c: text/html

text:
उक्तानुक्तदुरुक्तानां चिन्ता यत्र प्रवर्तते ।
तं ग्रन्थं वार्तिकं प्राहुर्वार्तिकज्ञा मनीषिण: ।।
उक्तानां, अनुक्तानां, दुरुक्तानां वा यस्मिन् ग्रन्थे विचार: क्रियते स: ग्रन्थ: वार्तिकम् इति उच्यते ।
वृत्तेर्व्याख्यानम् वृत्तेरिदं वार्तिकम् ।
पाणिनीयअष्टाध्यायी ग्रन्थे 1500 सूत्रेषु आचार्यकात्यायनेन वार्तिकं कृतम् । तेन न केवलं आलोचना कृता अपितु समाधानमपि प्रकटितं । क्वचित् सूत्रेषु अनुचितालोचनाSपि कृता तेन तथापि वार्तिकपाठ: अष्टाध्यायीग्रन्थस्य पूरकग्रन्थ: एव अस्ति इति ।
सम्प्रति वार्तिकग्रन्थ: स्वतन्त्ररूपेण न प्राप्यते ।
इति

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
संस्थापकपरिचय:
डॉ. विवेकानन्दपाण्डेयवय: फैजाबादजनपदस्य ईशपुरनामके ग्रामे जन्ममलभत् । प्रारम्भिकशिक्षा निकटस्थे महबूबगंज आपणे सरस्वतीशिशुमन्दिरे, माध्यमिकीशिक्षा माध्यमिकविद्यालये (महबूबगंज), उच्चमाध्यमिक, उच्चतरमाध्यमिक शिक्षा च गोशाईगंज आपणे प्राप्य लक्ष्मणपुरं गत: । तत्र लखनउ विश्वविद्यालये स्नातक, परास्नातक च उत्तीर्णवान् । अवधविश्वविद्यालये शोधकार्ये पंजीकरणं प्राप्य 'वैदिक वाड्.मये राष्ट्रिय चेतना' शीर्षके शोधकार्य समापितवान् । सम्प्रति एकस्मिन् व्यक्तिगतमहाविद्यालये संस्कृतविभागस्य विभागाध्यक्षपदं सुशोभति ।
महोदय: 2005 तमे ख्रीस्ताब्दे संस्कृतभारती इति संस्थाया: सम्पर्के आगत: तस्या: सक्रियकार्यकर्ता चाभवत् । तेन् एव प्रेरणां प्राप्य 2009 ख्रीस्ताब्दे संस्कृतजगत् संस्थामारब्धवान् । अस्या: संस्थाया: पूर्वतनं विस्तार: तु केवलं अन्तर्जाल (इण्टरनेट) उपरि एव आसीत् किन्तु अनन्तरम् अस्या: सार्थकता, प्रभावं च दृष्ट्वा स्थले कार्यमारब्धम् ।
सम्प्रति अस्या: संस्थाया: सहस्राधिककार्यकर्तार: सन्ति विविधेषु प्रदेशेषु । भवान् अपि अस्य कार्यकतृत्वं स्वीकर्तुं शक्नोति । अस्य कार्यकर्तृत्वस्य आवेदनशुल्कं नैव विद्यते । यदि भवान् संस्कृतकार्यं, संस्कृताय च जीवनार्पणमिच्छति चेत् अस्माभि: सह आगत्य संस्कृतजगत् परिवारस्य सदस्यतां वहतु । संस्कृतसेवा च करोतु ।
जयतु संस्कृतम्


text:
गृहौषधानि
यानि वस्तूनि गृहे औषधत्वेन उपयुज्यन्ते तानि गृहौषधत्वेन परिगण्यन्ते । पाकशालायां कार्यं कुर्वद्भिः सर्वैः अपि तत्र विद्यमानानां नित्योपयोगीनां पदार्थानां सर्वेषाम् अपि गुणस्य, धर्मस्य च ज्ञानं भवेत् । भारते तु पूर्वं गृहिण्यः सर्वाः तादृशं ज्ञानं श्रवणद्वारा एव प्राप्नुवन्ति स्म । स्मृतिद्वारा एव अग्रिमान् पाठयन्ति स्म च । अयं पदार्थः उष्णप्रधानः, अयं च वायुकारकः, अयम् अजीर्णकारी, अयं हितकारकः इति पदार्थानां गुणं धर्मं च जानन्त्यः स्मरन्त्यः एव योग्यप्रमाणेन आवश्यकतानुसारं तेषाम् उपयोगं कुर्वन्ति स्म ताः । कस्मिंश्चित् अपि विश्वविद्यालये दीर्घकालीनं शिक्षणं न प्राप्तवत्यः आसन् ताः पाकशास्त्रविषये । तथापि गृहे विद्यमानानां सर्वेषाम् आरोग्यरक्षणं कुर्वन्ति स्म ताः । यतः ताः विवेकमतयः आसन्, सम्यक् पाकविद्यां च जानन्ति स्म । सामान्यतया जायमानस्य ज्वरस्य, पीनसस्य, अजीर्णस्य, वमनस्य, शरीरवेदनायाः, शिरोवेदनायाः वा औषधं गृहे विद्यमानं शुण्ठीं, मरीचं, हरिद्रां, मधु, घृतं वा आहारपदार्थम् एव उपयुज्य निर्मान्ति स्म पूर्वम् । इदानीं तत्सर्वम् अपि विपरीतं जातम् अस्ति । लघु लघु विषयार्थम् अपि वैद्यान् एव पश्यन्ति, गुलिकाः द्रवरूपम् औषधं वा सेवन्ते । एतत् किमपि शुभलक्षणं न । “भारतस्य आहारसम्पत्तिः विशिष्टा” इति ज्ञानं सर्वेषां भवेत् अस्माकम् ।


text:
अथ कृत्
कृत्-वृत्तिः संस्कृतभाषायां विद्यमानासु पञ्चसु वृत्तिषु मुख्यतमा अस्ति । इयमेव भाषायाः प्रधानपदनिर्माणसामग्र्यपि (primary word generator) । कृत् प्रत्ययाः येषाम् अन्ते ते कृदन्ताः । सर्वैः धातुभिः सह प्रत्ययद्वयं युज्यते धातोः परे । तौ द्वौ तिङ् कृत् च । "कृदतिङ्" (३.१.९३) इति सूत्रानुगुण्यॆन 'कृत्' प्रत्ययाः 'तिङ्' प्रत्ययेभ्यः भिन्नाः । "कृत्तद्धितसमासाश्च" (१.२.४६) इत्यनेन सूत्रेण ज्ञायते कृदन्ताः प्रातिपदिकसंज्ञं स्वीकुर्वन्ति अपिच ततः नामपदानि भवन्ति इति ।
(इदम् अवधेयम् - अत्र कोष्टकस्थिताः सङ्ख्यास्सर्वाः अष्टाध्यायी सूत्रपाठसङ्ख्याक्रमयुक्ताः)
१०० अधिकाः कृत् प्रत्ययाः सन्ति । तेषु कृत्य, निष्टा, इत्यादिसंज्ञकाः कृदन्ताः प्रसिद्धाः । केचन कृत् प्रत्ययाः सूत्रोदाहरणसहिताः अधो दत्ता वर्तन्ते ।
कृत्य-प्रत्ययाः (future passive participles /gerundives) तव्यत्, तव्य, अनीयर्, यत्, क्यप्, ण्यत् इत्यादयः । तव्यत्तव्यानीयरः (३.१.९६), एवमेव यत् (३.१.९७), क्यप् (३.१.१०६, ३.१.१०९), ण्यत् (३.१.१२४) इत्यादीनि व्याकरणसूत्राणि ६ कृत्यप्रत्ययानां विधायकानि ।
कृत्यप्रत्ययानां विषये किन्चित् - कृत्याः वाक्येषु कर्म सूचकाः । कर्मणि कर्तृ-कर्म सम्बन्धद्योतकाः । अन्यत्र विशेषण-विशेष्य भावेsपि । रूपसिद्धौ 'य'कारयुक्ताः । त्रिषु लिङ्गेष्वपि इमे भवन्ति । भगवता वार्तिककारेण अस्मिन् कृत्य-प्रत्ययगणे 'एलिमर्' प्रत्ययः अपि योजितः ।
ण्वुल्तृचौ (३.१.१३३) ण्वुल्, तृच् । क्तक्तवतू निष्टा (१.१.२५) क्त, क्तवतु । शतृ, शानच् (३.२.१२४) । घञ् (३.३.१६) । एरच् (३.३.५६) । क्तिन् (३.३.९४) । युच् (३.३.१०७) । ल्युट् (३.३.११५) । तुमुन् (३.३.१५८) । क्त्वा (३.४.१८) / ल्यप् (२.४.३६) । कृत्यप्रत्ययैः सह् एतेsपि प्रसिद्धाः अन्ये कृत्प्रत्ययाः ॥ ।
इमानि एतेषाम् उदाहरणानि (कृ-धातोः कृदन्तप्रातिपदिकरूपाणि यत्र युज्यन्ते अन्यधातूनां रूपाणि वा) ।
तव्यत् - कर्तव्य ।
तव्य - कर्तव्य ।
अनीयर् - करणीय ।
यत् - (दा धातोः) - देय । ऋकारान्तं वर्जयित्वा अन्येषाम् अजन्तानां धातूनां अन्ते भावार्थे अयं कृत्प्रत्ययः भवति ।
ण्यत् - कार्य । ऋकारान्तानां हलन्तानाञ्च अन्ते भावार्थे अयं कृत्प्रत्ययः भवति ।
क्यप् - अयं 'क्यप्' प्रत्ययः केषाञ्चित् धातूनाम् 'ण्यत्' प्रत्ययं बाधित्वा भवति । एति (इण् गतौ) - इत्य, स्तु - स्तुत्य, शास् - शिष्य, वृ - वृत्य, दृ - आदृत्य, जुषि - जुष्य । एवम् क्वचित् रूपद्वयम् - शंसि - शस्य शंस्य, दुहि - दुह्य, दोह्य, गुहि - गुह्य, गोह्य ।
ण्वुल् - कारक ।
तृच् - कर्तृ ।
क्त - कृत ।
क्तवतु - कृतवत् ।
शतृ - कुर्वत् ।
शानच् - कुर्वाण ।
घञ् - कार ।
एरच् - (जी धातोः एरजन्ते) - जय । इकारान्तानाम् ईकारान्तानाञ्च धातूनां 'घञ्' प्रत्ययस्य स्थाने 'एरच्' प्रत्ययः भवति ।
क्तिन् - कृति ।
युच् - (गण् धातोः युजन्ते) - गणना । चुरादिगणीयानां धातूनां 'युच्' प्रत्ययः (अना अदेशः) क्तिन् स्थाने भवति ।
ल्युट् - करण । अयं प्रत्ययः प्रायः सर्वेषां धातूनां अन्ते भवति । अतः 'गणनम्' इति गण् धातोः ल्युडन्तरूपमपि साधु ।
तुमुन् - कर्तुम् ।
क्त्वा - कृत्वा ।
ल्यप् - अधिकृत्य (उपसर्गयोगे अयं 'ल्यप्' प्रत्ययः 'क्त्वा' प्रत्ययस्य स्थाने भवति) ।
इत्येवं सर्वधातुतः कृत्प्रत्यययोजनेन बहूनि कृदन्तपदानि निर्मातुं शक्यन्ते ॥


text:
.. श्री राम पूजा विधि ..
1 At the regular Altar
ॐ सर्वेभ्यो गुरुभ्यो नमः .
ॐ सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः .
ॐ सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमः ..
प्रारम्भ कार्यम् निर्विघ्नमस्तु . शुभम् शोभनमस्तु .
इष्ट देवता कुलदेवता सुप्रसन्ना वरदा भवतु ..
अनुज्ञाम् देहि ..
At Shrii Raama Altar
२ आचमनः
ॐ केशवाय स्वाहा . ॐ नारायणाय स्वाहा .
ॐ माधवाय स्वाहा .
ॐ गोविन्दाय नमः . ॐ विष्णवे नमः .
ॐ मधुसूदनाय नमः . ॐ त्रिविक्रमाय नमः .
ॐ वामनाय नमः . ॐ धराय नमः .
ॐ हृषीकेशाय नमः . ॐ पद्मनाभाय नमः .
ॐ दामोदराय नमः . ॐ सङ्कर्षणाय नमः .
ॐ वासुदेवाय नमः . ॐ प्रद्युम्नाय नमः .
ॐ अनिरुद्धाय नमः . ॐ पुरुषोत्तमाय नमः .
ॐ अधोक्षजाय नमः . ॐ नारसिम्हाय नमः .
ॐ अच्युताय नमः . ॐ जनार्दनाय नमः .
ॐ उपेन्द्राय नमः . ॐ हरये नमः .
श्री कृष्णाय नमः ..
३ प्राणायामः
ॐ प्रणवस्य परब्रह्म रुषिः . परमात्मा देवता .
दैवी गायत्री छन्दः . प्राणायामे विनियोगः ..
ॐ भूः . ॐ भुवः . ॐ स्वः . ॐ महः .
ॐ जनः . ॐ तपः . ॐ सत्यम् .
ॐ तत्सवितुर्वरेण्यम् भर्गोदेवस्य धीमही
धियो यो नः प्रचोदयात् ..
(Repeat aachamana )
ॐ आपोज्योति रसोम्रुतम् ब्रह्म भूर्भुवस्सुवरों ..
४ सङ्कल्पः
ॐ मान् महागणाधिपतये नमः .
श्री गुरुभ्यो नमः . श्री सरस्वत्यै नमः .
श्री वेदाय नमः . श्री वेदपुरुषाय नमः .
इष्टदेवताभ्यो नमः . कुलदेवताभ्यो नमः .
स्थानदेवताभ्यो नमः . ग्रामदेवताभ्यो नमः .
वास्तुदेवताभ्यो नमः . शचीपुरन्दराभ्याम् नमः .
उमामहेश्वराभ्याम् नमः . मातापित्रुभ्याम् नमः .
लक्ष्मि नारायणाभ्याम् नमः .
सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमो नमः .
सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमो नमः .
येतद्कर्मप्रधान देवताभ्यो नमो नमः ..
.. अविघ्नमस्तु ..
सुमुखश्च एकदन्तश्च कपिलो गजकर्णकः .
लम्बोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः ..
धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो बालचन्द्रो गजाननः .
द्वादशैतानि नामानि यः पठेत् श्रुणुयादपि ..
विद्यारम्भे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा .
सङ्ग्रामे सङ्कटेश्चैव विघ्नः तस्य न जायते ..
शुक्लाम्बरधरम् देवम् शशिवर्णम् चतुर्भुजम् .
प्रसन्नवदनम् ध्यायेत् सर्व विघ्नोपशान्तये ..
सर्वमङ्गल माङ्गल्ये शिवे सर्वार्थ साधिके .
शरण्ये त्र्यम्बके देवी नारायणी नमोस्तुते ..
सर्वदा सर्व कार्येषु नास्ति तेषाम् अमङ्गलम् .
येषाम् हृदिस्थो भगवान् मङ्गलायतनो हरिः ..
तदेव लग्नम् सुदिनम् तदेव ताराबलम् चन्द्रबलम् तदेव .
विद्या बलम् दैवबलम् तदेव जानकिपतेः तेङ्घ्रियुगम् स्मरामि ..
लाभस्तेषाम् जयस्तेषाम् कुतस्तेषाम् पराजयः .
येषाम् इन्दीवर श्यामो हृदयस्थो जनार्दनः ..
विनायाकम् गुरुम् भानुम् ब्रह्माविष्णुमहेश्वरान् .
सरस्वतीम् प्रणम्यादौ सर्व कार्यार्थ सिद्धये ..
मद् भगवतो महापुरुषस्य विष्णोराज्ञाय प्रवर्तमानस्य
अद्य ब्रह्मणोद्वितीय परार्धे विष्णुपदे श्री श्वेतवराह कल्पे
वैवस्वत मन्वन्तरे भारत वर्षे भरत खण्डे जम्बूद्वीपे
दण्डकारण्य देशे गोदावर्या दक्षिणे तीरे कृष्णवेण्यो उत्तरे
तीरे परशुराम क्षेत्रे ( सम्युक्त अमेरिका देशे or Australia देशे
Victoria ग्रामे बहरीनु देशे) शालिवाहन शके वर्तमाने
व्यवहारिके भहु धान्य नाम सम्वत्सरे उत्तरायणे वसन्त रुतौ,
चैत्र मासे, शुक्ल पक्षे, नवम्याम् तिथौ, पुनर्वसु नक्षत्रे,
रवि वासरे सर्व ग्रहेषु यथा राशि स्थान स्थितेषु सत्सु
येवम् गुणविशेषेण विशिष्टायाम् शुभपुण्यतिथौ मम आत्मन
श्रुतिस्म्रुतिपुराणोक्त फलप्राप्यर्थम् मम सकुटुम्बस्य
क्षेम स्थैर्य आयुरारोग्य चतुर्विध पुरुषार्थ सिध्यर्थम्
अङ्गीकृत श्री रामनवमि व्रताङ्गत्वेन सम्पादित सामग्रय्य
श्री रामचन्द्रप्रीत्यर्थम् यथा शक्त्या यथा मिलितोपचार
द्रव्यैः पुरुषसूक्त सूक्त विष्णुसूक्त पुराणोक्त
मन्त्रैश्च ध्यानावाहनादि षोडशोपचारे
श्री रामचन्द्रपूजनम् करिष्ये ..
इदम् फलम् मयादेव स्थापितम् पुरतस्तव .
तेन मे सफलावाप्तिर्भवेत् जन्मनिजन्मनि..
(keep fruits in front of the Lord)
५ षडङ्ग न्यास
(touching various parts of the body)
ॐ रामाय नमः
अङ्गुष्ठाभ्यायाम् नमः . (touch the thumbs)
हृदयाय नमः ..
ॐ रामभद्राय नमः
तर्जनीभ्याम् नमः . (touch both fore fingers)
शिरसे स्वाहा ..
ॐ रामचन्द्राय नमः
मध्यमाभ्याम् नमः . (touch middle fingers)
शिखायै वौषट् ..
राघवाय नमः
अनामिकाभ्याम् नमः . (touch ring fingers)
कवचाय हुम् ..
रघुपुङ्गवाय नमः
कनिष्ठिकाभ्याम् नमः . (touch little fingers)
नेत्रत्रयाय वौषट् ..
जानकि वल्लभाय नमः
करतलकरप्रुष्ठाभ्यायाम् नमः . अस्त्राय फट् ..
(snap fingers circle head clockwise and clap hands)
६ दिग्बन्धन
( show mudras)
ॐ राम भद्रे इति दिग्बन्धः . दिशो बद्नामि ..
७ गणपति पूजा
आदौ निर्विघ्नतासिध्यर्थम् महा गणपतिम् पूजनम् करिष्ये .
ॐ गणानाम् त्वा शौनको ग्रुत्समदो गणपतिर्जगति
गणपत्यावाहने विनियोगः ..
(pour water)
ॐ गणानाम् त्वा गणपतिम् आवामहे .
कविम् कविनामुपम श्रवस्तमम् .
ज्येष्ठराजम् ब्रह्मणाम् ब्रह्मणस्पत .
आनः शृण्वन् नूतिभिः सीदसादनम् ..
भूः गणपतिम् आवाहयामि .
भुवः गणपतिम् आवाहयामि .
स्वः गणपतिम् आवाहयामि .
ॐ भूर्भुवस्वः महागणपतये नमः .
ध्यायामि . ध्यानम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . आवाहनम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . आसनम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . पाद्यम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . अर्घ्यम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . आचमनीयम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . स्नानम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . वस्त्रम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . यञ्योपवीतम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . चन्दनम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . परिमल द्रव्यम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . पुष्पाणि समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . धूपम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . दीपम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . नैवेद्यम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . ताम्बूलम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . फलम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . दक्षिणाम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . आर्तिक्यम् समर्पयामि .
ॐ भूर्भुवस्वः महागणपतये नमः .
मन्त्रपुष्पम् समर्पयामि .
ॐ भूर्भुवस्वः महागणपतये नमः .
प्रदक्षिणा नमस्कारान् समर्पयामि .
ॐ भूर्भुवस्वः महागणपतये नमः .
छत्रम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . चामरम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . गीतम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . न्रुत्यम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . वाद्यम् समर्पयामि .
ॐ महागणपतये नमः . सर्व राजोपचारान् समर्पयामि ..
.. अथ प्रार्थना ..
ॐ वक्रतुण्ड महाकाय कोटि सूर्य समप्रभ .
निर्विघ्नम् कुरु मे देव सर्व कार्येषु सर्वदा ..
ॐ भूर्भुवस्वः महागणपतये नमः . प्रार्थनाम् समर्पयामि .
अनया पूजया विघ्नहर्ता महागणपति प्रियताम् ..
८ दीप स्थापना
अथ देवस्य वाम भागे दीप स्थापनम् करिष्ये .
अग्निनाग्नि समिध्यते कविर्ग्रहपतिर्युवा हव्यवात् जुवास्यः ..
(light the lamps)
९ भूमि प्रार्थना
महिद्यौ प्रुथ्वीचन इमम् यज्ञम् मिमिक्षताम्
पिप्रतान्नो भरीमभिः ..
१० धान्य राशि
ॐ औषधाय सम्वदन्ते सोमेन सहराज्ञ .
यस्मै कृणेति ब्राह्मणस्थम् राजन् पारयामसि ..
(Touch the grains/rice/wheat)
११ कलश स्थापना
ॐ आ कलशेषु धावति पवित्रे परिसिञ्च्यते
उक्तैर्यज्ञेषु वर्धते ..
(keep kalasha on top of rice pile)
ॐ इमम् मे गङ्गे यमुने सरस्वती शुतुद्रिस्तोमम् सचता परुष्ण्य .
असिक्न्य मरुद्व्रुधे वितस्थयार्जीकीये शृणुह्या सुषोमय ..
(fill kalasha with water)
ॐ गन्धद्वाराम् धुरादर्शाम् नित्य पुष्पाम् करीषिणीम् .
ईश्वरीम् सर्व भूतानाम् तामि होपह्वयेश्रियम् ..
(sprinkle in/apply ga.ndha to kalasha)
ॐ या फलिनीर्या अफला अपुष्पायाश्च पुष्पाणि .
ब्रुहस्पति प्रसोतास्थानो मञ्चत्वम् हसः ..
(put beetle nut in kalasha)
ॐ सहिरत्नानि दाशुषेसुवाति सविता भगः .
तम्भागम् चित्रमीमहे ..
(put jewels / washed coin in kalasha)
ॐ हिरण्यरूपः हिरण्य सन्द्रिग्पान्न पात्स्येदु हिरण्य वर्णः .
हिरण्ययात् परियोनेर्निषद्या हिरण्यदाददत्थ्यन् नमस्मै ..
(put gold / dakShina in kalasha)
ॐ काण्डात् काण्डात् परोहन्ति परुषः परुषः परि एवानो दूर्वे
प्रतनु सहस्रेण शतेन च ..
(put duurva / karika )
ॐ अश्वत्थेवो निशदनम् पर्णेवो वसतिश्कृत .
गो भाज इत्किला सथयत्स नवथ पूरुषम् ..
(put five leaves in kalasha)
ॐ युवासुवासः परीवीतागात् स उश्रेयान् भवति जायमानः .
तम् धीरासः कावयः उन्नयन्ति स्वाद्ध्यो स्वाद्ध्यो मनसा देवयन्तः..
(tie cloth for kalasha)
ॐ पूर्णादर्वि परापत सुपूर्णा पुनरापठ .
वस्नेव विक्रीणावः इषमूर्जम् शतकृतो ..
(copper plate and aShTadala with ku.nkuM)
इति कलशम् प्रतिष्ठापयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
१२ वरुण पूजन
on the second kalasha)
तत्वायामि शुनः शेपोः वरुण त्रिष्टुप् कलशे
वरुणावाहने विनियोगः ..
ॐ तत्वायामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदा शास्ते यजमानो हविर्भिः .
आहेलमानो वरुणः बोध्युरुशम् समान आयुः प्रमोषिः ..
ॐ भूर्भुवःस्वः वरुणाय नमः . चन्दनम् समर्पयामि ..
(add to kalasha)
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः . अक्षतान् समर्पयामि ..
(add to kalasha)
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः . हरिद्रा कुम्कुमम् समर्पयामि ..
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः . धूपम् समर्पयामि ..
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः . दीपम् समर्पयामि ..
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः . नैवेद्यम् समर्पयामि ..
ॐ भूर्भुवःस्वः . वरुणाय नमः .
सकल राजोपचारार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
अवते हेळो वरुण नमोभिरिव यज्ञेभिरीमहे हविर्भिः .
क्षयम् नमस्मभ्यम् सुरप्रचेता राजन्नेनाम्सि शिश्रथः कृतानि ..
वरुणाय नमः . मन्त्र पुष्पम् समर्पयामि ..
प्रदक्षिणा नमस्कारान् समर्पयामि ..
अनया पूजया भगवान् श्री महा वरुण प्रियताम् ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
१३ कलश पूजन
(continue with second kalasha)
कलशस्य मुखे विष्णुः कण्ठे रुद्रः समाश्रितः .
मूले तत्र स्थितो ब्रह्म मध्ये मात्रुगणाः स्म्रुताः ..
कुक्षौतु सागराः सर्वे सप्त द्वीपा वसुन्धराः .
रुग्वेदोथ यजुर्वेदः सामवेदोह्यथर्वणः ..
अङ्गैश्च सहिताः सर्वे कलशन्तु समाश्रिताः .
अत्र गायत्री सावित्री शान्ति पुष्टिकरी तथा ..
आयान्तु देव पूजार्थम् अभिषेकार्थ सिद्धये ..
ॐ सितासिते सरिते यत्र सङ्गधे तत्राप्लुतासो दिवमुत्पतन्ति .
ये वैतन्वम् विस्रजन्ति धीरास्ते जनासो अम्रुतत्त्वम् भजन्ति ..
.. कलशः प्रार्थनाः ..
कलशः कीर्तिमायुष्यम् प्रज्ञाम् मेधाम् श्रियम् बलम् .
योग्यताम् पापहानिम् च पुण्यम् व्रुद्धिम् च साधयेत् ..
सर्व तीर्थमयो यस्मात् सर्व देवमयो यतः .
अथः हरिप्रियोसि त्वम् पूर्णकुम्भम् नमोस्तुते ..
कलशदेवताभ्यो नमः .
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
.. मुद्रा ..
(Show mudras as you chant )
निर्वीषि करणार्थे तार्क्ष मुद्रा .
अम्रुति करणार्थे धेनु मुद्रा .
पवित्री करणार्थे शङ्ख मुद्रा .
सम्रक्षणार्थे चक्र मुद्रा .
विपुलमाया करणार्थे मेरु मुद्रा .
१४ शङ्ख पूजन
(pour water froM kalasha to sha.nkha
add ga.ndha flower)
शङ्खम् चन्द्रार्क दैवतम् मध्ये वरुण देवताम् .
प्रुष्ठे प्रजापतिम् विन्द्याद् अग्रे गङ्गा सरस्वतीम् ..
त्वम् पुरा सागरोत्पन्नो विष्णुना विध्रुतः करे .
नमितः सर्व देवैश्च पाञ्चजन्यम् नमोस्तुते ..
पाञ्चजन्याय विद्महे . पावमानाय धीमहि .
तन्नो शङ्खः प्रचोदयात् ..
शङ्ख देवताभ्यो नमः .
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि..
१५ घण्टार्चना
(Pour drops of water froM sha.nkha on top of the bell
apply ga.ndha flower)
आगमार्थन्तु देवानाम् गमनार्थन्तु राक्षसाम् .
कुरु घण्टारवम् तत्र देवतावाहन लान्छनम् ..
ज्ञानथोज्ञानतोवापि कान्स्य घण्टान् नवादयेत् .
राक्षसानाम् पिशाचानाम् तद्देशे वसतिर्भवेत् .
तस्मात् सर्व प्रयत्नेन घण्टा नादम् प्रकारयेत् .
घण्ट देवताभ्यो नमः .
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
(Ring the gha.nTaa)
१६ आत्मशुद्धि
( Sprinkle water froM sha.nkha
on puja items and devotees)
अपवित्रो पवित्रो वा सर्व अवस्थाङ्गतोपि वा .
यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षम् सः बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ..
१७ षट् पात्र पूजा
( put tulasi leaves or akShatAs in empty vessels)
वायव्ये अर्घ्यम् . नैरुत्ये पाद्यम् .
ईशान्ये आचमनीयम् . आग्नेये मधुपर्कम् .
पूर्वे स्नानीयम् . पश्चिमे पुनराचमनम् .
१८ पञ्चाम्रुत पूजा
( put tulasi leaves or akShataas in vessels )
क्षीरे सोमाय नमः (keep milk in the centre)
दधिनि वायवे नमः (curd facing east )
घृते रवये नमः (Ghee to the south)
मधुनि सवित्रे नमः ( Honey to west )
शर्करायां विश्वेभ्यो देवेभ्यो नमः ( Sugar to north)
१९ द्वारपालक पूजा
पूर्वद्वारे द्वारश्रियै नमः . हनुमते नमः .
दक्षिणद्वारे द्वारश्रियै नमः . लक्ष्मणाय नमः .
पश्चिमद्वारे द्वारश्रियै नमः .भरताय नमः .
उत्तरद्वारे द्वारश्रियै नमः .शत्रुघ्ने नमः .
मध्ये नवरत्नखचित दिव्यसिन्हासनस्योपरि
श्री जानकी पतये नमः ..
द्वारपालक पूजाम् समर्पयामि ..
२० पीठ पूजा
पीठस्य अधोभागे आधार शक्त्यै नमः .. कूर्माय नमः ..
दक्षिणे क्षीरोदधिये नमः .. सिन्हाय नमः ..
सिन्हासनस्य आग्नेय कोणे वराहाय नमः ..
नैरुत्य कोणे ज्ञानाय नमः .. वायव्य कोणे वैराग्याय नमः ..
ईशान्य कोणे ऐश्वर्याय नमः .. पूर्व दिशे धर्माय नमः ..
दक्षिण दिशे ज्ञानाय नमः .. पश्चिम दिशे वैराग्याय नमः ..
उत्तर दिशे अनैश्चराय नमः .. पीठ मध्ये मूलाय नमः ..
नालाय नमः .. पत्रेभ्यो नमः .. केसरेभ्यो नमः ..
कर्णिकायै नमः .. कर्णिका मध्ये सम् सत्त्वाय नमः ..
रम् रजसे नमः .. तम् तमसे नमः ..
सूर्यमण्डलाय नमः .. सूर्यमण्डलाधिपतये ब्रह्मणे नमः ..
सोममण्डलाय नमः .. सोममण्डलाधिपतये विष्णवे नमः ..
वह्निमण्डलाय नमः .. वह्निमण्डलाधिपतये ईश्वराय नमः ..
श्री रामचन्द्राय नमः . पीठ पूजाम् समर्पयामि ..
२१ दिग्पालक पूजा
(Start froM east of kalasha or deity)
इन्द्राय नमः .. अग्नये नमः .. यमाय नमः ..
नैरुतये नमः .. वरुणाय नमः .. वायव्ये नमः ..
कुबेराय नमः .. ईशानाय नमः ..
इति दिग्पालक पूजाम् समर्पयामि ..
२२ प्राण प्रतिष्ठा
(hold flowers/akShata in hand)
ध्यायेत् सत्यम् गुणातीतम् गुणत्रय समन्वितम्
लोकनाथम् त्रिलोकेशम् कौस्तुभाभरणम् हरिम् .
नीलवर्णम् पीतवासम् वत्स पदभूषितम्
गोकुलानन्दम् ब्रह्माध्यैरपि पूजितम् ..
(hold flowers/akShataa in hand)
ॐ अस्य श्री रामचन्द्र प्राण प्रतिष्ठापन महा मन्त्रस्य
ब्रह्मा विष्णु महेश्वरा रुषयः
रुग् यजुर्सामाथर्वाणि छन्दान्सि . प्राण शक्तिः .
परा देवता . ह्राम् बीजम् . ह्रीम् शक्तिः . क्रों कीलकम् .
मम श्री रामचन्द्र प्राण प्रतिष्ठ सिद्ध्यर्थे जपे विनियोगः ..
.. करन्यासः ..
आम् अङ्गुष्ठाभ्याम् नमः .. ह्रीम् तर्जनीभ्याम् नमः ..
क्रों मध्यमाभ्याम् नमः .. आम् अनामिकाभ्याम् नमः ..
ह्रीम् कनिष्ठिकाभ्याम् नमः .. क्रों करतलकरप्रुष्ठाभ्याम् नमः ..
.. अङ्गन्यासः ..
आम् हृदयाय नमः .. ह्रीम् शिरसे स्वाहा ..
क्रों शिखायै वौषट् .. आम् कवचाय हुम् ..
ह्रीम् नेत्रत्रयायवौषट् .. क्रौम् अस्त्राय फट् ..
भूर्भुवस्वरों ..
आम् ह्रीम् क्रौम् क्रौम् ह्रीम् आम्
य र ल व श ष स ह
ॐ अहम् सः सोहम् सोहम् अहम् सः .
अस्याम् मूर्ते प्राणः तिष्ठन्तुः . अस्याम् मूर्ते जीवः तिष्ठन्तु .
अस्याम् मूर्ते सर्वेन्द्रियाणि मनस्त्वत् चक्षुः
श्रोत्र जिह्वा घ्राणैः वाक्वाणि पादपायोपस्थानि
प्राण अपान व्यान उदान समान अत्रागत्य
सुखेन स्थिरम् तिष्ठन्तु स्वाहा .
असुनीते पुनरस्मासु चक्षुवः पुनः प्राणमिहीनो
देहिभोगम् जोक्षश्येम सूर्यमुच्चरन्तु मनुमते
म्रुडयान स्वस्ति अम्रुतम् वै प्राणा अम्रुतमापः प्राणानेव
यथा स्थानम् उपह्वयेत् ..
स्वामिन् सर्व जगन्नाथ यावत्पूजावसानकम्
तावत्व प्रीतिभावेन बिम्बेस्मिन् कलशेस्मिन्
प्रतिमायाम् सन्निधिम् कुरु ..
२३ ध्यानं
ॐ ॐ (repeat 15 times)
कोमलाङ्गं विशालाक्षं इन्द्रनील समप्रभम्
दक्षिणाङ्गे दशरतं पुत्राप्येक्षेण तत्परम्
प्रष्टतो लक्षणं देवं सछत्रं कनक प्रभम्
पार्श्वे भरत शत्रुघ्न, चामर व्यजनान्वितौ
अग्रेत्यग्रौ हनूमन्तं रामानुग्र कान्क्षिणम्
(you can add more related shlokas)
२४ आवाहनम्
( hold flowers in hand)
ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् .
स भूमिम् विश्वतो व्रुत्वा अत्यतिष्ठद् दशाङ्गुलम् ..
विश्वेशं जानकी वल्लभ प्रभु
कौसल्या तनयं विष्णुं रामं प्रक्रतेः परं
आगच्छ देवदेवेश तेजोराशे जगत्पते .
क्रियमाणाम् मया पूजाम् ग्रुहाण सुरसत्तमे ..
श्री रामागच्छ भगवन् रघुवीर न्रुपोत्तम
जानकि सह राजेन्द्र सुस्तिरो भव सर्वदा
रामचन्द्र महेश्वास रावणान्तक राघव
यावत् पूजं समासेहं तावत्वां सन्निदा भव
रघुनायक राजर्शे नमो राजीवलोचन
रघुनन्दन मे देव, श्री रामाभिमुखो भव
श्री सीता सहित, श्री रामचन्द्राय
साङ्गाय, सपरिवाराय, सायुधाय,
सशक्तिकाय नमः .
श्री सीता सहित श्री रामचन्द्रम् साङ्गम्
सपरिवारम् सायुधम् सशक्तिकम् आवाहयामि ..
(offer flowers to Lord)
आवाहितो भव . स्थापितो भव . सन्निहितो भव .
सन्निरुद्धो भव . अवकुण्ठिथो भव . सुप्रीतो भव .
सुप्रसन्नो भव . सुमुखो भव . वरदो भव .
प्रसीद प्रसीद ..
(show mudras to Lord)
२५ आसनम्
पुरुष एवेदगम् सर्वम् यद् भूतम् यच्छ भव्यम् .
उताम्रुतत्वस्येशानः यदन्नेनातिरोहति ..
राजाधिराज राजेन्द्र रामचन्द्र महीपते
रत्न सिम्हासनं तुभ्यं दास्यामि स्वीकुरु प्रभो
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . आसनम् समर्पयामि ..
(offer flowers/akShathaas)
ताम् म आवह जातवेदो लक्ष्मी मनपगामिनीम् .
यस्याम् हिरण्यम् विन्देयम् गामश्वम् पुरुषानहम् ..
आसनम् समर्पयामि ..
२६ पाद्यम्
(offer water)
एतावानस्य महिमा अतो ज्यायागन्श्च पूरुषः .
पादोस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्याम्रुतम् दिवि ..
त्रैलोक्य पावनानन्त नमस्ते रघुनायक
पाद्यं ग्रुह्ण राजर्शे नमो राजीव लोचन
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . पादोयो पाद्यम् समर्पयामि ..
अश्वपूर्वाम् रथमध्याम् हस्तिनादप्रमोदिनीम् .
श्रियम् देवीमुपह्वये र्मा देवी जुषताम् ..
पादोयो पाद्यम् समर्पयामि ..
२७ अर्घ्यम्
(offer water)
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोस्येहाभवात्पुनः .
ततो विश्वङ्व्यक्रामत् साशनानशने अभि ..
परिपूर्ण परानन्द नमो रामाय वेधसे
ग्रुहाणार्घ्यम् मया दत्तम् कृष्ण विष्णो जनार्दन
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . अर्घ्यम् समर्पयामि ..
काम्सोस्मि ताम् हिरण्यप्राकारामार्द्राम् ज्वलन्तीम् त्रुप्ताम् तर्पयन्तीम् .
पद्मेस्थिताम् पद्मवर्णाम् तामिहोपह्वये श्रियम् ..
अर्घ्यम् समर्पयामि ..
२८ आचमनीयम्
(offer water or akShathaa/ leave/flower)
तस्माद्विराडजायत विराजो अधि पूरुषः .
स जातो अत्यतिच्यत पश्चाद् भूमितथो पुरः ..
नमः सत्याय शुद्धाय नित्याय ञ्यान रूपिणे
ग्रुहाणाचमनं राम सर्व लोकैक नायक
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . आचमनीयम् समर्पयामि ..
चन्द्राम् प्रभासाम् यशसा ज्वलन्तीम् श्रियम् लोके देवजुष्टामुदाराम् .
ताम् पद्मिनीमीम् शरणमहम् प्रपद्ये अलक्ष्मीर्मे नश्यताम् त्वाम् व्रुणे ..
आचमनीयम् समर्पयामि ..
२९ मधुपर्कम्
नमः श्री वासुदेवाय तत्वज्ञान स्वरूपिणे
मधुपर्कं ग्रुहाणेदं जानकीपतये नमः
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . मधुपर्कं समर्पयामि
३० स्नानम्
यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत .
वसन्तो अस्यासीदाज्यम् ग्रीष्म इध्मश्शरद्धविः ..
ब्रह्माण्डोदर मध्यस्तै स्तितैस्च रघुनन्दन
स्नापयिश्याम्यहं भक्त्या त्वं ग्रुह्ण जनार्दना
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . मलापकर्श स्नानम् समर्पयामि ..
आदित्यवर्णे तपसोधिजातो वनस्पतिस्तव व्रुक्षोथ बिल्वः .
तस्य फलानि तपसानुदन्तुमायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः ..
स्नानम् समर्पयामि ..
३०. १ पञ्चाम्रुत स्नानम्
३०. १. १ पयः स्नानम् (milk bath)
ॐ आप्याय स्व स्वसमेतुते
विश्वतः सोमव्रुष्ण्यम् भवावाजस्य सङ्गधे ..
सुरभेस्तु समुत्पन्नम् देवानाम् अपि दुर्लभम् .
पयो ददामि देवेश स्नानार्थम् प्रतिग्रुह्यताम् ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . पयः स्नानम् समर्पयामि ..
पयः स्नानानन्तर शुद्धोदक स्नानम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. १. २ दधि स्नानम् (curd bath)
ॐ दधिक्रावणो अकारिषम् जिष्णोरश्वस्यवाजिनः .
सुरभिनो मुखाकरत् प्राण आयुन्षितारिषत् ..
चन्द्र मण्डल सम्काशम् सर्व देव प्रियम् हि यत् .
दधि ददामि देवेश स्नानार्थम् प्रतिग्रुह्यताम् ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . दधि स्नानम् समर्पयामि ..
दधि स्नानानन्तर शुद्धोदक स्नानम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. १. ३ घृत स्नानम् (ghee bath)
ॐ घृतम् मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्यधाम
अनुष्ठधमावह मादयस्व स्वाहाकृतम् व्रुषभ वक्षिहव्यम् ..
आज्यम् सुरानाम् आहारम् आज्यम् यज्ञे प्रतिष्ठितम् .
आज्यम् पवित्रम् परमम् स्नानार्थम् प्रतिग्रुह्यताम् ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . घृत स्नानम् समर्पयामि ..
घृत स्नानानन्तर शुद्धोदक स्नानम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. १. ४ मधु स्नानम् (honey bath)
ॐ मधुवाता रुतायथे मधुक्षरन्ति सिन्धवः माध्विनः सन्तोष्वधीः
मधुनक्ता मुथोषसो मधुमत्वार्थिवम् रजः मधुद्यौ रस्तुनः पिता
मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमाम् अस्तु सूर्यः माध्वीर्गावो भवन्तुनः ..
सर्वौषधि समुत्पन्नम् पीयूष सद्रुशम् मधु .
स्नानर्तन्ते मया दत्तम् ग्रुहाण परमेश्वर ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . मधु स्नानम् समर्पयामि ..
मधु स्नानानन्तर शुद्धोदक स्नानम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. १. ५ शर्करा स्नानम् (sugar bath)
ॐ स्वादुः पवस्य दिव्याय जन्मने स्वादुदरिन्द्राय सुहवीतु नाम्ने .
स्वादुर्मित्राय वरुणाय वायवे ब्रुहस्पतये मधुमा अदाभ्यः ..
इक्षु दण्डात् समुत्पन्ना रस्यस्निग्ध तरा शुभा .
शर्करेयम् मया दत्ता स्नानार्थम् प्रतिग्रुह्यताम् ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . शर्करा स्नानम् समर्पयामि ..
शर्करा स्नानानन्तर शुद्धोदक स्नानम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. २ गन्धोदक स्नानम् (Sandlewood water bath)
ॐ गन्धद्वाराम् दुराधर्शाम् नित्य पुष्पाम् करीषिणीम् .
ईश्वरीम् सर्व भूतानाम् तामि होप व्हयेश्रियम् ..
हरि चन्दन सम्भूतम् हरि प्रीतिश्च गौरवात् .
सुरभि प्रिय गोविन्द गन्ध स्नानाय ग्रुह्यताम् ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . गन्धोदक स्नानम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. ३ अभ्यङ्ग स्नानम् (Perfumed oil bath)
ॐ कनिक्रदज्वनुशम् प्रभ्रुवान इयथिर्वाचमरितेव नावम् .
सुमङ्गलश्च शकुने भवासि मात्वा काचिदभिभाविश्व्या विदत ..
अभ्यङ्गार्थम् महीपाल तैलम् पुष्पादि सम्भवम् .
सुगन्ध द्रव्य सम्मिश्रम् सङ्ग्रुहाण जगत्पते ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . अभ्यङ्ग स्नानम् समर्पयामि.
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. ४ अङ्गोद्वर्तनकम् (To clean the body)
अङ्गोद्वर्तनकम् देव कस्तूर्यादि विमिश्रितम् .
लेपनार्थम् ग्रुहाणेदम् हरिद्रा कुङ्कुमैर्युतम् ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . अङ्गोद्वर्तनम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. ५ उष्णोदक स्नानम् (Hot water bath)
नाना तीर्थादाहृतम् च तोयमुष्णम् मयाकृतम् .
स्नानार्थम् च प्रयश्चामि स्वीकुरुश्व दयानिधे ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . उष्णोदक स्नानम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
३०. ६ शुद्धोदक स्नानम् (Pure water bath)
sprinkle water all around
ॐ आपोहिष्टा मयो भुवः . तान ऊर्जे दधातन .
महीरणाय चक्षसे . योवः शिवतमोरसः तस्यभाजयते हनः .
उशतीरिव मातरः . तस्मात् अरङ्गमामवो , यस्य क्षयाय जिन्वध .
आपो जन यथाचनः ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . शुद्धोदक स्नानम् समर्पयामि ..
सकल पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
(after sprinkling water around throw one tulasi leaf to the north)
३१ महा अभिषेकः
( Sound the bell pour water froM kalasha)
३१. १ पुरुष सूक्त
सहस्र शीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् .
स भूमिम् विश्वतो व्रुत्वात्यतिष्ठद् दशाङ्गुलम् .. ०१ ..
पुरुष एवेदम् सर्वम् यद् भूतम् यच् च भव्यम् .
उताम्रुतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति .. ०२ ..
एतावान् अस्य महिमातो ज्यायाम्श् च पूरुषः .
पादो स्य विश्वा भूतानि त्रिपाद् अस्याम्रुतम् दिवि .. ०३ ..
त्रिपाद् ऊर्ध्व उद् ऐत् पुरुषः पादो स्येहाभवत् पुनः .
ततो विष्वन् व्यक्रामत् साशनानशने अभि .. ०४ ..
तस्माद् विराड जायत विराजो अधि पूरुषः .
स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद् भूमिम् अथो पुरः .. ०५ ..
यत् पुरुषेण हविषा देवा यज्ञम् तन्वत .
वसन्तो अस्यासीद् आज्यम् ग्रीष्म इध्मः शरद् धविः .. ०६ ..
तम् यज्ञम् बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषम् जातम् अग्रतः .
तेन देवा अयजन्त साध्या रुषयश् च ये .. ०७ ..
तस्माद् यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतम् प्रुषदाज्यम् .
पशून् ताम्श् चक्रे वायव्यान् आरण्यान् ग्राम्याश् च ये .. ०८ ..
तस्माद् यज्ञात् सर्वहुत रुचः सामानि जज्ञिरे .
छन्दाम्सि जज्ञिरे तस्माद् यजुस् तस्माद् अजायत .. ०९ ..
तस्माद् अश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः .
गावो ह जज्ञिरे तस्मात् तस्माज् जाता अजावयः .. १० ..
यत् पुरुषम् व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् .
मुखम् किम् अस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते .. ११ ..
ब्राह्मणो स्य मुखम् आसीद् बाहू राजन्यः कृतः .
ऊरू तदस्य यद् वैश्यः पद्भ्याम् शूद्रो अजायत .. १२ ..
चन्द्रमा मनसो जातश् चक्षोः सूर्यो अजायत .
मुखाद् इन्द्रश् चाग्निश् च प्राणाद् वायुर् अजायत .. १३ ..
नाभ्या आसीद् अन्तरिक्षम् शीर्ष्णो द्यौः सम् अवर्तत .
पद्भ्याम् भूमिर् दिशः श्रोत्रात् तथा लोकाम् अकल्पयन् .. १४ ..
सप्तास्यासन् परिधयस् त्रिः सप्त समिधः कृताः .
देवा यद् यज्ञम् तन्वाना अबध्नन् पुरुषम् पशुम् .. १५ ..
यज्ञेन यज्ञ मयजन्त देवास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन् .
ते ह नाकम् महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ..१६ ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . पुरुषसूक्त स्नानम् समर्पयामि. ..
३१. २ श्री सूक्त
हिरण्यवर्णाम् हरिणीम् सुवर्णरजतस्रजाम् .
चन्द्राम् हिरण्मयीम् लक्ष्मीम् जातवेदो म आवह .. १..
ताम् म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् .
यस्याम् हिरण्यम् विन्देयम् गामश्वम् पुरुषानहम् .. २ ..
अश्वपूर्वाम् रथमध्याम् हस्तिनादप्रमोदिनीम् .
श्रियम् देवीमुपह्वये र्मा देवी जुषताम् .. ३ ..
कान्सोस्मि ताम् हिरण्यप्राकारामार्द्राम् ज्वलन्तीम् त्रुप्ताम् तर्पयन्तीम् .
पद्मेस्थिताम् पद्मवर्णाम् तामिहोपह्वये श्रियम् .. ४ ..
चन्द्राम् प्रभासाम् यशसा ज्वलन्तीम् श्रियम् लोके देवजुष्टामुदाराम् .
ताम् पद्मिनीमीम् शरणमहम् प्रपद्येलक्ष्मीर्मे नश्यताम् त्वाम् व्रुणे .. ५.
आदित्यवर्णे तपसोधिजातो वनस्पतिस्तव व्रुक्षोथ बिल्वः .
तस्य फलानि तपसानुदन्तुमायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः .. ६ ..
उपैतु माम् देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह .
प्रादुर्भूतोस्मि राष्ट्रेस्मिन्कीर्तिम्रुद्धिम् ददातु मे .. ७ ..
क्षुत्पिपासामलाम् ज्येष्ठामलक्ष्मीम् नाशयाम्यहम् .
अभूतिमसम्रुद्धिम् च सर्वाम् निर्णुदमे ग्रुहात् .. ८ ..
गन्धद्वाराम् दुराधर्षाम् नित्यपुष्टाम् करीषिणीम् .
ईश्वरीम् सर्वभूतानाम् तामिहोपह्वये श्रियम् .. ९ ..
मनसः काममाकूतिम् वाचः सत्यमशीमहि .
पशूनाम् रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयताम् यशः .. १० ..
कर्दमेन प्रजाभूतामयि सम्भवकर्दम .
श्रियम् वासय मे कुले मातरम् पद्ममालिनीम् .. ११ ..
आपः स्रुजन्तु स्निग्धानि चिक्लीतवसमे ग्रुहे .
निचदेवीम् मातरम् श्रियम् वासय मे कुले .. १२ ..
आर्द्राम् पुष्करिणीम् पुष्टिम् सुवर्णाम् हेममालिनीम् .
सूर्याम् हिरण्मयीम् लक्ष्मीम् जातवेदो म आवह .. १३ ..
आर्द्राम् यः करिणीम् यष्टिम् पिङ्गलाम् पद्ममालिनीम् .
चन्द्राम् हिरण्मयीम् लक्ष्मीम् जातवेदो म आवह .. १४ ..
ताम् म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् .
यस्याम् हिरण्यम् प्रभूतम् गावोदास्योश्वान्विन्देयम् पुरुषानहम् .. १५ ..
यः शुचिः प्रयतो भूत्वा जुहुयादाज्य मन्वहम् .
सूक्तम् पञ्चदशर्चम् च कामः सततम् जपेत् .. १६ ..
पद्मानने पद्म ऊरू पद्माक्षी पद्मसम्भवे .
तन्मेभजसि पद्माक्षी येन सौख्यम् लभाम्यहम् .. १७ ..
अश्वदायी गोदायी धनदायी महाधने .
धनम् मे जुषताम् देवि सर्वकामान्श्च देहि मे .. १८ ..
पद्मानने पद्मविपद्मपत्रे पद्मप्रिये पद्मदलायताक्षि .
विश्वप्रिये विश्वमनोनुकूले त्वत्पादपद्मम् मयि सन्निधत्स्व .. १९ ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . श्री सूक्त स्नानम् समर्पयामि ..
३१. ३ विष्णु सूक्त
अतो देवा अवन्तु नो यतो विष्णुर्विचक्रमे .
प्रुथिव्याः सप्त धामभिः ..
इदम् विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् .
समूह्वयमस्य पाम्सुरे ..
त्रीणि पादा विचक्रमे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः .
अतो धर्माणि धारयन् ..
विष्णोः कर्माणि पश्यतयोयतो व्रतानि पस्पशे .
इन्द्रस्य युज्यः सखा ..
तद् विष्णोः परमम् पदम् सदा पश्यन्ति सूर्यः .
दिवीव चक्षुराततम् ..
तद् विप्रासो विपन्यवो जाग्रुवाम्सः समिन्धते .
विष्णोर्यत् परमम् पदम् ..
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेश्विनोर्बाहुभ्याम् पूष्ण्यो हस्ताभ्याम्
अग्नेस्तेजसा सूर्यश्च अर्चसेन्द्रस्यम् अभिशिञ्चामि ..
बलाय श्रियै यशसेन्नाध्याय अम्रुताभिषेको अस्तु .
शान्तिः पुष्टिः तुष्टिः च अस्तु ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . महा अभिषेक स्नानम् समर्पयामि ..
३२ प्रतिष्ठापना
ॐ नमो रामचन्द्राय.. (Repeat 12 times)
ॐ तदस्तु मित्रा वरुणा तदग्ने सम्योरश्मभ्यमिदमेस्तुशस्तम् .
अशीमहि गादमुत प्रतिष्ठाम् नमो दिवे ब्रहते साधनाय ..
ॐ ग्रिहावै प्रतिष्ठासूक्तम् तत् प्रतिष्टित तमया वाचा .
शम् स्तव्यम् तस्माद्यद्यपिदूर इव पशून् लभते ग्रुहानेवै ..
नानाजिगमिशति ग्रिहाहि पशूनाम् प्रतिष्ठा प्रतिष्ठा
ॐ श्री रामचन्द्राय साङ्गाय सपरिवाराय सायुधाय
सशक्तिकाय नमः . श्री रामचन्द्राय साङ्गम् सपरिवारम्
सायुधम् सशक्तिकम् आवाहयामि ..
श्री सीता सहित श्री रामचन्द्राय नमः ..
सुप्रतिष्ठमस्तु ..
३३ वस्त्र
(offer two pieces of cloth for the Lord)
ॐ तम् यज्ञम् बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषम् जातमग्रतः .
तेन देवा अयजन्त साध्या रुषयश्च ये ..
ॐ उपैतु माम् देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह .
प्रादुर्भूतोस्मि राष्ट्रेस्मिन्कीर्तिम्रुद्धिम् ददातु मे ..
तप्त काञ्चन सम्काशम् पीताम्बरम् इदम् हरे .
सङ्ग्रुहाण जगन्नाथ रामचन्द्र नमोस्तुते ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . वस्त्रयुग्मम् समर्पयामि ..
३४ यञ्योपवीतम्
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः सम्भृतम् प्रुषदाज्यम् .
पशूगन्स्तागन्श्चक्रे वायव्यान् आरण्यान् ग्राम्याश्चये ..
क्षुत्पिपासामलाम् ज्येष्ठामलक्ष्मीम् नाशयाम्यहम् .
अभूतिमसम्रुद्धिम् च सर्वाम् निर्णुदमे ग्रुहात् ..
श्री रामच्युत देवेश धरानन्त राघव
ब्रह्मसूत्रम्चोत्तरीयम् ग्रुह्ण रघुनन्दन
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . यञ्योपवीतम् समर्पयामि ..
३५ आभरणम् हस्त भूषणम्
ग्रुहाण नानाभरणानि रामचन्द्रे निर्मितानि .
ललाट कण्ठोत्तम कर्ण हस्त नितम्ब हस्ताङ्गुलि भूषणानि ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . आभरणानि समर्पयामि ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . हस्त भूषणम् समर्पयामि ..
३६ गन्धम्
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः रुचः सामानि जज्ञिरे .
छन्दागुम्सि जज्ञिरे तस्मात् यजुस्तस्मादजायत ..
गन्धद्वाराम् दुराधर्षाम् नित्यपुष्टाम् करीषिणीम् .
ईश्वरीम् सर्वभूतानाम् तामिहोपह्वये श्रियम् ..
कुङ्कुमागरु कस्तूरि कर्पूरं चन्दनं तथा
तुभ्यं दास्यामि राजेन्द्र राम स्वीकुरु प्रभो
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . गन्धम् समर्पयामि ..
३७ नाना परिमल द्रव्यम्
ॐ अहिरैव भोग्येः पर्येति बाहुम् जाया हेतिम् परिभादमानः .
हस्तञ्यो विश्वावयुनानि विद्वान् पुमास्प्रमान्सम् परिपातु विश्वतः ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . नाना परिमल द्रव्यम् समर्पयामि ..
३८ अक्षत
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चो भयादतः .
गावो ह जज्ञिरे तस्मात् तस्माज्जाता अजावयः ..
मनसः काममाकूतिम् वाचः सत्यमशीमहि .
पशूनाम् रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयताम् यशः ..
श्वेत तुण्डल सम्युक्तान् कुङ्कुमेन विराजितान् .
अक्षतान् ग्रुह्यताम् देव नारायण नमोस्तुते ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . अक्षतान् समर्पयामि ..
३९ पुष्प
माल्यादीनि सुगन्धीनि माल्यतादीनि वैप्रभो .
मया ह्रितानि पूजार्थम् पुष्पाणि प्रतिग्रुह्यताम् ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . पुष्पाणि समर्पयामि ..
तुळसी कुन्द मन्दार जाजी पुन्नाग चम्ब्पकैः .
कदम्ब करवीरैस्च कुसुमे शतपत्रकैः ..
जलाम्बुजै बिल्व पत्रैस् चम्पकै राघवम् विभुम् .
पूजयिष्याम्यहम् भक्त्या सङ्रुहाण जनार्धना ..
तुळसी कुन्द मन्दार पारिजाताम्बुजैर्युताम् .
वनमालां प्रदास्यामि ग्रुह्ण जगदीश्वर ..
ॐ श्री रमचन्द्राय नमः . पत्र पुष्पाणि वनमालां च समर्पयामि ..
४० नाना अलङ्कार
कटि सूताङ्गुली येच कुण्डले मुकुठम् तथा .
वनमालाम् कौस्तुभम् च ग्रुहाण पुरुषोत्तम ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . नाना अलङ्कारान् समर्पयामि ..
४१ अथाङ्गपूजा
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . पादौ पूजयामि ..
ॐ राजीवलोचनाय नमः . गुल्फौ पूजयामि ..
ॐ रावणान्तकाय नमः . जानुनी पूजयामि ..
ॐ वाचस्पतये नमः . जङ्घै पूजयामि ..
ॐ विश्वरूपाय नमः . ऊरून् पूजयामि ..
ॐ लक्ष्मणाग्रजाय नमः . गुह्यं पूजयामि ..
ॐ विश्वमूर्तये नमः . जघनं पूजयामि ..
ॐ विश्वामित्र प्रियाय नमः . कटिं पूजयामि ..
ॐ परमात्मने नमः . उदरं पूजयामि ..
ॐ श्रीकण्टाय नमः . हृदयं पूजयामि ..
ॐ यञ्यिने नमः . पार्श्वौ पूजयामि ..
ॐ त्रिविक्रमाय नमः . प्रुष्ठदेहं पूजयामि ..
ॐ पद्मनाभाय नमः . स्कन्धौ पूजयामि ..
ॐ सर्वास्त्रधारिणे नमः . बाहून् पूजयामि ..
ॐ रघूद्वहाय नमः . हस्तान् पूजयामि ..
ॐ आदि पुरुषाय नमः . कण्ठं पूजयामि ..
ॐ विभीशण परित्रात्रे नमः . वदनं पूजयामि ..
ॐ दया सागराय नमः . नासिकां पूजयामि ..
ॐ सेतुकृते नमः . श्रोत्रे पूजयामि ..
ॐ महायोगिने नमः . नेत्राणि पूजयामि ..
ॐ धनुर्धराय नमः . भ्रवौ पूजयामि ..
ॐ जितवाराशये नमः . भ्रूमध्यं पूजयामि ..
ॐ सीतापतये नमः . ललाटं पूजयामि ..
ॐ ज्ञान गम्याय नमः . शिरः पूजयामि ..
ॐ चन्द्रमौलये नमः . मौलिं पूजयामि ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः सर्वाङ्गाणि पूजयामि ..
४२ अथ पुष्प पूजा
ॐ रामाय नमः . करवीर पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ रामभद्राय नमः . जाजी पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ शाश्वताय नमः . चम्पक पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ राजीवलोचनाय नमः . वकुल पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ मते नमः . शतपत्र पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ राजेन्द्राय नमः . कल्हार पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ रघुपुङ्गवाय नमः . सेवन्तिका पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ जानकीवल्लभाय नमः . मल्लिका पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ जैत्राय नमः . इरुवंतिका पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ जितामित्राय नमः . गिरिकर्णिका पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ जनार्दनाय नमः . आथसी पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ विश्वामित्र प्रियाय नमः . पारिजात पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ दान्ताय नमः . पुन्नाग पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ वाग्मिने नमः . कुन्द पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ सत्य वाचे नमः . मालति पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ सत्य विक्रमाय नमः . केतकी पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ सत्य व्रताय नमः . मन्दार पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ व्रतधराय नमः . पातली पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ कौसलेयाय नमः . अशोक पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ खरध्वंसिने नमः . पूग पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ विरादवधपण्डिताय नमः . दादिमा पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ सप्ततालप्रभेत्रे नमः . देव दारु पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ ताटकान्तकाय नमः . सुगन्ध राज पुष्पं समर्पयामि ..
ॐ वेदान्तसाराय नमः . कमल पुष्पं समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्र स्वामिने नमः . पुष्पपूजां समर्पयामि ..
४३ अथ पत्र पूजा
ॐ रामाय नमः . तुळसी पत्रं समर्पयामि ..
ॐ आदिपुरुषाय नमः . जाजी पत्रं समर्पयामि ..
ॐ धन्विने नमः . चम्पका पत्रं समर्पयामि ..
ॐ पित्रुभक्ताय नमः . बिल्व पत्रं समर्पयामि ..
ॐ वरप्रदाय नमः . धुर्वायुग्मं समर्पयामि ..
ॐ जितक्रोधाय नमः . सेवन्तिका पत्रं समर्पयामि ..
ॐ जगद्गुरवे नमः . मरुग पत्रं समर्पयामि ..
ॐ महादेवाय नमः . दवन पत्रं समर्पयामि ..
ॐ महाभुजाय नमः . करवीर पत्रं समर्पयामि ..
ॐ सौम्याय नमः . विष्णु क्रान्ति पत्रं समर्पयामि ..
ॐ ब्रह्मण्याय नमः . माचि पत्रं समर्पयामि ..
ॐ मुनिसंस्तुताय नमः . मल्लिका पत्रं समर्पयामि ..
ॐ महायोगिने नमः . इरुवन्तिका पत्रं समर्पयामि ..
ॐ महोदराय नमः . अपामर्ग पत्रं समर्पयामि ..
ॐ परमपुरुषाय नमः . पारिजात पत्रं समर्पयामि ..
ॐ पुण्योदयाय नमः . दाडिम पत्रं समर्पयामि ..
ॐ दयासागराय नमः . बदरी पत्रं समर्पयामि ..
ॐ स्मितवक्त्राय नमः . देवदारु पत्रं समर्पयामि ..
ॐ मितभाषिणे नमः . मन्दार पत्रं समर्पयामि ..
ॐ पूर्वभाषिणे नमः . आम्र पत्रं समर्पयामि ..
ॐ राघवाय नमः . मन्दार पत्रं समर्पयामि ..
ॐ सेतुक्रते नमः . वट पत्रं समर्पयामि ..
ॐ जितवाराशये नमः . कमल पत्रं समर्पयामि ..
ॐ हरये नमः . वेणु पत्रं समर्पयामि ..
ॐ रामचन्द्र स्वामिने नमः . पत्रपूजां समर्पयामि ..
४४ अष्टोत्तरशतनाम पूजा
Chant Dhyaan Shlokas
ॐ रामाय रामभद्राय रामचन्द्राय वेधसे .
रघुनाथाय नाथाय सीताया पतये नमः ..
श्री रामं रघुवरं जानकिपतिं सुन्दरं
काकुथ्सं करुणार्णवं गुणनिधिं विप्रप्रियं धार्मिकम् .
राजेन्द्रं सत्यसंधं दशरथतनयं श्यामलं शान्तमूर्तिं
वन्दे लोकाभिरामं रघुकुल तिलकं रावणारिं मुरारिम् ..
ॐ श्री रामाय नमः .
ॐ रामभद्राय नमः .
ॐ रामचन्द्राय नमः .
ॐ शाश्वताय नमः .
ॐ राजीवलोचनाय नमः .
ॐ मते नमः .
ॐ राजेन्द्राय नमः .
ॐ रघुपुङ्गवाय नमः .
ॐ जानकी वल्लभाय नमः .
ॐ जैत्राय नमः .
१०%
ॐ जितामित्राय नमः .
ॐ जनार्दनाय नमः .
ॐ विश्वामित्रप्रियाय नमः .
ॐ दान्ताय नमः .
ॐ शरणत्राणतत्पराय नमः .
ॐ वाली प्रमथनाय नमः .
ॐ वाग्मिने नमः .
ॐ सत्यवाचे नमः .
ॐ सत्यविक्रमाय नमः .
ॐ सत्यव्रताय नमः .
२०%
ॐ व्रतधराय नमः .
ॐ सदा हनुमदाश्रितय नमः .
ॐ कौसलेयाय नमः .
ॐ खरध्वंसिने नमः .
ॐ विरादवध पण्डिताय नमः .
ॐ विभीषण परित्रात्रे नमः .
ॐ हरकोदण्ड खण्डनाय नमः .
ॐ सप्तताल प्रभेत्रे नमः .
ॐ दशग्रीव शिरोहराय नमः .
ॐ जामद्ग्न्य महादर्प दलनाय नमः .
३०%
ॐ ताटकान्तकाय नमः .
ॐ वेदान्तसाराय नमः .
ॐ वेदात्मने नमः .
ॐ भवरोगस्य भेशजाय नमः .
ॐ दूषणत्रिशिरोहन्त्रे नमः .
ॐ त्रिमूर्तये नमः .
ॐ त्रिगुणात्मकाय नमः .
ॐ त्रिविक्रमाय नमः .
ॐ त्रिलोकात्मने नमः .
ॐ पुण्यचारित्रकीर्तनाय नमः .
४०%
ॐ त्रिलोकरक्षकाय नमः .
ॐ धन्विने नमः .
ॐ दण्डकारण्य कर्त्तनाय नमः .
ॐ अहल्या शाप शमनाय नमः .
ॐ पित्रु भक्ताय नमः .
ॐ वरप्रदाय नमः .
ॐ जितेन्द्रियाय नमः .
ॐ जितक्रोधाय नमः .
ॐ जितामित्राय नमः .
ॐ जगद्गुरवे नमः .
५०%
ॐ रुक्ष वानर सङ्घातिने नमः .
ॐ चित्रकूटसमाश्रयाय नमः .
ॐ जयन्त त्राण वरदाय नमः .
ॐ सुमित्रापुत्रसेविताय नमः .
ॐ सर्वदेवादिदेवाय नमः .
ॐ म्रुतवानर जीविताय नमः .
ॐ मायामारीचहन्त्रे नमः .
ॐ महादेवाय नमः .
ॐ महा भुजाय नमः .
ॐ सर्वदेवस्तुताय नमः .
६०%
ॐ सौम्याय नमः .
ॐ ब्रह्मण्याय नमः .
ॐ मुनि सम्स्तुताय नमः .
ॐ महा योगिने नमः .
ॐ महोदराय नमः .
ॐ सुग्रीवेप्सित राज्यदाय नमः .
ॐ सर्वपुण्याधिक फलाय नमः .
ॐ स्म्रित सर्वाघ नाशनाय नमः .
ॐ आदिपुरुषाय नमः .
ॐ परमपुरुषाय नमः .
७०%
ॐ पुण्योदयाय नमः .
ॐ दयासागराय नमः .
ॐ पुराणपुरुषोत्तमाय नमः .
ॐ स्मित वक्त्राय नमः .
ॐ मित भाषिणे नमः .
ॐ पूर्व भाषिणे नमः .
ॐ राघवाय नमः .
ॐ अनन्तगुणगम्भीराय नमः .
ॐ धीरोद्दत्त गुणोत्तमाय नमः .
ॐ मायामानुशचरित्राय नमः .
८०%
ॐ महादेवादिपूजिताय नमः .
ॐ सेतुकृते नमः .
ॐ जितवाराशये नमः .
ॐ सर्व तीर्थमयाय नमः .
ॐ हरये नमः .
ॐ श्यामाङ्गाय नमः .
ॐ सुन्दराय नमः .
ॐ शूराय नमः .
ॐ पीत वाससे नमः .
ॐ धनुर्धराय नमः .
९०%
ॐ सर्व यज्ञाधिपाय नमः .
ॐ यज्वने नमः .
ॐ जरामरण वर्जिताय नमः .
ॐ विभीषण प्रतिष्ठात्रे नमः .
ॐ सर्वापगुणवर्जिताय नमः .
ॐ परमात्मने नमः .
ॐ परस्मै ब्रह्मणे नमः .
ॐ सच्चिदानन्द विग्रहाय नमः .
ॐ परम्ज्योतिषे नमः .
ॐ परस्मै धाम्ने नमः .
१००%
ॐ पराकाशाय नमः .
ॐ परात्पराय नमः .
ॐ परेशाय नमः .
ॐ पारगाय नमः .
ॐ पाराय नमः .
ॐ सर्व देवात्मकाय नमः .
ॐ परस्मै नमः .
ॐ श्री रामाय नमः ..
इति अष्टोत्तर पूजां समर्पयामि ..
४५ धूपम्
वनस्पत्युद्भवो दिव्यो गन्धाढ्यो गन्धवुत्तमः .
रामचन्द्र महिपालो धूपोयम् प्रतिग्रुह्यताम् ..
यत्पुरुषम् व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् .
मुखम् किमस्य कौ बाहू कावूरू पादावुच्येते ..
ॐ श्री रामचन्द्र स्वामिने नमः . धूपम् आघ्रापयामि ..
४६ दीपम्
साज्यम् त्रिवर्ति सम्युक्तम् वह्निना योजितुम् मया .
ग्रुहाण मङ्गलम् दीपम् त्रैलोक्य तिमिरापहम् ..
ज्योतिशां पतये तुभ्यम्, नमो रामाय वेधसे .
ग्रुहाण दीपकं चैव, त्रैलोक्य तिमिरापह ..
ब्राह्मणोस्य मुखमासीत् बाहू राजन्यः कृतः .
ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्याम् शूद्रो अजायत ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . दीपम् दर्शयामि ..
४७ नैवेद्यम्
(dip finger in water and write a square and
'shrii' mark inside the square. Place naivedya on
'shrii'. ; remove lid and sprinkle water around
the vessel; place in each food item one washed
leaf/flower/akShatha)
ॐ नारायणाय विद्महे . वासुदेवाय धीमहि .
तन्नो राम प्रचोदयात् ..
ॐ नमः रामचन्द्राय..
(show mudras)
निर्वीषिकरणार्थे तार्क्ष मुद्रा .
अम्रुती करणार्थे धेनु मुद्रा .
पवित्रीकरणार्थे शङ्ख मुद्रा .
सम्रक्षणार्थे चक्र मुद्रा .
विपुलमाया करणार्थे मेरु मुद्रा .
Touch naivedya and chant 9 times ' ओम्'
ॐ सत्यम्तवर्तेन परिसिञ्चामि
(sprinkle water around the naivedya)
भोः! स्वामिन् भोजनार्थम् आगश्चादि विज्ञाप्य
(request Lord to come for dinner)
सौवर्णे स्थालिवैर्ये मणिगणकचिते गोघृताम्
सुपक्वाम् भक्ष्याम् भोज्याम् च लेह्यानपि
सकलमहम् जोष्यम्न नीधाय नाना शाकै रूपेतम्
समधु दधि घृतम् क्षीर पाणीय युक्तम्
ताम्बूलम् चापि श्री रामम् प्रतिदिवसमहम् मनसे चिन्तयामि ..
अद्य तिष्ठति यत्किञ्चित् कल्पितश्चापरङ्ग्रुहे
पक्वान्नम् च पानीयम् यथोपस्कर सम्युतम्
यथाकालम् मनुष्यार्थे मोक्ष्यमानम् शरीरिभिः
तत्सर्वम् विष्णुपूजास्तु प्रयताम् मे जनार्दन
सुधारसम् सुविफुलम् आपोषणमिदम्
तव ग्रुहाण कलशानीतम् यथेष्टमुप भुज्ज्यताम् ..
ॐ नमो रामचन्द्राय . श्री रामचन्द्राय नमः ..
अम्रुतोपस्तरणमसि स्वाहा ..
(drop water froM sha.nkha)
ॐ प्राणात्मने रामाय स्वाहा .
ॐ अपानात्मने लक्षमणाय स्वाहा .
ॐ व्यानात्मने भरताय स्वाहा .
ॐ उदानात्मने शत्रुघ्नाय स्वाहा .
ॐ समानात्मने आञ्जनेयाय स्वाहा .
ॐ नमः रामचन्द्राय .
नैवेद्यम् ग्रुह्यताम् देव भक्ति मे अचलाम् कुरुः .
ईप्सितम् मे वरम् देहि इहत्र च पराम् गतिम् ..
श्री रामचन्द्रनमस्तुभ्यम् महा नैवेद्यम् उत्तमम् .
सङ्ग्रुहाण सुरश्रेष्ठ भक्ति मुक्ति प्रदायकम् ..
चन्द्रमा मनसो जातः चक्षोः सूर्यो अजायत .
मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ..
आर्द्राम् पुष्करिणीम् पुष्टिम् सुवर्णाम् हेममालिनीम् .
सूर्याम् हिरण्मयीम् लक्ष्मीम् जातवेदो म आवह ..
ॐ नमो रामचन्द्राय .
श्री जानकि सहित रामचन्द्राय नमः .
नैवेद्यम् समर्पयामि ..
(cover face with cloth and chant गायत्री मन्त्र
five times or repeat 12 times
ॐ नमः नारायणाय )
सर्वत्र अम्रुतोपिधान्यमसि स्वाहा .
ॐ श्री जानकि सहित रामचन्द्राय नमः .
उत्तरापोषणम् समर्पयामि ..
(Let flow water froM sha.nkha)
४८ महा फलम्
(put tulsi / akShathaa on a big fruit)
इदम् फलम् मयादेव स्थापितम् पुरतस्तव .
तेन मे सफलावाप्तिर्भवेत् जन्मनिजन्मनि ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . महाफलम् समर्पयामि .
४९ फलाष्टक
(put tulsi/akshata on fruits)
कूष्माण्ड मातुलिङ्गम् च कर्कठी दाडिमी फलम् .
रम्बा फलम् जम्बीरम् बदरम् तथा ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . फलाष्टकम् समर्पयामि ..
५० करोद्वर्तनम्
करोद्वर्तनकम् देवमया दत्तम् हि भक्तितः .
चारु चन्द्र प्रभाम् दिव्यम् ग्रुहाण जगदीश्वर ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः .
करोद्वर्तनार्थे चन्दनम् समर्पयामि ..
५१ ताम्बूलम्
पूगिफलम् सताम्बूलम् नागवल्लि दलैर्युतम् .
ताम्बूलम् ग्रुह्यताम् राम येल लवङ्ग सम्युक्तम् ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . पूगिफल ताम्बूलम् समर्पयामि ..
५२ दक्षिणा
हिरण्य गर्भ गर्भस्थ हेमबीज विभावसोः .
अनन्त पुण्य फलदा अथः शान्तिम् प्रयश्च मे ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . सुवर्ण पुष्प दक्षिणाम् समर्पयामि ..
५३ महा नीराजन
यै जातः श्रिय अनिरियाय श्रियम् वयो जरित्रभ्यो ददाति
श्रियम् वसाना अम्रुतत्त्व मायन् भवन्ति सत्या समिधा मितद्रौ
श्रिय येवैनम् तत् श्रिया मादधाति सन्तत म्रुचा वषट् कृत्यम्
सन्ततम् सन्धीयते प्रजया पशुभिः ययेवम् वेद ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . महा नीराजनम् दीपम् समर्पयामि ..
५४ कर्पूर दीप
अर्चत प्रार्चत प्रियमे धासो अर्चत .
अर्चन्तु पुत्रका वता पुराण धृष्ण वर्चत ..
कर्पूरकम् महाराज रम्भोद्भूतम् च दीपकम् .
मङ्गलार्थम् महीपाल सङ्ग्रुहाण जगत्पते ..
ॐ श्री रामचन्द्राय नमः . कर्पूर दीपम् समर्पयामि ..
५५ प्रदक्षिणा
नाभ्या आसीदन्तरिक्षम् शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत .
पद्भ्याम् भूमिर्दिशः श्रोत्रात् तथा लोकाङ्ग अकल्पयन् ..
आर्द्राम् यःकरिणीम् यष्टिम् पिङ्गलाम् पद्ममालिनीम् .
चन्द्राम् हिरण्मयीम् लक्ष्मीम् जातवेदो म आवह ..
यानि कानि च पापानि जन्मान्तर कृतानि च .
तानि तानि विनश्यन्ति प्रदक्षिणे पदे पदे ..
अन्यथा शरणम् नास्ति त्वमेव शरणम् मम .
तस्मात् कारुण्य भावेन रक्ष रक्ष रमापते ..
श्री रामचन्द्राय नमः . प्रदक्षिणान् समर्पयामि ..
५६ नमस्कार
सप्तास्यासन् परिधयः त्रिस्सप्त समिधः कृताः .
देवा यद्यज्ञम् तन्वानाः अबध्नन्पुरुषम् पशुम् ..
ताम् म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् .
यस्याम् हिरण्यम् प्रभूतम् गावोदास्योश्वान्विन्देयम् पुरुषानहम् ..
नमः सर्व हितार्थाय जगदाधार हेतवे .
साष्टाङ्गोयम् प्रणामस्ते प्रयत्नेन मया कृतः ..
ऊरुसा शिरसा द्रुष्ट्वा मनसा वाचसा तथा .
पद्भ्याम् कराभ्याम् जानुभ्याम् प्रणामोष्टाङ्गम् उच्यते ..
शाट्येनापि नमस्कारान् कुर्वतः शारङ्ग पाणये .
शत जन्मार्चितम् पापम् तत्क्षणतेव नश्यति ..
श्री रामचन्द्राय नमः . नमस्कारान् समर्पयामि ..
५७ राजोपचार
ग्रुहाण परमेशान सरत्ने छत्र चामरे .
दर्पणम् व्यञ्जनम् चैव राजभोगाय यत्नथः ..
श्री रामचन्द्राय नमः . छत्रम् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . चामरम् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . गीतम् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . न्रुत्यम् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . वाद्यम् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . दर्पणम् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . व्यन्जनम् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . आन्दोलनम् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . राजोपचारान् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . सर्वोपचारान् समर्पयामि ..
श्री रामचन्द्राय नमः . समस्त राजोपचारर्थे अक्षतान् समर्पयामि ..
५८ मन्त्र पुष्प
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् .
ते ह नाकम् महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ..
यः शुचिः प्रयतो भूत्वा जुहुयादाज्यमन्वहम् .
सूक्तम् पञ्चदशर्चम् च कामः सततम् जपेत् ..
विद्या बुद्धि धनैश्वर्य पुत्र पौत्रादि सम्पदः .
पुष्पान्जलि प्रदानेन देहिमे ईप्सितम् वरम् ..
नमोस्त्वनन्ताय सहस्र मूर्तये सहस्र पादाक्षि शिरोरु बाहवे .
सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्र कोटी युगधारिणे नमः ..
ॐ नमो महद्भ्यो नमो अर्भकेभ्यो नमो युवभ्यो नमो आसीनेभ्यः .
यजाम् देवान्य दिशक्रवा ममा जायसः शम् समाव्रुक्षिदेव ..
ॐ ममत्तुनः परिज्ञावसरः ममत्तु वातो अपाम् व्रशन्वान् .
शिशीतमिन्द्रा पर्वता युवन्नस्थन्नो विश्वेवरिवस्यन्तु देवाः ..
ॐ कथात अग्ने शुचीयन्त अयोर्ददाशुर्वाजे भिराशुशानः .
उभेयत्तोकेतनये दधाना रुतस्य सामन्रुणयन्त देवाः ..
ॐ राजाधि राजाय प्रसह्य साहिने नमो वयम् वैश्रवणाय
कूर्महे समे कामान् काम कामाय मह्यम् कामेश्वरो
वैश्रवणो दधातु कुबेराय वैश्रवणाय महाराजाय नमः ..
ॐ स्वस्ति साम्राज्यम् भोज्यम् स्वाराज्यम् वैराज्यम्
पारमेष्ठाम् राज्यम् महाराज्यमाधिपत्यमयम् समन्त
पर्यायिस्यात् सार्व भौमः सार्वायुशः अन्तादा
परार्धात् प्रुथिव्यै समुद्र पर्यन्ताय एकरालिति तदप्येश
श्लोकोभिगीतो मरूतः परिवेष्टारो मरुतस्या वसन्ग्रुहे
आवीक्षितस्य कामप्रेर्विश्वेदेवा सभासद इति ..
श्री रामचन्द्राय नमः . मन्त्रपुष्पम् समर्पयामि ..
५९ शङ्ख ब्रमण
(make three rounds of sha.nkha with
water like aarati and pour down;
chant OM 9 times and show mudras)
इमाम् आपशिवतम इमम् सर्वस्य भेषजे .
इमाम् राष्ट्रस्य वर्धिनि इमाम् राष्ट्र भ्रतोमत ..
६० तीर्थ प्राश्न
ॐ श्रियः कान्ताय कल्याण निधये निधयेर्तिनाम् .
श्री वेङ्कट निवासाय निवासाय मङ्गलम् ..
सर्वदा सर्व कार्येषु नास्ति तेषाम् अमङ्गलम् .
येषाम् हृदयिस्थो भगवान् मङ्गलायतनो हरिः ..
लाभस्तेषाम् जयस्तेषाम् कुतस्तेषाम् पराजयः .
येषाम् इन्दीवर श्यामो हृदयस्तो जनार्दनः ..
अकाल म्रुत्यु हरणम् सर्व व्याधि निवारणम् .
सर्व पाप उपशमनम् श्री राम पादोदकम् शुभम् ..
६१ उपयन दानम्
ब्राह्मण सुहासिनि पूजा
(wash feet wipe offer gandha kumkum flowers
fruits and gitfs and make obeisances)
इष्ट काम्यार्थ प्रयुक्त सम्यग् आचरित श्री राम नवमि पूजा
सम्पूर्ण फल वाप्यर्थम् श्री रामचन्द्र स्वरूपाय
ब्राह्मणाय वायन दानम् करिष्ये ..
श्री रामचन्द्र स्वरूपाय ब्राह्मणाय आवाहन पूर्वक आसनम्
गन्धम् अक्षत धूप दीपादि सकलाराधनै स्वर्चितम् .
नारायण प्रतिग्रुह्णतु नारायणो वै ददाति च
नारायणो तारकोभ्याम् नारायणाय नमो नमः .
देवस्य त्व सवितुः प्रसवेश्विनोर्भाहुभ्याम् पूष्नो हस्ताभ्याम्
अग्ने तेजसा सूर्यस्य वर्च सेन्द्रियेन्नाभिशिञ्चामि .
बलाय श्रियै यशसेन्न द्याय श्री रामचन्द्राय नमः .
वायनदानम् प्रतिग्रुह्णातु ( प्रतिग्रुह्ण विलाति प्रतिवचनम्)
६२ विसर्जन पूजा
आराधितानाम् देवतानाम् पुनः पूजाम् करिष्ये ..
श्री रामचन्द्र स्वामि देवताभ्यो नमः ..
पूजान्ते छत्रम् समर्पयामि . चामरम् समर्पयामि .
न्रुत्यम् समर्पयामि . गीतम् समर्पयामि .
वाद्यम् समर्पयामि . आन्दोलिक आरोहणम् समर्पयामि .
अश्वारोहणम् समर्पयामि . गजारोहणम् समर्पयामि .
श्री रामचन्द्र स्वामी देवताभ्यो नमः .
समस्त राजोपचार देवोपचार शक्त्युपचार भक्त्युपचार
पूजाम् समर्पयामि ..
६३ आत्म समर्पण
यस्य स्म्रुत्या च नाम्नोक्त्या तपः पूजा क्रियादिशु .
न्यूनम् सम्पूर्णताम् याति सद्यो वन्दे तम् अच्युतम् ..
मन्त्रहीनम् क्रियाहीनम् भक्तिहीनम् जनार्दन .
यत्पूजितम् मयादेव परिपूर्णम् तदस्तु मे ..
आवाहनम् न जानामि न जानामि विसर्जनम्
पूजाविधिम् न जानामि क्षमस्व पुरुषोत्तम
अनेन मया कृतेन श्री रामचन्द्र देवता
सुप्रीता सुप्रसन्ना वरदा भवतु .
मध्ये मन्त्र तन्त्र स्वर वर्ण न्युनातिरिक्त लोप दोष
प्रायश्चित्तार्थम् राम नाम महा मन्त्र जपम् करिष्ये ..
ॐ रामाय नमः . रामभद्राय नमः . रामचन्द्राय नमः .
ॐ रामाय नमः . रामभद्राय नमः . रामचन्द्राय नमः .
ॐ रामाय नमः . रामभद्राय नमः . रामचन्द्राय नमः .
ॐ राम रामभद्र रामचन्द्रेभ्यो नमः .
कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् .
करोमि यद्यत् सकलम् परस्मै रामचन्द्रेति समर्पयामि ..
नमस्मरोमि .
श्री रामचन्द्र स्वामी देवता प्रसादम् शिरसा ग्रुह्णामि ..
६४ क्षमापनम्
अपराध सहस्राणि क्रियन्ते अहर्निशम् मया .
तानि सर्वाणि मे देव क्षमस्व पुरुषोत्तम ..
यान्तु देव गण सर्वे पूजाम् आदाय पर्तिवीम्
इष्ट काम्यार्थ सिध्यर्थम् पुनरागमनाय च ..
(Shake the kalasha)
.. श्री रामचन्द्रार्पणमस्तु ..
Transliterated by Sri S.A. Bhandarkar(achkumg3@batelco.com.bh)
Modified for ITRANS;
Proof Reading by Saroja Sundaresan (intersid@batelco.com.bh)
Send corrections to Sowmya Ramkumar (ramkumar@batelco.com.bh)
Last updated on March 31, 1998
Please send comments and suggestions to
Saroja Sundaresan
This page uses Unicode encoding for Devanagari.
Please set the fonts and languages setting in your web browser to display the correct
Unicode devanagari font such as Mangal.ttf from Microsoft or Raghu8.ttf from the BBC site.
Questions, comments:shree@yahoo.com


text:
श्रूयते विद्वद्वचनम् --
उपमा कालिदासस्य भारवेरर्थगौरवम्
दण्डिनः पदलालित्यं माघे सन्ति त्र्यो गुणाः ॥
सर्वस्मिन्नपि श्लोके काचित् उपमा निरूप्यते कालिदासेन । प्रेक्षकैः अतिमात्रं कालिदासवचनानि परिशील्य, तस्य काचित् उपमा एव विशेषणत्वेन उपक्षेपिता । कुतः इयम् उपमा इति पृष्ठे --
संचारिणी दीपशिखेव रात्रौ यं यं व्यतीयाय पतिंवरा सा
नरेन्द्रमार्गाट्ट इव प्रपेदे विवर्णभावं स स भूमिपालः ॥६,६७॥
रघुवंशमहाकाव्ये इन्दुमतीस्वयंवराख्याने तस्याः इन्दुमत्याः प्रभावः वर्णितः । सा इन्दुमती रात्रौ दीपशिखा इव संचारिणी, यं यं राजानं व्यतीयाय अतीत्य गता, सः सः भूमिपालः नरेन्द्रमार्गाट्टः इव विवर्णभावं प्रपेदे इति ।
अस्मादेव श्लोकात् अयं कविः दीपशिखाकालिदासः इति ख्यातिं गतः । मुहुर्मुहुः पठित्वाऽपि पुनःपठितुकामाः वयम् । सौन्दर्यात् आख्यायिका इयं बहुषु विश्वविद्यालयेषु पाठ्यवस्तुना विहिता ।


text:
सूत्रम्
उपजानूपकर्णोपनीवेष्ठक्॥ ४।३।४०
काशिका-वृत्तिः
उपजानूपकर्णौपनीवेष् ठक् ४।३।४०
उपजान्वादिभ्यः शब्देभ्यः सप्तमीसमर्थेभ्यः प्रायभव इत्येतस्मिन् विषये ठक् प्रत्ययो भवति। अणो ऽपवादः। औपजानुकः। औपक्र्णिकः। औपनीविकः।
न्यासः
उपजानूपकर्णोपनीवेष्ठक्। , ४।३।४०
जानुनः समीपम्, कर्णस्य समीपम्, नाव्याः समीपमिति-- "अव्ययं विभक्ति" २।१।६
इत्यादिनाऽव्ययीबावः। "{औपजानुकः-- काशिका"} उपजानुकः" इति। "इसुसुक्तन्तात् कः" ७।३।५१
॥
बाल-मनोरमा
उपजानूपकर्णोपनीवेष्ठक् १३९४, ४।३।४०
उपजानूपकर्ण। "प्रायभव" इत्यर्थे उपजानु उपकर्ण उपनीवि इत्येभ्यष्ठगित्यर्थः। उपजान्वादिषु सामीप्येऽव्ययीभावः। औपजानुक इति। जानुनः समीपमुपजानु। तत्र प्रायभव इत्यर्थः। उगन्तात्परत्वाट्ठस्य कः। औपकर्णिक इति। कर्णस्य समीपमुपकर्ण, तत्पर प्रायभव इत्यर्थः। औपनीविक इति। नीवेः समीपमुपनीवि, तत्र प्रायभव इत्यर्थः।
तत्त्व-बोधिनी
उपजानूपकर्णोपनीवेष्ठक् १०९५, ४।३।४०
उपजानू।त्रयोऽप्यमी। सामीप्येऽव्ययीभावाः। तेषां समाहारद्वन्द्वे सौत्रं पुंस्त्वम्।


text:
॥ श्रीविष्णुसूक्तम् ॥
ॐ विष्णो॒र्नुकं॑ वी॒र्या॑णि॒ प्रवो॑चं॒ यः पार्थि॑वानि
विम॒मे रजाꣳ॑सि॒ यो अस्क॑भाय॒दुत्त॑रꣳ स॒धस्थं॑
विचक्रमा॒णस्त्रे॒धोरु॑गा॒यो विष्णो॑र॒राट॑मसि॒ विष्णोः᳚
पृ॒ष्ठम॑सि॒ विष्णोः॒ श्नप्त्रे᳚स्थो॒ विष्णो॒स्स्यूर॑सि॒
विष्णो᳚र्ध्रु॒वम॑सि वैष्ण॒वम॑सि॒ विष्ण॑वे त्वा॥
तद॑स्य प्रि॒यम॒भिपाथो॑ अश्याम्। नरो॒ यत्र॑ देव॒यवो॒
मद॑न्ति। उ॒रु॒क्र॒मस्य॒ स हि बन्धु॑रि॒त्था। विष्णोः᳚ प॒दे
प॑र॒मे मध्व॒ उत्थ्सः॑। प्रतद्विष्णु॑स्स्तवते वी॒र्या॑य। मृ॒गो
न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः। यस्यो॒रुषु॑ त्रि॒षु
वि॒क्रम॑णेषु। अधि॑क्षि॒यन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚। प॒रो मात्र॑या
त॒नुवा॑ वृधान। न ते॑ महि॒त्वमन्व॑श्नुवन्ति॥
उ॒भे ते॑ विद्म॒ रज॑सि पृथि॒व्या विष्णो॑ देव॒त्वम्। प॒र॒मस्य॑
विथ्से। विच॑क्रमे पृथि॒वीमे॒ष ए॒ताम्। क्षेत्रा॑य॒ विष्णु॒र्मनु॑षे
दश॒स्यन्। ध्रु॒वासो॑ अस्य की॒रयो॒ जना॑सः। उ॒रु॒क्षि॒तिꣳ
सु॒जनि॑माचकार । त्रिर्दे॒वः पृ॑थि॒वीमे॒ष ए॒ताम् ।
विच॑क्रमे श॒तर्च॑सं महि॒त्वा। प्रवि॑ष्णुरस्तु
त॒वस॒स्तवी॑यान् । त्वे॒षꣳह्य॑स्य॒ स्थवि॑रस्य॒ नाम॑॥
अतो॑ दे॒वा अ॑वन्तुनो॒ यतो॒ विष्णु॑र्विचक्र॒मे। पृ॒थि॒व्यास्स॒प्त
धाम॑भिः। इ॒दं विष्णु॒र्विच॑क्रमे त्रे॒धा निद॑धे
प॒दम्। समू॑ढमस्य पाꣳसु॒रे। त्रिणि॑ प॒दा विच॑क्रमे॒
विष्णु॑र्गो॒पा अदा᳚भ्यः। ततो॒ धर्मा॑णि धा॒रयन्॑। विष्णोः॒
कर्मा॑णि पश्यत॒ यतो᳚ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे। इन्द्र॑स्य॒
युज्य॒स्सका᳚॥
तद्विष्णोः᳚ पर॒मं प॒दꣳ सदा॑ पश्यन्ति सू॒रयः॑। दि॒वीव॒
चक्षु॒रात॑तम्। तद्विप्रा॑सो विप॒न्यवो॑ जागृ॒वाꣳ
स॒स्समि॑न्धते। विष्णो॒र्यत्प॑र॒मं प॒दम्। पर्या᳚प्त्या
अन॑न्तरायाय॒ सर्व॑स्तोमोऽति रा॒त्र उ॑त्त॒म मह॑र्भवति॒
सर्व॒स्याप्त्यै॒ सर्व॑स्य॒ जित्यै॒ सर्व॑मे॒व तेना᳚प्नोति॒ सर्वं॑
जयति॥
॥ ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ॥
वराङ्कनविरहितं
ॐ विष्णोर्नुकं वीर्याणि प्रवोचं यः पार्थिवानि
विममे रजाꣳसि यो अस्कभायदुत्तरꣳ सधस्थं
विचक्रमाणस्त्रेधोरुगायो विष्णोरराटमसि विष्णोः
पृष्ठमसि विष्णोः श्नप्त्रेस्थो विष्णोस्स्यूरसि
विष्णोर्ध्रुवमसि वैष्णवमसि विष्णवे त्वा॥
तदस्य प्रियमभिपाथो अश्याम्। नरो यत्र देवयवो
मदन्ति। उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्था। विष्णोः पदे
परमे मध्व उत्थ्सः। प्रतद्विष्णुस्स्तवते वीर्याय। मृगो
न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः। यस्योरुषु त्रिषु
विक्रमणेषु। अधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा। परो मात्रया
तनुवा वृधान। न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति॥
उभे ते विद्म रजसि पृथिव्या विष्णो देवत्वम्। परमस्य
विथ्से। विचक्रमे पृथिवीमेष एताम्। क्षेत्राय विष्णुर्मनुषे
दशस्यन्। ध्रुवासो अस्य कीरयो जनासः। उरुक्षितिꣳ
सुजनिमाचकार । त्रिर्देवः पृथिवीमेष एताम् ।
विचक्रमे शतर्चसं महित्वा। प्रविष्णुरस्तु
तवसस्तवीयान् । त्वेषꣳह्यस्य स्थविरस्य नाम॥
अतो देवा अवन्तुनो यतो विष्णुर्विचक्रमे। पृथिव्यास्सप्त
धामभिः। इदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे
पदम्। समूढमस्य पाꣳसुरे। त्रिणि पदा विचक्रमे
विष्णुर्गोपा अदाभ्यः। ततो धर्माणि धारयन्। विष्णोः
कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे। इन्द्रस्य
युज्यस्सका॥
तद्विष्णोः परमं पदꣳ सदा पश्यन्ति सूरयः। दिवीव
चक्षुराततम्। तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवाꣳ
सस्समिन्धते। विष्णोर्यत्परमं पदम्। पर्याप्त्या
अनन्तरायाय सर्वस्तोमोऽति रात्र उत्तम महर्भवति
सर्वस्याप्त्यै सर्वस्य जित्यै सर्वमेव तेनाप्नोति सर्वं
जयति॥
॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
Encoded with Accents by Rajagopal Iyer rajsand@yahoo.com
% Text title : Vishnusukta
% File name : vishnusukta.itx
% itxtitle : viShNusUktam
% engtitle : Vishnusukta
% Category : sUkta, veda, svara
% Location : doc_veda
% Sublocation : veda
% Texttype : svara
% Author : Vedic Tradition
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism
% Transliterated by : Rajagopal Iyer (rajsand at yahoo.com)
% Proofread by : Rajagopal Iyer (rajsand at yahoo.com)
% Indexextra : meaning
% Latest update : June 14, 2000
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : http://sanskritdocuments.org


text:
कालिदासविरचिते रघुवंशे द्वितीयः सर्गः
रघुवंशद्वितीयः सर्गः
अथ प्रजान्मां अधिपः प्रभाते जायाप्रतिग्राहितगन्धमाल्यां ।
वनाय पीतप्रतिबद्धवत्सां यशोधनो धेनुं ऋषेर्मुमोच । । २.१ । ।
तस्याः खुरन्यासपवित्रपांसुं अपांसुलानां धुरि कीर्तनीया ।
मार्गं मनुष्येश्वरधर्मपत्नी श्रुतेरिवार्थं स्मृतिरन्वगच्छथ् । । २.२ । ।
निवर्त्य राजा दयितां दयालुस्तां सौरभेयीं सुरभिर्यशोभिः ।
पयोधरीभूतचतुःसमुद्रां जुगोप गोरूपधरां इवोर्वीं । । २.३ । ।
व्रताय तेनानुचरेण धेनोर्न्यषेधि शेषोऽप्यनुयायिवर्गः ।
न चान्यतस्तस्य शरीररक्षा स्ववीर्यगुप्ता हि मनोः प्रसूतिः । । २.४ । ।
आस्वादवद्भिः कवलैस्तृणानं कण्डूयनैर्दंशनिवार्णैश्च ।
अव्याहतैः स्वैरगतैः स तस्याः सम्राट्समाराधन्तत्परोऽभूथ् । । २.५ । ।
स्थितः स्थितां उच्चलितः प्रयातां निषेदुषीं आसनबन्ध धीरः ।
जलाभिलाषी जलं आदधानां छावेय तां भूपति अन्वगच्छथ् । । २.६ । ।
स न्यस्तचिह्नां अपि राजलक्ष्मीं तेजोविशेषानुमितां दधानः ।
आसीदनाविष्कृतदानराजिरन्तर्मदावस्थ इव द्विपेन्द्रः । । २.७ । ।
लताप्रतानोद्ग्रथितैः स किशैरधिजय्धन्वा विचचार दावं ।
रक्षापदेशान्मुनिह्ॐअधेनोर्वन्यान्विनेष्यन्निव दुष्टसत्त्वान् । । २.८ । ।
चः (द्गुरु C)
विषृष्टपार्श्वानुचरस्य तस्य पार्श्वद्रुमाः पाशभृता समस्य ।
उदीरयां आसुरिवोन्मदानां आलोकशब्दं वयसां विरावैः । । २.९ । ।
मरुत्प्रयुक्ताश्च मरुत्सखाभं तं अर्च्यं आरादभिवर्तमानं ।
अवाकिरन्बाललताः प्रसूनैरालोकशब्दं वयसां विरावैः । । २.१० । ।
धनुर्भृतोऽप्यस्य दयार्द्रभावं आख्यातं अन्तःकरणैर्विशङ्कैः ।
विलोकयन्त्यो वपुरापुरक्ष्णां प्रकामविस्तारफलं हरिण्यः । । २.११ । ।
स कीचकैर्मारुतपूर्णरन्ध्रैः कूजद्भिरापादितवंश्कृत्यं ।
शुश्राव कुञ्जेषु यशः स्वं उच्चैरुद्गीयमानं वनदेवताभिः । । २.१२ । ।
ऋक्तस्तुशारैर्गिरिनिर्झराणां अनोकहाकम्प्तपुष्पगन्धी ।
तं आतपक्लान्तं अनातपत्रं आचारपूतं पवनः सिषेवे । । २.१३ । ।
शशाम वृष्ट्यापि विना दवाग्निरासीद्विशेषा फलपुष्पवृद्धिः ।
ऊनं न सत्त्वेष्वधिको बबाधे तस्मिन्वनं गोपत्रि गाहमाने । । २.१४ । ।
संचारपूतानि दिगन्तराणि कृत्वा दिनान्ते निलयाय गन्तुं ।
प्रचक्रमे पल्लवरागताम्रा तस्मिन्वनं गोपत्रि गाहमाने । । २.१५ । ।
तां देवतापित्रतिथिक्रियार्थां अन्वग्ययौ मध्यमलोकपालः ।
बभौ च सा तेन सतां मतेन श्रद्धेव साक्षाद्विधिनोपपन्ना । । २.१६ । ।
स पल्वलोत्तीर्णवराहयूथान्यावासवृक्षोन्मुखबर्हिणानि ।
ययौ मृगाध्यासितशाद्वलानि श्यामायमानानि वनानि पश्यन् । । २.१७ । ।
आपीनभारोद्वहनप्रयत्नाद्गृष्टिर्गुरुत्वाद्वपुषो नरेन्द्रः ।
उभावलंचक्रतुरञ्चिताभ्यां तपोवनावृत्तिपथं गताभ्यां । । २.१८ । ।
वसिष्ठधेनोरनुयानिनं तं आवर्तमानं वनिता वनान्ताथ् ।
पपौ निमेषालसपक्ष्मपङ्क्तिरुपोषिताभ्यां इव लोचनाभ्यां । । २.१९ । ।
पुरस्कृता वर्त्मनि पार्थिवेन प्रत्युद्गता पार्थिवधर्म्पत्न्या ।
तदन्तरे सा विरराज धेनुर्दिनक्षपामध्यगतेव संध्या । । २.२० । ।
प्रदक्षिणीकृत्य पयस्विनीं तां सुदक्षिणा साक्षतपात्रहस्ता ।
प्रणम्य चानर्च विशालं अस्याः शृङ्गान्तरं द्वारं इवार्थसिद्धेः । । २.२१ । ।
वत्सोत्सुकापि स्तिमिता सपर्यां प्रत्यग्रहीत्सेति ननन्दतुस्तौ ।
भक्त्योपपन्नेषु हि तविधानां प्रसादचिह्नानि पुरःफलानि । । २.२२ । ।
गुरोः सदारस्य निपीड्य पादौ समाप्य सांध्यं च विधिं दिलीपः ।
दोहावसाने पुनरेव दोग्ध्रीं भेजे भुजोच्छिन्नरिपुर्निषण्णां । । २.२३ । ।
तां अन्तिकन्यस्तबलिप्रदीपां अन्वास्य गोप्ता गृहिणीसहायः ।
क्रमेण सुप्तां अनु संविवेश सुप्तोत्थितां प्रातरन्ऽ(?)ऊदतिष्ठथ् । । २.२४ । ।
इत्थं व्रतं धारयतः प्रजार्थं समं महिष्या महनीयकीर्तेः ।
सप्त व्यतीयुस्त्रिगुणानि तस्य दिनानि दीनोद्धरणोचितस्य । । २.२५ । ।
अन्येद्युरात्मानुचरस्य भावं जिज्ञासमाना मुनिह्ॐअधेनुः ।
गङ्गाप्रपातान्तविरूढशष्पं गौरीगुरोर्गह्वरं आविवेष । । २.२६ । ।
इत्यद्रिषोभाप्रहितेक्षणेन इत्यद्रिषोभाप्रहितेक्षणेन ।
अलक्षिताभ्युत्पतनो नृपेण प्रसह्य सिंहः किल तां चकर्ष । । २.२७ । ।
तदीयं आक्रन्दितं आर्तसाधोर्गुहानिबद्धप्रतिशब्ददीर्घं ।
रश्मिष्विवादाय नगेन्द्रसक्तां निवर्तयां आस नृपस्य दृष्टिं । । २.२८ । ।
स पाटलायां गवि तस्थिवांसं धनुर्धरः केसरिणं ददर्श ।
अधित्यकायां इव धातुमय्यां लोध्रद्रुमं सानुमतः प्रफुल्लं । । २.२९ । ।
ततो मृगेन्द्रस्य मृगेन्द्रगामी वधाय वध्यस्य शरं शरण्यः ।
जाताभिषङ्गो नृपतिर्निषङ्गादुद्धर्तुं ऐच्छत्प्रसभोद्धृतारिः । । २.३० । ।
वामेतरस्तस्य करः प्रहर्तुर्नखप्रभाभूषितकङ्कपत्त्रे ।
सक्ताङ्गुलिः सायकपुङ्ख एव चित्रार्पितारम्भ इन्वावतस्थे । । २.३१ । ।
बाहुप्रतिष्टम्भविवृद्धमन्युरभ्यर्णं आगस्कृतं अस्पृशद्भिः ।
राजा स्वतेजोभिरदह्यतान्तर्भोगीव मन्त्रौषधिरुद्धवीर्यः । । २.३२ । ।
तं आर्यगृह्यं निगृहीतधेनुर्मनुष्यवाचा मनुवंशकेतुं ।
विस्माययन्विस्मितं आत्मवृत्तौ सिंहोरुसत्त्वं निजगाद सिंहः । । २.३३ । ।
अलं महीपाल तव श्रमेण प्रयुक्तं अप्यस्त्रं इतो वृथा स्याथ् ।
न पादपोन्मूलनशक्ति रंहः शिलोच्चये मूर्छति मारुतस्य । । २.३४ । ।
कैलासगौरं वृअं आरुरुक्षोः पादार्पणानुग्रहपूतपृष्टं ।
अवेहि मां किंकरं अष्टमूर्तेः कुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रं । । २.३५ । ।
अमुं पुरः पश्यसि देवदारुं पुत्रीकृतोऽसौ वृषभध्वजेन ।
यो हेमकुम्भस्तननिःसृतानां स्कन्दस्य मातुः पयसां रसज्ञः । । २.३६ । ।
कण्डूयमानेन कटं कदाचिद्वन्यद्विपेनोन्मथिता त्वगस्य ।
अथैनं अद्रेस्तनया शुशोच सेनान्यं आलीढं इवासुरास्त्रैः । । २.३७ । ।
तदा प्रभृत्येव वनद्विपानां त्रासार्थं अस्मिन्नहं अदिकुक्षौ ।
व्यापारितः शूलभृता विधाय सिंहत्वं अङ्कागतसत्त्ववृत्ति । । २.३८ । ।
तस्यालं एषा क्षुधितस्य तृप्त्यै प्रदिष्टकाला परमेश्वरेण ।
उपस्थिता शोणितपारणा मे सुरद्विषश्चान्द्रमसी सुधेव । । २.३९ । ।
स त्वं निवर्तस्व विहाय लज्जां गुरोर्भवान्दर्शितशिष्यभक्तिः ।
शस्त्रेण रक्ष्यं यदशक्यरक्षं न तद्यशः शस्त्रभृतां क्षिणोति । । २.४० । ।
इति प्रगल्भं पुरुसाधिराजो मृगाधिराजस्य वचो निशम्य ।
प्रत्याहतास्त्रो गिरिशप्रभावादात्मन्यवज्ञां शिथिलीचकार । । २.४१ । ।
प्रत्यब्रवीच्चैनं इषुप्रयोगे तत्पूर्वसङ्गे वितथप्रयत्नः ।
जडीकृतस्त्र्यम्बकविक्षणेन वज्रं मुमुक्षन्निव वज्रपाणिः । । २.४२ । ।
प्रत्याह वैनं शरमोक्षवन्ध्यो मा पत्त्रपर्वात्स्वरभेदं आप्तः ।
प्रहीणपूर्वध्वनिनाधिरूढस्तुलां असारेन शरद्घनेन । । २.४२* । ।
संरुद्धचेष्टस्य हेतुः हास्यं वचस्तद्यदहं विवक्षुः ।
अन्तर्गतं प्राणभृतां हि वेद सर्वं भवान्भावं अतोऽभिधास्ये । । २.४३ । ।
मान्यः स मे स्थावरजङ्गमानां सर्गस्थितिप्रत्यवहारहेतुः ।
गुरोरपीदं धनं आहिताग्नेर्नश्यत्पुरस्तादनुपेक्षणीयं । । २.४४ । ।
स त्वं मदीयेन शरीरवृत्तिं देहेन निर्वर्तयितुं प्रसीद ।
दिनावसानोत्सुकबालवत्सा विसृज्यतां धेनुरियं महर्षेः । । २.४५ । ।
अथान्धकारं गिरिगह्वराणां दंष्ट्रामयूखैः शकलानि कुर्वन् ।
भूयः स भूतेश्वरपार्श्ववर्ती किंचिद्विहस्यार्थपतिं बभाषे । । २.४६ । ।
एकातपत्रं जगतः प्रभुत्वं नवं ययः कान्तं इदं वपुश्च ।
अल्पस्य हेतोर्बहु हातुं इच्छन्विचारमूधः प्रतिभासि मे त्वं । । २.४७ । ।
भूतानुकम्पा तव चेदियं गौरेका भवेत्स्वस्तिमती त्वदन्ते ।
जीवन्पुनः शश्वदुपप्लवेभ्यः प्रजाः प्रजानाथ पितेव पासि । । २.४८ । ।
अथैकधेनोरपराधचण्डाद्गुरोः कृषानुप्रतिमाद्बिभेषि ।
शक्योऽस्य मन्युर्भवता विनेतुं गाः कोटिशः स्पर्शयता घटोध्नीः । । २.४९ । ।
तद्रक्ष कल्याणपरंपराणां भोक्तारं ऊर्जस्वलं आत्मदेहं ।
महीतलस्पर्शनमात्रभिन्नं ऋद्धं हि राज्यं पदं ऐन्द्रं आहुः । । २.५० । ।
एतावदुक्त्वा विरते मृगेन्द्रे प्रतिस्वनेनास्य गुहागतेन ।
शिलोच्चयोऽपि क्षितिपालं उच्चैः प्रीत्या तं एवार्थं अभाषतेव । । २.५१ । ।
निशम्य देवानुचरस्य वाचं मनुष्यदेवः पुनरप्युवाच ।
धेन्वा तदध्यासितकातराक्ष्या निरीक्ष्यमाणः सुतरां दयालुः । । २.५२ । ।
क्षतात्किल त्रायत इत्युदग्रः क्षत्रस्य शब्दो भुवनेषु रूढः ।
राज्येन किं तद्विपरीतवृत्तेः प्राणैरुपक्रोशमलीमसैर्वा । । २.५३ । ।
कथं नु शक्योऽनुनयो महर्षेर्विश्राणनाच्चान्यपयस्विनीनां ।
इमां अनूनां सुरभेरवेहि रुद्रौजसा तु पहृतं त्वयास्यां । । २.५४ । ।
सेयं स्वदेहार्पणनिष्क्रयेण न्याय्या मया मोचयितुं भवत्तः ।
न पारणा स्याद्विहता तवैवं भवेदलुप्तश्च मुनेः क्रियार्थः । । २.५५ । ।
भवानपीदं परवानवैति महान्हि यत्नस्तव देवदारौ ।
स्थातुं नियोक्तुर्न हि शक्यं अग्रे विनाश्य रक्ष्यं स्वयं अक्षतेन । । २.५६ । ।
किं अप्यहिंस्यस्तव चेन्मतोऽहं यशःशरीरे भव मे दयालुः ।
एकान्तविधंसिषु मद्विधानां पिण्डेष्वनास्था खलु भौतिकेषु । । २.५७ । ।
संबन्धं आभाषणपूर्वं आहुर्वृत्तः स नौ संगतयोर्वनान्ते ।
तद्भूतनाथानुग नार्हसि त्वं संबन्धिनो मे प्रणयं विहन्तुं । । २.५८ । ।
तथेति गां उक्तवते दिलीपः सद्यः प्रतिष्टम्भविमुक्तबाहुः ।
स न्यस्त शस्त्रो हरये स्वदेहं उपानयत्पिण्डं इवामिषस्य । । २.५९ । ।
तस्मिन्क्षणे पालयितुः प्रजानां उत्पश्यतः सिंहनिपातं उग्रं ।
अवाङ्मुखस्य्ऽओपरि पुष्पवृष्टिः पपात विद्याधरहस्तमुक्ता । । २.६० । ।
उत्तिष्ठ वत्सेत्यमृतायमानं वचो निशम्योत्थितं उत्थितः सन् ।
ददर्श राजा जननीं इव स्वां गां अग्रतः प्रस्रविणीं न सिंहं । । २.६१ । ।
तं विस्मितं धेनुरुवाच साधो मायां मयोध्भाव्य परीक्षितोऽसि ।
ऋषिप्रभावान्मयि नान्तकोऽपि प्रभुः प्रहर्तुं किं उतान्यहिंस्राः । । २.६२ । ।
भक्त्या गुरौ मय्यनुकम्पाय च प्रीतास्मि ते पुत्र वरं वृणीष्व ।
न केवलानां पयसां प्रसूतिं अवेहि मां कामदुघां प्रसन्नां । । २.६३ । ।
ततः समानीय समानितार्थी हस्तौ स्वहस्तार्जितवीरशब्दः ।
वंशस्य कर्तारं अनन्तकीर्तिं सुदक्षिणायां तनयं ययाचे । । २.६४ । ।
संतानकामाय तथेति कामं राज्ञे प्रतिश्रुत्य पयस्विनी सा ।
दुग्ध्वा पयः पत्त्रपुटे मदीयं पुत्र्ऽ ओपभुङ्क्ष्व्ऽ एति तं आदिदेश । । २.६५ । ।
वत्सस्य ह्ॐआर्थविधेश्च शेषं ऋषेरनुज्ञां अधिगम्य मातः ।
ऊधस्यं इच्छामि तवोपभोक्तुम्यं षष्ठाम्शं उर्व्या इव रक्षितायाः । । २.६६ । ।
इत्थं क्षितीशेन वसिष्ठधेनुर्विज्ञापिता प्रीततरा बभूव ।
तदन्विता हैमवताच्च कुक्षेः प्रत्याययावाश्रमं अश्रमेण । । २.६७ । ।
तस्याः प्रसन्नेन्दुमुखः प्रसादं गुरुर्नृपाणां गुरवे निवेद्य ।
प्रहर्षचिह्नानुमितं प्रियायै शशंस वाचा पुनरुक्तयेव । । २.६८ । ।
स नन्दिनीस्तन्यं अनिन्दितात्मा सद्वत्सलो वत्सहुतावशेषं ।
पपौ वसिष्ठेन कृताभ्यनुज्ञः शुभ्रं यशो मूर्तं इवातितृष्णः । । २.६९ । ।
प्रातर्यथोक्तव्रतपारणान्ते प्रास्थानिकं स्वस्त्ययनं प्रयुज ।
तौ दंपती स्वां प्रति राजधानीं प्रस्थापयां आस वशी वसिष्ठः । । २.७० । ।
प्रदक्षिणीकृत्य हुतं हुताशं अनन्तरं भर्तुररुन्धतीं च ।
धेनुं सवत्सां च नृपः प्रतस्थे सन्मङ्गलोदग्रतरप्रभावः । । २.७१ । ।
श्रोताभिरामध्वनिना रथेन स धर्मपत्नीसहितः सहिष्णुः ।
ययावनुद्घातसुखेन मार्गं स्वेनेव पूर्णेन मनोरथेन । । २.७२ । ।
तं आहितौत्सुक्यं अदर्शनेन प्रजाः प्रजार्थव्रतकर्शिताङ्गं ।
नेत्रैः पपुस्तृप्तिं अनाप्नुवद्भिर्नवोदयं नाथं इवौषधीनां । । २.७३ । ।
पुरंदरश्रीः पुरं उत्पताकं प्रविश्य पौरैरभिनन्द्यमानः ।
भुजे भुअंगेन्द्रसमानसारे भूयः स भूमेर्धुरं आससञ्ज । । २.७४ । ।
अथ नयनसमुत्थं ज्योतिरत्रेरिव द्यौः सुरसरिदिव तेजो वह्निनिष्ठ्यूतं ऐशं ।
नरपतिकुलभूत्यै गर्भं आधत्त राज्ञी गुरुभिरभिनिविष्टं लोकपालानुभावैः । । २.७५ । ।
इति कालिदासविरचिते रघुवंशे द्वितीयः सर्गः


text:
३०९ ॥ श्री मृत्युञ्जय स्तोत्र॥
ॐ अस्य श्री सदाशिवस्तोत्र मन्त्रस्य मार्कंडेय ऋषिः अनुष्टुप्छन्दः श्री साम्ब सदाशिवो देवता गौरी शक्ति: मम सर्वारिष्ट निवृत्ति पूर्वक शरीरारोग्य सिद्धयर्थे मृत्युञ्ज्यप्रीत्यर्थे च पाठे विनियोग:॥
ॐ रुद्रं पशुपतिं स्थाणुं नीलकण्ठमुमापतिम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति॥
नीलकण्ठं विरुपाक्षं निर्मलं निर्भयं प्रभुम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति॥
कालकण्ठं कालमूर्तिं कालज्ञं कालनाशनम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति॥
वामदेवं महादेवं शंकरं शूलपाणिनम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति॥
देव देवं जगन्नाथं देवेशं वृषभध्वजम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति।५।
गंगाधरं महादेवं लोकनाथं जगद्गुरुम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति॥
भस्म धूलित सर्वाङ्गं नागाभरण भूषितम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति॥
आनन्दं परमानन्दं कैवल्य पद दायकम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो े मृत्यु: करिष्यति॥
स्वर्गापवर्गदातारं सृष्टि स्थित्यंत कारणम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति॥
प्रलय स्थिति कर्तारमादि कर्तारमीश्वरम्।
नमामि शिरसा देवं किन्नो मृत्यु: करिष्यति।१०।
मार्कण्डेय कृतंस्तोत्रं यः पठेच्छिवसन्निधौ।
तस्य मृत्युभयं नास्ति सत्यं सत्यं वदाम्यहम्॥
सत्यं सत्यं पुन: सत्यं सत्यमेतदि होच्यते।
प्रथमं तु महादेवं द्वितीयं तु महेश्वरम॥
तृतीयं शंकरं देवं चतुर्थं वृषभध्वजम्।
पंचमं शूलपाणिञ्च षष्ठं कामाग्निनाशनम्॥
सप्तमं देवदेवेशं श्रीकण्ठं च तथाष्टमम्।
नवममीश्वरं चैव दशमं पार्वतीश्वरम्॥
रुद्रं एकादशं चैव द्वादशं शिवमेव च।
एतद् द्वादश नामानि त्रिसन्ध्यं य: पठेन्नरः ।१५।
ब्रह्मघ्नश्च कृतघ्नश्च भ्रूणहा गुरुतल्पग:।
सुरापानं कृतघन्श्च आततायी च मुच्यते॥
बालस्य घातकश्चैव स्तौति च वृषभ ध्वजम्।
मुच्यते सर्व पापेभ्यो शिवलोकं च गच्छति।१७।
इति श्री मार्कण्डेयकृतं मृत्युञ्ज्यस्तोत्रं सम्पूर्णम्॥


text:
॥ श्रीगणेशाष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम् ॥
श्री गणेशाय नमः ।
यम उवाच ।
गणेश हेरंब गजाननेति महोदर स्वानुभवप्रकाशिन् ।
वरिष्ठ सिद्धिप्रिय बुद्धिनाथ वदंतमेवं त्यजत प्रभीताः ॥ १॥
अनेकविघ्नांतक वक्रतुंड स्वसंज्ञवासिंश्च चतुर्भुजेति ।
कवीश देवांतकनाशकारिन् वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ २॥
महेशसूनो गजदैत्यशत्रो वरेण्यसूनो विकट त्रिनेत्र ।
परेश पृथ्वीधर एकदंत वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ ३॥
प्रमोद मोदेति नरांतकारे षडूर्मिहंतर्गजकर्ण ढुण्ढे ।
द्वन्द्वारिसिन्धो स्थिर भावकारिन् वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ ४॥
विनायक ज्ञानविघातशत्रो पराशरस्यात्मज विष्णुपुत्र ।
अनादिपूज्याऽऽखुग सर्वपूज्य वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ ५॥
वैरिच्य लंबोदर धूम्रवर्ण मयूरपालेति मयूरवाहिन् ।
सुरासुरैः सेवितपादपद्म वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ ६॥
वरिन्महाखुध्वजशूर्पकर्ण शिवाज सिंहस्थ अनंतवाह ।
दितौज विघ्नेश्वर शेषनाभे वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ ७॥
अणोरणीयो महतो महीयो रवेर्ज योगेशज ज्येष्ठराज ।
निधीश मंत्रेश च शेषपुत्र वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ ८॥
वरप्रदातरदितेश्च सूनो परात्पर ज्ञानद तारवक्त्र ।
गुहाग्रज ब्रह्मप पार्श्वपुत्र वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ ९॥
सिधोश्च शत्रो परशुप्रयाणे शमीशपुष्पप्रिय विघ्नहारिन् ।
दूर्वाभरैरचित देवदेव वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ १०॥
धियः प्रदातश्च शमीप्रियेति सुसिद्विदातश्च सुशांतिदातः ।
अमेयमायामितविक्रमेति वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ ११॥
द्विधा चतुर्थिप्रिय कश्यपाश्च धनप्रद ज्ञानप्रदप्रकाशिन् ।
चिंतामणे चित्तविहारकारिन् वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ १२॥
यमस्य शत्रो अभिमानशत्रो विधेर्जहंतः कपिलस्य सूनो ।
विदेह स्वानंदजयोगयोग वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ १३॥
गणस्य शत्रो कमलस्य शत्रो समस्तभावज्ञ च भालचंद्र ।
अनादिमध्यांतमय प्रचारिन् वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ १४॥
विभो जगद्रूप गणेश भूमन् पुष्ठेःपते आखुगतेति बोधः ।
कर्तुश्च पातुश्च तु संहरेति वदंतमेवं त्यजत प्रतीभाः ॥ १५॥
इदमष्ठोत्तरशतं नाम्नां तस्य पठंति ये ।
शृणवंति तेषु वै भीताः कुरूध्वं मा प्रवेशनम् ॥ १६॥
भुक्तिमुक्तिप्रदं ढुण्ढेर्धनधान्यप्रवर्धनम् ।
ब्रह्मभूतकरं स्तोत्रं जपन्तं नित्यमादरात् ॥ १७॥
यत्र कुत्र गणेशस्य चिह्नयुक्तानि वै भटाः ।
धामानि तत्र संभीताः कुरूध्वं मा प्रवेशनम् ॥ १८॥
इति श्रीमदांतये मुद्गलपुराणे यमदूतसंवादे
गणेशाष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम् समाप्तम् ॥
proofread by Karthik Chandan.P (kardan5380@yahoo.com)
Amith K Nagaraj (amithkn@rediffmail.com)
% Text title : gaNeshAShTottarashatanAmastotram
% File name : gaNeshAShTottarashatanAmastotram.itx
% itxtitle : gaNeshAShTottarashatanAmastotram
% engtitle : gaNeshAShTottarashatanAmastotram
% Category : aShTottarashatanAma, ganesha, stotra
% Location : doc_ganesha
% Sublocation : ganesha
% Texttype : stotra
% Author : Traditional
% Language : Sanskrit
% Subject : philosophy/hinduism/religion
% Transliterated by : http://www.webdunia.com
% Proofread by : Karthik Chandan.P : Amith K Nagaraj(amithkn at rediffmail.com)
% Description-comments : mudgalapurANa
% Latest update : January 26, 2004
% Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
% Site access : http://sanskritdocuments.org


text:
PDF, Large PDF, Multimedia, Meaning
This stotram is in शुद्ध दॆवनागरी (Samskritam). View this in सरल दॆवनागरी (हिंन्दी), with simplified anuswaras for easy reading.
रचन: वेद व्यास
अथ षोडशोஉध्यायः ।
श्रीभगवानुवाच ।
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः ।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥ 1 ॥
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ।
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ 2 ॥
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ।
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ॥ 3 ॥
दम्भो दर्पोஉभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ।
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम् ॥ 4 ॥
दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता ।
मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोஉसि पाण्डव ॥ 5 ॥
द्वौ भूतसर्गौ लोकेஉस्मिन्दैव आसुर एव च ।
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥ 6 ॥
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः ।
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ॥ 7 ॥
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ॥ 8 ॥
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोஉल्पबुद्धयः ।
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोஉहिताः ॥ 9 ॥
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः ।
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेஉशुचिव्रताः ॥ 10 ॥
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः ।
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ॥ 11 ॥
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः ।
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान् ॥ 12 ॥
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् ।
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ॥ 13 ॥
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोஉहमहं भोगी सिद्धोஉहं बलवान्सुखी ॥ 14 ॥
आढ्योஉभिजनवानस्मि कोஉन्योस्ति सदृशो मया ।
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ॥ 15 ॥
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः ।
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेஉशुचौ ॥ 16 ॥
आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः ।
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥ 17 ॥
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः ।
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोஉभ्यसूयकाः ॥ 18 ॥
तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान् ।
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥ 19 ॥
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥ 20 ॥
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥ 21 ॥
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः ।
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥ 22 ॥
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः ।
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ॥ 23 ॥
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ ।
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥ 24 ॥
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे
दैवासुरसम्पद्विभागयोगो नाम षोडशोஉध्यायः ॥16 ॥
– श्रीमद् भगवद् गीत सप्तदशोஉध्यायः
– श्रीमद् भगवद् गीत पन्चदशोஉध्यायः
– श्रीमद् भगवद् गीत प्रथमोஉध्यायः
– कृष्णाष्टकम्
– बाल मुकुन्दाष्टकम्


text:
प्रथमावृत्तिः
सूत्रम्॥
वञ्चिलुञ्च्यृतश्च॥ १।२।२४
पदच्छेदः॥
वञ्चिलुञ्च्यृतः ५।१ च ० वा ० २३ क्त्वा १।१ २२ न ० १८ सेट् १।१ १८ कित् १।१ ५
समासः॥
वञ्चिश्च लुञ्चिश्च ऋत् च, वञ्चिलुञ्च्यृत्, तस्मात् वञ्चिलुञ्च्यृतः, समाहारो द्वन्द्वः।
अर्थः॥
{वञ्चु प्रलम्भने (चुरा॰ अ॰)}, {लुञ्च अपनयने (भ्वा॰ प॰)}, {ऋत् सौत्रो धातुः घृणायाम्}, इत्येतेभ्यः धातुभ्यः परः सेट् क्त्वा वा न कित् भवति।
उदाहरणम्॥
वचित्वा, वञ्चित्वा। लुचित्वा, लुञ्चित्वा। ऋतित्वा, अर्तित्वा।
काशिका-वृत्तिः
वञ्चिलुञ्च्यृतश् च १।२।२४
वञ्चि लुञ्चि ऋतित्येतेभ्यः परः क्त्वा प्रत्ययः सेड् वा न किद् भ्वति। वचित्वा, वञ्चित्व। लुचित्वा,। उञ्चित्वा। ऋतित्व, अर्तित्वा। ऋतेरीयङ् ३।१।२९
आर्धधातुके विकल्पितः ३।१।३१
। स यत्र पक्षे न अस्ति तत्रैदम् उदाहरणम्। सेटित्येव। वक्त्वा।
न्यासः
वञ्चिलुञ्च्यृतश्च , १।२।२४
"वन्चु प्रलम्भने" (धा।पा।१७०३), "लुन्च अपनयने" (धा।पा।१८७), "ऋत" इति
सौत्रौ धातुः, यत्र "ऋतेरीयङ" ३।१।२९
इतीयङ विहितः। "ऋतेरीयङ" आर्धधातुके
विकल्प्यते" इति। "आदाय आर्धधातुके वा" ३।१।३१
इत्यनेन। "वचित्वा" इति। "अनिदिताम्। ६।४।२४
इति नलोपः।
"वक्तवा" इति। "उदितो वा" ७।२।५६
इतीडभावः पक्षे। चकारो वाग्रहणस्य स्वरितत्वविस्पष्टीकरणार्थः। तेनोत्तरसूत्रे काश्यपग्रहणस्य पूजार्थता; अन्यथा हि तस्य
विकल्पार्थता विज्ञायेत। तथा च द्वयोर्विभाषयोर्मध्यवर्त्तित्वान्नित्योऽयं विधिः स्यात।
तत्त्व-बोधिनी
वञ्चिलुञ्च्यृतश्च १५९३, १।२।२४
वचित्वेति। वञ्चु प्रलम्भने। लुचित्वेति। लुञ्च अपनयने। ऋतित्वेति। ऋतिः सौत्रो दातुर्घृणार्थकः, तस्याद्र्धधातुकविषये "ऋतेरीय"ङित्यस्य वैकल्पिकत्वात्तदभाव कित्तवमनेन विकल्प्यते।


text:
अथान्यस्त्री—
102 नायकान्तरसंबन्धिन्यन्योढा, यथा—
इयं त्वङ्गिनि प्रधाने रसे न क्वचिन्निबन्धनीयेति न प्रपञ्चिता । कन्यका तु पित्राद्यायत्तत्वादपरिणीताप्यन्यस्त्रीत्युच्यते । तस्यां पित्रादिभ्योऽलभ्यमानायां सुलभायामपि परोपरोधस्वकान्ताभयात् प्रच्छन्नं कामित्वं प्रवर्तते । यथा मालत्यां माधवस्य, सागरिकायां च वत्सराजस्येति, तदनुरागश्च स्वेच्छया प्रधानाप्रधान-रससमाश्रयो निबन्धनीयः । यथा रत्नावली-नागानन्दयोः सागरिका-मलयव-त्यनुराग इति ।
नान्योढा अङ्गिरसे क्वचिदित्येतदप्रपञ्चे कारणमुक्तमित्याह इयं त्विति । अनूढायाः कन्यायाः कथमन्यस्त्रीत्ववाचोयुक्तिः । तत्राह कन्यका त्विति । अयमप्यन्यस्त्रीति शब्दनिर्वाह एव । फलं तु प्रच्छन्नकामित्वम् । सुलभायां तस्यां किं प्रच्छन्नकामित्वेन । तत्राह तस्यामिति । स्वकान्ताभयादिति भयमात्रस्योपलक्षणम् । तेन माधवस्य मालत्यां राजभयात् प्रच्छन्नकामित्वम् । स्वेच्छात इत्यस्य व्याख्यानं प्रधानाप्रधानरससमाश्रय इति ।
-
N.S.P. tad varam itaḥ.↩