (अथवा पूजनार्हः) परमात्मनः ऋते इति, साक्ष्यं ददामि च, मुहम्मत् परमात्मनः दूतः इति”
इदं साक्ष्यं सर्वेषां इस्लामीयानां मतानां विधीनां च मूलं अस्ति। यः कोऽपि इस्लाम्-मतं स्वीकर्तुं इच्छति तस्य कृते अस्य साक्ष्यस्य घोषणा अनिवार्या वर्तते। मुस्लिन्-जनाः प्रतिदिनं प्रार्थनासु अस्य किञ्चित् भिन्नरूपं भणन्ति, यस्मिन् द्वितीयभागः एवं वर्तते: -
व अश्हदु अन्न मुहम्मदन् अब्दुहू व रसूलुहू
अर्थात्: “अपिच साक्ष्यं ददामि, मुहम्मत् तस्य सेवकः दूतः च अस्ति इति”
सलात् (विधिवत्प्रार्थना)[सम्पादयतु]
सलात् अथवा सलाह् (अरबी: صلاة) इति विधिवत्प्रार्थना अहर्निशं पञ्चवारं आचरणीया। इयं विधिवत्प्रार्थना भगवति मनोयोगार्थं, अपिच तस्मै आभारव्यक्त्यै, तस्य पूजनार्थं च, तेन व्यक्तिगत-संवादस्य कश्चन विधिः। सलात् परमानिवार्या वर्तते, तथापि विशेषेषु परिस्थितिषु अवमोचनानि वर्तन्ते। सलाति कुरान्-शास्त्रेण अरबीभाषायां प्रार्थनाः, काश्चन स्तुतयः च वर्तन्ते।[५२]
मुस्लिम्-जनाः काबा-प्रार्थनालयस्य दिशः अभिमुखाः भूत्वा सलातं आचरन्ति, यद्यपि प्राथमिकदिनेषु ते यरूशलम्-नगरस्य दिशः अभिमुखाः भूत्वा आचरन्ति स्म।
इस्लामीय-प्राथनालयः मस्जिद् इति उच्यते। मस्जिद् न केवलं प्रार्थनानां कृते अपितु सामाजिक-मेलनस्य अपि केन्द्रः वर्तते।[५३]
सौम् (उपवासः)[सम्पादयतु]
उपवासः (अरबी: “صوم” सौम्) सूर्योदयात् सूर्यास्त-पर्यन्त्म् मुख्यरूपेण भोजन-पानयोः, मिथुनस्य च, एवमेव असत्यादि दुराचरणानां त्यागः वर्तते। समान्यतः आवर्षे अनानिवार्यः उपवासः शक्यः, परन्तु इस्लामीये रम्ज़ान्-मासे उपवासः विशेषतः अनिवार्यः वर्तते। उपवासः भगवतः निकटतायाः भावः, दरिद्राणां पीडां प्रति संवेदनां च कल्पते, अतः मुस्लिम्-जनैः उपवासे भगवतः चिन्तनं करणीयं, तस्य नामानि जपितव्यानि, कुरान्-पाठः कर्तव्यः, पूर्वकृतानां पापानां क्षमा याचनीया, दीनानां दुविधानां चिन्तनं आदि कर्तव्यम् च। रुग्णैः, यात्रिभिः, अन्यैः दुविधाग्रस्तैः उपवासः न करणीयः, अपितु अस्य पारितोषिक-रूपेण अन्नदानं करणीयं, अथवा दुविधायां गतायां उपवासः करणीयः। [५४]
ज़कात् (वार्षिकदानम्)[सम्पादयतु]
ज़कात्(अरबी: "زکاۃ" ज़कात्/ज़काह् अर्थात् पावकः) दीनेभ्यः, अनाथेभ्यः, समाजे हृदयेषु सहनिध्याय, बन्धस्थानां बद्धश्रमिकानां च मुक्त्यै,दरिद्रऋणिभिः, हितेच्छार्थे परदेशेभ्यः, विरुद्धपथिकेभ्यः, दानविभागस्य कर्मचारिभिः दत्तं वार्षिकदानं अस्ति।[५५] अस्य व्यवस्था आयकरं इव अनिवार्यं वर्तते। यदि कस्यचन समीपे ५२.५ तोला-परिमितं रजतस्य सममुल्यं धनं आवर्षं तिष्ठति, तर्हि वर्षस्य अन्ते तस्य २.५ प्रतिशत-भागः अस्मिन् दाने दाननीयं वर्तते।[५६] इयं सामान्यतुलना निसाब् अर्थात् मानं उच्यते। विशेषजनाः एव धनस्य अतिसंचयः न कुर्युः, धनं च समस्तसमाजे समानरूपेण प्रसारितं भवेत्, जनाः धनार्जनं कृत्वा निष्कर्मिणः न भवेयुः इति अस्य दानस्य आशयाः।
हज् (तीर्थयात्रा)[सम्पादयतु]
हज्-अल्-बैतुल्लह्(अरबी: حج البیت اللہ अर्थात् परमात्मनः गृहस्य तीर्थयात्रा) अथवा केवलं हज् (अर्थात् तीर्थयात्रा) द्ज़ुल्-हज् नाम इस्लामीय-मासे कृता काबा-स्मारकस्य, तस्य परितः स्थितानां च पवित्रस्थानानां तीर्थयात्रा वर्तते। इयं यात्रा प्रत्येकस्मै स्वस्थाय यात्रासमर्थाय मुस्लिम्-जनाय आजीवनं न्यूनमतिन्यूनं एकवारं अनिवार्या वर्तते।[५७] अस्याः यत्रायाः अनुष्ठानाः एवं वर्तन्ते: मिना-मेरुक्षेत्रे पटगृहेषु अहर्निशं वासः। ततः आदिनं अराफ़ात् नाम मेरुक्षेत्रे भगवतः आराधना, प्रार्थना-तपादि। ततः अब्राहामस्य पदन्यासं अनुसृत्य,मुज़्दलिफ़ा नाम मेरुक्षेत्रे आरात्रि बहिः सैकतभूम्यां शयनम्। ततः जुमरात् नाम स्तम्भत्रये शर्करक्षेपणं, अब्राहामस्य अनुचरणे, यथा सः त्रिवारं तत्र अभिमुखे आगते शैतान्-पापात्मनि शर्करक्षेपणं कृतवान्।ततः इस्लामीय-मतानुसारं अब्राहामेन निर्मितस्य काबा-प्रार्थनालयस्य सप्तवारं परिक्रमा।[५८] ततः सफ़ा-मर्वा-पर्वतयोः मध्ये अर्वद्भ्रमणं; अब्राहामस्य भार्यां हाज्रां अनुसृत्य, पुरा यथा सा नवजाताय स्वपुत्राय इस्मायीलाय जलनिरूपणाय व्याकुला भूत्वा तत्र भ्रमितवती, परमत्मा च शिलायां शिशोः पादकर्षणस्य स्थानात् जलाशयं उद्भावितवान्। [५९] हज्-यात्रायाः वेलां विहाय आवर्षं अन्यवेलासु अपि तीर्थयात्रा शक्या अस्ति, ततः इयं यात्रा उमरा इति उच्यते।
टिप्पणी[सम्पादयतु]
- ↑ वर्तन् ग्रीगोरीयन् (२००३). Islam: A Mosaic, Not a Monolith. वाशिङ्गटन् डि.सी.: बुकीङ्गस् इनस्टिट्युसन् प्रेस्. pp. p. ix. ISBN 0-8157-3283-X.
- ↑ "कुरान् २:२५५"
- ↑ "People of the Book" Islam: Empire of Faith. PBS. Retrieved on 2010-12-18
- ↑ Esposito, John L.(2002b) What Everyone Needs to Know about Islam pp.17,111,112,118, Oxford University Press. ISBN 0-19515713-3
- ↑ Teece, Geoff (2005). Religion in Focus: Islam. Smart Apple Media. pp. p. 10.
- ↑ Nelson, Lynn Harry. "Islam and the Prophet Muhammad". Kansas University. Retrieved 2006-06-17. - "One must remember that we are talking about the Muslim expansion, not Arab conquests. The expansion of Islam was as much, or perhaps much more, a matter of religious conversion than it was of military conquest."
- ↑ Esposito, John L. (२००२). What Everyone Needs to Know About Islam. अक्सफोर्ड् विश्वविद्यालयः, यू एस्. pp. p. 2. ISBN 0-19-515713-3.
- ↑ Office for National Statistics (2003-02-13). "Religion In Britain". Retrieved 2006-08-27.
- ↑ BBC (2005-12-23). "Muslims in Europe: Country guide". Retrieved 2006-09-28.
- ↑ अरबीधातुः सीन्-लाम्-मीम्
- ↑ “What does Islam Mean?” , The Friday Journal 2011-02-06. Archived from the original on 2011-03-13.
- ↑ पश्य: कुरान् ६:१२५ कुरान् ३९:२२ च
- ↑ पश्य: कुरान् ५:३ कुरान् ३:८३ च
- ↑ पश्य: कुरान् ९:७४ कुरान् ४९:१४ च
- ↑ सहीह् अल् बुख़ारी १:२:४८
- ↑ Esposito John L. (2000-04-06) The Oxford History of Islam. Oxford University Press. pp. 76-77 ISBN 9780195107999
- ↑ Mahmutćehajić, Rusmir (2006). The mosque: the heart of submission Fordham University Press, p. 84. ISBN 978-0-8232-2584-2
- ↑
- Esposito, John L. (2002b) What Everyone Needs to Know About Islam Oxford University. pp. 74-76 ISBN 0-19515713-3
- Esposito, John L. Islam the Straight Path (red Rev. Ups ed.) Oxford University Press.
- ↑ “God Created the Universe to Serve Mankind: God Created” By Fateh Ullah Khan p.298
- ↑ Turfe, Tallal Alie(1935). Islamic Unity and Happiness TTQ, Inc. p.37 ISBN 9780940368477
- ↑ What is Islam? By Jamaal Zaragoza p.37 Retrieved 2014-10-07
- ↑ पश्य :कुरान् २:११७
- ↑ पश्य : कुरान् ५१:५६ अपिच Human Nature and Purpose of Existance patheos.com Retrieved on 2011-01-09
- ↑ पश्य :कुरान् २:१८६
- ↑ कुरान् ५०:१६
- ↑ I am as my servant thinks I am Hadithaday.org. Archived from the original on 2011-11-07
- ↑ Bently, David.(September 1999) The 99 Beautiful Names for God for All the People of the Book William Carey Library. ISBN 0-87808-299-9
- ↑ पश्य [कुरान् २:९७-९८] [कुरान् ६६:४] च
- ↑ कुरान् २:९८
- ↑ [कुरान् ६९:१२-१५]
- ↑ कुरान् ३२:११
- ↑ कुरान् ५:४४; कुरान् ६:९१
- ↑ कुरान् ४:१६३
- ↑ कुरान् ५:४६
- ↑ कुरान् १४:१
- ↑
- Esposito John L.(2004) Islam: The Straight Path (3r ed) p. 6,12 ISBN 978-0-19-511234-4
- “Tahrif” encyclopædia Britannica Online
- ↑ Chejne, A.(1969) The Arabic Language: It's Role in History, University of Minnesota Press, Mennepolis
- ↑ Al Faruqi; Lois Ibsen(1987), The Cantillation of Qur'an, Asian Music (Autumn-Winter 1987) p.3,4.
- ↑ “Quran” Encyclopædia Britannica Online
- ↑ Esposito, John L.(2004) Islam: The Straight Path p.79 ISBN 978-0-19-511234-4
- ↑ “Tafsir” Encyclopædia Britannica Online
- ↑ अरबीधातुः न-ब-अ
- ↑ अरबीधातुः र-स-ल
- ↑ “Islam” Encyclopædia Britannica Online
- ↑
- Encyclopedia of Islam and Muslims Word (2003), p. 666.
- J.Robson. “Hadith” Encyclopedia of Islam Online
- D. W. Brown. “Sunna” Encylopedia of Islam (2003)
- ↑ Animals in Islam by Basheer Ahmed Masri p.27
- ↑ कुरान् १:४
- ↑ कुरीन् ६:३१
- ↑ कुरान् १०१:१
- ↑
- कुरान् ९:५१
- Cohon-mor (2001) A Matter of Fate: Concept of Fate in the Arab World as Reflected in Modern Arabic Literature. p.4 Oxford University Press. ISBN 0-19-513398-6
- Ahmet T. Karamustafa “Fate” Encyclopeadia of Quran Online.
- ↑
- Farah, Caesar (2003) Islam: Beliefs and Observance (7th ed) pp. 119-122. Barron's Educational Series. ISBN 978-0-7641-2226-2
- Patton Walter M. The Doctrine of Freedom in Korân. p.130. The American Journal of Semetic Languages and Literature. ISBN 90-04-10314-7
- ↑ Esposito, John L. (2002b) What Everyone Needs to Know About Islam Oxford University. pp. १८,१९ ISBN 0-19515713-3
- ↑ Encyclopedia of Women and Religion in North America p. ६१४ By Rosemary Skinner Keller, Rosemary Radford Ruether, Marie Cantlon
- ↑
- कुरान् २:१८४
- "Islam" Encyclopædia Britannica Online
- ↑ कुरान् ९:६०
- ↑ सहीह्-अल्-बुखारी पुस्तकं २४ हदीस् ५०
- ↑ कुरान् ३:९६-९७
- ↑ Getting Best Out of Hajj by Abu MuneerIslam: A Guide for Jews and Christians by F.E. Peters. page 20
- ↑ "Islam" Encyclopedia Britannica Online
बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]
- शैक्षणिकस्रोतः
- पथीयोस् ग्रन्थालयः - इस्लाम्
- Compendium of Muslim Texts दक्षिण-केलिफोर्निया-विश्वविद्यालयः
- इस्लाम् विश्वकोषः
- एथिकल् डेमोक्रेसी जार्नाल् इस्लाम्-मतस्य पर्यालोचना
- आन्तर्जालाधारितः स्रोतः
- इस्लाम्, लेखाः- एन्साईक्लोपीडिया ब्रिटानिका
- इस्लाम्, लेखाः - Friesian.com
- असबिया - वैश्विक-सामाजिक-मूल्यपरिवर्तनस्य पुनर्विवेचना, लेखाः - Repec/Ideas, University of Connecticut तथा IZA, Bonn, on Islam and global value change
- इस्लाम्, लेखाः - Citizendium
- कोषाः
- इस्लाम्-मतम्
- इस्लाम् (ग्रन्थसङ्ग्रहः) - प्रकल्पः गुटेनबार्ग्
- इस्लाम् - UCB ग्रन्थालयः GovPubs तः
- इस्लाम् तथा इस्लामिक् अनुसन्धानं - Dr. Alan Godlas, Professor,University of Georgia


text:
यष्टी
एषा यष्टी अपि भारते वर्धमानः कश्चन सस्यविशेषः । इयम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एषा यष्टी आङ्ग्लभाषायां Liquorice इति उच्यते । अस्याः सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Glycyrrhiza glabra इति । एषा यष्टी प्रायः औषधत्वेन एव उपयुज्यते सर्वत्र । एतस्याः यष्ट्याः अपरं नाम अस्ति ज्येष्ठमधुः इति । अस्य यष्टिसस्यस्य मूलम् औषधत्वेन उपयुज्यते । अन्यानि अङ्गानि तु न उपयुज्यन्ते ।
आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्याः यष्ट्याः स्वभावः[सम्पादयतु]
एषा यष्टी पचनार्थं गुरुः । एषा स्निग्धगुणयुक्ता, शीतवीर्या च । एषा यष्टी जीर्णानन्तरं मधुरविपाका भवति ।
- “यष्टी हिमा गुरुः स्वाद्वी चक्षुष्या बलवर्णकृत् ।
- सुस्निग्धा शुक्रला केश्या स्वर्या पित्तनिलास्रजित् ।
- व्रणशोथविषच्छर्दितृणाम्लानिक्षयापहा ॥“ (भावप्रकाशः)
- १. एषा यष्टी चक्षुष्या अस्ति । तन्नाम नेत्रस्य हितकरी ।
- २. एषा यष्टी शरीरस्य बलं वर्णं च वर्धयति ।
- ३. एषा यष्टी मुखे अरुचिं निवार्य रुचिं जनयति ।
- ४. एषा यष्टी शरीरे शुक्रधातुं वर्धयति । केशाणां वर्धनम् अपि करोति ।
- ५. एषा यष्टी दाहं शमयति । एषा यष्टी वेदनास्थापिका अपि ।
- ६. एषा यष्टी वातं पित्तं च हरति । वमनं निवारयति अपि ।
- ७. एषा यष्टी कण्ठरोगान्, अतिरक्तस्रावं चापि निवारयति ।
- ८. एषा यष्टी शोथं शमयति । कफनिस्सारिका चापि ।
- ९. एषा यष्टी स्वरम् उत्तमं करोति । स्तन्यं वर्धयति च ।
- १०. एषा यष्टी व्रणरोपिका । विषबाधां छर्दिं च शमयति ।
- ११. अस्य यष्टिसस्यस्य मूलं ३ – ५ ग्रां यावत् औषधत्वेन दातुं शक्यते ।
- १२. वातजन्यः शुष्ककासः बाधते चेत् यष्टीं, द्राक्षाम्, आमलकस्य चूर्णं च ६ ग्रां यावत् पेषयित्वा १२ ग्रां यावत् घृतं योजयित्वा क्षीरेण सह पातव्यम् । पेषणं कृत्वा सज्जीकृतं मिश्रणं सम्यक् भागत्रयं कृत्वा प्रतिदिनं त्रिवारं पातव्यम् । एवं ३ – ४ दिनानि यावत् करणाभ्यन्तरे कासः अपगच्छति ।
- १३. पित्तजन्यः कासः बाधते चेत् यष्टीम्, आमलकम्, अळलेफलं च समप्रमाणेन योजयित्वा चूर्णीकरणीयम् । तत् चूर्णं वस्त्रेण शोधयित्वा दिने त्रिवारं ५ ग्रां यावत् शर्करां क्षीरं च योजयित्वा ३ - ४ दिनानि यावत् पातव्यम् ।
- १४. अर्धचमसपरिमितां यष्टीं चूर्णीकृत्य चषकपरिमितं जलं योजयित्वा सम्यक् क्वथनीयम् । जलं यदा अर्धचषकपरिमितं भवति तदा तत् कषायं शोधयित्वा तत्र मधु योजयित्वा चमसद्वयं यावत् च दिने द्विवारम् इव ३ – ४ दिनानि यावत् सेवनीयम् । तेन कफबाधा निवारिता भवति । कफस्य शुष्कतायाः कारणतः हृदये कण्ठे वा वेदना जायते चेत् सा अपि निवारिता भवति ।
- १५. यष्टीम्, अर्धचमसपरिमितं निम्बूकस्य रसं, चमसमितं मधु च योजयित्वा प्रतिदिनं त्रिवारम् इव सेवितं चेत् शुष्ककासः अपगच्छति ।
- १६. यष्ट्याः तैलम् अपि उपयोक्तुं शक्यते । अस्याः यष्ट्याः विशेषरूपेण कोऽपि निषेधः नास्ति ।


text:
जवाहरलाल नेहरू
जवाहरलाल नेहरुः (१८८९-१९६४) प्रयागे जात: ।
१९४७तः-१९६४तमवर्षपर्यन्तं स: भारतस्य प्रधानमन्त्री आसीत् ।
सः भारतवर्षस्य सर्वाधिककालपर्यन्तं नेतृत्वं कृतवान् तथा च प्रथमः प्रधानमन्त्री आसीत् ।
तस्य पितुः नाम मोतीलालनेहरुः । मातु: नाम स्वरूपरानी इति । केम्ब्रिजविश्वविद्यालये स्नातकपरीक्षाम् उत्तीर्य स: विधिवेत्ता अभवत्। तस्य ब्राह्मणकुलोत्पन्नया कमलया सह विवाह: सम्पन्नः।
अन्तर्विषयाः
प्रारम्भिकजीवनं शैक्षणिकविषयः च[सम्पादयतु]
जवहरलाल् नेहरु महोदयस्य माता स्वरूपराणी पिता च मोतिलाल् नेहरु (१८६१-१९३१) कश्मीरपण्डित कुले जातः । तस्य विद्याभ्यासः भारते इङ्ग्लण्डदेशे च अभवत् । इङ्ग्लण्डदेशे इण्डिपेण्डेण्ट् बोय्स् स्कूल (अननुदानितबालकशालायां) तथा केम्ब्रिडज्प्रदेशे हेरो ट्रिनिटि कलाशालायां च पठितवान् । यदा इङ्ग्लण्डदेशे आसीत् तदा अयं जो नेहरु इति प्रसिद्धः । अयं ७-२-१९१६ दिनाङ्के षोडशवर्षीयां कमलाकौर इत्येतया सह विवाहं कृतवान् । तस्मिन् एव वर्षे तयोः पुत्री जाता तस्याः नाम इन्दिरा प्रियदर्शिनी इति ।
जीवनं तथा वृत्तिः[सम्पादयतु]
भारतदेशस्य स्वातन्त्र्यम् आगस्ट १५ दिनाङ्के १९४७ वर्षे अभवत् । तदा नेहरु ध्वजारोहणम् अकरोत् । प्रजाप्रभुत्वविषये नेहरु गुणत्वम् अपश्यत् इष्टवान् च। सः सेक्यूलरिसं, लिबरलिसं च इष्टवान् । दरिद्रेभ्यः दीनेभ्यः च साहाय्यकरणं तस्य प्रवृत्तिः आसीत् । नेहरुमहोदयस्य एतादृशाः गुणाः अस्माकं देशस्य संविधानरचनायां सहकरिणः अभवन् । देशस्य औन्नत्यर्थं प्रपञ्चे ये हितकारिणः गुणाः आसन् तान् अत्र स्थापितवान् । तस्य पुत्री इन्दिरा तथा दौहित्रः राजीवः स्वयं देशसेवां कर्तुकामौ देशस्य प्रधानमन्त्रिणौ अभवताम् ।
गान्धीमहाभागस्य उत्तराधिकारी[सम्पादयतु]
१९४१ जनवरी १५ दिनाङ्के गान्धी अवदत् । "मम तथा नेहरुवर्यस्य मध्ये भिन्नाभिप्रायाः सन्ति इति जनाः वदन्तः सन्ति । परन्तु आवयोः मध्ये .क्षुल्लककारणेन मनोभेदःन भवेत् आवयोः लक्ष्यं सर्वदा एकमेव भवति । यत् किमपि भवतु ममोत्तरं नेहरु एव अधिकारी भवति, न तु राजाजी इति बहुकालात् वदन् अस्मि" इति।."[५]
राजकीयपूर्वभागः[सम्पादयतु]
नेहरु महाभागः तथा तेन साकं ये कारागृहे आसन् तेषां मोचनम् अभवत् । ब्रिटिश्जनाः राजकीयप्रभुत्वं भारतीयानां कृते ह्स्तान्तरितं कर्तुं निश्चितवन्तः। तदर्थं ब्रिटिश् केबिनेट् मुख्यस्थाः भारतमागताः ।[६] यदा नेहरुमहाभागः प्रधानमन्त्रित्वेन कार्यभारम् ऊढवान् तदा भारते हिन्दूमुस्लिं कलहः तस्य कार्ये प्रत्यूहवत् अभवत् । महमदाली जिन्ना मुस्लिमजनानां कृते स्वतन्त्र्यदेशः आवश्यकः इति आग्रहं कृतवान् । अत एव एताद्दशविघ्नानां मध्ये तस्य कार्यम् अग्रे न गतम् । मुस्लिं जनानां तथा हिन्दूनां सहयोगेन भारते यदा प्रजाप्रभुत्वराज्यं कर्तुं न शक्तः तदा नेहरु भारतस्य विभजनं कर्तुं अनिच्छया अङ्गीकृतवान् । विभागः तु यथा ब्रिटिश्जानानां योजनानुसारम् अभवत् । अयं विभागः तु जून् ३ दिनाङ्के १९४७ वर्षे अभवत् । तदा आग्स्ट १५ दिनाङ्के सः प्रधानमन्त्रिरुपेण प्रमाणवचनं स्वीकृतवान् । तदनन्तरं तस्य प्रथमभाषणं Tryst with Destiny इति प्रसिद्धम् । तस्य भाषणस्य सारांशः एवम् आसीत्- 'अस्माकं लक्ष्यं प्रति गन्तुं सन्धानं कृतम् । इदानीं सन्धानस्य फलप्राप्त्यर्थं समयः आगतः । पूर्णतया कर्तुं न शक्यते चेदपि किञ्चिद् वा कर्तु प्रयतनीयम् । मध्यरात्रे १२ वादने यदा सर्वे सुप्ताः आसन् तदा अस्माकं देशः जागरितः आसीत्। स्वातन्त्र्यं तु प्राप्नोत् । दुर्लभं तादृशं क्षणं सर्वदा न लभ्यते। प्राचीनं सन्त्यज्य अस्माभिः नावीन्यं प्राप्तम् अस्ति। देशस्य चरिते ईद्दशं क्षणं पुनः न आगच्छति । एतावत् पर्यन्तं येषां वाक्, मनः सर्वं निगूढे आसीत् इदानीम् तेषां स्वातन्त्र्यम् आगतम् । अस्मिन् सन्दर्भे भारतस्य तथा भारतीयतायाः च सेवां कर्तुं वयं प्रतिज्ञां कुर्मः मानवतां च न त्यजाम ’ इति। तस्मिन् काले मतान्तरकलहाः बहुत्र वर्धन्ते स्म । अयं कलहः पञ्जाब् देहली बङ्गाल् इत्यत्र सर्वत्र प्रसारितः आसीत् । नेहरु मुस्लिम् नेतृभिः साकं आभारतं सञ्चरन् सर्वत्र देशे शान्तिस्थापनाय तथा शरणार्थिनां मनः प्रसादनार्थं प्रायतत । सः मौलाना आजाद तथा अन्यैः नेतृभिः साकं मुस्लिमबान्धवानां भारते स्थातुं तथा योगक्षेमं वोढुं च वार्तालापं कृतवान् । देशस्थितिं वीक्ष्य तस्य मनोवेदना सञ्जाता।
१९४७ तमे वर्षे -भारत-पाकीस्तानयुद्धं रोद्धुं युनैटेड नेशन्स् साहाय्यं प्रार्थितवान्। पाकिस्तानदेशस्य तथा भारतस्य च मध्ये स्थितं हैदराबाद् इति प्रान्तं भारतस्य इति उद्धोषयितुं नेहरु मनः न चकार। यतः मतीयकलहः भवेदिति। बि.जे.पी नायकः जस्वन्तसिङ्गः एवं वदति " नेहरुमहोदयस्य चिन्तनानि एव अस्माकं भारतस्य विभजने कारणीभूतानि अभवन्। यतः सः एकत्र प्रभुत्वम् इच्छति जिन्ना तु विभागीयप्रभुत्वम् इच्छति। एतयोः मध्ये मनस्तापः एव विभजनस्य अन्यतमं कारणमभवत् । भारतस्वातन्त्र्यानन्तरं नेहरु तस्य पुत्रीम् इन्दिराम् एव तस्य तथा तस्य कार्यकलापस्य पर्यवेक्षिकारूपेण आयोजयामास । तस्य नेतृत्वे १९५२ निर्वाचने काङ्ग्रेस् पक्षः बहुमतं प्राप्नोत्। ततः इन्दिरा नेहरुगृहमेव आगत्य तस्य सर्वाङ्गीणकार्यं पश्यन् तेन साकं स्वदेशविदेशपर्यटनं कृतवती । एषा तस्य कार्यकर्तृषु प्रमुखा अभवत् ।
तेन इतिहासविषये " द डिस्कवरी ऑफ इन्डिआ" अपि च " ग्लिंप्सेस ऑफ वर्ल्ड हिस्टरी" इति अभ्यासपूर्णौ ग्रन्थद्वयं लिखितम् ।
तस्य जन्मदिनं नवेम्बरमासस्य चतुर्दशदिनाङ्कम् अखिले भारतवर्षे बालदिनत्वेन उत्साहपूर्वकम् आचर्यते ।
महात्मनः गान्धे: सम्पर्के आगते स: स्वातन्त्रसङ्ग्रामे सन्नद्घ: अभवत् ।
टिप्पणी[सम्पादयतु]
- ↑ The Spirit of the School – Julian Stern – Google Boeken. Books.google.com. 25 April 2009. http://books.google.com/books?id=zoQUqJZgjgYC&pg=PA54. Retrieved 10 July 2013.
- ↑ "Mob Scenes Mar Last Nehru Rites", The Gazette, Google News Archive, 9 June 1964, p. 4.
- ↑ Ramachandra Guha. "Inter-faith Harmony: Where Nehru and Gandhi Meet Times of India", The Times of India, 23 September 2003.
- ↑ In Jawaharlal Nehru's autobiography, An Autobiography (1936), and in the Last Will & Testament of Jawaharlal Nehru, in Selected Works of Jawaharlal Nehru, 2nd series, vol. 26, p. 612,
- ↑ Gandhi, Gopalkrishna. "The Great Dandi March — eighty years after", The Hindu, 5 April 2010
- ↑ "Declaration of independence". Archived from the original on 17 May 2013. Retrieved 14 August 2012.
बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]
- India Today's profile of Nehru
- Nehru's legacy to India
- Nehru on Communalism
- Jawaharlal Nehru materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)


text:
शिवमोग्गामण्डलम्
शिवमोग्गामण्डलम् (Shimoga district) कर्णाटकराज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । शिवमोग्गामण्डलस्य मण्डलकेन्द्रस्य च नाम समानम् अस्ति । एतत् बेङ्गळूरुतः २७५ कि.मी.दूरे अस्ति । कर्णाटकस्य निसर्गरमणीयं मण्डलम् इदं ’मलेनाडु(पर्वतमयः प्रदेशः) इत्येव ख्यातम् । शिवमुखम् इति पदपुञ्जात् निष्पन्नं पदं शिवमोग्गा इति कथितम् ।अत्र मूलतृणादिवनस्पतिभिः रुचिकरं रसम् उत्पादयन्ति स्म( संग्रहं कुर्वन्ति स्म) । अतः सिहिमगे इति नाम, अनन्तरं ’शिवमोग्गे’ इत्यागतम् । भौगोळिकतया शिवमोग्गमण्डले शालिक्षेत्राणि सन्ति । राज्ये सर्वाधिक वर्षास्थानम् आगुम्बे अत्र अस्ति । दूर्वासक्षेत्रमित्यपि क्षेत्रस्य नाम आसीत् ।
अन्तर्विषयाः
- १ उपमण्डलानि-७
- २ नद्यः
- ३ विस्तीर्णता
- ४ भौगोलिकता
- ५ इतिहासः
- ६ दर्शनीयानि स्थानानि
- ७ प्रसिद्धानि क्षेत्राणि
- ७.१ १.शिवमोग्गानगरम्
- ७.२ २.बळ्ळिगावे
- ७.३ ३.भद्रावती
- ७.४ ४. कूडली
- ७.५ ५वरदपुर वरदहळ्ळी
- ७.६ ६. उडुतडी -(शिकारीपुर)
- ७.७ ७. शिगन्दूरु (सागर)
- ७.८ ८.होम्बुज- (होसनगर)
- ७.९ ९.केळदी (सागर)
- ७.१० १०.कोडचाद्रिः (सागर)
- ७.११ ११.चन्द्रगुत्ती-(सोरब)
- ८ प्रसिद्धाः व्यक्तयः
- ९ बाह्यानुबन्धः
उपमण्डलानि-७[सम्पादयतु]
शिवमोग्ग, सागर, तीर्थहळ्ळी होसनगर सोरब, शिकारीपुर भद्रावती
नद्यः[सम्पादयतु]
तुङ्गभद्रा, कुमुद्वती, शरावती, वेदवती, वरदा, कुशावती एताभिः नदिभिः एतत् मण्डलं जलसमृद्धम् अस्ति ।
विस्तीर्णता[सम्पादयतु]
८४६५ च.कि.मी
भौगोलिकता[सम्पादयतु]
पश्चिमपर्वतप्रदेशः सह्याद्रिपर्वतश्रेणिः मण्डलस्य सौन्दर्यं वर्धितवती अस्ति । विश्वप्रसिद्धः जोगजलपातः इतः ११३कि.मी.दूरे अस्ति । अत्र शरावतीनदी राजा राणी रोरर् राकेट् इति धाराचतुष्टयेन पतति ।
इतिहासः[सम्पादयतु]
क्रि.पू. तृतीयेशतके साम्राडः अशोकस्य मौर्यसाम्राज्यस्य दक्षिणसीमान्त्यः अयं प्रदेशः । चतुर्थशतकस्य काले कदम्बाः षष्ठे शतके चालुक्याः, तेषां सामन्ताः राजानः गङ्गाः, अष्टमे शतके राष्ट्रकूटाः, एकादशे शतके होय्सलाः, पञ्चदशे शतके विजयनगरराजाः एतस्य प्रदेशस्य शासनं कृतवन्तः।
दर्शनीयानि स्थानानि[सम्पादयतु]
जोगजलपातः, श्रीरेणुकाम्बादेवालयः , चन्द्रगुत्तीदुर्गं ,लिङ्गनमक्कि- जलाशयः, वनके अब्बेजलपातः, भद्रायोजना, होसनगरश्रीरामचन्द्रापुरमठः, लक्कवल्लिजलाशयः, आगुम्बेसूर्यास्तः, मण्डगद्दे पक्षिधाम, अम्बुतीर्थम्, कुन्दाद्रिः,कुप्पवल्लिकविशैलः, कोटेसीतारामाञ्जनेयमन्दिरं, तुङ्गभद्रासङ्गमः, कोडचाद्रिः, तावरेकोप्पसिंहधाम, शिवप्पनायकनकोटे, सिगन्धूरुमाता, दब्बेजलपातः ।
प्रसिद्धानि क्षेत्राणि[सम्पादयतु]
१.शिवमोग्गानगरम्[सम्पादयतु]
(०८२९२) दूर्वासमहर्षिः अत्र तपः आचरितवान् । शिवलिङ्गं बालहनुमन्यंत्रं च पूजितवान् । तदेव अत्र कोटेसीतारामाञ्जनेयः, भीमेश्वरदेवालयरुपेण अस्ति । जनमेजयस्य सर्पयागः अत्रैव कृतः इति विश्वासः अस्ति ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- बेङ्गळूरुतः २७४ कि.मी ।
- मङ्गलूरुतः २०६ कि.मी.।
- राष्ट्रियराजमार्गः -१३। रेलयानस्य सौलभ्यमस्ति ।
२.बळ्ळिगावे[सम्पादयतु]
द्वादशे शतके बनवासीराज्यस्य राजधानी । एतत् क्षेत्रं बलिपुर- अग्रहारः इति प्रसिद्धम् आसीत् । इन्द्रस्य अमरावती कुबेरस्य अलकावतीव सुन्दरं ‘वैभवोपेतं च आसीत् । ’दक्षिणकेदारमरिकल्याण’ इत्यपि जनाः कथयन्ति स्म । शासनानुसारम् अत्र १३ विद्यासंस्थाः, त्रयः बौद्धविहाराः , द्वादश जैनबसदयः (जैनमन्दिराणि), वाणिज्यकेन्द्राणि च आसन् केदारेश्वरदेवालयः चालुक्यशैल्या रचितः त्रिकूटाचलरुपः अस्ति । कृष्णशिलाशिवलिङ्गः अत्र अस्ति । काशीविश्वेश्वरमन्दिरं (१०६० कि.श) त्रिपुरान्तकेश्वरमन्दिरं , दुण्डिराजगणपतिमन्दिरं च अत्र सन्ति । इतिहासप्रसिद्धायाः नाट्यराज्ञ्याः शान्तलायाः जन्मस्थलम् । महामहिमस्य परशिवस्वरुपस्य अल्लमप्रभोः जन्मस्थानं च ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- शिकारीपुरतः २० कि.मी ।
- शिवामोग्गतः ८० कि.मी.।
- शिराळकोप्पतः २ कि.मी.।
३.भद्रावती[सम्पादयतु]
भद्रानदीतीरे स्थितस्य अस्य क्षेत्रस्य बङ्किपुरं बेङ्किपुरम् इति कथयन्ति स्म । अत्र वङ्किमहर्षेः आश्रमः आसीत् । भद्रानदीतीरे श्री लक्ष्मीनरसिंहस्वामीदेवालयः अस्ति । देवः शङ्खचक्रगदापद्मधारी लक्ष्मीसमेतः च अस्ति । देवालयः होय्सलवास्तुशिल्पशैल्या अस्ति । नक्षत्राकारके मण्डपे त्रिकूटाचलरुपेण त्रीणि गर्भगृहाणि निर्मितानि । पुरुषोत्तमः लक्ष्मीनरसिंहः वेणुगोपालः च अत्र सन्ति । आञ्जनेयदेवालयोऽपि अस्ति ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- बेङ्गलूरु-शिवमोग्गरेल् मार्गे भद्रावती निस्थानकम् अस्ति ।
- शिवमोग्गतः २६ कि.मी.।
- बेङ्गळूरुतः २५६ कि.मी.।
- मैसूरुतः २२५ कि.मी. ।
- लोकयानानि यथेष्टं सन्ति ।
४. कूडली[सम्पादयतु]
एतत् क्षेत्रं तुङ्गाभद्रानद्योः सङ्गमस्थानम् । पुराणानुसारं भक्तस्य प्रह्लादस्य हरिः नरसिंहरुपेण प्रत्यक्षः अभवत् । स एव नरसिंहः अत्र सालिग्रामरुपे स्थितवान् । चिन्तामणिनरसिंहः पवित्राश्वत्थवृक्षः च अत्र स्तः । रामेश्वर-ब्रह्मेश्वरदेवालयौ शङ्कराचार्यमध्वाचार्ययोः मठौ च स्थः ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- शिवमोग्गतः २६ .कि.मी ।
- भद्रावतीतः २४ कि.मी ।
- वासार्थं मठाः सन्ति ।
५वरदपुर वरदहळ्ळी[सम्पादयतु]
(सागर)- श्रीरामदासवर्यस्य अनुग्रहं प्राप्तवतः श्रीधरस्वामिनः आश्रयः समाधिस्थलं च अत्र स्तः । श्रीधरस्वामी धर्मजागृतिकारणात् यात्रां कुर्वन् अन्ते अत्रत्ये प्रशान्ते रमणीये एकान्ते च स्थले वासम् आरब्धवान् । अत्र प्रतिवर्षं श्रीधरस्वामिजयन्तिः, आराधना, श्रीगुरुपूर्णिमा, विजयदशमीसमये विशेषोत्सवाः च भवन्ति ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- सागर- शिवमोग्गमार्गे ८ कि.मी ।
६. उडुतडी -(शिकारीपुर)[सम्पादयतु]
द्वादशशतके सुप्रसिद्धायाः शिवभक्तायाः अक्कमहादेव्याः जनस्थलम् एतत् । शिवः एव स्वपतिः सः एव चेन्नमाल्लिकार्जुनः इति ध्यायन्ती अक्कमहादेवी वस्त्ररहिता कल्याणनगरं गतवती । अन्ते वचनानि रचयन्ती वदन्ती श्रीशैले कदलीवने चेन्नमल्लिकार्जुने ऐक्या अभवत् ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- शिकारीपुरतः २५ कि.मी ।
७. शिगन्दूरु (सागर)[सम्पादयतु]
एतत नदीजलमध्यस्थं विशालः द्वीपः । मलेनाडुप्रदेशः(पर्वतप्रदेशः) शक्तिदेवता ’चौडेश्वरी’ ’शिगन्देश्वरी’ इति देवीं कथयन्ति । सहस्रशः भक्ताः दूरतः अत्र आगच्छन्ति । उत्तमम् नैसर्गिकदृश्यवैभवम् अत्र पश्यामः ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- सागरतः लोकयानम् । जोग-कोगरहळ्ळि-भट्कळ् वाहनमार्गे ४५ कि.मी ।
८.होम्बुज- (होसनगर)[सम्पादयतु]
अस्य हुञ्च पोम्बुर्च इति नामनि स्तः । जैनकाशीति प्रसिद्धे क्षेत्रे पञ्चबसदिदेवालयस्य अग्रे मानस्तम्भः , मुत्तिनकोळ, तपस्थितभङ्ग्यां पञ्चतीर्थङ्कराणां प्रत्येकगर्भगृहाणां दर्शनं विशेषाः । पद्मावती देवालयोऽप्यस्ति । जिनदत्तरायः करिलक्किनामकस्य वृक्षस्य अधः विश्रामं स्वीक्रुतवान् इति विश्वासः । सः वृक्षः अद्यापि अस्ति ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- शिवमोग्गतः ५४ कि.मी ।
- सागरतः तीर्थहळ्ळिमार्गे रिप्पन् पेटे निस्थानतः समीपे
९.केळदी (सागर)[सम्पादयतु]
एषः प्रदेशः केळदिनायकानां पूर्वतनराजधानी । अत्रत्याः २० नायकाः क्रिस्ताब्द १४९९ तः २७५ वर्षाणि यावत् प्रशासनम् कृतवन्तः । ते शूराः दानशूराः धर्मभीरवः देवालयनिर्माणकर्तारः च । १८ देवालयानां निर्माणं कृतवन्तः । तेषु अघोरेश्वरः शिवस्य पञ्चमुखेषु अन्यतमः (१५४०) । अत्र देवालये जालन्ध्राः, नन्दीमण्टपः, शुकनासी इत्यादयः भागाः शिल्पदृष्ट्या अपूर्वाः सन्ति । होय्सलद्राविडयोः साम्मिश्रशैलीम् अत्र पश्यामः । वीरभद्रदेवालये देवस्य ३२ हस्ताः लोहमये मूर्तिविशेषे द्रष्टुं शक्याः सन्ति ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- शिवमोग्गतः ६२ कि.मी ।
- सागरतः ९ कि.मि. ।
- जोगजलपाततः ३३ कि.मी.
१०.कोडचाद्रिः (सागर)[सम्पादयतु]
कोडचाद्रिपर्वतश्रेण्याम् उन्नतः (२३४३ मीटर्) दुर्गमः पर्वत प्रदेशः एषः । उडुपी शिवमोग्गमण्डलयोः सीमाप्रदेशेऽस्ति । अत्र ३२हस्तयुक्तस्य व्याघ्रस्य शिलामूर्तिः कालभैरवदेवालयः, उमामहेश्वरदेवालयः, प्रेक्षणीयाः सन्ति ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- जोगतः ६२ कि.मी (शिवमोग्गतः २२५ कि.मी सागरतः ७ कि.मी होसनगरतः २६ कि.मी (पादचारणम् अनिवार्यम् अस्ति । स्वकीयं वाहनं भवति चेदुत्तमम् ।
११.चन्द्रगुत्ती-(सोरब)[सम्पादयतु]
एतस्य पर्वतस्य मूले श्रीरेणुकाम्बादेवालयः आस्ति । एतां गुत्यम्म इति च कथयन्ति । देवालये ६० से.मी उन्नतः परशुरामस्य विग्रहः अस्ति । भवानीतीर्थ-शङ्करतीर्थे अत्र प्रसिद्धे । शूलप्पगुडि, भैरवगुडि च अत्र स्तः। भक्ताः अत्र त्रिशूलं भक्त्या अर्पयन्ति ।
मार्गः[सम्पादयतु]
- सोरबतः २६ कि.मी
प्रसिद्धाः व्यक्तयः[सम्पादयतु]
केलदी चेन्नम्मा अल्लमप्रभुः शिवप्पनायकः अक्कमहादेवी प्रफुल्लचन्द्रः कडिदाळ मञ्जप्पः शान्तवेरी गोपालगौडः एस्.बङ्गारप्पः बि.एस्.यडियूरप्पः के.एस्.ईश्वरप्पः कागोडु तिम्मप्पः यु.आर्.अनन्तमूर्तिः पि.लङ्केशः ना.डिसोजः एम्.के.इन्दिरा के.वि.सुब्बण्णः एन्.एस्.लक्ष्मीनारयणभट्टः गिरिशकासरवल्ली डा.टि.एम्.शिवानन्दय्य ।
बाह्यानुबन्धः[सम्पादयतु]
- Shimoga 2011 census report
- Shimoga Zilla Panchayat
- Shimoga distrcit official website
- Western Ghats
- Map of Shimoga District
- Shimoga results
- ↑ "Shimoga:Census2011". census2011.co.in.
- ↑ "Who's Who". National informatics centre.


text:
भामहः
संस्कृतस्य अलङ्कारशास्त्रे भामहः (Bhamaha) एव प्रथमः । भामहस्य विषये अधिकविचाराः न उपलभ्यन्ते । परन्तु सः स्वयं तस्य ग्रन्थे कुत्रचित् अहं रक्रिलगोमिः इत्यस्य पुत्रः इति उल्लिखितवान् । रक्रिलः इति नाम बौद्धानां नाम इव विद्यते इति कारणतः एषः अपि बौद्धः स्यात् इति ऊहः क्रियते । अभिनवगुप्तस्य लोचनग्रन्थे भामहस्य प्रस्तापः कृतः । आनन्दवर्धनस्य ध्वन्यालोके अपि भामहस्य वाक्यम् उद्धृतम् । बौद्धात् धर्मकीर्तेः सकाशात् अहम् उपकृतः इति स्वयम् एकत्र उक्तवान् इत्यतः ज्ञायते यत् एषः क्रि.शक स्पतमे शतमाने आसीत् इति । एतेन
इति ग्रन्थः लिखितः ।
विशेषाः[सम्पादयतु]
भामहः शब्दार्थसहितौ काव्यम् इति काव्यस्य लक्षणं भणितवान् । भरतस्तु दशगुणाम् प्रतिपादितवान् परम् एषः गुणत्रयमेव प्रतिपादितवान् । अनुप्रासादयः शब्दालङ्काराः, उपमादि अर्थालङ्काराः मिलित्वा ३८ अर्थालङ्कारान् निरूपितवान् । हेतुः, सूक्ष्मलेशः इत्यादीनाम् अलङ्कारत्वं निषेधितवान् । अलङ्कारशास्त्रे वक्रोतिसम्प्रदायस्य प्रवर्तकः भामहः इत्युच्यते ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]
- Transliterated text of Bhamaha's Kavyalankara at GRETIL
- Sanskrit text of Bhamaha's Kavyalankara prepared by Rashtriya Sanskrit Sansthan
[


text:
ओ मै फ़्रेन्ड् (चलच्चित्रम्)
ओ मै फ़्रेन्ड् (Oh My Friend) ( ఓ మై ఫ్రెండ్) इति एकं तेलुगु चलच्चित्रं विद्यते । २०११ वर्षे एतत् आगतम् । ओ मै फ़्रेन्ड् इत्युक्ते अरे मम मित्रम् इत्यर्थः ।
अन्तर्विषयाः
चित्रस्य उद्देश्यम्[सम्पादयतु]
द्वौ पुरुषौ आजीवनम् मित्रे भवितुं शक्नुतः। परं एकः पुरुषः अपरा महिला आजीवनं मित्रे भवितुं शक्नुवन्ति वा इत्यस्मिन् विषये चित्रकथा वर्तते ।
चित्रकथा[सम्पादयतु]
एकः पुरुषः (चन्दु ) अन्या च महिला ( सिरी ) यावत् वा कष्टम् आगच्छति चेदपि आजीवनं तयोः मित्रत्वं पवित्रतया रक्षन्ति ।
पात्रपरिचयः[सम्पादयतु]
सिद्धर्थ नारायणन् चन्दु इव श्रुति हासन् सिरि इव हन्सिका मोत्वानी रितु इव


text:
जगदीश चन्द्र बसु
अयं जगदीशचन्द्रबोसः (Jagadishchandra Bose, वङ्ग: জগদীশ চন্দ্র বসু; ३० नवेम्बर् १८५८- २३ नवेम्बर् १९३७) प्रसिद्धः भौतविज्ञानी, सस्यविज्ञानी च । अयं १८५८ तमे वर्षे नवेम्बर्-मासस्य ३० तमे दिनाङ्के भारतस्य मेमेन्सिङ्ग् इति प्रदेशे (इदानीं बाङ्ग्लादेशे अस्ति) जन्म प्राप्नोत् ।
अन्तर्विषयाः
प्राथमिकजीवनम्[सम्पादयतु]
अस्य पिता भार्गवचन्द्रः फरीदपुरम् इति मण्डले सहायकन्यायाधीशः आसीत् । अनेन जगदीशचन्द्रबोसेन आरम्भिकं शिक्षणं बङ्गालीभाषया एव प्राप्तम् । अनन्तरं सः शिक्षणार्थाय भारतस्य कोल्कत्तानगरम् अगच्छत् । तदवसरे तत्र ग्रामप्रदेशात् आगतम् एतं जगदीशचन्द्रबोसम् अन्ये छात्राः उपहसन्ति स्म । कदाचित् कुपितः सः जगदीशचन्द्रबोसः तेषु बलाढ्यं कञ्चित् सम्यक् प्रहृत्य उन्नीय अक्षिपत् । तदनन्तरं कोऽपि छात्रः अस्य उपहासं न अकरोत् । महाविद्यालयस्य शिक्षणं समाप्य जगदीशचन्द्रबोसेन अग्रिमस्य शिक्षणस्य निमित्तम् इङ्ग्लेण्ड्देशं प्रति गन्तव्यम् आसीत् । किन्तु गृहे आर्थिकी परिस्थितिः तावती उत्तमा न आसीत् । अनन्तरं तस्य माता आभरणानि विक्रीय तं वैद्यशिक्षणार्थं विदेशं प्रति प्रेषितवती । तत्र इङ्ग्लेण्ड्देशे लण्डन् तथा केम्ब्रिड्ज् विश्वविद्यालयेषु अयं जगदीशचन्द्रबोसः अध्ययनम् अकरोत् । तत्र भौतविज्ञानिना लार्ड् लेलिङ्गेन प्रभावितः सन् भौतशास्त्रे आसक्तः अभवत् । ततः सः भौतशास्त्रं, रसायनशास्त्रं, सस्यशास्त्रं च अपठत् ।
कर्मजीवनम्[सम्पादयतु]
इङ्ग्लेण्ड्देशतः पदवीं प्राप्य भारतं प्रत्यागतः जगदीशचन्द्रबोसः कोल्कत्तानगरस्य प्रेसिडेन्सिमहाविद्यालये १८८५ तः १९१५ पर्यन्तं भौतशास्त्रस्य अध्यापकरूपेण कार्यम् अकरोत् । तत्र तादृशं गौरवं प्राप्तवत्सु भारतीयेषु अयं जगदीशचन्द्रबोसः एव प्रथमः । तदवसरे भारते ब्रिटिश्जनानां शासनम् असीत् । प्रेसिडेन्सिमहाविद्यालये ब्रिट्श्–अध्यापकेभ्यः अधिकं वेतनं, भारतीयाय अस्मै जगदीशचन्द्रबोसाय च न्यूनं वेतनं दीयते स्म । तां पद्धतिं विरुध्य सः अहिंसात्मकं प्रतिभटनम् अपि अकरोत् । बहुकालं यावत् वेतनं विना कार्यं कुर्वन् न्यायार्थं प्रतिभटनम् अकरोत् । अन्ते ब्रिटिश्–सर्वकारः सर्वेषाम् अपि समानां व्यवस्थाम् अकल्पयत् । तदनन्तरं सः जगदीशचन्द्रबोसः "बोस् संशोधनसंस्थां” प्रतिष्ठाप्य १९१७ तः १९३७ पर्यन्तं तस्याः निदेशकत्वेन कार्यम् अकरोत् ।
शोधकर्माणि[सम्पादयतु]
प्रकाशस्य किरणान् स्फटिकद्वारा यदा प्रवाहयामः तदा ते किरणाः वक्राः सन्तः चलनगतिं परिवर्त्य प्रतिबिम्बन्ते । केषुचित् स्फटिकेषु ते किरणाः यदा प्रवाहिताः तदा तेषां प्रतिबिम्बद्वयं दृष्टम् । सः तद्विषये एव संशोधनम् अनुवर्तितवान् । तस्य जगदीशचन्द्रबोसस्य तद्विषयकः प्रथमः लेखः "द्विप्रतिबिम्बम्” बेङ्गालसङ्घस्य एष्या-सञ्चिकायां प्रकाशितः । मैक्रो–तरङ्गानाम् उत्पादकं "वेव्-गैड्”, आकाशवाण्याः तरङ्गानाम् अपेक्षया अधिकसंवेदनायुक्तं "कोहेरर्” नामकं साधनं चापि अनेन जगदीशचन्द्रबोसेन एव निर्मितम् । तस्मिन् काले संशोधनार्थम् अपेक्षितानि उपकरणानि, प्रयोगालयाः, आधारभूतानि पुस्तकानि वा न आसन् । तथापि तस्य मेधाशक्तिः तादृशी आसीत् । अस्य जगदीशचन्द्रबोसस्य प्रतिभाम् अभिज्ञातवन्तः बहवः आङ्ग्लेयाः तम् आदरेण पश्यन्ति स्म । लार्ड् केल्विन् तथा सर् ओलिवर् इत्याख्यौ जगदीशचन्द्रबोसं लण्डन्–नगरे एव वसतु इति आह्वानम् अपि दत्तवन्तौ आस्ताम् । परन्तु देशाभिमानी जगदीशचन्द्रबोसः भारते एव अवसत् ।
जीविनां निर्जीविनां च प्रतिक्रिया[सम्पादयतु]
अग्रे अयं जगदीशचन्द्रबोसः सस्यानां विषये संशोधनम् आरब्धवान् । विद्युत्–प्रेरणान्तर्गतेषु जीविषु निर्जीविषु च यत् साम्यम् आसीत् तदपि संशोधितवान् । प्राणिनाम् इव सस्यानाम् अपि जीवः अस्ति । तानि अपि व्रणितानि भवन्ति । तेषाम् अपि आघातः भवति । रासायनिकानां प्रयोगेण सस्यानि अपि प्रज्ञाहीनानि कर्तुं शक्यन्ते । इति १९०१ वर्षे लण्डन्–नगरस्थायाः रायल्–सोसैट्याः अन्ताराष्ट्रिय–विज्ञानसम्मेलने प्रत्यपादयत् । "ब्रोमेट्”युक्तं द्रवम् आचूषितस्य सस्यस्य प्रतिक्रियां प्रायोगिकरूपेण अपि अदर्शयत् । सस्यानां सूक्ष्मं संवेदनम् अपि अभिज्ञातुं "रेसोनेण्ट्” नामकम् उपकरणम् अपि निर्मितवान् । अयं जगदीशचन्द्रबोसः सस्यजीवनस्य विषये स्वेन कृतान् प्रयोगान्, तेषां प्रयोगाणां फलं चापि "जीविनां निर्जीविनां च प्रतिक्रिया” (The Reaction of Living & Nonliving) इति पुस्तके उल्लिखितवान् अस्ति । तत् पुस्तकं १९०२ वर्षे प्रकाशितम् ।
आप्टिकल् पल्स् रेकार्डर्[सम्पादयतु]
सस्यानां क्रियाणां, प्राणिनां शरीरे प्रचलन्तीनां क्रियाणां च साम्यम् अपि जगदीशचन्द्रबोसः प्रयोगाणां द्वारा एव प्रत्यपादयत् । सस्यानि श्वासकोशाणां साहाय्यं विना एव श्वासोच्छ्वासं कुर्वन्ति । जठरं विना एव आहारं जीर्णीकुर्वन्ति । स्नायुं विना, नाडीव्यूहं विना एव कार्याणि कुर्वन्ति । इत्यादीन् अंशान् अपि अयं जगदीशचन्द्रबोसः संशोधितवान् । "आप्टिकल् पल्स् रेकार्डर्” (Optical puls Recorder) नामकम् उपकरणं निर्माय सस्येषु प्रचलन्तीनां क्रियाणां संशोधनम् अकरोत् । तेन प्रयोगेण सस्यानि अपि विद्युत्–तरङ्गान् उत्पादयन्ति । तानि अपि श्रान्तानि भवन्ति । म्रियमाणं सस्यम् अत्यन्तम् अधिकप्रमाणेन प्रबलं विद्युत्–प्रवाहम् उत्पादयति । "इङ्गालस्य डै आक्सैड्” विना सस्यानि न जीवन्ति । किन्तु तस्य प्रमाणम् अधिकं भवति चेदपि म्रियन्ते । म्रियमाणं सस्यम् आम्लजनकस्य पूरणेन जीवयितुं शक्यते । इत्यादयः विषयाः ज्ञाताः अभवन् । मादकवस्तूनां सेवनेन सस्यानि अपि मदयुक्तानि समत्वहीनानि वा भवन्ति । तदवसरे निद्राय अनन्तरं जागरितानि भवन्ति च । जागरणस्य अनन्तरं तानि समस्थितिम् आप्नुवन्ति । सस्यानि अपि परिसरतः शक्तिं प्राप्य कार्याणि कुर्वन्ति । अवशिष्टां शक्तिं तथैव सङ्गृह्णन्ति इत्यपि सः जगदीशचन्द्रबोसः संशोधितवान् ।
क्रेस्कोग्राफ्[सम्पादयतु]
अयं जगदीशचन्द्रबोसः १९१८ वर्षे "क्रेस्कोग्राफ्” नामकम् उपकरणं निर्माय सस्यानां चलनं संशोधितवान् । एकनिमेषाभ्यन्तरे सस्यस्य शरीरे याः क्रियाः सम्भवन्ति ताः अपि अभिज्ञातुं समर्थम् आसीत् तत् यन्त्रम् । प्रख्यातः फ्रेञ्च् विज्ञानी अस्य जगदीशचन्द्रबोसस्य संशोधनानां फलितांशम् अवलोक्य “मूकान् अपि प्राणिनः अयं जगदीशचन्द्रबोसः वाक्चतुरान् अकरोत्” इति उक्तवान् आसीत् । सस्येषु जलस्य ऊर्ध्वचलनस्य सम्बद्धं "स्पन्दनसिद्धान्तं” (Pulsation theory) १९२३ तमे वर्षे अमण्डयत् । सस्येषु जलं जीवकोषाणां द्वारा एव ऊर्ध्वमुखं गच्छति । तदवसरे सस्येषु प्राणिनां हृदये इव सङ्कुचनं विकसनं च जायते इत्यपि तस्य यन्त्रस्य द्वारा संशोधितवान् । तेषां सर्वेषां विषयाणां प्रचारार्थं पुनः पुनः बहून् देशान् अगच्छत् । १८९७ तम् वर्षे ६ मासान् यावत् इङ्ग्लेण्ड्देशे आसीत् । अयं जगदीशचन्द्रबोसः १९०० तमे वर्षे प्यारिस्–नगरे प्रचलिते "यूरोपस्य विज्ञानगोष्ठ्याम्” अपि भागम् अवहत् । तेन जापान्, अमेरिका, यूरोप् इत्यादिषु देशेषु अपि सस्यविज्ञानं प्रसृतम् । अयं जगदीशचन्द्रबोसः न केवलं विज्ञानक्षेत्रे कार्यम् अकरोत् अपि तु बङ्गालीसाहित्यक्षेत्रे अपि महत् कार्यं कृतवान् आसीत् । १९११ वर्षे प्रवृत्तस्य बङ्गालीसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षः अपि आसीत् । तदवसरे तेन जगदीशचन्द्रबोसेन “विज्ञानं तथा साहित्यम्” इति विषयम् अधिकृत्य भाषणं कृतम् आसीत् । अस्मै जगदीशचन्द्रबोसाय लण्डन्–नगरस्य रायल्-सोसैटी १९२० तमे वर्षे "फेलोशिप्” दत्त्वा सम्माननम् अकरोत् । ब्रिटिश्–जनाः अपि तस्मै "सर्” इति बिरुदम् अदास्यन् । अयं जगदीशचन्द्रबोसः १९३७ तमे वर्षे नवेम्बर्–मासस्य २३ तमे दिनाङ्के इहलोकम् अत्यजत् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]
- Bose Institute Website
- Biography at Calcuttaweb
- SIR JAGADISH CHANDRA BOSE: the unsung Hero of Radio Communication at web.mit.edu J. C. Bose, The Unsung hero of radio communication
- JC Bose: 60 GHz in the 1890s
- Jeffrey Mervis and Pallava Bagla (1998). "Bose Credited With Key Role in Marconi's Radio Breakthrough". Science 279 (5350): 476. Bibcode 1998Sci...279..476M. doi:10.1126/science.279.5350.476. Science Magazine on Bose priority
- Article on Jagadish Chandra Bose, Banglapedia
- IEEEGHN: Jagadish Chandra Bose at www.ieeeghn.org
- ECIT Bose article at www.infinityfoundation.com
- INSA publication
- Radio history
- Vigyan Prasar article
- Frontline article
- India's Great Scientist, J. C. Bose
- Acharya Jagadis Chandra Bose at www.vigyanprasar.gov.in
- Jagadish Chandra Bose materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)
- Entry on Bangla science fiction by Bodhisattva Chattopadhyay in The Science Fiction Encyclopedia


text:
July 19, 2012
Type of attacks on our culture.
भारतभञ्जनम् - ग्रन्थसारः
भारतदेशस्य विदलनार्थं विश्वस्तरे बह्व्यः शक्तयः प्रयतमानाः इत्यस्मिन् विषये 'Breaking India' इत्ययं ग्रन्थः २०११ वत्सरे प्रकाशितः। 'भारतीयसंस्कृतेः भञ्जनेन देशस्य भञ्जनं शक्यम्' इत्येतं सूत्रम् अवलंब्य उद्यमन्ति एताः शक्तयः। तत्र संस्कृतपण्डितैः ज्ञातव्यानि विषयानि बहूनि सन्तीत्यतः ग्रन्थस्य परिचयः क्रियते। ग्रन्थलेखकयोः महतः परिशोधस्य फलम् अयं ग्रन्थः। लेखकयोः एकः राजीव मल्होत्रा नाम अमेरिकावासी, अन्यः अरविन्दन् नीलकन्दन् नाम चेन्नै निवासी। भारते समाजसंयोजकशक्तयः कथम् शक्तिहीनाः सञ्जाताः, वियोजकशक्तयः बलिष्ठाः सञ्जाताः इत्येवम् अस्य ग्रन्थस्य विषयः। विघटनशक्तीनाम् परिशीलनमेव अस्य ग्रन्थस्य उद्देशः इत्यतः संयोजकशक्तीनां विश्लेषणं न कृतम्। विघटनशक्तिषु काश्चन आन्तरिकशक्तयः, काश्चन बाह्यशक्तयः। प्रजासु मिथः भेदभावोत्पादनम्, तदनु जनानाम् जातिरूपेण विभजनम् (racial division), पश्चाच्च शनैः शनैः अन्तःकलहोत्पादनेन देशस्य विभजनम् इत्ययं विघटनशक्तीनाम् व्यूहः अत्र बहुभिः उदाहरणैः निरूपितः।
प्रथमं तावत् अयम् प्रश्नः विचारितः। भारतस्य विदलने को वा उत्सुकः? किं प्रयोजनमुद्दिश्य इति। अस्माकम् देशः अद्यतनप्रपञ्चे आर्थिक-राजकीयक्षेत्रयोः महा- शक्तिमत्त्वेन वर्धमानः दृश्यते। नातिदीर्घे एव काले अमेरिका, चैना इत्यादि देशैः सह स्पर्धितुं समर्थः इति ते मत्सरग्रस्ताः। चैना देशः अस्माकमपेक्षया शक्तिमान्, पश्चिमदेशीयानाम् ईर्ष्यास्थानत्वेऽपि सुदृढं पालनं वर्तते इत्यतः तत्र हस्तक्षेपं कर्तुम् अशक्ताः पाश्चात्याः अस्माकं देशे बहुभिः प्रकारैः हस्तक्षेपं कुर्वन्तः सन्ति (p 415, 419)। देशेऽस्मिन् पालनादौर्बल्यं, देशाभिमानह्रासः, शृङ्खलारहित-प्रजास्वाम्यं च दृश्यन्ते इत्यतः अत्र हस्तक्षेपः अतीव सुकरः। अलेग्जान्डरस्य काले अम्भिः, पृथ्विराजस्य काले जयसिंहः आस्ताम्, अधुना तु बहवः तादृशाः सांस्कृतिक-राजकीय-क्षेत्रेषु अन्येषां परिष्वङ्गे लाल्यमाना वर्तन्ते। तादृशानां स्वरूपाविष्करणमपि अस्मिन् ग्रन्थे कृतम्। अस्यां विषमायां स्थितावपि वैदिको धर्मः संपूर्णे भारते सुव्यवस्थितः आसीत्, परं तु राजकीयस्तरे देशस्य भञ्जनं जातम् आक्रमद्भिः गजनीजनैः। पश्चाद्भाविनः पाश्चात्यास्तु संस्कृतेः विश्लेषणेन, कुव्याख्यानप्रज्ञया च अस्मासु मिथः भेदबीजावापम् अकुर्वन्।
अधुना तु प्रपञ्चीकरणस्य पृष्ठभूमिकायाम् अन्यविषयैः सह धर्मोऽपि प्रपञ्चीकृतः। हिन्दुधर्मः अस्माकं देशे बहुजनादृतः भवतु नाम, परं तु प्रपञ्चस्तरे अल्पसञ्ख्याकः वर्तते। विश्वस्तरे अल्पीयान्, लघुतरश्च। सर्वेषां धर्माणां समानं प्रामाण्यम् अङ्गीकरोति हिन्दुधर्मः,अन्यः कश्चिदपि एवंविधः न दृश्यते। अन्ये धर्माः मतपरिवर्तने बद्धकङ्कणाः। एवंभूतानां धर्माणां मध्ये यज्ञपशुरूपेण लभ्यते हिन्दुधर्मः। तथैव भारतेदेशोऽपि दृश्यते। शक्तिहीने राष्ट्रे स्वप्रभावं दर्शयितुं मावोपन्थीया अपि उद्युक्ताः। राष्ट्रविभजनं तेषाम् अनुकूलं भवति। अतः अस्मिन् ग्रन्थे तिस्रः शक्तयः उल्लिखिताः – 1) पाश्चात्यदेशीयाः, 2) इस्लांधर्मीयाः, 3) चैनादेशश्च (p 413)। भग्ने देशे शकलान् स्वायत्तीकर्तुम् व्यूहरचनां कुर्वन्ति ते।
यद्यपि तिसॄणामपि शक्तीनाम् उल्लेखः कृतः, तथापि पाश्चात्यदेशानामेव आक्रमणव्यूहः ग्रन्थेऽस्मिन् प्रपञ्चितः। त्रिशूलः पन्थाः (three-pronged policy) दृश्यते तेषाम् - १)विद्वांसः, २) ईसाधर्मसंस्थाः तथा च ३)पाश्चात्यराष्ट्रसंबन्धिसंस्थाः इति त्रीणि शस्त्राणि परस्परोपष्टम्बकरूपेण कार्यं कुर्वाणानि दृश्यन्ते (p 246)। तिस्रः अपि शक्तयः व्यूहरचनाकुशलाः।
प्रथमं तावद् विद्वांसः:
कर्तुमकर्तुम् अन्यथाकर्तुं च शक्ताः विद्वांसः। आक्रमितदेशेषु वर्तमानानां भाषाणां शास्त्राणाम् च अध्ययनम्, तेषां कुव्याख्यानेन तद्देशीयपण्डितानां सम्मोहनं, जनानां विभजनं च कर्तुं च क्षमाः एते। क्रिस्तोः सप्तदशशतकादारभ्य बहवः पाश्चात्य विद्वांसः प्रायेण कुदृष्ट्या एव अस्काकं ग्रन्थानाम् अध्ययनमकुर्वन्, अद्यापि कुर्वन्ति। अत्र नैकानि उदाहरणानि दत्तानि अस्मिन् ग्रन्थे।
· माक्स् मुल्लरमहाशयः महान् लोकप्रियः अस्मिन् देशे। स्वमित्रं प्रति प्रेषिते कश्मिन्श्चित् सन्देशे एवम् लिखति - 'वेदानां मूलानि एतेभ्यः दर्शितव्यानि, येन भारतीय संस्कृतेः उन्मूलनं भवेत्' इति (p 27)। वेदानाम् आङ्ग्लभाषानुवादः अनेन उद्देशेनैव कृतः।देवासुरसङ्ग्रामप्रस्तावे सर्वत्र सात्विक-तामसादि गुणविभागं विसृज्य आर्य-द्रविड सङ्ग्राम रुपेण प्रस्तुत्य द्रविडोद्यमस्य बीजानि उप्तवान्। ऋग्वेदस्य पञ्चममण्डलस्थ 'अनास' (5-29-10) इत्यत्र सायणेन 'आस्यरहितान्, अशब्दान्, मूकान्' इति व्याख्यातम्। माक्स् मुल्लरस्तु 'नासरहितान्' इति व्याख्याय ते द्रविडा एव इति निर्धारितवान् (p 53)। तत्कालीनः रिस्ली नाम प्रशासकः एतं विषयं झटिति स्वीकृत्य जनानां नासिकापरिशीलनार्थं 'नासमितिः' इति प्रकल्प्य जनानां विभागम् अकरोत्। अल्पनासीयाः द्रविडाः इति, दीर्घनासीयाः आर्या इति च व्यभजत्। आङ्ग्लेयानाम् आगमनात् प्राक् द्रविडजाति नाम्ना भेदभावः नासीत्। भेदोत्पादनेन धर्मपरिवर्तनं सुकरं भवेदिति प्रशंसितं माक्स् मुल्लरेण (p 52).
· विलियम् जोन्स् नामकः विद्वान् भारतीयभाषाणाम् अध्ययनं कृत्वा स्वपरिकल्पितयोः जात्योर्मिथः कलहोत्पादनाय भाषाशास्त्रसिद्धान्तान् उपयुक्तवान् (p 42)। द्रविडभाषाणां संस्कृतेन सह न कश्चित् संबन्धः इति तस्य प्रतिपादनम्। बैबिल् कथनानुसारेण विश्वस्य सृष्टिः क्रिस्तोः पूर्वं ४००४ तमे वर्षे सेप्टेम्बर् मासे भगवता कृता इति उषर् नामकेन प्रतिपादितम् (Ussher Chronology इति अन्तर्जालमध्ये द्रष्टुम् शक्नुमः)। ततः प्राग्भाविन्याः कस्याश्चित् संस्कृतेः अस्तित्वाभ्युपगमः न कर्तुम् शक्यते। सर्वस्यापि अर्वाचीनत्वमेव स्वीकर्तव्यम्, भारतीयानाम् युगानां विश्लेषणं त्यक्तव्यम् इति तस्य वादः। बैबिल् मध्ये वर्णितस्य हाम् नामक शप्तपुरुषस्यैव सन्ततिः भारतीयाः इति सिद्धान्तीकृत्य तेषां धर्मान्तरीकरणं पवित्रविधिरूपेण प्रदर्शितवान् अयम् (p 44)।
· पाश्चात्यविश्वविद्यालयेषु (South Asia Studies) नाम्ना शोधकार्यक्रमाः सततवर्तिनः दृश्यन्ते। तेषु द्रविडोद्यमानां प्रोत्साहः, भारतीयसंस्कृतेः न्यूनीकरणम् इत्ययं व्यूहः अवलम्बितः। भारते या वर्णव्यवस्था दृश्यते, तां जातिव्यवस्थारूपेण प्रदर्श्य भारतीयाः जातिभेदवादिनः, आर्याः, (मुख्यतः ब्राह्मणाः) द्रविडानां (दलितानां) दमनं कृतवन्तः इत्येतान् वादान् उपस्थाप्य ग्रन्थान् निर्मितवन्तः (p 65)।
· भाषाशास्त्रमपि अत्र सहायकं भवति (p 181)। द्रविडभाषाणाम् अध्ययनेन द्रविडानां भाषा संस्कृतेन सह साम्यं न भजति इति, द्रविडानाम् आफ़्रिकादेशस्थैः नीग्रोजातीयैः सह साम्यं वर्तते इति च तेषां शोधफलम्। आर्याः देशान्तराद् आगत्य एतेषां संदमनं कृतवन्तः इति पाश्चात्यविद्याविदां वादः। अयं वादः धर्मपरिवर्तने सहकारको भवति।
· अन्तर्जातीयसमावेशेष्वपि एते विद्वांसः भारतदेशमुद्दिश्य अयं देशः जातिभेददृष्टेः मातृका इतेवम् अभियोगापादनम् अकुर्वन्।
भारतीयविद्वांसः द्विविधाः - वामपक्षीयाः, धर्मपरिवर्तकाश्च।वामपक्षीयाणां सिद्धान्तरीत्या कस्यचित् धर्मस्य पक्षपातिता निषिद्धा, तथापि एते केवलं हिन्दुधर्मस्यैव निन्दकाः अन्यधर्माणाम् अनुमोदकाः दृश्यन्ते। ग्रन्थे बहूनि उदाहरणानि दत्तानि। रोमिला थापर् नाम्नी विदुषी (p 260) भारतसंस्कृतेः द्वेषिणी। पुराणानि सर्वाण्यपि दलितानां दमनं निरूपयन्तीति, ज्ञानिनां ब्रह्मानुभवः, समाधिस्थितिः इत्येतत्सर्वं मनोरुग्मता इति च लिखन्ती पाश्चात्यानां दयिततमा अभवत्। मिलियन् डालर् पुरस्कारेण सम्मानिता अपि।
अस्माकं वामपक्षीयाः पाश्चात्यदेशानां वामेतरवर्गीयैः सह मिलित्वा देशविभजने सहायकाः भवन्तीति विस्मापकः विषयः। वामपक्षीयाणां पक्षपातिता अपि अस्मिन् ग्रन्थे प्रदर्शिता।
पाश्चात्यविद्वांसः स्वदेशं प्रति, धर्मं प्रति च अतीव श्रद्धालवः , अन्यराष्ट्राणां विदलने व्यूहनिर्मातारः भवन्ति। भारतराष्ट्रं दलितस्तान्, मोगलिस्तान्, द्रविडस्तान् इत्यादि रुपेण बहुधा विभक्तुं शक्यते इति तेषां मतम्। अयं विषयः तेषाम् अन्तर्जालपुटेष्वपि दृश्यते। भारतराष्ट्रनाम्ना कदापि किञ्चिद् राष्ट्रं न आसीत्, कदापि एकच्छत्रपालने न आसीत्,अपि तु आङ्ग्लेयानां पालनसमये एव बहूनि राज्यानि एकत्रीकृतानि, अतः कृत्रिमोऽयं देशः, तथा च विभजनीयः, इत्येषा तेषां कुबुद्धिः (p 248, 328)। वेदकालादारभ्य 'गङ्गे च यमुने चैव', 'भरतवर्षे भरतखण्डे' इत्यादि वचनेषु आसेतुहिमगिरिं भारतराष्ट्रमुद्दिश्यैव प्रस्तावः कृतः। अष्टादशशक्तिपीठसहितमिति, द्वादशज्योतिर्लिङ्गयुक्तमिति बहुधा समग्रस्य भारतस्य वर्णनं यत् दृश्यते तत्सर्वं एतैः निराक्रियते। अस्माकं आधुनिका अपि एतं वादम् अङ्गीकुर्वन्ति।
पुराणप्रस्तावे एतैः कृतानाम् कुव्याख्यानानां सीमा एव न दृश्यते (p 251)। शिवः गणेशश्च पार्वतीं कामयमानाः युद्धमकुरुताम् इति, लक्ष्मणः सीतां काङ्क्षमाणः आसीदिति, कृष्णः, शिवश्च स्त्रीलंपटाविति व्याख्यातॄणां मनोरुग्मताद्योतकानि व्याख्यानानि दृश्यन्ते। तेषां व्याख्यानानि अत्रत्याः धर्मपरिवर्तकाः पाठ्यप्रणालीरूपेण परिवर्त्य अज्ञजनानां धर्मान्तरीकरणे उपयोजयन्ति।
राष्ट्रनिर्माणे विदुषां यावान् प्रभावः तावान् राष्ट्रभञ्जने अपि वर्तते इति सुस्पष्टं निरूपितम् अस्मिन् ग्रन्थे। अघटितघटनसमर्थाः पण्डिताः इत्यवधेयम्।
ईसाप्रचारकाः (Evangelists):
आङ्ग्लेयानाम् आगमनकालादारभ्य अद्यावधि एतेषां कार्यक्रमाः वर्धमाना दृश्यन्ते। विदुषां शोधग्रन्थानामाधारेण एते स्वानुकूलं व्यूहं निर्मान्ति। विद्वांसस्तु शास्त्राध्ययनपाटवेन वक्रीकरणयोग्यान् विषयान् प्रदर्शयन्ति। धर्मप्रचारकाः तस्मिन् पथि अग्रे गत्वा लक्ष्यमुपयान्ति। बहून्युदाहरणानि दर्शितानि अस्मिन् विषये।
· सप्तदशशतके भारतं प्रति आगतः राबर्ट् डि नोबिलि नामा विद्वान् संस्कृते असामान्यं पाण्डित्यं संपाद्य ब्राह्मणवेषेण पर्यटनमकरोत्, रोम् ऋषिः इति ख्यातः आसीत्। सः पण्डितप्रतारकः। पञ्चमवेदो लब्धः इति महता कोलाहलेन उद्घुष्य स्वकल्पितं ग्रन्थं (जीसस् मतानुसारि) अदर्शयत् (p37, 108)। तत्कालीनैः पाश्चात्यपण्डितैः एव तस्य प्रामाण्यं निराकृतम्। ग्रन्थस्तु अधुनाऽपि फ़्रान्स् देशस्य म्यूज़ियं मध्ये लभ्यते। माक्स् मुल्लरस्तु नोबिलि महाशयस्य धर्मशीलित्वं अभ्यनन्दत्।
· थामस् नामा जीसस् शिष्यः कश्चित् जीससस्य मरणानन्तरम् केरलदेशं प्राप्य जीसस् धर्मस्य प्रचारमकरोत् इति काचित् जनश्रुतिः धर्मपरिवर्तकैः सृष्टा। थामस् एव तिरुवाल्वारस्य गुरुः आसीत्, तस्य शुश्रूषणेन तिरुक्कुरल् ग्रन्थः रचितः इत्यपि वादः उपस्थापितः। अयं वादः अधुनाऽपि प्रस्तूयते तैः(p 96, 97)।
· अस्मिन्नेव मार्गे १९७० वत्सरे धर्मप्रचारकस्य कश्चित् ग्रन्थः तमिल सर्वकारस्य मन्त्रिणा आविष्कृतः। संस्कृत भाषा थामसेन आनीता, ब्राह्मणाधमाः एतां भाषां स्वायत्तीकृत्य रचनाः अकुर्वन् इति अस्य ग्रन्थस्य विषयः।
· तथैव शबरिमलप्रान्ते शिवमन्दिरस्य नातिदूरे क्रिस्तोः चिह्नः लब्धः इति जनश्रुतिं कल्पयित्वा तत्र स्थानं प्राप्तुं यत्नमकुर्वन् (p 95)। यदा तत्रत्याः पुरावस्तुविभागेन परिशीलनाय आग्रहमकुर्वन् तदा सा शिला निगूहिता आसीत् (p 95)।
· ईसाप्रचारकैः अस्माकं सिद्धान्तानामपि विकरणं बहुधा क्रियते। शैवसिद्धान्तोऽपि जीसस् बोधनैः सम्बद्ध इति, मुरुगो नाम कश्चित् जीसशिष्यस्य अपभ्रंशरूपः इति च तैः व्याख्यायते (p 104)।
· भारतदेशस्य वर्णेषु मिथः वर्गद्वेषजननं, केषुचित् आत्मन्यूनताभावोत्पादनेन हिन्दुधर्मविमुखीकरणं तथा च तेषां स्वपरिष्वङ्गे स्वीकरणम् इत्येषा तेषां प्रणाली।
· जाषुवा प्राजेक्ट् नाम्ना काचित् प्रणाली 'आत्मनां संचयः' (harvesting of souls) इत्यनेन उद्देशेन २००० वत्सरे आरब्धा। अस्यां प्रणाल्यां समग्रे राष्ट्रे जनानां धर्मपरिवर्तनमेव कर्तव्यतया निर्दिष्टम् (p 353)।
· मावोपन्थीयैः सिद्धान्तरीत्या धर्मव्यतिरेकिभिः भवितव्यम्। तथापि ते अटवीप्रान्तेषु जीसस् धर्मेभ्यः साहाय्यं प्राप्य प्रतिफलरूपेण अटवीमार्गेषु तेषां रक्षणं कुर्वन्तः गिरिजनानां धर्मपरिवर्तने तेषां सहायकाः भवन्ति (p 383)।
· यदा यदा जनेषु मिथः विवादः प्रचलति, तदा जीससीयानामुपरि व्याघातः कृतः ब्राह्मणीयशक्तिभिः इत्येवम् आक्रन्दनपत्राणि पाश्चात्यदेशान् प्रति प्रेषयन्ति। नियतरूपेण, अविश्रान्तरीत्या च एतादृशी वार्ताः प्रेषयन्ति। एवंविधं साहित्यं 'संपीडन साहित्यं' (atrocity literature) नाम्ना प्रख्यातम्। दलितान्, दुर्बलांश्च ब्राह्मणीयवर्गाः पीडयमानाः इति निरन्तरप्रचारः जायते तथा च भारते हस्तक्षेपं कर्तुं united nations इत्यादि संस्थाः एतैः आहूयन्ते (p 125, 185)।
पाश्चात्यप्रशासनानि/तत्संबन्धिविद्यासंस्थाः
· पाश्चात्यप्रशासनानि भारतदेशस्थानाम् राष्ट्रविरोधिविदुषाम् सम्माननसत्कारैः तोषणेन, राष्ट्रप्रतिकूलकथनानां निर्माणेन च देशविरोधिशक्तीनां प्रोत्साहने प्रमुखं स्थानं वहन्ति।
· भारते व्यक्तिस्वेच्छा-उल्लङ्घनम्, दलितानां, जीससीयानां दमनम् इत्यादि विषयेषु शोधग्रन्थान् निर्माय देशस्योपरि दोषारोपणं कुर्वन्ति। समये प्राप्ते अभिशंसितुं, देशं विभङ्क्तुमपि च पूर्वरङ्गनिर्माणं कुर्वन्ति।
· पाश्चात्य नेतारोऽपि अस्मद्देशीयाभिः दलितसंस्थाभिः संभूय व्यवहरणेन एताः देशविरोधिकार्येषु प्रचोदयन्तः दृश्यन्ते।
· धर्म स्वेच्छा भारते न विद्यते इति तेषां वादः। धर्म स्वेच्छा नाम स्वेच्छया धर्मान्तरीकरणम्। ईषदपि निरोधं अमर्षयन्तः विश्वस्य सर्वेषु राष्ट्रेषु जीससीयानां रक्षणार्थम् (अर्थात् प्रचारार्थं) विश्व-धर्मस्वेच्छा-स्मृति नाम्नीं स्मृतिं अमेरिका सर्वकारीयाः अरचयन् (p 271)। तेन विश्वस्य सर्वेषु राष्ट्रेषु (यत्र पालकानां क्लैब्यं स्फुटं दृश्यते) हस्तक्षेपं कर्तुं शक्नुवन्ति। भारते यावती स्वेच्छा वर्तते तावती न कुत्रापि वर्तते, तथपि तूष्णीं कलङ्कनेन, उपालंभेन च राष्ट्रस्य इतोपि शक्तिहननं कुर्वन्तः सन्ति।
न केवलं भारते अपितु अन्येषु राष्ट्रेष्वपि एवमेव कुदृष्ट्या पाश्चात्यैः कथं हस्तक्षेपः क्रियते इत्यपि अस्मिन् ग्रन्थे प्रदर्शितम्। श्रीलङ्कायामपि आङ्ग्लेया एव आर्य-द्रविड नाम्ना कलहोत्पादनं आरब्धवन्तः। गच्छ्ता कलेन स एव अन्तर्युद्धरूपेण परिणतः अभवत्। एवमेव रुवान्डा इत्यदि देशेष्वपि पाश्चात्याः स्वकीयां विभजनशीलितां प्रादर्शयन्। मार्जालयोः कलहे मर्कटस्येव लाभस्वीकरणं, धर्मान्तरीकरणं च तेषां प्रणाली।
त्रिशूलेन पथा विद्वांसः, धर्मप्रचारकाः, सर्वकाराश्च संभूय कथं वा कार्यं निर्वहन्ति , साम-दान-भेदोपायैः देशस्य सर्वाण्यङ्गानि शक्तिहीनानि कुर्वन्ति इति प्रदर्शनेन प्रमादघण्टिकाः श्रावितवन्तौ एतौ ग्रन्थलेखकौ। तन्द्रायामेव यदि वयं वसेम, तर्हि भविष्यच्चित्रपटः कथं भवेत् इत्यपि पूर्णरूपेण आविष्कारः कृतः।
Posted by Naxal Watch at 7:35 AM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
मधुरैमण्डलम्
भारतस्य तमिऴ्नाडु राज्यस्य द्वात्रिंशतौ मण्डलेषु मधुरैमण्डलम् (Madurai district) अन्यतमम् । अस्य केन्द्रस्थानं मधुरैनगरम् । वेङ्गैनद्याः तीरे स्थिते अस्मिन् नगरे विश्वप्रसिद्धः मीनाक्षीसुन्दरेश्वरदेवालयः अस्ति । काज़िमर पेरियपल्लिवासल् तथा काज़िमरमार्गे विद्यमानं मदुरै मक्बारा अस्य नगरस्य पुरातने इस्लां स्मारके । तिरुप्परङ्कुड्रम् अस्मिन् मण्डले अपरं प्रसिद्धं प्रवासिस्थानम् ।
अन्तर्विषयाः
इतिहासः[सम्पादयतु]
मधुरै ‘पूर्वदिशः अथेन्स् नगरी’ इति विख्याता अस्ति । तमिऴ्भाषयां एतत् नगरं ‘तूङ्गानगरम्’, अर्थात् ’निद्रारहिता नगरी’ इति वदन्ति । देवालयानां नगरम् इत्यपि मधुरैनगरं ख्यातम् । क्रिस्तपूर्वे तृतीयशतके अपि मधुरैप्रान्तस्य उल्लेखः दृश्यते । भारतं प्रति आगतेन ग्रीक् राजदूतेन मेगास्थानीसेन, चन्द्रगुप्तमौर्यस्य सचिवेन कौटिल्येन च मधुरैनगरम् उल्लिखितम् अस्ति । इदं नगरं चतुर्दशशतकं यावत् तमिऴ्नाडु, केरलराज्ययोः दक्षिणभागं प्रशासितवतां पाण्ड्यानां राजधानी आसीत् । १३११ तमे वर्षे देहलीसुल्तानैः पाण्ड्याः पराजिताः । तैः सुल्तानैः माबार् प्रान्तः स्थापितः । ततः तस्य प्रशासकाः माबार् सुल्तानाः इति स्वातन्त्र्यं प्राप्तवन्तः । ततः चतुर्दशशतकस्य अन्ते विजयनगरस्य राजभिः मधुरैमण्डलं जितम् । १५५९ तः १७३६ पर्यन्तं मधुरैनायकाः राज्यभारं कृतवन्तः । १८०१ तमे वर्षे मधुरैनगरं ब्रिटिश् ईस्ट् इण्डिया संस्थया वशीकृतम् ।
भौगोलिकम्[सम्पादयतु]
मधुरैमण्डलस्य विस्तारः ३,७४१ चतुरश्रकिलोमीटर् । अस्य मण्डलस्य उत्तरभागे दिण्डुक्कल् मण्डलम्, ईशान्ये तिरुकिरापळ्ळिमण्डलं पूर्वत्र शिवगङ्गामण्डलं, दक्षिणभागे विरुदुनगरमण्डलं, पश्चिमे तेनिमण्डलं च अस्ति ।
जनसंख्या[सम्पादयतु]
२०११ जनगणनानुगुणं मधुरैमण्डलस्य जनसंख्या ३,०४१,०३८ । भारतस्य ६४० मण्डलेषु जनसंख्यादृष्ट्या अस्य मण्डलस्य ११९ तमं स्थानम् । जनसान्द्रता प्रतिचतुरश्रकिलोमीटर् ८२३ अस्ति । (२१३० प्रतिचतुरश्रमैल्) । २००१-२०११ दशके जनसंख्यावॄद्धिः १७.९५% आसीत् । अस्मिन् मण्डले पुं, स्त्री अनुपातः १०००:९९० अस्ति । साक्षरताप्रमाणं ८१.६६% ।
उपमण्डलानि[सम्पादयतु]
मधुरैमण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति –
- मधुरै (उत्तरम्)
- मधुरै (दक्षिणम्)
- तिरुमङ्गलम्
- पेरैयूरु
- उसिलम्पट्टि्
- वाडिप्पट्टि
- मेलूरु
वीक्षणीयस्थलानि[सम्पादयतु]
मधुरै मीनाक्षीमन्दिरम्[सम्पादयतु]
‘तिरु आलवाय्’ इति ख्यातः मीनाक्षीदेवालयः मधुरैनगरे वेङ्गैनद्याः दक्षिणभागे अस्ति । अत्रत्या आराध्यदेवी मीनाक्षीनाम्ना ख्याता पार्वतीदेवी, तस्याः पतिः सुन्दरेश्वरः च । ४५-५० मीटर् उन्नतानि चतुर्दशगोपुराणि देवालये सन्ति । मीनाक्षीसुन्दरेश्वरयोः गर्भगृहस्य उपरि द्वे सुवर्णविमाने च स्तः । तमिऴितिहासे बहुप्राचीनकाले अपि अस्य मन्दिरस्य उल्लेखः दृश्यते । किन्तु अद्य विद्यमानं मन्दिरं क्रिस्तीय १६२३ तः १६५५ तमवर्षयोः मध्ये निर्मितम् । अस्मिन् मन्दिरे प्रायः ३३००० शिल्पाः सन्ति । अत्र प्रतिदिनं १५००० जनाः, शुक्रवासरेषु २५००० जनाः च आगच्छन्ति । प्रतिवर्षम् एप्रिल्, मे मासयोः आचर्यमाणे मीनाक्षीकल्याणमहोत्सवे दशलक्षभक्ताः भागं वहन्ति ।
कुट्लडम्पट्टिजलपातः[सम्पादयतु]
अयं मधुरैमण्डलस्य वाडिप्पट्टि उपमण्डले कुट्लडम्पट्टिग्रामे मधुरैपत्तनात् ३० किलोमीटर् दूरे विद्यमानः मानवनिर्मितजलपातः । अयं जलपातः तमिऴ्नाडुसर्वकारेण निर्वाहिते संरक्षितारण्यप्रदेशे अस्ति । जलपातस्य औन्नत्यं २७ मीटर् (८९ पादाः) ।
कूडल् अळगर् कोयिल्[सम्पादयतु]
विष्णोः अयं देवालयः मधुरैपत्तनस्य मध्ये अस्ति । ‘कूडल्’ इति मधुरैनगरस्य एव अपरं नाम । ‘अऴगर्’ इत्यस्य तमिऴ्भाषायां ‘सुन्दरः’ इति अर्थः । अयं देवालयः अत्यन्तं प्राचीनः, मीनाक्षीदेवालयस्य समीपे एव अस्ति । श्रीवैष्णवानां पवित्रेषु १०८ दिव्यदेशेषु इदमपि अन्यतमम् ।
तेप्पक्कुळम्[सम्पादयतु]
अयं मधुरैनगरे मीनाक्षीदेवालयात् ५ किलोमीटर् दूरे विद्यमानः मानवनिर्मितः तडागः । अस्य विस्तारः १६ एकर् । अयं दक्षिणभारते एव बृहत्तमः तडागः । अयं तडागः राज्ञा तिरुमलनायकेन निर्मितः । भूमिगतवाहिनीभिः वेङ्गैनदीतः एतं तडागं प्रति जलम् आगच्छति । तडागस्य मध्ये विनायकदेवालयः अस्ति । तडागस्य समीपे मारियम्मदेवालयः अपि अस्ति । अतः अयं ‘मारियम्मन् तेप्पकुऴम्’ इति ख्यातः ।
तिरुप्परकुण्ड्रं मुरुगदेवालयः[सम्पादयतु]
अयं कार्तिकेयस्य ‘आरुपडैवीडु’क्षेत्रेषु अन्यतमम् । अत्रैव कार्तिकेयः इन्द्रस्य पुत्रीं देवयानीम् ऊढवान् इति पुराणकथा । अयं देवालयः मधुरैनगरात् ८ किलोमीटर् दूरे अस्ति । मुख्यदेवालये न केवलं सुब्रह्मण्यस्य, अपि तु शिवः, विष्णुः, विनायकः, दुर्गाणाम् आलयाः सन्ति ।
तिरुमलनायकभवनम्[सम्पादयतु]
इदं राजभवनं मधुरैमण्डलस्य राज्ञा तिरुमलनायकेन १६३६ तमे वर्षे निर्मितम् । अस्मिन् राजभवने द्राविड-इस्लामीयशिल्पशैल्योः संमिश्रणं दृश्यते । इदं राष्ट्रियं स्मारकं, तमिऴ्नाडुराज्यस्य पुरातत्त्वशास्त्रविभागेन निरुह्यमानम् अस्ति ।
गान्धीवस्तुसङ्ग्रहालयः[सम्पादयतु]
मधुरैनगरे क्रिस्तीये १९५९ तमे वर्षे महात्मागान्धेः स्मरणार्थम् अयं वस्तुसङ्ग्रहालयः स्थापितः । भारतस्य पञ्चसु गान्धिसङ्ग्रहालयेषु अयम् अन्यतमः । अत्र भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामविषये २६५ चित्राणां प्रदर्शिनी अस्ति । ततः गान्धेः ‘दृश्यजीवनगाथा’ दृश्यते, यत्र गान्धेः जीवनसम्बद्धानि छायाचित्राणि, चित्राणि, शिल्पाः, ताडपत्राणि, गान्धिना लिखितानां पत्राणां प्रतिकृतयः च सन्ति । अवशेषाणां विभागे गान्धिना उपयुक्तानि १४ वस्तूनि दृश्यन्ते । अत्र नाथूरामगोडसेद्वारा हननसमये गान्धिना धृतस्य रक्तसिक्तस्य वस्त्रस्य भागः अपि अस्ति ।
आधाराः[सम्पादयतु]
- ↑ "2011 Census of India" (Excel). Indian government. 16 April 2011.
- ↑ www.tn.gov.in