text:
.. श्री कृष्ण पूजा विधि ..
1 AT THE REGULAR ALTAR
ॐ सर्वेभ्यो गुरुभ्यो नमः .
ॐ सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः .
ॐ सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमः ..
प्रारंभ कार्यं निर्विघ्नमस्तु . शुभं शोभनमस्तु .
इष्ट देवता कुलदेवता सुप्रसन्नो वरदो भवतु ..
अनुज्ञां देहि ..
AT THE KRISHNA ALTAR
2 ACHAMANA:
ॐ केशवाय स्वाहा . ॐ नारायणाय स्वाहा .
ॐ माधवाय स्वाहा . ॐ गोविंदाय नमः .
ॐ विष्णवे नमः . ॐ मधुसूदनाय नमः .
ॐ त्रिविक्रमाय नमः . ॐ वामनाय नमः .
ॐ श्रीधराय नमः . ॐ हृषीकेशाय नमः .
ॐ पद्मनाभाय नमः . ॐ दामोदराय नमः .
ॐ संकर्षणाय नमः . ॐ वासुदेवाय नमः .
ॐ प्रद्युम्नाय नमः . ॐ अनिरुद्धाय नमः .
ॐ पुरुषोत्तमाय नमः . ॐ अधोक्षजाय नमः .
ॐ नारसिंहाय नमः . ॐ अच्युताय नमः .
ॐ जनार्दनाय नमः . ॐ उपेंद्राय नमः .
ॐ हरये नमः .
श्री कृष्णाय नमः ..
3 PRAANAAYAAMAH
ॐ प्रणवस्य परब्रह्म ऋषिः . परमात्मा देवता . दैवी
गायत्री छन्दः . प्राणायामे विनियोगः .
ॐ भूः . ॐ भुवः . ॐ स्वः . ॐ महः . ॐ जनः .
ॐ तपः . ॐ सत्यं . ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य धीमही
धियो यो नः प्रचोदयात् ..
(Repeat aachamana )
ॐ आपोज्योति रसोमृतं ब्रह्म भूर्भुवस्सुवरोम् ..
4 SAMKALPAH
ॐ श्रीमान् महागणाधिपतये नमः .
श्री गुरुभ्यो नमः . श्री सरस्वत्यै नमः .
श्री वेदाय नमः . श्री वेदपुरुषाय नमः .
इष्टदेवताभ्यो नमः . कुलदेवताभ्यो नमः .
स्थानदेवताभ्यो नमः . ग्रामदेवताभ्यो नमः .
वास्तुदेवताभ्यो नमः . शचीपुरंदराभ्यां नमः .
उमामहेश्वराभ्यां नमः . मातापितृभ्यां नमः .
लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः .
सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमो नमः .
सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमो नमः .
येतद्कर्मप्रधान देवताभ्यो नमो नमः ..
.. अविघ्नमस्तु ..
सुमुखश्च एकदंतश्च कपिलो गजकर्णकः .
लंबोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः ..
धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो बालचन्द्रो गजाननः .
द्वादशैतानि नामानि यः पठेत् श्रुणुयादपि ..
विद्यारंभे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा .
संग्रामे संकटेश्चैव विघ्नः तस्य न जायते ..
शुक्लांबरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम् .
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्व विघ्नोपशांतये ..
सर्वमंगल मांगल्ये शिवे सर्वार्थ साधिके .
शरण्ये त्र्यंबके देवी नारायणी नमोऽस्तुते ..
सर्वदा सर्व कार्येषु नास्ति तेषां अमंगलं .
येषां हृदिस्थो भगवान् मंगलायतनो हरिः ..
तदेव लग्नं सुदिनं तदेव ताराबलं चंद्रबलं तदेव .
विद्या बलं दैवबलं तदेव लक्ष्मीपतेः तेंघ्रिऽयुगं स्मरामि ..
लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः .
येषां इन्दिवर श्यामो हृदयस्थो जनार्दनः ..
विनायकं गुरुं भानुं ब्रह्माविष्णुमहेश्वरान् .
सरस्वतीं प्रणम्यादौ सर्व कार्यार्थ सिद्धये ..
श्रीमद् भगवतो महापुरुषस्य विष्णोराज्ञाय प्रवर्तमानस्य
अद्य ब्रह्मणोऽद्वितीय परार्धे विष्णुपदे श्री श्वेतवराह कल्पे
वैवस्वत मन्वन्तरे भारत वर्षे भरत खंडे जंबूद्वीपे
दण्डकारण्य देशे गोदावर्या दक्षिणे तीरे कृष्णवेण्यो उत्तरे
तीरे परशुराम क्षेत्रे ( सम्युक्त अमेरिका देशे, St Lewis ग्रामे,
Australia देशे, victoria ग्रामे , बह्रीनु देशे)
शालिवाहन शके वर्तमाने व्यवहारिके धातु नाम संवत्सरे
दक्षिनायणे वर्स्ष ऋतौ, श्रावण मासे, कृष्ण पक्षे, अष्ठम्याम् तिथौ,
रोहिणी नक्षत्रे, सोम वासरे, सर्व ग्रहेषु यथा राशि
स्थान स्थितेषु सत्सु येवं गुणविशेषेण विशिष्टायां
शुभपुण्यतिथौ मम आत्मन श्रुतिस्मृतिपुराणोक्त फलप्राप्यर्थं
मम सकुटुम्बस्य क्षेम स्थैर्य आयुरारोग्य चतुर्विध पुरुषार्थ
सिध्यर्थं अंगीकृत श्री कृष्ण जन्माष्टमी व्रतांगत्वेन संपादित
सामग्रय्या श्री बालकृष्ण प्रीत्यर्थं यथा शक्त्या यथा
मिलितोपचार द्रव्यैः पुरुषसूक्त, श्री सूक्त पुराणोक्त मन्त्रैश्च
ध्यानावाहनादि षोडशोपचारे श्री बालकृष्ण पूजां करिष्ये ..
इदं फलं मयादेव स्थापितं पुरतस्तव .
तेन मे सफलावाप्तिर्भवेत् जन्मनिजन्मनि..
(keep fruits in front of the Lord)
5 SHADANGA NYASA
(touching various parts of the body)
ॐ कृष्णाय नमः . अन्गुष्ठाभ्यायां नमः .
(touch the thumbs)
हृदयाय नमः ..
ॐ बालभद्राय नमः . तर्जनीभ्यां नमः .
(touch both fore fingers)
शिरसे स्वाहा ..
ॐ वासुदेवाय नमः . मध्यमाभ्यां नमः .
(touch middle fingers)
शिखायेय् वौषट् ..
ॐ अनिरुद्धाय नमः . अनामिकाभ्यां नमः .
(touch ring fingers)
कवचाय हुम् ..
ॐ यधुपुङ्गवाय नमः . कनिष्ठिकाभ्यायं नमः .
(touch little fingers)
नेत्रत्रयाय वौषट् ..
ॐ रुग्मिणीवल्लभाय नमः . करतलपृष्ठाभ्यायां नमः .
अस्त्राय फट् ..
(snap finger, circle head clockwise and clap hands)
6 DIGBANDHANA
ॐ बालकृष्णेति दिग्बन्धः . दिशो बद्नामि ..
7 GANAPATI PUUJA
आदौ निर्विघ्नतासिध्यर्थं महा गणपतिं पूजनं करिष्ये .
ॐ गणानां त्वा शौनको घृत्समदो गणपतिर्जगति
गणपत्यावाहने विनियोगः ..
(pour water)
ॐ गणानां त्वा गणपतिं आवामहे .
कविं कविनामुपम श्रवस्तमं .
ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत .
आनः शृण्वन्नूतिभिः सीदसादनं ..
भूः गणपतिं आवाहयामि .
भुवः गणपतिं आवाहयामि .
स्वः गणपतिं आवाहयामि .
ॐ भूर्भुवस्वः महागणपतये नमः .
ध्यायामि . ध्यानं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . आवाहनं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . आसनं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . पाद्यं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . अर्घ्यं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . आचमनीयं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . स्नानं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . वस्त्रं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . यज्ञोपवीतं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . चंदनं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . परिमल द्रव्यं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . पुष्पाणि समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . धूपं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . दीपं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . नैवेद्यं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . ताम्बूलं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . फलं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . दक्षिणां समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . आर्थिक्यं समर्पयामि .
ॐ भूर्भुवस्वः महा गणपतये नमः .
मन्त्रपुष्पं समर्पयामि .
ॐ भूर्भुवस्वः महा गणपतये नमः .
प्रदक्षिणा नमस्कारान् समर्पयामि .
ॐ भूर्भुवस्वः महा गणपतये नमः .
छत्रं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . चामरं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . गीतं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . नृत्यं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . वाद्यं समर्पयामि .
ॐ महा गणपतये नमः . सर्व राजोपचारान् समर्पयामि ..
.. अथ प्रार्थना ..
ॐ वक्रतुण्ड महाकाय कोटि सूर्य समप्रभ .
निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्व कार्येषु सर्वदा ..
ॐ भूर्भुवस्वः महा गणपतये नमः . प्रार्थनां समर्पयामि .
अनया पूजया विघ्नहर्ता महा गणपति प्रीयताम् ..
8 DIIPA STAPANA
अथ देवस्य वाम भागे दीप स्थापनं करिष्ये .
अग्निनाग्नि समिध्य्ते कविर्ग्रहपतिर्युवा हव्यवात् जुवास्यः ..
(light the lamps)
9 BHUUMI PRARTANA
महिद्यौ पृथ्वीचन इमं यज्ञं मिमिक्षतां पिप्रतान्नो भरीमभिः ..
10 DHANYA RASHI
ॐ औषधय संवदंते सोमेन सहराज्ञ .
यस्मै कृणेति ब्राह्मणस्थं राजन् पारयामसि ..
(Touch the grains/rice/wheat)
11 KALASHA STAPANA
ॐ आ कलशेषु धावति पवित्रे परिसिंच्यते उक्तैर्यज्ञेषु
वर्धते ..
(keep kalasha on top of rice pile)
ॐ इमं मे गंगे यमुने सरस्वती शुतुद्रिस्तोमं सचता परुष्ण्य .
असिक्न्य मरुद्वृधे वितस्थयार्जीकीये श्रुणुह्या सुषोमय ..
(fill kalasha with water)
ॐ गंधद्वारां धूरदर्शां नित्य पुष्पं करिषिणीं .
ईश्वरिं सर्व भूतानां तामि होपह्वयेश्रियं ..
(sprinkle in/apply ga.ndha to kalasha)
ॐ या फलिनीर्या अफला अपुष्पायाश्च पुष्पाणि .
बृहस्पति प्रसोतास्थानो मंचत्वं हसः ..
(put beetle nut in kalasha)
ॐ सहिरत्नानि दाशुषेसुवाति सविता भगः .
तम्भागं चित्रमीमहे ..
(put jewels / washed coin in kalasha)
ॐ हिरण्यरूपः हिरण्य सन्द्रिग्पान्न पात्स्येदु हिरण्य वर्णः .
हिरण्ययात् परियोनेर्निषद्या हिरण्यदाददत्थ्यन्नमस्मै ..
(put gold / daxina in kalasha)
ॐ कान्डात् कान्डात् परोहंति परुषः पारुषः परि एवानो दूर्वे
प्रतनु सहस्रेण शतेन च ..
(put duurva / karika )
ॐ अश्वत्थेवो निशदनं पर्णेवो वसतिश्कृत .
गो भाज इत्किला सथयत्स नवथ पूरुषं ..
(put five leaves in kalasha)
ॐ युवासुवासा परीवीतागत् स उश्रेयान् भवति जायमानः .
तं धीरासः कावयः उन्नयंति स्वाद्ध्यो स्वाद्ध्यो मनसा देवयंतः..
(tie cloth for kalasha)
ॐ पूर्णादर्वि परापत सुपूर्णा पुनरापठ .
वस्नेव विक्रीणावः इषमूर्जं शतकृतो ..
(copper plate and ashhTadala with ku.nkuM)
इति कलशं प्रतिष्ठापयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
12 VARUNA PRARTANA
( On the second kalasha)
तत्वायामि शुनः शेपोः वरुण त्रिष्टुप् कलशे
वरुणावाहने विनियोगः ..
ॐ तत्वायामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदा शास्ते यजमानो हविर्भिः .
आहेलमानो वरुणः बोध्यरुशं समान आयुः प्रमोषिः ..
ॐ भूर्भुवःस्वः वरुणाय नमः .
चंदनं समर्पयामि ..
(add to kalasha)
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः .
अक्षतान् समर्पयामि ..
(add to kalasha)
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः .
हरिद्रा कुंकुमं समर्पयामि ..
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः .
धूपं समर्पयामि ..
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः .
दीपं समर्पयामि ..
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः .
नैवेद्यं समर्पयामि ..
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः .
सकल राजोपचारार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
अवते हेळो वरुण नमोभिरव यज्ञेभिरीमहे हविर्भिः .
क्षयं नमस्मभ्यं सुरप्रचेता राजन्नेनाम्सि शिश्रथः कृतानि ..
वरुणाय नमः . मन्त्र पुष्पं समर्पयामि ..
प्रदक्षिणा नमस्कारान् समर्पयामि ..
अनया पूजया भगवान् श्री महा वरुण प्रीयताम् ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
13 KALASHA PUUJANA
(continue with second kalasha )
कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रितः .
मूले तत्र स्थितो ब्रह्म मध्ये मातृगणाः स्मृताः ..
कुक्षौतु सागराः सर्वे सप्त द्वीपा वसुंधराः .
ऋग्वेदोथ यजुर्वेदः सामवेदोह्यथर्वणः ..
अंगैश्च सहिताः सर्वे कलशांतु समाश्रिताः .
अत्र गायत्री सावित्री शांति पुष्टिकरी तथा ..
आयान्तु देव पूजार्थ अभिषेकार्थ सिद्धये ..
ॐ सितासिते सरिते यत्र संगथे तत्राप्लुतासो दिवमुत्पतंति .
ये वैतन्वं विस्रजन्ति धीरास्ते जनासो अमृतत्त्वं भजन्ति ..
.. कलशः प्रार्थनाः ..
कलशः कीर्तिमायुष्यं प्रज्ञां मेधां श्रियं बलं .
योग्यतां पापहानिं च पुण्यं वृद्धिं च साधयेत् ..
सर्व तीर्थमयो यस्मात् सर्व देवमयो यतः .
अथः हरिप्रियोसि त्वं पूर्णकुंभं नमोऽस्तुते ..
कलशदेवताभ्यो नमः .
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
.. मुद्रा ..
(Show mudras as you chant )
निर्वीषि करणार्थे तार्क्ष मुद्रा .
अमृति करणार्थे धेनु मुद्रा .
पवित्री करणार्थे शंख मुद्रा .
संरक्षणार्थे चक्र मुद्रा .
विपुलमाया करणार्थे मेरु मुद्रा .
14 SHANKHA PUUJAN
( pour water from kalasha to sha.nkha, add ga.ndha, flower)
शंखं चंद्रार्क दैवतं मध्ये वरुण देवतां .
पृष्ठे प्रजापतिं विंद्याद् अग्रे गंगा सरस्वतीं ..
त्वं पुरा सागरोत्पन्नो विष्णुना विधृतः करे .
नमितः सर्व देवैश्च पांचजन्यं नमोऽस्तुते ..
पांचजन्याय विद्महे . पावमानाय धीमहि .
तन्नो शंखः प्रचोदयात् ..
शंख देवताभ्यो नमः .
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि..
15 GANTARCHANA
(pour drops of water from sha.nkha on top of the bell, apply ga.ndha, flower)
आगमार्थन्तु देवानां गमनार्थन्तु रक्षसां .
कुरु घंटारवं तत्र देवतावाहन लांछनं ..
ज्ञानथोऽज्ञानतोवापि कांस्य घंटान् नवादयेत् .
राक्षसानां पिशाचनां तद्देशे वसतिर्भवेत् .
तस्मात् सर्व प्रयत्नेन घंटानादं प्रकारयेत् .
घंट देवताभ्यो नमः .
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
(Ring the gha.nTaa)
16 ATMA-SHUDDHI
( Sprinkle water from sha.nkha, on puja items and devotees)
अपवित्रो पवित्रो वा सर्व अवस्थांगतोपि वा .
यः स्मरेत् पुंडरीकाक्षं सः बाह्याभ्यंतरः शुचिः ..
17 SHAT-PATRA PUUJA
( put tulasi leaves or axatAs in empty vessels)
वायव्ये अर्घ्यं .
नैऋत्य पाद्यं .
ईशान्ये आचमनीयं .
आग्नेये मधुपर्कं .
पूर्वे स्नानियं .
पश्चिमे पुनराचमनं .
18 PANCHAMRITA PUUJA
( put tulasi leaves or axataas in vessels )
क्षीरे गोविन्दाय नमः . (keep milk in the centre)
दधिनि वामनाय नमः . (curd facing east )
घृते विष्णवे नमः . (Ghee to the south)
मधुनि मधुसूधनाय नमः . ( Honey to west )
शर्करायां अच्युथाय देवेभ्यो नमः . ( Sugar to north)
19 DWARA-PALAKA PUUJA
पूर्वद्वारे द्वारश्रियै नमः . वसुदेवाय नमः ..
दक्षिणद्वारे द्वारश्रियै नमः . देवक्यै नमः ..
पश्चिमद्वारे द्वारश्रियै नमः . नन्दाय नमः ..
उत्तरद्वारे द्वारश्रियै नमः . यशोधाय नमः ..
मध्ये नव रत्नखचित दिव्य सिंहासनस्योपरि
श्री बालकृष्णाय नमः ..
द्वारपालक पूजां समर्पयामि ..
20 PIITA PUUJA
पीठास्य अधोभागे, आधार शक्त्यै नमः, कूर्माय नमः
दक्षिने क्षीरोदधिये नमः, सिंहाय नमः
सिंहासनस्य आग्नेय कोणे, वराहाय नमः
नैऋत्य कोणे ज्ञानाय नमः
वायव्य कोणे वैराग्याय नमः
ईशान्य कोणे ऐश्वर्याय नमः
पूर्व दिशे धर्माय नमः
दक्षिन दिशे ज्ञानाय नमः,
पश्चिम दिशे अवैराग्याय नमः,
उत्तर दिशे अनैश्वर्याय नमः,
पीठ मद्ध्ये मूलाय नमः,
नालाय नमः,
पत्रेभ्यो नमः,
केसरेभ्यो नमः,
कर्णिकायै नमः
कर्णिका मद्ध्ये सं सत्त्वाय नमः,
रं रजसे नमः,
तं तमसे नमः,
सूर्यमण्डलाय नमः,
सूर्यमण्डलाधिपतये ब्रह्मणे नमः
सोममण्डलाय नमः,
सोममण्डलाधिपतये विष्णवे नमः
वह्निमण्डलाय नमः,
वह्निमण्डलाधिपतये ईश्वराय नमः
श्री बालकृष्ण स्वामिने नमः . पीठ पूजां समर्पयामि
21 DIKPALAKA PUUJA
(Start from east of kalasha or deity)
इंद्राय नमः,
अग्नये नमः,
यमाय नमः,
नैऋतये नमः,
वरुणाय नमः,
वायव्ये नमः,
कुबेराय नमः,
ईशानाय नमः,
इति दिग्पालक पूजां समर्पयामि
22 PRANA PRATISHTA
(hold flowers/axata in hand)
ध्यायेत् सत्यम् गुणातीतं, गुनत्रय समन्वितम्
लोकनाथं त्रिलोकेशं, कौस्तुभाभरनं हरिम्
नीलवर्णं पीतवासं, श्रीवत्स पदभुषितम्
गोकुलानन्दम् ब्रह्माध्यैरपि पूजितम्
(hold flowers/axataa in hand)
ॐ अस्य श्री कृष्णाय प्राण प्रतिष्ठापन महा
मंत्रस्य, ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरा ऋषयः,
ऋग्यजुर्सामाथर्वाणि छन्दांसि, परा प्राण, शक्तिः देवता,
ह्रां बीजं, ह्रीं शक्तिः, क्रों कीलकं, अस्यां मूर्तौ
प्राण प्रतिष्ठापने विनियोगः.
करन्यासः:
ह्रां अंगुष्ठाभ्यां नमः, ह्रीं तर्जनीभ्यां नमः,
ह्रूं मध्यमाभ्यां नमः, ह्रैं अनामिकाभ्यां नमः,
ह्रौं कनिष्ठिकाभ्यां नमः, ह्रः करतलकरपृष्ठाभ्यां
नमः
अङ्गन्यासः:
ह्रां हृदयाय नमः, ह्रीं शिरसे स्वाह, ह्रूं शिखायै
वौषट्, ह्रैं कवचाय हुं, ह्रौं नेत्रत्रयायवौशट्, ह्रः
अस्त्राय फट्, भूर्भुवस्वरों
असुनीते पुनरस्मासु चक्षुवः, पुनर्प्राणमिहीनो
देहिभोगं, जोक्षक्षेम सूर्यमुच्चरन्तं मनुमते,
मृडयान, स्वस्ति प्राणं प्रतिष्ठापयामि
(offer the flowers, axatas and prayers)
23 DHYANA
ॐ ॐ ( repeat 15 times)
तमद्भुतं बालकमबुजेक्षणम्,
चतुर्भुज शंख गदाद्युधायुदम्
श्री वत्स्य लक्ष्म्यं गल शोभि कौस्तुभं,
पीतम्बरम् सान्द्र पयोद सौभगं
महार्य वैदूर्य किरीटकुन्डल त्विशा परिष्वक्त सहस्रकुन्तलम्
उद्धम कांचनगदा कन्कणादिभिर् विरोचमानं वसुदेव ऐक्षत
ध्यायेत् चतुर्भुजं कृष्णं, शन्ख चक्र गदाधरम्
पीतम्बरधरं देवं माला कौस्तुभभूशितम्
ॐ क्लीं कृष्णाय नमः . ध्यानम् समर्पयामि ..
(you can add more related shlokas)
24 AWAHANA (hold flowers in hand)
ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् .
स भूमिं विश्वतो वृत्वा अत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ..
आगच्छ देव देवेश, तेजोराशे जगत्पते,
क्रिय मानाम् मया पूजम्, ग्रहान सुरसत्तमे
आवाहयामि देव त्वां वसुदेव कुलोद्भवम्
प्रतिमायां सुवर्णादिनिर्मितायां यथाविधि
कृष्णम् च बलबध्रं च वसुदेवं च देवकीम्
नन्दगोप यशोधाम् च सुभद्राम् तत्र पूजयेत्
ॐ आत्मा देवानाम् भुवनस्य गर्भो यथा वशम् चरति देव ईशः
घोशा इदस्य शृण्विरेन रूपम् तस्मै वाताय हविशा विदेम
श्री क्लीं कृष्णाय नमः, स परिवारा सहित,
श्री बालकृष्णं आवाहयामि ..
(offer flowers to Lord)
आवाहितो भव . स्थापितो भव . सन्निहितो भव .
सन्निरुद्धो भव . अवकुंठिथो भव . सुप्रीतो भव .
सुप्रसन्नो भव . सुमुखो भव . वरदो भव .
प्रसीद प्रसीद ..
(show mudras to Lord)
25 ASANAM
पुरुष एवेदगं सर्वम् यद्भूतं यच्छ भव्यम् .
उतामृतत्वस्येशानः यदन्नेनातिरोहति ..
राजधिराज राजेन्द्र कृष्ण महीपते
रत्न सिंहासनं तुभ्यं दास्यामि स्वीकुरु प्रभो
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः, आसनं समर्पयामि ..
(offer flowers/axathaas)
तां म आवह जातवेदो लक्ष्मी मनपगामिनीम् .
यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम्
26 PADYAM
एतावानस्य महिमा अतो ज्यायागंश्च पूरुषः .
पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ..
अच्युतानन्द गोविन्द प्रणतार्ति विनाशन् .
पाहि मां पुन्डरीकाक्ष प्रसीद पुरुषोत्तम ..
ॐ क्लीं बालकृष्णाय नमः, पादोयो पाद्यम् समर्पयामि ..
अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रमोदिनीम् .
श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मा देवी जुषताम् ..
पादोयो पाद्यं समर्पयामि ..
27 ARGHYAM (offer water)
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवात्पुनः .
ततो विश्वङ्व्यक्रामत् साशनानशने अभि .. ४..
परिपूर्ण परानन्द नमो नमो कृष्णाय वेधसे .
गृहाणार्घ्यम् मया दत्तम् कृष्णा विष्णोर्जनार्दन ..
ॐ श्री कृष्णाय नमः . पादोयो पाद्यं समर्पयामि ..
कांसोस्मि तां हिरण्यप्राकारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तां तर्पयन्तीम् .
पद्मेस्थितां पद्मवर्णां तामिहोपह्वये श्रियम् ..
28 ACHAMANIIYAM
(offer water, or akshatA/ leave/flower )
तस्माद्विराडजायत विराजो अधि पूरुषः .
स जातो अत्यतिच्यत पश्चाद्भूमितथो पुरः ..
नमः सत्याय शुद्धाय नित्याय ज्ञान रूपिणे .
ग्रहाणाचमनं कृष्ण सर्व लोकैक नायक ..
ॐ क्लीं बालकृष्णाय नमः, आचमनीयं समर्पयामि ..
चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलंतीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम् .
तां पद्मिनीमीं शरणमहं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे
नश्यतां त्वां वृणे ..
आचमनीयं समर्पयामि ..
29 SNANAM
यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत .
वसन्तो अस्यासीदाज्यम् ग्रीष्म इध्मश्शरद्धविः ..
ब्रह्माण्डोदर मध्यस्थैस्तिथैश्च रघुनन्दन
स्नापयिश्याम्यहं भक्त्या त्वं गृहाण जनार्दना
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः, मलापकर्श स्नानं समर्पयामि ..
आदित्यवर्णे तपसोऽधिजातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः .
तस्य फलानि तपसानुदन्तुमायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः ..
29 a) PanchAmrita Snanam:
29 a.1 Paya snAnam (milk bath)
ॐ आप्याय स्व स्वसमेतुते
विश्वतः सोमवृष्ण्यं भवावाजस्य सगन्धे ..
सुरभेस्तु समुत्पन्नं, देवानामपि दुर्लभम्
पयो दधामि देवेश, स्नानार्थम् प्रतिगृह्यताम्
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः, पयः स्नानं समर्पयामि.
पयः स्नानानंतर शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
29 a. 2 Dadhi snAnAM (curd bath)
ॐ दधिक्रावणो अकारिषं जिष्णोरश्वस्यवाजिनः .
सुरभिनो मुखाकरत् प्रण आयुंषितारिषत्..
चन्द्र मन्दल सम्काशम्, सर्व देव प्रियम् हि यत्,
धधि ददामि देवेश, स्नान अर्तम् प्रति ग्रिह्यताम्
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः, दधि स्नानं समर्पयामि.
दधि स्नानानंतर शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि
29 a. 3 Ghrata snAnam (Ghee bath)
ॐ घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतंवस्यधाम
अनुष्ठधमावह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षिहव्यं ..
आज्यम् सुरानाम् आहारम् आज्यम् यज्नेय् प्रतिश्ति तम्
आज्यम् पवित्रम् परमम् स्नान अर्ताम् प्रतिग्रह्य ता
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः, घृत स्नानं समर्पयामि.
घृत स्नानानंतर शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
29 a 4 Madhu snAnam (Honey bath)
ॐ मधुवात ऋतायथे मधुक्षरंति सिन्धवः माध्विनः
संतोष्वधीः
मधुनक्त मुथोशसो मधुमत्वार्थिवं रजः मधुद्यौ रस्तुनः पित
मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमां अस्तु सूर्यः माध्वीर्गावो भवंतुनः ..
सर्वौषधि समुत्पन्नं पीयुष सदृशं मधु,
स्नानर्तन्ते मया दत्तं गृहाण परमेश्वर
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः, मधु स्नानं समर्पयामि.
मधु स्नानानंतर शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
29 a) 5 SharkarA snAnam (Sugar bath)
ॐ स्वाधुः पवस्य दिव्याय जन्मने स्वाधुदरिन्द्राय सुहवीतु नाम्ने
स्वादुर्मित्राय वरुणाय वयवे बृहस्पतये मधुमा अदाभ्यः ..
इक्षु दन्डात् समुत्पन्न, रस्यस्निग्ध तरा शुभा
शर्करेयम् मया दत्ता, स्नानार्तम् प्रतिगृह्यताम्
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः, शर्करा स्नानं समर्पयामि.
शर्करा स्नानानंतर शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
29 b). gandhodaka snAna (Sandlewuud water bath)
ॐ गंधद्वारां दुराधर्शा नित्य पुष्पां करीषिणीं .
ईश्वरीं सर्व भूतानां तामि होप व्हयेश्रियं ..
हरि चंदन संभूतं हरि प्रीतेश्च गौरवात् .
सुरभि प्रिय गोविन्द गंध स्नानाय गृह्यतां ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . गंधोदक स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
29 c) abhyanga snAnam (Perfumed Oil bath)
ॐ कनिक्रदज्वनुशं प्रभ्रुवान. इयथिर्वाचमरितेव नावं .
सुमंगलश्च शकुने भवासि मात्वा काचिदभिभाविश्व्या विदत ..
अभ्यंगार्थ महीपाल तैलं पुष्पादि संभवं .
सुगंध द्रव्य संमिश्रं संग्रहाण जगत्पते ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः, अभ्यंग स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
29 d) a.ngodvartanakaM (To clean the body)
अंगोद्वर्तनकं देव कस्तूर्यादि विमिश्रितं .
लेपनार्थं गृहाणेदं हरिद्रा कुंकुमैर्युतं ..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः, अंगोद्वर्तनकं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
29 e) ushnodaka snAnam (Hot water bath)
नाना तीर्थादाहृतं च तोयमुष्णं मयाकृतं .
स्नानार्थं च प्रयश्चामि स्वीकुरुश्व दयानिधे ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः. ऊष्णोदक स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
29 f) Shuddodaka Snaanam
(Pure water bath, sprinkle water all around)
ॐ आपोहिष्टा मयो भुवः . तान ऊर्जे दधातन .
महेरणाय चक्षसे . योवः शिवतमोरसः तस्यभाजयते हनः .
उशतीरिव मातरः . तस्मा अरंगमामवो . यस्य क्षयाय जिन्वध .
आपो जन यथाचनः ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः. शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
(after sprinkling water around , throw one tulasi leaf to the north)
30 MAHA ABHISHEKAH:
( Sound the bell, pour water from kalasha)
30 .a)Purusha Suukta:
.. अथ पुरुषसूक्तम् ..
ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् .
स भूमिं विश्वतो वृत्वा अत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् .. १..
पुरुष एवेदगं सर्वम् यद्भूतं यच्छ भव्यम् .
उतामृतत्वस्येशानः यदन्नेनातिरोहति .. २..
एतावानस्य महिमा अतो ज्यायागंश्च पूरुषः .
पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि .. ३..
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवात्पुनः .
ततो विश्वङ्व्यक्रामत् साशनानशने अभि .. ४..
तस्माद्विराडजायत विराजो अधि पूरुषः .
स जातो अत्यतिच्यत पश्चाद्भूमितथो पुरः .. ५..
यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत .
वसन्तो अस्यासीदाज्यम् ग्रीष्म इध्मश्शरद्धविः .. ६..
सप्तास्यासन् परिधयः त्रिस्सप्त समिधः कृताः .
देवा यद्यज्ञं तन्वानाः अबध्नन्पुरुषं पशुम् .
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रतः .
तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये .. ७..
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः संभृतं पृषदाज्यम् .
पशूगँस्तागंश्चक्रे वायव्यान् आरण्यान् ग्राम्याश्चये .. ८..
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे .
छन्दाँगसि जज्ञिरे तस्मात् यजुस्तस्मादजायत .. ९..
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः .
गावो ह जज्ञिरे तस्मात् तस्माज्जाता अजावयः .. १०..
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् .
मुखं किमस्य कौ बाहू कावूरू पादावुच्येते .. ११..
ब्राह्मणोस्य मुखमासीत् बाहू राजन्यः कृतः .
उरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत .. १२..
चंद्रमा मनसो जातः चक्षोः सूर्यो अजायत .
मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत .. १३..
नाभ्या आसीदन्तरिक्षम् शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत .
पदभ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात् तथा लोकांग अकल्पयन् .. १४..
वेदाहमेतं पुरुषं महान्तम्
आदित्यवर्णं तमसस्तु पारे .
सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरः
नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते .. १५..
धाता पुरस्ताद्यमुदाजहार
शक्रः प्रविद्वान्प्रदिशश्चतस्त्रः .
तमेवं विद्यानमृत इह भवति
नान्यः पन्था अयनाय विद्यते .. १६..
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः
तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् .
ते ह नाकं महिमानः सचन्ते
यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः .. १७..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . पुरुषसूक्त स्नानं समर्पयामि. ..
30 b) shrii suukta:
हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम् .
चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो ममावह .. १..
तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् .
यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम् .. २ ..
अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रमोदिनीम् .
श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मा देवी जुषताम् .. ३ ..
कांसोस्मि तां हिरण्यप्राकारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तां तर्पयन्तीम् .
पद्मेस्थितां पद्मवर्णां तामिहोपह्वये श्रियम् .. ४ ..
चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलंतीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम् .
तां पद्मिनीमीं शरणमहं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणे .. ५ ..
आदित्यवर्णे तपसोऽधिजातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः .
तस्य फलानि तपसानुदन्तुमायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः .. ६ ..
उपैतु मां देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह .
प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रेस्मिन्कीर्तिमृद्धिं ददातु मे .. ७ ..
क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम् .
अभूतिमसमृद्धिं च सर्वां निर्णुदमे गृहात् .. ८ ..
गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् .
ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम् .. ९ ..
मनसः काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि .
पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यशः .. १० ..
कर्दमेन प्रजाभूतामयि सम्भवकर्दम .
श्रियं वासय मे कुले मातरं पद्ममालिनीम् .. ११ ..
आपः सृजन्तु स्निग्धानि चिक्लीतवसमे गृहे .
निचदेवीं मातरं श्रियं वासय मे कुले .. १२ ..
आर्द्रां पुष्करिणीं पुष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम् .
सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह .. १३ ..
आर्द्रां यःकरिणीं यष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम् .
चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह .. १४ ..
तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् .
यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावोदास्योश्वान्विन्देयं पुरुषानहम् .. १५ ..
यः शुचिः प्रयतो भूत्वा जुहुयादाज्यमन्वहम् .
सूक्तं पञ्चदशर्चं च श्रीकामः सततं जपेत् .. १६ ..
पद्मानने पद्म ऊरू पद्माक्षी पद्मसम्भवे .
तन्मेभजसि पद्माक्षी येन सौख्यं लभाम्यहम् .. १७ ..
अश्वदायी गोदायी धनदायी महाधने .
धनं मे जुषतां देवि सर्वकामांश्च देहि मे .. १८ ..
पद्मानने पद्मविपद्मपत्रे पद्मप्रिये पद्मदलायताक्षि .
विश्वप्रिये विश्वमनोनुकूले त्वत्पादपद्मं मयि संनिधत्स्व .. १९ ..
पुत्रपौत्रं धनं धान्यं हस्त्यश्वादिगवेरथम् .
प्रजानां भवसि माता आयुष्मन्तं करोतु मे .. २० ..
धनमग्निर्धनं वायुर्धनं सूर्यो धनं वसुः .
धनमिन्द्रो बृहस्पतिर्वरुणं धनमस्तु ते .. २१ ..
वैनतेय सोमं पिब सोमं पिबतु वृत्रहा .
सोमं धनस्य सोमिनो मह्यं ददातु सोमिनः .. २३ ..
न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः . .
भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां श्रीसूक्तं जपेत् .. २४ ..
सरसिजनिलये सरोजहस्ते धवलतरांशुकगन्धमाल्यशोभे .
भगवति हरिवल्लभे मनोज्ञे त्रिभुवनभूतिकरि प्रसीद मह्यम् .. २५ ..
विष्णुपत्नीं क्षमादेवीं माधवीं माधवप्रियाम् .
लक्ष्मीं प्रियसखीं देवीं नमाम्यच्युतवल्लभाम् .. २६ ..
महालक्ष्मी च विद्महे विष्णुपत्नी च धीमहि .
तन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात् .. २७ ..
श्रीवर्चस्वमायुष्यमारोग्यमाविधाच्छोभमानं महीयते .
धान्यं धनं पशुं बहुपुत्रलाभं शतसंवत्सरं दीर्घमायुः .. २८ ..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः, श्री सूक्त स्नानम् समर्पयामि.
30 c) Vishnu Suukta:
अतो देवा अवन्तुनो यतो विष्णुर्विचक्र मे
प्रत्विव्या सप्तधामभिः, इदम् विष्णुर्विचक्रमे
त्रेधा निदधे पदं, समूह्व्मस्यपाम्सुरे
त्रीणि त्रीणि पदा विचक्रमे, विष्णुर्गोपादाभ्यः
अतो धर्मानेधारयन्, विश्नोह कर्माणिपश्यतयेतो व्रतानि पस्पशे
इन्द्रस्य यज्ञः सखा, तद् विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः
दिवीव चक्षुराततम् तद्विप्रासो विपन्यवो जाग्रवांसह समिन्धते
विष्णोर्यत्र रमं पधं
देवश्य त्वा सवितुः प्रसवेश्विनोर्भाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम्
अग्नेय्स्तेजसा, सूर्यश्च अर्चसेन्द्रस्यं इन्द्रियेनाभिशिञ्चामि.
बलाय श्रियै यशसेन्नाध्याय अम्रुताभिशेको अस्तु
शान्तिः पुश्ठिः तुश्ठिः च अस्तु
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . मह अभिशेक स्नानम् समर्पयामि ..
31 PRATISHTAPANA
ॐ नमो कृष्णाय..
(Repeat 12 times)
ॐ तदुस्तु मित्रा वरुणा तदग्ने सम्योरश्मभ्यमिदमे स्तुशस्तं .
अशीमहि गाढमुत प्रतिष्ठां नमो दिवे ब्रहते साधनाय ..
ॐ ग्रहावै प्रतिष्ठासूक्तं तत् प्रतिष्टित तमया वाचा .
शं स्तव्यं तस्माद्यद्यपिदूर इव पशून् लभते .
ग्रहानेवै नानाजिगमिशति ग्रहाहि पशूनां प्रतिष्ठा प्रतिष्ठा ..
ॐ श्री बालकृष्णायसांगाय सपरिवाराय सायुधाय
सशक्तिकाय नमः .
श्री बालकृष्णं सांगं सपरिवारं सायुधं सशक्तिकं
आवाहयामि .
परिवार सहित श्री कृष्णायनमः.
सुप्रतिष्ठमस्तु .
32 VASTRA
(offer two pieces of cloth for the Lord)
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रतः .
तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ..
उपैतु मां देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह .
प्रादुर्भूतो सुरष्ट्रेस्मिन्कीर्तिम् वृद्धिं ददातु मे ..
तप्त कान्चन सम्काशं पीताम्बरं इदं हरे
सम्गृहाण जगन्नात कृष्णा नमोस्तुते
ॐ श्री बालकृष्णायनमः, वस्त्रयुग्मं समर्पयामि
33 YAJNOPAVIITA
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः संभृतं पृषदाज्यम् .
पशूगँस्तागंश्चक्रे वायव्यान् आरण्यान् ग्राम्याश्चये ...
क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम् .
अभूतिमसमृद्धिं च सर्वां निर्णुदमे गृहात् ..
श्री बाल कृष्ण देवेश स्रिधरानन्त राघव
ब्रह्मसुत्रम्चोत्तरीयं गृहाण यदुनन्दन
ॐ श्री बालकृष्णायनमः, यज्ञोपवीतं समर्पयामि ..
34 GANDHA
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे .
छन्दाँगसि जज्ञिरे तस्मात् यजुस्तस्मादजायत ..
गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् .
ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम् ..
कुम्कुमागरु कस्तूरि कर्पूरं चन्दनं तता
तुभ्यं दास्यामि राजेन्द्र श्री कृष्णा स्वीकुरु प्रभो
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . गंधं समर्पयामि ..
35 HASTABHUUSHANA
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . हस्त भूशनम् समर्पयामि ..
36 NANA PARIMALA DRAVYA
ॐ अहिरैव भोग्येः पर्येति बाहुं जाया हेतिं परिभादमानः .
हस्तज्ञो विश्वावयुनानि विद्वान्पुमास्प्रमांसं परिपातु विश्वतः ..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . नाना परिमल द्रव्यं समर्पयामि ..
37 AKSHATA
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः .
गावो ह जज्ञिरे तस्मात् तस्माज्जाता अजावयः ..
मनसः काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि .
पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यशः ..
श्वेत तुन्दल सम्युक्तान्, कुम्कुमेन विराजितान्
अक्षतान् गृह्यताम् देव, नारायण नमोस्तुते
श्री बालकृष्णायनमः . अक्षतान् समर्पयामि ..
38 PUSHPA
माल्यादीनि सुगन्धीनि, माल्यतादीनि वैप्रभो
मया ह्रितानि पूजर्थम्, पुश्पाणि प्रतिग्रह्यताम्
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . पुष्पाणि समर्पयामि ..
तुलसी कुन्द मन्दार, जाजी पुन्नाग चम्पकैः
कदम्ब करवीरैश्च कुसुमे शतपत्रकैः
जलाम्बुजैर्बिल्वपत्रैश्चम्पकै यादवं विभुम्
पूजयिश्याम्यहं भक्त्या सन्गृहाण जनार्दन
तुलसी कुन्द मन्दार पारिजाम्बुजैर्युतां
वनमालां प्रदास्यामि गृहाण जगदीश्वर
ॐ श्री बालकृष्णायनमः .
पत्र पुष्पाणि, वनमालां च समर्पयामि ..
39 NANA ALANKARA
कठि सूताङ्गुली येच कुन्ड्दले मुकुठम् तथ
वनमालां कौस्तुभं च गृहाण पुरुषोत्तम
श्री बालकृष्णायनमः . नाना अलन्कारान् समर्पयामि ..
40 ATAH ANGAPUUJAH
ॐ श्री कृष्णाय नमः . पादौ पूजयामि ..
ॐ रजीवलोचनाय नमः . गुल्फ़ौ पूजयामि ..
ॐ नरकान्तकाय नमः . जानुनी पूजयामि ..
ॐ वाचस्पतये नमः . जंघै पूजयामि ..
ॐ विश्वरूपाय नमः . ऊरून् पूजयामि ..
ॐ बलभद्रानुजाय नमः . गुह्यं पूजयामि ..
ॐ विश्वमूर्तये नमः . जघनं पूजयामि ..
ॐ गोपीजन प्रियाय नमः . कटिं पूजयामि ..
ॐ परमात्मने नमः . उदरं पूजयामि ..
ॐ श्रीकण्टाय नमः . हृदयं पूजयामि ..
ॐ यज्ञिने नमः . पार्श्वौ पूजयामि ..
ॐ त्रिविक्रमाय नमः . पृष्ठदेहं पूजयामि ..
ॐ पद्मनाभाय नमः . स्कन्द्यौ पूजयामि ..
ॐ सर्वास्त्रधारिणे नमः . बाहून् पूजयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः सर्वांगाणि पूजयामि ..
41 ATAH PUSHPA PUUJAH
ॐ श्री कृष्णाय नमः . करवीर पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ शुभद्राग्रजाय नमः . जाजी पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ शाश्वताय नमः . चम्पक पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ रजीवलोचनाय नमः . वकुल पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ श्रीमते नमः . शतपत्र पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ राजेन्द्राय नमः . कल्हार पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ यदुपुङ्गवाय नमः . सेवन्तिका पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ रुग्मिणीवल्लभाय नमः . मल्लिका पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ वेणुनादप्रियाय नमः . इरुवंतिका पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ जितामित्राय नमः . गिरिकर्णिका पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ जनार्दनाय नमः . आथसी पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ नन्दगोपप्रियाय नमः . पारिजात पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ दन्ताय नमः . पुन्नाग पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ वाग्मिने नमः . कुन्द पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ सत्यवाचे नमः . मालति पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ सत्यविक्रमाय नमः . केतकी पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ सत्यवृताय नमः . मन्दार पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ वृतधराय नमः . पातली पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ देवकीनन्दनाय नमः . अशोक पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ दुष्टध्वम्सिने नमः . पूग पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ नवनीत चोराय नमः . दादिमा पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ सकलगुण संपन्नाय नमः . देव दारु पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ पूतनान्तकाय नमः . सुगन्ध राज पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ वेदान्तसाराय नमः . कमल पुष्पं समर्पयामि ..
श्री कृष्णाय नमः . पुष्पपूजं समर्पयामि ..
42 ATA PATRA PUUJAH
ॐ श्री कृष्णाय नमः . तुलसी पत्रं समर्पयामि ..
ॐ आदिपुरुशाय नमः . जाजी पत्रं समर्पयामि ..
ॐ धन्विने नमः . चम्पका पत्रं समर्पयामि ..
ॐ पित्रु भक्ताय नमः . बिल्व पत्रं समर्पयामि ..
ॐ वरप्रदाय नमः . धुर्वायुग्मं समर्पयामि ..
ॐ जितक्रोधाय नमः . सेवन्तिका पत्रं समर्पयामि ..
ॐ जगद्गुरवे नमः . मरुग पत्रं समर्पयामि ..
ॐ महादेवाय नमः . दवन पत्रं समर्पयामि ..
ॐ महाभुजाय नमः . करवीर पत्रं समर्पयामि ..
ॐ सौम्याय नमः . विश्नु क्रन्ति पत्रं समर्पयामि ..
ॐ ब्रह्मण्याय नमः . माचि पत्रं समर्पयामि ..
ॐ मुनिसंस्तुतये नमः . मल्लिका पत्रं समर्पयामि ..
ॐ महायोगिने नमः . इरुवन्तिक पत्रं समर्पयामि ..
ॐ महोदराय नमः . अपामर्ग पत्रं समर्पयामि ..
ॐ परमपुरुशाय नमः . पारिजात पत्रं समर्पयामि ..
ॐ पुण्योदयाय नमः . दादिम पत्रं समर्पयामि ..
ॐ दयासागराय नमः . बदरी पत्रं समर्पयामि ..
ॐ स्मितवक्त्राय नमः . देवदारु पत्रं समर्पयामि ..
ॐ मितभषिणे नमः . शमी पत्रं समर्पयामि ..
ॐ पूर्वभाषिणे नमः . आम्र पत्रं समर्पयामि ..
ॐ यादवाय नमः . मन्दार पत्रं समर्पयामि ..
ॐ यशोदवत्सलाय नमः . वत पत्रं समर्पयामि ..
ॐ जितवाराशये नमः . कमल पत्रं समर्पयामि ..
ॐ हरये नमः . वेनु पत्रं समर्पयामि ..
ॐ कृष्णाय नमः . पत्रपूजं समर्पयामि
43 ASHTOTTARA PUUJA (Chant dhyAna shloka )
(if possible, chant sri vishNu sahsranAma )
कृष्णाय वसुदेवाय हरये परमात्मने .
प्रणत क्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नमः ..
ॐ श्री कृष्णाय नमः .
ॐ कमलानाथाय नमः .
ॐ वासुदेवाय नमः .
ॐ सनातनाय नमः .
ॐ वसुदेवात्मजाय नमः .
ॐ पुण्याय नमः .
ॐ लीलामानुषविग्रहाय नमः .
ॐ श्रीवत्स कौस्तुभधराय नमः .
ॐ यशोदावत्सलाय नमः .
ॐ हरये नमः .
ॐ चतुर्भुजात्त चक्रासि गदाशङ्खाध्युधाय नमः .
ॐ देवकीनन्दनाय नमः .
ॐ श्रीशाय नमः .
ॐ नन्दगोपप्रियात्मजाय नमः .
ॐ यमुनावेगसंहारिणे नमः .
ॐ बलभद्रप्रियानुजाय नमः .
ॐ पूतनाजीवितहराय नमः .
ॐ शकतासुरभंजनाय नमः .
ॐ नन्दव्रजजनानन्दिने नमः .
ॐ सच्चिदानन्दविग्रहाय नमः .
ॐ नवनीतविलिप्तांगाय नमः .
ॐ नवनीतनटाय नमः .
ॐ अनघाय नमः .
ॐ नवनीतनवाहाराय नमः .
ॐ मुचुकुन्दप्रसादकाय नमः .
ॐ षोडशस्त्रीसहरेशाय नमः .
ॐ त्रिभङ्गीमधुराकृतये नमः .
ॐ शुकवागमृताब्धीन्दवे नमः .
ॐ गोविन्दाय नमः .
ॐ योगिनां पतये नमः .
ॐ वत्सवाटचराय नमः .
ॐ अनन्ताय नमः .
ॐ धेनुकासुरमर्दनाय नमः .
ॐ तृणीकृततृणावर्ताय नमः .
ॐ यमलार्जुन भंजनाय नमः .
ॐ उत्तालतालभेत्रे नमः .
ॐ तमालश्यामलाकृतये नमः .
ॐ गोपगोपीश्वराय नमः .
ॐ योगिने नमः .
ॐ कोटिसूर्यसमप्रभाय नमः .
ॐ इलापतये नमः .
ॐ परस्मैज्योतिषे नमः .
ॐ यादवेन्द्राय नमः .
ॐ यदुद्वहाय नमः .
ॐ वनमालिने नमः .
ॐ पीतवाससे नमः .
ॐ पारिजातापहारकाय नमः .
ॐ गोवर्धनाचलोध्दर्त्रे नमः .
ॐ गोपालाय नमः .
ॐ सर्वपालकाय नमः .
ॐ अजाय नमः .
ॐ निरंजनाय नमः .
ॐ कामजनकाय नमः .
ॐ कंजलोचनाय नमः .
ॐ मधुघ्ने नमः .
ॐ मधुरानाथाय नमः .
ॐ द्वारकानायकाय नमः .
ॐ बलिने नमः .
ॐ वृदावनान्तसंचारिणे नमः .
ॐ तुलसीदामभूषणाय नमः .
ॐ स्यमन्तकमणेर्हर्त्रे नमः .
ॐ नरनारायणात्मकाय नमः .
ॐ कुब्जाक्र्^इष्णांबरधराय नमः .
ॐ मायिने नमः .
ॐ परमपूरुषाय नमः .
ॐ मुष्टिकासुरचाणूरमल्लयुध्द विशारदाय नमः .
ॐ संसारवैरिणे नमः .
ॐ कंसारये नमः .
ॐ मुरारये नमः .
ॐ नरकान्तकाय नमः .
ॐ अनादिब्रह्मचारिणे नमः .
ॐ कृष्णाव्यसनकर्शकाय नमः .
ॐ शिशुपालशिरश्छेत्रे नमः .
ॐ दुर्योधनकुलान्तकाय नमः .
ॐ दुर्योधनकुलान्तकाय नमः .
ॐ विदुराक्रूरवरदाय नमः .
ॐ विश्वरूपप्रदर्शकाय नमः .
ॐ सत्यवाचे नमः .
ॐ सत्यसंकल्पाय नमः .
ॐ सत्यभामारताय नमः .
ॐ जयिने नमः .
ॐ सुभद्रापूर्वजाय नमः .
ॐ विष्णवे नमः .
ॐ भीष्ममुक्तिप्रदायकाय नमः .
ॐ जगद्गुरवे नमः .
ॐ जगन्नाथाय नमः .
ॐ वेणुनादविशारदाय नमः .
ॐ वृषभासुरबिध्वंसिने नमः .
ॐ बाणासुरकरान्तकाय नमः .
ॐ युधिष्ठिर प्रतिष्ठात्रे नमः .
ॐ बर्हिबहार्वतंसकाय नमः .
ॐ पार्थसारथये नमः .
ॐ अव्यक्ताय नमः .
ॐ गीतामृतमहोदधये नमः .
ॐ काळीयफणिमाणिक्यरंजितश्रीपदांबुजाय नमः .
ॐ दामोदराय नमः .
ॐ यज्ञभोक्त्रे नमः .
ॐ दानवेन्द्रविनाशकाय नमः .
ॐ नारायणाय नमः .
ॐ परब्रह्मणे नमः .
ॐ पन्नगाशन वाहनाय नमः .
ॐ जलक्रोडासमासक्त गोपीवस्त्रापहारकाय नमः .
ॐ पुण्यश्लोकाय नमः .
ॐ तीर्थपादाय नमः .
ॐ वेदवेद्याय नमः .
ॐ दयानिधये नमः .
ॐ सर्वभूतात्मकाय नमः .
ॐ परात्पराय नमः .
इति अष्टोत्तर पूजां समर्पयामि ..
44 DHUUPAM
वनस्पत्युद्भवो दिव्यो गन्धद्यो गन्धवथ्थमः .
कृष्णा महिपालो धूपोयं प्रतिगृह्यतां ..
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् .
मुखं किमस्य कौ बाहू कावूरू पादावुच्येते ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . धूपं अघ्रापयामि ..
45 DIIPAM
साज्यं त्रिवर्ति सम्युक्तं वह्निना योजितुं मया
गृहाण मन्गलं दीपं, त्रैलोक्य तिमिरापहम्
ब्राह्मणोस्य मुखमासीत् बाहू राजन्यः कृतः .
उरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ..
ॐ श्री कृष्णायनमः . दीपं दर्शयामि ..
46 NEIVEDYAM
(dip finger in water and draw a square
and 'shrii' mark inside the square.
Place naivedya on 'sri'. remove lid and sprinkle
water around the vessel; place in each food item
one washed leaf/flower/axatha)
ॐ कृष्णाय विद्महे बलभद्राय धीमहि .
तन्नो विष्णु प्रचोदयात् ..
ॐ नमः कृष्णाय..
(show mudras)
निर्वीशिकरणार्थं तार्क्ष मुद्रा .
आम्रति करणार्थं धेनु मुद्रा .
पवित्रकरणार्थं शंख मुद्रा .
संरक्षणार्थं चक्र मुद्रा .
विपुलमाय करणार्थं मेरु मुद्रा .
Touch naivedya and chant 9 times' ॐ'
ॐ सत्यंतवर्तेन परिसिंचामि
(sprinkle water around the naivedya)
भोः! स्वामिन् भोजनार्थं आगश्चादि विज्ञाप्य
(request Lord to come for dinner)
सौवर्णे स्थालिवैर्ये मणिगणकचिते गोघृतां
सुपक्वां भक्ष्यां भोज्यांश लेह्यानपि
सकलमहं जोष्यम्न नीधाय नाना शाकै रूपेतं
समधु दधि घृतं क्षीर पानिय युक्तं
तांबूलं चापि श्री कृष्णं प्रतिदिवसमहं मनसे चिंतयामि
अद्य तिष्ठति यत्किंचित् कल्पितश्चापरंग्रहे
पक्वन्नं च पानीयं यथोपस्कर संयुतं
यथाकालं मनुष्यार्थे मोक्ष्यमानं शरीरिभिः
तत्सर्वं कृष्णपूजास्तु प्रयतां मे जनार्दन
सुधारसम् सुविफुलम् आपोषणमिदं
तव गृहाण कलशानीतं यथेष्टमुप भुज्ज्यतां ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः .
अमृतोपस्तरणमसि स्वाहा ..
(drop water from sha.nkha)
ॐ प्राणात्मने नारायणाय स्वाहा .
ॐ आपानात्मने वासुदेवाय स्वाहा .
ॐ व्यानात्मने सम्कर्षणाय स्वाहा .
ॐ उदानात्मने प्रद्युम्नाय स्वाहा .
ॐ समानात्मने अनिरुद्धाय स्वाहा .
ॐ नमः कृष्णाय.
नैवेद्यं गृह्यतां देव भक्ति मे अचलां कुरुः .
ईप्सितं मे वरं देहि इहत्र च परां गतिम् ..
श्री कृष्ण नमस्तुभ्यं महा नैवेद्यं उत्तमं .
सन्गृहाण सुरश्रेश्ठ भक्ति मुक्ति प्रदायकं ..
चंद्रमा मनसो जातः चक्षोः सूर्यो अजायत .
मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ..
आर्द्रां पुष्करिणीं पुष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम् .
सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः .
नैवेद्यं समर्पयामि ..
(cover face with cloth and chant gaayatri ma.ntra
five times or repeat 12 times )
ॐ बालकृष्णाय नमः .
सर्वत्र अमृतोपिधान्यमसि स्वाहा .
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः .
उत्तरापोषणं समर्पयामि ..
(Let flow water from sha.nkha)
47 MAHA PHALAM
(put tulsi/akshatA on a big fruit)
इदं फलं मयादेव स्थापितं पुरतस्थव .
तेन मय् सफलावाप्तिर्भवेत् जन्मनिजन्मनि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . महफलं समर्पयामि .
48 PHALASHTAKA
(put tulsi/akshatA on fruits)
कूश्मान्ड मातुलिन्गं च कर्कती दादिमी फलम्
रम्भा फलं जम्बीरं बदरं तता
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . फलाष्टकं समर्पयामि ..
49 KARODWARTANA
करोद्वर्तन्कं देवमया दत्तं हि भक्तिथः .
चारु चंद्र प्रभां दिव्यं गृहाण जगदीश्वर ..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः .
करोद्वर्थनार्थे चंदनं समर्पयामि ..
50 TAMBUULAM
पूगीफलं सतांबूलं नागवल्ली दलैर्युतम् .
ताम्बूलं गृह्यतां कृष्ण येल लवन्ग सम्युक्तम् ..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . पूगीफल ताम्बूलं समर्पयामि ..
51 DAKSHINA
हिरण्य गर्भ गर्भस्थ हेमबीज विभावसोः .
अनंत पुण्य फलदा अथः शांतिं प्रयश्चामि ..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . सुवर्ण पुष्प दक्षिणां समर्पयामि ..
52 MAHA NIRAJANA
श्रीयै जातः श्रिय अनिरियाय श्रियं वयो जरित्रभ्यो ददाति
श्रियं वसाना अमृतत्त्व मायन् भवंति सत्या समिधा मितद्रौ
श्रिय येवैनं तच्श्रिआ मादधाति संतत मृचा वशट्कृत्यं
संततमै संधीयते प्रजया पशुभिर्य येवं वेद ..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . महानीराजनं दीपं समर्पयामि ..
53 KARPURA DIIPA
अर्चत प्ररिचत प्रियमे दासो अर्चत .
अर्चन्तु पुत्रका वता पुराण दृष्णवर्चत ..
कर्पूरकं महाराज रंभोद्भूतं च दीपकं .
मंगलार्थं महीपाल संगृहाण जगत्पते ..
ॐ श्री बालकृष्णायनमः . कर्पूर दीपं समर्पयामि ..
54 PRADAKSHINA
नाभ्या आसीदन्तरिक्षम् शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत .
पदभ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात् तथा लोकांग अकल्पयन् ..
आर्द्रां यःकरिणीं यष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम् .
चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ..
यानि कानि च पापानि जन्मांतर कृतानि च .
तानि तानि विनश्यन्ति प्रदक्षिणे पदे पदे ..
अन्यथा शरनं नास्ति, त्वमेव् शर्नं मम
तस्मात् कारुन्य भावेन रक्ष रख्स रमापते
श्री बालकृष्णायनमः . प्रदक्षिणान् समर्पयामि ..
55 NAMASKARA
नमो ब्रह्मण्य देवाय गोब्राह्मणहिताय च .
जगधिताय कृश्णाय गोविन्दाय नमो नमः ..
कृश्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने .
प्रणतक्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नमः ..
नमस्तुभ्यम् जगन्नाथ देवकीतनय प्रभो
वसुदेवात्मजानन्थ यशोदानन्दवर्धन
गोविन्द गोकुलाधर गोपिकान्त नमोस्तुते
सप्तास्यासन् परिधयः त्रिस्सप्त समिधः कृताः .
देवा यद्यज्ञं तन्वानाः अबध्नन्पुरुषं पशुम् ..
तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् .
यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावोदास्योश्वान्विन्देयं पुरुषानहम् ..
नमः . सर्व हितार्ताय जगदार हेतवे
श्राश्तान्गोयं प्रनामस्ते प्रयत्नेन मय क्रितह्
उरुसा शिरसा द्रिश्त्वा, मनसा वचसा तता
पद्भ्यां कराभ्यां जानुभ्याम्, प्रनामोश्तान्ग मुच्यते
शात्येनापि नमस्कारान्, कुर्वतह् शर्ग्न पानये
शत जन्मार्चितं पापम्, तत् क्षनदेव नश्यति
श्री बालकृष्णायनमः . नमस्कारान् समर्पयामि ..
56 RAJOPACHARA
गृहाण परमेशान सरत्ने छत्र चामरे .
दर्पणं व्यजिनं चैव राजभोगाय यत्नथः ..
श्री बालकृष्णाय नमः . छत्रं समर्पयामि .
श्री बालकृष्णाय नमः . चामरं समर्पयामि .
श्री बालकृष्णाय नमः . गीतं समर्पयामि .
श्री बालकृष्णाय नमः . नृत्यं समर्पयामि .
श्री बालकृष्णाय नमः . वाद्यं समर्पयामि .
श्री बालकृष्णाय नमः .
समस्त राजोपचारर्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
57 MANTRA PUSHPA
यज्ञेन यज्ञमयजंत देवास्थानि धर्माणि प्रथमन्यासन् .
तेहनाकं महिमानः सचंत् यत्र पूर्वे साद्य संति देवः ..
यः शुशिः प्रयतोभूत्व जुहुयादाज्य मन्वहम् .
सूक्तं पंच दशर्चं चा श्री कामः सततं जपेत् ..
विद्या बुद्धि धनेश्वर्य पुत्र पौत्रादि संपदः .
पुष्पांजलि प्रदानेन देहिमे ईप्सितं वरम् ..
नमस्त्वनंताय सहस्र मूर्तये सहस्र पादाक्षि शिरोरु बाहवे .
सहस्र नाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्र कोटी युगधारिणे नमः ..
ॐ नमो महद्भ्यो नमो अर्भकेभ्यो नाम्नो युवभ्यो नम आशिनेभ्यः
यजां देवान्य दिशक्रवा ममा जायसः शं समावृक्षिदेव ..
ॐ ममत्तुनः परिज्ञावसरः ममत्तु वातो अपां व्रशन्वान्
शिशीतमिन्द्रा पर्वता युवन्नस्थन्नो विश्वेवरिवस्यन्तु देवाः ..
ॐ कथात अग्ने शुचीयंत अयोर्ददाशुर्वाजे भिराशुशानः
उभेयत्तोकेतनये दधाना ऋतस्य सामनृणयंत देवाः ..
यज्नेन यज्न मय जन्त देवास्तनि धर्मनि प्रतमन्यसन्,
तेह नाकं महिमानह् सचन्त् यत्र पुर्वे साद्य सन्ति देवह्
ॐ राजाधि राजाय , प्रसह्य साहिने , नमो वयं वैश्रवणाय
कूर्महे समे कामान् , काम कामाय मह्यं , कामेश्वरो
वैश्रवणो दधातु , कुबेराय वैश्रवणाय महाराजाय नमः ..
ॐ स्वस्ति , साम्राज्यं , भोज्यं , स्वाराज्यं , वैराज्यं ,
पारमेष्ठं राज्यं महाराज्यमाधिपत्यमयं समंत
पर्यायिस्यात् सार्व भौमः सार्वायुशः, अंताद ,
परर्धत् , पृथिव्यै समुद्र पर्यंतय एकरालिति तदप्येश
श्लोकोभिगीतो मरूतः , परिवेष्टारो मरुत्तस्या वसन् ग्रहे
आविक्षितास्य कामप्रेर्विश्वेदेवा सभासद इति ..
श्री बालकृष्णायनमः . मंत्रपुष्पं समर्पयामि ..
58 SHANKHA BRAMANA
(make three rounds of sha.nkha with water like aarati and pour down;
chant OM 9 times and show mudras)
इमां आपशिवतम इमं सर्वस्य भेषजे .
इमां राष्ट्रस्य वर्धिनि इमां राष्ट्र भ्रतोमत ..
59 ARGHYA PRADAANAM
कुम्भ प्रार्थना
नमस्ते देवदेवेश नमस्ते धरणी धर .
नमस्ते पद्मनाभाय सुधाकुम्भ नमोस्तुते ..
ॐ ज्योत्स्नांपते नमस्तुभ्यं नमस्ते ज्योतिषांपते .
नमस्ते रोहिणीकान्त सुधाकुम्भ नमोस्तुते ..
अर्घ्य मंत्र
ॐ जात कंस वधार्थाय भूभारोत्तारणाय च .
कौरवाणां विनाशाय दैत्यानां निधनाय च .
पाण्डवानाम् हितार्थाय धर्म सम्स्थापनाय च .
गृहाणार्घ्यं मयादत्तं देवक्या सहितो हरे ..
देवकी सहित् श्री कृश्णय इदम् अर्घ्यम् दत्तम् न मम
क्षीरोदार्णव सम्भूत अत्रिगोत्र समुद्भव
गृहाणार्घ्यं मयादत्तम् रोहिण्या सहितः शशिन्
रोहिनी सहित चन्द्राय इदम् अर्घ्यम् दत्तम् न मम
तिथे परम कल्याणि मातर्मंगलदायिनि
नक्षत्र तारके तुभ्यं ग्रहाणार्घ्यम् नमोस्तुते
नक्षत्र तारक सहित तिथय इदमर्घ्यम् दत्तम् न मम
प्रार्थना:
कृष्णं च बलभद्रं च वसुदेवं च देवकीं .
नन्दगोपं यशोदां च सुभद्रां तत्र पूजयेत् ..
अद्य स्तित्व निराहारः श्वोभुते परमेश्वर
भोक्ष्यामि पुन्डरीकाक्ष अस्मिन् जन्माष्टमी व्रते
मन्त्रहीनं, क्रियाहीनं, भक्तिहीनं जनार्दन
यत्पूजितं मया देव परिपूर्नं तदस्तु मेय्
यस्य स्म्रित्या च नाम्नोक्त्य, तपह्, पूज, क्रियादिशु
नूनं सम्पूर्नतां याति सद्यो वन्देय् तमच्युतम्
ॐ क्लीं कृष्णाय नमः . प्रार्थनां समर्पयामि ..
60 TIRTA PRASHANA
ॐ श्रियः कान्ताय कल्याण निधये निधयेर्तिनाम् .
श्री वेंकट निवासाय, श्रीनिवासाय मंगलम् ..
सर्वदा सर्व कार्येषु, नास्ति तेषां अमंगलम् .
येषां हृदयिस्थो भगवान्, मंगलायतनो हरिः ..
लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां परजयः .
येषां इन्दीवर श्यामो हृदयस्तो जनार्दनः ..
अकाल मृत्यु हरणं सर्व व्याधि उपशमनं .
सर्वदुरोतोप शमनं श्री विष्णु पादोदकं शुभं ..
61 VISARJANA PUUJA
आराधितानां देवतानां पुनः पूजास्म करिष्ये ..
श्री बालकृष्णस्वामि देवताभ्यो नमः ..
पूजांते छत्रं समर्पयामि . चामरं समर्पयामि .
नृत्यं समर्पयामि . गीतं समर्पयामि .
वाद्यं समर्पयामि . आंदोलिक् आरोहणं समर्पयामि .
अश्वारोहणम् समर्पयामि . गजारोहणं समर्पयामि .
श्री कृष्ण स्वामि देवताभ्यो नमः .
समस्त राजोपचार , देवोपचार , शक्त्युपचार ,
भक्त्युपचार पूजां समर्पयामि ..
PUNAH PUJA
ॐ शान्ताकारं भुजग शयनं पद्मनाभं सुरेशम् .
विश्वाधरं गगन सदृशं मेघ वर्णं शुभान्गम् .
लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यान गम्यम् .
वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्व लोकैक नाथम् ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . ध्यायामि, ध्यानं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . आवाहयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . आसनं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . पाद्यं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . अर्घ्यं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . आचमनीयं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . स्नानं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . पन्चामृत स्नानं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . महा अभिषेकं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . वस्त्रयुग्मं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . यज्ञोपवीतं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . गन्धं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . हस्तभूषणं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . नाना परिमल द्रव्यं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . अक्षतान् समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . पुष्पाणि समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . नाना अलन्काराणि समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . अंग पूजां समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . पुष्प पूजां समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . पत्र पूजां समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . आवरण पूजां समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . अष्टोत्तर पूजां समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . धूपं आघ्रापयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . दीपं दर्शयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . नैवेद्यं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . महा फलं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . फलाष्टकं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . करोद्वर्तनकं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . ताम्बूलं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . दक्षिणां समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . महा नीराजनं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . कर्पूर दीपं समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . प्रदक्षिणां समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . नमस्कारान् समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . राजोपचारान् समर्पयामि ..
ॐ श्री बालकृष्णाय नमः . मन्त्रपुष्पं समर्पयामि ..
62 ATMA SAMARPANA
अनेन मया क्रतेन, श्रीबालकृष्ण जन्माष्टमी व्रतेन,
श्री कृष्णः सुप्रीत सुप्रसन्न वरदा भवतु.
मध्ये मन्त्र, तन्त्र स्वर, वर्ण न्युनातिरिक्त, लोप, दोष,
प्रायश्चित्तार्थं अच्युतानन्तगोविन्द महा मन्त्र जपं करिष्ये ..
ॐ अच्युथाय नमः . ॐ अनन्ताय नमः . ॐ गोविन्दाय नमः .
ॐ अच्युथाय नमः . ॐ अनन्ताय नमः . ॐ गोविन्दाय नमः .
ॐ अच्युथाय नमः . ॐ अनन्ताय नमः . ॐ गोविन्दाय नमः .
ॐ अच्युत अनन्त गोविन्देभ्यो नमः ..
कायेन वाचा मनसेन्द्रियेर्वा, बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् .
करोमि यद्यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि ..
नमस्मरोमि, श्री कृष्ण देवता प्रसादं शिरसा गृह्नामि ..
63 KSHAMAPANA
अपराध सहस्राणि क्रियन्ते अहर्निशं मया .
तानि सर्वानि मे देव क्षमस्व पुरुषोत्तम ..
यान्तु देव गन सर्वे पूजां आदाय पर्तिवीम् .
इष्ट काम्यर्थ सिध्यर्थं पुनरागमनाय च ..
(Shake the kalasha)
.. श्री कृष्णार्पणमस्तु ..
Transliterated by S. A. Bhandarkar
ProofReading Needed
Last updated on August 25, 1997
Please send corrections to shree@usa.net
This page uses Unicode encoding for Devanagari.
Please set the fonts and languages setting in your web browser to display the correct
Unicode devanagari font such as Mangal.ttf from Microsoft or Raghu8.ttf from the BBC site.
Questions, comments:shree@yahoo.com


c: text/html

text:
Read Article →
शिव ताण्दव स्तोत्रम् ! Shiva Tandava Stotram ! जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम् । डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥१॥ జటాటవీగలజ్జలప్రవాహపావితస్థలే గలేవలంబ్య లంబితాం భుజంగతుంగమాలికామ్ | డమడ్డమడ్డమడ్డమన్నినాదవడ్డమర్వయం చకార చండతాండవం […]
Read Article →
महिषासुर मर्दिनि स्तोत्रम् మహిషాసుర మర్దిని స్తోత్రం Mahishasura Mardini Stotram अयि गिरिनंदिनि नंदितमेदिनि विश्वविनोदिनि नंदनुते गिरिवर विंध्य शिरोधिनिवासिनि विष्णुविलासिनि जिष्णुनुते । भगवति हे शितिकण्ठकुटुंबिनि भूरि कुटुंबिनि भूरि कृते जय जय हे […]
Read Article →
श्री नवदुर्गा स्तोत्र ॥देवी शैलपुत्री॥ वन्दे वाञ्छितलाभाय चन्द्रार्धकृतशेखरां। वृषारूढां शूलधरां शैलपुत्री यशस्विनीम् ॥ ॥देवी ब्रह्मचारिणी॥ दधाना करपद्माभ्यामक्षमाला कमण्डलू । देवी प्रसीदतु मयि ब्रह्मचारिण्यनुत्तमा ॥ ॥देवी चन्द्रघण्टेति॥ पिण्डजप्रवरारूढा […]
Read Article →
द्वादश ज्योतिर्लिङ्ग स्तोत्रम् ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ స్తోత్రం DWADASA JYOTIRLINGA STOTRAM !! सौराष्ट्रे सोमनाधञ्च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम् । उज्जयिन्यां महाकालम् ॐकारेत्वमामलेश्वरम् ॥ पर्ल्यां वैद्यनाधञ्च ढाकिन्यां भीम शङ्करम् । सेतुबन्धेतु रामेशं नागेशं दारुकावने ॥ […]
Read Article →
श्री सूक्तम् / శ్రీ సూక్తం / Sri Suktam !! ॐ हिरण्यवर्णाम हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम्। चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह॥१॥ तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम्। यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम्॥२॥ अश्वपूर्वां रथमध्यां […]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
तत्र—
अग्राम्य इष्टजनार्जनरूपः परिहासः=मर्म । तच्च शुद्धहास्येन सशृङ्गारहास्येन सभयहास्येन च रचितं त्रिविधम् । शृङ्गारवदपि स्वानुरागनिवेदनसंभोगेच्छाप्रकाशन-सापराधप्रियप्रतिभेदनैस्त्रिविधमेव । भयनर्मापि शुद्धरसान्तराङ्गभावाद् द्विविधम् । एवं षड्विधस्य प्रत्येकं वाग्वेषचेष्टाव्यतिकरेणाष्टादशविधत्वम्
शुद्धहास्यं भयहास्यं शृङ्गारहास्यं चेति त्रिविधं हास्यम् । शृङ्गारहास्यमपि आत्मोपक्षेपादिभिः त्रिविधम् । भयहास्यं द्विविधम् । अत124 एकरूपेण शुद्धहास्येन, त्रिविधेन शृङ्गारहास्येन, द्विविधेन भयहास्येन, षड्विधस्य हास्यस्य वाग्वेषचेष्टादिभिः प्रत्येकं त्रैविध्यम् । अतो नर्म अष्टादशविधमिति । तथा व्याचष्टे अग्राम्येत्यादिना । प्रतिभेदनं=तर्जनम् ।
-
A.T.A. saṅgecchā- in place of saṃbhoga-.↩


text:
अग्निपुराणम्/अध्यायः ३५२< अग्निपुराणम्
स्त्रीलिङ्गशब्दसिद्धरूपम्सम्पाद्यताम्
स्कन्द उवाच
रमा रमे रमाः शुभा रमां रमे रमास्तथा ।
रमया च रमाभ्याञ्च रमाभिः सृतमव्ययं ।। ३५२.१ ।।
रमायै च रमाभ्याञ्च रमाया रमयोः शुभं ।
रमाणाञ्च रमायाञ्च रमाश्वेवं कलादयः ।। ३५२.२ ।।
जरा जरसौ जर इति जरसश्च जरा जरां ।
जरसञ्च जरास्वेवं सर्व्वा सर्व्वे च सर्व्वेया ।। ३५२.३ ।।
सर्व्वस्थै देहि सर्व्वस्याः सर्व्वस्याः सर्व्वयोस्तथा ।
शेषं रमावद्रूपं स्याद् द्वे द्वे तिस्रश्च तिसृणां ।। ३५२.४ ।।
बुद्धीर्बुद्ध्या बुद्धये च बुद्ध्यै बुद्धेश्च हेमते ।
कविवत्स्यान्मुनीनाञ्च नदी नद्यौ नदीं नदीः ।। ३५२.५ ।।
नद्या नदीभिर्नद्यै च नद्याञ्चैव नदीषु च ।
कुमारी जृम्भणीत्येवं श्रीः श्रियौ च श्रियः श्रिया ।। ३५२.६ ।।
श्रियै श्रिये स्त्रीं स्त्रियञ्च स्त्रीश्च स्त्रियः स्त्रिया स्त्रियै ।
स्त्रियाः स्त्रीणां स्त्रियाञ्च ग्रामण्यां धेन्वै च धेनवे ।। ३५२.७ ।।
जम्बूर्जम्ब्वौ च जम्बूश्च जम्बूनाञ्च फलम्पिव ।
वर्षाभ्वौ च पुनर्भ्वौ च मातॄर्व्वापरि च गौश्च नौः ।। ३५२.८ ।।
वाग्वाचा वाग्भिश्च वाक्षु स्रग्भ्यां स्रजि स्रजोस्तथा ।
विद्वद्भ्याञ्चैव विद्वत्सु भवती स्याद् भवन्त्यपि ।। ३५२.९ ।।
दीव्यन्ती भाती भान्ती च तुदन्ती च तुदत्यपि ।
रुदती रुन्धती देवी गृह्णती चोरयन्त्यपि ।। ३५२.१० ।।
दृषत् दृषद्भ्यां दृषदि विशेषविदुषी कृतिः ।
समित् समिद्ब्यां समिधि सीमा सीम्नि च सीमनि ।। ३५२.११ ।।
दामनीभ्यां ककुद्भ्याञ्च केयमाब्यां तथासु च ।
गीर्भ्याञ्चैव गिरा गीर्षु सुभूः सुपूः पुरा पुरि ।। ३५२.१२ ।।
द्यौर्द्युभ्यां दिवि द्युषु तादृश्या तादृशी दिशः ।
यादृश्यां यादृशी तद्वत् सुवचोभ्यां सुवचः स्वपि ।।
असौ चामूममू चामूरमूभिरमुचाऽमुयोः ।। ३५२.१३ ।।
इत्यादिमहापुराणे आग्नेये व्याकरणे स्त्रीलिङ्गशब्दसिद्धरूपं नाम द्विपञ्चाशदधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥


text:
सूत्रच्छेद:
आङः - पञ्चम्येकवचनम् , यमहनः - पञ्चम्येकवचनम्
अनुवृत्ति:
अकर्मकात् [1|3|26
] - पञ्चम्येकवचनम्
, आत्मनेपदम् [1|3|13
] - प्रथमैकवचनम्
सम्पूर्णसूत्रम्
अकर्मकात् आङ: यमहन: आत्मनेपदम्
सूत्रार्थ:
अकर्मकेषु अर्थेषु आ + यम् , आ + हन् एतौ धातू आत्मनेपदिनौ ज्ञातव्यौ ।
यम् (उपरमे) / हन् (हिंसागत्योः) - एतौ वस्तुतः परस्मैपदिनौ धातू, परन्तु आङ्-उपसर्गपूर्वकाभ्याम् एताभ्याम् अकर्मक-अर्थेषु आत्मनेपदस्य प्रत्ययाः भवन्ति । यथा - आयच्छते ("तनुते" इत्यर्थः), आहते (हन्ति इत्यर्थः) । सकर्मकेषु अर्थेषु तु परस्मैपदमेव - कुपात् रज्जुम् आयच्छति ("निष्कासयति" इत्यर्थः), भूमीं पादेन आहन्ति ।
वार्तिकम् - स्वाङ्गकर्मात् च इति वक्तव्यम् - यत्र एतौ धातू सकर्मकप्रयोगे प्रयुज्येते, परन्तु कर्मपदम् "कर्तुः अङ्गस्य कश्चन अवयवः" अस्ति, तत्रापि आत्मनेपदम् प्रयोक्तव्यम् । यथा - सः स्वस्य पाणिम् आयच्छते ("तनुते" इत्यर्थः), सः स्वस्य शिरम् आहत्ते ("हन्ति" इत्यर्थः) । पराङ्गम् अस्ति चेत् परस्मैपदमेव - सः भार्याः पाणिम् आयच्छति, सः शत्रोः शिरं आहन्ति ।
ज्ञातव्यम् -
1) भारतेः किरातार्जुनीये "आजघ्ने विषम् विलोचनस्य वक्षः" अत्र पराङ्गे स्थितेऽपि आ + हन् अस्य आत्मनेपदी प्रयोगः दृश्यते । अयं तु प्रामादिकः ।
2) भट्टेः भट्टिकाव्ये "आहध्वम् मा रघूत्तमम्" अत्र पराङ्गे स्थितेऽपि आ +आत्मनेपदी प्रयोगः दृश्यते । अयम् अपि प्रामादिकः ।
One-line meaning in English
The verbs आ + यम् and आ + हन् are आत्मनेपदि when used in an अकर्मक context.
काशिकावृत्तिः
अकर्मकातिति वर्तते। यम उपरमे, हन हिंसागत्योः इति परस्मैपदिनौ। ताभ्याम् अकर्मकक्रियावचनाभ्याम् आङ्पूर्वाभ्याम् आत्मनेपदं भवति। आयच्छते, आयच्छेते आयच्छन्ते। हनः खल्वपि आहते, आघ्नाते, आघ्नते। अकर्मकातित्येव। आयच्छति कूपाद् रज्जुम्। आहन्ति वृषलं पादेन। स्वाङ्गकर्मकाच् च इति वक्तव्यम्। आयच्छते पाणिम्। आहते शिरः। स्वाङ्गं च इह न पारिभाषिकम् गृह्यते। किं तर्हि? स्वम् अङ्गं स्वाङ्गम्। तेन इह न भवति , आहन्ति शिरः परकीयम् इति।
`आहते` इति। `अनुदात्तोपदेश` 6|4|37
इत्यादिनानुनासिकलोपः। `आघ्नते` इति। `गमहन` 6|4|98
इत्युपधालोपः, `हो हन्तेः` 7|3|54
इत्यादिना कुत्वम्।`स्वाङ्गकर्मकाच्चेति वक्तव्यम्` इति। अस्य पूर्ववदर्थः। व्याख्यानमपि पूर्ववदेव॥
आहतेति।ठनुदातोपदेशऽइत्यनुनासिकलोपः। आघ्नत इति। पूर्ववदादेशोपधालोपौ कुत्वं च । आहन्ति शिरः परकीयमिति। ठाजघ्ने विषमविलोचनस्य वक्षःऽ इत्यत्र तु गाण्डीवी विषमविलोचनस्य वक्ष एत्य स्वं वक्षो हतवानित्यर्थः । मल्लोऽप्युत्साहवर्धनाय स्वं वक्ष एत्य एवं वक्षो हतवानित्यर्थः। मल्लोऽप्युत्साहवर्धनाय स्वं वक्ष आस्पालयति॥
सिद्धान्तकौमुदी
आयच्छते । आहते । अकर्मकात्स्वाङ्गकर्मकादित्येव । नेह परस्य शिर आहन्ति । कथं तर्हि आजघ्ने विषमविलोचनस्य वक्षः इति भारविः ॥ आहध्वं मा रघूत्तममिति भट्टिश्च । प्रमाद एवायमिति भागवृत्तिः । प्राप्येत्यध्याहारो वा । ल्यब्लोपे पञ्चमीति तु ल्यबन्तं विनैव तदर्थावगतिर्यत्र तद्विषयम् । भेत्तुमित्यादि तुमुन्नन्ताध्याहारो वा । समीपमेत्येति वा ॥
आङो यमहनः। आङः परस्माद्यमो, हनश्चात्मनेपदमित्यर्थः। आयच्छते इति। रज्जुर्दीर्घीभवतीत्यर्थः। दीर्घीकरोति पादमिति वा। आहते इति। `स्वोदर`मिति शेषः। परस्य शिर आहन्तीति। स्वीयाऽङ्गकर्मकत्वाऽभावादकर्मकत्वाऽभावाच्च नात्मनेपदम्। कथं तर्हीति। स्वीयाऽङ्गकर्मकत्वाऽभावादकर्मक्तवाऽभावाच्चात्मनेपदाऽसंभवादिति भावः। प्राप्येति। विषमविलोचनस्य वक्षः प्राप्याअजघ्ने इति, रघूत्तमं प्राप्त माऽऽहध्वमिति च प्राप्तिक्रियां प्रत्येव विषमविलोचनस्य रघूत्तमस्य च कर्मतया हन्तेरकर्मकत्वादात्मनेपदं निर्वाधमिति भावः। यद्यपि हननक्रियां प्रत्यपि तयोरेव वस्तुतः कर्मत्वं तथापि तस्याऽविक्षितत्वादकर्मकत्वमेव, `धातोरर्थान्तरे वृत्तेर्धात्वर्थेनोसङ्ग्रहात्। प्रसिद्धेरविवक्षातः कर्मणोऽकर्मिका क्रिया` इत्यनुपदमेव वक्ष्यमाणत्वादिति बोध्यम्। ननु प्राप्येत्यध्याहारे `प्रासादात्प्रेक्षते` इत्यादिवत्पञ्चमी स्यादित्यत आह-- ल्यब्लोपे इति। `ल्यब्लोपे पञ्चमी`त्येतत्तु यत्राऽर्थाध्याहारमाश्रित्य ल्यबन्तार्थावगतिस्तद्विषयकम्। अत्र तु ल्यबन्तशब्दाध्याहारान्नाऽत्र पञ्चमीत्यर्थः। भेत्तुमित्यादीति। एवं च ल्यब्लोपपञ्चम्या न प्रसक्तिरिति भाव-। `आजघ्ने विषमे` त्यत्र परिहारान्तरमाह-- समीपमेत्येति वेति। `अध्याहार` इति शेषः। विषमविलोचनस्य समीपमेत्य स्वीयमेव वक्षो मल्ल इव वीरावेशादास्फालयांचक्रे इत्यर्थः। तथा च स्वाङ्गकर्मकत्वादात्मनेपदं निर्बाधमिति भावः। लुङि आहन् स् त इति स्थिते --
आङो यमहनः। प्राप्येति। तथा च हन्तेरकर्मकतया आजघ्ने आहध्वमित्यात्मनेपदं युक्तमित्यर्थः। भेत्तुमित्यादीति। एवं च ल्यब्लोपपञ्चम्याः प्रसक्तिरेव नास्तीति भावः। समीपमेत्येति। विषमविलोचनस्य समीपमेत्य वक्ष आजन्वे। स्वकीयमेव वक्षो मल्ल इव सन्तोषातिशयादास्फालयांचक्रे इत्यर्थात्स्वाङ्गकर्मकत्वमस्त्येवेति भावः।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
आङो यमहनः अकर्मकादित्येव । (इह मा भूत् ‐ ) आयच्छति रज्जुं कूपात्। आहन्ति वृषलं पादेन। स्वाङ्गकर्मकाच्च ।। 1 ।। स्वाङ्गकर्मकाच्चेति वक्तव्यम्। आयच्छते पाणी। आहते उदरमिति।


text:
वि वि गिरि
वराहगिरिः वेङ्कटगिरिः अथवा वि. वि. गिरिः कश्चित् भरतीयः राजनितिनेता । एषः क्रि.श. १८९४तमे वर्षे ओरिस्साराज्यस्य बर्हाम्पुरे अजायत । अस्य पिता जोगय्य पन्तुलु न्यायवादी आसीत् । तदीयः द्वादशबालानां बृहत्कुटुम्बः। वेङ्कटगिरेः प्राथमिकविद्याभ्यासः महाविद्यालयाध्ययनं च बर्हाम्पुरे एव अभवत् । सः भारतदेशस्य चतुर्थ: राष्ट्पति: इति निर्वाचितः। यदा बाङ्ग्लादेशः इति राष्ट्रं निर्मितं तदा सः भारतराष्ट्रस्य राष्ट्रपतिः आसीत् [१]। सः उच्चततमेन नागरपुरस्कारेण भारतरत्नप्रशस्त्या सम्मानितः ।
अन्तर्विषयाः
देशविदेशे शिक्षा[सम्पादयतु]
प्राथमिकशिक्षातः महाविद्यालयाध्ययनपर्यन्तं बर्हाम्पुरे एव आभवत् । कल्लिकोटेमहाविद्यालयतः स्नातनकपदवीम् अलभत । पश्चात् मद्रास्(चेन्नै)नगरस्य सीनियर् केम्ब्रिज़् परीक्षाम् उत्तीर्य क्रि.श. १९१३तमवर्षे ऐर्लेण्डदेशस्य राजधानीं डब्लिन् प्रति आधुनिकन्यायशास्त्रस्य पदवीं प्राप्तुं गतवान् । तदा तस्मिन् देशे स्वातन्त्र्यन्दोलनं प्रचलति स्म । तदा गिरिः ऐर्लेण्ड् नायकस्य डेवेलेरा इत्यनेन सन्दृष्टवान् । ऐर्लेण्ड्देशे अध्ययनं कुर्वाणाः भारतीयविद्यार्थिनः क्रान्तिकारिणां सङ्घमेकं रचितवन्तःआसन् । तस्य देशस्य स्वातन्त्र्यप्राप्तये सङ्घर्षं कुर्वन्ति स्म । गिरिः अपि एतं सङ्घं प्रविष्टवान् । क्रि.श. १९१४तमे वर्षे यदा महात्मा गान्धिः लण्डन् नगरम् आगतवान् तदा गिरिः तस्य दर्शनं कृतवान् । अस्य मनसि महात्मा गान्धिः बहुधा प्रभावम् अजनयत् । क्रि.श. १९१९तमे वर्षे ऐर्लेण्ड्देशे ईस्टर् विप्लवः आरब्धः । सः विप्लवः गिरिमहोदयाय नवां दिशाम् अदर्शयत् । भारतस्य श्रमिकवर्गीयानाम् अपि ईस्टर्विप्लवः सदृशं भारतीयस्वातन्त्र्यान्दोलनं कर्तुं शक्यते इति सः अचिन्तयत् । अत्रान्तरे ईस्टर्विप्लवे वि.वि.गिरिः अपि भागी इति वदन्ती प्रसृता।अतः तेन एम्.एल्.पदवीं प्राप्तुंम् अमेरिकागमनम् अशक्यम् अभवत् । अतः क्रि.श. १९१६तमे वर्षे भारतं प्रत्यागतवान् ।
वृत्तिजीवनम्[सम्पादयतु]
भारतम् आगत्य वि.वि.गिरिः बर्हाम्पुरे न्यायवादिनः वृत्तिम् आश्रितवान् । पश्चात् भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस् पक्षस्य सदस्यः अभवत् । क्रि.श. १९१६तमे वर्षे सञ्चालिते सम्मेलने भागम् अवहत् । स्ववृत्तौ अतिशीघ्रं यशः प्राप्तवान् । क्रि.श. १९२०तमे वर्षे भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे सक्रियः अभवत् । गञ्जाम्प्रदेशे क्रि.श. १९२२तमे वर्षे मदिरापणस्य पुरतः विप्लवनिरतः सः आरक्षकैः बद्धः सन् बर्हाम्पुरस्य कारागारं प्रति प्रेषितः । तत्र सत्याग्रहिभ्यः प्रदुष्टाहारः दीयते स्म। कारागारे प्रवृत्तं भ्रष्टाचारं विरुध्य उपवाससत्याग्रहं कृतवान् । पश्चात् कारागारा विमुक्तः रेलयानस्य श्रमिकवर्गाणां सङ्घं प्रतिष्ठापितवान् । एषः सङ्घः अतिशीघ्रं संवृद्धः भूत्वा अखिलभारतरेल्वेफेडरेशन् इति ख्यातम् अभवत् । तत्र वि.वि.गिरिः एव अध्यक्षः अभवत् । अनेन एषः कश्चित् समर्थः कर्मकरनायकः अभवत् । क्रि.श. १९३५तमे वर्षे भारतसर्वकारस्य नियमानुगुणं काङ्गेस् पक्षः प्रान्तीयशासनसभानिर्वाचने स्पर्धित्वा सप्तराज्येषु विजयी अभवत् । वि.वि.गिरिवर्यः मद्रास् विधानसभायाः प्रतिनिधित्वेन जयं प्राप्य मन्त्री अभवत् । तस्मै कर्मकराणां, यन्त्रोद्यमानां, सहकारस्य, वाणिज्यस्य, मत्स्योद्यमस्य विभागानां दायित्वं दत्तम् । क्रि.श.१९३८तमे वर्षे अखिलभारतराष्ट्रिययोजनायोगस्य सञ्चालकः अभवत् । आयोगस्य सम्मेलने गिरिवर्यः पञ्चवार्षिकयोजनाः अथवा दशवार्षिकयोजनाः वा रचनीयाः इति उक्तवान् । एषः कर्मकराणां नायकः चेदपि कदापि झटिति कार्यन्यासं न कारयति स्म । श्रमिकवर्गेषु समास्याः भवन्ति चेत् सन्धिं कृत्वा समापयितुं यतते स्म । क्रि.श. १९४७ तमवर्षस्य अगस्टमासस्य पञ्चदशतमे दिने भारतं पारतन्त्र्यात् मुक्तं स्वतन्त्रम् अभवत् । क्रि.श. १९४८तमे वर्षे गिरिवर्यः श्रीलङ्कायां भारतस्य राजदूतः इति नियोजितः । अग्रे भारतस्य संविधानं रचितम् । तदनुगुणं क्रि.श. १९५२तमे वर्षे प्रथमं महानिर्वाचनं सञ्चालितम् । तस्मिन् लोकसभानिर्वाचने स्पर्धित्वा जयं प्राप्तवान् गिरिवर्यः केन्द्रसर्वकारस्य सचिवमण्डले कर्मकरविभागस्य मन्त्री अभवत् । क्रि.श. १९५४तमे वर्षे इण्डस्ट्रियल् अपलेट् ट्रिब्युनल् वित्तकोशस्य उद्योगिनां विरुद्धम् आगतं न्यायालयनिर्णयं तिरस्कृत्य स्वपदत्यागम् अकरोत् ।
राजनीतिनिवृत्तिः[सम्पादयतु]
पश्चात् क्रि.श. १९५७ तमे वर्षे उत्तरप्रदेशस्य, क्रि.श. १९६०तमे वर्षे केरळराज्यस्य, क्रि.श. १९६५तमे वर्षे कर्णाटकस्य च राज्यपालः अभवत् । सक्रियराजनीत्या निवृत्तः चेदपि राज्यपालः केवलम् उत्सवमूर्तिः न । सः जनप्रतिनिधिः केवलं नित्यकार्याणि कुर्वन् भवति चेत् समीचीनं न । तेनापि जनसेवायां निरतेन भूत्वा मुख्यकार्याणि करणीयानि इति गिरिवर्यः वदति स्म । गिरिवर्यः क्रि.श. १९६७ तमे वर्षे भारतस्य उपराष्ट्रपतिः इति नियुक्तः । स्वाधिकारपदं सुयोग्यम् उपयुज्य राज्यसभायाः नूतनवर्चः समानीतवान् । क्रि.श. १९६९तमवर्षे अकस्मात् भारतस्य राष्ट्रपतिः झाकिर हुसैन् दिवङ्गतः । तदा बेङ्गळूरुनगरस्य लालबाग् काचगृहे सञ्चालिते काङ्ग्रेस् अधिवेशने समितिः नीलं सञ्जीवरेड्डीवर्यं राष्ट्रपतिरिति नियोजयितुं निरचिनोत् । किन्तु तदानीन्तनप्रधानामन्त्रिणी इन्दिरा गान्धिः एतत् नाङ्ग्यकरोत् । सा वि.वि.गिरेः नाम सूचितवती । अनिवार्यस्पर्धया काङ्ग्रेस् द्विधा विभक्तम् । वि.वि.गिरिः एव जित्वा राष्ट्रपतिः अभवत् । क्रि.श. १९६९तमवर्षस्य अगस्ट् २३तमदिनात् क्रि.श. १९७४तमवर्षस्य २४तमदिनपर्यन्तं राष्ट्रपतिस्थानम् अलङ्कृतवान् [२]। तस्य काले एव क्रि.श१९७१तमे वर्षे बाङ्ग्लाविमोचनसमस्या सम्मुखीकृता । क्रि.श. १९७५तमे वर्षे अस्मै भारतरत्नप्रशस्तिः प्रदत्ता । क्रि.श. १९८०तमवर्षस्य जून् मासे वि.वि.गिरिः दिवङ्गतः ।
टिप्पणी[सम्पादयतु]
- ↑ "President of India". Retrieved 5 अगस्त 2014.
- ↑ Chaurasia, Radhey Shyam ((2002).). History of Modern India: 1707 A.D. to Up to 2000 A.D.. New Delhi: Atlantic Publishers.. pp. p. 301.. http://books.google.co.in/books?id=MS_jrForJOoC&pg=PA301&dq=v+v+giri+president&hl=en&sa=X&ei=zWjIUMW0L8OxrAfzlYHQCw&ved=0CE8Q6AEwCQ#v=onepage&q=v%20v%20giri%20president&f=false.


text:
अध्याय ३५
मथ्यमाने जल-निधाव् अमृतार्थं सुरासुरैः ।
जातः प्राग् अमृतोत्पत्तेः पुरुषो घोर-दर्शनः ॥१॥
दीप्त-तेजाश् चतुर्-दंष्ट्रो हरि-केशो ऽनलेक्षणः ।
जगविषण्णं तं दृष्ट्वा तेनासौ विष-संज्ञितः ॥२॥
३५.२ हरित्-केशो ऽनलेक्षणः ३५.२ तेनासौ विष-संज्ञकः हुङ्-कृतो ब्रह्मणा मूर्ती ततः स्थावर-जङ्गमे ।
सो ऽध्यतिष्ठन् निजं रूपम् उज्झित्वा वञ्चनात्मकम् ॥३॥
३५.३ हुङ्-कृतो ब्रह्मणा मूर्तस् ३५.३ हुङ्-कृतो ब्रह्मणा मूर्तीस् ३५.३ ततः स्थावर-जङ्गमम् ३५.३ ततः स्थावर-जङ्गमम् ३५.३ ततः स्थावर-जङ्गमात् ३५.३ ततः स्थावर-जङ्गमाः ३५.३ उज्झित्वा वञ्चनात्मकः स्थिरम् इत्य् उल्बणं वीर्ये यत् कन्देषु प्रतिष्ठितम् ।
कालकूटेन्द्रवत्साख्य-शृङ्गी-हालाहलादिकम् ॥४॥
सर्प-लूतादि-दंष्ट्रासु दारुणं जङ्गमं विषम् ।
स्थावरं जङ्गमं चेति विषं प्रोक्तम् अ-कृत्रिमम् ॥५॥
कृत्रिमं गर-संज्ञं तु क्रियते विविधौषधैः ।
हन्ति योग-वशेनाशु चिराचिर-तराच तत् ॥६॥
शोफ-पाण्डूदरोन्माद-दुर्-नामादीन् करोति वा ।
तीक्ष्णोष्ण-रूक्ष-विशदं व्यवाय्य् आशु-करं लघु ॥७॥
३५.७ -दुर्-नामादीन् करोति च विकाषि सूक्ष्मम् अ-व्यक्त-रसं विषम-पाकि च ।
ओजसो विपरीतं तत् तीक्ष्णाद्यैर् अन्वितं गुणैः ॥८॥
३५.८ विकाशि सूक्ष्मम् अ-व्यक्त- ३५.८ विकासि सूक्ष्मम् अ-व्यक्त- ३५.८ -रसैर् युक्तम् अ-पाकि च ३५.८ ओजसो विपरीतं तु वात-पित्तोत्तरं नॄणां सद्यो हरति जीवितम् ।
विषं हि देहं संप्राप्य प्राग् दूषयति शोणितम् ॥९॥
कफ-पित्तानिलांश् चानु समं दोषान् सहाशयान् ।
ततो हृदयम् आस्थाय देहोच्छेदाय कल्पते ॥१०॥
३५.१० सम-दोषं सहाशयान् ३५.१० समं दोषान् सहाय-वत् ३५.१० सम-दोषं सहाय-वत् ३५.१० सम-दोषं सहाश्रयम् ३५.१० देह-च्छेदाय कल्पते स्थावरस्योपयुक्तस्य वेगे पूर्वे प्रजायते ।
जिह्वायाः श्याव-ता स्तम्भो मूर्छा त्रासः क्लमो वमिः ॥११॥
३५.११ वेगः पूर्वं प्रजायते ३५.११ वेगे पूर्वे च जायते द्वितीये वेपथुः स्वेदो दाहः कण्ठे च वेदना ।
विषं चामाशयं प्राप्तं कुरुते हृदि वेदनाम् ॥१२॥
तालु-शोषस् तृतीये तु शूलं चामाशये भृशम् ।
दुर्-बले हरिते शूने जायेते चास्य लोचने ॥१३॥
३५.१३ दुर्-वर्णे हरिते शूने ३५.१३ दुर्-वर्णे हरिते शून्ये पक्वाशय-गते तोद-हिध्मा-कासान्त्र-कूजनम् ।
चतुर्थे जायते वेगे शिरसश् चाति-गौरवम् ॥१४॥
३५.१४ पक्वाशय-गते तोदो ३५.१४ हिध्मा कासान्त्र-कूजनम् कफ-प्रसेको वैवर्ण्यं पर्व-भेदश् च पञ्चमे ।
सर्व-दोष-प्रकोपश् च पक्वाधाने च वेदना ॥१५॥
षष्ठे संज्ञा-प्रणाशश् च सु-भृशं चातिसार्यते ।
स्कन्ध-पृष्ठ-कटी-भङ्गो भवेन् मृत्युश् च सप्तमे ॥१६॥
प्रथमे विष-वेगे तु वान्तं शीताम्बु-सेचिनम् ।
सर्पिर्-मधुभ्यां संयुक्तम् अ-गदं पाययेद्रुतम् ॥१७॥
३५.१७ प्रथमे विष-वेगे ऽथ द्वितीये पूर्व-ववान्तं विरिक्तं चानुपाययेत् ।
तृतीये ऽ-गद-पानं तु हितं नस्यं तथाञ्जनम् ॥१८॥
चतुर्थे स्नेह-संयुक्तम् अ-गदं प्रतियोजयेत् ।
पञ्चमे मधुक-क्वाथ-माक्षिकाभ्यां युतं हितम् ॥१९॥
षष्ठे ऽतीसार-वसिद्धिर् अवपीडश् तु सप्तमे ।
मूर्ध्नि काक-पदं कृत्वा सासृग् वा पिशितं क्षिपेत् ॥२०॥
३५.२० अवपीडश् च सप्तमे कोशातक्य् अग्निकः पाठा सूर्यवल्ल्य्-अमृताभयाः ।
शेलुः शिरीषः किणिही हरिद्रे क्षौद्र-साह्वया ॥२१॥
३५.२१ सूर्यवल्ल्य् अमृताभया ३५.२१ हरिद्रे क्षौद्र-साह्वयम् पुनर्नवे त्रि-कटुकं बृहत्यौ शारिवे बला ।
एषां यवागूं निर्यूहे शीतां स-घृत-माक्षिकाम् ॥२२॥
३५.२२ पुनर्नवा त्रि-कटुकं ३५.२२ बृहत्यौ शारिवे बले युञ्ज्यावेगान्तरे सर्व-विष-घ्नीं कृत-कर्मणः ।
तद्-वन् मधूक-मधुक-पद्म-केसर-चन्दनैः ॥२३॥
अञ्जनं तगरं कुष्ठं हरितालं मनःशिला ।
फलिनी त्रि-कटु स्पृक्का नागपुष्पं स-केसरम् ॥२४॥
हरेणुर् मधुकं मांसी रोचना काकमालिका ।
श्रीवेष्टकं सर्ज-रसः शताह्वा कुङ्कुमं बला ॥२५॥
३५.२५ रोचना कालमालिका ३५.२५ रोचना कालमञ्जिका तमाल-पत्त्र-तालीश-भूर्जोशीर-निशा-द्वयम् ।
कन्योपवासिनी स्नाता शुक्ल-वासा मधु-द्रुतैः ॥२६॥
३५.२६ तमाल-पत्त्रं तालीशं ३५.२६ भूर्जोशीरं निशा-द्वयम् ३५.२६ शुक्ल-वासा मधु-प्लुतैः द्वि-जान् अभ्यर्च्य तैः पुष्ये कल्पयेअ-गदोत्तमम् ।
वैद्यश् चात्र तदा मन्त्रं प्रयतात्मा पठेइमम् ॥२७॥
३५.२७ द्वि-जान् अभ्यर्च्य पुष्यर्क्षे ३५.२७ वैद्यश् चाशु तदा मन्त्रं नमः पुरुष-सिंहाय नमो नारायणाय च ।
यथासौ नाभिजानाति रणे कृष्ण-पराजयम् ॥२८॥
३५.२८ रणे कृष्णः पराजयम् एतेन सत्य-वाक्येन अ-गदो मे प्रसिध्यतु ।
नमो वैडूर्यमाते हुलु हुलु रक्ष मां सर्व-विषेभ्यः ॥२९॥
३५.२९ हुलु कुलु रक्ष मां सर्व-विषेभ्यः गौरि गान्धारि चाण्डालि मातङ्गि स्वाहा पिष्टे च द्वितीयो मन्त्रः ॥३०अ॥
३५.३० गौरि गान्धारि चण्डालि मातङ्गि स्वाहा हरिमायि स्वाहा ॥३०॥
३५.३० हारितमायि स्वाहा अ-शेष-विष-वेताल-ग्रह-कार्मण-पाप्मसु ।
मरक-व्याधि-दुर्-भिक्ष-युद्धाशनि-भयेषु च ॥३१॥
पान-नस्याञ्जनालेप-मणि-बन्धादि-योजितः ।
एष चन्द्रोदयो नाम शान्ति-स्वस्त्य्-अयनं परम् ॥३२॥
३५.३२ शान्तिः स्वस्त्य्-अयनं परम् वासवो वृत्रम् अवधीत् समालिप्तः किलामुना ॥३२-१-अ॥
३५.३२-१-ब्व् समालिप्तो ऽमुना किल जीर्णं विष-घ्नौषधिभिर् हतं वा दावाग्नि-वातातप-शोषितं वा ।
स्व-भावतो वा न गुणैः सु-युक्तं दूषी-विषाख्यां विषम् अभ्युपैति ॥३३॥
३५.३३ स्व-भावतो वा सु-गुणैर् न युक्तं ३५.३३ स्व-भावतो वा स्व-गुणैर् न युक्तं ३५.३३ दूषी-विषाख्यं विषम् अभ्युपैति वीर्याल्प-भावाअ-विभाव्यम् एतत् कफावृतं वर्ष-गणानुबन्धि ।
तेनार्दितो भिन्न-पुरीष-वर्णो दुष्टास्र-रोगी तृड्-अ-रोचकार्तः ॥३४॥
मूर्छन् वमन् गद्गद-वाग् विमुह्यन् भवेच दूष्योदर-लिङ्ग-जुष्टः ।
आमाशय-स्थे कफ-वात-रोगी पक्वाशय-स्थे ऽनिल-पित्त-रोगी ॥३५॥
भवेन् नरो ध्वस्त-शिरो-रुहाङ्गो विलून-पक्षः स यथा विहङ्गः ।
स्थितं रसादिष्व् अथ-वा विचित्रान् करोति धातु-प्रभवान् विकारान् ॥३६॥
प्राग्-वाता-जीर्ण-शीताभ्र-दिवा-स्वप्ना-हिताशनैः ।
दुष्टं दूषयते धातून् अतो दूषी-विषं स्मृतम् ॥३७॥
३५.३७ दुष्टं दूषयते धातुं ३५.३७ ततो दूषी-विषं स्मृतम् दूषी-विषार्तं सु-स्विन्नम् ऊर्ध्वं चाधश् च शोधितम् ।
दूषी-विषारिम् अ-गदं लेहयेन् मधुनाप्लुतम् ॥३८॥
पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी लोध्रम् एला सुवर्चिका ।
कुटन्नटं नतं कुष्ठं यष्टी चन्दन-गैरिकम् ॥३९॥
दूषी-विषारिर् नाम्नायं न चान्य-त्रापि वार्यते ।
विष-दिग्धेन विद्धस् तु प्रताम्यति मुहुर् मुहुः ॥४०॥
वि-वर्ण-भावं भजते विषादं चाशु गच्छति ।
कीटैर् इवावृतं चास्य गात्रं चिमिचिमायते ॥४१॥
श्रोणि-पृष्ठ-शिरः-स्कन्ध-संधयः स्युः स-वेदनाः ।
कृष्ण-दुष्टास्र-विस्रावी तृण्-मूर्छा-ज्वर-दाह-वान् ॥४२॥
दृष्टि-कालुष्य-वमथु-श्वास-कास-करः क्षणात् ।
आ-रक्त-पीत-पर्य्-अन्तः श्याव-मध्यो ऽति-रुग् व्रणः ॥४३॥
शूयते पच्यते सद्यो गत्वा मांसं च कृष्ण-ताम् ।
प्रक्लिन्नं शीर्यते ऽभीक्ष्णं स-पिच्छिल-परिस्रवम् ॥४४॥
कुर्याअ-मर्म-विद्धस्य हृदयावरणं द्रुतम् ।
शल्यम् आकृष्य तप्तेन लोहेनानु दहेव्रणम् ॥४५॥
अथ-वा मुष्कक-श्वेता-सोम-त्वक्-ताम्रवल्लितः ।
शिरीषागृध्रनख्याश् च क्षारेण प्रतिसारयेत् ॥४६॥
शुकनासा-प्रतिविषा-व्याघ्री-मूलैश् च लेपयेत् ।
कीट-दष्ट-चिकित्सां च कुर्यात् तस्य यथार्हतः ॥४७॥
व्रणे तु पूति-पिशिते क्रिया पित्त-विसर्प-वत् ।
सौभाग्यार्थं स्त्रियो भर्त्रे राज्ञे वा-रति-चोदिताः ॥४८॥
३५.४८ राज्ञे चा-रति-चोदिताः गरम् आहार-संपृक्तं यच्छन्त्य् आसन्न-वर्तिनः ।
नाना-प्राण्य्-अङ्ग-शमल-विरुद्धौषधि-भस्मनाम् ॥४९॥
३५.४९ नाना-प्राण्य्-अङ्ग-स-मल- विषाणां चाल्प-वीर्याणां योगो गर इति स्मृतः ।
तेन पाण्दुः कृशो ऽल्पाग्निः कास-श्वास-ज्वरार्दितः ॥५०॥
३५.५० विषाणां मन्द-वीर्याणां वायुना प्रतिलोमेन स्वप्न-चिन्ता-परायणः ।
महोदर-यकृत्-प्लीही दीन-वाग् दुर्-बलो ऽलसः ॥५१॥
३५.५१ मेहोदर-यकृत्-प्लीही ३५.५१ हीन-वाग् दुर्-बलो ऽलसः शोफ-वान् सतताध्मातः शुष्क-पाद-करः क्षयी ।
स्वप्ने गोमायु-मार्जार-नकुल-व्याल-वानरान् ॥५२॥
प्रायः पश्यति शुष्कांश् च वनस्पति-जलाशयान् ।
मन्यते कृष्णम् आत्मानं गौरो गौरं च कालकः ॥५३॥
वि-कर्ण-नासा-नयनं पश्येत् तद्-विहतेन्द्रियः ।
एतैर् अन्यैश् च बहुभिः क्लिष्टो घोरैर् उपद्रवैः ॥५४॥
३५.५४ पश्येत् तु विहतेन्द्रियः गरार्तो नाशम् आप्नोति कश्-चित् सद्यो ऽ-चिकित्सितः ।
गरार्तो वान्त-वान् भुक्त्वा तत् पथ्यं पान-भोजनम् ॥५५॥
शुद्ध-हृछीलयेधेम सूत्र-स्थान-विधेः स्मरन् ।
शर्करा-क्षौद्र-संयुक्तं चूर्णं ताप्य-सुवर्णयोः ॥५६॥
३५.५६ सूत्र-स्थान-विधिं स्मरन् लेहः प्रशमयन्त्य् उग्रं सर्व-योग-कृतं विषम् ।
मूर्वामृता-नत-कणा-पटोली-चव्य-चित्रकान् ॥५७॥
वचा-मुस्त-विडङ्गानि तक्र-कोष्णाम्बु-मस्तुभिः ।
पिबेरसेन वाम्लेन गरोपहत-पावकः ॥५८॥
३५.५८ पिबेरसेन चाम्लेन पारावतामिष-शठी-पुष्कराह्व-शृतं हिमम् ।
गर-तृष्णा-रुजा-कास-श्वास-हिध्मा-ज्वरापहम् ॥५९॥
३५.५९ -पुष्कराह्वं शृतं हिमम् त्र्य्-ऊषणं पञ्च-लवणं मञ्जिष्ठां रजनी-द्वयम् ।
सूक्ष्मैलां त्रिवृतां पत्त्रं विडङ्गानीन्द्रवारुणीम् ॥५९-१॥
मधुकं चेति स-क्षौद्रं गो-विषाणे निधापयेत् ।
तस्माउष्णाम्बुना मात्रां प्राग्-भक्तं योजयेत् तथा ॥५९-२॥
विषं भुक्तं जरां याति निर्-विषे ऽपि न दोष-कृत् ।
लाक्षा-प्रियङ्गु-मञ्जिष्ठाः स-मृणाल-हरेणुकाः ॥५९-३॥
स-यष्ट्य्-आह्वा मधु-युता बस्त-पित्तेन कल्पिताः ।
निखनेगो-विषाण-स्थाः सप्त-रात्रं मही-तले ॥५९-४॥
तत्र कृत्वा मणिं हेम्ना बद्धं हस्तेन धारयेत् ।
संस्पृष्टं स-विषं तेन सद्यो भवति निर्-विषम् ॥५९-५॥
विष-प्रकृति-कालान्न-दोष-दूष्यादि-संगमे ।
विष-संकटम् उद्दिष्टं शतस्यैको ऽत्र जीवति ॥६०॥
क्षुत्-तृष्णा-घर्म-दौर्बल्य-क्रोध-शोक-भय-श्रमैः ।
अ-जीर्ण-वर्चो-द्रव-ता-पित्त-मारुत-वृद्धिभिः ॥६१॥
तिल-पुष्प-फलाघ्राण-भू-बाष्प-घन-गर्जितैः ।
हस्ति-मूषिक-वादित्र-निःस्वनैर् विष-संकटैः ॥६२॥
३५.६२ -भू-बाष्प-घन-गर्जनैः पुरो-वातोत्पलामोद-मदनैर् वर्धते विषम् ।
वर्षासु चाम्बु-योनि-त्वात् संक्लेदं गुड-वगतम् ॥६३॥
३५.६३ वर्षासु वाम्बु-योनि-त्वात् विसर्पति घनापाये तअगस्त्यो हिनस्ति च ।
प्रयाति मन्द-वीर्य-त्वं विषं तस्माघनात्यये ॥६४॥
इति प्रकृति-सात्म्यर्तु-स्थान-वेग-बला-बलम् ।
आलोच्य निपुणं बुद्ध्या कर्मान्-अन्तरम् आचरेत् ॥६५॥
श्लैष्मिकं वमनैर् उष्ण-रूक्ष-तीक्ष्णैः प्रलेपनैः ।
कषाय-कटु-तिक्तैश् च भोजनैः शमयेविषम् ॥६६॥
पैत्तिकं स्रंसनैः सेक-प्रदेहैर् भृश-शीतलैः ।
कषाय-तिक्त-मधुरैर् घृत-युक्तैश् च भोजनैः ॥६७॥
वातात्मकं जयेत् स्वादु-स्निग्धाम्ल-लवणान्वितैः ।
स-घृतैर् भोजनैर् लेपैस् तथैव पिशिताशनैः ॥६८॥
३५.६८ -स्निग्धाम्ल-लवणायुतैः ना-घृतं स्रंसनं शस्तं प्रलेपो भोज्यम् औषधम् ।
सर्वेषु सर्वावस्थासु विषेषु न घृतोपमम् ॥६९॥
विद्यते भेषजं किञ्-चिविशेषात् प्रबले ऽनिले ।
अ-यत्नाछ्लेष्म-गं साध्यं यत्नात् पित्ताशयाश्रयम् ॥७०॥
३५.७० अ-यत्नाछ्लैष्मिकं साध्यं ३५.७० अ-यत्नाछ्लेष्मकं साध्यं ३५.७० यत्नात् पित्ताशयाश्रितम् सु-दुः-साध्यम् अ-साध्यं वा वाताशय-गतं विषम् ॥७०ऊ̆अ॥
जतु-सर्ज-रसोशीर-सर्षपा-पत्त्र-वालकैः ।
स-वैल्लारुष्कर-पुरैः कुसुमैर् अर्जुनस्य च ॥७०ऊ̆-१॥
३५.७०ऊ̆-१ स-वैल्ल-पुष्कर-पुरैः धूपो वास-गृहे हन्ति विषं स्थावर-जङ्गमम् ।
न तत्र कीटाः स-विषा नोन्दुरा न सरीसृपाः ॥७०ऊ̆-२॥
न कृत्याः कार्मणाद्याश् च धूपो ऽयं यत्र दह्यते ॥७०ऊ̆-३अ॥
Translation - भाषांतर
N/A


text:
श्रीमद् राजचन्द्र
श्रीमतः राजचन्द्रस्य (गुजराती: શ્રી મદ્ રાજચન્દ્ર, आङ्ग्ल: shree mad rajchandra ) मूलनाम लक्ष्मीनन्दन इति आसीत् । किन्तु पिता रावजीभाई चतुर्थे वर्षे तस्य नाम्नः परिवर्तनं कृत्वा, तस्मै रायचन्द इति नाम अददात् । समाजे तस्य जैनकवित्वेन, दार्शनिकत्वेन, आध्यात्मिकनेतृत्वेन च ख्यातिरस्ति ।
अन्तर्विषयाः
जन्म[सम्पादयतु]
१८६७ तमस्य वर्षस्य अप्रैल-मासस्य ९ तमे दिनाङ्के गुजरातराज्यस्य बाबानिया पोर्ट इति स्थले श्रीमतः राजचन्द्रस्य वा रायचन्द इत्यस्य जन्म अभवत् ।
बाल्यं, शिक्षणं च[सम्पादयतु]
श्रीमत् राजचन्द्रः स्वस्य विद्यारम्भकाले एव सप्तमकक्षापर्यन्तानि पुस्तकानि अधीतवान्, तस्य तादृशी मेधाशक्तिः आसीत् । सः प्रथमकक्षायां शिक्षकं सम्पूर्णं पुस्तकं कण्ठस्थम् अश्रावयत् । तेन अयं साधारणः बालकः नास्ति इति सर्वैः ज्ञातम् । अष्टवर्षाणां वयसि काव्यानि रचयित्वा राजचन्द्रः जनानां विश्वासं प्रामाणयत् । अपि च रामायणमहाभारतवत् ग्रन्थान् विनिर्म्य 'ववाणिया' नामके लघु-ग्रामे सः सर्वेषां प्रीतिपात्रः अभवत् ।
कच्छप्रान्ते सम्माननम्[सम्पादयतु]
दशवर्षणां वयसि राजचन्द्रः सभासु भाषणानि कृत्वा सम्माननं प्राप्नोति स्म । तस्य भाषणानि लेखत्वेन सन्देशपत्रे प्रकटितानि अभूवन् । तेन च सः बहून् पुरस्कारान् प्रापत् । तस्य ख्यातिः आकच्छप्रान्तं प्रसृतारभवत् । एकदा दीवान मणिभाई जशभाई इत्ययं तं कच्छनगरम् आह्वयत । कच्छप्रान्तस्य धरायां धर्मविषये प्रवचनानि दत्त्वा सः सर्वान् सम्मोहितान् अकरोत् इति ।
श्रीमतः राजचन्द्रस्य आध्यात्मिकं, व्यावसायिकशिक्षणं च[सम्पादयतु]
श्री मत् राजचन्द्रः स्वस्य २४ वर्षणां वयसि महात्मनः आध्यात्मिकगुरुपदम् अलमकरोत्, तादृक् आध्यात्मिकज्ञानी आसीत् । सः महात्मनः वर्षद्वयं कनिष्ठः आसीत्, तथापि महात्मा तं पूजयति स्म । तस्य प्रज्ञायाः विषये अनेकाः जैनमुनयः अपि चर्चयन्ति स्म । स्वस्य त्रयोदशवर्षाणं वयसि सः पितुः आपणे उपविशति स्म, समये प्राप्तौ सति लिखति स्म । सः जैनग्रन्थानाम्, आगमानाम्, अन्यधर्मस्य ग्रन्थानां च अध्ययनम् करोति स्म । पञ्चविंशति पुस्तकानि पठित्वा तस्य अवधानशक्तेः विकासः अभवत् । सः नीतिपूर्वकं कृतेन व्यवसायेन बहुलाभान्वितः अभवत् । ततः परं मुम्बई-नगरस्य शिखरस्थेन ज़वेरी रेवाशङ्कर जगजीवन इत्यनेन सह वस्त्रादीनां व्यवसायम् आरभत ।
विवाहः[सम्पादयतु]
२१ वर्षणां वयसि तस्य सहव्यपारिणः ज्येष्ठभ्रातुः ज़लकबाई नामिकया कन्यया सह तस्य विवाहः अभवत् । कालान्तरे तस्य गृहे द्वौ पुत्रौ, द्वे पुत्री च अभवताम् ।
वने गमनम्[सम्पादयतु]
इत्थं स्वस्य सांसारिकस्य जीवनस्य उन्न्त्या सह आध्यात्मिकस्य जीवनस्यापि उन्नतिरावश्यकी इति विचिन्त्य सः मुम्बई-नगरात् वनं प्रति अगच्छत् । तत्र सः एकान्ते निवासं कृत्वा स्वात्मानं विस्मृत्य समाधौ गतः । एतादृशी गम्भीरता तेन बाल्यादेव प्राप्ता । सप्तवर्षाणां वयसि यदा अमीचन्द नामकस्य जनस्य मृत्युः अभवत्, तदा तस्य चितां दृष्ट्वा स्वस्य पूर्वजन्मस्य स्मरणम् अभवत् । तस्मात् दिनात् सः शान्तः धीरगम्भीरश्च अभवत् ।
शतावधानस्य प्रयोगः[सम्पादयतु]
यदा राजचन्द्रः षोडशवर्षणां वयसि आसीत्, तदा शास्त्री शङ्करलाल भट्ट इत्यस्य अष्टावधानीत्वेन बहुप्रसिद्धिः आसीत् । तत् दृष्ट्वा राजचन्द्रः अपि अष्टावधानस्य प्रयोगम् अकरोत् । ततः परं सहस्राधिकानां जनानां पुरतः तस्य प्रदर्शनम् अकरोत् स्वसिद्धिं च प्रादर्शयत् । एतेन प्रयोगेन सः 'हिन्दनो हीरो' इति उपाधिं प्राप्तवान् । तदनन्तरं बोटाद-नगरे शेठ हरिलाल इत्यस्य सम्मुखे सः द्विपञ्चाशत् अवधानस्य प्रयोगम् अकरोत् । अपि च फरामजी इन्स्टिट्यूट् मध्ये शतावधानस्य प्रयोगम् अकरोत्, येन जनाः आश्चर्यचकिताः अभवन् । तस्य शतावधानस्य सिद्धिः मुम्बई-नगरस्य सर्वेषु वर्तमानपत्रेषु प्रकटिता अभवत् । राजचन्द्रस्य प्रयोगेण मुम्बई-नगरस्य न्यायवादिनः (judge) शतावधानस्य विद्यायां रुचिः अवर्धत । तथा इमे प्रयोगाः विदेशे अपि भवेयुः इति सः ऐच्छत् । किन्तु राजचन्द्रः सर्वम् अजानात् । धनस्य, प्रसिद्धेः च कारणात् आध्यात्मिकमार्गात् स्वस्य अधोगतिः मा भूत् इति विचार्य अद्यारभ्य शतावधानस्य प्रयागाः न करिष्यामि इति उद्घोष्य सः सञ्यमं च अधरत् ।
ग्रन्थप्रकाशनम्[सम्पादयतु]
सः अष्टावधानम् अकरोत् ततः परं मोक्षमाला इति चिन्तनात्मकं पुस्तकं प्राकाशयत् । जैनाचार विषये सः निर्भीकः आसीत् । सः वैराग्यविलासनामनि सामयिके पञ्चसहस्रश्लोकैः अलङ्कृतः नेमिराज इति ग्रन्थः, सर्वाधिकप्रसिद्धम् आत्मसिद्धिशास्त्रं च प्राकाशयत् । तच्च बहुलोकप्रियतां प्रापत् ।
राजचन्द्रस्य उच्चभावना[सम्पादयतु]
अनुचिते काले संसारस्य त्यागकर्ता जनः विकृतः भवति इति राजचन्द्रः अमन्यत । अतः कालानुगुणं संसारमुपभुज्य जनः ऊर्ध्वं गन्तुं शक्नोति इति सः अमन्यत । अतः विवाहं कृत्वा सः अपि संसारी अभवत् । तदानीम् उपदेशकर्तारः अनुभवसिद्धं ज्ञानं न, अपि तु पुस्तकस्य ज्ञानम् एव प्रकटयन्ति स्म । अतः जनानाम् उपरि राजचन्द्रस्य कथनस्य उपदेशस्य वा प्रभावः न भवति स्म । सः समाजस्य आध्यात्मिकाय विकासाय स्त्रियः अपि शिक्षिताः स्युः इत्यपि अमन्यत । अत एव सः स्वस्य प्रथमं पुस्तकं स्त्रीनीतिबोधः इति प्राकाशयत् । सः गीताम् अपठत् । अतः कृष्णोक्तेषु पुर्वजन्मनः सिद्धान्तानाम् उपरि तस्य श्रद्धा आसीत् । मनुस्मृतौ दर्शितेषु वर्णभेदादीनां प्रति सः उदारः आसीत्, किन्तु परधर्मिधिभिः सामाजिकः व्यवहारः मा भूत् इत्यपि अमन्यत । तदानीं जैनधर्मे विभागपरम्परायाम् आधिक्यम् अभवत् । अतः जनाः भ्रान्ताः सन्तः स्वधर्मं विस्मृत्य अन्यं मार्गम् अनुसरन्ति स्म ।
मृत्युः[सम्पादयतु]
महतां, ज्योतिर्धराणां च जीवनं स्वल्पं भवति इति एकं दोर्भाग्यम् अस्ति । अस्य जीवने अपि तथैव अभवत् । १९०१ तमस्य वर्षस्य अप्रैल-मासस्य ९ तमे दिनाङ्के ३३ वर्षणां वयसि सः दिवङ्गतः ।


text:
: संकटनाशनगणेशस्त्रोत्रम :
प्रणम्य शिरसा देवं गौरीपुत्रं विनायकम् ।।
भक्तावासं स्मरेन्नित्यमायु:कामार्थसिद्धये ।।१ ।।
प्रथमं वक्रतुण्डं च एकदन्तं द्वितीयकम् ।।
तृतीयं कृष्णपिङ्क्षं गजवक्त्रं चतुर्थकम् ।।२ ।।
लम्बोदरं पञ्चमं च षष्ठं विकटमेव च ।।
सप्तमं विघ्नराजेन्द्रं धूम्रवर्णं तथाष्टमम् ।।३ ।।
नवमं भालचन्द्रं च दशमं तु विनायकम् ।
एकादशं गणपतिं द्वादशं तु गजाननम् ।।४ ।।
द्वादशैतानि नामानि त्रिसंध्यं य: पठेन्नर: ।
न च विघ्नभयं तस्य सर्वसिद्धिकरं प्रभो ।।५ ।।
विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् ।
पुत्रार्थी लभते पुत्रान् मोक्षार्थी लभते गतिम् ।।६ ।।
जपेत् गणपतिस्तोत्रं षड्भिर्मासै: फलं लभेत् ।
संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशय: ।।७ ।।
अष्टभ्यो ब्राह्मणेभ्यश्च लिखित्वा य: समर्पयेत् ।
तस्य विद्या भवेत्सर्वा गणेशस्य प्रसादत: ।।८ ।।


text:
’मण्डलम्’ , 'जनपदम्’ , 'जिल्ला’ इत्यादिभिः पदैः निर्दिष्टानि नामानि आङ्लभाषायाः "District" इति अर्थं सूचयन्ति । कार्यनिर्वहणदृष्ट्या राज्यस्य अथवा केन्द्रशासितप्रदेशस्य मण्डलैः विभागः कृतः दृश्यते । तानि मण्डलानि पुनश्च उपमण्डलैः विभक्तानि भवन्ति ।
राज्यस्य वा केन्द्रशासितप्रदेशस्य वा कार्याङ्गस्य विभागीयकेन्द्रं भवति। मण्डलानि पुनश्च उपमण्डलेषु (तहशील् अथवा तालूक्) विभक्तानि भवन्ति । कदाचित् तानि उपविभागत्वेन निर्दिश्यन्ते । कदाचित् साक्षात् तालूक् अथवा तहशील् इत्येव कथ्यन्ते । भारते आहत्य ६४० मण्डलानि सन्ति ।
[१]
मण्डलकेन्द्रस्य स्थाने एतेषां कार्यालयाः अन्तर्भवन्ति।
सामान्यतः सर्वेषु मण्डलेषु मण्डलकेन्द्राणि भवन्ति । यद्यपि मुम्बयीनामकं नगरमण्डलम् अस्ति तथापि एतस्य निश्चितः केन्द्रकार्यालयः नास्ति । किन्तु अस्य नगरमण्डलस्य मण्डलाधिकारी (जिल्लाधिकारी) अस्ति ।
अरुणाचलप्रदेशः(AR)[सम्पादयतु]
गुजरातराज्यम् (GJ)[सम्पादयतु]
हिमाचलप्रदेशः (HP)[सम्पादयतु]
जम्मूकाश्मीरराज्यम् (JK)[सम्पादयतु]
मणिपुर राज्यम् (MN)[सम्पादयतु]
मेघालय राज्यम्(ML)[सम्पादयतु]
उत्तरप्रदेशः (UP)[सम्पादयतु]
- 2001 maps; provides maps of social, economic and demographic data of India in 2001
फलकम्:Geography of India
फलकम्:India topics
फलकम्:Articles on second-level administrative divisions of Asian countries


text:
भ्रष्टाचार पर संस्कृत निबंध। Bhrashtachar Essay in Sanskrit
भारतवर्षे भ्रष्टाचारः असाध्यरोगवत् प्रवर्तते प्रवर्धते च। अयं न केवलं केषुचिदेव जनेषु वर्तते, अपितु वटवृक्षवत् शतमूलः सन् सार्वत्रिको रोगः प्रतिदिनं वर्धत एव। सर्वे जनाः अस्य प्रसारेण चिन्तिताः सन्ति, परन्तु कोSपि सर्वकारः अस्य समूलांमूलनाय बद्धपरिकरः।
भ्रष्टाचारो नैकविधः। अनेकेSस्य प्रकाराः। यथा-उत्कोच (bribe) प्रदानम्, खाद्यवस्तुषु अखाद्यस्य मिश्रणम् अनुचित-साधनेन धनोपार्जनम्, स्वकर्तव्यं प्रति विमुखता इत्यादयः।
भ्रष्टाचारस्य अन्यद् रूपं वर्तते। राजकीय-कार्यालयेषु यावद् उत्कोचो न दीयते, तावत् तस्य प्रार्थनापत्रं अग्रसारितं न भविष्यति। यदैव उत्कोचस्य व्यवस्था क्रियते, तदैव तत् प्रार्थनापत्रं अग्रसारितं क्रियते। एवमेव व्यापारे अपि व्यवसायिनो महार्घ-वस्तूनां मध्ये अशुद्ध-वस्तूनां मिश्रणं कुर्वन्ति। तद् यथा-तैले, घृते, खाद्यवस्तुषु, पेट्रोलदिषु मिश्रणं प्रायः सर्वत्र संलक्ष्यते।
भ्रष्टाचारस्य निरोधार्थं कठोरा दंड-व्यवस्था स्यात्। राजपुरुषाः तत्पालने सर्वात्मना प्रयत्नशीला भवेयुः। कठोरायां दंडव्यवस्थायाम् अपराधिनां मनोबलं क्षीयते, ते दण्डाद् बिभ्यति।
SHARE THIS


text:
बीदरनगरम्
भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति कर्णाटकराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति बीदरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बीदरनगरम् । अस्य मण्डलस्य पञ्चसु उपमण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति बीदर-उपमण्डलम्। बीदर-उपमण्डलस्य केन्द्रम् अपि बीदरनगरम्।
पूर्वेतिहासः[सम्पादयतु]
पूर्वकाले विदुरनगरम् इति ख्यातम् आसीत् । महाभारतात्पूर्वं नळदमयन्त्योः विहारस्थलमासीत् इति पूराणैः विदितं भवति। जरासन्धस्य वधः अत्र अभवत् इति स्थलपुराणेऽस्ति । ‘नरसिंहझरा’ पवित्रः गुहादेवालयः । अस्य झरणी नरसिंहः इत्यपि कथयन्ति । सोमवासरे शनिवासरे च पूजा भवति । अत्र निर्झरिण्या जलं सदा प्रवहति । कर्णाटकराज्ये स्थितेषु विशिष्टक्षेत्रेषु बीदरनगरम् अपि अन्यतमम् अस्ति । बिदरीवर्णचित्रकलातः नगरस्य बीदर इति नाम आगतमस्ति । सर्वधर्मियानाम् एतत् प्रमुखं क्षेत्रम् अस्ति । अत्र दर्शनीयानि स्थानानि नाम-- नरसिंहगुहा, नानकझरा, रङ्गीनमहल्, बीदरदुर्गं, महम्मदगवान् मदरसा इत्यादिकम् । नरसिंहगुहान्तरदेवालयतः नरसिंहनिर्झरतः सततं जलं प्रवहति ।


text:
शरद्व्रज्या
ऐन्द्रं धनुः पाण्डुपयोधरेण शरद् दधानार्द्रनखक्षताभम् ।
प्रसादयन्ती सकलङ्कम् इन्दुं तापं रवेर् अभ्यधिकं चकार ११.१ ॥२६६॥
यद्य् अप्य् अहं शशिमुखी विमलाम्बरश्रीर् बन्धूकपुष्परुचिराधरपल्लवापि ।
धिङ् मां तथापि गलितोरुपयोधरत्वाद् इत्य् उच्चकैः शरद् इयं वहतीव तापम् ११.२ ॥२६७॥
ते हंसातिथिवत्सला जलरुहां कालेन पीतायुषां संजीवौषधयो जरा जलमुचाम् एते शरद्वासराः ।
येष्व् अभ्यागतखञ्जरीटशबलास् तोयापसारक्रम- स्तोकस्तोकतरङ्गितान्तपुलिनाः कर्षन्ति नद्यो मनः ११.३ ॥२६८॥
धूम्रैः पक्षपुटैः पतद्भिर् अभितः पाण्डूदरैः खञ्जनैर् आयान्तीं शरदं किरन्ति रभसाल् लाजैर् इवाशाङ्गनाः ।
मङ्गल्यं च कलङ्कपल्लवसखं स्मेरानना शर्बरी ज्योत्स्नातर्पणगौरम् इन्दुकलशं व्योमाङ्गणे न्यस्यति ११.४ ॥२६९॥
दधति धवलाम्भोदच्छायां सितच्छदपङ्क्तयो दिवि पयसि च श्वेताम्भोजभ्रमं प्रतिमाशतैः ।
विदधति न चेद् उत्कण्ठार्द्रं शरन् मणिनूपुर- ध्वनितमधुरोत्तालस्निग्धैर् मनः क्वणितोर्मिभिः ११.५ ॥२७०॥
घनैः शेफालीनां हृदयनिबिडाश्लिष्टवसुधैः प्रसूनैर् उन्नालैः पुलकिततरोद्यानतरवः ।
निशान्ताः प्रीणन्ति प्रमदकुररोद्गीतरभसो नभस्वद्व्याधूतस्फुटकुमुदगन्धप्लुतदिशः ११.६ ॥२७१॥
रजःपातज्ञानां कुमुदसुमनोमण्डलभुवि स्मरस्योच्चैर् मन्त्रं किम् अपि जपतां हुंकृतिम् इयम् ।
स्थिरे यूनां मानग्रहपरिभवे मूर्छति घनो द्विरेफाचार्याणां मधुमदपटीयान् कलकलः ११.७ ॥२७२॥
अधः पश्यन् पार्श्वद्वयवलितसाचीकृतशिराः शनैः पक्षस्थैर्याद् दिवि मसृणचक्राकृतिगतिः ।
चिराच् चिल्लस् तिर्यक्त्वरिततरम् आहारनिपुणो निपत्यैवाकस्माच् चलचरणमूर्धं प्रपतति ११.८ ॥२७३॥
दूरोत्पुच्छः सलयचरणो लम्बलोलत्पतत्रः कण्ठेनोच्चैर् मदकलरुतस्तोकवाचालचञ्चुः ।
हर्षाश्रूर्मिस्तिमितनयनन्यस्तसोत्कण्ठदृष्टेः कंचित् कालं नटति निकटे खञ्जरीटः प्रियायाः ११.९ ॥२७४॥
मनोविनोदस्यामी
तोयान्तर्लीनमीनप्रचयविचयनव्यापृतत्रोटिकोटि- प्राग्भागप्रह्वकङ्कावलिधवलरुचः पर्यटत्खञ्जरीटाः ।
कूजत्कादम्बराजीपिहितपरिसराः शारदीनां नदीनां तीरान्ता मञ्जुगुञ्जन्मदकल्कुरबश्रेणयः प्रीणयन्ति ११.१० ॥२७५॥
तीष्णं रविस् तपति नीच इवाचिराढ्यः शृङ्गं रुरुस् त्यजति मित्रम् इवाकृतज्ञः ।
तोयं प्रसीदति मुनेर् इव धर्मचिन्ता कामी दरिद्र इव शोणम् उपैति पङ्कः ११.११ ॥२७६॥
संतापिनी समदहंसकलाभिलापा प्रालेयधामधवलाम्बरम् आदधाना ।
आपाण्डुपीवरपयोधरम् उद्वहन्ती काचिद् वधूर् विरहिणीव शरद् विभाति ११.१२ ॥२७७॥
शनैः शान्ताकूताः सितकलधरच्छेदपुलिनाः पुरस्ताद् आकीर्णाः कलविरुतिभिः सारसकुलैः ।
चिताश् चित्राकारैर् निशि विकचनक्षत्रकुमुदैर् नभस्तः स्यन्दन्ते सरित इव दीर्घा दश दिशः ११.१३ ॥२७८॥
आपीनप्रविसारितोरुविकटैः पश्चार्धभागैर् गुरुर् वेल्लत्पीवरकम्बलालसरसद्गम्भीरघण्टाकुलः ।
ग्रामान्तेषु नवीनसस्यहरितेषूद्दामचन्द्रातप- स्मेरासु क्षणदासु धेनधवलीवर्गः परिक्रामति ११.१४ ॥२७९॥
पृष्ठेषु शङ्खशकलच्छविषु च्छदानां राजीभिर् अङ्कितम् अलक्तकलोहिताभिः ।
गोरोचनाहरितबभ्रु बहिःपलाशम् आमोदते कुमुदम् अम्भसि पल्वलस्य ११.१५ ॥२८०॥
सान्द्रस्थूलनलोपरोधविषमाः शक्यावताराः पुरस् तोयोत्तीर्णनिवृत्तनक्रजठरक्षुण्णस्थलीवालुकाः ।
व्यक्तव्याघ्रपदाङ्कपङ्क्तिनिचितोन्मुद्रार्द्रपङ्कोदराः संत्रासं जनयन्ति कुञ्जसरितः काचाभनीलोदकाः ११.१६ ॥२८१॥
इक्षुत्वक्क्षोदसाराः शकटसरणयो धीरधूलीपताकाः पाकस्वीकारनम्रे शिरसि निविशते शूकशालेः शुकाली ।
केदारेभ्यः प्रणालैः प्रविशति शफरीपङ्क्तिर् आधारम् आराद् अच्छः कच्छेषु पङ्कः सुखयति सरिताम् आतपाद् उक्षपालम् ११.१७ ॥२८२॥
अभिनन्दस्य
सद्यःस्नातानुलिप्ता इव दधति रुचं पल्लवाः कर्दमाङ्काः कच्छान्ताः काशतूलैः पवनवशगतैर् मेषयूथोपमेयाः ।
नद्यः प्रत्यग्रतीरोपनतिसरभसैः खञ्जनैः साञ्जनाक्षा हंसाः कंसारिदेहत्विषि गगनतले शङ्खशोभां वहन्ति ११.१८ ॥२८३॥
हंसानां निनदेषु यैः कवलितैर् आसज्यते कूजताम् अन्यः को ऽपि कषायकण्ठलिठनाद् आघर्घरो निस्वनः ।
ते सम्प्रत्य् अकठोरवारणवधूदन्ताङ्कुरस्पर्धिनो निर्याताः कमलाकरेषु बिसिनीकन्दाग्रिमग्रन्थयः ११.१९ ॥२८४॥
श्रीकमलायुधस्य
वराहान् आक्षेप्तुं कलमकवलप्रीत्यभिमुखान् इदानीं सीमानः प्रतिविहितमञ्चाः स्वपतिभिः ।
कपोतैः पोतार्थं कृतनिबिडनीडा विटपिनः शिखाभिर् वल्मीकाः खरनखरखातोदरमृदः ११.२० ॥२८५॥
शतानन्दस्य
लालाकल्पैस् त्रिदशकरिणां दिग्वधूहासभूतैर् अध्वश्रान्तप्रवहणहरित्फेनशङ्कां दिशद्भिः ।
वातोदस्तैः शशधरकलाकोमलैर् इन्द्रतूलैर् लीलोत्तंसं रचयितुम् अलं कन्यकाः कौतुकिन्यः ११.२१ ॥२८६॥
शुभाङ्गस्य
हारच्छायां वहति कुचयोर् अन्तराले मृणाली कर्णोपान्ते नवकुवलयैर् अच्युतः कर्णिकार्थः ।
या सीमन्ते मणिभिर् अरुणैः सा च्छविर् बन्धुजीवैर् वेशः शोभां दिशति परमाम् आर्तवः शालिगोप्याः ११.२२ ॥२८७॥
मधुशीलस्य
दूरापायप्रकटविटपाः पर्यटत्खञ्जरीटा- क्रान्तप्रान्ताः प्रसभविलसद्राजहंसावतंसाः ।
अद्यानन्दं ददति विचरच्चक्रवाकोपचञ्चु- ग्रासत्रासप्रचलशफरस्मेरनीरास् तटिन्यः ११.२३ ॥२८८॥
डिम्बोकस्य
उन्मग्नचञ्चलवनानि वनापगानाम् आश्यानसैकततरङ्गपरंपराणि ।
निम्नावशिष्टसलिलानि मनो हरन्ति रोधांसि हंसपदमुद्रितकर्दमानि ११.२४ ॥२८९॥
व्यालीविमर्दविगलज्जलकोटराणि शाखाविलम्बिमृतशैवलकन्दलानि ।
दूरीभवन्ति सरितां तटकाननानि पूर्वप्रवाहमहिमानम् उदाहरन्ति ११.२५ ॥२९०॥
शुभाङ्गस्य
तृणराजपाकसौरभसुगन्धयः परिणताशवो दिवसाः ।
आद्यकुलोपनिमन्त्रणसुहितद्विजदुःसहोष्माणः ११.२६ ॥२९१॥
योगेश्वरस्य
आढ्यान् निवापलम्भो निकेतगामी च पिच्छिलः पन्थाः ।
द्वयम् आकुलयति चेतः स्कन्धावारद्विजातीनाम् ११.२७ ॥२९२॥
वागुरस्य
इति शरद्व्रज्या
Translation - भाषांतर
N/A


text:
अद्य आरभ्य आई.पी.एल. विंशति: क्रीडाया: शुभारम्भ: जात: ।
भवन्त: जानियु: यत् एषा क्रीडा विंशति अन्तकानां क्रिकेटक्रीडा भवति । प्रत्येक: समूह: विंशति: अन्तकान् क्रीडति । एतेषु विंशति अन्तकेषु एव स: यावान् अपि धावनांकानि अर्जयति अग्रिम समूह: अपि विंशति: एव अन्तकेषु विजयं प्राप्तुं तस्य लक्ष्यस्य अनुगमनं करोति । अद्यतनीया क्रीडा चेन्नई अथ च कलकत्ता समूहयोर्मध्ये अस्ति । धोनी (भारतीयसमूहपति:) चेन्नई समूहस्य अपि पति: अस्ति । कलकत्ता समूहस्य पति: गौतमगभीर: अस्ति । द्वयोर्समूहयो: मध्ये इदानीं क्रीडा जायमाना अस्ति । नाडकं धोनी विजितवान् प्रथमे दण्डप्रहार: च चितवान् ।
मुरलीविजय: प्रथमे अंतके एव बहि: अभवत् । किन्तु तस्यानन्तरं रैना आगत्य समूहस्य गति: समीकृतवान् । सम्प्रति 6 अंतकेषु चेन्नैसमूहस्य 45 धावनांकानि सन्ति । यदि क्रिकेटक्रीडाया: द्रुत् आनन्दं स्वीकर्तुं इच्छन्ति चेत् गत्वा दूरदर्शनम् उद्घाट्य एषा क्रीडा अवश्यमेव पश्यतु ।
शुभम्
संस्कृतजगत्