c: text/html

text:
स्यमन्तकोपाख्यानप्रारम्भ:
॥ अथ स्यमन्तकोपाख्यानप्रारम्भ: ॥
नन्दिकेश्वर उवाच । श्रृणुष्वैकाग्रचित्त:सन् व्रतं गाणेश्वरं महत् । चतुर्थ्यां शुक्लपक्षे तु सदा कार्यं प्रयत्नत: ॥ सनत्कुमार योगीन्द्र यदीच्छेच्छुभमात्मन: । नारी वा पुरुषो वापि य: कुर्याद्विधिवद व्रतम् ॥ मोचयत्याशु विप्रेन्द्र सङ्कष्टाद व्रतिनं हित तत् । अपवादहरं चैव सर्वविघ्नप्रणाशनम् ॥ कान्तारे विषमे वापि रणे राजकुलेऽथवा । सर्वसिद्धिकरं विद्धि व्रतानामुत्तमं व्रतम् ॥ गजाननप्रियं चाथ त्रिषु लोकेषु विश्रतम् । अतो न विद्यते ब्रह्मन् सर्वसङ्कष्टनाशनम् ॥ सनत्कुमार उवाच । केन चादौ पुरा चीर्णं मर्त्यलोके कथं गतम् । एतत्समस्तं विस्तार्य ब्रूहिगाणेश्वरं महत् ॥ नन्दिकेश्वर उवाच । चक्रे व्रतं जगन्नाथो वासुदेव: प्रतापवान् । आदिष्टो नारदेनैव वृथा लाञ्चनमुक्तये ॥ सनत्कुमार उवा० । षडगुणैश्वर्यसम्पन्न: मृष्टिसंहारकारक: । वासुदेवो जगद्वयापी प्राप्तवान् लाञ्छनं कथम् ॥ एतदाश्चर्यमाख्यानं ब्रूहि त्वं नन्दिकेश्वर । नन्दिकेश्वर उवाच । भूमिभारनिवृत्त्यर्थं वसुदेवसुतावुभौ ॥ रामकृष्णौ समुत्पन्नौ पद्मनाभफणीश्वरौ । जरासन्धभयात्कृष्णो द्वारकां समकल्पयत् ॥१०॥
विश्वकर्माणमाहूय पुरीं हाटकनिर्मिताम् । तत्र षोडश साहस्त्रं स्त्रीणां चैव शताधिकम् ॥ भवनानि मनोज्ञानि तेषां मध्ये व्यकल्पयत्
पारिजाततरुं मध्ये तासां भोगाय कल्पयत् ॥ यादवानां गृहास्तत्र षट् पञ्चाशतकोटय: । अन्येऽपि बहवो लोका वसन्ति विगतज्वरा: ॥ यत् किञ्चित् त्रिषु लोकेषु सुन्दरं तत्रद्दश्यते । सत्राजितप्रसेनाख्यौ पुत्रावुग्रस्य विश्रुतौ ॥ अम्भौधितीरमासाद्य तत्र तप्तुं मनोदधे । सत्राजितस्तपस्तेपे सूर्यमुद्दिश्य बुद्धिमान् ॥ व्रतं निरशनं गृह्य सूर्यसम्बद्धलोचन । तत: प्रसन्नो भगवान् सत्राजितपुरस्थित: ॥ सत्राजितोऽपि तुष्टाव द्दष्ट्वा देवं दिवाकरम् । तेजोराशे नमस्तेऽस्तु नमस्ते सर्वतोमुख ॥ विश्वव्यापिन्नमस्तेऽस्तु हरिदश्व नमोऽस्तु ते । ग्रहराज नमस्तेऽस्तु नमस्ते चण्डरोचिषे ॥ वेदत्रय नमस्तेऽस्तु सर्वदेव नमोऽस्तु ते । प्रसीद पाहि देवेश सुद्दष्टया मां दिवाकर ॥ इत्थं संस्तूयमानोऽसौ देवदेवो दिवाकर: । स्निग्धगम्भीरमधुरं सत्राजितमुवाच ह ॥ सूर्य उवाच । वरं ब्रूहि प्रदास्यापि यत्ते मनसि वर्तते । सत्राजित महाभाग तुष्टोऽहं तव निश्चयात् ॥ सत्राजित उवा० । स्यमन्तकमणिं देहि यदि तुष्टोऽसि भास्कर । ददौ तस्य च तद्रत्नं स्वकण्ठादवतार्य स: ॥ भास्कर उवाच । भाराष्टकं शातकुम्भं स्रवतेऽसौ महामणि: । शुचिष्मता सदाधार्यं रत्नमेतन्महोत्तमम् ॥ सत्राजित क्षणेनैतद्धन्ति ह्यशुभमानसम् । इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तेजोराशिर्दिवाकर: ॥ तत्कण्ठरत्नज्वलमानरूपी पुरीं स कृष्णस्य विवेश सत्वरम् । द्दष्टवा तु लोका मनसा दिवाकरं संचिन्तयन्तो हविनष्टद्दष्टय: ॥ समागतोऽयं हरिदश्वदीधितिर्जनार्दनं द्रष्टुमसंशयेन । नायं सहस्रांशुरितीह लोका: सत्राजितोऽयं मणिकण्ठभास्वान् ॥ स्यमन्तकं महारत्नं द्दष्ट्वा तत्कण्ठमण्डले । स्पृहां चक्रे जगन्नाथो न जहार मणिं तत: ॥ सत्राजितो जातभयो याचयिष्यति मां हरि: । प्रसेनाय ददौ भ्रात्रे धार्योऽयं शुचिना त्वया ॥ एकदा कण्ठदेशेऽसौ क्षिप्त्वा तं मणिमुत्तमम् । मृगयाक्रीडनार्थाय ययौ कृष्णेन संयुत: । अश्वारूढोऽशुचिश्वासौ हत: सिंहेन तत्क्षणात् । रत्नमादाय सिंहोऽपि गच्छन् जाम्बवता हत: ॥ नीत्वा स विवरे रत्नं ददौ पुत्राय जाम्बवान् ॥ पुरीं । विवेश कृष्णोऽपि स्वकै: सर्वै: समावृत: । प्रसेनोऽद्यापि नायाति हत: कृष्णेन निश्चितम् । मणिलोभेन हा कष्टं बान्धव: पापिना हत: । द्वारकावासिन: सर्वे जना ऊचु: परस्परम् । वृथापवादसन्तप्त: कृष्णोऽपि निरगाच्छनै: । सहैव तैर्यथारण्ये द्दष्ट्वा सिंहेन पातितम् ॥ प्रसेनं वाहनयुतं तत्पदानुचरा: शनै: । ऋक्षेण निहतं द्दष्ट्वा कृष्णश्चर्क्षबिलं गत: ॥ विवेश योजनशतमन्धकारं स्वतेजसा ॥ निवारयन्ददर्शाग्रे प्रासादं बद्धभूमिकम् ॥ कुमारीं जाम्बवन्तस्य दोलायाममितद्युतिम् । माणिक्यं लम्बमानं च ददर्श भगवान् हरि: ॥ रूपयौवनसम्पन्नां कन्यां जाम्बवतीं पुन: ॥ दोलां दोलयमानां च ददर्श कमलेक्षण: ॥ महान्तं विस्मयं चक्रे द्दष्ट्वा तां चारुहासिनीम् । दोलां दोलयमानां च जगौ गीतमिदं मुहु: ॥ सिंह: प्रसेनमवधीत्सिंहो जाम्बवता हत: । सुकुमारक मारोदीस्तव ह्येष स्यमन्तक: ॥ मदनज्वरदाहार्ता द्दष्ट्वा तं कमलेक्षणम् । उवाच ललितं बाला गम्यतां गम्यतामिति ॥ रत्नं गृहीत्वा वेगेन यावच्छेते तु जाम्बवान् । इत्याकर्ण्य वच: शौरि:शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ आकर्ण्य सहसोत्थाय युयुधे यक्षराट तत: । तयोर्युद्धमभूद घोरं हरिजाम्बवतोस्तदा ॥ द्वारकावासिन: सर्वे गतास्ते सप्तमे दिने । तृत: कृष्णे निरीक्षन्तो नि संदिग्धं विचार्य च ॥ परलोकक्रियां चक्रु: परेतस्य तु ते तदा । एकविंशद्दिनं यावद बाहुप्रहरणो विभु: ॥ युयुधे तेन ऋक्षेण युद्धकर्मणि तोषित: । जाम्बवान् प्राक्तनं स्मृत्वा द्दप्ट्वा देवबलं महत् ॥ जाम्बवानुवाच । अजेयोऽहं सुरै: सर्वैर्यक्षराक्षसदानवै: । त्वया जितोऽहं देवेश देवस्त्वमसि निश्चितम् ॥ जाने त्वां वैष्णवं तेजो नान्यथा बलमीद्दशम् । इति प्रसाद्य देवेशं ददौ माणिक्यमुत्तमम् ॥ सुतां जाम्बवतीं नाम भार्यार्थं वरवर्णिनीम् । पाणिं वै ग्राहयामासदेवदेवं च जाम्बवान् ॥ मणिमादाय देवोऽपि जाम्बवत्यापि संयुत: । तद् वृत्तान्तं समाचष्टे द्वारकावासिनां स्वयम् ॥ सत्राजितस्य माणिक्यं द्त्तवान् संसदि स्थित: । मिथ्यापवादसंशुर्द्धी प्राप्तवान्मधुसूदन: ॥ स त्राजितोऽपि संत्रस्त: कृष्णाय प्रददौ सुताम् । सत्यभामां महाबुद्धिर्ददौ सर्वगुणान्विताम् ॥ शतधन्वाक्रूरमुखा यादवा दुष्टमानसा: । सत्राजितेन ते वैरं चक्रू रत्नाभिलाषिण: ॥ दुरात्मा शतधन्वापि गते कृष्णे च पाण्डवान् । सत्राजितं निहत्याशु मणिं जग्राह पापधी: ॥ कृष्णस्य पुरत: सत्या समाचष्टे विचेष्टितम् । अन्तर्हृष्टो बहि: कोपी कृष्ण: कपटिनायक: ॥ बलदेवपुरी वाक्यमुवाच धरणीधर: । ह्त्वा सत्राजितं द्दष्ट्वा मणिमादाय गच्छति ॥ निहत्य शतधन्वानं गृहीत्वा रत्नमावयो: । मम भोग्यं च तद्रत्नं भविष्यति सुनिश्चितम् ॥ एतच्छुत्वा भयात्त्रस्त: शतधन्वापि यादव: । आहूयाक्रूरनामानं माणिक्यं प्रददौ च स: ॥ आरुह्य वडवां वेगान्निर्गतो दक्षिणां दिशम् । रथस्थावनुगच्छेतां तदा रामजनार्दनौ ॥ शतयोजनमात्रेण ममार वडवा तदा । पलायमानो निहत: कृष्णेन च पदा तिना ॥ रथस्थे बलदेवे तु हते रत्नस्य लोभत: । न द्दष्टं तत्र तद्रत्नं बलदेवपुरोऽवदत् ॥ तदाकर्ण्य महारोषादुवाच वचनं बली । कपटी त्वं सदा कृष्ण लोभी पाणी सुनिश्चितम् ॥ अर्थाय स्वजनं हंसि कस्त्वं बन्धुं समाश्रयेत् । अनेकशपथै: कृष्णो बलदेवं प्रसादयन् । सोऽपि धिक्कष्टमित्युक्त्वा ययौ वैदर्भमण्डलम् । कृष्णोऽपिरथमारह्य द्वारकां प्रययौ पुन: ॥ तथैवोचुर्जना: सर्वेन साधीयानयं हरि: । निष्काशितो रत्नलोभाज्ज्येष्ठो भ्राता बलो बली ॥ तच्छुत्वा दीनवदन: पापीयानिव संस्थित: । वृथाभिशापात्सन्तप्तो बभूव स जगत्पति: ॥ अक्रूरोऽपि विनिष्कम्य तीर्थयात्रानिमित्तत: । काशीं गत्वा सुखेनासौ यजन्यज्ञपतिं प्रभुम् ॥ तोषमुत्पादयामास तेन द्रव्येण बुद्धिमान् । सुरालयगृहैश्चित्रैर्नगरं समकल्पयत् ॥ नदुर्भिक्षं न वै रोगा ईतयो न च विडवरम् । शुचिना धार्यते तत्र मणि: सूर्यस्य निश्चितम् ॥ जानन्नपि हि तत्सर्वं मानुषं भावमाश्रित: । लोकाचारं तथा मायामज्ञानं च समाश्रित: ॥ बन्धुवैरं समुत्पन्नं लाञ्छनं समुपस्थितम् । वृथापवादबहुलं जायमानं कथं हरे: ॥ इति चिन्तातुर कृष्णं नारद: समुपरियत: । गृहीत्वा तत्कृतां पूजां सुखासनगतोऽब्रवीत् ॥ नारद उवाच । किमर्थं खिद्यसे देव किं वा ते शोककारणम् । यथावृत्तं समाचष्टे नारदाय च केशव: ॥ जानामि कारणं देव यदर्थं लाञ्छनं तव । त्वया भाद्रपदे शुक्ले चतुर्थ्यां चन्द्रदर्शनम् ॥ कृतं तेन समुत्पन्नं लाञ्छनं तु वृथैव हि । श्रीकृष्ण उवाच । वद नारद मे शीघ्रं को दोषश्चन्द्रदर्शने ॥ किमर्थं तु द्वितीयायां तस्य कुर्वन्ति दर्शनम् । नारद उवाच । गणनाथेन संशप्तश्चन्द्रमा रूपगर्वत: ॥ तद्दर्शने नराणां हि वृथा निन्दा भविष्यति । श्रीकृष्ण उवाच ॥ किमर्थं गणनाथेन शप्तश्चन्द्र: सुधामय: ॥ इदमाख्यानकं श्रेष्ठं यथावद्वक्तुमर्हसि । नारद उवाच । गणानामाधिपत्ये च रुद्रेण विहित: पुरा ॥ अणिमा महिमा चैव लघिमा गरिमा तथा । प्राप्ति: प्राकाम्यमीशत्वं वशित्वं चाष्टसिद्धय: ॥ भार्यार्थं प्रददौ देवो गणेशस्य प्रजापति: । पूजयित्वा गणाध्यक्षं स्तुतिं कर्तुं प्रचक्रमे ॥ ब्रह्मोवाच । गजवकत्र गणाध्यक्ष लम्बोदर वरप्रद । विघ्नराजाधिदेवेश सृष्टिसंहारकारक ॥ सम्पूजयेद गणाध्यक्षं मोदकाद्यै: प्रयत्नत: । तेषां प्रजायते सिद्धिर्निर्विघ्नेन न संशय: ॥ असम्पूज्य गणाध्यक्षं ये वाञ्छन्ति सुरासुरा: । न तेषां जायते सिद्धि: कल्पकोटिशतैरपि ॥ त्वद्भक्त्या तु गणाध्यक्ष विष्णु:पालयते सदा । रुद्रोऽपि संहरत्त्याशु त्वद्भक्त्यैव करोम्यहम् ॥ इत्थं संस्तूयमानोऽसौ देवदेवो गजानन: । उवाच परमप्रीतो ब्रह्माणं जगतां पतिम् ॥ श्रीगणेश उवाच । वरं ब्रूहि प्रदास्यामि यत्ते मनसि वर्तते । ब्रह्मोवाच । क्रियमाणस्य मे सृष्टिर्निर्विघ्नं जायतां प्रभो ॥ एवमस्त्विति देवोऽसौ गृहीत्वा मोदकान्करे । सत्यलोकात्समागत्य स्वेच्छया गगने शनै: ॥ चन्द्रलोकं समासाद्य चलितो गणनायक: । उपहासं तदा चक्रे सोमो रूपमुदान्वित: ॥ तं द्दष्ट्वा कोपताम्राक्षो गणनाथ: शशाप ह । दर्शनीय: सुरूपोऽहं सुन्दरश्चाह मित्य्थ ॥ गर्बितोऽसि शशाङ्क त्वं फलं प्राप्स्यसि सत्वरम् । अद्यप्रभृति लोकास्त्वां न हि पश्यन्ति पापिनम् ॥ ये पश्यन्ति प्रमादेन त्वां नरा मृगलाञ्छनम् ॥ मिथ्याभिशापसंयुक्ता भविष्यन्तीह ते ध्रवम् ॥ हाहाकारो महान् जात: श्रत्वा शापं च भीषणम् । अत्यन्तं म्लानवदनश्चन्द्रो जलमथाविशत् ॥ कुमुदं कौमुदीनाथ: स्थितस्तत्र कृतालय: । ततो देवर्षिगन्धर्वा निराशोद्विग्नमानसा: ॥ तुराषाहं पुरोधाय जग्मुस्ते तं पितामहम् । देवं शशंसुश्चन्द्रस्य गणेशस्य च चेष्टितम् ॥ दत्त: शापो गणेशेन कथयामासुरादरात् । विचार्य भगवान्ब्रह्मा तान्सुरानिदमब्रवीत् ॥ गणेशशापो देवेन्द्री शक्यते केन वाऽन्यथा । कर्तुं रुद्रेण न मया विष्णुना चापि निश्चितम् । तमेव देवदेवेशं व्रजध्वं शरणं सुरा: । स एव शापमोक्षं च करिष्यति न संशय: ॥ देवा ऊ० ॥ केनोपायेन वरदो गजवकत्रो गणेश्वर: । पितामह महाप्राज्ञ तदस्माकं वद प्रभो । पितामह उवा० । चतुर्थ्यां देवदेवोऽसौ पूजनीय: सदैव हि ॥ कृष्णपक्षे विशेषेण नक्तं कुर्याच्च तद व्रतम् । अपूपैर्घृतसंयुक्तैर्मोदकै: परितोषयेत् । मधुरान्नं हविष्यं च स्वयं भुञ्जीत वाग्यत: । स्वर्णरूपं गणेशस्य दातव्यं द्विजसत्तमे ॥ शक्त्या च दक्षिणां दद्याद्वित्तशाठयं न कारयेत् । एवं समेतैस्तै: सर्वैर्गीष्पति: प्रेषितस्तदा ॥ स गत्वा कथयामास चन्द्राय ब्रह्मणोदितम् ॥ व्रतं चक्रे ततश्चन्द्रो यथोक्तं ब्रह्मणा पुरा । आविर्बभूव भगवान् गणेशो व्रततोषित: ॥ तं क्रीडमानं गणनायकं च तुष्टाव द्दष्ट्वा तु कलानिधान: ॥ त्वं कारणं कारणकारणानां वेत्तासि वेद्यं च विभो प्रसीद । प्रसीद देवेश जगन्निवास गणेश लम्बोदर वक्रतुण्ड ॥ विरिञ्चनारायणपूज्यमान क्षमस्व मे गर्वकृतं च हास्यम् । ये त्वामसम्पूज्य गणेश नूनं वाञ्छन्ति मूढा: सुकृतार्थसिद्धिम् । ते दैवनष्टा विश्रुतं च लोके ज्ञातो मया ते सकल: प्रभाव: ॥ ये चाप्युदासीनतरास्तु पापास्ते यान्ति वासं नरके सदैव । हेरम्ब लग्बोदर मे क्षमस्व दुश्चेष्टितं तत्करुणासमुद्र ॥ एवं संस्तूयमानोऽसौ चन्द्रेणाथ गजानन: । तुष्टोऽहं तव दास्यामि वरं ब्रूहि निशाकर ॥ चन्द्र उवाच । लोकानां दर्शनीयोऽहं भवामि पुनरेव हि । विपापोहं विशापोऽहं त्वत्प्रसादाद गणेश्वर ॥ गणेश उवाच । वरमन्यं प्रदास्यामि नैतद्देय मया तव ॥ ततो ब्रह्मादय: सर्वे समाजग्मुर्भयार्दितो: विशापं कुरु देवेश प्रार्थयामो वयं तव । विशापमकरोच्चन्द्रं कमलासनगौरवात् ॥ शुक्लपक्षे चतुर्थ्यां तु ये पश्यन्ति सदैव हि । मिथ्यापवादमावर्षं प्राप्त्यन्तीह न संशय: ॥ मासादौ पूर्वमेव त्वां ये पश्यन्ति सदा जना: । चतुर्थ्यां शुक्ल्पक्षस्य तेषां न जायते ॥ तदाप्रभृति लोकोऽयं द्वितीयायां कृतादर: ॥ पुनरेव तु पप्रच्छ कलावान् गणनायकम् ॥ केनोपायेन देवेश तुष्टो भत्रसि तद्वद । गणेश उवा० । सदा कृष्णचतुर्थ्यां तु मोदकाद्यै: प्रपूज्य माम् । रोहिण्या सहितं त्वां च समभ्यर्च्य विधानत: ॥ यथाशक्त्या च मद्रूपं स्वर्णेन परिकल्पितम् । दत्वा द्विजाय भुक्त्वाऽथ कथां श्रुत्वा विधानत: ॥ सदा तस्य करिष्यामि सङ्कष्टस्य निवारणम् । भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां तु मृन्मयी प्रतिमा शुभा ॥ हेमाभावे तु कर्तव्या नानापुष्पै: प्रपूज्य माम् ॥ ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चाज्जागरं च विशेषत: । स्थापयेदव्रणं कुम्भं धान्यस्योपरि शोभितम् । यथाशक्त्या च मद्रूपं शातकुम्भेन निर्मितम् । वस्त्रद्वयसमाच्छन्नं मोदकाद्यै: प्रपूज्य माम् ॥ रक्ताम्बरधरो मर्त्यो ब्रह्मचर्यव्रत: शुचि: । राजतस्य तु रूपं मे यथाशक्त्या विनिर्मितम् ॥ वस्त्रं शिवप्रियायेति उपवस्त्रं गणाधिपे । गन्धं लम्बोदरायेति पुष्पं सिद्धिप्रदायके ॥ धूपं गजमुखायेति दीपं मूषकवाहने । विघ्ननाथाय नैवेद्यं फलं सर्वार्थसिद्धिदे ॥ ताम्बूलं कामरूपाय दक्षिणां धनदाय च ॥ इक्षुदण्डैर्मोदकैश्च होमं कुर्याच्च नामभि: । विसर्जनं तत: कुर्यात्सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ एवं सम्पूज्य विघ्नेशं कथां श्रुत्वा विधानत: । मन्त्रेणानेन तत्सर्वं ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ दानेनानेन देवेश प्रीतो भव गणेश्वर । सर्वत्र सर्वदा देव निर्विघ्नं कुरु सर्वदा ॥ मानोन्नतिं च राज्यं च पुत्रपौत्रान्प्रदेहि मे ॥ गाश्च धान्यं च वासांसि दद्यात्सर्वं स्वशक्तित: । दत्वा तु ब्राह्मणै: सर्वै: स्वयं भुञ्जीत वाग्यत: ॥ मोदकापूपमधुरं लवणक्षारवर्जितम् । एवं करोति यश्चन्द्र तस्याहं सर्वदा जयम् ॥ सिद्धिं च धनधान्ये च ददामि विपुलां प्रजाम् । इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो विघ्नराजो विनायक: । तद व्रतं क्रुरु कृष्ण त्वं तत: सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ नारदेनैवमुक्तश्च व्रतं चक्रे हरि: स्वयम् । मिथ्यापवादं निर्मृज्य तत: कृष्णोऽभवच्छुचि: । ये श्रृण्वन्ति तवाख्यानं स्यमन्तकमणीयकम् । चन्द्रस्य चरितं सर्वं तेषां दोषोअ न जायते । भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां तु क्वचिच्चन्द्रस्य दर्शनम् । जातं तत्परिहारार्थं श्रोतव्यं सर्वमेव हि ॥ यदा यदा मन:कष्टं सन्देह उपजायते । तदा तदा च श्रोतव्यमाख्यानं कष्टनाशनम् ॥ एवमुक्त्वा गतो देवो गणेश: कृष्णतोषित: । श्रावणस्य सिते पक्षे चतुर्थ्यामेकभुग्व्रती ॥ व्रतं कुर्याद गणेशस्य यावद वर्षसपञ्चमम् । सर्वसिद्धिकरं नणां स्त्रीणां वैव ऋषीश्वरा: ॥ एवं चक्रे व्रतं कृष्ण: नारदस्योपदेशत: । व्रतं कुर्याद गणेशस्य सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ यदा यदा चर्यसि कार्य उत्थिते नारी नरश्चाथ करोति तद् व्रतम् । सिद्धयन्ति कार्याणि मनेप्सितानि किं दुर्लभं विघ्नहरे प्रसन्ने ॥ इति श्रीस्कन्दपुराणे नन्दिकेश्वरसनत्कुमारसंवादे स्यमन्तकोपाख्यानं सम्पूर्णम् ॥
Translation - भाषांतर
N/A

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
सूत्र ५१-५३
अद्दष्टानियमात् ॥५१॥
स्यादेतत् । अदृष्टनिमित्तो नियमो भविष्यतीति ।
नेत्याह ॥
अदृष्टानियमात् ॥
बहुष्वात्मस्वाकाशावत्सर्वगतेषु प्रतिशरीरं बाहयाभ्यन्तराविशेषेण संनिहितेषु मनोवाक्कायैर्धर्माधर्मलक्षणमदृष्टमुपार्ज्यते ।
सांख्यानां तावत्तदनात्मसमवायिप्रधानवर्तिप्रधानासाधारण्यान्न प्रत्यात्मं सुखदु:खोपभोगस्य नियामकमुपपद्यते ।
काणादानामपि पूर्ववत्साधारणेनात्ममन: संयोगेन निर्वर्तितस्यादृष्टस्याप्यस्यैवत्मन इदमदृमिति नियमे हेत्वभावादेष एव दोष: ॥५१॥
अभिसंध्यादिष्वपि चैवम् ॥५२॥
स्यादेतत् । अहमिदं फलं प्राप्नवानीदं परिहराणीत्थं प्रयत इत्थं करवाणीत्येवंविधा अभिसन्ध्यादय: प्रयात्मं प्रवर्तमाना अदृष्टस्यात्मनां च स्वस्वामिभावं नियंस्यन्तीति ।
नेत्याह ।
अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ॥
अभिसन्ध्यादीनामपि साधारणेनैवात्ममन: संयोगेन सर्वात्मसंनिधौ क्रियमाणानां नियमहेतुत्वानुपपत्तेरुक्तदोषानुषङ्ग एव ॥५२॥
प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ॥५३॥
प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ॥ अथोच्येत विभुत्वेऽप्यात्मन: शरीरप्रतिष्ठेन मनसा संयोग: शरीरावच्छिन्न एवात्मप्रदेशे भविष्यत्यत: प्रदेशकृता व्यवस्थाऽभिसन्ध्यादीनामदृष्टस्य सुखदु:खयोश्च भविष्यतीति ।
तदपि नोपपद्यते ।
कस्मात् ।
अन्तर्भावात् ।
विभुत्वाविशेषाद्धि सर्व एवात्मान: सर्वशरिरेष्वन्तर्भवन्ति ।
तत्र न विअशेषिकै: शरीरावच्छिन्नोऽप्यात्मन: प्रदेश: कल्पयितुं शक्य: ।
कल्प्यमानोऽप्ययं निष्प्रदेशस्यात्मन: प्रदेश: काल्पनिकत्वादेव न पारमार्थिकं कार्यं नियन्तुं शक्नोति ।
शरीरमपि सर्वात्मसंनिधावुत्पद्यमानमस्यैवात्मनो नेतरेषामिति न नियन्तुं शक्यम् ।
प्रदेशविशेषाभ्युपगमेऽपि च द्वयोरात्मनो: समानसुखदु:खभाजो: कदाचिदेकेनैव तावच्छरीरेणोपभोगसिद्धि: स्यात् ।
समानप्रदेशस्यापि द्वयोरात्मनोरदृष्टस्य संभवात् ।
तथा हि देवदत्तो यस्मिन्प्रदेशे सुखदु: खमन्वभूत्तस्मात्प्रदेशादपक्रान्ते तच्छरीरे यज्ञदत्तशरीरे च तं प्रदेशमनुप्राप्ते तस्यापीतरेण समान: सुखदु: खानुभवो दृश्यते स न स्याद्यदि देवदत्तयज्ञदत्तयो: समानप्रदेशमदृष्टं न स्यात् ।
स्वर्गाद्यनुपभोग प्रसङ्गश्च प्रदेशवादिन: स्यात् ।
ब्राम्हाणादिशरीरप्रदेशेष्वदृष्टनिष्पत्ते: प्रदेशान्तरवर्तित्वाच्च स्वर्गाद्युपभोगस्य ।
सर्वगतत्वानुपपत्तिश्च बहूनामात्मनां दृष्टान्ताभावात् ।
वद तावत्त्वं के बहव: समानप्रदेशाश्चेति ।
रूपादय इति चेत् । न ।
तेषामपि धर्म्यंशेनाभेदाल्लक्षणभेदाच्च ।
न तु बहूमानात्मनां लक्षणभेदोऽस्ति ।
अन्त्यविशेषवशाद्भेदोपपत्तिरिति चेत् । न ।
भेदकल्पनाया अन्त्यविशेषकल्पनायाश्चेतरेतराश्रयत्वात् ।
आकाशादीनामपि विभुत्वं ब्रम्हावादिनोऽसिद्धं कार्यत्वाभ्युपगमात् ।
तस्मादात्मैकत्वपक्ष एव सर्वदोपाभाव इति सिद्धम् ॥५३॥
इति श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यश्रीमच्छंकरभगवत्पूज्यपादकृतौ श्रीशारीरकमीमांसाभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीय: पाद: ॥३॥
Translation - भाषांतर
N/A


text:
प्रथमावृत्तिः
सूत्रम्॥
आङ् मर्यादाभिविध्योः॥ २।१।१२
पदच्छेदः॥
आङ् ० मर्यादाभिविध्योः ७।२ विभाषा १।१ ११ पञ्चम्या ३।१ ११ अव्ययीभावः १।१ ५ सह ० ४ सुपा ३।१ ४ समासः १।१ ३ सुप् १।१ २
काशिका-वृत्तिः
आङ् मर्यादाऽभिविध्योः २।१।१३
आङित्येतन् मर्यादायाम् अभिविधौ च वर्तमानम् पज्चम्यन्तेन सह विभाषा संस्यते, अव्ययीभावश्च समासो भवति। आपाटलिपुत्रं वृष्टो देवः, आ पाटलिपुत्रात्। अभिविधौ आकुमारं यशः पाणिनेः, आ कुमारेभ्यः।
न्यासः
आङ् मर्यादाभिविध्योः। , २।१।१२
अथ मर्यादाभिविधिग्रहणं किमर्थम्?
यावता पञ्चमीत्यनुवत्र्तते, आङा च कर्मप्रवचनीयेनैव योगे पञ्चमी विधीयते-- एतयोरेवार्थयोः "आङ मर्यादावचने" १।४।८८
इत्याङः कर्मप्रवचनीयसंज्ञा४, नान्यत्र; तत्रान्तरेणापि मर्यादाविधिग्रहणं तयोरेवार्थयो समासो भविष्यति, नान्यत्रेति?
सत्यमेतत्; तथापि मन्दधियां सुखावबोधनार्थं मर्यादाभिविधिग्रहणम्॥
बाल-मनोरमा
आङ्मर्यादाभिविध्योः ६५९, २।१।१२
आङ्मर्यादाभिविध्योः। एतयोरिति। मर्यादाभिविध्योर्विद्यमानादित्यर्थः। मर्यादायामुदाहरति-आमुक्तीति। मुक्तेः प्रागित्यर्थः। अमिविधावुदाहरति-आबलमिति। बालानारभ्येत्यर्थः। "आङ्मर्यादावचने" इत्युभयत्रापि कर्मप्रवचनीयत्वात् "पञ्चम्यपाङ्परिभि"रिति पञ्चमी।
तत्त्व-बोधिनी
आङ्वर्यादाभिविध्योः ५८३, २।१।१२
आबालमिति। "आ परमणोरा च भूगोलक" मिति किरणावलीप्रयोगस्तु प्रामादिकः, समासमध्ये च शब्द प्रयोगाऽसंभवात्। "आ च भूगोलकात्िति पास्तूचितः।


text:
खरोष्ठीलिपिः
खरोष्ठीलिपिः(Kharoshthi वा Kharoṣṭhī) भारतीयप्राचीनलिपिषु अन्यतमा । 'शाहबाजगढ़ी'प्रदेशे तथा 'मनसेहरा'प्रदेशे च प्राप्तेषु अशोकशिलालेखेषु खरोष्ठीलिप्या उत्कीर्णाः नीतयः सन्ति । अस्याः लिपेः प्रभावः वायव्यभारतमात्रे आसीत् । वस्तुतः ब्राह्मीलिपिरपेक्षया सङ्कुचितरूपत्वात् खरोष्ठीलिपितः प्रतिनिधिलिपेः उत्पत्तिः न जातः।
खरोष्टी पूर्वीकभारस्य गान्धारदेशे प्रयुक्तः लिपिः। जनाः संस्कृतम् गान्धारीप्राकृतम् च अस्याम् लिप्याम् अलिखन्। गान्धारदेशे एषा लिपिः तृतीयशतब्धिः पर्यन्तम् उपयुक्तः। एषाः दक्षिणभागात् आरभ्य वामभागम् प्रति लिखितम्। अस्य अक्षराणि अ र प च न द ब ड ष य ष्ट क स म ग स्थ ज श्व ध श ख क्ष ज्ञ र्थ(ह) भ छ ह्व त्स घ ठ न फ स्क य्स श्च ट ढ इति अनुक्रमे अभवन्। व्यञ्जन अक्षराणि ह्रस्वस्वरसहितानि आसन्।
अन्तर्विषयाः
नामेतिहासः[सम्पादयतु]
आविष्कारपूर्वं पाश्चत्यपण्डिताः( यूरोपीय) खरोष्ठीलिपेः 'बैक्ट्रियन्', 'इंडो-बैक्ट्रो-पालि', 'एरियनो-पालि' इत्यादीनि नामानि दत्तवन्तः । ललितविस्वारः इति लिपिविषयकमातृकायां(Manuscript) ६४ उल्लिखितासु लिपिषु खरोष्ठी लिपेर्नामस्ति । अस्य खरोष्ठीपदस्य व्युत्पत्तिविषये मतान्तराणि सन्ति । तेषु मतेषु 'प्रजलुत्स्की' महोदयस्य मतमेव सर्वाधिकमान्यम् । तस्य मतानुसारं 'खरपोस्त'(ऊखरपोस्त ऊखरोष्ठ) इति शब्दात् खरोष्ठीपदमागतम् । 'पोस्त' ईरान्-देशीयपदम् यस्यार्थः 'चर्म' । भारतस्य उत्तरपश्चिमदिशि एकनगरदेवतायाः नामापि 'खरपोस्त' इति अस्ति । चीनदेशीयपरम्परानुसारम् ऋषिः 'खरोष्ठ' अस्याः लिपेः आविष्कारं कृतवान् । ततः लिपेः 'खरोष्ठी' इति नाम प्राप्तम् ।
कालः[सम्पादयतु]
मुख्यसीमातः एवञ्च उत्तरपूर्वप्रदेशतः प्राप्तनिदर्शनेभ्य बुधैः अनुमीयते यत् खरोष्ठीलिपेः कालः प्रायः क्रैस्तपूर्वं चतुर्थशतकमासीत् । क्रैस्तपूर्वं तृतीयशतकतः क्रैस्तवीय तृतीयशतकपर्यन्तम् अस्याः लिपेः प्रभावः उत्तरपश्चिमभारते अधिकः आसीत् । परन्तु 'कुषाण'शासनकालानन्तरम् एषा लिपिः भारतखण्डतः बहिः चीन-तुर्किस्तानं प्रति स्थानान्तरिता आसीत् । तत्र एकशतकपर्यन्तं खरोष्ठीलिपिः जीवितासीत् । क्रैस्तवीय पञ्चमशतकपर्यन्तम् एषा लिपिः लुप्तासीत् ।
खरोष्ठीलिपेः निदर्शनानि[सम्पादयतु]
खरोष्ठीलिपेः निदर्शनानि प्रस्तरशिल्पेषु, धातुनिर्मितभाण्ड-मूर्ति-पात्रेषु भूर्जपत्रादिषु उपलब्धानि । खरोष्ठीलिपेः प्राचीनतमलेखः तक्षशिलायां प्राप्तः । तथा प्राय समकालिकचत्वारः लेखाः पुष्कलावत्यामपि लब्धाः । परन्तु अस्याः लिपेः मुख्यक्षेत्रम् उत्तरपश्चिमभारतं तथा पूर्व-अफगानिस्थानमासीत् । मथुरातः अपि खरोष्ठीलिप्याम् उत्कीर्णः अभिलेखः प्राप्तः । दक्षिणभारतप्रदेशेष्वपि अस्याः लिपेः प्रभावः असीत् । मैसूरुमण्डलस्य सिद्दापुरतः प्राप्ताभिलेखः तदेव अनुमोदयति ।
खरोष्ठीलिपेः वैशिष्ट्यम्[सम्पादयतु]
खरोष्ठीलिपेः मुख्यवैशिष्ट्यम् अत्र अक्षराणां दक्षिणतः गतिः । इतरवैशिष्ट्यानि यथाक्रमम्-
- प्रत्येकव्यञ्जनेषु 'अ' कारस्य विद्यमानता ।
- दीर्घस्वरस्य एवं स्वरमात्रायाः अभावः ।
- अन्यस्वरमात्राणाम् ऋजुदण्डेन अव्यक्तीकरणम् ।
- व्यञ्जनपूर्वपञ्चमवर्णानां सर्वत्र अनुस्वाररूपप्राप्तिः ।
- संयुक्ताक्षराणां स्वल्पता इत्यादीनि खरोष्ठीलिपेः प्रमुखवैशिष्ट्यानि ।


text:
॥ श्रीनवग्रहस्तोत्रम् ॥
ज्योतिर्मण्डलमध्यगं गदहरं लोकैक-भास्वन्मणिं
मेषोच्चं प्रणतिप्रियं द्विजनुतं छायपतिं वृष्टिदम् ।
कर्मप्रेरकमभ्रगं शनिरिपुं प्रत्यक्षदेवं रविं
ब्रह्मेशान-हरिस्वरूपमनग़्हं सिंहेश-सूर्यं भजे ॥ १॥
चन्द्रं शङ्कर-भूषणं मृगधरं जैवातृकं रञ्जकं
पद्मासोदरमोषधीशममृतं श्रीरोहिणीनायकम् ।
शुभ्राश्वं क्षयवृद्धिशीलमुडुपं सद्बुद्धि-चित्तप्रदं
शर्वाणीप्रियमन्दिरं बुधनुतं तं कर्कटेशं भजे ॥ २॥
भौमं शक्तिधरं त्रिकोणनिलयं रक्ताङ्गमङ्गारकम् ।
भूदं मङ्गलवासरं ग्रहवरं श्रीवैद्यनाथार्चकम् ।
क्रूरं षण्मुखदैवतं मृगगृहोच्चं रक्तधात्वीश्वरं
नित्यं वृश्चिकमेषराशिपतिमर्केन्दुप्रियं भावये ॥ ३॥
सौम्यं सिंहरथं बुधं कुजरिपुं श्रीचन्द्र-तारासुतं
कन्योच्चं मगधोद्भवं सुरनुतं पीतांबरं राज्यदम् ।
कन्यायुग्म-पतिं कवित्व-फलदं मुद्गप्रियं बुद्धिदं
वन्दे तं गदिनं च पुस्तककरं विद्याप्रदं सर्वदा ॥ ४॥
देवेन्द्र-प्रमुखार्च्यमान-चरणं पद्मासने संस्थितं
सूर्यारिं गजवाहनं सुरगुरुं वाचस्पतिं वज्रिणम् ।
स्वर्णाङ्गं धनुमीनपं कटकगेहोच्चं तनूजप्रदं
वन्दे दैत्यरिपुं च भौमसुहृदं ज्ञानस्वरूपं गुरुम् ॥ ५॥
शुभ्राङ्गं नयशास्त्रकर्तृजयिनं संपत्प्रदं भोगदं
मीनोच्चं गरुडस्थितं वृष-तुलानाथं कलत्रप्रदम् ।
केन्द्रे मङ्गलकारिणं शुभगुणं लक्ष्मी-सपर्याप्रियं
दैत्यार्च्यं भृगुनन्दनं कविवरं शुक्रं भजेऽहं सदा ॥ ६॥
आयुर्दायकमाजिनैषधनुतं भीमं तुलोच्चं शनिं
छाया-सूर्यसुतं शरासनकरं दीपप्रियं काश्यपम् ।
मन्दं माष-तिलान्न-भोजनरुचिं नीलांशुकं वामनं
शैवप्रीति-शनैश्चरं शुभकरं गृध्राधिरूढं भजे ॥ ७॥
वन्दे रोगहरं करालवदनं शूर्पासने भासुरं
स्वर्भानुं विषसर्पभीति-शमनं शूलायुधं भीषणम् ।
सूर्येन्दु-ग्रहणोन्मुखं बलमदं दत्याधिराजं तमं
राहुं तं भृगुपुत्रशत्रुमनिशं छायाग्रहं भावये ॥ ८॥
गौरीशप्रियमच्छकाव्यरसिकं धूम्रध्वजं मोक्षदं
केन्द्रे मङ्गलदं कपोतरथिनं दारिद्र्य-विध्वंसकम् ।
चित्राङ्गं नर-पीठगं गदहरं दान्तं कुलुत्थ-प्रियं
केतुं ज्ञानकरं कुलोन्नतिकरं छायाग्रहं भावये ॥ ९॥
सर्वोपास्य-नवग्रहाः! जडजनो जाने न युष्मद्गुणान्
शक्तिं वा महिमानमप्यभिमतां पूजां च दिष्टं मम ।
प्रार्थ्यं किन्नु कियत् कदा बत कथं किं साधु वाऽसाधु किं
जाने नैव यथोचितं दिशत मे सौख्यं यथेष्टं सदा ॥ १०॥
नित्यं नवग्रह-स्तुतिमिमां देवालये वा गृहे
श्रद्धा-भक्ति-समन्वितः पठति चेत् प्राप्नोति नूनं जनः ।
दीर्घं चायुररोगतां शुभमतिं कीर्तिं च संपच्चयं
सत्सन्तानमभीष्ट-सौख्यनिवहं सर्व-ग्रहानुग्रहात् ॥ ११॥
॥ इति श्रीनवग्रहस्तोत्रं संपूर्णम्॥
Encoded and proofread by
N. Balasubramanian bbalu at satyam.net.in
BACK TO TOP
% Text title : navagrahastotra (jyotima.nDala)
% File name : navagrahamjyoti.itx
% itxtitle : navagrahastotram (jyotimaNDala)
% engtitle : navagrahastotram
% Category : navagraha, stotra
% Location : doc_z_misc_navagraha
% Sublocation : navagraha
% Texttype : stotra
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : N.Balasubramanian bbalu at satyam.net.in
% Proofread by : N.Balasubramanian bbalu at satyam.net.in
% Latest update : May 5, 2008
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : https://sanskritdocuments.org


text:
॥ श्रीदक्ष्निणामूर्तिस्तोत्रम् २ ॥
उपासकानां यदुपासनीयमुपात्तवासं वटशाखिमूले ।
तद्धाम दाक्षिण्यजुषा स्वमूर्त्या जागर्तु चित्ते मम बोधरूपम् ॥ १॥
अद्राक्षमक्षीणदयानिधानमाचार्यमाद्यं वटमूलभागे ।
मौनेन मन्दस्मितभूषितेन महर्षिलोकस्य तमो नुदन्तम् ॥ २॥
विद्राविताशेषतमोगणेन मुद्राविशेषेण मुहुर्मुनीनाम् ।
निरस्य मायां दयया विधत्ते देवो महांस्तत्त्वमसीति बोधम् ॥ ३॥
अपारकारुण्यसुधातरङ्गैरपाङ्गपातैरवलोकयन्तम् ।
कठोरसंसारनिदाघतप्तान्मुनीनहं नौमि गुरुं गुरूणाम् ॥ ४॥
ममाद्यदेवो वटमूलवासी कृपाविशेषात्कृतसन्निधानः ।
ओंकाररूपामुपदिश्य विद्यामाविद्यकध्वान्तमपाकरोतु ॥ ५॥
कलाभिरिन्दोरिव कल्पिताङ्गं मुक्ताकलापैरिव बद्धमूर्तिम् ।
आलोकये देशिकमप्रमेयमनाद्यविद्यातिमिरप्रभातम् ॥ ६॥
स्वदक्षजानुस्थितवामपादं पादोदरालंकृतयोगपट्टम् ।
अपस्मृतेराहितपादमङ्गे प्रणौमि देवं प्रणिधानवन्तम् ॥ ७॥
तत्त्वार्थमन्तेवसतामृषीणां युवाऽपि यः सन्नुपदेष्टुमीष्टे ।
प्रणौमि तं प्राक्तनपुण्यजालैराचार्यमाश्चर्यगुणाधिवासम् ॥ ८॥
एकेन मुद्रां परशुं करेण करेण चान्येन मृगं दधानः ।
स्वजानुविन्यस्तकरः पुरस्तादाचार्यचूडामणिराविरस्तु ॥ ९॥
आलेपवन्तं मदनाङ्गभूत्या शार्दूलकृत्त्या परिधानवन्तम् ।
आलोकये कञ्चन देशिकेन्द्रमज्ञानवाराकरवाडवाग्निम् ॥ १०॥
चारुस्मितं सोमकलावतंसं वीणाधरं व्यक्तजटाकलापम् ।
उपासते केचन योगिनस्त्वामुपात्तनादानुभवप्रमोदम् ॥ ११॥
उपासते यं मुनयः शुकाद्या निराशिषो निर्ममताधिवासाः ।
तं दक्षिणामूर्तितनुं महेशमुपास्महे मोहमहार्तिशान्त्यै ॥ १२॥
कान्त्या निन्दितकुन्दकन्दलवपुर्न्यग्रोधमूले वस -
न्कारुण्यामृतवारिभिर्मुनिजनं संभावयन्वीक्षितैः ।
मोहध्वान्तविभेदनं विरचयन्बोधेन तत्तादृशा
देवस्तत्त्वमसीति बोधयतु मां मुद्रावता पाणिना ॥ १३॥
अगौरगात्रैरललाटनेत्रैरशान्तवेषैरभुजङ्गभूषैः ।
अबोधमुद्रैरनपास्तनिद्रैरपूर्णकामैरमरैरलं नः ॥ १४॥
दैवतानि कति सन्ति चावनौ नैव तानि मनसो मतानि मे ।
दीक्षितं जडधियामनुग्रहे दक्षिणाभिमुखमेव दैवतम् ॥ १५॥
मुदिताय मुग्धशशिनावतंसिने भसितावलेपरमणीयमूर्तये ।
जगदीन्द्रजालरचनापटीयसे महसे नमोऽस्तु वटमूलवासिने ॥ १६॥
व्यालम्बिनीभिः परितो जटाभिः कलावशेषेण कलाधरेण ।
पश्यँल्ललाटेन मुखेन्दुना च प्रकाशसे चेतसि निर्मलानाम् ॥ १७॥
उपासकानां त्वमुमासहायः पूर्णेन्दुभावं प्रकटीकरोषि ।
यदद्य ते दर्शनमात्रतो मे द्रवत्यहो मानसचन्द्रकान्तः ॥ १८॥
यस्ते प्रसन्नामनुसन्दधानो मूर्तिं मुदा मुग्धशशाङ्कमौलेः ।
ऐश्वर्यमायुर्लभते च विद्यामन्ते च वेदान्तमहारहस्यम् ॥ १९॥
॥ दक्षिणामूर्तिस्तोत्रं २ सम्पूर्णम्॥
Encoded by Subramanian Ganesh sgesh@hotmail.com
BACK TO TOP
% Text title : daxiNAmUrti stotram 2
% File name : dakshina2.itx
% itxtitle : dakShiNAmUrtistotram 2
% engtitle : daxiNAmUrti stotram 2
% Category : shiva, stotra
% Location : doc_shiva
% Sublocation : shiva
% Texttype : stotra
% Author : Traditional
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : Subramanian Ganesh sgesh at hotmail.com
% Proofread by : Subramanian Ganesh sgesh at hotmail.com, Sunder Hattangadi, Avinsah Sathaye
% Indexextra : (info)
% Latest update : March 15, 2001, July 9, 2010
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : https://sanskritdocuments.org


text:
२९ अनुगमपरिवर्त एकोनत्रिंशत्तमः
Technical Details
२९ अनुगमपरिवर्त एकोनत्रिंशत्तमः।
पुनरपरं सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन एवं प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या - सर्वधर्मासङ्गतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मासंभेदनतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मासंभवतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मानिर्विकारसमा इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्माणामनात्मविज्ञप्तितः प्रज्ञानुबोधनतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्माश्च नाममात्रेण व्यवहारमात्रेणाभिलप्यन्ते इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। व्यवहारश्च न क्वचिन्न कुतश्चिन्न कश्चिद्व्यवहारः। सर्वधर्मा अव्यवहारा अव्याहारा अव्यवहृता अव्याहृता इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्माप्रमाणतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। रूपाप्रमाणतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। एवं वेदनाप्रमाणतः संज्ञाप्रमाणतः संस्काराप्रमाणतः। विज्ञानाप्रमाणतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मानिमित्ततः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मनिर्वेधतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मप्रकृतिपरिशुद्धितः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मावचनतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्माणामनिरोधतः प्रहाणसमतया प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्माणां निर्वाणप्राप्तितस्तथतासमतया प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मा नागच्छन्ति, न गच्छन्ति, अजानाना अजाता अत्यन्ताजातित इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। आत्मपरादर्शनतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मा आर्यार्हन्तः प्रकृतिपरिशुद्धा इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। अपहृतभाराः सर्वधर्माभारानारोपणतयेति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मादेशाप्रदेशतः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। तत्कस्य हेतोः ? रूपं हि सुभूते अदेशमप्रदेशं प्रकृतिस्वभावतः। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं हि सुभूते अदेशमप्रदेशं प्रकृतिस्वभावतः सर्वधर्मनिरोधप्रह्लादनत्वादिति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। अरत्यविरतितः प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। अरक्ताविरक्ततया प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या।
तत्कस्य हेतोः ? रूपं हि सुभूते सतत्त्वेन स्वभावेन न रज्यते न विरज्यते। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं हि सुभूते सतत्त्वेन स्वभावेन न रज्यते न विरज्यते प्रकृतिपरिशुद्धत्वादिति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मा असक्ताः सङ्गासङ्गविगता इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। बोधिः सर्वधर्मा बुद्धज्ञानावबोधनतयेति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मशून्यानिमित्ताप्रणिहिततया प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मा भैषज्यमैत्रीपूर्वंगमतयेति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मा मैत्रीविहारिणः करुणाविहारिणो मुदिताविहारिण उपेक्षाविहारिण इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मा ब्रह्मभूता दोषानुत्पादनतः सर्वदोषानुत्पादनत इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। सर्वधर्माणामप्रणिहिततोऽप्रतिहतित इति प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या। समुद्रापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। गगनापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। मेरुविचित्रतया प्रज्ञापारमिताविचित्रता अनुगन्तव्या। रूपापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। सूर्यरश्मिमण्डलापर्यन्तावभासनतया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। सर्वशब्दापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। सर्वबुद्धधर्मसमुदागमापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। सर्वसत्त्वधातुपुण्यज्ञानसंभारापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। पृथिवीधात्वपर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। एवमब्धातुतेजोधातुवायुधात्वाकाशधातुविज्ञानधात्वपर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। कुशलाकुशलधर्मसंचयाप्रमाणतया प्रज्ञापारमिताप्रमाणता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मसंचयाप्रमाणतया प्रज्ञापारमिताप्रमाणता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मसमाध्यपर्यन्तताप्रतिलम्भितया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। सर्वबुद्धधर्मापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। सर्वधर्मापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। शून्यतापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। चित्तचैतसिकापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। चित्तचरितापर्यन्ततया प्रज्ञापारमितापर्यन्तता अनुगन्तव्या। कुशलाकुशलधर्मापरिमाणतया प्रज्ञापारमितापरिमाणता अनुगन्तव्या। सिंहनादनदनतया प्रज्ञापारमितानदनता अनुगन्तव्या। सर्वधर्माकोप्यतया प्रज्ञापारमिताकोप्यता अनुगन्तव्या। तत्कस्य हेतोः ? रूपं हि सुभूते समुद्रसमम्। एवं वेदनां संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं हि सुभूते समुद्रसमम्। रूपं हि गगनसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं गगनसमम्। रूपं विचित्रमेरूसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं विचित्रमेरुसमम्। रूपमपर्यन्तसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानमपर्यन्तसमम्। रूपं सूर्यमण्डलरश्म्युत्पादसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सूर्यमण्डलरश्म्युत्पादसमम्। रूपं सर्वशब्दापर्यन्तसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सर्वशब्दापर्यन्तसमम्। रूपं सर्वसत्त्वधात्वपर्यन्तसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सर्वसत्त्वधात्वपर्यन्तसमम्। रूपं सर्वबुद्धधर्मसमुदागमापर्यन्तसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सर्वबुद्धधर्मसमुदागमापर्यन्तसमम्। रूपं सर्वसत्त्वधातुपुण्यज्ञानसंभारापर्यन्तसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सर्वसत्त्वधातुपुण्यज्ञानसंभारापर्यन्तसमम्। रूपं पृथिवीसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं पृथिवीसमम्। रूपमप्समम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानमप्समम्। रूपं तेजःसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं तेजःसमम्। रूपं वायुसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं वायुसमम्। रूपमाकाशसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानमाकाशसमम्। रूपं विज्ञानसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं विज्ञानसमम्। रूपं कुशलाकुशलधर्मसंचयविगतम्।
एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं कुशलाकुशलधर्मसंचयविगतम्। रूपं सर्वधर्मसंचयविगतम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सर्वधर्मसंचयविगतम्। रूपं सर्वधर्मसमाध्यपर्यन्ततासमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सर्वधर्मसमाध्यपर्यन्ततासमम्। रूपं विगमः, रूपस्वभावो रूपतथता बुद्धधर्माः। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं विगमः, विज्ञानस्वभावो विज्ञानतथता बुद्धधर्माः। रूपं सर्वधर्मापर्यन्तधर्मता। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सर्वधर्मापर्यन्तधर्मता। रूपं शून्यमपर्यन्तधर्मता। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं शून्यमपर्यन्तधर्मता। रूपं चित्तचैतसिकापर्यन्तता। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं चित्तचैतसिकापर्यन्तता। रूपं चित्तचरितोत्पत्तिः। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं चित्तचरितोत्पत्तिः। रूपं कुशलमकुशलम्, यावदनुपलब्धिः। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं कुशलमकुशलम्, यावदनुपलब्धिः। रूपं सिंहनादसमम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानं सिंहनादसमम्। रूपमकोप्यम्। एवं वेदना संज्ञा संस्काराः। विज्ञानमकोप्यम्। एवं हि सुभूते बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन प्रज्ञापारमिता अनुगन्तव्या॥
यदायं सुभूते बोधिसत्त्वो महासत्त्व एवमेनां प्रज्ञापारमितामनुगमिष्यति, व्यवचारयिष्यति अवतरिष्यति अवभोत्स्यते चिन्तयिष्यति तुलयिष्यति उपपरीक्षिष्यते भावयिष्यति सर्वमायाशाठ्यविवर्जितैर्मनसिकारैः, सर्वमन्यनाविवर्जितैर्मनसिकारैः, आत्मोत्कर्षणविवर्जितैर्मनसिकारैः, सर्वकौसीद्यविवर्जितैर्मनसिकारैः, परपंसनाविवर्जितैर्मनसिकारैः, आत्मसंज्ञाविवर्जितैर्मनसिकारैः, सत्त्वसंज्ञाविवर्जितैर्मनसिकारैः, लाभसत्कारश्लोकविवर्जितैर्मनसिकारैः, पञ्चनीवरणविवर्जितैर्मनसिकारैः, ईर्ष्यामात्सर्यविवर्जितैर्मनसिकारैः, सर्वेञ्जनाविवर्जितैर्मनसिकारैः, तदा नास्य दुर्लभा भविष्यति सर्वगुणानां परिपूरिः, बुद्धक्षेत्रस्यानुत्तराणां च बुद्धधर्माणां परिपूरिरिति॥
आर्याष्टसाहस्रिकायां प्रज्ञापारमितायामनुगमपरिवर्तो नामैकोनत्रिंशत्तमः॥


text:
॥ ओषधीसूक्तम् ॥
ऋग्वेदसंहितायां दशमं मण्डलं, सप्तनवतितमं सूक्तम् ।
ऋषी भिषगाथर्वणः ॥ देवता ओषधीस्तुतिः , ओषधिसमुह
छन्द १ २ ४-७ ११ १७ अनुष्टुप्, ३ ९ १२ २२ २३ निचृदनुष्टुप्,
८ १० १३-१६ १८-२१ विराडनुष्टुप् ॥ स्वर गान्धारः ॥
या ओष॑धीः॒ पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा ।
मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हं श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥ १०.०९७.०१
श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुहः॑ ।
अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त ॥ १०.०९७.०२
ओष॑धीः॒ प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः ।
अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुधः॑ पारयि॒ष्ण्वः॑ ॥ १०.०९७.०३
ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे ।
स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥ १०.०९७.०४
अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता ।
गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ॥ १०.०९७.०५
यत्रौष॑धीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑नः॒ समि॑ताविव ।
विप्रः॒ स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः ॥ १०.०९७.०६
अ॒श्वा॒व॒तीं सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् ।
आवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥ १०.०९७.०७
उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते ।
धनं॑ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥ १०.०९७.०८
इष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताथो॑ यू॒यं स्थ॒ निष्कृ॑तीः ।
सी॒राः प॑त॒त्रिणीः॑ स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ ॥ १०.०९७.०९
अति॒ विश्वाः॑ परि॒ष्ठाः स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः ।
ओष॑धीः॒ प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो॒३॒॑ रपः॑ ॥ १०.०९७.१०
यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे ।
आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ॥ १०.०९७.११
यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः ।
ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व ॥ १०.०९७.१२
सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ ।
सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या ॥ १०.०९७.१३
अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वत्व॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत ।
ताः सर्वाः॑ संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वचः॑ ॥ १०.०९७.१४
याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणीः॑ ।
बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वंह॑सः ॥ १०.०९७.१५
मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्या॒३॒॑दथो॑ वरु॒ण्या॑दु॒त ।
अथो॑ य॒मस्य॒ पड्बी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ॥ १०.०९७.१६
अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ ।
यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥ १०.०९७.१७
या ओष॑धीः॒ सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः ।
तासां॒ त्वम॑स्युत्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शं हृ॒दे ॥ १०.०९७.१८
या ओष॑धीः॒ सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ ।
बृह॒स्पति॑प्रसूता अ॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥ १०.०९७.१९
मा वो॑ रिषत्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः ।
द्वि॒पच्चतु॑ष्पद॒स्माकं॒ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम् ॥ १०.०९७.२०
याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः ।
सर्वाः॑ सं॒गत्य॑ वीरुधो॒ऽस्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥ १०.०९७.२१
ओष॑धयः॒ सं व॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ ।
यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तं रा॑जन्पारयामसि ॥ १०.०९७.२२
त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः ।
उप॑स्तिरस्तु॒ सो॒३॒॑ऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ अ॑भि॒दास॑ति ॥ १०.०९७.२३
स्वररहितम् ।
या ओषधीः पूर्वा जाता देवेभ्यस्त्रियुगं पुरा ।
मनै नु बभ्रूणामहं शतं धामानि सप्त च ॥ १०.०९७.०१
शतं वो अम्ब धामानि सहस्रमुत वो रुहः ।
अधा शतक्रत्वो यूयमिमं मे अगदं कृत ॥ १०.०९७.०२
ओषधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवतीः प्रसूवरीः ।
अश्वा इव सजित्वरीर्वीरुधः पारयिष्ण्वः ॥ १०.०९७.०३
ओषधीरिति मातरस्तद्वो देवीरुप ब्रुवे ।
सनेयमश्वं गां वास आत्मानं तव पूरुष ॥ १०.०९७.०४
अश्वत्थे वो निषदनं पर्णे वो वसतिष्कृता ।
गोभाज इत्किलासथ यत्सनवथ पूरुषम् ॥ १०.०९७.०५
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताविव ।
विप्रः स उच्यते भिषग्रक्षोहामीवचातनः ॥ १०.०९७.०६
अश्वावतीं सोमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम् ।
आवित्सि सर्वा ओषधीरस्मा अरिष्टतातये ॥ १०.०९७.०७
उच्छुष्मा ओषधीनां गावो गोष्ठादिवेरते ।
धनं सनिष्यन्तीनामात्मानं तव पूरुष ॥ १०.०९७.०८
इष्कृतिर्नाम वो माताथो यूयं स्थ निष्कृतीः ।
सीराः पतत्रिणीः स्थन यदामयति निष्कृथ ॥ १०.०९७.०९
अति विश्वाः परिष्ठाः स्तेन इव व्रजमक्रमुः ।
ओषधीः प्राचुच्यवुर्यत्किं च तन्वो३ रपः ॥ १०.०९७.१०
यदिमा वाजयन्नहमोषधीर्हस्त आदधे ।
आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभो यथा ॥ १०.०९७.११
यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गमङ्गं परुष्परुः ।
ततो यक्ष्मं वि बाधध्व उग्रो मध्यमशीरिव ॥ १०.०९७.१२
साकं यक्ष्म प्र पत चाषेण किकिदीविना ।
साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया ॥ १०.०९७.१३
अन्या वो अन्यामवत्वन्यान्यस्या उपावत ।
ताः सर्वाः संविदाना इदं मे प्रावता वचः ॥ १०.०९७.१४
याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्च पुष्पिणीः ।
बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥ १०.०९७.१५
मुञ्चन्तु मा शपथ्या३दथो वरुण्यादुत ।
अथो यमस्य पड्बीशात्सर्वस्माद्देवकिल्बिषात् ॥ १०.०९७.१६
अवपतन्तीरवदन्दिव ओषधयस्परि ।
यं जीवमश्नवामहै न स रिष्याति पूरुषः ॥ १०.०९७.१७
या ओषधीः सोमराज्ञीर्बह्वीः शतविचक्षणाः ।
तासां त्वमस्युत्तमारं कामाय शं हृदे ॥ १०.०९७.१८
या ओषधीः सोमराज्ञीर्विष्ठिताः पृथिवीमनु ।
बृहस्पतिप्रसूता अस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥ १०.०९७.१९
मा वो रिषत्खनिता यस्मै चाहं खनामि वः ।
द्विपच्चतुष्पदस्माकं सर्वमस्त्वनातुरम् ॥ १०.०९७.२०
याश्चेदमुपशृण्वन्ति याश्च दूरं परागताः ।
सर्वाः संगत्य वीरुधोऽस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥ १०.०९७.२१
ओषधयः सं वदन्ते सोमेन सह राज्ञा ।
यस्मै कृणोति ब्राह्मणस्तं राजन्पारयामसि ॥ १०.०९७.२२
त्वमुत्तमास्योषधे तव वृक्षा उपस्तयः ।
उपस्तिरस्तु सो३ऽस्माकं यो अस्माँ अभिदासति ॥ १०.०९७.२३
% Text title : oShadhIsUkta
% File name : oShadhIsUktam.itx
% itxtitle : oShadhIsUktam
% engtitle : oShadhIsUktam
% Category : veda, svara
% Location : doc_veda
% Sublocation : veda
% Texttype : svara
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Source : https://sanskritdocuments.org/mirrors/rigveda/e-text.htm
% Indexextra : (Scan 1, 2 complete Hindi, text)
% Latest update : November 29, 2015
% Send corrections to : sanskrit@cheerful.com
% Site access : https://sanskritdocuments.org


text:
चार्ल्स् एल्टन्
(कालः – १९०० तः १९९१)
एषः चार्ल्स् एल्टन् (Charles Elton) कश्चन प्रसिद्धः परिसरविज्ञानी । एषः इङ्ग्लेण्ड्-देशस्य म्याञ्चेस्टर् इति नगरे १९०० तमे वर्षे जन्म प्राप्नोत् । अस्य चार्ल्स् एल्टनस्य अध्ययनं लिवर्-पूल्-विश्वविद्यालये प्राचलत् । अनन्तरम् आक्स्फर्ड्–विश्वविद्यालयतः प्राणिशास्त्रे पदवीं प्राप्नोत् । पदव्याः प्राप्तितः पूर्वम् एव प्रख्यातेन जीवविज्ञानिना जूलियन् हक्सलिना सह दूरप्रदेशान् गत्वा परिसरस्य अध्ययनम् अकरोत् । जीविनां, तेषां वासस्थानस्य परिसरस्य सम्बन्धं, जीवि–जीविनां च सम्बन्धं च विवृणोति परिसरविज्ञानम् । परिसरे जायमानस्य परिवर्तनस्य कारणानि, तेषां परिवर्तनानां कारणतः जीविनां विषये जायमानाः परिणामाः च तैः परिसरविज्ञानिभिः अभ्यस्यते । इदानीं तु परिसरे जायमानस्य परिवर्तनस्य मुख्यं कारणद्वयम् – एकं कारणं तु तीव्रगतत्या वर्धमाना जनसंख्या, अपरं तु कारणम् अस्ति तान्त्रिकप्रगतेः कारणतः आविष्कृतानि नूतनानि उपकरणानि, सौलभ्यानि वा । एताभ्यां द्वाभ्यां कारणाभ्यां जीविनां सामान्यं जीवनं व्यस्तं जातम् अस्ति । कतिपय जीविनां वंशः एव नष्टः जातः अस्ति । परिसरप्रियैः कृतस्य अध्ययनस्य आधारेण, तेषाम् अनुभवस्य आधारेण च अयं चार्ल्स् एल्टन् प्राणिनां परिसरस्य च सम्बन्धस्य विषये संशोधनम् आरब्धवान् । कालान्तरे आधुनिकस्य परिससरविज्ञानस्य मूलतत्त्वानि अपि निरूपितवान् । इदानीम् अपि विश्वाद्यन्तं तेषाम् एव मूलतत्त्वानाम् आधारेण परिसरस्य अध्ययनं प्रचलति ।
योगदान विषयानि[सम्पादयतु]
एषः चार्ल्स् एल्टन् सर्वः अपि प्राणी वा सस्यं वा उदरपोषणार्थं किं वाञ्छति इति ज्ञात्वा सर्वस्य अपि प्राणिनः परिसरे किञ्चित् विशिष्टं स्थानं भवति इति निरूपितवान् । प्राणिनं निमित्तम् आहारं कल्पयितुं सस्यानां कृते आवश्यकाः पोषकांशाः के ? तथा च सस्यजन्यानाम् आहाराणां सेवनेन प्राणिभिः प्राप्यमाणाः पोषकांशाः च के ? इति विषयम् अपि अयं चार्ल्स् एल्टन् अधीतवान् । एवं प्राणि–सस्यानं मध्ये विद्यमानम् अवलम्बनम् अधीत्य आहारशृङ्खलायाः, आहारपिरमिड् इत्यस्य च वैज्ञानिकं विवरणम् अददात् । समूहे वसतां प्राणिनां विषये ऊर्णदातॄणां प्राणिनं च विषये अपि अयं चार्ल्स् एल्टन् अध्ययनम् अकरोत् । आहारं नाशयतां मूषकाणां तथा "ओल्” इत्याख्यानां प्राणिनां विषये अपि अध्ययनं कृत्वा द्वितीयमहायुद्धस्य अवसरे आहारस्य रक्षणस्य क्रमान् असूचयत् । एषः चार्ल्स् एल्टन् सर्वस्य अपि प्राणिनः अथवा सस्यस्य स्वाभाविकस्य जीवनस्य निमित्तम् आवश्यकान् प्रकाश–वायु–उष्णता–आहार–जल–परिसरादीन् वासस्थानम् (हेबिटाट्) इति असूचयत् । अनन्तरं क्याक्टस्, हिमभल्लूकस्य, समुद्रतलस्य मीनस्य च विषये, तैः जीविभिः सह समञ्जनं कृत्वा जीवतां जीविनां च विषये अध्ययनं कृत्वा तं समूहं "जीविसमुदायः” इति (बयोटेक् कमिटि) अवदत् ।
लेखनानि[सम्पादयतु]
अयं चार्ल्स् एल्टन् परिसरस्य सम्बद्धानां वीक्षणानां, निर्णयानां च विषये बहून् लेखान् पुस्तकानि च अलिखत् । अनेन १९२७ तमे वर्षे "प्राणिपरिसरः” (Animal ecology), १९३० तमे वर्षे "आनिमल् इकालजि आण्ड् एवल्यूषन्” (Animal Ecology and evolution), १९३२ तमे वर्षे "जर्नल् आफ् आनिमल् इकालजि” (Journal of Animal Ecology) (चार्ल्स् एल्टन् एव सम्पादकः), १९४२ तमे वर्षे "ओल्स् मैस् आण्ड् लेम्मिङ्ग्स्”(Wols, Mais and Lemmings), १९५४ तमे वर्षे "दि कण्ट्रोल् आफ् राट्स् आण्ड् मैस्” (the Control of Rats And Masi), १९५८ तमे वर्षे "दि इकालजि आफ् इन्वेशन्स् आफ् आनिमल्स् आण्ड् प्लाण्ट्स्” (The Ecology of Invention of Animals And Plants), तथा च "दि पाटर्न् आफ् आनिमल् कम्युनिटीस्” (The Patern of Animal Communities) इत्येतानि पुस्तकानि लिखितानि । एषः चार्ल्स् एल्टन् १९५३ तमे वर्षे रायल्-सोसैट्याः फेलोशिप् प्राप्नोत् । १९६७ तमे वर्षे कला तथा विज्ञानस्य अमेरिका–अकादम्याः (American Academy of Arts And Sceince) विदेशीफेलो अपि प्राप्तवान् । १९६७ तमे वर्षे एव लिनियन्-सोसैट्याः सुवर्णपदकम् अपि प्राप्नोत् । १९७० तमे वर्षे डार्विन्-मेडल् अपि प्राप्तवान् । एषः चार्ल्स् एल्टन् १९६७ तमे वर्षे उद्योगात् निवृत्तिम् अवाप्नोत् तथा च १९९१ तमे वर्षे ९१ तमे वयसि च इहलोकात् निवृत्तिम् अवाप्नोत् ।
बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]
- Charles Sutherland Elton - English Ecologist
- Elton's Ecologists: A History of the Bureau of Animal Population
- Fifty years of invasion ecology – the legacy of Charles Elton, Special Issue from Diversity and Distribution, Published March 2008.
- Fifty years of invasion ecology – the legacy of Charles Elton, Symposium 12–14 November 2008, hosted by DST-NRF Centre of Excellence for Invasion Biology, Stellenbosch University, South Africa.


text:
सूत्रम्
छन्दसो निर्मिते॥ ४।४।९३
काशिका-वृत्तिः
छन्दसो निर्मिते ४।४।९३
प्रत्ययार्थसामर्थ्यलभ्या समर्थविभक्तिः। छन्दःशब्दात् तृतीयासमर्थान् निर्मिते इत्येतस्मिन्नर्थे यत् प्रत्ययो भवति। निर्मितः उत्पादितः। छन्दसा निर्मितः छन्दस्यः। छन्दसा इच्छया कृतः इत्यर्थः। इच्छापर्याय छन्दःशब्दः इह गृह्यते।
न्यासः
छन्दसो निर्मिते। , ४।४।९३
प्रत्ययार्थसामथ्र्यलभ्या" इति। "निर्मिते" इति प्रत्ययार्थः। तत्र च्छन्दसः करणत्वमिति सामथ्र्यात् तृतीया समर्थविभक्तिर्लभ्यते। छन्दःशब्दोऽयं वेदे त्रिष्टुवादौ, इच्छायाश्च वत्र्तते; इह त्विच्छायां वत्र्तमानो गृह्रते, अत एवाह-- "इच्छाया कृतः" इति। इच्छावृत्तिस्तु संज्ञाग्रहणस्याभिधेयनियमार्थस्यानुवृत्तेर्लभ्यते॥
बाल-मनोरमा
छन्दसो निर्मिते १६२५, ४।४।९३
छन्दसो निर्मिते। छन्दश्शब्दात्तृतीयान्तान्निर्मितेऽर्थे। यदित्यर्थः। इच्छयेति। छन्दःशब्द इच्छावाचीति भावः। "छन्दः पद्येऽभिलाषे चे"त्यमरः।
तत्त्व-बोधिनी
छन्दसो निर्मिते १२५२, ४।४।९३
छन्दसो। "छदि संवरे"इति चुरादिरिच्छायामपि वर्तते, धातूनामनेकार्थत्वात्। ततो घञि इच्छापर्यायश्छन्दः--शब्दः प्रसिद्ध एव "स्वच्छन्दोच्छलदच्छकच्छे"त्यादौ। असुनि तु यः सान्तः सोऽत्र प्रकृतिः। तत्र निर्माणे इच्छायाः करणत्वत्सामथ्र्यात्तृतीयान्तात्प्रत्ययः। इच्छया कृतमिति। यद्यपिवेदे त्रिष्टुबादिषु च सान्तश्छन्दः शब्दोऽस्ति, तथापीह न गृह्रते, संज्ञाधिकारात्, किं त्विच्छापर्याय एव स गृ-ह्रत इति भावः।


text:
भगिनी राणी मरिया 'संस्तुता' जाता।
इन्डोर् > सर्वं येशुदेवं समर्प्य सेवनमार्गे सञ्चरन्त्याः यत् बलिदानित्वं जातं, तत् अभिवन्द्य कत्तोलिक्का परमाधिकारसभया यदुद्घुष्टं , तदनुसारेण सा संस्तुता भवति। सा ईशवीया उपासिका सिस्टर् राणी मरिया इति ख्याता। सहस्रशः क्रैस्तविश्वासिनां सान्निध्ये शनिवासरे प्रभाते दशवादने मध्यप्रदेशस्य इन्डोर् प्रदेशस्थे 'सेन्ट् पोल्' उच्चतरविद्यालयाङ्कणे संवृत्ते कार्यक्रमे फ्रान्सिस् मार्पाप्पा वर्यस्य प्रख्यापः प्रतिपुरुषेण कर्दिनाल् डो. आञ्जलो अमात्तो वर्येण प्रस्तुतः। प्रतिसंवत्सरं फेब्रुवरी २५ दिनाङ्कः राणी मरियायाः पुण्यदिनत्वेन चरिष्यति। संस्तुतानां गणे सिस्टर् राणीमरिया भारतसभायाः प्रथमा बलिदानिनी भवति।


text:
॥ वृन्दावनपूजा अथवा तुलसीविष्णुपूजा ॥
कार्तिके शुक्लद्वादश्यां वृन्दावने महाविष्णुं तुलसीं च पूजयेत् ।
तुलसीसमीपे महाविष्णुप्रतिमां निधाय, विघ्नेशं सम्पूज्य,
शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥
श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थं शुभे ... तिथौ तुलसी महाविष्णु
प्रसादसिद्ध्यर्थं तुलसी महाविष्णुपूजां करिष्ये । इति सङ्कल्प्य
विघ्नेशमुद्वास्य कलशपूजां कृत्वा, तुलसीं विष्णुं च ध्यायेत् ।
ध्यायामि तुलसीं देवीं श्यामां कमललोचनाम् ।
प्रसन्वदनाम्भोजां वरदामभयप्रदाम् ॥ तुलसीं ध्यायामि
ध्यायामि विष्णुं वरदं तुलसीप्रियवल्लभम् ।
पीताम्बरं पद्मनेत्रं वासुदेवं वरप्रदम् ॥ महाविष्णुं ध्यायामि ॥
वासुदेव प्रिये देवि सर्वदेव स्वरूपिणि ।
आगच्छ पूजाभवने सदा सन्निहिता भव ॥
आगच्छागच्छ देवेश तेजोराशे जगत्पते ।
क्रियमाणां मया पूजां वासुदेव गृद्दाण भोः ॥
-तुलसीविष्णू - आवाहयामि
नानारत्नसमायुक्तं कार्तस्वरविभूषितम् ।
आसनं कृपया विष्णो तुलसि प्रतिगृह्यताम् ।
तुलसी विष्णुभ्यां नमः - आसनं समर्पयामि ।
गङ्गादिसर्वतीर्थेभ्यो वासुदेव मया हृतम् ।
तोयमेतत्सुखस्पर्शं पाद्यार्थं प्रतिगृह्यताम् ॥
नानानदीसमानीतं सुवर्णकलशस्थितम् ।
पाद्यं गृहाण तुलसि पापं मे विनिवारय ॥(पाद्यं)
नमस्ते देवदेवेश नमस्ते कमलापते ।
नमस्ते सर्वविनुत गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥
अर्घ्यं गृहाण देवि त्वं अच्युतप्रियवल्लभे ।
अक्षतादिसमायुक्तं अक्षय्यफलदायिनि ॥ (अर्घ्यं)
कर्पूरवासितं तोयं गङ्गादिभ्यः समाहृतम् ।
आचम्यतां जगन्नाथ मया दत्तं च भक्तितः ॥
गृहाणाचमनार्थाय विष्णुवक्षः स्थलालये ।
स्वच्छं तोयमिदं देवि सर्वपापविनाशिनि ॥ (आचमनीयम्)
दध्याज्यमधुसंयुक्तं मधुपर्कं मयाऽऽहृतम् ।
गृहाण विष्णो वरद लक्ष्मीकान्त नमोऽस्तु ते ॥
मधुपर्कं गृहाणेमं मधुसूदनवल्लभे ।
मधुदध्याज्य संयुक्तं महापापविनाशिनि । (मधुपर्कं)
मध्वाज्यशर्करायुक्तं दधिक्षीरसमन्वितम् ।
पञ्चामृतं गृहाणेदं भक्तानामिष्टदायक ॥
पञ्चामृतं गृहाणेदं पञ्चपातकनाशिनि ।
दधिक्षीरसमायुक्तं दामोदरकुटुम्बिनि ॥ (पञ्चामृतम् )
गङ्गा कृष्णा च यमुना नर्मदा च सरस्वती ।
तुङ्गा गोदावरी वेणी क्षिप्रा सिन्धुर्घटप्रभा ॥
तापी पयोष्णी सरयूस्ताभ्यः स्नानार्थमाहृतम् ।
तोयमेतत्सुखस्पर्शं स्नानीयं गृह्यतां हरे ॥
गङ्गागोदावरीकृष्णातुङ्गादिभ्यः समाहृतम् ।
सलिलं देवि तुलसि स्नानार्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ (स्नानं )
सर्वभूषाधिके सौम्ये लोकलज्जानिवारणे ।
वाससी प्रतिगृह्णातु लक्ष्मीजानिरधोक्षजः ॥
पीताम्बरमिदं दिव्यं पातकव्रजनाशिनि ।
पीताम्बरप्रिये देवि परिधत्स्व परात्परे ॥ (वस्त्रम्)
भूषणानि वरार्हाणि गृह्णीतं तुलसीश्वर ।
किरीटहारकेयूरकटकानि हरेऽमृते ॥ (आभरणानि)
चन्दनागरुकर्पूरकस्तूरीकुङ्कुमान्वितम् ।
गन्धं स्वीकुरुतं देवौ रमेशहरिवल्लभे ॥ (गन्धान् )
मल्लिकाकुन्दमन्दारञ्जाजीवकुल चम्पकैः ।
शतपत्रैश्च कल्हारैःअर्चये तुलसीहरी । (पुष्पाणि)
अङ्गपूजा-
वृन्दायै अच्युताय नमः - पादौ पूजयामि ।
तुलस्यै अनन्ताय नमः - गुल्फौ पूजयामि ।
जनार्दनप्रियायै तुलसीकान्ताय नमः - जङ्घे पूजयामि ।
जन्मनाशिन्यै गङ्गाधरपदाय नमः - जानुनी पूजयामि ।
उत्तमायै उत्तमाय नमः - ऊरू पूजयामि ।
कमलाक्ष्यै कमलाक्षाय नमः - कटिं पूजयामि ।
नारायण्यै नारायणाय नमः - नाभिं पूजयामि ।
उन्नतायै उन्नताय नमः - उदरं पूजयामि ।
वरदायै वरदाय नमः - वक्षः पूजयामि ।
स्तव्यायै स्तव्याय नमः - स्तनौ कौस्तुभं पूजयामि ।
चतुर्भुजायै चतुर्भुजाय नमः - भुजान् पूजयामि ।
कम्बुकण्ठ्यै वनमालिने नमः - कण्ठं पूजयामि ।
कल्मषघ्न्यै कल्मषघ्नाय नमः - कर्णौ पूजयामि ।
मुनिप्रियायै मुनिप्रियाय नमः - नेत्रे पूजयामि ।
शुभप्रदायै शुभप्रदाय नमः -शिरः पूजयामि ।
सर्वार्थदायिन्यै सवार्थदायिने नमः - सर्वाण्यङ्गानि पूजयामि ।
(तुलसी विष्णु नामावल्या पुष्पार्चना)
धूपं गृहाण वरदे दशाङ्गेन सुवासितम् ।
तुलस्यमृतसम्भूते धूतपापे नमोऽस्तु ते ॥
दशाङ्गो गुग्गुलूपेतः सुगन्धः सुमनोहरः ।
श्रीवत्साङ्क हृषीकेश धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ (धूपं)
वर्तित्रय युतं दीप्तं गोघृतेन समन्वितम् ।
दीपं देवि गृहाणेमं दैत्यारिहृदयस्थिते ॥
साज्यं त्रिवर्तिसंयुक्तं दीप्तं देव जनार्दन ।
गृहाण मङ्गलं दीपं त्रैलोक्यतिमिरं हर ॥ (दीपम्)
नानाभक्ष्यैश्च भोज्यैश्च फलैः क्षीरघृतादिभिः ।
नैवेद्यं गृह्यतां युक्तं नारायणमनः प्रिये ॥
भोज्यं चतुर्विधं चोष्यभक्ष्यसूपफलैर्युतम् ।
दधिमध्वाज्यसंयुक्तं गृह्यतामम्बुजेक्षण । (महानैवेद्यं)
कर्पूरचूर्णताम्बूलवल्लीपूगफलैर्युतम् ।
जगतः पितरावेतत्ताम्बूलं प्रतिगृह्यताम् । (ताम्बूलं )
नीराजनं गृहाणेदं कर्पूरैः कलितं मया ।
तुलस्यमृतसम्भूते गृहाण हरिवल्लभे ॥
चन्द्रादित्यौ च नक्षत्रं विद्युदग्निस्त्वमेव च ।
त्वमेव सर्वज्योतींषि कुर्यां नीराजनं हरे ॥ (नीराजनं)
प्रकृष्टपापनाशाय प्रकृष्टफलसिद्धये ।
युवां प्रदक्षिणी कुर्वे तुलसीशौ प्रसीदतम् ॥ (प्रदक्षिणं)
नमोऽस्तु पीयूष समुद्भवायै नमोऽस्तु पद्माक्षमनः प्रियायै ।
नमोऽस्तु जन्माप्यय भीतिहन्त्र्यै नमस्तुलस्यै जगतां जनन्यै ॥
शङ्खचक्रगदापाणे द्वारकानिलयाच्युत ।
गोविन्द पुण्डरीकाक्ष रक्ष मां शरणागत(ता)म् ॥ (नमस्कारान्)
पुष्पाञ्जलिं गृहाणेदं पङ्कजाक्षस्य वल्लभे ।
नमस्ते देवि तुलसि नताभीष्टफलप्रदे ।
मन्दारनीलोत्पलकुन्दजाती पुनागमल्लीकरवीरपद्मैः ।
पुष्पाञ्जलिं ते जगदेकबन्धो हरे त्वदङ्ग्रौ विनिवेशयामि ।
(मन्त्रपुष्पाञ्जलिं)
आयुरारोग्यमतुलमैश्वर्यं पुत्रसम्पदः ।
देहि मे सकलान्कामान् तुलस्यमृतसम्भवे ॥
नमो नमः सुखवरपूजिताङ्ग्रये नमो नमो निरुपममङ्गलात्मने ।
नमो नमो विपुलपदैकसिद्ध्ये नमो नमः परमदयानिधे हरे ॥
(प्रार्थनां )
नमस्ते देवि तुलसि नमस्ते मोक्षदायिनि ।
इदमर्घ्यं प्रदास्यामि सुप्रीता वरदा भव ॥
लक्ष्मीपते नमस्तुभ्यं तुलसीदामभूषण ।
इदमर्घ्यं प्रदास्यामि गृहाण गरुडध्वज ॥
श्री तुलस्यै महाविष्णवे च नमः - इद मर्घ्यमिद मर्घ्यमिदमर्घ्यम् ॥
इति त्रिः ॥
नमस्ते देवि तुलसि माधवेन समन्विता ।
प्रयच्छ सकलान्कामान् द्वादश्यां पूजिता मया ॥
कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् ।
करोमि यद्यत्सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि ॥
ॐ तत्सत्
Encoded and proofread by Shree Devi Kumar
% Text title : vRRindavanatulasIviShNupUjA
% File name : vRRindavanatulasIviShNupUjA.itx
% itxtitle : vRRindavanatulasIviShNupUjA
% engtitle : vRRindavanatulasIviShNupUjA
% Category : pUjA, devii, tulasI
% Location : doc_devii
% Sublocation : devii
% SubDeity : tulasI
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : Shree Devi Kumar
% Proofread by : Shree Devi Kumar
% Description-comments : tulasI viShNu vRindAvana pUjA
% Indexextra : (TulasiPuja scanned)
% Acknowledge-Permission: Mahaperiaval Trust
% Latest update : June 12, 2017
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : https://sanskritdocuments.org


text:
This Page is courtesy of Sanskrit Documents List. Please send your corrections
shambhu stotra .. शम्भुस्तोत्रम .. नानायोनिसहस्रकोटिषु मुहुः संभूय संभूय तद\- गर्भावासनिरन्तदुःखनिवहं वक्तुं न शक्यं च तत . भूयो भूय इहानुभूय सुतरां कष्टानि नष्टो.अस्म्यहं त्राहि त्वं करुणातरङ्गितदृशा शंभो दयाम्भोनिधे .. १ .. बाल्ये ताडनपीडनैर्बहुविधैः पित्रादिभिर्बोधितः तत्कालोचितरोगजालजनितैर्दुःखैरलं बाधितः . लीलालौल्यगुणीकृतैश्च विविधैर्दुश्चोष्टितैः क्लेशितः सो.अहं त्वां शरणं व्रजाम्यव विभो शंभो दयाम्भोनिधे .. २ .. तारुण्ये मदनेन पीडिततनुः कामातुरः कामिनी\- सक्तस्तद्वशगः स्वधर्मविमुखः सद्भिः सदा दूषितः . कर्माकार्षमपारनारकफलं सौख्याशया दुर्मतिः त्राहि त्वं करुणातरङ्गितदृशा शंभो दयाम्भोनिधे .. ३ .. वृद्धत्वे गलिताखिलेन्द्रियबलो विभ्रष्टदन्तावलिः श्वेतीभूतशिराः सुजर्जरतनुः कम्पाश्रयो.अनाश्रयः . लालोच्च्हिष्टपुरीषमूत्रसलिलक्लिन्नो.अस्मि दीनो.अस्म्यहं त्राहि त्वं करुणातरङ्गितदृशा शंभो दयाम्भोनिधे .. ४ .. ध्यातं ते पदाम्बुजं सकृदपि ध्यातं धनं सर्वदा पूजा ते न कृता कृता स्ववपुषः स्त्रग्गन्धलेपार्चनैः . नान्नाद्यैः परितर्पिता द्विजवरा जिह्वैव संतर्पिता पापिष्ठेन मया सदाशिव विभो शंभो दयाम्भोनिधे .. ५ .. संध्यास्नानजपादि कर्म न कृतं भक्त्या कृतं दुष्कृतं त्वन्नामेश न कीर्तितं त्वतिमुदा दुर्भाषितं भाषितम . त्वन्मूर्तिर्न विलोकिता पुनरपि स्त्रीमूर्तिरालोकिता भोगासक्तिमता मया शिव विभो शंभो दयाम्भोनिधे .. ६ .. संध्याध्यानजपादिकर्मकरणे शक्तो.अस्मि नैव प्रभो दातुं हन्त मतिं प्रतीपकरणे दारादिबन्धास्पदे . नामैकं तव तारकं मम विभो ह्यन्यन्न चास्ति क्वचित त्राहि त्वं करुणातरङ्गितदृशा शंभो दयाम्भोनिधे .. ७ .. कुम्भीपाकधुरंधरादिषु महाबीजादिषु प्रोद्धतं घोरं नारकदुःखमीषदपि वा सोढुं न शक्तो.अस्म्यहम . तस्मात त्वां शरणं व्रजामि सततं जानामि न त्वां विना त्राहि त्वं करुणातरङ्गितदृशा शंभो दयाम्भोनिधे .. ८ .. माता वापि पिता सुतो.अपि न हितो भ्रात्रादयो बान्धवाः सर्वे स्वार्थपरा भवन्ति खलु मां त्रातुं न के.अपि क्षमाः . दूतेभ्यो यमचोदितेभ्य इह तु त्वामन्तरा शंकर त्राहि त्वं करुणातरङ्गितदृशा शंभो दयाम्भोनिधे .. ९ .. .. शंभुस्तोत्रं संपूर्णम ..


text:
पुनरपि अमेरिकायां मोदिः
वाषिङ्टण् > स्वीयजनप्रतिनिधिसभायाः संयुक्तसम्मेलनम् अभिसम्बोध्य प्रभाषणाय भारतप्रधानमन्त्रिं नरेन्द्र मोदिम् आमन्त्र्य अमेरिका। जूणमासे ८ दिनाङ्के सम्भाव्यमाने योगे मोदिः सभाम् अभिसम्बोध्य प्रभाषणं करिष्यतीति विश्वासः। एतदर्थं यु एस् सभाया: वक्तुः आमन्त्रणं प्रधानमन्तिणः कार्यालयेन प्राप्तम्। एवञ्चेत् अमेरिकायाः जनप्रतिनिधिसभाम् अभिसम्बोध्य प्रभाषणं क्रियमाणः पञ्चमः प्रधानमन्त्री भवेत् मोदिः।
वन्ध्यभूमौ विद्युत् आन्दोलनाय सर्वकारः
केरळे उष्णतरङ्गः; सूर्यातपेन त्रयः मृताः।
ह्यः त्रयः कर्मकराः सूर्याघातेन मृताः। कोल्लं जनपदे आयूर् प्रदेशनिवासी जि. गोपिः(65) केदारे कर्षणवेलायां सूर्यातपेन मृतः। कोट्टयं जनपदनिवासी धीवरश्च साबुः(43) , कण्णूर् जनपदीयः ६८वयस्कः केरवृक्षारोहणकर्मकरश्च जोसफः सूर्यातपेन मृतावन्यौ।
केरळविधानसभानिर्वाचनं - पत्रिकासमर्पणं समाप्तम्।
अनन्तपुरी> राज्ये विधानसभानिर्वाचनार्थं प्रत्याशिनां नामनिर्देशपत्रिकासमर्पणं सम्पूर्णम्। आहत्य १६४७ पत्रिकाः समर्पिताः। पत्रिकाणां सूक्ष्मशोधना अद्य भविष्यति।
सोमवारपर्यन्तं पत्रिकाप्रत्यर्पणं साध्यते। मेय् १६ तमदिने निर्वाचनं भविष्यति।
गुजरातराज्ये मितव्ययसंवरणम्
गन्धिनगर् >धनसम्पादन -व्ययस्थितिमनुसृत्य समूहे पराङ्मुखानां जनानां कृते संवरणाय गुजरातसर्वकारस्य निश्चयः।तेषां कृते १०% संवरणाय नियमशासनम् आविष्कर्तुं निश्चयः स्वीकृतः इति मुख्यसचिवा आनन्दी बेन् पटेल् अवदत्। शासनं मेय् १ तः साधुतां प्राप्नोति।येषां वार्षिकधनादायः ६ लक्षात् न्यूनं भवति ते संवरणार्हाः भवन्ति इति अधिकृतैः सूचितम्।
समाश्वास वचनैः सह केन्द्र सर्वकारः
नवदेहली >राष्ट्रे वैद्यपठनविषये एकीकृतप्रवेशनपरीक्षा आवश्यकी इति उच्चतरन्यायालयस्य नियमशासनोपरि केन्द्रसर्वकारस्य श्रद्धादानं वैद्यछात्राणां कृते समाश्वासप्रदम्। नियमशासनम् अस्मात् वर्षात् परं भवतु इति केन्द्र सर्वकारपक्षतः ए जि मुकुल् रात्तगिना उच्चतरन्यायालयं प्रार्थितम्। विविधैः राज्यैः संघटितानां प्रवेशनपरीक्षाणाम् असाधुत्वकरणमपि प्रतिनिवर्तनीयम् इत्यपि सर्वकारेण अभ्यर्थितम्।
प्रथमं सल्मान्, इदानीं क्रीडकाश्च।
नवदेहली >भारतीय ओलिम्पिक्समितेः सन्नद्धप्रतिनिधि रूपेण अभिनेतुःसलमानस्य चयनं विवादात्मकम् आसीत्। क्रीडामण्डलात् बहिः प्रवर्तमानस्य एकस्य चयनम् अनुचितमेव इति प्रमुखै: अभिप्रेतमासीत् ।इदानीन्तु समितिः क्रीडामण्डलादपि प्रमुखान् निर्णेतुं निश्चयमकरोत्। तदर्थं सचिन् तेण्डुल्करः, अभिनवबिन्द्रा इत्यादयः प्रमुखाः समितेः पट्टिकायां स्थानमारूढाः इति वार्ताः प्रसरन्ति । सङ्गीतप्रतिभायाः ए आर् रहमानस्य नाम अपि उन्नीतम् इति श्रूयते।


text:
प्रथमावृत्तिः
सूत्रम्॥
साऽऽमन्त्रितम्॥ २।३।४८
पदच्छेदः॥
सा १।१ आमन्त्रितम् १।१ ४९ प्रथमा १।१ ४६
काशिका-वृत्तिः
सा आमन्त्रितम् २।३।४८
सम्बोधने या प्रथमा तदन्तं शब्दरूपम् आमन्त्रितसंज्ञं भवति। तथा च एव उदाहृतम्। आमन्त्रितप्रदेशाः आमन्त्रितं पूर्वम् अविद्यमानवत् ८।१।७२
इत्येवम् आदयः।
न्यासः
साऽऽमन्त्रितम्। , २।३।४८
"तदन्तं शब्दरूपम्" इति। ननु च "संज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणे तदन्तविधिर्नास्ति" (पु।प।वृ।८१) इति ज्ञापितमेतत् "सुप्तिङन्तं पदम्" १।४।१४
इत्यत्रान्तग्रहणेन। इह च संज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणम्, तत् कथं तदन्तस्य संज्ञा विधीयते?
नैतदस्ति; यद्यपि संज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणमिह, तथाऽपि तदन्तस्यैवेयं संज्ञा विधीयते। यदीह प्रत्ययमात्रस्य संज्ञाग्रहणं स्यात् तदा प्रदेशेषु तस्यैव ग्रहणं स्यात्, तथा च संज्ञाकरणमनर्थकं स्यात्। प्रदेशेषु सम्बोधन इत्येवं ब्राऊयात्। एवमपि प्रत्ययमात्रस्य ग्रहणं लभ्यत एव। तस्यैव सम्बोधने विहितत्वात्। तस्मात् संज्ञाकरणादेव तदन्तस्य संज्ञा लभ्यते। सेति वचनं पूर्वसूत्रेणापि सम्बोधने या विहिता तस्या अपीयं संज्ञा यथा स्यात्-- हे पचन्, हे पचमानेत्यत्र। असति त्वस्मिन् "अनन्तरस्य विधिर्वा भवति प्रतिषेधो वा" (व्या।प।१९) इति पूर्वसूत्रेणैव या विहिता तस्या एव स्यात्; सेत्येतदुच्यमानं सर्वनामपदं सामान्येन प्रवत्र्तत इति कृत्वा। अतः सम्बोधनमात्रे या प्रथमा तां प्रतिपादयति, तेन सर्वत्र संज्ञा सिद्धा भवति। आमन्त्रितसंज्ञायां सत्यां हे देवदत्त इत्यादौ "आमन्त्रितस्य" ६।१।१९२
इत्याद्युदात्तत्वं भवति। "आमन्त्रितम्" इति महत्याः संज्ञायाः करणं वैचित्र्यार्थम्॥
बाल-मनोरमा
सामन्त्रितम् , २।३।४८
सामन्त्रितं। प्रातिपदिकार्तसूत्रोपात्ता प्रथमा "सा" इत्यनेन परामृश्यते। "संबोधने चे"त्यतः "संबोधने" इत्यनुवर्तते। तदाह-संबोधने इत्यादिना। "तदन्त"मिति प्रत्ययग्रहणपरिभाषालभ्यम्। महासंज्ञाकरणात्संज्ञाविधावपि तदन्तग्रहणम्। अत एव हे है भो इत्यादीनामपि संज्ञा सिद्धा।
तत्त्व-बोधिनी
सामन्त्रितम् ३६२, २।३।४८
सामन्त्रितम्। "सम्बोधने चे"त्यतः "सम्बोधने"इत्यनुवर्तते। "से"त्यनेन प्रथमा निर्दिश्यते। महासंज्ञाकरणसामथ्र्यात्संज्ञाविधावपरि तदन्तग्रहणम्। आमन्त्रणमामन्त्रितम्। उपचारात्तत्साधने वृत्तिः। विभक्त्यन्तेन चामन्त्र्यते न केवलया विभक्त्येत्याशयेनाह---तदन्तमिकि।


text:
॥ श्रीगणेशस्तोत्रं प्रह्लादकृतम् ॥
श्री गणेशाय नमः ।
अधुना शृणु देवस्य साधनं योगदं परम् ।
साधयित्वा स्वयं योगी भविष्यसि न संशयः ॥ १॥
स्वानन्दः स्वविहारेण संयुक्तश्च विशेषतः ।
सर्वसंयोगकारित्वाद् गणेशो मायया युतः ॥ २॥
विहारेण विहीनश्चाऽयोगो निर्मायिकः स्मृतः ।
संयोगाभेद हीनत्वाद् भवहा गणनायकः ॥ ३॥
संयोगाऽयोगयोर्योगः पूर्णयोगस्त्वयोगिनः ।
प्रह्लाद गणनाथस्तु पूर्णो ब्रह्ममयः परः ॥ ४॥
योगेन तं गणाधीशं प्राप्नुवन्तश्च दैत्यप ।
बुद्धिः सा पञ्चधा जाता चित्तरूपा स्वभावतः ॥ ५॥
तस्य माया द्विधा प्रोक्ता प्राप्नुवन्तीह योगिनः ।
तं विद्धि पूर्णभावेन संयोगाऽयोगर्वजितः ॥ ६॥
क्षिप्तं मूढं च विक्षिप्तमेकाग्रं च निरोधकम् ।
पञ्चधा चित्तवृत्तिश्च सा माया गणपस्य वै ॥ ७॥
क्षिप्तं मूढं च चित्तं च यत्कर्मणि च विकर्मणि ।
संस्थितं तेन विश्वं वै चलति स्व-स्वभावतः ॥ ८॥
अकर्मणि च विक्षिप्तं चित्तं जानीहि मानद!।
तेन मोक्षमवाप्नोति शुक्लगत्या न संशयः ॥ ९॥
एकाग्रमष्टधा चित्तं तदेवैकात्मधारकम् ।
सम्प्रज्ञात समाधिस्थम् जानीहि साधुसत्तम ॥ १०॥
निरोधसंज्ञितं चित्तं निवृत्तिरूपधारकम् ।
असम्प्रज्ञातयोगस्थं जानीहि योगसेवया ॥ ११॥
सिद्धिर्नानाविधा प्रोक्ता भ्रान्तिदा तत्र सम्मता ।
माया सा गणनाथस्य त्यक्तव्या योगसेवया ॥ १२॥
पञ्चधा चित्तवृत्तिश्च बुद्धिरूपा प्रकीर्तिता ।
सिद्ध्यर्थं सर्वलोकाश्च भ्रमयुक्ता भवन्त्यतः ॥ १३॥
धर्मा-ऽर्थ-काम-मोक्षाणां सिद्धिर्भिन्ना प्रकीर्तिता ।
ब्रह्मभूतकरी सिद्धिस्त्यक्तव्या पंचधा सदा ॥ १४॥
मोहदा सिद्धिरत्यन्तमोहधारकतां गता ।
बुद्धिश्चैव स सर्वत्र ताभ्यां खेलति विघ्नपः ॥ १५॥
बुद्ध्या यद् बुद्ध्यते तत्र पश्चान् मोहः प्रवर्तते ।
अतो गणेशभक्त्या स मायया वर्जितो भवेत् ॥ १६॥
पञ्चधा चित्तवृत्तिश्च पञ्चधा सिद्धिमादरात् ।
त्यक्वा गणेशयोगेन गणेशं भज भावतः ॥ १७॥
ततः स गणराजस्य मन्त्रं तस्मै ददौ स्वयम् ।
गणानां त्वेति वेदोक्तं स विधिं मुनिसत्तम ॥ १८॥
तेन सम्पूजितो योगी प्रह्लादेन महात्मना ।
ययौ गृत्समदो दक्षः स्वर्गलोकं विहायसा ॥ १९॥
प्रह्लादश्च तथा साधुः साधयित्वा विशेषतः ।
योगं योगीन्द्रमुख्यं स शान्तिसद्धारकोऽभवत् ॥ २०॥
विरोचनाय राज्यं स ददौ पुत्राय दैत्यपः ।
गणेशभजने योगी स सक्तः सर्वदाऽभवत् ॥ २१॥
सगुणं विष्णु रूपं च निर्गुणं ब्रह्मवाचकम् ।
गणेशेन धृतं सर्वं कलांशेन न संशयः ॥ २२॥
एवं ज्ञात्वा महायोगी प्रह्लादोऽभेदमाश्रितः ।
हृदि चिन्तामणिम् ज्ञात्वाऽभजदनन्यभावनः ॥ २३॥
स्वल्पकालेन दैत्येन्द्रः शान्तियोगपरायणः ।
शान्तिं प्राप्तो गणेशेनैकभावोऽभवतत्परः ॥ २४॥
शापश्चैव गणेशेन प्रह्लादस्य निराकृतः ।
न पुनर्दुष्टसंगेन भ्रान्तोऽभून्मयि मानद!॥ २५॥
एवं मदं परित्यज ह्येकदन्तसमाश्रयात् ।
असुरोऽपि महायोगी प्रह्लादः स बभूव ह ॥ २६॥
एतत् प्रह्लादमाहात्म्यं यः शृणोति नरोत्तमः ।
पठेद् वा तस्य सततं भवेदोप्सितदायकम् ॥ २७॥
॥ इति मुद्गलपुराणोक्तं प्रह्लादकृतं गणेशस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
Proofread by Ravin Bhalekar ravibhalekar at hotmail.com
BACK TO TOP
% Text title : prahlAdakRitaM gaNeshastotra
% File name : prahlAdakRitagaNeshastotra.itx
% itxtitle : gaNeshastotram (prahlAdakRitam)
% engtitle : prahlAdakRitaM gaNeshastotram
% Category : ganesha, stotra
% Location : doc_ganesha
% Sublocation : ganesha
% Texttype : stotra
% Author : Prahlad
% Language : Sanskrit
% Subject : hinduism/religion
% Transliterated by : Available at webdunia.com
% Proofread by : Ravin Bhalekar ravibhalekar at hotmail.com
% Description-comments : source mudgalapurANa
% Latest update : April 23, 2004
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : https://sanskritdocuments.org


text:
अग्निपुराणम्/अध्यायः २२४
राजधर्माः
पुष्कर उवाच
वक्ष्येऽन्तः पुरचिन्तां च धर्माद्याः पुरुषार्थकाः ।
अन्योन्यरक्षया तेषां सेवा कार्या स्त्रिया नृपैः ।। २२४.१ ।।
धर्ममूलोऽर्थविटपस्तथा कर्म्मफलो महान् ।
त्रिवर्गपादपस्तत्र रक्षया फलभाग् भवेत् ।। २२४.२ ।।
कामाधीनाः१ स्त्रियो राम तदर्थं रत्नसङ्ग्रहः ।
सेव्यास्ता नातिसेव्यास्च भूभुजा विषयैषिणा ।। २२४.३ ।।
आहारो मैथुनन्निद्रा सेव्या नाति हि रुग् भवेत् ।
मञअचाधिकारे२ कर्त्तव्याः स्त्रियः सेव्याः स्वरामिकाः३ ।। २२४.४ ।।
दुष्टान्याचरते४ या तु नाभिनन्दति तत्कथां।
ऐक्यं द्विषद्भिर्व्रजति गर्वं वहति चोद्धता ।। २२४.५ ।।
चुम्बिता मार्ष्टि वदनं दत्तन्न बहु मन्यते ।
स्वपित्यादौ प्रसुप्तापि तथा पश्चाद्विबुध्यते ।। २२४.६ ।।
स्पृष्टा धुनोति गात्राणि गात्रञ्च विरुणाद्धि या ।
ईषच्छृणोति वाक्यानि प्रियाण्यपि पराङ्मुखी ।। २२४.७ ।।
न पश्यत्यग्रदत्तन्तु जघनञ्च निगूहति ।
दृष्टे विवर्णवदना मित्रेष्वथ पराङ्मुखी५ ।। २२४.८ ।।
तत्कामितासु च स्त्रीसु मध्यस्थेव च लक्ष्यते ।
ज्ञातमण्डनकालापि न करोति च मण्डनं ।। २२४.९ ।।
या सा विरक्ता तान्त्यक्त्वा सानुरागां स्त्रियम्भजेत्६ ।
दृष्ट्वैव हृष्टा भवति वीक्षिते च पराङ्मुखी ।। २२४.१० ।।
दृश्यमाना तथान्यत्र दृष्टिं क्षिपति चञ्चलां ।
तथाप्युपावर्त्तयितुं नैव शक्रोत्यशेषतः ।। २२४.११ ।।
विवृणीति तथाह्गानि स्वस्या गुह्यानि भार्गव ।
गहितञ्च तथैवाङ्गं प्रयत्नेन निगूहति ।। २२४.१२ ।।
तद्दर्शने च कुरुते वालालिड्गनचुम्बनं ।
आभाष्यमाणा भवति सत्यवाक्या तथैव च ।। २२४.१३ ।।
स्पृष्टा पुलकितैरङ्गैः स्वेदेनैव च भज्यते ।
करोति च तथा राम सुलभद्रव्ययाचनं ।। २२४.१४ ।।
ततः स्वल्पमपि प्राप्य करोति परमां मुदं ।
नामसङ्कीर्त्तनादेव मुदिता बहु मन्यते ।। २२४.१५ ।।
करकजाङ्काङ्कितान्यस्य फलानि प्रेषयत्यपि ।
तत्प्रेषितञ्च हृदये विन्यसत्यपि चादरात् ।। २२४.१६ ।।
आलिङ्गनैश्च गात्राणि लिम्पतीवामृतेन या ।
सुप्ते स्वपित्यथादौ च तथा तस्य विबुध्यते ।। २२४.१७ ।।
उरू स्पृशति चात्यर्थं सुप्तञ्चैनं विबुध्यते ।
कपित्थचूर्णयोगेन तथा दध्नः स्रजा तथा ।। २२४.१८ ।।
घृतं सुगन्धि भवति दुग्धैः क्षिप्तैस्तथा यवैः ।
भोज्यस्य कल्पनैवं स्याद्गन्धमुक्तिः प्रदर्श्यते ।। २२४.१९ ।।
शौचमाचमनं राम तथैव च विरेचनं ।
भावना चैव पाकश्च बोधनं धूपनन्तथा ।। २२४.२० ।।
वासनञ्चैव निर्द्दिष्टं कर्म्माष्टकमिदं स्मृतं ।
कपित्थविल्वजम्वाम्रकरवीरकपल्लबैः ।। २२४.२१ ।।
कृत्वोदकन्तु यद्द्रव्यं शौवितं शौचनन्तु तत् ।
तेषामभावे शौचन्तु मृगदर्पाम्भसा भवेत् ।। २२४.२२ ।।
नखं कुष्ठं घनं मांसी स्पृक्कशैलेयजं जलं ।
तथैव कुङ्कुमं लाक्षा चन्दनागुरुनीरदं७ ।। २२४.२३ ।।
सरलं देवकाष्ठञ्च८ कर्पूरं कान्तया सह ।
बालः कुन्दुरुकश्चैव गुग्गुलुः श्रीनिवासकः ।। २२४.२४ ।।
सह सर्जरसेनैवं धूपद्रव्यैकविंशतिः ।
धूपद्रव्यगणादस्मादेकविंशाद्यथेच्छया ।। २२४.२५ ।।
द्वे द्वे द्रव्ये समादाय सर्जभागैर्न्नियोजयेत् ।
नखपिण्याकमलयैः संयोज्य मधुना तथा ।। २२४.२६ ।।
धूपयोगा भवन्तीह यथावत् स्वेच्छया कृताः ।
त्वचन्नाडीं फलन्तैलं कुङ्कुमं ग्रन्थिपर्वकं९ ।। २२४.२७ ।।
शैलेयन्तगरं क्रान्तां चोलङ्कर्पूरमेव च१० ।
मासीं सुराञ्च कुष्ठञ्च स्नानद्रव्याणि निर्दिशेत् ।। २२४.२८ ।।
एतेभ्यस्तु समादाय द्रव्यत्रयमथेच्छया ।
मृगदर्पयुतं स्नानं कार्यं कन्दर्पवर्द्धनं ।। २२४.२९ ।।
त्वङ्मुरानलदैस्तुल्यैर्वालकार्द्धसमायुतैः।
स्नानमुत्पलगन्धि स्यात् सतैलं कुङ्कुमायते ।। २२४.३० ।।
जातीपुष्पसुगन्धि स्यात् तगरार्द्धेन योजितं ।
सद्ध्यामकं स्याद्वकुलैस्तुल्यगन्धि मनोहरं ।। २२४.३१ ।।
मञ्जिष्ठान्तगरं चोलं त्वचं चव्याघ्रनखं नखं ।
गनधपत्रञ्च विन्यस्य गन्धतैलं भवेच्छुभं ।। २२४.३२ ।।
तैलं निपीडितं राम तिलैः पुष्पाधिवासितैः ।
वासनात् पुष्पसट्टशं गन्धेन तु भवेद् ध्रुवं ।। २२४.३३ ।।
एलालवङ्गकक्कोलजातीफलनिशाकराः ।
जातीपत्रिकया सार्द्धं स्वतन्त्रा मुखवासकाः ।। २२४.३४ ।।
कर्पूरं कुङ्कुमं कान्ता मृगदर्पं हरेणुकं ।
कक्कोलैलालवङ्गञ्च जाती कोशकमेव च ।। २२४.३५ ।।
त्वक्पत्रं त्रुटिमुस्तौ च लतां कस्तूरिकं तथा ।
कण्टकानि लवङ्गस्य फलपत्रे च जातितः ।। २२४.३६ ।।
कटुकञ्च११ फलं राम कार्षिकाण्युपकल्पयेत् ।
तच्चूर्णे खदिरं सारं दद्यात्तुर्यं तु वासित१२ ।। २२४.३७ ।।
सहकाररसेनास्मात् कर्त्तव्या गुटिकाः शुभाः१३ ।
मुखे न्यस्ताः सुगन्धास्ता मुखरोगविनाशनाः ।। २२४.३८ ।।
पूगं प्रक्षालितं सम्यक् पञ्चपल्लववारिणा ।
शक्त्या तु गुटिकाद्रव्यैर्वासितं मुखवासकं ।। २२४.३९ ।।
कटुकं दन्तकाष्ठञ्च गोमूत्रे वासितं त्र्यहं ।
कृतञ्च पूगवद्राम मुखसौगन्धिकारकं ।। २२४.४० ।।
त्वक्पथ्ययोः समावंशौ शशिभागार्द्धसंयुतौ ।
नागवल्लीसमो भाति मुखवासो मनोहरः ।। २२४.४१ ।।
एवं कुर्य्यात् सदा स्त्रीणं रक्षणं पृथिवीपतिः ।
न चासां विश्वसेज्जातु पुत्रमातुर्विशेषतः ।। २२४.४२ ।।
न स्वपेत् स्त्रीगृहे रात्रौ विश्वासः कृत्रिमो भवेत् ।
इत्यादिम्हापुराणे आग्नेये स्त्रीरक्षादिकामशास्त्रं नाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ।