c: text/html

text:
ग्रामगीतानि (दादी के भजन) - (सोवैं सरजू मइया वन्है केउ न जगावै) ।।
बान्धवा:
भवन्त: जानन्ति एव अस्माकं ग्रामीणसभ्यताया: सम्प्रति ह्रास: जायमान: अस्ति । जना: ग्रामीणपरम्परा: विस्मरन्त: सन्ति । न केवलं ग्रामस्य सदाचारा:, नीतय: इत्यादय: एव अपितु ग्रामीण पुरातनमधुराणि गीतानि अपि जनै: दूरं गच्छन्ति । अतएव संस्कृतजगता सम्प्रति एकम् आन्दोलनं कृतमस्ति एतेषां गीतानां संकलनम् इति ।
अस्मिन् एव क्रमे एतानि सन्ति त्रीणि चित्राणि क्रमेण प्रकाशितानि । गीतानां गायनं द्वे महिले कुर्वन्त्यौ स्त: । श्रीमति गायत्रीदेवि, श्रीमती चंदनदेवी च ।
एतानि गीतानि सन्ति स्वर्गीया श्रीमती प्राणपतीदेव्य: । सम्भवत: सा अपि एतेषां गीतानां रचनां न कृतवती आसीत् किन्तु तया एतेषां गीतानां प्रायश: गायनं कृयते स्म । अत: अत्र तानि एव गीतानि 'दादी के गीत' इति नाम्ना प्रकाश्यन्ते ।
श्रृण्वन्तु मोदयन्तु च ।

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Published in Sanskrit Research Journal 'Sraddha' (ISSN 2321-273X)
आधुनिक-संस्कृत-साहित्यं प्रति
कवि-हरेकृष्ण-मेहेरस्य अवदानम्
रचना-शैली
भाषायाः सारल्यं सौकुमार्यं भाव-वैशद्यम्, शब्द-योजनायाः वैचित्र्यपूर्णं नैपुण्यम्, आलङ्कारिकतायाः मनोरमं सूक्ष्म-कौशलं रसोत्तीर्णत्वं चेत्यादीनि तत्वानि कवेः कृतीनां हृदयस्पर्शित्वं प्रकटयन्ति । काव्येषु भावानुकूला ललित-पदन्यास-समेता चमत्कारिता पाठकानां मानसं हरति । साङ्गीतिक-माधुरी अपि सहृदयानां चित्तमनायासेन समाकर्षितं विमुग्धं समाह्लादितं च कर्त्तुं समर्था । देशभक्तिः, आध्यात्मिकता, दार्शनिकता, मानवतावाद-चिन्तन-धारा भाव-गाम्भीर्य-सहकारेण कलात्मक-रूपेण समन्विता दृश्यते । कान्ता-सम्मित-वचनस्य मनोज्ञमालेख्यं कवेः काव्येषु मूर्त्त-रूपेण समङ्कितम् । तस्य अनुवाद-कृतिषु अपि अर्थानुगतायां स्वीय-मधुर-ललित-पद-राजि-संयोजनायां प्रतिभायाः मौलिकता प्रतिभाति ।
“नव्य-शैल्या प्रणीतानां गीतिकानां कृता मया ।
‘जयतु जननी जन्मभूमी
[दृक्-१७, २००७, पृ.१२९-१३१]
आधुनिक-संस्कृत-साहित्ये प्रख्यात-यशसः कवि-समीक्षकस्य डॉ.हर्षदेव-माधवस्य मन्तव्यमीदृशम् :
(नखदर्पणः, पृ. ५६-५७)
सौन्दर्य-विवेचनम् :
‘नेत्र-निर्जित-नीलोत्पलायाः
‘जीवनालेख्यम्’ इति काव्ये जीवनस्य विविध-तत्त्वानि वर्णितानि । आधुनिकता-नाम्ना कथं विज्ञापन-प्रचारणादिकं प्रदर्शनं चलति, सारासारयोः महत्त्व-विवेचना-सहितं कविः वर्णयति,
धावन्ति प्रशस्त-राजमार्गे,
धूली-धूमावृतं कृत्वा चत्वरं
प्रखर-खुरोत्क्षेपणैः पश्चाद्भागे ॥
शनैःशनैः खादति देश-गात्रम्,
चेष्टते नितरां राष्ट्रस्य
पङ्गुत्वं विधातुं गणतन्त्राङ्गेषु ।
वराकी जनता न जानाति
कर्त्तुं भ्रष्टाचार-व्याधि-वधम् ।
संस्कार-समुच्चार एव महामन्त्रः
सुसञ्चालित-जनतन्त्र-यन्त्रः ॥’
‘संहति-सूत्रा भारत-पुत्रा मैत्री-भरणे,
‘शान्ति-मन्त्रो जयतु नितरां सौम्य-गाने,
किं निसर्ग-देव-मन्त्र-पूजनम् ॥ (ध्रुवम्)
भाव-वीचि-चञ्चला काञ्चनी वरानना ।
एहि रे ! धेहि रे !
मानिनी-जनस्य मान-भञ्जनम् ।
कोकिलस्य कुहू-कुहू-कूजनम् ॥’ (कुहू-कुहू-कूजनम्) (संगीत, जून् २००५)
अनिन्द्य-रूपा वन्दित-सुन्दर-भाला ।
निसर्ग-देव्या रङ्ग-सुविशाल-शाला,
मङ्गल-भङ्ग्या वाङ्मय-मयूख-जाला ।
मन्दाकिनीव पुनती नाशित-मन्दा,
संस्कृति-सुरुचा सञ्चारित-मकरन्दा ।
वसुन्धरा सा सिन्धु-विलासा
स्निग्ध-बन्धना महीयताम् ।
उत्कल-जननी सत्कला-धना महीयताम् ॥’ (उत्कलीय-सत्कला, १)
कवेः ‘आयाहि दुर्गे’ इति कवितायाः ललित-मधुरं भावभरितं श्लोकयुग्ममेवम् :
“मङ्गळे अइला उषा विकच-राजीव-दृशा
(७) ‘अन्धानुसन्धानम्’ (हरेकृष्ण-मेहेरः), ‘संस्कृत-मञ्जरी’, अप्रैल्-जून् २००७,